موسوعة الامام الخمینی قدس سرة الشریف المجلد 32 إلى 41 استفتائات امام خمینی س جلد 10

ghaemiyeh.com

مشخصات کتاب

سرشناسه : خمینی، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368.

عنوان و نام پديدآور : موسوعة الامام الخمیني قدس سرة الشریف المجلد 41 استفتائات امام خمینی (س) جلد 10/ تحقیق موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).

مشخصات نشر : تهران : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1396.

مشخصات ظاهری : 10 ج.

فروست : موسوعه الامام الخمینی (س).

شابک : 978-964-212-368-1

وضعیت فهرست نویسی : فاپا(چاپ دوم)

يادداشت : ج.2 - 10 (چاپ اول: 1392)(فیپا).

يادداشت : چاپ دوم.

مندرجات : ج.1. احکام تقلید، طهارت.- ج.2. نماز (از ابتدا تا شرایط شکسته شدن نماز).- ج.3. نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زکات.- ج.4. خمس.- ج.5. حج، امر به معروف و نهی از منکر، مکاسب محرمه.- ج.6. بیع (خرید و فروش) ....- ج.7. وقف و نظایر آن، وصیت، یمین و نذر، کفارات.- ج.8. صید و ذباحه، خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها ....- ج.9. نکاح (از اولیای عقد تا انتها)....- ج.10. قضا، شهادات، حدود، قصاص ... .

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش‌ها و پاسخ‌ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

فتوا‌های شیعه -- قرن 14

Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

شناسه افزوده : Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works

رده بندی کنگره : BP183/9/خ8الف47 1396

رده بندی دیویی : 297/3422

شماره کتابشناسی ملی : 3421059

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

آدرس سایت : https://www.icpikw.ir

خیراندیش دیجیتالی : مرکز خدمات حوزه علمیه اصفهان

ویراستار: محمّد علی ملک محمّد

اشاره

فهرست اجمالى

جلد اول احكام تقليد، طهارت

جلد دوم نماز (از ابتدا تا شرايط شكسته شدن نماز)

جلد سوم نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زكات

جلد چهارم خمس

جلد پنجم حجّ، امر به معروف و نهى از منكر، مكاسب محرمه

جلد ششم بيع (خريد و فروش)، شفعه، صلح، اجاره، جعاله، عاريه، وديعه،مضاربه، شركت، مزارعه، مساقات، دين و قرض، رهن، حجر،ضمان، حواله و كفالت، وكالت، اقرار، هبه

جلد هفتم وقف و نظائر آن، وصيت، يمين و نذر، كفارات

جلد هشتم صيد و ذباحه، خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها، غصب، احياى موات ومشتركات، لقطه، نكاح (از ابتدا تا احكام عقد ازدواج)

جلد نهم نكاح (از اولياى عقد تا انتها)، طلاق، خلع و مبارات، ظهار، مواريث

جلد دهم قضا، شهادات، حدود، قصاص، ديات، مسائل مستحدثه (بيمه، سفته، سرقفلى، بانك‌ها، بليط‌هاى بخت‌آزمايى، تلقيح مصنوعى،تشريح و ترقيع، راديو و تلويزيون، مقررات دولتى، راهنمايى ورانندگى، خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه‌اى، خريد و فروش اجناس قاچاق، ماليات و عوارض، عزادارى، رضايت والدين،مسائل اجتماعى بانوان، مسابقات ورزشى، معارف و مسائل اسلامى، مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه، ولايت فقيه)

فهرست مطالب

كتاب قضا

شرطيت عدالت در قاضى ··· 3

شرطيت اجتهاد در قاضى ··· 4

جواز تعدد در خصوص قاضى مأذون ··· 6

ممانعت از اجراى حكم قاضى ··· 7

عمل قاضى به علم خودش ··· 7

اختيار قاضى در قبول شهادت شهود ··· 8

عدم حجيت اسناد كتبى براى قاضى ··· 10

انصراف از دعوا و استرداد مدارك ··· 11

وحدت رويه در احكام قضات ··· 11

لزوم مطابقت حكم قاضى با شرع و مقررات ··· 12

تشخيص اهميت قضاوت ··· 12

دادن هديه و رشوه به قاضى ··· 13

اعتراض به حكم قاضى و رسيدگى مجدد ··· 13

صلاحديد قاضى براى رفع اختلاف ··· 14

شرايط شنيدن دعوا ··· 14

جواب مدعى عليه به انكار ··· 19

احكام قسم ··· 21

احكام يد ··· 21

احكام تقاص ··· 33

كتاب شهادات

احكام شهادات ··· 49

اقسام حقوق ··· 50

كتاب حدود

جنس وسيله اجراى حد ··· 53

زنا ··· 54

حرمت زنا ··· 54

اكراه به زنا ··· 56

تحقق احصان در زنا ··· 56

راه‌هاى ثبوت و سقوط حد زنا ··· 57

اقسام حد زنا (قتل، رجم، جلد) ··· 60

تأخير در اجراى حد ··· 63

كيفيت واقع ساختن حد زنا ··· 64

مطالبه حد يا تعزير ··· 65

حد لواط ··· 69

حد قذف ··· 71

سب و ناسزا گفتن به ائمۀ معصومين ··· 72

احكام تعزيرات ··· 73

حبس تعزيرى و اشتغال زندانيان ··· 77

حد سرقت (دزدى) ··· 78

حد محارب ··· 79

حد ارتداد ··· 81

حرمت استمناء ··· 88

احكام اهل ذمه ··· 92

ورود كفار به مساجد ··· 93

كتاب قصاص

قصاص نفس ··· 97

خودكشى و اعتصاب غذا ··· 99

علم اجمالى به قاتل بودن يكى از دو نفر ··· 100

احكام قسامه ··· 101

كيفيت استيفاء قصاص ··· 101

قصاص كمتر از نفس ··· 109

كتاب ديات

اقسام قتل ··· 113

مقدار ديات ··· 119

تغليظ ديه ··· 125

موجبات ضمان ديه در قتل شبه عمد و خطئى:

1- ضمان ديه بر مباشر در قتل ··· 126

ضمان ديه بيمار بر طبيب ··· 129

ضمان ديه در تنبيه بدنى ··· 130

2- ضمان ديه بر سبب در قتل ··· 134

3- حكم ديه در صورت اجتماع سبب و مباشر ··· 141

ديه اعضا و جوارح ··· 141

ديه افضاء ··· 141

ديه شكستگى استخوان ··· 142

جراحت سر و ساير جراحت‌ها ··· 144

سقط جنين و ديه آن ··· 151

ديه قطع اعضاى ميت مسلمان ··· 162

پرداخت ديه توسط عاقله ··· 163

جنايت بر حيوان ··· 168

كفارۀ قتل ··· 169

مسائل مستحدثه

بي ··· 173

سفته ··· 179

فروش سفته و چك ··· 180

احكام چك ··· 186

سرقفلى ··· 188

بانك‌ها ··· 228

اشتغال در بانك‌ها و حقوق و مزاياى دريافتى ··· 228

معامله با بانك‌ها ··· 240

ربا و بهرۀ پول از طرف بانك و غير آن ··· 243

جريمه و بهرۀ ديركرد ··· 337

اعطاى جوايز از طرف بانك‌ها ··· 345

احكام عين مرهونه نزد بانك ··· 347

كارمزد دريافتى از سوى بانك و غير آن ··· 349

هزينه وصول وام و بهرۀ آن ··· 372

تعيين شرايط، مبلغ و محل مصرف وام ··· 374

صندوق‌دارى و حكم كسورات و اضافات در آن ··· 376

بليط‌هاى بخت‌آزمايى ··· 380

تلقيح و توليد مصنوعى ··· 381

تشريح و ترقيع ··· 384

تشريح (كالبد شكافى) ··· 384

ترقيع (پيوند اعضا) ··· 388

جراحى زيبايى ··· 396

انتقال خون ··· 398

ذبح حيوانات با دستگاه ··· 399

مالكيت معنوى ··· 400

حق تأليف ··· 400

حق اختراع ··· 404

راديو و تلويزيون و مانند آن‌ها ··· 406

خريد و فروش و تعمير راديو و تلويزيون ··· 406

جواب سلام گويندگان راديو و تلويزيون ··· 408

حكم آهنگ‌ها و سرودهاى پخش شده از صدا و سيما ··· 408

غيبت كردن از مجرى برنامه تلويزيون ··· 436

تماشاى تصاوير و فيلم‌هاى تلويزيونى ··· 437

قوانين و مقررات دولتى ··· 444

انجام فريضه نماز در ادارات ··· 444

رعايت مقررات در ادارات، مراكز آموزشى و درمانى ··· 449

استفاده از اموال و امكانات عمومى و دولتى ··· 463

جمع‌آورى دست‌فروش‌ها در خيابان ··· 500

مصرف آب و برق ··· 501

اطاعت از مسئولين و ولايت ادارى ··· 504

انعام دادن براى تسريع در امور ··· 506

حقوق و مزاياى دريافتى از دولت ··· 507

استخدام و فعاليت افراد غير مسلمان در ادارات دولتى ··· 524

قانون واگذارى اراضى موات شهرى و مقررات دولتى در باب زمين ··· 524

تعيين شروط الزامى از طرف دولت ··· 534

تعريض جاده و خسارات وارده به افراد ··· 537

تحصّن و اعتصاب در ادارات ··· 538

تصرف اموال گروه‌هاى معاند و فرارى ··· 538

تقلّب در امتحانات و گرفتن مدرك ··· 539

قانون كار و دستمزد كارگران ··· 541

كاهش ارزش پول كشور ··· 542

مالكيت ارز حاصل از فروش نفت براى دولت ··· 543

قوانين و مقررات گمرك ··· 544

شركت در احزاب و گروه‌هاى سياسى ··· 546

اخذ اجرت براى انجام كارهاى خلاف مقررات ··· 546

هيأت‌هاى تحقيق در ادارات و ارگان‌ها ··· 547

تخلف از مقررات دولتى ··· 552

جريمه‌هاى دولتى ··· 556

راهنمايى و رانندگى ··· 562

مقررات نيروهاى مسلح ··· 566

استفاده از لباس و وسائل شخصى اهدايى از طرف نيروهاى مسلح ··· 572

خريد و فروش اسلحه ··· 580

خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه‌اى ··· 583

خريد و فروش اجناس قاچاق ··· 618

ماليات و عوارض ··· 625

عزادارى ··· 634

تعزيه و شبيه‌خوانى ··· 640

قمه زدن ··· 654

رضايت والدين ··· 656

مسائل اجتماعى بانوان ··· 694

شركت بانوان در اجتماعات و فعاليت در ارگان‌هاى اسلامى ··· 694

شركت بانوان در جبهه ··· 697

كار كردن بانوان در مراكز و ادارات ··· 698

تحصيل و تدريس بانوان ··· 702

رانندگى بانوان ··· 709

شركت بانوان در مسابقات ورزشى ··· 715

مشورت با بانوان ··· 715

آرايش بانوان ··· 716

مسابقات ورزشى ··· 721

حل كردن جدول ··· 724

معارف و مسائل اسلامى ··· 726

قرآن مجيد و مسائل مربوط به آن ··· 736

دعا خواندن ··· 741

تمثال‌هاى منتسب به معصومين ··· 743

استخاره··· 745

حجيت خواب و تعبير آن ··· 748

معناى زهد و پارسايى ··· 751

اختيار عزلت و گوشه‌گيرى ··· 751

رعايت نوبت ··· 752

سطح زندگى خانواده مسلمان ··· 752

پرهيز از اختلاف ··· 753

اعتقادات باطل و خرافات ··· 753

گدايى كردن ··· 754

خواندن زيارتنامه در حرم امامزادگان ··· 754

مدرك استنباط احكام شرعى ··· 755

ترك درس طلبگى ··· 755

تشخيص و تعيين اهم ··· 756

تنظيم عريضه و شكايت‌نامه براى ديگران ··· 761

تقليد صداى ديگران ··· 761

شكل لباس و كلاه ··· 761

مراجعه به پزشك ضد انقلاب ··· 762

حجيت اطمينان ··· 762

خطاب كردن افراد به برادر و خواهر ··· 763

نحوه تدوين توضيح المسائل ··· 763

مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه ··· 765

رعايت قوانين كشورهاى بيگانه ··· 766

معاملات با ساير ملل ··· 770

ولايت فقيه ··· 771

تصرف در اموال حكومت‌هاى ظالم ··· 775

کتاب قضا

شرطيت عدالت در قاضى

احكام قضا

شرطيت عدالت در قاضى

[سؤال 11267]‘ 6540

2. در قاضى عدالت شرط است. آيا در قاضى مأذون و منصوب از طرف حاكم شرع، مثل قضات غير جامع شرايط امروز، كه از شوراى عالى قضايى مأذون هستند، عدالت شرط است يا نه؟

بسمه تعالى، شرط است.

[سؤال 11268] 6540

3. احراز عدالت در قاضى براى مراجعين و غير خود او كافى است يا نه؟ و اگر قاضى فى نفسه، عدالت خود را احراز نكرده باشد يا عادل نباشد، ولى كسان ديگر او را عادل مى‌دانند، يا نظر ديگران معلوم نيست، آيا مى‌تواند قضاوت كند يا نه؟

بسمه تعالى، قاضى بايد عادل باشد و اگر خود را عادل نمى‌داند، نبايد متصدى قضا شود.

شرطيت اجتهاد در قاضى

[سؤال 11269] 6471

بسمه تعالى

خدمت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

1. آيا فقيهى كه حكم ولايتى دارد، مى‌تواند به كسى كه به درجۀ اجتهاد نرسيده است ولكن فاضل است و طبق تحرير به خوبى مى‌تواند قضاوت كند وكالت بدهد و در صورت جواز، آيا مى‌تواند مثل قاضى جامع الشرايط به علم خود عمل كند؟

بسمه تعالى، قاضى بايد مجتهد جامع الشرايط باشد و نيابت غير مجتهد در اجراى احكام و حدود معينه مانع ندارد.

2. كسى كه مقلد مجتهدى است كه مى‌تواند امام نماز جماعت شود وليكن اكثر مأمومين مقلد كسى هستند كه جايز نمى‌دانند چنين شخصى امام جماعت شود، آيا مى‌تواند پيشنماز شود؟

بسمه تعالى، كسى مى‌تواند اقتدا كند كه او را عادل بداند.

3. در صورتى كه زناكار و غيره، قبل از قيام بيّنه و اقرار، توبه كرده باشد؛ حد بر او جارى مى‌شود. توبۀ او به چه چيز ثابت مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر بعد از گرفتارى، مدعى توبه است، تا توبه خود را ثابت نكند، رها نمى‌شود.

4. كسى كه جنون ادوارى دارد و در حال عقل زنا كرده، اگر حد بخورد خوف آن است كه براى هميشه ديوانه شود؛ آيا مى‌شود حد را بر او جارى كرد؟

بسمه تعالى، به نحوى كه در تحرير مذكور است، حد زده مى‌شود.

[سؤال 11270] 6472

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

آيا قضاوت كردن براى كسى كه شرايط قاضى بودن در او موجود نيست بلكه از مقدمات قضاوت هم محروم است مجاز مى‌باشد؟ شيخ موصوف، قضاوت در بين

مردم جارى و سارى مى‌نمايد و دعوا را فيصله مى‌دهد، چنان فيصله‌اى كه مطابق فتواى حضرت‌عالى نيست، بلكه مطابق باقى مجتهدين موجود يا گذشته هم نيست، به نام شرع مبين فيصله مى‌نمايد و در شهود آن چه معتبر است آن را شرط مى‌داند، با اين اوصاف فيصله ما بين مردم مى‌نمايد با وجود علمايى كه در قضاوت آنچه معتبر است و در شهود آنچه شرط است معتبر مى‌دانند. اگر شيخ مذكور با آن اوصافى كه بالا ذكر نموديم فيصله‌اى به نام شرع بنمايد صحيح است يا نه؟

خداوند طول عمر به امام امت تا ظهور حضرت مهدى مرحمت بفرمايد.

بسمه تعالى، شرايط قضا در رساله مذكور است و چنانچه غير واجد شرايط با ارشاد و نصيحت و صلح، نزاع را فيصله دهد مانع ندارد.

[سؤال 11271] 6473

بسمه تعالى

محضر مبارك سماحة آيت الله العظمى الامام الخمينى، دام ظله العالى

كسى كه از طرف حضرت‌عالى وكيل تام در امور حسبيه باشد، قاضى تحكيم براى اين شخص جايز است يا نه؟ و برفرض عدم جواز، استجازه مى‌نمايم از حضرت‌عالى؛ چون‌كه در بلاد بعيده اگر قاضى تحكيم نباشد، مقلدين حضرت‌عالى به عسر و حرج مبتلا مى‌شوند. ايام عزت مستدام

بسمه تعالى، اجازۀ تصدى در امور حسبيه كفايت نمى‌كند.

[سؤال 11272] 6540

4. در شرايط فعلى قضات اگر اجتهاد و اعلميت من فى البلد را نداشته باشند، ولى از طرف شوراى عالى قضايى يا هر مقام ديگر كه براى گزينش قضات نصب شده است، مجاز باشند، قضاوت آن‌ها شرعاً صحيح است يا نه؟ و گرفتن حقوق ماهانه، به نحو معمول چگونه است؟

بسمه تعالى، مطابق مقررات جمهورى اسلامى اشكال ندارد.

[سؤال 11273] 6474

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - دام ظله العالى - چون بعض دوستان، با توجه به كتاب تحرير الوسيله از پذيرفتن پست قضاوت شرعى خوددارى مى‌كنند، از اين جهت جواب سؤال زير مورد نياز است: آيا در قاضى شرع دادگاه‌هاى انقلاب اسلامى، اجتهاد شرط است و يا هر كس كه صلاحيت علمى و عمليش احراز شود - ولو اين‌كه مجتهد نباشد - مى‌تواند متصدّى قضاوت گردد؟

بسمه تعالى، در اين موقع، مى‌تواند از طرف مجتهد منصوب شود.

[سؤال 11274] 1486

5. هل يشترط في حاكم الشرع (القاضي) أن يكون مجتهداً؟

بسم الله تعالى، يعتبر الاجتهاد، ويجوز في مثل الوقت الحاضر، تصدّي القضاء لغير المجتهد إذا كان عارفاً بالمسائل - ولو تقليداً - بإذن وليّ الأمر.

جواز تعدد در خصوص قاضى مأذون

[سؤال 11275] 6475

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

1. به نظر حضرت‌عالى در محاكم قضايى، قاضى صاحب رأى حتماً بايد يك نفر باشد يا بيش از يك نفر هم به نحو اكثريت و شورا مى‌توانند قضاوت كنند و در صورت عدم جواز، آيا محاكمى كه قضات آن‌ها قضات مأذون هستند و مجتهد مطلق نيستند، هم حكم چنين است؟

بسمه تعالى، در مورد قضات مأذون مانع ندارد كه متعدد باشند و با مشورت عمل كنند.

2. اگر يكى از طرفين يا هر دو طرف به حكم قاضى اعتراض داشته باشند در محكمه ديگر مى‌توان مجدداً حكم را رسيدگى كرد يا خير؟ ادام الله ظلكم الشريف

بسمه تعالى، در مورد قضات مأذون مانع ندارد كه يك مرتبه تجديد شود نزد مجتهد مطلق.

ممانعت از اجراى حكم قاضى

[سؤال 11276] 6476

بسمه تعالى 7 / 5 / 1363

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بعد التحيه، در مواردى كه وزير يا عالى‌ترين مدير ومقام مسئول، در اجراى حكمى تشخيص حرج بدهند، آيا اجازه مى‌فرماييد، دادستان كل كشور با رعايت دقيق موازين شرعى مجاز بر توقيف اجرا باشد؟ الامر اليكم. دادستان كل كشور: يوسف صانعى

بسمه تعالى، در مواردى كه مدير و مقام مسئول، تشخيص حرج دادند، با تشخيص و تصويب اكثريت شوراى عالى قضايى، دادستان كل كشور مى‌تواند از اجراى حكم جلوگيرى كند.

عمل قاضى به علم خودش

[سؤال 11277] 6477

بسمه تعالى 20 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، ادام الله ظله العالى

احتراماً استفتايى از حضرت‌عالى شده كه آيا قاضى منصوب غير مجتهد مى‌تواند به علم خود عمل كند و در جواب مرقوم داشته‌ايد نمى‌تواند و بايد مطابق مقرراتى كه براى آن نصب شده عمل كند. فعلاً سؤال اين است كه اگر قاضى منصوب غيرمجتهد از طرق و اسباب متعارفه كه براى نوع اشخاص علم حاصل مى‌شود علم پيدا كند، مى‌تواند حكم كند يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، قاضى غير مجتهد نمى‌تواند به علم خود حكم كند، ولى اگر به طرق و اسباب متعارفه و مطابق مقررات حكم كرده صحيح و نافذ است.

[سؤال 11278] 4626

2. قاضى منصوب كه مجتهد نباشد به علم خود مى‌تواند در امور قضايى عمل كند يا خير؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند و بايد مطابق مقرراتى كه براى آن نصب شده، عمل كند.

[سؤال 11279] 6478

بسمه تعالى 21 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، آيت‌الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، احتراماً؛ معروض مى‌دارد: اميد است كه مسأله ذيل را جواب مرقوم فرماييد.

همان‌طورى كه علم قاضى براى او در مقام قضا حجت مى‌باشد؛ آيا اطمينان او هم حكم علم را دارد و قاضى براساس آن مى‌تواند حكم كند يا نه؟ و فرقى در اين جهت بين اطمينان حاصل از استفاضه در مثل انساب و اوقاف و مناكح با ساير موارد هست يا خير؟

بسمه تعالى، قاضى منصوب بايد بر طبق مقرراتى كه براى آن نصب شده عمل كند.

اختيار قاضى در قبول شهادت شهود

[سؤال 11280] 6479

بسمه تعالى 23 / 10 / 1361

قم، دفتر استفتاى امام خمينى

موقراً؛ نظر بر اين‌كه در رابطه با حرفۀ وكالت، طبقۀ وكلاى دادگسترى، با استقرار

جمهورى اسلامى، در دعاوى مطروحه‌اى كه مداخله دارند با مواردى روبه‌رو مى‌گردند كه پاسخ شرعى آن مشخص نيست، استدعا دارد به سؤالات ذيل پاسخ مرقوم فرموده و مشكلات شرعى را حل و فصل فرماييد.

1. در قوانين عرفى ايران، شهادت شهود فقط تا پنجاه تومان معتبر است. آيا در اسلام، قاضى مى‌تواند ادعاى مالىِ بيش از پنجاه تومان را به شهادت شهود استماع كند يا خير؟ و آيا قاضى ملزم به شنيدن اظهارات شهود در چنين مواردى هست يا بايد به قانون فعلى ايران توجه كند؟

بسمه تعالى، در قبول شهادت، مقدار خاصّى معتبر نيست، ولى قضات منصوب بايد مطابق مقررات جمهورى اسلامى عمل كنند.

2. اگر كسى خانه‌اى را طى قولنامه به كسى تصرف داد و مقرر شد بعداً سند رسمى تنظيم شود، هرگاه در قولنامه ذكر شده باشد كه هريك منصرف شد، معادل مبلغ بيعانه به‌ديگرى بدهد، آيا وصول اين مبلغ شرعاً جايز است؟ و آيا اگر مالك منصرف شد دادگاه مى‌تواند او را ملزم به تنظيم سند رسمى نمايد؟

بسمه تعالى، با فرض تمام شدن معامله، شرط مذكور كه در ضمن آن بوده نافذ است و اگر صرف مقاوله بوده، شروط صحيح نيست.

3. اگر در قولنامه شرط انصراف براى طرفين نباشد، امتناع مالك از حضور در دفترخانه جهت انتقال، دادگاه را مجاز به صدور حكم محكوميت بر انتقال مى‌نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، لازم است رسماً خانه را انتقال دهد و با تخلف، دادگاه شرعى مى‌تواند او را اجبار كند؛ اين در صورتى است كه شرط در ضمن عقد باشد.

4. اگر با تنظيم قولنامه ملك به تصرف خريدار داده شد، پس از انصراف مالك و عدم رضايت او بر فروش، تصرف خريدار شرعاً جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه معامله تمام شده، اگر شرط شده كه با انصراف مالك، معامله منفسخ باشد، پس از آن تصرف خريدار بايد با رضايت فروشنده باشد.

5. اگر به جهت امتناع مديون نسبت به اداى دين، يا بر اثر امتناع متعهد از انجام تعهد، متعهدله با گرفتن وكيل، متحمل خسارات دادرسى - از جمله: حق‌الزحمه كارشناس، دادخواست و مدارك و حق‌الوكاله - شود، آيا وصول اين مبالغ از متعهد، شرعاً جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، ضامن نيست.

6. اگر وكالت در دعاوى زناشويى به منظور ثبوت حقانيت يكى از طرفين، منجر به صدور حكم طلاق شد، وكيل شرعاً مسئوليتى در مفارقت دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر طلاق، با وكالت از طرف شوهر باشد صحيح است و در غير اين صورت، باطل است.

7. اگر دادگاهى در رژيم سابق، حكم به محكوميت كسى داده باشد، درصورتى كه امروز حسب مقررات اسلامى ذى‌حق باشد، آيا دادگاه بايد مجدداً دعوى او را بشنود يا خير؟

بسمه تعالى، با وجود شرايط مقرّره، دعواى او مسموع است.

8. آيا قضات، شرعاً ملزم به متابعت از فتاوا هستند يا فتوا بايد به صورت قانون درآيد؟ و اگر كسى قانوناً محكوم شود ولى حسب مقررات شرعى و فتوا ذى‌حق باشد، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، قضات نمى‌توانند برخلاف شرع حكم كنند، و در احكام موافق شرع هم بايد مطابق مقررات جمهورى اسلامى عمل كنند، در صورتى كه خلاف شرع نباشد.

9. آيا وكيل دادگسترى بايد عادل و مجتهد باشد يا خير؟

بسمه تعالى، معتبر نيست.

10. نظر بر استقرار حكومت اسلامى، با توجه به اين‌كه حق‌الوكاله‌اى كه از موكل وصول مى‌شود - حسب توافق - با موكل است و تمبر مالياتى، بر اساس حق‌الوكاله قانونى دريافت مى‌شود، آيا نپرداختن مابه‌التفاوت ماليات (اختلاف ماليات قانونى و ماليات وجه دريافتى از موكل)، موجب مسئوليت شرعى است يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات جمهورى اسلامى دارد.

عدم حجيت اسناد كتبى براى قاضى

[سؤال 11281] 4072

6. آيا اسناد رسمى مملكتى و يا نوشته‌هاى عادى كه به امضاى علماى بزرگ و با مهر آن‌ها ممهور باشد، در فصل خصومت مى‌تواند مثل شاهد حجّت باشد؟ و يا فصل خصومت منحصر به علم و اقرار و بيّنه و يمين است و به غير اين‌ها نمى‌شود فصل خصومت كرد؟

بسمه تعالى، اسناد كتبى حجّيّت شرعيه ندارند، مگر آن‌كه براى قاضى موجب علم باشد.

انصراف از دعوا و استرداد مدارك

[سؤال 11282] 6480

بسمه تعالى 7 / 11 / 1361

اجازه مى‌خواهم با كمال ادب و احترام تقاضاى جواب شرعى مسأله زير را از آن امام بزرگوار بنمايم.

در صورتى كه شخص شاكى، كتباً خواهان استرداد دعواى خود و مدارك پيوستى آن باشد و به هر عللى، از اقامۀ دعوا منصرف گردد، آيا دادگسترى جمهورى اسلامى شرعاً مجاز است كه اسناد و فتوكپى مدارك را، كه توسط شاكى و مخارج خود او شخصاً تهيه گرديده و چه بسا مدارك فوق، حاوى اسرار خانوادگى و شغلى و مالى باشد، به عنوان مدارك و اموال و اسناد دولتى، ضبط و نگهدارى نمايد.

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام را مسئلت دارم.

بسمه تعالى، پس از تقديم مدارك و شكواييه به دائرۀ مربوطه، باز گرداندن آن تابع مقررات ادارۀ مربوطه است.

وحدت رويه در احكام قضات

[سؤال 11283] 6481

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى

نظر به اين‌كه اكثريت قريب به اتفاق آقايانى كه براى قضاوت تعيين مى‌شوند، مجتهد مطلق نيستند و سابقه قضاوت هم ندارند. و احياناً صاحب ذوق و سليقه هم نيستند. لذا اكثراً در مقام تعيين كيفر، در مواردى كه شرعاً معين نشده است، تناسب

جرم و مجازات مراعات نمى‌شود. و در موارد جرم‌هاى مشابه كه وحدت رويه ضرورى به نظر مى‌رسد، اختلاف فاحش ديده مى‌شود و اين خود موجب بروز اختلاف و تشنج مى‌گردد. براى جلوگيرى از اين وضع، راهى به نظر نمى‌رسد؛ جز اين‌كه اشخاصى بنشينند و كيفرهاى مناسب در نظر بگيرند و به شكل مواد در بياورند و از اول اجازۀ قضاوت را به اين شرط بدهند كه طبق كيفرهاى تعيين شده قضاوت نمايند. اين عمل به نظر حضرت‌عالى جايز است يا نه؟ بيان فرماييد. ادام الله ظلكم الشريف عبدالكريم موسوى اردبيلى

بسمه تعالى، در وضع كنونى، جمعى از فقها موارد مذكور را بررسى نمايند و نظر بدهند، مانع ندارد. لكن به طور موقت است تا ان شاء الله تعالى وضع قضاوت درست شود.

لزوم مطابقت حكم قاضى با شرع و مقررات

[سؤال 11284] ‘ 6479

8. آيا قضات، شرعاً ملزم به متابعت از فتاوا هستند يا فتوا بايد به صورت قانون درآيد؟ و اگر كسى قانوناً محكوم شود ولى حسب مقررات شرعى و فتوا ذى‌حق باشد، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، قضات نمى‌توانند برخلاف شرع حكم كنند، و در احكام موافق شرع هم بايد مطابق مقررات جمهورى اسلامى عمل كنند، در صورتى كه خلاف شرع نباشد.

تشخيص اهميت قضاوت

[سؤال 11285] 4477

2. براى يك روحانى كه در دارالعلم قم درس خارج مى‌رفته و الآن مشغول تربيت

طلاب است، آيا اشتغال به قضا در محاكم قضايى بر او واجب است يا خواندن درس و تعليم و تربيت؟

بسمه تعالى، تشخيص اهميت، موكول به نظر خود شخص است.

دادن هديه و رشوه به قاضى

[سؤال 11286]‘ 2545

4. إنّ المشكلة التي نعاني منها هنا، هي تغشّي الرشوة، فالإنسان لا تسير اُموره إلاّ بتقديم الهدايا أو ما شاكل لمسؤولي المؤسسات، فهل تقديم الهدية يعتبر رشوة، أعاذنا الله؟

بسمه تعالى، الرشوة المحرّمة، هي ما تعطى لأن يحكم القاضي - على تفصيل مذكور فى تحرير الوسيلة - وأما ما يعطى لتسهيل بعض الاُمور أو تعجيله، فليس من الرشوة.

اعتراض به حكم قاضى و رسيدگى مجدد

[سؤال 11287] 6475

2. اگر يكى از طرفين يا هر دو طرف به حكم قاضى اعتراض داشته باشند در محكمه ديگر مى‌توان مجدداً حكم را رسيدگى كرد يا خير؟

بسمه تعالى، در مورد قضات مأذون مانع ندارد كه يك مرتبه تجديد شود نزد مجتهد مطلق.

[سؤال 11288]‘ 6479

7. اگر دادگاهى در رژيم سابق، حكم به محكوميت كسى داده باشد، در صورتى كه امروز حسب مقررات اسلامى ذى‌حق باشد، آيا دادگاه بايد مجدداً دعوى او را بشنود يا خير؟

بسمه تعالى، با وجود شرايط مقرّره، دعواى او مسموع است.

صلاحديد قاضى براى رفع اختلاف

[سؤال 11289] 6482

بسمه تعالى 3 / 6 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

توقيراً به استحضار عالى مى‌رساند: براى انجام كارهاى ساختمانى، فيما بين شركتى با كارفرمايى گروه نوسازى به صورت قراردادى منعقد مى‌گردد، ولى پس از اتمام كار، موضوع به اختلاف منجر مى‌شود و دعوا به دادگاه عمومى جمهورى اسلامى ايران محول مى‌گردد. دادگاه براى روشن شدن موضوع و رفع اختلاف، به كارشناس متدين و قسم‌خورده مراجعه مى‌نمايد. آيا شرعاً قيمت‌گذارى كارهاى ساختمانى مورد اختلاف، بايستى به قيمت زمان انجام كار ارزيابى شود، يا به قيمت تاريخ زمان رسيدگى (الحال)؟

والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، براى رفع اختلاف، به هر نحو حاكم شرع صلاح ببيند، قيمت تعيين مى‌شود.

شرايط شنيدن دعوا

[سؤال 11290] 6483

بسمه تعالى

شخصى در گذشته بهره داده است، و تنها مدرك او چك و سفته است كه نزد بانك‌ها است ولى آن‌ها (به استناد اين‌كه ده سال از واگذارى چك يا سفته مى‌گذرد) از ارائۀ مدرك خوددارى مى‌نمايند، به همين علّت حقّ بهره دهنده ضايع مى‌شود. آيا شخصى كه بهره داده است مى‌تواند با قسم خوردن به حقّ خود برسد؟ يا قسم خوردن

منحصر به رباخوار و مدّعى عليه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، كسى كه ادّعاء دادن بهره مى‌كند مدّعى است، و بايد دعواى خود را با بيّنۀ شرعيه اثبات كند.

[سؤال 11291] 3478

4. در صورتى كه طرفين در مدت خيار فسخ اختلاف كنند - با توجه به نوشتۀ آن‌ها - وظيفۀ قاضى چيست؟

بسمه تعالى، كسى كه دعواى زيادۀ زمان خيار را مى‌كند، مدّعى شناخته مى‌شود.

[سؤال 11292]‘ 3508

9. مرور زمان كه در يك روايت وارد است آيا به نظر حضرت‌عالى معمول به است يا نه؟

بسمه تعالى، مرور زمان اثرى ندارد.

[سؤال 11293] 6484

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

پيشگاه زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع عالى‌مقام دين اسلام روحى فداك، بعد از حمد خداوند عالم، طول عمر براى آن زعيم بزرگوار خواهانم. در ضمن يك مسألۀ شرعى هست كه به حضور آن مقام والا عرض مى‌كنم.

دو سال پيش يك مرد پير در قلعه هرسم زندگى و دهقانى مى‌كرده، يك نفر از پسرهاى او عازم كويت بوده، رفته براى تهران كه پاسپورت تحويل اداره گذرنامه بدهد، تا اين پسرش از تهران برگشته خانه خودش در قلعه هرسم 12 روز طول كشيده، پسر كه وارد خانه شده به او گفتند كه پدرت تصادف كرده با ماشين، دو نفر او را برده‌اند مريض‌خانه اسلام آباد غرب و ماشين هم در رفته است. پسر گفته كه به پاسگاه اطلاع داده‌ايد، گفتند نه او را برده‌ايم مريض‌خانه، حالش خوب است. بعد از

بيست روز مرد فوت كرده، پسرش به خيال اين‌كه ماشين به پدرش زده و رفته ديگر هيچ نگفته تا الآن مردم دهكده مى‌گويند پدرت را ماشين نزده است، يك نفر پدرت را زير سم اسب انداخته است. ما به تو نگفتيم براى اين‌كه گفتيم شايد خوب شود. الآن دو سال از اين حادثه مى‌گذرد، آيا حق خون پدر دارد طبق دستور دين اسلام، يا ندارد؟ اميد است طبق دستور قرآن كريم زير اين نامه امضا شود.

بسمه تعالى، تا ثابت نشود كه مردن او مستند به چه كسى است، كسى را نمى‌توانند متهم كنند.

[سؤال 11294] 6631

2. آيا در انشاى لفظى حكم، حضور مدعى يا مدعى عليه پس از محاكمۀ حضورى يا غيابى لازم هست يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از مطالبۀ حكم، حضور طرفين در وقت انشاى حكم لازم نيست.

[سؤال 11295] 6485

بسمه تعالى 7 / 4 / 1363

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، دام ظله العالى، موارد تخلفات قانونى، مانند: تخلف قوانين رانندگى، قوانين گمرك، مقررات ادارى و غيره، آيا جزو تخلف در حقوق الله است و بايد شرعاً در حين محاكمه متهم در محكمه حاضر شود يا نه؟ لطفاً نظر مبارك را بيان فرماييد. عبدالكريم موسوى اردبيلى

بسمه تعالى، مواردى كه مرقوم شده است از حقوق الله نيست.

[سؤال 11296] 6006

2. اگر مدعى در جلساتى حضور پيدا كرد و اقامۀ بيّنه نمود، ولى منكر حضور پيدا نكرد كه دلايل خود را اقامه كند و حرف خود را بزند، آيا قاضى مى‌تواند حكم غيابى

صادر كند؟ و اشاره بفرماييد كه موارد حكم غيابى كجا است؟

بسمه تعالى، بعد از اعلام به منكر مانع ندارد.

[سؤال 11297] 6486

بسمه تعالى

1. در مواردى كه مدعى‌به، مال معيّن يا غير معيّن باشد و مدعى بترسد در طول محاكمه مدعى‌عليه مال مدعى‌به را اتلاف كرده و از بين ببرد يا خود را به صورت مفلس دربياورد، آيا مى‌تواند از محكمه درخواست توقيف آن مال معيّن يا مال ديگر مدعى عليه را بنمايد يا خير؟

بسمه تعالى، در هر دو فرض، اگر شواهد و قراينى بر محق بودن مدعى است و نيز قراينى است بر اين‌كه مدعى عليه در صدد اتلاف عين يا افلاس خود است، تأمين مذكور مانع ندارد. لكن با شرط بر مدعى كه اگر از ناحيۀ تأمين ضررى بر مدعى‌عليه وارد شد، جبران نمايد.

[سؤال 11298]

2. آيا شخصى كه در محكمه، حاكم شده، ولى در راه احقاق حقش خساراتى و هزينه‌هايى را متحمل شده مى‌تواند از محكوم كه سبب خسارت او شده بگيرد يا خير؟

بسمه تعالى، حق ندارد بگيرد.

[سؤال 11299] 6487

بسمه تعالى 13 / 3 / 1363

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بعد التحيّه، نظر به اين‌كه حسب مقررات و ضوابط موجود، توقيف اموال مجرم يا مالى كه در رابطه با جرم است، توسط دادستان و بازپرس انجام مى‌گيرد - و در عرف قضايى به آن قرار تأمين مى‌گويند - تا در نهايت، تعيين تكليف توسط قاضى محكمه صورت پذيرد. با توجه به اين‌كه حضرت‌عالى در فرمان هشت ماده‌اى سال 1361،

توقيف اموال را منوط به حكم حاكم شرع فرموده‌ايد. و با توجه به اين‌كه فرمان، بعد از مصوباتى است كه در اين رابطه است. اين مصوبات يا توسط مجلس شوراى اسلامى تصويب شده و يا مقررات سابق است كه خلاف شرع بودن آن‌ها توسط شوراى نگهبان اعلام نشده است.

آيا نظر حضرت‌عالى بر اين است كه الزاماً توقيف اموال كه قرار تأمين است و قرار نهايى نيست؛ بايد توسط حاكم شرع انجام شود يا حسب موازين قضايى جارى عمل شود؟ دادستان كل كشور: يوسف صانعى

بسمه تعالى، مقصود آن است كه بدون مقررات شرعى نباشد اگر شوراى نگهبان يا شوراى عالى قضايى چيزى را مخالف شرع نمى‌دانند عمل به آن مانع ندارد.

[سؤال 11300] ‘ 6548

2. در جرايم عمومى يا خصوصى، گاهى وقوع جرم از طريق مقامات رسمى يا غير رسمى گزارش مى‌شود، ولى كيفيت جرم و شخص مجرم معين نيست و گاهى گزارشاتى مى‌رسد، ولى حتى خود جرم هم محقق نيست. آيا براى قاضى و محكمه، لازم است موضوع را پى‌گيرى نموده و مشغول تعقيب و تحقيق شود يا نه؟ مثلاً اگر گزارش برسد يا شاكى بگويد: قتلى، حريقى، تخريبى، سرقتى اتفاق افتاده و مى‌خواهد دستگاه قضايى مسأله را تعقيب و تحقيق كند، آيا براى محكمه لازم است چنين كارى بكند يا نه ؟

بسمه تعالى، لازم نيست، مگر در صورتى كه در معرض توطئه براى به‌هم زدن نظم يا براندازى جمهورى اسلامى باشد.

[سؤال 11301] 6488

بسمه تعالى 13 / 10 / 1361

از قائدى كه از قادات افضل است و نايب بر حق حضرت قائم است، از فقيهى كه

والاتر از فقها و حامى فقرا است، از خلف مرد غدير خم، از خمينى، خم كنندۀ قامت ستمگران (خدايش خميده ننمايد و خاموش نگرداند تا حضرت مهدى عليه‌السلام را زيارت نمايد)، از خليل مستضعفان جهان، از خليفه‌اى كه خود را طلبه‌اى بيش نمى‌داند، استفتا مى‌نمايم.

آيا دولت جمهورى اسلامى ايران مسئوليتى براى پرداخت حقوقى كه به ناحق در رژيم ستم‌شاهى در سال 1354 از اشخاص حقيقى و يا حقوقى در ادارۀ بنادر و كشتيرانى خرمشهر و امثالهم تضييع گرديده است (پس از اثبات آن‌ها در دادگاه‌هاى صالحه) به عهده دارد يا خير؟ و آيا آن بزرگوار اجازه طرح اين‌گونه دعاوى را در دادگاه‌هاى كنونى خواهند فرمود؟ حاشا كه من غير از فتواى آن رهبر كارى انجام دهم.

بسمه تعالى، اگر كسانى كه حقوق را تضييع كرده‌اند موجود باشند، مى‌توانند بر عليه آن‌ها ادعا كنند و حقوق را از ايشان مطالبه نمايند.

جواب مدعى عليه به انكار

[سؤال 11302] 6489

بسمه تعالى 18 / 9 / 1361

مسئول محترم استفتائات حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از ابلاغ سلام

در اين مسأله كه شخصى ملكى را فروخته، در حالى كه سند و جواز كسب به نام فروشنده بوده و فروشنده ملك فوت نموده است بعد از اين، پدر متوفى مدعى شده‌اند كه ملك براى من بوده و بيّنه هم ندارد. خريدار كه منكر مالكيت پدر متوفى مى‌باشد، اگر قسم بخورد دعوا تمام مى‌شود يا نه؟ يا اين‌كه مدعى - پدر فروشنده - نيز بايد قسم بخورد؟ آيا بعد از قسم خوردن منكر، محلى براى قسم خوردن مدعى مى‌باشد يا نه؟ مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مسأله، خريدار منكر محسوب است و با قسم او - با شرايط معتبره - دعوى ختم مى‌شود.

[سؤال 11303] 6490

بسمه تعالى

در پاره‌اى از احكام اسلام كه اثبات آن محتاج به اقامۀ شهود از طرف مدّعى مى‌باشد اكثر شهود شرايط مقرّرۀ در فقه اسلامى را ندارند، و اكثر افراد به جهت لاابالى بودن به يمين منكر راضى نمى‌شوند، و اعتماد به چنين يمين هم مشكل است. با توجه به اين مطالب، وظيفۀ حقير و امثال اين‌جانب دربارۀ احكام و حدود اسلامى چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، بدون شرايط معتبره در شهود دعوى ثابت نمى‌شود، و قضاوت بايد بر طبق موازين شرعيّه باشد.

[سؤال 11304] 6096

2. جهيزيه زن در منزل شوهرش بوده و هر دو در منزل زندگى مى‌كردند، بعدها بين آنان مرافعه شده خواسته‌اند جهيزيه زن را تحويل بگيرند، بعضى از ارقام جهيزيه در خانه موجود نيست، زن مى‌گويد شوهرم برده و مرد هم مى‌گويد خودشان يعنى زن و اقوام او برده‌اند و هيچ‌گونه شاهد در كار نيست، آيا مرد به صرف اين‌كه جهيزيه در خانه او بوده ضامن شناخته مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، ضامن نيست و ادعاى زن بايد ثبوت شرعى پيدا كند.

[سؤال 11305]‘ 4072

2. اگر مدعى اقامۀ بيّنه نكند و تقاضاى قسم هم نكند و دعوا هم طورى باشد كه با عدم اقامۀ بيّنه، و عدم تقاضاى قسم مدعى موقوف نشود؛ مثل موردى كه مدعى اداى دين باشد، كه با عدم اقامۀ بيّنه و عدم تقاضاى حلف، منكر اداى دين، خواهان طلبش هست. در اين موارد دعوا چگونه بايد فيصله پيدا كند؟ آيا حاكم مى‌تواند مدعى را الزام به مطالبۀ يمين كند و يا خودش منكر را قسم دهد و يا راه ديگرى هست؟

بسمه تعالى، حاكم مى‌تواند در مورد مزبور، خودش منكر را قسم دهد.

احكام قسم

[سؤال 11306] 5652

2. اگر در ترافع، مدعى بيّنۀ شرعيه نداشته باشد و ارجاع امر به يمين شود، آيا در حضور قضات مجاز هم اجراى يمين كافى است يا اين‌كه بايد در حضور مجتهد جامع الشرايط باشد؟

بسمه تعالى، قضات منصوب بايد مطابق مقررات نصب عمل كنند.

احكام يد

[سؤال 11307] 6491

بسمه تعالى

زمينى است كه برخى از مردم مى‌گويند ملك جدّ بنده است و برخى ديگر مى‌گويند يك بار جدّ من در آن تصرّف زراعتى نموده است، اكنون طبقات وارث آن را فروخته‌اند و سهم الارث مرا فرستاده‌اند، چون ملكيّت جدّم براى من مشكوك است تكليف مرا بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه زمين در «يد» مورّث بوده و احتمال ملكيّت او را بدهيد نسبت به سهم خود مالكيد.

[سؤال 11308] 6492

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله العالى

محترماً به استحضار مى‌رساند در سنوات 1340 الى 1345 شخصى قطعه زمين بسيار بزرگى را به ثبت رسانده و به قطعات دو الى پنج هكتارى تفكيك نموده و به معرض فروش گذارده و عده زيادى از اهالى يزد نسبت به خريد اين زمين‌ها كه در آن

زمان خارج از محدوده شهر بوده و محل سكنا نبوده و وى روى آن هم مقدارى كار كرده بوده است؛ يعنى شخم زده بوده و جدول‌بندى كرده بوده، خريدارى نموده‌اند.

از جمله اين‌جانب كه قطعه زمينى از ايشان در سال 1344 خريدارى كرده‌ام، آنچه را كه اين‌جانب خريده‌ام داراى شخم و ديوار كشى بوده است. در سال 1356 در زمين فوق شروع به كشاورزى نموده‌ام و در چند سال گذشته مرتباً در آن زراعت نموده‌ام و زمين مذكور زير كشت گندم، و شلغم بوده است. در مورد زمين فوق هيچ كس از من طلبى يا شكايتى ندارد. اداره كشاورزى و عمران روستايى يزد از زمين‌هاى مذكور بازديد به عمل آورده و آن‌ها را مزروعى معرفى نموده است. بعضى مى‌گويند اين زمين‌ها را بايد براى خانه مستضعفين از شما بگيرند. بعضى مى‌گويند در جمهورى اسلامى نمى‌شود مالك دو هكتار زمين زراعتى باشيد. خواهشمند است بيان فرماييد با توجه به مراتب فوق اين‌جانب صاحب زمين‌هايى كه دوازده سال قبل از انقلاب خريدارى نموده‌ام و روى آن‌ها سرمايه‌گذارى كرده‌ام و آن‌ها را زير كشت برده‌ام مى‌باشم يا نه؟ و اگر عده‌اى در آن تصرف نمايند بدون رضايت من، شرعاً تصرفات آن‌ها جايز است يا نه؟ اجركم على الله

بسمه تعالى، تا مدعى به وجه شرعى اثبات حق خود نكند زمين ملك شما شناخته مى‌شود و اگر نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه كنيد.

[سؤال 11309] 5192

2. در حدود 36 سال پيش زمينى از پدر به من انتقال داده شده است كه در اين مدت بلامعارض بوده و نسبت به عمران و آبادى و احيا آن اقدام كرده‌ام. حاليه شخصى قباله‌اى عادى به دستخط بعضى از طلبه‌هاى منطقه كه هيچ‌كدام از آن‌ها در حيات نيستند ارائه داده و ادعاى زمين مزبور را مى‌نمايد. حكم الله را بيان نماييد.

بسمه تعالى، سند عادى دليل شرعى نيست و تا به طريق شرعى ادعاى خود را ثابت نكرده حقى ندارد.

[سؤال 11310] 6493

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت نايب الامام، امام خمينى، دام ظله العالى

زمين‌هايى كه در اطراف بعضى شهرستان‌ها - من جمله قم - الآن آباد شده و صاحبان اين زمين‌ها اول مترى يك ريال - مثلاً - خريده و با خرج دولت جاده كشيده شده، مدرسه ساخته شده، بيمارستان و ساير وسايل رفاهى. صاحب اين زمين‌ها اول زمين را مجانى بين افرادى تقسيم و كم‌كم قيمت‌گذارى و قيمت بالا مى‌رود تا جايى كه زمين مترى يك ريال خريده شده به 6000 ريال فروخته شده در سنوات اندك پس از مطرح نمودن طرح زمين در مجلس شوراى اسلامى. صاحب زمين قطعه‌هايى را به عنوان وقفى به افرادى سپرده با رضايت مجاناً؛ البته سند دست افراد نمى‌دهد و نه قولنامه، با توجه به اين مطلب كه افراد تصرف كننده اگر قدرت مالى داشتند هرگز چنين چيزى را قبول نمى‌كردند، اكنون اين سؤالات مطرح مى‌شود.

1. تصرف در اين‌گونه زمين‌ها كه معلوم نيست صاحبش واقعاً مالك است يا نه از نظر شرعى چه حكمى دارد، با توجه به اين‌كه تحقيق در مالك حقيقى مشكل است؟

بسمه تعالى، در ظاهر شرع، حكم به مالكيت متصرف مى‌شود؛ مگر آن‌كه خلاف آن ثابت گردد.

2. نماز خواندن در اين زمين‌ها چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر مالك معلوم دارد منوط به اجازۀ مالك است؛ ولى اگر علم به غصب بودن ندارند تصرف اشكال ندارد.

[سؤال 11311]

3. با توجه به اين‌كه اين زمين‌ها نه سند و نه قولنامه دارد، آب و برق از همسايه استفاده‌كردن جايز است؟

بسمه تعالى، در استفاده از آب و برق واجب است مقررات دولت اسلامى مراعات شود.

[سؤال 11312]

4. اگر بنياد مسكن سند مالكيت صادر كند براى شخص متصرف، مورد قبول خواهد بود يا فقط صاحبش بايد سند بدهد؟

بسمه تعالى، چنانچه طبق موازين شرعى رفتار كنند مانع ندارد.

[سؤال 11313]

5. اگر ادعا نمايد كه من زمين ندادم به كسى؛ چرا كه نه قولنامه به او داده‌ام و نه سند؛ از نظر شرعى ادعاى او صحيح خواهد بود و زمين از تصرف بيرون مى‌رود؟ ضمناً تكليف ساختمان چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر زمين مالك شرعى داشته باشد مدعى انتقال تا به طريق شرعى دعواى خود را ثابت نكند، حقى در آن زمين ندارد و اگر بدون اجازۀ مالك، ساختمان بنا كرده حكم غصب دارد، بايد زمين را از ساختمان تخليه كند، به مالك برگرداند.

[سؤال 11314] 6494

بسمه تعالى دوم محرم الحرام 1403 ق

محضر شريف رهبر عظيم الشأن، روح الله، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف، خداوند متعال ظلّ مبارك را بر قاطبۀ مسلمين جهان مستدام بدارد. چون نياز فورى به پاسخ مسأله مى‌باشد، مستدعى است امر و مقرر فرماييد پاسخ مربوطه را هرچه زودتر با توجه به مسائل مندرجۀ تحت عنوان (القول في أحكام اليد) رسالۀ شريفۀ تحرير الوسيله ارسال فرمايند.

بالاخانه‌اى است (يعنى يك اتاق فوقانى) جزء خانۀ زيد و در تصرف كامل زيد و آبا و اجدادش نسلاً بعد نسل بوده و مى‌باشد. تحتانى اين اتاق، جزء خانۀ مجاور به ملكيت عمرو و در تصرف عمرو و مالكين قبلى آن خانه بوده و مى‌باشد. درب ورودى اين اتاق فوقانى، در خانۀ زيد متصرف و هيچ‌گونه درب يا پنجره يا

كوچك‌ترين روزنه و سوراخى به خانۀ عمرو ندارد. در پروندۀ ثبتى و اسناد مالكيت صادره از ادارۀ ثبت، هيچ‌گونه ذكرى از بالاخانه يا تحتانى آن يا سقف فاصل بينهما نگرديده، ولى از حدود مندرجه در سند مالكيت ممكن است استفاده گردد كه بالاخانه، جزء خانۀ عمرو، كه متصرف آن نمى‌باشد (نه خود او، نه أيادى قبلى) به ثبت رسيده است. متقاضى ثبت خانۀ زيد و همچنين ورثه‌اش اگر اطلاعى از اشتباه ثبتى داشتند، تا كنون در رفع اشتباه اقدام نموده بودند. از طرف ديگر، مالكين قبل از عمرو كه خانۀ عمرو را مالك و متصرف بوده‌اند هيچ‌گونه ادعايى نسبت به بالاخانه ننموده‌اند. اكنون عمرو كه خانۀ خود را اخيراً خريدارى نموده، به استناد حدود مندرجۀ در سند مالكيت آيا مى‌تواند مدعى مالكيت بالاخانه و تصرف غاصبانۀ زيد گردد يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مجرد سند، اعتبار شرعى ندارد و يد، امارۀ ملكيت است، مگر آن‌كه خلاف آن به طريق شرعى اثبات شود.

[سؤال 11315] 6495

بسمه تعالى 27 / 9 / 1361

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب ايران، مدّ ظله، به شرف عرض مى‌رساند:

قريه كماسى از قراء گرگان است. يكى از مالكينِ جزء، حسب ارث و ابتياعى متجاوز از شصت سال است كه در سهم خود در قريه مزبوره تصرفات مالكانه داشته و با دسترنج خود مزرعه‌اى به وجود آورده است. در چهل سال قبل مزرعه را به شخصى اجاره مى‌دهد و مستأجر در مدت شش سال اجاره نمى‌دهد. مالك مزرعه را پس مى‌گيرد و الآن خود متجاوز از سى و پنج سال است در مزرعه مشغول زراعت است و در آن احداث تأسيسات و غرس اشجار مى‌كند. آيا با وجود حقانيت و سيره تصرفات مالكانه و زارعانه و وجود درختان كهن چنين كس را مى‌توان غاصب قلمداد كرد يا

خير؟ مستدعى است حكم شرعى را بيان فرموده تا دعاگو باشيم.

بسمه تعالى، ذى‌اليد اگر سابقۀ غصب در بين نباشد مالك شناخته مى‌شود و اگر نزاعى در بين است به محاكم قضايى مراجعه نمايند.

[سؤال 11316] 6496

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دامت بركاته، به عرض مى‌رساند:

زمينى است تحت تصرف شخصى، و ديگرى دعواى ملكيت آن زمين را مى‌نمايد، آيا حق دارد از تصرف و يد ذى‌اليد بگيرد، بدون اين‌كه مدرك شرعى داشته باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تا مدّعى ملكيت دعواى خود را در محاكم صالحه به‌طريق شرعى اثبات نكند، حق مزاحمت ذى‌اليد را ندارد.

[سؤال 11317] ‘ 2132

6. مالى كه ارثاً از جد به پدر و از پدر به پسر رسيده، پس از 140 سال، آيا مى‌توان آن مال را بدون مدرك، مخلوط به حرام دانست و دو خمس و يك زكات (پنجاه درصد از كل) براى آن قائل شد؟

بسمه تعالى، گرچه به ظاهر يد، قول ذى اليد پذيرفته است ولى نزاع بايد در محكمۀ شرعيه حل و فصل شود.

[سؤال 11318] 6497

بسمه تعالى 24 / 8 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى آقاى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى

احتراماً براى روشن شدن امر بفرماييد آيا به مجرد ادعاى شخص يا اشخاص نسبت به ملكى كه از صد سال بيشتر در يد تصرف شخص يا اشخاصى بوده و اسناد مالكيت آن با طى مراحل به نام آن‌ها صادر شده است مؤثر است، چون در اين موقع

بعضى از عناصر درصدد ايذاء و اذيت مردم برآمده و ادعاى واهى و بدون مدرك و استنادى را طرح مى‌كنند و در مقام تهمت و افترا به اشخاص برآمده و قصد توهين يا اعمال نظريات شخصى دارند، آيا ادعاى موهوم و بدون مدرك قابل قبول مى‌باشد يا بايد با ادله و براهين و مدرك لازم به اثبات مدعاى خود برآيند، تمنا دارد امر شود پاسخ مسأله شرعى داده شود تا مطلب شرعى بيشتر روشن گردد. ادام الله بقائك

بسمه تعالى، ذواليد مالك شناخته مى‌شود مگر مدعى خلاف به طريق شرعى دعواى خود را در محاكم صالحه اثبات نمايد.

[سؤال 11319] 6498

بسمه تعالى 8 / 8 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى و رهبر عظيم الشأن مسلمانان ايران و جهان اسلام جناب آقاى روح الله الموسوى الخمينى، مدّ ظله، سلام و درود فراوان بر روان شهداى اسلام و با درود خالصانه كه از اعماق قلب سرچشمه مى‌گيرد نثار خاك پاى رهبرى كه از وصف خارج است باد. اى امام امت! مى‌دانم خسته‌اى ولى چاره‌اى ندارم كه در چند مورد از نظر دينى سؤالى دارم و دوست دارم كه خود آن جناب با خط زيباى خود به عنوان يادگار مسائل را براى اين حقير جواب گويند.

1. يك باب حياط به مساحت 2000 متر مربع از پدرم براى 2 برادر و 2 خواهر به ارث رسيده و اين حياط طى قباله عادى خريدارى گرديده، با توجه به اين‌كه مساحت قيد نشده فقط چهار جهت نوشته شده، و 2000 متر مربع كه نوشتم طبق نقشه‌بردارى رژيم سابق مى‌باشد كه طبق گفته مادرم بيش از نصف حياط فوق‌الذكر مى‌باشد و بقيه را پدرم همين طور به تصرف خودش درآورده چون صاحب نداشته و حال به دست ما رسيده است. و پدرم هم در سال 1340 يعنى 21 سال پيش فوت نموده و در زمان حيات وى كسى بابت بقيه ادعايى نكرده است. و هم اكنون كه 38 سال مى‌باشد و بنده هم 35 سال دارم و از سن 5 سالگى هرچه ياد مى‌دهم كل اين حياط را به ياد مى‌آورم.

از نظر شرعى مى‌خواهم به وظيفه دينى خود عمل نمايم و مى‌خواهم كل اموال بنده پاك شود كه در فرداى قيامت شرمنده نشوم. خواهشمند است جواب در ظهر همين نامه بنويسند. در ضمن 5/3 هكتار زمين ديم هم داريم.

بسمه تعالى، اگر يقين به غصب بودن نداريد و زمين در دست پدر شما بوده و از او به شماها ارث رسيده حكم به ملك ورثه مى‌شود و ارثيه خمس ندارد و براى بررسى و تصفيۀ حساب به يكى از وكلاى مسلم الوكالۀ اين‌جانب مراجعه نماييد.

2. خود من يك معلم هستم و يك ساختمان در همين زمين ساخته‌ام و مبلغ 130 هزار تومان هم بدهكار هستم، در ضمن با دخترى ازدواج نموده‌ام كه پدرش ثروتمند بوده و مقدارى پول به عنوان ارثيه به ايشان رسيده كه آن مبلغ را براى ساختمان خرج كرده‌ام از نظر شرعى پول ايشان چه تكليفى پيدا مى‌كند. در ضمن پدر نامبرده مالش را پاك نكرده و خمس و سهم نداده و حج هم رفته و در سال 57 فوت نموده.

حالا با تمام اين اوضاع و احوال من كه يك معلم هستم و مى‌خواهم به وظيفه شرعى خود عمل كنم و پدرم را اگر در گذشته زير دِين بوده لااقل با اين عمل بتوانم شايد ذره‌اى از گناهانش را كم كنم كه آن هم با خداوند است.

خواهشمند است تكليف را به طور كلى و جداگانه براى اين حقير روشن نمايند تا از شك و ترديد خلاص شوم و بتوانم با سربلندى در راه اسلام قدم بردارم، در ضمن اى امام امّت خودم در اواخر مرداد ماه سال گذشته آمدم و نامه هم نوشته بودم كه به حضورتان تقديم كنم و تا زير آن دو چنار در ميان كوچه آمدم ولى نگهبانان نگذاشتند و فرمودند ملاقات ندارند و نااميد برگشتم.

بسمه تعالى، اگر يقين دارد اموالى كه به وى بابت ارث منتقل شده در آن خمس وجود دارد بايد

خمس آن‌را بپردازد.

[سؤال 11320] 6499

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى سيد روح الله موسوى خمينى، دام ظله العالى

ملاحسين زمين خود را با محمد على معاوضه كرده است و در اين باره تحريرى

نوشته است و سه شاهد و نويسنده آن، همه فوت شده‌اند چون كه در سال 1340 نوشته شده است و در اين تحرير مرز چهار طرف زمين هر دو مشخص شده است و هكذا نوشته‌اند به اين‌كه اين معاوضه در حال وجود تمام شرايط در طرفين انجام گرفته و صيغۀ مبادله و معاوضه نيز صحيح بوده است و طرفين قبض و اقباض هم كرده‌اند و نوشته‌اند كه هيچ كس از طرفين حق دعوا ندارد و باطل است و آن كس كه دعوا كند ملعون است و سه پشت بر همين منوال گذشت و طرفين طبق اين تحرير عمل مى‌كرده‌اند و اكنون ورثه ملاحسين دعوا مى‌كنند كه زمين محمد على را كه عوضاً به آن‌ها داده بود در حدود جنوبى آن اسم نهرى را برده است كه اين اسم يك لفظ مشترك است و بر دو نهر موجود در آن‌جا صدق مى‌كند - البته به نظر عرف اين لفظ مشترك نيست، بلكه فقط اسم يك نهر است كه از اول طبق همان نهر زمين را به او داده بود و تا كنون به همين منوال هست، كه به نسبت يك نهر مساحت زمين كوچك مى‌شود كه از اول تا الآن به حساب همين نهر زمين به دست او (ورثه ملاحسين) است و نسبت به نهر ديگر مساحت زمين بزرگ‌تر مى‌شود، و اگر فرضاً اين لفظ مشترك باشد و بر هر دو نهر اطلاق شود باز هم اولاً، زمينى را كه محمدعلى به ملاحسين داده است هنگام دادن آباد بود و برعكس زمينى را كه ملاحسين به محمدعلى داده است در آن وقت غيرآباد بوده و اگر مراد نهر دوم باشد زمينى را كه محمدعلى به ملاحسين داده و آباد بوده و هست از زمينى كه ملاحسين به محمدعلى داده و غير آباد بوده به مقدار معتدبه بزرگ‌تر مى‌شود، در حالى كه ظاهراً بايد برعكس باشد - دوم اين‌كه زمين محمد على تا نهر اول به دست ورثه ملاحسين بوده و بقيه (كه الآن دعوا دارد) تا نهر دوم به دست ورثه محمد على بوده، آيا اين حالت سابقه يد محسوب مى‌شود؟ چون كه تا كنون بدون هيچ اختلافى قبل از زمان معاوضه اين زمين (يعنى زمين متنازع فيه) به دست محمد على و ورثه او بوده و هست.

و هكذا دعوا دارد كه اين تحرير اصلاً ارزش شرعى ندارد، چون كه هبه نيست و فقط يادى از اين معاوضه مى‌باشد، لذا يا زمين خودم را پس بدهيد يا همين زمين را

قبول مى‌كنم، اگر تا نهر دوم (بقيه كه به دست ورثه محمد على است) را به من بدهيد.

لذا حكم اختلاف در مساحت و مرز زمين چيست؟ (كه اگر فرضاً لفظ مشترك باشد) و حكم اين دعوا كه مى‌گويند اين تحرير ارزش شرعى ندارد چيست؟

بعد از چندين سال وراث طرف حق فسخ را دارند يا نه؟ در حالتى كه در تحرير نوشته شده است كه حق ندارند هركه رد كند به او لعنت گفته شده است.

بسمه تعالى، هر يك نسبت به مقدار زمينى كه در دست دارند در ظاهر شرع مالك شناخته مى‌شوند و چنانچه نزاعى در بين باشد به محاكم صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 11321] 6500

بسمه تعالى

يك قطعه زمين تقريباً سه قفيز هست كه در مدت شصت و پنج سال كه از عمر من مى‌گذرد از دوره زنده بودن پدر تا حال كه دو سال و نيم است كه فوت كرده در اين مدت در آن زمين ناصاف كه با بيل و كلنگ صاف كردم و كشاورزى مشغول بودم كار مى‌كردم تا اين‌كه چند سال قبل دور زمين را سيم كشى و درخت سيب و تبريزى آوردم و حال شنيده‌ام زمين را يك كسى كه از محل دور است ادعاى مالكيت آن را مى‌كرده و من خيلى كوچك بودم ديدم پدرم به آن شخص مقدارى جو داد و ديگر آن مرد را نديدم، جويا شدم گفتند آن مرد مدتى است كه فوت كرده و من جويا شدم آيا وارثى دارد، ولى معلوم نيست كجا است زنده است يا خير و من به يك آقايى روحانى كه رئيس كميته است شرح حال را در ميان گذاشتم، ايشان گفتند چون صاحب آن زمين معلوم نيست، يك سوم فروش قيمتش را به دفتر امام بدهيد و من سه سال است اين عمل را انجام مى‌دهم آيا حكم شرعى اين است يا خير؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه محرز نباشد كه زمين ملك ديگرى است تصرف شما در آن اشكال ندارد.

[سؤال 11322] 6501

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

آيت الله اعظم و اعلم به شرف عرض عالى مى‌رساند: شخصى ملكى دارد كه عبور آب در آن است. درختان حاشيۀ جوى آب، ملك مالك و زارع است، ولى جوى، ملك شخصى سائل است. دو نفر بدون مجوّز درختى را كه تغذيه از ملك مالك زمين زراعى و جوى مى‌شود و ضرر و زيان دارد و مانع رشد محصول زارع و مالك ملك است، ادعا مى‌كنند آيا درخت مال مالك ملك و زارع است و يا آن دو نفر مدعى؟ تقاضا دارد در اين مسأله شرعى تكليف را مرقوم فرماييد، كه مورد حاجت است عندالله و عند الرسول پهلوى خداوند ضايع نخواهد بود.

بسمه تعالى، درخت محكوم به ملكيت است براى كسى كه بر آن يد دارد مگر اين‌كه ديگرى ادعاى خود را به طريق شرعى اثبات نمايد.

[سؤال 11323] 6502

بسمه تعالى

با عرض تشكر از محضر مبارك آيت الله خمينى، دامت بركاته

زنى صاحب زمينى بوده و قبل از فوتش وصيت كرده كه زمين مذكور را بايد سه قطعه كرد و ثلث اول براى شخص تعيين شده و نيابتاً براى انجام حج واجب باشد و ثلث دوم از شوهرش براى انجام واجبات دينيه كالصوم و الصلاة باشد و ثلث سوم از وارثين يعنى دخترهايش باشد. بعد از فوت اين موصى، مادرش كه در حالت وصيت و حياتش ساكت بوده، نزاع كرده و مى‌گويد كه نصف تمام اين زمين را پدر زن وصيت كننده عوض مهريه برايم داده بود و در ادعاى خود شاهد هم ندارد. آيا اين دعوا شنيده و حقى ثابت مى‌شود يا نه؟ وظيفه موصى‌له بعد از انجام حج يا قبل از انجام حج چيست و شوهر و دخترها چه كار خواهند كرد؟

بسمه تعالى، اگر زمين تحت يد موصى بوده تا مدّعيه به طريق شرعى

دعواى خود را ثابت نكند حقى ندارد و وصيت نسبت به ثلث مجموع تركه ميت نافذ است.

[سؤال 11324] 6503

بسمه تعالى 8 / 11 / 1358

دفتر امام خمينى، دامت بركاته، با كمال تشكر و امتنان

اين‌جانب ملكى از مادرم به ارث رسيده و بين خود و برادرم تقسيم كرديم. قطعه زمين اكنون متعلّق به فرزندان برادرم مى‌باشد كه در سال گذشته فوت شد؛ اما دو ماه قبل بود كه پسر داييم اظهار داشت: مادر شما وصيت نمود كه اين ملك را بعد از من وقف كنيد. مدت 35 سال است كه اين موضوع را نگفته و اجاره زمين را هم هميشه به برادرم مى‌داد. حتى خود برادرم براى يك‌بار هم كه شده باشد اظهار نكرد كه زمين وقف است و در تقسيم سهم وى قرار گرفته. لطفاً نظريه آن مرجع بزرگ و بزرگ رهبر جهان اسلام را در ذيل ورقه مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مذكور زمين محكوم به ملكيت است براى ورثه، و تا دعواى وصيت به طريق شرعى ثابت نشود وقف كردن زمين لازم نيست.

[سؤال 11325] 6504

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، محترماً به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب قطعه زمينى در سال 1322 خريدارى نموده‌ام و زمين مزبور در سال‌هاى قبل در اثر كمبود آب هر چند سال يك مرتبه كشت مى‌شده ولى در حدود 8 سال پيش در اثر زياد شدن آب تمام زمين ديواركشى و درخت‌كارى شده و تماماً همه ساله كشت و زرع مى‌شود، عده‌اى در حال حاضر بدون هيچ‌گونه مدركى ادعا مى‌كنند كه زمين متعلق به ما مى‌باشد و دائماً مزاحمت فراهم نموده و اخيراً به زمين مداخله

نموده و تمام ديوارها را خراب نموده و درخت‌ها را كنده و تمام كشت گندم را از بين برده‌اند،

حال مستدعى است نظر مبارك خود را در مورد اين زمين بيان فرماييد.

بسمه تعالى، زمين ملك كسى است كه در تحت يد و تصرف اوست مگر آن‌كه ديگرى دعواى مالكيت خود را به طريق معتبر اثبات كند و نزاع بايد در محكمه صالحه حل و فصل گردد.

[سؤال 11326] 6505

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت بركاته

شخصى حدود 92 سال قبل، مقدارى از مزرعه‌اى را براى چراى حيواناتش خريده و مبلغش را پرداخته است و در ظرف اين مدت، مزرعۀ مذكوره در اختيار بايع و وارثانش بوده است و فعلاً به جز يك سند عادى، سند ديگرى ندارد. آيا بدون اقامۀ دليل شرعى، كسى حق جلوگيرى از آن‌را - به‌جرم نداشتن سند محضرى - دارد يا خير؟

بسمه تعالى، سند محضرى يا غير آن ميزان نيست و ذى‌اليد مالك شناخته مى‌شود و كسى كه ادعا دارد ملك را خريده، تا در محضر دادگاه، به وجه شرعى ادعاى خود را ثابت نكند، حق مزاحمت ذى‌اليد را ندارد.

احكام تقاص

[سؤال 11327] 6506

بسمه تعالى

1. شخصى در كنار مرز شوروى ساكن بوده است و به خاطر اين‌كه گاو و گوسفند يا مانند آن، از وى توسط مرزداران آن‌ها كشته شده بوده است، به تقاص اين كار - مثلاً - شترى كه آبكش بوده از آن‌ها دزديده و با چند نفر، كه محتاج و فقير بوده‌اند، گوشت آن را خورده‌اند. با توجه به اين‌كه در كنارۀ مرز سرخس و شوروى، اكثر ساكنين در

شوروى، مسلمان اهل سنّت هستند و يا اجمالاً در وقت سرقت نامبرده مسلمان بوده‌اند - تركمنستان شوروى - و نامبرده هم دستش تهى است؛ اكنون به فكر افتاده به صورتى اين موضوع را حل كند و دست توسّل به سوى آن‌جناب دراز نموده تا تعيين فرمايند كه چه بايد كند؟ تكليف نامبرده را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، نمى‌توانند تقاص كنند.

2. در مورد شخصى كه شتر را دزديده است، خواهشمند است بفرماييد وظيفه‌اش چيست؟ آيا وجه شتر مسروقه را، به پول زمان سرقت، يا به پول حالا حساب نمايد؟ و اگر قادر به پرداخت فورى نيست، آيا مى‌تواند هر وقت برايش ممكن شد، بدهد؟ يا اين‌كه در صورت عدم قدرت، بايد به موارد ديگر، از قبيل صدقه به هر مقدار كه مى‌تواند، و يا اگر نمى‌تواند، به استغفار اكتفا نمايد؟ اميد است از اين‌كه مزاحم اوقات شريف مى‌شوم، مرا ببخشيد، چون شخص مزبور، مكرراً به اين‌جانب مراجعه مى‌نمايد و لازم است كه جوابش داده شود.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مى‌تواند به هر نحو كه مقدور است، تدريجاً وجه آن را - به عنوان صدقه - به قيمت امروز به فقرا بپردازد.

[سؤال 11328] 6507

بسمه تعالى

حضور محترم مسئول دفتر امام سلام عرض نموده، سلامت و صحت حضرت‌عالى را از درگاه خداوند كريم خواهانم. مسأله‌اى مرا رنج مى‌دهد؛ لطفاً راهنمايى فرماييد.

مسأله‌اى كه ذكر مى‌شود از مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى سؤال شود و به وسيلۀ نامه مرا مطلع فرماييد. از لطف شما قبلاً تشكر مى‌نمايم.

حقير، مدت نه سال در شركت ايران ياس كار مى‌كردم و براى گرفتن حق و حقوق واقعى خود هرچه اعتراض نمودم، كسى از مسئولين جوابى به من نمى‌داد و يا حقوق مرا زياد نمى‌كردند و پول‌هاى گزافى بابت رشوه و يا حق حساب و يا به حساب چيزهاى ديگر به ديگران داده مى‌شد و خيلى هم دزدى در بين رؤسا رواج داشت. چند قلم هم كه من توانستم شناسايى كنم، مرا از كار بركنار نمودند. لذا به خاطر خيانت

آن‌ها، من مجبور شدم بابت حق خودم، مقدارى گازوييل به خارج از كارخانه منتقل كنم كه حدوداً مبلغ سى و پنج هزار تومان مى‌باشد. اين مسأله بعد از انقلاب مرا آزرده خاطر نموده. چون قبلاً مقلد امام بودم و فعلاً هم هستم؛ لطفاً مرا راهنمايى كنيد كه چگونه مى‌توانم اين پول را به صاحب آن برگردانم. بايد به عرض برسانم كه صاحبان كارخانه فعلاً فرارى هستند و كارخانه زير نظر صنايع ملى كار مى‌كند. ديگر عرضى ندارم.

بسمه تعالى، اگر حقوق شما را كاملاً نمى‌داده‌اند و به مقدار مبلغ مرقوم، از آن شركت طلبكار هستيد، مى‌توانيد به‌جاى طلب خودتان حساب كنيد و در غير اين صورت بايد به همان محل برگردانيد.

[سؤال 11329] 6508

بسمه تعالى

آيا سودى كه بانك‌هاى دولتى بابت پس‌انداز مى‌پردازند، مى‌شود بابت ماليات يا بهره‌اى كه خودش يا پدرش و يا پسرش مجبوراً به دولت يا بانك‌ها پرداخته‌اند، - اجازۀ بستگان مذكور - تقاصاً اخذ كند يا خير؟

بسمه تعالى، سود پول حرام است. ليكن تقاصّ بابت طلب قانونى خودش يا طلب ديگران، با وكالت از طرف صاحب طلب، اشكال ندارد.

[سؤال 11330] 6509

بسمه تعالى

1. بانك به كسى بهره مى‌دهد و از ديگرى بهره مى‌گيرد. آيا شخص اول مى‌تواند بهره را از بانك بگيرد و به شخص دوم به حساب بهره‌اى كه بانك از او گرفته، بدهد يا خير؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند از بانك بگيرد و اگر گرفته، نمى‌تواند به ديگرى بدهد. بلى، مى‌تواند قبل از گرفتن وكيل شود براى تقاص، و تقاص كند.

2. مردى زنش را طلاق داده اما زن در عدّه با مرد ديگرى كه جاهل به قضيه بوده ازدواج كرده است. بعداً ولدى از اين زن به دنيا آمده كه صلاحيت دارد از اولى يا از دومى باشد. ولد به كدام ملحق است؟ اگر به دومى ملحق باشد با جهل زن به حكم، ولد شبهه است يا زنا؟

بسمه تعالى، اگر در عدّه رجعيه بوده، مورد قرعه است. و اگر در عده بائنه بوده، ملحق به دوم است و با جهل، ولد شبهه است.

3. در رژيم سابق در محضرهاى اسناد و املاك قيمت ملك را كم مى‌گفتند كه كمتر ماليات به آن متعلق شود. فعلاً اين عمل چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى بايد از دروغ احتراز كند.

4. كسى كه چند سهم از بانك صادرات را خريده و قصدش هم اين بوده كه دست هژبر از اين بانك كوتاه شود، فعلاً تكليف او چيست؟ آيا معامله صحيح بوده يا باطل؟ بر فرض بطلان، سهام خريدارى شده را به كى واگذار كند؟ پولى كه داده، از دستش رفته يا قابل جبران است؟

بسمه تعالى، معامله صحيح است.

[سؤال 11331] 6510

بسمه تعالى

با سلام حضور مبارك حضرت بقيه‌الله، أرواحنا فداه و نايب بر حقّش امام امت، حضرت امام خمينى، دامت بركاته و درود بر رزمندگان اسلام و شهداى انقلاب اسلامى ايران.

1. اگر زيد در بانكى سپرده‌اى داشته و بهره‌اى براى او منظور شده باشد و عمرو به بانك ديگر بهره داده است (با آن‌كه هر دو از يك دولت است)، آيا در اين صورت مى‌تواند براى عمرو تقاصّاً بگيرد؟

بسمه تعالى، مورد تقاصّ نيست.

2. از مصر سؤال شده است كه نظر مبارك امام در صحت نماز جماعت با اهل سنت آيا براى حفظ وحدت و مقصور به حج است يا مطلقا صحيح است؟ و آيا براى عدم بروزِ تشاجر و احياناً اختلافات و درگيرىِ لفظى، براى حفظ وجاهت و وحدت مى‌توان بر فرش‌هاى غير حصير سجده كرد؟ و در هر دو صورت، آن نماز احتياج به اعاده دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مقصور به حج نيست و در هر مورد تقيه باشد، نماز صحيح است.

[سؤال 11332] 6511

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله، لطفاً به دو سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

سؤال اول اين‌كه: غير از امسال هيچ پولى دستم نبوده؛ هرچه خريده‌ام اقساطى خريده و به تدريج پرداخت نموده‌ام. اين سرمايه كه دستم است كفاف كار نمى‌شود بنابر اين؛ چون هميشه ناراحتم تقاضا دارم تكليف مرا نسبت به پرداخت خمس مالم كه تميز باشد و در نزد خدا شرمنده نشوم، روشن فرماييد.

در ضمن، اگر بخواهم خانه‌ام را بفروشم و يك مغازه و يك خانۀ كوچك بخرم تكليف شرعى چيست؟ و ضمناً جهت اثاث خانه‌ام كه اقساطى خريده‌ام، به آن‌ها هم خمس تعلق مى‌گيرد يا نه؟ در ضمن، ساختمانى كه فروختم 20 درصد درآمد آن را اداره، سال گذشته در ماليات گرفتند؛ آيا آن‌ها از خمس حساب مى‌شود يا نه؟

دوم: با يك نفر شريك بودم. چون تلفن شركتى خريده بوديم و پولش را نصف داده بوديم در موقع فروش چون تلفن به نام ايشان بود حقم را به من نداد. حدود نه هزارتومان از حق خودم نداد. در مقابل اين، حدود چهارهزار و يك صد تومان در مال من دارد كه او خبرى ندارد؛ آيا آن را از آن حساب مى‌شود كسر كرد يا نه؟ در اين موقع تكليف چيست؟ تلفن را به خانۀ خودش برده و ديگر نمى‌دهد.

بسمه تعالى، 1 و 2، اگر از او طلب داريد و نمى‌دهد، مى‌توانيد از مبلغ مزبور تقاص كنيد و در مورد سؤال خمس، به يكى از وكلاى مسلّم الوكاله اين‌جانب مراجعه و تصفيه حساب كنيد.

[سؤال 11333] 6512

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

دفتر استفتائات امام خمينى، مدّ ظله العالى، خواهشمند است در صورت امكان، به سؤالات زير پاسخ داده شود:

1. شخصى از بانك وامى مى‌گيرد براى خريد منزل يا تعمير منزل مسكونى، ولى به عللى آن وام براى منظورهاى فوق مصرف نمى‌شود و وام گيرنده پول را در حساب پس‌انداز خودش مى‌گذارد. حال با توجه به اين‌كه بانك حدود 4% بابت كارمزد و بهره روى وام كشيده است و اكنون هم كه وام گيرنده، پول وام را به حساب پس‌انداز خودش در همان بانك گذاشته است، بانك مبلغى به عنوان بهره به صاحب پول پرداخت مى‌كند، اين مسأله از نظر شرعى چه حالتى دارد؟ (بهره‌اى كه بانك گرفته است بدين وسيله پس گرفته مى‌شود).

بسمه تعالى، بيش از مبلغى كه به بانك مى‌دهد، حق ندارد از بانك بگيرد.

2. در مورد وام فوق، با توجه به اين‌كه وام گيرنده هر ماه، مبلغى بابت اقساط وام به بانك پرداخت مى‌كند و با توجه به اين‌كه مقدارى از وام را از حقوق خود يا درآمد كسب به طور اقساط ماهيانه به بانك پرداخت كرده، ولى تمام مبلغ وام را دارد و خرج نكرده، حال وقتى كه سر سال رسيد و بخواهد خمس خود را حساب كند، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، هر مقدار از وام را كه ادا كرده خمس دارد.

3. بهره‌اى كه بانك از وام گيرنده گرفته و بهره‌اى كه بانك به وام گيرنده پرداخت كرده، از بابت همان وام كه در حساب پس‌انداز گذاشته بود، از نظر خمس چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بيش از آنچه بانك از او مى‌گيرد، حق ندارد از بانك بگيرد و آنچه را به بانك مى‌دهد، مقابل آن خمس دارد.

4. اگر وام گيرنده به عللى نتوانسته باشد كه آن وام را براى خريد يا تعمير منزل خرج كند و به مصرف برساند و با آن وام، تعدادى سكۀ طلا - مثل بهار آزادى يا سكه‌هايى كه در زمان طاغوت به علل مختلف ضرب مى‌شد - خريدارى نمايد و با توجه به اين‌كه هرماه اقساط وام را از حقوق يا از درآمد كسب پرداخت مى‌كند، سر سال از نظر خمس و زكات چه مسأله‌اى دارد؟

بسمه تعالى، گذشت كه هر مقدار از وام را ادا كرد، مقدار مقابل آن خمس دارد و با وجود شرايط، زكات هم تعلق مى‌گيرد.

الف. آيا به سكه‌هاى طلا كه در رابطه با وام فوق خريدارى شده، خمس يا زكات تعلّق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، سكه‌ها نسبت به مقدارى از وام كه ادا شده خمس دارد و با وجود شرايط، زكات هم دارد.

ب. اگر تعلق مى‌گيرد، بر مبناى خريد سكه بايد خمس و زكات داده شود يا به قيمت روز؟

بسمه تعالى، به قيمت روز.

ج. آيا مى‌تواند سكه‌هاى فوق را به بچه‌هاى خود ببخشد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى اگر زايد بر شؤون يا براى فرار از خمس باشد خمس ساقط نمى‌شود.

د. اگر سكه‌ها را به بچه‌هاى خود ببخشد، با توجه به سؤال قبلى، وضع او از نظر خمس و زكات چه مى‌شود؟ (چون بدهى به بانك را جزو بدهى كل حساب كرده، ولى با پولى كه جزو دارايى بود، سكه خريده و به بچه‌هاى خود بخشيده).

بسمه تعالى، گذشت كه اگر براى فرار از خمس بخشيده يا بخشش زايد بر شؤون او باشد، بايد خمس بدهد.

5. آيا مى‌شود تمام آنچه مازاد بر خرج سال است - مثل پول نقد و مازاد مصرف مواد غذايى و وامى كه در فوق به آن اشاره شد - همه را به پول حساب كند و جزو دارايى باشد؛ بعد بيايد آنچه بدهى دارد - مثلاً بدهى به اشخاص و بدهى به بانك از بابت وام فوق كه مصرف نكرده - را هم جمع بزند و جمع آن را كه بدهى حساب مى‌شود، از دارايى كم كند و هرچه مى‌ماند، خمس آن را بدهد؟ مثلاً هزار تومان مازاد مواد غذايى در منزل دارد و ده هزار تومان پول نقد دارد و صد هزار تومان پول وامى كه گرفته است، جمعاً يك صد و يازده هزار تومان دارايى حساب كند؛ بعد حساب كند نود هزار تومان به بانك بدهكار است و پنج هزار تومان به يك نفر ديگر بدهكار است، جمعاً نود و پنج هزار تومان بدهكار است و خالص آن شانزده هزار تومان برايش مانده كه خمس آن را حساب كند و بدهد.

بسمه تعالى، بدهى اقسامى دارد كه در رساله ذكر شده است و براى تصفيۀ حساب مى‌توانند نزد يكى از وكلاى اين‌جانب مراجعه كنند.

[سؤال 11334]‘ 1641

3. كسى كه در زمان طاغوت به علت وام گرفتن از بانك‌ها، مبلغى به عنوان بهره و سود به بانك‌ها داده، اگر بانك‌ها به وجوه ثابت يا پس‌انداز او سودى اضافه بكنند، آيا به ميزان همان سودهاى داده شده از طرف او به بانك‌ها، مى‌تواند بهره دريافت كند؟

بسمه تعالى، از خصوص همان شعبه، به همان مقدار بهره كه داده، مى‌تواند به عنوان تقاص دريافت كند.

[سؤال 11335] 6513

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك نفر يك نفر ديگر را مزدور مى‌گيرد، قرار مى‌گذارد تا مدت يك سال كار كند واين نفر مزدور در خانه ارباب مدت هشت ماه كار مى‌كند، بعداً ارباب شروع مى‌كند به بد رفتارى كردن و مزدور هم از كار به كنار مى‌رود و ارباب هم حق كار هشت ماه را نمى‌دهد، براى مزدور جايز است كه حق هشت ماه خود را از مال ارباب دزدى كند چون رو به رو زورش نمى‌رسد؟ شما امر بفرماييد.

والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، مى‌تواند حق خود را از او بگيرد و اگر ممكن نيست مى‌تواند از مال او تقاصّ كند.

[سؤال 11336]‘ 2002

2. ارباب ظالم كه هميشه رعيت را جريمه مى‌كند به ناحق مال رعيت را غصب مى‌كند، حالا هر رعيتى كه مالش غصب شده آيا مى‌تواند از ارباب غاصب اندازه مال خود از مال او دزدى كند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تمكّن ندارد كه مال خود را از او بگيرد مى‌تواند به مقدار آن از مال او تقاصّ كند.

[سؤال 11337]‘ 6810

2. كسى پولى در بانك مسكن مى‌گذارد و بداند كه بهره روى آن مى‌آيد و بخواهد بعداً وام از بانك بگيرد، آيا مى‌تواند بهرۀ پول گذاشته شده را، به‌جاى بهره‌اى كه بانك از او مى‌گيرد، بدهد.

بسمه تعالى، از همان محلى كه از او بهره گرفته‌اند، مى‌تواند بهره را تقاصّاً بگيرد.

[سؤال 11338]‘ 1393

2. برادرى مى‌گفت مدت نه سال است كه در شركتى مشغول به كار هستم و با كوشش خستگى‌ناپذيرى - چه در شهرستان‌ها و چه در مركز - براى آن شركت زحمت كشيده‌ام و اكنون آن شركت در حال انحلال است و بنده مقدارى جنس - لوازم يدكى لوازم منزل - كه حدود ده هزار تومان است را در نزد خود نگه داشته؛ چرا كه در طى اين نه سال، حقوق قابل توجهى نداده و اكنون مى‌خواهند با مبلغى ناچيز بنده را به‌خاطر انحلال شركت بازخريد كنند. البته بايستى گفته شود كه نظير من 300 نفر ديگر هم هستند كه در حال اخراج و بازخريد هستند. حالا بفرماييد: آيا مى‌توانم اين مقدار جنس را به عنوان حق ضايع شدۀ خود بدانم، يا اين‌كه به هر شكل كه هست به صاحبش برگردانم؟

بسمه تعالى، اگر حقوق قراردادى به شما داده شده، حق تقاص نداريد و بايد مال را به شركت رد كنيد.

[سؤال 11339] 2159

3. اگر فردى كه از دولت حقوق مى‌گيرد، بنا به عللى، حقوق يك ماه و يا قسمتى از حقوق او پرداخت نشود و در اثر يك اشتباه، در ليست، در جاى ديگرى پولى اضافه به اين فرد پرداخت شود، آيا اين فرد مى‌تواند اين پول را به حساب آن مقدار قبلى كه از دولت دريافت ننموده، حساب نمايد و تصرف كند و ديگر به دنبال آن پول پرداخت نشده نرود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر طلب ثابت باشد و نتواند وصول كند، مانع ندارد به عنوان تقاص بابت طلب خود از پولى كه به دستش آمده بردارد.

[سؤال 11340]‘ 157

3. اگر كسى چيزى از ما ببرد و ما بدانيم كه مال خودمان است، آيا از نظر اسلام اشكالى ندارد آن را برداريم؟

بسمه تعالى، اگر يقين داريد، اشكال ندارد.

[سؤال 11341] 6514

بسمه تعالى

1. اگر شخصى فوت كند و ورثۀ او قيمت اعيانى كه سهم زن شخص متوفى مى‌باشد را نمى‌دهند و يا گاهى به زبان بگويند كه هر وقت حصر وراثت شد مى‌دهيم و چون بايد ماليات بدهند، حاضر نمى‌باشند كه حصر وراثت كنند كه آن هم نتيجه ندادن را دارد؛ و در اين صورت آن زن يا وكيل زن مى‌تواند حق خود را تقاص كند يا خير؟ و بر فرض جواز تقاص، اگر جورى باشد ناچار بايد زيادتر از حق خود را تقاص كند؛ ولى زيادتر را نمى‌خواهد و بر مى‌گرداند به ورثه؛ ولى براى تقاص مبلغى بايد خرج كند تا بتواند تقاص كند، بعد كه آن زيادى را برمى‌گرداند به ورثه، مخارجى كه كرده، حق مطالبه دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال تقاص جايز است؛ ولى مبلغى را كه خرج مى‌كند حق مطالبه ندارد.

2. اگر حاكم شرع يا مجاز از قِبَل او قيّمى براى ديوانۀ ادوارى نصب كند، اين ديوانه موقعى‌كه حالش خوب است كه على الظاهر قيّم احتياج ندارد؛ مرتبه دوم و سوم و هكذا كه ديوانه مى‌شود و خوب مى‌شود همان نصب و جعل اول كافى است براى حالات بعد يا در هر مرتبه احتياج به نصب و جعل جديد دارد؟

بسمه تعالى، تابع كيفيت نصب حاكم شرع است.

[سؤال 11342] 6515

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 387 ]

زمان: 26 شهريور 1366 / 23 محرّم 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: پاسخ استفتاى اجاره‌بهاى منازل مصادره شده

مخاطب: رمضانى (سرپرست دادسراى انقلاب اسلامى تهران - امور اقتصادى)

[ 1142/66/11 - مورخ 21/ 6/ 1366 - محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى

امام خمينى - مدّ ظله العالى - رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران

سلام عليكم، تعدادى از منازل طاغوتيان و فراريان به خارج از كشور از بدو انقلاب در اختيار نهادهاى انقلاب (سپاه - بنياد مستضعفان - كميتۀ انقلاب اسلامى - بنياد جنگ‌زدگان)، اشخاص و نيازمندان قرار گرفته و در منازل مذكور سكنا نموده‌اند. و از بدو امر با آن‌ها قرارداد اجاره منعقد نگرديده و اجاره‌بهايى اخذ نشده است. استدعا دارد نظر مبارك خود را اعلام فرماييد كه آيا:

اولاً، اجاره‌بهاى منازل مذكور از تاريخ عقد قرارداد اجاره بايد دريافت گردد يا از تاريخ سكونت ساكنين در منازل.

ثانياً، چنانچه از تاريخ انعقاد قرارداد، اين قبيل مستأجرين قادر به پرداخت اجاره‌بها نباشند، آيا مى‌توان آن‌ها را از پرداخت اجاره‌بها معاف نمود؟

سرپرست دادسراى انقلاب اسلامى تهران - امور اقتصادى - رمضانى]

بسمه تعالى

چون غالباً اموال آنان از غصب و حرام تهيه شده است و ظاهراً اكثر قريب به اتفاق آنان ماليات‌هاى شرعى را نپرداخته‌اند، دولت مجاز است اجاره‌بها را از حال قرارداد اخذ كند.

و از اشخاصى كه ضعيف هستند اجاره‌بها نگيرد.

و چنانچه پس از تحقيق معلوم شد بعضى از فراريان اموالشان از راه حلال بوده و ماليات‌هاى شرعى را به طور كامل پرداخته‌اند، دولت از موارد خيرات عمومى جبران نمايد.

26 شهريور 66 - روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11343] 6516

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 129 ]

زمان: 8 بهمن 1363 / 6 جمادى الاول 1405

مكان: تهران، جماران

موضوع: دريافت خمس و وجوه شرعى از متهمان مشمول عفو

سؤال كننده: صانعى، يوسف (دادستان كل كشور)

[محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى - دام ظله العالى

محترماً به عرض مى‌رساند، پرونده‌هايى در دادگاه‌هاى انقلاب اسلامى مستقر در چهار راه شهيد قدوسى مطرح است كه يا از جهت مجازات مشمول عفو حضرت‌عالى مى‌باشند و يا حسب مقررات مجازات كيفرى كه در مورد اموال آنان براى حكام محترم شرع محرز است كه آن‌ها يك خمس از باب خمس ارباح مكاسب و بعضاً دو خمس از باب اختلاط حرام به حلال بدهكار مى‌باشند. آيا اجازه مى‌فرماييد كه دادگاه‌هاى مذكور با موافقت دادستان آن دادگاه از آن‌ها خمس گرفته و در حساب دادستانى كل در امور دادسراهاى انقلاب اسلامى واريز و صرف امورى كه نمى‌توان از بودجۀ عمومى استفاده نمود، گردد. بديهى است چنانچه وجهى زياد آيد به حساب قطعى دولت واريز مى‌گردد.

يوسف صانعى - دادستان كل كشور]

بسمه تعالى، بايد تمام امور مرقومه با تشخيص و صلاحديد جناب‌عالى كه دادستان كل كشور هستيد باشد و لازم است طريق احتياط ملحوظ شود و تا به دليل شرعى احراز موضوع نشود امرى انجام نگيرد.

8 بهمن 63 - روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11344] 6517

پاسخ استفتا: [ نقل از صحيفه امام، ج 3، ص 311 ]

زمان: اواخر سال 1356 ه- . ش./ اوايل سال 1398 ه- . ق

مكان: نجف

موضوع: سود سهام بانك

[قراين قطعى دلالت دارد هژبر يزدانى بهايى است و شايد كمتر از نصف سهام

بانك صادرات و على المذكور بعض بانك‌هاى ديگر مربوط به اوست؛ و آيا به محافل كمك مى‌نمايد، شايد قطعى نباشد. بعضى سود از بانك مزبور گرفته و يا در دفتر طلبكار هستند. آيا در اين صورت از اين بانك سود را تماماً بگيرند و به فقرا بدهند يا خير؟ چون كمتر از نصف مربوط به هژبر يزدانى است ]

بسمه تعالى، مانع ندارد بگيرند و به فقرا بدهند.

[سؤال 11345] 6518

بسمه تعالى

لطفاً بفرماييد نظر حضرت‌عالى در رابطه با مصادرۀ اموال چيست، آيا موافق مصادره است يا مخالف؟ اگر موافق است علّت فقهى آن را با استناد به احكام شرع و قرآن بيان فرماييد، و اگر مخالف است مجوّز تصاحب اموال هزاران نفر از مردم را كه با رأى دادگاه‌هاى اسلامى و به استناد قانون اسلام صورت گرفته بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، در اسلام استرداد مال مردم و اموال بيت المال مسلمين كه بغير وجه شرعى اخذ شده جهت صرف در مصارف شرعيّۀ آن لازم است، و با تلف عين مال مثل يا قيمت آن بايد گرفته شود، و جنايت بعض جنايتكاران به حدى است كه اگر تمام آنچه در اختيار آن‌ها است پس گرفته شود باز بدهكارند، و كسانى كه مقدارى از اموال آن‌ها از مردم است همان مقدار گرفته مى‌شود.

[سؤال 11346] 6519

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

محضر شريف رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با درود فراوان و آرزوى سلامتى و طول عمر براى آن حضرت، به عرض عالى مى‌رساند: اگر شخصى مورد تظلم شخص ديگر واقع شود و در دادگاه نيز حكم به نفع

ظالم صادر شود. در اين صورت مظلوم مى‌تواند شخصاً از ظالم تقاص نمايد يا خير؟ تقاضا دارم، نظر مباركتان را در مورد فوق، مرقوم فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، در فرض مرقوم جايز نيست.

[سؤال 11347]‘ 3668

3. اگر شخصى مدركى كه براى استفاده معلومه‌اى مقرر كرده‌اند بخرد و از او تلف شود آيا جايز است آن استفاده را بدون آن مدرك ببرد مثلاً بليط قطار و هواپيما و ماشين و تمبر بخرد و پيش او بسوزد آيا مى‌تواند بدون بليط و تمبر مسافت معهوده را و نامه را يك مرتبه طى كند و بفرستد و يا اگر از راه ديگر مى‌تواند تحصيل كند جايز است؟

بسمه تعالى، در صورت تلف شدن مانع ندارد به همان مقدار استفاده كند.

[سؤال 11348] 6479

5. اگر به جهت امتناع مديون نسبت به اداى دين، يا بر اثر امتناع متعهد از انجام تعهد، متعهدله با گرفتن وكيل، متحمل خسارات دادرسى - از جمله: حق‌الزحمه كارشناس، دادخواست و مدارك و حق‌الوكاله - شود، آيا وصول اين مبالغ از متعهد، شرعاً جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، ضامن نيست.

کتاب شهادات

احكام شهادات

[سؤال 11349] 6520

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى سيد روح الله موسوى خمينى، دامت بركاته

شخصى به ديگرى هبۀ معاوضه مى‌دهد به شرطى كه واهب از موهوبٌ به تا زندگى مى‌تواند استفاده و صرف نمايد يا براى معيشت خود مقدار معينى به او بدهد. به حضور شاهدين، هبه‌نامه و شرط‌نامه نوشته شد و اكنون شهدا هبه‌نامه و شرط‌نامه را اقرار مى‌كنند، ولى شهدا كلامى خلاف مضمون شرط‌نامه اضافه مى‌كنند. در اين صورت آيا شرط‌نامه حجت است يا قول شهدا؟

بسمه تعالى، اگر شهود واجد شرايط هستند، شهادتشان معتبر است؛ ولى نزاع بايد در محكمۀ شرعيه مطرح و حل و فصل شود.

[سؤال 11350] 6521

بسمه تعالى 7 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى و رهبر عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، به استحضار عالى مى‌رساند پس از تقديم مراتب اخلاص و تحيت، استدعا دارد نظريۀ مبارك را دربارۀ دو مسأله زير مرقوم، و امر به ارسال فرماييد:

1. اگر مدعى براى اثبات دعواى خود، از افراد مطلع طلب شهادت نمايد، شهادت دادن بر آنان واجب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب است.

2. آيا تبعيض در تقليد را جايز مى‌دانيد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اعلميت ثابت يا محتمل نباشد، جايز است.

[سؤال 11351]‘ 4428

4. اثبات عقد دائم يا انقطاعى به شهادت چه افراد با نبودن مدرك رسمى حاصل مى‌گردد؟

بسمه تعالى، شرايط ساير موارد شهادت را دارد و عقد محكوم به دوام است مگر آن‌كه به وجه شرعى انقطاع ثابت شود.

اقسام حقوق

[سؤال 11352] 6601

2. ضابطۀ «حق الله» و «حق الناس» چيست و موارد اين دو كدام است؟

بسمه تعالى، تفصيل آن در كتاب تحرير الوسيله مذكور است.

کتاب حدود

جنس وسيله اجراى حد

احكام حدود

جنس وسیله اجرای حد

[سؤال 11353] 6522

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى، سيد روح الله موسوى الخمينى، دامت بركاته، احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند پس از ابلاغ سلام استدعا دارم از مقام معظم له اين چند مسأله را جواب مرقوم فرماييد:

1.

در اجراى حدود، طول تازيانه و قطر آن را بيان فرماييد.

2.

تازيانه از قسم چوب باشد يا آهن يا شلاق چرم پوست گاو يا پلاستيك يا كابل و يا شيلنگ؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، 1 و 2، احتياط آن است كه از چرم باشد.

3. قصاص را ولىّ مقتول مى‌خواهد خودش انجام دهد، ولى حاكم شرع به شخص ديگر واگذار نموده است، آيا كفايت مى‌كند يا نه؟ بيان فرماييد و اگر چنانچه كفايت نكرد قاضى قاتل است يا نه؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اختيار با قاضى است، هر چند بايد با مطالبۀ ولىّ مقتول باشد.

4. شخص را به وسيلۀ كارد يا چاقو و يا شمشير يا چوب و يا سنگ يا لگد و يا مشت كشتند؛ ولى

قصاص را به وسيلۀ گلوله انجام مى‌دهند. آيا كفايت مى‌كند يا نه؟ اگر كفايت نمى‌كند قاضى مسئول

است يا شليك كنندۀ به دستور قاضى؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، كفايت مى‌كند.

[سؤال 11354] 4028

5. آلتى كه با آن حد و تعزير اجرا مى‌شود چه شيئى بايد باشد؟

بسمه تعالى، با سوط - يعنى تازيانه - بايد باشد كه نحوۀ متعارف آن از چرم است.

زنا

حرمت زنا

[سؤال 11355] 6523

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. شخصى مردى ندارد و زنش هم طلاق مى‌خواهد اين شخص راضى است كه خادمش با زنش رابطه داشته باشد زنش طلاق نگيرد آيا براى خادم گناه دارد يا ندارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، حرام است.

2. شخصى مى‌رود سربازى و افسرى او را مى‌برد در منزل خود به خدمت مى‌گذارد همسر او سرباز را مجبور مى‌كند كه يا بايد با من عمل منافى عفت انجام دهى يا به تو تهمت مى‌زنم كه افسر تو را اذيت كند، كتك بزند، زندان كند، سرباز مجبور مى‌شود و انجام مى‌دهد، آيا سرباز گناه كرده يا نه؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، تا اكراه محقّق نشده ارتكاب اين عمل جايز نيست.

3. بچه كه هنوز بالغ نشده به دخترى نابالغ كه هر دو تا شهوت ندارند بلكه به عنوان بازى دخول كند بر آن‌ها غسل واجب است هيچ‌كدام آب منى و عشق ندارند فقط به همديگر دخول كرده چيز ديگرى

نبوده؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، هر دو جنب مى‌شوند لكن قبل از بلوغ غسل واجب نيست.

4. اگر ديوانه‌اى به ديوانه ديگر دخول كند مرد و زن هر دو تا ديوانه باشند به آن‌ها غسل واجب است يا نه؟

بسمه تعالى، هر دو جنب مى‌شوند لكن تا ديوانه است غسل واجب نيست.

[سؤال 11356] 6524

بسمه تعالى 13 / 3 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، اگر كسى با زنى زنا كند و بعد از زنا، از شوهرش رضايت بگيرد، آيا گناه مرد زناكار بخشيده خواهد شد يا خير؟ در ضمن اين‌كه، مرد زناكار زن نداشته باشد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اين عمل از گناهان كبيره است و با تحصيل رضايت از شوهر گناه بخشيده نمى‌شود و بايد توبه نمايد.

[سؤال 11357] 4031

10. اگر كسى با وجود داشتن همسر، در دورۀ طاغوت با زن ديگرى بوده باشد حكمش چيست؟

بسمه تعالى، معصيت كبيره است، بايد بين خود و خدا توبه نمايد و چنانچه نزد حاكم شرع ثابت شود، بر حسب اختلاف نحوۀ رابطه، حد يا تعزير دارد.

[سؤال 11358] 3311

2. كسى كه به مريضى شهوت مبتلا است زن ندارد، دكتر گفته اگر زن نگيرى مى‌ميرى، شخص مريض پول ندارد زن بگيرد جايز است به قدر رفع مرض زنا كند يا نه بايد بميرد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

اكراه به زنا

[سؤال 11359] 6525

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر عظيم الشأن، دامت بركاته

چه مى‌فرماييد در اين مسأله كه مرد محصن با زن محصنه اجباراً و اكراهاً عمل منافى عفّت به‌جا آورد و همچنين شخصى غير محصن با زن محصنه همان عمل منافى عفت را به طور اجبار و اكراه انجام دهد؟ لطفاً جواب مسألتين را به طور واضح بيان فرماييد.

بسمه تعالى، كسى كه اكراه شده، حكم ندارد. و مرد اگر زن را به زنا اكراه و اجبار نموده پس از ثبوت نزد حاكم شرع حكم او قتل است و در اين صورت بين محصن و غير محصن فرقى نيست.

[سؤال 11360]‘ 6523

2. شخصى مى‌رود سربازى و افسرى او را مى‌برد در منزل خود به خدمت مى‌گذارد همسر او سرباز را مجبور مى‌كند كه يا بايد با من عمل منافى عفت انجام دهى يا به تو تهمت مى‌زنم كه افسر تو را اذيت كند، كتك بزند، زندان كند، سرباز مجبور مى‌شود و انجام مى‌دهد، آيا سرباز گناه كرده يا نه؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، تا اكراه محقّق نشده ارتكاب اين عمل جايز نيست.

تحقق احصان در زنا

[سؤال 11361] 6526

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى، مدّ ظله العالى

با تقديم سلام متمنّى است جواب مسائل ذيل را مرقوم فرماييد.

1. از شرايط احصان در زنا «أن يكون متمكّناً من وطى الفرج يغدو عليها ويروح» مى‌باشد، حال اگر شخصى با اتومبيل يا هواپيما مثلاً چهار فرسخ و يا بيشتر از همسرش دور شد و زنا كرد كه عرفاً صادق است تمكّن از وطى دارد آيا زنايش محصنه است يا نه؟ و خلاصه آيا تمكّن عرفى مضر است يا شرعاً حدى دارد؟

بسمه تعالى، حكم احصان ندارد.

[سؤال 11362]

2. آيا حائض بودن و يا نفساء بودن همسر، مانع از احصان است يا نه؟

بسمه تعالى، حد احصان ثابت نيست.

3. در تحرير الوسيله جلد 2، ص 510 اين چنين آمده: «الخامس - كلّ من ترك واجباً أو ارتكب حراماً فللإمام عليه‌السلام ونائبه تعزيره بشرط أن يكون من الكبائر» و در جلد 2، ص 514 ذيل مسأله چهار چنين آمده: «ولو ارتكب شيئاً من المحرمات غير ما قرّر الشارع فيه حدّاً عالماً بتحريمها لا مستحلاًّ عزّر، سواء كانت المحرمات من الكبائر أو الصغائر» جمع بين دو عبارت چگونه است و كدام صحيح است؟

بسمه تعالى، مورد مسأله دوم محرماتى است كه بر تحريم آن اجماع است.

راه‌هاى ثبوت و سقوط حد زنا

[سؤال 11363] 6527

بسمه تعالى

استفتا از محضر مبارك حضرت امام خمينى

آيا مى‌توان جهت اقرار و اعتراف گرفتن از افراد زانى و زانيه و لواط كننده با شيوه‌هايى از قبيل تهديد و بلوف زدن عمل كرد يا خير؟ البته بدون كوچك‌ترين شكنجه و فحاشى، نظر شرع مقدس اسلام را بيان فرماييد.

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام كبير را مسئلت دارم

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11364] 6528

بسمه تعالى

اگر بعضى شهود حاضر شدند و شهادت به زنا دادند و بعضى ديگر نيامدند طبق فتوا بايد اين بعضى را كه شهادت دادند حد بزنند اگر اين بعض طورى شد كه حد نخوردند مثلاً يا فرار كردند يا قاضى غفلت كرد يا مسامحه‌اى شد كه حد به آن بعض نزدند بعداً بقيه شهود با اين بعض با هم حاضر شدند و شهادت دادند آيا آن حد كه بر آن بعض واجب بود آن وجوب باقى و آن بعض بايد حد بخورند يا خير؟ و آيا اگر از حد خوردن كه لازم بود او را حد بزنند فرار كرد مضر به عدالت او است يا خير؟ و بر فرض مضر بودن اگر او فرار نكرده قاضى غفلت كرده يا مسامحه كرده ولى او متوجه بوده كه بايد حد بخورد و تذكر نداده در اين صورت هم مضر به عدالت است يا خير؟

بسمه تعالى، فرض مذكور شبهه است و حد قذف ثابت نيست و حد زنا مشروط است به ثبوت آن و اگر شهود قبلاً عادل بوده‌اند تا يقين به فسق آن‌ها پيدا نشود احكام عدالت مترتب است.

[سؤال 11365] 6529

بسمه تعالى 3 / 7 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگوار، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله تعالى ظله العالى، مستدعى است مسائل ذيل را جواب مرقوم فرماييد:

1. در مواردى كه حد و يا تعزير به خاطر توبه ساقط است، اگر شك در توبه و يا ظن به احدالطرفين باشد، آيا جاى استصحاب عدمِ توبه است و يا از مصاديق شبهه بوده و حد ساقط خواهد بود. و در صورتى كه شخص متهم ادعاى توبه نمايد چه صورتى دارد.

بسمه تعالى، مجرد احتمال كه در هر مورد هست موجب سقوط حد نمى‌شود، ولى چنانچه خصوصيتى در بين باشد كه موجب شبهه شده، ثبوت حد، محل اشكال است.

2. ملاك در صغيره بودن و كبيره بودن گناه چيست؟ و آيا تخلف از مقرراتى همانند مقررات راهنمايى و رانندگى كه دولت براى حفظ سلامت نظام قرار داده گناه كبيره است يا صغيره؟

بسمه تعالى، تخلفات ذكرشده كبيره نيستند و در رسائل عمليه اشاره به گناهان كبيره شده است.

3. اگر به خاطر عدم مراعات قوانين راهنمايى و رانندگى، قتلى پيش آيد كه اگر مراعات مى‌شد چه بسا چنين پيشامدى نمى‌شد؛ آيا اين قتل باز هم خطايى است و يا شبه عمد است.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه تخلف از قوانين راهنمايى تفريط نسبت به قتل محسوب است، حكم شبه عمد را دارد.

4. در فرع خامس از فروعى كه دنبال بحث حد قذف در تحرير آمده است، چنين است: «كلّ من ترك واجباً أو ارتكب حراماً فللإمام عليه‌السلام ونائبه تعزيره بشرط أن يكون من الكبائر». ولى در ذيل مسأله چهار از لواحقى كه دنبال بحث حد شرب مسكر در تحرير آمده، چنين است: «ولو ارتكب شيئاً من المحرمات - غير ما قرّر الشارع فيه حدّاً - عالماً بتحريمها لا مستحلاًّ عزّر سواءٌ كانت المحرمات من الكبائر أو الصغائر». كدام يك از دو عبارت صحيح است؟

بسمه تعالى، موضوع مسأله دوم محرماتى است كه تحريم آن اجماعى است.

[سؤال 11366] 6538

6. در صورتى كه به شهادت يك شاهد و يا بيشتر، براى قاضى علم به جرم حاصل شود، آيا باز شهودى كه شرايط شهادت در آنان جمع نيست، بايد حد قذف بخورند يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، حد قذف ساقط است.

[سؤال 11367]‘ 6538

5. اگر براى قاضى علم حاصل شد كه كسى زنا و امثال آن را كرده است، آيا مى‌تواند او را عفو كند، همان‌طور كه در صورت اقرار مى‌تواند؟

بسمه تعالى، عفو صحيح نيست، مگر در مواردى كه فقيه مصالح اسلام را در عفو تشخيص كند.

[سؤال 11368] 6471

3. در صورتى كه زناكار و غيره، قبل از قيام بيّنه و اقرار، توبه كرده باشد؛ حد بر او جارى مى‌شود. توبۀ او به چه چيز ثابت مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر بعد از گرفتارى، مدّعى توبه است، تا توبه خود را ثابت نكند، رها نمى‌شود.

[سؤال 11369]‘ 6556

13. اگر شخصى بعد از ارتكاب زنا با محارم - يعنى با خاله يا با عمّه كه مادر همسرش مى‌باشد - توبه نمايد، باز هم حدود الهى به اين شخص در اين دنيا جارى مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر قبل از قيام بيّنه توبه كند حد شرعى ساقط مى‌شود.

اقسام حد زنا (قتل، رجم، جلد)

[سؤال 11370] 6530

بسمه تعالى 19 / 5 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن اسلام، حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، مدّ ظله العالى، با درود و سلام و التحية والثناء جسارتاً؛ عرايضات كه ذيلاً مسطور است به محضر مبارك اعزام، و جواب آن‌ها را طالب مى‌باشم، كه مطابق شرع انور و برابر قانون مقدس اجرا و انجام گردد.

1. اگر پسرى اجباراً از دخترى ازالۀ بكارت نمايد، حد شرعى پسر متجاوز چيست؟

بسمه تعالى، اگر به وجه شرعى، نزد حاكم شرع ثابت شود كه با دختر به عنف و اكراه زنا كرده، كيفر زانى علاوه بر ضمان ارش بكارت، قتل است.

[سؤال 11371]

2. در اين باب در مقابل اين كردار شنيع، پسر بدون اين‌كه تلافى جرم به عمل آيد ازدواج كرده، بدون تلافى مشغول به زندگى بوده و دختر بيچاره از نظرها ساقط گردد و متجاوز تنبيه نگردد آيا خلاف قانون مقدس اسلام است يا نه؟

بسمه تعالى، براى بررسى و احقاق حقّ و كيفر متجاوز در اين‌گونه امور بايد به محاكم قضايى مراجعه نمايند.

[سؤال 11372] 6531

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از تقديم عرض سلام، چه مى‌فرماييد: در مورد زنايى كه به اقرار طرفين واقع شده و زن ادّعا مى‌كند باكره بوده و مرد انكار مى‌كند و يا اظهار بى‌اطلاعى مى‌كند؟ آيا راجع به ازالۀ بكارت، غرامت مالى به عنوان ارش و يا ديه به عهدۀ زانى مى‌آيد؟ و در صورتى كه زن، شوهر نكرده باشد، نسبت به ازالۀ بكارت مدعى شناخته مى‌شود يا منكر؟

بسمه تعالى، اگر نسبت به زن اكراه و اجبار محقق نشده، هيچ‌گونه استحقاقى ندارد؛ و در فرض اكراه و اجبار كه دعوى اثر دارد و زن به مرد نسبت ازاله بكارت مى‌دهد، زن مدعى و مرد منكر شناخته مى‌شود.

[سؤال 11373] 6532

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً؛ در جلد 2 تحرير الوسيله در مورد زنا با اكراه عبارت زير ذكر شده‌است: «وكذا يقتل من زنى بامرأة مكرهاً لها». آيا اين عبارت شامل فردى كه با دختر صغيره‌اى اجباراً و اكراهاً زنا كند نيز مى‌شود؟ به عبارت ديگر اگر مرد غير محصن با اكراه و اجبار

با دختر صغيره زنا كند، حكم او چيست قتل يا جلد؟

بسمه تعالى، اگر ثابت شود كه صغيره را اكراه نموده و با او عمل شنيع انجام داده، علاوه بر ضمان ارش جنايت [بكارت]، حد او قتل است.

[سؤال 11374] 6533

بسمه تعالى

1. مردى در شهرى داراى همسر مى‌باشد و از نظر روابط جنسى هيچ مانعى بين آن‌ها وجود ندارد. اين مرد در همان شهر با زن شوهردارى زنا مى‌كند. جرم و جزاى اين زن و مرد زناكار را از نظر شرع بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر شرايط مزبور در زن هم هست، زناى هر دو محصنه است و حكم در هر دو نفر رجم است، با وجود ساير شرايط مقرّره.

[سؤال 11375]

2. مردى در شهرى داراى همسر بود و از نظر روابط جنسى هيچ مانعى بين آن‌ها وجود ندارد. اين مرد در همان شهر با زنى كه شوهر ندارد زنا مى‌كند. جرم و جزاى اين زن و مرد زناكار را از نظر شرع بيان فرماييد.

بسمه تعالى، با وجود شرايط مقرّره، حكم مرد، رجم و حكم زن، جلد است.

[سؤال 11376] 6534

بسمه تعالى 22 / 11 / 1361

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

با ابلاغ سلام به عرض مبارك عالى مى‌رساند: زانيه‌اى است كه در حال عدۀ وفات عالماً عامداً زنا مى‌دهد، اولاً: حدى كه بر زانى جارى مى‌شود و حكمى كه برايش هست چيست؟ ثانياً: آيا زانيه بايد حد زناى محصنه بخورد يا حد زناى غير محصنه؟

و در صورتى كه به نظر مباركتان احياناً براى زانيه حد نيست و تعزير است (كه نسبت به بعضى فقها داده‌اند) علّت را بفرماييد. زياده مزاحمت است. از خداوند متعال عزت و غلبه اسلام را بر جنود كفر و نفاق و الحاد خواستاريم. والسلام عليكم

بسمه تعالى، در فرض سؤال شرط احصان محقق نيست و در صورت ثبوت زنا در محضر حاكم شرع و حكم او، حد زانيه غير محصنه بر او جارى مى‌شود.

تأخير در اجراى حد

[سؤال 11377] 6535

بسمه تعالى

حضور آيت الله العظمى امام خمينى

با احترام فراوان، استدعا مى‌شود: فتواى خود را نسبت به سؤال زير اعلام فرمايند: چنانچه زنى به اتهام رابطۀ نامشروع «زنا» محكوم به اعدام گردد و زن حامله بوده و حمل نيز نامشروع باشد؛ آيا اجراى حكم بلافاصله صحيح است يا بايستى پس از وضع حمل و پايان ايام رضاع، حكم اجرا گردد؟

بسمه تعالى، اجراى حكم اعدام بايد تأخير بيفتد تا بعد از وضع حمل و خروج از نفاس و در صورتى كه مرضعه‌اى براى بچه پيدا نشود تا بعد از تمام شدن ايام رضاع.

[سؤال 11378] 254

2. آيا اگر زنى از حزب و گروه‌هاى مخالف، حكم اعدامش درآيد و حامله باشد تكليف بچه‌اش چيست؟ مثلاً زن و شوهرى را گرفتند. در يك جا زن 8 ماهه حامله است و در جاى ديگر زن 3 يا 4 ماهه حامله است.

بسمه تعالى، بايد تا وضع حمل اجراى حكم اعدام را به تأخير اندازند.

كيفيت واقع ساختن حد زنا

[سؤال 11379] 6536

بسمه تعالى

مسئولين محترم دفتر امام؛ ضمن عرض سلام و آرزوى موفقيت براى شما؛ خواهشمند است به سؤال زير جواب دقيق را به فتواى امام بنويسيد تا مورد استفاده قرار گيرد:

1. دستورِ زدن حد را بنويسيد. موقع زدن حد، دست بايد چه اندازه بالا رود؟ آيا اگر جورى زد كه كبود شده و يا زخم شود اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در تحرير الوسيله مذكور است.

2. شخصى كه منزلش در زنجان است و محل كارش در سرچشمه، 60 كيلومترى زنجان و خانه‌اى براى سكونت در سرچشمه به او داده‌اند اما ايشان همه روزه با سرويس به سرچشمه مى‌رود و عصر برمى‌گردد، آيا روزۀ نامبرده درست است يا نه؟ و نماز او شكسته است يا كامل؟

بسمه تعالى، در بين راه و محل كار در فرض مرقوم، حكم مسافر دارد.

[سؤال 11380] 6538

2. پيرمردى كه طاقت حد خوردن ندارد و مى‌دانيم اگر بزنيم مى‌ميرد، آيا مى‌شود حد زد؟ و به طور كلى از كجا بدانيم طاقتش را ندارد؟

بسمه تعالى، در تحرير ذكر شده است.

[سؤال 11381] 6471

4. كسى كه جنون ادوارى دارد و در حال عقل زنا كرده، اگر حد بخورد خوف آن است كه براى هميشه ديوانه شود؛ آيا مى‌شود حد را بر او جارى كرد؟

بسمه تعالى، به نحوى كه در تحرير مذكور است، حد زده مى‌شود.

[سؤال 11382] 3381

5. اگر كسى حد شرعى گردن او باشد، مى‌تواند به دستور حاكم، ديگرى را حد

بزند يا خير حد خود او مانع از اين عمل است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى بهتر است چنين شخصى متصدى اجراى حد نشود.

[سؤال 11383] 2797

4. آيا اجراى هر حد و تعزيرى مثل حد زنا، بايد در حضور جمعى از مؤمنين باشد؟ حكم آن از نظر وجوب و استحباب و غيرهما چيست؟

بسمه تعالى، حدود مختلف است.

مطالبه حد يا تعزير

[سؤال 11384] 6537

بسمه تعالى

وله الحمد والسلام على اوصيائه، محضر مبارك حضرت امام خمينى، ادام الله ظله العالى، با عرض سلام، مستدعى است جواب دو سؤال زير را مرقوم فرماييد:

1. ذيل مسأله چهار لواحق باب زنا از تحرير الوسيله، جلد 2 چنين آمده: «... وأمّا حقوق الناس فتقف إقامتها على المطالبة، حدّاً كان أو تعزيراً، فمع المطالبة، له العمل بعلمه». ونيز در مسأله سه لواحق باب سرقة آمده است: «لو اُقيمت البيّنة عند الحاكم أو أقرّ بالسرقة عنده أو علم ذلك، لم يقطع حتّى يطالبه المسروق منه، فلو لم يرفعه إلى الحاكم، لم يقطعه...». حال مراد از مطالبه چيست؟ و آيا در مطالبه، لازم است خود حد و يا تعزير را مطالبه نمايد و يا همين كه از نامبرده شكايت داشته باشد و شكايت نموده باشد، كافى است؟ و آيا مراد از، رفع إلى الحاكم مجرد شكايت به حكومت، مثلاً ولو به كلانترى است و يا بايد رفع إلى القاضى، نمايد.

بسمه تعالى، مراد، مطالبه حد يا تعزير است از حاكم شرع.

2. در مسأله چهار لواحق باب سرقت آمده است: «لو أخرج السارق المال من حرزه ثمّ أعاده إليه فإن وقع

تحت يد المالك ولو في جملة أمواله لم يقطع». حال آيا لازم است كه اعاده به اختيار خود سارق باشد و يا حتى اگر مسروق منه با قهر و غلبه هم مالش را از سارق بگيرد مانع قطع مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور قطع ثابت نيست.

[سؤال 11385] 6538

بسمه تعالى 4 / 11 / 1358

خدمت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

1. آيا ارتكاب صغاير هم تعزير دارد و در تحرير در صفحه 510 تحت عنوان (الخامس) استفاده مى‌شود ندارد و از صفحه 514 - مسأله چهار در مى‌آيد كه دارد.

بسمه تعالى، در صورت صلاح‌ديد حاكم شرع، تعزير مى‌شود.

2. پيرمردى كه طاقت حد خوردن ندارد و مى‌دانيم اگر بزنيم مى‌ميرد، آيا مى‌شود حد زد؟ و به طور كلى از كجا بدانيم طاقتش را ندارد؟

بسمه تعالى، در تحرير ذكر شده است.

3. دينار مسكوك در زمان حاضر چيست كه در نصاب سرقت معتبر است؟

بسمه تعالى، از بازار تحقيق كنيد.

4. يك شخص در يك نماز مى‌شود هم امام شود و هم مأموم؟

بسمه تعالى، اگر منظور اين است كه كسى كه در ابتداى نماز مأموم بوده و به علتى منفرد شده، در بقيۀ نماز به او اقتدا شود، مانع ندارد.

5. اگر براى قاضى علم حاصل شد كه كسى زنا و امثال آن را كرده است، آيا مى‌تواند او را عفو كند، همان‌طور كه در صورت اقرار مى‌تواند؟

بسمه تعالى، عفو صحيح نيست، مگر در مواردى كه فقيه مصالح اسلام را در عفو تشخيص كند.

6. در صورتى كه به شهادت يك شاهد و يا بيشتر، براى قاضى علم به برائت متهم حاصل شود، آيا شهودى كه شرايط شهادت در آنان جمع نيست، بايد حد قذف بخورند يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، حد قذف ساقط است.

[سؤال 11386] 6529

4. در فرع خامس از فروعى كه دنبال بحث حد قذف در تحرير آمده است، چنين است: «كلّ من ترك واجباً أو ارتكب حراماً فللإمام عليه‌السلام ونائبه تعزيره بشرط أن يكون

من الكبائر». ولى در ذيل مسأله چهار از لواحقى كه دنبال بحث حد شرب مسكر در تحرير آمده، چنين است: «ولو ارتكب شيئاً من المحرمات - غير ما قرّر الشارع فيه حدّاً - عالماً بتحريمها لا مستحلاًّ عزّر سواءٌ كانت المحرمات من الكبائر او الصغائر». كدام‌يك از دو عبارت صحيح است؟

بسمه تعالى، موضوع مسأله دوم محرماتى است كه تحريم آن اجماعى است.

[سؤال 11387] 6526

3. در تحرير الوسيله، جلد 2، ص 510 اين چنين آمده: «الخامس - كلّ من ترك واجباً أو ارتكب حراماً فللإمام عليه‌السلام ونائبه تعزيره بشرط أن يكون من الكبائر» و در جلد 2، ص 514 ذيل مسأله چهار چنين آمده: «ولو ارتكب شيئاً من المحرمات غير ما قرّر الشارع فيه حدّاً عالماً بتحريمها لا مستحلاً عزّر، سواء كانت المحرمات من الكبائر أو الصغائر» جمع بين دو عبارت چگونه است و كدام صحيح است؟

بسمه تعالى، مورد مسأله دوم محرماتى است كه بر تحريم آن اجماع است.

[سؤال 11388]‘ 1050

7. آيا در جامعۀ اسلامى اگر از فردى در ملأ عام حركات غير عادى صادر شود و دهانش بوى شراب دهد، مسلمانان مى‌توانند وى را به محاكم قضايى و يا اجرايى ببرند؟ و يا بايد حتماً با اذن قاضى باشد؟ و يا قاضى نيز حق جلب ندارد؟

بسمه تعالى، بدون مطالبۀ حاكم شرع از او جايز نيست؛ مگر با موافقت مقررات كشور اسلامى.

[سؤال 11389] 6539

بسمه تعالى 11 / 3 / 1361

محضر رهبر عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً؛ اگر بر فرض كسى به نظر افرادى مجرم و مهدورالدم شناخته شده باشد،

آيا آن افراد مى‌توانند - بدون اجازۀ حاكم شرع و يا حكم دادگاه دولت اسلامى - به اسم حزب الله او را مضروب و يا اعدام نمايند؟ و چنانچه اقدام به چنين اعمالى نمودند، آيا در پيشگاه عدل الهى در دنيا و آخرت، محكوم و مسئولند و بايد به مجازات عمل خود برسند يا نه؟

بسمه تعالى، موقوف است به نظر محاكم صالحه در دولت اسلامى.

[سؤال 11390]‘ 2241

2. اگر افرادى كسى را مجرم شناخته‌اند، آيا خود آن‌ها بدون حكم قاضى شرع يا دادگاه دولت اسلامى مى‌توانند او را مورد ضرب و شتم قرار دهند؟ و يا به نام حزبى او را محكوم به اعدام نمايند يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست؛ بايد دادخواه به دادگاه مراجعه كند و بدون اجازه حق ندارد متعرّض ديگران شود.

[سؤال 11391] 6540

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

1. اگر كسى گناهى كرده كه حد شرعى دارد، آيا لازم است خود را به دادگاه معرفى كند، تا حد جارى شود يا مخفى باشد؟

بسمه تعالى، لازم نيست، بلكه در بعض موارد جايز نيست.

2. در قاضى عدالت شرط است. آيا در قاضى مأذون و منصوب از طرف حاكم شرع، مثل قضات غير جامع شرايط امروز، كه از شوراى عالى قضايى مأذون هستند، عدالت شرط است يا نه؟

بسمه تعالى، شرط است.

3. احراز عدالت در قاضى براى مراجعين و غير خود او كافى است يا نه؟ و اگر قاضى فى نفسه، عدالت خود را احراز نكرده باشد يا عادل نباشد، ولى كسان ديگر او را عادل مى‌دانند، يا نظر ديگران معلوم نيست، آيا مى‌تواند قضاوت كند يا نه؟

بسمه تعالى، قاضى بايد عادل باشد و اگر خود را عادل نمى‌داند، نبايد متصدى قضا شود.

4. در شرايط فعلى قضات اگر اجتهاد و اعلميت من فى البلد را نداشته باشند، ولى از طرف شوراى عالى قضايى يا هر مقام ديگر كه براى گزينش قضات نصب شده است، مجاز باشند، قضاوت آن‌ها شرعاً صحيح است يا نه؟ و گرفتن حقوق ماهانه، به نحو معمول چگونه است؟

بسمه تعالى، مطابق مقررات جمهورى اسلامى اشكال ندارد.

[سؤال 11392] 6541

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

شخص زناكار فاسق كه آشكار معصيت مى‌كند، تمام مردم را فاسد و به عمل خود آلوده مى‌كند، از عمل خود توبه نكند، حرف عالم را قبول نكند، در عمل خود باقى باشد، اگر كسى آن را بكشد در قيامت سؤال و جواب مى‌شود از قاتل يا نمى‌شود؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، قتل او جايز نيست و در حكم قتل كسى است كه فاسق نبوده.

حد لواط

[سؤال 11393] 6542

بسمه تعالى 7 / 11 / 1361

خدمت پدر مهربان و ارجمند و رهبر گرامى انقلاب اسلامى و مرجع تقليد شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت توفيقاته، سلام عليكم، ضمن استدعاى صحت و سلامتى آن وجود ذى‌مقدار شريف از ساحت با عظمت خداوند بزرگ و با پوزش از محضر حضرتش و به عنوان يكى از مقلدين كوچك شما، ضمن التماس دعا، تقاضا دارم در پاسخ به سه مسأله فوق عنايتى بفرماييد:

1. چنانچه شخص مسلمانى مبتلا به مرض «هموسكسوئل» باشد و در جهت كنترل غريزه‌اش ناتوان باشد و به واسطۀ همين، كسى با او نزديكى كرده و به گونه‌اى ديگر هم از او لذت برده باشد، حكم در مورد ادامۀ اين عمل شيطانى چگونه است و

حكم در صورت توبه كردن چيست؟

بسمه تعالى، عمل شنيع لواط از گناهان كبيره است و حد شرعى آن در صورت ثبوت نزد حاكم شرع قتل است؛ ولى اظهار آن براى حاكم شرع واجب نيست. اگر بين خود و خدا توبۀ جدى نمايد خداوند منّان آمرزنده است.

2. چنانچه شخصى ضمن استحمام در حمام بيرون، لباس‌هاى خود را در آن‌جا (حمام) بشويد و پولى بابت آب مصرفى پرداخت نكند و يا اين‌كه صاحب آن را در جريان نگذارد، آيا امورات شرعيۀ واجب مانند نماز و غسل او صحيح است؟

بسمه تعالى، اگر عمل مزبور متعارف باشد و صاحب حمام به اصل ورود در حمام راضى باشد غسل صحيح است؛ ولى نسبت به تصرفات اضافى مديون صاحب حمام است.

3. چنانچه شخصى در دوران زندگى‌اش دزدى كرده است و منجر به مثلاً دستگيرى وى نشده است آيا مى‌تواند به عنوان (ردّ مظالم) در مقابل آنچه دزديده مبلغى پرداخت نمايد؟ طريقۀ پرداخت چگونه باشد؟

بسمه تعالى، اگر طلبكار را مى‌شناسد بايد به هر نحو شده مال را به او برگرداند و در صورتى كه صاحب مال را به هيچ نحو نشناسد، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11394] 6543

بسمه تعالى 1 / 8 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم، با آرزوى سلامت براى آن امام عزيز و پيروزى و موفقيت براى همه دست‌اندركاران نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران، خاطر مبارك را تصديع مى‌دهد به اين‌كه:

شخصى بى‌سواد نسبت به طفل پنج ساله‌اى مرتكب عمل شنيع لواط گرديده، كه ارتكاب جرم از طريق اقرار مجرم در دادگاه ثابت و حكم به اجراى حد «اعدام» در مورد وى داده شده است، كه اين حكم مورد بررسى دادگاه عالى انقلاب اسلامى واقع و اجراى حد لاطى بر وى را منطبق با موازين شرعى تشخيص داده‌اند، ليكن با توجه

به فقر فرهنگى شديد حاكم بر اين منطقه نامبرده فردى جاهل بوده و يقيناً به درجۀ قبح عمل ارتكابى خود واقف نبوده است و از طرف ديگر مشاراليه كه پدر و مادرش فوت نموده‌اند تنها سرپرست و نان‌آور دو خواهر كوچك خود نيز مى‌باشد. لذا از آن‌جا كه ارتكاب جرم از ناحيۀ وى بنا به اقرار خودش ثابت گرديده و بارها نيز طى نامه‌هايى كه براى دادگاه ارسال نموده، مراتب توبه خود را اعلام كرده است و با عنايت به مسأله هشت بحث لواط تحرير الوسيله حضرت‌عالى، از پيشگاه آن رهبر عزيز براى وى تقاضاى عفو مى‌گردد. با آرزوى طول عمر و سلامت براى آن رهبر عزيز، و موفقيت و پيروزى براى رزمندگان اسلام.

بسمه تعالى، به ترتيبى كه نوشته‌ايد مشمول عفو قرار دادم.

[سؤال 11395] 2872

4. خوابيدن دو مرد يا دو زن با هم در يك رختخواب چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر مفسده نداشته باشد جايز است.

حد قذف

[سؤال 11396] 6544

بسمه تعالى

استفتا از دفتر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

خواهشمند است حكم كسى كه بدون دليل به عيال خود - كه ساليان دراز است در منزل او در حال زحمت كشيدن مى‌باشد - تهمت‌هاى ناروا از قبيل زانى و غيره مى‌زند را از نظر شرعى مشخص نموده و جرم آن را معلوم داريد كه مورد احتياج مبرم براى اين‌جانب مى‌باشد. أجركم عند الله

بسمه تعالى، جايز نيست و اگر نزد حاكم شرع ثابت شود كه نسبت زانى به او داده و نتواند اثبات كند، حد شرعى دارد.

[سؤال 11397] 6545

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله بقاؤه على رؤوس المسلمين، احتراماً؛ به شرف عرض مى‌رساند مسأله ذيل را محبّت فرموده جواب عنايت فرماييد، كه مورد لزوم است.

اگر شخصى بر اثر ناراحتى زياد در كتابت، به زيدى فحش بدهد، مثلاً در نامه بنويسد: فلان تخم حرام ولدالزنا به من ظلم كرده است، و قصد آن شخص هم اين نبوده كه زيد بفهمد. آيا اين‌چنين فحشى از نظر شرع مقدس، باعث قذف و يا تعزير مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، تنها كتابت قذف محسوب نيست و حد يا تعزير ندارد.

[سؤال 11398]‘ 3920

2. اگر كسى عمل خلاف شرعى را به كسى نسبت بدهد و دليلى يا شهودى بر گفتارش نداشته باشد و بعد فهميده بشود كه آن شخص تهمت زده است، آيا اين فردى كه تهمت زده است حد شرعى دارد يا خير؟ اگر دارد چند ضربه تازيانه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، تهمت، تعزير دارد مگر به حد قذف برسد كه حد شرعى دارد و تعزير يا حد بايد به نظر حاكم شرع باشد.

سب و ناسزا گفتن به ائمۀ معصومين عليهم‌السلام

[سؤال 11399] 6552

2. اگر سنى به دين شيعه ناسزا بگويد جايز است آن را بكشد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر رجوع به ناسزا به ائمّه اطهار عليهم‌السلام نكند نبايد او را بكشند.

احكام تعزيرات

[سؤال 11400] 6546

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 472 ]

زمان: 16 بهمن 1364 / 25 جمادى الاول 1406

مكان: تهران، جماران

موضوع: قلمرو احكام سلطانيه و تعزيرات شرعى

سؤال كننده: موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم (رئيس ديوان عالى كشور)

[بسمه تعالى. محضر انور حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - ادام الله ظله

پس از عرض سلام مستدعى است مسائل زير را جواب فرماييد. در هيأت بررسى تعزيرات مورد نياز است:

1.

حبس، نفى بلد، تعطيل محل كسب، منع از ادامۀ خدمت در ادارات دولتى، جريمۀ مالى و به طور كلى هر تنبيهى كه به نظر برسد موجب تنبه و خوددارى از ارتكاب جرايم مى‌گردد جايز است به عنوان تعزير تعيين شود، يا در تعزيرات به مجازات‌هاى منصوص بايد اكتفا كرد؟

2.

براى ادارۀ امور كشور، قوانينى در مجلس تصويب مى‌شود، مانند قانون قاچاق، گمركات و تخلفات رانندگى، قوانين شهردارى، و به طور كلى احكام سلطانيه؛ و براى اين‌كه مردم به اين قوانين عمل كنند براى متخلفين مجازات‌هايى در قانون تعيين مى‌كنند. آيا اين مجازات‌ها از باب تعزير شرعى است و احكام شرعى تعزيرات از نظر كم و كيف بر اين‌ها بار است يا قسم ديگر است و از تعزيرات جدا هستند، و اگر موجب خلاف شرع نباشد بايد به آن‌ها عمل كرد؟

3.

در موارد تعزيرات، حسب نظر حضرت‌عالى «قضاتِ مأذون» نمى‌توانند تعيين تعزير كنند. آيا مانند قضاتِ واجد شرايط كه در موارد تعزيرات حق عفو دارند، آن‌ها

نيز حق عفو دارند يا مانند اصل قضا، استفاده از حق عفو، احتياج به اجازه دارد؟

16/ 11/ 64 - ادام الله عمركم الشريف - عبدالكريم موسوى اردبيلى ]

بسمه تعالى

[پاسخ سؤال 1:] در تعزيرات شرعيه احتياط آن است كه به مجازات‌هاى منصوصه اكتفا شود، مگر آن‌كه جنبۀ عمومى داشته باشد. مثل احتكار و گرانفروشى كه با مقررات حكومتى داخل در مسألۀ دوم مى‌باشد.

بسمه تعالى

[پاسخ سؤال 2:] در احكام سلطانيه كه خارج است از تعزيرات شرعيه، در حكم اوّلى است، متخلفين را به مجازات‌هاى بازدارنده به امر حاكم يا وكيل او مى‌توانند مجازات كنند.

بسمه تعالى

[پاسخ سؤال 3:] حق عفو ندارند، مگر به اذن فقيه جامع الشرايط.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11401] 6547

حكم: [ نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 423]

زمان: 28 آبان 1364 / 6 ربيع الاول 1406

مكان: تهران، جماران

موضوع: تشكيل هيأت براى تعيين حدود تعزيرات

مخاطب: يزدى، محمد (رئيس كميسيون امور قضايى و حقوقى مجلس شوراى اسلامى)

[ محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - مدّ ظله

پس از عرض سلام و آرزوى طول عمر پر بركت آن حضرت به عرض مى‌رسانيم:

نظر به‌اين‌كه قسمت عمدۀ قوانين جزايى را بخش تعزيرات تشكيل مى‌دهد و همچنين اكثر دعاوى مطروحه درمحاكم دادگسترى مشمول اين بخش مى‌باشد. و از سوى ديگر در شرايط قبلى با كمبود يا نبودن قاضى مجتهد، محاكم را قضاتى كه داراى ليسانس قضايى يا ليسانس الهيات رشتۀ منقول يا ليسانس دانشكدۀ علوم قضايى و ادارى يا كسانى كه داراى مدرك قضايى از مدرسۀ عالى قضايى قم هستند و يا طلابى كه حداقل دو سال خارج قضا را ديده‌اند تشكيل مى‌دهند. مجلس شوراى اسلامى به منظور مراعات وحدت رويه در محاكم جمهورى اسلامى كه امرى است ضرورى و جزء وظايف دستگاه قضايى (اصل 161) و رعايت اصل مسلّم فقهى (ما يراه الحاكم) نوع تعزير را معين و مقدار آن را بين حداقل و حداكثر قرار داده تا بين اقلّ و اكثر در اختيار قاضى قرار گيرد، و اين مصوبات هم تا كنون مورد تأييد شوراى محترم نگهبان بوده است، و در محاكم دادگسترى بر اساس اين قوانين عمل مى‌گردد. ولى اخيراً شوراى محترم نگهبان نظرى داده است مبنى بر اين‌كه تعيين نوع و مقدار تعزير غير شرعى است و لازم است به نظر قاضى واگذار شود تا نوع و مقدار آن را به هر ميزان معين نمايد. به نظر مى‌رسد چنانچه در قوانين، نوع و مقدار تعزير مشخص نگردد، علاوه بر اين‌كه تصويب قانون معنى نخواهد داشت، مشكلاتى را نيز در بر خواهد داشت.

اولاً، عدم وحدت رويۀ قضايى و تفاوت فاحش در احكام صادره به وجود خواهد آمد و هر دادگاه براى يك جرم نوعى مجازات معين خواهد كرد كه سيستم قضايى را متزلزل ساخته و نظام قضايى را دگرگون خواهد ساخت.

ثانياً، مصوبات گذشتۀ مجلس با اين استظهار سست شده و دستگاه قضايى متزلزل مى‌گردد. بدون ترديد راهنمايى‌هاى آن بزرگوار در حل اين مشكل راهگشا بوده و موجب امتنان خواهد شد.

24 / 8 / 64 كميسيون امور قضايى و حقوقى مجلس شوراى اسلامى - محمد يزدى]

بسمه تعالى

در اين موقع كه اكثريت قاطع متصديان امر قضا واجد شرايط شرعيۀ

قضاوت نيستند، و از باب ضرورت اجازه به آنان داده شده است، حقّ تعيين حدود تعزير را بدون اجازۀ فقيه جامع الشرايط ندارند. بنابراين لازم است با تعيين هيأتى مركب از جناب‌عالى و حجت الاسلام آقاى اردبيلى و دو نفر از فقهاى شوراى محترم نگهبان به انتخاب فقهاى مذكور نگهبان، حدود تعزيرات را تعيين كنند كه در آن چهارچوب اجازه داده شود، و حقّ تخطى از آن نداشته باشند. و البته اين امر موقتى و اضطرارى است تا ان شاء الله قضات جامع الشرايط تعيين گردند.

28 آبان 64 - روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11402] 6548

بسمه تعالى 8 / 12 / 1360

بنيان‌گذار جمهورى اسلامى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظلكم الشريف، پس از عرض ارادت، به نظر و رأى حضرت‌عالى در مسائل ذيل در تهيه لوايح قانونى نياز است:

1. در موارد قصاص نفس و قصاص اطراف، اگر از طرف مجنى عليه شكايت نشود يا شكايت شده، ولى در ازاى گرفتن مبلغى رضايت دهد يا بدون گرفتن چيزى، عفو كند. آيا حاكم شرع، براى حفظ نظم جامعه و جلوگيرى از وقوع جرايم نظير آن مى‌تواند به نحوى آن شخص را از جنبه حق الله تعزير كند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر براى حفظ نظم لازم مى‌داند يا آن‌كه از قرائن به دست مى‌آيد كه اگر تعزير نشود جنايت را تكرار مى‌كند، بايد تعزير شود.

2. در جرايم عمومى يا خصوصى، گاهى وقوع جرم از طريق مقامات رسمى يا غير رسمى گزارش مى‌شود، ولى كيفيت جرم و شخص مجرم معين نيست و گاهى گزارشاتى مى‌رسد، ولى حتى خود جرم هم محقق نيست. آيا براى قاضى و محكمه، لازم است موضوع را پى‌گيرى نموده و مشغول تعقيب و تحقيق شود يا نه؟ مثلاً اگر گزارش برسد يا شاكى بگويد: قتلى، حريقى، تخريبى، سرقتى اتفاق افتاده و مى‌خواهد دستگاه قضايى مسأله را تعقيب و تحقيق كند، آيا براى محكمه

لازم است چنين كارى بكند يا نه؟

بسمه تعالى، لازم نيست، مگر در صورتى كه در معرض توطئه براى به‌هم زدن نظم يا براندازى جمهورى اسلامى باشد.

[سؤال 11403]

3. در موارد اقدام به جرم، اگر مجرم همۀ مقدمات جرم را به‌جا آورده، ولى به دليل يك امر غير اختيارى، جرم واقع نشده است، آيا مى‌توان عامل را تعقيب و تعزير نمود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر اقدام براى به‌هم زدن نظم يا براندازى جمهورى اسلامى باشد، بايد تعقيب شود.

[سؤال 11404] 2075

2. گفته مى‌شود كه اگر كسى 3 روز تظاهر به روزه‌خوارى بكند و علنى روزه خود را بخورد قتلش واجب است، آيا اين مطلب مورد تأييد مى‌باشد؟ راه توبه براى اين چنين فردى باز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر جداً توبه كند قبول است و تا نزد حاكم شرع ثابت نشده حد ندارد و مسأله به اين نحو كه ذكر شده خلاف واقع است.

حبس تعزيرى و اشتغال زندانيان

[سؤال 11405] 6549

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 460 ]

زمان: 13 بهمن 1366 / 13 جمادى الثانى 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: اشتغال زندانيان در كارهاى مفيد، با دريافت حق‌الزحمه

سؤال كننده: انصارى، مجيد

[محضر مبارك مرجع عظيم الشأن و رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - دام ظله العالى - با عرض سلام و آرزوى طول عمر توأم با پيروزى براى آن امام بزرگوار. احتراماً، به استحضار مى‌رساند، از آن‌جا كه بيكارى زندانيان در مدت تحمل كيفر و تراكم آنان در محيط‌هاى در بسته زندان‌ها موجب توسعۀ جرايم و آلودگى بيشتر آن‌ها به انواع بيمارى‌هاى جسمى و روحى و اخلاقى مى‌گردد و طبعاً بعد از آزادى مشكلات بيشترى را براى خود و جامعه فراهم مى‌نمايند. و به تجربه ثابت شده است كه بهترين راه براى بازپرورى مجرمين خصوصاً افراد معتاد، اشتغال روزمرۀ آنان به كارهاى سالم و مفيد است، لذا سازمان زندان‌ها كه قانوناً عهده‌دار ادارۀ زندان‌ها و اصلاح و ارشاد زندانيان است كارگاه‌هاى وسيعى در داخل و خارج از محيط زندان‌ها ايجاد و يا در دست احداث دارد و به زندانيان شاغل، مبلغى حق‌الزحمه مى‌پردازد. اينك اين شبهه پيش آمده است كه آيا خروج زندانى از زندان و اشتغال او در اين‌گونه مراكز منافات با حكم صادره (حبس تعزيرى) ندارد؟ لذا تقاضا دارد اين سازمان را در مورد سؤال زير ارشاد و راهنمايى فرماييد:

«آيا سازمان زندان‌ها مى‌تواند با رعايت كامل جوانب حفاظتى و امنيتى زندانيان را در كارگاه‌ها و مراكز اشتغال داخل و يا خارج از زندان به كار مشغول نمايد يا خير؟»

با تشكر: رئيس سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمينى و تربيتى كشور مجيد انصارى]

بسمه تعالى، مانعى ندارد.

روح الله الموسوى الخمينى

حد سرقت (دزدى)

[سؤال 11406]‘ 6315

2. اگر بچه نابالغ چيزى دزدى كند و تلف كند جايز است آن مبلغ را از پدر بچه بگيرند؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، پدر ضامن نيست.

[سؤال 11407]‘ 6538

3. دينار مسكوك در زمان حاضر چيست كه در نصاب سرقت معتبر است؟

بسمه تعالى، از بازار تحقيق كنيد.

[سؤال 11408]‘ 6537

2. در مسأله چهار لواحق باب سرقة آمده است: «لو أخرج السارق المال من حرزه ثمّ أعاده إليه، فإن وقع تحت يد المالك، ولو في جملة أمواله، لم يقطع...». حال آيا لازم است كه اعاده به اختيار خود سارق باشد و يا حتى اگر مسروق منه با قهر و غلبه هم مالش را از سارق بگيرد، مانع قطع مى‌باشد.

بسمه تعالى، در فرض مزبور، قطع ثابت نيست.

حد محارب

[سؤال 11409] 6550

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

شخصى كه سلاح خود را در دست مى‌گيرد براى تهديد اشخاص و قصد او اين بود كه اموال آن‌ها را سرقت كند و البته اين عمل دائمى نبوده بلكه يك يا دو مرتبه بوده، آيا همچون شخصى محارب و مفسد فى الارض است يا خير و بر فرض اين‌كه صدق نكند كه محارب است اگر در حين تهديد تير هوايى خالى كند براى تهديد و كسى كشته شود در اين صورت محارب و مفسد فى الارض است يا خير؟

بسمه تعالى، در هر دو فرض صدق محارب مى‌كند.

[سؤال 11410] 6551

حكم: [ نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 397]

زمان: 9 مهر 1366 / 7 صفر 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: حكم اعدام شخص مفسد

مخاطب: موسوى اردبيلى، سيد عبدالكريم (رئيس ديوان عالى كشور)

[بسمه تعالى. حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - دام عزه

اعدام شخص مفسد كه در نظر مبارك مورد احتياط است به نظر آيت الله منتظرى جايز است و اين مسأله در محاكم قضايى مورد احتياج است. اگر اجازه مى‌فرماييد در مراجع قضايى طبق نظر ايشان عمل شود. ادام الله عمركم الشريف.

9 / 7 / 66 - عبدالكريم موسوى]

بسمه تعالى، مجازيد بر طبق نظر شريف ايشان عمل نماييد.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11411] 389

3. محارب در صورتى كه مجبور به ارعاب و محاربه بوده، وليكن آدم نكشته، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است و موكول به دادگاه‌هاى اسلامى است.

[سؤال 11412]‘ 6176

2. محارب و مفسد فى الارض فقط كسانى هستند كه تجريد و تجهيز سلاح مى‌كنند براى ترساندن مردم و ايجاد فساد در زمين يا اگر اشخاصى هم بدون تجهيز سلاح در كشور افساد مى‌كنند - مثل قطاع الطريق و آن‌ها كه سوء قصد نسبت به بعضى مقامات مى‌كنند و آن‌ها كه مردم را تحريك مى‌كنند كه بر ضد انقلاب اسلامى عملى انجام دهند - محارب محسوب مى‌شوند؟

بسمه تعالى، محارب و مفسد دو موضوع است و تشخيص آن با محاكم صالحه است.

[سؤال 11413] 389

5. اگر كسى هم شرايط دزدى برايش صادق است و هم محارب، حدش چيست؟

بسمه تعالى، اگر سارق بوده، اولاً حد سرقت و بعد از آن، حد محارب بر او جارى مى‌شود، ولى در لصّ يعنى راهزن اگر محارب بوده، فقط حد محارب دارد.

[سؤال 11414]‘ 389

4. آيا فقيه مى‌تواند در صورت اثبات حكم محارب به واسطۀ علم يا بيّنه، حد آن را عفو كند؟

بسمه تعالى، عفو صحيح نيست، مگر در مواردى كه فقيه مصلحت اسلام را در عفو ببيند.

حد ارتداد

[سؤال 11415] 6552

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. اگر شخصى مرتد شود كسى كه اقارب او نيست جايز است او را بكشد يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. اگر سنى به دين شيعه ناسزا بگويد جايز است آن را بكشد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر رجوع به ناسزا به ائمّه اطهار عليهم‌السلام نكند نبايد او را بكشند.

3. شخصى آدم كشته بعداً پشيمان شود و نتواند به وارث او ابلاغ كند، پول هم ندارد كه ديه آن را بدهد، در دنيا چه كار بايد كرد كه شخص مقتول از قاتل راضى شود؟

بسمه تعالى، بايد توبه كند و ذمّه او مشغول است و در صورت تمكّن بايد ورثه را راضى كند.

4. شخصى حاجى در راه مكه معظمه با زن اجنبى كه حاجيه است زنا مى‌كند، در مكه كه رسيد توبه مى‌كند، خانه خدا را طواف مى‌كند، حج آن‌ها درست است؟

بسمه تعالى، اگر در حال احرام نبوده مضر به حج آن‌ها نيست و اگر بوده تفصيل آن در مناسك است.

5. شخصى احرام بسته است نصف عمل حج را به‌جا آورده زنا مى‌كند، غسل مى‌كند نصف عمل باقيمانده را به‌جا مى‌آورد، درست است يا نه دوباره از سر بگيرد، يا اين‌كه حج آن‌ها باطل است؟

بسمه تعالى، اگر در احرام عمره بوده باطل نمى‌شود و بايد عمل را تمام كند و كفاره بدهد و اگر در احرام حج قبل از وقوف به عرفات بوده حج او باطل است بلا اشكال و اگر قبل از وقوف به مشعر بوده بنابر اقوا باطل است و در اين دو صورت بايد عمل را تمام كند و كفاره بدهد و سال بعد حج به‌جا آورد و اگر بعد از وقوف به مشعر بوده حج او صحيح است لكن اگر قبل از تجاوز از نصف طواف نساء بوده بايد كفاره بدهد و كفاره در همه صور يك شتر است.

[سؤال 11416]

6. پدر اگر مرتد شد پسر مى‌تواند بكشد يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11417] 6553

بسمه تعالى 31 / 5 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر مسلمين جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، بعد از اداى احترام و سلام، صحت و سلامت وجود آن رهبر عظيم الشأن را از درگاه حضرت بارى‌تعالى خواهانم.

امام عزيز و رهبر عالى‌قدر، در مورد كودتاى ننگين كمونيست‌ها و انقلاب اسلامى ملت مسلمان افغانستان مستحضر هستيد، اميدوارم از رهنمودهاى پدرانۀ خود در موارد بعضى مسائل شرعى، كه دامنگير مجاهدين مسلمان است راهنمايى بفرماييد.

1. در ابتدا و جريان انقلاب اسلامى افغانستان يك تعداد افراد زيادى كه اعضاى اصيل حزب حاكم خلق و پرچم بوده و اكثر آن‌ها را قشر جوان تحصيل كرده تشكيل مى‌دهد خود را از حزب خلق و پرچم مجزا نموده يا ملحق به مجاهدين شده و يا از مسائل سياسى كناره‌گيرى نموده‌اند. تكليف مجاهدين از نگاه شرع مقدس اسلام در

مورد آن‌ها چه مى‌باشد؟

2. يك تعداد ديگرى كه در اثر تبليغات و مكر و حيلۀ حزب خلق و پرچم به آن‌ها پيوسته‌اند و بعد از چندى دوباره از آن‌ها جدا شده يا با مجاهدين اعلام همكارى نموده‌اند يا گوشه‌گيرى اختيار كرده‌اند، تكليف مجاهدين در مورد همچو اشخاص چيست؟ در صورتى كه اينطور اشخاص (اعضاى اصيل و سازمانى خلق و پرچم) در ظاهر سخت اظهار ندامت و پشيمانى مى‌نمايند همچنين ظاهراً دستورات دين مقدس اسلام (نماز، روزه...) اجرا مى‌نمايند.

بسمه تعالى، 1 و 2، تا كفر و ارتداد آن‌ها به وجه شرعى ثابت نشود، حكم ساير مسلمين را دارند و در صورت ثبوت ارتداد، گرچه توبۀ آن‌ها قبول مى‌شود، ولى حكم ارتداد با توبه ساقط نمى‌شود.

3. در نقاط آزادشدۀ تحت تصرف مجاهدين مسلمان، تعداد ديگرى كه مى‌توان گفت از طريق مائوئيست‌ها و گروه‌هاى مخالف اسلام حمايت مى‌شوند، بعضى اوقات با مجاهدين، درگير و حتى اعلام جنگ مسلحانه مى‌نمايند، در صورتى كه اكثر آن‌ها مسلمان هستند؛ اما به واسطۀ بعضى‌ها اجير شده‌اند؛ كه نه تبليغ در آن‌ها اثر مى‌گذارد و نه دعوت به وحدت؛ و مكرراً اظهار مى‌نمايند كه هيچ‌گاه با مجاهدين مسلمان سازش نخواهيم كرد. در اين مورد تكليف مجاهدين چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، بايد با دقت و مراقبت از اسلام و مسلمين در مقابل آن‌ها دفاع شود.

4. در امر جهاد كه يكى از فرائض اسلام است. اگر پدر، مادر، خواهر و برادر رضايت نداشته باشند، تكليف افرادى كه بدون اجازۀ والدين خويش جهاد مى‌نمايند چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در دفاع واجب از اسلام و مسلمين، اجازۀ والدين شرط نيست.

[سؤال 11418] 6554

بسمه تعالى

دفتر امام، محترماً؛ خواهشمند است در مورد سؤال زير، با استفتاى نظر حضرت امام خمينى - مدّ ظله العالى - اين هيأت را راهنمايى فرمايند:

اگر شخص مسلمانى از دين خود برگشته و عضويت فرقۀ ضالۀ صهيونيستى بهاييت و يا هر مرامى كه بناى آن بر نفى اديان الهى است را قبول كرده و حقوق بگير

بيت‌المال نيز باشد؛ آيا دوباره مى‌تواند توبه كند و مسلمان شود و همچنان از بيت‌المال استفاده كند، و بعد از توبه، آيا باز هم حكم مرتد دربارۀ اين‌گونه افراد جارى است؟

بسمه تعالى، مرتد فطرى، گرچه توبه‌اش قبول مى‌شود، ولى احكامى كه بر ارتداد وى مترتّب شده - از قبيل باطل شدن ازدواج و انتقال اموال وى به ورثه و كيفر ارتداد - با توبه ساقط نمى‌شود و پرداخت حقوق به چنين شخصى از بيت‌المال، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 11419] 6555

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر جهان تشيع، حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى حاج آقا روح الله خمينى، دامت بركاته، پس از ابلاغ سلام؛ اميدوارم وجود مبارك از تمام بليّات سماوى و ارضى مصون باشد. اميد است به سؤالات ذيل جواب مرقوم فرماييد:

1. مرتد كيست؟

بسمه تعالى، اگر مسلمانى انكار خدا يا رسول يا يكى از ضروريات دين را بنمايد، محكوم به ارتداد است.

2. اموال مرتدين چه تكليفى دارد؟

بسمه تعالى، اموال مرتد فطرى كه تا وقت ارتداد دارد به ورثۀ مسلمان او منتقل مى‌شود و اموال مرتد ملّى باقى بر ملك او است.

3. طهارت مرتدين چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مرتد نجس است.

4. اشخاصى كه پدر و مادرشان مسلمان، اما فرزندان بهايى شده و چند بار توبه و بازگشت به بهاييت داشته‌اند و يا اين‌كه بهايى‌زاده مى‌باشند، از نظر اموال و طهارت و معامله، نظر خود را مشروحاً توضيح دهيد.

بسمه تعالى، از هرگونه معامله با فرقۀ ضالّۀ بهاييه بايد اجتناب شود.

[سؤال 11420] 6556

بسمه تعالى 17 / 6 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، با تقديم احترام و سلام، سلامتى و سعادت آن مرجع عالى‌قدر را از درگاه خداوند متعال خواستاريم. پس از تقديم سلام چند سؤالى پيش آمده، از آن مرجع محترم تقاضا داريم ما را راهنمايى فرمايند.

1. شخصى از پدر و مادر مسلمان و خود هم مسلمان باشد و به مسائل اسلامى آشنا باشد. بعد از مدتى كافر يا مشرك گردد و دوباره مسلمان شود، يعنى توبه نمايد، آيا توبۀ اين شخص از نظر اسلام قبول است يا خير؟

بسمه تعالى، توبه او قبول مى‌شود ولى احكام ارتداد كه بر او مترتّب شد به قوّت خود باقى است.

2. اين‌جانب كارگر يك سازمان هستم. هر روز به استثناى روزهاى تعطيلى از منزل تا محل كار بيست و سه كيلومتر و نهصد متر عرفى راه طىّ مى‌كنم، به سر كار مى‌روم و بعدازظهر هم از همان راه برمى‌گردم. اوّلاً: نماز و روزۀ اين‌جانب شكسته مى‌شود يا خير؟ ثانياً: اگر شكسته باشد نماز هر روز را در محل كار اول وقت به‌جا آورم بهتر است يا آخر وقت برمى‌گردم به منزل كامل به‌جا آورم بهتر است؟

بسمه تعالى، اگر فاصلۀ بين محل كار و وطن مسافت شرعى است، در محل كار حكم مسافر داريد و نماز اول‌وقت افضل است.

3. بنده كارگر هستم و براى معاش زندگى مجبورم از در منزل تا محيط كار هر روز بيست و دو و نيم كيلومتر راه بروم و همان‌قدر هم برگردم (يعنى جمعاً مى‌شود 45 كيلومتر عرفى) آيا نماز و روزۀ اين‌جانب شكسته است يا خير؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در بالا ذكر شد.

4. اين‌جانب حقوق بگير ماهانۀ دولت مى‌باشم. حقوقم فقط به اندازۀ خرج زندگى اهل بيتم مى‌باشد و چون مهريۀ همسر واجب مى‌باشد و بنده هم نقداً ندارم بپردازم در يك صندوق قرض الحسنه حسابى به اسم خودم باز كردم و در دل نيت نمودم كه ماهى صد تومان به اين حساب اضافه نمايم تا به مبلغ بيست هزار تومان رسيد آن پول را بگيرم به مهريۀ همسرم بدهم و فعلاً به مبلغ بيست و شش

هزار ريال رسيده و سر سالم نزديك است؛ آيا به اين پول ياد شدۀ بالا خمس و سهم امام عليه‌السلام تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، خمس دارد.

5. مسلمانى به فرد مسلمان ديگر، مبلغى پول قرض الحسنه مى‌دهد. موقع پس دادن پول، فرد دوم مبلغى به آن اصل پول اضافه مى‌كند و به صاحب اصلى برمى‌گرداند. اين پول اضافى چه صورتى دارد؛ حرام يا حلال است، در صورتى كه قصد ربا نداشته باشد؟

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است و بدون تبانى و قصد ربا اگر ببخشد اشكال ندارد.

6. ما عده‌اى از كارگران سازمان صنايع دفاع ملّى مدت چند سال است در اين سازمان كار مى‌كنيم. صبح ساعت هفت به سر كار مى‌آييم و ساعت سه بعدازظهر به خانه مراجعت مى‌كنيم. در زمان رژيم سابق اين‌جا نهار و غذا به ما مى‌دادند؛ بعد از انقلاب به عللى ديگر نهار نمى‌دهند و ما از منزل با خود غذا مى‌آوريم و براى گرم‌كردن غذا مجبوريم از برق بيت‌المال استفاده كنيم؛ چه صورتى دارد، مجاز هستيم يا خير؟

بسمه تعالى، با اجازۀ مسئولين مربوطه مانع ندارد.

7. ظرف‌هايى در معرض خريد و فروش است با عكس‌هايى از آقايان رجال مملكتى و بعضى‌ها هم با عكس‌هاى زننده، مثل عكس‌هاى مينياتورى يا غيره، آيا در داخل اين ظرف‌ها مى‌شود غذا خورد يا خير؟ و اصولاً خريد و فروش اين‌ها جايز است؟ در ضمن، نوعى صابون‌هاى خارجى كه در روى جلد آنان عكس تبليغاتى زن وجود دارد، خريد و فروش يا استفادۀ آن حلال يا حرام است؟

بسمه تعالى، خريد و فروش و استفاده مانع ندارد.

8. از چند سال اخير تا به حال حلقه و يا انگشترى زنانه و همچنين مردانه از پلاتين درست مى‌كنند و در طلا فروشى‌ها به نام طلاى سفيد مى‌فروشند. بعضى‌ها مى‌گويند چون در صدر اسلام معروف به طلا نبوده استفاده آن براى آقايان اشكال ندارد، بعضى‌ها هم مى‌گويند فعلاً چون به اسم طلا به فروش مى‌رسد استفاده از آن براى آقايان حكم طلاى زرد را دارد؛ خواهشمند است بفرماييد چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

9. فرد مسلمانى كه داراى همسر مى‌باشد به خاطر خدا بچه‌اى را از سر راه يا بچه يتيمى را مى‌آورد منزل بزرگ مى‌كند. اين بچه اگر پسر باشد بعد از چند سال به حد بلوغ مى‌رسد؛ تكليف محرم يا نامحرم بودن اين بچه به همسر فرد مسلمان چه صورتى دارد؟ آيا مرد مى‌تواند همسر خود را با آن بچه در منزل بگذارد و به سر كار برود؟ آيا راهى دارد كه با همسر اين فرد مسلمان نوعى محرميت پيدا كنند كه بشود اعتماد نمود؟

بسمه تعالى، پسرخوانده بر زن محرم نيست ولى اگر مادر آن زن بلامانع باشد و به عقد پسر درآيد يا اگر زن، دختر يا نوه داشته باشد و پسر او را عقد كند، زن بر او محرم مى‌شود.

10. سؤال بعدى مربوط به دختر بچه است؛ اگر دختربچه را بياورد منزل بزرگ نمايد، تكليف مرد با اين دختربچه چه مى‌شود؟ آيا اين دختربچه كه قبل يا بعد از حد بلوغ در اين منزل است آيا با بودن مرد اين خانواده منافات با اسلام ندارد؟ چه راهى دارد كه بشود از طريق اسلام محرم باشد؟ و با ديدن مثلاً موى سر اين دختربچه، مرد مرتكب فعل حرام نمى‌شود؟ آيا مى‌تواند اين دختربچه را به صيغۀ خود درآورد، مثلاً براى 13 سال و بعد از 13 سال او را شوهر دهد به ميل خود دختر؟

بسمه تعالى، دخترخوانده بر مرد محرم نيست مگر اين‌كه به عقد مرد يا پدر يا پسر يا نوۀ او در آيد و در هر صورت، زندگى كردن با رعايت حجاب شرعى اشكال ندارد.

11. فرد مسلمانى سؤال مى‌كند دربارۀ خانه و زمين‌هايى كه بنياد مسكن در اختيار افراد مستضعف مى‌گذارد يا به آن‌ها مى‌فروشد؛ آيا خريدن اين خانه‌ها و يا زمين‌ها و نماز و روزه در آن‌ها درست است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متصرف و خريدار احتمال مى‌دهد كه مسئولين به وجه شرعى اقدام كردند و زمين را در اختيار او گذاشتند مانع ندارد.

12. مسأله‌اى را سؤال كردند كه در رساله توضيح المسائل نيافتيم، مجبوريم از حضرت آيت الله جواب را بخواهيم؛ ان شاء الله كه مى‌بخشيد و سؤال اين است: اگر شخصى بعد از ازدواج و بعد از نزديكى با همسر خود كه دختر خاله و يا دختر عمه‌اش مى‌باشد، با مادر همسرش - يعنى با عمه‌اش يا خاله‌اش كه مادر همسرش مى‌باشد - زنا كند، آيا همسرش به خودش حرام مى‌شود يا خير؛ يعنى عقدشان باطل مى‌شود يا نه، فقط مرد گناهكار است؟

بسمه تعالى، زناى بعد از عقد موجب بطلان عقد نمى‌شود.

13. اگر شخصى بعد از ارتكاب زنا با محارم - يعنى با خاله يا با عمّه كه مادر همسرش مى‌باشد - توبه نمايد، باز هم حدود الهى به اين شخص در اين دنيا جارى مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر قبل از قيام بيّنه توبه كند حد شرعى ساقط مى‌شود.

14. آيا بيست و يك كيلومتر و ششصد متر محاسبه شدۀ دقيق، چهار فرسخ شرعى مى‌باشد يا چهار فرسخ شرعى بيست و دو و نيم كيلومتر مى‌باشد؟

بسمه تعالى، فرسخ شرعى دوازده هزار ذراع است و براى محاسبه با كيلومتر خودتان حساب كنيد و تقريباً كمى بيشتر از بيست و دو كيلومتر معادل چهار فرسخ است.

[سؤال 11421] 6557

بسمه تعالى

شخصى است كم طاقت، پسرش مى‌ميرد يا پدرش، او صبر نمى‌تواند، كفر مى‌گويد مرتد مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، در حال مستى يا ديوانگى يا عصبانيّت به حدى كه توجه و التفات را از دست بدهد اگر كلمات كفرآميز يا ناسزا بر زبانش جارى شود آثار كفر و ارتداد بر آن مترتّب نيست.

[سؤال 11422] 6558

بسمه تعالى 20 / 10 / 1361

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از اهداى سلام به پيشگاه آن رهبر عزيز و نور ديدۀ ميليون‌ها انسان مستضعف، معروض مى‌دارد كه سطح آگاهى مذهبى بعضى از مردم پايين است؛ لذا هنگام عصبانى شدن، حتى روى كوچك‌ترين مسائل و مناقشات، نعوذ بالله به خدا و پيامبران و امامان عليهم‌السلام و امام‌زادگان ناسزا مى‌گويند. آيا اين دشنام دادن و ناسزا گفتن باعث ارتداد مى‌شود يا خير؟ لطفاً، چون جواب مسأله خيلى ضرورى است، مخصوصاً براى ما طلبه‌ها كه در دهات تبليغ مى‌كنيم، هرچه زودتر بفرستيد.

بسمه تعالى، مجرّد ناسزا گفتن موجب ارتداد نمى‌شود.

حرمت استمناء

[سؤال 11423] 6559

بسمه تعالى

اين‌جانب به عمل زشت استمناء مبتلا شده‌ام و پس از لحظات و يا ساعتى نفس لوّامه مرا سرزنش مى‌كند كه واى بر تو چگونه تاب مقاومت در برابر عذاب موعود

خداوند خواهى داشت و در روز قيامت جواب خدا را چه خواهى داد و... از اين‌گونه سرزنش‌ها و گاهى اين ملامت‌ها باعث مى‌شود كه در گوشه‌اى نشسته و بگريم و خلاصه‌اش اماما نمى‌دانم عاقبت چه خواهم شد و مى‌ترسم كه اگر اين كار (گناه) ادامه پيدا كند فردا خداوند پرده از كار بردارد و در بين خواص و عوام رسوا شوم. امام عزيز قبل از اين‌كه آبرويم برود اى رهنما راهم بنما كه چه كنم تا ديگر نفس امّاره نتواند بر من غالب شود. دستم را بگيريد و از سقوط حتمى نجاتم دهيد. اى نور مرا از تاريكى برهان. امام عزيز من ازدواج هم كردم اما ثمرى نداشت شما يك راهى جلويم بگذاريد.

بسمه تعالى، از خدا بترسيد و دست از معصيت او برداريد كه اگر ادامه پيدا كند توبه مشكل مى‌شود.

[سؤال 11424] 6560

بسمه تعالى

پس از عرض سلام قبل از هر چيز بايد چند مطلب را بگويم. به عرض شريفتان مى‌رسانم كه من آلوده به گناه شده‌ام، چطور مى‌توانم آن طور كه بايد و شايد در امر الهى جوابگوى باشم، از روى ناراحتى يا علل ديگرى ديوانه شده‌ام، شك‌هاى زيادى مى‌كنم فكر و خيال‌هاى زيادى مى‌كنم و به وسوسه‌هاى شيطان افتاده‌ام مبتلا به استمناء شده‌ام، استمنا كار گناهى است كه مسئوليت اين گناه را بايست پدر و مادرم جوابگو باشند پناه به ذات پاك تو، خداوند ما را شفا عاجلاً عنايت گرداند كه بتوانم جبران حاصل كنم، مزاحمتى ايجاد كردم ما را راهنمايى كنيد، اگر در ضمن با ازدواج كردن حل شدنى است بنويسيد يا اگر از اين‌كه غير از اين مطلب با كتاب‌ها و حرف زدن‌ها تأثير مى‌گذارد بگوييد خدا نگهدار، خداوند سلامتتان بدارد.

آيا دربارۀ اين‌كه در پيش خداى تبارك و تعالى مورد بخشش قرار بگيريم اميدى هست، ان شاء الله ما را ببخشيد، نادان بوديم؟

بسمه تعالى، استمناء حرام است و بايد ترك كنيد و اگر ممكن نيست مگر به ازدواج، بايد ازدواج نماييد.

[سؤال 11425] 6561

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

سلام بر اماممان، سلام بر روحمان، سلام بر اميد مستضعفين، سلام بر خمينى كبير، سلامى به عظمت كوه‌ها و روحيۀ خانواده شهدا، سلامى با معنويت و اخلاص، همچون اخلاص شب زنده‌داران از خوف خدا و سلامى به عظمت سربازانش. اميدوارم سلام بسيار خالصانه‌ام را كه از راه‌هاى بسيار دور مى‌فرستم به حضور مباركشان حتماً برسانيد و سلام مرا نيز ايشان بپذيرند.

اما بعد، خواستم نظر آن بزرگ مرجع عالم تشيع و بزرگ مرجع شيعه را راجع به عمل استمناء بدانم؟ خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، استمناء حرام است.

[سؤال 11426] 6562

بسمه تعالى 10 / 4 / 1361

خدمت علماى بزرگوار مسئول دفتر رهبر انقلاب اسلامى

پس از عرض سلام مجدد بر امام و شما خواهشمندم جواب چند مسأله بنده را بفرماييد رعايت اختصار را نموده وقت عزيزتان را زياد نمى‌گيرم.

1. آيا كسى كه در خواب بعضى مواقع بدون هيچ‌گونه توجهى، با خود كارى كند كه از وى منى خارج شود، حكم كار او چيست؟ آيا اين عمل حرام است يا نه؟ و آيا اين عمل جزو گناهان است يا نه؟ اگر به صورت تكرار در آيد تكليف چيست؟ و وضع آن چطور است؟

بسمه تعالى، چنانچه توجه و التفات و اختيارى از او نباشد، فقط عمل مزبور در حال خواب از او سر مى‌زند، چيزى بر او نيست.

[سؤال 11427]

2. آيا اگر كسى در خواب با خود كارى كند نزديك به حالت احتلام بشود و بيدار

بشود و يا تحت تأثير جوّ درونى به عمل خود ادامه داده تا جنب شود، اين چه صورتى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، اگر پس از بيدارى به حالت خود تا جنب شدن ادامه دهد استمنا محسوب است و حرام است.

3. مى‌خواستم از محضر رهبر كبير انقلاب سؤال شود در رسالۀ احكام منصوب به ايشان در مسأله 2443 ذكر شده است كه اگر كسى به واسطۀ نداشتن زن به حرام مى‌افتد، واجب است زن بگيرد؛ آيا اين واجب به مثابه واجب بودن نماز است؟ و اگر هست، تكليف آن‌هايى كه امكانات ازدواج از هر جهت (مالى - شغلى - سليقه) و غيره را ندارند تكليف آن‌ها چه مى‌شود؟ آيا ترك واجبى كرده‌اند؟ و يا اين‌كه افرادى تقريباً توانايى دارند ولى جوّ خانواده و مسائل روز - از جمله سربازى و غيره - مانع است؛ وضع مسأله چطور است؟ با توجه به اين‌كه اكثريت قريب به اتفاق به حرام مى‌افتند.

بسمه تعالى، واجب مزبور براى نجات از حرام است و براى كسى است كه تمكّن از ازدواج دارد و در هر صورت بايد از حرام خوددارى كند.

4. اگر كسى به پدر و مادر خود بگويد من زن مى‌خواهم و يا فلانى را مى‌خواهم و آن‌ها به عللى نه چندان استوار به خواستۀ پسرشان جواب نمى‌دهند، وضع او چگونه است؟ و آيا پدر و مادر در گناهان بعد از درخواست وى شريك هستند يا نه؟ و چرا رهبر انقلاب با توجه به فتوايى كه در اين مورد صادر كرده‌اند، در مورد اين مسأله سخنى نمى‌فرمايند تا اين رسوم و افكار پوچ از بين برود؟

بسمه تعالى، خوب است والدين در صورت توانايى، وسايل ازدواج فرزند را فراهم كنند. ولى در هر صورت، گناه گناهكار بر عهدۀ خودش است و بايد از آن اجتناب نمايد.

[سؤال 11428] 6563

بسمه تعالى 13 / 10 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى الامام روح الله خمينى، ضمن عرض سلام فراوان خدمتتان

در بيمارستان‌ها براى اين‌كه بفهمند انسان بچه‌دار مى‌شود يا نه، منى مرد را از راه جلق زدن مى‌خواهند؛ آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، حرام است.

[سؤال 11429]‘ 370

2. اگر كسى با دست يا چيز ديگر كارى كند كه منى از او خارج شود حكمش چيست؟

بسمه تعالى، عمل مزبور حرام است.

[سؤال 11430]‘ 1579

2. آيا از نظر شما استمناء حرام است؟

بسمه تعالى، حرام است.

احكام اهل ذمه

[سؤال 11431] 6564

بسمه تعالى 3 / 11 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى على رؤوس المسلمين

بعد التحية والسلام، تقاضا مى‌شود جواب سؤال ذيل را مرقوم فرماييد: آيا غير مسلمانان كه در مملكت ايران زندگى مى‌نمايند - از اهل كتاب يا غير آن‌ها - اگر مرتكب جرمى بشوند كه حد يا تعزير دارند مانند سرقت و زنا يا جاسوسى يا افساد يا محاربه يا قيام عليه حكومت و همانند اين‌ها، آيا مانند مسلمانان بايد مجازات شوند يا اين‌كه مجازات آن‌ها در مانند جاسوسى به بعد كه احتياج به اشتراط ترك دارد و يا آن‌كه چون با مثل جاسوسى، حربى شوند به مانند كفارى كه به شرايط ذمه عمل نكنند، با آنان معامله گردد. يعنى برگرداندن به مأمن و يا تخيير حاكم، بين قتل يا فديه يا استرقاق كه حضرت‌عالى در تحرير الوسيله، ج 2، ص 478، مسأله 8، در تخيير اشكال فرموديد.

از طرف شوراى عالى قضايى، ابوالفضل ميرمحمدى

بسمه تعالى، كفار مزبور در پناه اسلام هستند و احكام اسلام مانند

مسلمان‌هاى ديگر، دربارۀ آن‌ها جارى است و محقون الدم بوده و مالشان محترم است.

[سؤال 11432] 6565

بسمه تعالى 25 / 3 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

بيان فرماييد اگر چنانچه اهل كتاب در امور خود به محاكم اسلامى مراجعه نمايند، آيا بايد طبق مقررات اسلام بين آن‌ها حكم كرد، يا بايد طبق مذهب خودشان بين آن‌ها قضاوت نمود؟

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات اسلام عمل نمايند.

ورود كفار به مساجد

[سؤال 11433] 6566

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، پس از ابلاغ سلام و عرض ارادت، همواره سلامتى وجود آن رهبر عالى‌قدر را از پروردگار عالم مسئلت دارم. مطلبى كه لازم است عرض كنم اين است كه:

چه مى‌فرماييد راجع به داخل شدن يهودى در مسجد مسلمانان؟ آيا جايز است يا خير؟ نظر مبارك را بيان فرماييد كه مورد لزوم است.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر موجب هتك يا تلويث مسجد نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 11434] 6567

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

اقليت‌هاى مذهبى (به طور كلى غير مسلمانان) حق دخول در مساجد را دارند يا نه؟ و آيا ما وظيفه داريم از آن‌ها جلوگيرى كنيم؟

خداوند سايۀ پر بركت حضرت امام را بر سر جهان اسلام مستدام بدارد.

بسمه تعالى، اگر موجب هتك يا تنجيس مسجد نشوند اشكال ندارد و كسى نبايد از آن‌ها جلوگيرى كند.

کتاب قصاص

قصاص نفس

احكام قصاص

قصاص نفس

[سؤال 11435] 6568

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 163 ]

زمان: 27 بهمن 1363 / 25 جمادى الاول 1405

مكان: تهران، جماران

موضوع: حق الله و حق الناس

سؤال كننده: صانعى، يوسف (دادستان كل كشور)

[بسمه تعالى. محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى - دام ظله على رؤوس المسلمين

بعد التحية، تقاضا مى‌شود به سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

آيا حبس «مُمسك در قتل» مانند «قصاص»، «حق‌الناس» است مربوط به اولياى دم تا با گذشت از بين برود (كه مستفاد از ظاهر تعليل، بلكه اشعار وحدت سياق روايات، مؤيّد به «فحوى» و «اولويت» مى‌باشد) يا «حد» است و «حق الله»؟

دادستان كل كشور، يوسف صانعى - 24 / 11 / 63 ]

بسمه تعالى، با گذشت آنان رها مى‌شود و حق‌الناس است.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11436] 6569

بسمه تعالى 1 / 3 / 1361

پيشگاه مبارك رهبر انقلاب اسلامى، امام خمينى، دام ظله العالى، در اين مسأله چه مى‌فرماييد: بچه محصلى روى مستضعفى پدر، پس از پايان تحصيل به تهران مى‌رود و در كارخانۀ سنگ‌برى مدت بيش از يك ماه نزد كارفرما كار مى‌كند و شخص كارفرما كارگر را اغفال مى‌نمايد و به حمل مواد مخدر وا مى‌دارد، و خود كارفرما به يك مأمور گزارش مى‌دهد كه كارگر را دستگير نمايد و مأمور نيز بدون حكم از مقام مسئول، مى‌رود كارگر را دستگير، و به قتل مى‌رساند. آيا كارفرما در اين قتل، مسئول و مقصر است يا خير؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، نسبت به قتل اگر دخالت نداشته، چيزى بر او نيست، ولى نسبت به اغفال، مقصّر است و رسيدگى به آن موكول به محاكم قضايى است.

[سؤال 11437] ‘ 4028

4. آيا براى گرفتن اقرار از عيال متهم مى‌توان آن را به شدت مضروب كرد و چنانچه مضروبه به حال اغما بيفتد و ضارب آن را از بالا به پايين بيندازد كه منجر به فوت او گردد، حكم ضارب چيست؟

بسمه تعالى، جايز نيست و قاتل محسوب است و رسيدگى موكول به دادگاه‌هاى اسلامى است.

[سؤال 11438]‘ 6305

7. هرگاه پسر، كه جوانى در حدود 16 - 17 ساله بوده و به دستور مادر چنين كارى را مرتكب شده و بعداً هم پشيمان بوده آيا تخفيفى دارد يا خير.

بسمه تعالى، قتل عمدى علاوه بر آن‌كه كيفر دارد گناه است و قاتل بايد از گناه توبه كند و خداوند منان وعده داده كه توبه را مى‌پذيرد.

خودكشى و اعتصاب غذا

[سؤال 11439] 311

2. آيا كسانى كه به علل سياسى يا بيمارى‌هاى شديد جسمى و روحى دست به اعتصاب غذا مى‌زنند، كارشان درست است؟ اگر بميرند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر اعتصاب، منجر به قتل نفس شود، حرام است و حكم خودكشى دارد.

[سؤال 11440]‘ 169

10. پانزده سال پيش بر اثر ناراحتى‌ها و امراض روحى و خانوادگى كه به مرض روحى دچار شدم، دست به خودكشى زدم اما خداى بزرگ مرا از مرگ نجات داد ولى فلج و زمين‌گير شدم.

افراد خانواده‌ام يعنى مادرم به واسطۀ پيرى، هميشه به من غر مى‌زند، نفرينم مى‌كند، بد و بيراه نثار من و خدا و پير و پيغمبر مى‌كند.

برادر مادرى‌ام نيز علاوه بر اين‌كه اهل قمار و مشروب‌خوارى بوده، مردى فاسد و خلاصه خيلى عيب‌ها داشته و دارد؛ كفر و چرند زياد مى‌گويد؛ خيلى بد اخلاق و فتنه‌انگيز است؛ پيوسته دعوا راه مى‌اندازد؛ كتك مى‌زند و خيلى عيوب ديگر.

و من در كودكى پس از يتيم شدن، زير دست اين برادر و اين مادر افتادم و تا مدت ده - يازده سال سختى‌ها را، نگرانى‌ها را، كتك‌ها را، ناراحتى‌ها را تحمل كردم اما به مرض روحى دچار شده، از زندگى بيزار گشته، دست به خودكشى زدم. مى‌دانم خودكشى عمل زشتى است اما ناچار بوده‌ام، ولى امروز با اين‌كه پانزده سال است وضعم بدتر از گذشته است؛ مادر همان مادر است، برادر همان برادر و برادر ناچيز كارش در مورد من اين است كه خرجى گاهى مى‌دهد گاهى هيچ نمى‌دهد، جلو كمك ديگران را هم مى‌گيرد، نمى‌گذارد كسى به عيادتم بيايد، از مادرم بيزار است كه چرا از

من پرستارى مى‌كند و نمى‌گذارد من بميرم. مادرم نيز بر اثر خستگى خيلى مرا غيظ و تعرض مى‌كند و نفرينم مى‌كند اما من تا آن‌جا كه مى‌توانم همه را حوصله مى‌كنم و صبر و شكيبايى مى‌نمايم و نه تنها دوباره خودكشى نمى‌كنم (زيرا مادرم مى‌گويد: خودكشى كن. برادرم مى‌گويد: جلو همه را مى‌گيرم، غذا نمى‌دهم تا دق كند و بميرد) بلكه بر خودكشى گذشته نيز سخت پشيمانم و ناراحتى شديدى نسبت به عذاب آخرت دارم.

آيا ممكن است سختى‌ها را كه تحمل مى‌كنم جبران خودكشى گذشته را بنمايد؟

آن خودكشى كه منجر به فلج شدنم شده چه حكمى دارد؟ حد شرعى آن را بفرماييد. تكليف من در جبران آن‌ها چيست تا خود را از اين گناه عظيم پاك نمايم؟

11. آيا خودكشى كردن كه از مرگ نجات پيدا كند با خودكشى كه به مرگ منجر شود گناهش يكسان است؟ و آيا جزء قتل نفس محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، 10 و 11، خودكشى حرام است نه مقدمات آن، و نسبت به گذشته توبه نماييد، خداوند قبول مى‌فرمايد.

علم اجمالى به قاتل بودن يكى از دو نفر

[سؤال 11441] 6570

بسمه تعالى

اگر دو نفر متهم به قتل باشند و هر كدام ادعا كند كه ديگرى كشته است چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، با گفته يك نفر قاتل بودن ثابت نمى‌شود و در صورت علم اجمالى به قاتل بودن يكى از دو نفر معين اگر حجت شرعى بر قاتل بودن يكى معين قائم نشود و نوبت به ديه برسد ديه را با قيد قرعه از يكى مى‌توان گرفت.

[سؤال 11442]‘ 6629

3. هرگاه قاتل بر قتل عمد مردد بين دو نفر يا زيادتر باشد، آيا مى‌توان قاتل را به قرعه معيّن نمود - كه معروف است نظر مبارك چنين است - يا نمى‌توان؟ و بر فرض دوم، وظيفه چه مى‌باشد؟ آيا به پرداخت ديه اكتفا بايد كرد كه طبعاً قتلى انجام گرفته و كسى هم مجازات نشده و يا راه ديگرى دارد؟ توضيحاً اگر به ديه اكتفا شود، امكان زياد شدن قتل عمدى و سوء استفاده وجود دارد.

بسمه تعالى، در فرض مزبور بهتر است روى ديه تفاهم كنند و آن را نيز با قرعه تعيين نمايند و اين موافق با احتياط است.

احكام قسامه

[سؤال 11443] 6591

2. هرگاه قتل خطئى محض با قسامه ثابت گردد، ديه بر جانى است يا بر عاقله؟

بسمه تعالى، در مورد اعتبار قسامه، ديه بر عاقله ثابت مى‌شود.

[سؤال 11444] 6591

3. در باب قسامه، آيا زن به عنوان شاكى مى‌تواند قسم واحد را كه به عهدۀ شاكى است، جارى كند يا نمى‌تواند؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه زن مدعى است، مى‌تواند قسم بخورد.

كيفيت استيفاء قصاص

[سؤال 11445] 6571

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از سلام، به عرض عالى مى‌رساند:

اگر قتلى به طور عمد واقع شود و قاتل هم به طور يقين شناخته شود، ولىّ دم به گردن قاتل حقى دارد يا نه؟ اگر دارد چيست؟

بسمه تعالى، ولىّ دم حق دارد به مقامات صالحه مراجعه و درخواست قصاص كند و مى‌تواند با رضايت جانى ديه بگيرد. و اگر جانى راضى به ديه نشود، ولىّ نمى‌تواند او را الزام به ديه كند و فقط حق قصاص دارد.

[سؤال 11446] 6572

بسمه تعالى 22 / 11 / 1361

محضر مبارك حجت الاسلام والمسلمين، رهبر گرام، امام خمينى، دامت بركاته

در اين مسأله شرعيه چه مى‌فرماييد: مادرم در سال 1324 به ضرب گلولۀ شخصى به قتل رسيده و قاتل، داراى نفوذ و قدرت بوده و هرچند به مقامات طاغوتى شكايت مى‌نموديم - چون رشوه مى‌داد - به شكايت ما رسيدگى نمى‌گرديد و از ديۀ مادرم يك دينار به ما نداده است. آيا از نظر شرع اسلام ما مى‌توانيم دعوى نماييم يا خير؟

بسمه تعالى، تا ولى دم، حق خود را ولو به مصالحه اسقاط نكرده، حق مراجعه به محكمۀ شرعيه و طلب حق خود را دارد.

[سؤال 11447] 6573

بسمه تعالى 2 / 3 / 1361

محترماً به عرض مى‌رساند اين‌جانب دخترى داشتم شاگرد دبيرستان، يك نفر قاتل كه راننده تاكسى بوده است چند نوبت آمده و تقاضاى ازدواج كرده است، چون كه من دختر بزرگ‌تر داشتم گفتم نمى‌توانم دختر كوچك‌تر به شما بدهم، نمى‌دانم خلاصه گفت من عاشق شدم، چندين مرتبه به دادگاه مراجعه و التزام از ايشان در دادگاه و كميته جمهورى اسلامى از ايشان گرفتم كه مزاحمت براى دخترم و خانواده‌ام نكند. مع الوصف او را با تهديد و زور در ماشين خودش در راه مدرسه گذاشته و در جاده خاكى او را برده و قصد تجاوز به او داشته ولى دخترم ممانعت كرده او را با كارد

كشته و جسد بى‌جان دخترم درب منزل آورده و قصد كشتن من با برادرش را نموده بود كه از طريق كلانترى با ماشين غرق در خون دستگير شد، چه در كلانترى و چه در دادگاه اظهار داشته چون كه به من ندادند او را كشتم كه به يكى ديگر ندهند و پس از يك سال و بعد از سه دوره تشكيل دادگاه طبق قانون طاغوت با يك درجه تخفيف به حبس ابد محكوم شده است در صورتى كه آيت الله شيرازى نوشته‌اند دادگاه بايستى اين شخص را محكوم به قصاص مى‌نمود و گواهى نامه حسن اخلاق فرزندم در دبيرستان گرفته‌ام به دادگاه ارائه دادم، خواهش دارم حكم شرعى درباره قصاص درباره شخص قاتل ذيلاً مرقوم داريد. خواهش دارم كه پرونده را انتقال دهند به كميته جمهورى اسلامى.

بسمه تعالى، اگر قتل عمدى به وجه شرعى ثابت شود ولىّ مقتول حق مطالبۀ قصاص دارد و چنانچه نزاعى در بين باشد به محاكم صالحه مراجعه شود.

[سؤال 11448] 6574

بسمه تعالى

شخصى، ديگرى را به قتل مى‌رساند به ناحق، ورثه مقتول را راضى مى‌كند، وارث، خون مقتول را مى‌بخشد اگر ببخشد خون از گردن قاتل به كلى رفع مى‌شود ديگر در قيامت مقتول حق ندارد به قاتل حرف بزند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد توبه نمايد و حساب او در قيامت با كرام الكاتبين است.

[سؤال 11449] 6575

بسمه تعالى

در جريان يك نزاع خانوادگى در تاريخ 24 / 9 / 1358 قتلى واقع شده، مقتول در زمان فوت داراى مادر و برادر و خواهرانى بوده، بعد از مدتى مادر مقتول به مرگ طبيعى فوت مى‌نمايد. هم اكنون فرزندان مادر يعنى خواهران و برادر مقتول تقاضاى

قصاص كرده‌اند، با عنايت به اينكه مقتول داراى فرزند پسر صغير هم هست و مدعى هستند كه حق قصاص به آن‌ها به ارث مى‌رسد، آيا مى‌توانند چنين تقاضايى داشته باشند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال احوط آن است كه در اجراى قصاص صبر نمايند تا فرزند صغير به حدّ بلوغ برسد.

[سؤال 11450] 6576

بسمه تعالى

در مورد قتل عمدى كه در اثر اختلافات و نزاع محلى واقع شده، اگر بعضى اولياى دم صغير هستند و كبار از آن‌ها مطالبۀ قصاص مى‌نمايند و وضع محل هم طورى است كه بدون قصاص آرام نمى‌شود، قصاص جايز است يا نه؟ و در اين صورت، اگر كبار از اولياى دم تعهد كنند و حتى سند بدهند كه اگر صغير بعد از بلوغ مطالبۀ ديه كند، كبار كه حق قصاص را استيفا نموده‌اند، حق صغير را از ديه بپردازند، آيا استيفاى قصاص جايز است يا نه؟ در صورتى كه تمام اولياى دم صغير هستند و صلاح منطقه در قصاص باشد، آيا با مطالبۀ ولىّ شرعى صغار و يا بزرگان خانواده و تعهد اداى ديه در صورت مطالبه اولياى دم بعد از بلوغ، قصاص جايز است يا نه؟

لازم به تذكر است كه ضد انقلاب، از عدم استيفاى قصاص و تأخير آن بهره‌بردارى نموده و موجبات تحريك و تشنج را در منطقه ايجاد مى‌نمايند.

بسمه تعالى، در فرض مذكور، قصاص نمايند.

[سؤال 11451] 6577

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى، خواهشمند است مسأله‌اى را كه ذيلاً معروض مى‌گردد پاسخ فرماييد:

شخصى به جرم قتل عمد محكوم به قصاص گرديده، اولياى دم صغير هستند و طبق نظر حضرت‌عالى احتياطاً بايستى تا كبير شدن صغار، اجراى حكم به تأخير بيفتد و پس از بلوغ، صغار شخصاً خواستار قصاص گردند.

بيان فرماييد آيا در فرض مذكور مى‌توان تا زمان كبير شدن صغار، قاتل را در زندان بازداشت نمود، يا نمى‌توان؟

بسمه تعالى، صرف محكوميت به قصاص مجوّز حبس محكوم عليه تا زمان بلوغ و اظهار نظر وارث صغير نيست، ولى اگر خوف فرار محكوم عليه در بين باشد، مانع ندارد كفيل يا وثيقۀ نقدى يا غيرنقدى اخذ نمايند و در صورت خوف فرار محكوم عليه، اگر مدت انتظار بلوغ صغار كوتاه باشد، حبس اشكال ندارد.

[سؤال 11452] 6578

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى، روحى له الفداء

در پرونده‌اى كه موضوع آن ايراد ضرب منتهى به فوت است، برادر اين‌جانب متهم پرونده مى‌باشد. ولىّ دم، پدر مقتول كه شخصى افغانى است، تا كنون اظهار مى‌داشته كه مقتول، وارث ديگرى به جز خودش ندارد، و با گرفتن مبلغ معتنابهى - يك صد هزار تومان - از خانوادۀ فقير و مستضعف متهم به قتل رضايت داده است. ولى فعلاً اظهار مى‌دارد كه مقتول مادرى هم دارد كه در افغانستان مى‌باشد. با اين‌كه پدر مدعى است و معلوم نيست كه واقعاً مادرى براى مقتول هست يا خير و به فرض بودن، با توجه به وضع موجود، رفتن به افغانستان ممكن نيست. دادگاه مربوطه هم اظهار مى‌دارد حاكم شرع بايد از ولى فقيه اجازه بگيرد با توجه به اين‌كه قريب 5/2 سال است كه متهم زندانى است و از عمل خود نادم، و خانواده‌اش بى‌سرپرست و از ولىّ دم هم رضايت گرفته، ذيلاً مرقوم فرماييد كه در اين قضيه، تكليف شرعى چيست؟

بسمه تعالى، اگر ولىّ موجود كه مطالبۀ حق كرده، رضايت داده و ولىّ ديگر

بر فرض وجود، مطالبۀ حق نكرده، نمى‌توانند او را زندانى كنند و بايد او را رها نمايند.

[سؤال 11453] 6579

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى خمينى

پس از سلام، عرض مى‌شود: شخصى قتلى انجام داده و اين مقتول داراى اولاد صغارى مى‌باشد و صغار، ولى شرعى - كه عبارت باشد از جد - دارند و ولى شرعى ايشان مطالبۀ قصاص مى‌كند. آيا از نظر شرع مقدس اسلام بايد صبر كرد تا صغار كبير بشوند و يا اين‌كه بر طبق مطالبه ولى كه جد باشد، مى‌شود قصاص كرد؟

بسمه تعالى، احوط آن است كه صبر كنند تا صغير بالغ شود و دربارۀ قصاص يا گذشت نظر دهد، مگر آن‌كه تأخير قصاص موجب مفسده باشد و يا آن‌كه خلاف مصلحت صغير باشد، كه در اين صورت مى‌توانند، ولى كبير مطالبۀ قصاص نمايند.

[سؤال 11454] 6580

بسمه تعالى 22 / 8 / 1362

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، بعدالتحيه

آيا پدر مى‌تواند نسبت به فرزند صغيرش كه مجروح شده، هم از ديه بگذرد و هم از قصاص و مجّاناً صرف نظر نمايد، يا چنين حقّى ندارد؟ چون هيچ مصلحتى براى طفل در نظر گرفته نشده و در باب قصاص، فتوا و قانون بر اين است كه ولىّ صغير حق ندارد قاتل را مجّاناً عفو نمايد. دادستان كلّ كشور، يوسف صانعى

بسمه تعالى، در فرض مزبور احوط آن است كه صبر كنند تا صغير بالغ شود و در قصاص يا غير آن، خودش تصميم بگيرد و ولى صغير در فرض مذكور، گذشتش صحيح نيست.

[سؤال 11455] 6581

بسمه تعالى 7 / 11 / 1362

محضر مبارك آيت الله العظمى الامام خمينى، دام ظله على رؤوس المسلمين

بعد التحية والسلام، لطفاً به سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

اگر بعضى از اولياى دم كه ولى بقيۀ اولياى غيربالغ مى‌باشد، خواستار قصاص باشند، لكن قاضى تشخيص مى‌دهد كه ولى، غبطۀ آن‌ها را در نظر نگرفته و با فقر صغار و رضايت قاتل به پرداخت پولى در حدود يك و نيم ميليون تومان، باز درخواست قصاص مى‌نمايد.

آيا اولاً چنين حقى را دارد، يا بايد به نحوى صبر كرد تا صغار بالغ گردند؟

و ثانياً اگر حق دارد، آنچه بايد براى آن‌ها منظور نمايد سهم آن‌ها از ديه است، همانند اختلاف كبار، يا سهم آن‌ها از مقدار پولى است كه قاتل حاضر است بپردازد؟

و ثالثاً اگر به مقدار سهم از ديه بايد بپردازد، يا در مورد اختلاف كبار، انتخاب ديه به عهدۀ كسى از اولياء است كه قصاص نمى‌خواهد، يا به عهدۀ كسى است كه خواستار قصاص است؟ دادستان كل كشور، يوسف صانعى

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، حق قصاص براى بعض ورثه ثابت نيست، تا صغار بالغ شوند و همگى مجتمعاً تصميم بگيرند.

[سؤال 11456] 6582

بسمه تعالى 12 / 6 / 1360

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

فردى خاطى تحت تعقيب قرار مى‌گيرد و در دادگاه انقلاب يكى از شهرستان‌ها، به اعدام محكوم مى‌گردد و حكم جهت تأييد به شوراى عالى قضايى ارسال مى‌گردد. خاطى كه در سپاه پاسداران آن شهر بازداشت بوده، در اين هنگام مبادرت به فرار مى‌نمايد. پاسداران به تعقيب او مى‌پردازند، وى سنگر مى‌گيرد و به طرف پاسداران

تيراندازى مى‌كند كه در نتيجه، فرماندۀ سپاه به شهادت مى‌رسد و محكوم فرارى نيز بعد از چند دقيقه، توسط بقيۀ پاسداران به هلاكت مى‌رسد. عليهذا آيا ديۀ فرماندۀ سپاه را بايد از اموال قاتل هلاك شده پرداخت يا خير؟ حكم الله را بيان فرماييد.

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

بسمه تعالى، در مورد مرقوم ديه ثابت نيست.

[سؤال 11457]‘ 6635

2. دو نفر محكوم به قتل يك نفر گرديده‌اند؛ اولياى دم مى‌خواهند با پرداخت نصف ديه هر يك از محكومين، هر دو نفر را قصاص نمايند. در فرض مذكور انتخاب نوع ديه با كيست؟ با اولياى دم است يا با ورثۀ محكومين؟

بسمه تعالى، انتخاب نوع ديه در اين مورد هم با كسى است كه تكليف به پرداخت ديه مى‌شود؛ يعنى با اولياى دم كه مى‌خواهند قصاص نمايند.

[سؤال 11458] 6522

3. قصاص را ولىّ مقتول مى‌خواهد خودش انجام دهد، ولى حاكم شرع به شخص ديگر واگذار نموده است، آيا كفايت مى‌كند يا نه؟ بيان فرماييد. و اگر چنانچه كفايت نكرد قاضى قاتل است يا نه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اختيار با قاضى است، هر چند بايد با مطالبۀ ولىّ مقتول باشد.

[سؤال 11459] 6522

4. شخص را به وسيلۀ كارد يا چاقو و يا شمشير يا چوب و يا سنگ يا لگد و يا مشت كشتند؛ ولى قصاص را به وسيلۀ گلوله انجام مى‌دهند. آيا كفايت مى‌كند يا نه؟ اگر كفايت نمى‌كند قاضى مسئول است يا شليك كنندۀ به دستور قاضى؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، كفايت مى‌كند.

قصاص كمتر از نفس

[سؤال 11460] 6629

2. آيا در جايى كه جرح و نقص عضو، جرم باشد، يعنى عن عمد انجام گرفته و قابل قصاص نمى‌باشد، مى‌شود براى مرتكب مجازات تعزيرى قائل شد يا تنها ديه جنبه ضمان و حقوقى و ضرر و زيان داشته باشد كه لازمه طبع ديه است و در روايات هم ظاهراً نص بر جزا بودن آن نمى‌باشد تنها استدلال به سكوت ائمه عليهم‌السلام مى‌شود يا همان ديه ضمان و جزا هر دو است؟ توضيحاً اين‌كه مجازات به محض ديه، باعث تجرى بر جرم خواهد شد و آمار جرائم را بالا خواهد برد.

بسمه تعالى، زايد بر ديه چيزى ثابت نيست.

کتاب ديات

اشاره

احكام ديات

[سؤال 11461] 348

5. آيا در رسالۀ امام احكام ديه موجود است؟ و اگر موجود است، در چه منبعى است؟ و آيا پرداخت ديه اجبارى است؟ و آيا مى‌توان با رضايت طرف يا زدن به طور عوض، آن را حل كرد؟ و حكم كسى كه ديه را ندارد بدهد چيست؟

بسمه تعالى، در تحرير الوسيله مذكور است و ديه حكم ساير ديون را دارد.

اقسام قتل

[سؤال 11462] 6583

بسمه تعالى

تهران، دفتر رهبر عظيم الشأن اسلامى تمام جهان

حجت الاسلام والمسلمين، پدر مستضعفين و معلولين، حضرت آقاى امام خمينى

اين‌جانب عاجزانه به عرض مى‌رسانم: در 16 / 4 / 1360 نزاعى در قريه‌اى به وقوع پيوست، ولى قتلى واقع نشد. مأمورين ژاندارمرى محل ما را به زندان آوردند، و شب در زندان بوديم. روز 17 / 4 / 1360 شخصى با دوازده نفر مسلحانه از چند كيلومترى، به قصد غارت به قريه مى‌آيد و در بين راه درگيرى به عمل مى‌آيد و دو نفر به قتل مى‌رسند؛ آيا مهاجم حقّ ديه دارد يا ندارد؟

ناگفته نماند كه مهاجمين فقط به قصد غارت از قريۀ خسروخانى آمده بودند.

بسمه تعالى، رسيدگى موكول است به دادگاه‌هاى مربوطه در دولت اسلامى.

[سؤال 11463] 6584

بسمه تعالى 8 / 4 / 1361

دفتر محترم امام، محترماً؛ خواهشمندم حكم شرعى سؤالى را كه در ذيل عنوان مى‌كنم، بفرماييد:

برادر اين‌جانب كه به همراه دوست خود به وسيلۀ يك اتومبيل از آبادان عازم اصفهان بودند، به وسيلۀ يك كاميون كشته شده و پس از اظهارات رانندۀ كاميون، كه ادعا نموده خواب بوده و نيز تشخيص پليس راه، مقصر رانندۀ كاميون تشخيص داده شده است. لذا دادگاه اهواز نظر و حكم شرعى دفتر امام را در اين مورد خواسته‌اند.

بسمه تعالى، تقصير راننده، غير از عمدى بودن قتل است، و مرجع تشخيص، دادگاه‌هاى صالحه است.

[سؤال 11464] 6585

بسمه تعالى 2 / 11 / 1362

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، بعد التحيه، تقاضا مى‌شود به سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد: در استفتايى كه از حضرت‌عالى شده، دربارۀ رانندگانى كه به خاطر عدم رعايت مقررات راهنمايى و يا در اثر عدم مهارت، باعث قتل افراد به خاطر تصادف مى‌شوند؛ در جواب چنين مرقوم فرموديد: با فرض اين‌كه تخلف، تفريط نسبت به نفس است؛ حكم شبه عمد را دارد. آيا اين حكم به طور مطلق است؟ يعنى نظر مبارك بر تفريط بودن است يا تشخيص به عهدۀ محكمه مى‌باشد و حضرت‌عالى با فرض موضوع حكم فرموديد.

دادستان كل كشور، يوسف صانعى

بسمه تعالى، تشخيص موضوع با اين‌جانب نيست.

[سؤال 11465] 6586

بسمه تعالى دهم ربيع الثانى 1402 ق

حضور مبارك رهبر كبير و عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در جاده‌ها بدون اختيار راننده، ماشين چپ مى‌شود و يا ترمز مى‌برد و ماشين به جايى سقوط مى‌كند. در اين تصادفات احياناً اشخاصى كشته و يا مجروح مى‌شوند؛ آيا اين تصادف‌ها قتل خطايى محسوب مى‌شود و راننده و يا عاقلۀ راننده ضامن ديه هستند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در رانندگى كوتاهى كرده، به طورى كه كشته شدن يا مجروح شدن مسافرين مستند به او باشد، خطايى است و ديه بر عاقله است و در غير اين صورت، ديه بر كسى نيست.

[سؤال 11466] 6587

بسمه تعالى

حضور مبارك امام بزرگ، حضرت آيت الله العظمى خمينى، دام عزّه العالى

بعد التحية، بين رانندۀ مينى‌بوس و كشاورزى به دليل مشكلى كه كشاورز با ماشين كشاورزى كندروى خود در مسير جاده ايجاد مى‌نمايد، نزاعى درمى‌گيرد كه منجر به فحش‌هاى ركيك و كتك‌كارى مى‌گردد، تا اين‌كه رانندۀ مينى‌بوس از فرصت استفاده كرده به وسيلۀ بيلى كه در تيلر كشاورز بوده با پشت بيل - نه تيغۀ آن - به سر كشاورز مى‌زند و بدون اين‌كه ظاهر سرش را شكافته باشد، در اثر خونريزى مغزى، كشاورز مى‌ميرد. آيا اين قتل از نوع قتل عمد محسوب مى‌شود و موجب قصاص - اعدام - مى‌گردد؟ در حالى كه طرفين قصد كشتن يكديگر را نداشتند، فقط احساسات در حين درگيرى به صورت تصادف، منجر به مرگ گشت.

بسمه تعالى، حكم شبه عمد را دارد و ديه بر خود او است.

[سؤال 11467]‘ 6529

3. اگر به خاطر عدم مراعات قوانين راهنمايى و رانندگى، قتلى پيش آيد كه اگر مراعات مى‌شد چه بسا چنين پيشامدى نمى‌شد؛ آيا اين قتل باز هم خطايى است و يا شبه عمد است.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه تخلف از قوانين راهنمايى تفريط نسبت به قتل محسوب است، حكم شبه عمد را دارد.

[سؤال 11468]‘ 6654

2. شخصى كه فاقد گواهينامه است، در هنگام رانندگى غير مجاز، مرتكب قتل مى‌گردد و در اين قتل، نه قصد كشتن كسى را داشته و نه نسبت به عمل ارتكابى، قاصد بوده است. آيا اين قتل خطئى محض است يا شبه عمد؟

بسمه تعالى، اگر در فرض مزبور تفريط در رانندگى نموده، حكم شبه عمد مترتّب است وگرنه حكم خطاى محض را دارد و صرف نداشتن گواهينامه، موجب صدق عمد يا شبه عمد نيست.

[سؤال 11469] 6588

بسمه تعالى 2 / 10 / 1361

دفتر مقدس حضرت امام، روحى له الفداء، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بر هر فرد مسلمان و تابع ولايت فقيه، واجب است مشكلات خود را با ولى عادل فقيه زمان در ميان بگذارد و جواب بشنود. حضرت امام - روحى له الفدا - اين ذخيرۀ پربركت خداوند تبارك و تعالى براى رفاه امت حضرت رسول الله، كه فتواى ايشان راه‌گشاى امت است، مرا بر آن داشت تا سؤال زير را نموده و درخواست جواب نمايم.

فرزندم كه پسر بچه‌اى دوازده ساله و دانش‌آموزى مسلمان و پيرو ولايت فقيه بود، به وسيلۀ راننده‌اى از خدا بى‌خبر و بى‌توجه به‌جان مردم، بر اثر تصادف به لقاء الله پيوست. كاردان فنى نظريه داد كه راننده صددرصد مقصّر است. شرعاً مجازات راننده

چه مى‌باشد؟ در انتظار جواب مى‌باشم. خداوند توفيقتان دهد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، اگر راننده قصد زدن و زيرگرفتن طفل را نداشته و تصادفاً بر اثر برخورد با طفل، قتل اتفاق افتاده، فقط ديه ثابت است كه به وارث مقتول مى‌رسد و قتل اگر از روى خطاى محض باشد، ديه را بايد عاقلۀ قاتل بپردازد.

[سؤال 11470] 6589

بسمه تعالى 12 / 8 / 1358

محترماً؛ به عرض مى‌رساند كه در اثر برخورد كاميون با پسر بچه‌اى نه ساله كه لال بوده و راننده هم متوجه نشده و خطأً منجر به كشته شدن بچه شده است. لطفاً حكم شرعى آن را بيان فرماييد و از نظر قوانين مملكتى هم حكمش را بيان فرماييد كه بعداً اشكالى برخورد نكند و درد سر ايجاد نشود. ضمناً راننده داراى گواهينامه مى‌باشد.

بسمه تعالى، ديه دارد و ديه قتل خطايى بر عاقله است.

[سؤال 11471] 6590

بسمه تعالى 14 ربيع المولود 1403 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با تقديم سلام، چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه كه مورد ابتلا شده و طرفين با كمال ميل حاضرند مطابق فتوا عمل نموده و فصل خصومت بنمايند.

راننده، ماشين خود را به طور مجاز در كنار خيابان نگه داشته و خود پياده نشده و ماشين را هم خاموش نكرده، در اين حال بچه سه يا چهار ساله رفته خود را زير ماشين پنهان كرده، وقت حركت ماشين از بين رفته، طبق گواهى كارشناس و افسر راننده هيچ تقصيرى نكرده، آيا راننده ضامن ديه بچه مى‌باشد يا نه؟ السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، راننده ضامن نيست و ديه قتل خطايى بر عاقله است.

[سؤال 11472]‘ 5994

3. راننده، اتومبيل خود را به تمام معنا از لحاظ ترمز و چرخ تجهيز مى‌نمايد، ولى موقع رانندگى، چرخ ماشين در مى‌آيد و ماشين چپ مى‌شود و شخصى كشته مى‌شود. آيا راننده بايد ديه بپردازد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله، مصالحه نمايند على الاحوط.

[سؤال 11473] 6591

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى، با عرض سلام احتراماً؛ خواهشمند است مسائلى را كه ذيلاً معروض مى‌گردد پاسخ فرماييد:

1. هرگاه قتل خطئى محض با علم قاضى ثابت شود، ديه بر جانى است يا بر عاقله؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، در موردى كه علم قاضى معتبر است، ديه بر عاقله است.

2. هرگاه قتل خطئى محض با قسامه ثابت گردد، ديه بر جانى است يا بر عاقله؟

بسمه تعالى، در مورد اعتبار قسامه، ديه بر عاقله ثابت مى‌شود.

3. در باب قسامه، آيا زن به عنوان شاكى مى‌تواند قسم واحد را كه به عهدۀ شاكى است، جارى كند يا نمى‌تواند؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه زن مدعى است، مى‌تواند قسم بخورد.

[سؤال 11474] 6305

8. هر گاه پسر قصد كشتن پدر را نداشته، بلكه قصدش ترساندن پدر بوده آيا چون با بيل زده قتل عمدى حساب مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در مقام دفاع نبوده و ضربه به نحوى بوده كه عادتاً كشنده است قتل عمدى محسوب است وگرنه قتل عمدى محسوب نيست.

مقدار ديات

[سؤال 11475] 6592

بسمه تعالى 12 / 8 / 1358

رهبر عالى‌قدر شيعيان جهان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پاسخ سؤال زير را به اين حقير بيان فرماييد: شخصى افسر ژاندارمرى بوده، در تظاهرات، بر عليه اسلام، به تظاهركنندگان بى‌دفاع حمله نموده، سه نفر را به قتل رسانيده و چند نفر را با تير مجروح نموده و معلوم نيست خودش بوده يا مأموران ديگر. حاليه، قريب يك سال است، متوارى است و مقدارى از اموال دولت سرقت نموده. فاميل‌هاى شخص قاتل مى‌خواهند ديۀ مقتولين را بدهند. آيا مى‌شود از اين شخص قاتل دفاع كرد يا خير؟ ديه در رساله حضرت‌عالى ذكر نشده و نرخ حيوانات خيلى زياد شده، وجه پول را از ديه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ديۀ مقتول يكى از امور مذكوره در رساله است كه از جمله آن‌ها ده هزار درهم يا هزار دينار است.

[سؤال 11476] 6593

بسمه تعالى

در رابطه با تعيين ديات شرعيه براى به دست آوردن قيمت درهم شرعى مراجعه به اهل خبرۀ ثقه نمودم و چنين به دست آمد كه: نقرۀ غيرمسكوك عيار (100) مثقالى (400 ريال)، نقرۀ مسكوك عيار (60) مثقالى (400) ريال با توجه به اينكه چنين نقره مسكوك فقط عبارت است از پول‌هاى نقرۀ قديم. نقرۀ مسكوك (50) عيار مثقالى (200) ريال با توجه به اينكه چنين نقرۀ مسكوك فقط عبارت است از آخرين سكه‌هاى نقره‌اى رژيم طاغوت كه البته فعلاً پول رايج نيست چون ارزش آن بيش از پول رايج فعلى است. در نتيجه فعلاً پول نقره‌اى رايج در كشور ما وجود ندارد شايد

در ساير كشورها هم وجود نداشته باشد. ظروف و وسايل ديگر نقره‌اى (50) عيار مثقالى (200) ريال.

با توجه به گزارشات فوق حال كسى كه بخواهد در ديه درهم شرعى بپردازد بايد معادل وزن درهم شرعى از كدام نوع از نقره‌هاى مذكور و به چه قيمتى بپردازد؟

بسمه تعالى، ميزان در عيار مقدارى است كه صدق پول نقره نمايد و خليط به مقدار متعارف در ساختن پول نقره ضرر ندارد و اگر خليط به مقدارى باشد كه صدق غش كند مضر است و در پرداخت قيمت بايد قيمت سكۀ نقرۀ غير مغشوش را منظور نمايند.

[سؤال 11477] 6594

پاسخ استفتا: [ نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 242]

زمان: 9 ارديبهشت 1364 / 8 شعبان 1405

مكان: تهران، جماران

موضوع: استفتا در مورد پرداخت ديۀ نقدى

سؤال كننده: صانعى، يوسف (دادستان كل كشور)

[ 2592 / 1 / 3 مورخ 9 / 2 / 1364 محضر مبارك آيت الله العظمى الامام خمينى، دام ظله العالى على رؤوس المسلمين. بعد التحية، لطفاً به سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

آيا مقدار دينارى كه در موارد زياد از جراحت‌ها تعيين شده، داراى خصوصيت است كه حتماً بايد «جانى» دينار بپردازد، يا مانند شتر كه فتوا بر عدم موضوعيت آن داده‌ايد، موضوعيت ندارد و به نسبت مقدار دينار در ديه اخذ مى‌شود؟

6 / 2 / 64 - دادستان كل كشور - يوسف صانعى]

بسمه تعالى، موضوعيت ندارد و مى‌تواند قيمت عادلۀ آن را بدهد.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 11478]‘ 6307

4. در پرداخت ديه بايد قيمت امروز را حساب كرد، يا قيمت روزى - مثلاً شش يا هفت سال قبل - را كه عمل سقط جنين انجام گرفته است؟ و اگر طلا و يا نقره قيمت‌هاى متفاوت داشته باشد، مثلاً نوعى نقره با قيمت ارزان‌تر و نوعى نقره با قيمت گران‌تر، كدام قيمت را مى‌توان اختيار كرد؟

بسمه تعالى، ميزان قيمت روز پرداخت است و قيمت عادلۀ سكۀ متعارف ميزان است.

[سؤال 11479] 6651

2. يكى از چيزهايى كه مى‌فرماييد مى‌تواند ديۀ قتل باشد، ده هزار درهم است. بفرماييد: به پول امروز چند تومان است؟

بسمه تعالى، ده هزار درهم معادل است با پنج هزار و دويست و پنجاه مثقالِ بيست و چهار نخودى نقرۀ مسكوك به سكۀ رواج معامله، و قيمت عادلۀ روز آن را بايد در بازار تعيين نمايند.

[سؤال 11480] 4072

5. آيا پول‌هاى نقره‌اى سلاطين سابق، و يا مثل بهار آزادى را مى‌توان درهم و دينار دانست و ديه را براساس آن و يا با تصالح، قيمت آن را قرارداد، و يا لازم است كه بر اساس ساير اقسام ديه مقدر شود؟

بسمه تعالى، درهم و دينار مقدار معيّن نقره و طلاى مسكوك است - به سكّه رائج ولو قبلاً - و با تعذر يا غير آن، قيمت كافى است.

[سؤال 11481] 6595

بسمه تعالى 12 / 4 / 1362

محضر مجاهد اعظم، قائد كبير، نايب الامام، الامام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى، سلامٌ عليكم

انتخاب ديۀ قتل در اثر تصادف غير عمد (بى‌مبالاتى قاتل) توسط قاتل، با توجه به اختلاف ناچيزى كه در صدر اسلام بين موارد مختلف ديه بوده است و اختلاف فاحشى كه هم اكنون موجود است، چگونه مى‌باشد؟ اگر قاتل مرد باشد، چگونه؟ اگر قاتل زن باشد، چگونه؟

بسمه تعالى، حكم مذكور در شرع مقدس اسلام، اختصاص به زمان خاصى ندارد.

[سؤال 11482] 6307

3. آيا مى‌شود از انواع ديه، مثلاً نقره يا طلا و يا لباس به دلخواه يكى را كه قيمت آن كمتر، است پرداخت؟ و اگر فعلاً وسع مالى به هيچ‌كدام از آن‌ها نرسد، چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، در موارد تخيير مانع ندارد.

[سؤال 11483] 6596

بسمه تعالى 16 / 11 / 1364

محضر مبارك حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

بعد التحيه، استدعا مى‌شود نظر مبارك خود را در مورد ذيل اعلام تا محاكم در موارد مبتلا به، نسبت به صدور حكم شرعى اقدام نمايند.

در مواد 110، 122، 126، 128، 129، 130، 137، 145، 189، 190، 194، 201 قانون ديات در خصوص شكستگى دندان، فك، دست، ستون فقرات، دنده، قطع انگشتان، جراحات، سقط جنين و جنايات بر مرده، مجازات مترتب بر جانى دينار تعيين شده است. آيا دينار مندرج در مواد مذكور قابل تبديل به درهم مى‌باشد يا خير.

بسمه تعالى، به نحو كلى در هر مورد كه ديۀ عضوى به حساب ديه كامله انسان به تعدادى دنانير ذكر شده مانند ديه دندان‌ها و دست‌ها و پاها و انگشتان و مانند آن دينار موضوعيت ندارد بلكه به حساب يكى از امور

شش گانه در ديه انسان است و در اين‌گونه موارد اختيار دراهم يا يكى ديگر از امور شش گانه اشكال ندارد.

[سؤال 11484] 6597

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى، زعيم الامة الاسلاميه و قائدها الاعظم، امام خمينى، مدّ ظله العالى، بعد السلام و التحيات، به شرف عرض عالى مى‌رساند:

در باب ديات در مواردى كه دينار يا درهم به عنوان ديه از يكى از امور ششگانه انتخاب مى‌شود و يا در بعض موارد خاصه، دينار يا درهم به عنوانه، بابت ديه تعيين مى‌شود، آيا حاكم دادگاه - كه حكم به پرداخت ديه مى‌نمايد - مى‌تواند پيش خود و بدون جلب موافقت محكوم عليه و محكوم‌له، ارزش دينار يا درهم را به قيمت عادلۀ روز بازار، از نقد رايج كشور تعيين نمايد و يا اين‌كه تبديل دينار يا درهم به نقد رايج كشور، به توافق محكوم‌له با محكوم‌عليه بر چنين مبادله‌اى نياز دارد؟

بسمه تعالى، بدون توافق مشكل است.

[سؤال 11485] 6598

بسمه تعالى 1 / 8 / 1361

دفتر استفتاى امام، محضر مبارك امام خمينى

اگر راننده‌اى پسربچه‌اى را به غير عمد به قتل برساند، حكمش چيست و چقدر ديه دارد؟

بسمه تعالى، در قتل خطايى ديه بر عاقلۀ قاتل است و مقدار ديه، هفتصد و پنجاه مثقال صيرفى طلاى رايج در بازار است.

[سؤال 11486] 6599

بسمه تعالى

مرجع عالى‌قدر الامام الخمينى مدّ ظله العالى، محترماً معروض مى‌دارد:

شوهر بنده راننده اتوبوس خط تهران مسافرى داشت كه خواهش كرد مرا پياده كن و چند مترى مانده به ايستگاه پياده كرد و بعد حركت كرد معلوم شد خانم كه از درب عقب پياده شده چادرش لاى درب اتومبيل گير كرده و خانم كشيده شده زير لاستيك و مرده است مدت دو ماه است در زندان است، ما بى‌سرپرست و شوهر زن رضايت داده اما بچه كوچك دارد در نظر شرع اسلام وظيفۀ شوهرم چيست؟ و از آن طرف ما خرجى نداريم و قتل غيرعمد بوده است. با يك دنيا معذرت.

بسمه تعالى، اگر ثابت است كه قتل عمدى نبوده ديه دارد و ديه آن با عاقله است.

[سؤال 11487] 6600

بسمه تعالى 8 / 10 / 1361

حضور محترم دفتر حضرت امام، احتراماً؛ به عرض مباركتان مى‌رساند:

در تاريخ 14 / 1 / 1361 دو نفر از اهالى روستاى ما مى‌خواستند در زمين شرعى و قانونى پدرم مبادرت به درست كردن ساختمان نمايند، كه پدرم جهت اعتراض پيش آن‌ها رفت، ولى آن‌ها به‌جاى دست كشيدن از عمل غيراسلامى و انسانى خود، با گلوله به پدرم حمله كردند و خواهرم كه مى‌بيند مى‌خواهند پدرم را به قتل برسانند، خود را به روى پدرم مى‌اندازد، كه آن‌ها ابتدا با گلوله خواهرم را مجروح، و بعد پدرم را به قتل مى‌رسانند. بعد از چهل روز از اين موضوع، طرف مقابل ما به خانه‌هاى ما حمله مى‌كنند و اموال عده‌اى از ما را به غارت مى‌برند و ما هم به تعقيب آن‌ها پرداختيم، كه اموال خود را پس بگيريم، و در اين ميان سه نفر از آن‌ها و يك نفر از ما به قتل رسيدند، كه تمام مدارك در گروهان ژاندارمرى موجود مى‌باشد و طرف مقابل ما به وسيلۀ يكى از اهالى روستا كه به دزدى و غارتگرى در تمام منطقه مشهور مى‌باشد - كه داراى باندى جانى مى‌باشد - هر روز به ما حمله مى‌كردند، كه ما مجبور شديم تمام اموال خود را در روستا به جا گذاشته و به شهر پناه ببريم و الآن نمى‌توانيم امرار معاش كنيم و

مجبور به خون صلح شديم. خواهشمنديم اگر امكان دارد اين عريضه را به حضرت امام نشان دهيد كه براى ما روشن شود كه آيا در مورد اين سه نفر كه به قتل رسيده‌اند، ديه تعلق مى‌گيرد يا خير؟ و اگر ديه تعلق مى‌گيرد، مبلغ آن چقدر مى‌باشد؟ چون مى‌خواهيم ظرف اين ده روز خون صلح كنيم، خواهشمنديم در صورت امكان در جواب اين عريضه تسريع فرماييد.

بسمه تعالى، رسيدگى به مطلب، موكول به دادگاه‌هاى صالحه در دولت اسلامى است.

[سؤال 11488] 5429

2. من شخصى سپاهى هستم و در درگيرى كه خانۀ تيمى مى‌گرفتيم، با عده‌اى از برادران داخل خانه شده‌ام؛ ولى عده‌اى از برادران پاسدار به خيال اين‌كه من منافق هستم، دنبال من كرده و من سايه‌اى ديدم و اسلحه كشيدم و يك پيرزن ارمنى كشته شد، ولى من قصد كشتن او را نداشته‌ام. تكليف من چيست؟

بسمه تعالى، ديۀ زن ارمنى كشته شده را كه چهارصد درهم باشد، بايد به ولىّ او بپرداز[يد].

تغليظ ديه

[سؤال 11489] 6601

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى

با عرض سلام احتراماً، خواهشمند است مسائلى را كه ذيلاً بيان مى‌گردد پاسخ فرماييد:

1. در ماه‌هاى حرام و در حريم مكه معظمه كه به ديه كامله به عنوان تغليظ اضافه مى‌گردد آيا اين تغليظ در تمام عناوين قتل (عمد - شبه عمد - خطاى محض) است يا

اين‌كه در قتل خطئى محض ديه تغليظ نمى‌گردد؟ بر فرض تغليظ در خطئى محض اضافه از ديه كامله به عهدۀ چه كسى است؟ عاقله يا جانى، كدام‌يك؟

بسمه تعالى، تغليظ در ديه به حساب زمان يا مكان وقوع قتل در قتل خطئى محض ثابت نيست.

2. ضابطۀ «حق الله» و «حق الناس» چيست و موارد اين دو كدام است؟

بسمه تعالى، تفصيل آن در كتاب تحرير الوسيله مذكور است.

3. ضابطۀ كبيره و صغيره بودن گناه چيست؟ و از چه طريقى مى‌توان فهميد گناهى كبيره است، يا صغيره؟

بسمه تعالى، تعدادى از گناهان كبيره و ضابطۀ آن در كتاب تحرير الوسيله مسطور است.

موجبات ضمان ديه در قتل شبه عمد و خطئى

1- ضمان ديه بر مباشر در قتل

اشاره

[سؤال 11490] 6602

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. آهنگر وقتى كه كار مى‌كند اگر آهن از زير چكش بپرد به بدن كسى بخورد بميرد يا جايى از بدن آن شخص بشكند آهنگر ضامن ديه است يا ضامن نيست؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، موجب ضمان است.

2. بچه‌اى بچه‌اى را هل مى‌دهد از روى بام به زمين يا از زمين ميان چاه يا ميان حوض يا ميان دريا و يا از سر درخت يا از سنگ بلند بيندازد و بچه بميرد، آيا ولى بچه ضامن است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ولى ضامن نيست و ديه مقتول بر عاقله است و تفصيل عاقله در رساله ذكر شده است.

3. شخص شكسته‌بند هر جاى آدم كه شكست آن را مى‌بندد اگر جاى شكستگى پوسيده آن آدم مرد، شكسته‌بند ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مردن مستند به فعل شكسته‌بند نباشد ضامن نيست و الاّ ضامن است.

4. شخصى تله مى‌گذارد به زمين براى گرفتن شكار گرگ يا روباه يا آهو اگر اتفاقاً حيوان كسى در تله افتاد مرد يا پاى آن حيوان شكست صاحب تله ضامن است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تله را در جايى گذاشته كه محل رفت و آمد حيوانات است كه در معرض اين است كه حيوانى در آن بيافتد ضامن است و در غير اين صورت ضامن نيست.

5. كسى لباسى را كرايه كند براى نماز خواندن، نماز كه خوانده شد كرايه ندهد آن نماز صحيح است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در صورتى كه از اول قصد ندادن اجرت نداشته نماز صحيح است.

[سؤال 11491] 6603

بسمه تعالى 26 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، روحى له الفداء

حسب نظر مبارك در تحرير، جلد 2، در جريان تصادف وسائط نقليه، طرفين ضامن نصف ديه و نصف قيمت وسيلۀ نقليه يكديگر مى‌باشند. در اين فرض چنانچه يكى از طرفين يا هر دو مصدوم شوند، آيا در خصوص هزينۀ معالجات و نيز اگر يكى از مصدومين يا هر دو فوت كنند؛ هزينۀ كفن و دفن نيز به همين نسبت است يا در اين دو مورد ضمان نيست؟

بسمه تعالى، نسبت به مخارج معالجات و يا مصارف كفن و دفن و يا تعمير وسيلۀ نقليه، ضمان ثابت نيست.

[سؤال 11492] 6604

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك چشمه آب است، روى چشمه اتاقك درست كرده براى حفظ مردم كه در آن‌جا غسل مى‌كنند، يك مرد رفت به چشمه براى غسل كردن در تاريكى شب و زن همسايه هم رفت غسل كند و اين مرد كه در ميان آب بود ديد زن همسايه مى‌آيد از

ميان چشمه صدا كرد مادر فلانى نيا؛ چون شب و تاريك بود، اين زن از صداى اين ترسيد يا مريضه شد و مرد يا حامله بود بچه سقط كرد و شوهر زن يقه اين مرد را گرفت كه بايد تاوان زن يا بچه را بدهى جايز است؟

بسمه تعالى، ضامن نيست.

[سؤال 11493]‘ 6552

3. شخصى آدم كشته بعداً پشيمان شود و نتواند به وارث او ابلاغ كند، پول هم ندارد كه ديه آن را بدهد، در دنيا چه كار بايد كرد كه شخص مقتول از قاتل راضى شود؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد توبه كند و ذمه او مشغول است و در صورت تمكّن بايد ورثه را راضى كند.

[سؤال 11494]‘ 2517

6. شخصى اظهار مى‌دارد در سن بين چهارده تا شانزده سالگى براى يكى - دو ساعت از برادر صغير خود كه بعد از پدر به دنيا آمده بود، حدود شش تا هفت ماهه بود، محافظت مى‌نموده، ولى از گريه ساكت نمى‌شد و به خيال اين‌كه بتواند او را از گريه ساكت كند، يك سيلى به آن طفل مى‌زند. متأسفانه پس از دو - سه روز ديگر، طفل نامبرده جان را به جان آفرين تسليم مى‌نمايد؛ آيا اين شخص قاتل مى‌باشد، با اين‌كه هيچ‌گونه اثر كبودى و يا غير آن ملاحظه نشده؟

بسمه تعالى، اگر واقعاً شك دارد كه سيلى او سبب مردن بچه شده يا نه، حكم قاتل را ندارد.

[سؤال 11495] 3360

2. اگر به شخصى مشكوك شوند و او بفهمد و از ترس پا به فرار بگذارد و اشخاص پاسدار خيال كنند او منافق است كه با ديدن شخص يا ماشين پاسدار فرار كرده و به سوى او تيراندازى كنند و او كشته شود و بعد معلوم شود كه آن شخص

كاره‌اى نبوده؛ آيا در اين ميان كسى گناهكار است؟ خواهشمندم كاملاً توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر بر طبق موازين قانونى عمل كرده، كسى گناهكار نيست؛ ولى ديه بر بيت‌المال ثابت است.

ضمان ديه بيمار بر طبيب

[سؤال 11496] 6605

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. كسى است كه كمردرد يا پادرد يا استخوان‌درد دارد، يك نفر است داغ مى‌گذارد، اگر در بدن مريض داغ گذاشت و از اثر داغ آن شخص مرد آيا عامل ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ضامن است.

[سؤال 11497]

2. شخصى است كه تخم حيوان را مى‌كشد، اگر به رضايت صاحب حيوان تخم حيوان را كشيد و آن حيوان مرد شخص عامل ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر از حد متعارف و اذن صاحب آن تجاوز نكرده ضامن نيست.

3. صيغه نذر را چطور بايد خواند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد صيغه نذر مشتمل باشد بر كلمۀ لله عليّ يا معنى آن به هر لغتى باشد.

[سؤال 11498]

4. كسى معروف باشد به نيشتر زدن كه دمل يا دنبلان كسى را نيشتر زده آن كس مرد شخص عامل ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه مردن مستند به نشتر زدن مزبور است ضامن است.

[سؤال 11499]

5. كسى است كه عادت دارد فصل بهار از جبين خود خون مى‌گيرد، كسى كه جبين او را سوراخ مى‌كند براى خون رفتن اگر خون زياد رفت اين نفر مرد شخص عامل ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مردن مستند به اين عمل است ضامن است.

[سؤال 11500]‘ 6602

3. شخص شكسته‌بند هر جاى آدم كه شكست آن را مى‌بندد اگر جاى شكستگى پوسيده آن آدم مرد، شكسته‌بند ضامن است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مردن مستند به فعل شكسته‌بند نباشد ضامن نيست و الاّ ضامن است.

ضمان ديه در تنبيه بدنى

[سؤال 11501] 6606

بسمه تعالى

اگر پدر، فرزند خود را براى تأديب بزند و موجب جراحت يا سياهى يا قرمزى پوست شود، آيا ديه دارد؟ و اگر براى تشفّى خاطر و در اثر غضب بزند، آيا ديه دارد؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه موجب جرح يا سياهى يا قرمزى شود ديه دارد.

[سؤال 11502] 6607

بسمه تعالى

1. اگر در يك درگيرى چند رقم جراحت به صورت و بدن ديگرى وارد كرد مثلاً يك سيلى به يك طرف صورت زد سياه شد، يكى هم به آن طرف صورت زد قرمز شد

يا سياه شد، دو ديه بايد بدهد يا يك ديه و اگر يك ديه كافى باشد، در صورتى كه اثر سيلى مختلف باشد ديه اشدّ را بايد بدهد يا ديه اثر ضعيف، و همچنين در بدن آيا با صورت فرق دارد در اين جهت كه ذكر شد يا خير؟

بسمه تعالى، هر جنايتى ديه مخصوص به خود را دارد و تداخل نمى‌شود و فرقى بين اجزاى بدن در اين جهت نيست.

2. اشغال كردن مسجد به اين‌كه مقدارى از مسجد را كتابخانه كنند يا اين‌كه براى غير نماز اجتماع كنند در مسجد به طورى كه مزاحم مصلّين باشند چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، كتابخانه كردن مقدارى از مسجد و مزاحمت نمازگزاران جايز نيست ولى مى‌توانند تعدادى كتاب بدون مزاحمت مصلّين در مسجد قرار دهند.

[سؤال 11503] 6608

بسمه تعالى 23 / 11 / 1361

حضور محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. تنبيه بدنى دانش آموزان از روى دلسوزى در صورتى كه تشخيص داده شود از لحاظ تصحيح اخلاقى و فعّال‌تر نمودن آن‌ها از لحاظ درسى مؤثر است، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه به طور متعارف باشد به طورى كه موجب جرح و صدم نشود جايز است بر مسئولين مربوطه.

[سؤال 11504]

2. آيا بر عامل تنبيه ديه واجب مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر موجب آن شود بايد ديه بدهند.

3. آيا مى‌توان كفارۀ خوردن يك روزه ماه رمضان (60 مد طعام) را به يك نفر داد؟ يا به يكى از حساب‌هاى جنگ‌زدگان، رانده‌شدگان از عراق و افغانستان واريز نمود؟

بسمه تعالى، بايد كفاره را به شصت مسكين بدهند و دادن به يك نفر يا به حساب كفايت نمى‌كند.

[سؤال 11505] 6609

بسمه تعالى

با عرض سلام و تشكر از محضر امام

آيا تنبيه بدنى كودكان در خانه يا مراكز آموزشى مجاز است يا خير؟ خواهشمند است در اين مورد توضيحات لازم را مبذول فرماييد.

بسمه تعالى، تأديب به نحو متعارف به طورى‌كه بدن را سرخ يا كبود يا مجروح نكند مانع ندارد.

[سؤال 11506] 6610

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، پس از عرض سلام

اين‌جانب شغلم دبير دبيرستان مى‌باشد و با دانش‌آموزانى سر و كار دارم كه به واسطه بى‌فرهنگى درس نمى‌خوانند و در كلاس حركاتى انجام مى‌دهند كه مخلّ نظم مى‌باشد و با ارشاد هم اصلاح نمى‌گردند؛ آيا تنبيه بدنى آن‌ها به قصد اصلاح مانعى ندارد؟ بنده مقلد جناب‌عالى هستم و خواهشمندم حقير را ارائه طريق فرماييد.

بسمه تعالى، با نظر مسئولين دبيرستان عمل كنيد و تنبيه بدنى بايد به طورى نباشد كه خلاف متعارف باشد يا در بدن تأثير كند.

[سؤال 11507] 6611

بسمه تعالى

دفتر رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، مستدعى است مرقوم فرماييد:

فتواى حضرت امام و تكليف شرعى اولياى مدرسه يعنى مدير و ناظم و معلمين در مورد تنبيه بدنى دانش آموزان با منظور داشتن شرايط ذيل چيست؟

1.

وجود انحرافات جنسى در بين بعض دانش آموزان؛

2.

فقر مادى و نتيجتاً اشاعۀ خلاف‌هاى اخلاقى نظير دزدى و ....؛

3.

پايين بودن سطح فرهنگ و نتايج آن اعم از فحاشى و دروغ و نظير اين‌ها؛

4.

عدم انجام تكاليف درسى به دلايل مختلف؛

5.

تراكم بيش از حد دانش آموزان و مشكلاتى از قبيل كمبود فضا در مدارس، و احياناً مسائل ديگرى كه آقايان مستحضريد.

لطف فرموده و جواب را در ذيل نامه به آدرس مدرسه ارسال نماييد. با تشكر و درود فراوان، و آرزوى طول عمر با عزت براى رهبر كبير انقلاب اسلامى

بسمه تعالى، تنبيه بدنى به نحو متعارف كه موجب اثر در بدن نشود و به حد ديه نرسد مانع ندارد.

[سؤال 11508]‘ 1861

3. جهت ادارۀ كلاس و آموزشگاه، پس از ارشاد، موعظه و ارائۀ طريق آيا مى‌توان به تنبيه بدنى متوسّل گرديد؟

بسمه تعالى، جايز نيست؛ مگر در موارد ضرورى به طورى كه موجب جرح و صدم نشود.

[سؤال 11509] 6612

بسمه تعالى

اگر معلمى براى تأديب، شاگردى را تنبيه نمود و اين تنبيه به حدى بود كه موجب ديه يا قصاص است، آيا در اين مورد موجب ديه و قصاص مى‌شود؟

بسمه تعالى، در صورتى كه به حد موجب ديه برسد، ديه دارد هر چند براى تأديب باشد و در نقص عضو، چنانچه عمدى نباشد قصاص نيست.

[سؤال 11510] 4951

2. اگر پدر، فرزند خود را بزند جايى از بدن بشكند ديه دارد؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ديه دارد.

2- ضمان ديه بر سبب در قتل

[سؤال 11511] 6613

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. چند نفر جمع مى‌شوند زير درخت توت يك نفر را مى‌فرستند بالاى درخت توت تا كه توت را تكان بدهد توت بريزد اين‌ها بخورند اگر اين نفر از بالاى درخت توت افتاد به زمين مرد يا جايى از بدن آن شكست اشخاصى كه او را بالا فرستاده‌اند ضامن هستند يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ضامن نيست.

2. بچه كه ميت را مسّ كرده اگر بالغ شد كسى به او گفت غسل مسّ ميت بر تو واجب است در بچگى تو ميت را مسّ كرده بودى اگر بچه گفت من براى آن زمان غسل نمى‌كنم نماز اين بچه باطل است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر به حجّت شرعى بر او ثابت باشد كه غسل بر ذمه او است بدون غسل نماز او صحيح نيست.

[سؤال 11512]

3. چند تا بچه مى‌روند به دريا آب بازى مى‌كنند، يكى از بچه‌ها را آب مى‌برد مى‌كشد، بقيه بچه‌ها ضامن هستند يا چند تا مرد رفتند به دريا آب بازى كردند يكى از آن را آب كشت بقيه مردها ضامن هستند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ضامن نيستند.

[سؤال 11513]

4. چند تا دختر يا چند تا زن مى‌روند به دريا آب بازى مى‌كنند، يكى از آن‌ها را آب مى‌كشد، بقيه از آن‌ها ضامن هستند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ضامن نيستند.

[سؤال 11514] 6614

بسمه تعالى 1 / 12 / 1361

دفتر استفتاى امام امت در قم

رانندۀ لودرى در مؤسسۀ راه‌سازى مكرر به مسئول مؤسسه گزارش مى‌دهد كه لودر خراب است و ترمز ندارد؛ مسئول مى‌گويد: آن قدر كار كن كه گير پاچ كند و از طرفى اگر راننده، لودر را مى‌خوابانيد منجر به اخراجش مى‌شد؛ لذا با همان وضع به كار ادامه داد، تا اين‌كه لودر منحرف شده و راننده كشته مى‌شود. آيا مسئول مؤسسه را مى‌شود سبب قتل دانست يا خير؟

بسمه تعالى، سبب قتل محسوب نمى‌شود.

[سؤال 11515] 6615

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. دو تا بچه نادان نزديك خرمن با آتش بازى مى‌كنند يك دفعه باد مى‌زند خرمن آتش مى‌گيرد و مى‌سوزد. صاحب خرمن مى‌تواند از پدران بچه‌ها قيمت خرمن خود را بگيرد، خرمن گندم يا جو يا هيزم يا چلمه يا خاشه يا علف؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، ولى ضامن نيست.

2. كسى خوراك حلال ندارد به حرام مخلوط است، نمى‌تواند از هم سوا كند، در ماه مبارك رمضان روزه مى‌گيرد، روزه‌اش صحيح است يا باطل است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، به صحت روزه ضرر ندارد.

[سؤال 11516] 6616

بسمه تعالى

استفتا از محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى له الفداء

كسى مادۀ منفجره حمل مى‌كرد و نمى‌دانسته اين ماده منفجره است؛ شخص بالغ و

عاقل ديگرى خودش ولى با رضاى حامل، آن را برداشته و با آن ور مى‌رفته؛ ناگهان در دستش منفجر شد و دستش قطع گرديد. حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر تسبيبى از ديگرى در بين نبوده، كسى ضامن نيست.

[سؤال 11517] 6617

بسمه تعالى

عده‌اى دامدار و مالكين حيوانات از قبيل شتر و گاو و گوسفند تعمّداً حيوانات خود را آزاد گذاشته و موجب تعدّى به كشت و زرع ديگران شده و صاحبان كشت هم به آن‌ها اعلام كرده كه حيوانات آن‌ها به زرع‌هاى آن‌ها خسارت وارد مى‌كند، اگر صاحبان حيوانات اعتنايى نكرده و آن‌ها را آزاد گذاشتند و داخل كشت يا باغ مردم شده و خسارت وارد آوردند، آيا صاحبان باغ حق دارند آن‌ها را با تير يا سنگ يا آلت ديگرى به قتل رسانند. و اگر چنانچه رساندند ضامن قيمت آن‌ها هستند يا خير؟

از درگاه خداى تبارك و تعالى، طول عمر آن رهبر عظيم الشأن اسلام و مسلمين را خواستارم.

بسمه تعالى، حق ندارند و اگر حيوانات را بكشند ضامنند لكن صاحب حيوانات ضامن خسارات هستند.

[سؤال 11518] 6618

بسمه تعالى

اگر چنانچه صاحبان باغ كشت و زرع خود را سمّ‌پاشى نموده يا در باغ، خرماى مسموم گذاشتند و به صاحبان حيوانات هم ابلاغ نمودند، ولى آن‌ها اعتنايى نكرده و حيوانات خود را آزاد گذاشتند تا در نتيجه وارد باغ شده و از خرما يا زرع مسموم خوردند و مردند، آيا در اين صورت صاحبان باغ يا زرع ضامن قيمت آن حيوانات مى‌باشند يا خير؟

بسمه تعالى، در اين صورت ضامن نيست.

[سؤال 11519] 6619

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

مسافر از كنار دهى عبور و شب در كنار آن ده مى‌ماند و حيوان خود را محكم به طناب مى‌بندد، اين حيوان شب طناب را پاره مى‌كند يا ميخ كنده مى‌شود مى‌رود زراعت را خراب مى‌كند، به صاحب زراعت جايز است خسارت را از صاحب حيوان بگيرد يا نگيرد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر كوتاهى در حفظ حيوان خود نكرده ضامن نيست.

[سؤال 11520] 6620

بسمه تعالى 27 / 4 / 1361

سرپرست محترم دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ در اين مسأله شرعى چه امرى مى‌فرماييد:

فردى در چند ماه قبل، قاطر خود را جهت چرا به صحرا روانه مى‌كند. سپس براى اين‌كه قاطر مزبور از گزند درنده محفوظ بماند، دو خواهر خود را به منظور بازپس آوردن قاطر، روانۀ صحرا مى‌نمايد، ولى چون مى‌داند خواهرانش قادر به كشانيدن افسار قاطر نيستند، بلافاصله فرزندم، را اجباراً به كمك دختران گسيل مى‌دارد و هنگامى كه پسرم به نزديك قاطر مى‌رسد، يكى از دختران ريسمان يا طناب افسار قاطر را به دور كمر پسرم مى‌بندد. در نتيجه اين حيوان آن قدر بچۀ بيچاره‌ام را روى زمين مى‌كشاند، تا فوت مى‌نمايد. آيا شخص مزبور كه فرزندم را اجباراً دنبال قاطر روانه نموده، شرعاً موظف است خون‌بها را پرداخت نمايد يا خير؟ ذيلاً حكم شرعى اعلام داريد، كه مورد حاجت است.

السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بر شخص نامبرده، ديه و خون‌بها واجب نيست.

[سؤال 11521] 6621

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

يك مسافر وارد مى‌شود به يك ديار يك حيوان دارد و اين حيوان را در آن‌جايى كه معمول است مى‌بندد و خودش مى‌رود براى خود يا حيوان خود خوراك تهيه كند، يك كسى از عقب اين عبور كرد اين حيوان زد يك آدم را كشت، تاوان اين آدم به صاحب حيوان است يا به خودش است و اين حيوان عادت نداشت كسى را بزند؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مذكور صاحب حيوان ضامن است.

[سؤال 11522] 6622

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك مسافر از كنار يك ديار عبور مى‌كند، از ميان اين ده يك سگ بيرون مى‌آيد اين مسافر را گاز مى‌گيرد و زخمى مى‌كند، اين مسافر مى‌تواند چيزى از صاحب سگ بگيرد زخم بدن خود را مداوا كند يا نه؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر باز بودن سگ متعارف بوده يا آن‌كه صاحب سگ در حفظ آن كوتاهى نكرده ضامن نيست.

[سؤال 11523] 6623

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك زن از كنار يك ديار مى‌گذرد، اين ديار سگ دارد، اين سگ مى‌دود زن را گاز بگيرد و صاحب سگ جلوى سگ را مى‌گيرد نمى‌گذارد سگ زن را گاز بگيرد و اين زن از سگ مى‌ترسد، حامله است بچه سقط مى‌كند و پدر بچه از صاحب سگ ادعاى

خون دارد، حق دارد يا ندارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر در حفظ سگ كوتاهى نكرده ضامن نيست.

[سؤال 11524]‘ 2593

2. اسب كسى در زمينش بسته بود و اسب شخص ديگرى آمد و ضربه‌اى به آن وارد كرد، به طورى كه دست حيوان شكست و صاحب اسب مضروب با توجه به نااميد بودن بهبودى، اسب را از بين برد. در اين مسأله اولاً، بفرماييد مى‌تواند عوض حيوان را بگيرد يا خير؟ ثانياً، اگر مى‌تواند؛ عوض نقص عضو را تنها بايد بگيرد يا كل اسب را؟ ثالثاً، عوض اسب يا به عبارت ديگر ديۀ آن، مقدارش معيّن است يا همان قيمت خود اسب مى‌باشد؟

بسمه تعالى، اگر صاحب اسب دوم كه ضربه وارد كرده، در نگهدارى اسب خود كوتاهى كرده باشد، ضامن خسارت وارده بر اسب اول است و ضمان در فرض مسأله، نسبت به عضو است نه كل و مقدار مضمون، تفاوت دو قيمت صحيح و دست‌شكستۀ اسب است.

[سؤال 11525] 6624

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك حيوان، حيوان ديگر را خفه مى‌كند و مى‌كشد يا در آبادى يا در صحرا مثل گاو و شتر و اسب و قاطر و خر و سگ و مرغ ولى در آن‌جا كسى نيست كه آن‌ها را از همديگر جدا كند و حيوان‌ها ما بين خود جنگ مى‌كنند، اين‌ها تاوان دارد كه صاحب‌هايشان از همديگر مى‌گيرند؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر صاحب حيوان در حفظ آن كوتاهى نكرده ضامن نيست وگرنه ضامن است مگر آن‌كه حيوانى كه بر آن هجمه شده حيوانى را كه بر آن هجمه كرده از بين ببرد.

[سؤال 11526] 6625

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

يك كسى سگ دارد به خانه خود ولى اين سگ عادت ندارد كه حيوان را بخورد مثل گوسفند بره و بزغاله و مرغ ولى يك روز ناگهان يك حيوان را خورد. صاحب حيوان مى‌تواند از صاحب سگ تاوان بگيرد، جايز است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر صاحب آن در حفظ آن كوتاهى نكرده ضامن نيست.

[سؤال 11527]‘ 5452

4. شخص فرماندهى در يك موقعيت قرار مى‌گيرد و تصميم مى‌گيرد كه عده‌اى از افراد زيردست خود را به منطقه‌اى بفرستد، ولى بعد از شهيد شدن عده‌اى از آن‌ها، مى‌فهمد كه دستور غلطى داده. آيا از نظر شرعى آن فرمانده مقصر است در صورتى كه در آن موقع كه دستور داده، به نظرش درست مى‌آمده؟

بسمه تعالى، تابع مقررات نظامى است.

[سؤال 11528]‘ 6635

3. جوانى در استخر شنا غرق گرديده؛ اولياى دم مسئول استخر را كه در هنگام وقوع حادثه در محوطۀ استخر نبوده، قاتل معرفى مى‌كنند. مسئول استخر مى‌گويد: استخر نجات غريق داشته، اگر مسئوليتى هم باشد با آن‌ها است، نه با من. نجات غريق‌ها هم اظهار مى‌دارند: ما در ساعت وقوع حادثه مسئوليتى نداشته‌ايم، مقتول بدون اجازه در ساعت تعطيلى وارد استخر شده و خودش مسئول است. آيا در فرض مذكور مى‌توان مسئول استخر و يا نجات غريق‌ها را قاتل شناخت و يا نمى‌توان؟

بسمه تعالى، اگر غريق، بالغ عاقل بوده و به اختيار خود رفته در استخر شنا كرده، كسى ضامن ديۀ او نيست.

3- حكم ديه در صورت اجتماع سبب و مباشر

اشاره

[سؤال 11529] 6626

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى آقاى خمينى، دام ظله العالى، به عرض محترم عالى مى‌رساند:

در تاريخ 26 صفر المظفر 1399 عده‌اى از اهالى قريۀ سورانى به وسيله اشخاصى به دعوت ژاندارمرى جهت جشن پشتيبانى شاه در محل ژاندارمرى اجتماع مى‌كنند، در ضمن مجاهدين پل‌دختر با آمادگى و افتخار سدّ راه آنان شده حتى نمى‌گذارند نام شاه را به زبان جارى كنند. در نتيجه فرمانده گروهان ژاندارمرى از شكست خود به خشم آمد با يك يورش ناجوانمردانه به روى تظاهرات‌كنندگان آتش گشوده سه نفر را به شهادت مى‌رساند. مستدعى است حكم الله را بيان فرماييد. آيا اولياى مقتولين از قاتل مزبور خون بگيرند و يا از اشخاص فوق‌الذكر؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، رجوع شود به دادگاه انقلابى اسلامى.

ديه اعضا و جوارح
ديه افضاء

[سؤال 11530] 6627

بسمه تعالى

محضر محترم مسئول دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از ابلاغ عرض سلام، به عرض مى‌رساند:

اگر چنانچه يك فرد جوانى با يك دختر نابالغى، عمل زنا انجام دهد و آن دختر

افضاء شود، از نظر شرعى وظيفۀ پسر و دختر چيست؟

بسمه تعالى، بايد ديۀ افضاء را به دختر بدهد و ديۀ افضاء همان ديه نفس است، كه نصف ديه مرد مى‌باشد و با ثبوت نزد حاكم شرع، بر پسر حد جارى مى‌شود.

ديه شكستگى استخوان

[سؤال 11531] 6628

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى مجاهد اكبر امام خمينى، دامت بركاته العالى

چنانچه شخصى به ديگرى حمله كند و ضربه بزند كه در نتيجه استخوان بينى مضروب بشكند و همچنين در صورتى كه استخوان انگشت وسطى دست راست بشكند و مبتلا به نقص عضو شود يعنى انگشت به صورت منحنى (كج) باقى بماند متمنّى است ديه هر يك را به وجه رايج فعلى ايران بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ديه شكستگى هر عضو خمس ديه آن عضو است مگر آن‌كه علاج شود به نحوى كه بدون عيب باشد و در اين صورت چهار پنجم ديه شكستگى آن است بنابراين در شكستگى بينى اگر علاج نشود 000/ 200 دينار و اگر علاج شود 160 دينار و در شكستگى بند انگشت در صورت عدم علاج 6 دينار و در صورت علاج 5 دينار است و هر دينار يك مثقال شرعى مسكوك است كه 18 نخودى است و براى تعيين قيمت رايج آن بايد به اهل خبره بازار رجوع شود.

[سؤال 11532] 6654

3. پاى انسان و همين طور دست انسان، هر يك، از دو استخوان به نام‌هاى

درشت نى و نازك نى - زند اعلى و زند اسفل - تشكيل شده است. هرگاه در يك محل، هر دو استخوان مذكور بشكند، آيا اين شكستگى يكى محسوب مى‌شود يا دو شكستگى؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور، يك شكستگى محسوب است، مگر آن‌كه به تدريج و جدا جدا بشكند كه ظاهراً دو شكستگى محسوب است و در هر دو صورت، احتياط به مصالحه شود.

[سؤال 11533] 6654

4. هرگاه در پا و يا دست انسان از دو محل جداگانه استخوان بشكند، آيا شكستگى يكى به حساب مى‌آيد يا به تعداد هر شكستگى در محل‌هاى جداگانه، شكستگى ديگرى محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر شكستگى در عضد و ساعد دست يا ران و ساق پا پيدا شود، هر يك جداگانه حساب مى‌شود، ولى اگر در هر يك از عضد و ساعد و ران و ساق از دو جا بشكند، بيش از يك ديۀ مقدر ثابت نيست و در زايد بر آن، نوبت به حكومت مى‌رسد؛ در اين مسأله نيز بايد احتياط به مصالحه شود.

[سؤال 11534]‘ 6654

5. حسب فتواى حضرت‌عالى ديۀ هاشميۀ سر و صورت، ده شتر به عنوان ديه تعيين گرديده، آيا مى‌شود از باب اين‌كه نسبت ديۀ پا و يا دست به ديۀ كامله نصف ديۀ دست در شكستگى استخوان جانى به پرداخت پنج شتر محكوم گردد؟

بسمه تعالى، عضوى كه داراى ديۀ مخصوص مقدّر است، در شكستگى استخوان آن عضو يك پنجم ديه آن عضو است و اگر شكستگى بدون عيب التيام پيدا كند، ديۀ آن چهار بيست و پنجم ديۀ آن عضو است.

جراحت سر و ساير جراحت‌ها

[سؤال 11535] 6629

بسمه تعالى 7 / 11 / 1362

محضر مبارك آيت الله العظمى الامام خمينى، دام ظله على رؤوس المسلمين

بعد التحية والسلام؛ لطفاً به سؤال‌هاى ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

1. در بعضى از جراحت‌ها كه شتر به عنوان ديه تعيين شده، مانند شجاج كه گاه ديه به پانزده شتر مى‌رسد و زيادتر از اصل ديه نفس است كه جانى در ديات انتخاب مى‌نمايد، همانند ده هزار درهم، آيا شتر موضوعيت دارد يا نسبت به ديه است؟ يعنى يك صدم ديه در جايى كه يك شتر ديه است، كه صاحب جواهر هم بر اين عقيده مى‌باشد.

بسمه تعالى، شتر موضوعيت ندارد و بالنسبة از ديۀ نفس حساب مى‌شود، هرچند در صورت امكان، احتياط در مصالحه است.

2. آيا در جايى كه جرح و نقص عضو، جرم باشد، يعنى عن عمد انجام گرفته و قابل قصاص نمى‌باشد، مى‌شود براى مرتكب مجازات تعزيرى قائل شد يا تنها ديه جنبه ضمان و حقوقى و ضرر و زيان داشته باشد كه لازمه طبع ديه است و در روايات هم ظاهراً نص بر جزا بودن آن نمى‌باشد، تنها استدلال به سكوت ائمه عليهم‌السلام مى‌شود يا همان ديه ضمان و جزا هر دو است؟ توضيحاً اين‌كه مجازات به محض ديه، باعث تجرى بر جرم خواهد شد و آمار جرائم را بالا خواهد برد.

بسمه تعالى، زايد بر ديه چيزى ثابت نيست.

3. هرگاه قاتل بر قتل عمد مردد بين دو نفر يا زيادتر باشد، آيا مى‌توان قاتل را به قرعه معيّن نمود - كه معروف است نظر مبارك چنين است - يا نمى‌توان؟ و بر فرض دوم، وظيفه چه مى‌باشد؟ آيا به پرداخت ديه اكتفا بايد كرد كه طبعاً قتلى انجام گرفته و كسى هم مجازات نشده و يا راه ديگرى دارد؟ توضيحاً اگر به ديه اكتفا شود، امكان زياد شدن قتل عمدى و سوء استفاده وجود دارد.

بسمه تعالى، در فرض مزبور بهتر است روى ديه تفاهم كنند و آن را نيز با قرعه تعيين نمايند و اين موافق با احتياط است.

دادستان كل كشور: يوسف صانعى

[سؤال 11536] 6630

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. دو نفر با همديگر دعوا مى‌كنند و يك نفر بى‌غرض از ضربات اين‌ها زخمى مى‌شود ديه دارد؟

بسمه تعالى، ديه دارد.

2. ملكى كه به كسى ميراث مى‌رسد پشت در پشت مانده معلوم نيست خمس داده شده يا نه اين زمين خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

3. كسى درخت كاشته ميوه‌دار و غير ميوه‌دار اين‌ها اگر به ثمر رسيد خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، خمس دارد.

4. پوست روباه و پلنگ كه حيوان حرام گوشت هستند و از آن پوستين درست مى‌كنند آيا نماز با آن جايز است؟

بسمه تعالى، صحيح نيست.

5. خرمن گندم مال دو نفر است هنوز تقسيم نكردند به حساب زكات رسيده اگر تقسيم كند از حساب كم مى‌شود اين خرمن زكات دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، زكات ندارد.

6. شخصى خوابيده عمداً نماز را قضا مى‌كند مى‌گويد حالا خواب دارم هر وقت بلند شدم قضاى نماز را مى‌خوانم اين طور نماز ادا مى‌شود؟

بسمه تعالى، اين كار جايز نيست لكن نمازى را كه قضا كرده صحيح است.

[سؤال 11537] 6631

بسمه تعالى 9 / 11 / 1361

مستدعى است سؤال ذيل را برحسب فتواى حضرت امام خمينى، دامت بركاته

لطف فرموده جواب فورى مرقوم فرماييد؛ پرونده‌هايى در انتظار حكم، موقوف مانده است.

1. در مورد ديات كه نام بعير و دينار در جروح و تغيير رنگ و كسر منافع و قطع اعضا ذكرشده است، آيا خصوصيتى دارد، يا نسبت به ديۀ كامله از هر يك از شش چيز مورد تخيير جانى بايد ملاحظه شود، كه يك بعير يعنى ديۀ كامله مثلاً و شش دينار يعنى ديۀ كامله؟

بسمه تعالى، آنچه در موارد مذكوره به عنوان ديه نام برده شده، خصوصيت دارد.

2. آيا در انشاى لفظى حكم، حضور مدعى يا مدعى عليه پس از محاكمه حضورى يا غيابى لازم هست يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از مطالبه حكم، حضور طرفين در وقت انشاى حكم لازم نيست.

[سؤال 11538] 6632

بسمه تعالى 22 جمادى الثانى 1397 ق

حضور مبارك حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين آيت الله العظمى خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، دوام

ظل مبارك را از خداوند متعال مسئلت داشته و ملتمس دعا از وجود شريف هستم.

1. در منازعه دو طفل، سر يكى از آن‌ها به وسيله پرتاب سنگ ديگرى مجروح شده و مقدارى هم خون آمده است. اولاً: به نظر حضرت‌عالى ديه‌اش چقدر است؟ ثانياً: اگر ولىّ طفل مزبور عفو كرد رفع تكليف از ولىّ ضارب مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، ديۀ آن دو شتر است و بر عاقله است و مال طفل مجروح است، و ولىّ او حق عفو ندارد؛ مگر آن‌كه مصلحت طفل در عفو باشد.

[سؤال 11539]

2. در مفروض فوق و با عدم رفع تكليف با عفو، اگر ولىّ طفل مجروح بگويد: «من ضامنم كه بعد از بلوغ ديه را به او بدهم و يا رضايت او را جلب نمايم»؛ آيا اين گفته در اسقاط تكليف طرف مقابل كافى است يا نه؟

بسمه تعالى، با وعدۀ جلب رضايت طفل بعد از بلوغ، بدهى ديه و تكليف از طرف ساقط نمى‌شود؛ لكن اگر ولىّ ما فى‌الذمه طرف مقابل را براى طفل ضامن شود كفايت مى‌كند.

3. در وام‌هايى كه مشروط به زيادى است و مى‌فرماييد: «اگر گيرنده شرط را به طور جدّ قبول نداشته باشد، گرفتن چنين وامى بلامانع است»؛ آيا شرعاً اين حكم در مورد بانك‌ها و مؤسساتى هم كه پول مال متصديان نيست، جارى است و از آن‌ها با اين كيفيت مى‌توان وام گرفت؟

بسمه تعالى، با مجاز بودن متصديان در دادن وام فرقى نيست.

4. گِلى كه سگ از بين آن عبور كرده و يا در آن بول مى‌نمايد و بعد هم به‌هم زده شده و در ساختمان مصرف شده؛ آيا از تمام آن گل بايد اجتناب كرد يا خير؟ همچنين آنچه از آلات و ابزار آلوده شده، بايد تطهير شود يا خير؟ زيرا موجب آلودگى ساختمان‌هاى ديگر هم مى‌شود! در ضمن چون ملاقات قسمت‌هاى زياد گل مزبور با عين نجس و يا با گل‌هاى متنجس مع قلة الوسائط معلوم نيست و به طهارت خود باقى هستند؛ آيا مع لحاظ العلم الاجمالى، تمام قشرهاى روى كار كه محل ابتلاء است و همچنين آلات و ابزار بنا هم پاك است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر گل به‌هم زده شده و به صورت ملات در ساختمان به كار رفته است، تمام آن گل و ابزارى كه با آن ملاقات نموده محكوم به نجاست است؛ لكن قشر روى بنا اگر سرايت رطوبت ملات لاى آجرها به آن معلوم نباشد محكوم به طهارت است و بايد از وسوسه اجتناب كرد.

5. رفت‌وآمد و ساير تصرفات آقايان اهل علم را به قراء معلوم الحال جهت نشر احكام مقدسه اجازه مى‌فرماييد يا خير؟ و همچنين استفاده از آب‌هاى آن‌ها را؟

بسمه تعالى، رفت‌وآمد در مرافق عمومى مانع ندارد و از انهار كبار نيز استفاده به مقدار متعارف مانع ندارد و در منازل اشخاص با عدم علم به غصبيت مانع ندارد و رفت‌وآمد در اراضى وسيعه مانع ندارد.

[سؤال 11540] 6647

2. مردى زن خود را مى‌زند سرش مى‌شكند، يا دستش مى‌شكند يا بدنش سياه مى‌شود. ديه دارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، ديه دارد.

[سؤال 11541] 6633

بسمه تعالى

اگر گلوله‌اى از يك طرف پا وارد و از طرف ديگر خارج شود و باعث فلج آن پا گردد و قصاص هم ممكن نباشد آيا در ديه جائفه است يا ديه فلج و يا هر دو هر چند كه مجموع مقادير از ديه كامله بيشتر باشد.

بسمه تعالى، ظاهراً ديه فلج بايد بدهد و احوط نسبت به جائفه تصالح است.

[سؤال 11542] 6097

4. در صورتى كه شوهر، زن را بزند - سرخ يا كبود شود - و زن راضى نباشد يا دهان پر از خون شود، مقدار ديه چيست؟

بسمه تعالى، به رسالۀ عمليه مراجعه نماييد.

[سؤال 11543]‘ 6097

5. در صورت ديه دادن، ديه به چه كسى مى‌رسد؟

بسمه تعالى، ديه به مضروب مى‌رسد.

[سؤال 11544] 6634

بسمه تعالى

1. ديه اعضا كه لا تقدير لها اگر بخواهند از ارش بدهند فعلاً كه عبدى در كار نيست كه قيمت او را بسنجند تا قيمت آن عضو معلوم شود به چه طريق بايد ميزان قيمت را به دست آورد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم به كيفيتى مصالحه كنند.

2. بعضى كلمات قرآن كه به تنهايى معنايى ايفا نمى‌كند جايز است كه در نماز به قصد قرآنيت بخوانند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر صدق قرآن بكند اشكال ندارد.

[سؤال 11545] 6635

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى، با عرض سلام، احتراماً؛ خواهشمند است مسائلى را كه ذيلاً معروض مى‌گردد، پاسخ فرماييد:

1. منظور از ارش و حكومت چيست؟ اگر هدف تقويم انسان صحيح و معيب، و اخذ مابه‌التفاوت است، در جهان امروز، بالأخص در ايران اسلامى مملوكى نيست، تا اين‌كه انسان حرّ را مملوك فرض كنيم و سپس مابه التفاوت را بگيريم، و اگر منظور چيز ديگرى است و يا هم اكنون نيز فرض مذكور متصور است، با توضيح بيشتر مسأله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در هر موردى كه تقدير شرعى براى جنايت نباشد، در آن‌جا ارش ثابت است كه عبارت از مقدارى از ديۀ نفس به نسبت تفاوت بين قيمت صحيح و معيب است؛ و حكومت در اين موارد به همان معنى ارش است، و اگر با فرض كردن حرّ را عبد نتوان تفاوت قيمت صحيح و مجروح را به دست آورد، بايد قاضى با امر به تصالح، يا با تعيين مقدار مالى به عنوان ديه، يا با تعزير جانى، نزاع را خاتمه بخشد و غائلۀ فساد را از بين ببرد.

2. دو نفر محكوم به قتل يك نفر گرديده‌اند؛ اولياى دم مى‌خواهند با پرداخت نصف ديه هر يك از محكومين، هر دو نفر را قصاص نمايند. در فرض مذكور انتخاب نوع ديه با كيست؟ با اولياى دم است يا با ورثۀ محكومين؟

بسمه تعالى، انتخاب نوع ديه در اين مورد هم با كسى است كه تكليف به پرداخت ديه مى‌شود؛ يعنى با اولياى دم كه مى‌خواهند قصاص نمايند.

3. جوانى در استخر شنا غرق گرديده؛ اولياى دم مسئول استخر را كه در هنگام وقوع حادثه در محوطۀ استخر نبوده، قاتل معرفى مى‌كنند. مسئول استخر مى‌گويد: استخر نجات غريق داشته، اگر مسئوليتى

هم باشد با آن‌ها است، نه با من. نجات غريق‌ها هم اظهار مى‌دارند: ما در ساعت وقوع حادثه مسئوليتى نداشته‌ايم، مقتول بدون اجازه در ساعت تعطيلى وارد استخر شده و خودش مسئول است. آيا در فرض مذكور مى‌توان مسئول استخر و يا نجات غريق‌ها را قاتل شناخت و يا نمى‌توان؟

بسمه تعالى، اگر غريق، بالغ عاقل بوده و به اختيار خود رفته در استخر شنا كرده، كسى ضامن ديۀ او نيست.

[سؤال 11546]‘ 5185

2. اگر شخصى در سن تكليف، به هنگامى كه زخمى يا جوشى در بدنش ايجاد شده، در زمانى كه اين جوش يا زخم در حال التيام يافتن و خوب‌شدن است، پوست جديد و نازك روى آن را بِكنَد و باز زخم شروع به ترميم كند، اما اين شخص باز به بدن خويش رحم نكرده و روى اين زخم را دوباره بِكنَد (به مدت چهار سال) به طورى كه منجر به حساسيت پوستى برايش بشود، اما پس از اين مدت زمانى كه گذشت، شخص به بيهودگى اين عمل و ظالم‌بودن خويشتن پى ببرد و از اين كار خود بى‌نهايت پشيمان شود و بخواهد توبه كند، پس از توبه براى پاك‌شدن از اين گناه، آيا ديه لازم است؟ پرداخت ديه به چه شكل است؟ آيا از طريق دادن وجه معينى، اين ديه پرداخت مى‌شود؟ اگر به اين صورت باشد، اين مبلغ به كجا بايد پرداخت شود؟

بسمه تعالى، ديه ندارد.

[سؤال 11547]‘ 4072

3. در جلد 2 تحرير الوسيله آمده‌است: «من لا ولىّ له، فالحاكم وليّه في هذا الزمان» اوّلاً آيا مراد از حاكم، ولى امر است يا قاضى؟ و ثانياً مصرف ديه چيست؟ آيا لازم است كه به ولى امر پرداخت شود، و يا پرداخت به دولت اسلامى كافى است؟

بسمه تعالى، مراد ولى‌امر است و ديه نيز نظير ساير موارد ارث من لاوارث له، به ولى امر مى‌رسد و اگر وارثى هست بايد به او داده شود.

سقط جنين و ديه آن

[سؤال 11548] 6636

بسمه تعالى

آيا بعد از انعقاد نطفه ازبين بردن آن جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، بعد از انعقاد نطفه جايز نيست.

[سؤال 11549] 6637

بسمه تعالى 31 / 5 / 1361

به نام او كه هستى از او است، برادران و خواهران پويندۀ راه حق را در همۀ زمان‌ها و مكان‌ها سلام مى‌گويم.

پزشكى هستم كه تازه فارغ التحصيل شده‌ام. خانم‌ها مراجعه مى‌كنند و از قطع قاعدگى - كه دليل بر حاملگى باشد - صحبت مى‌كنند و دارو مى‌خواهند كه قاعده شوند؛ به قصد اين‌كه اگر انسانى در حال شكل گرفتن است، سر به نيستش كنند. سؤال داشتم كه آيا چند روز بعد از تشكيل تخم، اين كار جايز است؟

بسمه تعالى، بعد از انعقاد نطفه جايز نيست.

[سؤال 11550] 6638

بسمه تعالى 11 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى

محترماً، با توجه به اين‌كه در شرايط خاصى كه ذيلاً به عرض مى‌رسد، از نظر پزشكى و درمانى مى‌توان نسبت به سقط جنين اقدام نمود، خواهشمند است ارشاد فرماييد كه انجام سقط درمانى، در چنين شرايطى از نظر شرعى چه صورتى خواهد داشت:

1.

انجام سقط به منظور حفظ جان مادر، در مواردى كه ادامۀ حاملگى، سلامت و حيات مادر را به مخاطره خواهد انداخت؛

2.

به منظور پيشگيرى از تولد نوزادى كه احتمالاً معلول و ناسالم به دنيا خواهد آمد؛

3.

به منظور پيشگيرى از تولد نوزادى كه قطعاً معلول و ناسالم به دنيا خواهد آمد.

بسمه تعالى، اگر جنين داراى روح شده، سقط جايز نيست، ولى پيش از دميده شدن روح، اگر جان مادر در خطر باشد، سقط مانع ندارد.

[سؤال 11551] 5782

6. سقط بچه‌اى كه آلت تناسلى‌اش نشان دهندۀ پسر بودنش باشد، از روى عمد، چه ديه‌اى به پول ايران دارد؟ و اگر بعد از 10 روز از عدّۀ ماهانه گذشته باشد، سقطش به پول ايران چقدر است؟

بسمه تعالى، ديۀ نطفه پانزده مثقال طلاى مسكوك است و اگر خلقت طفل كامل شده و روح در او دميده، ديه‌اش مثل انسان بزرگ است.

[سؤال 11552] 6639

بسمه تعالى

اگر يك زن مسلمان به وسيله يك مرد اجنبى مورد تجاوز قرار گيرد و از اين جريان بچه‌اى درست شود و زن، بچه را به هيچ وجه نمى‌خواهد، قرصى هست كه اگر در عرض 48 ساعت خورده شود اگر نطفه‌اى درست شده باشد از بين مى‌رود آيا در چنين موقعيتى كه زن اصلاً بچه را نمى‌خواهد و بچه حرام‌زاده و پدر معلوم نيست سقط جنين ايراد دارد يا نه؟

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام كبير را مسئلت دارم

بسمه تعالى، اگر يكى از زن و مرد مسلمان باشد سقط در فرض سؤال، جايز نيست.

[سؤال 11553] 6640

بسمه تعالى

خدمت امام بزرگوارمان خمينى عزيز و رهبر شيعيان جهان سلام عرض مى‌كنم.

غرض از مزاحمت اين است كه اول از همه، سلام تمام مسلمينى را كه بنده مى‌شناسم - چه شيعى و سنى - را در اين مملكت به ايشان برسانم؛ و ديگر اين‌كه به تازگى قرصى در اين مملكت به وسيلۀ دكترها كشف شده كه بعد از نزديكى با زن و صبح بعد از نزديكى آن قرص را اگر زن بخورد، بچه‌دار نمى‌شود؛ چون اين مسأله ممكن است برداشت بر اين بشود كه مثل سقط جنين باشد، چون بعد از اين‌كه نزديكى شده است اين قرص را مى‌خورند و جلوگيرى مى‌شود كه نطفه بسته بشود يا اين‌كه نطفه را مى‌كشد؛ حالا سؤال اين است كه آيا اين از نظر اسلامى و فقهى صحيح هست يا نه؟ حلال است يا حرام؟ چون برادران شيعه در اين شهر (كاونترى) هستند، حقير مى‌تواند به آن‌ها اين مسأله را بگويد. خداوند تبارك و تعالى پيروزى نهايى را براى مسلمين و رزمندگان اسلام هرچه نزديك‌تر بگرداند، و خدا امام امت را تا ظهور حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حفظ بفرمايد.

بسمه تعالى، اگر يقين به حمل نداشته باشد مانع ندارد.

[سؤال 11554] 6641

بسمه تعالى

دفتر محترم امام خمينى، رهبر عزيز انقلاب اسلامى

با آن‌كه اطلاع دارم كه سقط جنين در تمام دنيا و در تمام اديان نفى شده است، ليكن به موردى برخورد كرده‌ام كه مورد سؤال مى‌باشد: پدران و مادرانى مى‌باشند كه فرزندان آن‌ها ممكن است ناقص الخلقه باشند و در ميان هر چند فرزند ناقص، يك فرزند سالم به دنيا آورند. از نظر علم پزشكى، اين‌جانب كه متخصص زنان مى‌باشم، به اطلاع مى‌رسانم كه قادر هستيم جنين را در داخل شكم تشخيص بدهيم كه آيا سالم و

يا اين‌كه ناقص مى‌باشد. در صورت تشخيص ناسالم بودن، قادر خواهيم بود كه جنين را سقط و اجازه دهيم كه مادر هرچه زودتر مجدداً حامله شود و اين امر چندين بار كه انجام شد، امكان آوردن نوزاد سالم خيلى زيادتر مى‌شود؛ بدين معنا كه مثلاً پس از سه يا چهار بار نوزاد ناقص، امكان نوزاد سالم در بين آن‌ها هست؛ لذا مى‌توان اين مادران و پدران را از داشتن فرزند ناقص الخلقه كه هر روز بر روى دست آن‌ها باشد و از اين دكتر به آن دكتر بروند، بر حذر و در داشتن فرزندان سالم كمك نمود. البته اين امر، به كمك وسايل علمى موجود و آزمايشات لازمه‌كه در ايران هم موجود است، به خوبى قابل تشخيص مى‌باشد. لهذا تكليف شرعى در اين مورد چيست؟ و بسيار خوشوقت خواهم بود كه حضوراً نيز توضيح لازم را بدهم. با عرض تشكر و امتنان

بسمه تعالى، سقط جنين در مفروض سؤال هم جايز نيست.

[سؤال 11555] 6642

بسمه تعالى

زنى براى سقط جنين نزد دكتر مى‌رود و دكتر دوا مى‌دهد و سقط جنين مى‌شود. ديه را بايد زن بدهد يا دكتر يا هر دو؟ اگر شوهر زن هم دخالت داشته، به اين معنا كه به زن امر كرده نزد دكتر برود يا اين‌كه هر دو با زن به دكتر سفارش كرده‌اند كه دوا بدهد، ديه را بايد سه نفرى بدهند يا خير؟

بسمه تعالى، ديه بر مباشر است نه بر آمر. چنانچه زن مباشر استعمال دوا بوده، ديه بر زن است.

[سؤال 11556] 6643

بسمه تعالى 28 / 5 / 1360

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاؤه، پس از عرض سلام و اظهار ادب، از خداوند متعال مسئلت مى‌نمايد كه سايه آن حضرت را بر سر ما مستدام فرمايد. محترماً؛ به عرض مى‌رساند:

با توجه به اين‌كه هرگونه اقدام پزشكى بايد با موازين اسلامى مطابقت داشته باشد، بدين وسيله فتواى حضرت امام خمينى در مورد سقط جنين، بستن لوله‌هاى منوى و تخمدان در بيماران روانى تقاضا مى‌شود. عده‌اى از مردم ازدواج را احتمالاً تنها درمان جنون مى‌دانند و در بعضى موارد، قبل از مراجعه به پزشك، اقدام به ازدواج براى بيمار نموده و در نتيجه مشكلاتى براى خود، خانواده و جامعه ايجاد مى‌نمايند.

توصيه قطع ارتباط، استفاده از روش پيشگيرى عزل و قرص‌هاى جلوگيرى از باردارى، به علت جنون با واقعيت عملاً سازگار نيست. على‌هذا استدعا مى‌نمايد، در موارد زير تعيين تكليف فرمايند:

1. چنانچه زنى كه مبتلا به جنون است آبستن شود و با توجه به معيارهايى كه در دست مى‌باشد بتوان پيش بينى نمود كه بيمارى نامبرده پيش‌رونده است، با توجه به امكان انتقال بيمارى‌هاى روانى به جنين و همچنين عدم امكان مراقبت بيمار از فرزند خود، سقط جنين جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11557]

2. در مورد جنون‌هاى پيش رونده، آيا جلوگيرى از حاملگى به وسيله اعمال جراحى مانند بستن لوله‌هاى منى در مرد و لوله‌هاى تخمدان در زن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب قطع نسل است جايز نيست.

[سؤال 11558]

3. در مواردى كه به علت عقب‌ماندگى هوشى (حمق، سفاهت يا ضعيف بودن) مادر قادر به اداره فرزند نخواهد بود و همچنين از نظر احتمال انتقال علائم عقب‌ماندگى هوشى، در صورت آبستن شدن سقط جنين جايز است يا خير؟ در همين مورد آيا جلوگيرى از حاملگى به وسيله بستن لوله‌هاى تخمدان در زن و در صورت

ابتلاى مرد، بستن لوله‌هاى منوى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، حكم دو مسأله قبل را دارد.

[سؤال 11559]

4. در مواردى كه جنون ادوارى است و فواصل بهبود در فاصله وجود دارد، سقط جنين در صورت حاملگى در يكى از دوران‌هاى جنون چه صورت دارد؟ در همين مورد نيز بستن لوله‌هاى تخمدان در زن و در صورت ابتلاى مرد، بستن لوله‌هاى منوى در مرد، به منظور جلوگيرى از انتقال بيمارى چه صورت دارد؟ توضيح آن‌كه با بستن لوله‌هاى تخمدان در زن و لوله‌هاى منوى در مرد، تمام اعمال زناشويى كماكان ادامه خواهند داشت و از لحاظ زناشويى اشكالى به وجود نمى‌آيد.

بسمه تعالى، در حكم مسائل قبل است.

[سؤال 11560] 5468

2. بيان فرماييد كورتاژ در صورتى كه متخصصين و شوراى پزشكى تشخيص دهند كه آبستن بودن و وضع حمل براى زن خطر جانى دارد چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر خطر جان زن در بين باشد با اجتناب از محرمات خارجى اشكال ندارد مگر آن‌كه طفل زنده باشد كه اجازه نمى‌دهم.

[سؤال 11561] 6644

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، حضرت امام خمينى، دام ظله

محترماً؛ معروض مى‌دارد: زنى حامله شده است و تقريباً يك ماه و نيم او است و دكترها مى‌گويند: براى مادر خطر جانى دارد، و موجب فلج شدن مادر است. آيا جايز است بچه را سقط نماييم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر ضرر و خطر جانى براى مادر دارد، قبل از دميده شدن روح در جنين، اسقاط جايز است.

[سؤال 11562] 6645

بسمه تعالى

ادام الله ظلكم على رؤوس المسلمين، با تقديم سلام و آرزوى سلامت و عافيت حضرت مستطاب عالى، به عرض مى‌رسد: فرع ذيل مورد ابتلاى دانشكده‌هاى پزشكى مى‌باشد؛ لطفاً نظر شريف را مرقوم فرماييد.

طبق تشخيص متخصص اگر حاملگى ادامه پيدا كند، خطر فساد عضو براى مادر وجود دارد. آيا اسقاط جنين در اين صورت جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور، با تجويز دكتر مورد وثوق، قبل از ولوج روح، سقط مانع ندارد.

[سؤال 11563] 769

7. امرأة حملت بالعقد المنقطع أو بالزنا وتخاف على نفسها القتل من أهلها أو الفضيحة بين الناس فهل يجوز لها الإجهاض؟

بسم الله تعالى، لا يجوز لها الإجهاض.

[سؤال 11564] 769

8. امرأة حملت وتخاف على نفسها حين الولادة لولادتها غير الطبيعية وقد جرى لها عدّة عمليات وقد حذرها الطبيب من ذلك فهل يجوز لها الإجهاض؟

بسم الله تعالى، إن كانت تخاف على نفسها جاز لها الإجهاض ما لم تولج الروح في الحمل.

[سؤال 11565]‘ 5484

2. سقط جنين (ده روز عقب افتادگى قاعدگى) در صورت داشتن فرزند زياد چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11566]‘ 2084

2. زنى از زنا حمل پيدا كرد و طفل را بعد از مدت 6 ماه عمداً سقط جنين نمود، ديۀ اين فرزند را چه كسى بايد بدهد؟

بسمه تعالى، اگر خود مادر مباشر سقط بوده بايد بدهد.

[سؤال 11567] 6646

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر امام، دام ظله، پس از سلام و آرزوى طول عمر و سلامتى براى امام عزيز؛ غرض از مزاحمت، پرسش در مورد مسائلى است كه ذيلاً شرح مى‌دهم و تقاضا دارم در اين مورد با راهنمايى‌هاى خود مرا از ناراحتى وجدان نجات دهيد:

1. حدود 30 سال قبل اگر زنى حامله، كارى كرده باشد كه بچه سقط شود، مسلّماً مطابق رساله ديه‌اى به آن تعلق مى‌گيرد؛ سؤال چنين است: آيا اين ديه بايد مطابق 30 سال قبل پرداخت شود يا حالا؟ و از طرف ديگر، كسى كه چنين كارى مرتكب شده به اين مسأله جاهل بوده، يعنى اين كار را گناه نمى‌دانسته و آيا جهل به مسأله موجب تخفيف ديه و گناه نمى‌شود؟ و اگر وارث ديه - كه پدر بچه بوده - الآن در قيد حيات نباشد مسلّماً وارث ديگر، بچه‌هاى او هستند، آيا اين پول را مادر - كه اكنون در قيد حيات است - به وارث تقسيم كند يا اين‌كه بعد از فوت خودش، كه به طريق ارث به آن‌ها خواهد رسيد؟

بسمه تعالى، اگر مباشر سقط بوده بايد ديه را يا عيناً يا به قيمت فعلى به ورثۀ پدر بچۀ سقط شده بپردازد.

2. منزلى فروخته و خمس آن را داده‌اند و با پول آن، زمينى خريده‌اند. بعد از مدتى، با مبلغى منفعت، آن زمين را فروخته‌اند، ولى خمس منفعت را نداده و بلافاصله خانه‌اى خريده‌اند. آيا آن منفعت خمس داشته يا نه، در صورتى كه كسى كه چنين كارى كرده، فاقد خانه بوده است؟

بسمه تعالى، اگر براى تجارت نبوده، ترقّى قيمت خمس ندارد.

[سؤال 11568] 6647

بسمه تعالى

1. مرد زن خود را مى‌زند بچه سقط مى‌كند ديه دارد يا ندارد. شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، ديه دارد.

2. مردى زن خود را مى‌زند سرش مى‌شكند، يا دستش مى‌شكند يا بدنش سياه مى‌شود. ديه دارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، ديه دارد.

3. كسى زن خود را مجبور كند به كار صحرايى مثل چوپانى يا دهقانى يا درو كردن يا گليم بافى يا قالى بافى، آيا زن مى‌تواند از شوهر خود مزد بگيرد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، حق دارد اجرت بگيرد.

[سؤال 11569] 6648

بسمه تعالى 10 / 8 / 1358

حضور محترم امام خمينى سلام عرض مى‌كنم. بدين وسيله به اطلاع حضرت‌عالى مى‌رسانم كه:

اين‌جانب در سال گذشته، يعنى تيرماه پنجاه و هفت كه چهار فرزند داشتم، خانمم حامله شد. چون در حاملگى بيش از حد ناراحتى مى‌كشيد؛ اصرار زياد نمود كه بايد كورتاژ كنم، ولى من راضى نشدم و خيلى هم خوددارى نمودم كه اين كار را انجام ندهم. اما سرانجام بر اثر گريه و زارى همسرم از يك طرف و فشار زندگى از طرف ديگر و رشد و نموّ فساد و آلودگى محيط در دوران طاغوت سبب شد كه سرانجام با بى‌ميلى راضى شدم. اما در تمام اين مدت كه عرض شد دقيقاً مى‌دانم و حتى يك روز را هم اشتباه نمى‌كنم كه از روزى كه غسل حيض نمود تا روزى كه كورتاژ نمود بيش از دو ماه و نيم طول نكشيد. اما از آن‌جايى كه من جاهل اين مسأله نبودم از آن روز تا كنون آسايش روحى و فكرى و وجدانى ندارم. بارها تصميم گرفتم كه از رحمت الهى مأيوس شوم و دست از هر كار خيرى بردارم، براى اين‌كه خداوند مى‌فرمايد: (مَنْ

قَتَلَ

نَفْسَاً بِغَيْرِ نَفْسٍ أوْ فَسَادٍ فِي الأرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعَاً) به هر حال همواره سرگردانم! چه كنم؟ اشتباهى بود كه كردم. اما اين نكته را هم بايد يادآور شوم كه در مدت انقلاب اسلامى به طور جدّى كوشش نموده و مى‌كنم و حتى در سپاه پاسداران و اخيراً هم در جهاد سازندگى صميمانه و بدون توقّع از دل و جان كمك مى‌كنم. لكن از موضوع فوق به سختى رنج مى‌برم. و خانمم نيز بسيار بسيار ناراحت است. حضرت آيت الله، خواهشمندم چنانچه حدى يا دستور ديگرى است؛ مرا تكليف فرماييد؛ كه بى‌صبرانه منتظر جواب جناب‌عالى هستم. ولى اين جواب را خواهشمندم با دست خط مبارك خودتان در پاى همين نامه بنويسيد چون من مقلد شما هستم و جواب و يا نوشتۀ هيچ كسى را قبول ندارم؛ يعنى نمى‌توانم راضى شوم. از تفقّد شما سپاس‌گزارم.

بسمه تعالى، از عمل خود توبه كنيد و ديه بر عهدۀ كسى است كه مباشر سقط جنين بوده است.

[سؤال 11570]‘ 5825

2. شوهرى با پافشارى زنش در چند سال قبل، نطفۀ 35 يا 40 روزه را ساقط يا كورتاژ مى‌كنند و بعد مى‌فهمند كه بايد طلا ديه بدهند. اولاً چند مثقال طلا بايد ديه بدهند؟ ثانياً فقر مالى و گرانى طلا را چه بكنند و آيا ارفاقى درباره آن‌ها مى‌كنيد؟

بسمه تعالى، ديه بر مباشر سقط است و در فرض مذكور كه علقه نيست ديه، 15 مثقال رايج طلا است.

[سؤال 11571] 252

2. اگر خداى نخواسته در حال حيض نطفه‌اى منعقد شد، آيا مى‌شود آن بچه را سقط كرد؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند بچه را اسقاط كند.

[سؤال 11572]‘ 6307

2. مبلغ آن براى جنين يك ماهه و دو ماهه، به قيمت امروز چقدر مى‌شود؟ با

تفكيك هر يك از مرحله‌هاى فوق، با پول رايج امروز بيان نماييد.

بسمه تعالى، در تعيين مقدار ديۀ جنين، به رساله مراجعه شود.

[سؤال 11573] 5457

4. در مورد مادران بيمارى كه ادامۀ حاملگى آن‌ها با حياتشان مغايرت پيدا مى‌كند و سنّ جنين از چهار ماه بيشتر است، ليكن جنين از نظر سنّى در وضعيتى است كه امكان ادامۀ حيات وى خارج از رحم مادر وجود ندارد و بعد از مرگ مادر او هم فوت خواهد نمود، آيا مى‌توان به منظور نجات حد اقلّ يك نفر؛ (يعنى مادر) به حاملگى خاتمه داد؟

بسمه تعالى، بايد تا آخرين ساعات امكان حفظ حيات مادر منتظر بمانند، چنانچه در آن هنگام جنين در وضعى باشد كه امكان ادامۀ حياتش نيست سقط او جهت حفظ حيات مادر مانعى ندارد.

[سؤال 11574] 5457

6. در مواردى كه امكان وجود نقايص مادرزادى جسمى و عقلى و روانى، به طور سرشتى يا اكتسابى در جنين هست (مثل انواع بيمارى‌هاى ارثى يا ناشى از تأثير موادّ و داروها و اشعۀ ايكس و غيره ...) آيا مى‌توان به سقط جنين مبادرت نمود؟ و آيا از اين نظر تفاوتى بين جنين زير و يا بالاى چهار ماه وجود دارد؟ و آيا در صورتى كه وجود نقص مزبور اثبات شود سقط جنين جايز است؟

بسمه تعالى، سقط جايز نيست و فرق نمى‌كند.

[سؤال 11575] 5457

7. آيا سقط درمانى (در مورد بيماران پيشرفته‌اى كه ادامۀ حاملگى آنان برايشان خطر جانى دارد) با سنّ جنينى زير چهار ماه مجاز است؟

بسمه تعالى، اگر خوف خطر جانى هست با تشخيص دكتر مورد وثوق قبل از ولوج روح مانع ندارد.

ديه قطع اعضاى ميت مسلمان

[سؤال 11576] 6649

بسمه تعالى

هيأت محترم استفتائيۀ دفتر امام خمينى، پس از عرض سلام و آرزوى توفيق و طول عمر هرچه بيشتر براى رهبر بزرگوار انقلاب اسلامى، با توجه به اين‌كه اين‌جانب كه دانشجوى رشتۀ دندانپزشكى هستم، در ابتداى تحصيل، در درس تشريح عملى، در تشريح دست، پا و قسمتى از صورت، در كلاس عملى شركت داشته‌ام - بريدن و برداشتن پوست، احتمالاً قطع عضله، بدون قطع استخوان و عضو - و تا آن‌جا كه به خاطر دارم، در تلاش جهت جداسازى يك مفصل از استخوان ترقوه نيز شركت داشته‌ام، خواهشمند است به سؤالات شرعى زير پاسخ فرماييد:

1. آيا به موارد فوق، ديه تعلق مى‌گيرد؟ چقدر؟

بسمه تعالى، ديه دارد و تفصيل آن در تحرير الوسيله است.

[سؤال 11577]

2. با يأس از پيدا كردن صاحب جسدهاى مذكور، مبلغ ديه را به چه كسى و تحت چه عنوانى بايد داد؟ مثلاً آيا مى‌توان آن را از طرف صاحب ميت، به عنوان صدقه به حساب مربوط به جنگ واريز كرد؟

بسمه تعالى، مى‌توانند در مطلق وجوه خير صرف كنند و صرف در مخارج جنگ مانع ندارد.

3. خريد تلويزيون، و نيز خريد دستگاه‌هاى صوتى استريو، شامل ضبط صوت و تقويت كنندۀ نسبتاً قوى كه مورد استفادۀ معمول آن در زمان طاغوت، پخش موسيقى بوده است، اگر در آن زمان به اصرار شخص و توسط والدين او صورت گرفته باشد، چه صورتى دارد؟ آيا مالكيت حاصل نمى‌شود؟ و نمى‌تواند از اين وسايل اكنون در جهت صحيح - مثل پخش و ضبط قرآن و سخنرانى‌ها - استفاده نمود؟ در اين صورت با اين وسايل چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، مالك شده است و مى‌تواند استفاده نمايد.

پرداخت ديه توسط عاقله

[سؤال 11578] 6650

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، آقاى حاج آقا سيد روح الله الموسوى الخمينى، ادام الله ظله العالى

در ديۀ قتل خطايى كه عاقله متحمل آن مى‌باشد. آيا عاقله و عصبه بر پسرعموهاى پدر قاتل و فرزندان آن‌ها صدق مى‌كند يا خير؟ و ديه بين همۀ افراد عاقله بالسويه تقسيم مى‌گردد يا نه؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مراد از عصبه كسى است كه از طرف پدر و مادر يا از طرف پدر با قاتل خويشى داشته باشد، مانند برادران و فرزندان آنان و عموها و فرزندان آنان و پدر و اجداد پدرى، و همچنين فرزندان قاتل هم جزو عصبه محسوبند؛ و در صورت وجود طبقات مترتّبه در ارث، بايد به ترتيب طبقات ارث عمل شود و در بين يك طبقه، بين افراد بالسويه تقسيم مى‌شود.

[سؤال 11579] 6651

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، جناب آقاى حاج آقا روح الله موسوى خمينى، مدّ ظله العالى

1. شخصى در خيابان به وسيلۀ موتور سيكلت، خطايى و تصادفى به ديگرى برخورد كرده است و آن شخص به علت مزبور فوت كرده و قاتل و خويشان او به علت عدم امكان مالى، قدرت دادن ديه و خون‌بها را ندارند و شخص قاتل عائله‌مند و فقير و حتى به شام شب محتاج است و اهل فرار و گريز هم نيست و تسليم است.

تكليف او چيست؟ بايد زندان برود يا خير؟

بسمه تعالى، در قتل خطا ديه ثابت است و ديه بر عاقله است و قاتل خطايى مورد تعقيب و مطالبه قرار نمى‌گيرد.

2. يكى از چيزهايى كه مى‌فرماييد مى‌تواند ديۀ قتل باشد، ده هزار درهم است. بفرماييد: به پول امروز چند تومان است؟

بسمه تعالى، ده هزار درهم معادل است با پنج‌هزار و دويست و پنجاه مثقالِ بيست و چهار نخودى نقرۀ مسكوك به سكۀ رواج معامله، و قيمت عادلۀ روز آن‌را بايد در بازار تعيين نمايند.

[سؤال 11580] 6652

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

در يك ديار هر وقت كه عروسى باشد مردم آن ديار جمع مى‌شوند يك چيزى را نشان مى‌گذارند هدف گلوله تفنگ قرار مى‌دهند، هر كسى اين نشانه را با تفنگ بزند ده تومان جايزه مى‌گيرد، ولى يك دفعه تفنگ كج مى‌شود به آدم مى‌خورد اين آدم كشته مى‌شود، وارث اين كشته صاحب تفنگ را قاتل مى‌گيرد اين را ده سال در زندان مى‌اندازد بر وارث جايز است؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، قتل خطئى است و ديه آن بر عاقله است و حق زندان كردن قاتل را ندارد.

[سؤال 11581] 6653

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران دام مجده العالى، با عرض سلام احتراماً، خواهشمند است مسأله‌اى را كه ذيلاً بيان مى‌گردد پاسخ فرماييد:

شخصى به اتهام قتل خطئى دستگير و در محضر دادگاه، مورد از جمله موارد لوث تشخيص داده شده است. اولياء دم حاضر به انجام قسامه نشده‌اند و انجام قسامه را به

متهم محول كرده‌اند، متهم نيز از انجام قسامه امتناع كرده است، در فرض مذكور ديه بر عاقله است يا بر جانى؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور ثبوت ديه بر عاقله بعيد به نظر مى‌رسد.

[سؤال 11582] 6654

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى، با عرض سلام احتراماً؛ مقتضى است مسائلى را كه ذيلاً معروض مى‌گردد پاسخ فرماييد:

1. هرگاه با جرح خطئى محض با عناوين مختلف (حارصه، داميه، متلاحمه، سمحاق، موضحه، هاشمه، منقله، مأمومه، دامغه) در سر و صورت و يا ديگر اعضاى بدن، با علم قاضى ثابت شود، آيا ديه بر عاقله است يا بر جانى؟

بسمه تعالى، در موضحه، هاشمه، منقله، مأمومه، دامغه در مواردى كه در صورت ثبوت با بيّنه، ديه بر عاقله است، اگر در آن موارد با علم قاضى ثابت شود، ديه بر عاقله خواهد بود.

2. شخصى كه فاقد گواهينامه است، در هنگام رانندگى غير مجاز، مرتكب قتل مى‌گردد و در اين قتل، نه قصد كشتن كسى را داشته و نه نسبت به عمل ارتكابى، قاصد بوده است آيا اين قتل خطئى محض است يا شبه عمد؟

بسمه تعالى، اگر در فرض مزبور تفريط در رانندگى نموده، حكم شبه عمد مترتّب است وگرنه حكم خطاى محض را دارد و صرف نداشتن گواهينامه، موجب صدق عمد يا شبه عمد نيست.

3. پاى انسان و همين طور دست انسان، هر يك، از دو استخوان به نام‌هاى درشت نى و نازك نى - زند اعلى و زند اسفل - تشكيل شده است. هرگاه در يك محل، هر دو استخوان مذكور بشكند، آيا اين شكستگى يكى محسوب مى‌شود يا دو شكستگى؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور، يك شكستگى محسوب است، مگر آن‌كه به تدريج و جدا جدا بشكند كه ظاهراً دو شكستگى محسوب است و در هر دو صورت، احتياط به مصالحه شود.

4. هرگاه در پا و يا دست انسان از دو محل جداگانه استخوان بشكند، آيا شكستگى يكى به حساب

مى‌آيد يا به تعداد هر شكستگى در محل‌هاى جداگانه، شكستگى ديگرى محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر شكستگى در عضد و ساعد دست يا ران و ساق پا پيدا شود، هر يك جداگانه حساب مى‌شود، ولى اگر در هر يك از عضد و ساعد و ران و ساق از دو جا بشكند، بيش از يك ديۀ مقدر ثابت نيست و در زايد بر آن، نوبت به حكومت مى‌رسد؛ در اين مسأله نيز بايد احتياط به مصالحه شود.

5. حسب فتواى حضرت‌عالى ديۀ هاشميۀ سر و صورت، ده شتر به عنوان ديه تعيين گرديده، آيا مى‌شود از باب اين‌كه نسبت ديۀ پا و يا دست به ديۀ كامله نصف ديۀ دست در شكستگى استخوان جانى به پرداخت پنج شتر محكوم گردد؟

بسمه تعالى، عضوى كه داراى ديۀ مخصوص مقدّر است، در شكستگى استخوان آن عضو يك پنجم ديه آن عضو است و اگر شكستگى بدون عيب التيام پيدا كند، ديۀ آن چهار بيست و پنجم ديۀ آن عضو است.

[سؤال 11583] 6655

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پسر بچۀ چهارده الى پانزده ساله به وسيله پرتاب قوۀ راديو چشم پسر بچۀ چهار ساله را معيوب نموده است، البته شهود ادعا مى‌كنند كه عمد بوده و هدف‌گيرى شده است، نظر خود را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، ديه دارد و اگر ضارب به حد بلوغ نرسيده، ديۀ آن بر عاقله است.

[سؤال 11584]‘ 6602

2. بچه‌اى بچه‌اى را هل مى‌دهد از روى بام به زمين يا از زمين ميان چاه يا ميان حوض يا ميان دريا و يا از سر درخت يا از سنگ بلند بيندازد و بچه بميرد آيا ولىّ بچه ضامن است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ولى ضامن نيست و ديه مقتول بر عاقله است و تفصيل عاقله در رساله ذكر شده است.

[سؤال 11585]‘ 4837

2. زنى حامله به جنين هفت ماهه بوده، در اثر تصادف با ماشين خودش بلافاصله و جنينش پس از دو ساعت تلف شده‌اند. ورثۀ آن زن شوهرش و فرزند صغير هشت ساله و چهار ساله (غير از جنين فوت شده) مى‌باشد. آيا بر رانندۀ قاتل به قتل خطئى دو ديه است يا فقط ديۀ زن بر عهده او است؟ تكليف ديۀ جنين كه پسر بودن و دختر بودن او معلوم نيست، چه مى‌شود؟ و در هر حال مقدار اين ديه از لحاظ پول كشور چقدر است؟ و جواز مطالبه چنين دينى مانند ساير ديون در صورتى است كه قاتل زايد از مستثنيات دين چيزى داشته باشد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد اضافه بر ديۀ زن، ديۀ جنين هم داده شود. و اگر پسر بودن و دختر بودن جنين مشتبه است، بايد نصف مجموع ديۀ پسر و دختر را بدهند. و تعيين قيمت آن با عرف بازار است. و از جهت مستثنيات دين، حكم ساير ديون را دارد و ديه قتل خطايى بر عاقله است.

[سؤال 11586] 6656

بسمه تعالى چهارم شوال 1402 ق

حضور انور رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

پسربچه با سن تقريباً هشت ساله با پرتاب سنگ، يك چشم پسربچۀ تقريباً هفت ساله را مجروح كرده است و بعد از مراجعات به پيش اطباى متخصّص چشم و تحمّل زحمات و خسارات، نظريۀ قطعى داده شده است كه چشم بچه به طور كلّى ضايع شده و بينايى خود را از دست داده است. استدعا دارم حكم شرعى مسأله را به طور روشن بيان فرماييد كه ديۀ اين چشم به عهدۀ كيست؟ و اگر فرضاً به عهدۀ پسربچۀ ضارب بوده باشد، با چه شرايطى و چه قراردادى بايد تأمين بشود؟

بسمه تعالى، ديه بر عاقلۀ طفل ضارب است.

[سؤال 11587] 6657

بسمه تعالى 14 / 4 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از سلام و درود به آن رهبر عزيز و گرامى، تقاضاى پاسخ به سؤال زير را دارم:

شخصى است در جهاد سازندگى مشغول كار است و خطرى هم او را تهديد نمى‌كند، ولى اسلحه‌اى كمرى براى خود تهيه كرده و در يكى از روزها به محض ورود به منزل، اسلحه را كف اتاق مى‌گذارد و پسربچۀ پنج ساله‌اش اسلحه را برمى‌دارد و در غياب پدر، به سوى خواهر ده ساله‌اش شليك مى‌كند و او را مى‌كشد. تكليف اين شخص از نظر شرع اسلام چيست؟ مقتضى است پاسخ اين سؤال را كتباً بفرماييد.

بسمه تعالى، قتل مزبور ديه دارد كه بر عاقله طفل قاتل است، و پدر اگر در نهادن سلاح در دسترس طفل مقصّر نبوده، مجازات ندارد.

جنايت بر حيوان

[سؤال 11588] 6658

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. اگر حيوان رفت بالاى زراعت كسى صاحب زراعت گوش حيوان ببرد، صاحب حيوان چه اندازه مى‌تواند حيوان خود را بگيرد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، مقدار نقص وارد را ضامن است.

[سؤال 11589]

2. گاو رفت بالاى زراعت به سه من يا چهار من گندم خسارت مى‌زند، صاحب زراعت مى‌زند پاى گاو را مى‌شكند، گاو كه پانصد قيمت دارد نفله مى‌شود مى‌ميرد، براى صاحب گاو جايز است تاوان بگيرد يا نه؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، قيمت گاو را ضامن است.

[سؤال 11590] 6602

4. شخصى تله مى‌گذارد به زمين براى گرفتن شكار گرگ يا روباه يا آهو اگر اتفاقاً حيوان كسى در تله افتاد مرد يا پاى آن حيوان شكست صاحب تله ضامن است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تله را در جايى گذاشته كه محل رفت و آمد حيوانات است كه در معرض اين است كه حيوانى در آن بيافتد ضامن است و در غير اين صورت ضامن نيست.

[سؤال 11591]‘ 5637

2. گربه خراب كار كه جوجه مرغ مى‌خورد آن را بكشد گناه دارد يا ندارد؟ شما امر بفرماييد.

بسمه تعالى، تا ممكن است اين كار را نكند و جلو ضرر را از راه‌هاى ديگر بگيرد.

[سؤال 11592] 5453

2. آيا كشتن موجودات از قبيل مورچه، مگس، پشه و غيره كه به وسيله سم‌ها و مواد كشنده مثل پيف پاف و غيره كشته مى‌شود از نظر شرعى اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

كفارۀ قتل

[سؤال 11593] 650

2. اگر كسى در جبهه، قتل غيرعمدى انجام دهد و خانوادۀ مقتول هم رضايت دهند، مسئوليت شرعى ديگرى هم دارد؟ و اگر كفاره دارد، بايد شصت روز روزه را به طور متوالى بگيرد؟

بسمه تعالى، چيزى بر او نيست.

مسائل مستحدثه

بي

بي

[سؤال 11594] 6659

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته

آيا حق بيمه از نظر شرعى در تعميرگاه‌هاى كوچك كه داراى دو يا سه كارآموز مى‌باشد. بيمه نمودن آن‌ها بدون قرارداد طرفين و تعيين مدت و مبلغ با استاد كار يك‌طرفه اجبارى صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، صحت عقد بيمه منوط به تعيين مدت و حق بيمه و نوع بيمه با توافق طرفين است و اگر در ضمن عقد لازم شرط نشده كه استادكار كارگر را بيمه كند اجبار او صحيح نيست.

[سؤال 11595] 6660

بسمه تعالى 10 / 7 / 1361

با درود فراوان به روان پاك شهيدان اسلام و سلام به رهبر كبير انقلاب، امام خمينى محضر مبارك دفتر امام خمينى مستقر در جماران، پس از عرض سلام و تشكر و قدردانى از زحمات بى‌دريغ برادران، محترماً به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب 27 ساله هستم. مدت دوازده سال است كه در بازار تهران در شركتى - كه متعلق به عمويم و شخص ديگرى مى‌باشد - مشغول به كار مى‌باشم. از بدو ورود به

شركت، به مدت چهار سال صاحبان شركت فوق اعلام مى‌كردند: كارگرانى كه ادعاى بيمۀ خدمات درمانى بنمايند، به درد شركت ما نمى‌خورند و ما نيز در آن موقع در سنى نبوديم كه از قوانين سر در بياوريم. پس از چهار سال هم، در برابر درخواست بيمه كاركنان مى‌گفتند: چون دولت و حكومت شاه يك رژيم غير شرعى و قانونى مى‌باشد، پس تكليف ما است كه از دادن هرگونه وجهى به اين دولت خوددارى كنيم و به اين طريق از بيمه نمودن خوددارى كردند. پس از پيروزى انقلاب اسلامى، بدون درخواست ما خود ايشان مى‌گفتند: چون دولت اسلامى مى‌باشد وظيفه ما است كه شما را بيمه كنيم و طبق قوانين دولت اسلامى عمل كنيم و مدت چهار سال هم با اين كلام ما را سر دوانيده‌اند.

حالا كه ما ادعاى بيمه دوازده سالۀ خود را مى‌كنيم، در جواب مى‌گويند اصلاً بيمه يك چيز غير شرعى است و ادعاى شما خلاف شرع و اسلام است. با توجه به اين‌كه قانون سابق و فعلى پس از دو ماه كاركرد، كارفرما را موظف به بيمه كردن كارگران مى‌داند. با توجه به اين مطالب - چون خود بنده و كارفرمايان ذكر شده همگى خود را مقلد امام خمينى مى‌دانيم - تقاضا داريم نظر امام را در مورد بيمه صريحاً اعلام بداريد تا خداى ناكرده عملى خلاف شرع مقدس اسلام صورت نگيرد. و آيا شرعاً من مى‌توانم تقاضاى دوازده سال بيمه را بنمايم يا نه؟

بسمه تعالى، مطالبۀ حق بيمه، تابع قرارداد بين كارمند و كارگر و صاحب‌كار است و مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 11596] 6661

بسمه تعالى

شركت‌هاى بيمه، عمليات متعدد و متنوعى را انجام مى‌دهند و لذا تصور خطر و ضرر براى آن‌ها در مجموع عمليات آن‌ها وجود ندارد، اگر چه در هر عمل واحدى چنين احتمالى وجود دارد، با وجود اين مى‌شود تمام درآمد ناشى از عمليات بيمه را متعلق به شركت بيمه دانست؛ حتى اگر اين درآمد، به مراتب بيشتر

از كارمزد متعارف عمليات بيمه باشد؟

بسمه تعالى، قرارداد بيمه اگر طبق ضوابط شرعى انجام گرفته مانع ندارد.

[سؤال 11597] 6662

بسمه تعالى 15 / 6 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از عرض سلام و ابلاغ تحيات، در مرغ‌دارى اين‌جانب عده‌اى از برادران افغانى به كار مشغولند كه حق بيمه آن‌ها را بيمه‌هاى اجتماعى دريافت مى‌كند. در مقابل چون افغانى هستند، هيچ‌گونه خدماتى - مطابق كارگران ايرانى - به آن‌ها نمى‌دهد. با توجه به اين‌كه اين كارگران، هيچ‌گونه خدماتى دريافت نمى‌كنند، مى‌گويند كه شرعاً راضى نيستيم حق بيمه از ما كسر شود و در مقابل آن عوضى يا خدمتى داده نشود. با توجه به اين‌كه مجبورم قسمتى از سهم بيمه را از اين كارگران دريافت كنم، از حضور مبارك استفسار مى‌كنم: با علم به عدم رضايت، پرداخت آن به ادارۀ بيمه صورت شرعى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در پرداخت حق بيمه و عرضه كردن خدمات به بيمه‌شدگان، بايد طبق مقررات عمل شود.

[سؤال 11598] 6663

بسمه تعالى 18 / 12 / 1361

رهبر كبير انقلاب، حضرت مستطاب سيد العلماء والمجتهدين، رئيس الملّة والدين، آيت الله العظمى و مولانا الاعظم، امام خمينى، يطول بقاء وجوده الشريف

در سال 1359 الى حال كه مدت دو سال و نيم است با سازمان گوشت كشور قراردادى جهت حمل گوشت به وسيلۀ كانتينرهاى يخچالدار از بنادر كشور به تهران و ساير شهرستان‌هاى مختلف نموده و تا كنون به قرارداد خود عمل نموده و همه ماهه طبق صورت حساب تنظيم شده، به سازمان ارائه، وجه آن را دريافت و تصفيه نموده. حال پس از گذشت دو سال و نيم، سازمان گوشت مبالغى به عنوان بيمه مى‌خواهد

كسر نمايد، در صورتى كه در قراردادى كه بين طرفين منعقد گرديده، اسمى از بيمه برده نشده است، آيا شرعاً جايز مى‌دانيد اين مبلغ را به عنوان بيمه كسر نمايند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر قرارداد مبنى بر كسر يا پرداخت مبلغى به عنوان بيمه واقع شده، كسر آن مبلغ جايز است، هرچند در قرارداد، اسم برده نشده باشد.

[سؤال 11599] 6664

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى خمينى، مدّ ظله العالى على رؤوس الانام، لطفاً به دو سؤال ذيل پاسخ فرماييد.

1. شخصى از جهت وضع مالى در مضيقه مى‌باشد، اجازه مى‌فرماييد در مواقع ضرورت كه احتياج به دكتر و دارو دارد از دفترچۀ بيمۀ ديگرى استفاده نمايد.

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11600]

2. شخصى مبالغى جهت بيمه پرداخت كرده و از دفترچۀ خود به آن مقدار استفاده نكرده و از مؤسسه بيمه بستانكار است، اجازه مى‌فرماييد به عنوان تقاص از دفترچۀ بيمۀ شخص بستانكار استفاده شود.

بسمه تعالى، جايز نيست و طلبى ندارد.

[سؤال 11601] 6665

بسمه تعالى

حضرت آيت الله! آيا مى‌شود براى تضمين كارى، غير از وجهى كه براى درست كردن يا تعمير آن دريافت شده، وجه ديگرى مطالبه كرد؟ و آيا مى‌شود اين وجه را ماهيانه بابت ضمانت كالا دريافت كرد؟ مقصود از تضمين كالا اين است كه در مدت تعيين شده، هر وقت اين كالا خراب شد، بدون گرفتن دست‌مزد، رفع عيب شود؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مطابق مقررات دولت اسلامى باشد، مانع ندارد.

[سؤال 11602] 6666

بسمه تعالى 29 / 4 / 1361

حضور محترم رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، محترماً پس از عرض سلام و دست بوسى، اميدواريم كه در اين ماه، به بركت دعاهاى آن‌جناب و مقربان درگاهش، هرچه زودتر به اين جنگ تحميلى خاتمه دهد. لطفاً به مسأله زير، جواب مرحمت فرماييد:

اين‌جانبان - دو برادر - در حدود 30 سال است كه با هم، در يك مغازۀ پارچه‌فروشى مشغول كسب مى‌باشيم و معمولاً شهردارى، پروانۀ كسب را به نام يك نفر صادر مى‌كند. ادارۀ بيمه مى‌گويد: برادر شما يك نفر كارگر است؛ در صورتى كه بالمناصفه شريك هستيم. ادارۀ بيمه از اول سال 1358، 3500 ريال بابت حق بيمه، اظهارنامه صادر كرده؛ در صورتى كه نه بنده و نه برادرم، يك ريال در اين 40 ماه استفاده ننموده‌ايم؛ بلكه دفترچۀ بيمه هم صادر نشده. آيا شرعاً پول بيمه بدهكاريم و بايد بپردازيم يا خير؟

بسمه تعالى، بيمه را بايد بپردازيد؛ مگر اثبات كنيد كه بدهكار آن نيستيد.

[سؤال 11603] 6667

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، لطفاً بفرماييد:

1. همچنان كه مى‌دانيد بيمه‌ها اكثراً اجبارى است. اين‌گونه بيمه‌ها چگونه است؟ و شاغلين در اين اداره چه وضعى دارند و تكليف آن‌ها چيست؟

بسمه تعالى، اگر طبق مقررات استخدامى است و در ضمن عقد شرط مى‌شود، جايز است و شاغلين وظيفه‌اى ندارند.

2. پول نقدى كه قبل از عقد جهت تهيه جهازيه به خانواده زن داده مى‌شود چگونه است و از آن كيست؟ گاهى پدر داماد مى‌گويد كه اين مبلغ را براى ما هرچه مى‌شود بخريد. با اين قيد، اين پول مال كيست؟

بسمه تعالى، اگر پول را به كسى نبخشيده، باقى بر ملك مالك اول است.

[سؤال 11604] 6668

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر و زعيم بزرگوار آيت الله العظمى امام خمينى دامت افاضاته

به عرض عالى مى‌رسد اداره تأمين اجتماعى در رژيم گذشته مقدار 20% مزد كارگر را در هر ماه از كارفرما به عنوان بيمه با توسل به زور و اعمال قدرت مى‌گرفت. اكنون كه بعد از انقلاب است با اطمينان به اين‌كه اين دولت شرعى و اسلامى مى‌باشد بيمه همان وجه را مطالبه دارد.

آيا چنين وجهى جنبه شرعى داشته و پرداخت آن واجب است يا خير؟

لطفاً جواب را صريح مرقوم فرموده كه مورد حاجت مى‌باشد.

بسمه تعالى، اگر استخدام كارگر بر طبق اين، قرار مى‌شود مانع ندارد و بايد بر طبق آن عمل شود.

[سؤال 11605] 7416

5. كالاهايى هستند كه در شركت‌هاى بيمۀ كفار بيمه مى‌باشند. حال آن كالاها بر اثر حوادث از بين رفته‌اند. آيا مى‌شود مبلغى بيشتر از ارزش آن كالا از شركت‌هاى بيمه دريافت كرد.

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11606] 273

2. مؤسسه بيمه از كارفرما وجوهى فوق العاده بابت حق بيمه كارمندان و كارگران مى‌گيرد، و چه بسا اين حقوق گزاف، براى رئيس مؤسسه غير قابل تحمل باشد و بعضاً موجب تعطيل محل كار مى‌شود. آيا اين كار شرعى است يا نه؟

بسمه تعالى، بيمه اجبارى صحيح نيست؛ ولى اگر استيجار كارگر مبنى بر اين باشد كه بيمۀ آن‌ها را كارفرما بدهد عمل به آن لازم است.

سفته

[سؤال 11607] 6669

بسمه تعالى 27 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

فروشنده‌اى كه نمايندگى شركت ناز نخ را داشته، در حدود هفتصد و هشتاد هزار تومان سفته در مقابل نخ، از متعهد تهرانى دريافت مى‌كند و به شركت ناز نخ مى‌دهد؛ شخص واگذار كننده، يعنى فروشنده فرار كرده و متعهد، قبل از فرار او، در حدود نود هزار تومان آن را پرداخت نموده و رسيد از بابت سفته‌ها دريافت داشته و فروشنده كه طلبكار اصلى مى‌باشد، وجه دريافتى را به شركت ناز نخ داده است. در حال حاضر، شركت ناز نخ مطالبۀ كليۀ سفته‌ها را مى‌نمايد و رسيد وجه پرداخت شده را قبول ندارد؛ و همچنين آن شركت، مبلغى در حدود دويست و چهل هزار تومان مطالبۀ نزول مى‌كند.

اولاً: آيا وجهى كه به طلبكار اصلى، يعنى فروشنده داده شده و رسيد دريافت گرديده را مى‌تواند مطالبه كند يا خير؟

ثانياً: شركت، حق گرفتن نزول يا بهره يا ديركرد سفته‌ها را دارد يا خير؟

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

بسمه تعالى، سفته اگر در مقابل بدهى واقعى بوده، پول آن را شخص ضامن است، بايد بپردازد؛ و پولى كه به وكيل داده، اگر مشارٌاليه در زمان دريافت پول، وكيل بوده، دهنده دوباره ضامن نيست و بهرۀ ديركرد را ضامن نيست؛ و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه كنيد.

فروش سفته و چك

[سؤال 11608] 6670

بسمه تعالى دهم محرم الحرام 1400 ق

محضر مقدس مرجع عالى‌قدر جهان اسلام، رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام و اداى تحيّات و ادعيۀ خالصانه، استدعا دارد امر و مقرر فرماييد. رأى مبارك و فتواى شريف آن حضرت را در مسأله ذيل مرقوم فرمايند.

اين‌جانب در رشتۀ معاملات پشم و خامه، به حق العمل كارى اشتغال دارم و از فروش جنس به عنوان حق العمل، تومانى چهار شاهى عايدم مى‌شود. طبق معمول معاملات بازار، جنس را به مدت چهار ماه مى‌فروشم، با توجه به اين‌كه صاحب جنس از مدت آگاهى و اطلاع دارد و بعد از انجام معامله، بعضى از خريداران مدت مزبور را «اِسكُنت» مى‌نمايند و پول جنس را نقداً مى‌پردازند و بعض ديگر از خريداران سفته مى‌دهند. ضمناً چون صاحب جنس پول جنس را به علت احتياج نقداً مطالبه مى‌نمايد، اين‌جانب تا آن‌جا كه امكان داشته باشد، سفته‌هاى جنس را در بازار به اشخاص مى‌فروشم. حال در صورتى كه قسمتى از سفته‌ها فروش نرود، آيا بر حسب اختيار و وكالتى كه صاحب جنس به اين‌جانب - حق العمل كار - داده است و با رضايت وى، طبق معمول بازار، از طرف صاحب ذمه اگر سفته‌ها را به خودم بفروشم، چه صورت دارد؟ با توجه به اين‌كه اگر هر يك از سفته‌هاى مزبور سوخت شود، طبق قرارداد، سوخت به عهدۀ حق العمل كار مى‌باشد.

قبلاً از عنايات مبذولۀ آن مرجع عالى‌قدر در بيان فتواى شريف كه مورد ابتلاى عده‌اى در بازار مى‌باشد ابراز امتنان دارم.

بسمه تعالى، فروش سفته به كمتر، به خود بدهكار مانع ندارد؛ و به غير او ربا و حرام است.

[سؤال 11609] 6671

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، رهبر عزيز و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، سلام عليكم، با تقديم احترام، بدين وسيله حلال يا حرام بودن معاملۀ زير را براى اين حقير مشخص كنيد.

اگر شخصى مقدارى سفته يا چك بانكى به مبلغ مثلاً بيست هزار تومان داشته باشد و راضى باشد كه آن‌ها را به كاسب يا تاجرى بدهد كه پس از بيست ماه، هر ماه هزار تومان به وى بپردازد، ولى در آغاز معامله، از طرف شخص كاسب مبلغ هجده هزار تومان به صورت نقد دريافت دارد، اين اختلاف دو مبلغ فوق (دو هزار تومان) براى شخص كاسب، حلال يا حرام مى‌باشد؟

بسمه تعالى، ربا است و فروش سفته يا چك به شخص ثالث باطل و حرام است.

[سؤال 11610] 6672

بسمه تعالى

در احكام قرض، در توضيح المسائل حضرت آيت الله گلپايگانى (مسأله 2297): اگر در مقابل طلبى كه كسى دارد، سفته يا براتى داشته باشد و بخواهد طلب خود را پيش از وعدۀ آن به كمتر از آن بفروشد، اشكال ندارد. سؤال مى‌شود: امام در اين باره چه مى‌فرمايد؟ توضيح اين مسأله را مرقوم فرماييد، مورد احتياج است.

بسمه تعالى، اگر سفته يا برات را به خود بدهكار بفروشد به كمتر مانع ندارد. ولى فروش آن به غير مديون به كمتر، ربا و حرام است.

[سؤال 11611] 6673

بسمه تعالى 3 / 9 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، متمنى است،

پاسخ دو سؤال را ذيل ورقه مرقوم فرماييد.

1. اگر شخصى چك يا سفتۀ حقيقى مدت‌دار - كه در مقابل جنس فروخته شده مى‌باشد - طلب آن شخص را خريدارى و بابت مدت آن، مقدارى كسر نموده و وجه آن را بپردازد؛ از نظر شرع مقدس اسلام چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، چنانچه چك يا سفته را خود طلبكار بردارد و مقدارى كسر نمايد، اشكال ندارد. ولى اگر شخص ثالث بردارد جايز نيست.

[سؤال 11612]

2. فروش چك يا سفته مدت‌دار كه انسان براى حفظ آبروى خود مجبور باشد به غير بفروشد و كسر نمايد، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، فروش سفته به شخص ثالث به كمتر؛ ربا و حرام است.

[سؤال 11613] 6674

بسمه تعالى 24 / 1 / 1362

در مجلۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 10 در جواب اين سؤال كه: «هرگاه كسى چك موعدى را به مبلغى كمتر از مبلغ قيد شده در چك بخرد، چه حكمى دارد؟ و همچنين فروش سفتۀ موعدى به مبلغ كمتر جايز است يا خير؟» جواب فرموده‌ايد: «فروش چك يا سفته به شخص ثالث به مبلغ كمتر، ربا و حرام است» و حال آن‌كه در توضيح المسائل مسألۀ 2839 و 2842 طور ديگر عنوان شده، توضيح مطلب چگونه است؟

بسمه تعالى، فروش چك يا سفته به كمتر به شخص ثالث، ربا و حرام است.

[سؤال 11614] 6675

بسمه تعالى 24 / 1 / 1362

دفتر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله، سلام عليكم، احتراماً به عرض مى‌رساند:

كسبه اعتبارى در بانك دارند؛ بنابر اين است كه سفتۀ شخص ثالثى را به بانك سپرده، پولى دريافت مى‌دارند كه بانك مبلغى بابت كارمزد و بهره از اصل سفته كسر نموده، پول مى‌پردازد. اگر گيرندۀ وجه، مبلغى را كه بانك بابت كارمزد يا بهره برمى‌دارد، با توجه به اين‌كه نظام را اسلامى مى‌داند، آن مبلغ را به بانك ببخشد و مصالحه كند، آيا جايز است؟ خواهشمند است حكم شرعى را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، فروش چك يا سفته به كمتر از مبلغ آن، ربا و باطل است و گيرندۀ پول از بانك بيش از آنچه را گرفته ضامن نيست.

[سؤال 11615] 6676

بسمه تعالى 4 / 12 / 1361

پس از عرض سلام به حضور آن پدر عزيزم امام خمينى، مدّ ظله العالى، اميدوارم كه حال مبارك خوب باشد و از اين‌كه اين پسر كوچك شما چند لحظه‌اى از وقت شما را مى‌گيرد عذر مى‌خواهد.

در رساله احكام شما در مسأله 2840 بخش معاملات راجع به سفته اين طور نوشته شده است: «خريد و فروش سفته و چك تضمينى به كم يا زياد اشكال ندارد». چند سؤال زير براى من مطرح است:

1. آيا اين مسأله شامل چك‌هاى بانكى كنونى كه هم اكنون در دست مردم است مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، فروش چك يا سفته به شخص ثالث به كمتر، ربا و حرام است.

[سؤال 11616]

2. آيا مى‌شود چك‌هاى بانكى براى مدت دو ماه آينده يا بيشتر را به قيمت كمتر نقداً خريد يا نه؟

بسمه تعالى، حكم آن معلوم شد.

[سؤال 11617]

3. آيا مى‌شود به طرفى كه مى‌خواهد چك حقوقى آينده را بفروشد، بگوييم: «فلان مقدار بنويس تا من آن را به اين مقدار پول حاضر بخرم».

بسمه تعالى، در حكم دو مسأله قبل است.

4. آيا مى‌شود پول نو را به قيمت بيشتر پول كهنه خريد؟

بسمه تعالى، اگر ربا و فرار از ربا نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 11618] 6677

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

هرگاه كسى چكِ موعدى بخرد به كمتر از مبلغ در چك، مثلاً شخصى طلب دارد از شخص ديگرى به مدت پنج ماه، يك‌صد هزار ريال، سومى مى‌خرد از دارندۀ چك به مبلغ نود هزار ريال نقد كه به اصطلاح تجار گاهى «اسكنت» گفته مى‌شود؛ جايز است و ربا نيست؟ بيان فرماييد. و همچنين سفتۀ موعدى؟

بسمه تعالى، فروش چك يا سفته به شخص ثالث به كمتر، ربا و حرام است.

[سؤال 11619] 6678

بسمه تعالى

استفتا از محضر مبارك رهبر عالى‌قدر حضرت امام خمينى، سلام الله عليه:

شخصى براى تهيه پول از زيد سفته‌اى به امضاى او به مبلغ يك صد هزار تومان مى‌گيرد كه دو ماه ديگر وصول شود. دادن اين سفته‌ها عرفاً دلالت دارد بر اين‌كه صاحب سفته به اين شخص اين مبلغ را مديون است. اين شخص سفته‌هاى زيد را خودش نيز امضا مى‌كند و به صراف به 90 هزار تومان نقد مى‌فروشد و وجه آن را دريافت مى‌كند و خرج مى‌نمايد. اينك دو سؤال مطرح است:

1.

اگر اين سفته‌ها صورى باشد، يعنى زيد به شخص دينى واقعاً نداشته و فقط به منظور تهيه پول از صراف اين سفته را داده، اين معامله چه صورت دارد؟ آيا حقيقت آن يك قرض ربوى است يا فروش اوراق بهادار؟

2.

بر فرض اين‌كه زيد صاحب سفته واقعاً مديون به شخص بوده و سفته‌ها را در برابر دين خود داده باشد؛ آيا شخص مى‌تواند صد هزار تومان ما فى الذمه زيد را به صراف، به نود هزار تومان نقد بفروشد و سفته‌ها را به صراف به عنوان سند معامله تسليم كند يا اين معامله شرعى نيست و حقيقت آن يك قرض ربوى است و معامله اوراق بهادار به اين صورت باطل است؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در هر دو صورت محكوم به حكم ربا است.

[سؤال 11620] 4946

3. زيد از عمرو طلب دارد و عمرو در مقابل طلب زيد، چك مى‌دهد كه شش ماه ديگر نقد شود. اگر زيد چك را نزد خود عمرو يا غير او تنزيل كند، مثلاً چك ده تومانى را كه شش ماه مدت دارد به عمرو يا غير عمرو بدهد و نقد هشت تومان بگيرد، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر كسى‌طلبى از غير دارد كه موعد آن نرسيده مى‌تواند از يك مقدار آن گذشت كند و بقيه را وصول نمايد و اين تنزيل است كه اگر حيله براى فرار از ربا نباشد مانع ندارد، و اما در فروش سفته به كمتر، كه پول از كسى مى‌گيرد و به او سفته مى‌دهد كه در موعد به او بيشتر داده شود، ربا و حرام است و مربوط به تنزيل نيست.

[سؤال 11621] 6679

بسمه تعالى

هرگاه كسى، چك موعدى را به مبلغى كمتر از مبلغ قيد شده در چك بخرد، چه

حكمى دارد؟ و همچنين فروش سفتۀ موعدى به مبلغ كمتر جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، فروش چك يا سفته به شخص ثالث به مبلغ كمتر ربا و حرام است.

[سؤال 11622]‘ 3657

2. كسى سفته‌اى به برادرش مى‌دهد امضا كند و به اقساط يك سال به شخص ثالثى مى‌فروشد به كمتر، البته برادرها با هم شريك هستند؛ براى خريدار و فروشنده چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11623] 3657

5. كسى سفته دوستانه مى‌دهد امضا كنند و به شخص ثالثى مى‌فروشد، بفرماييد چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، فروش چك و سفته به شخص ثالث به كمتر، ربا و حرام است.

احكام چك

[سؤال 11624] 6680

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر محترم و عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حجت الاسلام والمسلمين حضرت آيت الله العظمى آقاى امام خمينى، مدّ ظله العالى

دو قطعه چك بانكى كه صادر كننده و دريافت كننده با هم برادر هستند. يكى از برادرها اشيايى خريدارى و دو قطعه چك نامبرده را كه امضاكنندۀ آن برادرش مى‌باشد، بابت بدهى خود به فروشندۀ ظهرنويس منتقل نموده است و قرار شده در سررسيد آن پرداخت نمايد. درسررسيد مربوطه، به بانك مراجعه نمود، ولى متأسفانه

به علت عدم موجودى چك‌ها برگشت مى‌شود. با اطلاع از برگشت چك‌ها؛ صادر كننده و چك دهنده متفقاً به فروشنده مراجعه و تقاضاى مهلت كرده كه مورد موافقت قرار مى‌گيرد. پس از سررسيد مهلت مقرر فروشنده متوجه مى‌گردد كه منظور آقايان از تقاضاى مهلت اين بوده كه به موجب قانون طاغوتى چنانچه چكى در رأس موعد، بلا محل باشد و دارندۀ چك از ظهرنويس شكايت نكند. حق او از بين رفته و بايستى از صادر كننده مطالبه وجه آن را بنمايد. خلاصه فرد مذكور با سازش و هم‌دستى با برادرش به منظور كلاه‌بردارى مبادرت به اين عمل نموده‌اند. و نيز صادر كنندۀ دو قطعه چك نامبرده، قبلاً از طلبكار مذكور، يك قطعه زمين براى ساختمان منزل خريدارى و بابت قسمتى از وجه آن، چك مدت‌دار به فروشنده داده است. در سر رسيد بلامحل بوده و صادر كننده به عذر اين‌كه دست تنگ و فعلاً بى‌پول مى‌باشم و به محض خاتمۀ ساختمان منزل، منزل را فروخته و بدهى خودم و نيز وجه دو قطعه چك برادرم را به شما انتقال داده و مى‌پردازم، ولى مدتى معطل نموده و در اين اثنا منزل را به فرزند صغيرش منتقل نمود و سپس منزل مذكور را به شخص ديگرى فروخته و سند فروش به نام پسرش تنظيم و پول آن را دريافت مى‌كند. با توجه به هم‌دستى برادران فوق‌الذكر و محرز بودن كلاه‌بردارى آنان؛ استدعا دارد؛ حكم‌الله را بيان فرماييد كه شرعاً صادر كنندۀ دو قطعه چك بدهكار است يا انتقال دهندۀ چك‌ها كه در قبال آن‌ها اشيا را خريدارى نموده است.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، چك پول نيست و كسى كه چك را بابت بدهى به طلبكار تسليم كرده، مبلغ بدهى را ضامن است و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه نماييد.

سرقفلى

[سؤال 11625] 6681

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى نايب الامام امام خمينى، دامت بركاته

ملكى است كه مدت 24 سال به اجاره داده شده و در اجاره‌نامه صريحاً قيد گرديده مستأجر بابت سرقفلى هيچ‌گونه وجهى نپرداخته و از اين بابت هم حقى براى او در آينده ايجاد نخواهد شد. با اين‌كه خودش مى‌خواهد تخليه كند آيا شرعاً حق گرفتن وجهى به عنوان سرقفلى از مالكين دارد يا نه؟ ادام الله ظلكم على رؤوس العالمين

بسمه تعالى، در فرض سؤال مستأجر حق گرفتن سرقفلى ندارد.

[سؤال 11626] 6682

بسمه تعالى 8 / 12 / 1361

پيشگاه مبارك حضرت امام خمينى، سلام عليكم

خواهشمند است حكم مسأله زير را در صورت امكان بفرماييد:

1. مستأجرى مغازه‌اى را بدون سرقفلى اجاره نموده است. آيا هنگام تخليه حقى بابت سرقفلى يا غيره به او تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، حق ندارد.

[سؤال 11627]

2. مستأجرى مغازه‌اى را بدون سرقفلى اجاره نموده است و شرط شده است كه مستأجر هنگام تخليه حق مطالبۀ حقى يا وجهى بابت سرقفلى را نداشته باشد، ليكن دادگسترى حكم مى‌كند كه موجر بايد سرقفلى به مستأجر بدهد و اين شرط در دادگاه

پذيرفته نمى‌شود، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، حكم در مسأله قبل ذكر شد.

[سؤال 11628] 6683

بسمه تعالى 20 / 1 / 1362

محضر محترم نمايندۀ حضرت امام خمينى، دام عمره العالى، محترماً به عرض عالى مى‌رساند:

آيا شخصى كه مغازه‌اى را اجاره كرده و چيزى به عنوان سرقفلى پرداخت نكرده، مى‌تواند از صاحب دكان مطالبۀ سرقفلى بكند؟ و آيا بعد از وفات مستأجر، ورثۀ او مى‌توانند از صاحب مغازه مطالبۀ سرقفلى بكنند؟

بسمه تعالى، اگر مستأجر حق سرقفلى را مالك نشده او و يا ورثۀ او حق ندارند چيزى بابت سرقفلى از مالك مغازه مطالبه كنند.

[سؤال 11629] 6684

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، سلام عليكم، به استحضار امام بزرگوار مى‌رساند:

بندۀ حقير كارمند سادۀ وزارت بهدارى، يك باب مغازه در سال 1349 به بانك صادرات با اجارۀ اندكى اجاره داده‌ام و اكنون در حدود 4 سال است مغازۀ مذكور تخليه و مورد استفادۀ بانك نمى‌باشد. لهذا كليد مغازه را تحويل ننموده و ادعاى مبلغ قابل توجهى به عنوان سرقفلى را از اين‌جانب نموده، در حالى كه در ابتداى اجاره هيچ‌گونه وجهى اين‌جانب از بانك دريافت ننموده‌ام. و از طرفى، وزارت دارايى هم نسبت به مبلغ مذكور ادعاى ماليات مى‌نمايد. لذا از آن حضرت تقاضا دارد بفرماييد مبلغ مورد ادعاى بانك از اين‌جانب شرعاً جايز بوده يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مزبور حق مطالبۀ سرقفلى يا ماليات آن را ندارند.

[سؤال 11630] 6685

بسمه تعالى 9 / 3 / 1361

دفتر معظّم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

با كمال احترام به عرض مى‌رساند: يك باب مغازه كه داراى دو دهنه مى‌باشد در شهرستان اهواز در سال 1352 به بانك تجارت (بانك پارس سابق) طبق قرارداد - كه فتوكپى آن به پيوست تقديم مى‌گردد - به اجاره واگذار نموده‌ام. از طرف آن بانك مبلغ شش‌صد هزار ريال به عنوان وديعه پرداخت نمودند جهت سپردۀ ساختمان.

چون مدتى است كه بانك‌ها در يكديگر ادغام شده‌اند و آن بانك احتياج به محل مذكور ندارد مسئولان بانك تصميم گرفته‌اند كه ملك مورد اجاره را با دريافت سرقفلى، آن‌هم به مبلغى بيش از پنج برابر اجاره‌اى كه تا كنون پرداخته‌اند، به مالك واگذار نمايند. لذا از آن محضر مبارك استفسار مى‌نمايد: ساختمانى را كه با چنين شرايطى به عنوان اجاره در اختيار آن بانك قرار داده و اكنون هم مورد احتياج آن‌ها نيست، شرعاً بايد سرقفلى دريافت كنند و شرع مقدس اسلام اين عمل را تأييد مى‌نمايد يا خير؟ تقاضامند است راهنمايى فرماييد. اوامر آن دفتر محترم مورد اطاعت اين‌جانب خواهد بود.

بسمه تعالى، اگر در وقت واگذارى به بانك، شرط سرقفلى براى مستأجر نشده، حق مطالبۀ سرقفلى ندارند.

[سؤال 11631] 6686

بسمه تعالى 18 / 11 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، دامت‌بركاته

با اهداى عرض ارادت و بندگى؛ اميد است از كافّۀ آفات و بليات ارضى و سماوى مصون و محروس بوده باشيد. تلواً غرض از تصديع آن‌كه فدوى چند مسألۀ شرعى داشتم كه ذيلاً قيد شده، جوابش را كتباً اعلام فرماييد تا وظيفۀ قطعى و شرعى خود را دانسته و عمل نمايم، ان شاء الله:

1. شخصى در زمانى‌كه قانون سرقفلى نبوده مغازه‌اى را از مالكش با موجودى اجناسش با منافع خريدارى و اجاره مى‌نمايد، آيا به اين شخص در حال حاضر سرقفلى تعلق مى‌گيرد يا نه؟

بسمه تعالى، بعد از تمام شدن مدت اجاره، مالك مى‌تواند از مستأجر مطالبۀ سرقفلى كند؛ ولى مستأجر در فرض مرقوم، استحقاق سرقفلى ندارد.

2. شخصى در زمان طاغوت مغازه‌اى را از مالكش با موجودى اجناسش با منافع خريدارى و اجاره مى‌نمايد و شرط مى‌كند كه مغازه را به كسى واگذار ننمايد. هر موقع خواست مغازه را ترك كند. مغازه را با همان شرطى كه خريدارى كرده به صاحبش واگذار نمايد و مالك هم قولاً اين شرط را قبول مى‌نمايد؛ آيا از نظر شرع مقدس اسلام اين شرط درست است يا نه؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. مالكى مغازه‌اى را طبق قراردادنامه‌اى با گواهى چند نفر كه زير قراردادنامه را امضا كرده‌اند، به كسى در قبال ماهى فلان مبلغ اجاره مى‌دهد و مستأجر از روى اين قراردادنامه اجارۀ هر ماه را طى چك به نام خود مالك پرداخته و مالك آن‌ها را وصول مى‌نمايد. حال مالك از موقعيت اسلامى سوء استفاده نموده و شكايت نموده و ادعا مى‌كند كه من راضى نيستم و شما به غصب در مغازۀ من نشسته‌اى. آيا شكايت و ادعاى مالك با در نظر گرفتن دريافت اجاره‌بها از نظر شرع مقدس اسلام درست است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر شكايت و ادعايى دارد، مى‌تواند در دادگاه‌هاى شرعى مطرح كند.

4. مستأجرى حدود بيست و پنج سال با داشتن اجاره‌نامه در مغازه‌اى نشسته و در آن‌جا كاسبى مى‌نمايد و اجاره‌اش را ماه به ماه پرداخت مى‌نمايد؛ حال به صرف اين‌كه مالك مى‌گويد من راضى نيستم و بايد مغازه را تخليه نمايى، آيا در اسلام حكمى يا قانونى نسبت به مستأجر بيان شده يا نه؟

بسمه تعالى، بعد از تمام شدن مدت اجاره، مالك مى‌تواند از مستأجر مطالبۀ تخليه نمايد.

[سؤال 11632] 6687

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

محضر محترم حضرت امام خمينى، دامت بركاته، محترماً به‌استحضار مى‌رساند كه:

اين‌جانب در سال 1347 شمسى شش‌دانگ زمين، شامل چهارباب مغازه و يك گاراژ، واقع در شهرستان اهواز را در مقابل مبلغ سى هزار ريال در رهن شخصى قرار

دادم. در سال 1348 شمسى ملك فوق را با انعقاد اجاره‌نامۀ عادى پنج ساله از قرار ماهيانه پنج هزار ريال به نام برده واگذار نمودم. در سال 1354 از طريق مراجع قضايى جهت تخليۀ ملك اقدام نمودم و در آن زمان متوجه شدم كه مستأجر، ملك را بدون اطلاع و اجازه، به شخص ديگرى واگذار كرده است و دادگاه نيز به همين علت رأى به تخليۀ ملك صادر نمود. ولى موجر را مكلف به پرداخت سرقفلى به مستأجر نموده است. در ضمن، مستأجر از سه سال پيش تا كنون اجاره‌بها را پرداخت نكرده است. نظر به اين‌كه در ابتدا ملك فوق در اجاره بوده و سرقفلى نيز از مستأجر دريافت نشده است و در حال حاضر نيز اين‌جانب توانايى پرداخت مبلغى به عنوان سرقفلى ندارم، خواهشمند است نظر خود را در مورد پرداخت سرقفلى به مستأجر مذكور اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، حق سرقفلى ثابت نيست.

[سؤال 11633] 6688

بسمه تعالى 3 / 9 / 1361

رهبر كبير انقلاب و مرجع تقليد شيعيان جهان

افرادى كه در ملك شخصى كسب مى‌نمايند و دينارى سرقفلى نپرداخته‌اند آيا حالا پس از ده سال كه مجموع اجارۀ پرداختى در حدود سى هزار تومان است، مى‌توانند يك صد و سى هزار تومان به عنوان سرقفلى از شخص ديگرى به نفع خود دريافت نمايند.

بسمه تعالى، در مفروض سؤال حق واگذارى ملك به غير مالك و نيز حق گرفتن سرقفلى از كسى ندارد.

[سؤال 11634] 6689

بسمه تعالى 10 / 6 / 1361

«با تمام گرفتارى‌هايى كه داريم، با جهان برخورد مكتبى مى‌كنيم». (امام خمينى)

ضمن سلام و درود فراوان بر امام امت و شهداى به خون خفتۀ اسلام و روحانيت مبارز و آگاه در خط اصيل اسلام و امام؛ تقاضا داريم جواب شرعى مسألۀ زير را در پاى همين ورقه مرقوم فرماييد.

اين نامه، چهارمين نامۀ تقديمى مى‌باشد؛ چون سه تاى اول بى‌جواب مانده است؛ ما از محضر امام منتظر جواب هستيم و طول عمر امام امت و كليۀ خدمتگزاران به اسلام را از درگاه احديّت خواستاريم.

اگر كسى از كسى يا شخصى از مؤسسه‌اى يا سازمانى يا اين‌كه مؤسسه يا سازمانى از شخصى، خانه‌اى يا مغازه‌اى را بدون پرداخت هيچ وجهى به هيچ عنوانى - اعم از سرقفلى و حق كسب و پيشه و وام و غيره - برابر شرع اسلام براى مدت معيّنى با وجه اجارۀ ماهيانۀ معيّنى جهت استفادۀ شرعى اجاره نمايد پس از اتمام مدت اجاره كه در قرارداد قيد و ثبت شده، ملك مذكور براى مستأجر لازم نيست و حاضر است آن را براى موجر كه فاقد خانه و زندگى است جهت استفادۀ شرعى و شخصى تحويل دهد، ولى مستأجر برابر مادۀ 19 قانون «مالك و مستأجر» مبلغ هنگفتى به نام حق و كسب و پيشه بابت ترقّى ملك مذكور از موجر مطالبه مى‌كند؛ ولى موجر كه از طبقۀ مستضعف واقعى جامعه مى‌باشد قادر و حاضر به پرداخت هيچ وجهى نيست و مستأجر در ملك مذكور سرمايه گذارى هم نكرده است و برابر قرارداد فى ما بين، مستأجر حق انتقال به غيره هم ندارد.

با توجه به مراتب بالا، آيا برابر شرع مقدس اسلام و با الهام از فرمايشات تاريخى امام امت مبتنى بر ملغا بودن كليۀ قوانين خلاف شرع سابق و اجراى صحيح و سريع كليۀ قوانين نجات بخش اسلام در تمام امورات مملكتى، اجراى مادۀ 19 قانون «مالك و مستأجر» شرعى و جايز مى‌باشد يا خير؟ منتظر جواب كتبى.

اگر موجر حاضر به پرداخت وجه درخواستى مستأجر نباشد، مستأجر مى‌تواند ملك مذكور را به ديگرى واگذار كند؟

بسمه تعالى، با پايان يافتن مدت اجاره، تصرف مستأجر در ملك موجر

بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان است و اگر مستأجر حق سرقفلى به نحو مشروع ندارد و در ضمن عقد اجاره، شرط خاصى به نفع او نشده، حق ندارد در برابر تخليۀ ملك و تسليم آن به مالك، چيزى از مالك درخواست نمايد.

[سؤال 11635] 6690

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

خدمت رهبر و امام امت اسلامى، آيت الله العظمى الخمينى، اطال الله عمره الشريف، سلام عليكم

اين‌جانب در سال 1350 يك باب خانه داراى مغازه خريدارى نموده‌ام و چون فروشندۀ خانه، سرقفلى از مستأجر اخذ نكرده بود اين‌جانب مغازه را از مستأجر مطالبه نموده‌ام؛ البته امتناع ورزيد و آن وقت به استاندارى اطلاع دادم (چون ما از معاودين عراقى هستيم) و آن‌ها گفتند ورقه بنويسيد و ما او را بيرون مى‌كنيم؛ ولى خوفم از خدا مانع اين كار گشت. و سه سال پيش دوباره حقير مغازه را از مستأجر مطالبه نموده‌ام؛ البته ايشان ممانعت كرد و بنده پيشنهاد كردم نزد امام جماعت مسجد محل رفته و رأى او را بخواهيم. امام جماعت فرموده‌اند كه اقامت ايشان در مغازه بدون رضايت شما مجاز نيست. حقير با شكايت به محاكم، پس از پيگيرى، حكم آخر صادر كردند مبنى بر پرداخت يك ميليون و پانصد هزار ريال در وجه مستأجر، مقابل تخليۀ مغازه. مبلغ مذكور را به حساب دادگاه واريز نموديم؛ ولى با دستور آن حضرت در مورد اسلامى بودن احكام قضايى، حكم صادره معلّق و به اجرا درنيامد و قاضى پرونده منتظر دستور فقهى اين امر مى‌باشد. آيا پرداخت مبلغ 000/ 500/ 1 ريال بابت سرقفلى اين مغازه جايز است، در حالى‌كه نرخ متعارف در منطقه حدود 000/ 600 ريال مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه حق سرقفلى به مستأجر واگذار نشده و مدت اجاره سرآمده، با مطالبۀ مالك شرعى، واجب است مستأجر ملك را تخليه و حق مطالبۀ سرقفلى ندارد.

[سؤال 11636] 6691

بسمه تعالى

محضر مبارك بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، خواهشمندم پرسش ذيل را پاسخ فرماييد:

در صورتى كه مستأجرى در موقع اجارۀ محل، پولى به عنوان سرقفلى پرداخت نكرده باشد آيا حق درخواست سرقفلى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، حق سرقفلى ندارد.

[سؤال 11637] 6692

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب، آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله الشريف محترماً به عرض مى‌رساند: شخصى نُه سال قبل دكانى را چهار ساله به اجاره داده، بدون اين‌كه يك ريال غير از مال الاجاره از مستأجر بگيرد. ولى به واسطۀ قانون مليسپوى امريكايى ملعون - كه قانون كشور در آن وقت بود - در اجاره نامه شرطى بدين عبارت شده: «بعد از انقضاى مدت اجاره چنانچه مستأجر، دكان مورد اجاره را تخليه و به موجر مسترد نمود، موجر بر حسب ديد و نظريۀ دو نفر كارشناس يا كسبۀ محل آنچه سرقفلى بر حسب عرف تعيين شد، نصف آن را موجر به مستأجر بدهد؛ يعنى ببخشد كه از نظر شرع انور مباح و حلال باشد».

پنج سال قبل كه مدت اجاره تمام شده موجر پيشنهاد تخليه به مستأجر نمود. مستأجر امتناع از تخليه نمود و گفت: ممكن نيست تخليه نمايم و اكنون پنج سال غصباً و عدواناً در دكان مذكور نشسته. آيا با شرط موقت فوق كه «بعد از انقضاى مدت اجاره چنانچه تخليه نمود...» و حالا هم به حكم دادگاه شرع بايد تخليه كند، آيا بر موجر حقى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بر صاحب ملك حقى ندارد.

[سؤال 11638] 6693

بسمه تعالى

دفتر استفتاى حضرت امام خمينى، استدعا دارم در پاسخ استفتاى ذيل حكم شرع انور اسلام را به بنده ابلاغ فرمايند تا تكليف شرعى خود را بدانم و به علت عدم آگاهى براى يك مسلمان يا احياناً براى خود ايجاد زحمتى نكنم:

قضيه اين است كه اين‌جانب و خواهرم مغازه‌اى داريم كه آن را به يك نفر اجاره داده‌ايم. البته سرقفلى از مستأجر نگرفته‌ايم و حق انتقال به غير به او نداده‌ايم. اكنون مدت اجاره منقضى شده است. چون مستأجر به اين مغازه احتياج ندارد كسب خود را از آن برچيده و مدت دو سال و چند ماه است كه آن را مقفول و بلااستفاده گذارده و مكرر به من اعلام مى‌كند كه سرقفلى به او بپردازم تا مغازه را در اختيار من قرار دهد.

البته در اين مدت كه مغازه تعطيل و مقفول است، مال الاجاره به اين‌جانبان مى‌پردازد.

حال آيا ماها كه سرقفلى از مستأجر نگرفته‌ايم و حق انتقال به غير به او نداده‌ايم و او هم كسب خود را از مغازۀ ملكى ما برچيده است، بايد شرعاً سرقفلى به او بپردازيم يا خير؟ استدعاى ابلاغ حكم شرعى را در اين باره دارم.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، حق مطالبۀ سرقفلى ندارد.

[سؤال 11639] 6694

بسمه تعالى 28 / 6 / 1361

محضر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر اسلامى ايران، دامت بركاته، با نهايت احترام؛ استدعا مى‌شود مقرر فرماييد جواب مسأله را كه ذيلاً مرقوم گرديده در پايين اين پرسش مرقوم فرماييد؛ شرعاً مورد حاجت است:

مغازه‌اى در سال 1355 بدون اين‌كه وجهى از بابت سرقفلى يا حق كسب و پيشه دريافت شده باشد، به منظور لوله كشى به اجاره واگذار شده و در تيرماه 1358 با توافق طرفين موجر و مستأجر و با پرداخت مبلغ چهارصدهزار ريال از طرف موجر به

مستأجر از بابت امتياز كسب و سرقفلى و امتياز برق و امتياز تلفن، پرداخت شده، سند اجاره فسخ و مغازه تحويل موجر گرديده است. اينك مستأجر به تحريك اتحاديۀ صنف آهن‌كاران مطالبۀ حق كسب و پيشه نموده. سؤال اين است:

1.

آيا با توجه به اين‌كه در موقع تنظيم سند اجاره و تحويل مغازه به مستأجر، وجهى از هيچ بابت از مستأجر دريافت نشده و سند اجاره پيوست حاكى از اين مطلب است و خدا را ناظر و شاهد مى‌دانم كه هيچ‌گونه وجهى از بابت سرقفلى از مستأجر دريافت نداشته‌ام، آيا پرداخت وجهى از بابت سرقفلى يا حق كسب و پيشه شرعاً جايز است يا خير؟

2.

با توجه به اين‌كه به موجب قرارداد منعقده مبلغ چهارصد هزار ريال از بابت امتياز و سرقفلى و امتياز برق و تلفن به مستأجر پرداخت شده و مغازه تخليه و تحويل موجر گرديده، آيا مطالبۀ وجهى ديگر به عنوان حق كسب و پيشه شرعاً جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، پس از پايان مدت اجاره اگر مستأجر به وجه شرعى حق سرقفلى در آن محل ندارد، بايد محل را تخليه كند و به مالك تسليم نمايد، و حق مطالبۀ چيزى از اين بابت از مالك ندارد.

[سؤال 11640] 6695

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى دام ظله العالى، ضمن عرض سلام و آرزوى توفيق هرچه بيشتر جناب‌عالى و موفقيت رزمندگان اسلام بر عليه ابر جنايتكاران غرب و شرق احتراماً از آن حضرت خواستارم نظر خود را در مورد مسأله زير بيان فرمايند.

دو باب مغازه مجزا از منزل مسكونى خود را مدت مديدى پيش (حدود بيست سال) به عنوان اجاره به شخصى داده‌ام و از نامبرده حتى يك ريال به عنوان سرقفلى و

يا غير آن، مگر مال الاجاره دريافت نكرده‌ام و مدت اجاره آن به پايان رسيده و حدود 10 سال است كه عدم رضايت خود را مبنى بر باقى ماندن بر روى ملكم به او اعلام كرده‌ام ولى نامبرده حاضر به تخليه آن نيست و با توجه به اين‌كه دو فرزندم بيكارند كه يكى از آن‌ها مدت دو سال است در جبهه‌هاى نبرد عليه صداميان كافر به خدمت مقدس سربازى مشغول است و عن قريب باز مى‌گردد و جهت كسب و امرار معاش آن‌ها، مغازه‌هاى فوق را لازم دارم خواهشمندم بفرماييد.

1.

آيا نامبرده فوق حق دارد كه ملك مزبور را تخليه نكند؟

2.

آيا حق مطالبه سرقفلى با توجه به اين‌كه قبلاً چيزى به اين عنوان نپرداخته است دارد؟

بسمه تعالى، بعد از تمام شدن مدت اجاره و مطالبه مالك، مستأجر بايد عين مورد اجاره را تخليه كند و اگر از طرف مالك حق سرقفلى به او داده نشده حق مطالبه سرقفلى ندارد.

[سؤال 11641] 6696

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، دامت بركاته، با نهايت احترام؛ استدعا دارد مقرر فرماييد دفتر آن جناب، در مورد معضل زير، به اين‌جانب پاسخ بدهند.

اين‌جانب حدود ده سال قبل محلى را براى افتتاح شعبۀ يكى از بانك‌ها كه فعلاً منحل گرديده است، به اجاره واگذار نموده‌ام و در سند رسمى نيز قيد شده است كه سرقفلى اخذ ننموده‌ام و در هنگام تخليه و انقضاى مدت، مستأجر نيز نبايستى سرقفلى از اين‌جانب دريافت نمايد؛ آيا شرعاً مستأجر حق دريافت سرقفلى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، مستحق سرقفلى نيست.

[سؤال 11642] 6697

بسمه تعالى

محضر مقدس نايب الامام و رهبر عالى‌قدر آيت الله العظمى خمينى كبير، مدّ ظله العالى و ارواحنا فداه

آيا حق اولويت و تقدم، در تمديد و يا تجديد اجاره براى مستأجر موقوفه كه خلفاً عن سلف تا سه نسل و تا كنون كه بيش از هشتاد سال است به عنوان اجاره، برطبق مدارك موجوده، در اختيار و تصرف داشته و دارند ثابت مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، صرف سابقۀ مستأجر بودن، موجب حق اولويت نيست و تصرف در وقف، موقوف است به اجازۀ متولى شرعى وقف.

[سؤال 11643] 6698

بسمه تعالى

احتراماً؛ مستدعى است نظريۀ آن جناب را در مقابل سؤال ذيل كتباً مرقوم فرماييد؛ زيرا مورد احتياج است:

اين‌جانب داراى يك باب مغازه هستم كه در دست فردى متمكن است و داراى چندين باب دكان بوده و هيچ گونه اجاره‌نامه عادى و رسمى هم از حقير نداشته و ندارد و حتى مدت اجاره‌نامه موجر قبلى هم چند سال است به اتمام رسيده. چون بيكارم و قصد كسب در دكان مزبور را دارم و به جز اين دكان جاى ديگرى را هم نداشته و ندارم؛ لذا به متصرف دكان مراجعه و تقاضاى تخليه را جهت استفاده شخصى خود نمودم. اما به عذر اين‌كه در بدو تصرف در چندين سال پيش، به مستأجر قبلى مبلغ دو هزار تومان سرقفلى داده‌ام، مى‌گويد: حال بايستى شما مبلغ چهارصد هزار تومان سرقفلى بدهيد تا دكان را تخليه نمايم و رضايت شما شرعاً جايز نيست.

نسبت به اين موضوع مذاكره شد و مقرر گرديد از آن جناب سؤال شود. باتوجه به

اين‌كه حقير فاقد سرمايه و زندگى هستم و با عنايت به مطالب فوق به هر نحو كه آن جناب شرعاً خود را مسئول و موظف مى‌دانيد نظريه را اعلام و مرقوم فرماييد كه «آيا پرداخت مبلغ ذكر شده به عنوان سرقفلى به متصرف جنبۀ شرعى دارد يا خير و يا اين‌كه ايشان استحقاق دريافت سرقفلى را دارد يا خير؟»

بسمه تعالى، مستأجر پس از سر آمدن مدت اجاره بايد محل را تخليه و به مالك تسليم نمايد و تصرف در ملك مشروعِ غير، بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام و موجب ضمان است و مستأجر اگر مدعى مالكيت سرقفلى محل به وجه مشروع باشد، تا دعوى خود را به وجه شرعى در محاكم صالحه ثابت نكند حق مطالبۀ پولى بابت سرقفلى ندارد.

[سؤال 11644] 6699

بسمه تعالى

1.

از نظر شرع مقدس، چنانچه محلى را در قبال سرقفلى و اجارۀ ماهيانۀ معينى واگذار نمايند آيا مالك حق دارد پس از مدتى اجاره را اضافه كند؟ چنانچه مالك بتواند درخواست اضافه اجاره‌بها كند، آيا از نظر شرعى ميزان آن به هر مقدار مجاز است؟

2.

در پاسخ به سؤال فوق اين نكته را اضافه مى‌نماييم كه در بسيارى از موارد، مالكين معادل تمام پول سرمايه‌گذارى براى ساختمان و يا حتى بيشتر از آن را از محل فروش سرقفلى به دست مى‌آورند و در طول مدت، چيزى به ملك اضافه ننمودند و مستأجر در ملك مذكور خرج مى‌كند و هر ساله نيز اين هزينه تكرار مى‌شود. در چنين مواردى چنانچه مالك، ملك را به شخص ديگرى بفروشد آيا مالك جديد حق دارد اجاره‌بها را اضافه كند؟

بسمه تعالى، 1 و 2. مالك شرعى مى‌تواند بعد از تمام شدن مدت اجاره، مطالبۀ مال الاجاره بيشترى نمايد و تعيين مقدار، موقوف به رضايت طرفين است.

[سؤال 11645]

3. اساساً مسأله سرقفلى كه سابقاً قانونى نبود كه ملك‌ها را طبقه يا به صورت تفكيكى به فروش برسانند و به‌جاى آن سرقفلى مى‌پرداختند با توجه به نكته‌اى كه در قسمت مقدم بند دوم بالا عنوان شد، از نظر رسالۀ عمليۀ امام چيست؟ نظر حضرت امام نسبت به سرقفلى چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، گرفتن سرقفلى براى مالك شرعى يا كسى كه سرقفلى از جانب مالك به او واگذار شده مانع ندارد.

[سؤال 11646] 6700

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت امام خمينى

پس از عرض سلام و ابراز ارادت و التماس دعا و آرزوى هميشگى مبنى بر سلامتى شما رهبر بزرگوار، قلب هميشه تپندۀ ملت؛ بدين وسيله كسب تكليف شرعى مبنى بر مشكل زير مى‌نمايم:

زنى هستم كه خرج خودم و فرزندانم را مى‌دهم و مدت 8 سال پيش منزلى به قيمت 217 هزار تومان - كه اكثر آن قرض بود - خريدم كه چون چهار دستگاه 70 مترى بود از اجاره‌بهاى آن، قسط خانه را پرداخت مى‌كردم. بعد از مدتى خودم ساكن اين محل شدم كه از آن روزى كه اين خانه را خريدم متوجه شدم گاراژ اين خانه به مدت يك سال از طريق صاحب‌خانۀ قبلى به نام انبار الكتريكى، به اجارۀ آقايى درآمده كه ماهى 45 تومان مبلغ اجارۀ آن است. با صاحب‌خانۀ قبلى مطرح كردم. گفت: اين مرد، مؤمن است و من به او گفته‌ام اين خانم بچه‌دار است؛ سرپرست ندارد؛ گاراژ را تخليه كن و او اين كار را مى‌كند. از آن روز به بعد من به اين آقا گفتم مدت يك سالت به سر رسيده؛ در ضمن از صاحب‌خانۀ قبلى اجاره كرده‌اى و من راضى به ماندنت نيستم و خانۀ من 70 متر است؛ مى‌خواهم اسباب و اثاثيه‌ام را در گاراژ بگذارم و در ضمن رفت

و آمدهايت آسايش را از ما گرفته و اين‌جا منزل است نه محل كار؛ اين انبار 5/3×3 مترى را تخليه كن.

و حالا هشت سال است كه من به او مى‌گويم و او كه مى‌بيند من سرپرستى ندارم، توجهى نمى‌كند. 4 سال قبل اجاره را به 1000 تومان رسانيد؛ اما من به دليل عدم رضايت، اجاره را نگرفتم و او اجاره را به بانك برد. بعد به وسيلۀ دامادم گفتيم شكايت كنيم. اما وكيلى گفت كه شما تا ابد كارى نمى‌توانيد بكنيد و دليل آن اين است كه به اسم انبار اجاره داده شده. بعد از اين مسأله تصميم گرفتم بروم اجاره را بگيرم. اما بانك گفت اجاره را به دليل اين‌كه اجاره‌نامه به نام صاحب‌خانۀ قبلى است و از شما اجاره نكرده به شما نمى‌دهيم.

و حالا سيزده - چهارده ماه است اجاره نمى‌گيرم و مى‌گويد: به شرطى تخليه مى‌كنم كه 100 هزار تومان به من بدهى؛ در صورتى كه من امكان دادن 5 هزار تومان را هم ندارم. بدين‌وسيله از حضرت امام كسب تكليف شرعى مى‌نمايم كه:

1. آيا درخواست 100 هزار تومان پول - كه اين آقا از من خواسته است - جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با سر آمدن مدت اجاره، مستأجر حق تصرف در ملك، بدون اجازۀ مالك ندارد و تصرف او غصب و حرام و موجب ضمان است.

[سؤال 11647]

2. آيا عدم تخليۀ اين آقا و اعمال ايشان مطابق فتواى شما شرعى است يا خير؟ و ماندن ايشان در ملك من و درآمدى كه از اين محل دارند حلال است؟ تكليف شرعى من چيست و من از نظر شرع چگونه بايستى عمل كنم؟

بسمه تعالى، با تمام شدن مدت اجاره، مستأجر مكلف است محل را تخليه كند و به مالك تحويل نمايد، بدون اين‌كه شرعاً حق داشته باشد چيزى از بابت تخليۀ ملك و تسليم به مالك از مالك مطالبه كند.

[سؤال 11648] 6701

بسمه تعالى 25 رمضان 1402 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض مى‌رساند: شخصى دكانى را به منظور كسب، اجاره نموده به ماهى دويست تومان؛ ولى مدت اجاره اصلاً معين و ذكر نشده است و پس از چند سال صاحب دكان مى‌گويد: خودم مى‌خواهم كاسبى كنم، دكان را تخليه كن. آيا مستأجر به اصطلاح مى‌تواند شرعاً پولى از صاحب دكان براى تخليه بگيرد يا نه؟ و مخفى نماند كه در قرارداد فيمابين قيد شده است كه مستأجر يك سفتۀ ده‌هزارتومانى به موجر بدهد كه اگر خالى نكرد مستأجر آن دكان، موجر حق داشته باشد آن ده هزارتومان را وصول كند. آيا اسم اين عمل و قرارداد سرقفلى است يا نه؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه مدتى براى اجاره تعيين نشده، هر وقت مالك مطالبه نمود مستأجر بايد محل را تخليه كند و به مالك برگرداند.

[سؤال 11649] 6702

بسمه تعالى 4 / 6 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، اميد مستضعفان، دام ظله، محترماً؛ به عرض مى‌رسانم:

1.

دو باب مغازه در سال 1341 به مدت يك سال اجاره دادم و بعد از اين‌كه مدت اجاره تمام شد چندين بار مراجعه كردم و تقاضاى تخليه نمودم و گفتم: «راضى نيستم از اين ملك استفاده كنى» و ايشان ترتيب اثرى ندادند. اجاره‌نامه محضرى نيز موجود است.

2.

در سال 1356 بدون اطلاع و رضايت اين حقير، با اين‌كه در اجاره‌نامه محضرى قيد شده كه حق انتقال به غير ندارى به مدت يك سال اجاره داد و من بعداً از اين جريان مطلع شدم.

3.

از ايشان خواستم مغازه را تخليه كند و ايشان گفتند: «بايد 2000000 ريال به

عنوان سرقفلى به من بدهى». در صورتى كه بدون سرقفلى به او اجاره دادم و تمام مدارك موجود است. خواهشمند است در اين سه مورد حكم شرعى را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، مستأجر پس از سرآمدن مدت اجاره مكلف است ملك را تخليه كند و به مالك برگرداند و حق ندارد از مالك مطالبۀ سرقفلى نمايد و يا آن‌كه ملك را بدون اجازۀ مالك تصرف كند و يا به ديگرى اجاره دهد.

[سؤال 11650] 6703

بسمه تعالى 4 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

احتراماً؛ اين‌جانب كه در يك شركت ساختمانى سهيم بودم، حدود يك سال و نيم قبل، در مورد دريافت سهم خود با شركا اختلاف مالى داشته، كه با مراجعه به دادگسترى موافقت شد مبلغى طى سه قطعه چك، به اين‌جانب پرداخت گردد و در حضور بازپرس و با موافقت او، رسيدى در مورد دريافت سه قطعه چك دادم، كه يكى از چك‌ها به تاريخ همان روز وصول شده، ولى دو قطعۀ ديگر كه موعد آن يازده روز بعد بود، پرداخت نگرديد. با شكايت مجدد اين‌جانب، در پاسخ كتباً اعلام كردند به استناد رسيد مذكور، پرداخت شده است، در حالى كه تاريخ دو قطعه چك، يازده روز بعد از تاريخ رسيد مى‌باشد و رسيد مذكور مربوط به دريافت چك بوده نه مبلغ آن، و بازپرس هم حاضر و ناظر بوده است. خواهشمند است فتواى مسأله فوق را صادر فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، رسيد دريافت چك به تنهايى رسيد دريافت طلب نيست و تا مبلغ طلب وصول نشود، بدهى بدهكار به حال خود باقى است و فيصلۀ نزاع موكول به محاكم صالحه است.

[سؤال 11651] 6704

بسمه تعالى 27 / 6 / 1361

محضر مبارك امام امت و اميد مستضعفان جهان، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند: بانك ملت در سال 1345 محلى به مساحت تقريبى 158 متر مربع، بدون پرداخت سرقفلى و با پرداخت مال الاجاره، ماهيانه به مبلغ 38000 ريال بدون اين‌كه حق انتقال به غير را داشته باشد، اجاره مى‌نمايد.

در سال 1351 مال الاجاره طى توافق به مبلغ 8000 ريال تغيير يافته و نيز طى سند رهنى، مبلغ 4200000 ريال وام بدون بهره از طرف بانك به موجر اعطا مى‌شود كه تا اين لحظه در اختيار نامبرده بوده و هنوز پرداخت نشده است.

حاليه موجر تقاضاى تخليه محل مورد اجاره، بدون پرداخت حق كسب و پيشه را دارد. با عنايت به اين‌كه مبلغ قابل توجه 38000 ريال مال الاجاره در سال 1345 با توجه به عدم پرداخت سرقفلى تعيين گرديده بود، و نيز استفاده از مبلغ 4200000 ريال وام بدون بهره و كارمزد به مدت ده سال از طرف موجر، و اين‌كه حق كسب و پيشه محل مذكور هم اكنون حدود پنج ميليون ريال برآورد شده است، متمنى است نظر مبارك را اعلام فرماييد. ومن الله التوفيق و عليه التكلان

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، با مطالبۀ مالك بايد مورد اجاره تخليه شود و آنچه را مالك وام گرفته، ضامن است و بايد بپردازد، و بيش از آن چيزى بدهكار نيست.

[سؤال 11652] 6705

بسمه تعالى

حضور محترم بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

احتراماً؛ اين‌جانب در سال 1347 يك مغازه در خيابان مسجد سيد اصفهان اجاره

نمودم؛ البته با موافقت مالك مبلغ شش هزار تومان به مستأجر قبلى دادم و از مالك اجارۀ رسمى نمودم؛ پس از ده سال كه گذشت، مالك اظهار نمود كه خودم مغازه را مى‌خواهم؛ در صورتى كه احتياج به مغازۀ شخصى نداشت و در دانشگاه تدريس مى‌نمود و چند مغازۀ ديگر را هم به همين عنوان از مستأجرين گرفته و مبالغ زيادى سرقفلى گرفته و اجاره داده است، با اين‌كه اجاره را اضافه نموده بود؛ پس از شكايات زياد بنده در اين مدت، دادگاه تعيين نمود كه مبلغ يك صد و بيست هزار تومان سابقۀ محل بگيرم، كه در حدود بيست هزار تومان آن بابت ماليات و مخارج ديگرى كه به آن تعلق مى‌گيرد صرف مى‌شود؛ در صورتى كه جنب همين مغازه، هفتصد هزار تومان سرقفلى معامله نموده‌اند؛ بنده ناچارم با همين مبلغ، محل ديگرى جهت شغل و امرار معاش تهيه نمايم، اما با اين وصف، مالك اظهار مى‌دارد: همين مبلغى را هم كه دادگاه تعيين نموده، راضى نيستم بپردازم. خواهشمندم تكليف شرعى اين حقير را روشن فرماييد.

بسمه تعالى، اگر در ضمن قرارداد اجاره، شرطى به نفع مستأجر نشده، پس از پايان مدت اجاره، تصرف بدون اجازۀ مالك، غصب و حرام است و حق ندارد در تخليۀ ملك و برگرداندن آن به مالك، چيزى از وى مطالبه كند.

[سؤال 11653] 6706

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام ارواحنا فداه

محترماً به عرض مى‌رساند دكانى در سه سال پيش به شركت سيمرغ اجاره داده، اجاره منقضى شده مطابق تعهد كتبى پيوست خواهشمند است با مشاهده اجاره‌نامه و تعهد رسمى پيوست چون دينارى راجع به سرقفلى و غيره دريافت نشده دستور فرماييد رأس موعد مغازه را تحويل دهد، مدير عامل وقت ادعاى سرقفلى و حق براى

شركت مى‌كند لطفاً نظريه خود را مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، بعد از انقضاى مدت اجاره و مطالبه مالك، مستأجر بايد عين مورد اجاره را تخليه كند و حق مطالبه سرقفلى ندارد مگر اين‌كه از مالك حق سرقفلى به او داده شده باشد.

[سؤال 11654] 6707

بسمه تعالى 1 / 3 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب حضرت امام خمينى بعد از ابلاغ عرض سلام

اين‌جانب مغازه‌اى به يك شخص به مدت دو سال اجاره داده‌ام كه اكنون مدت هفت ماه هم از مهلت مقرر گذشته. هرچه مى‌گويم، مغازه‌ام را تخليه نمى‌كند. خودم هم نياز شديد به مغازه دارم. در عرض اين دو سال فقط هفت هزار تومان به بنده اجاره‌بها داده است حالا مى‌گويد بايد پنجاه هزار تومان بدهيد تا مغازه را تخليه نمايم.

آيا اين از نظر شرعى صحيح است؟ بنده مغازه را خريده‌ام فقط به خاطر مغازه تا اين‌كه رفع احتياجات مادى خود بنمايم. خواهشمندم هرچه به نظر شرع مقدس اسلام مى‌باشد مرقوم فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در پايان مدت اجاره با مطالبه مالك، مستأجر بايد مورد اجاره را تخليه كند و اگر شرط سرقفلى در ضمن عقد براى مستأجر نشده حق مطالبه سرقفلى ندارد.

[سؤال 11655] 6708

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى الامام موسوى الخمينى، خواهشمند است فتواى مبارك امام امت را در مورد مسأله ذيل استفسار فرموده و عين مرقومه را ارسال فرمايند.

اگر مغازه‌اى به مدت پنج سال از مالك با اجاره‌نامه رسمى فقط اجاره شود و هيچ‌گونه مبلغى به عنوان سرقفلى از طرف مستأجر پرداخت نشود پس از انقضاى مدت پنج سال سرقفلى مغازه مال كيست مالك يا مستأجر؟

بسمه تعالى، مربوط به مالك است و مستأجر در فرض مرقوم حق ندارد.

[سؤال 11656] 6709

بسمه تعالى 7 / 6 / 1361

دفتر محترم امام خمينى

اين‌جانب مالك دو باب مغازه مى‌باشم كه حدود دوازده سال قبل به شخصى به مدت يك سال، بدون سرقفلى اجاره دادم و ايشان تا به حال تخليه نكرده و مى‌گويد: حدود صد هزار تومان بدهيد تا تخليه كنم. حدود شش ماه پيش هم از طرف دادگاه آمده‌اند و گفته‌اند: بايد يك صد و سى هزار تومان بدهيد تا حكم تخليه صادر شود. آيا ايشان شرعاً مى‌توانند در صورتى كه سرقفلى نداده‌اند و حتى كرايۀ ناچيزى مى‌دهند، سرقفلى بگيرند؟

بسمه تعالى، اگر سرقفلى به وجه شرعى به مستأجر منتقل نشده، بايد پس از تمام شدن مدت اجاره، محل را تخليه كند و به مالك تحويل دهد و هيچ‌گونه حقى در اين باره بر مالك ندارد.

[سؤال 11657] 6710

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى و بنيان‌گذار انقلاب اسلامى ايران، جناب آقاى خمينى، مدّ ظله العالى، به شرف عرض مى‌رساند:

شخصى از زيدى دكانى را به مدتى اجاره نموده است. اما پس از انقضاى مدت اجاره از تخليه آن خوددارى مى‌كند و مدتى است كه بدون اجازه مستأجر در تصرف دارد و مى‌گويد: «بايد سرقفلى بدهى». در غير اين صورت حاضر به تخليه نيست. آيا

جايز است از صاحب دكان سرقفلى بگيرد يا خير؟ والسلام عليكم

بسمه تعالى، مالك اگر سرقفلى را به مستأجر منتقل نكرده، مستأجر حق مطالبه سرقفلى ندارد و پس از تمام شدن مدت اجاره مجاز در تصرف در محل بدون اجازه مالك نيست.

[سؤال 11658] 6711

بسمه تعالى

در سال 1350 مرحوم پدرمان محلى را بدون اخذ سرقفلى كه در سند رسمى قيد گرديده، با اجاره‌بهاى نازل در اختيار بانك رفاه سارى قرار داده است. بعد از انقلاب اسلامى بانك به علت عدم احتياج، محل را تخليه نموده، ولى از تحويل مغازه خوددارى نموده است. لذا از دادگاه تقاضاى تحويل محل گرديد. بانك مذكور ادعاى دريافت سرقفلى را مى‌نمايد. آيا پرداختن سرقفلى در حالى‌كه فقط اجارۀ ماهيانه دريافت شده است و از طرفى در سند رسمى كاملاً ذكر گرديده كه بانك بايد بدون ادعاى سرقفلى محل را به موجر واگذار نمايد، از نظر شرع مقدس اسلام چه صورتى دارد؟ به‌استحضار مى‌رساند كه ورّاث هيچ‌گونه ممرّ عايدى جهت تأمين زندگى ندارند.

بسمه تعالى، اگر اختيار سرقفلى از مالك به مستأجر داده نشده، مستأجر حق مطالبۀ سرقفلى ندارد.

[سؤال 11659] 6712

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيد عزّه العالى، پس از تقديم عرض سلام

شخصى در حدود 25 سال پيش مغازه‌اى را از شخصى گرفته و در آن زمان، سرقفلى به طور كلى رواج نبوده و نداده است. فعلاً آن مغازه مبلغى سرقفلى دارد. مغازه هم خريد و فروش شده و ديگرى صاحب آن مى‌باشد. بفرماييد آيا آن آقايى كه

در مغازه است، شرعاً مى‌تواند ادعاى سرقفلى بنمايد؟ و اگر مبلغى گرفت در صورت راضى نبودن صاحب مغازه و تحويل صاحبش داد، در حالى كه سرقفلى نداده است، براى شخص گيرنده اين پول چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر از طرف مالك حق سرقفلى به او داده نشده، حق مطالبۀ سرقفلى ندارد.

[سؤال 11660] 6713

بسمه تعالى 10 / 10 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

آيا كسى كه زمينى را به مدت دو سال اجاره كرده و مدت اجاره سال‌ها گذشته و متعهد شده بدون مطالبه سرقفلى محل را تحويل دهد، فعلاً حق مطالبه سرقفلى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، به ترتيبى كه نوشته‌ايد چنين حقى ندارد.

[سؤال 11661] 6714

بسمه تعالى 30 / 1 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از تقديم عرض سلام به شرف عرض عالى مى‌رساند: مالكى مغازه‌اى را بدون دريافت دينارى سرقفلى به مستأجرى اجاره داده و مستأجر هم در سند قبول نموده كه دينارى بابت سرقفلى نداده و موقع تحويل حق تقاضاى سرقفلى ندارد و همچنين متعهد شده حق واگذارى مورد اجاره را به غير بدون موافقت كتبى موجر نداشته، اينك مستأجر به محل ديگرى انتقال و مى‌خواهد عين مورد اجاره را بدون رضايت و موافقت مالك به ديگرى واگذار و سرقفلى دريافت دارد آيا حق واگذارى و گرفتن سرقفلى را به غير شرعاً دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله حق واگذارى به غير و گرفتن سرقفلى ندارد.

[سؤال 11662] 6715

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى و اميد تمامى مستضعفين جهان، حضرت امام خمينى

پس از تقديم عرض سلام و دست‌بوسى؛ اين‌جانب مغازه‌اى را از صاحب سرقفلى آن به ماهى پنج هزار تومان اجاره نمودم و اجارۀ صاحب ملك را هم از قرار ماهى يك صد و بيست تومان پرداخت نمايم و تا به حال در حدود دويست هزار تومان به صاحب سرقفلى پرداخت نموده‌ام. حال صاحب سرقفلى مى‌خواهد اين‌جانب را از مغازه بيرون نمايد؛ در صورتى كه پولى را كه اين‌جانب به صاحب سرقفلى پرداخت نموده‌ام، طبق فرمودۀ آن امام بزرگوار در رسالۀ مبارك خود، پول به صاحب سرقفلى بابت سرقفلى به حساب مى‌آيد و مستأجر اول كه پول دريافت نموده، نمى‌تواند مستأجر دومى را بيرون نمايد.

حال مى‌خواستم نظر مبارك خود را بفرماييد:

1.

پولى را كه به صاحب سرقفلى پرداخت نموده‌ام بابت سرقفلى حساب مى‌شود يا خير؟

2.

آيا مستأجر اولى اين‌جانب را مى‌تواند از مغازه بيرون نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، اجارۀ مزبوره باطل است و متصرف بايد رضايت مالك شرعى را تحصيل كند و مستأجر سابق اگر شرعاً حق سرقفلى داشته، تنها حق سرقفلى را مى‌تواند مطالبه كند.

[سؤال 11663] 6716

بسمه تعالى 10 / 7 / 1361

ضمن سلام و درود بيكران بر امام امت و شهداى اسلام و روحانيت مبارز و آگاه در خط اصيل اسلام و امام، تقاضا داريم جواب شرعى مسأله زير را به طور واضح مرقوم

و ارسال فرماييد، تا روح قوانين نجات بخش اسلام براى همه روشن گردد.

آيا اجراى مادۀ 19 قانون مالك و مستأجر - يعنى گرفتن مبلغى به نام حق كسب و پيشه هنگام تحويل مغازه يا خانۀ استيجارى به صاحبش، پس از انقضاى مدت قرارداد، بابت ترقى ملك مذكور، توسط مستأجر از موجر - شرعى و جايز مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن عقد اجاره، شرط گرفتن مبلغى از موجر هنگام تخليه شده، عمل به شرط لازم و صحيح است.

[سؤال 11664] 6717

بسمه تعالى

دفتر رهبر كبير انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيده عزه العالى

محترماً متمنى است به مسائلى كه در زير نوشته شده جواب مرحمت فرماييد:

1. شخصى با پرداخت سرقفلى به مالك، دكانى را بدون تعيين مدّت اجاره يا مبلغ مال الاجاره يا هر دو به عنوان اجاره متصرف است، آيا مالك مى‌تواند بعد از گذشتن مدّتى از تاريخ تصرّف، محل اجاره را به عنوان عدم صحت اجاره (باطل بودن اجاره) تخليه كند يا خير؟ در صورت محق بودن مالك نسبت به تخليه محل، سرقفلى پرداختى متصرف قابل استرداد است يا خير؟ چنانچه سرقفلى قابل استرداد است به ميزان اوليه بايد مسترد شود يا به قيمت روز؟

بسمه تعالى، سرقفلى به قيمت روز قابل استرداد است مگر اين‌كه حق سرقفلى در ضمن عقد اجاره فاسده به مستأجر واگذار شده كه در اين صورت سرقفلى هم منتقل به مستأجر نشده.

[سؤال 11665]

2. مستأجر دكانى را با پرداخت سرقفلى و شرط عدم حق واگذارى به غير، اجاره كرده، در صورت تخلف از شرط در مدّت و يا بعد از انقضاى مدت اجاره، مالك به

عنوان تخلف از شرط حقّ تخليه مورد اجاره را دارد يا خير؟ در صورت محقّ بودن مالك، سرقفلى پرداختى مستأجر قابل استرداد است يا خير؟ و به ميزان اوليه قابل پرداخت است يا به قيمت روز؟

3. مالك، دكانى را با دريافت سرقفلى اجاره داده، پس از انقضاى مدت اجاره، مالك مى‌تواند مستأجر را مجبور به تجديد تنظيم سند اجاره و يا اضافه نمودن اجاره بنمايد يا خير؟ و در صورت استنكاف مستأجر، مالك حق تخليه محل را دارد؟ و در صورت محقّ بودن مالك، سرقفلى پرداختى چه وضعى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، 2 و 3، با فرض تخلف شرط، مالك حق فسخ اجاره را دارد و در صورت انقضاى مدت اجاره، مالك حق تخليه دارد و بدون رضايت مالك تصرف جايز نيست و حكم سرقفلى در ذيل سؤال اول ذكر شد.

[سؤال 11666]

4. هرگاه مستأجر اجاره خود را با مطالبه مالك نپردازد، مالك مى‌تواند مورد اجاره را تخليه نمايد؟ در صورتى كه سرقفلى پرداخته باشد وضع سرقفلى چه صورتى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، حكم سرقفلى قبلاً معلوم شد و مالك نمى‌تواند تخليه نمايد و بر مستأجر واجب است كه مال الاجاره را بپردازد.

[سؤال 11667] 6718

بسمه تعالى 8 / 4 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر

توقيراً از محضر مقدس عالى‌جناب موضوع ذيل استفتا مى‌گردد:

قطعه زمينى موقوفه به موجب سند رسمى اجاره گرديده و در اجاره‌نامه قيد شده كه مستأجر حق دارد در زمين مذكور احداث اعيانى و تهيه مسكن نمايد. در زمين مزبور مستأجر شش باب مغازه بنا نموده و اعيانى آن را به ثبت رسانيده و ادارۀ اوقاف

نيز نظارت داشته و از سال 1347 تا كنون مدت 14 سال مى‌باشد از آن اعيانى استفاده شده و اجاره زمين طبق اجاره‌نامه به متولى موقوفه پرداخت شده و نيز در اجاره‌نامه هم قيد گرديده در صورتى كه مستأجر نخواهد اعيانى خود را به ديگرى واگذار نمايد بايد معادل ده درصد از قيمت اعيانى كه برابر مقررات متعلق به موقوفه است به اداره اوقاف بپردازد. بنابر اين صدى ده متعلق به ادارۀ اوقاف و صدى نود متعلق به مستأجر خواهد بود.

آيا با وجود اين‌كه اعيانى به وسيلۀ مستأجر و با مخارج شخصى مستأجر در زمين مزبور احداث گرديده و مدت 14 سال هم از اعيانى زمين موقوفه استفاده كرده فعلاً متولى ادارۀ اوقاف حق دارد مطالبۀ سرقفلى مغازه‌ها را بنمايد يا خير؟

استدعا دارد حكم موضوع را اعلام و ارشاد فرمايند تا مستأجر به تكليف شرعى خود عمل نمايد. والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، در فرض سؤال مطالبۀ سرقفلى مورد ندارد، ولى پس از تمام شدن مدت اجاره، متولى شرعى مى‌تواند هنگام تجديد اجاره، مال الاجاره را طبق مصلحت وقف بالا ببرد.

[سؤال 11668] 6719

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

بعد از عرض سلام، اميدوارم حال آن جناب خوب بوده و در راه اسلام بتوانيد به خوبى قدم برداريد.

اين‌جانب مدتى است كه به دنبال خريد يك باب مغازه هستم و چند روزى هست كه مغازه‌اى پيدا كردم و صاحب مغازه كه چند سال پيش سرقفلى مغازه را به مستأجر كنونى فروخته و حال، صاحب مغازه مى‌گويد كه من به دليل اين‌كه سرقفلى حرام است مايل نيستم كه مستأجر من سرقفلى مغازه را به شما بفروشد. حال به اين دليل من در هيچ كجاى تهران نمى‌توانم مغازه بخرم، به دليل اين‌كه همۀ مغازه‌هاى تهران

سرقفلى دارد. در ضمن نظر شما بستگى دارد به خريد اين مغازه، زيرا صاحب مغازه مى‌گويد كه فتواى امام مهم است و هرچه ايشان بگويند مهم است. حال از محضر آن‌جناب خواستارم كه ما را راهنمايى كنيد. به اميد موفقيت لشكريان اسلام

بسمه تعالى، گرفتن سرقفلى از طرف مالك شرعى و يا كسى كه مالك به او حق سرقفلى را واگذار نموده جايز است.

[سؤال 11669] 6720

بسمه تعالى

استفتا از جناب آقاى روح الله امام خمينى، سلام عليكم

اين‌جانب مغازه‌اى را از شخصى در 8 سال قبل سرقفلى كردم و با اجارۀ ماهى شصت تومان براى دو سال و هشتاد تومان براى بقيۀ ايام؛ يعنى براى تمام سال‌ها بوده. اين شخص پس از مدت حدوداً 4 سال منزل را كه ساختمان كرده بود به شخص ثانى فروخت و به وى گفت كه مقدار اجارۀ دكان 80 تومان است و بايستى به او - يعنى مالك فعلى - پرداخت شود و اين شخص ثانى قبول كرد. هر ماه اجاره را مى‌گرفت و رسيد مى‌داد.

شخص ثانى ملك را به شخص ثالثى فروخت و با همان شرايط و گفت كه مغازه سرقفلى شده و اجاره‌اش ماهى 80 تومان است.

شخص ثالث مدتى آن‌جا بود بعداً ملك را به شخص رابعى فروخت و باز شرايط را به او گفت كه مغازه را بنده سرقفلى كردم و اجاره‌اش ماهى 80 تومان است. ولى اين شخص بعد از يكى دو ماه شروع به آزار و اذيت ما كرد كه شرح آن مفصل است و تا كنون بنده را به عوامل مختلف به دادگاه و دادسرا و ادارۀ بهداشت و منزل يكى از علماى مشهد و شوراى محل و پيشنماز محل برده و با آب ريختن، مزاحم كار بنده - كه رنگ‌آميزى چوب مى‌باشد - مى‌شود. البته چون بنده به شما اعتقاد دارم و تا كنون هم اعتقادم را ثابت كرده‌ام و فرزندم را دوبار به جبهه فرستاده‌ام و هردو بار هم مجروح برگشته و اكنون با تن مجروح به بنده در كارم كمك مى‌كند تا خرج 6 سر عائله‌ام را

دربياورم، اميدوارم كه هرچه زودتر جواب نامۀ ما را بدهيد و هرچه زودتر ما تكليف شرعى خودمان را به طور صحيح انجام بدهيم.

البته بنده در قبل از صدور فرمان شما راجع به دادگسترى، در دادگاه محكوم به خالى‌كردن محل شدم. ولى ساير مراجع گفتند: چون شما زودتر اين محل را خريده‌ايد حق با شما مى‌باشد و نبايد او مزاحم شما شود. والسلام عليكم

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، تصرف مستأجر در مغازه بايد با رضايت مالك جديد باشد ولى براى تخليه و تحويل مغازه مى‌تواند به قيمت فعلى مطالبۀ سرقفلى نمايد.

[سؤال 11670] 6721

بسمه تعالى 27 / 1 / 1362

دفتر محترم استفتاى امام خمينى، ارواحنا فداه، پس از سلام، استفتا و استعلام مى‌گردد در اين باره كه:

صاحب مِلكى در موقع اجاره دادن محل كسب به اين‌جانب مبلغى نيز به‌عنوان سرقفلى محل به دلخواه خود دريافت نموده؛ آيا حالا منِ مستأجر حق واگذارى سرقفلى را دارم يا نه؟ و آيا مالك مى‌تواند ادعا كند از سرقفلى كه مى‌گيريد، بايد مبلغى را هم به من بدهيد؛ درصورتى كه ذكر كرديم سرقفلى محل را قبلاً به ما فروخته است؟

بسمه تعالى، اگر اختيار سرقفلى از طرف مالك به شما داده شده، اختيار واگذارى آن باشما است و نمى‌تواند ادعايى داشته باشد.

[سؤال 11671] 6722

بسمه تعالى 31 / 3 / 1362

محضر مبارك سماحة الإمام، آيت الله العظمى الخمينى، دام بقاؤه الشريف، لطفاً بفرماييد:

در مورد مستأجرى كه مغازه‌اى با پرداخت سرقفلى اجاره كرده و بعد از گذشت

سال‌ها موجر مى‌خواهد تخليه كند، آيا مستأجر همان مبلغ پرداختى را بايد بگيرد و بيشتر حق ندارد؛ در حالى‌كه سرقفلى محل، در حال حاضر خيلى بيشتر مى‌ارزد؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه اختيار سرقفلى از طرف مالك به مستأجر داده شده، مستأجر حق دارد به قيمت فعلى سرقفلى بگيرد.

[سؤال 11672] 6723

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر معظم انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى خمينى، دامت بركاته، با كمال احترام؛ استدعا دارد به مسأله شرعيۀ ذيل پاسخ فرماييد.

مالك يك باب دكان، منافع شش دانگ را به مدت سه سال به اجاره داده و مستأجر بدين منظور كه در مدت اجاره، اجاره‌بهاى كمترى بپردازد، مبلغى به عنوان سرقفلى به مالك پرداخته؛ با اين‌كه مدت سه سال از انقضاى مدت اجاره گذشته، مستأجر حاضر به تجديد اجاره نشده؛ در اين صورت تكليف مالك چيست؟ و آيا مى‌تواند از مستأجر بخواهد كه مورد اجاره را تخليه و تحويل دهد. والسلام عليكم

بسمه تعالى، مالك حق مطالبۀ تخليه را دارد؛ ولى با فرض اين‌كه سرقفلى دكان را به مستأجر واگذار كرده، مستأجر حق دارد مطالبۀ سرقفلى نمايد.

[سؤال 11673] 6724

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران، زيد عزّه العالى، با تقديم عرض سلام معروض مى‌دارد:

مالك و يا مالكين يك باب مغازه با دريافت مبلغى به عنوان سرقفلى و تنظيم اجاره‌نامه، بدون هيچ قيد و شرط عدم واگذارى به غير، آن را در اختيار مستأجرى مى‌گذارند. مستأجر، حق پرداخت سرقفلى و اجاره را با مبلغى بيشتر از پرداختى خود

به ديگرى واگذار مى‌نمايد. آيا از نظر مبارك، وى با رضايت طرفين مجوّز شرعى نسبت به دريافت مازاد وجه - كه واگذار كننده مى‌گيرد - دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، واگذاردن مستأجر حق سرقفلى خود را به ديگرى به مازاد، مانع ندارد. ولى اجاره دادن دكان به اجرتى بيشتر از اجرت اول، بدون احداث خصوصيتى در آن، جايز نيست.

[سؤال 11674] 6725

بسمه تعالى نهم جمادى الاولى 1398 ق

حضرت آيت الله العظمى خمينى، دام ظله العالى

دكانى از مالك آن با دادن سرقفلى به او بدون مدت اجاره نموده‌ام به مبلغ ماهى هفتصد و پنجاه تومان و اكنون مى‌گويد يا بايستى اجاره را سه هزار و پانصد تومان كنى و يا سرقفلى اوليه را بگيرى و بروى، در صورتى كه سرقفلى ترقى نموده است خواهشمند است تكليف شرعى اين‌جانب را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تعيين مبلغ اجارۀ سالانه اگر قبلاً در ضمن عقد صحيح لازم مقرّر نشده منوط به توافق مالك و مستأجر است و سرقفلى را اگر به وجه صحيح شرعى از مالك نخريده و مالك نشده است بيش از مبلغى را كه به حساب آن پرداخته استحقاق ندارد و حق سرقفلى در اين صورت براى او ثابت نيست و اجاره نسبت به مدتى كه مبلغ مال الاجاره و مدت اجاره يا يكى از آن دو تعيين نشده بود باطل است و مستأجر اجرت المثل دكان را در مدتى كه متصرّف بوده ضامن است.

[سؤال 11675] 6726

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، دامت بركاته

در مورد اين مسأله شرعيه چه مى‌فرماييد؟ شخصى محل كسبى را با لوازم و ابزار

كار از شخصى ابتياع نموده و پس از مدتى محل كار مذكور را با مقدارى از اثاث مذكور به بيع صحيح شرعى به ديگرى فروخته، و مدارك بيع هم موجود است؛ آيا اين معامله مطابق با رأى مبارك صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اختيار فروش ملك، با مالك است؛ ولى اگر سرقفلى محل را به ديگرى منتقل ساخته، در صورتى انتقال صحيح است كه شرعاً حق سرقفلى را مالك باشد.

[سؤال 11676] 6727

بسمه تعالى

1. مغازه يا محل كسب كه اشخاصى از مالك اجاره مى‌كنند مثلاً به مدت دو سال يا بيشتر و مالك از آن‌ها علاوه بر مال الاجاره مبلغى به عنوان سرقفلى مى‌گيرد و آن‌ها بدون اين‌كه با مالك شرط كنند كه بعد از تمام شدن مدت حق داشته باشند به ديگرى اجاره دهند به ديگرى اجاره مى‌دهند و مبلغى سرقفلى مى‌گيرند اين سرقفلى حلال است يا خير؟ و در هر صورت اين سرقفلى كه از شخص ثالث مى‌گيرند شخص ثالث بعد از دادن سرقفلى به مستأجر اول خمس آن را بايد بدهد يا خير و بر فرض وجوب خمس آيا فرقى هست بين اين‌كه اين شخص ثالث جاهل باشد به اين‌كه با توافق مالك به اصل اجاره بايد بعد از تمام شدن مدت محل را بايد تخليه كند و بين اين‌كه عالم به مسأله باشد يا خير؟

بسمه تعالى، كسى كه حق سرقفلى به نحو شرعى به او منتقل شده مى‌تواند حق خود را به ديگرى در مقابل مبلغى پول واگذار نمايد و حق مذكور جزء سرمايه محسوبست كه خمس دارد و فرقى بين علم و جهل خريدار نيست.

2. در صورتى كه خود مالك محل را با مدت طولانى اجاره دهد و سرقفلى هم بگيرد ولى مستأجر با مالك شرط نكند كه بعد از تمام شدن مدت، اگر مالك خودش خواست ملك را تحويل بگيرد، مستأجر حقّ داشته باشد از مالك سرقفلى بگيرد؛ در اين صورت سرقفلى‌اى كه اول به مالك داده خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، خمس دارد.

[سؤال 11677] 6728

بسمه تعالى 30 / 10 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، دام بقاؤه، لطفاً به چند سؤال زير پاسخ فرماييد.

1. مغازه‌اى را حدود سى سال پيش اجاره نموديم. اين مغازه را از بنيان با اجازۀ مالك (متولّى موقوفه) خراب نموده و تجديد بنا كردم و اخيراً تجديد اجاره نموده، حدود شش سال به پايان اجاره باقى مى‌باشد. آيا واگذار نمودن اين مغازه با دريافت سرقفلى مجاز مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، اختيار با متولى شرعى است و اگر در وقت اجاره، اختيار سرقفلى به مستأجر داده شده، مى‌تواند سرقفلى بگيرد.

2. قسمتى از شغل اين‌جانب، فروش روزنامۀ باطله مى‌باشد، با توجه به اين‌كه در جمهورى اسلامى حتماً كلمۀ الله و يا نام امامان عليهم‌السلام در روزنامه‌ها نوشته مى‌شود، آيا فروش روزنامه مجوّز دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. سرمايه گذارى در شركت‌هاى خصوصى و يا شركت‌هاى تعاونى، با علم به اين‌كه يك يا چند نفر از سهام‌داران سهم امام و سادات را نمى‌پردازند، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر وجوه خود را بپردازد، با اجازۀ حاكم شرع مانع ندارد.

4. كميته‌اى به نام فروش اجناس متروكه در تهران مى‌باشد كه اجناس بلا صاحب را كه از خارج آمده و صاحبانشان رجوع نكرده و يا فرارى مى‌باشند جمع كرده است. خريد اجناس از اين كميته چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، با احتمال اين‌كه روى موازين شرعى فروخته مى‌شود اشكال ندارد.

[سؤال 11678] 6729

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى

چنانچه متولى موقوفه‌اى در قسمتى از زمين موقوفه با پول خود مبادرت به احداث دكان نمايد؛ به هنگام واگذارى دكان به شخص غير آيا سرقفلى كه گرفته

مى‌شود متعلق به متولى است يا به موقوفه؟

بسمه تعالى، متولّى بايد مطابق صلاح وقف آن را واگذار كند و چنانچه وقف، عرفاً سرقفلى دارد؛ بايد به حساب وقف هم سرقفلى بگيرد.

[سؤال 11679] 6730

بسمه تعالى

اين‌جانب چندين مغازه به سرقفلى واگذار كرده‌ام. موقع فروش، حدود يك پنجم را قبلاً نقدى دريافت كرده‌ام و بقيه را به اقساط سه سال الى چهار سال چك يا سفته ماهانه داده‌اند و قولنامه كرده‌ايم و مغازه را تحويل داده‌ايم و آن‌ها نيز مشغول داد و ستد شده‌اند. حاليه پنج نفر از آقايان از دادن اجاره و اقساط ماهانه سرقفلى خوددارى مى‌نمايند. اين‌جانب هم عرض كرده‌ام كه هرچه داده‌ايد برمى‌گردانم تا از ملك اين‌جانب خارج شده و برويد و تا امروز هم هرچه داد و ستد كرده‌ايد، حلال شما باشد. ولى قبول ندارند و اين‌جانب و شريكم ابداً راضى به سكونت و داد و ستد آقايان مذكور در ملك خود نمى‌باشيم. تقاضا دارد تكليف شرعى بنده و آقايان را مرقوم و روشن فرماييد.

بسمه تعالى، مالك حق دارد مال الاجاره و بدهى بابت سرقفلى را از مستأجر مطالبه كند و تا مدت اجاره سر نيامده، حق مطالبه تخليه محل را ندارد.

[سؤال 11680] 6731

بسمه تعالى

محضر مقدس زعيم عالى‌قدر شيعه، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از ابلاغ سلام، موردى پيش آمده است كه به عرض امام مى‌رساند:

سرقفلى يك باب مغازه در اختيار اين‌جانب است و در موقع خريد در سند قيد شده است كه حق فروش، يعنى واگذارى سرقفلى مغازه به شخص ديگرى، با دارندۀ

سرقفلى است. اكنون بنده اين مغازه را مى‌خواهم به شخص ديگرى واگذار كنم و در سند مالكيت بايد امضاى صاحب ملك نيز باشد. اكنون كه براى امضاى سند به صاحب ملك مراجعه مى‌كنيم مى‌گويد كه بنده 20% قيمت فروش را از شما مطالبه مى‌كنم تا سند را امضا كنم. از حضور آن امام بزرگوار تقاضا مى‌كنم كه وظيفۀ شرعى بنده را دستور فرمايد كه آيا مالك شرعاً حق چنين ادعايى را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متعارف اين است كه صاحب ملك كه اختيار واگذارى را به مستأجر داده، بايد سند را مجاناً امضا كند، حق مطالبه چيزى ندارد.

[سؤال 11681] 6732

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، استفتا مى‌شود:

اگر شخصى مغازه را با دادن سرقفلى اجاره نمود و مدت مديدى در اجارۀ همين مستأجر مى‌باشد، متمنّى است بيان فرماييد آيا موجر مى‌تواند اجاره را اضافه نمايد؟

بسمه تعالى، پس از پايان عقد اجارۀ اول، در تجديد قرارداد اجاره، تعيين مال الاجاره موكول به توافق طرفين است.

[سؤال 11682] 6733

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى، مدّ ظله العالى على رؤوس الانام

احتراماً معروض مى‌دارد بر اين‌كه در اول سال 1358 جمعى از مؤمنين با همكارى استاندار و شهردار وقت زمين مرا كه از خيريه‌هاى فرح بوده است براى بهزيستى اراك و به صورت مزبلۀ شهر بيرون آمده بود پاكسازى كرده و اقدام به احداث ميدان تره‌بار نمودند كه از جهاتى به نفع شهروندان تمام شده است و در همان حين اعلام كردند كه

هر كس مى‌خواهد مغازه‌هاى ساخته شده داشته باشد فلان مبلغ پول به حساب اين ميدان واريز كند مشروط به شرايط ذيل:

1.

اين‌كه هر سه سال يك مرتبه هيئت امناى ميدان با نظر كارشناس در تجديد اجاره و اجاره‌بها تجديد نظر كنند.

2.

هيچ مغازه‌دارى حق واگذارى مغازه خود را به غير ندارد مگر با اجازه هيأت امنا.

3.

هر موقع مغازه‌دار نخواست يا نتوانست كسب كند و خواست تخليه كند و برود همان پولى را كه داده است بگيرد و برود و به چيز ديگرى اضافه حق ندارد مگر آن‌كه برابر مقررات ميدان، خود احداث عملى كرده باشد كه با نظر هيأت امنا پول آن را بگيرد و برود. با اين‌كه معلوم است پول بدون عمل ساختمان نمى‌سازد هيأت امنا به طور رايگان و براى خدا با وجود كمبود آهن و مصالح ديگر فعاليت كردند تا اين ميدان به صورت مطلوبى ساخته شد و بازارى به وجود آورد و در اساسنامۀ ميدان هم قيد شده است كه از درآمد ميدان و اضافه پولى كه در صندوق مانده است براى همان بچه‌هاى بى‌سرپرست كه تحت پوشش بهزيستى بوده‌اند خانه ساخته شود كه تحت شرايطى به آن‌ها واگذار گردد و وام قرض الحسنه يا كمك به پسران و دختران بى‌بضاعت كه از ازدواج معمولى هم عاجزند بشود. سوم هر كار خيرى كه به نظر هيأت امنا و عالم مورد اطمينان اراك اولى بود بعد از آن‌ها انجام شود و درصدى هم صرف تبليغات و... گردد اينك مغازه‌داران محترم نظر به وضع بازار خود كرده و ترقّى سرقفلى را مشاهده كرده‌اند، مى‌گويند اين مغازه‌ها از پول ما ساخته شده و زمين هم كه مال دولت است. اين قدر ارزش اجاره ندارد و زحمات هيأت امنا را ناديده گرفته و مى‌خواهند مثل همه ما اختيار مغازه با خودشان باشد. نظر مبارك را بيان فرماييد حق دارند يا نه؟

بسمه تعالى، امر زمين و مغازه‌هاى ذكر شده با دولت اسلامى است.

[سؤال 11683] 6734

بسمه تعالى

پس از عرض سلام تقاضا داريم كه به سؤالات ذيل پاسخ عنايت فرماييد:

1. اگر مكان‌هايى را كه وقف مدرسه يا مسجد يا جهات ديگر است در زمانى كه اجارۀ آن‌ها مثلاً ماهى سى تومان بوده تصرّف نموده، بعداً اجاره بالا رفته (به طورى كه اگر تخليه كند متولّى يا حاكم شرع مى‌تواند ماهى سيصد تومان اجاره بگيرد) آيا جايز است كه تخليه نكند و اجاره كمتر بدهد؟

بسمه تعالى، بايد بعد از انقضاى مدّت اجاره، محلّ را تخليه و يا تجديد اجاره از متولّى شرعى نمايد.

[سؤال 11684]

2. در صورت عدم جواز، آيا نسبت به آنچه در زمان طاغوت كمتر داده به متولّى يا حاكم شرع بدهكار است؟

بسمه تعالى، اگر بدون تجديد اجاره كمتر از اجرة المثل داده ضامن بقيّۀ اجرة المثل است.

[سؤال 11685]

3. آيا متولّى شرعى يا حاكم شرع مى‌تواند به كمتر از اجرة المثل اجاره بدهد؟

بسمه تعالى، جايز نيست مگر در صورتى كه مصلحت وقف در آن باشد.

[سؤال 11686]

4. آيا آنچه در زمان طاغوت بابت اجاره به ادارۀ اوقاف داده (نه به متولّى شرعى يا حاكم شرع) اجاره محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، محسوب نمى‌شود و بايد مال الاجاره را به متولّى شرعى داد.

[سؤال 11687]

5. آيا بر كسى كه مى‌داند پدرش مدّت‌ها از اين قانون طاغوتى استفاده كرده (كمتر

از اجرة المثل به متولّى شرعى يا حاكم شرع رسانده، يا اصلاً نرسانده) واجب است در صورتى كه از پدر مالى به ارث رسيده جبران كند؟

بسمه تعالى، آنچه از اجرة المثل نپرداخته دين است، و بايد از تركه پرداخت شود.

[سؤال 11688] 6735

بسمه تعالى 17 / 9 / 1361

تهران، دفتر امام خمينى، ضمن عرض سلام حضور امام امت و بوسيدن دست ايشان؛ لطفاً در مورد زير اين‌جانب را راهنمايى فرماييد:

حدود 7 الى 8 سال قبل اين‌جانب از مغازه‌هاى گاراژ برادرم يك باب مغازه به طور شش دانگ به سرقفلى گرفتم. بعد از مدتى با رضايت طرفين، ايجاب نمود كه سه دانگ آن را به بنده واگذار نمايد و پس از گذشت مدت زمانى ديگر، ايجاب نمود كه دودانگ آن را به بنده واگذار نمايد و اين‌جانب به اين امر رضايت دادم و با مشاركت برادرم و خودم و يك نفر ديگر، بر اساس هر نفر دو دانگ به شغل آزاد و حلال ادامه داديم. حدود 6 سال شراكت ما ادامه داشت تا از يكديگر جدا شديم و با آن‌ها تسويه حساب نمودم.

نظر به اين‌كه اين‌جانب از روز اول كه مغازه را به طور شش دانگ به سرقفلى گرفته بودم، تا روزى كه از همديگر جدا شديم، با برادرم داراى حساب كتابى معاملاتى با همديگر بوديم، لذا فكر مى‌كرديم كه سرقفلى مغازه را من پرداخت نموده‌ام و ايشان دريافت داشته است، ليكن پس از جدايى شراكت متوجه شديم كه اين وجه رد و بدل نگرديده. با توجه به مراتب فوق و اين‌كه در خلال مدت شراكت مرتباً كرايۀ مغازه پرداخت گرديده، تقاضامند است كه فتواى امام را در ذيل همين ورقه درج نمايد كه محق به دريافت سرقفلى دو دانگ مغازه مذكور كه پس از جدايى در اختيار برادرم مى‌باشد و ايشان هم يك دانگ آن را پس از جدايى با من، در اختيار شريك خود

گذاشته و يك دانگ ديگر را براى خود نگه‌داشته، مى‌باشم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اختيار سرقفلى دكان به شما واگذار شده، مى‌توانيد به تفاوت قيمت سرقفلى سابق و سرقفلى فعلى به او رجوع نماييد.

[سؤال 11689] 6992

3. شخصى مغازه‌اى را ده ساله به زيد نامى اجاره داده است و طرفين موافقت نموده‌اند كه سرقفلى آن متعلق به مستأجر باشد، در صورتى كه مالك در موقع عقد قرارداد چيزى جز حق‌الاجاره نگرفته است و مدت ده سال تمام شده است. فعلاً مالك ادعاى تخليه نموده و مستأجر از تخليه امتناع مى‌نمايد و اظهار مى‌دارد كه بايد سرقفلى مغازه را به من بدهى تا آن را تخليه نمايم؛ آيا حق گرفتن سرقفلى از مالك را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن عقد لازم، سرقفلى به مستأجر واگذار شده يا عقد مبنى بر آن بوده، حق سرقفلى دارد.

[سؤال 11690]‘ 2248

2. مغازه‌اى اجاره كردم، بعد از مدتى كه هنوز مدت اجاره اوّلى باقى بود، صاحب مغازه فوت كرد؛ بعد از مدت اجاره از يكى از ورثۀ صاحب مغازه اجاره كردم يك ساله و قبل از تمام شدن يك سال، اين مغازه را دادم به شخص ديگرى و مبلغ پانصد هزار تومان سرقفلى گرفتم؛ اين سرقفلى حلال است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر حق واگذارى به غير را داشته‌ايد سرقفلى مذكور حلال است.

[سؤال 11691]‘ 799

4. گرفتن سرقفلى از مستأجر خانه يا دكان، شرعى است يا نه؟

بسمه تعالى، گرفتن سرقفلى براى مالك يا كسى كه از جانب مالك حق سرقفلى به او داده شده مانع ندارد.

[سؤال 11692] 3511

3. در تحرير الوسيله، جلد 2، مسأله 7 از مسائل سرقفلى چنين آمده است: «لو شرط على الموجر في ضمن العقد أن لا يوجر المحلّ من غيره ويوجره منه سنوياً بالإجارة المتعارفة في كلّ سنة فله أخذ مقدار بعنوان السرقفلية لإسقاط حقّه أو لتخلية المحلّ» آيا با اين شرط مى‌شود مستأجر را بعد از انقضاى مدت اجاره بدون جلب رضايت از محل كسب بيرون كرد يا به هر حال، جلب رضايت لازم است؛ به اعتبار شرط و قرارداد در ضمن عقد اجاره كه خود عقد لازم است؟ به علاوه كه ظاهر امر انتقال حق السلطنة مالك است به مستأجر. مخصوصاً در مواردى كه مستأجر مبلغى را به عنوان سرقفلى به موجر داده باشد.

بسمه تعالى، شرط مذكور الزام‌آور است و با رفع امر به حاكم شرع، موجر را الزام مى‌كند به عمل به آن و با امتناع، حاكم ولايت دارد كه محل را با اجاره به نرخ روز به مستأجر واگذار كند.

[سؤال 11693]‘ 6686

4. مستأجرى حدود بيست و پنج سال با داشتن اجاره‌نامه در مغازه‌اى نشسته و در آن‌جا كاسبى مى‌نمايد و اجاره‌اش را ماه به ماه پرداخت مى‌نمايد؛ حال به صرف اين‌كه مالك مى‌گويد من راضى نيستم و بايد مغازه را تخليه نمايى، آيا در اسلام حكمى يا قانونى نسبت به مستأجر بيان شده يا نه؟

بسمه تعالى، بعد از تمام شدن مدت اجاره، مالك مى‌تواند از مستأجر مطالبۀ تخليه نمايد.

[سؤال 11694]‘ 4229

4. چند مغازه خريدارى شده است كه به زمين مسجد اضافه شود. آيا مستأجرين براى تخليه مغازه‌ها حق مطالبه وجهى (بابت حق پيشه يا سرقفلى) دارند؟ با توجه به اين‌كه با مالك قبلى قراردادى در اين خصوص نداشته‌اند.

بسمه تعالى، در فرض مسأله حق سرقفلى ندارند.

بانك‌ها

اشتغال در بانك‌ها و حقوق و مزاياى دريافتى

[سؤال 11695] 6736

بسمه تعالى 14 / 10 / 1361

با درود فراوان به منجى عالم بشريت، حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و با سلام به شهيدان گلگون كفن انقلاب اسلامى و با عرض سلام به برادران زحمتكش دفتر امام و با عرض معذرت از اين‌كه وقت برادران را مى‌گيرم.

براى اين‌كه برادران عزيز با زندگى اين‌جانب به طور مختصر آشنا شوند تا بتوانند قضاوت عادلانه نمايند، زندگى هفت سالۀ بعد از ازدواج خود را به طور مختصر براى شما مى‌نويسم. در سال 54 با فردى كه كارمند بانك بود ازدواج كردم. زندگى ما از طريق حقوق ماهانه‌اى كه از بانك دريافت مى‌كرديم مى‌گذشت. اما لازم است در اين‌جا اضافه كنم كه تنها پولى كه مى‌گرفتيم، مربوط به حقوق ماهانه مى‌شد و هيچ‌گونه رشوه يا خلافى در كار ايشان مشاهده نشده. پول بانك هم كه بر محور ربا مى‌چرخد و ربا هم كه حرام است. ثمرۀ اين ازدواج، دو فرزند مى‌باشد و اينك بعد از خواندن اين آيۀ كريمه، سؤالاتى برايم پيش آمده كه ممكن است سؤال چندين هزار تن از افراد مسلمان ايرانى نيز باشد. خواهشمند است در صورت امكان، جواب سؤالات را از طريق ائمه جمعه و جماعات و يا از طريق رسانه‌هاى گروهى بيان كنيد.

1.

آيا وسايل زندگى مثل خانه كه تا كنون خريده‌ايم حلال است؟

2.

آيا لازم است كه تمام موجوديت مادى خود را بفروشيم و پولش را به واجدين شرايط بدهيم و كار و كسبى ديگر براى خود دست و پا كنيم و اگر اين‌چنين است، تكليف دو فرزند ما چيست؟

3.

آيا لازم مى‌بينيد كه من دو فرزندم را رها كنم و از وى طلاق بگيرم؟

بسمه تعالى، شما اگر يقين نداريد كه در مال مورد ابتلاى خودتان مال حرامى هست، مى‌توانيد در آن تصرف كنيد و بر شما چيزى نيست و لازم نيست تحقيق نماييد.

[سؤال 11696] 6737

بسمه تعالى 20 / 4 / 1361

حضور محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران و مرجع عالى‌قدر شيعيان جهان، حضرت امام روح الله موسوى خمينى

پس از سلام و دعاى فراوان بر امام امت، خمينى بت‌شكن، خواهشمند است اعلام نمايند: حقوق دريافتى كاركنان بانك‌ها مخصوصاً (بانك مسكن) در نظام جمهورى اسلامى ايران، به رهبرى زعيم عالى‌قدر، امام خمينى، از نظر شرعى چگونه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، حقوق در قبال انجام كارهاى مشروع، حلال است.

[سؤال 11697] 6738

بسمه تعالى 12 / 7 / 1358

محضر مبارك قائد اعظم، رهبر بزرگ اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته العالى، سلام عليكم تمنا دارم، دست خط مبارك را در ذيل اين سؤال شرعى مرقوم فرماييد:

اكنون كه دولت ايران اسلامى و بانك‌ها ملى گرديده، مسائل شماره 2853 و 2855 توضيح المسائل و ساير مسائل مربوط به آن، به قوت خود باقى است يا خير؟

بسمه تعالى، مسائل مذكوره به قوّت خود باقى است.

[سؤال 11698] 6739

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، با سلام و آرزوى توفيق الهى در راه خدمت به اسلام و مسلمين و اميد به پيروزى انقلاب اسلامى در سرتاسر جهان

به اطلاع مى‌رساند كه اين‌جانب در سال 1356 پس از 21 سال خدمت، از بانك صادرات ايران استعفا نمودم ولى در آبان‌ماه سال 1361 از طرف مقامات بانكى تكليف و دعوت به كار شدم و حدود چهار ماه است در بانك استان اصفهان مشغول هستم؛ با توجه به اين‌كه هنوز معاملات عقود اسلامى در بانك‌ها پياده نشده است و در آينده به تدريج اجرا خواهد شد، وضعيت حقوق بنده چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، حقوقى كه در مقابل كارهاى حلال بگيريد بر شما حلال است.

[سؤال 11699] 6740

بسمه تعالى 1 / 4 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، دام ظله العالى

با نهايت احترام و عرض ارادت خالصانه؛ به اطلاع مى‌رساند: اين‌جانب كارمند بانك سپه، چندى پيش از دفتر استفتائات آن حضرت در قم راجع به وضعيت شرعى كار كردن در بانك و حقوق گرفتن از آن سؤال نمودم؛ در جواب فرمودند: «آن قسمت از حقوقى كه در مقابل كار ربوى گرفته‌ايد حرام است؛ منتها بعد از پيروزى انقلاب مسائل آن مربوط مى‌شود به ولى امر». لذا استدعاى عاجزانه دارم در مورد سه سؤال ذيل حكم الهى را روشن فرمايند به نحوى كه با انجام آن، رفع گناه شده، به گونه‌اى كه در فزع اكبر از غضب الهى بى‌پناه نباشم:

1. آيا كار كردن در بانك بعد از پيروزى انقلاب شرعاً اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، تصدى كارهاى مشروع اشكال ندارد.

[سؤال 11700]

2. حقوق دريافتى اين بنده از زمان حاكميت يافتن جمهورى اسلامى با توجه به اين‌كه نزديك به كارم در بانك، حسابدارى ربوى بوده است شرعاً چه وضعيتى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، به نسبت كارهاى ربوى، حقوق دريافتى حلال نيست.

[سؤال 11701]

3. با توجه به تأكيد مسئولين بر اين‌كه اعضاى انجمن‌هاى اسلامى بر تجربيات خود در كارهاى ادارى بيفزايند، آيا مى‌شود با در نظر گرفتن وجود كارهاى ربوى در بانك به منظور كسب تجربه در كليۀ امور بانك دخالت داشت؟

بسمه تعالى، تصدى كارهاى ربوى جايز نيست.

[سؤال 11702] 6741

بسمه تعالى

محضر مبارك بزرگ رهبر عالم اسلام و يگانه مرجع عالى‌قدر دنياى تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله بطول بقائه الشريف

با كمال ادب و احترام، به عرض مى‌رساند:

1. اين‌جانب مدت بيست و سه سال است كه در بانك رهنى ايران مشغول انجام وظيفه مى‌باشم. البته در بدو استخدام از مرحوم آيت الله حاج سيد على بهبهانى (رامهرمزى) اجازه استخدام گرفته‌ام و بعدها به علت رجوع به مرحوم آيت الله حكيم، ادامه خدمتم را نيز از ايشان اجازه گرفتم كه فتوكپى آن به پيوست تقديم مى‌گردد. اينك چون مدتى است، شغلم عوض شده و رئيس بانك شده‌ام. همان طور كه استحضار دارند كليۀ امور شعبه بايستى با نظر اين‌جانب انجام شود از طرفى مدت‌ها است كه به آن جناب رجوع كرده‌ام. لذا ميل داشتم نظر مبارك آن مرجع عالى‌قدر را نسبت به ادامۀ خدمتم در بانك بدانم. مضافاً، مشتريانى كه براى دريافت وام مراجعه مى‌كنند، با ايشان دربارۀ بهرۀ پرداختى به بانك مصاحبه مى‌كنم و آن‌ها اضافۀ پرداختى (بهره) را به بانك مى‌بخشند.

بسمه تعالى، نسبت به امورى كه مربوط به ربا است، تصدى جايز نيست و حقوق آن حرام است.

[سؤال 11703]

2. چنانچه مجاز نباشم به خدمت ادامه دهم، آيا مى‌توانم با همان اجازۀ آيت الله حكيم قدس‌سره باز هم در بانك بمانم؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه ذكر شد و اجازه‌نامه و اجازه نه لازم است و نه مفيد.

[سؤال 11704]

3. همان‌طور كه اطلاع دارند به كارمندان بانك نيز مثل كارمندان ديگر ادارات دولتى در زمان بازنشستگى حقوقى پرداخت مى‌كنند كه در توضيح المسائل به آن اشاره فرموده‌ايد. آيا در صورت بازنشسته شدن مجاز به اخذ و صرف حقوق مربوطه از بانك مى‌باشم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر فقط براى عمل حرام استخدام شده باشد، حقوق بازنشستگى هم حرام است، ولى اگر براى عمل حلال يا مشترك بين حلال و حرام استخدام شده حقوق بازنشستگى حلال است.

[سؤال 11705]

4. بانك در شهرستان‌هايى كه ساختمان از خودش دارد، يك منزل مسكونى هم براى رئيس شعبه درست كرده و در اختيار او مى‌گذارد. در مقابل بيست درصد حقوق را به عنوان كرايه محل، از حقوقش كسر مى‌كند. بنده نيز مشمول اين موضوع هستم و به موجب دستور حضرت آيت الله خويى ده درصد كرايۀ پرداختى را نيز به اشخاص مستحق پرداخت مى‌كنم، آيا باز هم به نظر مبارك لازم است به همين كيفيت عمل كنم يا لازم نيست ده درصد كرايه پرداختى را به شخص مستحق بدهم؟

بسمه تعالى، اين عمل لازم نيست.

خداوند بر عمر و سلامت و عزت آن رهبر عظيم و مرجع تقليد شيعيان جهان بيفزايد، ان شاء الله.

[سؤال 11706] 6742

بسمه تعالى 25 / 7 / 1358

جناب مستطاب، حضرت آيت الله العظمى آقاى سيد روح الله الموسوى الخمينى، دامت بركاته و طال عمره

محترماً؛ اين‌جانب حدود ده سال است كه در بانك صادرات استخدام شده‌ام و از اين مؤسسه حقوق دريافت نموده‌ام. ابتداى امر متوجه حرمت عمل و اشكال در حقوق آن نبودم. زمانى تحريم آن به بنده ثابت شد كه خانواده‌اى را تحت تكفل داشتم و اين تنها منبع درآمدم بوده و هست. اكنون با توجه به ملى شدن بانك‌ها بر خود واجب دانسته از محضر مبارك سؤال نمايم:

1.

اشتغال در بانك و دريافت حقوق از آن چه صورتى دارد؟

2.

آيا اين حقوق و اموال و اثاثيه خريدارى شده از آن، مال حلال مخلوط به حرام است؟ و با دادن خمس و زكات حلال مى‌شود يا خير؟

3.

در شرايط مذكور انجام فرائض دينى (نماز - روزه - خمس - زكات و غيره) براى اين‌جانب و خانوادۀ تحت تكفلم چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر در امور مربوط به ربا كار نمى‌كنيد، حقوق آن حلال است؛ وگرنه نسبت به مقدار كارى كه مربوط به ربا است، حقّ اجرت نداريد و اگر گرفته‌ايد، در صورتى كه مقدار آن معلوم است و مأيوس از مالكش هستيد، بايد از طرف صاحبانش با اذن حاكم شرع على الاحوط صدقه بدهيد. و اگر معلوم نيست و در مال مخلوط شده، حكم مال مختلط به حرام را دارد و عبادت در آن، حكم عبادت در غصب را دارد.

[سؤال 11707] 6743

بسمه تعالى

به حضور حضرت امام خمينى رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى، دام ظله العالى

پس از عرض سلام، اين‌جانب معروض مى‌دارد كه در تاريخ آذر ماه 1353، جهت

شغل تحويل‌دارى به استخدام بانك ملى درآمدم. آيا حقوقى كه در اين مدت از بانك گرفته‌ام، حلال است يا خير؟ در صورت حلال نبودن، تكليف اين‌جانب را معين فرماييد. لازم به تذكر است كه در اين مدت خانه خريده و زن اختيار كرده‌ام و مقدارى جنس و پول موجود دارم. با آرزوى پيروزى رزمندگان اسلام و سلامتى و سعادت امام از خداوند متعال.

بسمه تعالى، كارهاى واگذارى به شما، اگر مشروع بوده، حقوق دريافتى در مقابل آن حلال است.

[سؤال 11708] 6744

بسمه تعالى

سلام عليكم ورحمة الله وبركاته، حضور مبارك امام امت، دام عزه

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند: اين‌جانب حدود 10 سال و سه ماه؛ يعنى از اواخر سال 1345 تا فروردين سال 1356 به عنوان كارمند در يكى از بانك‌هاى ايران مشغول انجام وظيفه بوده‌ام. چون از گرفتن پول بانك ناراحت بودم در مشهد به حضور مرحوم آيت الله ميلانى رفتم و گفتم كه مقلد حضرت امام خمينى هستم. ايشان نظر دادند كه ماهيانه به ازاى هزارى، ده تومان به عنوان رد مظلمه بپردازيد و حتى نامه براى حضرت آيات عظام گلپايگانى و نجفى مرعشى نوشتم و به آن‌ها نيز گفتم كه مقلد حضرت آيت الله خمينى هستم. آن‌ها هم نظر آقاى ميلانى را تأييد كردند؛ ولى به خاطر ناراحتى از پول بانك از فروردين سال 1356 استعفا داده و از بانك خارج شده‌ام و هنوز فكرم ناراحت است و با خود مى‌گويم: ممكن است نظر حضرت امام خمينى غير از فتواى حضرات آيات عظام فوق‌الذكر باشد، لذا تمنا دارد در اين مورد نظر امام عزيزمان را بفرماييد؟ با تشكر فراوان

بسمه تعالى، اگر كار شما در بانك مربوط به معاملات ربوى نبوده چيزى بر شما نيست، و الا به مقدارى از حقوق كه در مقابل كارهاى مربوط به ربا گرفته‌ايد ضامنيد و بايد به بانك برگردانيد.

[سؤال 11709] 6745

بسمه تعالى 24 / 4 / 1358

حضور مبارك حضرت حجت الاسلام پسنديده، دامت بركاته

محترماً؛ با عرض ادب به استحضار مى‌رساند: اين‌جانب مقلد حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى مى‌باشم و چون نامه‌اى در تاريخ 16 / 3 / 1358 با پست سفارشى جهت آن‌جناب به منظور اخذ اجازۀ كار و حقوقم تقديم داشته‌ام كه تا كنون جواب دريافت نداشته‌ام. و به قرار اطلاع، نامه به رؤيت خود امام نمى‌رسد. از طرفى براى پول در مضيقه هستم. با عرض پوزش از گستاخى كه مى‌نمايم؛ تمنا دارد اين نامۀ حقير به نظر نايب الامام برسد و جواب آن مرقوم و برايم پست فرماييد. از تاريخ 20 / 7 / 1351 در بانك تعاون كشاورزى كازرون استخدام شده و اكنون با سمت رئيس دايرۀ وصول مطالبات بانك، اشتغال به كار دارم و وظايفم عبارت است از:

1.

تنظيم اخطار چاپى يادآورى جهت بدهكاران، حدود يك ماه قبل از سررسيد مبنى بر آن‌كه بدهى خود را در سررسيد پرداخت نماييد.

2.

هرگاه بدهكار در سررسيد بدهى خود را نپرداخت، اخطارهاى چاپى مجددى جهت او و ضامنش، مبنى بر تسريع در پرداخت بدهى به انضمام ديركرد مربوطه.

3.

در صورت عدم مراجعه و اعلام نادارى و گرفتن مهلت، پس از مدتى اجراييه صادر مى‌گردد.

چون طبق مرقومۀ حضرت آيت الله نايب الامام، امام خمينى - كه الآن هم در دست نيست - در صورت مباح بودن كار، حقوق هم مباح دانسته‌اند. متمنى است مرقوم فرمايند، با توجه به قسمت‌هاى سه گانه فوق، كار و حقوق فدوى حلال است يا حرام و به‌فرض حرام بودن كار، تكليف چيست؟ ضمناً اگر نامۀ سفارشى مورخ 16/3/1358 به دست نايب الامام رسيده، جواب هر دو را مرحمت فرمايند نهايت سپاس دارم.

بسمه تعالى، اگر بدهكار متمكن از پرداخت بدهى خود هست و ادا نمى‌كند اخطار به او و اصدار اجراييه نسبت به اصل بدهى مانع ندارد. ولى نسبت

به بهره جايز نيست. و حقوقى كه در مقابل تنظيم اخطار و اصدار اجراييه گرفته مى‌شود بالنسبه حساب مى‌شود؛ نسبت به اصل بدهى حلال و نسبت به بهره حرام است.

[سؤال 11710] 6746

بسمه تعالى

در شرايط حاضر كه هنوز نظام بانكى اسلامى به اجرا درنيامده است و بانك‌ها مشغول عمليات ربوى مى‌باشند تكليف كاركنان بانك‌ها چيست؟ آيا اگر حقوقشان حرام است مى‌توانند ترك خدمت كنند؟

بسمه تعالى، حقوقى كه در مقابل كارهاى مربوط به ربا داده مى‌شود حرام است و نسبت به كارهاى ديگر مانع ندارد.

[سؤال 11711] 6747

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

دفتر امام خمينى

سؤال شرعى: چون در توضيح المسائل حضرت آيت الله العظمى امام خمينى در قسمت معاملات بانكى، اكثر معاملات بانك حرام مى‌باشد، خواهشمند است در خصوص حقوقى كه بانكى‌ها مى‌گيرند مسأله را روشن بفرماييد؛ آيا استعفا دادن جايز است يا خير؟ در صورتى كه درآمدى غير از حقوق بانكى نداشته باشند.

بسمه تعالى، كارهاى مربوط به ربا و حقوقى كه در مقابل آن كارها است حرام است.

[سؤال 11712] 6748

بسمه تعالى 4 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع عظيم جهان تشيع احتراماً؛ چند نفر از برادران جديد الاستخدام بانك كشاورزى شعبۀ ابرقو، با توجه

به تعهدى كه به اسلام فقاهتى دارند و به قصد خدمت به اسلام و جمهورى اسلامى، خدمت در اين بانك را پذيرفته‌اند. با توجه به اين‌كه در وام داده شده توسط اين بانك و تمام بانك‌هاى كشور در سررسيد، مبلغى مازاد - با در نظر گرفتن مبلغ وام و مدت آن - از مشترى دريافت مى‌شود و با توجه به تأكيد صريح قرآن مجيد و روايات متعدده و فتواى حضرت‌عالى، اين شبهه براى ما پيش آمده است كه آيا طريقۀ كار بانك‌ها بر اساس سيستم ربوى مى‌باشد يا خير؟ و در مورد ادامۀ كار در اين شغل و منزّه بودن و يا حرمت حقوق دريافتى انتظار راهنمايى داريم.

بسمه تعالى، اگر اشتغال به‌كارهاى مربوط به ربا نداشته باشيد و علم به بودن مال حرام در پولى كه به شما داده مى‌شود، نداريد حقوق شما حلال است.

[سؤال 11713] 6749

بسمه تعالى

محضر مبارك امام امت رهبر كبير انقلاب، امام خمينى دام ظله العالى

اين‌جانب كارمند بازنشسته بانك صادرات در مدت كارم به ترتيب به كارهاى زير اشتغال داشته‌ام (تحويلدارى، معاون شعبه، رئيس شعبه، رئيس (خدمات) كارپردازى. هم اكنون به فكر افتاده‌ام آنچه كه از بابت حقوق به دستم رسيده و آنچه تا كنون مصرف كرده‌ام و اضافه بر اين تعدادى سهام كه خود بانك به اين‌جانب داده است و تعداد ديگرى را كه به من فروخته و پول آن را از سود خود آن سهام كم كرده است. نظرتان راجع به موارد زير چيست؟

1. حقوق از اول استخدام تا پايان بازنشستگى.

بسمه تعالى، حقوقى كه در مقابل كار گرفته مى‌شود حلال است، مگر آنچه در مقابل كارهاى مربوط به ربا باشد.

[سؤال 11714]

2. حقوق بازنشستگى فعلى.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. سهامى كه بلاعوض بانك به اين‌جانب داده.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

4. سهامى كه پول آن را از سود سالانه خود آن سهام برداشته.

بسمه تعالى، حرام است و جايز نيست گرفتن آن.

با توجه به اين‌كه هم اكنون طرف ما در بانك، دولت اسلامى است و اين مسأله مربوط به اين‌جانب تنها نيست، بلكه شامل همه كارمندهاى متدين بانك مى‌شود لطفاً نظر مباركتان را مرقوم فرماييد.

[سؤال 11715] 6750

بسمه تعالى 19 / 3 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً اين‌جانب مدت هشت سال است كه در بانك ملى به سمت تحويلدارى مشغول به كار هستم، ولى نسبت به اين كار رضايت چندانى نداشتم تا اين‌كه تصميم گرفتم استعفا دهم و چون اين مسأله فاصله چندانى تا شروع انقلاب نداشت، لذا تا انقلاب ادامه پيدا كرد و من هم به اميد اين‌كه بانك، اسلامى خواهد شد و تحت نظر حكومت اسلامى خواهد بود از استعفا منصرف گرديدم، ولى هنوز دچار شبهه هستم. لذا مى‌خواهم بدانم آيا امام اجازه مى‌فرمايند به كارم در بانك ادامه دهم يا اين‌كه استعفا نمايم؟

بسمه تعالى، ادامه شغل مذكور مانع ندارد.

[سؤال 11716] 6751

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى دامت توفيقاته

ضمن تقديم عرض سلام، چون عده‌اى از كارمندان بانك در مورد حقوق خود كه از طريق دريافت بهره و كارمزد تأمين مى‌شود در شبهه مى‌باشند بنابراين لازم ديديم از آن مرجع بزرگ سؤال نماييم كه:

آيا گرفتن حقوق از بانك حلال است يا حرام؟

در صورت حرام بودن آيا در اين برهه از زمان جايز است كارمندان متعهد از بانك بيرون رفته و شغل آزادى را انتخاب نمايند؟

سوم اين‌كه آيا پرداختن خمس و داشتن حساب سالانه باعث حل اين مسأله مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در مقابل كارهاى مربوط به ربا حقوقى مى‌گيرد مقدارى كه در مقابل آن‌ها است حرام است و با داشتن حساب سال حلال نمى‌شود.

[سؤال 11717] 6752

بسمه تعالى 29 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله - رهبر انقلاب اسلامى - امام خمينى

خواهشمند است نظر خود را در مورد سؤال ذيل اعلام فرماييد. حقير كارمند يكى از بانك‌هاى كشور هستم، بهره‌گيرى سفته‌هاى نزولى را انجام مى‌دهم آيا اين عمل حرام است؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11718]‘ 6825

2. حقوق كارمندانى كه در قسمت ربوى بانك كار مى‌كنند مباح است يا خير؟ اگر جواب منفى است، تكليف اين‌چنين كارمندان چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، حقوقى كه در مقابل كار حرام گرفته مى‌شود حلال نيست.

[سؤال 11719] 6825

3. ضمناً حقوق كارمندانى كه در قسمت غيرربوى كار مى‌كنند، بيشتر از همان كارمزدهاى بانك تأمين مى‌شود. حقوق آن‌ها مباح است يا خير؟

بسمه تعالى، تا علم نداشته باشند كه در حقوقى كه به آن‌ها داده مى‌شود حرام موجود است مباح است.

معامله با بانك‌ها

[سؤال 11720] 6753

بسمه تعالى 28 / 2 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

پس از اهداى سلام و تحيّات و استدعاى دوام عمر و عزّت آن وجود ذى‌جود از حضرت بارى‌تعالى؛ از آن مرجع عالى‌قدر در خصوص مسائل شرعى ذيل استفتا مى‌نمايد:

1. در جمهورى اسلامى، وضعيت فعلى بانك‌ها چگونه است، آيا شرعى هستند و داد و ستد پول با آن‌ها مجاز است يا خير؟ با علم به اين‌كه هنوز مسأله بهره در اين داد و ستدها منتها با نرخ خيلى كمتر و با اسم كارمزد، وجود دارد.

بسمه تعالى، اصل بانك شرعى است، ولى بهره پول ربا و حرام است.

2. بانك مسكن براى داير كنندگان حساب پس‌انداز و سپرده ثابت، امتيازى قائل شده و آن دادن وام خريد خانه، يا تكميل ساختمان، پس از مدت معيّن و با شرايط معيّن است، كه البته بهره‌اى با نرخ گويا 4% به اين وام تعلّق مى‌گيرد. گرفتن و استفاده از اين وام در صورت ضرورت و احتياج (خريد خانه يا تكميل ساختمان)، و غير ضرورت؛ و مصرف آن در محل تعيين و مشخص شده، ويا در غير محل معيّن شده منتها در صورت ضرورت و احتياج چگونه است؟ متشكرم

بسمه تعالى، قرض گيرنده مبلغى را كه به قرض گرفته مالك شده و مى‌تواند تصرف در آن بنمايد و بهره پول ربا و حرام است.

[سؤال 11721] 6754

بسمه تعالى 17 / 11 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با كمال احترام به عرض مبارك مى‌رساند:

اين‌جانب از سال 1330 به كارهاى توليدى به اتفاق برادرانم مشغول بودم. در تمام

دوران زندگى‌ام فردى مسلمان و متعهد به اجراى احكام اسلامى بوده و هستم؛ تا كنون دينارى مال حرام وارد زندگى من نشده و از بدو شروع به كسب، همه ساله وجوهات شرعى خود را پرداخت نموده‌ام. در سال 1348 از برادرانم جدا شدم و چون سرمايۀ من تبديل به مقدارى ماشين آلات شده بود اجباراً در سال 1354 كارخانه‌اى را در شهر ساوه تأسيس نمودم. براى راه اندازى اين كارخانه مجبور شدم مبالغى از بانك قرض نمايم. به گواهى بانك طلبكار كليۀ اقساط بدهى در سررسيد آن پرداخت مى‌شده و بانك طلبكار تا كنون بهرۀ خود را دريافت نموده.

آيا از نظر شرع مقدس اسلام طلبكار مى‌تواند با توجه به اين‌كه بهرۀ خود را دريافت نموده، از بدو تأسيس كارخانه بدون رضايت اين‌جانب، در مال من شريك شود و به زور اختيار اداره كارخانه را از من سلب نمايد يا نه؟ متمنّى است جواب آن را مشروحاً مرقوم و مزين فرماييد تا موجب ارشاد مؤمنين گردد.

بسمه تعالى، اگر قرار شركت در بين نبوده و طلبكار پول را بابت وام پرداخته، غير از وامى كه داده چيزى حق ندارد و چنانچه نزاعى در بين باشد براى فيصلۀ آن به محاكم صالحه مراجعه شود.

[سؤال 11722] 6755

بسمه تعالى 14 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

1. ساليانه كمكى از طرف بانك كشاورزى به اين منطقه مى‌شود، ولى صدى هشت به عنوان بهره دريافت مى‌نمايند. آيا اجازه مى‌فرمايند يا خير؟

بسمه تعالى، گرفتن پول از بانك مانع ندارد و بهره را ضامن نيستند.

[سؤال 11723]

2. داد و ستدها (معاملات) با بانك‌هاى فعلى كشور (در حكومت اسلامى) چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى از ربا بايد اجتناب شود.

[سؤال 11724] 6509

4. كسى كه چند سهم از بانك صادرات را خريده و قصدش هم اين بوده كه دست هژبر از اين بانك كوتاه شود، فعلاً تكليف او چيست؟ آيا معامله صحيح بوده يا باطل؟ بر فرض بطلان، سهام خريدارى شده را به كى واگذار كند؟ پولى كه داده، از دستش رفته يا قابل جبران است؟

بسمه تعالى، معامله صحيح است.

[سؤال 11725]‘ 644

7. پول‌هايى كه در بانك‌هاى نظام جمهورى اسلامى گذاشته شده و گرفته مى‌شود، مشمول رباى شرعى هست يا خير؟

بسمه تعالى، معاملات بانكى اشكال ندارد. بهره پول رباست و دادن و گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11726]‘ 2381

2. اكنون بانك‌ها ملى شده‌اند و زير نظر دولت اسلامى اداره مى‌شوند اما هنوز بهرۀ معمولى دريافت مى‌كنند، حكم معامله با آن‌ها و كار كردن در آن‌ها را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، معامله و كار كردن در صورتى كه ارتباطى به ربا نداشته باشد مانع ندارد و از كارها و معاملاتى كه مربوط به ربا است بايد اجتناب شود.

[سؤال 11727]‘ 6749

3. سهامى كه بلاعوض بانك به اين‌جانب داده چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

ربا و بهرۀ پول از طرف بانك و غير آن

[سؤال 11728] 6756

بسمه تعالى

چند كلمه عرايض خدمت حضرت آيت الله خمينى دارم كه براى آن سرور عزيز شرح مى‌دهم تا جناب‌عالى به عرايض بنده رسيدگى كامل بفرماييد. عرايض بنده از اين قرار مى‌باشد:

يك سال پيش، عيال بنده از بالاى بام خانه افتاد و دچار بيمارى سختى شد كه هنوز هم به طور كامل خوب نشده است. و هر چيزى كه داشتم خرج خانوادۀ خود كردم. در همان زمان، شخصى از اين‌جانب مبلغ ده هزار تومان طلب داشت كه از آن مدت تا به حال مرتب از بنده مدرك ربا در ربا گرفته است كه آن مبلغ ده هزار تومان، حالا 178000 تومان شده است. مى‌خواهم ببينم جناب‌عالى در اين مورد چه فتوايى مى‌فرماييد. هر فتوايى كه آن سرور بفرمايند، بنده عمل كنم. اميدوارم كه در پناه خداوند يكتا به سلامت باشيد. و حالا، يك دستگاه قالى دارم كه، اگر خدا بخواهد، مدت چهار ماه ديگر پايين مى‌آيد. و چند طلبكار ديگر هم دارم كه يكى از آن‌ها مبلغ شش هزار تومان و ديگرى دو هزار تومان و ديگرى سه هزار تومان مى‌باشد.

بسمه تعالى، اصل قرض، واجب الاداء است و زياده حرام است.

[سؤال 11729] 6757

بسمه تعالى 11 / 6 / 1358

رياست محترم دفتر امام خمينى، محترماً؛ به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب خدمت شما سلام عرض مى‌كنم و اميدوارم در پناه امام زمان مصون و محفوظ باشى. سؤالى از شما دارم:

شغل من در زمان طاغوت قالى‌بافى بوده و مدت چند سال، پول از پسر عمۀ خود

مى‌گرفتم و بهرۀ آن را از من مى‌گرفت. او مرده است و مقدار 2500 تومان از من طلبكار است. برادر و پسر نامبرده، اختياردار مال و املاك او هستند. سرمايه او، چه از پول، چه از قالى و چه از زمين، خيلى زياد است. من تقريباً حساب كرده‌ام، مقدار هفت الى هشت هزار تومان از من بهرۀ پول گرفته است. من به اختياردار او گفته‌ام: اگر مى‌خواهى من رضايت داشته باشم، بايد از اين پول صرف نظر كنى، و گرنه من رضايت ندارم. و گفتم اين زمان ديگر نمى‌شود زور گفت. حال از شما تقاضا مى‌كنم، تو را به جان آقاى امام خمينى، مرا راهنمايى كنيد كه آيا مى‌توانم اين پول را بدهم يا نه؟ من در روز پنجاه تومان مى‌گيرم و خرج هشت نفر به عهدۀ من است.

بسمه تعالى، اگر مقدار دين را ادا كرده باشيد، زيادتر از آن مديون نيستيد. و چنانچه بهره‌اى از شما گرفته؛ مى‌توانيد در مقابل آن، طلب او را ندهيد.

[سؤال 11730] 6758

بسمه تعالى 22 / 12 / 1361

سروران عزيز، مسئولين محترم دفتر استفتائات حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

ان شاء الله در خدمت به اسلام و مكتب اهل بيت عصمت و طهارت عليهم‌السلام همواره موفق و مؤيد باشيد. خواهشمند است، فتواى حضرت امام را جهت آگاهى حقير و ديگر برادران مسلمانمان بفرماييد.

چون شهريه دانشگاه‌ها اغلب بسيار زياد هستند، براى عده‌اى و به خصوص كسانى كه علاوه بر تحصيل، براى كسب مخارج آن مجبور به كار هستند و حقوق خود را ماهيانه دريافت مى‌دارند، امكان پرداخت يك جاى وجه شهريه به ندرت ميسر است. لذا مجبورند اين مبلغ را به اقساط بپردازند كه در نتيجه آن كارمزدى به آن تعلق خواهد گرفت. براى مثال اگر شهريه يك دوره تحصيلى مجموعاً 1260 دلار باشد، در صورتى كه دانشجو بخواهد آن را در سه قسط بپردازد، مى‌بايست هر ماه 483 دلار

پرداخت نمايد كه در نتيجه وجه پرداختى 1449 دلار خواهد شد؛ آيا مى‌شود به اين كار مبادرت كرد؟

بسمه تعالى، اگر ناچار به پرداخت باشند، مانع ندارد؛ ولى در دادن بهره، قصد بهره نكنند.

[سؤال 11731] 6759

بسمه تعالى 2 / 6 / 1358

حضور مبارك رهبر بزرگ انقلاب اسلامى ايران حضرت نايب الامام حاج آقا روح الله خمينى متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف، ضمن عرض سلام و تقديم درود و تحيت شايسته مشكلى در معامله به شرح زير براى فدوى پيش آمده كه براى رفع آن احتياج به نظر مبارك آن جناب است.

شخصى به عنوان دلال، كاميونى متعلق به اين‌جانب را از جهرم به شيراز برده كه در آن‌جا بفروشد و كاميون ديگرى در عوض برايم خريدارى نمايد، چنانچه در شيراز مبادرت به فروش و خريد نمايد، مبلغ پنج‌هزار تومان و اگر در تهران اين عمل را انجام دهد، مبلغ ده هزار تومان حق الزحمه بگيرد. شخص دلال در شيراز مبادرت به فروش كاميون متعلق به اين‌جانب و خريد كاميون ديگرى براى اين‌جانب نموده و به اعتراف خود او مشاراليه مبلغ پنج هزار تومان از خريدار و فروشنده مربوطه وصول نموده و اظهار داشت كه از اين بابت به اين‌جانب حقى ندارد لكن مبلغ هشتاد هزار تومان پول از خودش براى خريد كاميون داده به اين معنا كه كاميون مرا به دويست هزار تومان فروخته و كاميون ديگر را به مبلغ دويست و هشتاد هزار تومان خريدارى نموده و در مقابل هشتاد هزار تومان اضافى، اسنادى به مبلغ يكصد و پانزده هزار تومان از من گرفته كه مى‌بايست سى‌وپنج هزار تومان اضافه بر هشتاد هزار تومان به دلال مذكور پرداخت نمايم به عنوان بهره و سود.

استدعا دارم نظر عالى را نسبت به اين معامله كه چه صورتى دارد و آيا مبلغ سى و پنج هزار تومان مازاد مرقوم، مشروع است كه بپردازم يا خير كه اگر بدهكار باشم، اقدام به پرداخت كنم و اگر شرعاً بدهكار نباشم عمل حرامى انجام نداده باشم منتظر اوامر مبارك مطاع آن‌جناب. در ضمن به عرض عالى مى‌رساند كه در اين تاريخ سهم مازاد پول را از من گرفته است آيا حق مطالبه و اخذ آن مبلغ را دارم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر ماشين را براى شما خريده و بهره پول گرفته جايز نبوده و مى‌توانيد مقدار بهره را مطالبه كنيد.

[سؤال 11732] 6760

بسمه تعالى دهم شعبان المعظم 1402 ق

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى، بعد التحية والسلام

محترماً معروض مى‌دارد كه مستضعفانى بودند اكثراً در روستاها كه از متمولين وام مطالبه مى‌كردند و ملكى را به وام دهنده با خيار شرط به ردّ ثمن تا يك سال مى‌فروختند با قيمت نازل‌تر از قيمت معمولى، و مجدداً همان ملك را از خريدار اجاره مى‌كردند با اجاره‌اى كه معادل بود با ربح ساليانه پول مطلوب، آيا اين دو معامله از نظر مبارك در حكم ربا، حرام و باطل مى‌باشد يا نه؟ بيان فرماييد كه مورد حاجت است. ضمناً در بعضى موارد همين مبيع قبل انقضاى مدت خيار و يا بعد از آن به ثبت هم رسيده مى‌شده يعنى به نام مشترى. دام ظلكم على رؤوس المستضعفين

بسمه تعالى، اين نحو معامله محكوم به حكم ربا و باطل است.

[سؤال 11733] 6761

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

محضر مبارك زعيم بزرگوار و قائد اعظم، رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، دامت بركاته، با تقديم عرض سلام و آرزوى سلامت و طول عمر براى آن رهبر عزيز، خواهشمند است نظر آيت اللهى را در مورد سؤال زير بيان فرماييد:

در بعضى از ادارات (به غير بانك‌ها) به بهانۀ اين‌كه هنوز طبق قانون رژيم گذشته عمل مى‌كنند، هنگام محاسبۀ امور مالى نسبت به گذشت زمان دين 12% سود و بهره حساب مى‌كنند؛ متمنى است نظر آيت اللهى را در صدر ورقه امر به ابلاغ فرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11734] 6762

بسمه تعالى 23 / 9 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى، السلام عليكم ورحمة الله

اين‌جانبان كشاورزان روستاى سطلان از توابع شهرستان فومن اعضاى شركت تعاونى روستايى از سال 1357 كه سال به ثمر رسيدن انقلاب اسلامى به رهبرى آن بزرگوار است مبالغى از شركت ياد شده به عنوان وام دريافت داشته بوديم و سال 1358 نيز مبالغى به همين عنوان دريافت نموديم بدون اين‌كه وام قبلى را باز پس گيرند. در سال‌هاى 1359 و 1360 هيچ اقدامى جهت دريافت وام مذكور به عمل نيامد. اما امسال طبق اخطاريه‌اى از كشاورزان خواستند كه اصل وام دريافتى را به اضافه دوازده درصد سود به مدت 15 روز حاضر كرده و به شركت بپردازند و تصفيه حساب دريافت دارند. با عرض اصل موضوع علاوه بر اين‌كه اين‌جانبان كشاورزان قدرت پرداخت همه وام را در امسال نداريم و اگر نه قادر به ادامه زندگى كشاورزى نيستيم از محضر مبارك حضرت امام استفتا مى‌شود.

1.

آيا بهره دوازده درصد از قوانين طاغوتى نبوده و مغاير با حكم اسلام نيست؟ در حالى كه مطابق فتواى مسأله 2844 رساله حضرت امام بهره ديركرد تحريم شده است.

2.

از محضر امام بزرگوار استدعا داريم چنانچه عرايض ما با موازين شرعى دين مقدس اسلام مغاير و مخالف است و يا پرداخت اصل پول به اضافه دوازده درصد بهره مجاز است به صورت دستورالعمل به ارگان‌هاى دولتى مخصوصاً سازمان تعاون و امور روستاها ابلاغ فرمايند تا اين عده كه توليد كننده ارزاق هستند و متكى به بازوى

خود و به هيچ وجه وبال گردن دولت نيستند از فشار پرداخت بهره مغاير با اسلام خلاص شوند.

بسمه تعالى، بيش از مبلغى كه به قرض گرفته‌ايد را ضامن نيستيد و 12% مرقوم ربا و حرام است.

[سؤال 11735] 6763

بسمه تعالى

پس از سلام و درود بر قائد بزرگ، امام خمينى و مسئولين محترم دفتر آن حضرت؛ شخصى مقدار پولى به كارفرماى يك كارگاه خصوصى - كه خود نيز در همان كارگاه مشغول به كار است - به عنوان كمك مى‌دهد و كارفرما درصد سودى نسبت به پول آن شخص روى توليدات روزانه قرار مى‌دهد و چون توليدات بعضى از روزها كم و بعضى از روزها زياد است كارفرما و شخص (صاحب پول) تعداد ثابتى را براى هر ماه مقرّر مى‌كنند كه تقريباً همان توليدات واقعى كارگاه است؛ مثلاً براى هر ماه 100 عدد توليد و براى هريك عدد 50 ريال. لطفاً بفرماييد از نظر شريعت اسلام مسأله فوق چگونه است؟

بسمه تعالى، پول را اگر به صاحب كارگاه قرض داده تنها عين همان پول را استحقاق دارد و زيادى - هرچه باشد - ربا و حرام است و اجرت كار جداگانه براى او محفوظ است. ولى اگر به مقدار پول خود در كارگاه شريك شده، پس از كسر مصارف، به نسبت پول خود در سود و زيان شريك است.

[سؤال 11736] 6764

بسمه تعالى 18 / 12 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته، با درود و سلام به پيشگاه رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، محترماً؛ با توجه به مطالب ذيل خواهشمند

است به سؤالات ذكر شده پاسخ فرماييد:

شركت كفش بلاّ در سال 1361 با كوشش و همت كارگران شريف و مسلمان، افزايش توليد بسيار خوبى داشته است و بنابر قرارداد وزارت كار بايد در مقابل اين افزايش توليد، به كارگران پاداشى پرداخت گردد. ولى متأسفانه چون سهام‌داران قبلى شركت در زمان قبل از انقلاب اسلامى با گرفتن اعتبارات وام‌هاى كلان، بدهى هنگفتى براى شركت باقى گذاشته‌اند، در نتيجه مسئولين با احتساب بهرۀ وام‌هاى فوق، پاداش افزايش توليد براى كارگران منظور نمى‌نمايند.

1.

منظور نمودن بهرۀ وام‌هاى دريافتى قبل از انقلاب اسلامى سهام‌داران فرارى در محاسبات افزايش توليد، شرعى است يا خير؟

2.

در صورتى كه بهرۀ وام‌هاى قبل از انقلاب غيرشرعى است، بايد به كارگرانى كه افزايش توليد داشته‌اند طبق قرارداد شرعاً پرداخت نمود يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11737] 6765

بسمه تعالى 3 / 11 / 1361

محضر مبارك امام خمينى، با سلام و آرزوى طول عمر براى كليۀ خدمتگزاران

عده‌اى در جامعۀ ما مطالبى را جديداً عنوان مى‌كنند مبنى بر اين‌كه باتوجه به حرمت ربا در دين اسلام - ولى ادعا دارند كه - حكومت اسلامى مى‌تواند از مردم ربا بگيرد؛ ولى مردم نمى‌توانند از حكومت به عنوان سود پس‌اندازشان در بانك، ربا دريافت دارند. و استدلالشان اين است كه حكومت چون مردمى است و اين سود را به نفع مردم در صندوق دولت مى‌ريزد، خرج امور مملكت مى‌كند. لذا استدعا دارد صحت و سقم مطلب فوق را براى ما مرقوم داريد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، ربا حرام است و فرقى بين اشخاص حقيقى و حقوقى نيست.

[سؤال 11738] 6766

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

ضمن درود فراوان به رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

چنانچه شخصى احتياج مبرم به وام داشته باشد و پولى را با نزول قرض نمايد، ليكن به واسطۀ موقعيتى كه پيش مى‌آيد، علاوه بر پرداخت اصل مبلغ، بتواند مبلغى از نزول را كمتر بدهد، آيا در مقابل نزول دهنده بابت مابه‌التفاوت مبلغ نزول مسئول مى‌باشد يا خير؟ و يا اصولاً مى‌تواند چنانچه توانست هر مبلغ از نزول را ندهد؟

بسمه تعالى، نزول و بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ وام گيرنده ضامن اين نيست.

[سؤال 11739] 6767

بسمه تعالى پانزدهم رمضان 1402 ق

حضور محترم حضرت آيت الله خمينى

اين‌جانب مبلغى پول به يكى از بستگانم داده‌ام تا با آن كار كند و ماهانه مبلغ معينى به من بپردازد و بعد از يك يا دو سال يا بيشتر، عين پول را به بنده بدهد. آيا اين پول ماهانه حرام است يا حلال و در صورت حرام بودن، به چه طريقى بايد عمل كنم؟

بسمه تعالى، اگر پول را قرض داده، بيش از اصل پول چيزى حق ندارد و بهره پول ربا و حرام است.

[سؤال 11740] 6768

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر و ولى فقيه، امام خمينى، ادام الله ظله العالى

اين‌جانبه به دستور مجتهدى كه از او تقليد مى‌كردم مقدارى پول به يكى از تجّار بازار داده بودم و ايشان با اين پول كار مى‌كردند و مقدارى ماهانه به من مى‌پرداختند.

لازم به تذكر است كه اين پول ماهانه هر ماه - چه آن بازارى كار مى‌كرد و چه كار نمى‌كرد - يكسان بود. البته مجتهدى كه من از ايشان تقليد مى‌كردم در جواب سؤال من كه اين پول ماهانه چه صورت دارد، كتباً براى بنده نوشته بودند كه اگر شما خود را طلبكار ندانيد و آن آقاى بازارى با رضايت خود اين ماهانه را بدهد و اگر چنانچه ماهى نداد شما مطالبه نكنيد، اشكال ندارد. من هم روى فتواى ايشان سال‌ها با اين آقاى بازارى به اين معامله به نوعى كه عرض شد ادامه مى‌دادم؛ تا اين‌كه به دستور دوخبره از ايشان برگشتم و به شما رجوع كردم.

امام امت تقاضا دارم كه بفرمايند تكليفم چيست؟ با توجه به اين‌كه سه پسر دارم و يك دختر سادات 12 ساله. اين سه پسرم يكى سپاه پاسداران و ديگرى در كميته و يكى ديگر دانشجوى بيكار و خود و دخترم هستيم. منزل مسكونى از خودمان است ولى حقوق پسر پاسدار و كميته‌اييم فقط براى مخارج خودشان است و من و آن دختر و آن پسر دانشجو از ماهانۀ همين پول استرزاق مى‌كنيم؛ در نتيجه امروز كه از امام تقليد مى‌كنم تقاضاى راهنمايى و فتوا دارم.

در ضمن، از اندوختۀ همين ماهانه مبلغ 20 هزارتومان هم براى مكه داده‌ام و شوهرم هم سال‌ها پيش فوت كرده.

بسمه تعالى، اگر بابت بهرۀ پول باشد ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11741] 6769

بسمه تعالى

محضر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، با عرض سلام؛ استغاثه‌اى دارم كه تقاضا مى‌نمايم در مورد آن فتوا بفرماييد.

شخصى جهت تهيۀ يك اتومبيل سوارى به شخص ديگرى كه مغازه‌اى دارد و اجناس خانگى را كه در بازار آزاد يافت نمى‌شود، به صورت قاچاق به مردم عرضه

مى‌كند، مراجعه مى‌نمايد. شخص مغازه‌دار به متقاضى اتومبيل آدرس چند بنگاه را مى‌دهد و مى‌گويد: برو در اين بنگاه‌ها ماشين مورد نظرت را پيدا كن تا من برايت بخرم. متقاضى اتومبيل مى‌رود و ماشين مورد نظر را در يكى از بنگاه‌هايى كه تعيين شده بود پيدا مى‌كند و دوباره به شخص مغازه‌دار مراجعه مى‌نمايد و با هم به بنگاه مى‌روند. قيمت اتومبيل شصت و پنج هزار تومان بود كه شخص مغازه‌دار از متقاضى بيست هزار تومان مى‌گيرد و يك چك شصت و پنج هزار تومانى به موعد هفتاد روز بعد به فروشندۀ اتومبيل مى‌دهد و اتومبيل را مستقيماً از نام فروشنده به نام خريدار (متقاضى) تبديل مى‌نمايد و سپس علاوه بر بيست هزار تومانى كه اول معامله گرفته بود، هفتاد هزار تومان ديگر هم سفته به قرار ماهى سه هزار تومان در 23 ماه مى‌گيرد؛ يعنى اين اتومبيل براى خريدار به مبلغ نود هزار تومان تمام شده و مغازه‌دار براى چهل و پنج هزار تومانى كه داده است براى مدت بيست و سه ماه، بيست و پنج هزار تومان استفاده مى‌گيرد. آيا اين معامله از نظر شرعى درست است؟ و اگر درست نيست، چه نام دارد؟ التماس دعا دارم.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11742] 6770

بسمه تعالى 22 / 7 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى و اميد مستضعفان، حضرت امام خمينى، با سلام و درود بى‌پايان به آن رهبر عزيز، بدين‌وسيله به استحضار مى‌رساند: اين‌جانب كارگر شركت صنعتى پارس مينو، در سال 1356 موفق شدم با كمك وام شركت و فروختن اثاثيۀ منزل، خانۀ كوچكى را قولنامه كنم. متأسفانه به علت عدم پرداخت وام از طريق بانك رفاه كارگران و به علت عدم تكافوى پولم، به توصيه بنگاه‌دارى، از نزول‌خوار معروف غرب تهران مبلغ 000/ 800/ 1 ريال پول به شرايط ذيل: 000/ 200 ريال بهره به اضافۀ 000/ 200 ريال بابت تضمين، در صورت عدم پرداخت

به مدت شش ماه، دريافت داشتم.

متأسفانه باز به علت عدم دريافت وام از بانك نتوانستم پول وى را در موعد مقرّره پرداخت كنم و ايشان بدون توجه به امكاناتم، سند منزل را كه در گرو وى بوده به مبلغ 000/ 200/ 2 ريال به علاوۀ مبلغ دويست هزار ريال به اجرا گذاشته است.

با پيگيرى مداوم در شهريور ماه 1357 موفق به اخذ وام از بانك شدم كه اين زمان مصادف با اوج‌گيرى انقلاب شكوهمند اسلامى‌مان بوده و ايشان (رباخوار) از ترس مكافات، متوارى گرديده است و من نيز موفق به دريافت وام و فسخ قرارداد نشدم.

با مراجعات و پيگيرى زياد به ثبت اسناد و املاك اعلام داشته است كه جهت فسخ اجراييه بايد علاوه بر مبالغ فوق، مبلغ 000/ 200/ 1 ريال بابت نيم عشر دولتى كه در رژيم گذشته براى حمايت و پشتيبانى اين‌گونه افراد تدوين شده است، پرداخت دارم.

لذا با توجه به مراتب فوق خواهشمند است به سؤالات ذيل كه از محضر آن امام گرامى استفسار مى‌شود، پاسخ مرقوم فرمايند:

1.

آيا اين‌گونه پرداخت (نيم عشر) منطبق با اصول و موازين اسلامى مى‌باشد؟

2.

با توجه به مدارك و اسناد بسيار و شناخت مسئولين ادارات ثبت و اسناد و املاك از گذشته و عملكرد اين‌گونه افراد - كه با مكيدن جان و مال و بى‌خانمان نمودن آن‌ها، به ثروت هنگفتى رسيده‌اند - آيا پرداخت بهره و ضرر و زيان از طريق ادارۀ ثبت و اسناد و املاك جمهورى اسلامى به رباخواران جامعه، با موازين شرع مقدس اسلام منطبق بوده يا خير؟

3.

با در نظر گرفتن مسأله فقهى شماره 2277 رساله آن حضرت و عدم كمك و مساعدت مسئولين امر، تكليف افرادى چون حقير چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و نيم عشرى كه براى بهره‌ها گرفته مى‌شود جايز نيست.

[سؤال 11743] 6771

بسمه تعالى

حضور محترم برادران دفتر امام خمينى، مدّ ظله، با توجه به پذيرفتن مرجعيت امام خمينى و رعايت دستورات و احكام صادره از ايشان، تقاضامندم كه به سؤالات اين‌جانب پاسخ بفرماييد:

1. اگر انسان پولى به كسى قرض دهد و ماهيانه مقدارى را مازاد بر اصل دريافت دارد و اين مقدار مازاد را تماماً صرف كمك به مستضعفين نمايد، اين پول حلال است و گرفتنش جايز مى‌باشد يا خير؟ و چنانچه اين مازاد از بانك دريافت گردد، چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست؛ و در اين حكم، بين شخص يا بانك فرقى نيست.

2. با توجه به پيروزى انقلاب اسلامى و شكل حجاب رايج ميان زنان، آيا حضرت امام حجاب را خارج از شكل چادر و به صورت لباس گشاد و روسرى قبول دارند يا خير؟

بسمه تعالى، در حجاب واجب براى زن، لباس خاصى معتبر نيست؛ به هر نحو و با هرگونه لباس كه خود را از ديد نامحرم بپوشاند، كفايت مى‌كند و پوشاندن وجه و كفين واجب نيست.

[سؤال 11744] 6772

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

دفتر امام، با سلام و توفيق روزافزون براى شما:

مى‌خواستم بدانم بهره‌اى كه روى وام گرفته مى‌شود آيا از نظر شرعى درست است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11745] 6773

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

سلام عليكم، مسأله‌اى براى ما پيش آمده بدين قرار:

توضيح آن‌كه مبلغ 180 هزار تومان پول به عنوان قرض الحسنه به شخصى بازارى داده و بنده خود، شغل ادارى دارم. بعد از ظهرها از ساعت 3 الى 6 به مغازه شخص مذكور مى‌روم و اين مدت ساعت را در آن‌جا كار مى‌كنم. ايشان روزى 150 تومان به من به عنوان مزد مى‌دهد و حتى روزهاى تعطيل كه نمى‌روم، مى‌دهد - توضيح آن‌كه آن شخص پدر زن بنده مى‌باشد - مى‌خواهم بدانم اين پول طيب و طاهر است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر بهرۀ پول به شما نمى‌دهد اشكال ندارد.

[سؤال 11746] 6774

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با عرض سلام

اين‌جانب كه مقلد آن جناب مى‌باشم، نظرتان را در مورد جريان معروضه ذيل تقاضامندم:

اين‌جانب در زمان طاغوت حدود دو سال قبل، از شركت ميلارد سه دستگاه ماشين مستعمل خريدارى نمودم و با شرط آن‌كه ماشين‌هاى مذكور تعمير و تحويل گردد، پرداخت نزول اقساط معوقه خريدار قبلى را كه حدود پنج ميليون ريال مى‌باشد، تعهد نموده‌ام؛ ولى شركت ميلارد ضمن اين‌كه به تعهد خود مبنى بر تعمير ماشين آلات عمل ننموده، به استناد سفته‌هايى كه از اين بابت اخذ نموده است، از طريق مقامات دولتى اقدام به توقيف منزل مسكونى اين‌جانب نموده است. اينك از حضورتان استدعا دارم اعلام نظر فرماييد كه آيا اين‌جانب اين مبلغ را كه كلاً بابت نزول تأخير پرداخت اقساط معوقه خريدار قبلى مى‌باشد، شرعاً و قانوناً مديون بوده و بايستى پرداخت نمايم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر نزول بوده، ضامن نيستيد و خانه براى اداى دين فروخته نمى‌شود.

[سؤال 11747] 6775

بسمه تعالى 15 / 8 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى حاج سيد روح الله الامام الخمينى دام عزّه العالى فى رؤوس المؤمنين

اميدوارم از حضرت احديت كه سايه بلند پايه آن پدر بزرگوار و نجات دهندۀ دنيا و آخرت را از سر اين جان نثار و همه اين مؤمنين كم و كوتاه نفرمايد به حق محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و در ضمن اين جان‌نثار معروض مى‌دارم در زمان طاغوتى، از سال 1341 به اين طرف پولى از بانك به ما مى‌دادند از قرار هر 100 تومانى 6 تومان پول، اول آن شش تومان را كسر مى‌نمودند و پول به ما مى‌دادند و همه ساله اين پول را مى‌گرفتيم به اين طريق، و موعد مقرّر اين پول را با همين سود از ما مى‌گرفتند و اينك در سال 1356 باز به همين ترتيب پول به ما دادند. در موعد سررسيد - الحمد لله والمنة - انقلاب اسلامى بر پا شد و موفقيت حاصل شد و كسى نبود كه اين پول را مطالبه بنمايد و اينك آمده‌اند براى گرفتن پول‌ها و هر صد تومانى مبلغ 12 تومان ادعا مى‌نمايند غير از شش تومان اول كه برداشته‌اند كه هر صد تومانى فعلاً سود آن 18 تومان مى‌شود و اگر مى‌فرماييد كه اين ربا نمى‌شود بپردازيم و اگر ربا مى‌شود عين پول را بپردازيم و در خاتمه بقاى عمر و عزّت آن پدر بزرگوارمان را از خداوند متعال خواستاريم.

بسمه تعالى، ربا است و بيش از آنچه گرفته‌ايد ضامن نيستيد.

[سؤال 11748] 6776

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، خواهشمند است به سؤالات زير پاسخ گوييد:

1. اگر هزار تومان پول را با يك بسته چاى سى ريالى، به مدت يك سال به هزار و سيصد تومان بفروشيم، معامله درست است يا نه؟

بسمه تعالى، باطل است.

[سؤال 11749]

2. اگر در سال ديگر همين پول را كه از سال قبل - با مبلغ ذكر شده مانده باشد - با جنس ديگرى مانند يك كيلو قند به قيمت هزار و هفتصد تومان بفروشيم، معامله درست است يا نه؟

بسمه تعالى، باطل است.

[سؤال 11750]

3. آيا اسكناس با قيمت ارزان‌تر يا گران‌تر از ارزشش، خريد و فروش مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، فروش اسكناس به گران‌تر كه نتيجه ربا را دارد؛ محكوم به حكم ربا و باطل است. ولى در صورتى كه واقعاً خريد و فروش باشد مثل فروش اسكناس درشت به ريز يا به عكس كه نقد انجام مى‌شود مانع ندارد.

[سؤال 11751] 6777

بسمه تعالى

هرگاه كسى به ديگرى قرض ربوى بدهد، مثلاً: هفت هزار تومان بدهد و ده هزار تومان بگيرد. و بعد قرض دهنده در مقام توبه برآيد و يا قرض گيرنده با مراجعه به دادسراى انقلاب اسلامى يا كميته بخواهد حق خود را پس بگيرد، آيا همان سه هزار تومان اضافه را و يا تمام ده هزار تومان را پس بگيرد. خواهشمند است جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، فقط زياده‌اى را كه داده مى‌تواند مطالبه كند.

[سؤال 11752] 6778

بسمه تعالى 18 / 2 / 1361

تهران، جماران، قائد اعظم امام خمينى

با سلام، مى‌پرسند آيا مى‌شود سود پس‌اندازى كه بانك داده به فقرا داد؟

بسمه تعالى، سود پس‌انداز را نبايد بگيرند و اگر گرفتند بايد از طرف صاحبانش به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11753] 6779

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله آقاى خمينى، مدّ ظله العالى

ضمن عرض تحيّات وافره و آرزوى سلامتى و طول عمر وجود مقدس عالى، استدعا دارم استفتاى ذيل را امر به جواب بفرماييد:

اين‌جانب قبل از انقلاب به علت گرفتارى‌هاى مالى كه داشتم، اجباراً مبلغى از يكى از صرّاف‌هاى بازار به عنوان قرض گرفته بودم كه در مقابل آن، اسنادى بابت اصل و بهره‌هاى آن به طرف مزبور دادم. پس از انقلاب جمهورى اسلامى كه مقرر شد بهره‌هاى قرض‌ها پرداخت نشود، ضمن گفت‌وگو و تفاهم كه با نمايندۀ صراف مزبور انجام شد باقى‌ماندۀ اصل طلب آن پرداخت گرديد و بهره‌هاى آن را بخشيده و اسناد مربوط به بهره‌ها را هم به اين‌جانب مسترد نمود و ديگر هيچ‌گونه سندى نزد او ندارم و حتى نماينده در يادداشتى اعتراف نموده كه كليۀ حساب‌ها تصفيه و يكديگر را حلال نموديم. آيا با چنين وضعى اين‌جانب ديگر بدهى به آن شخص دارم يا خير؟

بسمه تعالى، با پرداخت اصل وام چيزى بر شما نيست.

[سؤال 11754] 6780

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

ضمن درود فراوان به رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

مستدعى است از محضر مبارك حضرت امام راجع به سؤال زير استفسار فرموده و مراتب را اعلام فرماييد.

چنانچه شخصى احتياج مبرم به وام داشته باشد و پولى را با نزول قرض نمايد؛

ليكن به واسطۀ موقعيتى كه پيش مى‌آيد، علاوه بر پرداخت اصل مبلغ، بتواند مبلغى از نزول را كمتر بدهد، آيا در مقابل نزول دهنده، بابت ما به التفاوت مبلغ نزول، مسئول مى‌باشد يا خير؟ و آيا اصولاً مى‌تواند - چنانچه توانست - هر مبلغ از نزول را ندهد؟

بسمه تعالى، نزول و بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ وام گيرنده ضامن اين نيست.

[سؤال 11755] 6781

بسمه تعالى 24 / 9 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با ابلاغ سلام و تقديم ادعيۀ خالصه، مستدعى است مسائل شرعى ذيل را مرقوم و به خاتم مبارك مزين فرماييد:

1. در حرمت بهره و رباخوارى فرقى بين افراد و اشخاص و مؤسسات دولتى و ملى هست يا خير؟ و در نتيجه اگر اصل بدهى كه شخصى به مؤسسات و بانك‌هاى دولتى دارد بپردازد، بهرۀ آن را هم ضامن است يا خير؟

بسمه تعالى، فرقى در بين نيست و گيرندۀ قرض، بهره را ضامن نيست.

2. اگر شخص مفلس و ورشكسته مالى داشته باشد، آيا بايستى بين همۀ غرما به نسبت تقسيم شود يا بانك‌ها مقدمند؟ و آيا بانك‌ها حق دارند بستانكارى خود را تمام و كمال، حتى با فرع و بهره بگيرند و ساير طلبكاران را محروم سازند يا خير؟

بسمه تعالى، همه غرما در يك مرتبه هستند، مگر عين مال يكى از آن‌ها موجود باشد، و همچنين در مال مرهون كه نزد يكى از طلبكارها باشد، مرتهن احقّ از ديگران است در استيفاى حقش از آن.

3. در استثناى منزل مسكونى در باب مطالبۀ ديون از بدهكار، آيا بين بدهكارى كه حكم به افلاس او شده، و بين بدهكارى كه محكوم به افلاس نيست فرقى هست؟

بسمه تعالى، فرقى نيست.

[سؤال 11756] 6782

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، سلام عليكم

شركت ملى فولاد مبلغى را به عنوان وام مسكن به كاركنان با بهرۀ 4% پرداخت مى‌نمايد كه به محض انتقال كاركنان به يكى از نهادهاى ديگر دولتى بهرۀ وام مذكور به 10% افزايش مى‌يابد. خواهشمند است از نظر شرعى چگونگى بهرۀ دريافتى 10% را بفرماييد.

بسمه تعالى، بهره وام ربا و حرام است.

[سؤال 11757] 6783

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

حضور رهبر عظيم الشأن حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام توفيقه

بانك‌ها قبلاً جهت توسعه كسب - يا كشاورزى يا خريد خانه يا... به مردم وام مى‌دادند با نرخ مشخصى كه نزول يا بهره ناميده مى‌شد از 6 تا 12 درصد در سال بهره مى‌گرفتند كه حد وسط نه درصد در سال مى‌شد. مثلاً اگر يك ميليون تومان وام به مدّت يك ماه مى‌دادند با سپردن چك يا سفته با ضمانت يا وثيقه، هفت‌هزار و پانصد تومان بهره مى‌گرفتند، ولى حالا بانك‌ها به عنوان مضاربه پول را به شركت يا فردى با سفته يا چك يا وثيقه جهت خريد جنسى مى‌دهند. اول سؤال مى‌كنند سود آن چقدر و چطور است؟ وقتى سود مشخص شد مدت را سؤال مى‌كنند، فرد يا شركت مى‌گويد سود آن مثلاً سه درصد در يك ماه است با كليه مخارج، بانك مى‌گويد كليه مخارج خريد و فروش و ضرر به عهده خودت من يك ميليون تومان را به شما به مدّت يك ماه مى‌دهم و پانزده هزار تومان سود مى‌خواهم اگر جنس فروش نرفته و خواستى يك ماه بيشتر شود سود هم بيشتر مى‌شود و اگر جنس در بين يك ماه فروش رفته حق

مضاربه با آن را نداريد. قراردادى نوشته و آماده مى‌شود، به طورى كه شخص يا شركت بر اثر احتياج مجبور است امضا نمايد.

آيا مضاربه طبق نوشته بالا شرعى است يا خير؟ و بعد در بين مدت، كسى كه پول را گرفته مى‌تواند با آن معامله‌اى انجام دهد يا نمى‌تواند؟ چون پولى را به مدّت يك ماه با سود معين گرفته.

بسمه تعالى، به اين كيفيت مضاربه نمى‌شود و بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11758] 6784

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

شخصى در سال 1352 در برابر گرو گذاشتن خانۀ خود مبلغى وام گرفته است كه پس از سه ماه بدهى خود را مسترد و خانۀ خود را آزاد نمايد. البته براى اين منظور با رضايت خاطر مبلغى هم به وام دهنده بابت بهره پرداخت كرده و در سال 1354 سند خود را با رضايت طرفين فسخ و خانۀ خود را آزاد نموده است.

اينك كه چندين سال از تاريخ فسخ معامله مى‌گذرد، مطالبۀ بهرۀ پرداختى را مى‌نمايد و بستانكار مى‌گويد: حاضرم بهرۀ دريافتى را مسترد دارم، مشروط بر اين‌كه بدهكار، بدهى خود را به ارزش روز دريافت كند و طبق آمار بانك مركزى پرداخت نمايد. به عبارت ديگر، اگر فرضاً شاخص هزينۀ زندگى در سال 1352 و هنگام دريافت وام رقم 100 و در سال 1354 هنگام استرداد، رقم 150 بوده است تفاوت را كه در واقع در اثر تورم، ارزش پول طلبكار كاهش يافته است، بدهكار پرداخت نمايد. استدعا دارد نظر آن مرجع عالى را ذيلاً مرقوم فرمايند.

والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، ربا گيرنده بايد مقدارى را كه ربا گرفته پس بدهد و كم و زياد شدن ارزش پول اثر ندارد.

[سؤال 11759] 6785

بسمه تعالى 28 / 5 / 1358

دفتر محترم رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

محترماً؛ چون اين‌جانب از مقلدين امام هستم؛ استدعا دارم نظر معظم له را نسبت به مسأله زير مرقوم فرماييد:

يكى از دوستان اين‌جانب در دو سال قبل مراجعه و تقاضاى مبلغى وام از بنده نموده كه انجام تقاضاى نامبرده برايم ميسّر نبود. ايشان پيشنهاد نمود كه اين‌جانب مبلغ مورد تقاضاى ايشان را از بانك ملّى قرض نموده و به ايشان بدهم. و علاوه بر كارمزد و بهرۀ بانكى كه 14% مى‌شد، يك درصد هم به عنوان حق العمل به اين‌جانب بپردازد. چون بانك ملّى سفتۀ ايشان را قبول نمى‌كرد؛ چكى بابت تضمين بدهى خود به اين‌جانب داد و اين‌جانب بر حسب خواستۀ ايشان، سفته‌هاى ديگرى را به بانك فروخته و وجه خالص دريافتى از بانك را به نامبرده داده‌ام. و يك درصد هم بر طبق توافق در حساب بدهكارى ايشان نوشته‌ام. چون اين جريان استمرار پيدا كرد و بانك‌ها از گرفتن سفته و تنزيل آن خوددارى مى‌نمودند؛ ناچاراً حساب بانك را كه در واقع ايشان بدهكار بود، پرداخت نمودم و قرار شد ايشان بدهى خود را به اقساط و بدون بهره به اين‌جانب بپردازد. حاليه، اظهار مى‌دارد كه در پرداخت بهره‌هاى بانكى شريك ديگرى داشته كه بهره‌هاى پرداختى به بانك را قبول ندارد و به همين جهت از پرداخت كليۀ طلب‌هاى اين‌جانب خوددارى مى‌نمايد. على‌هذا، چون دخالت اين‌جانب در مراجعه به بانك و گرفتن قرض و پرداخت بهره به بانك، بر حسب پيشنهاد ايشان بوده و بيش از يك درصد هم حق‌العمل نگرفته‌ام؛ خواهشمندم تكليف شرعى بنده را ذيلاً تعيين فرماييد.

بسمه تعالى، بهره را بدهكار نيست. بلى چنانچه جدّاً شما واسطۀ قرض كردن از بانك براى او بوده و حق‌الزحمه‌اى تعيين كرده‌ايد؛ حق‌الزحمه

خود را استحقاق داريد. ولى اگر براى خودتان قرض گرفته و به او قرض داده‌ايد، بيش از مبلغى كه قرض داده‌ايد حق نداريد.

[سؤال 11760] 6786

بسمه تعالى

خدمت نور چشم ملت ايران امام خمينى سلام، اميدوارم كه سلام اين‌جانب را بپذيريد. لطفاً به دو سؤال ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

1. من زنى هستم چهل و پنج ساله، هفت سال است كه با سختى كار مى‌كنم، مريض هستم و خيلى هم ناتوان شده‌ام و ديگر نمى‌توانم كار كنم. صد هزار تومان پول جمع كرده و داخل بانك به صورت سپرده گذاشته‌ام تا سودش را بگيرم و خرج كنم. با توجه به اين‌كه من نان آورى ندارم آيا گرفتن سود اين پول حرام است يا نه؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول حرام است.

2. مبلغ چهل هزار تومان بابت رهن خانه به صاحب خانه داده‌ام تا با آن كار كند و كرايه خانه را نگيرد ولى آن طور كه از رساله جناب‌عالى استفاده مى‌شود رهن جور ديگرى است، به اين صورت كه بايد پول پيش صاحب‌خانه گرو بماند و اگر مستأجر كرايه را نداد صاحب‌خانه از آن پول بابت اجاره خانه بردارد حال با توجه به مطالب فوق الذكر آيا اين كار حلال است يا نه؟

بسمه تعالى، اين معامله ربا است و شما اجرت خانه را به او ضامنيد.

[سؤال 11761] 6787

بسمه تعالى 12 / 9 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى خمينى، دام بقاؤه العالى

محترماً؛ خانه‌اى كه در گرو شخص يا بانك مى‌باشد، به علت عدم پرداخت بهره و نزول مى‌توانند به مالكيت شخص يا بانك درآورند؟

بسمه تعالى، بهره را حق ندارند و نمى‌توانند در مقابل آن خانه را تملّك نمايند.

[سؤال 11762] 6788

بسمه تعالى 9 / 8 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. افرادى در گذشته به بانك‌ها بدهكار بوده‌اند كه اصل آن را پرداخته و بر اساس امر آن رهبر عالى‌قدر از پرداخت سود و بهره خوددارى نموده‌اند.

از طرفى قوانين و مقرّرات بانك هنوز لغو نشده و فشار در اين مورد، ممكن است موجب تضعيف دولت مورد تأييد امام شود. بانك هم تا تصفيۀ حساب (اعمّ از اصل و بهره) نمى‌تواند اسناد مرهونه را فك نمايد. مستدعى است، ارشاد و هدايت فرمايند كه افرادى كه حاضر هستند مبلغ بهره را به عنوان ديگرى به بانك پرداخت كنند كه هم به صندوق دولت كمك شود و هم ملك آنان فكّ گردد آيا جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر مجبور در پرداخت باشند و قصد بهره نكنند مانع ندارد، ولى بانك حق ندارد بگيرد.

[سؤال 11763]

2. پس‌انداز در بانك‌ها و بهرۀ آن چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، پس‌انداز مانع ندارد و گرفتن بهره جايز نيست.

[سؤال 11764] 6789

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

پيرو دستخط شريف كه وظيفۀ شرعى اين‌جانب را روشن نموده و امر بر رد دين به خاطر ضامن بودن فرموده بوديد؛ چون خود چيزى جز مقدارى لوازم منزل، در يك خانۀ اجاره‌اى ندارم و مى‌توانند در اين مورد تحقيق نمايند، با پيشنهاد كمك از طرف دوستان و اقوام به خاطر آبرو و حيثيت خود، به بانك مراجعه، و تقاضاى تقسيط

بدهى‌اى كه روح من از پول آن خبر ندارد، نمودم، ولى بانك، غير از اصل بدهى، بهرۀ تأخير نيز از من مى‌خواهد. در اين مورد اخير - يعنى بهره - حكم شرعى من چيست؟

در پايان سلامتى آن وجود شريف را از خداوند متعال خواهانم.

بسمه تعالى، بهرۀ پول را ضامن نيستيد.

[سؤال 11765] 6790

بسمه تعالى

با درود فراوان به رهبر كبير انقلاب اسلامى، محترماً به عرض مبارك مى‌رسانم:

اين‌جانب با وامى كه گرفته بوده‌ام از بانك بعد از پرداخت وام درخواستى، آيا دادن سود آن وام كه در شرايط كنونى با توجه به اين‌كه وضع مالى خوبى ندارم، حرام نيست؟ آيا از نظر شرعى درست است يا خير؟ اگر طبق موازين اسلامى باشد، اين‌جانب متقبّل مى‌شوم و اگر هم سود آن حرام است كه پرداخت كنم، از اين‌جانب پرداخت نمى‌گردد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11766] 6791

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

دفتر محترم حضرت امام امت، دام بقاؤه، السلام عليكم ورحمة الله، با عرض سلام به حضور مبارك امام، دام بقاؤه؛ استدعا دارد از حضرت ايشان چند مسألۀ زير را پرسش نموده و جواب مرحمت بفرماييد:

اين‌جانب يكى از كسبه دزفول هستم كه در چند سال قبل دچار ورشكستگى شده و مبلغى بدهكارى داشتم كه در همان زمان هرچه مايملك و دارايى داشتم در اختيار طلبكاران گذاشتم و چون كفاف بدهى را نمى‌داد، هر كدام مبلغى از طلب خود را - چه از عين اموال و چه از فروش آن‌ها - دريافت كرده‌اند و بقيه مانده‌اند و در حال حاضر كه امكان پرداخت را دارم به تدريج مى‌پردازم. سؤال‌ها:

1. عده‌اى از طلبكاران ضمانت در بانك‌ها كرده‌اند كه در همان زمان چون قدرت پرداخت نداشتند از بانك‌هاگرفته كه الزاماً به بانك بهره داده‌اند، آيا اين بهره را شرعاً از من طلبكار هستند؟

بسمه تعالى، بهره را كسى ضامن نيست و خصوصيات سؤال روشن نشد.

2. يكى از طلبكاران بقيۀ طلب خود را با يكى از حضرات مجتهدين محلى به عنوان سهم مبارك امام عليه‌السلام دست به دست كرده، اينك كه بنده استطاعت پرداخت دارم آيا شرعاً اين مبلغ را بايد بپردازم؟ و در صورت وجوب، به چه كسى بدهم؟

بسمه تعالى، اگر حواله‌اى را شما قبول نكرده‌ايد و ضمانتى ننموده‌ايد شما بايد بدهى خود را به طلبكار بپردازيد و طلبكار، قرض خودش را بابت سهم امام به حاكم شرع بپردازد.

3. حقوق خمس و سهم مبارك امام عليه‌السلام را مى‌توانم به تدريج بپردازم؟ و به چه حسابى واريز كنم؟

بسمه تعالى، نسبت به پرداخت تدريجاً، بايد از حاكم شرع اجازه بگيريد و مى‌توانيد وجوه خود را به حساب شمارۀ هزار مؤسسه تعاون اسلامى قم حواله نماييد.

4. مبلغى از خمس را پرداخت كرده‌ام، آيا بقيه را مى‌توانم شخصاً بپردازم؟ آيا اجازه دارم مبلغى از سهم امام عليه‌السلام را خودم بپردازم؟

بسمه تعالى، مجازيد سهم سادات خودتان را به سادات فقير و متديّن بپردازيد.

[سؤال 11767] 6792

بسمه تعالى

خواهشمنديم به اين چند مسأله جواب بدهيد:

1. بهره بانكى، در صورتى كه پول را براى حفاظت در بانك بگذارند حلال يا حرام است؟ خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

2. پولى كه زن از مخارج خانه اضافه مى‌زند پس‌انداز مى‌كند، خمس دارد يا خير؟ اگر به شوهر خود بدهد و شوهر جزء سرمايه حساب كند خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از درآمد كسب است و زايد بر مؤونه، آخر سال، باقيمانده خمس دارد.

3. سوغاتى كه براى زن و فرزند خود از جايى آورده باشد، آيا بعد از گذشت يك يا چند سالى خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر ديگران براى او هديه آوردند خمس ندارد، ولى اگر خودش از درآمد كسب تهيه كرده خمس دارد.

4. ساختمانى كه قبلاً داشته‌اى حالا اگر با وام بانكى روى آن را يك طبقه ديگر بسازى به طبقه‌اى كه مى‌سازى خمس تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر براى سكونت شخصى خودش نباشد هر مقدار كه قسط بدهى آن از درآمد كسب ادا شده، خمس دارد.

5. بنده كسب خود را با حضرت ابوالفضل شريك هستم و سالى مقدارى پول به او تعلق مى‌گيرد كه براى او در راه خدا خرج مى‌كنم و مقدارى ظروف براى او خريده‌ام كه قبلاً در جايى نگهدارى مى‌شد و حالا جا براى آن ندارم، آيا با پول خودش مى‌توانم انبارى در خانه خودم براى ظروف بسازم؟ و اگر مى‌توانم، بعد از مرگ من كه خانه مال ورّاث مى‌شود و شراكت من تمام مى‌شود، پولى كه براى ساختن انبار خرج شده چطور مى‌شود؟ جزء كرايه براى نگهدارى ظروف حساب مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به صورت نذر صحيح لازم الوفاء بوده مانع ندارد از پول نذرى جا براى نگهدارى ظروف تهيه نماييد و در پايان زمان نذر قيمت جا بايد صرف در جهت نذر شود.

[سؤال 11768] 6793

بسمه تعالى 25 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، دامت بركاته

محترماً در پايان نامۀ حضرت امير المؤمنين على عليه‌السلام به مالك اشتر فرماندار مصر چنين آمده: كوچك‌ترين خلاف كه عمال تو مرتكب شدند تو مسئول و مؤاخذه خواهى شد، در نظام جمهورى اسلامى ايران چنين نيست كه مسئولين امور در مملكت ما هر رفتارى بكنند، كسى از رده‌هاى بالا مسئول نباشد، مثلاً در يكى از بانك‌هاى مركز با اداى حرف‌هايى مانند دولت در مضيقۀ مالى است و ما مأمور و معذوريم و شغل بانك‌ها نزول‌خوارى است و ديگر حرف‌هايى كه از گفتن آن معذورم، تا چه حد نزول دريافت مى‌كنند و به مبانى قرآن و دين مبين اسلام اهانت مى‌كنند. در نامه‌اى كه به دست مشترى وام داده‌اند در تاريخ 25 / 7 / 1361 چنين نوشته‌اند اصل بدهى تا پايان 1357 = 10319030 ريال بهرۀ تأخير تا پايان اسفند سال

1357 = 643679 ريال، بهرۀ تأخير تا روز 15 آبان 1361 = 4779137 ريال جمعاً = 846/ 741/ 15 ريال، آيا مطالبۀ چنين وجهى در حدود 50% درصد نزول با چه حكمى جايز و اسلامى است؟ خواهشمند است در پاسخ نامۀ فوق كه هم شرعاً و هم عرفاً لازم و واجب است مبادرت فرماييد كه موجب مزيد امتنان و تشكر است.

بسمه تعالى، بهرۀ پول و بهرۀ تأخير ربا و حرام است.

[سؤال 11769] 6794

بسمه تعالى 14 / 11 / 1361

به نام الله پاسدار حرمت خون شهيدان و با درود فراوان به امام امت خمينى كبير

پس از عرض سلام و تبريك به‌خاطر سالگرد عزيمت امام عزيز به سوى ايران، اين‌جانب ايجاد مزاحمت نموده و با كسب اجازه دو سؤال دارم كه اميد است با رهنمودهاى شما، شك من برطرف شود.

1. اماما! اگر كسى مقدارى پول در بانك (ملى) داشته باشد و مقدارى پول ديگر (بهره) روى آن بيايد آن پول حلال و يا حرام است؟ اگر حرام است اين پول را بايد چه كار كرد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

2. آيا مى‌شود امام جماعت زن باشد؟ مثلاً مدرسۀ دخترانه كه نماز ظهر و عصر و يا نماز وحدت را در دزفول معلم زن مى‌خواند، منظور امام جماعت زن است، البته براى دخترها.

بسمه تعالى، امامت زن براى زن‌ها صحيح نيست على الاحوط.

[سؤال 11770] 6795

بسمه تعالى 14 / 9 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، دامت بركاته، با درود فراوان به عرض مى‌رساند:

1. چون در گذشته مسألۀ بانك به صورتى بود كه وقتى يك شخص در بانكى پس‌انداز مى‌كرد، پس از مدتى بانك مقدارى پول به عنوان سود به حساب آن شخص

واريز مى‌كرد و اين سود طبق فتواى امام حرام بود؛ ولى امروز در حكومت جمهورى اسلامى هم اين مسأله وجود دارد. با وجودى كه اين‌جانب پول خود را جهت محافظت پس‌انداز كرده‌ام و قصدى جهت سودبردن نداشتم آيا اين مقدار پول حرام است يا خير؟ و در صورت حرام بودن، آيا مى‌توانم به جبهه بدهم؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و نبايد بگيريد و اگر گرفتيد، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهيد.

2. مسألۀ وام از بانك را هم مشخص فرماييد؛ بدين صورت كه شخصى مقدارى پول (وام مسكن يا وام ضرورى) از بانك مى‌گيرد (البته وام ضرورى از صندوق بازنشستگى است) و بانك در قبال اين پول 4% به آن اضافه كرده و به عنوان تنزيل از آن شخص، طى قسط‌هاى چند ساله وصول مى‌كند؛ آيا با اين پول كه خانه‌اى مى‌سازد، مى‌تواند در آن خانه نماز بخواند؟ و آيا اين اضافه پولى كه به بانك مى‌دهد حرام نيست؟ لطفاً در اين موارد - كه مسأله مربوط به تمام مردمى است كه با بانك سر و كار دارند - توضيحات لازم مبذول فرماييد. توضيح اين‌كه وام‌هاى ذكر شده، از صندوق‌هاى پس‌انداز و بازنشستگى كاركنان ذوب آهن ايران استفاده مى‌شود.

بسمه تعالى، پولى كه از بانك مى‌گيرد حلال است و مالك آن مى‌شود و خانه‌اى كه با آن تهيه كرده را نيز مالك مى‌شود و چنانچه در دادن اضافه، قصد بهره نكند براى او اشكال ندارد.

[سؤال 11771] 6796

بسمه تعالى 11 / 2 / 1361

خواهشمند است نظر حضرت امام را در رابطه با بهره بانكى كه بر حساب‌هاى پس‌انداز موجود در بانك‌ها كه در طول سال تعلق مى‌گيرد، بفرماييد با عنايت به اين‌كه پول حاضر در بانك‌ها راكد نمى‌ماند و آن‌ها با اين پول سرمايه گذارى‌ها مى‌نمايند و سودها مى‌برند آيا بهره فوق الذكر نزول و ربا تلقى مى‌گردد و يا جايزه و پاداش؟

متمنى است فتواى ايشان را مرقوم فرماييد مزيد تشكر و امتنان است.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11772] 6797

بسمه تعالى 7 / 7 / 1358

ضمن عرض سلام، خواهشمند است، قبول زحمت فرموده و به چند سؤال بنده پاسخ فرماييد.

حضرت‌عالى در رسالۀ شرعيه فرموده‌ايد: بهرۀ بانكى حرام است. بنده سال‌هاى گذشته در اثر ناآگاهى از اين موضوع درآمدم را جهت محافظت در بانك ملى پس‌انداز مى‌كردم. حضرت‌عالى بفرماييد:

1.

بهرۀ سال‌هاى گذشته كه از بانك ملى دريافت مى‌داشته‌ام، حلال است يا حرام؟

2.

بهرۀ بانكى در حال حاضر چه صورتى دارد؟ آيا حلال است يا حرام؟

3.

اگر بهرۀ بانكى سال‌هاى گذشته حرام است، آيا مبنى بر اين‌كه پدر و مادر من كه به سختى زندگى مى‌كنند و در خانۀ محقّرى زندگى مى‌كنند. حتى امكان اين‌كه پشت‌بام خانه را كاه گل كنند، ندارند. مى‌توانم اين بهره را به آن‌ها بدهم؟

4.

اگر به پدر و مادرم نمى‌توانم بدهم، آيا بهتر است در شهر خودمان به مصارف خيريه برسد يا به حساب بنياد مستضعفين واريز شود؟ در هر حالت، فتواى حضرت‌عالى هرچه هست بفرماييد. از زحمات آن سرور گرامى متشكرم.

بسمه تعالى، گرفتن بهره جايز نيست. و فرقى بين زمان سابق و زمان حاضر نيست. و آنچه گرفته‌ايد را با فرض يأس از مالكش، بايد از طرف او صدقه بدهيد. و اگر پدر و مادر شما فقير باشند، مى‌توانيد به ايشان بدهيد كه در غير نفقۀ خودشان كه بر شما واجب است صرف كنند.

[سؤال 11773] 6798

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، دام ظله

شما دستور داده‌ايد كه «مردم پول‌هاى خود را به بانك‌هاى دولتى بسپارند تا چرخ‌هاى اقتصادى راه بيفتد»؛ اما تا كنون قوانين بانك‌ها عوض نشده است، و در

مقابل پول، منفعت مى‌دهند. آيا گرفتن اين منفعت جايز است يا خير؟ چون بعضى از افراد، از دستور شما چنين استفاده مى‌كنند كه اگر پول بانك ربوى باشد، امام چنين اجازه‌اى نمى‌فرمايند. حكم شما در اين مورد چيست؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، پول گذاشتن بى‌اشكال است؛ ولى بهره را نگيرند.

[سؤال 11774] 6799

بسمه تعالى

محضر مقدس آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، ادام الله ظله

1. راجع به بهره‌اى كه بانك مى‌دهد، اگر كسى گرفت، در جواب يك سؤال فرموده‌ايد: «اگر صاحب واقعى آن شناخته نشود به فقير بدهند» و بعضى از حضرت‌عالى نقل مى‌كنند كه «به خود بانك رد كنند؛ چون صاحبش بانك است»، آيا وظيفه كدام است؛ به بانك رد كنند يا به فقير براى صاحبش؟

بسمه تعالى، از طرف صاحبش به فقير صدقه دهند.

2. در جواب سؤالى راجع به اين‌كه اگر مالى را كه به ارث مالك شده بفروشد، فرموده‌ايد: «خمس ندارد» و در بعضى چاپ‌ها توضيح دارد: «اگر ارث را بفروشند، از ترقّى آن بايد خمس بدهد»؛ آيا تكليف واقعى چيست؟

بسمه تعالى، ترقّى آن خمس ندارد؛ حتى بعد از فروش.

[سؤال 11775] 6800

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله العالى

1. پولى در بانك به عنوان پس‌انداز مى‌گذاريم و بانك، بدون شرط قبلى، مبلغى به عنوان بهره به صاحب پول مى‌دهد؛ آيا اين پول مورد اشكال مى‌باشد يا خير؟ و در صورت اشكال، چه بايد كرد؟ پول در بانك نگذارد يا بهره را نگيرد يا به حساب

مستضعفين يا ديگر حساب‌هاى دولت واريز نمايد؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيرد و اگر گرفت، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهد و پول گذاشتن در بانك مانع ندارد.

2. خلف وعده از گناهان است يا خير؟ و در صورتى كه از گناهان باشد، آيا يك مرتبۀ آن موجب نقض عدالت مى‌شود يا با اصرار و تكرار؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، حرام نيست اگرچه عمل خلافى است.

3. صاحبان كارخانۀ بافندگى، نخ از اطاق بازرگانى دريافت مى‌كنند، ولى پارچه‌ها را به تجّار مى‌فروشند به سه برابر قيمت تمام شده؛ مثلاً يك كيلو نخ را كه 40 تومان مى‌خريم و پارچۀ او به پنجاه تومان تمام مى‌شود، به مبلغ يك‌صد و پنجاه تومان مى‌خرند. آيا اين سود سرشار، حلال است يا خير؟ و در صورت اشكال، چه بايد كرد؟ در صورتى كه جز به تجّار به كسى ديگر نمى‌توان فروخت و پارچه را تجّار به بزّازها مى‌فروشند و آن‌ها به دست مصرف كننده مى‌رسانند.

بسمه تعالى، لازم است طبق مقررات دولت اسلامى عمل كنند و اجحاف نكنند.

4. بعضى‌ها نخ را كه از اطاق بازرگانى مى‌خرند، در بازار آزاد بدون هيچ عملى كه روى آن انجام دهند، به دو برابر قيمت مى‌فروشند، آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات باشد جايز نيست.

5. از سهم امام يا سهم سادات مى‌توان از براى جنگ كمك كرد يا خير؟

بسمه تعالى، عجالتاً اجازه نمى‌دهم.

6. كسى كه وضو مى‌گيرد - چه در وقت چه قبل از وقت - و هيچ غايتى را در نظر ندارد، فقط مى‌خواهد

با وضو باشد، آيا با اين وضو مى‌توان نماز خواند يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

7. كسى كه متمكّن است و برادر دينى او به او رجوع مى‌كند دربارۀ احتياجى كه دارد و شخص متمكّن او را رد مى‌كند، با علم به احتياج اين برادر، آيا اين گناه است يا خير؟ و در صورت گناه بودن، از كباير است يا از صغاير؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، موارد مختلف است.

از آن حضرت تقاضا دارم در اين جهت دستورات لازم را بيان فرماييد، به اميد پيروزى رزمندگان اسلام بر كفر صدامى

[سؤال 11776] 6801

بسمه تعالى 31 / 6 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - روحى له الفداء - لطفاً به سؤالات شرعى زير پاسخ دهيد:

1. با توجه به اين‌كه بهره‌هايى كه در بانك‌ها داده مى‌شود حكم ربا دارد و حرام هستند و از سوى ديگر با برداشتن پول خود از بانك، ضربۀ بزرگى به اقتصاد مملكت اسلامى وارد مى‌شود، در اين‌جا تكليف انسان چيست؟

بسمه تعالى، پول گذاشتن در بانك مانع ندارد و بهره را نبايد بگيريد.

2. اگر دو نفر قبل از ازدواج در مورد يك مسأله (مثلاً فعاليت زن در اجتماع با شرايط صحيح) به توافق برسند ولى بعد از ازدواج يكى از طرفين (مثلاً مرد) مسألۀ به توافق رسيده شده را زير پا بگذارد و خلاف آن عمل كند و دستور دهد، در اين‌جا تكليف طرف مقابل (مثلاً زن) چيست؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن عقد، شرط نشده و عقد مبنى بر آن نبوده، وفا واجب نيست.

3. صحبت كردن دختر و پسر قبل از ازدواج براى به توافق رسيدن، بدون اطلاع خانوادۀ دختر، صحيح است يا خير؟ (در صورتى كه تمام شرايط اسلام براى صحبت كردن و ارتباط دو نامحرم رعايت شود).

بسمه تعالى، با مراعات وظايف شرعيه و نبود مفسده مانع ندارد.

4. در صورتى كه در روى لباس، لكۀ كم‌رنگى از خون حيض باشد كه با چند بار شسته شدن از بين نرود، آيا نماز خواندن با اين لباس صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر رنگ است نه خون، صحيح است.

5. اگر در نماز جماعت به علت فاصلۀ زياد با امام، صداى خواندن حمد و سورۀ امام شنيده نشود، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 11777] 6802

بسمه تعالى 5 / 9 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى

1. با توجه به اين‌كه مقامات مسئول محترم جمهورى اسلامى به مردم سفارش

مى‌كنند كه پول‌ها را به بانك بسپاريم، در پايان سال، بانك مبلغى اضافه بر مبلغ اصلى به دفترچۀ پس‌انداز مى‌نويسد، آيا اين وجه ربا و حرام است يا نه؟ در صورت ربا و حرام بودن، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و گذاشتن پول در بانك اشكال ندارد.

2. آيا حسابى به نام مبارك امام جهت واريز كردن وجوهات شرعى (خمس) در يكى از بانك‌ها هست؟

بيان فرماييد و يا به چه وسيله به دفتر امام ارسال نماييم؟

بسمه تعالى، به يكى از نمايندگان مسلّم الوكالۀ اين‌جانب مراجعه نماييد و يا به حساب شمارۀ

هزار مؤسسۀ تعاون اسلامى قم حواله نماييد.

[سؤال 11778] 6803

بسمه تعالى 19 / 5 / 1361

پس از تقديم عرض سلام؛ سلامتى و طول عمر آن جناب را از درگاه خداوند متعال خواهانم. سؤالى داشتم كه تقاضاى جواب دارم و آن اين است:

بهره‌اى كه الآن در حساب پس‌انداز هست، حلال است يا حرام؟ ضمناً بنده حساب پس‌اندازى دارم كه با قصد بهره بازش نكرده‌ام، فقط براى جمع كردن پول‌هايم است، آيا بهره‌اى كه به پول‌هايم تعلق مى‌گيرد حلال است؟ اگر نيست، چه كارش بايد بكنم؟ اگر هست، اگر آن را براى خودم بگذارم اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست؛ ولى پس‌انداز كردن پول در بانك اشكال ندارد.

[سؤال 11779] 6804

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت‌الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران

اكنون كه بحمدالله در طليعۀ پنجمين بهار در سايۀ جمهورى اسلامى ايران مى‌باشيم و اين مملكت، زير نظر فقيه اداره مى‌شود، خواهشمند است به سؤال زير

به طور صريح پاسخ فرماييد:

پولى كه در سپردۀ ثابت بانك ملى گذارده مى‌شود چه صورتى دارد؟ و بهره‌اى كه به آن تعلق مى‌گيرد حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، سپردن پول در بانك مانع ندارد؛ ولى بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11780] 6805

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

خدمت حضرت آيت الله، آقاى حاج آقا روح الله موسوى خمينى، دام اقباله، محترماً، پس از عرض سلام، مستدعى است پاسخ چندين سؤال ذيل را مرقوم داريد كه مورد احتياج اين‌جانب مى‌باشد.

1.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره سپرده در بانك‌ها حرام است يا خير؟

2.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره پس‌انداز در بانك‌ها حرام است يا خير؟

3.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره پس‌انداز را صرف كمك به جبهه‌هاى جنگ نمودن، براى پرداخت كننده اجرى دارد يا خير؟

4.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره پس‌انداز را جهت كمك به افراد بى‌بضاعت نمودن، براى پرداخت كننده اجرى دارد يا خير؟

5.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره پس‌انداز را جهت كمك به دختران بى‌بضاعت نمودن، براى پرداخت كننده اجرى دارد يا خير؟

6.

به فتواى حضرت‌عالى آيا بهره پس‌انداز را صرف هزينه‌هاى غيرضرورى و اجبارى؛ از قبيل چشم روشنى و منزل مباركى و غيره نمودن، براى پرداخت كننده اجرى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست، اگر گرفت و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

7. به فتواى حضرت‌عالى آيا سهم سادات را مى‌توانيم خودمان به صاحبانش رد كنيم يا خير؟

بسمه تعالى، سهم سادات متعلق به مال خودتان را مجازيد به سادات فقير عفيف متدين بدهيد.

8. به فتواى حضرت‌عالى آيا از خواروبار ساليانه منزل كه يك مرتبه خمس آن پرداخت شده، در سال‌هاى بعد، چنانچه مقدار آن كم يا زياد شد، بايد براى مقدار اضافه آن، خمس پرداخت گردد؟

بسمه تعالى، آنچه كه يكبار خمس آن داده شده، دوباره خمس ندارد.

[سؤال 11781] 6806

بسمه تعالى

بعد السلام والتحيات، زيد پولى را در بانك قرار داده است و طبق مقررات بانك، بهرۀ آن پول به حساب زيد واريز شده است. در اين شرايط، زيد مبلغى را از كسى قرض گرفته و در مقابل، چك داده است. قرض دهنده وقتى به بانك مراجعه كرده تا چك را وصول كند، بانك چون حساب زيد را خالى ديده؛ از بهرۀ سابق‌الذكر چك را پرداخت كرده است. در اين مسأله، وظيفۀ فعلى زيد چيست؟ آيا از جهت قرضش برى‌ء الذمه شده است؟ وظيفه‌اش نسبت به بانك و بهرۀ بانكى چيست؟ والسلام

بسمه تعالى، در فرض مذكور اداى دين زيد نشده و بايد دين را به طلبكار بپردازد. و نسبت به بانك وظيفه‌اى ندارد. و آنچه به عنوان بهره گرفته شده، اگر صاحبانش معلوم نيست، بايد صدقه داده شود.

[سؤال 11782] 6807

بسمه تعالى

انجمن حمايت از زندانيان جهت خانواده زندانيان و ساير امور رفاهى محبوسين حسابى دولتى در بانك باز نموده كه هيچ‌گونه برداشت و استفاده شخصى انجمن از آن مقدور نيست و بانك نيز خواه و ناخواه برابر مقررات و ضوابط خود به مبلغ فوق بهره‌اى را به موقع به اين حساب واريز مى‌كند. لذا انجمن در اجلاس اخير خود مصمم گرديد كه در صورت عدم وجود موانع شرعى اين مبلغ (سود متعلقه) را نيز بر

سرمايه امانتى ثابت افزوده و به منظور سرمايه‌گذارى بيشتر و كسب بهره‌هاى افزون‌تر بعدى كه كلاً از اصل و فرع علاوه بر تأمين ترفيع و كمك به عائله زندانيان مستمند از اين وجوه كارگاه‌ها و تأسيسات صنعتى و فنى و آموزشى و اصلاحى و ارشادى در داخل زندان‌ها جهت اشتغال و كارآموزى و بازسازى و كسب فن و فيض و درآمد و رفع بيكارى و بطالت زندانيان ايجاد و احداث بنمايد. به همين لحاظ در تطبيق نيات و مقاصد و آرمان‌هاى اين انجمن با نحوه استفاده از اين بهره‌هاى بانكى در مورد حليت و شرعيت نفس عمل؛ يعنى پذيرش بهره سال جارى و تداخل و اختلاط و امتزاج آن در اصل سرمايه و استفاده از بهره‌هاى بعدى تا مصروف داشتن آن‌ها كه فقط و اختصاصاً در مقاصد خير و عام المنفعه و امر به معروف و نهى از منكر است و يا هر طريق صواب و مشروعى كه اصلاح مى‌باشد. كسب نظريه و فتوا مى‌نماييم.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11783] 6808

بسمه تعالى 23 / 5 / 1361

محضر پر بركت و مقدس رهبر، پيشوا، مجتهد جامع الشرايط شيعيان جهان حضرت آيت الله العظمى نايب امام زمان، امام خمينى، تصدقت گردم ضمن تقديم خالصانه‌ترين سلام و درود به پيشگاه اقدست سؤال زير را برايم روشن فرماييد تا مرتكب گناه نگردم و از نگرانى بيرون آيم.

1.

بانك‌هاى ملى و صادرات هر ساله برابر مقررات بانكى مبلغى به صاحب حساب دفترچه پس‌انداز مى‌پردازد آيا اشكال شرعى ندارد، حرام نيست در حالى كه قصد دريافت سود نيست ولى مى‌دانيم - مبلغى كه درست نمى‌دانيم و تحقيق نكرده‌ايم چقدر است - همه ساله بانك به صاحب حساب مى‌پردازد چه بايد بكنيم؟

2.

در سال گذشته در حد هزار تومان به همين عنوان ياد شده به دفترچه بنده اضافه نمود با اين مبلغ چه كنم، آيا مى‌توانم از آن استفاده نمايم اگر نمى‌توانم چه كنم چون

بانك برابر مقررات به حكم جبر مى‌پردازد. استدعا دارم از نگرانى بيرونم آوريد.

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيريد و اگر گرفتيد با يأس از شناسايى صاحبش از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11784] 6809

بسمه تعالى

با نهايت احترام؛ به عرض مى‌رساند: شخصى پولى در بانك ملى و صادرات گذاشته تا پس‌انداز شود. شرط هم نكرده كه ماهى چند مبلغ بگيرد. آقاى خويى اجازه فرمودند و جايز مى‌دانند كه بهره را بگيرند، ولى گويا حضرت نايب الامام جايز نفرموده‌اند. بعد موكول به دستگردان كردم. مبلغ صد تومان به فقرا داده شد به نيابت صاحب اين پول كه بهره گرفته بودم. آن فقير به من بهره را بخشيد و در اين مدت سه دفعه اين امر را انجام دادم و فقير نمى‌بخشيد. آيا بهرۀ آن پول جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، گرفتن بهره پول جايز نيست و اگر گرفته‌ايد، در صورتى كه مأيوس از پيدا شدن مالك آن باشند، بايد از جانب صاحبش صدقه بدهيد و چنانچه با فقير تبانى كرده باشد كه آنچه را به او مى‌دهد برگرداند، جدّ به تصدق حاصل نيست و صدقه محسوب نمى‌شود.

[سؤال 11785] 6810

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام، سلام عليكم، چند مسأله برايم مشكل بود و به نظريه شما نرسيدم. خواهشمند است، نظريه خود را اعلام فرماييد.

1. كسى پولى را در بانك مسكن بگذارد تا در آينده براى ساختن خانه بتواند وام بردارد. ولى نمى‌دانسته كه بهره روى پولى كه گذاشته مى‌آيد. آيا مى‌تواند از اين بهره استفاده كند.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و فرقى بين دو صورت علم و جهل نيست.

2. كسى پولى در بانك مسكن مى‌گذارد و بداند كه بهره روى آن مى‌آيد و بخواهد بعداً وام از بانك بگيرد، آيا مى‌تواند بهرۀ پول گذاشته شده را، به جاى بهره‌اى كه بانك از او مى‌گيرد، بدهد.

بسمه تعالى، از همان محلى كه از او بهره گرفته‌اند، مى‌تواند بهره را تقاصّاً بگيرد.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

[سؤال 11786] 6811

بسمه تعالى

پولى را در بانك مى‌گذاريم و مى‌دانيم كه بهره روى آن مى‌آيد، آيا اين بهره را مى‌توان در جهت خدماتى مثل، آسفالت كوچه و كارهاى عمومى استفاده كنيم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، نبايد بهره را بگيرند و اگر گرفتند با يأس از شناسايى صاحبش از طرف او بايد به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11787] 6812

بسمه تعالى

آيا بهرۀ بانكى را مى‌توان دريافت كرد و به جنگ‌زدگان كمك نمود؟

بسمه تعالى، گرفتن بهرۀ پول جايز نيست و اگر گرفت و از شناسايى صاحب آن مأيوس است، بايد به فقير صدقه دهد.

[سؤال 11788] 6813

بسمه تعالى

مبلغى به عنوان بهره به يك بانك پرداخت نموده‌ام؛ آيا مى‌توانم معادل همان مبلغ، بهره‌اى كه از همان بانك به من تعلق گرفته دريافت نمايم؟

از خداوند متعال طول عمر و پيروزى امت اسلام را به رهبرى شما خواهانم.

بسمه تعالى، در اين فرض مانع ندارد.

[سؤال 11789] 6814

بسمه تعالى

با عرض سلام و به اميد طول عمر امام عزيزمان و پيروزى رزمندگان اسلام

پولى كه ما در بانك‌هاى جمهورى اسلامى مى‌گذاريم، وقتى مى‌گيريم مقدارى رويش رفته؛ آن مقدار چه صورت دارد؟ والسلام؛ ملتمس دعا

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11790] 6815

بسمه تعالى

1. كسى براى محافظت پولش، مقدارى پول را در حساب پس‌انداز بانك‌ها مى‌گذارد و نيّتش اين نيست كه در سال، مقدارى پول به او بدهند و اگر پولى هم به او ندهند حرفى نمى‌زند؛ آيا اگر در آخر چيزى به او بدهند، مى‌تواند بگيرد يا نه؟ و آيا اضافه‌اى كه به پول او تعلّق مى‌گيرد چه صورت دارد و با آن پول در زمان حكومت اسلامى چه كند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست؛ و اگر گرفت و از مالك واقعى آن مأيوس است، از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

2. آيا انسان بعد از فرارسيدن وقت نماز ظهر و عصر مى‌تواند وضويى را كه براى نماز ظهر و عصر مى‌گيرد، به نيت استحباب، يعنى به نيت مستحبى وضو بگيرد و نماز ظهر و عصر را هم بخواند؟

بسمه تعالى، به نيت استحباب هم مانع ندارد.

3. كسى كه قرض دارد و مى‌داند آخر سال چيزى زياد نمى‌آورد، آيا بايد حساب سال داشته باشد و حساب كند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، لازم نيست.

[سؤال 11791] 6816

بسمه تعالى 6 / 11 / 1359

رهبر امت مسلمان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، به علت اين‌كه در بازار

مسلمين دو مسأله ذيل مورد پرسش است، تقاضا مى‌شود جهت روشن شدن اين نوع معاملات بانكى، به سؤالات زير پاسخ مرقوم فرماييد. سلامت و توفيق آن رهبر را از خداوند متعال خواستاريم.

1. سود بانكى ربا محسوب مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، سود پول ربا و حرام است.

[سؤال 11792]

2. مقدار پولى كه بانك‌ها به عنوان كارمزد مى‌گيرند، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، ربا حرام است و با تغيير اسم حلال نمى‌شود.

[سؤال 11793] 6817

بسمه تعالى

جعلت فداك؛ با عرض سلام و تقديم ارادت و دست بوسى، صحت و سلامت وجود مبارك و عظمت و اعتلاى كلمه آن يگانه زعيم عالى‌قدر را از خداوند متعال خواستارم، و با كمال معذرت و عرض ادب استدعاى پاسخ مسائل ذيل مى‌نمايم:

1. شخصى بدون توجه مبلغى پول در بانك مى‌گذارد. بانك موقع استرداد مبلغى را به عنوان سود اضافه مى‌كند و پس مى‌دهد. اين شخص اگر بخواهد مبلغ سود را برگرداند يا بانك قبول نمى‌كند و يا آن‌كه قطعاً به مؤسسه بانك برنمى‌گردد و نصيب كارمندان مى‌شود. تكليف او در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، سود پول حرام است و حق ندارد بگيرد و اگر گرفت بايد برگرداند و اگر راهى براى برگرداندن ندارد از طرف مالك واقعى به فقير شرعى صدقه بدهد.

2. معلمى ندانسته از پول تغذيه بچه‌ها در مدارس استفاده نموده است. مبلغ مزبور را چه كند؟

بسمه تعالى، مبلغ مزبور را ضامن است بايد به هر نحو كه ميسور است برگرداند.

3. گوسفندان منطقه فارس در ايام سال به چرا مى‌روند؛ لكن در فصل زمستان مالك دو سه ماه شب‌ها

كمبود خوراك را به وسيله كاه و جو و امثال آن از بودجه خود تأمين مى‌نمايد. با تحقق ساير شرايط، آيا به اين گوسفندان زكات تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در مدت مزبور گوسفندان با چريدن در بيابان سير نمى‌شوند و براى سير كردن و نگاه دارى آن‌ها احتياج به تكميل كمبود خوراك است، زكات تعلق نمى‌گيرد.

4. خطيب در آخر خطبه دوم نماز جمعه، موعظه و بحث‌هاى لازم را به زبان مستمعين بيان مى‌نمايد؛ آيا وظيفه ادا مى‌شود يا آن‌كه لازم است در هر دو خطبه بحث به زبان مستمعين بشود؟

بسمه تعالى، احوط آن است كه در هر دو خطبه مطالب راجع به شنوندگان را به زبان آن‌ها بيان كند.

5. فردى احتياج به مسكن دارد و خانه‌اى را به طور اقساط مى‌خرديا پول آن را قرض مى‌نمايد و در ظرف چند سال مى‌پردازد. آيا به پولى كه هر سال در بين سالش ادا مى‌نمايد خمس تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، پولى كه در هر سال بابت بدهى مسكن مورد حاجت پرداخت مى‌شود از مؤونه همان سال محسوب است و خمس ندارد.

6. حجاج در بين سال از ارباح مكاسب پول به كاروان مى‌دهند؛ اما حركت براى حج پس از سال آن‌ها واقع مى‌شود. به اين پول خمس تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، مبالغى را كه برحسب قرارداد و تعارف لازم است از قبل بپردازند، جزء مؤونه سال پرداخت محسوب است و خمس ندارد.

[سؤال 11794] 6818

بسمه تعالى

حضور محترم مسئولين دفتر تبليغات اسلامى، پس از عرض سلام، موفقيت شما را در پيشبرد اهداف انقلاب اسلامى، از درگاه خداوند تعالى خواستارم. از حضور محترمتان چند سؤال دارم:

1. آيا اين سخن صحيح است كه امام جديداً فتوا داده‌اند بهره‌اى كه بانك‌ها براى پس‌انداز مقرر كرده‌اند، حلال است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

2. اگر كسى يادش نباشد كه در چه زمانى بالغ شده است (با توجه به دانستن شرايط بلوغ كه در رسالۀ امام آمده است)، در مورد نماز و روزه‌هاى گذشته چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، اگر يقين ندارد، چيزى بر او نيست.

[سؤال 11795] 6819

بسمه تعالى 18 / 5 / 1360

1. بهره‌اى كه بانك‌ها خودشان مى‌دهند گرفتن آن جايز است يا خير؟ بر فرض عدم جواز، اگر كسى متوجه نبود و گرفت، بايد در صورت امكان به بانك برگرداند يا اين‌كه مخير است بين برگرداندن به بانك و بين صدقه دادن براى صاحبش؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست. و اگر گرفت و از برگرداندن آن به مالك واقعيش مأيوس است، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

2. شخصى صغير، غنى است و قيّم شرعى هم دارد؛ اما مادر اين صغير فقير است و گاه گاهى هم حالات جنونى پيدا مى‌كند. آيا براى قيّم صغيرِ غنى جايز است كه از مال صغير، نفقه اين مادر فقير را بدهد يا خير؟ و آيا فرقى بين اين‌كه در فقر سالم باشد يا گاهى حال جنونى داشته باشد وجود دارد يا خير؟

بسمه تعالى، صغير تكليف ندارد و وجوب انفاق از او ساقط است.

[سؤال 11796] 6820

بسمه تعالى

اگر شخصى در سابق، بهرۀ بانكى حساب پس‌انداز را دريافت و در آن تصرف كرده است و الآن مقدار آن را نمى‌داند، تكليف شرعى او فعلاً چيست؟

بسمه تعالى، در صورتى كه تصرف به استناد تقليد صحيح نبوده است، مقدار آن را ضامن است و بايد از طرف مالك واقعى به فقرا صدقه بدهد و در صورت جهل به مقدار، قدر متيقن را به فقرا صدقه بدهد كفايت مى‌كند.

[سؤال 11797] 6821

بسمه تعالى 19 / 1 / 1361

قم، دفتر معظم فتاوى مباركه امام

احتراماً؛ در توضيح المسائل مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - روحى فداه - (قسمت احكام و سؤالات) سؤال و جوابى به شرح زير مطرح و چاپ شده است:

سودى را كه بانك‌هاى دولتى بابت پس‌انداز مى‌پردازند آيا جايز است بابت ماليات يا بهره‌اى كه خود شخص يا بستگانش مجبوراً به دولت يا بانك‌ها پرداخته‌اند تقاصاً اخذ كند يا خير؟

جواب مرقوم فرموده‌ايد: «سود پول حرام است؛ لكن تقاص بابت طلب قانونى خودش يا طلب ديگران با وكالت از طرف صاحب طلب اشكال ندارد».

تقاضامند است چنانچه حكم آن مخصوصاً درباره وكالت تغيير نيافته است و مورد تأييد مى‌باشد، جواباً اطلاع فرماييد.

ضمناً چنانچه در مورد وكالت در حال حاضر حكم آن تغيير يافته است؛ آيا مى‌توان براساس آن نسبت به بهره‌هاى واصل شده مربوط به دوران قبل از انقلاب اسلامى كه ظاهراً رأى در آن زمان داده شده است عمل كرد يا خير؟

بسمه تعالى، اين مسأله مربوط به بانك‌هاى فعلى در جمهورى اسلامى نيست و ماليات اگر مطابق مقررات دولت اسلامى بوده، تقاص نمى‌شود.

[سؤال 11798] 6822

بسم الله الرحمن الرحيم

سماحة آية الله العظمى الإمام الخمينى دام ظله، سلام عليكم ورحمة الله

أرجو أن تعطونا رأيكم في المال المدّخر فى البنك والذي نهاية السنة يحصل على فائدة فى بنوك الجمهورية الإسلامية إلاّ أنّ هذا المال عندما ادّخر في البنك لم يدّخر

على أساس الفائدة اعلمونا أطال الله بقائكم.

بسمه تعالى، ما يعطى بعنوان فائدة المال المدّخر في البنك يكون من الربوا المحرّم و يحرم أخذه واستلامه.

[سؤال 11799] 6823

بسمه تعالى 15 / 6 / 1361

دفتر محترم امام! چند سال پيش مبلغ سيصد هزار ريال به عنوان سپرده ثابت در بانك ملى گذاشتم تا بعد از مدتى مبلغ سه ميليون ريال روى آن سپرده ثابت، وام مسكن از بانك ملى دريافت كنم. اما بعد از مدت مقرر از بانك وام نگرفته؛ ولى وقتى خواستم سپرده خود را از بانك پس بگيرم علاوه بر سپرده، مبلغ سى و شش هزار ريال و خورده‌اى سود به آن تعلق گرفت كه آن را از بانك گرفته و به حساب اين‌كه اين پول مباح است، آن را با پول‌هاى ديگر قاطى كرده و با آن پول مخلوط منزل مسكونى خريدارى كرده‌ام؛ ولى هنوز آن منزل را تحويل نگرفته‌ام. حال جواب دهيد:

1. وضع سود پول بعد از اين چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است. گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11800]

2. زندگى و نماز خواندن در آن منزل مسكونى بعد از تحويل گرفتن منزل چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بايد معادل بهرۀ پول كه در خريد منزل پرداخت شده، از طرف صاحب واقعى آن به فقرا صدقه بدهيد.

[سؤال 11801] 6824

بسمه تعالى

محضر مبارك نايب الامام، حضرت امام خمينى مدّ ظله و دام بقاؤه، السلام عليكم، ان شاء الله الرحمن، وجود مبارك در صحت و تندرستى بوده باشد. مستدعى است،

نظر مبارك را در مسائل ذيل بيان بفرماييد:

1. سودى كه صندوق پس‌انداز ملى به حساب‌ها مى‌پردازد چگونه است؟

بسمه تعالى، حرام است.

2. در بازار مرسوم است: جنسى به مدتى خريدارى مى‌شود. خريدار و فروشنده با هم توافق كرده به قول معروف اسكنت كرده مبلغى از آن قرار كسر و مابقى نقداً پرداخت مى‌شود. اين چگونه است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. در معاملات تجارى نقدى معمولاً در بازار، صدى يك كسر مى‌شود. اين چگونه است؟ البته با رضايت طرفين مى‌باشد. و يا اين‌كه قبلاً موضوع بيان مى‌شود. نظر حضرتتان چگونه است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 11802] 6825

بسمه تعالى 27 / 2 / 1361

محضر مبارك نايب الامام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران و اميد مستضعفان جهان، خواهشمند است با جواب به اين مسائل، ما را هدايت فرمايند.

1. پولى كه در بانك، به عنوان پس‌انداز و به خاطر اين‌كه جاى امنى است گذاشته مى‌شود، نه به خاطر گرفتن سود و بهره، ولى خود بانك به اين پس‌انداز طبق مقررات بانك، مقدارى به نام سود اضافه مى‌كند، نظر مبارك دربارۀ اين پولى كه بانك به نام سود به پس‌انداز مى‌دهد چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

2. حقوق كارمندانى كه در قسمت ربوى بانك كار مى‌كنند مباح است يا خير؟ اگر جواب منفى است، تكليف اين‌چنين كارمندان چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، حقوقى كه در مقابل كار حرام گرفته مى‌شود حلال نيست.

3. ضمناً حقوق كارمندانى كه در قسمت غيرربوى كار مى‌كنند، بيشتر از همان كارمزدهاى بانك تأمين مى‌شود. حقوق آن‌ها مباح است يا خير؟

بسمه تعالى، تا علم نداشته باشند كه در حقوقى كه به آن‌ها داده مى‌شود حرام موجود است مباح است.

[سؤال 11803] 6826

بسم الله الرحمن الرحيم

حضرة صاحب السماحة إمام الاُمّة وقائدها المظفّر، آية الله العظمى السيد روح الله الموسوي الخميني، دام ظله العالي

بعد تقديم ما يليق بمقامكم العالي القدر من فروض الاحترام، أعرض سيّدي الجليل: جئت إلى الجمهورية الإسلامية بقصد زيارة سيّدي ومولاى وإمامي الثامن، الرضا سلام الله عليه، ولقد وفّقت لهذا، ولله الحمد و الشكر.

ولقد حاولت التشرّف بزيارتكم بمناسبة حلول عيد 22 بهمن فلم أوفى، ولقد أرسلت لسماحتكم رسالة تبريك في تلك المناسبة السعيدة.

سيّدي، صاحب السماحة، الإمام المفدي! أطال الله عمركم إلى ظهور الإمام المهدي أرواحنا له الفداء. أتقدّم إليكم بهذا الاستفتاء راجياً التكرّم بالإفادة والله المستعان.

سيّدي الجليل! إستلفت مبالغ من بنك ملّي إيران وبنك صادرات إيران في دبي مضطرّاً غير باغٍ، والآن يطالباني البنكان المذكوران بدفع الفوائد المترتّبة على الدين المذكور. فهل يجوز لي شرعاً دفع الفوائد المذكورة إلى البنكين أم لا؟

أفتونا مأجورين. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، أخذ الربا ودفعه حرام، فلا يقصد الربا حين الدفع لو كان مضطرّاً إلى الدفع.

[سؤال 11804] 6827

بسمه تعالى 16 / 12 / 1361

حضور محترم مرجع عالى‌قدر و رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت بركاته

بعد از تقديم سلام و آرزوى طول عمر و سلامتى براى آن رهبر كبير از درگاه حضرت احديت، استدعا دارم به چند سؤال ذيل جواب بفرماييد:

1. اين‌جانب مبلغى پول جهت نگهدارى به بانك جمهورى اسلامى سپرده، بعد از مدتى كه جهت دريافت سپرده خود به بانك مراجعه كردم، بانك مبلغى به عنوان سود، بدون قرار قبلى به حساب اين‌جانب منظور نموده، آيا اين مبلغ ربا محسوب مى‌شود يا خير و اگر ربا محسوب مى‌شود تكليف بنده چيست؟ چون اگر وجه را در بانك نگهدارى كنم بانك سود مى‌دهد و اگر در بانك نگهدارى نكنم بر خلاف خواسته دولت جمهورى اسلامى است.

بسمه تعالى، بهره پول ربا و حرام است، ولى پول گذاشتن در بانك مانع ندارد و نوشتن در حساب شما تكليفى براى شما نمى‌آورد.

[سؤال 11805]

2. مدتى پول بنده در بانك بود و بانك نزديك به دو هزار تومان سود به حساب بنده منظور نمود. من خواستم از گرفتن آن امتناع كنم، ولى مسئول بانك گفت اين مبلغ را بايد بگيريد والاّ هميشه با سود اين مبلغ به حساب شما منظور مى‌شود. من وجه را گرفته و به حساب 222 به حساب جنگ‌زدگان واريز نموده‌ام. اگر اين سود ربا محسوب شود، آيا با پرداخت آن به حساب فوق مسئوليت از گردن بنده برداشته شده يا خير؟

بسمه تعالى، گرفتن بهرۀ پول جايز نيست و اگر گرفته شد بايد از جانب صاحبش به فقير صدقه داد.

[سؤال 11806] 6828

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى خمينى، دام ظله العالى، مستدعى است بيان فرماييد كه:

با توجه به اين‌كه مراكز تهيه و توزيع كالا وابسته به وزارت بازرگانى - مثلاً تهيه و توزيع منسوجات كه يك سازمان وابسته به دولت است - براى گشايش اعتبار و امثال

آن از بانك وام گرفته و در مقابل، سود نيز مى‌پردازد؛ همكارى با اين‌گونه سازمان‌ها و دريافت حقوق آن‌ها شرعاً چه صورتى دارد؟ البته قبلاً سود مذكور را به عنوان سود تضمين شده و اخيراً به نام كارمزد گشايش اعتبار، ليكن به همان طريق و با همان محاسبات و... دريافت مى‌دارند. طول عمر شريف و مزيد توفيقات آن رهبر بزرگوار را تحت عنايات خاصۀ حضرت بقية الله الاعظم - ارواحنا فداه - از خداى بزرگ مسئلت داريم.

بسمه تعالى، بهرۀ وام، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست. ولى همكارى در غير كارهاى ربوى و دريافت حقوق اشكال ندارد.

[سؤال 11807] 6829

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

قم، دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ به اطلاع مى‌رساند كه:

بانك‌ها براى گشايش امور تجارتى مشترى‌ها، حساب اعتبارى تخصيص مى‌دهند، مشروط به اين‌كه مشترى‌ها معادل مبلغ اعتبار، نزد بانك سپردۀ ثابت (به مدت 366 روز) داشته باشند. ضمن سال هر موقع كه مشترى از حساب اعتبارى استفاده نمايد، بانك از آن‌ها بهره مى‌گيرد و به ماندۀ سپردۀ ثابت بهره مى‌دهد؛ اين داد و ستد ادامه دارد تا آخر سال. تفاوت بهرۀ گرفته شده يا داده شده توسط بانك يا به نفع مشترى است و يا به نفع بانك (بسته به ميزان استفاده از حساب اعتبارى). در صورتى كه موردى باشد كه بهرۀ داده شدۀ بانك به مشترى زيادتر باشد (به علت اين‌كه كمتر از

حساب اعتبارى استفاده نموده است) آيا استفاده از اين بهره از نظر شرعى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و چنانچه بهره‌اى بانك از او گرفته باشد، مى‌تواند به همان مقدار بهرۀ پرداختى به بانك، از همان بانك بهره را دريافت كند و به حساب بهرۀ پرداختى تقاص نمايد.

[سؤال 11808] 6830

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

بنده هزار روپيه در بانك گذاشته بودم و بنا بود كه ساليانه 12% (يعنى هر صد روپيه، دوازده روپيه) به عنوان بهرۀ ساليانه به ما بپردازند؛ امسال هفت‌صد و پنجاه روپيه پرداخته‌اند؛ آيا از نظر شرعى جايز است كه اين بهره را بگيرم يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و چنانچه از كافر حربى گرفته شود مانع ندارد.

[سؤال 11809] 6831

بسمه تعالى 11 / 8 / 1361

حضور مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، مدّ ظله العالى، محترماً به استحضار مى‌رساند:

براى سپرده‌اى كه در فاصلۀ سال‌هاى 1327 تا 1361 در چند بانك داشته‌ام، مجموعاً مبلغ 037/ 695 ريال بابت بهره و سود بانكى از 4 بانك معيّن و چند بانك مختلف و نامشخص دريافت داشته‌ام كه به منظور استخلاص از جنبۀ ربويّت آن، به شرح زير عمل كرده‌ام:

1.

مبلغ 577/ 187 ريال را با تقاص مالك شده‌ام.

2.

مبلغ 200/ 182 ريال را با وكالت از دو نفر ديگر كه حق تقاص داشته‌اند، گرفته‌ام.

3.

مبلغ 000/ 100 ريال را يكى از صاحبان تقاص كه وكالت داده بودند براى خود برداشته و دريافت داشته است.

4.

مبلغ 332/ 220 ريال را به نيت صدقه از طرف صاحبان اصلى آن‌ها كه ناشناخته بوده‌اند و يا بانك‌هاى آن‌ها ابتدائاً معيّن نبوده و يا از پس گرفتن وجه بهره امتناع نموده‌اند (بانك‌ها امتناع نموده‌اند) به مستحقين تقديم شده است.

5. مبلغ 928/ 4 ريال از بانك وصول نشده و در حقيقت، برگشت شده است.

جمع كل: 037/ 695 ريال

در مورد رديف چهارم (مستحقين) ابتدا بدون در نظر گرفتن بانك‌ها - يعنى بانك‌هاى معيّن و نامعيّن - و يا رقم بهرۀ دريافتى از آن‌ها، به طور اعم شروع به پرداخت صدقه كرده‌ام؛ ولى بعد از مدتى كه بيشتر براى تفكيك حساب بانك‌ها كوشش كردم كه مشخص و معيّن كنم از چه بانكى چه مبلغ بوده و تا حدى معيّن نمودم چه مبلغ و از چه بانكى دريافت شده، به ميزان دريافتى‌ها از هر بانك، پرداخت‌هاى قبلى و همان زمان را نيز تفكيك و از نظر اقلام پرداختى با اقلام دريافتى مطابقت نموده‌ام.

براى مثال، جمعاً معادل 167/ 126 ريال تدريجاً به نيت اعم و كلى صاحبان اصلى بهره‌ها بوده؛ ولى بعداً كه محاسبه و تحقيق و كوشش كردم تا رقم دقيق دريافتى هر بانك را حساب كنم، آن رقم كل را بين مثلاً سه بانك: بانك تهران سابق 816/ 20 ريال، بانك‌هاى متفرقۀ نامشخص 351/ 38 ريال، صندوق پس‌انداز ملى 000/ 67 ريال در حساب‌هاى خود يادداشت و توزيع كرده‌ام تا ارقام پرداختى با ارقام دريافتى مطابقت عددى داشته باشد.

البته تقاص با وكالت در حال حاضر مورد تأييد نيست، ولى اين مسأله مربوط به دوران قبل از انقلاب است كه در آن تاريخ، مورد تأييد بوده و اجازه داده شده است. اينك چون با زحمات زياد و صرف وقت، روى تقسيم و تطبيق اين بهره‌ها كار كرده‌ام، تقاضا دارم نحوۀ عملكرد، مخصوصاً دربارۀ رديف (4) را كه اول پرداخت‌ها كلى بوده و بعداً بر اساس دريافتى هر بانك، تفكيك و توزيع رقمى شده، جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و نبايد بگيريد و اگر گرفته‌ايد، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او صدقه دهيد. بلى در صورتى كه همان شعبه‌اى كه از آن ربا گرفته‌ايد قبلاً از شما ربا گرفته باشد، مى‌توانيد تقاص كنيد.

[سؤال 11810] 6832

بسمه تعالى

محضر آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته الشريف، محترماً معروض مى‌دارم:

اين‌جانب پولى طبق قرارداد در بانك مسكن (رهنى) با دفترچۀ پس‌انداز برنامه‌اى گذاشتم كه از وام آن، خانه بخرم؛ بعداً منصرف شده، پول را پس گرفتم. بانك مبلغى به عنوان بهره به من داد. در صورتى كه قبلاً وام از بانك‌هاى دولتى گرفته و تبعاً بهره داده‌ام - كه مقدار آن كاملاً معلوم نيست - استفاده از مبلغ بهرۀ فوق الذكر چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

2. خانه‌اى را فروختيم كه بعد از مدتى جست‌وجو نتوانستيم خانه‌اى تهيه نماييم و سال مالى سر رسيد كه در اين مدت با اين پول، هيچ معامله انجام نشده، آيا خمس يا سهم امام عليه‌السلام به آن تعلق مى‌گيرد؟ مقصود از سال مالى، حساب سال است.

بسمه تعالى، خانه اگر از درآمد كسب تهيه شده پول فروش آن خمس دارد؛ مگر آن‌كه با پرداخت خمس، نتواند خانۀ مناسب مورد حاجت با بقيۀ پول تهيه كند.

[سؤال 11811] 6833

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، پس از تقديم عرض سلام، خواهشمند است به سؤال ذيل پاسخ دهيد.

اين‌جانب مبلغ پنجاه هزار تومان از بانك بهره گرفته‌ام و مبلغ صد هزار تومان به بانك بهره بدهكارم. آيا مى‌توانيم بهرۀ گرفته شده را بابت بهرۀ بدهكارى خود به بانك پرداخت نماييم؟ لطفاً پاسخ را كامل بدهيد.

بسمه تعالى، نمى‌توانيد به بابت مذكور بپردازيد و بايد بهره‌اى را كه گرفته‌ايد، با يأس از شناسايى صاحبش به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11812] 6834

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

حضور محترم مسئولين دفتر استفتاى حضرت امام، دام بقاؤه، محترماً؛ دستور مسائل ذيل را به اين‌جانب مرحمت نماييد:

1. شخصى مدت سه سال است مريض و مبتلا به سردرد و پادرد و كمردرد مى‌باشد، خانه‌نشين است و قادر به كسب كردن نيست. جهت كمك كردن به جمهورى اسلامى سرمايۀ خود را در اختيار دولت جمهورى، به وسيلۀ دفترچۀ پس‌انداز، قرار داده؛ چنانچه در آخر هر سال هر مقدار وجهى به دفترچه اضافه از طرف بانك مى‌نمايند، حضرت اجازه مى‌دهد اين وجه را دريافت و به مخارج يوميۀ خود مصرف نمايد، در صورتى كه هيچ‌گونه درآمدى ندارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ بانك، ربا و حرام است و نبايد بگيرند.

2. سهم امام عليه‌السلام را به حساب صد امام مى‌توان داد؟ اگر ممكن نيست، شماره‌اى را كه براى حساب سهم امام عليه‌السلام مى‌باشد، معين كنيد.

بسمه تعالى، مى‌توانند به شمارۀ هزار مؤسسه تعاون اسلامى قم حواله نمايند.

3. اگر طلبى از اشخاصى دارد، مى‌تواند به جاى ردّ مظالم حساب نمايد؛ در صورتى كه شخص مديون ورشكسته شده و فرارى از وطن است؟

بسمه تعالى، مظالم بايد به فقير صدقه داده شود و طلب، بابت آن محسوب نيست بنا بر احتياط.

[سؤال 11813] 6835

بسمه تعالى

با سلام به محضر علماى عالى‌قدر شوراى استفتائات امام، تقاضا دارم فتواى امام را در موارد زير بيان كنيد:

1. پولى كه بانك‌ها به حساب پس‌انداز مى‌دهند - با توجه به اين‌كه منظور از اين حساب، پس‌انداز كردن پول در يك مكان امن است - آيا گرفتن آن جايز است يا خير؟

و اگر جايز نيست، آيا مى‌توان آن را به مصارف خيريه، مانند جبهه‌ها رساند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست.

2. در احكام ارث، قرآن و انگشتر و شمشير و لباس ميت، مال پسر بزرگ‌تر است. آيا امروز كه ديگر از شمشير و زره استفاده نمى‌شود، شمشير و زرهى كه به حالت تجمّلى است، نيز مال پسر بزرگ‌تر است يا خير؟ و اگر ميت تفنگ شكارى داشته باشد، آيا آن نيز مال پسر بزرگ‌تر است؟

بسمه تعالى، تفنگ و زره از پسر بزرگ‌تر نيست، و شمشير ميت مختص به او است و فرق نمى‌كند.

3. امروزه متداول است كه دختر و پسر براى ازدواج خود، بايد همسر خود را بپسندند. آيا معاشرت دختر و پسر، به قصد آشنايى براى ازدواج جايز است يا خير؟ و اگر جايز است، چنانچه بعداً ازدواج نكنند، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، با حفظ حجاب و موازين شرعى، مانع ندارد.

[سؤال 11814] 6836

بسمه تعالى

استفتاى گروهى از طلاب حوزۀ علميۀ قم به محضر مبارك پدر روحانى و عزيزشان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته

1. اگر طلاب علوم دينى جهت خريد مسكن، مقدارى پول در بانك مسكن يا بانك رهنى بگذارند كه مقدار بيشترى بگيرند (چون اقساط اين بانك‌ها كمتر است و مى‌شود ادا كرد) آيا از سودى كه مى‌گيرند مفرّى وجود ندارد؟

بسمه تعالى، بهره را نمى‌توانند بگيرند و مفرّى وجود ندارد.

2. طلابى كه در ارگان‌ها هستند و خدمت مى‌كنند و حقوق مى‌گيرند، در اين مدت مى‌توانند شهريه بگيرند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دفتر شهريه است.

3. اگر كسى در زمان حيات خود مقدارى از زمين مزروعى خود را (چه مالك عين و چه مالك منفعت) به پسر بزرگ خود بدهد و وصيت كند كه بعد از مرگش از آن زمين چيزى به آن پسر ندهند، آيا اين وصيت نافذ است؟

بسمه تعالى، اين وصيت كه به معناى منع وارث است از سهمش نافذ نيست.

4. اگر كسى ده روز در جايى منبر مى‌رود، مسلّماً مقدارى پول به او مى‌دهند، اگر شخص ديگرى هم بانى شود آيا مى‌تواند در همان دهه، به نيت بانى جديد هم روضه بخواند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 11815] 6837

بسمه تعالى 11 / 1 / 1361

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى، مرجع عالى‌قدر، جناب آقاى روح الله الموسوى الخمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله، تمنّا دارد دستور فرمايند جواب مرقوم فرمايند.

آيا وجوهى كه بانك‌ها به حساب پس‌انداز اشخاص اضافه مى‌نمايند چه صورت دارد؟ و اين اضافى را مى‌شود به حساب بازسازى مناطق جنگى واريز نمود؟

همچنين از محل وجوه رد مظالم براى بازسازى مناطق جنگى مى‌توان پرداخت نمود؟ در غير اين صورت، به چه مصرفى اجازه مى‌فرمايند خرج شود؟

بسمه تعالى، مظالم را بايد به فقير صدقه دهند و بهرۀ بانكى را نبايد بگيرند و اگر گرفته‌اند، با يأس از شناسايى صاحبانش، از طرف آن‌ها به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11816] 6838

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، به عرض مى‌رساند:

طبق دستور شما كه پول‌ها را بايد به بانك بسپاريم، سپرديم؛ ولى بانك سودى هم مى‌دهد؛ در رساله، شما سود بانكى را اشكال مى‌كنيد؛ تكليف ما با اين سودى كه بانك مى‌دهد چيست؟

بسمه تعالى، نبايد بگيريد و اگر گرفتيد، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11817] 6839

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، روحى فداه، پس از سلام بفرماييد:

بهره‌اى كه بانك‌هاى كشور به صاحبان دفترچه‌هاى پس‌انداز مى‌دهند، از نظر شرع مقدس چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11818] 6840

بسمه تعالى 12 / 12 / 1361

مسئول محترم دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، با تقديم سلام، خواستار توفيقات شما از خداوند متعال هستم؛ مسأله‌اى سؤال مى‌گردد، خواهشمند است كتباً جواب مرقوم فرماييد:

مبلغ پولى به بانك ملى گذاشته شده، بدون هيچ‌گونه قراردادى در مورد بهره و يا به نيت بهره كه به آن تعلق گيرد. پس از گذشت يك سال، بانك مبلغى به آن اضافه نموده؛ آيا اوّلاً اين بهره حلال است يا خير؟ ثانياً به اين مبلغ اضافه، سهمين تعلق مى‌گيرد يا خير؟ در صورت موافقت، شمارۀ حساب بانكى دفتر را هم مرقوم فرماييد تا خمس مربوطه، همراه ساير درآمدهاى ديگر حواله گردد.

با توجه به اين‌كه در كتاب رسالۀ نوين جلد 2، مسائل اقتصادى در صفحۀ 205 در بحث معاملات بانكى در قسمت 5، تحت عنوان بدون قرار سود، كه عيناً نوشته شده: «چنانچه در موردى، گذاشتن پول در بانك يا گرفتن پول از بانك بدون شرط بهره بود، در اين صورت اگر بدون قرار، مبلغى اضافه به قرض دهنده بپردازند حلال است». در آن كتاب به نقل از تحريرالوسيلۀ امام، ج 2، ص 616 و 619 بيان گرديده؛ نظر صريح مرقوم فرماييد. والسلام، خداوند مؤمنين را توفيق فرمايد.

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است و نبايد بگيرند و خمس به آن تعلق نمى‌گيرد و اگر گرفته‌اند، با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير

صدقه دهند و وجوه شرعيه را مى‌توانند به حساب شمارۀ هزار مؤسسۀ تعاون اسلامى قم حواله كنند.

[سؤال 11819] 6841

بسمه تعالى

با عرض سلام خدمت امام عزيز، خمينى كبير و درود بر همۀ شهداى انقلاب و درود بر رزمندگان اسلام و آرزوى پيروزى اسلام بر كفر جهانى و ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و طول عمر براى رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران؛ از حضور آن مقام شريف سؤالى داشتم به اين مضمون كه ما در حدود 000 /200 تومان پول در بانك داشتيم كه ماهى 1200 تومان بهره به آن تعلق مى‌گيرد كه ما در گرفتن اين بهره شك داريم؛ اگر از

نظر ايشان حلال است (كه خود به آن نياز داريم) استفاده كنيم و اگر حرام است، مى‌توانيم به يك مستحق براى جهيزيه يا به حساب 100 امام بپردازيم؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول حرام است و نبايد بگيريد.

[سؤال 11820] 6842

بسمه تعالى 12 / 5 / 1361

محضر انور حضرت امام خمينى، دامت بركاته

1. آيا بهرۀ پس‌انداز در بانك‌ها كه اخيراً به عنوان «سود تضمين شده» به مردم داده مى‌شود، حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، بهره حرام است.

[سؤال 11821]

2. بر فرض حرام بودن، بايد به چه مصرفى برسد؟ لطفاً مرقوم فرماييد. اگر چنانچه حساب بانكى مخصوصى دارد نيز مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيرند و اگر گرفته شد، با يأس از صاحبش، از طرف او به فقير صدقه داده شود.

[سؤال 11822] 6843

بسمه تعالى 3 / 5 / 1361

دفتر امام خمينى، محترماً خواهشمند است بنا بر فتواى امام خمينى بفرماييد:

آيا بهره‌اى كه فعلاً از طرف بانك‌ها به پس‌اندازها تعلق مى‌گيرد، حلال است يا نه؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11823] 6844

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى، رهبر كبير و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، امام خمينى، دامت بركاته

1. نظر مبارك را در حال حاضر در معاملات بانكى - چه در بهره دادن و چه در بهره گرفتن - بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11824]

2. كسانى كه پول خود را در دفترچۀ بانك‌ها مى‌گذارند و بانك مبلغى به عنوان بهره به حساب آن‌ها محسوب مى‌نمايد، گرفتن آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

3. اطاعت از مسئولين امر جمهورى اسلامى كه بعضى از قوانين گذشته را اجرا مى‌نمايند كه صددرصد مخالف نظر فقهى و اسلامى مى‌باشد، آيا در اجراى اين قوانين، باز هم در حال فعلى، متابعت از آن لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى لازم است و اگر مطلبى خلاف شرع باشد، دولت بايد از طرق قانونى اقدام به تصحيح آن بر طبق ضوابط شرعى نمايد.

از خداوند متعال، طول عمر امام بزرگوار را خواهانم. السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

[سؤال 11825] 6845

بسمه تعالى 25 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مرجع عالى‌قدر تقليد، ادام الله ظله العالى، محترماً به عرض مى‌رساند:

بانك‌ها نوعى حساب پس‌انداز به نام سپردۀ ثابت دارند كه اشخاص پول‌هاى خود را به مدت يك سال و يا بيشتر در آن حساب مى‌سپارند، و بانك در پايان مدت، علاوه بر استرداد اصل سپرده، مبلغى هم به عنوان سود يا بهره - طبق نرخ مصوب بانك‌ها - به صاحب پول پرداخت مى‌نمايد. خواهشمند است اعلام فرمايند گرفتن آن مبلغ اضافه از بانك، از نظر شرع مقدس اسلام، جايز است يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11826] 6846

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله الكبرى في العالمين، آيت الله الخمينى، دام ظله

معاملات بانكى معلوم است شعبه‌هايى دارد: بعضى به طور امانت كه هيچ فايده به كسى نمى‌دهد، و بعضى منافع معلومه در هر ماه يا سال مى‌دهد، و بعضى در نفع و نقصان بانك بالسويه شريك قرار مى‌دهد؛ آيا كدام شعبه از اين‌ها جايز است؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، پول را اگر به بانك قرض دهد، تنها همان مبلغ را كه قرض داده استحقاق دارد و بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست. ولى اگر پول را به بانك بدهد كه به نحو مضاربه با آن تجارت كند در زيان و سود حاصله شريك خواهد بود و امانت گذاشتن پول در بانك يا قرض الحسنه دادن اشكال ندارد.

[سؤال 11827] 6847

بسمه تعالى

تهران، محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاتهم

صندوق پس‌انداز قرض الحسنه با سرمايۀ عده‌اى از اشخاص خيّر، جهت پرداخت‌هاى بدون بهره به متقاضيان نيازمند، وام براى رفع احتياج و توسعۀ كشاورزى و غيره تأسيس شده است. بر حسب ضوابط و نحوۀ عملكرد اين صندوق قرض الحسنه، لازم و ضرورى است مبلغى از اين پول‌ها و پس‌اندازها را موجودى نقدى داشته باشند و متصديان اين مؤسسه اين ماندۀ موجودى را در بانك‌هاى دولتى مى‌گذارند؛ بانك‌ها به اين حساب پس‌انداز سود مى‌دهند و از درآمد آن لوازم التحرير و دفتر و حقوق كارمندان انجام مى‌گيرد. آيا اين درآمد را به مصرف چنين مؤسسۀ خيريه جايز مى‌دانيد يا خير؟ مستدعى است جواب مرقوم و با مهر شريف مزين فرماييد؛ محل حاجت است. متّع الله المسلمين ببقاء وجودكم

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و گرفتن آن و تصرف در آن جايز نيست.

[سؤال 11828] 6848

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، محترماً به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب مقلد امام خمينى مى‌باشم و در منطقۀ دشت عباس كشاورزم. مقدارى پول در بانك كشاورزى دهلران جهت خريد ادوات كشاورزى پس‌انداز نموده بودم كه در اثر تهاجم مزدوران عراقى به منطقه، در بانك مزبور راكد مانده بود. حال كه براى دريافت آن‌ها به بانك مراجعه كرده‌ام، مقدارى بر آن‌ها اضافه نموده‌اند؛ وظيفۀ شرعى در قبال اين مسأله چيست؟ و چنانچه وجوه اضافى نامشروع هستند، بايد به چه كسى داده شوند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11829] 6849

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، لطفاً به سؤال زير جواب دهيد:

بهره‌هاى پول‌هايى كه در بانك‌ها در زمان حكومت جمهورى اسلامى به صاحبان پول داده مى‌شود چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11830] 6850

بسمه تعالى

پيشگاه مقدس رهبر عظيم الشأن انقلاب، مرجع اعلاى تقليد، دامت بركاته

توقيراً ضمن عرض سلام و تحيت؛ مستدعى است جواب سؤال ذيل را مرقوم فرماييد:

با توجه به چند مورد سؤال و جواب رسالۀ عمليۀ آن حضرت در امور بانكى، صريحاً فتواى خود را در مورد بهره‌هايى كه بانك‌ها به صاحبان پولى كه به عنوان ذخيره، بدون قرارداد ضمنى و خارجى و توقع ذهنى، مى‌دهند و در دفترچه‌هاى پس‌انداز آن‌ها به عنوان بهره مى‌نويسند، اعلام فرماييد:

1.

اخذ و صرف آن در امور شخصى جايز است؛

2.

اخذ و صرف آن در هر موردى جايز نيست و حرام است؛

3.

اخذ آن و دادن به فقرا و مستمندين، با اجازۀ آن مقام، جايز است.

خداوند بر عمر و سلامت و عزت آن رهبر عظيم و مرجع تقليد شيعيان جهان بيفزايد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفت و از ارجاع به صاحب واقعى آن مأيوس است از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11831] 6851

بسمه تعالى 1 / 4 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با تقديم عرض سلام و تحيت:

اين‌جانب در حساب‌هاى پس‌انداز شعبات بانك، وجوهاتى داشته‌ام كه مجموعاً حدود 8000 تومان بهره به آن تعلق گرفته. پس از دريافت بهره، نامبرده مبلغ 3000 تومان آن را به مصرف كمك به جبهه و بازسازى مناطق جنگى و آوارگان جنگ رسانده و مبلغ 5000 تومان آن، باقى و موجود است. خواستم بدين وسيله از حضرت‌عالى اجازه حاصل نمايم، چنانچه امر و موافقت فرمايند 5000 تومان بقيۀ بهره را به دختر خودم كه شوهرش بر اثر تصادفى از بين رفته و داراى 2 فرزند يتيم و بى‌سرپرست مى‌باشد كه از جايى مستمرى‌اى نيز دريافت نمى‌كند و از طرفى از بابت بهاى خانه‌اى كه اخيراً از طرف بنياد مسكن به مشارٌ اليها داده شده و قادر به پرداخت بدهى خانه نمى‌باشد، بپردازم تا به مصرف بدهى خانۀ مذكور برساند. در انتظار رأى مبارك؛ والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و چنانچه از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس هستيد، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهيد.

[سؤال 11832] 6852

بسمه تعالى

محضر مبارك امام خمينى، رهبر عظيم الشأن و مرجع عالى‌قدر، مدّ ظله، روحى له الفداء، با تقديم سلام و با كمال احترام

پيرو استعلام از محضر مباركتان در مورد سود پس‌انداز كه فرموديد: «سود پول را نبايد بگيريد و حكم ربا دارد»، به استحضار مى‌رساند: مبلغ 000/ 50 ريال جهت جبهه‌هاى جنگ توسط انجمن اسلامى كاركنان بانك ملى و مبلغ 161559 ريال به

حساب 222 جنگ‌زدگان واريز گرديد؛ استدعا دارد در صورتى كه پرداخت‌هاى مذكور بابت سود پس‌انداز كه به دفترچه منظور شده بود، عمل صحيح باشد مرقوم فرمايند؛ در غير اين صورت هرطور امر فرمايند اقدام خواهد شد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و آنچه را كه گرفتيد اگر از صاحب واقعى آن مأيوس هستيد از طرف او به فقرا صدقه بدهيد.

[سؤال 11833] 6853

بسمه تعالى 9 / 5 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، امام خمينى، مدّ ظله شخصى پولى به بانك به عنوان اين‌كه جاى امنى است، مى‌گذارد؛ بعد از چند ماه پول را از بانك پس مى‌گيرد؛ بانك مقدارى اضافه مى‌دهد؛ آيا پول زيادى براى صاحب پول حلال است يا نه؟ جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11834] 6854

بسمه تعالى هشتم ذى‌القعده 1410 ق

محضر مبارك رهبر كبير و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام معروض مى‌دارد:

در توضيح المسائل سؤال شده است: «وجوهى كه در بانك‌ها به قصد محفوظ ماندن، نه سود بردن، گذاشته مى‌شود، هنگام دريافت، متصديان بانك مبلغ كمى كه خودشان حساب نموده‌اند، اضافه بر اصل پول، به صاحب وجه مى‌دهند؛ آيا اين مبلغ حلال است يا خير؟» جواب فرموده‌ايد: «اگر به عنوان سود بدهند، گرفتن آن جايز نيست؛ اگرچه قرار نداده باشند».

اكنون سؤال ديگرى مطرح است: اگر اشخاص بدون علم و توجه به فتواى آن

حضرت، چنين وجهى را گرفته و يا به حسابشان اضافه شده، تكليفشان چيست؟ و آيا فرقى است بين عنوان سود و بهره و امثالهم؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفت و از برگرداندن به مالك آن مأيوس است، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11835] 6855

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، آيت الله العظمى امام خمينى، احتراماً؛ پس از سلام و تحيت خواهشمند است نظر آن جناب را دربارۀ مسألۀ زير اعلام فرمايند:

بهرۀ بانكى كه طبق مقررات بانك به حساب‌هاى پس‌انداز تعلق مى‌گيرد، اخذ بهرۀ مربوطه و مصرف آن چه صورتى دارد؟ و نگرفتن بهره كه مآلاً در حساب پس‌انداز باقى مى‌ماند، آيا اجازه مى‌فرمايند به يكى از حساب‌ها - مانند حساب صد امام و غيره - واريز گردد؟ و در غير اين صورت، چگونه بايد عمل كرد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفتيد و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس هستيد، از طرف او به فقرا صدقه بدهيد.

[سؤال 11836] 6856

بسمه تعالى

سلام عليكم، براى من مسأله‌اى پيش آمده كه ناچار به پرسيدن آن شده‌ام.

در كودكى زمينى به من ارث رسيده بوده كه سرپرستانم آن را فروخته و پول حاصل را به حساب سپردۀ ثابت در بانك ملى گذاشته‌اند كه در طى چند سال (5 يا 6 سال) به آن بهره‌اى تعلق گرفته است و اكنون كه اين پول به خودم واگذار شده، نمى‌دانم از لحاظ حرام و حلال بودن چگونه است؟ لطفاً اين موضوع را براى من

روشن كنيد و اگر سود آن حرام است، چگونه آن را محاسبه و قسمت حرام را چه‌كار بايد بكنم؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست و اگر دريافت كرديد و از رساندن به مالك واقعى آن مأيوس هستيد، از طرف او به فقرا صدقه دهيد.

[سؤال 11837] 6857

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى سلام عرض مى‌كنم؛ خداوند ان شاء الله وجود جناب‌عالى را تا ظهور حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از بليّات حفظ بفرمايند. خدمت امام عرض مى‌كنم:

1. بنده پولى داشتم كه براى حفظ آن، پول را به بانك ملى سپرده‌ام. مدت يك سال پول در بانك بود. حال پول را گرفته‌ام و مقدارى روى آن بهره به من تعلق گرفته؛ آيا درست است كه من اين بهره را از بانك بگيرم؟ و مى‌توانم در چه امورى خرج كنم؟ لطفاً بنده را راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول را نبايد بگيريد و اگر گرفته‌ايد، در صورت يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير بدهيد.

[سؤال 11838]

2. پولى سپرده‌ام در بانك كه بعد از يك سال، دو برابر آن را به من مى‌دهند و من براى ساختن ساختمانى به كار مى‌برم و روى اين پول، صدى چهار مى‌گيرند؛ لطفاً اين مسأله را براى من روشن كنيد.

بسمه تعالى، آنچه از بانك مى‌گيريد را مالك مى‌شويد و مى‌توانيد با آن خانه تهيه كنيد و اگر در پرداخت زياده، قصد بهره نكنيد براى شما اشكالى نيست.

[سؤال 11839] 6858

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

سلام عليكم

شخصى مقدار پولى را كه اضافه از مخارج زندگى خود دارد، براى حفظ آن از دستبرد و مسائل ديگر، به بانك مى‌سپارد و يا طبق فرمودۀ امام امت - مدّ ظله - براى كمك به دولت جمهورى اسلامى نزد بانك مى‌سپارد و طبق نظام فعلى بانكى، مبلغى در سال به عنوان بهره به آن تعلق مى‌گيرد؛ آيا بهرۀ پول را در هر جهت مى‌توان خرج كرد و يا مى‌توان مبلغ بهره را به عنوان كمك به جبهه پرداخت نمود و يا مى‌شود آن را نزد روحانيت گذاشته تا در هر جهتى كه خود مصلحت مى‌دانند خرج كنند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا است و نبايد بگيرند و اگر گرفته‌اند، با يأس از شناختن صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11840] 6859

بسمه تعالى

حضور محترم مسئولين دفتر امام، حفظه الله تعالى، محترماً؛ به عرض مى‌رساند كه:

حقير مبلغ پولى در سال‌هاى قبل در صندوق قرض الحسنه براى كمك به مسلمين سپرده بودم. اما اكنون متأسفانه اين صندوق منحل شده است و بنده اين مبلغ را براى آن‌كه محفوظ بماند به عنوان امانت در بانك نهاده‌ام (نه به عنوان استفاده از بهرۀ پول)؛ اما با توجه به ضوابطى كه بانك دارد بر روى اين پول بهره خواهد كشيد؛ لذا بفرماييد كه تكليف اين بهره چيست؟ و وظيفه چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11841] 6860

بسمه تعالى 15 / 4 / 1361

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى و مرجع عالى‌قدر، حضرت امام خمينى،

ادام الله ظله، احتراماً به استحضار مى‌رساند:

اين صندوق كه قريب بيست ميليون تومان در سال، به عنوان قرض الحسنه در اختيار نيازمندان قرار مى‌دهد، براى تأمين حقوق كارمندان و هزينۀ چاپ اوراق و دفاتر و پول آب، برق و تلفن، نيازمند به اعتبار قابل توجهى مى‌باشد تا قادر به ادارۀ اين مؤسسۀ خيريه باشد. اينك از حضور مباركتان استفتا مى‌كنيم كه آيا سپردن وجوه اين صندوق در حساب‌هاى سپردۀ بانك‌ها و استفاده از بهرۀ متعلّقۀ بانك، به منظور تأمين بودجۀ اين صندوق، شرعاً جايز است يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11842] 6861

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته، رهبر كبير انقلاب جمهورى اسلامى، پس از عرض سلام و آرزوى سلامتى براى آن حضرت؛ سؤالاتى دارم كه مطرح مى‌كنم. جواب را كتباً مرقوم فرماييد:

1.

آيا بهرۀ بانكى در جمهورى اسلامى كه خود بانك پرداخت مى‌كند، درست است يا نه؟

2.

در صورتى كه در جمهورى اسلامى كسى بهره‌اى از بانك دريافت كرده باشد، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و نبايد بگيرند و چنانچه گرفته‌اند، با يأس از شناسايى صاحبانش، بايد از طرف آن‌ها به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11843] 6862

بسمه تعالى 30 / 11 / 1361

دفتر امام! با سلام و آرزوى توفيق روز افزون براى شما

مى‌خواستم بدانم بهره‌اى كه روى وام گرفته مى‌شود آيا از نظر شرعى درست است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11844] 6863

بسمه تعالى 15 / 10 / 1361

محضر شريف حضرت مستطاب، حجت الاسلام والمسلمين، آيت الله فى الارضين، عمدة الفقهاء والمتبحّرين، رهبر كبير، امام خمينى عزيز

1.

در تمام بانك‌هاى كشور براى دريافت وام به عنوان كارمزد، وجهى دريافت مى‌دارند، به نظر حضرت‌عالى دريافت وجه كارمزد رجحان شرعى دارد يا خير؟

2.

در تمام بانك‌هاى كشور، آخر سال بانك‌ها بهره‌اى در دفترچه پس‌انداز به عنوان سود قيد مى‌كنند، آيا گرفتن اين وجه بهره چه صورت دارد؟ استدعاى عاجزانه دارم چنانچه اين وجه بهره كه در دفترچه قيد مى‌كنند ربا و حرام است، لطفاً اعلام فرماييد به تمام بانك‌ها كه به قيد هبه پرداخت نمايند كه از صورت حرمت خارج گردد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11845] 6864

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى، پس از سلام؛ ان شاء الله كه وجود گرامى‌تان در پناه خداوند متعال صحيح و سالم باشد. غرض از اين‌كه مزاحم شدم مسأله‌اى است كه من در سال 1355 خانۀ مسكونى خودم را كه خيلى قديمى بود خراب كردم و از نو ساختمانى دو طبقه ساختم و سرمايه‌ام تمام شد و مجبور شدم از بانك سپه مبلغ 000/ 200 تومان وام بگيرم و بانك هم در مقابل سند خانه، اين وام را داد و مبلغ 000/ 70 تومان زيادتر گرفت ولى در همان موقع از اين پول

تقريباً 000/ 100 تومان آن زيادى بود و لازم هم نداشتم و با بانك هم نمى‌شد كارى كنم بعضى از رفقا از من قرض مى‌كنند و اگر خواستند چيزى به من مى‌دهند و اگر نخواستند نمى‌دهند حكم اين مسأله چيست.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و بايد آنچه به عنوان بهره گرفته‌ايد به صاحبش رد نماييد و اگر مأيوس از شناسايى صاحبش باشيد، از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11846] 6865

بسمه تعالى 2 / 2 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى

اميدوارم كه در راه هدايت و راهبرى انقلاب اسلامى بيش از پيش موفق و مؤيد باشيد. اين‌جانب چند سؤال شرعى دارم كه اگر برايتان امكان دارد با خط خود جوابم را بدهيد تا يادگارى از حضرت‌عالى داشته باشم. از خداوند متعال طول عمر و پيروزى امت اسلام را به رهبرى شما خواهانم.

1. توسط پدر اين‌جانب مقدارى پول در بانك در حدود 10 سال پيش تا كنون جهت من پس‌انداز شده است و در حال حاضر مقدارى بهره (سود بانكى) به روى آن افزوده شده، آيا گرفتن اين سود از بانك به نظر حضرت‌عالى صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است.

2. پول قرض گرفتن و يا قرض دادن به فرقۀ مسيحى يا يهودى و فرقۀ ضالّۀ بهاييت چه صورت دارد؟ و آيا براى مسلمين جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، در غير فرقۀ ضالّه مانع ندارد.

3. حكم موسيقى مطرب چيست؟ و به چه نوع موسيقى گفته مى‌شود؟ و با صداى مشكوك چه فرقى مى‌كند؟ و آيا آهنگ‌هايى كه راديو تلويزيون پخش مى‌كنند از نظر شرعى اشكال دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است.

4. آيا شرايط امام جماعت با امام جمعه فرق مى‌كند؟ عادل بودن كه براى امام جماعت واجب است، تعريفش چيست؟ و آيا اگر امام جمعه يا جماعت به روى گناهان صغيره اصرار داشته باشد از عدالت خارج مى‌شود؟

بسمه تعالى، معناى عدالت و شرايط امام جماعت و جمعه در رساله ذكر شده است و اصرار بر صغيره موجب سلب عدالت مى‌شود.

[سؤال 11847] 6866

بسمه تعالى

با عرض سلام و به اميد طول عمر امام عزيزمان و پيروزى رزمندگان اسلام

پولى كه ما در بانك‌هاى جمهورى اسلامى مى‌گذاريم، وقتى مى‌گيريم مقدارى رويش رفته، آن مقدار چه صورت دارد؟ والسلام

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11848] 6867

بسمه تعالى 25 / 12 / 1361

دفتر محترم رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران و مرجع عظيم الشأن شيعيان جهان

احتراماً؛ چون صندوق قرض الحسنۀ المهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) جهت مخارج روزمرّۀ خود درآمدى ندارد، از پيشگاه حضرت امام - روحى فداه - استفتا مى‌نماييم كه آيا اجازه مى‌فرمايند مبلغى از وجوه صندوق را در حساب پس‌انداز بانك بگذاريم و در برابر، مبلغى كه بانك بنا بر معمول سود مى‌دهد، دريافت و قسمتى از هزينۀ صندوق را تأمين نماييم؟ مستدعى است نظر مبارك مرجع عظيم الشأن شيعيان، حضرت امام را جهت كسب تكليف به اين صندوق اعلام فرمايند.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11849] 6868

بسمه تعالى 21 / 8 / 1360

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى، رهبر انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى و پشتيبان و اميد مستضعفان جهان، امام خمينى، ادام الله ظله على رؤوس المسلمين، بعد از شايسته‌ترين اظهار علاقه خدمت بزرگ استاد خودم و خالص‌ترين دعا جهت طول عمر و سلامت بزرگ مرجع عالم تشيع روحى فداه.

پول‌هايى كه به عنوان پس‌انداز يا سپرده در بانك‌ها مى‌گذارند و در نظر ندارند خود را بيش از آنچه در بانك گذاشته‌اند، طلبكار بدانند و گاهى هم قصد تقويت دولت اسلامى را دارند ولكن مى‌دانند بانك به صاحبان پول چيزى اضافه مى‌دهد، آيا گرفتن اين پول اضافه به نظر حضرت‌عالى اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول را نبايد بگيرند.

[سؤال 11850] 6869

بسمه تعالى 11 / 1 / 1361

پس از عرض سلام حضور كاركنان محترم دفتر امام امت خمينى كبير، اين‌جانب چندين سؤال داشتم كه مطرح مى‌سازم:

1. آيا بهرۀ بانكى (به پولى كه در بانك است تعلق مى‌گيرد) حرام است يا خير؟ اگر حرام است، آيا بايد به عنوان پول حرام آميخته به حلال (زكات) به حساب آورد؟ اگر اين طور است، بايد اين مبلغ را به مرجعى كه از ايشان تقليد مى‌شود داد يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفت و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است، از طرف او به فقرا صدقه دهد.

2. مبلغ خمس را بايد به چه كسى داد؟ نمايندۀ امام در تهران كجا هستند؟ راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، خمس بايد به دست مرجع تقليد يا وكيل مجاز او تسليم شود و مى‌توانيد در قم به وكيل اين‌جانب مراجعه كنيد.

3. آيا پولى كه به عنوان خمس است، چون مبلغ آن كم است، مى‌توان به حساب جنگ‌زدگان يا جبهه يا حساب صد امام واريز كرد؟ اگر نمى‌شود، مى‌توان اين مبلغ كم را با پست به دفتر امام فرستاد؟

بسمه تعالى، عجالتاً اجازه نمى‌دهم مى‌توانيد به شماره هزار مؤسسه تعاون اسلامى قم حواله كنيد.

ان شاء الله كه خداوند شما را نصرت دهد و در همۀ كارهايتان توفيقتان دهد سلامتى و طول عمر همۀ شما كه براى اسلام خدمت مى‌كنيد به خصوص سلامتى نايب امام را از خداى تعالى خواهانيم، خدانگهدار.

[سؤال 11851] 6870

بسمه تعالى 8 / 12 / 1361

حضرت امام خمينى، اميد ملت ايران و مستضعفان جهان، دام ظله العالى

احتراماً؛ اين‌جانب قبلاً در نجف خدمت حضرت‌عالى رسيده بودم، به علت خستگى بى‌شمار حضرت‌عالى، در تهران نخواستم وقت عزيز حضرت‌عالى را بگيرم. هميشه شب‌ها در مواقع نماز، اول طول عمر جناب‌عالى را از خداوند مى‌خواهم، اميدوارم خداوند به حضرت‌عالى و خانوادۀ محترمتان سلامتى و طول عمر عطا فرمايند. علت تصديع:

پولى كه خمس داده شده و در بانك پس‌انداز شود، بدون شرط و قرارداد، سودى كه مى‌دهند به وسيلۀ بانك آيا اين سود حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، سود پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11852] 6871

بسمه تعالى 28 / 1 / 1362

ضمن عرض سلام؛ خواهشمندم فتواى حضرت امام - دام ظله العالى - را در مورد دو مسأله شرعى زير مرقوم فرماييد:

1. بهره‌اى كه بانك ملى به حساب‌هاى پس‌انداز مى‌دهد چه بايد كرد؟ اگر راه مصرف خاصى دارد لطفاً بفرماييد و چنانچه به علت ضرورى، مبلغ بهره را مصرف

كرده باشيم چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيرند و اگر گرفتند با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهند.

2. خريد و فروش منزل در قم به شكلى است كه قيمت حقيقى با قيمتى كه دولت مى‌گذارد اختلاف شديد دارد و دولت، ماليات را بر اساس قيمت خودش مى‌گيرد؛ لذا در اين ميان فروشنده به سادگى سود زيادى دريافت مى‌دارد؛ در اين مورد تكليف چيست؟ آيا اشكالى از نظر خريد و فروش پيش

نمى‌آيد؟ مثلاً بنده منزلى را با دو اتاق خريدم به مبلغ 410000 تومان در حالى كه در سند، قيمتى حدود 35000 تومان ثبت شده و ادارۀ دارايى از فروشنده مبلغى كمتر از 2000 تومان ماليات گرفته است و همين مسأله از عوامل مهم گرانى منزل در قم است.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد.

3. كسى كه وطنش تهران است و فعلاً به ضرورت شغلى در قم ساكن شده است از نظر نماز چه تكليفى دارد؟

بسمه تعالى، در غير محدودۀ وطن او در تهران و در قم حكم مسافر دارد.

[سؤال 11853] 6872

بسمه تعالى 9 / 4 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى، عمدة الفقهاء، رهبر كبير عالى‌قدر، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، معروض مى‌دارم:

وجوه پس‌انداز كه يك سال در بانك‌ها مى‌ماند و بهره، روى او مى‌كشند، چه صورت دارد؟ آيا رجحان شرعى در تصرف دارد يا خير؟

بسمه تعالى، ربا و حرام است و گرفتن آن، جايز نيست.

[سؤال 11854] 6873

بسمه تعالى

حضور محترم جناب مستطاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

پس از عرض سلام به رهبر عظيم الشأن و درود بى‌پايان به رزمندگان عزيز در جبهه‌هاى حق عليه باطل و سلام بر شهيدان گلگون كفن اسلام، از زمان صدر اسلام تا

به امروز و الى يوم القيامه. امام بزرگوار از اين‌كه مصدع مى‌شوم و اوقات گران‌مايۀ شما را مى‌گيرم، پوزش مى‌طلبم و اميدوارم بندۀ حقير را مورد عفو و اغماض قرار دهيد.

و اما مسأله: بندۀ حقير: مدت 11 سال و اندى است كه در بانك صادرات مشغول كار مى‌باشم. در اين مدت به علت ناآگاهى و سؤال نكردن از علماى اهل دين (عذر بدتر از گناه) از پاداش‌ها و عيدى و سود ويژه كه در پايان هر سال به ما تعلّق مى‌گرفت و مى‌دادند و از ما مى‌خواستند كه سهام خريدارى كنيم و بنده هم خريدارى كردم و در ازاى اين سهام‌هاى خريدارى شده كه تعداد آن‌ها به 9 سهم مى‌رسيد، تعداد چند سهم هم به عنوان سود سهام به بنده داده شد به طورى كه سهام‌هاى بنده به 17 عدد رسيده بود.

چند ماه از انقلاب گذشته بود كه بنده تمام سهام‌هايم را به مبلغ 000/ 350 ريال به يكى از همكارانم فروختم و روزى كه حساب سال مالى خود را رسيدم، تمام خمس و سهم امام اموال و همچنين مبلغ سهام را هم پرداخت نمودم.

ولى حالا كه چند سال است از آن مى‌گذرد، برايم شك و شبهه به وجود آمده است كه نكند اين پول‌هاى سهام‌ها اشكال شرعى دارد؛ لذا از حضور آن قائد بزرگ و رهبر كبير انقلاب استدعا دارم بندۀ حقير را راهنمايى بفرماييد و دستورات لازم را مقرر فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته، نهايت امتنان و تشكر و سپاس را دارم.

بسمه تعالى، اگر منظور از سود سهام، بهرۀ پول است ربا و حرام است و در غير اين صورت مانع ندارد.

[سؤال 11855] 6874

بسمه تعالى

بعضى از بانك‌ها اعلام مى‌كنند: اگر كسى سپرده‌اى را سه ماه پيش ما بگذارد بعد از سه ماه، دو برابر آن را به او قرض مى‌دهيم. آيا اين كار جايز مى‌باشد يا ربا مى‌باشد؟

بسمه تعالى، جايز است.

[سؤال 11856] 6875

بسمه تعالى

پولى را كه به عنوان سپرده تا مدت يك سال مثلاً در بانك مى‌گذارند كه پس از انقضاى مدت، بانك دو برابر آن مبلغ را به صاحب پول قرض بدهد، آيا اين قرار با بانك ربا مى‌شود، يا اين كار اصلاً اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، به ترتيبى كه ذكر شده، ربا و حرام است.

[سؤال 11857] 6876

بسمه تعالى

محضر مبارك امام خمينى مرجع تقليد

1. نظر به اين‌كه فرموده‌ايد پولى كه بانك اضافه بر پول پس‌انداز به مشترى مى‌دهد اگر عنوان بهره داشته باشد حرام است، مستدعى است بفرماييد آيا الآن در اين موقعيت پول اضافه‌اى كه بانك بر پول پس‌انداز مى‌افزايد آيا غير از عنوان بهره است؟ و تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

2. درباره اين‌كه فرموده‌ايد: بايد يقين كرد كه براى وضو يا غسل چيزى مانع رسيدن آب به پوست نباشد. آيا جوهرى كه از اثر نوك خودكار بر روى پوست دست مى‌گذارد بايد پاك شود و يا اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، اگر جرم ندارد و مانع از وصول آب به بشره نيست وضو صحيح است.

[سؤال 11858] 6877

بسمه تعالى 30 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

ضمن عرض سلام و درود فراوان به رهبر مستضعفان جهان و دمنده روح مبارزه براى حق در كالبد خسته همه انسان‌هايى كه از ظلم ظالمان به ستوه آمده‌اند خصوصاً مسلمانان جهان، استدعا دارم پاسخ سؤالات زير را مرقوم و ارسال فرمايند.

1. از طرف وسايل ارتباط جمعى و يا توسط ائمۀ جماعت اعلام شده كه هر فردى

هر قدرى پول پس‌انداز داشته باشد، براى پيشرفت امور اقتصادى مملكت به بانك‌ها تحويل دهد، حال با توجه به احتياج اكثريت مردم به بانك تا بتوانند در مواقع لازم پول خود را به بانك تحويل دهند و يا براى انجام كارهاى ضرورى خود از آن وام بگيرند، چنانچه براى اين داد و ستد از طرف مسئولين مربوطه جايزه‌اى تعيين شده يا بشود تا پس‌اندازها جذب بانك‌ها گردد و يا مخارج بانك‌ها از قبيل حقوق كارمندان و غيره تأمين گردد حلال است يا خير؟

2. در صورتى كه حلال نباشد پول‌هايى كه سالانه از طرف بانك‌ها به حساب پس‌انداز واريز شده و يا از طرف وام‌گيرندگان پرداخت شده چگونه است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و نبايد بگيرند و اگر گرفتند با يأس از شناسايى صاحبانش از طرف آن‌ها به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11859] 6878

بسمه تعالى 22 / 12 / 1360

حضور محترم امام امت، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

يك سؤال فقهى داشتم و آن اين‌كه خواستم بدانم فتواى امام خمينى در مورد بهرۀ موجودى حساب پس‌انداز كه بانك‌ها در جمهورى اسلامى ايران در حال حاضر پرداخت مى‌كنند چيست؟ آيا اين بهره حلال است و اشكالى ندارد يا حرام است؟ و همچنين بهرۀ موجودى حساب پس‌انداز كه قبلاً بانك‌ها در نظام رژيم منحوس شاهنشاهى پرداخت مى‌كردند آيا آن بهره حلال بود يا حرام؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفت با يأس از شناسايى صاحبش از طرف او به فقرا صدقه دهد.

[سؤال 11860] 6879

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

دفتر فتواى امام خمينى

اگر پولى به جهت محفوظ ماندن و اين‌كه فرمودند پول‌ها را در بانك بگذاريد در

بانك گذاشتم و آخر سال بانك مبلغ اضافه پرداخت كرد آيا مى‌شود در اين پول تصرف كرد يا نه؟

بسمه تعالى، بهره پول ربا است و نبايد بگيرند.

[سؤال 11861] 6880

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت امام امت، خمينى بت‌شكن

پس از عرض سلام و درود فراوان بر ارواح طيبۀ شهداى انقلاب اسلامى، خواهشمندم در صورت امكان به سؤالات اين حقير پاسخ گوييد.

1. وجوهى كه در بانك‌ها به قصد محفوظ ماندن و كمك به دولت اسلامى، نه سود بردن، گذاشته مى‌شود، ولى هنگام دريافت، متصديان بانك مبلغ كمى كه خودشان حساب كرده‌اند اضافه بر اصل پول به صاحب وجوه مى‌دهند و معلوم نيست به چه عنوانى است، آيا اين مبلغ حلال است يا خير؟ در هر صورت وظيفۀ كسى كه پولى در بانك گذاشته چگونه است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

2. شخصى وجهى به مبلغ فرضاً صد هزار تومان در بانك مى‌گذارد. بعد از شش ماه بانك دولت اسلامى بنا به درخواست شخص نامبرده، 300 هزار تومان به او وام مى‌دهد و در عوض از شخص نامبرده تعهد مى‌گيرد كه فرضاً در عرض يك سال به طور قسطى 320 هزار تومان پرداخت كند. آيا اين 20 هزار تومان اضافى كه بانك دريافت مى‌كند ربا است يا نه؟ در هر صورت اين چنين معامله‌اى از نظر شرعى چه حالتى دارد؟

بسمه تعالى، مبلغ اضافى ربا است ولى پولى را كه شخص از بانك گرفته را مالك شده است.

[سؤال 11862] 6881

بسمه تعالى

با سلام خدمت امام امت، خمينى بت‌شكن و سربازان و دليران با ايمان در جبهه‌هاى جنگ حق عليه كفر جهانى و به همۀ ملّت مسلمان ايران كه قهرمان‌ترين

ملّت جهان هستند و شما زحمت‌كشان و خدمت‌كنندگان در پشت جبهه.

من همسر يك دانشجوى ايرانى و مقلد امام خمينى در اروپا (لندن) هستم و همان‌طور كه مطمئناً مى‌دانيد براى كسانى كه بخواهند در يك چنين كشورهايى رعايت كامل مسائل شرعى را بكنند اشكال‌هايى پيش مى‌آيد و متأسفانه من هم در بعضى مسائل شرعى اشكال‌هايى دارم كه چون با مراجعه به رسالۀ امام برايم هنوز برطرف نشده بدين وسيله خواستم شما با در ميان گذاشتن با امام خمينى جواب مسائل زير را برايم ان شاء الله اگر زحمتى نيست پست كنيد.

1. گرفتن بهرۀ بانكى را امام جايز ندانستند، پس چرا در بانك‌هاى ايران اسلامى بهره مى‌دهند؟ (مثلاً بانك ملى ايران)

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و دولت جمهورى اسلامى درصدد است با تنظيم برنامۀ صحيح بهره را حذف كند.

2. در مورد الكل امام فرمودند كه الكل مصنوعى كه در ساختن بعضى چيزها استفاده مى‌شود اگر انسان نداند كه مست كننده است اشكال ندارد. با تحقيق معلوم شده كه همه نوع الكل مست كننده است و بنابراين اگر امام در مورد چيزهايى كه در ساختنشان از الكل استفاده شده جاى اشكال مى‌دانند، پس در مورد رنگ ساختمان كه در همه جاى ساختمان به كار رفته چه بايد كرد؟ آيا مى‌توانيم بگوييم چون اين نوع چيزها ضرر الكل خوراكى (نوشابه‌هاى الكلى) را ندارد اشكال ندارد تماس داشتن با اين رقم چيزها؟

بسمه تعالى، اگر محرز شود كه مست كننده است حرام است، ولى در حكم به نجاست علاوه بر مست كننده بودن شرط است كه از مايع بالاصاله گرفته شده باشد.

3. امام فرمودند لهو و لعب جايز نيست، در مورد شعرهايى كه در راديوى جمهورى اسلامى با آهنگ خوانده مى‌شود البته شعرها اسلامى است اما آهنگ‌ها فرقى نمى‌كند نظرشان چيست؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

4. با پوزش از اين‌كه وقتتان را گرفتم يك موضوع ديگرى را احساس مى‌كنم بايد به اطلاعتان برسانم هرچند كه شايد اطلاع كامل داريد و بارها شنيدم كه امام و ديگر مسئولان مملكتى راجع به اين موضوع اخطار كرده‌اند، اما متأسفانه هيچ‌گونه ترتيب اثرى داده نشده برايتان شرح بدهم. در مورد پاكسازى

سفارت‌خانه‌ها و اداره‌ها و ديگر جاهايى كه نماينده كشور اسلامى ايران هستند در خارج از كشور بارها صحبت شده و بحمدالله سفارت‌خانه ايران در لندن تا حدود زيادى پاكسازى شده، اما در بانك ملى ايران در لندن و همچنين شركت هواپيمايى ايران هما در لندن جز بر ديوار زدن عكس رهبر انقلاب هيچ‌گونه پاكسازى نشده و بالعكس رفتار كسانى كه در اين‌جور مكان‌ها انجام وظيفه مى‌كنند جز مسخره كردن اسلام و از زير رعايت قوانين اسلامى فرار كردن چيز ديگرى نيست؛ به عنوان مثال يك نمونه خدمتتان عرض مى‌كنم. خانم‌هايى كه در شركت هواپيمايى ايران هما در لندن كار مى‌كنند با وضع خيلى بدى كه واقعاً لطمه به انقلاب مى‌زنند مشغول به كار هستند، همگى‌شان با يك روسرى تور سياه كه تازه بهتره بگوييم دور گردنى، چون بيشتر از اين‌كه روى سرشان باشد دور گردنشان است و لباسشان هم كه رنگش چون سرمه‌اى مايل به سياه هست هر شخصى وارد آن مكان مى‌شود فكر مى‌كند كه اين‌ها عزا دارند كه واقعاً هم عزاى بى‌بند و بارى‌هايى كه تا حدودى جلويش برايشان گرفته شده هستند. من همين يك نمونه را عرض كردم تا خيلى جدى‌تر توسط مسئولين رسيدگى بشود؛ چون اين‌ها حتى قانون اسلام را زير پا گذاردند.

بسمه تعالى، با كوشش دولت جمهورى اسلامى و همكارى ملت مسلمان ان شاء الله مشكلات ذكر شده رفع مى‌شود.

با تشكر فراوان از شما كه به نامه‌ام رسيدگى مى‌كنيد و ان شاء الله كه جوابش را هم برايم به زودى بفرستيد از امام خمينى مى‌خواهم كه يك دعايى هم به دانشجويانى كه آرزو دارند هرچه زودتر با موفّقيت براى خدمت به وطن عزيزمان برگردند بكنند و خواهش مى‌كنم و درخواست دارم از امام كه يك عكس امضا شده خودشان را براى تبرك زندگى من به اسم خودم بدهند.

[سؤال 11863] 6882

بسمه تعالى

كسانى كه بدون توجه به حكم شرعى بهرۀ بانكى را در رژيم سابق يا پس از انقلاب دريافت كرده و مصرف نموده‌اند اكنون تكليف شرعى آنان چيست؟

بسمه تعالى، مبلغ دريافتى بابت ربا را ضامن هستند و بايد معادل آن را به صاحبان اصلى آن در صورت امكان برگردانند و در صورت عدم امكان بايد از طرف آنان به فقرا صدقه بدهند.

[سؤال 11864] 6883

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، ضمن عرض سلام و اظهار ارادت؛ مستدعى است جواب مسألۀ ذيل را مرقوم بفرماييد:

1. كسانى كه در بانك‌ها دفتر پس‌انداز دارند و براى اين‌كه پولشان محفوظ بماند، پول خود را در بانك مى‌سپارند و قصد گرفتن ربح هم ندارند، ولى بانك‌ها طبق قولى كه خودشان دارند، مبلغى اضافه از اصل پول پس مى‌دهند، آيا گرفتن چنين پولى حلال است يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11865]

2. در صورت حرام بودن در مسألۀ فوق، آن‌هايى كه تا كنون گرفته‌اند بايد چه كار كنند؟ چون بانك ديگر آن ربح را كه داده پس نمى‌گيرد. آيا اجازه مى‌فرماييد آن سود گرفته شده را در راه جبهه يا ردّ مظالم يا امور خيريۀ ديگر مصرف كنند؟ خلاصه هر طور دستور بفرماييد با اين پول كه ديگر بانك پس نمى‌گيرد، عمل شود.

بسمه تعالى، با يأس از شناسايى صاحبانش، از طرف آن‌ها به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11866] 3939

3. با اين‌كه بانك‌ها در اختيار دولت اسلامى است هنوز ربا مى‌گيرند، البته قبلاً از طرف برادران طرح‌هايى تهيه و با دفتر آيت الله منتظرى و كميسيون اقتصادى مجلس در ميان گذاشته شده است، ولى سؤال اين است با اين‌كه بانك‌ها مشخص است كه به پس‌انداز بهره مى‌دهند و نرخ آن را هم مشخص كرده‌اند آيا بهره يا سودى كه به پس‌انداز اشخاص داده مى‌شود حلال است يا حرام است؟

بسمه تعالى، بهره پول ربا و حرام است.

[سؤال 11867]‘ 3900

5. بانك‌ها براى حساب پس‌انداز آخر هر سال بدون هيچ‌گونه مذاكرات مبلغى به عنوان بهره منظور مى‌دارند، اين بهره چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11868]‘ 2502

2. آيا مى‌توان از بهره بانكى كه ساليانه به پس‌انداز تعلق مى‌گيرد تصاحب نمود و جزء دارايى و سرمايه منظور داشت يا خير؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيرند و اگر گرفتند با يأس از شناسايى صاحبش به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11869] 2297

3. پولى را كه شخص براى نگهدارى و خرج نكردن (نه به نيت سود و بهره) و يا پولى را كه از كسى نزد ماست، و مى‌خواهيم تلف نشود در بانك مى‌گذاريم. بانك نيز طبق مقررات خود در پايان سال درصدى به عنوان بهره به آن افزوده مى‌كند. آيا تصرف آن مبلغ بهره بلا مانع است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11870]‘ 2525

2. بعضى از برادران كه اخيراً آنان را تشويق كرده‌ايم براى اقتصاد كشور و حفظ پول خود آن را در بانك بگذارند مى‌پرسند زيادتى كه بانك مى‌دهد تصرّفش چه صورت دارد؟ لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11871] 2096

2. كسى كه نمى‌داند در بانك‌ها سود مى‌گيرند، اگر وامى بگيرد و بعداً بفهمد كه

سود مى‌گيرند، آيا اين سود ربا حساب مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است ولى آنچه را قرض گرفته مالك شده است.

[سؤال 11872] 2247

2. آيا اكنون كه مى‌خواهم اين سپرده را بگيرم تا به طور وديعه در اختيار موجر قرار دهم، مى‌توانم بهره‌اى را كه تعلق مى‌گيرد، دريافت دارم يا خير؟ البته همان طورى كه عرض شد اين پول به طور سپرده بود و به آن بهره‌اى تعلق نمى‌گيرد وليكن اگر وامى گرفته نشود، بانك حسب معمول بهره به آن پول مى‌دهد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11873] 2292

2. در ضمن، پول من قبلاً در بانك ملى بود و هر ساله مقدارى بهره يا جايزه به آن تعلق مى‌گرفت، آيا اين بهره كه امام خود فرمودند «جايزه است»، حرام است يا حلال؟ آيا به عنوان خمس يا زكات مى‌توان از آن استفاده كرد يا نه؟ در ضمن، من پول را به بانك رهنى كه اصلاً به آن بهره تعلق نمى‌گيرد، گذاشتم جهت گرفتن وام براى خانه.

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11874] 2359

2. اگر پولى به عنوان پس‌انداز در بانك گذاشته، فعلاً بهره‌اى به او مى‌دهند - يعنى بدون مطالبه - آيا اين بهره را مالك مى‌شود يا خير؟ و در مالك شدن بهره فرقى هست ما بين پس‌انداز و سپرده يا فرقى نيست؟ تقاضامندم جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، مالك نمى‌شود و بايد به دولت برگرداند و چنانچه نمى‌تواند برگرداند، مى‌تواند آن را به فقرا بدهد.

[سؤال 11875] 4054

2. آيا مقدار بهره‌اى كه بانك به هر پس‌اندازى بعد از گذشت چند ماه مى‌دهد،

گرفتنش جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11876] 34

8. بهره‌هايى كه به حساب‌هاى پس‌انداز اضافه مى‌كنند را چگونه مصرف كنيم؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيريد و اگر گرفته‌ايد با يأس از پيدا شدن صاحبش، بايد از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11877]‘ 244

4. آيا مى‌توان بهرۀ پس‌انداز بانك را به حساب جنگ‌زدگان واريز نمود يا به مستمندان پرداخت؟ در اين صورت، دين ساقط است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفت و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11878]‘ 1093

8. شركت تعاونى مسكن، جهت تهيۀ خانه، از پرسنل پول جمع‌آورى كرده است و به حساب بانك گذاشته و به وجه موجود، سود تعلق گرفته است، آيا مى‌توان سود مذكور را به منظور تسهيلات شهرى آن شهرك استفاده نمود؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 11879] 2406

2. سودى كه بانك مى‌دهد حرام است؛ اما او وظيفه دارد بدهد، ما بايد آن را در چه راهى بدهيم؟

بسمه تعالى، نبايد بگيريد و اگر گرفتيد، با يأس از شناسايى صاحبش از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11880]‘ 1922

6. ربا و بهره‌اى كه بانك‌ها به عنوان كارمزد مى‌گيرند حلال است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول به هر اسم، ربا و حرام است.

[سؤال 11881]‘ 1617

2. اگر از بانك‌ها چه در زمان گذشته و چه حال پول ربوى بگيرد و با او جنسى را بخرد، آيا حق تصرف در آن را دارد يا ندارد كه بسيارى به آن مبتلا هستند؟

بسمه تعالى، از طرف صاحبانش به فقير صدقه دهند.

[سؤال 11882] 2235

3. وجهى بنده در بانك سپه به دفترچه گذاشتم - طبق فرمودۀ آيت الله منتظرى و آقاى رفسنجانى - سرِ سال، مبلغى اضافه شده، شما جايز مى‌دانيد وجه اضافى را بنده بگيرم و يا اين‌كه آن را بگيرم و در جاى خيرى مصرف نمايم؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11883] 1907

3. در مسألۀ «كسانى كه پول خود را در حساب دفترچۀ پس‌انداز در بانك‌ها مى‌گذارند و مبلغى روى اصل پول مى‌گذارند و به صاحب پول مى‌دهند»، فرموده‌ايد كه «اگر مبلغ را به عنوان سود و بهره بدهند حرام است»، مستدعى است كه بفرماييد كه اصلاً نبايد آن بهره و سود را صاحبان پول بگيرند يا مى‌توانند بگيرند و به عنوان مظالم به فقرا بدهند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11884]‘ 5952

3. حكم بهره‌اى كه بانك‌ها مى‌دهند چيست و اگر در زمان طاغوت آن بهره را گرفته‌ايم و خرج كرده‌ايم، چه بايد بكنيم؟ و آيا در حال حاضر مى‌توان بهره را گرفت و

به حساب رزمندگان واريز نمود؟

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است و گرفتن آن جايز نيست و آنچه گرفته‌ايد را در صورت يأس از شناسايى صاحبش از طرف او به فقير صدقه دهيد.

[سؤال 11885] 2009

2. مبلغ حدود 40 هزار تومان كه از فروش ماشين خود به دست آوردم، جهت كمك به وضع اقتصادى مملكت اسلامى در بانك قرار دادم كه پس از تقريباً دو سال كه خواستم پول را از بانك بگيرم، مبلغ سه هزارتومان از آن اضافه‌تر دادند، آيا اين پول را مى‌توانم از بانك بگيرم و خرج كنم؟ آيا اين پول را مى‌توانم به جاى خمس بپردازم؟ با توجه به اين‌كه پول فوق، از نيازهاى اين‌جانب بوده و براى خريد خانه يا ماشين لازم داشته و دارم، آيا خمس به آن تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول را نبايد بگيريد و اگر گرفتيد، با يأس از شناختن صاحب آن، از طرف او به فقير صدقه دهيد و پولى كه به بانك داده‌ايد، اگر از درآمد كسب و حقوق بوده خمس دارد.

[سؤال 11886]‘ 975

4. تكليف بهره‌اى كه بر روى پول‌هاى سپرده شده به بانك مى‌آيد چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است؛ گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11887]‘ 1742

2. آيا بهره‌هايى كه در اثر گذاشتن پول در بانك مى‌دهند، گرفتنش جايز است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11888]‘ 7188

3. بهره‌اى كه در بانك روى پول مى‌آيد، آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11889]‘ 580

3. بهره‌اى كه بانك به حساب پس‌انداز داده، در چه راهى مى‌شود خرج كرد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11890]‘ 3943

3. باقى‌مانده مبلغى از صندوق قرض الحسنه‌اى جهت حفاظت در بانك به حساب پس‌انداز گذاشته مى‌شود؛ از طرف بانك بهره‌اى به آن تعلق مى‌گيرد؛ چون صندوق‌دار حقوقى ندارد جهت ادارۀ آن آيا مى‌تواند به عنوان كارمزد از آن بهره استفاده نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11891]‘ 2259

3. پولى را در بانك براى محفوظ ماندن و كمك به اقتصاد مملكت گذاشتم، پس از مدتى براى گرفتن پول رفتم، مى‌بينم نوشته: «جايزۀ سال 1360، 800 تومان»؛ آيا گرفتن اين مبلغ جايز است؟

بسمه تعالى، اگر بهرۀ پول است نبايد بگيريد و جايزه مانع ندارد.

[سؤال 11892] 2188

3. آيا بهره‌هايى را كه بانك‌ها به حساب پس‌اندازهاى معمولى مى‌پردازند، مى‌توان براى بازسازى مناطق جنگ‌زده پرداخت نمود؟ و در صورت پرداخت، آيا رفع ذمه از شخص مى‌شود؟ درصورتى كه نتوان جهت بازسازى مناطق جنگ‌زده اختصاص داد، راه برائت از آن چيست؟ آيا مى‌توان به مصرف ضعفا رسانيد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست، و اگر بهره را گرفت و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است، بايد از طرف او به فقرا، صدقه بدهد.

[سؤال 11893]‘ 180

3. كسانى كه وام ربوى مى‌گيرند و با آن خانه مى‌سازند كار آن‌ها چه صورتى دارد؟ تصرف و نماز خواندن در اين خانه چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اصل قرض صحيح است و پول و خانه‌اى كه با آن مى‌سازند را مالك مى‌شوند و تصرف و نماز در آن خانه بى‌اشكال و صحيح است؛ اگرچه بهره را ضامن نيستند و ربا و حرام است و چنانچه مجبور در دادن آن باشند و قصد بهره نكنند، بر آن‌ها چيزى نيست؛ اگرچه برگيرندۀ زياده حرام است.

[سؤال 11894] 3350

2. فردى در زمان گذشته و يا حال، پولى به عنوان پس‌انداز تحويل بانك داده است؛ پس از مدتى، مقدارى پول به عنوان بهره روى آن‌ها آمده است و شخص گرفته است (پس از بستن حساب) آيا مقدار اضافه شده ربا است يا خير؟ و اگر ربا است، چون فرد سابقاً نمى‌دانسته، با اين مقدار چه نمايد؟ بانك نيز پس نمى‌گيرد؛ فتواى حضرت امام چيست؟

بسمه تعالى، آنچه از بانك به عنوان بهره گرفته با يأس از شناسايى صاحبش، از طرف او به فقير صدقه دهد.

[سؤال 11895]‘ 1335

3. موضوع بهرۀ بانك است؛ چون من براى كمك به دولت مقدارى پول در بانك گذاشتم و بانك هم به آن بهره‌اى داده، بهرۀ آن از لحاظ شرعى اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11896] 2555

2. مبلغى در يكى از بانك‌هاى جمهورى اسلامى در حساب پس‌انداز به امانت گذاشته بودم، وقتى كه مراجعه كردم مبلغ 6627 ريال بابت بهره در دفترچۀ من

نوشتند، تكليف اين وجه چيست؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيريد.

[سؤال 11897]‘ 5517

2. آخر هر سال بانك‌ها مبلغى به موجودى دفترچه پس‌انداز مشتريان اضافه مى‌كنند. صاحب دفترچه از گرفتن آن به عنوان اين‌كه ممكن است ربا محسوب شود خوددارى مى‌كند؛ ولى متصدى جواب مى‌دهد: «چه اين وجه را بگيرى و چه نگيرى، به حسابت ريخته شده است، و من نمى‌توانم آن را از حسابت خارج كنم». در اين مورد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، گرفتن بهرۀ پول حرام است.

[سؤال 11898] 5517

3. افراد طبق معمول بدون هيچ قيد و شرطى حسابى در بانك باز مى‌كنند و پولى در حساب مى‌گذارند؛ البته در خارج معلوم است كه بانك حق تصرف در آن پول را دارد و آخر سال نيز وجهى روى آن خواهد گذاشت؛ ولى اگرهم نگذارد مشترى ادعا نخواهد كرد. آيا مسأله 6، ص 657، ج 2 تحرير الوسيله شامل اين مى‌شود كه گرفتن اضافه جايز باشد؟

بسمه تعالى، گرفتن وجه اضافى جايز نيست.

[سؤال 11899]‘ 1283

2. نظرشان در رابطه با طرح حذف بهره از بانك‌ها چيست؟ آيا با اين روش بهره واقعاً در كار نيست يا نه اين همان حيله شرعيه است كه امام صريحاً حرام مى‌داند؟

بسمه تعالى، زياد گرفتن از مقدارى كه قرض داده، ربا و حرام است.

[سؤال 11900]‘ 2013

2. اين‌جانب طبق معمول تدريجاً مبلغى به عنوان پس‌انداز به بانك ملى تسليم داشته‌ام و موقع لزوم هم مبلغى دريافت مى‌دارم كه اين عمل پرداخت و دريافت

سنواتى است جريان دارد. در انقضاى هر سال خود بانك مطابق معمول بانكى در مورد وجوه پس‌انداز، بهره و نفعى به آن موجودى به نام اين‌جانب اضافه مى‌نمايد. آيا در اين مبلغ اضافه خمس و سهم امام تعلق مى‌گيرد يا خير و مشروعيت اين بهره و نفع به فتواى حضرت‌عالى چه حكمى دارد؟ چون اين‌جانب رشتۀ تقليد آن آيت الله را افتخاراً به عهده دارم.

بسمه تعالى، بهره مال شما نيست و خمس ندارد.

[سؤال 11901] 2325

2. وجوهى كه در بانك‌ها گذاشته مى‌شود به قصد محفوظ ماندن نه سود بردن ولى هنگام دريافت متصديان بانك مبلغ قليلى كه خود حساب نموده به صاحب وجوه مى‌دهند حلال است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به عنوان سود بدهند اخذ جايز نيست اگر چه قرار نداشته باشند.

[سؤال 11902] 1606

4. بهرۀ سپردۀ ثابت بانك‌ها در وضع فعلى چطور است؟ و آيا مى‌شود آن را به حساب بهره‌اى و كارمزدى كه بانك‌هاى ديگر از او طلب مى‌كنند گذاشت و مازادش را به بيت المال ريخت؟

بسمه تعالى، بهره را نبايد بگيرند.

[سؤال 11903] 154

2. در قانون بانك‌ها است بر اين‌كه هر شخص، هر مقدار وجهى را كه در بانك سپرد، طبق محاسبه، در سال مبلغى به آن افزوده مى‌گردد؛ البته بدون آن‌كه در لحظۀ سپردن، از شخص مشترى و يا از طرف بانك شرطى گردد. آيا آن مقدار وجه اضافى حلال است يا خير؟ چون اخيراً مشاهده گرديده بعضى‌ها به تصور اين‌كه مقدار وجه اضافى حلال نمى‌باشد و يا اين‌كه چون چنين قانونى در بانك‌ها مى‌باشد و سپردن

وجه جايز نبوده، سپرده‌هاى خود را از بانك اخذ مى‌نمايند، كه اين عمل باعث ضربه زدن به اقتصاد مملكت مى‌باشد.

بسمه تعالى، سپردن پول به بانك اشكال ندارد و بهرۀ پول حرام است.

[سؤال 11904] 1050

2. آيا اگر مسلمانى به جهت حمايت از بانك‌هاى ايران، در اين زمان در جامعۀ اسلامى، پول خود را در بانك بگذارد و سود به آن تعلّق بگيرد، اين پول ربا محسوب مى‌شود يا خير؟ و اگر ربا محسوب شود، با خروج پول‌ها از بانك آيا اقتصاد ما ضربه نمى‌بيند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا است و نبايد بگيرد هرچند گذاشتن پول در بانك مانع ندارد.

[سؤال 11905] 1294

3. اين‌كه شما در رساله در مورد مسائل بانكى كه از شما سؤال شده كه «وجوهى كه در بانك‌ها به قصد محفوظ بودن - نه سود بردن - گذاشته مى‌شود، در هنگام دريافت، متصديان بانك مبلغى رويش مى‌گذارند» شما در جواب فرموديد كه «اگر به عنوان سود بدهند، جايز نيست»؛ در صورتى كه در موقع دريافت، حتماً مقدارى به عنوان بهره مى‌دهند؛ ما چه كنيم؟ اگر بخواهيم نگذاريم كه باز شما فرموديد كه هرچند پولتان كم است در بانك‌ها بگذاريد تا كمك به دولت بشود، اگر بخواهيم بگذاريم، بهره مى‌دهند. اگر نگذاريم كه به فرمودۀ شما هرچند هم كم باشد، دولت احتياج دارد. حالا من در بانك تعاون اسلامى گذاشته‌ام، اين چه صورت دارد؟ اگر در بانك ملى بگذارم بهره را چه كنيم؟ يا در بانك اسلامى گذاشتن اصلاً ايرادى دارد يا نه؟ به دولت كمك مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، گذاشتن پول در بانك اشكال ندارد؛ ولى بهرۀ پول، ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11906]‘ 7073

2. سودى كه بانك‌ها به پس‌اندازها مى‌دهند، حلال است يا حرام؟ و اگر حرام است، چرا دولت مردم را به گذاشتن پول در بانك‌ها تشويق مى‌كند؟ در هر صورت، پول‌هايى را كه بانك به عنوان سود به ما مى‌دهد، چه بايد كرد؟ آيا واريز كردن چنين پول‌هايى به حساب‌هاى خيريه عمومى، جايز است؟

بسمه تعالى، سپردن پول به بانك اشكال ندارد، ولى بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفته و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است، از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11907] 1926

4. لطفاً مسأله بهره بانكى را نيز توضيح دهيد كه آيا حلال است يا حرام؟ و در چه صورت حلال و يا حرام است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11908]‘ 6749

4. سهامى كه پول آن‌را از سود سالانه خود آن سهام برداشته شده چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، حرام است و جايز نيست گرفتن آن.

[سؤال 11909] 1363

7. مقدارى پول در دفترچه حساب پس‌انداز گذاشته‌ام. حال رفته‌ام بگيرم مقدارى بهره به من مى‌دهند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست.

[سؤال 11910]‘ 4047

3. سپردن پول در بانك غير اسلامى و دريافت بهره از آن مجاز است يا خير؟ و در صورتى كه شخصى پول خود را به منظور حفاظت در بانك غير اسلامى بسپارد

و

حق انتخاب داشته باشد كه در حسابى با دريافت بهره و يا حسابى بدون بهره بسپارد، مى‌تواند در حساب با بهره سپرده و از بهرۀ متعلّقۀ به آن استفاده كند يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ بانكى، ربا و حرام است و گرفتن بهره از كافر حربى اشكال ندارد.

[سؤال 11911]‘ 2037

4. وجوهى كه بانك‌هاى ايران به پس‌انداز افراد پرداخت مى‌نمايند حلال است و اگر حرام است وجوه مورد نظر را چه بايد بكنند؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است گرفتن آن جايز نيست اگر گرفت و از برگرداندن به صاحبش مأيوس است از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 11912]‘ 854

5. آيا سودى كه بانك‌ها (در شرايط فعلى) در حال حاضر از وام پرداختى مى‌گيرند جايز است يا خير؟ و بايد اين سود به بانك‌ها پرداخت شود يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11913]‘ 4015

2. در موضوع سؤال اول يك عنوان ديگرى هم دارند و آن اين است كه وقتى اين ده نفر جمع شدند براى قرعه كشى، يك نفر مى‌گويد آقايان من فعلاً فورى پول لازم دارم، اگر شما راضى باشيد كه قرعه كشى نكنيد و بدون قرعه به من پول بدهيد من حاضرم كه به جاى ده هزار روپيه هشت هزار روپيه بگيرم و باقى دو هزار روپيه در بين خودمان بالسويه تقسيم شود، در اين بين يك شخص ديگر اظهار مى‌نمايد آقايان من حاضرم كه شش هزار روپيه بگيرم و ما بقى چهار هزار روپيه را بدهم كه در بين خودمان بالسويّه تقسيم شود، همين‌طور تا در آخر هر كس پول كمتر گرفت بدون

قرعه آن پول را به آن شخص مى‌دهند و اين پولى را كه داده در بين خودشان كه يكى از آن‌ها خود همين شخص باشد تقسيم مى‌كنند و همين‌طور در ماه‌هاى ديگر آيا اين عنوان دوم جايز است يا خير؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، وام گرفتن پول كمتر و در مقابل، پرداخت مقدار تفاوت به صاحبان پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11914] 3947

2. آيا به فرض اين‌كه طلبكار باطناً چنين نيتى داشته باشد، و به زبان نياورده باشد، گرفتن مبلغ صدوسى‌هزار تومان استفادۀ پولى صحيح است؟ باتوجه به اين‌كه اين‌جانب مجبور به قرض آن از ديگرى شدم؟

بسمه تعالى، وام دهنده تنها همان مبلغ وام را حق دارد مطالبه كند.

[سؤال 11915] 1367

3. اگر انسان پولى - مثلاً 25000 تومان - به كسى بدهد كه آن شخص حياطى بخرد و آن شخص بخرد و مقدارى پول هم از خود شخص باشد و پس از چند وقت بخواهد بفروشد، استفادۀ آن حياط مال كيست، در صورتى كه چند برابر شده باشد؟ اگر صاحب 25000 تومان بخواهد اضافه‌تر بگيرد آيا آن اضافه ربا است يا خير؟

بسمه تعالى، صاحب پول اگر پول را قرض داده، فقط همان مقدار پول را استحقاق مطالبه دارد و زايد بر آن، ربا و حرام است.

[سؤال 11916]‘ 587

2. آيا پولى كه من به زن و شوهر نامبرده پرداخت مى‌نمايم ربا محسوب مى‌شود؟ اگر ربا محسوب مى‌شود، من چه كنم؟ من به هر درى كه زدم نتوانستم پول فوق را تهيه نمايم. اميدوارم كه جواب نامه را بدهيد تا مرا از تشويش و دلهره بيرون بياوريد.

بسمه تعالى، اصل پولى كه قرض گرفته‌ايد را بايد بدهيد و بهره، حكم ربا دارد.

[سؤال 11917] 831

3. اين شركت به كاركنان خود، وام ضرورى پرداخت و مبلغى را به عنوان بهره، از افراد كسر مى‌نمايد. صورت شرعى آن چگونه است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11918]‘ 1817

2. در روزنامه‌ها آگهى براى سرمايه‌گذارى مى‌دهند كه ما چگونگى آن را سؤال كرديم. يك‌جا گفتند: براى - مثلاً - طرح پلاستيك‌زنى است كه در قبال هر صد هزار تومان كه بدهيم، ماهى سه هزارتومان مى‌دهند، كه صاحب مال اگر وقت داشته باشد و بتواند خود هم برود و آن‌جا كار كند، حقوقى را اضافه مى‌گيرد. مى‌خواستم بدانم از نظر شرع اسلام اين‌گونه سرمايه‌گذارى‌ها و پول آن حلال است يا خير؟

توضيح دهم كه اغلب اين كارها، كارهاى توليدى و ابتكارى است كه با سرمايه‌گذارى‌ها مى‌خواهند راه بيندازند.

بسمه تعالى، پول را اگر بابت وام مى‌گيرند، بهرۀ آن ربا و حرام است؛ ولى چنانچه به عنوان شركت باشد، سود حاصله - به نسبت سرمايه - مانع ندارد.

[سؤال 11919] 1180

2. شغلم كشاورزى است و از بانك كشاورزى جهت همين امور وام مى‌گيرم؛ ولى در قبال اين بدهى، بانك مقدارى پول (4%) به عنوان كارمزد مى‌گيرد و در صورت تأخير در سررسيد آن، دو برابر اين عدد، جريمۀ ديركرد مى‌گيرد؛ آيا اين عمل يا سعى اين‌جانب محكوم به صحت است يا ربا؟
3. اكثراً وقتى مقدارى پول اضافى داريم آن‌ها را در بانك جهت حفظ پولمان پس‌انداز مى‌كنيم؛ بعد از مدتى مى‌بينيم مقدارى پول به آن‌ها اضافه مى‌شود. تكليف اين‌جانب در اين مورد چيست؟ با توجه به اين‌كه قانون بانك اين جور است.

بسمه تعالى، 2 و 3. بهرۀ پول ربا و حرام است.

[سؤال 11920]‘ 784

12. شخصى از مرجعى تقليد مى‌كرده كه مالى را كه گرفته به هرصورت (بهره يا غيرآن) جايز مى‌دانسته و سپس عدول نموده به حضرت مستطاب‌عالى كه جايز نمى‌دانيد، آيا با آن اموال معامله مالكيت خود را بنمايد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر عين بهره موجود است حكم ربا را دارد.

[سؤال 11921]‘ 894

2. سؤال ديگر دربارۀ خود سازمان صنايع دفاع ملى مى‌باشد. از زمان رژيم سلطنت ملعون پهلوى در اين سازمان رسم بود - البته با رضايت كاركنان - از روز پيشنهاد تا آخر خدمت سى سال، هر ماه از حقوق كسانى كه داوطلب بودند مبلغ صد تومان به عنوان پس‌انداز كم مى‌كردند و بعد از سى سال، آخر خدمت، به هر صد تومان پس‌انداز صد تومان هم دولت اضافه مى‌كرد و به صاحب پول بر مى‌گرداند؛ البته با سود چند درصد. در زمان دولت موقت - بعد از انقلاب - هم همين عمل تكرار مى‌شد و اكنون هم ادامه دارد. پارسال حضرت امام در جواب اين سؤال فرموده بودند: حرام است؛ ولى سياسى ايدئولوژيك سازمان اكنون مى‌گويد كه آقاى صفايى با امام در ميان گذاشته و حضرت امام فرموده: حرام نيست و اشكال ندارد. خواهشمنديم ما را راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، اگر از حقوق و مزايا مى‌دهند اشكال ندارد؛ ولى بهرۀ پول ربا و حرام است و نبايد بگيرند.

[سؤال 11922]‘ 1133

3. بعضى از مشاغل دولتى مثل انباردارى، حسابدارى، جمع‌دارى دولت، مبلغى سپرده به ضمانت از شاغل مى‌گيرد و در قبال آن، هر ماه مبلغى به شاغل پرداخت مى‌شود و اين، در گذشته و حال اجرا مى‌شود، اشكال آن چيست؟ ربا است يا خير؟ اگر ربا است امر فرماييد تا از گرفتن آن خوددارى شود.

بسمه تعالى، اگر بهره مى‌دهند ربا است و اگر در مقابل كار مى‌دهند اجرت و حلال است.

[سؤال 11923]‘ 6556

5. مسلمانى به فرد مسلمان ديگر، مبلغى پول قرض الحسنه مى‌دهد. موقع پس دادن پول، فرد دوم مبلغى به آن اصل پول اضافه مى‌كند و به صاحب اصلى برمى‌گرداند. اين پول اضافى چه صورتى دارد؛ حرام يا حلال است، در صورتى كه قصد ربا نداشته باشد؟

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است و بدون تبانى و قصد ربا اگر ببخشد اشكال ندارد.

[سؤال 11924]‘ 2240

3. يكى از مسائلى كه زياد سؤال مى‌كنند، مسأله بهرۀ بانكى است؛ با توجه به اين‌كه در شرايط فعلى اكثراً جهت رواج بيشتر بانك‌هاى دولت جمهورى اسلامى، به عنوان يك وظيفه، پول‌هاى خود را در بانك‌ها به حساب پس‌انداز مى‌گذارند و از طرفى با فتواى حضرت‌عالى بهره نمى‌گيرند و بانك‌ها مى‌گويند: ما وظيفه داريم در حساب شما بگذاريم و بگيرند، به چه مصرفى برسانند؟ راه حلّى جهت تسهيل كار مؤمنين مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و نبايد بگيرند؛ و برداشت صاحب حساب به مقدارى كه پول به حساب ريخته حلال است.

[سؤال 11925] 2527

2. مسأله بعدى، مسأله جايزه و يا بهره بانكى است كه بانك‌ها در مقابل واگذارى پول در بانك‌ها، مبلغى پرداخت مى‌كنند لطفاً بفرماييد كه آيا اين مبلغ حلال است و استفاده از آن چطور است و نيز اين‌كه اگر قبل از انقلاب بهره داشته‌ايم و از بانك برده‌ايم و حالا مصرف كرده‌ايم چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، بهره پول حرام است و نبايد بگيرند و آنچه گرفته شده در صورت يأس از شناختن صاحبش از طرف او به فقير صدقه دهيد.

جريمه و بهرۀ ديركرد

[سؤال 11926] 6884

بسمه تعالى 20 / 6 / 1361

محضر مقدس امام امت و اميد مستضعفين و رهبر مسلمين جهان، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از سلام و اداى احترام؛ عطف به اوامر اخير امام در مورد لغو قوانين طاغوتى، در خرداد سال 1355، مبلغ 000/ 880 ريال با ضمانت بانك رهنى براى پرداخت بدهى وام خريد مسكن به بانك ملى، از بانك كورش سابق وام دريافت و قسمتى از خانه را به رهن بانك رهنى گذاردم. تا سال 1358 حدود 000/ 460 ريال آن را پرداختم و از آن به بعد توانايى پرداخت اقساط را نداشتم و تقاضاى تقليل اقساط را نمودم كه پذيرفته نشد و بدهى معوّق ماند.

اكنون كه براى واريز بدهى مراجعه نمودم، بانك رهنى، علاوه از مبلغ پرداختى فوق، 363/ 819 ريال ديگر مطالبه و در واقع، علاوه از 000/ 880 ريال اصل بدهى، حدود 000/ 400 ريال بابت بهره در ظرف 6 سال مى‌خواهد؛ و حال آن‌كه امر آن امام معظّم مبنى بر رعايت حال مستضعفين و امهال به آن‌ها براى پرداخت صادر شده! چگونه در حكومت اسلامى كه بايد وام‌هاى كمكى بى‌بهره و يا لااقل با كارمزد مختصرى باشد، براى هر سال تأخير پرداخت، علاوه از 4 درصد بهرۀ معمولى وام

مسكن، ده درصد جريمۀ تأخير و 2 درصد كارمزد مى‌خواهد؟ كه اين جز ربا چيز ديگرى نبوده و حقير قبل از كسب اجازه از آن امام معظّم، شرعاً موظّف به پرداخت آن نيستم. فلذا استدعاى فتواى مسألۀ فوق را - اعم از بهره، جريمه، كارمزد - دارم و قادر به پرداخت جريمه هم نيستم.

بسمه تعالى، بهرۀ پول و بهرۀ ديركرد بدهى، ربا و حرام است؛ بدهكار وام ضامن بهره نيست.

[سؤال 11927] 6885

بسمه تعالى 20 / 5 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، تهران، جماران

محترماً پس از عرض سلام معروض مى‌دارد: اين‌جانب در ماه‌هاى قبل از انقلاب مبالغى را به يكى از شركت‌هاى وابستۀ رژيم طبق قرارداد، بدهكارى داشتم كه مى‌بايستى تدريجاً ماهيانه پرداخت مى‌كردم و در آن موقع، برابر دستور آن مقام معظم از پرداخت آن خوددارى نموده و بلافاصله پس از پيروزى انقلاب نسبت به پرداخت آن اقدام نمودم؛ ولى شركت فوق مبلغى را به‌عنوان بهره و ديركرد ادعا مى‌نمايد. على‌هذا تمنا دارم مرقوم فرماييد كه پرداخت مبلغ بهره طبق موازين شرع مقدس اسلام جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است؛ بدهكار ضامن آن نيست.

[سؤال 11928] 6886

بسمه تعالى

دفتر رهبر عالى‌قدر امام خمينى

موضوع در مورد بهرۀ ديركرد شركت خاور

نظر به اين‌كه اين‌جانب در زمان گذشته يك دستگاه ماشين خريدارى نموده‌ام و

تعداد 28 فقره سفته كه هر كدام به مبلغ هشت هزار و نهصد (8900) تومان پرداختم كه در 28 ماهه، مبلغ نود هزار تومان (000/ 90 تومان) بهره گرفته و چون سفته‌ها مدتى عقب افتاده مجدداً مبلغ پنجاه و سه هزار تومان، 12% بهره مطالبه مى‌نمايند. ديركرد به علت فقر مالى و پيش‌آمدهاى ناگوار بوده و فقط يك قطعه زمينى داشتم و فروختم، خواستم پول بدهى‌ام را بدهم. حالا شركت مزبور به علت ديركرد، مجدداً 53000 تومان مطالبه مى‌نمايد. پرداختن اين مبلغ پول براى من مشكل مى‌باشد؛ لذا مستدعى است در اين مورد نظر شرعى خود را اعلام و نتيجه را ابلاغ نماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول و ديركرد آن حرام است.

[سؤال 11929] 6887

بسمه تعالى 15 / 1 / 1360

محضر مقدس آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً، به عرض مى‌رساند: اين‌جانب مدير عامل شركت تعاونى چهارباغ درباره وام كشاورزى كه به روستايى‌ها مى‌دهند مدت يك سال شش درصد به عنوان كارمزد كم مى‌كنند، و چنانچه كشاورز از سررسيد قسط ديرتر بدهد، براى هر سه هزار تومان در يك روز، يك تومان ديركرد مى‌گيرند. آيا از نظر شرعى اشكال دارد يا خير؟ لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بهرۀ پول و بهرۀ ديركرد وام، ربا و حرام است.

[سؤال 11930] 6888

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

احتراماً؛ عيال شخصى، ضمن ترك منزل در كمتر از يك ماه زندگى، مهريۀ خود را - كه سيصد هزار تومان نوشته شده است - به اجرا گذاشته و تنها منزل زوج را توقيف كرده و قصد حراج و فروش آن را داشته است؛ اما زوج قادر به پرداخت مهريه نبوده و

مدتى طول كشيده تا توانسته است آن را تهيه و پرداخت نمايد. البته با فشار ثبت اسناد مجبور به قولنامۀ منزلش گرديده. اكنون عيالش علاوه بر مهريه، مبلغ حدود هفتاد هزار تومان خسارتِ ديركرد مطالبه نموده است. لطفاً پاسخ فرماييد كه وصول اين خسارت ديركرد جايز است يا خير؟ هرچند به عدم رضايت زوج باشد.

بسمه تعالى، خسارتِ ديركرد ربا و حرام است.

[سؤال 11931] 6889

بسمه تعالى 23 / 8 / 1358

دفتر امام خمينى، اين‌جانبان كشاورزان قريه ده شاه بالا شهريار به عرض مى‌رسانند: در اين محل كليه افراد سبزى كار مى‌باشند و سال گذشته در اثر بسته بودن ميدان و تظاهرات، محصول كشاورزى زمستان سال گذشته از بين رفته و كشاورزان نامبرده بالا نتوانستند بدهى خود به بانك تعاونى را بپردازند. حالا بانك تعاونى جهت ديركرد بدهى گذشته، صدى دوازده نزول مى‌خواهد و ما قادر به پرداخت اين صدى دوازده نزول نمى‌باشيم. البته به خود كشاورزان از سرمايه خودشان كه در اين تعاونى دارند سودى تعلق نمى‌گيرد. از آن رهبر عالى‌قدر كسب تكليف مى‌نماييم كه اين مبلغ صدى دوازده را بدهيم يا نه؟ چون امام در سخنان خودشان فرمودند: «نزول ندهيد»، استدعا داريم جواب نامه را مرحمت نماييد.

بسمه تعالى، ربا حرام است و نسبت به آن ضامن نيستيد.

[سؤال 11932] 6890

بسمه تعالى 21 / 4 / 1361

محضر مبارك امام خمينى رهبر مستضعفان جهان

لزوماً مستحضر مى‌دارد: اين‌جانب كارمند اداره كل كشاورزى گيلان در سال 1356 يك قطعه زمين به مساحت 338 متر مربع در گلسار رشت از بنياد پهلوى سابق جهت ساختن منزل مسكونى با قيمت گزاف به مبلغ 000/000/ 4 ريال خريدارى كردم، چون

وجه نقد كافى نداشتم 40% قيمت زمين را نقداً پرداخت و 60% بقيه را با معرفى بنياد به بانك اعتبارات تعاونى توزيع رشت كه وابسته به بنياد پهلوى سابق بوده وامى به مبلغ 000/ 400/ 2 ريال با ربح مركب 12% همراه 1% كارمزد ناچاراً دريافت داشتم. با تحقق انقلاب اسلامى و سرنگونى رژيم ديكتاتورى اين‌جانب از پرداخت اقساط بدهى خوددارى و پس از مدتى تأخير تا تاريخ 27/ 3/ 61 كلاً مبلغ 000/ 600/ 2 ريال پرداخت نمودم كه مبلغ 207049 ريال مازاد بر اصل وام مى‌باشد، در حالى كه بانك اعلام داشته كه مبلغ 891/ 678/ 1 ريال ديگر نيز بدهكار هستى كه كلاً از بابت وام و ربح مركب مبلغ 940/ 285/ 4 ريال از بنده مطالبه مى‌كند كه تقريباً دو برابر اصل وام 000/ 400/ 2 ريال مى‌باشد. حاليه بانك لحن خود را از دير كرد به جريمه دير كرد تغيير و اعلام داشته روزانه مبلغ 305 ريال هم به عنوان جريمه ديركرد بايستى بپردازى.

از بانك سؤال كردم مگر بهره بانك 4% نشده؟ آقاى رئيس بانك اظهار داشته كه بهره وام ساختمانى 4% است، ولى بهره وام زمين همان 12% و ربح مركب است. يك برگ فتوكپى نامه بانك پيوست تقديم مى‌گردد.

استفتا حقير از محضر امام امت اين است آيا شرعاً من بايد مبلغ مربوط به نزول و ربح مركب بانك را بپردازم و بانك ملت كه متعلق به دولت جمهورى اسلامى است مى‌تواند چنين ربحى از بنده بگيرد يا خير؟

بسمه تعالى، بهره پول و ديركرد، ربا و حرام است.

[سؤال 11933] 6891

بسمه تعالى 11 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگ انقلاب اسلامى دام ظله الوارف

پس از اهداى سلام و خالصانه‌ترين تحيات معروض مى‌دارد كه در جلسه 479 مورخ 26 / 10 / 61 شوراى پول و اعتبار با حضور حضرت آيت الله رضوانى تصويب شده كه بر اساس قراردادى جريمه ديركرد بدهكارى را بانك‌ها اخد نمايند، عده‌اى از

كارمندان بانك كه سابقاً از اين عمل ناراحت بودند اكنون موجب تعجبشان شده است. مستدعى است چنانچه بر خلاف احكام شرع است تذكرات لازم را به مسئولان بانك‌ها بدهيد كه جريمه ديركرد علاوه بر ربا، موجبات ناراحتى بيشترى را فراهم مى‌كند. در پايان دوام توفيقات حضرت مستطاب عالى را از حضرت احديت خواستارم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بهره پول و ديركرد آن ربا و حرام است و با نام گذارى بهره به جريمه حكم عوض نمى‌شود.

[سؤال 11934] 6892

بسمه تعالى 19 / 7 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، دام ظله العالى، با كمال ادب

در رسالۀ عمليه امام امر فرموده‌اند: «جريمۀ ديركرد از بدهكاران - چه طلبكار آن‌ها بانك يا شخصى باشد - جايز نيست»؛ مقررات جارى، ما را موظف به اخذ ديركرد از بدهكاران بانك مى‌نمايد؛ تقاضا مى‌گردد جهت آگاهى بيشتر نظر امام را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، حكم همان است كه از رساله نقل كرده‌ايد.

[سؤال 11935] 6893

بسمه تعالى

محضر مقدس امام امت و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته

با كمال احترام؛ فدوى در سال 1355 در بانك تهران سابق (بانك ملت فعلى) حدود 7 ميليون تومان در كار تجارت افتتاح اعتبار كردم و سال بعد به علت نزول‌خواهى بانك ديگرى - به نام بازرگانى - به زندان افتادم.

بعد از پيروزى انقلاب اسلامى درصدد پرداخت بدهى خود برآمدم و با مراجعه به بانك‌ها، خواستم اصل بدهى خود را بپردازم؛ ولى مسئولين بانك‌ها مى‌گفتند: ابتدا

تكليف بهره‌ها را روشن كن، سپس اصل بدهى. من هم چون قادر به پرداخت اصل و فرع بدهى خود نيستم، فتواى امام امت را مبنى بر تحريم ربا يادآورى مى‌نمودم؛ ولى آن‌ها مى‌گويند: ما اسم بهره را مى‌گذاريم «خسارت تأخير تأديه» و اين موضوع قبل از انقلاب در دادگسترى مرسوم بوده است.

طبق حساب بانك ملت، براى 7 ميليون تومان اصل بدهى، مبلغ حدود 7 ميليون تومان هم بهره مطالبه مى‌نمايند. استدعا مى‌شود نظر مبارك را در مورد دريافت بهره - به هر اسم و عنوان - بيان فرماييد و اين‌كه گرفتن اين پول صحيح است يا خير؟ تا هم من و هم بانك مربوطه به تكاليف شرعى و اسلامى خود عمل نماييم.

بسمه تعالى، بهره پول، ربا و حرام است و تغيير اسم به تنهايى موجب حلال شدن نيست.

[سؤال 11936] 6894

بسمه تعالى 4 / 11 / 1361

دفتر امام امت، دام ظله العالى، با احترام

همان‌طور كه استحضار دارند قبل از پيروزى انقلاب اسلامى، بانك‌ها مجاز به دريافت بهره و كارمزد بوده و دادگاه‌ها نيز ضمن صدور رأى، بدهكار را ملزم مى‌نمودند كه خسارت ديركرد (بهره و كارمزد) را تا روز تأديۀ دين به طلبكار پرداخت نمايند. ليكن پس از پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى، مطالبۀ بهره بر طبق فتواى امام امت از بدهكار، حرام و ممنوع گرديد و اينك اين شركت مواجه با مشكلى گرديده كه از نظر شرعى، خود را موظف مى‌داند تا با كسب تكليف از آن مقام عالى‌قدر، در حل اين مشكل بكوشد.

مسأله بدين صورت مى‌باشد كه اين شركت در سال 1357 و پيروزى انقلاب اسلامى با توجه به احساس مسئوليتى كه همواره نسبت به اقتصاد كشور و اعتلاى آن داشته بنا بر تقاضاى يك واحد توليدى و جلوگيرى از توقف توليدات و بيكار شدن

عدۀ كثيرى از كارگران زحمت‌كش و مؤمن، مبلغى در حدود 70 ميليون ريال از طريق اعتبار بانكى به صورت وام و كالا در اختيار آن واحد توليدى قرار داده است. بعد از مدتى اين واحد توليدى زير پوشش صنايع ملى درآمده و حالا بانك‌ها از طريق دادستانى انقلاب ما را تحت فشار قرار داده‌اند تا علاوه بر پرداخت 70 ميليون ريال اصل بدهى، مبلغى در حدود 68 ميليون ريال به عنوان خسارت دير كرد به طريق بهرۀ مركب پرداخت نماييم؛ حال آن‌كه اگر ما موفق به دريافت طلب خود از واحد توليدى شويم، فقط مى‌توانيم اصل بدهى - كه همان حدود 70 ميليون ريال مى‌باشد - را دريافت نماييم. على هذا متمنى است بفرمايند كه:

1.

آيا گرفتن مبلغ اضافى (68 ميليون ريال) از اين شركت توسط بانك چگونه توجيه مى‌شود؟ و آيا مجاز است يا حرام؟

2.

آيا اگر بانك اين مبلغ را از ما دريافت كرد ما نيز مى‌توانيم اين مبلغ را از واحد توليدى مطالبه نماييم؟

بسمه تعالى، طلبكار فقط مى‌تواند اصل طلب خود را مطالبه كند و بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 11937] 6895

بسمه تعالى 8 / 7 / 1361

محضر مبارك امام امت، حضرت آيت الله العظمى روح الله موسوى الخمينى دام ظله، به عرض مبارك عالى مى‌رساند:

اين‌جانب در سال 1353 براى واردات كاغذ، اعتباراتى در قبال سپردن وثيقه از بانك سپه اخذ نموده‌ام كه پس از ورود اسناد حمل، بانك، از تحويل آن اسناد به اين‌جانب خوددارى و در نتيجه، كليۀ كالاى وارده از بين رفت. اينك بانك سپه پس از دريافت كليۀ اصل بدهى، اوّلاً مطالبۀ جريمۀ تأخير پرداخت از اين‌جانب را دارد، ثانياً به هيچ وجه حاضر نيست مسئوليت از بين رفتن كالاهاى اين‌جانب را پذيرا شود. در

مقام استفتا از آن امام امت، استدعا دارد مرقوم فرماييد كه:

اوّلاً، آيا در اين مورد خاص كه بر اثر سوء تدبير اولياى بانك (در گذشته) اصل كالاى اين‌جانب از بين رفته، مطالبۀ خسارت تأخير يا به عبارت تأويلى بانك جريمۀ تأخير، شرعى محسوب مى‌شود يا خير؟

ثانياً، تكليف اين‌جانب با بانك مربوطه براى جبران خساراتى كه بر اثر سوء تدبير مسئولين وقت بانك به اين‌جانب وارد آمده چيست؟

بسمه تعالى، نسبت به بهرۀ ديركرد پرداخت بدهى كه ربا و حرام است، طلبكار حق مطالبۀ بهرۀ ديركرد ندارد و نسبت به از بين رفتن جنس اگر مستند به تسليم نكردن اسناد و مدارك بوده و تسليم نكردن اسناد از روى عذر موجه قانونى نبوده، كسى كه اسناد را بدون عذر موجّه قانونى در نزد خود نگه داشته و سبب از بين رفتن جنس شده ضامن است.

[سؤال 11938] ‘ 2501

3. كسانى به بانك مراجعه مى‌كنند كه به علت تأخير پرداخت اقساط و اعتبارات، مجبورند 12% يا كمتر سود تأخير يا جريمۀ ديركرد - كه جديداً نقل قول است به «تأديه» نام‌گذارى كردند - بپردازند، اگر مسئولين هم جريمۀ ديركرد را از مشتريان نگيرند، از طرف مقامات بالا مورد بازخواست قرار خواهند گرفت، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

اعطاى جوايز از طرف بانك‌ها

[سؤال 11939] 6896

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 19، ص 192 ]

زمان: 29 اسفند 1363 / 27 جمادى الثانى 1405

مكان: تهران، جماران

موضوع: پرداخت جايزه به سپرده گذاران بانك

سؤال كننده: نوربخش، محسن (رئيس كل بانك مركزى)

[بسمه تعالى. محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، سلام عليكم.

همان طور كه خاطر عالى مستحضر است قانون عمليات بانكى بدون ربا از ابتداى سال 1363 در كليۀ بانك‌هاى كشور به مرحلۀ اجرا درآمد. بر اساس اين قانون، كليۀ تسهيلات جديد اعتبارى بانك‌ها در قالب عقود اسلامى پرداخت گرديده و سپرده‌هاى مردم نيز تحت عناوين ذيل نزد بانك‌ها توزيع شده است:

الف. سپرده‌هاى قرض الحسنه (جارى و پس‌انداز).

ب. سپردۀ سرمايه گذارى مدت‌دار كه بانك در به كار گرفتن آن‌ها وكيل مى‌باشد و در عقود اسلامى مندرج در قانون عمليات بانكى بدون ربا مورد استفاده قرار مى‌گيرد. سپرده‌هاى مذكور بر دو نوعند:

1.

سپرده‌هاى سرمايه‌گذارى كوتاه مدت كه به صورت دفترچه نگهدارى مى‌شود با حداقل دو هزار ريال كه براى بار اول حداقل سه ماه نزد بانك بايد باقى بماند.

2.

سپرده‌هاى سرمايه‌گذارى بلند مدت كه در مقابل ورقۀ سپرده، نظير برگ سپردۀ ثابت قديم از طرف بانك‌ها با حداقل پنجاه هزار ريال براى حداقل يك سال از تاريخ توزيع پذيرفته مى‌شود.

به منظور پاسخ به استقبال قابل ملاحظۀ مردم از نظام جديد و تشويق و ترغيب بيشتر آنان به سپرده‌گذارى و در واقع مشاركت فعال سپرده گذاران به اجراى قانون عمليات بانكى بدون ربا و تحقق اهداف مندرج در آن، مجمع عمومى بانك‌ها در تاريخ بيستم اسفند ماه سال جارى با حضور جناب آقاى نخست‌وزير تشكيل و تصويب نمود كه بانك‌ها بتوانند اضافه بر سود متعلقه حاصل از عمليات و معاملات خود مبلغى به سپرده گذاران به عنوان جايزه پرداخت نمايند.

با توجه به اين‌كه اين مبلغ در قرارداد فيما بين شرط نشده و بانك از محل منابع خود صرفاً به منظور پاسخ‌گويى به حسن استقبال مردم به آنان پرداخت مى‌نمايد، استدعا دارد نظر مبارك را از جهت شرعى اعلام فرماييد. محسن نوربخش]

بسمه تعالى، در فرض مذكور از جهت شرعى اشكال ندارد.

روح الله الموسوى الخمينى

احكام عين مرهونه نزد بانك

[سؤال 11940] 6897

بسمه تعالى 10 / 7 / 1361

محضر مبارك يگانه بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، محترماً معروض مى‌دارد، اميد است وجود مبارك از جميع بليات ارضى مصون و محفوظ بوده باشد. بعداً خواهشمندم فتواى مبارك را در مورد مسأله زير مرقوم فرماييد:

چنانچه شخصى براى تكميل ساختمان از بانك، وام دريافت كند و ملك خود را نزد آن بانك در رهن قرار دهد و در موعد مقرر از پرداخت دين خود عاجز باشد، بانك نيز براى دريافت پول خود، از طريق قانونى اقدام و رقبات مورد رهن را به مالكيت خود در مى‌آورد و پس از طى تشريفات قانونى آن‌ها را به فروش مى‌رساند. مبلغ دريافتى بانك از محل فروش اين رقبات خيلى بيشتر از طلب بانك و بهرۀ متعلقه و هزينه‌هاى ديگر آن مى‌باشد.

1. آيا بانك مى‌تواند كليۀ وصولى از محل فروش رقبات را بردارد يا آن‌كه بايستى فقط طلب خود را برداشت و مازاد آن را به مديون مسترد دارد؟

بسمه تعالى، بانك مى‌تواند بر طبق مقررات، عين مرهونه را بفروشد و طلب خود را بردارد و باقى را به مالك مسترد نمايد.

[سؤال 11941]

2. آيا بانك بايستى به اندازۀ طلب خود در اصل مال تصرف و بقيۀ رقبات را عيناً به مديون مسترد دارد؛ در صورتى كه امكان آن باشد؟

بسمه تعالى، بانك بيش از مقدار طلب خود نمى‌تواند در عين مرهونه تصرف كند و بقيه را بايد برگرداند.

[سؤال 11942]

3. آيا بانك محق به دريافت اصل پول پرداختى است و تكليف هزينه‌هاى متعلقه جهت تمليك رقبات و همچنين بهرۀ متعلقه چيست؟

بسمه تعالى، بر عهدۀ بدهكار نيست؛ مگر اين‌كه در ضمن قرض يا رهن شرط شده باشد و بهرۀ پول، ربا و حرام است و بدهكار ضامن آن نيست.

[سؤال 11943] 6898

بسمه تعالى 16 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب امام خمينى، دام ظله العالى، پس از درود فراوان، استدعا دارد فتاوى خود را نسبت به مسائل زير ابلاغ فرماييد:

1.

اگر اشخاصى بابت كارخانه‌اى از بانك وامى دريافت كرده‌اند، آيا بانك طلبكار مى‌تواند كليۀ كارخانه را كه حدود ده برابر مبلغ وام دريافتى ارزش دارد تصاحب كند يا خير؟

2.

آيا صاحبان كارخانه مى‌توانند از بانك تقاضا كنند كه معادل مطالبات خود از دارايى كارخانه تصرف نموده و بقيۀ دارايى كارخانه را فك رهن نمايد؟

بسمه تعالى، بانك بيش از مبلغى كه به وام داده را حق ندارد و دربارۀ كارخانه چنانچه دولت اسلامى مقرراتى دارد لازم است مراعات شود.

[سؤال 11944]

3. آيا صاحبان كارخانه مى‌توانند از بانك وام دهنده تقاضا كنند دارايى كارخانه

به نرخ روز ارزيابى شده و بانك وام دهنده معادل طلب خود در دارايى كارخانه شريك باشد؟

بسمه تعالى، اگر وام مى‌دهند همان مبلغ وام را حق دارند و در كارخانه شريك نمى‌شوند.

كارمزد دريافتى از سوى بانك و غير آن

[سؤال 11945] 6899

بسمه تعالى 27 / 9 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العاليه، بعد از ابلاغ سلام، به عرض عالى مى‌رساند:

اين حقير صندوق قرض الحسنه‌اى در مسجد افتتاح كرده و اهالى استقبال خوبى نموده‌اند و نظر به اين‌كه براى اجاره منزل و لوازم التحرير و دفترچه‌هاى مربوطه و غيره احتياج به پول است، در نظر دارند يك درصد از اشخاص وام گيرنده دريافت نمايند جهت تأمين مخارجات مرقوم. آيا شرعاً جايز است يك درصد گرفته شود يا خير؟ و در صورت عدم جواز رهنمودهايى براى تأمين مخارجات لازمه مرقوم فرماييد. ادام الله ظلكم على رؤوس الانام. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، گرفتن بهره ربا و حرام است و اگر جداً كارمزد و متعارف است اشكال ندارد.

[سؤال 11946] 6900

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

اگر صندوق قرض الحسنه‌اى قرارش بر اين است كه وام گيرندگان در پرداخت

كارمزد مخير باشند و با ميل خودشان هر مقدار خواستند براى هزينۀ صندوق بپردازند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر ملزم به پرداخت نيستند و با ميل و رضاى خودشان پرداخت مى‌كنند اشكال ندارد.

[سؤال 11947] 6901

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، سلام عليكم

اين‌جانبان امضا كنندگان اعضاى كميته رفاه اداره كل مخابرات آذربايجان غربى از طرف اداره مربوطه مأمور تحقيق و تصويب مبلغى به عنوان وام مسكن جهت تكميل و يا خريد مسكن جهت همكاران ادارى مى‌باشيم و بابت وام پرداختى 4% به عنوان كارمزد و بيمه بدون در نظر گرفتن زمان باز پرداخت وام فقط براى يك‌بار در ابتدا از وام گيرنده دريافت و به حساب كميته واريز مى‌شود، در صورتى كه اعضاى كميته مزبور كارمند اداره بوده و بابت شركت در جلسات و انجام ساير امورات مربوطه وجهى دريافت ننمايند. استدعا دارم اعلام فرماييد وصول مبلغ مزبور به عنوان فوق الذكر (كارمزد و بيمه) از نظر شرعى چگونه است؟ ضمناً عمل اعضاى كميته مزبور چگونه مى‌باشد؟ به عنوان مثال براى 50000 تومان وام مبلغ 2000 تومان نقداً از وام گيرنده دريافت مى‌شود.

بسمه تعالى، مبلغ اضافى اگر بابت بهرۀ وام نباشد با توافق طرفين اشكال ندارد.

[سؤال 11948] 6902

بسمه تعالى

استفتا از حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

چون در نظر است صندوق قرض الحسنه‌اى به يارى اشخاص خيّر به منظور

استفاده مؤمنين تأسيس گردد، براى تأمين حقوق چند نفر كاركنان اين صندوق و ساير مخارج چنين به نظر مى‌رسد كه به ميزان يك درصد مبلغ وام، از متقاضيان وام كارمزد اخذ شود. مستدعى است فتواى حضرت مستطاب عالى را در موارد زير بيان فرماييد تا ان شاء الله مورد عمل قرار گيرد:

1. آيا اخذ مبلغ مزبور شرعاً مجاز است؟

بسمه تعالى، ربا به هر صورت و اسم حرام است؛ ولى مزد كار به نحوى كه عقلايى باشد و طرفين توافق نمايند اشكال ندارد.

[سؤال 11949]

2. در صورت عدم تجويز مورد فوق، آيا مى‌توان به وام گيرندگان توصيه كرد كه هر مبلغ كه خودشان بخواهند به عنوان كارمزد بپردازند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى اگر وسيله‌اى براى فرار از ربا باشد جايز نيست.

[سؤال 11950]

3.

چنانچه مورد اخير نيز مجاز نيست، اگر راه حل ثالثى وجود دارد استدعا دارد ارائه طريق فرمايند.

4.

در صورت تجويز هر يك از موارد بالا چنانچه پس از وضع مخارج صندوق مبلغى جزئى يا كلى زايد بر مخارج باقى بماند تكليف مبالغ چيست؟ و آيا مى‌توان آن را به صاحبان سرمايه صندوق پرداخت يا خير؟

بسمه تعالى، اگر جداً كارمزد است، اختيار آن با مؤسسه است.

[سؤال 11951] 6903

بسمه تعالى 15 / 1 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب، حضرت امام خمينى، دامت افاضاته، با احترام؛ خواهشمند است به سؤالات زير پاسخ بفرماييد:

1. صندوق‌هاى قرض الحسنه وام بدون بهره معمولاً با استهلاك حدود 10 ماه به متقاضيان پرداخت مى‌نمايند، آيا صندوق مى‌تواند جهت هزينه‌هاى جارى صندوق (كه شامل حقوق كاركنان، اجارۀ محل، آب، برق، تلفن، لوازم التحرير و غيره مى‌باشد) يك درصد از مبلغ پرداختى را به عنوان كارمزد جهت تأمين هزينه‌هاى فوق، از وام گيرنده دريافت نمايد و حال آن‌كه هزينه براى صندوق در مورد وام با مبلغ‌هاى مختلف يكنواخت مى‌باشد؟

بسمه تعالى، بهره گرفتن براى وام حرام است و با تغيير نام، حلال نمى‌شود ولى كارمزد به نرخ عادلۀ كار با توافق طرفين مانع ندارد.

2. تكليف شرعى وضو و تيمم فردى كه فاقد يك دست يا هر دو دست مى‌باشد چيست؟

بسمه تعالى، تفصيل حكم هر يك از صور در رساله مذكور است.

3. خريد و فروش كوپن‌هاى بنزين و ارزاق عمومى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و مخالفت آن جايز نيست.

4. از شهرستان اراك به اصفهان آمده‌ام و مدت تقريباً سيزده سال است كه در ذوب آهن خدمت مى‌نمايم و وطنم اراك مى‌باشد و اكنون در فولادشهر زندگى مى‌كنم و در زندگى تصميم قطعى ندارم كه در كدام شهر زندگى خود را ادامه دهم - البته فعلاً قطعه زمينى از دولت به بنده داده‌اند ولى باز تصميم قطعى نگرفته‌ام كه بمانم يا خير - آيا نماز و روزۀ اين‌جانب ايرادى دارد اگر از فولادشهر به كارخانه بروم و قبل از اذان ظهر به خانه برگردم؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، در محل سكونت و بين راه و محل كار حكم مسافر داريد و بدون قصد اقامت ده روز در يك محل نماز و روزه قصر است.

[سؤال 11952] 6904

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با توجه به اين‌كه صندوق‌هاى قرض الحسنه در طول سال، وام‌هايى با مبلغ‌ها و مدت‌هاى مختلف مى‌پردازند و محاسبۀ دقيق هزينۀ هر وام غير ممكن است، چنانچه

مجموعۀ هزينه‌هاى ساليانه را برابر مجموع مبلغ وام‌هاى پرداخت شده در طول سال سرشكن نموده و بدون در نظر گرفتن مدت وام‌ها، بلكه فقط به نسبت مبلغ هر وام، درصدى هزينه بگيرد (به عنوان مثال: براى وام به مبلغ 000/ 200 ريال به مدت يك‌ماه 000/ 2 ريال و براى همين مبلغ به مدت بيست ماه هم 000/ 2 ريال كارمزد بگيرد؛ در حالى‌كه از لحاظ كارى، وام بلند مدت خيلى بيشتر كار مى‌برد) چه صورتى دارد؟

سازمان اقتصاد اسلامى ايران

بسمه تعالى، ميزان در كارمزد، آن است كه به‌نظر عرف مزدِ كار باشد و جداً براى كار، مزد بگيرند و تعيين درصد، حكم بهره را دارد.

[سؤال 11953] 6905

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و اميد مستضعفين جهان، امام خمينى، ايدكم الله تعالى، سلام عليكم

از صندوق قرض الحسنۀ محبان المهدى عليه‌السلام جهت استفتاى كارمزد

1. درصد كارمزد معينى كه جهت تأمين مخارج روزمره و حقوق پرسنل صندوق‌هاى قرض الحسنه، از وام گيرنده دريافت مى‌شود شرعاً چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، درصد، كارمزد نيست و بهرۀ پول، حرام است، هر چند به اسم كارمزد گرفته شود.

2. اگر به عنوان هديه جهت تأمين مخارج صندوق‌ها مبلغى از وام گيرنده به طور دلخواه او مطالبه شود چطور است؟

بسمه تعالى، اگر جداً هديه باشد، نه ربا يا فرار از ربا، مانع ندارد.

[سؤال 11954]

3. از موقع تأسيس صندوق تا به حال به صورت سؤال اول عمل گرديده، لذا وظيفۀ ما چيست؟ مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر ربا گرفته‌اند مالك نشده‌اند و بايد به صاحبان آن رد كنند.

[سؤال 11955] 6906

بسمه تعالى 1 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى و رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى، دام ظله العالى

سلامتى آن وجود مبارك را از خداوند تبارك و تعالى مسئلت مى‌نماييم. پس از تقديم عرض سلام؛ معروض مى‌دارد كه صندوق‌هاى قرض الحسنه وام به افراد پرداخت مى‌كنند؛ از كسانى كه 000/ 10 تومان وام مى‌گيرند، يك صد تومان و از كسانى كه سه هزار تومان مى‌گيرند، سى تومان و خلاصه يك درصد جهت هزينۀ صندوق به عنوان كارمزد مى‌گيرند؛ وقتى از آن‌ها سؤال مى‌شود كه چرا با اين‌كه وقت براى پرداخت وام و تكميل مدارك و اوراق ديگر براى هر دو نفر كه وام مى‌گيرند يكسان است، از كسى كه پول بيشتر مى‌گيرد مزد كار بيشتر مى‌گيريد، در صورتى كه كار براى هر دو يكسان انجام مى‌دهيد؟ جواب مى‌گويند: در جذب پول از مردم، احتمالاً براى آن‌كه پول بيشتر مى‌گيرد، وقت بيشتر صرف مى‌شود و نقل شده است كه امام يك درصد اجازه داده است؛ آيا صحيح است يا خير؟ و در صورت عدم، راه شرعى آن چطور است؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و كارمزد اگر جداً مزد كار باشد - نه مجرد تغيير اسم - و متعارف باشد، مانع ندارد؛ ولى درصد مزبور بهره محسوب است.

[سؤال 11956] 6907

بسمه تعالى 8 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و ناجى مستضعفان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى له الفداء

در سال 1350 صندوق تعاونى‌اى افتتاح نموديم و اعضاى آن منحصراً عبارتند از

پدر و فرزند، خواهر و برادر، عمو و پسرعمو. اين صندوق ابتدا با 10 عضو كار خود را شروع كرد و هر عضو، يك هزار ريال بدواً و ماهانه يك صد ريال به صندوق واريز مى‌نمود. به تدريج اعضاى صندوق اضافه شده كه اينك به 60 عضو رسيده و مبلغ ماهانه از يك صد ريال به 200 ريال افزايش يافته است. هر عضو حق خريد بيش از يك سهم را ندارد.

هدف صندوق:

1.

جمع شدن اعضا، اول هر ماه در منزل يكى از اعضا و بررسى مشكلات خانواده.

2.

دادن وام در حد امكان به عضوى كه احتياج مبرم دارد. اين وام از طريق خريد چك و سفته انجام مى‌گيرد كه مبلغى حدود چهار درصد در سال اضافه از مبلغ اصلى دريافت مى‌شود، در پايان سال مالى، حدود نيمى از كارمزدى كه وام گيرنده پرداخت كرده از محل كارمزدها به سهم خودش اضافه مى‌شود. هيچ يك از اعضا حق برداشت از اصل سرمايه و يا كارمزدها را ندارند تا بدين وسيله، سرمايۀ صندوق افزايش يابد و اعضا بتوانند وام بيشترى دريافت نمايند.

3.

به هر پسر و دختر عضو كه بخواهند ازدواج نمايند، مبلغ ده هزار تومان وام بدون كارمزد و خارج از نوبت با بازپرداخت 20 ماه مى‌پردازد.

4.

اگر چنانچه براى يكى از اعضا پيشامد غير مترقبه‌اى شود كه نتواند مخارج آن را تأمين نمايد، از محل كارمزدها بلاعوض به ايشان كمك مى‌شود.

با توجه به مراتب فوق، مخصوصاً بند 2 و 4 و با عنايت به اين‌كه هدف صندوق حتى الامكان حل گرفتارى‌هاى اعضا مى‌باشد و اگر كارمزدها و 200 ريال ماهانه نباشد، محل ديگرى براى افزايش سرمايه و حل گرفتارى‌ها وجود ندارد و بيشتر اعضا، فاميل درجه يك و دو هستند و از هم ارث مى‌برند، خواهشمند است بفرماييد آيا كارمزد دريافتى از نظر شرعى اشكال دارد يا خير؟ اگر اشكال دارد، لطفاً طريق صحيح آن را راهنمايى فرماييد. دستتان را مى‌بوسد.

بسمه تعالى، آنچه به عنوان كارمزد گرفته مى‌شود اگر درصد پول و بهره است، جايز نيست و كارمزد اگر جدى و به قدر متعارف كارمزد باشد، مانع ندارد و جهات ديگر مورد سؤال اشكال ندارد.

[سؤال 11957] 6908

بسمه تعالى 27 / 9 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته العاليه

بعد از ابلاغ سلام به عرض عالى مى‌رساند اين‌جانب صندوق قرض الحسنه‌اى افتتاح و اهالى استقبال خوبى نموده‌اند و نظر به اين‌كه براى اجاره منزل و لوازم التحرير و دفترچه‌هاى مربوطه و غيره احتياج به پول دارد در نظر دارند يك درصد از اشخاص وام گيرنده دريافت نمايند جهت تأمين مخارجات مرقوم، آيا شرعاً جايز است يك درصد گرفته شود يا خير؟ و در صورت عدم جواز، رهنمودهايى براى تأمين مخارجات لازمه مرقوم فرماييد. ادام الله ظلكم العالى على رؤوس الانام، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته، خواهشمند است به آدرس ذيل جواب مرحمت فرماييد.

بسمه تعالى، گرفتن بهره ربا و حرام است و اگر جدّاً كارمزد و متعارف است اشكال ندارد.

[سؤال 11958] 6909

بسمه تعالى 27 / 7 / 1358

از صندوق قرض الحسنه به دفتر امام خمينى رهبر انقلاب اسلامى

موضوع: استفتا است به اين‌كه آيا مى‌توان از وام گيرندگان قرض الحسنه مبلغى به عنوان هزينه ساختمان اين مؤسسه دريافت نمود؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن قرض شرط مى‌شود يا قرض مبنى بر آن واقع مى‌شود جايز نيست.

[سؤال 11959] 6910

بسمه تعالى محرم‌الحرام 1403 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله، السيد روح الله الموسوى الخمينى

پس از عرض سلام، متمنّى است به مسألۀ ذيل، جواب بفرماييد:

صندوق قرض الحسنه‌اى مشغول به كار مى‌شود، و قهراً مستلزم مخارجى است از قبيل: اجاره - حقوق كارمند - هزينۀ آب، برق و تلفن و... ساير مخارج، آيا مى‌توانند از شخصِ قرض‌گيرنده براى مخارجِ فوق به اندازۀ يك درصد أخذ كنند؟ و بر فرض عدم جواز، آيا مى‌توانند (نسبت به تعداد أقساط پول) برگه‌هاى أقساط را، به قرض‌گيرنده بفروشند؟

بسمه تعالى، بهرۀ وام زياد باشد يا كم، حرام است، ولى فروش اوراق اقساط، به قيمت عادله با توافق طرفين، و يا دريافت كارمزد مناسب براى هر بار مراجعه با توافق طرفين، مانع ندارد.

[سؤال 11960] 6911

بسمه تعالى 30 / 12 / 1367

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب، حضرت آيت الله امام خمينى

خواهشمند است به سؤالات زير پاسخ لازم مبذول فرماييد.

1. صندوق‌هاى قرض الحسنه جهت تأمين هزينۀ صندوق، از قبيل حقوق كارمندان و ساير احتياجات، مبلغ ثابتى به عنوان كارمزد از وام گيرنده دريافت مى‌كنند، آيا مى‌توان اين مبلغ را درصد حساب كرد و اگر براى مبلغ پنجاه هزار ريال، پانصد ريال مى‌گيرند براى صد هزار ريال، يك هزار ريال بگيرند يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و با تغيير اسم حلال نمى‌شود و اگر واقعاً حق الزحمه و متعارف، مبلغى بگيرند مانع ندارد.

2. فردى هستم اهل كرمان، 13 سال مى‌باشد كه استخدام كارخانۀ ذوب آهن اصفهان هستم و در فاصلۀ 12 كيلومترى محل كار، سكونت دارم و همه روزه بايستى در اين مسير رفت و آمد نمايم، تكليف نماز

و روزۀ اين‌جانب و ساير همكارانم كه تقريباً همين حالت را دارند چيست؟

بسمه تعالى، اگر در يك محل، قصد اقامت ده روز نماييد به طورى كه در مجموع ده روز در همان محل بمانيد، نماز و روزه صحيح است و رفت و آمد تا كمتر از چهار فرسخ ضرر ندارد ولى چنانچه از اول قصد داريد كه هر روز رفت و آمد كنيد، قصد محقّق نيست و نماز شكسته و روزه صحيح نيست.

3. آيا خريد و فروش كوپن بنزين و ساير ارزاق عمومى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

4. عضويت جهت تصميم‌گيرى در كميسيون وام مسكن و ادارى كاركنان ذوب آهن، با توجه به اين‌كه 4% بهره به عنوان كارمزد دريافت مى‌نمايد، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر دخالت در گرفتن و دادن ربا نباشد مانع ندارد.

[سؤال 11961] 6912

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

افرادى با تشكيل يك شركت تعاونى - سهامى - كه افراد عضو، حق السهم خودشان را هر ماه مى‌پردازند، اين شركت احتياجات مادّى اعضايش را با دادن وام به آن‌ها تا حدودى برطرف مى‌كند (سرمايۀ شركت محدود و كارش صرفاً در حال حاضر همين دادن وام مى‌باشد) و مبلغى در حدود 5 يا 10 درصد را به عنوان كارمزد دريافت مى‌كند، كه اضافه‌اش بر سرمايۀ اعضا افزوده مى‌گردد؛ آيا دادن و گرفتن اين زيادى - اگر از روى ميل باشد يا نباشد - حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و با تغيير نام حلال نمى‌شود؛ ولى اگر واقعاً كارمزد باشد با توافق طرفين مانع ندارد.

[سؤال 11962] 6913

بسمه تعالى

محضر مقدس آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى، مدّ ظله العالى

ضمن عرض سلام؛ سلامتى و موفقيت آن‌جناب و اسلام عزيز را از خداوند

متعال مسئلت مى‌نمايد.

صندوق‌هاى قرض الحسنه كه از محل سپرده اشخاص مى‌باشد و به اشخاص وام مى‌دهند، هر كدام بر حسب موقعيت صندوق، وجوهى را جهت هزينه‌هاى خود، تحت عنوان كارمزد از وام گيرندگان دريافت مى‌دارند. البته عموماً آنچه از كارمزدهاى دريافتى باقى مى‌ماند پس از كسر هزينه صندوق به نفع صندوق و بيمه مالى آن مى‌باشد و از اين بابت هيچ‌گونه وجهى به دارندگان سپرده پرداخت نمى‌شود و اين عمل به نفع جامعه و همين وام‌گيرندگان است و همچنين حفظ سپرده اشخاص و حفظ امانت. خواهشمند است نظر مبارك خود را دربارۀ وجوه دريافتى به عنوان كارمزد، مرقوم فرمايند. در ضمن، عمل پر كردن فرم براى مبلغ‌هاى متفاوت، از نظر كار يكسان مى‌باشد، در اين مورد نيز نظر خود را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر بابت بهرۀ وام باشد، با تغيير نام حلال نمى‌شود؛ ولى اگر واقعاً بابت مزد كار باشد با توافق طرفين اشكال ندارد.

[سؤال 11963] 6914

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، زيد عزّه، ضمن تقديم سلام و آرزوى طول عمر و موفقيت آن‌جناب تا قيام حضرت مهدى، عجل الله تعالى فرجه الشريف به عرض مى‌رساند:

1. در شهر باختران صندوقى است به نام تعاون اسلامى كه به منظور دادن وام قرض الحسنه و معاملات مضاربه‌اى تشكيل گرديده و چون تعدادى كارمند دارد و به نحو مرتب و ضرورى، ماهيانه مخارجى جهت حقوق، دفاتر، كرايۀ تلفن و غيره دارد و از طرفى بعضى از وام‌ها سوخت مى‌گردد و درآمد بانك از طريق كارمزد به نحو ذيل وصول مى‌گردد:

تا دو ماه وام، يك درصد كارمزد، مبلغ هر قدر؛

از دو ماه و يكروز تا بيست ماه، دو درصد، مبلغ هر قدر؛

از بيست ماه تا سى ماه، سه درصد، مبلغ هر قدر؛ نظريۀ مبارك را اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، بهرۀ وام ربا و حرام است، اگر چه به اسم كارمزد باشد؛ ولى دريافت كارمزد عادله با توافق طرفين مانع ندارد.

2. آيا در معاملات مضاربه‌اى مى‌توان زمان قائل شد؟

بسمه تعالى، شرط مدت در ضمن عقد مضاربه، لزوم وفا ندارد و طرفين هر وقت بخواهند مى‌توانند فسخ كنند؛ ولى اگر در ضمن عقد خارج لازم، شرط كنند كه تا مدت معينى مضاربه را فسخ نكنند، لازم است بر طبق اين شرط عمل نمايند.

[سؤال 11964] 6915

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

محضر حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى دام بقاؤه

توقيراً ضمن درود و تحيات بى‌شائبه و عرض معذرت از تصديع معروض مى‌دارد، اين‌جانبان در صدد ايجاد يك باب كارخانه توليد چينى، سراميك و غيره در يكى از بلاد كشور مى‌باشيم كه به لحاظ زيادى هزينه تأسيس كارخانه ناگزير از استقراض از اشخاص حقيقى و حقوقى خصوصاً بانك‌ها هستيم و مسبوقند كه بانك‌ها در ازاى پرداخت وام، متقابلاً اقساط خود را به اضافۀ سود تضمين شده (بين 6 % تا 8% سود و 4% كارمزد) تقسيط و در سر رسيدهاى مختلف دريافت مى‌نمايد. لذا از آن‌جا كه در نص صريح قرآن مجيد و قوانين موضوعه در قانون اساسى كشور - كه نشأت گرفته از قرآن كريم و شرايع دين مبين اسلام است - به امحاء ربا (سود، بهره، ربح و...) در جامعه و تحريم آن اشارات مستقيم رفته و تصريح دارد كه اباء از دستورات الهى منجر به جزاى دنيوى و اخروى خواهد شد. مع ذلك با توجه به مراتب فوق الاشاره و اين مهم كه بانك‌هاى وام‌دهنده در كشورى فعاليت دارند كه رهبر سياسى - مذهبى آن ولى‌امر مى‌باشد و بديهى است كه در چنين جامعه‌اى بنيان و اساس، دستورات الهى بوده و ساير قوانين جارى و سارى شرع و عرف به تأسى از كتاب آسمانى قرآن كريم خواهد بود و مشخصاً كشور ايران در رديف كشورهاى

اسلامى با قوانين الهى است و بانك‌ها نيز بر اساس مقررات خاصى فعاليت مى‌نمايند كه مورد تأييد ولى امر يا ولى فقيه نيز مى‌باشد، به همين مناسبت در خصوص جملۀ سود تضمين شده و كارمزد (بين 6% تا 8% سود و 4% كارمزد) لاعلاج از استفتا هستيم. على‌هذا خواهشمند است بفرماييد كه على الاصول اخذ وام بانكى از بانك‌هاى كشور با توجه به آيين‌نامه‌هاى مدوّن بانك‌ها در خصوص اعطاى وام كه در آن‌ها به سود تضمين شده و كارمزد صراحت دارد وحتى ميزان وجوه آن نيز تعيين گرديده صحيح است يا خير؟ در خاتمه از افاضات آن حضرت كمال امتنان حاصل است.

بسمه تعالى، بهرۀ پول ربا و حرام است و كارمزد اگر جداً مزد كار باشد نه مجرد تغيير اسم و به مقدار متعارف نيز باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 11965] 6916

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

آيا مى‌توان كارمزد وام را از اصل مبلغ وام كسر نمود و بقيه را به وام گيرنده پرداخت يا بايد جداگانه دريافت كرد. سازمان اقتصاد اسلامى

بسمه تعالى، اگر جدّاً مزد كار است و به مقدار متعارف نه مجرد تغيير اسم مانع ندارد و چنانچه درصدى كسر مى‌شود بهره است و جايز نيست.

[سؤال 11966] 6917

بسمه تعالى

به نام خداوند بخشنده مهربان و فرستاده بر حقش محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم و امام زمان مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب بر حقش امام خمينى روحى له الفداء

با سلام خدمت امام عزيز و نمايندگان ايشان، يك سؤال در مورد يك صندوق شركت تعاونى داشتم. خدمت شما عرض مى‌شود كه صندوقى است به نام اراكيان

مقيم مركز كه چند سالى است كه فعاليت دارد اعضاى آن مرتب كم و زياد مى‌شود، اين صندوق هر تعداد كه عضو داشته باشد سهام هم دارد، سهام همه اعضا با هم مساوى است، اعضاى هيئت مديره را خود اعضاى شركت انتخاب مى‌كنند. كار صندوق اين است كه پولى كه در حساب صندوق است را به اعضا به صورت وام پرداخت مى‌كنند براى رفع گرفتارى‌هاى ضرورى و هيچ‌كس بر ديگرى برترى ندارد. غرض از اين مزاحمت اين بود كه چهار درصد بهره مى‌گيرند و كسى كه وام را مى‌گيرد اول كليه بهره از وام كم مى‌شود و مقدارى از آن خرج شركت مى‌شود و الباقى بين سهام‌هاى اعضا تقسيم مى‌شود لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد.

1.

اين بهره‌اى كه از وام كم مى‌شود مقدارى از آن‌كه بين اعضا پخش مى‌شود چه حكمى دارد؟

2.

اگر كسى هيچ وامى نگيرد و از بهره‌هايى كه مى‌گيرند مقدارى هم به او برسد چه حكمى دارد؟

3.

اگر كسى كه عضو شركت نباشد وامى از صندوق دريافت كند، بهره‌اى كه از وى گرفته مى‌شود چه حكمى دارد؟ لطفاً جواب را در همين كاغذ بدهيد و مهر يا امضا يادتان نرود.

بسمه تعالى، بهره پول ربا و حرام است، ولى گرفتن كارمزد اگر تغيير اسم نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 11967] 6918

بسمه تعالى

آيا گرفتن درصد بسيار كم مانند 1% به عنوان كارمزد، توسط صندوق‌هاى قرض الحسنه جهت تأمين مخارج صندوق چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، درصد، كارمزد نيست هرچند كم باشد و بهرۀ پول حرام است گرچه به اسم كارمزد گرفته شود؛ ولى اگر آنچه گرفته مى‌شود، جدّاً مزد كار و به مقدار متعارف باشد، با توافق طرفين اشكال ندارد.

[سؤال 11968] 6919

بسمه تعالى

1. بانك‌هاى فعلى كه از وام‌گيرندگان، مبلغى به عنوان مزد كارمندان و حق الزحمۀ افراد بانك مى‌گيرند، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر جداً كارمزد باشد مانع ندارد.

2. خريد طلا و دلار كه ببرند در خارج كشور بفروشند، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 11969] 6920

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از سلام به عرض عالى مى‌رساند:

مرسوم است كه صندوق‌هاى قرض الحسنه در موقع پرداخت وام مبلغى را به عنوان كارمزد مى‌گيرند. مسلم خرج‌هايى كه اين صندوق‌ها دارند از اين راه تأمين مى‌شود و كمى و زيادى مدت در كارمزد اثر ندارد، اگر چه هر مقدار وام بيشتر باشد، كارمزد هم بيشتر مى‌شود. خواهشمندم نظر شريفتان را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، آنچه به مقدار متعارف كارمزد است، مانع ندارد و بيشتر از آن ولو به بيشترى مقدار جايز نيست.

[سؤال 11970] 6921

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، محترماً به عرض مى‌رساند:

اگر بانكى كه وام داده است درصدى كمتر از حد متعارف زمان طاغوت (4 درصد) به عنوان كارمزد دريافت كند، آيا ربا محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و با تغيير نام، حلال نمى‌شود.

[سؤال 11971] 6922

بسمه تعالى 20 / 7 / 1361

محضر مقدس حضرت مستطاب آيت الله العظمى رهبر عالى‌قدر امام خمينى، متّع‌الله المسلمين بطول بقائه، جعلت فداك، مستدعى است حقير را به جواب اين مسائل مفتخر فرماييد.

1. شخصى وجهى مثلاً 000/ 200 تومان در بانك رهنى مى‌گذارد و پس از چند ماه طبق مقرّرات بانك، معادل همان وجه، وام طويل‌المدّه به آن شخص مى‌دهند و در طول مدت، بانك رهنى تدريجاً وجهى به عنوان و اسم كارمزد از آن شخص مى‌گيرد. اين معامله چه صورت دارد؟ آيا ربا محسوب نمى‌شود و اين معامله حرام نيست؟

بسمه تعالى، پول گذاشتن در بانك و وام‌گرفتن اشكال ندارد، و زيادى اگر حقيقتاً كارمزد باشد، با توافق طرفين مانع ندارد، ولى بهرۀ وام ربا و حرام است و با تغيير نام حلال نمى‌شود.

2. در نمازهاى يوميه موقعى كه مصلّى مى‌خواهد برخيزد، به عوض «بحول الله وقوّته أقوم وأقعد» اگر بگويد: «يا حىّ يا قيّوم» چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. شخص عاقد، وكالت از پسر و دختر مى‌گيرد كه عقد جارى نمايد و همان شب زوجين زفاف مى‌كنند.

عاقد فراموش مى‌كند كه اجراى عقد كند. پس از دو روز عاقد متذكر مى‌شود كه عقد جارى نكرده و فورى مى‌رود عقد جارى مى‌نمايد. آيا عمل زوجين در طول اين مدت چه صورت دارد؟ و عاقد كه از روى سهو و فراموشى عقد را جارى نكرده، چه حكمى دارد؟ متمنى است جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، چيزى بر عاقد نيست و عمل مقاربت پيش از عقد، اگر به اعتقاد اين‌كه وكيل عقد را خوانده و زوجيت حاصل شده، انجام گرفته حكم وطى شبهه را دارد.

[سؤال 11972] 6923

بسمه تعالى 9 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن، مرجع بى‌نظير اسلام، حضرت امام خمينى، روحى فداه، اين‌جانب به استحضار آن بزرگ مرجع تقليد مى‌رسانم كه:

چون حقير كارمند صندوق قرض الحسنه مى‌باشم و حقوق اين‌جانب از طريق يك درصد كارمزد وام‌ها تأمين مى‌گردد. مدتى است كه برايم حالت شبهه پيش آمده و خوف دارم كه نكند اين يك درصد كه به عنوان كارمزد از وام‌ها كسر مى‌شود و به عنوان حقوق ماهيانه مبلغ 000/ 30 ريال به اين‌جانب پرداخت مى‌شود، حالت ربا داشته باشد. لذا خواهشمندم صورت شرعى مسأله را بيان فرماييد. دستخط مبارك شما، باعث روشنى چشم و فيض عظيم معنوى است. به اميد نصر اسلام و نابودى كفر و استكبار جهانى

بسمه تعالى، اگر به عنوان كارمزد باشد، مانعى ندارد.

[سؤال 11973] 6924

بسمه تعالى 22 / 12 / 1362

محضر اقدس رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت بركاته، با اهداى تحيات وافره؛

چنان‌كه خاطر شريف مستحضر است، صندوق‌هاى قرض الحسنه جهت تأمين نيازهاى ضرورى خود، مبلغى به عنوان كارمزد از متقاضيان وام مطالبه مى‌كنند؛ با توجه به اين‌كه ذخيرۀ پولى اين صندوق‌ها از سپرده‌هاى تدريجى مردم تأمين مى‌شود بالطبع هزينه‌هاى مربوطه به تناسب مبلغ وام و تعداد اقساط بازپرداخت، متغيّر خواهد بود و خلاصه مقدار كارى كه براى دريافت‌ها و پرداخت‌ها انجام مى‌گيرد نسبت به اشخاص و مقدار وجوه متفاوت خواهد بود.

راه حلى كه كارشناسان مالى صندوق‌ها براى احتراز از ربا پيشنهاد مى‌كنند اين است: از متقاضى وام به تناسب مبلغ و تعداد اقساط بازپرداخت، مبلغى به عنوان كارمزد با توافق دريافت شود، تا تناسب ميان كار واقعى و كارمزد در حدود امكان رعايت شده باشد. گرچه اين برآورد، يك محاسبۀ دقيق نمى‌باشد، لكن اقرب طرق ممكن همين است. لازم به تذكر است در اين‌جا درصد منظور نيست، بلكه مقدار وام

و تعداد اقساط به عنوان طريقى جهت احتساب مقدار كار انجام شده ملحوظ مى‌گردد كه قهراً و معمولاً متناسب با يكديگر خواهند بود. استدعا دارد نظر شريف را در اين مورد مرقوم فرماييد.

ادام الله ظلكم على رؤوس المؤمنين، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر به عنوان كارمزد است و زيادتر از آن هم نيست و راه ديگرى هم جز اين ترتيب وجود ندارد، مانعى ندارد.

[سؤال 11974] 6925

بسمه تعالى

محضر مقدس آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى، مدّ ظله العالى

ضمن عرض سلام؛ سلامتى و موفقيت آن جناب و اسلام عزيز را از خداوند متعال مسئلت مى‌نمايد.

صندوق‌هاى قرض الحسنه كه از محل سپردۀ اشخاص مى‌باشد و قرض الحسنه به اشخاص وام مى‌دهند، هر كدام بر حسب موقعيت صندوق، وجوهى را تحت عنوان كارمزد از وام‌گيرندگان جهت هزينه‌هاى خود دريافت مى‌دارند. چون عموماً كارمزدهاى دريافتى پس از كسر هزينۀ صندوق، آنچه باقى مى‌ماند به نفع صندوق و بنيۀ مالى آن مى‌باشد و از اين بابت هيچ‌گونه وجهى به دارندگان سپرده پرداخت نمى‌شود و اين عمل، به نفع جامعه و همين وام گيرندگان است و همچنين حفظ سپردۀ اشخاص و حفظ امانت، خواهشمند است دربارۀ وجوه دريافتى به عنوان كارمزد، نظر مبارك مرقوم فرمايند. توضيح اين‌كه چون عمل پر كردن فرم براى مبلغ‌هاى متفاوت از نظر كار يكسان مى‌باشد، در اين مورد نيز بيان فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر بابت بهرۀ وام باشد با تغيير نام حلال نمى‌شود؛ ولى اگر واقعاً بابت مزد كار باشد با توافق طرفين اشكال ندارد.

[سؤال 11975] 6926

بسمه تعالى 18 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ صندوق قرض الحسنۀ توحيديه در زاهدان شروع به كار نموده است و براى پرداخت حقوق كارمندان و اجارۀ محل صندوق و آب و برق و تلفن و هزينۀ اوراق و غيره، درآمدى ندارد؛ اما به اندازۀ نصف هزينه‌ها به عنوان كارمزد از وام گيرنده‌ها دريافت مى‌كند؛ مثلاً اگر وام 5000 تومانى حدود 90 تومان هزينه‌اش بشود، مبلغ 45 تومان را از وام گيرنده به عنوان كارمزد دريافت مى‌كند و باقى‌مانده را از افراد خيّر و يا سازمان اقتصاد اسلامى تهران مى‌گيرد؛ لذا خواهشمند است نظر مبارك را در اين مورد امر به ابلاغ فرمايند. با تقديم احترام

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، آنچه به عنوان كارمزد گرفته مى‌شود، اگر جداً مزد كار و به طور متعارف باشد، مانع ندارد؛ ولى چنانچه بهرۀ پول باشد، هرچند براى صرف در هزينه بهره بگيرند، حرام است و مجرد تغيير اسم آن به كارمزد، حكم را تغيير نمى‌دهد.

[سؤال 11976] 6927

بسمه تعالى

محضر مقدس امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم

1. نظر به اين‌كه صندوق قرض الحسنۀ حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بوشهر يك مجتمع پولى خيريه مى‌باشد، با داشتن كاركنان و داشتن هزينه، تا چه مقدار از وام‌هاى پرداختى مى‌توان كارمزد گرفت كه احكام خدا اجرا شده باشد؟

بسمه تعالى، مقدار معيّنى ندارد؛ اگر جداً كارمزد باشد، نه مجرد تغيير اسم و متعارف است، اشكال ندارد.

[سؤال 11977]

2. آيا مى‌توان از اين پول‌هاى موجود، براى كسرى حقوق كاركنان و صرف هزينۀ اين سازمان، تجارت كرد؟

بسمه تعالى، تجارت با مراعات مقررات صندوق مانع ندارد.

3. پس از صرف و كسرى هزينه، چنانچه باقى‌مانده‌اى باشد از ربح، خمس به آن تعلق مى‌گيرد يا خير؟ با توجه به اين‌كه به ملكيت خصوصى فرد يا افرادى درنمى‌آيد.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه افراد، مالك سهام هستند خمس تعلق مى‌گيرد.

[سؤال 11978] 6928

بسمه تعالى 29 / 12 / 1360

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

در بانك‌هاى اسلامى (صندوق قرض الحسنه) براى تأمين مصارف بانك، يكى از دو كار زير را انجام مى‌دهند؛ لطفاً بفرماييد كدام‌يك صحيح‌تر است و شبهۀ ربا در آن نيست:

1. از وام گيرنده‌ها يك درصد ربح به عنوان تأمين مصارف و كارمزد گرفته مى‌شود.

بسمه تعالى، اگر بهرۀ پول است ربا و حرام است.

2. اوراقى كه در جريان وام مصرف مى‌شود به شخص وام گيرنده فروخته مى‌شود؛ البتّه به قيمتى

گران‌تر از قيمت بازار فروخته مى‌شود.

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر اين‌كه منظور فرار از ربا باشد.

[سؤال 11979] 6929

بسمه تعالى 29 / 12 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر

احتراماً؛ خواهشمند است نظر مباركتان را در مورد ميزان وصول كارمزد در صندوق‌هاى قرض الحسنه در ذيل همين ورقه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ميزان معيّنى ندارد و موكول به توافق طرفين است؛ ولى اگر در واقع بهرۀ پول باشد با تغيير اسم حلال نمى‌شود.

[سؤال 11980] 6930

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

صندوق قرض الحسنه‌اى كه هزينه‌هايش را از راه معاملات و يا راه‌هاى ديگر مانند هبه تأمين مى‌نمايد و حتى بيشتر از هزينه، درآمد دارد، جايز است براى وام‌هايى كه مى‌پردازد، از وام گيرنده كارمزد بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر جداً مزد كار و به مقدار متعارف است، نه تغيير اسم ربا به كارمزد، مانع ندارد.

[سؤال 11981] 6931

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از عرض سلام

1. نظر به اين‌كه صندوق قرض الحسنه، مخارج دارد - از قبيل حقوق كارمندان، صرف اوراق بهادار و غيره، اجارۀ مكان و غيره - و اخذ مبلغى به عنوان كارمزد، شبهۀ ربا در كار است، لذا بر اين شديم از متقاضيان وام، مبلغى عادلانه در قبال اوراق و دفاتر صندوق و... طى قراردادى، غير از قرارداد وام، به يك منوال گرفته شود؛ مثلاً از متقاضيان - وام كم باشد يا زياد - مبلغ 100 تومان گرفته شود، آيا به نظر مبارك اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر واقعاً مزد كار و به نحو متعارف است، اشكال ندارد.

[سؤال 11982]

2. كسانى كه بدون ذكر عنوانى، پولشان را در اختيار صندوق مى‌گذارند، با حفظ

ضوابط نسبت به برگرداندن آن، آيا همين مقدار مجزى در تصرف است؟

بسمه تعالى، اگر متعارف اين است كه در پولى كه در صندوق مى‌گذارند تصرّف مى‌شود، اشكال ندارد.

[سؤال 11983]

3. برفرض كفايت، اگر مسئولين صندوق نيز با حفظ ضوابط، معاملۀ شرعى را انجام و سودى ببرند، به نفع مردم - اعم از صاحبان پول و غيره - صرف نمايند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات صندوق است.

4. بر فرض عدم اشكال تصرف و كفايت، آيا سود پيدا شده از پول‌هاى امانتى خمس دارد؟

بسمه تعالى، بنابر احتياط واجب بايد تخميس شود.

[سؤال 11984] ‘ 3899

2. اگر صندوق قرض الحسنه بخواهد وام‌هاى سنگين بدهد به افراد توليد كننده به مدت‌هاى طولانى و براى مخارج صندوق بخواهد استفاده داشته باشد، به چه صورت بايد قرارداد نمايند؟

بسمه تعالى، مى‌توانيد كارمزد بگيريد به مقدار متعارف.

[سؤال 11985] ‘ 3895

3. وام‌هايى كه به افراد از طرف صندوق داده مى‌شود نوعاً صدى يك به عنوان كارمزد گرفته مى‌شود، چنانچه صندوق درآمد ديگرى داشته باشد در اين صورت كارمزد گرفتن چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر واقعاً حق الزحمه و كارمزد به مقدار متعارف مى‌گيرند مانع ندارد، ولى مجرد تغيير اسم، بهره را حلال نمى‌كند.

[سؤال 11986]‘ 1877

4. پولى را از بانك به عنوان وام گرفته‌ام كه بانك، 12% بهره مى‌گيرد و نمى‌دانم كه

اين 12%، بهره است يا دست‌مزد. مسألۀ فوق چه صورت دارد و وظيفه شرعى ما در حال حاضر چيست؟

بسمه تعالى، به كيفيت مرقوم، بهره است و ربا و حرام است.

[سؤال 11987]‘ 855

6. مرسوم است كه روى حساب پس‌انداز بانك‌ها وام مى‌گيرند و يك درصد مشخص مزيد بر پول دريافتى بايد بپردازند، اين مقدار اضافى چه حكمى دارد آيا ربا نيست؟

بسمه تعالى، حكم ربا با تغيير اسم عوض نمى‌شود ولى گرفتن حق الزحمه مناسب در مقابل كار مانع ندارد.

[سؤال 11988]‘ 4022

4. براى هزينۀ جا و اوراق و حقوق كارمندان صندوق، مثلاً براى هر ده هزار تومان يك صد و پنجاه تومان ثابت به عنوان مخارج صندوق از وام گيرنده كسر مى‌كند، آيا اين برداشت اشكال دارد يا نه؟ در صورتى كه اگر اين هزينه نباشد، نمى‌تواند ادامه كار داشته باشد.

بسمه تعالى، دريافت اضافى به نحو مزبور - ولو اين‌كه به اسم هزينه باشد - جايز نيست؛ ولى دريافت كارمزد متعارف با توافق طرفين اشكال ندارد.

[سؤال 11989] 1607

2. بانك‌هاى قرض الحسنه براى وام دادن، به هر مقدار پولى كه مى‌دهند، دودرصد پول به عنوان كارمزد - نه سود - اخذ مى‌كنند واگر قرار باشد اين كارمزد را نگيرند، هزينۀ مخارج صندوق از قبيل مزد كارمندان و هزينۀ خريد دفاتر و اوراق و غيره تهيه نمى‌گردد. وام گرفتن از اين بانك‌ها و بازكردن حساب در آن‌ها چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، وام گرفتن اشكال ندارد و كارمزد اگر اسماً كارمزد باشد و در حقيقت برگردد به همان بهرۀ وام، حرام است؛ وگرنه اشكال ندارد.

[سؤال 11990]‘ 1195

5. فاميل‌هاى ما - در حدود 15 خانواده - با هم تشكيل يك شركت تعاونى را دادند كه هرماه نسبت به تعداد سهمى كه هر خانواده دارد، مبلغى را به حساب شركت واريز مى‌نمايد و هم‌اكنون پس از گذشت چند سال، شركت، شروع به دادن وام به اعضا نموده است؛ به اين ترتيب كه به هر كس وام داده مى‌شود - با توافق تمام اعضاى شركت - چهار درصد به عنوان كارمزد از وام گيرنده دريافت مى‌كند و تا كنون اكثريت اعضا وام دريافت كرده‌اند كه البته تمام اين چهار درصدها به خرج شركت نمى‌رسد و مبلغى به‌عنوان سود، در شركت باقى مى‌ماند كه نسبت به سهام، بين اعضا تقسيم مى‌شود.

الف. آيا سود حاصله از وام‌ها حلال است يا حرام؟

ب. عضو اين شركت بودن و وام گرفتن، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ وام، ربا وحرام است وبا تغيير نام، حلال نمى‌شود؛ ولى اگر واقعاً كارمزد باشد، با توافق طرفين مانع ندارد.

[سؤال 11991]‘ 6905

2. اگر به عنوان هديه جهت تأمين مخارج صندوق‌ها مبلغى از وام‌گيرنده به طور دلخواه او مطالبه شود چطور است؟

بسمه تعالى، اگر جداً هديه باشد، نه ربا يا فرار از ربا، مانع ندارد.

هزينه وصول وام و بهرۀ آن

[سؤال 11992] 6932

بسمه تعالى 8 / 9 / 1361

قم، دفتر استفتاى حضرت امام

شخصى از بانك وام با بهره گرفته است و اقساط وام را به موقع پرداخت نموده. بانك به علت عدم پرداخت بهره براى بدهكار، اجراييه صادر مى‌نمايد كه بدهكار به

حكم اجبار، بهرۀ پول را طبق محاسبۀ بانك پرداخته است. اينك مبلغى بابت هزينۀ اجرا از بدهكار مطالبه مى‌شود، آيا اين هزينۀ اجرا كه فقط براى وصول بهرۀ وام بوده است به عهدۀ بانك مى‌باشد يا به عهدۀ وام گيرنده؟

بسمه تعالى، به عهدۀ وام گيرنده نيست.

[سؤال 11993] 6933

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

آيا صندوق قرض الحسنه مى‌تواند در موقع وام دادن با وام گيرنده يا ضامن شرط كند كه چنانچه اقساط وام به تعويق افتاد، هزينه‌اى كه براى وصول بر مى‌دارد، از آن‌ها دريافت كند؟

بسمه تعالى، در حكم ربا است.

[سؤال 11994] 6934

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

بعضى از صندوق‌هاى قرض الحسنه (غير از كارمزد) درصدى از مبلغ وام را نزد خود نگه مى‌دارند و به وام گيرنده رسيد مى‌دهند (مثلاً 1% از كل وام را) چنانچه متقاضى تمام اقساط را پرداخت كرد، مى‌تواند آن مبلغ را دريافت نمايد و اگر به تعويق انداخت صندوق به اندازۀ هزينۀ وصول اقساط عقب افتاده از آن پول به وصول كننده مى‌دهد؛ چه صورتى دارد؟ سازمان اقتصاد اسلامى

بسمه تعالى، اشتراط اين‌كه هزينۀ وصول به عهدۀ قرض گيرنده باشد در ضمن قرض در حكم ربا است.

تعيين شرايط، مبلغ و محل مصرف وام

[سؤال 11995] 6935

بسمه تعالى

محضر مقدس امام خمينى

1. شخصى تقاضاى وام از بانك كشاورزى نموده و بانك مذكور 45 هزار تومان برآورد نموده كه بپردازد. آيا مى‌تواند 20 هزار تومان پرداخت نمايد؟

بسمه تعالى، در تعيين مبلغ وام، اختيار با بانك است؛ هر مقدار خواست مى‌تواند بپردازد.

[سؤال 11996]

2. اگر شخصى تقاضاى وام جهت كشت پياز و بادمجان و از اين قبيل حبوبات كند، آيا مى‌تواند به جهت كمى وام، آن پول را در بخش ديگرى از كشاورزى - مانند مركبات و نخل - مصرف كند؟

بسمه تعالى، اگر شرط شده وام گيرنده، وام را در مصرف خاصى صرف كند، بايد بر طبق شرط عمل شود.

3. كارمندانى كه شاغل در اداره مى‌باشند، مى‌توانند در حين ساعت كار در اداره، از پول اداره، چاى صرف نمايند؟

بسمه تعالى، با اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه مانع ندارد.

4. شخصى در مؤسسه‌اى يا ارگان‌هاى انقلابى كار مى‌كند. ملكى به او از ارث مى‌رسد و حقوق هم به اندازۀ كافى نيست كه هم خرج زندگى خود كند و هم آن ملك را كه از ارث رسيده تعمير نمايد. آيا مى‌تواند وام بگيرد و ملك مذكور را آباد كند؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

5. كسى كه مريض شده و نمى‌داند چند روز نمازش فوت شده، جهت قضاى نماز خود چه كند؟

بسمه تعالى، مقدارى كه يقين دارد فوت شده بايد قضا نمايد.

6. كسى كه در اداره‌اى كار مى‌كند، مى‌تواند زمين موات را آباد كند؟

بسمه تعالى، با اجازۀ دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 11997] 6936

بسمه تعالى

1. بعضى از بانك‌ها اگر بخواهند قرضى بدهند با مقترض شرط مى‌كنند كه اگر مثلاً ده هزار تومان در اين بانك بسپاريد بعد از شش ماه بيست هزار تومان به شما قرض مى‌دهيم كه به اقساط بپردازيد اين شرط مشروع و صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. اگر زن حامله را جراحى كردند و بچه او را از پهلوى او درآوردند خونى كه مقارن با درآوردن بچه يا بعد از آن از زن خارج مى‌شود محكوم است به خون نفاس يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خونى كه بيرون مى‌آيد خون ولادت است محكوم به نفاس است.

[سؤال 11998] 6937

بسمه تعالى 22 / 10 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، در توضيح المسائل كه ضمانت را بعد از تحقق دين صحيح اعلام داشته، مسأله ذيل مطرح مى‌شود.

با توجه به اين‌كه صندوق‌هاى قرض الحسنه به اتكاى اعتبار ضامن به متقاضيان وام مى‌دهند و متقاضى فرم هويتى را تكميل نموده و به امضاى ضامن مى‌رساند و بعداً وجه را دريافت مى‌دارد، اين ضمانت چه صورتى دارد؟

در صورتى كه جواب، باطل بودن اين ضمانت باشد مستدعى است راه حلّى را ارائه فرماييد كه متقاضيان بتوانند با سهولت وام درخواستى‌شان را دريافت دارند. چون وام گيرنده تا وام را دريافت نكند ذمه‌اش مديون نخواهد شد و تا ضامن هم ضمانت نكند وام داده نخواهد شد، مگر اين‌كه ضامن و متقاضى با هم به صندوق آمده و مراتب فى المجلس انجام پذيرد كه آن هم با مشكلاتى توأم و باعث خجلت وام گيرنده از ايجاد مزاحمت براى ضامن خواهد بود، و اضافه مى‌نمايد طبق شرايطى كه در ظهر فرم وام تعيين شده ضامن بايد يك قطعه چك يا سفته به عنوان سند تضمينى به

صندوق تسليم نمايد. آيا مى‌توان بدين طريق صورت شرعى مسأله را صحيح تلقى نمود، بدين عنوان كه پول را صندوق در مقابل سند مذكور مى‌پردازد؟ والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، اگر قرض مبتنى بر تضمين است قرض و ضمان هر دو صحيح است.

[سؤال 11999] 272

2. بانك مسكن براى كسانى كه نمى‌توانند يك جا خانه بخرند تسهيلاتى به شرح زير دارد كه مثلاً به يك خانواده سه نفره حداكثر تا 300 هزار تومان وام جهت خريد خانه و به شرط زير مى‌دهد.

الف. در اين بانك حساب باز كنند.

ب. حداقل يك‌سال اين حساب را داشته باشند (البته به صورت آزاد مى‌توانند از حساب خود برداشت كنند و يا به آن بيفزايند) كه پس از گذشت يك سال به اندازه دو برابر متوسط موجودى و پس از دو سال به اندازه سه برابر متوسط موجودى تا مبلغ تعيين شده به ازاى خانوار و عائله، به صاحب حساب وام خريد خانه مى‌دهد (با گرو گرفتن سند خانۀ مورد معامله).

حال سؤال اين است كه اين معامله چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

صندوق‌دارى و حكم كسورات و اضافات در آن

[سؤال 12000] 6938

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، السلام عليكم ورحمة الله

شغل ما صندوق‌دارى جهاد سازندگى است؛ كلاً وضع كار بدين ترتيب است كه به علت كثرت رد و بدل، بعضى روزها مبالغى پول اضافى مى‌آوريم و گاهى هم كم

مى‌آوريم كه كسرى را خود جبران مى‌كنيم و زيادى را نمى‌دانيم چه كنيم؛ البته بعضى از اين زيادى‌ها را به علت نداشتن پول خُرد، از مشترى‌ها تقاضا مى‌كنيم كه حلال كنند و آن‌ها هم معمولاً مى‌گويند حلال باشد؛ و علاوه بر اين بعضى اوقات پس از بررسى و جمع‌بندى حساب‌هاى روزانه، مبلغى اضافى زياد است كه معلوم نيست كه اين اضافۀ پول از كجا است. تقاضامندم وظيفۀ شرعى ما را در هر دو مورد - چه آن مبالغى كه حلال مى‌كنند و چه مبالغى كه معلوم نيست از كجا و از كيست - روشن بفرماييد؛ مبادا آن‌كه خداى ناكرده مديون حق الناس شويم.

ضمناً متذكر مى‌شوم كه در بانك‌ها و حتى در مؤسسات قرض الحسنه رسم بدين منوال است كه به صندوق‌داران مبلغى جهت تأمين كسورات مى‌دهند؛ آن‌ها هم كسورات را از اين مبلغ جبران نموده و اضافات را هم موظفند به حساب بانك يا مؤسسه بريزند؛ آيا اين كار صحيح است يا نه؟ و در هر حال تقاضا دارم كه مسأله را طورى جواب بفرماييد كه هم ما كه حقى به عنوان صندوق‌دارى نمى‌گيريم و اختيار اضافات و كسورات با خودمان است، تكليفمان را بدانيم و هم تكليف آنان كه حق صندوق‌دارى مى‌گيرند و اختيار اضافات و كسورات به عهدۀ بانك يا مؤسسه است روشن شود. و بفرماييد: آيا روشى كه در بانك‌ها و مؤسسات معمول است و ما هم در بالا متذكر شديم، از نظر شرع اسلام صحيح است يا نه؟ و ضمناً اگر بنا شد مانند مال مجهول‌المالك از طرف صاحب اصلى آن صدقه بدهيم، مى‌توانيم خودمان در صورت احتياج از آن استفاده كنيم يا نه؟

بسمه تعالى، صندوق‌دار اگر تعدّى و تفريط نكرده و تعهدى نسبت به جبران كسرى نسپرده، ضامن كسرى نيست و تأمين كسرى از طرف بانك يا غير آن اشكال ندارد؛ و زيادى اگر معلوم نباشد از كجا پيدا شده، در حكم ملك صندوق است و در صورتى كه معلوم باشد از صندوق نيست، اگر صاحب آن حلال كرده، تصرف براى كسى كه برايش حلال شده اشكال

ندارد، و اگر صاحب آن حلال نكرده، اگر صاحب آن معلوم است، بايد به او برگردد و در صورتى كه معلوم نباشد، بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهند.

[سؤال 12001] 6939

بسمه تعالى 21 / 7 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

صندوق قرض الحسنه غير از حقوق ماهيانه، مبلغى هم هر ماه به كارمندى كه متصدى دريافت و يا پرداخت است، به عنوان حق باجه مى‌پردازد و در مقابل، كارمند اگر از پول‌هاى دريافتى و يا پرداختى كسر آورد، بايد خودش بپردازد؛ اگر هم زياد آورد، به صندوق مى‌دهد كه در حساب جداگانه‌اى منظور مى‌شود و اين كار هم طبق معمول بانك‌ها است؛ از نظر شرعى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، شرط كردن قرار مزبور در اجير نمودن كارمند مانع ندارد؛ ولى چنانچه مبلغى در دست او زياد آمد، اگر معلوم باشد كه از غير بانك است و مالكش معلوم نيست، حكم مجهول المالك را دارد كه بايد از طرف صاحبش به فقير صدقه داده شود.

[سؤال 12002] 6940

بسمه تعالى

رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

سلام عليكم ورحمة الله وبركاته

اين‌جانب تا سال 1343 در شهربانى بودم و چون در آن تاريخ تكليف شرعى خود را نمى‌دانستم خود را بازنشسته نمودم. در همان تاريخ، به عنوان مددكار اجتماعى حمايت از زندانيان، رابط ما بين زندانى و خانواده‌اش بوده و از اين رهگذر حقوقى

دريافت ننموده‌ام. ليكن چون به عنوان حسابدار حمايت از زندانيان - كه بايستى امورات خانواده آن‌ها تأمين شود - پولى در اختيار من بوده، به وسيلۀ اشخاص خيّر كه به خانواده‌ها مى‌داده‌ام. در آن زمان ماهى يك صد تومان براى كسرى صندوق به من داده مى‌شد، تا پس از انقلاب و تا كنون از يك صد تومان تدريجاً به دو هزار تومان رسيده است و وجوهات خود را هم پرداخته‌ام. اظهار نظر فرماييد: اين شغل حلال است يا حرام؟ كمك به خانواده اشخاص بى‌سرپرست زندانيان كمك به طاغوت است يا خير؟

بسمه تعالى، شغل مزبور مانعى ندارد.

[سؤال 12003] 6941

بسمه تعالى

1. صندوق‌هاى قرض الحسنه به كارمندى كه متصدى دريافت و پرداخت است، به جز حقوق ماهانه، مبلغى نيز به عنوان حق باجه پرداخت مى‌كنند و در ازاى آن، اين كارمند موظف است كه اگر از دريافت‌ها و پرداخت‌ها مبلغى كسر آورد آن را جبران نمايد و اگر زياد آورد، بايد به صندوق تحويل دهد؛ حكم شرعى اين كار چيست؟

بسمه تعالى، شرط كردن قرار مزبور در اجير نمودن كارمند مانع ندارد؛ ولى چنانچه مبلغى در نزد او زياد آمد اگر معلوم باشد كه از غير بانك است و مالك آن معلوم نيست، حكم مجهول المالك را دارد كه بايد از طرف صاحبش به فقير صدقه داده شود.

2. كسانى كه هيچ‌گاه وجوه شرعيۀ خود را پرداخت نكرده‌اند و در حالى كه با اموال خود كسب نموده و در آن تصرف كرده‌اند. محاسبۀ دقيق بدهى براى آن‌ها بسيار مشكل يا غير ممكن است، تكليف شرعى چنين افرادى چيست؟

بسمه تعالى، بايد براى تصحيح معاملات به مرجع يا وكيل او مراجعه كنند و پس از تحصيل اجازه، خمس مقدار متيقن را بدهند و در موارد مشكوك مصالحه نمايند.

بليط‌هاى بخت‌آزمايى

[سؤال 12004] 6942

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

رئيس دفتر محترم امام، سلام عليكم، خواهشمندم به چند سؤال زير كتباً پاسخ فرماييد.

1. اگر كسى در دورۀ طاغوت، مبلغى از بليط بخت‌آزمايى برنده شد، چون آن پول حرام بوده و مى‌باشد و آن پول را خرج نموده، فعلاً تكليف چيست؟ و براى پاك شدن اموال خود، آن وجه را به چه مؤسسه‌اى تحويل نمايد؟

بسمه تعالى، مبلغى را كه از بابت بليط مذكور دريافت داشته، بايد از طرف مالك واقعى آن به فقرا صدقه بدهد.

2. اگر راننده‌اى در شركتى ملّى شده مشغول به كار است و مسئول حمل و نقل كالا از شهرى به شهر ديگر مى‌باشد، در حين انجام مأموريت آيا مى‌تواند زن و بچۀ خودش را به وسيلۀ همان ماشين، موقع انجام مأموريت در محل تعيين شده به همراه ببرد، به شرطى كه در كارش تعلّل يا تأخيرى ايجاد نشود؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال عمومى تابع مقررات دولت اسلامى است. در فرض مرقوم، اگر منعى از طرف دولت نباشد مانع ندارد.

3. آيا زن مى‌تواند به مقام اجتهاد برسد يا خير، لطفاً توضيح فرماييد.

بسمه تعالى، امكان رسيدن به رتبۀ اجتهاد براى زن هم هست ولى نمى‌تواند مرجع تقليد براى ديگران باشد.

4. نمازخواندن در شركت‌هاى ملّى شده كه فعلاً هيأت مديره و مدير عامل آن، از طرف دولت انتخاب شده‌اند و قبلاً مربوط به شخص يا اشخاصى نظير خسروشاهى‌ها بود (شركت سهامى پخش البرز)، كه كارگران هم تا 49% سهام را خريدارى نموده‌اند، جايز است يا خير؟ البته فروش سهام شركت مورد نظر، در دورۀ طاغوت به كارگران فروخته شده است.

بسمه تعالى، تا يقين به غصب بودن محل حاصل نشود، تصرفات اشكال ندارد.

تلقيح و توليد مصنوعى

[سؤال 12005] 6943

بسمه تعالى

خدمت رهبر عزيز، دام ظله

اين‌جانب مدت شانزده سال است ازدواج كرده‌ام. پس از معالجات زيادى كه نزد دكترها انجام داده‌ام، براى فرزنددار شدن با دارو هنوز موفّق نشده‌ام؛ لذا دكترى به من گفته من مى‌توانم نطفه از شوهرت بگيرم و به رحم شما تزريق كنم. از شما مى‌خواهم جواب اين را به من بدهيد كه شرعاً جايز مى‌باشد يا خير؟

بقا و سلامت شما را از خدا خواستارم.

بسمه تعالى، با حفظ جميع جهات شرعيه، جايز است.

[سؤال 12006] 6944

بسمه تعالى 17 / 1 / 1362

دفتر امام خمينى، دام ظله

احتراماً؛ اين‌جانب از روستاى گندمان، از شما خواهش مى‌كنم كه اين سؤال را - كه براى من و همۀ اهالى اين روستا، نامفهوم است و مسأله مهمى است - روشن فرماييد و طورى اين جواب را بنويسيد، كه آن را براى مردم در مسجد بخوانم؛ زيرا مردم ناآگاه هستند، و اگر داريد، يك مهر هم پاى آن بزنيد.

مسأله اين است: اگر مردى زنى گرفته و تا چند سال آن زن، بچه‌دار نمى‌شود، و زن را پيش دكتر مى‌برد، و ممكن است دكتر، آندرژون مرد ديگر را در سوزن، به او تزريق كند، كه بچه از مرد ديگرى خواهد شد. بفرماييد اين كار درست است يا نه؟ چرا؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12007] 6945

بسمه تعالى 1 / 4 / 1361

حضور محترم مرجع عالى‌قدر، امام خمينى، ضمن عرض سلام و التماس دعا از محضر آن حضرت، بدين‌وسيله معروض مى‌دارد:

اين‌جانب مدت هشت سال است ازدواج كرده‌ام. بعد از دو سال طى آزمايش‌هاى انجام شده، به اين نتيجه رسيده‌ام كه همسرم عقيم و از داشتن اولاد محروم مى‌باشد. از آن‌جايى كه خداوند هميشه بنده‌هايش را مورد آزمايش قرار مى‌دهد، اين‌را آزمايشى دانسته، و به رضاى خدا راضى شدم. و چون در خانواده‌اى مذهبى بزرگ شده‌ام و مسأله تلقيح را حرام گفته بودند، تا كنون تن به اين عمل نداده‌ام. و قبلاً مرجع تقليدم، شخص ديگرى بود، كه در رساله‌اش در اين مورد هيچ توضيحى نداده‌اند.

بعد از انقلاب، با تغيير مرجع تقليد و مطالعۀ رسالۀ آن حضرت در باب مسائل تلقيح، دقيق شده‌ام آن‌جا كه فرموده‌ايد: «مسأله (2876) جايز نيست داخل‌نمودن منى اجنبى را در رحم زن اجنبيه، چه با اجازه باشد يا نه، و چه شوهر داشته باشد يا نه، و چه اجازۀ شوهر باشد يا نباشد». خواهشمند است:

1.

«جايز نيست» را برايم روشن بفرماييد.

2.

نظر صريح آن مرجع را در مورد حرام بودن يا نبودن اين فعل، باتوجه به اين‌كه همسرم در اين مورد اصرار مى‌ورزد و براى زندگى اين‌جانب مهم مى‌باشد، ابلاغ فرماييد.

3.

اگر تلقيح، به وسيلۀ پزشك متخصص مرد انجام بگيرد، موجب گناه است؟ باتوجه به اين‌كه پزشك متخصص زن در اين مورد - عمل تلقيح - نيست، چاره چيست؟

بسمه تعالى، تلقيح آب مرد اجنبى به زن حرام است، و چنانچه بچه از آن متولد شود، به شوهر ملحق نمى‌شود.

[سؤال 12008] 6946

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

مقام محترم امام امت، ياور مستضعفان جهان، محترماً، به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب مدت هشت سال است كه ازدواج نمودم، و به همسرم بسيار علاقه‌مند مى‌باشم. اما صلاح خداوندى بر اين بوده كه به علت بيمارى كروموزمى، بچه‌دار نشوم و مدت‌ها تحت مداوا بوده‌ام و نتيجه‌اى عايد نشده است. از آن‌جايى كه علاقۀ بين ما، بسيار شديد است و نمى‌خواهيم زندگى خانوادگى ما از هم پاشيده شود، و از طرفى به تجويز پزشكان، حاملگى براى همسرم امرى ضرورى مى‌باشد، تصميم گرفتيم كه عمل تلقيح مصنوعى را، از طريق شرعى و مذهبى انجام دهيم و جهت اين مسأله، به مقامات ذى‌ربط مراجعه نموديم و هركدام راه‌حلّ‌هايى پيشنهاد نمودند، از آن جمله - اين‌كه همسرم را طلاق دهم، اما نه به صورت سند و يا مدرك، و صيغه‌اى جارى شود بين همسرم و شخصى كه حاضر به اين مسأله مى‌شود و تا زمانى كه صيغه آن شخص مى‌باشد، عمل تلقيح مصنوعى انجام شود و بعد از نه ماه، دومرتبه پيش هم برگرديم. و يا راه‌حل‌هايى به اين ترتيب، اما هيچ‌كدام متأسفانه براى ما روشن نبود. از آن‌جايى كه مرجع تقليد ما، امام عزيز مى‌باشند، هر دو حاضريم طبق گفته و يا فتواى آن‌جناب، هر مدت كه صلاح باشد از هم جدا بمانيم، اما اين امر مهمّ و حياتى، از راه اصولى و شرعى انجام شود و در آينده مشكلاتى جنبى دامن‌گير ما نشود. پزشك معالج ما اين عمل (تلقيح) را انجام مى‌دهد، اما با مجوّزى از مرجع تقليد ما، از اين نظر بود كه مزاحم آن‌جناب شديم و تقاضا داريم در اين راه ما را يارى نمايند.

بسمه تعالى، شما مى‌توانيد او را طلاق دهيد و بعد از گذشت عدّه، با ديگرى ازدواج موقت نمايد، ولى در مدت ازدواج موقت، زوجۀ او است و آثار زوجيت مترتب مى‌شود و چنانچه از او - ولو با تلقيح - بچه‌دار شود، بچه از او است نه از شما؛ و بعد از تمام‌شدن مدت ازدواج موقت و گذشت عدّه مى‌تواند دومرتبه با شما ازدواج نمايد.

تشريح و ترقيع

تشريح (كالبد شكافى)

[سؤال 12009] 6947

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر بنيان‌گذار جمهورى اسلامى و رهبر كبير انقلاب مقدس اسلامى حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى، با عرض سلام و آرزوى توفيق الهى خواهشمند است به مسأله شرعى زير جواب مرحمت فرماييد.

مواردى كه براى تشخيص علت بيمارى و مرگ و نتيجه‌گيرى براى درمان ساير بيماران، و جلوگيرى از مرگ احتمالى آن‌ها، و كمك به پيشرفت علم و تحقيقات نوين، كالبد شكافى از جسد ضرورى باشد، آيا مى‌توان با رضايت ولى بيمار، قبل از دفن، جنازه كودك فوت شده را در بيمارستان‌هاى آموزشى و پژوهشى دانشگاهى، كالبد شكافى نمود يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، كالبد شكافى ميت مسلمان جايز نيست و نسبت به ميت غير مسلمان مانع ندارد.

[سؤال 12010] 6948

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران

اين‌جانب يك فرد مسلمان هستم. براى امرار معاش خود در دانشگاه تبريز استخدام شدم. محل كارم در آزمايشگاه تشريح مى‌باشد. سركارم هميشه با انسان مسلمان است. خواهشمند است بفرماييد، از لحاظ شرع كار كردن در آزمايشگاه تشريح جايز است يا اين‌كه بهتر است به قسمت ديگر دانشگاه منتقل شوم، استدعا

دارم تكليف اين‌جانب را بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، تشريح [جسد] مسلمان، جايز نيست.

[سؤال 12011] 6949

بسمه تعالى

1. اگر ميّتى مشكوك باشد كه مسلم است يا كافر، تشريح كردن آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. براى زنان جايز است كه عملى انجام دهند كه حامله نشوند - مثل اين‌كه عمل كنند يا اين‌كه دوايى بخورند - يا خير؟ و بر فرض جواز، فرقى بين اثر دائم و موقت هست يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه موجب نقص عضو يا عقيم شدن نباشد مانع ندارد.

3. شخصى پولى نزد شخصى ديگر داشته به طور امانت. آن شخص به صاحب پول گفته: بيا پول خود را بگير؛ گفته: باشد اگر من مُردم (يا هر وقت مُردم) اين پول را به ديوار بزن. بعداً هم آن شخص صاحب پول فوت شده. اين عبارت مذكور وصيت حساب مى‌شود و معناى آن اين است كه هر كارى مى‌خواهى با اين پول بكنى در امور خيريه يا معناى ديگرى دارد؟ تكليف او را معيّن فرماييد.

بسمه تعالى، از عبارت ذكر شده وصيت ثابت نمى‌شود.

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در اين مورد مرا راهنمايى فرماييد.

[سؤال 12012] 6950

بسمه تعالى 26 / 11 / 1360

محضر مبارك امام امت و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، دام ظله العالى، با اهداى سلام و تحيت و آرزوى سلامت كامل و طول عمر براى امام بزرگوار؛ تقاضا دارد باتوجه به مطالب ذيل نظر مبارك خويش را اعلام فرمايند.

خاطر شريف مستحضر است كه رشتۀ پزشكى بدون آموزش و توجه به علم تشريح و كالبد شكافى دقيقاً بى‌معنا است، و دانشجو بدون فراگيرى و آگاهى از

جزئيات و دقايق بدن انسان قادر نخواهد بود علم الامراض و بيمارى‌هاى اعضا و جوارح مختلف را درك نمايد تا بتواند با اين آگاهى به درمان بيماران بپردازد. از سوى ديگر در تشريح بايستى امعا و احشا و اعضاى شكافته شده و رگ و پى و عضله و استخوان، جدا گردد و به دانشجويان نشان داده شود. بنابراين موضوع استفتاى كالبد شكافى، تنها به خاطر آموزش علم پزشكى به دانشجويان اين رشته در دانشكده پزشكى است.

با آرزوى مجدد سلامت و توفيق امام عزيز براى رهنمودهاى لازم به امت مسلمان

بسمه تعالى، كالبد شكافى مسلمان جايز نيست؛ ولى نسبت به بدن غير مسلمان مانع ندارد.

[سؤال 12013] 6951

بسمه تعالى

آيا شخصى كه به علت بيمارى مشكوك فوت مى‌كند و ما در اين بيمارستان جهت تعيين علت مرگ مجبور مى‌شويم كالبد شكافى كرده علت بيمارى و مرگ نامبرده را بررسى كنيم از نظر شرعى مسأله آن چگونه است؟ لازم به تذكر است انجام اين عمل توسط متخصصين مربوطه مى‌شود و فوق‌العاده ضرورى است با توجه به اين‌كه اين مركز درمانى و آموزشى است و در تمام مراكز علمى دنيا انجام مى‌دهند و از نظر يادگيرى حرفه پزشكى از واجبات است.

بسمه تعالى، كالبد شكافى بدن مسلمان جايز نيست مگر در صورتى كه واجب شرعى اهمّى در بين باشد.

[سؤال 12014] 6952

بسمه تعالى 18 / 7 / 1361

حضور محترم حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

همان‌گونه كه مستحضريد، علم تشريح از اساسى‌ترين و ضرورى‌ترين قسمت

رشته پزشكى به شمار مى‌رود و بنا به عقيده اكثريت اطبا و متخصصين اين رشته، بدون تشريح جسد انسان نمى‌توان انتظار تربيت پزشكانى حاذق و ماهر را داشت.

با توجه به اين‌كه در شرايط فعلى، امكان به دست آوردن جسد انسان كافر در دست نيست، و از طرفى جامعه اسلامى هم محتاج پزشكانى ماهر و زبردست است تا از اين نظر نيز به خودكفايى برسد، لذا خواهشمند است نظر مبارك خود را در مورد تشريح در شرايط فعلى مرقوم فرماييد. در ضمن، آيا تشريحى كه بر اين اساس هم اكنون در بعضى از دانشكده‌ها انجام مى‌گيرد شرعى است يا خير؟

بسمه تعالى، تشريح بدن ميت مسلمان جايز نيست، مگر در موردى كه حفظ جان مسلمانى وابسته به آن باشد.

[سؤال 12015]‘ 5570

2. تشريح مردۀ مسلمانى كه وارث و صاحب ندارد، براى آموزش علم طب، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12016] 6954

2. با توجه به آموزش پزشكى، اتولپسى يا كالبد شكافى تا چه اندازه مجاز است؟ و آيا لازم است در وصيت‌نامۀ شخص متوفى، به اين امر اجازه داده شده باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تشريح بدن مسلمان حرام است و تشريح بدن كافر مانع ندارد.

[سؤال 12017] 3404

5. آيا شرعاً كالبد شكافى ميت مسلمان براى دانشجويان پزشكى و پزشكان جهت تعليم و تعلم مجاز است؟

بسمه تعالى، جايز نيست مگر حفظ نفس محترمه موقوف به آن باشد.

ترقيع (پيوند اعضا)

[سؤال 12018] 6953

مصاحبه و پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 7، ص 143 ]

زمان: 7 ارديبهشت 1358 / 29 جمادى الاول 1399

مكان: قم

موضوع: حكم اسلام دربارۀ پيوند اعضا

سؤال كننده: راديو - تلويزيون آموزشى، و يكى از بيماران كليوى

[پيوند اعضا از نظر اسلام چه حكمى دارد؟]

در صورتى كه پيوند، اسباب نجات يك نفر از موت بشود به حسب شرع مانع ندارد.

[پيوند كليۀ كسى كه در اثر تصادف مى‌ميرد و كليۀ شخصى كه آن را در زمان حياتش به ديگرى واگذار كرده به بيمار كليوى، چه حكمى دارد؟]

كسى كه مرده است و كليۀ او قابل استفاده است، با اجازه اوليايش جايز است كه آن را براى نجات انسان ديگر مورد استفاده قرار بدهند و به انسان مريض و فاقد كليۀ صحيح پيوند كنند.

[آيا امام درباره اين‌گونه بيماران كليوى به مردم توصيه‌اى دارند؟]

البته در صورتى كه يك انسانى را بشود نجات داد، با حفظ سلامت كسى كه كليه‌اش را اهدا مى‌كند مانعى ندارد و بسيار امر خوبى است. من اميدوارم اشخاصى كه خيّر هستند اين فداكارى را بكنند و برادرهاى خودشان را نجات بدهند. اميدوارم كه خداوند عافيت به آن‌ها عنايت كند و همۀ آن‌ها موفق و سلامت باشند. و اين در صورتى است كه سلامت خود آن‌ها محفوظ باشد و با اهداى كليه همان طورى كه ديده‌ايم حيات ادامه پيدا بكند. بنابراين، آن كسى كه داراى دو كليه است، اگر - چنانچه - اين

خير را و اين فداكارى را براى برادرهاى بيمارش بكند يك امر بسيار خوبى است و خداوند به او اجر بدهد.

[سؤال 12019] 6954

بسمه تعالى 30 / 5 / 1362

ضمن عرض سلام و آرزوى طول‌عمر، دو مسأله زير را از حضرت امام استفتا دارم.

1. نظر به نياز بيماران به پيوند اعضا به خصوص كليه، نظر حضرت‌عالى چيست؟

بسمه تعالى، اگر بيمار در خطر جانى باشد، پيوند براى حفظ جان مسلمان مانع ندارد؛ و تا از بدن غير مسلمان ممكن است عضو مورد نياز برداشته شود، از مسلمان جايز نيست.

2. با توجه به آموزش پزشكى، اتولپسى يا كالبد شكافى تا چه اندازه مجاز است؟ و آيا لازم است در وصيت‌نامۀ شخص متوفى، به اين امر اجازه داده شده باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تشريح بدن مسلمان حرام است و تشريح بدن كافر مانع ندارد.

[سؤال 12020] 6955

بسمه تعالى

به نام خدايى كه ما را آفريد و روزيمان داد تا بر ستمگران و مستكبرين غلبه كنيم. سلام اى امام! اميدوارم كه سلامت باشيد. اى رهبر عزيز ملت كه با فرموده‌هاى مفيد و آگاه كننده اين ملت را هوشيار نمودى تا با مستكبرين به جنگ و مبارزه بپردازند تا حق مستضعفين را از آن ظالم‌هاى ستمگر بگيرند. بعد از عرض سلام و يادى از شهيدان كه جان خود را فداى اين انقلاب اسلامى كردند سخنانم را آغاز مى‌كنم.

اى امام بزرگوارم! من يك شوهرى دارم كه بينايى خود را از دست داده است. آيا مى‌توانم يك چشم از خودم را به او تقديم كنم؟ زيرا او دوست دارد در اين انقلاب بزرگ نقشى داشته باشد و در راه اين انقلاب كوشش نمايد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، جايز نيست.

[سؤال 12021] 6956

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

مسئولين محترم دفتر امام امت، أيّدهم الله تعالى، با اهداى سلام و دعا، مسائل ذيل جهت كسب فتواى امام امت تقديم حضورتان مى‌شود.

1. آيا برداشتن چشم از افراد متوفاى مجهول الهويه كه در ميان سردخانه‌هاى بيمارستان مدتى نگهدارى مى‌شوند و بازماندگان و اقوام آن‌ها به سراغ اجساد نمى‌آيند و پيوند زدن (قرنيه) قسمتى از چشم با چشم بيمارانى كه به اين نوع عمل جرّاحى نياز دارند اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر كفر او احراز نشده جايز نيست.

2. بعضى از خانواده‌هاى پر اولاد، جهت جلوگيرى از انعقاد نطفه شرعاً مى‌توانند مبادرت به بستن لوله‌هاى رحم بنمايند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب عقيم شدن است جايز نيست.

3. آيا ابراء ذمۀ غير ذى رحم قابل رجوع است - مانند هبه - يا لازم است و قابل رجوع نيست؟

بسمه تعالى، ابراء، قابل رجوع نيست.

[سؤال 12022] 6957

بسمه تعالى 22 / 6 / 1361

پيشگاه مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

اماما! دخترى هستم 22 ساله كه در امور پرورشى وزارت آموزش و پرورش، به انقلاب خونبار اسلامى‌مان خدمت مى‌كنم و از ناراحتى چشم در رنج هستم و احتياج به عمل جراحى پيوند قرنيه دارم و پزشك معالج اين‌جانب در بيمارستان شهدا، انجام عمل فوق را موكول به استفتا از محضر مبارك امام بزرگوار نموده است و از نظر پزشكى قانونى، احتياج به مجوز شرعى مى‌باشد. استدعاى صدور فتواى شرعى را در اين خصوص از امام بزرگوار دارم. سلامتى امام بزرگوار را از خداوند تبارك و تعالى خواستارم. با تقديم سلام و احترام محضر مبارك امام بزرگوار.

بسمه تعالى، اگر بخواهند قرنيۀ چشم را از چشم مسلمان ديگر درآورند و پيوند بزنند، جايز نيست و از غير مسلم - حتى كسانى كه با جمهورى اسلامى در جنگ هستند - مانع ندارد.

[سؤال 12023] 6958

بسمه تعالى 25 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، دامت بركاته، با نهايت احترام، مستدعى است نظر مبارك آن وجود عزيز و ذى‌شأن را درباره عرايض ذيل بفرماييد.

آيا جايز است چشم شخصى را كه در حال مرگ و موقع احتضار است، بيرون آورده و آن را به جاى چشم شخص معلول و يا معيوب ديگرى، پيوند داد يا نه؟

بسمه تعالى، بيرون آوردن چشم ميت و محتضر مسلمان جايز نيست و در غير مسلمان مانع ندارد در ميت.

[سؤال 12024] 6959

بسمه تعالى 13 / 2 / 1368

محضر مبارك حضرت امام، مدّ ظله العالى، سلام عليكم، رهبر عظيم الشأن و مرجع تقليد مسلمين جهان، بنده يكى از مقلدين شما هستم و اطمينان دارم كه شما اسلام عزيز ما را كه مظلوم واقع شده با خواست خداوند متعال عزت خواهيد بخشيد.

امام عزيز و رهبر عظيم الشأن، باز اطمينان دارم كه شما عظمت اسلام را - ضمن حفظ شعائر و حرمت آن - بر اساس پيشرفت در علم و تكنولوژى مى‌دانيد به طورى كه نه تنها از كشورهاى پيشرفته غير مسلمان كم نداشته باشيم بلكه مى‌بايست در اين زمينه نيز بر آن‌ها برترى جوييم؛ اميدوارم خداوند متعال دانش فنى، علمى و تحقيقاتى مسلمين را هرچه سريع‌تر بالا برده تا از آنان سبقت بگيريم؛ اين ممكن نيست مگر به توكل و تلاش جهت پيشرفت در تمام زمينه‌هاى علم و تكنولوژى.

امام! مرا عفو بفرماييد كه با قلم ناتوان خود وقت آن وجود اقدس را به هدر دادم؛ ولى چه كنم، شما بزرگواريد؛ بايد درد دل شكسته خود را با شما پدربزرگوار در ميان بگذارم، اگرچه داستان حياتم تا كنون طاقت‌فرسا بوده ولى خواست خداوند است و من هم تسليم محض. مختصر عرض كنم: دو فرزندم را در اثر بيمارى كليوى از دست داده‌ام و اكنون تنها فرزندم مجيد نيز دچار اين بيمارى شده كه مسأله او را نيز به خداوند واگذار مى‌نمايم و از شما مى‌خواهم فرزندم را دعا كنيد و از جد بزرگوار خود بخواهيد كه شفاعت نمايند، شايد فرجى حاصل آيد.

امام بزرگوار! چون درد كشيدم و درد دردمندان را حس مى‌كنم، لذا از آن وجود مبارك پرسشى است و آن اين‌كه: اين بيماران با پيوند كليه به زندگى عادى برمى‌گردند.

حال اگر از مقلدين شما كسى وصيت كند كه بلافاصله بعد از مرگش، كليه يا عضو ديگر را كه بتواند بيمارى را شفا دهد هديه نمايد مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، مى‌توانند چنين وصيتى كنند. خداوند به ايشان شفا عنايت فرمايد.

[سؤال 12025] 6960

بسمه تعالى 28 / 9 / 1358

به پيشگاه رهبر بزرگ انقلاب اسلامى، امام خمينى

اين‌جانب مبتلا به مريضى چشم شده‌ام و احتياج به پيوند قرنيه چشم دارم. چندين دفعه به بيمارستان فارابى جهت پيوند قرنيه چشم مراجعه نموده‌ام؛ ولى در جواب بنده گفته‌اند كه ما اجازه نداريم قرنيه چشم را پيوند كنيم، چون قرنيه چشم از چشم مرده كنده مى‌شود و به چشم زنده‌ها پيوند زده مى‌شود و چون اين مسأله را امام تحريم فرموده‌اند، نمى‌توانيم. حاليه تكليف بندۀ ضعيف كه يكى از مستضعفين مى‌باشم چيست؟ چون خيلى از درد چشم زجر مى‌كشم، از آن رهبر عالى‌قدر تقاضاى لطف مى‌نمايم كه دستورى راجع به پيوند چشم بفرمايند.

بسمه تعالى، اگر از عضو ميت غير مسلمان پيوند نمايند، مانع ندارد.

[سؤال 12026] 6961

بسمه تعالى

1. چشم آدم كه عيبى شد دكتر آن را بيرون مى‌آورد چشم سگ به جاى آن مى‌گذارد براى شخص مسلمان جايز است؟ براى نماز اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، اگر با بدن پيوند پيدا كرده و جزو بدن شده اشكال ندارد و نماز صحيح است.

2. سگ گله روى بز يا گوسفند بالا شود دخول كند خوردن گوشت آن جايز است يا نه حرام است؟

بسمه تعالى، حيوان حلال گوشت اگر موطوء سگ واقع شود، حرام نمى‌شود.

[سؤال 12027] 6962

بسمه تعالى

مسئولين محترم دفتر امام خمينى، سلام عليكم، محترماً به عرض مى‌رساند:

اين‌جانب فرزندى دارم به نام محمدرضا كه شانزده ساله است و طبق نظر پزشكان معالج ايشان، احتياج به پيوند قرنيۀ چشم دارد و چنانچه اين كار انجام نگيرد، ممكن است كه چشم ديگر ايشان مبتلا به همين مرض شود و بينايى خود را به كلى از دست بدهد. و چون از نظر مالى برايم مقدور نيست ايشان را به خارج از كشور ببرم؛ لذا مجبورم كه اين كار را در ايران انجام دهم، لكن پزشك مربوطه مى‌گويد كه چون اين كار از نظر شرعى داراى كمى اشكال است، شما بايد از دفتر امام نامۀ كتبى بياوريد كه اين كار از نظر شرع، مجوّز دارد.

بسمه تعالى، اگر طبيب حاذق صلاح ببيند و به شما ضرر نرساند، مانع ندارد.

[سؤال 12028]‘ 3208

4. اگر عضو مسلمانى را به مسلمان ديگر پيوند دهند (راضى باشد و حاضر شود) و بعد، آن مسلمان كافر گردد، آيا آن عضو، نجس است و اگر آن مسلمان ديگر، كافر

گردد آيا آن عضو، نجس مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، حكم آن كسى را دارد كه به او پيوند شده.

[سؤال 12029] 6963

بسمه تعالى

محضر مبارك نايب الامام حضرت امام خمينى، دامت بركاته

با عرض سلام و آرزوى طول عمر با بركت آن حضرت به استحضار مى‌رساند: دخترى است كه بيش از سى سال سن داشته و در كودكى به خاطر بيمارى قسمتى از صورتش رشد نكرده و دچار نقص عضو گرديده و به ظنّ قوى علّت عدم توفيق در ازدواج نيز همين علّت بوده و مجرد زندگى مى‌نمايد. اخيراً ضمن مراجعه به پزشك معالج جراح پيشنهاد گرديده ضمن يك عمل جراحى، قسمتى از پوست پا و پوست شكم به صورت پيوند زده شود و اين امر با توجه به عدم وجود تيم جراح زن، مستلزم انجام عمل جراحى توسط مردان بوده و به ناچار مسأله نامحرم بودن آنان مطرح است، على‌هذا با توجه به مقدمات ذكر شده و اين‌كه امكان و احتمال ازدواج پس از عمل جراحى وجود دارد، مستدعى است نظر مبارك عالى را امر به ابلاغ فرموده و آيا ايشان مجاز به چنين عمل جراحى مى‌باشند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال عمل جراحى مزبور مانعى ندارد، مشروط بر اين‌كه موهاى سر خود را به نحوى بپوشاند و اگر آن هم مقدور نيست باز بودن آن نيز مانعى ندارد.

[سؤال 12030] 6964

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته، با سلام

با توجه به تعداد روز افزون بيماران كليوى كه احتياج مبرم جهت ادامه حيات به همودياليز كليوى دارند و در ليست انتظار عمل پيوند كليه ماه‌ها و بلكه سال‌ها بايد به

انتظار بمانند و اين امر علاوه بر اين‌كه ساليانه حدوداً حداقل پنج ميليون ريال براى هر نفر هزينه در بر دارد و هرچه ديرتر اين پيوند انجام گيرد از طول عمر و زندگى فرد بيمار كاسته مى‌گردد، امر پيوند كليه به صورت امرى ضرورى تلقى مى‌شود و با توجه به اين‌كه گرفتن كليه از شخص سالم منجر به معلول شدن آن شخص نيز مى‌گردد و در دنياى پزشكى امروز، اكثر پيوندهاى كليه از افراد تازه فوت شده كه خودشان در زمان حيات وصيت كرده، يا اطرافيان بيمار مايلند از بعضى از اعضاى بدن متوفى مثل كليه، قرنيه چشم، كبد، استخوان و قلب استفاده نمايند، لذا از محضر آن پيشوا و مرجع تقليد استفسار مى‌گردد كه با توجه به ضرورت امر پيوند كليه و اعضا در جامعه اسلامى فعلى ايران، آيا شرعاً چنين استفاده‌اى مجاز هست يا نه؟

در صورت اجازه حضرت‌عالى، جان هزاران جوان و به خصوص معلولين و مجروحين جنگ تحميلى و مردم مستضعف كه قادر به مسافرت به خارج از كشور و صرف هزينه‌هاى سنگين نيستند، نجات خواهد يافت و مبالغ هنگفتى از سرمايه‌هاى بيت‌المال صرفه‌جويى خواهد شد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در مورد كافر اشكالى نيست و در مورد مسلمان نيز چنانچه حيات مسلمان ديگرى متوقف بر آن باشد جايز است و چنانچه سلامت مسلمان ديگرى نيز متوقف بر اين كار باشد با اذن ورثه جايز است.

[سؤال 12031] 119

5. معمول است اشخاصى كه كليه‌ها يا ساير اعضاى آن‌ها فاسد مى‌شود، ديگرى آن عضو را از بدن خود به آن شخص اعطا مى‌كند، آيا شرعاً شخص مى‌تواند يك كليه يا يك چشم يا عضو ديگرى را كه دو تا است به ديگرى اعطا نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر حيات ديگرى منوط به آن باشد و خطرى متوجه اعطا كننده نشود اشكال ندارد.

جراحى زيبايى

[سؤال 12032] 6965

بسمه تعالى 22 / 9 / 1358

خدمت پدر بزرگوارم آقاى آيت الله العظمى خمينى

پس از عرض سلام؛ سلامتى شما را از درگاه خداوند متعال خواهانم و اميدوارم كه هميشه پيروز و موفق باشى ان شاء الله.

بارى مى‌خواستم سؤالى را عرض كنم: مى‌خواستم ببينم كه جراحى بينى حرام است يا حلال؟ بينى‌ام بزرگ است و خجالت مى‌كشم و من يك زن خانه‌دار هستم و 6 عدد بچه دارم. از همسرم و خلاصه از همه خجالت مى‌كشم!! لطفاً اين مسأله را بنويس كه اشكالى دارد، يا نه حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، اگر جراح زن باشد و موجب ضرر هم نشود مانع ندارد.

[سؤال 12033] 6966

بسمه تعالى

با سلام خدمت امام خمينى، مى‌بخشيد كه مزاحم وقتتان شدم، سؤالى شرعى داشتم.

آيا عمل كردن بينى براى كوچك كردن آن اشكال دارد يا خير؟ اگر خير چرا؟ البته اين «چرا» به خاطر آگاهى است. در صورت بودن وقت، توضيح كوتاهى بدهيد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12034] 6967

بسمه تعالى

محضر مقدّس امام امت، حضرت آيت الله خمينى

پس از سلام و سپاس از اين همه زحمت كه ما امت برايتان ايجاد مى‌كنيم، و با

شرمسارى از بيان اين مشكل، در اين برهه از زمان.

من داراى بينى بزرگى هستم و همسرم هم موقع ازدواج من را ديده بود. در زمانى كه در منزل پدرم بودم، به من مى‌گفتند كه بيا و برو بينى‌ات را عمل كن. من نه تنها قبول نمى‌كردم، بلكه دعوا هم مى‌كردم كه چگونه چنين چيزى را مى‌گوييد.

اما حالا چندين ماه متوالى است كه شوهرم از وضع بينى من ناراحت است. حتى يك بار بعد از اين‌كه با مخالفت من دربارۀ عمل روبرو شد، گفت: من شوهرت هستم و اين طور دلم مى‌خواهد، حالا اگر نمى‌خواهى، من طلاقت را مى‌دهم. من هم گفتم: مهم نيست. و ديگر چيزى نگفت. اما من به شدت از كارش رنج مى‌برم؛ زيرا مى‌دانم كه همه به او مى‌گويند همسرت از نظر اخلاقى و قيافه خوب است، فقط بينى‌اش اشكال دارد.

حالا با شرمندگى تمام برايتان نامه مى‌نويسم كه آيا من به خاطر شوهرم مى‌توانم چنين كارى را انجام دهم يا نه؟

بسمه تعالى، با تجويز پزشك متخصص مانع ندارد.

[سؤال 12035] ‘ 3299

3.

جراحى غددى كه در بدن مى‌باشد و ضررى هم ندارد، شرعاً چگونه است؟

4.

جراحى بينى و يا گوش جهت زيبايى شرعاً چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، 3 و 4، مانع ندارد.

انتقال خون

[سؤال 12036] 6968

بسمه تعالى 12 / 2 / 1361

حضور محترم امام امت، خمينى بزرگ سلام عرض مى‌كنم.

غرض از مزاحمت اين بود كه چند تن از برادران شيعۀ پاكستانى، در اين‌جا (كاونترى انگلستان) از من درخواست كردند كه نظر امام را، راجع به مسائل ذيل بدانند و از فتواى ايشان با خبر بشوند.

1. آيا انتقال خون در اسلام، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12037]

2. آيا انتقال خون بين مسلمان و نامسلمان، جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12038]

3. آيا مى‌شود به بيمارستان‌هاى اين كشور، كه كشور نامسلمان است، خون اهدا كرد يا نه؟

بسمه تعالى، بلى، جايز است.

4. نظر ايشان راجع به ازدواج سيد با غير سيد، خصوصاً دختران سيد چيست؟

بسمه تعالى، به رساله مراجعه نماييد.

[سؤال 12039] 5561

8. تزريق خون افراد غير مسلمان به مسلمان و يا بالعكس، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانعى ندارد.

ذبح حيوانات با دستگاه

[سؤال 12040] 6969

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى، مدّ ظله العالى

1. حيوان را كه با ماشين سر مى‌برند يا گردن آن حيوان را روى تخته مى‌گذارند با ساطور يك ضربه مى‌زنند سرش را جدا مى‌كنند به قوه كهرباء، گوشت آن حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، حرام است.

2. اگر زن مسلمان بدون اين‌كه اسم خدا را ببرد حيوان را سر ببرد گوشت آن حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، حرام است مگر تسميه را فراموش كرده باشد.

3. زن‌هايى كه پول از صيغه پيدا مى‌كنند آيا خمس دارد؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

4. يك بذر است مثل ماش - ما مى‌گوييم مرشه - و عدس، اين هر دو اگر مدت يك سال بماند، از داخل آن پشه زنده مى‌شود آن پشه پاك است خوردنش جايز است هر چند وارسى كند پيدا نمى‌شود داخل آن مى‌ماند ولى آن پشه پر دارد مى‌تواند پرواز كند؟

بسمه تعالى، پاك است ولى خوردن آن جايز نيست.

5. لباس به بول حيوان حلال گوشت مثل اسب و الاغ و گاو و خر و ساير حيوان‌ها آلوده شود نماز با آن لباس جايز است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

6. شخصى يك مرغ غصب كرده نگه داشته ده تا مرغ شده بعداً مرغ‌ها تلف شده شخص غاصب ضامن يك مرغ است يا ده تا مرغ؟

بسمه تعالى، اگر تخم مرغ‌ها از همان مرغ غصبى است ضامن تمام آن‌ها است وگرنه فقط ضامن مرغى است كه غصب كرده است.

مالكيت معنوى

حق تأليف

[سؤال 12041] 6970

بسمه تعالى

دفتر امام، پس از سلام، خواهشمند است بفرماييد كه:

آيا امام خمينى اجازه داده‌اند كه هركس حق طلق مؤلفى را ناديده انگاشته و حق هنرى و زحمت بيست ساله را بدون اجازۀ از صاحبش چاپ كند و بفروشد؟ در حالى‌كه امروز اگر كسى كتابى را به حروف‌چينى بدهد و يا به كاتبى دهد تا بنويسد، صفحه‌اى يك صد تومان مزد حروف چينى و كتابت مى‌باشد، غير از حق التأليف. آن وقت يك نفر از راه رسيده، از روى آن‌ها عكس‌بردارى نمايد و به قيمت كمى تمام كند و بفروشد. چگونه است كه مالكيت را در شرع مقدس از بين ببرند، مگر زمين موات است. لذا اگر دستور نداده‌اند، صريحاً مرقوم فرماييد. و اگر با عدم توجه به حقوق مؤلف فتوايى صادر شده، تذكراً بفرماييد و جواب آن را بفرستيد كه مزيد تشكر است. تا حال چند نامه فرستاده شده و بدون جواب مانده است. مردمانى هستند كه وقت بسيار دارند، به كمك بطلبيد و جواب نامه‌ها را بدهيد، باز هم مزيد تشكر است.

بسمه تعالى، حق تأليف و طبع و نظير آن، اساس شرعى ندارد.

[سؤال 12042] 6971

بسم الله الرحمن الرحيم 23 محرم 1400 ق

زعيم الاُمّة الإسلامية، الإمام القائد السيّد الخميني، دام ظله، سلام الله عليكم ورحمته وبركاته، سيّدنا المفدى!

ما هو رأيكم في طبع و نشر الكتب الإسلامية، التي فيها خدمة للاُمّة الإسلامية وترويج المذهب الشيعي وذلك بدون موافقة المؤلّف أو الناشر أو المحقّق وقد كتب

على الكتاب: أنّ حقوق الطبع محفوظة.

بسمه تعالى، لا أساس لهذا الحقّ في الشريعة المقدّسة.

[سؤال 12043] 6972

بسمه تعالى 23 محرم 1400 ق

حضرت آيت الله العظمى رهبر انقلاب امام خمينى دامت بركاته، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، اما بعد؛

پس از قيام الهى مردم و لزوم تغيير روابط طاغوتى به روابط اسلامى و گسترش فرهنگ اسلامى معروض مى‌دارد: عده‌اى با انحصار قرار دادن كتب اسلامى به خود، قيمتى بسيار گزاف بر آن مى‌نهند. مثلاً كتاب 20 تومانى را 70 تومان مى‌فروشند و چنانچه كسى اقدام به اُفست آن بنمايد مورد تعقيب قانونى قرار مى‌گيرد.

آيا در اسلام حق چاپ، اُفست و نشر بدون اجازۀ ناشر يا مترجم يا مؤلف يا محقّق وجود دارد يا انحصارى است به ناشر، مترجم، مؤلف و محقّق اول يا ورثۀ آن؟

بسمه تعالى، چنين حقى اساس شرعى ندارد.

[سؤال 12044] 6973

بسمه تعالى 15 / 12 / 1360

حضرت نايب الامام، بفرماييد:

1. كتابى كه مورد معامله قرار مى‌گيرد با جملۀ «حق چاپ محفوظ و مخصوص مؤلف يا ناشر است»، بيع مشروط نمى‌شود، يعنى شرط مكتوب ضمن مبيع به حساب نمى‌آيد؟

بسمه تعالى، به صرف نوشتن «حق طبع و نشر محفوظ است» بيع مشروط نمى‌شود.

[سؤال 12045]

2. برابر آنچه بعضى از مؤمنين به آن رهبر معظم نسبت مى‌دهند و در بين مردم

شايع كرده و مى‌كنند در مورد بطلان حق تأليف - از باب نمونه، كتابى را به ايشان داده‌ايد و فرموده‌ايد اين كتاب را من به شما فروختم و شما مالك شده‌اى، هرگونه تصرفى در مايملك خود مى‌توانى بكنى؛ يعنى همۀ كتاب‌ها همين‌گونه است - آيا صحيح است يا كذب؟

بسمه تعالى، حكم مسأله در بالا ذكر شد.

[سؤال 12046]

3. حضرت امام به طور حتم متوجه تالى فاسد اين امر هستند كه بعضى از افراد با تمسك به آنچه اشاره شد، كتابى را خريده و با درج مطالبى از جانب خود، به نام مؤلف مى‌فروشند يا مطالبى را كم مى‌كنند و كسى هم متوجه نمى‌شود؛ مگر خود مؤلف؛ آن هم در صورتى كه مجدداً مطالعه كند كه اين هم بعيد به نظر مى‌رسد؛ لطفاً جواب روشن بفرماييد.

بسمه تعالى، امر مزبور موجب ثبوت حق تأليف براى مؤلف يا حق طبع براى ناشر نمى‌شود؛ اگرچه كذب و افترا حرام است.

[سؤال 12047] 6974

بسمه تعالى

از قرار معلوم، حضرت امام فرموده‌اند كه «دريافت حق تأليف براى نوشته‌ها جايز نيست». حقير در روزنامۀ جمهورى اسلامى شاغل هستم و هفته‌اى 36 ساعت براى روزنامه كار مى‌كنم و وظيفه‌ام تهيۀ مطالب و نوشته‌هايى به مناسبت‌هاى مختلف است؛ آيا اين حكم امام شامل شغل من نيز هست؟ نوع كار من در روزنامه از قبل مشخص است و همان است كه در بالا نوشته‌ام، اگرچه ساعت كارم نيز معلوم و مشخص است.

بسمه تعالى، حق تأليف شرعى نيست و فرقى در بين نيست.

[سؤال 12048] 6975

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

حضرت نايب الامام، آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

پس از اداى تحيات و عرض سلام؛ كتابى از زمان قديم تا حال در نسخه‌هاى متنوّع به وسيلۀ ناشرين زيادى چاپ و منتشر شده است و يك نفر مى‌خواهد همان كتاب را با سبك مخصوصى، غير از سبك نسخه‌هاى سابق، تنظيم نموده و به چاپ برساند و در تنظيم اين كتاب از خط يكى از آن نسخه‌هاى قبلى بدين ترتيب استفاده مى‌كند: كلمات و حروف آن را قيچى نموده، با تقديم و تأخير و با نظمى كه در نظرش است، در روى كاغذى به سطرهايى مى‌چسباند تا از روى آن افست شود؛ آيا ناشر آن نسخه شرعاً حق دارد از چنين عملى جلوگيرى نمايد يا نه؟

بسمه تعالى، حق ندارد.

[سؤال 12049] 6976

بسمه تعالى 9 محرم‌الحرام 1403 ق

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، با تقديم سلام و تحيت

فتوايى از حضرت مستطاب عالى نقل شده است كه حق التأليف در نظر مبارك ثابت نيست. بعضى از ناشرين به استناد نقل مزبور، كتاب‌هاى چاپ شده را بدون پرداخت حق التأليف و بدون تحمل هزينۀ حروف‌چينى، چاپ كرده و با قيمت نازل‌ترى منتشر مى‌كنند و اين امر موجب تضرّر ناشر اول و چه بسا باعث دل‌سردى مؤلفين شده است. لذا استدعا مى‌شود:

اوّلاً، نقل مزبور صحيح است يا نه؟

ثانياً، در صورت صحت نقل، با توجه به اين‌كه در قانون حكومت جمهورى اسلامى هنوز حق تأليف و نشر براى مؤلف و ناشر محفوظ است، آيا عمل بعضى از ناشرين كه عرض شد، مشروع است؟ و آيا مقام مقدس ولايت فقيه در اين

مورد نقشى ايفا مى‌فرمايند؟

بسمه تعالى، حق طبع و نشر بدين معنى كه كتابى را كه كسى چاپ كرده و نشر نموده، ديگرى حق نداشته باشد با به دست آوردن يك نسخه از آن، آن را تجديد چاپ و نشر نمايد، شرعى نيست. ولى اگر دولت اسلامى مصلحت ديد، مقرراتى در اين باره وضع نمود، مراعات آن لازم است.

[سؤال 12050] 6977

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

گرفتن كپى از عكسى كه عكاس اصلى آن، راضى به تكثير و فروش آن از طرف ديگرى نيست و خود، تكثير كننده و فروشندۀ آن است، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12051]‘ 804

6. پيشواى محبوب و عزيز مؤمنين؛ بفرماييد حق تأليف گرفتن مشروعيت دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، مؤلف نسبت به تكثير نسخه‌اى كه ديگرى پس از تملك آن، بناى تكثير دارد حقى ندارد.

حق اختراع

[سؤال 12052] 6978

بسمه تعالى 13 / 9 / 1361

محضر محترم امام خمينى، سلام عليكم

اين‌جانب يك صنعت‌كار مى‌باشم. بنا بر قانون دورۀ طاغوت هر كسى مى‌توانست اختراع يا ابتكارى را - به حق يا ناحق - به نام خود به ثبت برساند و با به انحصار

درآوردن آن به نفع شخصى خود، بهره‌بردارى‌هاى كلانى بنمايد؛ آيا در قانون و شرع مقدس اسلام چنين چيزى درست و مشروع است يا نه؟ و اگر چنانچه كسى بخواهد فرضاً از ماشينى كه فلان شخص در دورۀ طاغوت به نام خود به ثبت رسانده، بسازد و به جامعه عرضه نمايد، از نظر قانون اسلامى و دادگسترى فعلى قابل تعقيب است يا نه؟ از محضر مبارك تقاضا مى‌شود جواب مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، انحصار، حق شرعى نيست و چنانچه مقرراتى از طرف دولت اسلامى باشد مراعات آن لازم است.

راديو و تلويزيون و مانند آن‌ها

خريد و فروش و تعمير راديو و تلويزيون

[سؤال 12053] 6979

بسمه تعالى 20 / 10 / 1358

حضور محترم حجت الاسلام والمسلمين، آيت الله فى الارضين، امام خمينى، دام ظله العالى، پس از عرض سلام، اميد است كه حالتان خوب، و صحيح و سالم باشيد و خداوند سايه تمام مراجع تقليد را از سر مسلمانان كم و كوتاه نفرمايد. در ضمن خواهشمند است جواب مسأله زير را براى حقير روشن فرماييد:

از آيت الله العظمى گلپايگانى راجع به خريدن تلويزيون سؤال نمودم؛ ولى معظم له فرمودند: «در اين مسأله به ديگران مراجعه كنيد». استدعا مى‌شود در اين باره دستورات لازم را به اين حقير جهت روشن شدن موضوع ابلاغ فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12054] 6980

بسمه تعالى 29 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت مستطاب، آيت الله العظمى آقاى حاج سيد روح الله الموسوى الخمينى، رهبر انقلاب مقدس ملت ايران

خواهشمندم نظريه مبارك خود را راجع به خريد تلويزيون از پول شهريه و تبليغ و پولى كه مخلوط از دو وجه مذكور مى‌باشد، بيان فرماييد.

بقاى عمر شريف آن وجود ذى جود را از درگاه حضرت احديّت خواستارم.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12055]‘ 6649

3. خريد تلويزيون، و نيز خريد دستگاه‌هاى صوتى استريو، شامل ضبط صوت و تقويت كنندۀ نسبتاً قوى كه مورد استفادۀ معمول آن در زمان طاغوت، پخش موسيقى بوده است، اگر در آن زمان به اصرار شخص و توسط والدين او صورت گرفته باشد، چه صورتى دارد؟ آيا مالكيت حاصل نمى‌شود؟ و نمى‌تواند از اين وسايل اكنون در جهت صحيح - مثل پخش و ضبط قرآن و سخنرانى‌ها - استفاده نمود؟ در اين صورت با اين وسايل چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، مالك شده است و مى‌تواند استفاده نمايد.

[سؤال 12056] 539

2. آيا خريدن تلويزيون در اين زمان (زمان حال) حرام است؟

بسمه تعالى، براى استفاده‌هاى حلال اشكال ندارد.

[سؤال 12057]‘ 5536

2. آيا خريد و فروش تلويزيون جايز است يا خير؟ و تماشا كردن تلويزيون و خانم مكشفه‌اى كه در تصوير ديده مى‌شود آيا حكم عكس روزنامه را دارد يا حكم آينه را دارد؟ و تماشا كردن خانم‌ها به تصوير تلويزيون مردهايى كه بيشتر بدنشان برهنه است مانند ورزش كاران حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، خريد و فروش آن مانع ندارد و حكم عكس را دارد.

[سؤال 12058] 1325

5. تعمير راديو و ضبط در صورتى كه نمى‌دانيم استفاده حلال از آن‌ها مى‌شود يا حرام چه صورت دارد و مزد گرفتن براى تعمير آن‌ها حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، تا علم نداشته باشد كه استفاده محرّم از آن نمى‌شود اجازه نمى‌دهم.

جواب سلام گويندگان راديو و تلويزيون

[سؤال 12059]‘ 771

2. گويندگان اخبار تلويزيون و راديو مى‌گويند سلام بر شنوندگان و بينندگان آيا اين سلام جوابش واجب و يا مستحب است يا خير؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

حكم آهنگ‌ها و سرودهاى پخش شده از صدا و سيما

[سؤال 12060] 6981

بسمه تعالى

اگر در تلويزيون رِنگى بزند كه هيچ لذتى در آن نباشد آيا حرام است؟

بسمه تعالى، اگر موسيقى مطرب است حرام است، و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12061] 6982

بسمه تعالى

شنيدن موسيقى‌اى كه در سرودها و فيلم‌ها و تئاترهاى راديو و تلويزيون هست چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر موسيقى مطرب است حرام است.

[سؤال 12062] 6983

بسمه تعالى

مسئولان محترم دفتر امام خمينى؛ سلام بر همگى شما

پس از عرض سلام و آرزوى موفقيت براى تمامى سرورانم، خواستم مسأله‌اى شرعى را از امام پرسيده و جواب آن را جهت اطلاع مسئولين امر در صدا و سيما،

كتباً برايمان ارسال فرماييد.

ما مسئول برنامۀ صبح جمعۀ صداى جمهورى هستيم و در مدت يك ساعت از برنامه‌مان، يك مسابقۀ تفريحى داريم كه طى آن، دو برادر و دو خواهر شركت كننده داريم و از آن‌ها سؤالاتى شده و آن‌ها پاسخ مى‌دهند و هر يك امتياز بيشترى بياورند، برندۀ مسابقه هستند؛ و شايد شنيده باشيد كه اكثر سؤال‌هاى ما عقيدتى، علمى و سازنده است و از جهات زيادى آگاهى بخش است و ما برآنيم كه جهت تشويق شركت‌كنندگان برنامه، از ناظرين در استوديو بخواهيم كه كف بزنند. لطف فرموده ما را راهنمايى كنيد كه آيا اين كف زدن از جهت شرعى ايرادى دارد يا نه؟ متشكرم

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12063] 6984

بسمه تعالى

1. با توجه به اين چهار فتواى حضرت امام، مدّ ظله العالى كه موسيقى را در صورت مناسبت با مجالس لهو و لعب حرام؛ موسيقى مطرب حرام؛ و در جايى ديگر موسيقى را مطلقاً حرام دانسته‌اند، خواهشمند است توضيح كافى بيان فرموده و حكم امام را در اين مورد (موسيقى) بيان فرماييد. و اگر آهنگ‌هاى راديو تلويزيون جزء موسيقى بوده و موسيقى مطلقاً حرام باشد، پس چرا پخش مى‌گردد؟!

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد، و منظور از تعبيرات ذكر شده، يكى است و اختلاف در تعبير است.

2. آيا سجده بر روى تسبيح صحيح است؟

بسمه تعالى، اگر از چيزهايى باشد كه سجده بر آن‌ها صحيح است مانع ندارد.

3. آيا داروهايى كه داراى الكل مى‌باشد پاك است؟

بسمه تعالى، حكم خود الكل را دارد كه در رساله است.

4. در حال حاضر نام خداوند متعال و پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم و ائمه معصومين عليهم‌السلام و آرم جمهورى اسلامى در اكثر روزنامه‌ها و مجلات و كاغذهاى ادارى و... مشهود است و معمولاً رعايت در حفظ

احترام آن نمى‌گردد، حكم چيست؟

بسمه تعالى، از انداختن آن‌ها در مواضع هتك‌آميز اجتناب شود.

5. آيا صحبت كردن يا برگرداندن صورت به اطراف، در هنگام خطبه‌هاى نماز جمعه اشكالى در نماز ايجاد مى‌كند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب فوات فايده خطبه نباشد، اشكال ندارد.

6. اگر انسان قبل از وضو دست‌ها را تا مرفق بشويد، خشك كردن آن براى وضو لازم است يا نه؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

[سؤال 12064] 6985

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله، لطفاً به اين دو سؤال جواب مرحمت فرماييد.

1. اين‌جانب كارمند بازنشستۀ راه آهن هستم. حقوق ماهانۀ من 33000 ريال است. داراى عيال و شش اولاد محصل هستم. ضمناً از كودكى افتخار خواندن قرآن و اشعار و مدح و منقبت و مصيبت خاندان طهارت عليهم‌السلام را داشته‌ام. اكنون نيز كسرى هزينۀ زندگى‌ام تا مقدارى از اين محل تأمين مى‌شود. پس از پيروزى انقلاب، بعضى اوقات بدون دريافت وجهى (افتخارى) در صدا و سيماى انقلاب اسلامى مى‌خوانم. چنانچه اشكال شرعى ندارد، اجازه بفرماييد. در صدا و سيماى انقلاب، اشعار عرفانى، حماسى، غزليات و غيره و اشعار تعزيه را طبق رسوم گذشته بنا به تقاضاى متصديان صدا و سيماى انقلاب همراه با موزيك‌هاى عزا و آلاتى از قبيل نى، عود، فلوت مى‌خوانند. اين‌جانب مجاز هستم يا خير؟ خواندن با اين‌گونه آلات كه از قديم مرسوم بوده و مورد استفاده قرار مى‌گرفته، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، موضوع حرام، غنا و موسيقى است. و خواندن به غير آن نحو حرام نيست. و موارد مشكوك كه محكوم به حليت است مانع ندارد.

2. خوانندگان مذهبى كه حق‌القدم خود را قرار مى‌گذارند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12065]‘ 541

3. شنيدن و نواختن موسيقى كه امروز به نام سرودهاى انقلابى از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شود چه صورتى دارد؟ و در صورت داشتن مجوز شرعى موسيقى فوق، تعليم و تعلم موسيقى و نيز خريد و فروش آلات موسيقى به منظور فوق چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، شنيدن و نواختن موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و خريد و فروش آلات مختص به لهو جايز نيست و در آلات مشتركه اشكال ندارد.

[سؤال 12066] 6986

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

1. در مورد آهنگ‌هايى كه اخيراً در راديو و تلويزيون پخش مى‌شود مانند سرود و فيلم‌هاى متحرك و غيره، نظرتان چيست؟

بسمه تعالى، موسيقى حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. جزوه‌اى كه با نام بعض الاحكام منتشر شده؛ آيا عمل به مقتضاى آنچه در آن است؛ اگر چه مخالف با رسالۀ عمليه فارسى يا تحرير الوسيله باشد؛ مجزى است؟

بسمه تعالى، موارد اختلاف را استفتا كنند.

3. در مواردى كه قوانين دولتى با قوانين شرعى تعارض پيدا مى‌كند وظيفه چيست؟ مانند تعارض ملك شخصى با ماليات، جريمه، عوارض و غيره؛ چون دولت دادن آن‌ها را لازم مى‌داند و اسلام رضايت را شرط مى‌داند؟

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 12067] 6987

بسمه تعالى

با سلام به پيشگاه ولى عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب بر حقش امام خمينى، سخن خويش را

آغاز مى‌نمايم. و با سلامى ديگر به اعضاى دفتر امام خمينى، چند سؤالى را كه براى اين حقير مطرح شده، مى‌خواهم از آن جناب سؤال نمايم.

بعضى از سرودهايى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى پخش مى‌شود آهنگ‌هاى تندى دارد كه بعضى حتى از حالت طبيعى انسان را خارج مى‌نمايد. شنيدن اين جور سرودها چه حكمى دارد؟ و آيا شنيدن كليۀ آهنگ‌هايى كه از راديو پخش مى‌شود موافق شرع است؟ و ديگر اين‌كه نواختن آهنگ براى نوازنده چه حكمى دارد؟ مثلاً شخصى كه آهنگ «اى شهيد مطهّر» را مى‌نوازد - كه غم‌انگيز است - اين چه حكمى دارد؟

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در اين مورد مرا راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12068] 6988

بسمه تعالى

مرجع تقليد مسلمين جهان اسلام، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، ادام‌الله ظلّك على رؤوس المسلمين، پس از ابلاغ سلام؛ با چند سؤال دينى مصدّع اوقات شريف مى‌شوم. متمنّى است در ذيل، جواب مرقوم فرماييد. متشكرم.

1. آهنگ‌هايى كه با سرود، در راديو و تلويزيون پخش مى‌شود چه صورت دارد؟ حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. فيلم‌هايى كه در تلويزيون پخش مى‌شود كه زن‌هاى بى‌حجاب و بدون پوشش اسلامى داخل آن هستند. نظر كردن به اين فيلم‌ها چگونه است؟

بسمه تعالى، در صورت عدم مفسده، مانع ندارد.

3. نام گذارى به نام‌هاى «رحمان»، «اله»، «الله» و «الهه» براى انسان چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اين كار را نكنند و از اسامى انبيا و معصومين براى نام گذارى استفاده نمايند.

[سؤال 12069]

4. آهنگ‌هايى كه در تلويزيون و راديو در گزارش‌ها به طور كلى پخش مى‌شود چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، حكم اين مسأله گذشت.

[سؤال 12070] 6989

بسمه تعالى

ساحت قدسى حضرت امام خمينى! سلام و درود فراوان، پس از سلام، احتراماً؛ از حضرت‌عالى تقاضا دارم كه در مورد اين مسأله مرا روشن بفرماييد:

ما مسئولان برنامۀ صبح جمعه هستيم و در برنامه گه‌گاهى قطعات كوتاه شعر و قطعات كوتاه ادبى خوانده مى‌شود و براى اين‌كه اين قسمت از برنامه به صورتى خشك اجرا نگردد ما از يك نوع قطعات موزيك، در فواصل و در زير صداى گوينده استفاده مى‌كنيم كه در اصطلاحِ واحد موزيك صداى جمهورى ايران، به آن‌ها «سازِسُلُو» - كه به معناى ساز تنها است - گفته مى‌شود. اين قطعات اكثراً از ميان آثار موسيقى‌دان‌هاى به نام و خوب مى‌باشد و محتواى اكثر آن‌ها دور از ابتذال و طرب است. بفرماييد: آيا استفاده و پخش اين چنين قطعات موزيك، توأم با مطلب و شعر اشكال شرعى دارد يا نه؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12071] 6990

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر استفتائات امام، خواهشمند است لطف نموده، سؤالات شرعيه زير را از نظر امام خمينى پاسخ دهيد:

1. آيا سرودهايى كه هم‌اكنون از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شوند، با اصول شرعيه اسلامى منافاتى دارند؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است، و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. در مورد جبهه: در حال حاضر رفتن به جبهه لازم‌تر از ادامه تحصيل است يا نه؟ اگر جواب مثبت است آيا اجازۀ پدر و مادر شرط است؟ (در موقعى كه به نيرو احتياج داشته باشند)

بسمه تعالى، بستگى به نياز جبهه‌ها دارد و تشخيص آن با مسئولين است.

3. در مورد جمع‌آورى تمبر: اگر تمبرهاى پستى را به قصد فروش خريده و بعد از مدتى به قيمت گران‌تر بفروشيم، اشكالى دارد؟ و آيا نگهدارى تمبر، خمس مى‌گيرد يا نه؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و خمس دارد.

4. آيا رفتن به نماز جمعه، واجب‌كفايى است يا بر همه واجب است؟

بسمه تعالى، واجب‌كفايى است بنابر احتياط.

[سؤال 12072] 6991

بسمه تعالى 25 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و درخواست طول عمر و سلامتى از خداوند براى آن حضرت

خواهشمند است حكم صداهايى كه از صدا و سيما پخش مى‌شود و بعضى از آن‌ها در زمان طاغوت نيز پخش مى‌شد و بعض ديگر موزيك متن فيلم‌هاى خارجى است و بعضى موسيقى بدون صداى خوانندگان زمان طاغوت است و موارد مباح و حرام آن‌ها را بيان فرماييد. والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12073] 6992

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله، لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. آيا موزيك نظامى و سرودهايى كه از راديو و تلويزيون پخش مى‌شود و همچنين سرودهايى كه به وسيله خانم‌ها در حضور مردها مى‌خوانند، شرعاً جايز هستند يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد، مگر محرز باشد كه موسيقى مطرب است.

2. مرغ‌هايى كه به تعداد حدود 80000 در روز در كشتارگاه شهر كرج كشته مى‌شوند، بنا به تأييد آقايان علماى كرج، اولاً: رو به قبله نيست و ثانياً: در موقع ذبح نيز بسم الله الرحمن الرحيم گفته نمى‌شود. اين مسأله چند بار به مسئولان كشتارگاه تذكر داده شده است؛ اما ترتيب اثرى داده نشده است. تكليف ما در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، حلال و پاك است. مگر آن‌كه يقين كند كه خلاف طريق شرعى ذبح شده است.

3. شخصى مغازه‌اى را ده ساله به زيد نامى اجاره داده است و طرفين موافقت نموده‌اند كه سرقفلى آن متعلق به مستأجر باشد، در صورتى كه مالك در موقع عقد قرارداد چيزى جز حق‌الاجاره نگرفته است و مدت ده سال تمام شده است. فعلاً مالك ادعاى تخليه نموده و مستأجر از تخليه امتناع مى‌نمايد و اظهار مى‌دارد كه بايد سرقفلى مغازه را به من بدهى تا آن را تخليه نمايم؛ آيا حق گرفتن سرقفلى از مالك را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن عقد لازم، سرقفلى به مستأجر واگذار شده يا عقد مبنى بر آن بوده، حق سرقفلى دارد.

[سؤال 12074] 6993

بسمه تعالى 5 / 5 / 1361

محضر مقدس و مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى له الفداء، محترماً معروض مى‌دارد:

دانشجوى مسلمانى است كه معتقد و متعهد به اسلام فقاهتى و انقلاب اسلامى بوده و از اعضاى انجمن اسلامى دانشكدۀ خود مى‌باشد. اين فرد تصميم دارد براى فرا گرفتن موسيقى به محلى به نام «مركز حفظ و اشاعۀ موسيقى ايرانى» كه زير نظر دولت جمهورى اسلامى اداره مى‌شود، مراجعه كند و نواختن يكى از آلات موسيقى را فرا گيرد. استدلال او در نزد برادران و دوستانش براى انجام اين عمل اين است كه او و امثال او كه معتقد به مبانى اسلام و جمهورى اسلامى هستند، بايستى در آينده جانشين معدودى از افراد غير متعهد و غير مسئولى بشوند كه هم اكنون براى صدا و سيماى جمهورى اسلامى سرود و آهنگ مى‌سازند و ساخته‌هاى آنان نيز كه ظاهراً مباينتى با اسلام ندارد از صدا و سيما پخش مى‌شود.

حكم شرعى در اين مورد چيست؟ و آيا فرد مذكور شرعاً مجاز است براى هدف مشخصى كه دارد اين كار را انجام دهد يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و يادگرفتن و ياد دادن آن جايز نيست و در غير مطرب اشكال ندارد.

[سؤال 12075] 6994

بسمه تعالى

سلام بر رهبر كبير و يارى كنندۀ مستضعفان و سلام بر وارث انبيا و امامان، حضرت آيت الله امام خمينى

اى امام امت! فرزند كوچك شما سؤالى دارد.

آيا اين سرودهايى كه در راديو تلويزيون خوانده مى‌شود و با آهنگ است، حرام است يا حلال؟ مى‌گويند آهنگ‌ها همان آهنگ‌هايى است كه در رژيم طاغوت بوده، ولى سرودهايش فرق مى‌كند؛ و در قرآن هم آياتى نديده‌ايم كه نوشته باشد آهنگ، حلال است. لطفاً به اين سؤال جواب دهيد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12076] 6995

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، با اهداى سلام

اين‌جانب مى‌خواستم سؤال كنم كه به فتواى امام، گوش دادن به سرودهايى كه از راديو پخش مى‌شود اشكال دارد يا خير؟ لطفاً جواب را به آدرس فوق ارسال داريد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12077] 6996

بسمه تعالى 12 / 9 / 1361

حضور رهبر عزيزم و نور چشم مستضعفان جهان، سلام عرض مى‌كنم، پس از

عرض سلام، اميدوارم حالتان خوب باشد و در زير سايۀ حضرت ولى‌عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و با اميد حق تعالى در كارهاى خيرى كه پيش مى‌گيريد موفق و مؤيد باشيد.

سرودهاى انقلابى كه در راديو مى‌گذارند، آهنگ دارد؛ آيا به نظر شما اشكال ندارد؟ چون ما كه در جبهه هستيم بچه‌هاى هم‌سنگرم مى‌گويند گناه دارد.

جواب اين سؤال را به قلم خودتان بنويسيد. به آقاى منتظرى، آقاى خامنه‌اى، آقاى رفسنجانى سلام برسانيد و بگوييد رزمندگان اسلام هميشه دعاگوى شما هستيم و براى ديدارى تازه كردن، به جبهه‌ها بياييد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12078] 6997

بسمه تعالى 9 / 10 / 1361

از حضرت امام خمينى، فقيه عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب، به عنوان مقلدينى كم ارزش طلب فتوا مى‌كنيم كه:

صداى ساز (صداى آلات موسيقى) كه همراه با سرودهاى مختلف و يا همراه با فيلم‌هاى خارجى يا داخلى و يا به طور مطلق (ساده) از راديو و تلويزيون پخش مى‌شود و يا در غير از راديو و تلويزيون به همان صورت مطلق - مثلاً در نوارهاى ضبط شده - استفاده مى‌شود چه حكمى دارد؟ آيا همه يك حكم دارند يا هريك حكم جداگانه‌اى دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12079] 6998

بسمه تعالى

پس از عرض سلام و دعا به جان امام و تمامى دست‌اندركاران براى پيشبرد انقلاب، از شما خواهشمندم به سؤالات بنده به طور اجمال جواب داده شود.

1. آيا موسيقى راديو و تلويزيون، مطابق با قوانين شرع اسلامى است، با توجه به

اين مسأله كه در سرودها، از انواع وسايل موسيقى استفاده مى‌شود؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. در دبيرستان كه بنده تحصيل مى‌كنم، در نماز جماعت پيشنماز، شخصى از معلمين هستند و با اين موضوع من اطمينان ندارم كه شرايط پيشنماز را داشته باشد؛ بدين منظور براى اجتماع بيشتر در نماز شركت مى‌كنم و حمد و سوره را خودم خوانده و خودم را هماهنگ با امام طورى مى‌كنم كه كسى نيز برداشت بد نكند. خواهشمندم كه مرا در اين مسأله يارى فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

3. آيا استفاده از وسايل كسب علم در مدارس مانند گچ و تخته و... براى استفادۀ شخصى جايز است، با توجه به اين‌كه در جهت كسب علم بوده و نه استفادۀ ديگر؟

بسمه تعالى، تابع مقررات مدارس و اجازۀ مسئولين مربوطه است.

4. اگر پدر و مادر از گوش دادن به راديو و موسيقى‌هاى آن نهى كنند آيا مخالفت با والدين جايز است؟

بسمه تعالى، حفظ احترام والدين در ترك مخالفت آنان مطلوب است.

5. در آزمايشگاه شيمى گروهى هستيم كه با اجازه و اطلاع مدير دبيرستان و زير نظر معلم شيمى آزمايش‌هايى براى تحقيق بيشتر انجام مى‌دهيم. آيا استفاده از مواد و احياناً از بين رفتن بعضى از وسايل در موقع آزمايش براى يك گروه چند نفره جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دبيرستان و اجازۀ مدير است و چنانچه بدون اجازه، استفاده نمايند و يا آن‌كه وسايل به دست آنان از بين برود، ضامن هستند.

6. خانه‌اى كه متعلق به يكى از افرادى است كه در خارج كشور به سر مى‌برد، آيا در اين خانه براى خانواده‌اى كه در آن به سر مى‌برند و قبل از انقلاب نيز بوده‌اند و در نظر هست كه از آن‌جا بروند - البته نه به خاطر قاعدۀ شرعى بلكه به دليل ديگر - نماز دارد يا نه؟ يا به عبارت ديگر، اين محل غصبى است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر با اجازۀ مسئولين تصرف كردند و علم به غصب بودن ندارند اشكال ندارد.

7. اگر به يكى از دلايل شرعى، صبح براى غسل واجب (جنابت) تيمم بدل از غسل كرده‌ايم و حال به دليلى ديگر يا به همان دليل، مجبور به گرفتن تيمم شديم بدون آن‌كه غسل كرده باشيم، آيا غسل بدل از وضو كافى است و يا باز بايد تيمم بدل از غسل كنيم؟

بسمه تعالى، اگر عذر مجوز تيمم بدل از غسل به حال خود باقى باشد، تنها تيمم بدل از وضو كافى است.

[سؤال 12080] 1536

2. اكنون از راديو و تلويزيون سرودهايى با آهنگ‌هاى مختلف پخش مى‌شود (البته منظور، راديو و تلويزيون ايران است )، گوش كردن به آن سرودها چگونه است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12081] 6999

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر امام خمينى، در زير چند سؤال مطرح مى‌شود كه خواهشمندم به آن‌ها پاسخ گوييد:

1. آيا گوش‌دادن به سرودهايى كه از راديو و تلويزيون پخش مى‌شود و همراه با موسيقى مى‌باشد حرام است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. اجراى سرودهاى دسته‌جمعى (بدون موسيقى) براى خواهران در جاهايى كه نامحرم مى‌باشد، اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر مفسده‌اى بر آن مترتّب نباشد اشكال ندارد.

3. آيا نگاه‌كردن به صورت يا بدن مرد نامحرم اگر به صورت عكس يا فيلم باشد اشكال دارد؟

بسمه تعالى، حكم نظر به اجنبى را ندارد.

4. اگر در ميان خويشاوندان خود، افرادى داريم كه ضد انقلاب هستند، بايد با آن‌ها چگونه رفتار كنيم؟

بسمه تعالى، با مراعات شرايط مقرّره، ارشاد و امر به معروف و نهى از منكر نماييد.

[سؤال 12082] 7000

بسمه تعالى 26 / 7 / 1361

سلام عليكم، اميدوارم خداوند توفيق بيشترى به شما عنايت فرمايد جهت تبليغ احكام خدا. از آن برادران كه در دفتر امام مشغول خدمت هستند خواهشمندم نظر امام را باصراحت راجع به سرودهايى كه در راديو و تلويزيون پخش مى‌شود، برايم بنويسيد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

[سؤال 12083]‘ 2388

6. آيا آهنگ‌هايى كه توسط صدا و سيما (در سرودها، گفتارها، احياناً در فيلم‌ها) نواخته مى‌شوند، بلااشكال است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12084] 7001

بسمه تعالى

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار

سلام عليكم، برادران زحمت‌كش و متعهد و كوشا در دفتر امام؛ اميدوارم صحت كامل با توجهات حضرت حق‌تعالى براى همۀ شما حاصل باشد و زير سايۀ امام بزرگوارمان همواره در راه خدمت به ملت مسلمان موفق باشيد. با توجه به نزديك بودن شما به حضرت امام خواهشمندم به چند سؤال خواهرتان جواب فرماييد:

اولاً: در مورد سرودها و آهنگ‌هايى كه در صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌گردد، خواهشمندم در پاسخ اعلام فرماييد كه آن‌ها نيز غنا محسوب مى‌شود يا خير؟

ثانياً: به كارمندان بانك‌ها در آخر هر سال، مشتريان مبلغى وجه نقد يا هديه‌اى جنسى به عنوان عيدى مى‌دهند و خودشان اظهار مى‌دارند به خاطر قدردانى از زحمات شما است، اگر اين هديه يا عيدى اثرى در كاركرد كارمندان به عنوان فرق گذاشتن بين مشتريان نداشته باشد آيا باز هم رشوه حساب مى‌شود يا خير؟ و اگر رشوه است، آن چيزى كه تا به حال دريافت داشته‌اند و فراموش شده است چه حكمى دارد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و عيدى كه به كارمند داده مى‌شود حلال است.

[سؤال 12085] 7002

بسمه تعالى

محضر مقدس جناب آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، السلام عليكم ورحمة الله، اميدوارم دربارۀ مسائل ذيل، فتواى آن مرجع عالى‌قدر را روشن فرماييد:

1. بعد از انقلاب پرشكوه ايران غالباً مؤمنين، اخبار جمهورى اسلامى را مستقيماً از راديو ايران گوش مى‌كنند، ضمناً سرودهاى انقلابى و مذهبى را هم گوش مى‌كنند، آيا موسيقى و ساز و مزاميرى كه غالباً سرودها بدون آن شنيده نمى‌شود، گوش كردن اين سازها فقط كه آهنگ و وزن خود سرود را دارد، يا گوش كردن سرودهايى با مزامير و ساز جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك محكوم به حلّيت است.

[سؤال 12086]

2. گوش كردن سرودهاى انقلابى و مذهبى، از هر كجا باشد و به هر لغتى باشد كه آن بدون ساز و مزامير نباشد، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، حكم آن از جواب سؤال بالا معلوم مى‌شود.

3. ورزش‌هاى بدنى امروزى، مثل توپ بازى (فوتبال) يا واليبال و كريكت و هاكى‌بازى، كه مقصود چيزى غير از تفريح و راحتى و خوش‌گذرانى نيست، اين چنين ورزش‌هايى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ مگر آن‌كه مستلزم عمل محرّمى باشد.

4. اگر مقصود از اين ورزش‌ها فايدۀ عقلايى باشد - مثل ورزش بدن و محكم شدن و صحت و استوارى جسم - رجحانى دارد يا فقط جواز؟

بسمه تعالى، گذشت كه در هر صورت اشكال ندارد.

5. معلوم است كه سبق و رمايه از سنّت‌هاى اسلامى است، آيا در اين زمان به عوض اسب، با ماشين و غيره مسابقه بدهد يا به عوض تير، يك چيزى را هدف قرار بدهد و با تفنگ و غيره به نشانه بزند رجحانى دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اين‌گونه مسابقات داخل سبق و رمايۀ مشروع نيست.

6. اگر مقصود از مسابقه‌هاى مذكور، جز همين بازى و تفريح چيزى ديگر نباشد، اين چنين بازى و مسابقه جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بدون برد و باخت اشكال ندارد.

7. اگر در جايى دولت كاملاً اسلامى نباشد، اموالى كه بدون اجازۀ دولت - يعنى بدون اجازه مسئولين همان شعبه - گرفته حكم اين اموال، حكم مجهول المالك يا معلوم المالك را دارد؟ بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، بايد به همان شعبه رد كند يا از مسئولين مربوطه كسب اجازه نمايد.

8. شخصى در فرودگاه كار مى‌كند و احياناً از مسافرين، مالى آن‌جا مى‌ماند؛ طبق قانون اين اموال در مدت معيّنه - مثلاً چند ماه - اگر مالك نيامد، قانون خاصى دارد؛ آيا اين شخص كه مسئول اين چنين امور مى‌باشد، طبق موازين شرعيه تا مدت يك سال اعلام بكند يا به همان قانون عمل بنمايد؟ و ممكن است در صورت عدم عمل به قانون مجازات يا سؤال از او شود.

بسمه تعالى، موقوف بر اجازۀ حاكم شرع است.

9. اخيراً شنيده شده است كه فتواى آن محترم دربارۀ نماز عيدين كه احتياط واجب و با جماعت نخواندن بود، تبديل شده است؛ اگر تبديلى شده است بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر فقيه جامع الشرايط يا منصوب از طرف او اقامه كند، اشكال ندارد و گر نه به قصد رجا جماعت مانع ندارد.

10. در احكام نماز احياناً ديده مى‌شود كه با جهل به مسأله، در چيزهايى كه ركن نماز باطل نمى‌شود، مثل اين‌كه شخصى با ندانستن مسأله، سر ابهام پاها را به زمين متصل ننمايد و با ناخن بلند و يا با دامن پا، نماز خوانده است؛ در توضيح المسائل است كه «اگر با جهل به مسأله باشد نمازش صحيح است»؛ آيا قانونى دارد در امثال اين امور كه اگر شرايط يا اجزاى نماز به سبب جهل مسأله مطابق حكم شرعى انجام نشده باشد نماز صحيح باشد مگر در چند جا، يا قانون اين جور باشد: هرچه از اجزاى نماز يا شرايط آن با جهل به مسأله مطابق حكم شرعى نباشد باطل است؛ مگر در چند جا؛ يا اين‌كه هيچ قانونى كلى ندارد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است، در هر مورد به رساله مراجعه كنيد.

[سؤال 12087] 7003

بسمه تعالى 19 / 12 / 1361

حضور مبارك رهبر مستضعفان جهان، حضرت امام خمينى، روحى له الفداء، خواهشمند است بفرماييد:

استفاده از نحوۀ آوازخوانى و موسيقى به شكلى كه در زمان طاغوت كم و بيش متداول بوده است و در راديو و تلويزيون شاه از آن‌ها استفاده مى‌شده، در حال حاضر چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، غنا و موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12088] 7004

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و آرزوى موفقيت براى آن جناب، محترماً به عرض مى‌رسانم كه من پسر 17 ساله‌اى هستم. خواهشمندم به سؤال شرعى من پاسخ دهيد.

آيا از نظر شما اشكالى ندارد كه من موسيقى‌ها و سرودهايى كه ارتش جمهورى اسلامى و قسمت راديو و تلويزيون، در جهت مملكت اسلامى اجرا مى‌كنند تمرين كنم و سرودها و آهنگ‌هايى را نيز كه در قسمت جهاد سازندگى اجرا مى‌كنند، با يكى از وسايل موسيقى تمرين كنم؛ با توجه به آن‌كه به مسائل دينى شرع اسلام عمل مى‌كنم؟

بسمه تعالى، اگر موسيقى مطرب باشد، جايز نيست و در غير آن و همچنين در صداهاى مشكوك، مانع ندارد.

[سؤال 12089] 7005

بسمه تعالى 10 / 5 / 1361

درود بر شهيدان به خون خفتۀ انقلاب اسلامى كه تبلور عينى و جامعش، امام خمينى مى‌باشد و درود بر سپاهيان اسلام (پاسدار، بسيج، ارتش).

خواهشمند است مسأله‌اى را كه در ذيل مطرح مى‌شود با كمال دقت و روشن جواب دهيد و كوچك و ناچيز نشماريد:

آيا سرودهاى انقلابى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى پخش مى‌شود، گوش كردنش جايز است يا خير؟ عده‌اى معتقدند كه جايز نيست! طرح اين سؤال با توجه به اعتقاد و اعتمادى كه از صدا و سيما داريم ما را بين دو راهى، و مشكك و مردّد نموده؛ نمى‌دانيم شايد صادق باشد و ما مطلع نيستيم و يا شايد ناآگاهانه باشد و يا به اصطلاح، كاسۀ داغ‌تر از آش شده‌اند و يا با مطرح كردن مسائل عوام‌فريبانه مى‌خواهند خود را در جامعه مطرح كنند و يا حكومت را بدبين كنند؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12090] 7006

بسمه تعالى

دفتر استفتائات حضرت امام خمينى، لطفاً فتواى حضرت امام را در مورد سؤالات ذيل مرقوم فرماييد:

1. آيا گوش كردن به آهنگ‌ها يا به قولى سرودهايى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شود، اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، سرودها اشكال ندارد و آهنگ‌ها اگر معلوم نباشد كه موسيقى مطرب است يا نه، اشكال ندارد ولى گوش دادن به موسيقى مطرب جايز نيست.

2. اگر كسى نيمه شب از حيض پاك شد و دسترسى به آب نداشت چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، در وقت نماز اگر دسترسى به آب پيدا نكرد، بايد تيمم كند.

3. چيزهايى كه انسان در خواب مى‌بيند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، گذشت كه خواب حجيت ندارد.

4. آيا مى‌شود براى ديگرى صدقه داد يا از طرف ديگرى نذر كرد؟

بسمه تعالى، صدقه و نذر براى ديگرى مانع ندارد.

5. نماز مغرب كى قضا مى‌شود؛ چه ساعتى؟

بسمه تعالى، نبايد تا نصف شب به تأخير افتد و در صورت تأخير، تا پيش از اذان صبح به قصد ما في الذمّه بايد خوانده شود.

6. چرا بعضى از نمازها را بلند و بعضى ديگر را آهسته مى‌خوانيم؟

بسمه تعالى، حكم شرع مطهّر است؛ بايد از آن پيروى نمود.

7. اگر كسى معنى نماز را نداند آيا نماز او درست است؟

بسمه تعالى، نماز صحيح است.

8. آيا مى‌توان تسبيحات اربعه را يك يا دو بار بگوييم؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

9. اگر در نماز جماعت، امام ركعت سوم بود و ما رسيديم و قامت بستيم، بايد حمد و سوره بخوانيم يا تسبيحات امام كفايت مى‌كند؟

بسمه تعالى، تسبيحات امام كافى نيست و مأموم بايد حمد و سوره بخواند و اگر در ركوع امام، مأموم ملحق شود، حمد و سوره در آن ركعت ساقط است.

10. آيا درجه گذاشتن در دهان، روزه را باطل مى‌كند؟

بسمه تعالى، در صورتى كه خشك باشد مانع ندارد.

11. اگر كسى طلا بخرد به قصد اين‌كه هر وقت گران شد بفروشد اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بايد مقررات دولت جمهورى اسلامى را رعايت كند.

12. آيا موقع نماز مى‌شود چادر را روى صورت بكشيم و نماز بخوانيم؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مانع قرائت نشود اشكال ندارد.

13. در سجده‌هاى واجب قرآن اگر كسى نبود كه دعا را بخواند، مى‌توانيم مهر را روى دست بگذاريم و بالا نگه داريم تا بتوانيم سجده را به جا آوريم؟

بسمه تعالى، بايد براى سجده پيشانى بر زمين بگذارد و دعا مستحب است؛ اگر ياد ندارد لازم نيست.

14. اگر در موقع نماز، چيزى كنار دهان باشد - مانند آدامس يا شكلات - مى‌توان نماز خواند به طورى كه نخورد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه آب نشود و به حلق وارد نگردد و مانع قرائت نشود اشكال ندارد.

15. كسى كه شغل او آرايشگرى است مى‌تواند خانم‌هاى بى‌حجاب را نيز آرايش كند؟ آيا پول او حلال است؟

بسمه تعالى، از آرايش زنان بى‌حجابى كه خود را از نگاه نامحرم نمى‌پوشانند، بايد خوددارى كند.

16. آيا زن حامله بايد دو فطريه بدهد؟

بسمه تعالى، حمل تا متولد نشده فطريه ندارد.

17. اگر كسى بدون سحرى بماند، مى‌تواند روزه‌اش را بخورد؟

بسمه تعالى، افطار جايز نيست؛ مگر آن‌كه ادامۀ روزه حرجى شود.

18. آيا بدون جوراب مى‌توان جلوى نامحرم راه رفت؛ يعنى از مچ پا به پايين معلوم باشد؟

بسمه تعالى، غير از وجه و كفّين، بقيۀ بدن بايد از نظر نامحرم پوشانده شود.

[سؤال 12091] 7007

بسمه تعالى 16 / 12 / 1361

دفتر استفتاى مرجع عالى‌قدر، امام امت، دام عزّه، السلام عليكم ورحمة الله، متمنّى است فتواى امام را در مورد سؤالات زير مرقوم فرماييد:

1.

آيا موسيقى‌هايى‌كه در حال حاضر در راديو و تلويزيون نواخته و خوانده مى‌شود مجاز است؟

2.

آيا يادگيرى آلات موسيقى به عنوان نواختن و همراهى سرودهاى انقلابى و مذهبى و عرفانى مجاز است؟

بسمه تعالى، 1 و 2. موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و يادگيرى هم حكم اصل آن را دارد.

[سؤال 12092] 7008

بسمه تعالى 28 / 3 / 1361

حضور مبارك رهبر انقلاب اسلامى ايران و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى

آيا سرودهايى كه در ايران توسط صدا و سيماى جمهورى اسلامى پخش مى‌شود كه آغشته با آهنگ‌هاى متنوع است، از لحاظ شرعى مرقوم فرماييد كه جايز است يا نه؟

به اميد پيروزى اسلام عزيز و برافراشته‌تر شدن پرچم آسمانى الهى در كرۀ زمين.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12093] 7009

بسمه تعالى 27 / 6 / 1360

خدمت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام عرض مى‌كنم و طول عمر جناب‌عالى را از درگاه خداوند متعال خواستارم. احتراماً؛ به عرض مى‌رسد كه اين‌جانب پاسدار انقلاب اسلامى و مقلد شما هستم. ضرورت ايجاب مى‌كرد كه بدين‌وسيله از نظر شما در مورد سرودها و آهنگ‌هايى كه به وسيلۀ راديو و تلويزيون پخش مى‌گردد با اطلاع باشم و در ضمن، مرقوم بفرماييد منظور از هم‌نوع بودن سرودها با سرود آيت الله شهيد مطهرى چيست؟ والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12094] 7010

بسمه تعالى 18 / 6 / 1361

خواهش دارم نظر مباركتان را در مورد گوش‌دادن به ترانه‌ها و راديوهاى بيگانه و سرودهاى اسلامى كنونى با توضيح بيان فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12095] 7011

بسمه تعالى

با سلام و درود فراوان بر شما خواهران و برادرانى كه شبانه روز در راه خدا كار مى‌كنند و خسته نمى‌شوند و با درود بر امام عظيم الشأنمان، خمينى بت شكن و درود بيكران بر پيكاركنندگان در راه خدا و شهيدان به خون خفته، از صدر اسلام تا به امروز.

خواهر يا برادرى كه اين نامه را مى‌خوانيد! من از طرف چند نفر از خواهران انجمن اسلامى در شهرستان بندر انزلى، سؤالاتى كه براى ما مطرح شده و مبهم مى‌باشد، سؤال مى‌كنم و اميدوارم با پاسخ دادن هرچه زودتر، ما را از ابهام خارج كنيد؛

قبلاً از زحمات شما تشكر و قدردانى مى‌كنيم:

1. آيا گوش دادن به سرودهايى كه امروزه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شود جايز است؟ زيرا بسيارى از آن‌ها با وسايلى نظير ارگ، جاز، پيانو و... نواخته مى‌شود. البته ناگفته نماند كه محتواى سرودها بسيار خوب است؛ اما ما مردّد هستيم كه به آن‌ها گوش بدهيم يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. خود من گاهى وقت‌ها براى خريد - كه كنترل چادر مشكل است - با مانتوى گشاد و بلند و شلوار و جوراب كلفت و روسرى كه تا روى شانه را مى‌پوشاند، بيرون مى‌روم؛ اما بعضى از خواهران قبول ندارند. اين سؤال براى ما مطرح شده كه آيا درست است يك خواهر حزب‌اللهى در اين شرايط با مانتوى اسلامى بيرون برود يا خير؟

بسمه تعالى، در حجاب واجب از نامحرم، لباس به خصوصى معتبر نشده است؛ اگر چه بهتر است چادر بپوشند.

3. آيا كوتاه‌كردن مو براى خواهران به دليل جلوگيرى از ريزش مو و رفع موخوره و در كل براى بهتر رعايت كردن اصول بهداشتى، از نظر شرعى اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد در فرض مرقوم.

4. سؤال شخصى بندۀ حقير در مورد نماز شب است؛ در قنوت وتر بايد در حق چهل مؤمن دعا كرد.

موضوع اين‌جا است كه ما نمى‌دانيم در حق چه كسانى بايد دعا كرد؛ اگر امكان دارد نام چهل مؤمن را ذكر كنيد.

بسمه تعالى، مى‌تواند براى هر فرد مؤمنى كه انسان بخواهد دعا نمايد.

[سؤال 12096] 7012

بسمه تعالى 21 / 1 / 1361

حضور محترم مسئولين دفتر امام خمينى سلام عرض مى‌كنم؛ از محضرتان تقاضاى پاسخ به چند سؤال را داشتم:

1. آيا از لحاظ شرعى گوش‌كردن به موسيقى راديو و تلويزيون اشكال دارد يا نه؟ اگر آرى، پس چه نوع از آن گوش كردنش جايز است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. آيا فرزند پسر مى‌تواند بدون اجازۀ پدرش به نماز جماعت حاضر شود؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. آيا فرزند پسر مى‌تواند بدون اجازۀ پدرش در نماز جمعه شركت كند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12097] 7013

بسمه تعالى 19 / 6 / 1361

پسرى هستم 15 ساله كه در كلاس سوم راهنمايى مشغول تحصيلم. از موقعى كه انقلاب شده و سرودهاى انقلابى از راديو پخش مى‌شود و رهبر عظيم الشأن انقلاب فرمودند كه شنيدن آن اشكالى ندارد، من در روز 10 الى 15 دقيقه اختصاصاً وقت خود را صرف شنيدن سرود مى‌نمايم؛ ولى پدرم مانع مى‌شود و مى‌گويد: شنيدن آن به اين شكل خالى از اشكال نيست؛ مى‌خواستم نظر رهبر معظّم انقلاب اسلامى ايران را در اين مورد بدانم تا به تكليف شرعى خود عمل نمايم. با تقديم احترام

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12098] 7014

بسمه تعالى

با عرض سلام به پيشگاه محترم فقيه عالى‌قدر و رهبر كبير و آگاه انقلاب اسلامى، امام خمينى و با عرض سلام به خدمتگزاران اسلام در دفتر امام. با اميد و آرزوى فراوان، پيروزى انقلاب اسلامى به رهبرى امام امت و پدر بزرگوار تمامى شيعيان جهان را خواستارم و از پيشگاه ولى عصر، امام زمان - عجّل الله تعالى فرجه - نابودى و شكست دشمنان دين و اسلام را عاجزانه خواستار مى‌باشم. بارى با عرض معذرت از گرفتن وقت گران‌بهاى شما، خواهشمندم به چند سؤال من جواب دهيد.

1. آيا اين سرودهاى انقلابى را كه در راديو و تلويزيون پخش مى‌كنند؛ چون با موسيقى توأم است گوش كردن آن‌ها حرام يا گناهى را شامل مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

2. من شنيده‌ام مى‌گويند آن‌ها كه از فلان شخص تقليد مى‌كنند، هم تلويزيون براى آن‌ها حرام است و هم نماز جمعه كه مى‌خوانند جاى نماز ظهر را نمى‌گيرد و بايد نماز ظهر را هم بخوانند. ولى پدرم مى‌گويد مى‌شود اين دو مسأله را به امام خمينى رجوع كرد، آيا مى‌شود يا خير؟ و آيا اگر به امام خمينى رجوع كردم نماز ظهر را هم بايد بخوانم يا خير؟

بسمه تعالى، رجوع جايز است و نماز جمعه كفايت از ظهر مى‌كند.

3. فيلم‌هايى كه در تلويزيون پخش مى‌شود، آيا تماشا كردن آن‌ها گناهى دربردارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12099]

4. آيا اگر كسى شعر بگويد و يا داستان بنويسد و آن را براى راديو و تلويزيون بفرستد كه پخش شود، گناهى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12100]‘ 244

3. شنيدن سرودهايى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شود چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12101]‘ 1745

2. موسيقى‌اى كه فعلاً از صدا و سيماى جمهورى اسلامى پخش مى‌شود اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12102] 7314

4. در تلويزيون يا راديو سرودهاى انقلابى پخش مى‌شود، ولى انسان نمى‌داند حرام است يا خير و شايد در آن‌ها تار و نى و مانند آن‌ها باشد، استماع آن حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

[سؤال 12103]‘ 2085

6. سرودهايى كه معمولاً راديو مى‌گذارد و همراه با آهنگ است چه حكمى دارند؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

[سؤال 12104]‘ 5952

2. حكم موسيقى‌هايى كه الآن از راديو و تلويزيون پخش مى‌شود را بفرماييد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12105] 6865

3. حكم موسيقى مطرب چيست؟ و به چه نوع موسيقى گفته مى‌شود؟ و با صداى مشكوك چه فرقى مى‌كند؟ و آيا آهنگ‌هايى كه راديو و تلويزيون پخش مى‌كنند از نظر شرعى اشكال دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است.

[سؤال 12106] 5729

3. آيا گوش دادن به آهنگ‌هايى (سرودها) كه در حال حاضر در راديو و تلويزيون اجرا مى‌شود، فعل حرام است؟ چون به هر حال موسيقى در آن‌ها به كار رفته؛ مثلاً برنامۀ خانواده را كه از راديو گوش مى‌دهيم، برنامۀ تربيتى دارد، آشنايى با قرآن و تفسير و حديث و... كه برنامه‌هاى خوبى هستند و شنيدنشان مفيد است ولى در بين پخش اين برنامه‌ها، موسيقى و آهنگ است؛ اگر تماماً بشنويم، فعل حرام است و اگر در موقع موسيقى و شعار كه توأم با موسيقى است خاموش كنيم، بعد يادمان مى‌رود دوباره روشن كنيم و از شنيدن آن مطالب محروم مى‌گرديم؛ تكليف چيست؟ چرا بايد هنوز اين موسيقى و غنا از راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى پخش شود؟ آيا كسى نيست رسيدگى كند؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12107] 5525

2. تمام سرودهاى انقلابى كه موسيقى به همراه دارد، شنيدن آن‌ها درست است يا نه، و آيا بايد از شنيدن موزيك‌هايى كه گاه‌به‌گاه در لابه‌لاى برنامه‌هاى تلويزيون شنيده مى‌شود، پرهيز كرد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب، حرام و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12108] 1625

2. آيا گوش كردن به تمام موسيقى‌هايى كه از صداى جمهورى اسلامى پخش مى‌شود حلال است؛ حتى آن موسيقى‌هاى غربى كه به عنوان انقلابى بودن در برنامه‌هايى از جمله برنامه‌اى به نام «جهانى در انقلاب» كه قبل از اخبار ساعت 8 پخش مى‌شود؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12109] 3255

5. سازى كه از راديو ايران پخش مى‌شود، شنيدن آن چطورى است؟ عده‌اى مى‌گويند كه ساز غنا است.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12110]‘ 4988

2. گوش كردن به موسيقى‌هايى كه از راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى به هنگام پخش سرودها و يا در بين برنامه‌ها پخش مى‌شود حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12111] 7360

4. گوش دادن به سرودهاى آهنگ‌دار چه صورتى دارد؟ (آن‌هايى كه در راديو و تلويزيون پخش مى‌كنند)

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

[سؤال 12112]‘ 1922

4. گوش دادن به چه نوع موسيقى حلال است و اين صداهايى كه از راديو پخش مى‌شود - اگرچه طرب‌انگيز يا صداى زن نامحرم هم باشد - حلال است؟ يا وظيفۀ ما گوش ندادن است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12113]‘ 5981

3. زياد سؤال مى‌كنند كه اين آوازهاى راديو و تلويزيون، همۀ آن‌ها استماعش اشكال ندارد و هيچ‌كدام موسيقى نيست و ما مى‌توانيم همۀ اين صداها و آهنگ‌ها را گوش دهيم؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك، مانع ندارد.

[سؤال 12114]‘ 1685

6. در سرودهايى كه در حال حاضر از راديو و تلويزيون ايران پخش مى‌شود به قدر زيادى از موسيقى استفاده مى‌شود و حتى مى‌توان گفت با ترانه، از نظر حرف‌ها فرق دارد، با در نظر گرفتن حرمت موسيقى، گوش كردن به اين نوع سرودها چگونه است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12115] 5009

3. آيا سرودهايى كه اكثراً با آهنگ در راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى پخش مى‌شود حكم موسيقى مطرب را دارد يا از صداهاى مشكوك مى‌باشد؟

بسمه تعالى، ميزان، تشخيص عرف است.

[سؤال 12116]‘ 5597

3. آهنگى كه تلويزيون مى‌زند، اگر هيچ لذتى در آن نباشد، آيا حرام است؟

بسمه تعالى، اگر موسيقى است حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12117] 4417

7. گوش كردن به آهنگ‌هايى كه اكنون در راديو و تلويزيون وجود دارد، چه‌صورت دارد؟ (در سرود يا غيره) و اگر كسى شك كند موسيقى هست يا نه، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12118] 6425

2. در راديو تواشيح توالى، مدح ائمه طاهرين عليهم‌السلام يا واقعۀ كربلا را با وزن و ساز و طرب و با لحن خوب مى‌خوانند. آيا استماعش جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر غنا و موسيقى نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12119]‘ 1570

3. گوش دادن به آهنگ‌ها و صداهايى كه در سرودهاى راديو يا در برنامه‌هاى كودك و فيلم‌هاى سينمايى تلويزيون مى‌گذارند چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12120] 1629

3. آيا استماع تمام موسيقى‌هايى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران پخش مى‌شود جايز است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12121]‘ 3165

10. شنيدن سرودها و شعرهايى كه توأم با آهنگ و موسيقى است و از راديو پخش مى‌شود، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12122] 2140

2. آيا شنيدن موسيقى و يا سرودهايى كه از صدا و سيماى جمهورى اسلامى پخش

مى‌شود اشكالى ندارد؟ بعضى مواقع از راديو مشهد، موسيقى محلى به نام ترانۀ انقلابى پخش مى‌شود؛ شنيدن آن چگونه مى‌باشد؟ خواهشمندم توضيح بيشتر دهيد.

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12123]‘ 1605

3.

مارش‌هاى نظامى كه جنبۀ حماسى دارد و سمفونى بتهون، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟

4.

لطفاً مشخص بفرماييد از آهنگ‌هايى كه از راديو و تلويزيون ايران پخش مى‌شود كدام آهنگ‌ها از نظر شرعى بلااشكال است با ذكر اسم؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12124] 5446

4. صداهايى كه به وسيلۀ آلات لهو ايجاد مى‌شود، مانند انواع صداهايى كه در راديو پخش مى‌شود، از جمله صدايى كه قبل از خلاصۀ اخبار زده مى‌شود، جايز است گوش داد يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و اگر مطرب بودن صدا، مشكوك باشد استماع آن جايز است.

[سؤال 12125] 2415

2. سرودهايى كه از راديو و تلويزيون به طور مطلق پخش مى‌شود مطلقاً چه اشكالى دارد و آيا جزء موسيقى به حساب مى‌آيد يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12126] 5576

4. سرودهاى صدا و سيماى جمهورى اسلامى كه اكثراً موسيقى دارند آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

[سؤال 12127] 494

6. سرودها و آهنگ‌هايى كه در تلويزيون و راديو خوانده مى‌شود چه حكمى دارند و همچنين خريد و فروش آلات موسيقى در رابطه با آن؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد. خريد و فروش و استعمال آلات لهو حرام است.

[سؤال 12128] 7424

3. ما حكم السماع و الاستماع إلى الأناشيد المذاعة من راديو الجمهورية الإسلامية، أم هناك استثناء؟

بسم الله تعالى، يحرم الاستماع إلى ما اُحرز أ نّه من الموسيقى المطرب و يجوز فيما سوى ذلك.

[سؤال 12129]‘ 3668

4. شنيدن غنا و ديدن فيلم‌هاى تلويزيونى و داخل شدن در امكنه‌اى كه مى‌داند قهراً نگاهش به نامحرم مى‌افتد با عدم وجود شرايط امر به معروف چه حكمى دارد و آيا در حكم شرع بين قواى سه گانۀ بصر و سمع و لمس فرق است؟

بسمه تعالى، جايز نيست و براى هر يك از قواى سه گانه وظيفۀ جداگانه است.

غيبت كردن از مجرى برنامه تلويزيون

[سؤال 12130] 7015

بسمه تعالى 19 / 12 / 1361

حضور رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، تقاضاى استفتا در مورد مسائل زير را داريم:

1. صحبت كردن پشت سر فردى كه در تلويزيون در حال اجراى برنامه مى‌باشد

چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، عيب‌جويى و تنقيص مسلمان جايز نيست.

2. حكم گوش دادن به سرودهاى انقلابى كه با موسيقى همراه است چيست؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

3. نگاه كردن به زن‌هايى كه از تلويزيون جمهورى اسلامى ايران برنامه اجرا مى‌كنند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، نگاه كننده اگر زن را نشناسد، مانع ندارد در فرض عدم فساد و همچنين اگر فقط به وجه و كفّين نگاه كند و ريبه و فسادى نباشد، جايز است؛ هرچند زن را بشناسد.

تماشاى تصاوير و فيلم‌هاى تلويزيونى

[سؤال 12131] 7016

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 448 ]

زمان: 3 دى 1366 / 2 جمادى الاول 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: حكم تماشاى فيلم‌هاى تلويزيونى شهوت‌انگيز

سؤال كننده: خامنه‌اى، سيد على (رئيس جمهور)

[بسم الله الرحمن الرحيم. محضر مبارك رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

فتواى حضرت‌عالى در پاسخ به نظرخواهى مسئولان صدا و سيما در مورد فيلم‌ها و آهنگ‌ها پاسخ قاطعى به ابهام‌ها بود و خيال مردم و مسئولين را از جهت فتواى حضرت‌عالى آسوده كرد. باقى مى‌ماند اين نكته كه حضرت‌عالى جواز تماشاى فيلم‌ها را موقوف فرموده‌ايد به اين‌كه شهوت‌انگيز نباشد. واقعيت اينست كه تماشاى پيكر عريان ورزشكاران براى بسيارى از زنان و تماشاى چهره و حركات بسيارى از زنان در فيلم‌ها براى اغلب جوانان شهوت‌انگيز است. سؤال اين است كه آيا مسئولان صدا و سيما وظيفه دارند كه آنچه براى بسيارى از مردم شهوت‌انگيز است پخش نكنند؟ و آيا

ما به عنوان مسئولين كشور وظيفه داريم آن‌ها را از تهيه و توليد و پخش آن منع كنيم؟ يا اين‌كه چنين وظيفه‌اى بر عهدۀ ما نيست و كافى است به مردم بگوييم هر كه با تماشاى اين فيلم‌ها دچار شهوت مى‌شود به تلويزيون ما نگاه نكند؟

مستدعى است حقير را در اين مورد راهنمايى فرمايند. ادام الله عزّكم و ظلكم

2 / 10 / 66 - سيد على خامنه‌اى]

بسمه تعالى

هر كس با تماشاى اين فيلم‌ها دچار شهوت شود بايد اجتناب كند و هر كس با شهوت به اين فيلم‌ها نگاه كند مرتكب گناه شده است.

3/ 10/ 66 - روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12132] 7017

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 445 ]

زمان: 30 آذر 1366 / 29 ربيع الثانى 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: برنامه‌هاى نمايشى و فيلم‌هاى تلويزيون

سؤال كننده: هاشمى، محمد (رئيس صدا و سيماى جمهورى اسلامى) - فردوسى‌پور، اسماعيل (اعضاى سرپرستى صدا و سيماى جمهورى اسلامى)

[ بسمه تعالى. همچنان كه استحضار داريد در برخى از برنامه‌هاى نمايشى سيماى جمهورى اسلامى ايران نظير فيلم‌هاى سينمايى يا ساير برنامه‌هاى نمايشى اعم از داخلى و خارجى، زنان نمايشگر حضور دارند كه حسب موضوع بعضاً از ضوابط كامل پوشش اسلامى در حد چهره و گردن و موى سر برخوردار نيستند و همچنين در پاره‌اى از ورزش‌هاى مرسوم از قبيل «كُشتى» و «فوتبال» قسمتى از بدن ورزشكاران مرد پوشيده نيست، استدعا دارد جهت روشن شدن موضوع نظر مبارك را در خصوص موارد زير اعلام فرماييد:

1.

پخش برنامه‌هاى تلويزيونى كه در آن‌ها بر حسب موضوع زنانى ايفاى نقش مى‌نمايند كه ضوابط كامل پوشش اسلامى در حد چهره و گردن و موى سر را رعايت ننموده‌اند.

2.

پخش برنامه‌هاى ورزشى نظير كُشتى و فوتبال كه در آن قسمتى از بدن مردان ورزشكار پوشيده نيست.

3.

نگاه كردن به برنامه‌هاى فوق الذكر كه از تلويزيون پخش مى‌شود. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

محمد هاشمى

بسمه تعالى

محترماً معروض مى‌دارد، در رابطه با پخش برخى فيلم‌هاى خارجى يا توليد داخلى و سريال‌هايى مانند «پاييز صحرا» و «آيينه»، «نفوذ» و غيره و همچنين پخش آهنگ‌هاى موسيقى از صدا و سيما، از سوى امت شهيدپرور شكاياتى به شوراى سرپرستى مى‌رسد مبنى بر اين‌كه پخش اين فيلم‌ها و سريال‌ها و آهنگ‌ها خلاف شرع مقدس اسلام و مخالف اهداف عالى انقلاب است و با نظام جمهورى اسلامى تناسب ندارد و هزينه كردن بودجه براى ساختن آن اسراف محسوب مى‌شود، گو اين‌كه احياناً جنبه‌هاى آموزنده، تفريحى و سرگرم‌كننده نيز دارد.

در انطباق اين‌گونه موارد با فتاواى موجود در رساله‌هاى عمليه و تحرير الوسيلۀ آن حضرت و احراز و تفكيك مجاز از غير مجاز اختلاف نظر وجود دارد و نمى‌توان جواب صريح و صحيحى به مستشكلان ارائه نمود. اختلاف سليقه نيز الى ما شاء الله موجود است و انسان نمى‌داند چه بايد بكند و در اين شرايط حساس جنگى كه از اهمّ امور است تكليف چيست؟

نكتۀ ديگر اين‌كه وقتى شكايات كه معمولاً از امتِ مورد توجه امام بزرگوار مى‌باشد به مديران و مسئولان اجرايى ارجاع مى‌شود مى‌گويند، امام - مدّ ظله العالى -

تمام اين برنامه‌ها را مى‌بينند و آهنگ‌ها را گوش مى‌كنند اگر اشكالى داشته باشد تذكر مى‌دهند. از آن‌جا كه رسيدگى به شكايات و پاسخ به آن‌ها و اقدام فورى براى رفع نواقص، يكى از وظايف قانونى شوراى سرپرستى مى‌باشد مستدعى است نظر مبارك را نسبت به موارد يادشده مرقوم فرماييد تا بتوانيم از آغاز دورۀ جديد وظيفۀ خطير شرعى و قانونى خود را به خوبى انجام دهيم و در پيشگاه آن امام عظيم‌الشأن و امت الهى ايران مسئول نباشيم.

اسماعيل فردوسى‌پور]

بسمه تعالى

نظر نمودن به اين قبيل فيلم‌ها و نمايشنامه‌ها هيچ يك اشكال شرعى ندارد و بسيارى از آن‌ها آموزنده است و پخش آن‌ها نيز اشكالى ندارد. و همين طور فيلم‌هاى ورزشى و آهنگ‌ها اكثراً بى‌اشكال است. گاهى خلافْ به طور نادر ديده مى‌شود، كه بايد بيشتر مواظبت كرد. لكن دو نكته بايد مراعات شود: اول آن‌كه كسانى كه گريم مى‌كنند بايد محرم باشند و اجنبى حرام است چنين كارى را انجام دهد. دوم آن‌كه بينندگان از روى شهوت نظر نكنند.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12133] 7018

بسمه تعالى 13 / 9 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، ضمن عرض احترام نسبت به آن دفتر، نظر شريف امام را در مسأله زير خواهانم.

آيا نگاه كردن زن، به صورت و موى مرد ناطق تلويزيون، و يا نگاه كردن مرد به صورت و موى زن ناطق تلويزيون، حرام است؟

بسمه تعالى، اگر بدون مفسده باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12134] 7019

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران! خواهشمند است، در صورت امكان، به مسألۀ زير پاسخ دهيد! (نظر صريح امام خمينى)

1. آيا برنامۀ ورزشى كه از تلويزيون پخش مى‌شود، مانند؛ كشتى، فوتبال، واليبال كه مردان، قسمت‌هايى از بدنشان لخت است، براى زنان حرام است، يا خير؟

بسمه تعالى، اگر موجب فتنه و فساد براى بيننده نباشد، اشكال ندارد.

2. در صورت نداشتن پدر، آيا مى‌توان بدون رضايت مادر يا عدم رضايت وى، داوطلبانه به جبهه جنگ رفت، يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى اگر بر شخص، لازم و متعيّن نشده و موجب اذيّت پدر يا مادر باشد، سعى كند آن‌ها را راضى نمايد.

[سؤال 12135] 7020

بسمه تعالى

امام عزيز! آيا تماشاى تلويزيون يا پردۀ سينما، امروز باز هم حرام است؟ مثلاً آقايى اخبار مى‌گويد يا فيلم‌هاى خوب بيدار كننده مى‌دهند، تماشا كردن به مردان اين فيلم‌ها حرام است يا خير؟

در خاتمه، دوام عمر آن يگانه رهبر انقلاب را از خداوند احديت خواستارم.

بسمه تعالى، اگر مفسده نداشته باشد، مانع ندارد و در صورت داشتن مفسده، بايد اجتناب شود.

[سؤال 12136] 7021

بسمه تعالى

اگر در تلويزيون فيلم كشتى نشان دهند و زن‌ها ببينند، آيا حرام است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد، مگر آن‌كه مفسده‌اى بر آن مترتّب باشد.

[سؤال 12137]‘ 1715

4. نگاه كردن به صورت زن در تلويزيون آيا حرام است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر در فرض وجود مفسده.

[سؤال 12138]‘ 1992

2. حكم شرعى نشان دادن بازى‌هاى فوتبال يا كشتى كه مردان با شورت در تلويزيون ظاهر مى‌شوند چيست؟

بسمه تعالى، نشان دادن فيلم‌ها و نظر كردن به آن اشكال ندارد؛ مگر آن‌كه مفسده‌اى بر آن مترتب باشد.

[سؤال 12139]‘ 4710

4. نگاه كردن مردان به صورت و دست زنانى كه در تلويزيون ظاهر مى‌شوند جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12140]‘ 7014

3. فيلم‌هايى كه در تلويزيون پخش مى‌شود، آيا تماشا كردن آن‌ها گناهى دربر دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12141]‘ 23

3. براى ما خانم‌ها ديدن مردان در تلويزيون يا جاهاى ديگر اگر با قصد سوء همراه نباشد، آيا اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور مانع ندارد.

[سؤال 12142]‘ 7314

3. در تلويزيون فيلم‌هايى نشان مى‌دهند كه خانم‌ها مكشّفه، بازى مى‌كنند؛ به

صورت آن‌ها نگاه كردن چه صورتى دارد؟ و يا به اعضاى پوشيدۀ بدن آن‌ها چطور؟

بسمه تعالى، با مفسده اجتناب لازم است. و همچنين اگر آن‌ها را بشناسد و با نبود مفسده و عدم شناخت مانع ندارد.

[سؤال 12143] 7015

3. نگاه كردن به زن‌هايى كه از تلويزيون جمهورى اسلامى ايران برنامه اجرا مى‌كنند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، نگاه كننده اگر زن را نشناسد، مانع ندارد در فرض عدم فساد، و همچنين اگر فقط به وجه و كفّين نگاه كند و ريبه و فسادى نباشد، جايز است؛ هرچند زن را بشناسد.

[سؤال 12144] 6988

2. فيلم‌هايى كه در تلويزيون پخش مى‌شود كه زن‌هاى بى‌حجاب و بدون پوشش اسلامى داخل آن هستند. نظر كردن به اين فيلم‌ها چگونه است؟

بسمه تعالى، در صورت عدم مفسده، مانع ندارد.

قوانين و مقررات دولتى

انجام فريضه نماز در ادارات

[سؤال 12145] 7022

بسمه تعالى 12 / 10 / 1358

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر تشيع رهبر عظيم الشأن امام خمينى دام بقاؤه

به عرض عالى مى‌رساند در بعضى از ادارات دولتى نماز جماعت داير نموده‌اند اگر كارمندى بخواهد شركت كند به مدت خواندن نماز بايد كارش را ترك بنمايد.

1.

اگر در موقع شركت نمودن نماز جماعت كارمند لطمه‌اى به كارش نخورد و بيكار باشد چه صورت دارد؟

2.

اگر در موقع شركت در نماز جماعت كارش تأخير كند چه صورت دارد؟

3.

در صورت مجاز بودن عمداً نماز جماعت را ترك كند چه صورت دارد؟

مستدعى است نظر مبارك را جهت آگاهى برادران دينى اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، نماز جماعت واجب نيست و اگر منافاتى با مقررات استخدامى شما نداشته باشد مانع ندارد.

[سؤال 12146] 7023

بسمه تعالى 17 / 8 / 1358

دفتر امام خمينى، احتراماً؛ اين‌جانب كارگر وزارت نفت اهواز هستم. چون وقت كار وزارت نفت يكسره از ساعت هفت تا ساعت سه بعدازظهر مى‌باشد، آيا بنده مى‌توانم نماز ظهر و عصر را سرِ كار بخوانم؟ خواهشمند است، جواب مسأله را براى بنده ارسال فرماييد.

بسمه تعالى، اگر منافات با كار استخدامى ندارد، به نحو متعارف مانع ندارد.

[سؤال 12147] 7024

بسمه تعالى

بنده مستخدم اداره هستم. آيا جايز است موقع ظهر كه كار كردن ضرورتى ندارد، كار را تعطيل كرده و به خاطر كسب فيض بيشتر در نماز جماعت مسجد شركت كرده و در عوض، آخر وقت كار كنم؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر بر خلاف مقررات استخدامى شما نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12148] 7025

بسمه تعالى 2 / 6 / 1361

ما چند نفر نگهبان در شركتى مشغول به كار هستيم. در وقتى كه نماز جماعت برقرار مى‌شود. نماز جماعت مى‌خوانيم و عده‌اى براى شك انداختن در كار ما مى‌گويند نماز شما اشكال دارد براى اين‌كه بايد شكسته خوانده شود. دوم اين‌كه از وقت شركت دزديده‌ايد. بارى رهبر عزيزتر از جانم چون هر نوبت سه نفر مشغول حفاظت مى‌باشند مى‌توانيم يك نفر انجام وظيفه بكند و دو نفر ديگر در نماز شركت كنند خواهش مى‌كنم جوابم را بدهيد تا به همگى آن‌ها نشان داده تا دهان آن‌ها بسته باشد.

1.

آيا بعد از نماز شكستۀ جماعت بعد كه آمديم منزل بايد نماز را تمام به‌جا بياوريم؟

2.

آيا از وقت شركت دزديده‌ايم يا نه؟

از حضور محترم رهبرم و امامم خيلى خيلى سپاس‌گزارم به اميد روزى كه در ايران و تمام سراسر جهان به رهبرى شما امامم اثرى از زور و ظلم و ستم نباشد.

بسمه تعالى، بايد مطابق مقررات عمل كنيد و نمازى كه در محل كار شكسته بخوانيد در منزل اعاده ندارد.

[سؤال 12149] 7026

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 18، ص 185 ]

زمان: 23 مهر 1362 / 8 محرّم 1404

مكان: تهران، جماران

موضوع: فريضۀ نماز جماعت در ادارات، كارخانه‌ها و بانك‌ها در وقت ادارى

مخاطب: موسوى، ميرحسين (نخست وزير)

[بسمه تعالى؛ محضر مبارك بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، بعد از درود و سلام بى‌پايان، از آن‌جا كه در بعضى از شعبات بانك‌ها و ادارات انجام فريضۀ نماز به صورت جماعت به هنگام وقت فضيلت موجب سوء استفاده و يا اضرار به بيت‌المال مى‌گردد لذا سؤالات زير در اين رابطه مطرح است:

1.

در صورتى كه نماز جماعت در اول وقت باعث افت توليد يك كارخانه شود و يا اختلالى در امر توليد به وجود آورد، آيا مسئول كارخانه مى‌تواند از كاركنان بخواهد تا نماز را بعد از اتمام كار بخوانند؟

2.

اگر از بخشنامۀ دولت مبنى بر اقامۀ نماز جماعت، در شعبه‌اى از بانك‌ها و يا ادارات سوء استفاده شود و كار مردم تعطيل گردد، آيا مى‌توان اقامه نماز را به اتمام وقت ادارى كه حدود ساعت 2 بعد از ظهر است محول كرد؟

3.

آيا دولت مجاز است كه در صورت مشاهدۀ اضرار به بيت‌المال و يا وهن حيثيت جمهورى اسلامى به علت سوء استفادۀ عده‌اى، به صورت موردى نماز جماعت را در اول وقت ملغى نمايد؟

مير حسين موسوى نخست وزير ]

بسمه تعالى

[جواب] 1. بايد نماز را بعد از اتمام كار بخوانند و اگر كارخانه دولتى است، مسئول هم نمى‌تواند اجازه دهد.

[جواب] 2. لازم است پس از وقت ادارى نماز بخوانند.

[جواب] 3. دولت مى‌تواند، بلكه در صورت مذكور لازم است الغا كند.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12150] 7027

بسمه تعالى 2 / 9 / 1361

محضر محترم رهبر عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله

با سلام و آرزوى طول عمر با عزت

نظر به اين‌كه هنگام اذان ظهر جهت اداى فريضه نماز حدود نيم ساعت ادارات تعطيل مى‌شوند، اگر منزل كسى جنب اداره‌اى باشد، كه در آن كار مى‌كند آيا مى‌تواند در همين فاصلۀ زمانى مقرر، جهت صرف غذا و نماز به منزل خويش مراجعه كند يا خير؟

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات عمل شود.

[سؤال 12151] 7028

بسمه تعالى

دفتر زعيم عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، خواهشمند است دو سؤال اين‌جانب را به عرض امام امت رسانده و از ايشان كسب تكليف فرماييد:

1. مرسوم گرديده مدتى از وقت ادارات دولتى - گاهى تا يك ساعت - براى اداى نماز ظهر تعطيل مى‌گردد؛ پاره‌اى از ادارات، در محل اداره، نمازخانه تشكيل داده، نماز مى‌خوانند و عده‌اى هم براى نماز و يا به عنوان نماز، از ادارات خارج مى‌گردند. كسانى كه در محل اداره نماز بر پا مى‌دارند، اغلب بلندگو نصب كرده و حدود نيم يا يك ربع ساعت هم به وقت نماز مانده، نوار قرآن و يا دعا پخش مى‌كنند. خواهشمند است تكليف شرعى را از لحاظ: صرف وقت ادارى براى نماز؛ برپا داشتن نماز در

محل اداره؛ برپا داشتن نماز كارمندان در مسجد، اگر نزديك اداره باشد؛ شركت كليۀ كارمندان در نماز در اداره و يا صرف آن در خارج از اداره و همچنين از لحاظ نصب بلندگو و ايجاد سر و صدا و تكليف ارباب رجوع در مدت فوق، روشن فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه بر خلاف قرار استخدامى آن‌ها نباشد مانع ندارد.

2. به حسب توجه به حضرت بارى تعالى و توكل به خدا در انجام امور، هم اكنون بيشترين نامه‌هاى ادارى با «بسمه تعالى» آغاز گشته و حتى اغلب، آن را در بالاى نامه‌هاى ادارى نيز چاپ كرده‌اند؛ علاوه بر مورد فوق، مرسوم گشته هنگامى كه نامه‌اى به دستگاهى مى‌رسد، شخص مسئول و يا ارجاع كننده، عنوان ارجاع خود را با «بسمه تعالى» شروع مى‌كند، ارجاع كنندۀ بعدى نيز به همين شكل عمل مى‌كند؛ بدين ترتيب، گاهى ممكن است در نامه‌اى، به علل مختلف، چندين بار ارجاع مى‌خورد و يا پاسخ ارجاع كننده روى همان نامه داده مى‌شود.

بسمه تعالى، اشكال ندارد ولى از انداختن در جاهاى هتك‌آميز اجتناب شود.

[سؤال 12152] 417

4. چون در زمان دولت برادر شهيد رجايى در ظهرها نيم ساعت مخصوص نماز تعيين و ابلاغ به كليه ادارات دولتى شده بود، وظيفه كاركنان دولت در زمان حال نسبت به آن دستورالعمل چيست؟

بسمه تعالى، مقررات را مراعات نمايند.

[سؤال 12153] 7029

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

همان‌طور كه مستحضريد كاركنان دولت جهت برگزارى نماز جماعت ظهر و عصر به مدت نيم ساعت دست از كار مى‌كشند و چون برخى از واحدهاى فنى شركت مخابرات به صورت كشيك انجام وظيفه مى‌نمايند و ناچارند از بعد از ظهر تا صبح روز بعد در محل كار خود باشند درخواست نمودند كه نماز مغرب و عشا را هم در اول وقت به مدت نيم ساعت به صورت جماعت برگزار نمايند، لذا از محضر مبارك

آن رهبر عظيم الشأن تقاضاى كسب اجازه را داريم.

بسمه تعالى، با اجازۀ مسئولين و مراعات مقررات اشكال ندارد.

[سؤال 12154] 772

2. بنده كارمند شركت نفتم و ساعت كار بنده از هفت صبح تا دو بعد از ظهر است اما بنده مايلم كه نماز ظهر را در وقت شرعى در مسجد بخوانم، آيا مجاز هستم كه براى خواندن نماز از اداره خارج شوم.

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات اداره رفتار نماييد.

[سؤال 12155]‘ 70

3. آيا موقعى كه كار ادارى است و لطمه‌اى به كار دولت نمى‌خورد مى‌توان نماز خواند يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12156] 1598

4. همان‌طور كه اطلاع داريد مرحوم شهيد رجايى اعلام نمودند كه در ادارات دولتى از اول اذان ظهر به مدت نيم ساعت كاركنان ادارات نماز به پا دارند. با اين حال آيا رؤساى ادارات چنين حقى دارند كه اين ساعت را تغيير بدهند و مثلاً يكى دو ساعت عقب بيندازند؟

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى لازم است.

رعايت مقررات در ادارات، مراكز آموزشى و درمانى

[سؤال 12157] 7030

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً به استحضار مى‌رساند نظر به اين‌كه مراجعه افراد جهت ملاقات بيماران

بسترى طى يك برنامه تنظيم شده در اين بيمارستان انجام مى‌گيرد، و عدم رعايت برنامه مذكور مشكلاتى به همراه داشته و علاوه بر در خطر بودن حال بيماران به دليل عفونى شدن بخش‌ها يك نوع بدنظمى در انجام وظايف محوله به كارمندان را نيز در بردارد. لذا از آن دفتر محترم تقاضا مى‌شود از محضر مبارك حضرت امام سؤال شود فتواى شريف خود را در اين باره امر به ابلاغ فرمايند كه آيا در جهت برقرارى نظم بيمارستان و حفظ سلامت بيماران مى‌توان از اين‌گونه ملاقات‌هاى خارج از برنامه جلوگيرى به عمل آورد يا خير؟

در خاتمه طول عمر و صحت و سلامت حضرت امام را از خداوند تبارك و تعالى خواستاريم.

بسمه تعالى، بايد مطابق برنامه عمل كنند و مسئولين مى‌توانند نظم را برقرار نمايند.

[سؤال 12158] 5479

4. با عرض معذرت؛ اگر مصلحت باشد هر هفته در بيمارستان‌ها در روز شنبه به ناخن‌هاى بهياران نگاه شده، باشد تا بلكه ان شاء الله يكى ديگر از آثار رژيم طاغوتى از بين برود.

بسمه تعالى، حق تفتيش و مزاحمت ندارند؛ ولى بهياران بايد ضوابط اسلامى و مقررات استخدامى بيمارستان را مراعات نمايند.

[سؤال 12159] 5561

3. يكى از قوانين پرستارى، مراقبت از بيماران با مذاهب مختلف (اديان رسمى كشور) و يا حتى مشرك و كافر (بهايى). بدون در نظر گرفتن سن، جنس، نژاد و مذهب مى‌باشد. حكم شرعى در مورد مراقبت از اين‌گونه بيماران چيست؟

بسمه تعالى، طبق مقررات بيمارستان، با مراعات ضوابط شرعى عمل نمايند.

[سؤال 12160] 7031

بسمه تعالى

دفتر محترم امام

خوابگاه دانشجويان متأهّل دانشگاه صنعتى شريف - كه مالك آن بنياد مستضعفان است - در اختيار دانشجويانى است كه اكثراً در نهادها كار مى‌كنند، يا به كار دانشجويى مثل تدريس مشغولند. در اين خوابگاه شخصى ساكن است كه داراى خصوصيات زير است:

1. يهودى است؛ 2. توده‌اى است؛ 3. وضعيت مالى او مثل سايرين است، و خانواده‌اش نيز ناتوان از تأمين مسكن براى او هستند.

از نظر شرعى، آيا ايشان مى‌تواند در يكى از آپارتمان‌ها به سكونت خود ادامه دهد.

لازم به تذكر است به دليل توده‌اى بودن ايشان، برادران، جهت اخراج او فشار زيادى بر شوراى خوابگاه وارد مى‌كنند. لطفاً هرچه زودتر جواب را براى شوراى خوابگاه تهيه كنيد.

بسمه تعالى، استفادۀ نامبرده، با اجازۀ آگاهانۀ مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12161] 7032

بسمه تعالى 26 / 2 / 1361

حضور محترم عزيزان مسئول در دفتر امام خمينى، دام ظله، با سپاس از خداوند متعال كه به ما سعادت داد تا در پناه رهبرى‌هاى امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب بر حقش امام خمينى اسلام واقعى را بشناسيم كه به طور وضوح، براى مستكبران ثابت شده است كه ريشه‌كن كنندۀ سيستم‌هاى پوچ آن‌ها و نوكرانشان مى‌باشد؛ براى مثال در كانال تلويزيون تنسى امريكا ضمن نشان دادن فيلمى دربارۀ وضع عربستان، امام خمينى را دشمن اصلى دولت سعودى خواند. سؤالى براى ما پيش‌آمده كه استدعا داريم از امام

كبيرمان پرسيده، و جواب را جهت برادران ايمانى‌تان ارسال داريد.

كتاب‌هاى زيادى مجانى توسط وزارت ارشاد اسلامى و ديگر نهادهاى انقلابى، براى پخش در امريكا ارسال مى‌گردد؛ آيا مى‌توان اين كتاب‌ها را به فروش رسانده و پول آن‌ها را صرف مخارج پستى و غيره براى تبليغات اسلامى بكنيم؟ به اميد پيروزى لشكريان اسلام

بسمه تعالى، بايد از وزارت ارشاد اسلامى كسب اجازه شود.

[سؤال 12162] 6051

2. در صورت باقيماندن دو سال به پايان تحصيلات، حضور در دانشكده، بعد از انقلاب فرهنگى - با توجه به تعهدى كه قبلاً براى خدمت در آموزش و پرورش داده شده - براى تكميل دورۀ ليسانس، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، چنانچه بر خلاف قرار و مقررات نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12163] 7033

بسمه تعالى 2 / 6 / 1361

محضر مبارك امام، با درود بر ارواح طيّبۀ شهدا و سلام بر امام عزيز

چنانچه فرد يا افرادى از بخشنامۀ

وزارت كشاورزى، مبنى بر ممنوعيت تبديل زمين‌هاى كشاورزى به باغ و خانه، و يا تأسيسات ديگر، تعدّى نمايند، از نظر موازين شرعى چه حكمى دارد؟ و ارگان‌هاى ذى‌ربط نسبت به افراد و احداثى‌هاى آن‌ها چگونه بايد عمل نمايند؟

بسمه تعالى، گرچه مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود، ولى اختيار تصرّف در ملك، با مالك است.

[سؤال 12164] 7034

بسمه تعالى

آيا شرط تقوا براى تصدى مديريت‌هاى دستگاه‌هاى ادارى و نهادهاى انقلابى

دولت جمهورى اسلامى ايران كافى است، يا شروط آگاهى و كاردانى براى مديريت مربوطه نيز ضرورى مى‌باشد؟

بسمه تعالى، سؤال از حكم شرعى نيست و مربوط به مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12165]‘ 1587

3. اگر كارگران كارخانه‌اى كه نان و شيرينى و خوراك و آشاميدنى توليد مى‌كند، در حال كار از مواد غذايى كارخانه، كه صاحب اصلى آن، بيت المال مسلمين است بخورند و با اطلاع مدير كارخانه باشد، جايز است؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات كارخانه دارد.

[سؤال 12166] 7035

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى

اين‌جانب پس از پيروزى انقلاب اسلامى در ادارۀ مربوطه به شغل كارپردازى مشغول شده‌ام. بنا به نياز ادارۀ مربوطه سفارش هشت دستگاه تانكر آب - از نوع ورق سفيد -- به يك سازنده تانكر داده است، از قرار هر تانكر 37 هزار تومان؛ ولى چون در اثر جنگ صدام لعنتى، ورق سفيد در بازار نيست. اكنون قرار شد كه تانكرها با ورق سياه ساخته شود و مابه‌التفاوت قيمت را پس دهد.

آيا مى‌توان از پول مابه‌التفاوت چيز ديگرى - كه مورد نياز اداره است - بدون مراجعه كردن به دارايى خريدارى نمود؛ چون قوانين دارايى كه بر ادارات حاكم است، هنوز همان قوانين طاغوت است و مشكلاتى به وجود مى‌آورد. خواهشمند است نظريه مبارك را مرقوم فرماييد. در پايان سلامتى وجود امام و پيروزى فرزندان اسلام را از خداوند بزرگ خواستارم.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12167] 7036

بسمه تعالى

دفتر محترم سؤالات امام امت، ضمن سلام و درود فراوان به محضر امام بزرگوارمان، خمينى بت شكن، روحى له الفداء و رزمندگان ايثارگر خداجوى و روحانيت متعهد خط امام، مسأله‌اى براى يكى از دوستان نمايندۀ ما پيش آمده كه اميد است آن دفتر معظم ما را از رهنمودهاى خودشان بهره‌مند فرمايند، ان شاء الله:

ايشان ماشينى از بنياد مستضعفين خريده و 000/ 40 تومان از بابت سوختگى موتور از قيمت اصلى آن كسر كرده‌اند؛ بعد معلوم شده موتور سوختگى نداشته، فقط 000/ 3 تومان خرج دارد:

1.

آيا لازم است مابه التفاوت وجه را به بيت المال برگرداند؟

2.

اگر بنياد توسط شخص مذكور به اشتباه خود پى ببرند و بى‌تفاوت باشند، تكليف چيست؟

از خداوند متعال خوارى و ذلت دشمنان اسلام و مسلمين، و عزت مؤمنان را از خداوند خواستارم.

بسمه تعالى، بر خريدار چيزى نيست؛ ولى اگر مسئولين بنياد فهميدند و مقرراتى دارند، بايد برطبق مقررات عمل كنند.

[سؤال 12168] 7037

بسمه تعالى

حضور مقدس رهبر عالى‌قدر و عظيم الشأن جهان تشيع، حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، دامت بركاته

با عرض سلام و درود بى‌پايان به پيشگاه رهبر عالى‌قدر انقلاب و خواهان پيروزى كامل آن جناب در پيشبرد اهداف عاليۀ اسلام، خواهشمند است به سؤالات زير پاسخ فرماييد.

1. آيا در حكومت اسلامى آزادى عقيده و چسباندن نشريه‌ها به در و ديوار دبيرستان‌ها به طور آزاد براى هر گروه غير اسلامى وجود دارد؟ لطفاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در حدى كه مضر به اسلام و مسلمين نباشد و موافق مقررات دولت اسلامى باشد مانع ندارد.

2. آيا مى‌شود در مساجدى كه فاقد روحانيت است و در دبيرستان‌ها و يا جاهاى ديگر نماز جماعت را با امامت جماعت يكى از برادران كه شرايط يك امام جماعت در او مى‌باشد اقامۀ جماعت كرد يا خير؟ لطفاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، امامت غير روحانيين تضعيف مقام روحانيت است و نبايد بشود.

[سؤال 12169] 7038

بسمه تعالى

سلام بر امام امت و رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى

دفتر محترم مسائل فقهى امام احتراماً؛ مردى هستم مسلمان و 56 ساله، داراى همسر و پنج فرزند ذكور و مؤمن به انقلاب اسلامى. در تاريخ ششم فروردين ماه سال 1358 خود و خانواده‌ام در قم به حضور امام امت رسيديم و بيعت كردم كه به انقلاب و رژيم جمهورى اسلامى ايران وفادار و جان‌نثار باشم. رو به خداى تبارك و تعالى ايستاده و در صورتى كه اگر گناهى مرتكب شده باشم طلب توبه نمودم.

از اين‌كه به علت جوّ حاكم در دوران رژيم منحوس پهلوى كه ايجاب مى‌كرد در سمينارها و ميهمانى‌هاى ادارى اجباراً و برخلاف خواست قلبى و باطنى خود احياناً دست به شرب مسكرات زده باشم توبه كردم كه تا به حال اين عهد و پيمان را نقض نكرده و نخواهم كرد. اكنون رئيس اداره‌ام با تشخيص حُسن سابقه و وجدان كارى و مسئوليتى كه نسبت به انقلاب احساس مى‌نمايم توصيه كردند كه بهتر است در محضر يكى از آقايان حجج اسلام حاضر شده و توبه‌نامه دريافت و ارائه نمايم. لذا از آن دفتر محترم مسائل فقهى امام درخواست مى‌نمايم چنانچه مسأله دريافت توبه‌نامه شرعاً

واجب باشد راهنمايى‌هاى لازم را در اين مورد بفرمايند.

بسمه تعالى، مكلف اگر گناهى از او سرزده بايد توبه نمايد و مى‌تواند بين خود و خدا از گناهان توبه نمايد و درخواست توبه‌نامه تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12170] 7039

بسمه تعالى 30 / 2 / 1361

دفتر امام خمينى

احتراماً؛ اين‌جانب مسئول حسابدارى سازمان تعاون روستايى شهرستان مرودشت سؤالى شرعى به شرح زير از آن دفتر محترم دارم. خواهشمند است جواب آن را كتباً اعلام نماييد.

از بدو استخدام از كارمندان اين سازمان معادل 30% از حقوق و مزاياى مستمر، به عنوان پس‌انداز و بازنشستگى كسر مى‌شود كه در زمان بازنشستگى، اين مبلغ به صورت نقد يا ماهيانه پرداخت گردد. از محل جمع‌آورى اين وجوه، وام رفع احتياج و تهيۀ مسكن به كارمندان اين سازمان، براساس تاريخ استخدام پرداخت مى‌شد. ليكن از تاريخ 1 / 1 / 1357 كارمندان اين سازمان مشمول قانون استخدام كشورى گرديده‌اند و پرداخت وام رفع احتياج و تهيۀ مسكن ملغى گرديده و قرار بر اين شده كه ماندۀ پس‌انداز و بازنشستگى سهميۀ هر يك از كارمندان، به صندوق بازنشستگى كشورى، و بقيه، به كارمندان ذى‌نفع پرداخت گردد. و چون سهميۀ كارمندان، صرف پرداخت وام جهت خريد خانۀ كارمندانى كه سابقۀ بيشترى دارند، شده است و قرار بر اين گرديده كه مطالبات كاركنان ذى‌نفع، از محل وصولى اقساط وام‌هاى مسكن پرداخت گردد، كه اين امر، در حدود بيست سال طول خواهد كشيد؛ و اين‌جانب به علت نياز شديدى كه به طلب خود دارم و راضى نيستم كه پس‌اندازم صرف خريد خانه براى ديگر همكارانم شود، آيا كسانى‌كه از محل پس‌انداز اين‌جانب و سايرين

اقدام به خريد مسكن نموده‌اند، از نظر شرعى مى‌توانند در اين نوع خانه‌ها زندگى، و اعمال اسلامى را به‌جا آورند يا خير؟

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام كبير را مسئلت دارم

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات مذكور استخدام شده‌ايد، بايد طبق مقررات عمل كنيد و رضايت شما برخلاف آن اثر ندارد و تصرّف و عبادت در خانه‌ها مانع ندارد.

[سؤال 12171] 7040

بسمه تعالى 13 / 10 / 1361

محضر مقدس حضرت مستطاب، آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

جعلنا فداك؛ با اهداى سلام، اين‌جانبان اعضاى اتحاديه صادركنندگان پوست و سالامبور و چرم (حدود هشتاد نفر) طبق شرع و قانون جمهورى اسلامى، با اكثريت قريب به اتفاق آرا، يكى از اعضاى اتحاديه را كه صلاحيت ديانت و مديريتش محرز است، به عنوان رئيس اتحاديه انتخاب نموده و اثاث و تشكيلات و پول و دفترچۀ چك اتحاديه را نزد رئيس قرارداده‌ايم تا بر صلاح اتحاديه انجام وظيفه نمايد. در صورتى كه كوچك‌ترين تخلف شرعى و قانونى از رئيس اتحاديه وجود ندارد، آيا ديگران - ولو اين‌كه از اتاق بازرگانى باشند - مى‌توانند رأى اتحاديه را كه شرعاً و قانوناً محترم و لازم الرعايه است، ناديده گرفته و بدون مجوز شرعى و قانونى فرد يا افراد ديگرى - غير از رئيس منتخب اتحاديه - را نصب و بر اتحاديه تحميل نمايند و از اموال اتحاديه، بدون رضايت آن‌ها به افراد منتصب حقوق بدهند؟

لطفاً حكم مسأله را كه مورد ابتلا است بيان فرماييد. ادام الله ظلكم

بسمه تعالى، مردم در كارها و امور خود آزاد و مستقلّند و كسى حق دخالت در اموال و شؤون خاص آن‌ها ندارد. البته بر مردم است كه مقررات دولت اسلامى را مراعات نمايند.

[سؤال 12172] 7041

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله العظمى، نايب الامام، حاج آقا روح الله خمينى، مدّ ظله

آيا اشتغال به كسب كارمند دولت جمهورى اسلامى به منظور تأمين معيشت، در خارج از ساعات اداره مجاز و مشروع مى‌باشد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12173] 7042

بسمه تعالى 11 / 8 / 1360

تهران، جماران، محضر مبارك حضرت امام خمينى، حفظ الله تعالى

حضرت امام! با توجه به مسأله دفاع و نياز شديد جبهه، آيا بايد شغل ادارى خود را كنار گذاشت و به جنگ با كفار رفت؟

بسمه تعالى، شغل ادارى را، طبق مقررات ادارى بايد انجام دهد و بدون اجازۀ مسئولين مربوطه، تعطيل نكند.

[سؤال 12174] 7043

بسمه تعالى 6 / 9 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام ظله العالى، پس از اهداى سلام، خواهشمند است با خط مبارك جواب مسأله زير را مرقوم فرماييد:

اين‌جانب يكى از طلاب حوزۀ علميۀ شهرستان خرم‌آباد لرستان، مدت دو سال و نيم است در جهاد سازندگى با برادران جهادگر همكارى مى‌نمايم و حال نياز شديد به تحصيل دارم. اگر در روز يك ساعت الى يك ساعت و نيم از وقت جهاد را صرف تحصيل نمايم اشكال شرعى دارد يا خير؟ و اگر اشكال دارد، جز اين‌كه از كار جهاد

استعفا بدهم، چاره‌اى ديگر ندارم. والسلام، دست‌بوس و مقلد حضرت‌عالى

بسمه تعالى، به‌مسئولين امور جهاد مراجعه كنيد، طبق تكليف عمل نماييد.

[سؤال 12175] 7044

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

با توجه به اصل 141 قانون اساسى جمهورى اسلامى و فرمايشات اخير امام امت، آيا از نظر شرع مقدس اسلام اشكالى دارد كه يك معلم در ساعات فراغت، براى تأمين معاش به كسب آزاد مشغول باشد و براى دريافت جنس، عضو شركت تعاونى همان شغل باشد؟ مدت كار اين معلم در هفته چهار نصفه روز است.

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات باشد جايز نيست.

[سؤال 12176] 7045

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، دامت افاضاتهم

پس از اهداى سلام و تحيات، خواهشمند است بفرماييد كه آيا كارمندان دولت كه در وقت رسمى سركار خود دير حاضر مى‌شوند، ولى ديركرد كار خود را جبران، و از آن طرف ديرتر از ساعت ادارى، كار خود را ترك مى‌كنند يا در روز بعد، كار خود را جبران مى‌كنند، اگر چه در مدت تأخير ورود نيز ارباب رجوع نداشته باشند، حكم شرعى آن چگونه است؟

بسمه تعالى، بايد مطابق مقررات عمل كنند.

[سؤال 12177] 7046

بسمه تعالى 4 / 9 / 1361

حضور روحانيون متعهد سلام عرض مى‌نمايم، چون سؤالى است دقيق و از هر كس پرسيده‌ام به‌گونه‌هاى مختلف پاسخ‌گو بوده، خواهشمندم از امام عزيز بپرسيد و

جواب، مهر امام را هم داشته باشد.

دبيرى هستم كه 24 ساعت در دبيرستان تدريس داشتم؛ يعنى هفته‌اى چهار روز از ساعت 8 تا 2 بعد از ظهر. به علت نيازى كه جهاد دانشگاهى به نيرو داشت، آموزش و پرورش حكم مأموريت به من داد تا با حفظ همان حقوق، تا مدت شش ماه در جهاد فعاليت كنم، سپس به آموزش و پرورش برگردم. حال سؤال شرعى من اين است كه آيا من بايد همان مقدار ساعت را كار كنم يا 40 ساعت در هفته؟ منظور نظر من فقط جواب به سؤال شرعى آن است؛ چون شده كه حتى در هفته 60 ساعت هم فعاليت كرده‌ام. خواهشمندم واضح جوابم را بدهيد. والسلام

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات عمل كنيد.

[سؤال 12178] 764

6. شخص روحانى كه در ارگان‌ها كار مى‌كند، آيا مى‌تواند از وقت كارش دنبال درس برود؟ در صورت موافقت مسئولين و عدم آن، وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات ارگان دارد.

[سؤال 12179] 7047

بسمه تعالى 15 / 1 / 1361

پس از سلام و درود به رهبر كبير و مرجع عالى‌قدر جهان شيعه، خواهشمند است نظر مبارك حضرت آيت الله العظمى را در مورد مسأله زير مرقوم فرماييد، اجركم عندالله

امتحانات آموزش و پرورش تويسركان، هر سال از كليۀ

دانش‌آموزان پايان دورۀ ابتدايى كه از طرف آموزشگاه مربوطه معرفى شده يا مى‌شوند، مبلغ 15 يا 27 ريال بابت تمبر و گواهينامه دريافت نموده و اين پول كه به وسيلۀ مديران جمع‌آورى مى‌شود، شايد عنوان نشده و يا نشود كه بابت چيست و دانش‌آموز نداند به چه حسابى پول را از او مى‌گيرند، بلكه فقط اعلام مى‌شود 15 يا 27 ريال بياوريد. البته اگر

دانش‌آموز از عهدۀ امتحانات نهايى برآيد، پولى را كه پرداخت كرده در ازاى آن تمبر و گواهينامه برايش صادر مى‌شود و اگر قبول نشود، تمبر و گواهينامه‌اى ندارد و مصرف نمى‌شود و قهراً پول به حساب امتحانات صندوق دولت باقى خواهد ماند. و چنانچه پس از اعلام نتيجه بخواهند مبلغ فوق را جمع‌آورى نمايند، تا حدى مشكل است. آيا مى‌توان به اين طريق اقدام كرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود، اشكال ندارد.

[سؤال 12180] 2063

2. چنانچه از اين مانده، محلى براى استفادۀ ادارى اتحاديه خريدارى شده باشد، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با صلاح‌ديد مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12181] 2063

5. امر و مقرر فرماييد آيا اتحاديه مى‌تواند از مازاد اتاق‌هاى خانه خود كه در اختيار دارد به طور رايگان در اختيار شركت تعاونى قرار دهد يا خير؟ با توجه به اين نكته كه اتحاديه تشكيلات و مقررات و هيئت مديره جداگانه و شركت تعاونى هيئت مديره و مقررات و تشكيلات جداگانه و داراى درآمدى هم مى‌باشد كه بتواند مال‌الاجاره بدهد.

بسمه تعالى، با صلاحديد مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12182] 1222

2. بعضى از افراد هستند كه طبق مقررات، هر روز بايد سر ساعت معينى بر سر كار خود حاضر شوند؛ ولى به علت دور بودن راه يا سرماى شديد زمستان و يا نبودن وسيلۀ نقليه، يك الى دو ساعت، فقط صبح‌هاى روز شنبه استثنائاً دير به محل خدمت خود مى‌رسند. آيا از نظر شرع مقدس اسلام، درست است كه جبران تأخير خود را همان روز يا در ايام هفته كنند؟

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات عمل نمايد.

[سؤال 12183] 125

3. چنانچه كارفرمايى يك يا چند نفر افراد مسلمان شيعۀ غير بومى شهر و با قرارداد كار براى مدت - مثلاً - يك سال داشته باشد، آيا افراد بومى مى‌توانند به عنوان اولويت بومى بودن براى كار، كارفرما را مجبور به اخراج و يا كارگر را مجبور به ترك كار و نقض قرارداد خود نمايند؟

بسمه تعالى، بستگى به قرار كارخانه و مقررات دولت اسلامى دارد.

[سؤال 12184]‘ 125

4. آيا به عنوان اولويت بومى بودن، مى‌توان كارفرما را مجبور به قبول كارگرى نمود كه دلايلى و قراينى مبنى بر سوء نيت و قصد تخريب و اصرار او مشهود باشد و يا اين‌كه رضايت طرفين شرط مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در مسأله قبل ذكر شد.

[سؤال 12185] 1678

6. بعضى از كارمندان نهادها كارشان طورى است كه اگر در ساعت مقرر سركار خويش حاضر نشوند يا مقدارى (مثلاً نيم ساعت يا يك ساعت) تأخير داشته باشند لطمه‌اى به كار اداره يا مردم نمى‌خورد، آيا اگر اين كارمندان تأخير داشته باشند حقوق آن‌ها اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

[سؤال 12186] 3269

5. كارمند دولت جمهورى اسلامى و يا ديگر ادارات وابسته به دولت آيا مى‌تواند در ساعات كار فعاليت شخصى داشته باشد.

بسمه تعالى، تابع مقررات ادارۀ مربوطه است و كارهاى جزيى به مقدار متعارف در اداره اگر منعى از مسئولين مربوطه نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 12187]‘ 1518

4. آيا وجهى را يا وسايلى را كه دولت جهت مصرف در مدرسۀ مخصوصى در نظر مى‌گيرد، مى‌توانيم در مدرسه ديگر يا اداره‌اى ديگر كه مربوط به دولت نيست مصرف نماييم، چه نياز بدان باشد يا نباشد؟

بسمه تعالى، اگر به خصوص مدرسه‌اى داده شده، بايد در همان مدرسه مورد استفاده شود.

استفاده از اموال و امكانات عمومى و دولتى

[سؤال 12188] 7048

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

با عرض سلام و آرزوى موفقيت و سلامت روز افزون شما خواهشمندم به سؤالات زير در صورت امكان پاسخ فرماييد، قبلاً از اظهار لطف شما متشكرم.

1. آيا استفاده از تلفن اداره براى استفاده شخصى و پرداخت مقدارى از حقوق به حساب دولت در ازاى اين استفاده جايز است؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات اداره دارد.

2. آيا خونريزى دندان باعث ابطال وضو و نماز مى‌شود؟

بسمه تعالى، موجب بطلان نمى‌شود.

3. مبتلا شدن به بيمارى نظير اسهال خونى احتياج به غسل دارد؟

بسمه تعالى، غسل ندارد.

[سؤال 12189]

4. آيا استفادۀ غير كارمند دولت از بليط‌هاى مخصوص كارمندان جايز است؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات جايز نيست.

5. بدون وضو خطبه‌هاى نماز جمعه را گوش كنيم آيا بايد نماز ظهر را بخوانيم يا لازم نيست؟

بسمه تعالى، احوط اولى آن است كه در حال گوش كردن خطبه با طهارت باشند و در هر

صورت اگر نماز جمعه را با وضو بخوانند مجزى و صحيح است.

6. پرداختن بهره پول به حساب دولت يا حساب جنگ‌زدگان جايز است يا حتماً بايد به فردى صدقه داده شود؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است و اگر گرفت با يأس از صاحب واقعى آن از طرف او به فقرا صدقه دهند.

7. اگر كتاب يا جزوۀ شخصى نزدمان بماند و دسترسى به صاحب مال محال باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بايد آن را براى صاحبش حفظ كند يا به حاكم شرع تحويل دهد.

8. آيا نماز مسافر در خانه پدرى‌اش شكسته است يا كامل؟

بسمه تعالى، خانه پدرى اگر وطن او نيست يا از آن اعراض كرده در آن‌جا حكم مسافر دارد.

9. انزال مايعى بيرنگ و تقريباً غليظ آيا در حكم منى است؟

بسمه تعالى، اگر يقين به منى بودن آن ندارد حكم منى بر آن مترتب نمى‌شود.

10. مدتى قبل دچار ناراحتى دندان شدم از يكى از دوستانم كه دانشجوى دندانپزشكى است جهت رجوع به پزشك زن متخصص جويا شدم و همچنين پزشك مرد مسلمان مذهبى، ايشان گفتند: دندانپزشك زن خيلى كم است و پزشك مرد مسلمان هم سراغ ندارد. با توجه به مسيرهاى طولانى در تهران و اهميت معالجۀ صحيح دندان به دندانپزشك مرد مراجعه كردم آيا اين رجوع امرى جايز بوده و كلاً در اين نوع موارد كه اهميت مهارت پزشك در تخصص مهم است و اغلب آقايان باتجربه‌تر هستند تكليف چيست؟

بسمه تعالى، مراجعه به مرد اجنبى اگر مستلزم نظر و لمس حرام نباشد و يا ضرورت باشد مانع ندارد.

[سؤال 12190] 7049

بسمه تعالى 25 / 10 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

به عرض عالى مى‌رساند كه در زمان طاغوت وقتى كه قيمت بنزين از هشت ريال به ده ريال رسيد، دولت وقت اعلان كرد كه ماشين‌هايى كه بنزين مصرف مى‌كنند و نمرۀ كرايه دارند، در مقابل هر ليتر بنزينى كه مصرف مى‌كنند، دولت دو ريال به آن‌ها مى‌پردازد. و فعلاً هم قانون همين طور است. چنين تخمين زدند كه يك ماشين در روز

حداكثر چهل ليتر بنزين مصرف مى‌كند، پس در هر روز دولت چهل تا دو ريال به آن‌ها مى‌پردازد. آيا كسانى كه ماشين نمره كرايه دارند و بنزين مصرف مى‌كنند، ولى فقير نيستند (يعنى اين ماشين به منزلۀ ماشين شخصى آنان است و با آن مسافربرى نمى‌كنند) جايز است اين پول را از دولت بگيرند يا نه؟ و اگر كسى مدتى گرفته باشد تكليفش چيست؟

بسمه تعالى، ميزان، قانون و مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12191] 7050

بسمه تعالى 24 / 4 / 1361

با درود به امام عزيز و مهربان و با درود به شهيدان و با درود به رزمندگان پرتلاش و خستگى‌ناپذير، با عرض سلام خدمت كارمندان محترم دفتر امام خمينى، دام ظله، با عرض معذرت از همۀ شما، من يك سؤالى را از شما دارم و آن سؤال اين است كه:

آيا استفاده از بليط‌هاى دولتى كه روى آن‌ها غير قابل فروش نوشته شده كه بعضى‌ها به رنگ سبز و بعضى به رنگ قرمز است، براى افرادى كه دولتى نيستند مجاز است. مثلاً، براى من كه يك دانش‌آموز سال سوم هنرستان هستم و برادرم عضو يكى از ارگان‌هاى انقلابى است و به او بليط ماهيانه مى‌دهند، البته بستۀ 100تاى آن‌ها 250 ريال است و براى او اضافه مى‌ماند. در صورتى كه اضافۀ بليط‌ها در منزل مى‌ماند و هيچ استفاده‌اى از آن‌ها نمى‌شود، آيا من مى‌توانم از آن بليط‌ها استفاده كنم؟ مى‌خواستم

نظر امام خمينى، اين مرجع عالى‌قدر را بدانم كه چيست؟ آيا گناه دارد يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12192] 7051

بسمه تعالى

محضر مقدس امام امت، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

بدين‌وسيله از آن حضرت در مورد دو مسألۀ شرعى راجع به استفاده از اموال

دولتى استفتا مى‌گردد:

1.

آيا مى‌توان از بليط‌هاى دولتى (ويژۀ كاركنان دولت جمهورى اسلامى ايران) به غير از شخص كارمند، كس ديگرى استفاده نمايد؛ حتى افراد خانوادۀ نزديك به آن كارمند؟

2.

آيا مى‌توان در موارد غير ساعات ادارى از اين بليط‌ها استفاده كرد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ادارۀ مربوطه است.

[سؤال 12193] 7052

بسمه تعالى 26 / 8 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگ انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله، و بعد از عرض سلام و ارادت محترماً؛ به عرض حضرت‌عالى مى‌رساند كه:

بنياد مستضعفان اصفهان قريب به هزار دستگاه واحد مسكونى ساخته و در اختيار مردم قرار داده است، كه تعداد زيادى از اين منازل از شهر فاصله داشته و از امكانات شهرى (مغازه، حمام و به خصوص مسجد) دور مى‌باشند. حال از محضر مبارك مى‌خواهيم سؤال نماييم كه آيا بنياد مستضعفان مى‌تواند از امكانات و بودجه‌اى كه در اختيار دارد، براى مستضعفين در كنار خانه‌هايشان مسجد و چند باب مغازه بنا كند و از عايدات مغازه‌ها، دوباره بودجۀ بيت‌المال را تأمين نمايد.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات بنياد دارد.

[سؤال 12194] 7053

بسمه تعالى

كسى كه بر خلاف مقررات قانونى، از اموال دولتى استفادۀ شخصى يا غير شخصى نموده است، تكليف شرعى او چيست؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولتى بر خلاف مقررات، موجب ضمان است و بايد عوض آن را به صندوق همان بخش واريز نمايد.

[سؤال 12195] 7054

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، السلام عليكم

در ادارات دولتى جهت نظافت كاركنان حمامى داير نموده‌اند. غسل كردن در آن محل جايز است يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات ادارۀ مربوطه نباشد، با اجازۀ مسئولين غسل صحيح است.

[سؤال 12196] 7055

بسمه تعالى

1.

آيا استفاده از ماشين دولتى، به منظور شركت در سمينارهاى انجمن‌هاى اسلامى، مجاز است؟

2.

استفاده از وسايل چاپ و تكثير اداره، جهت انجام اهداف انجمن اسلامى چطور؟

3.

مى‌شود مدتى از وقت ادارى يك كارمند، در امور انجمن اسلامى صرف شود؟

توضيح: تا كنون هيچ يك از مسائل فوق، استفاده نگرديده است.

بسمه تعالى، رعايت مقررات ادارى و غير آن، در دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12197] 7056

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته، پس از عرض سلام به برادران ايمانى؛ مسائلى كه از چندى قبل براى بعضى از برادران مطرح و نتوانستند به نتيجه برسند، حضورتان تقديم و اميد است كه با تأييد خداوند بزرگ، راه‌گشاى راهمان باشد:

1. آيا از امكانات ادارۀ آموزش و پرورش - كه عبارتند از چلوار و ماشين سوارى،

استنسيل و وسايل تبليغاتى ديگر - جهت شهداى عزيز مى‌توان استفاده نمود؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است.

[سؤال 12198]

2. مى‌توان از امكانات بالا جهت انجمن‌هاى اسلامى و كتابخانه‌هاى اطراف اداره استفاده نمود؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است.

3. اگر كسى در گذشته، ندانسته دندان طلايى گذاشت و حالا فهميد كه اشكال دارد، به دكتر رجوع نمود و در جواب گفتند: اگر دندان‌هايت را عوض كنم، بقيه هوا مى‌كشد و از بين مى‌رود، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور اشكال ندارد.

4. اگر فردى در گذشته، ندانسته به بدن خود؛ مخصوصاً جاهاى طهارت (وضو) خالكوبى نمود، تكليفش در حال حاضر چيست؟

بسمه تعالى، اگر زير پوست است اشكال ندارد.

[سؤال 12199] 7057

بسمه تعالى 5 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، لطفاً پاسخ استفتائات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. غير از مرخصى ساليانه كه براى هر يك از پرسنل منظور شده، مرخصى‌اى به عنوان «مرخصى موقت»، پرسنل نيرو استفاده مى‌نمايند؛ آيا اين مدت كه هر يك از پرسنل به مرخصى موقت مى‌روند، بايد به ساعت ادارى فرد اضافه شود و يا اين‌كه چون استفادۀ كلى پرسنل مى‌باشد، جبران نكردنش اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولتى در جهات شخصى، بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه جايز نيست و موجب ضمان است.

2. قبل از انقلاب، نيروى دريايى براى پرسنل، كفش فرم از امريكا تهيه مى‌نمود كه جنس اين كفش‌ها چرم مى‌باشد و تعدادى از قبل مانده كه به پرسنل فروخته مى‌شود؛ با توجه به اين‌كه قبلاً فرموديد: «اگر

كفش از كشورهايى تهيه شود كه ذبح اسلامى ندارد، چرم آن نجس است» آيا استفاده از اين كفش‌ها كه توسط ارتش جمهورى اسلامى فروخته مى‌شود همين حكم را پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، جايز نيست، على الاحوط.

[سؤال 12200]

3. در نيروى دريايى، شركت تعاونى مصرف، با سهام تعدادى از پرسنل تأسيس شده، آيا استفاده از امكانات ارتش از قبيل هزينه‌هاى پرسنلى، استفاده از محل نيرو جهت تشكيل شركت تعاونى، هزينه‌هاى حمل و نقل و ترابرى و آب و برق و ديگر تجهيزات تشكيل دهنده فروشگاه، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، در حكم استفادۀ شخصى است و تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12201] 7058

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام، از حضور مبارك استدعا داريم پاسخ مسائل ذيل را مرقوم فرماييد:

1.

مسئول امور مالى يك اداره مى‌تواند براى مدتى كوتاه، مبلغى به عنوان قرض الحسنه به خود يا به شخص ديگرى كه احتياج دارد، پرداخت نمايد.

2.

كسى كه بيشتر ايام، علاوه بر ساعات موظف، در حال خدمت به سر مى‌برد و اضافه كارى دريافت نمى‌دارد، مى‌تواند از وسايل نقليۀ اداره، جهت نيازهاى ضرورى خود استفاده كند يا خير؟ با اجازۀ مسئول اداره چطور؟

بسمه تعالى، بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه، جايز نيست.

[سؤال 12202]

3. كسى كه مسئول خريد اموال اداره مى‌باشد، در صورتى كه جنسى مثل شيشه،

كاغذ، آهن و غيره را مازاد تشخيص داد، حق دارد به قيمت تمام شده، به افراد ديگر بفروشد؟ و در صورتى كه خود مسئول خريد احتياج داشته باشد، مى‌تواند اجناس مازاد را به قيمت تمام شده، خريدارى نمايد؟

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12203]

4. كسى كه با وسيلۀ نقليۀ ادارى، در حال انجام مأموريت مى‌باشد، مى‌تواند در راه‌هاى كم وسيله مسافر سوار كند و در صورتى كه بابت سوار كردن، پول دريافت نمايد، وجه مأخوذه چطور مصرف گردد؟

بسمه تعالى، جايز نيست و چنانچه تخلف نمود، ضامن اجره‌المثل براى بيت‌المال است.

[سؤال 12204]

5. همراه داشتن اموال دولتى مثل پول، خودكار و كاغذ براى شخص نمازگزار چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، در حد متعارف، براى كارمندان اشكال ندارد.

[سؤال 12205]

6. كسى كه به مأموريت مى‌رود و اضافه كار قانونى دريافت نمى‌دارد، هزينۀ سفر را مى‌تواند از بودجه دولت برداشت نمايد؟

بسمه تعالى، بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه، نمى‌تواند.

[سؤال 12206]

7. بودجه‌اى كه مقرر گرديده فقط در شهر مصرف شود، آيا مى‌توان با صرفه‌جويى بقيه پول را در محل ديگرى، مانند روستا مصرف نمود و يا برعكس؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است، و بدون اجازه جايز نيست.

[سؤال 12207] 7059

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

خواهشمند است از امام امت، مسألۀ زير را كه براى كليۀ مسئولين و برادران پاسدار مطرح است، سؤال نماييد و جواب آن را ارسال نماييد:

استفادۀ شخصى از وسايط نقليه (موتور، ماشين) و وسايل ديگر سپاه و ديگر ارگان‌هاى انقلابى و دولتى جايز است يا نه؟ و در چه شرايطى مى‌توان از آن‌ها استفاده نمود.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد و تا معلوم نباشد كه از نظر مقررات، استفاده‌هاى شخصى بلامانع است، نبايد استفاده كنند.

[سؤال 12208] 7060

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، پس از ابلاغ سلام

1. ماشين‌هايى كه خرج بنزين آن‌ها با دولت است مانند ارتش و سپاه و جهاد سازندگى و براى مأموريت‌ها و يا امور جنگى سفر مى‌كنند و يا در خود شهرها از جايى به جايى مى‌روند و گاهى از اوقات در بين راه توقف مى‌كنند و افراد را سوار مى‌كنند و به مقصدشان مى‌رسانند، آيا جايز است اين مقدار بنزين كه براى توقف و براى رسيدن به مقصد آن مسافر مصرف مى‌شود، آيا رانندگان مسئول هستند پول آن مقدار بنزين را به آن ارگان دولتى بدهند يا خير؟ و اگر دولت جمهورى اسلامى اذن نداد كه در بين راه افرادى را سوار كنند، آيا حضرت‌عالى اذن مى‌فرماييد سوار كنند؟ و آيا رانندگان مى‌توانند كرايه بگيرند و آن كرايه را خرج آن ارگان كنند يا خير؟ و اگر

افرادى تا به حال گرفته‌اند، آن كرايه و پول را چه كار كنند؟

بسمه تعالى، ميزان، مقررات دولت اسلامى است و تخلف از آن جايز نيست و موجب ضمان است.

2. پوشاندن وجه و كفين را واجب نمى‌دانيد البته با عدم تلذّذ و ريبه؛ حال اگر زن يا دختر، زيبا و وجيهه بودند و احتمال مى‌دهند و يا مى‌دانند كه به صورتشان نگاه مى‌كنند، آيا باز هم نبايد بپوشانند؟ و اگر زن و يا دختر از روى لذّت، وجه و كفين خود را نپوشانند چطور؟ لطفاً مشروحاً توضيح دهيد.

بسمه تعالى، پوشاندن وجه و كفين واجب نيست مگر در مورد خوف فساد و ريبه و تلذّذ.

3. شخصى منزلش در ساوه است و محل كارش تهران؛ حال براى ماه رمضان مى‌خواهد بيايد نزديك محل كارش، كه از منزلى كه كرايه مى‌كند براى يك ماه تا محل كارش 4 الى 6 كيلومتر فاصله دارد. آيا مى‌تواند قصد اقامه كند كه روزه بگيرد و هر روز سركارش هم برود و عصر برگردد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر منزل و محل كارش در يك محله باشد مانع ندارد؛ ولى اگر در دو محله است، در صورتى مى‌تواند روزه بگيرد كه ده روز در يكى از دو محل قصد ده روز كند، كه در اين صورت بعد از ده روز مى‌تواند هر روز فاصلۀ مزبور را طى كند.

4. شخصى از منزل تا محل كارش 25 كيلومتر است و هر روز اين مسافت را طى مى‌كند و بايد نماز را شكسته بخواند. يك روز از محل كارش آمد به محل ديگرى كه فاصلۀ آن محل تا منزلش تقريباً 5 الى 7 كيلومتر است؛ حال وقتى به آن محل آمده نمازش را آن روز بايد شكسته بخواند يا تمام؟

بسمه تعالى، شكسته است.

[سؤال 12209] 7061

بسمه تعالى 6 / 7 / 1361

به نام خداوندى كه جانم در گرو اوست

محضر عالى‌قدر رهبر انقلاب و پدر دلسوز امت، حضرت امام خمينى، پس از تقديم عرض سلام و خواست سلامتى دنيوى و سعادت اخروى شما از بارگاه حضرت بارى تعالى، بدون طول كلام، به منظور صرفه‌جويى در وقت شما دو سؤال خود را مطرح مى‌كنم.

1. در محل كار (كارمند راه آهن جمهورى اسلامى ايران) داراى حمام هستيم. كار ما در 5 ماه از سال (زمستان و 2 ماه آخر پاييز) به صورت نوبتى در 24 ساعت است. آيا غسل كردن در اين حمام جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه از طرف مسئولين منعى نباشد، اشكال ندارد.

2. همان‌طور كه آن رهبرى عالى‌قدر متذكر شده‌اند، بايست سعى شود كه نماز يوميه در پنج نوبت خوانده شود. در كنار محل كار ما مسجد وجود دارد و چون من وقت كافى دارم كه نماز خود را در پنج نوبت بخوانم، آيا مى‌توانم نماز عصر خود را در محل كار با جماعت بر پا نكنم؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12210] 7062

بسمه تعالى

حضرت امام، دام عزّه، سلام عليكم

من از كاركنان ستاد نماز جمعه تهران هستم و به ناچار از امكانات اين ستاد، امثال تلفن، قلم، كاغذ و خوراكى‌ها، استفادۀ شخصى مى‌كنم، و مبلغى كه مطمئن شوم ارزش يا قيمت استفاده از امكانات مورد مصرف را دارد، مى‌پردازم؛ آيا اشكال شرعى دارد يا خير؟ و اگر اشكال شرعى دارد، آنچه كه تا به حال مصرف نموده‌ام، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات ستاد مذكور دارد.

[سؤال 12211] 7063

بسمه تعالى

محضر رهبر كبيرمان، امام خمينى، با عرض سلام، و آرزوى فرج امام زمان و سلامتى شما رهبر عزيز

اگر شخصى جهت ملاقات يكى از دوستانش به ادارۀ محل خدمت دوستش برود و از آب يا برق يا لوازم تحرير يا وسايل نقليه يا وسايل ديگر - كه متعلق به آن اداره است - استفاده كند، آيا از نظر شرعى اشكال دارد يا نه؟ و آيا نماز خواندن و وضو گرفتن با آب آن‌جا، دچار اشكال مى‌شود يا نه؟

با آرزوى فرج امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، و پيروزى رزمندگانمان در جبهه‌هاى حق عليه باطل، و درود فراوان به روان پاك شهدا

بسمه تعالى، تابع مقررات اداره است و چنانچه خلاف مقررات باشد، جايز نيست.

[سؤال 12212] 7064

بسمه تعالى

با درود فراوان بر محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و آل او، و بر فرزند پاك و نستوه او خمينى بت شكن و با درود فراوان به روح شهداى پاك اسلام، و نيز شما خدمتگزاران صديق انقلاب و اسلام، كه همه براى تحقق قانون قرآن، زحمت مى‌كشيد. مسأله‌اى را كه اكثريت قريب به اتفاق كارمندان جمهورى اسلامى با آن مواجه هستند، بيان مى‌كنيم.

مسأله‌اى كه مطرح است اين است كه كارمندان در محل كار، براى نوشيدن چاى، از آب يا نفت يا برق و از امكانات دولتى، استفاده مى‌كنند؛ لذا از شما استدعا مى‌كنيم كه از امام در مورد جايز بودن استفاده از اين امكانات، سؤال شود.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

بسمه تعالى، تابع مقررات ادارۀ مربوطه است. اگر استفاده‌هاى مزبوره، متعارف آن اداره است، اشكال ندارد.

[سؤال 12213] 7065

بسمه تعالى

سلاح تبليغات، برنده‌تر از كاربر سلاح در ميدان جنگ است. (امام خمينى)

دفتر امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، ضمن سلام و آرزوى توفيق روزافزون شما، سلامتى شما را از درگاه خداوند متعال خواستارم.

به اطلاع مى‌رسانم كه آيا كارمندان ادارات دولتى مى‌توانند از كاغذ و پاكت دولت كه در ادارات هست، استفاده كنند يا نه؟ اين كار در بسيارى از ادارات انجام مى‌شود. جواب اين مسأله را كامل روشن فرماييد.

به اميد پيروزى رزمندگان اسلام و نابودى كفر، والسلام

بسمه تعالى، استفاده‌هاى شخصى از اموال و وسايل ادارات دولتى، بدون مراعات مقررات جايز نيست.

[سؤال 12214] 7066

بسمه تعالى 17 / 1 / 1362

دفتر امام، با سلام به امام امت، خمينى بت شكن و برادران عزيز دفتر امام، مسأله‌اى به شرح زير پيش آمده، كه خواهشمند است هرچه زودتر - جهت روشن شدن آن، و آگاهى ما كارگران - پاسخ عنايت فرماييد. توفيق شما را از خداوند متعال مى‌خواهيم.

در كارخانۀ صنايع بسته‌بندى ايران - كه ملى شده و عده‌اى هم سهام‌دار هستند - اخيراً جهت بردن عده‌اى از برادران كارگر، به شهرستان قم، براى زيارت مرقد حضرت معصومه عليهاالسلام و مسجد جمكران، هر هفته از اتوبوس‌هاى شركت استفاده مى‌شود. چون اين عمل مستلزم مقدارى هزينه به عهده شركت مى‌باشد، از قبيل مزد راننده، سوخت اتومبيل، استهلاك اتومبيل، و اضافه بر اين‌ها به جاى اين اتوبوس جهت اياب و ذهاب برادران كارگر در ساعت ورود و خروج از منزل به كارخانه و برعكس، ناچارند از اتوبوس‌هاى كرايه استفاده كنند. با توجه به توضيحات فوق، آيا استفاده از اين وسيلۀ نقليه، اشكال شرعى دارد يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، چنانچه طبق مقررات شركت باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12215] 7067

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، خواهشمند است در صورت امكان، مطالب زير را از امام امت استفسار نماييد.

1. آيا از وسيلۀ ادارى و دولتى، مى‌توان جهت انجام كار مردم در تعاونى‌هاى مساجد و شوراهاى اسلامى مساجد، استفاده نمود يا خير؟ اين وسايل از قبيل ماشين تايپ، ميز و صندلى، موتورسيكلت، اتومبيل و غيره مى‌باشد.

بسمه تعالى، تصرف در اموال دولتى براى استفاده‌هاى شخصى، بايد مطابق مقررات باشد، و در غير اين صورت، جايز نيست.

[سؤال 12216]

2. آيا مى‌شود از وسايل دولتى، در قبال پرداخت هزينۀ استهلاك در مدت استفاده در انجام امور شخصى، و يا در خدمت مردم و تعاونى‌ها و شوراهاى مساجد، استفاده نمود يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد.

[سؤال 12217]

3. در صورتى كه از اتومبيل يا وسيلۀ نقليۀ شخصى، جهت انجام امور ادارى استفاده نمود، آيا مى‌شود در عوض، بعضى مواقع از وسيلۀ دولتى استفاده شخصى كرد يا خير؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در مسأله قبل ذكر شد.

[سؤال 12218]

4. آيا كارمند مجاز مى‌باشد در ساعات ادارى، كارهاى شوراى مساجد و يا تعاونى‌ها را در مسجد انجام دهد و به صورت مأمور خدمت، در محل‌هاى مذكور خدمت نمايد؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات اداره دارد.

[سؤال 12219] 7068

بسمه تعالى

حضور محترم مرجع شيعيان جهان، رهبر عزيز انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام روح الله موسوى خمينى، موارد زير از نظر قانون مسكوت مانده و مقامات قانونى مافوق نيز از نظر مقررات موجود اجازۀ اعطاى مجوز ندارند. لذا مستدعى است به عنوان اعطاى جواز شرعى نظر مبارك عنوان شود.

1. مسئول آموزش و پرورش با توجه به اين‌كه اكثر اوقاتش را براى امور ادارى و اجتماعى صرف مى‌كند؛ آيا مى‌تواند از اتومبيل دولتى براى انجام امور شخصى و

خانوادگى خود استفاده كند و بدين ترتيب در وقتش صرفه‌جويى كرده و به امور ادارى و اجتماعى بپردازد؟

2. آيا مسئولين مى‌توانند جهت حفظ جان و مسائل امنيتى، از امكانات دولتى، مثلاً از كارمند به عنوان محافظ يا اتومبيل و غيره استفاده كنند؟

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ مسئولين و مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12220]

3. كارمندى كه به طور طبيعى از امكانات دولتى، مثلاً از تلفن اداره براى تماس با اقوام خود يا در حين خدمت از نوشت افزار به مقدار جزيى استفاده مى‌كند؛ آيا اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، استفاده شخصى منوط به مقررات است.

[سؤال 12221]

4. برخى از اموال مصرف نشدنى دولتى در انبار اداره بلا استفاده مانده؛ آيا مسئولين اداره مجازند به طور امانت از آن‌ها استفاده كنند؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12222]

5. آيا كارمند مى‌تواند برخى از مطالبات قانونى خود را از دولت نگيرد؛ ولى معادلش از اموال دولت به طُرق مذكور استفاده كند؟

بسمه تعالى، بدون اجازه مسئولين جايز نيست.

[سؤال 12223]

6. اجراى مقررات در نظام جمهورى اسلامى واجب است؛ اما اجراى برخى از آن‌ها مقدمۀ فعل حرام مى‌شود و خوددارى از آن‌ها منجر به افزايش بار مالى دولت مى‌شود. مثلاً در روستاها مدارس راهنمايى و دبيرستان مختلط است و باتوجه به

كمبود دانش‌آموز نمى‌توان آن‌ها را تفكيك نمود و دو كلاس جداگانه تشكيل داد؛ زيرا از نظر دستورالعمل آمارى دانش آموزان خلاف است. در چنين مواردى سه راه وجود دارد:

الف. كلاس‌ها و مدارس طبق مقررات قانونى به شكل مختلط تشكيل شود.

ب. كلاس‌ها تفكيك شود و با توجه به اين‌كه آمار دانش آموزان هر كلاس به حد نصاب مقرر نرسيده آن‌ها را تشكيل داد.

ج. كلاس‌هاى مختلط را كلاً منحل نمود و دانش آموزان مايل به تحصيل را روانه شهر نمود. شرعاً چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب و مقررات، كلاس‌ها را اداره كنند.

7. آيا مقامات ادارى، مانند رئيس و مدير كل و استاندار شرعاً مى‌توانند در مواردى كه صلاح جامعه اقتضا مى‌كند براى اين‌كه اختلافى در نظام اجتماعى پيش نيايد بر خلاف مقررات صادره اقدام نمايند؟

بسمه تعالى، دستورات خلاف مقررات دولت اسلامى فاقد اعتبار است.

[سؤال 12224] 7069

بسمه تعالى 21 / 5 / 1361

حضور مبارك برادران مسئول و متعهد در دفتر امام خمينى، دامت افاضاته

ضمن عرض سلام، تندرستى و طول عمر امام عزيز را تا انقلاب مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، از درگاه خداوند بارى تعالى مسئلت مى‌نمايم و توفيق خدمتگزارى شما برادران را به اسلام از خداوند منان خواهانم. خواهشمند است دستور فرماييد نظرات امام امت را نسبت به موارد مشروحه ذيل، اعلام فرمايند.

1. آيا كسانى كه وسيلۀ نقليه دولتى در اختيار دارند، مى‌توانند جهت خود و خانواده‌هايشان استفادۀ شخصى نمايند؟ و حدود آن چه مقدار است؟ و يا آيا مى‌توان در مسير كارهاى دولتى، جهت رساندن خانوادۀ خود به محلى ديگر، استفاده نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است، و بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه، جايز نيست.

2. آيا مى‌توان از كوپن بنزين دولتى، جهت وسيلۀ نقليه شخصى خود يا ديگران، استفاده نمود؟ و اگر مجاز باشد، در چه مواردى؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12225]

3. لطفاً به طور وضوح و مشخص ما را راهنمايى فرماييد، كه نقاط ضعف و سوء استفاده‌هاى بعضى از مسئولين را در سطح استان، آن هم در زمان حكومت اسلامى، جهت رسيدگى، با چه مقامى بايد در ميان گذاشت. در اين مورد مدير كلى را مى‌شناسيم كه:

اولاً: معاون و محرم اسرار مديريت كل زمان طاغوت در رژيم گذشته بوده و در رژيم گذشته، مسئول حفاظت آن اداره بوده و روابط نامشروع با يك دختر بهايى كارمند خود داشته و دارد (البته اين دختر اخيراً به علت بهايى بودن اخراج شده است).

ثانياً: سندسازى و سوء استفاده‌هاى مالى فراوان دارد و تعدادى بهايى همه روزه به اتاق وى رفت و آمد دارند.

ثالثاً: حقوق ماهيانه‌اش بين 25 الى 30 هزار تومان مى‌باشد و بدون اين‌كه به مأموريتى يا به شهرستانى برود، همه ماهه مبالغى به عنوان مأموريت و حق كارشناسى جهت خود برمى‌دارد؛ و بسيارى موارد سوء استفادۀ ديگر، كه مدارك و اسنادى در اين زمينه موجود است.

البته تمام اين مسائل را اغلب كارمندانش مى‌دانند، ولى چون اين كارمندان همگى از فاميل‌هايش هستند، و يك محيط كوچك و محدود كارى است، و به آن‌ها نظر لطف دارد، از ترس او چيزى نمى‌گويند، به جز يك نفر از اين كارمندان كه نسبتى با او ندارد و هميشه مورد غضب او بوده، حاضر است با كليۀ مدارك و اسناد موجود، در حضور يك هيأت بازرسى بدون نظر و صلاحيت‌دار، اين مسائل را اثبات نمايد.

در ضمن اين موارد را به طور غير مستقيم به اغلب مقامات در سطح استان و غير استان رسانده، ولى تا كنون به اين مسأله حاد و اين اداره پردرآمد كه يك فرد ضد انقلاب در رأس آن قرار دارد، و اين همه جرأت جسارت به خود داده، تا در زمان حكومت اسلامى چنين خلافكارى‌هايى داشته باشد، رسيدگى نشده و اين بسى عجيب است! البته فرزندان اين شخص، گرايش كمونيستى نيز دارند، همچنين بازنشستگى وى نزديك است، ولى بحث بر سر اين مسأله است كه تا ديرتر نشده، پس از رسيدگى دقيق توسط افراد صلاحيت‌دار و صاحب نظر، اختلاس‌هاى اين فرد مورد مؤاخذه، و از وى قصاص و پس گرفته شود، تا مثل مديريت كل قبلى - دولتشاهى - اين شركت كه در زمان دولت بازرگان، به خارج فرار كرد، نشود. البته جزئيات بيشتر، پس از ارشاد و راهنمايى شما و معرفى يك مقام مسئول و محرم - ان شاء الله - بيان خواهد شد.

بسمه تعالى، اگر مدارك منطقى در دست داريد، به مسئولين فوق يا به وزارتخانۀ مربوطه ارائه دهيد، تا اقدامات قانونى به عمل آورند.

[سؤال 12226] 7070

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و مرجع مسلمين جهان، حضرت امام خمينى، دامت بركاته، عاجزانه خواهشمندم به سؤالات اين‌جانب، كه ذيلاً به استحضارتان مى‌رسد، جواب كافى مرحمت فرماييد. خداوند ان شاء الله تا ظهور حضرت ولى عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) شما را مصون و محفوظ نگه دارد.

1. اين‌جانب آموزگار مى‌باشم و در يكى از ارگان‌هاى انقلاب اسلامى، افتخارى خدمت مى‌كنم و جهت معاش زندگى‌ام، حقوقم را فقط از آموزش و پرورش دريافت مى‌دارم. چون محل خدمت فرهنگى‌ام در يكى از روستاهاى اطراف - كه تقريباً شش كيلومتر با مركز فاصله دارد - مى‌باشد و پس از انجام كار در اين نهاد انقلابى - اسلامى،

با ماشين اين ارگان به محل كار مى‌روم، آيا اين استفاده اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات نهاد دارد و تخلف جايز نيست.

2. تا كنون كه حدود 26 سال سن دارم، مال خود را حساب نكرده‌ام و به دليل مساعد نبودن وضع ماليم، موفق به ازدواج نشده‌ام. با توجه به اين‌كه مبلغى بالغ بر چهل هزار تومان بدهكار مى‌باشم، آيا اقامۀ نماز در منزل و استفاده از وسايل خانه‌ام اشكال دارد؟ ضمناً جنگ‌زده هم مى‌باشم.

بسمه تعالى، اگر از درآمدى كه سال بر آن گذشته، منزل و وسايل مزبور را تهيه نكرده‌ايد، اشكال ندارد.

[سؤال 12227] 7071

بسمه تعالى 25 / 6 / 1361

سلام عليكم، به حضور رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، دامت بركاته اميدوارم خداوند تعالى اسلام را بر كفر پيروز كند و از خداوند طول عمر و سلامتى حضرت‌عالى را تا انقلاب بقية الله (عجل الله تعالی فرجه الشریف) خواهانم.

يك مسأله‌اى كه براى حقير پيش آمده، اين است كه من در انبار بازرگانى همدان كار مى‌كنم و هر مدتى مبلغى پول از اداره، جهت خرج انبار و ديگر كارهاى اداره، دريافت مى‌كنم و پول تا موقع حساب سال به سال، نزد من به امانت است. حال، اگر از اين پول خرج كنم و يا جنس بخرم و بفروشم و استفاده بكنم، تكليفم چيست؟

از خداوند پيروزى اسلام و مسلمين را خواهانم.

بسمه تعالى، تصرف و استفاده از پول و ساير اموال دولت، تابع مقررات دولت است.

[سؤال 12228] 7072

بسمه تعالى 21 / 6 / 1361

دفتر امام خمينى، حوزۀ استفتائات

حضرت امام! با توجه به اين‌كه امروز در اكثر ادارات و سازمان‌هاى وابسته به دولت جمهورى اسلامى ايران، انجمن اسلامى داير است، آيا استفاده از امكانات

ادارى، جهت انجمن اسلامى همان اداره يا سازمان جايز است؟

بسمه تعالى، استفاده از امكانات، بايد طبق ضوابط آن اداره و سازمان باشد.

[سؤال 12229] 7073

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

1. مسئولين بعضى از نهادها و ادارات، حدود معيّنى از استفادۀ شخصى را از وسايل دولتى اجازه داده‌اند. آيا اجازۀ مسئول، براى چنان استفاده‌هايى كافى است يا خير؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولتى، تابع مقررات دولت اسلامى است، و اجازۀ مسئولين مربوطه، در صورتى اعتبار دارد كه مطابق مقررات دولت باشد و فرقى بين نهادها و ادارات دولتى نيست.

2. سودى كه بانك‌ها به پس‌اندازها مى‌دهند، حلال است يا حرام؟ و اگر حرام است، چرا دولت مردم را به گذاشتن پول در بانك‌ها تشويق مى‌كند؟

در هر صورت، پول‌هايى را كه بانك به عنوان سود به ما مى‌دهد، چه بايد كرد؟ آيا واريز كردن چنين پول‌هايى به حساب‌هاى خيريه عمومى، جايز است؟

بسمه تعالى، سپردن پول به بانك اشكال ندارد، ولى بهرۀ پول ربا و حرام است، گرفتن آن جايز نيست و اگر گرفته و از برگرداندن به صاحب واقعى آن مأيوس است، از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

[سؤال 12230] 7074

بسمه تعالى

شوهر من در زمان طاغوت مقدارى از اجناس دولت را به منزل آورده حال كه تصميم به عودت آن داريم آيا آن‌ها را حتماً بايد به جاى اولش برگردانيم يا اين‌كه به پيشنماز محل تحويل دهيم؟

بسمه تعالى، اگر از اموال دولتى است بايد به دولت برگردد.

[سؤال 12231] 7075

بسمه تعالى 30 / 4 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، با عرض سلام، احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند:

اگر سرپرست يكى از نهادهاى انقلابى از وسيله‌اى كه متعلق به آن نهاد مى‌باشد جهت رفت و آمد به محل سكونت خود دو بار در روز و در حدود ده كيلومتر استفاده نمايد؛ آيا شرعاً جايز مى‌باشد؟ ومن الله التوفيق، با تشكر و به اميد پيروزى اسلام بر استكبار جهانى

بسمه تعالى، تابع مقررات است. بايد بر طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود.

[سؤال 12232] 7076

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام امت، نايب الامام، روح الله الموسوى الخمينى، سلام عليكم، محترماً ضمن آرزوى طول عمر امام امت تا انقلاب حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) استدعا دارد بفرمايند:

آيا از امكانات ارگان‌هاى ادارى جهت مراسم شهدا و زخمى‌هاى جنگى مى‌توان كمك دريافت داشته و يا از امكانات موجود در ادارات، جهت معرفى گروه‌هاى سياسى و يا با اين امكانات از مقام اين عزيزان توسط گروه‌ها قدردانى به عمل آورد؟ اگر آرى، حدود را مشخص فرماييد كه ان شاء الله در عملكردها آنچه را كه خلاف مسير خدا است مرتكب نشويم. والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12233] 7077

بسمه تعالى 14 / 11 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، مدّ ظله، سلام عليكم، از درگاه خداوند تبارك و تعالى

بقاى عمر بزرگ رهبر انقلاب اسلامى را تا ظهور حضرت بقية الله الاعظم خواستاريم و اميدواريم رزمندگان اسلام با پيروزى هرچه سريع‌تر بر قواى متجاوز صداميان كافر، ريشۀ ظلم و تجاوز را به نابودى بكشانند؛ ان شاء الله.

خواهشمند است سؤالات ذيل را پاسخ فرماييد و لازم به تذكر است كه شركت مخمل و ابريشم بعد از پيروزى انقلاب اسلامى در زير پوشش سازمان صنايع ملى قرار گرفته و اموال شركت، همه جزو بيت‌المال است.

1. آيا مهندسين يا افرادى كه به عنوان كارمند كه سطح حقوق آن‌ها به حدود سه يا چهار برابر حقوق كارگران مى‌رسد و استطاعت مالى در خور توجهى دارند، مى‌توانند از خانه‌هاى سازمانى شركت، بدون پرداخت كرايه يا هزينۀ آب و برق و تلفن وگازوييل و حقوق نگهبانان و همچنين تلفن‌چى، مجاناً استفاده نمايند؟ در صورتى كه بسيارى از برادران شاغل در شركت مايلند با پرداخت كرايۀ ماهيانه 35000 ريال از امكانات مذكور استفاده نمايند؛ از طرفى ديگر، بسيارى از كاركنان شركت با درآمدى ناچيز كه ماهيانه از شركت مى‌گيرند يك اتاق هم براى سكونت خانوادۀ خويش ندارند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات شركت مربوطه و ضوابط دولت اسلامى است.

[سؤال 12234]

2. آيا كاركنانى كه خانۀ شخصى خود را فروخته‌اند و پولش را نزد بانك سپرده‌اند و از بهرۀ سپرده استفاده مى‌كنند، مى‌توانند باز از خانه‌هاى سازمانى بهره‌بردارى نمايند؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در بالا ذكر شد.

[سؤال 12235]

3. افراد بومى كه محل زندگى و سكونت شخصى دارند آيا مى‌توانند باز از خانه‌هاى سازمانى استفاده كنند؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در بالا ذكر شد.

[سؤال 12236]

4. آيا افرادى كه با اتومبيل شركت در حال مأموريت و يا كار شخصى مى‌باشند و در حين حركت يا بين راه نقص فنى پيدا مى‌كند و معمولاً هر راننده‌اى بايد قبلاً اتومبيل را بازرسى نمايد، خسارت وارده به عهدۀ كيست؟

بسمه تعالى، اگر راننده مجاز در استفاده از اتومبيل بوده و در ترك بازرسى مقصر نبوده ضامن نيست.

[سؤال 12237]

5. آيا افراد شاغل كه حقوق بگير مى‌باشند، مى‌توانند از اتومبيل، تلفن، برق، آب استفادۀ شخصى نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات كارخانه است و بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه جايز نيست.

[سؤال 12238] 7078

بسمه تعالى 9 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، با سلام، احتراماً؛ به جواب مسأله ذيل شديداً نيازمنديم.

فرماندارى يكى از شهرستان‌ها، وسيله‌اى را براى نهادى، مثلاً جهاد يا نهضت سواد آموزى خريدارى مى‌كند و خود فرماندار، اجازه استفاده از آن وسيله را در امور تبليغات اسلامى نيز مى‌دهد. آيا مى‌توان از اين وسيله جهت مجالس شهدا، دعاى كميل و دعاى توسل در منازل شهدا، و تهيه عكس و پوستر براى شهدا، و يا تبليغات اسلامى استفاده كرد؟ والسلام

به اميد پيروزى نهايى رزمندگان اسلام و با آرزوى طول عمر امام امت.

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات اجازه داده شده است، مانع ندارد.

[سؤال 12239] 7079

بسمه تعالى

آيا كارمند مى‌تواند برخى از مطالبات قانونى خود را از دولت نگيرد و معادل آن، از اموال دولتى - مانند تلفن و نوشت‌افزار و امثال آن‌ها - استفاده شخصى كند؟

بسمه تعالى، حق ندارد.

[سؤال 12240] 7080

بسمه تعالى 21 / 9 / 1361

محضر محترم رهبر معظم انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، لطفاً به سؤالات ذيل پاسخ فرماييد.

1. آيا از اموال و امكانات ادارات دولتى و ارگان‌هاى انقلاب اسلامى براى مساجد و حسينيه‌ها و امامزاده‌ها و امور خيريه مى‌توان استفاده كرد؟

دعاى خير تمامى مظلومان بدرقۀ راه آن رهبر انقلاب و اميد مستضعفان باد

بسمه تعالى، استفاده از اموال عمومى و دولتى بايد مطابق مقررات دولت اسلامى باشد.

2. حكم اقتداى مسافر به غير مسافر و بر عكس چگونه است؟

بسمه تعالى، مكروه است؛ ولى ضرر به صحت جماعت و رجحان آن ندارد.

[سؤال 12241] 7081

بسمه تعالى

آيا افراد شاغل در يك اداره يا مؤسسه مى‌توانند از امكاناتى مانند اتومبيل، تلفن و امثال آن‌ها استفاده‌هاى شخصى نمايند؟

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، موقوف به اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه است و بدون اجازه، حكم غصب را دارد.

[سؤال 12242] 7082

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله على رؤوس المسلمين

در صورتى كه كسى از وسايل دولتى در ادارات و يا ارگان‌ها جهت تبليغ اسلام و يا استفادۀ شخصى - از قبيل تلفن و يا ماشين - مصرف كرده باشد و يا از بودجه‌اى كه دولت در اختيار او گذارده به علت وجود قوانين زمان سابق، در غير آن موارد - مثلاً در

موردى كه بعداً تشخيص مى‌داد - مصرف كرده است، آيا موجب ضمان است يا خير؟ در صورت ضمان، چگونه بايد ادا كند؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال عمومى و صرف آن در غير مورد نظر دولت جايز نيست و موجب ضمان است و بايد به همان بخش رد شود.

[سؤال 12243] 7083

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

بيت محترم امام خمينى، مدّ ظله العالى

اين‌جانب ساكن تهران، اينك مدت 38 ماه است كه در مناطق كرد نشين در ارگان‌هاى جمهورى اسلامى مسئوليت دارم. در طول اين مدت، ضمن انجام مسئوليت‌هاى محوّله، از تلفن و وسيلۀ نقليۀ دولتى براى امور شخصيه نيز استفاده كرده‌ام (و متأسفانه مقدار و تعداد دفعات مورد استفاده را به طور دقيق نمى‌توانم مشخص نمايم؛ ولى حدود آن را مى‌توانم تخمين بزنم). لذا عنايت نماييد در خصوص موضوع فوق، تكليف شرعى حقير را معلوم كرده تا به خواست خداوند موفق به انجام تكليف شوم.

بسمه تعالى، اگر زايد بر مقدار متعارف كه مقررات اجازه مى‌دهد، تصرّف كرده‌ايد، به مقدارى كه يقين داريد بايد از عهدۀ آن برآييد و به ارگان مذكور بپردازيد.

[سؤال 12244] 7084

بسمه تعالى

آيا استفاده شخصى از تلفن و وسايل ادارات و نهادها جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولت بايد طبق مقررات دولت باشد.

[سؤال 12245] 7085

بسمه تعالى 3 / 6 / 1361

پس از عرض سلام؛ خواهشمند است كه جواب اين سه سؤال را مرقوم فرماييد:

1. آيا از بليط‌هايى كه دولت به كارمندان مى‌دهد، ديگران استفاده كنند اشكال دارد؟ يعنى به اين صورت كه برادر من، كارمند دولت است و بليط دولتى به او مى‌دهند، آيا اگر به من بدهد و استفاده كنم از همان سهميه‌اى كه به خودش مى‌دهند، از لحاظ شرعى اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است؛ اگر مخصوص استفادۀ شخص كارمند است، براى ديگرى جايز نيست.

2. آيا مانتو و روسرى حجاب كامل است؟ ضمناً رانندگى خانم‌ها از لحاظ شرع براى مقلدين امام خمينى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، در حجاب واجب هرگونه لباسى كه بدن را از نامحرم بپوشاند كفايت مى‌كند؛ اگرچه بهتر است چادر انتخاب نمايند و رانندگى براى بانوان، با حفظ حجاب مانع ندارد؛ مگر آن‌كه مفسده‌اى بر آن مترتّب باشد.

[سؤال 12246] 7086

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

دفتر امام خمينى، پس از عرض سلام خدمت آن رهبر بزرگ؛ سؤالى براى اين‌جانب پيش آمده كه تقاضاى فتواى آن مرجع بزرگ را دارم:

آيا مى‌توان بليط‌هاى ارسالى كه توسط دولت به كاركنان آن داده مى‌شود، به كس ديگرى داد؟ توضيح اين‌كه شخص تحويل گيرنده احتياج چندانى به آن نداشته باشد و

به كسى كه احتياج بيشترى دارد تحويل گردد.

بسمه تعالى، اگر برخلاف مقررات نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 12247] 7087

بسمه تعالى

حضور امام خمينى، لطفاً جواب مسائل شرعى زير را بدهيد:

1. آيا بليط‌هاى دولتى كه در اختيار كارمندان دولت قرار گرفته، جايز است كه افراد خانوادۀ آن شخص يا دوستانش استفاده كنند؟ در صورتى كه آن افراد هم كارمند دولت باشند، باز هم از نظر شرعى اشكالى دارد؟ حكم آن چيست؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

2. آيا ازدواج با معلولين، در صورتى كه پدر و مادر راضى نباشند، صحيح است؟

بسمه تعالى، ازدواج دختر باكره بايد با اذن پدر او باشد.

3. رفتن دختران امدادگر كه وجودشان در جبهۀ جنگ بسيار ضرورى است، اگر پدر و مادر راضى نباشند، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت پدر و مادر است، رضايت ايشان را تحصيل كنند.

4. گاهى اوقات نسبت به وجود خدا شك مى‌كنم و ايمانم كمتر مى‌شود، آيا در اين مدت گناه مى‌كنم، در صورتى كه اين شك دست خودم نيست؟

بسمه تعالى، از وسوسه بپرهيزيد و سعى كنيد با مطالعات، اعتقاد خود را بيشتر كنيد.

[سؤال 12248] 7088

بسمه تعالى 20 / 8 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله

پس از به‌جا آوردن مراسم ادب و ارادت، بدين وسيله در مورد زير استفتا مى‌شود:

آيا استفاده از تلفن‌هاى اداره، در وقت ادارى يا غير ادارى، در محدودۀ تهران جهت ضرورت‌هاى شخصى، مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات اداره دارد.

[سؤال 12249] 7089

بسمه تعالى

1. قبل از انقلاب كارمندان مخابرات با نشان دادن كارت شناسايى به مأمورين مخابرات در شهرستان‌هاى ديگر مجاناً از تلفن استفاده مى‌كردند و با وجودى كه اجازه‌اى رسمى در اين مورد نداده بودند، طورى عمل مى‌شد كه در اذهان به طور قانونى جلوه‌گر شده بود و بعد از پيروزى انقلاب نيز تا مدتى كارمندان مخابرات از تلفن مجانى با شهرستان‌ها تماس مى‌گرفتند. در صورتى كه از مسأله غافل بوده‌اند با توجه به شرايط فوق، تكليف آن‌ها چيست؟ در صورتى كه مديون باشند و مقدار آن را اصلاً نمى‌دانند چه بايد بكنند؟ ضمناً در حال حاضر تلفن‌هايى كه كارمندان هنگام كار، به منزل و غيره در شهر مى‌زنند؛ آيا مديون مى‌شوند يا خير؟

در خاتمه، دوام عمر آن يگانه رهبر انقلاب را از خداوند احديت خواستارم.

بسمه تعالى، تصرفات معمولى و متعارف با اجازۀ قانونى مقامات مربوطه اشكال ندارد و در زايد بر آن و بدون اجازه، جايز نيست و اجرت را طرف ضامن است، و در صورت جهل به مقدار، بايد قدر متيقن را بپردازد.

[سؤال 12250]

2. باتوجه به اطمينان از تعهد اسلامى رؤسا و مديران مؤسساتى كه از طرف دولت انتخاب مى‌شوند اجازه آن‌ها در مورد كارهاى جزيى براى كارمند حجت است يا خير؟ مثلاً اجازۀ رئيس اداره در مورد استفاده از خودكار و كاغذ و تلفن شهرى و غيره جهت كار شخصى، و يا اجازه چند دقيقه‌اى از وقت ادارى جهت كار شخصى، حجت است يا خير؟

بسمه تعالى، اعتبار دارد. مگر آن‌كه معلوم شود كه قانوناً حق اجازه نداشته است.

[سؤال 12251] 7090

بسمه تعالى 22 / 3 / 1361

دفتر محترم استفتا حضرت امام خمينى ادام الله ظله العالى

پس از عرض سلام و احترام و با آرزوى توفيق از خداوند متعال، خواهشمند است اعلام فرمايند:

1.

آيا استفاده از امكانات و محيط ادارات جهت انجمن‌هاى اسلامى ادارات و مؤسسات مجوز شرعى دارد يا خير؟ در صورت مثبت بودن جواب، تعيين حدود استفاده و نحوۀ آن با چه كسى است؟

2.

استفاده از وسايل و لوازم آموزش و پرورش جهت نهادهاى انقلابى چه صورتى دارد؟

3.

آيا جهت تبليغات و مراسم روز هفت تير كه روز شهادت 72 تن از ياران امام است، مى‌توان از امكانات ادارى امور تربيتى در رابطه با ستاد هفت تير كه نهادها و انجمن‌هاى اسلامى و ارگان‌هاى غير دولتى در آن شركت دارند استفاده نمود؟

بسمه تعالى، موكول به مقررات اداره و اجازۀ مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12252] 7091

بسمه تعالى 2 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت امام روح الله الموسوى الخمينى، السلام عليكم

محترماً به استحضار مى‌رساند: اين‌جانب كه يكى از پرسنل نيروى هوايى هستم. مستأجرم و در يكى از خانه‌هايى كه فاقد حمام و آب گرم مى‌باشد ساكن مى‌باشم. در بعضى از مواقع غسل بر گردنمان مى‌باشد و لازم است تا موقع ظهر غسل نماييم. ساعت كار ما از هفت صبح و خاتمۀ آن دو بعد از ظهر است، حال اگر از آب گرم و حمام اداره براى غسل استفاده بنماييم آيا غسل ما صحيح است يا خير؟ اگر جواب منفى است نماز ظهر ما كه با جماعت در اداره اقامه مى‌گردد چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات اداره نباشد غسل صحيح است و اگر

امكان غسل كردن تا غروب داشته باشيد اول وقت بدون غسل نماز صحيح نيست.

[سؤال 12253]‘ 235

2. كارگرى كه در كارخانه‌هاى راه‌آهن كار مى‌كند، چاقويى در منزل دارد كه دسته آن مى‌شكند و اين آقا در بازار هر كجا مراجعه مى‌كند، برايش درست نمى‌كنند و مجبور مى‌شود آن را به كارخانه بياورد و خودش درست كند. آيا صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، با اجازۀ مسئولين مربوطه، اشكال ندارد.

[سؤال 12254] 861

13. آيا مى‌توان از كاغذ نهادهاى انقلابى يا ادارات دولتى به مقدار يك صفحه برداشت و استفاده شخصى نمود، همچنين خودكار و مداد و غيره؟

بسمه تعالى، تابع مقررات و اجازۀ مسئولين است.

[سؤال 12255] ‘ 7200

3. آيا استفاده از تلفن غير شخصى - ادارى و تلفن مساجد - مجاز است يا خير؟ و در صورت جايز نبودن، كسانى كه تا كنون به اين امر، مبادرت مى‌ورزيدند، تكليفشان چيست؟

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ مسئولين مربوطه، با رعايت مقررات است و اگر بدون اجازه، تصرف كرده، ضامن اجرة المثل است.

[سؤال 12256]‘ 2972

2. در مورد وسايل نقليۀ

ارگان‌هاى انقلابى، آيا برادران مى‌توانند استفاده شخصى نمايند؟

بسمه تعالى، استفاده شخصى از اموال عمومى، موكول به نظر قانونى مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12257]‘ 3022

2. آيا از امكانات يك نهاد دولتى مى‌توان در نهاد ديگر استفاده كرد؟

بسمه تعالى، اگر مختصّ به نهاد اول است، بايد در همان نهاد، مورد استفاده قرار گيرد.

[سؤال 12258]‘ 6935

3. كارمندانى كه شاغل در اداره مى‌باشند، مى‌توانند در حين ساعت كار در اداره، از پول اداره، چاى صرف نمايند؟

بسمه تعالى، با اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12259] 5150

2. آيا خسارت وارده به اتومبيل شركت ملى شده - كه در اثر قصور استفاده كننده ايجاد شده است - به عهدۀ آن شركت مى‌باشد، يا شخص استفاده كننده؟

بسمه تعالى، عيب و نقص يا تلف اگر مستند به فعل استفاده كننده باشد، ضامن است.

[سؤال 12260]‘ 3769

2.

علاوه بر اين‌ها، مسائلى مانند استفادۀ شخصى از اتومبيل، تلفن، كاغذ و نوشت‌افزار و ساير وسايل دولتى نيز وجود داشته است. براى رفع اين حق كه بر عهدۀ ما است چه كار بايد كرد؟

3.

آيا مى‌توان پولى معادل آن به صندوق دولت داد؟ و آيا مى‌توان آن را به يكى از حساب‌هاى جنگ و... پرداخت نمود؟

بسمه تعالى، 2 و 3، آنچه بر خلاف مقررات دولت از اموال استفاده شده موجب ضمان است و بايد عوض آن را به صندوق همان بخش واريز نمود.

[سؤال 12261]‘ 2894

6. رزمندگان جبهۀ حق تا چه مقدار اجازۀ استفاده از اموال عمومى دارند؟

بسمه تعالى، در حدودى كه مقررات دولت اسلامى اجازه مى‌دهد استفاده مانع ندارد.

[سؤال 12262] 4053

2. مسئول يا حسابدار يك مؤسسۀ دولتى هميشه مبلغى پول نقد و يا چك معتبر از جانب دولت در اختيارش است تا صرف هزينه‌هاى جارى آن مؤسسه نمايد؛ آيا مى‌تواند (حسابدار مورد نظر) اندكى از آن پول را صرف هزينه‌هاى ضرورى و شخصى خود نمايد، به طورى كه هر وقت از طرف دولت او را بازخواست يا با او تسويه حساب نمايند، شخص مسئول يا حسابدار مى‌تواند مبلغ صرف شدۀ شخصى را بلافاصله حاضر نمايد؟ آيا اين عمل حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولت در غير موارد مقرّره جايز نيست.

[سؤال 12263]‘ 814

2. اگر فردى با بودجه مملكت (بيت المال) در محل كارش براى خود خانه‌اى با وسايلش فراهم كند؛ اولاً، بفرماييد صحيح است يا خير؟ در ثانى، نمازش به چه ترتيب است؟ و استفاده از امكانات، مثل: محل و آب و غيره شرعاً چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است. اگر با اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12264]‘ 6

6. در بعضى از ادارات دولتى مرسوم است كه هركس از تلفن دولتى استفادۀ شخصى مى‌كند، 5 ريال در صندوق مخصوصى واريز مى‌كند. آيا اين كار اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، با اجازه مسئولين مربوطه اشكال ندارد.

[سؤال 12265]‘ 6

7. بعضى تصرفات جزيى در اموال دولتى، كه عرفاً متداول است و مسئولان ادارات دولتى هم از آن نهى نمى‌كنند (مانند يادداشت كردن امور شخصى به وسيلۀ خودكار و كاغذ دولتى، يا درست كردن چاى و مانند آن) چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تصرفات جزيى متعارف مانع ندارد.

[سؤال 12266] 6

8. آيا كسى كه از اموال شخصى خود (مثلاً از تلفن يا بنزين) براى مصارف دولتى استفاده مى‌نمايد، حق دارد عين آن يا بهاى آن را از اموال دولتى براى خود استفاده نمايد؟

بسمه تعالى، بدون اجازۀ مسئولين مربوطه حق ندارد.

[سؤال 12267] 1216

8. اين‌جانب در زمان طاغوت از تلفن، خودكار و كاغذ اداره گاهى اوقات استفادۀ شخصى مى‌كرده‌ام و ضمناً حق اين‌جانب را هم در همان زمان پايمال كرده‌اند؛ آيا الآن بايد پول آن‌ها را حساب كرده و بپردازم يا خير؟ و اگر بايد بپردازم، آيا مى‌توانم بابت حق پايمال شده‌ام حساب كنم يا خير؟ راهنماييم بفرماييد.

بسمه تعالى، ضامن هستيد و نمى‌توانيد حساب كنيد.

[سؤال 12268]‘ 206

7. آيا استفاده از ماشين‌هاى دولتى براى امورى كه جنبه شخصى نداشته ولى جنبۀ حزبى دارند، از نظر شرع اشكال دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات اداره و اجازه مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12269]‘ 1570

6. در صورتى كه كسى روى حساب وظيفه و بدون حقوق، در نهادى انقلابى مثل بنياد مستضعفان كار كند؛ آيا مى‌تواند در موقع ضرورى در حال انجام وظيفه از غذا يا

از ميوه باغات به اندازۀ مصرفى خودش استفاده كند؟

بسمه تعالى، بدون رضايت متصديان مربوطه نبايد تصرف كند.

[سؤال 12270]‘ 5379

2. رانندۀ ماشين بسيج يا سپاه يا جهاد يا بهدارى و امثال آن در بين راه با شخصى از مؤمنين برخورد مى‌كند و جاى خالى دارد؛ آيا جايز است مجاناً يا عوض و كرايه بگيرد براى آن مؤسسه‌اى كه ماشين مربوط به او است و او را سوار كند؟ چون ممكن است اگر راننده اعتنا نكند، طرف افسرده شود و حمل بر خلاف اخلاق كند. و در صورت عدم جواز، اگر راننده يكى از بستگان يا دوست خود را دعوت به سوار شدن كند جايز است اجابت او يا نه؟ و آيا جايز است راننده، استفادۀ شخصى از آن ماشين كند؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال عمومى بايد طبق مقررات دولت اسلامى باشد و تخلف از آن جايز نيست.

[سؤال 12271] 6942

2. اگر راننده‌اى در شركتى ملى شده مشغول به كار است و مسئول حمل و نقل كالا از شهرى به شهر ديگر مى‌باشد، در حين انجام مأموريت آيا مى‌تواند زن و بچۀ خودش را به وسيلۀ همان ماشين، موقع انجام مأموريت در محل تعيين شده به همراه ببرد، به شرطى كه در كارش تعلّل يا تأخيرى ايجاد نشود؟

بسمه تعالى، استفاده از اموال عمومى تابع مقررات دولت اسلامى است. در فرض مرقوم، اگر منعى از طرف دولت نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12272] 1726

2. از صدقۀ سر مبارك آن بزرگوار و انقلاب اسلامى عزيز، زمينى از طرف بنياد مسكن در تهران در اختيار اين‌جانب گذاشتند كه با گرفتن وام و غيره، محلى مناسب براى سكونت بحمدالله ساخته شد و اكنون مدت چندين ماه است كه بنا به درخواست خودم، از تهران به شهر مشهد انتقال پيدا نموده‌ام و اكنون و در وضع فعلى، ادارۀ

دارايى يك خانه سازمانى به‌طور موقت در اختيار من گذاشته كه در آن‌جا سكونت دارم؛ لذا تقاضا دارم من را از نگرانى بيرون آورده و جواب مرقوم فرماييد كه آيا با داشتن يك صد و سى هزار تومان (يك ميليون و سيصد هزار ريال) بدهكارى و قرض و با حقوق ماهيانه چهل هزار ريال از دولت و پنج سر عائلۀ تحت تكفّل، مى‌توانم براى مدتى كه بدهكارى‌هاى من كم يا تمام مى‌شود، منزل خود در تهران را اجاره و رهن داده كه با درآمد آن قروض خود را داده و در اين مدت، در اين خانۀ سازمانى باشم يا خير؟

بسمه تعالى، با مراعات مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 12273]‘ 3337

2. استفادۀ شخصى براى موارد ضرورى از بعضى وسايل ادارات دولتى، مانند تلفن در صورتى كه مدير كل يا مدير عامل منتصب دولت نيز در جريان امر بوده و خلاف مقررات نداند، آيا جايز است؟

بسمه تعالى، در صورتى كه متعارف باشد اشكال ندارد.

[سؤال 12274]‘ 7187

2. استفاده شخصى از وسايل بيت المال - از قبيل ماشين و موتور - تا چه حد آزاد است؟ و آيا مى‌شود بعد از استفاده پول آن را به حساب بيت المال ريخت يا خير؟

بسمه تعالى، اصل جواز استفاده، موقوف است به مقررات مؤسسۀ مربوطه.

[سؤال 12275]‘ 2222

5. همان طور كه به اطلاع امام رسانيدم، ما و برادران ديگرى كه به اين‌جا آمده‌اند، به علت اين‌كه با خودشان اسباب و وسايل زندگى نياورده‌اند - بنا به عللى - از وسايل بيت‌المال مثل پتو و احياناً يخچال، دسته جمعى استفاده مى‌كنند. آيا اين شرعاً اشكالى ندارد؟ اگر با اجازۀ مقام مسئول باشد چطور؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12276]‘ 2222

6. آيا مى‌شود از تلفن اداره به شهرستان خود تلفن كرد و پول آن را به حساب اداره پرداخت با اجازۀ مسئول اداره؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولتى نباشد، با اجازۀ مسئولين مربوطه استفاده مانع ندارد.

[سؤال 12277]‘ 4303

3. آيا افراد شاغل در ادارات و مؤسسات دولتى، كه وسايل و امكانات دولت در اختيار ايشان مى‌باشد، مى‌توانند با تأمين هزينۀ مصرفى، مانند سوخت اتومبيل از پول شخصى خود، از اين امكانات، جهت كار شخصى استفاده نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است؛ بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه، جايز نيست.

[سؤال 12278]‘ 647

5. آيا استفاده از وسايل ارگانى كه شخص، عضو آن ارگان شبانه روزى مى‌باشد جايز است؟ ضمناً اجازۀ استفاده از آن وسايل را مسئولين بالاتر داده‌اند. علاوه بر اين، بابت استفاده از آن وسايل، پول آن را به حساب همان ارگان واريز نمايد (به طور تخمين)؛ مانند استفاده از موتورسيكلت، ماشين، تلفن، خودكار، و غيره.

بسمه تعالى، استفاده از اموال دولتى، تابع مقررات دولت اسلامى است و بدون اجازۀ مسئولين مربوطه جايز نيست.

[سؤال 12279] 1815

6. مقدارى كاغذ در زمان رژيم سرسپرده از اداره‌اى آورده شده بود. اكنون مى‌توان آن را در مساجد براى تبليغ استفاده كرد و يا اين‌كه بايد آن را به ادارۀ مربوطه تسليم نمود؟ آيا مى‌توان در حال حاضر، از آن اداره براى تبليغ در جهت اهداف

انقلاب اسلامى استفاده كرد؟

بسمه تعالى، بايد از مسئولين ادارۀ مربوطه كسب اجازه كنند.

[سؤال 12280] 831

4. با توجه به اين‌كه اين شركت، ملى شده است، شورا و انجمن اسلامى و تعاونى مصرف و مسكن، به مأموريت‌هايى با هزينۀ شركت مى‌روند و همچنين نوشت‌افزار و هزينه‌هاى ديگرى را خرج مى‌نمايند. از نظر شرعى چه صورتى را پيدا مى‌نمايد؟ البتّه بايد توجه داشت كه شركت تعاونى مصرف و مسكن، يك شركت مستقل است.

بسمه تعالى، طبق مقررات شركت مانع ندارد.

[سؤال 12281] 5428

3. اگر انسان براى تبليغ به سپاه يا شهربانى يا ارگان ديگر دولتى برود، استفاده از وسايل معمولۀ آنان - مثل حمام و دستشويى و غذا - شرعاً مجاز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات ارگان نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12282] 6556

6. ما عده‌اى از كارگران سازمان صنايع دفاع ملّى مدت چند سال است در اين سازمان كار مى‌كنيم. صبح ساعت هفت به سر كار مى‌آييم و ساعت سه بعدازظهر به خانه مراجعت مى‌كنيم. در زمان رژيم سابق اين‌جا نهار و غذا به ما مى‌دادند؛ بعد از انقلاب به‌عللى ديگر نهار نمى‌دهند و ما از منزل با خود غذا مى‌آوريم و براى گرم‌كردن غذا مجبوريم از برق بيت‌المال استفاده كنيم؛ چه صورتى دارد، مجاز هستيم يا خير؟

بسمه تعالى، با اجازۀ مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12283]‘ 244

5. استفادۀ كم از وسايل بيت المال مسلمين چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه جايز نيست.

[سؤال 12284]‘ 954

4. استفاده كردن از تلفن ادارات براى كار شخصى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12285] 1093

4. ميز بيليارد گران قيمت ساخته شده از قبل (حدوداً به قيمت 1000000 ريال) را آيا مى‌توان به سازنده‌اش فروخت؟ در غير اين صورت چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت است.

[سؤال 12286] 1540

6. استفاده از بليط‌هايى كه دولت با قيمت ارزان‌تر در اختيار كاركنان خود قرار مى‌دهد، براى افراد فاميل و يا آشنايان جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مخصوص استفادۀ كاركنان باشد، براى ديگران جايز نيست.

[سؤال 12287]‘ 7234

4. آيا اگر اعضاى خانوادۀ اين‌جانب كه كارمند دولت نيستند، از بليط اتوبوس كه دولت به ما با نرخ نازل مى‌فروشد، استفاده كنند، جايز است؟ زيرا اين‌جانب از اتوبوس استفاده نمى‌كنم و با تاكسى مى‌روم؛ لذا بليطم را به مادر و برادرم مى‌دهم.

بسمه تعالى، اگر جزء عائلۀ شما محسوب هستند، مانع ندارد.

جمع‌آورى دست‌فروش‌ها در خيابان

[سؤال 12288] 7092

بسمه تعالى 29 / 5 / 1361

حضور محترم رهبر عالم اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاؤه

پس از عرض سلام و مراتب ارادت، در مشهد افرادى هستند كه با بساط كنار

خيابان امرار معاش مى‌كنند و اخيراً از طرف شهردارى و بعضى از ارگان‌هاى دولت مبادرت به جمع آورى اين بساطى‌ها مى‌كنند. در بين اين عده بساطى افرادى هستند كه نه توانايى زراعت، نه توانايى كارگرى و نه بودجه دارند كه مغازه بخرند. از نظر شرع پهن كردن بساط براى اين‌گونه افراد چگونه است؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد. اگر مقررات خاصى نباشد، مانع ندارد.

مصرف آب و برق

[سؤال 12289] 7093

بسمه تعالى

زياده‌روى در مصرف آب و برق، به خصوص در زمينه‌اى كه موجب كمبودهايى در سطح عمومى شود - گرچه بهاى آن را پرداخت نمايند - از نظر شرعى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، زياده‌روى در مصرف آب و برق برخلاف قانون دولت، حرام است و موجب ضمان نيز مى‌گردد.

[سؤال 12290] 3350

3. اگر كسى آب يا برق بيشتر از آنچه برايش قبض آوردند مصرف كند، پول مقدار آب يا برق اضافه مصرف شده را به چه مرجعى تحويل دهد؟ و اگر قبول نكردند، چه كند؟ آيا ردّ مظالم دهد، يا به حاكم شرع دهد، فتواى حضرت امام خمينى چيست؟

بسمه تعالى، اگر مى‌تواند بايد به ادارۀ مربوطه تحويل دهد و اگر ممكن نيست، به حساب دولت اسلامى واريز نمايد.

[سؤال 12291] 7094

بسمه تعالى 29 / 8 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ به عرض عالى مى‌رساند:

اين‌جانب به اتفاق خانواده، مدتى كمتر از يك سال است كه در تهران - محله تهران پارس - در خانه‌اى اجاره‌اى زندگى مى‌كنيم. در اين رابطه، دو سؤال زير براى خانوادۀ ما مطرح است كه چون با برخى از علما قبلاً در ميان گذارده و از هر يك پاسخى دريافت داشته‌ايم كه مغاير ديگرى بوده است، لذا مصدع حضرت‌عالى گرديدم.

1. روزى كه قرارداد اجاره را منعقد مى‌كرديم، طرف قرارداد صراحتاً به ما گفت كه اين خانه، داراى امتياز آب و برق مى‌باشد؛ ليكن پس از مدتى كه اسكان يافتيم متوجه شديم كه اين‌جا كنتور آب ندارد و به علت اين‌كه ظاهراً خلاف ساختمانى داشته و عدم رعايت نقشۀ شهردارى را نموده است، اجازۀ استفاده از آب نداشته و ما نمى‌توانسته‌ايم از آب آن استفاده كنيم. براى مدتى كه در آن‌جا بوديم، معادل آنچه در منزل قبلى بابت مصرف آب پرداخت كرده بوديم (قدرى اضافه‌تر) طى نامه‌اى براى وزير نيرو ارسال نموده و از ايشان تقاضاى صدور دستور رسيدگى نموديم كه تا كنون هيچ‌گونه اقدامى نشده. آيا براى ما كه مستأجر هستيم و ناآگاه به اين وضع ساختمان و پس از دو سال دوندگى توانسته‌ايم با زحمت، اين خانه را اجاره كنيم (چون تعداد عائله‌مان هفت نفر است و به اين تعداد عائله، هيچ كس خانه‌اى اجاره نمى‌دهد)، استفاده از آب چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در استفاده از برق و آب، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است و بايد از مسئولين مربوطه كسب اجازه نماييد.

2. از فرداى روزى كه به اين منزل آمديم، در محل كار خود حاضر شديم و قهراً اين مورد هر روز ادامه

داشته و دارد. جهت استحضار اضافه مى‌نمايد كه مسافت محل كار هر يك از اهل خانواده تا منزل، حدود 17 الى 20 كيلومتر مى‌باشد. از طرفى هر جمعه جهت اقامۀ نماز جمعه به دانشگاه عزيمت نموده‌ايم كه مسافت آن تا منزل، حدود 5/ 21 كيلومتر است. اخيراً كه فتاواى حضرت‌عالى در رابطه با بلادكبيره - در روزنامه‌ها و مجلات - انتشار يافت، موضوع را با بعضى علما مطرح نموديم. عده‌اى فرمودند كه مى‌بايست ده روز قصد كرده و در منزل بمانيد و به محل كار و نماز جمعه حاضر نشويد؛ و عده‌اى ديگر فرمودند كه چون از حد ترخص خارج نشده‌ايد اشكال ندارد. وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، اگر تهران وطن شما نيست، بدون قصد اقامت ده روز در يك محله، حكم مسافر داريد و پس از تحقق قصد اقامت ده روز، تا سفر شرعى پيش نيامده، حكم اقامت به قوّت خود باقى است.

[سؤال 12292] 7095

بسمه تعالى

شخصى علاوه بر مصرف خودش از انشعاب آب خانه يا مغازه‌اش بدون اجازۀ سازمان آب به ديگران هم آب مى‌دهد و پول آن را مى‌گيرد. اين كار براى صاحب انشعاب و براى كسى كه با دادن پول آب و هزينۀ انشعاب فرعى، از آن آب استفاده مى‌كند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تصرف در آب مزبور بدون مراعات مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12293] 7096

بسمه تعالى

زياده‌روى در مصرف آب و برق در صورتى كه موجب كمبودهايى در سطح عمومى شود، چه حكمى دارد؟ به خصوص كه دولت اسلامى بر صرفه‌جويى تأكيد نموده است.

بسمه تعالى، زياده‌روى به نحو غير متعارف حرام است و چنانچه موجب اتلاف و ضرر باشد، موجب ضمان است.

[سؤال 12294] 7097

بسمه تعالى

محضر حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، پس از عرض سلام، اميدوارم در ظلّ توجهات حضرت ولى‌عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) انقلاب اسلامى ايران، به نتيجۀ نهايى خود كه نجات مستضعفين در سراسر دنيا است برسد.

در نزديكى منزل ما منبع آبى است كه مردم وقف امام حسين عليه‌السلام كرده‌اند و شخصى كه مغازه‌اش در آن نزديكى بود، آب و برق آب سردكن (منبع آب) را به عهده گرفت. حال آن شخص، مغازه را به شخصى ديگر فروخته و آن شخص جديد، برق آب سردكن را مستقيم از پشت كنتور - كه برق بيت‌المال است - وصل كرده، ولى آب آب‌سردكن را تأمين مى‌كند. خواهشمند است استفاده از اين منبع را توضيح دهيد.

بسمه تعالى، مخالفت مقررات دولت اسلامى در استفاده از برق حرام است؛ ولى آب منبع، حكم غصب ندارد.

اطاعت از مسئولين و ولايت ادارى

[سؤال 12295] 7098

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى دامت بركاته، پس از تقديم عرض سلام و آرزوى توفيق پيروى آن رهبر عظيم الشأن، بر مبناى مسائلى كه در جامعه‌مان مى‌گذرد لازم دانستيم از محضر مبارك آن رهبر بزرگ طلب فتواى مورد ذيل را بنماييم:

در جامعه از طرف مسئولين ادارات هرگاه حركتى خلاف حق و قسط اسلامى و قانون و دستورات آن رهبر عظيم الشأن انجام مى‌گيرد و مورد سؤال افراد متعهد و كارمندان دلسوز وابسته به آن اداره قرار مى‌گيرند كه چرا در اين مورد بر خلاف حق و قسط و قانون عمل نموده‌ايد از طرف مسئولان و يا افراد نزديك به آن‌ها اين مسأله

عنوان مى‌گردد كه اين‌گونه برخوردها با مسئولين بر خلاف ولايت ادارى است و چون ولايت ادارى به ولايت فقيه و ولايت امام و پيغمبر و خدا ختم مى‌شود پس فرد معترض كه از طريق قانون و پيروى دستورات آن رهبر اعتراض خود را به مسئولين اعلام داشته است كافر و ملحد است، خواهشمند است نظريه شريف را در اين مورد اعلام فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، ولايت ادارى در اسلام نيست و كارمندان و مسئولين در ادارات فقط مسئوليت دارند كه بر طبق مقررات اداره و دولت اسلامى عمل كنند و ولايتى بر كسى و چيزى ندارند و اگر بر خلاف موازين شرعى يا قانونى عمل نمايند ديگران مى‌توانند بدون ايجاد هرج و مرج و فساد به آنان تذكر دهند.

[سؤال 12296] 7099

بسمه تعالى

آيا مأمورين شاغل در امور ادارى جمهورى اسلامى مى‌توانند بر مبناى سلسله مراتب ادارى كه منتهى به ولى امر مى‌شود، به عنوان ولايت ادارى، در امورى كه خارج از مسئوليت و ضوابط و مقررات مربوطۀ آن‌ها است، تصرف و عمل نمايند؟

بسمه تعالى، ولايت ادارى در شرع نيست و هر كس هر مسئوليتى دارد، بايد در حدود مقررات آن مسئوليت عمل كند.

[سؤال 12297] 7100

بسمه تعالى 21 / 5 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، دامت بركاته

پس از سلام و دعاى خير براى آن امام و پدر عزيز و بزرگوار و آرزوى طول عمر، لطفاً نظر خويش را در اين مورد بيان داريد.

مدير كل آموزش و پرورش منطقه‌اى يا رئيس اداره‌اى از يكى از اعضاى آن اداره

مى‌خواهد كه كارى را بپذيرد و انجام دهد. آن شخص تا چه اندازه وظيفه شرعى دارد آن كار را انجام دهد يا فرمان مسئول برتر را انجام دهد؟ اگر آن دستور را اطاعت نكند چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، كارمند موظف است در امور ادارى از دستورات مسئولين مربوطه طبق مقررات دولت اسلامى اطاعت كند.

[سؤال 12298]‘ 6844

3. اطاعت از مسئولين امر جمهورى اسلامى كه بعضى از قوانين گذشته را اجرا مى‌نمايند كه صددرصد مخالف نظر فقهى و اسلامى مى‌باشد، آيا در اجراى اين قوانين، باز هم در حال فعلى، متابعت از آن لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى لازم است و اگر مطلبى خلاف شرع باشد، دولت بايد از طرق قانونى اقدام به تصحيح آن بر طبق ضوابط شرعى نمايد.

[سؤال 12299] ‘ 7068

7. آيا مقامات ادارى، مانند رئيس و مدير كل و استاندار شرعاً مى‌توانند در مواردى كه صلاح جامعه اقتضا مى‌كند براى اين‌كه اختلافى در نظام اجتماعى پيش نيايد بر خلاف مقررات صادره اقدام نمايند؟

بسمه تعالى، دستورات خلاف مقررات دولت اسلامى فاقد اعتبار است.

انعام دادن براى تسريع در امور

[سؤال 12300] 7101

بسمه تعالى 17 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، احتراماً؛ به عرض مى‌رساند:

در حالى كه كشورهاى صادر كنندۀ نفت، كوشش در گرفتن بازار نفت جمهورى اسلامى ايران دارند؛ اين‌جانب و شركا در خارج از كشور اقدام به بازاريابى براى فروش نفت ايران مى‌نماييم كه اين كار خود به تداوم انقلاب اسلامى و رفاه و آسايش ملت بزرگ ايران كمك مى‌نمايد كه وظيفه شرعى و دينى خود مى‌دانيم. خريداران در قبال خدماتى كه اين‌جانب و شركا انجام مى‌دهيم طبق عرف بين‌المللى مبلغى به عنوان حق‌العمل و حق نمايندگى به اين‌جانب و شركا پرداخت مى‌نمايند كه مبلغ مذكور مربوط به بودجه دولت جمهورى اسلامى ايران نمى‌باشد و فقط از طرف خريدار پرداخت مى‌گردد. ضمناً اين‌جانب و شركاى ايرانى هيچ‌كدام داراى شغل دولتى نمى‌باشيم. مستدعى است اعلام فرمايند دريافت وجه مزبور چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، چنانچه از طرف دولت اسلامى منعى از گرفتن چنين پولى نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12301] 1796

4. در قبل از انقلاب اسلامى، جهت ترخيص كالا مبالغى به عنوان انعام داده مى‌شد. در حال حاضر اگر اين مبلغ پرداخت نشود، كالا را دير ترخيص نموده و با مشكلات زيادى روبه‌رو مى‌نمايند. آيا ادامۀ اين انعام از لحاظ شرعى صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، با مراعات رضايت صاحب پول و مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

حقوق و مزاياى دريافتى از دولت

[سؤال 12302] 7102

بسمه تعالى 11 / 6 / 1361

دفتر استفتائات امام خمينى، سلام عليكم، با آرزوى توفيق هرچه بيشتر در خدمت به اسلام و مسلمين

1. اين‌جانب هم در خبرگزارى جمهورى اسلامى و هم در جهاد سازندگى مشغول به خدمت هستم؛ با توجه به نياز مبرمى كه به گرفتن حقوق از دو واحد دولتى فوق را دارم (چون حقوقى كه از خبرگزارى دريافت مى‌كنم، با توجه به اجاره خانه و غيره، كفاف زندگى ما را نمى‌دهد و ماهانه بر قروض ما افزوده مى‌شود و الآن حدوداً 15000 تومان بدهى دارم)، آيا مى‌توانم علاوه بر حقوقم از خبرگزارى، از جهاد سازندگى نيز حقوق دريافت كنم يا نه؟

خواهشمند است با توجه به اين‌كه يكى از قوانين دولت جمهورى اسلامى ايران، گرفتن حقوق از دو واحد وابسته به دولت را ممنوع كرده، فتواى امام را در اين زمينه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، نياز، ميزان نيست؛ تابع مقررات استخدام است؛ اگر خلاف مقررات باشد جايز نيست.

2. در صورتى كه جواب بالا منفى بود، چون اين‌جانب قبل از استخدام در خبرگزارى نذر كردم كه به محض پيدا كردن شغلى، تا پايان جنگ 20% از حقوق دريافتى را به حساب جنگ‌زدگان بريزم و بحمدالله تا كنون ريخته‌ام؛ آيا از اين پس مى‌توانم از كل حقوقم از خبرگزارى استفاده نمايم و پول نذر كرده را از جهاد بگيرم و به حساب جنگ زدگان بريزم؟

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص آن خوانده شده باشد، لزوم وفا دارد؛ وگرنه لزوم وفا ندارد؛ و در وفاى به نذر از پولى مى‌توانيد استفاده كنيد كه حق گرفتن آن را داشته باشيد.

[سؤال 12303] 7103

بسمه تعالى

مقام شامخ رهبر عظيم الشأن، امام خمينى دامت بركاته

احتراماً خاطر عالى آن رهبر پاك و بى‌آلايش، برگزيدۀ خداوند كريم و رحيم را به عرايض زير معطوف مى‌دارد:

1. اين‌جانب در تاريخ 15 / 11 / 1358 با بيوه زنى ازدواج نمودم و در تاريخ 12 / 7 / 1359 پسر بچه‌اى از او به دنيا آمد. وقتى كه اين‌جانب حساب كردم معلوم

گرديد كه اين بچه در مدت هشت ماهه و چهار روزه به دنيا آمده، يعنى اين‌جانب تا آن تاريخ هشت ماه و چهار روز بود با ايشان ازدواج كرده بودم و بعد از اقدامات قانونى و آزمايش خون معلوم گرديد كه پسر بچه متعلق به اين‌جانب نبوده است. البته اين عمل به وسيله پزشك قانونى پس از آزمايشات دامنه‌دارى معلوم گرديد و خود زن نيز اقرار كرد كه بچه به اين‌جانب متعلق نبوده است. چون در آن موقع اين‌جانب خود را يك مرد متأهل و داراى يك زن و يك بچه به كارخانه‌اى كه كار مى‌كردم اظهار كرده بودم حق اولاد و عيال ماهيانه جمعاً 4905 ريال به اين‌جانب مى‌دادند. حاليه مدت هفت ماه و اندى اين‌جانب با اين‌كه زن را طلاق داده‌ام ولى حقوق بچه و عيال سابقم را از كارخانه دريافت كرده‌ام. معلوم فرماييد كه اين پول دريافتى را اين‌جانب به عيال سابقم بدهم و يا خودم بردارم و يا اين‌كه به آن محل؛ يعنى كارخانه‌اى كه از آن دريافت كرده‌ام مسترد نمايم؟ اين مسأله را شرعاً براى اين‌جانب معلوم نماييد.

بسمه تعالى، مبلغى كه بابت حق عيال و اولاد گرفته‌ايد اگر خلاف مقررات كارخانه بوده بايد به خود مسئولين مربوطه كارخانه مراجعه كنيد.

2. اين‌جانب يك فرد نابينا از دو چشم هستم و تا چند سال پيش قوم و خويشان به اين‌جانب كمك و مساعدت مى‌كردند و حاليه مدت تقريباً چهار سال است در كارخانه‌اى ماهيانه با دريافت مبلغ 40000 ريال حقوق كار مى‌كنم، آيا به اين حقوق دريافتى سر سال خمس و زكات و غيره به اين‌جانب تعلق مى‌گيرد كه پرداخت نمايم يا نه؟

بسمه تعالى، از حقوق دريافتى اگر چيزى بر مؤونه سال زياد بماند خمس دارد.

[سؤال 12304] 7104

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى سلام عليكم

اين‌جانب آموزگار مى‌باشم و داراى يك فرزند، اما در گذشته مدت دو سال كمك جنسى دو فرزند مى‌گرفتم به اين ترتيب كه در زمان طاغوت براى نرفتن به سربازى يك شناسنامه گرفته بودم كه همان شناسنامه را بعد از استخدام ارائه داده و ماهى 50

تومان كمك جنسى او را به حسابم واريز كردند. بعد از دو سال متوجه اشتباهم شده و به اداره نامه نوشتم كه فرزند فوق‌الذكر فوت كرده است. در همين مدت و شايد هم بيشتر، ماهى يك روز از حقوق خود را كه معادل حدوداً صد تومان مى‌باشد براى كمك به جنگ مى‌دادم. حالا مى‌خواهم بدانم مبلغى را كه قبلاً گرفته‌ام بايد از نو به دولت بدهم يا مى‌توانم از همان ماهى يك روز كه براى كمك به جنگ كم مى‌كرده‌اند حساب كنم؟

بسمه تعالى، اگر زيادى گرفته‌ايد بايد برگردانيد و دادن پول به حساب جنگ كفايت نمى‌كند.

[سؤال 12305] 7105

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به استحضار مى‌رساند كه در زمان رژيم طاغوت به ازاى هر يك از افراد تحت تكفل كارمندان دولت، مبلغ پانصد ريال كمك جنسى از قبيل برنج و روغن و حبوبات و غيره داده مى‌شد، كه در جمهورى اسلامى نيز به منظور كمك به كاركنان دولت اين امتياز پرداخت مى‌گردد. از آن‌جا كه در شرايط كنونى كشور و كوپنى بودن خواروبار، امكان تهيۀ خواروبار مورد نظر به صورت يكجا براى شركت‌هاى تعاونى ميسّر نيست، آيا از نظر شرعى اجازه مى‌فرماييد كه به صورت وجه نقد به ذى‌نفع پرداخت گردد؟ و در ازاى اين پرداخت، 3% كارمزد اخذ شود يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، بستگى به مقررات مربوطه در دولت اسلامى دارد.

[سؤال 12306] 7106

بسمه تعالى 18 / 11 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر جهان تشيع و اميد محرومان جهان، حضرت امام خمينى، پس از سلام و آرزوى طول عمر از خداوند متعال براى آن امام بزرگوار؛

سؤالاتى برايم پيش آمده كه اميد است پاسخ آن‌ها را بنويسيد:

1. آيا شخصى كه داراى شغل آزاد است و منبع درآمدى دارد، جايز است در ارگان‌هاى دولتى كار كند و از آن‌جا هم حقوق دريافت كند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

2. آيا دو برادر دينى و مسلمان و معتقد به ولايت فقيه، اگر بر سر يك سرى مسائل با هم اختلاف نظر و سليقه داشتند، از هم فاصله بگيرند و ارتباط خود را با هم قطع كنند جايز است؟

بسمه تعالى، قطع رحم جايز نيست.

[سؤال 12307] 7107

بسمه تعالى

همان طور كه مستحضر هستيد طرح شهيد رجايى در روستاها اجرا مى‌گردد كه از 60 سال به بالا براى آن افراد، حقوقى مى‌دهند؛ آيا اين حقوق از نظر شرعى به چه كسى مى‌رسد؟ آيا ملاك 60 سال است يا ملاك از 60 سال به بالا كسى كه خرج ماهانه ندارد يا خرج سالانه ندارد به او مى‌رسد؟ لطفاً توضيح دهيد اين مسأله را؛ براى اين‌كه در بعضى روستاها مشاهده شده است كه افرادى همه چيز دارند و خرجشان تأمين مى‌شود، با اين حال مى‌گيرند؛ لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12308] 7108

بسمه تعالى

پيشگاه رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، احتراماً؛ استفتاى ذيل جهت صدور حكم شرعى به استحضار مى‌رسد:

اين‌جانب كارمند ادارۀ ارشاد اسلامى هستم كه اغلب اوقات به علت عدم امكان فعاليت و نبودن كار بيكار هستم و فقط بعضى از وقت‌ها در حد امكانات اداره فعاليت‌هاى تبليغى انجام مى‌دهم. از طرفى تنها ممرّ زندگى و امرار معاش چهار نفر

عائلۀ تحت تكفلم، فقط حقوقى است كه از اداره دريافت مى‌كنم. خواهشمند است مرقوم فرمايند كه اولاً، حقوق با توجه به موارد فوق برايم حلال است يا خير؟ ثانياً، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر كارهاى پيشنهادى اداره را طبق مقررات انجام مى‌دهيد، حقوق دريافتى حلال است.

[سؤال 12309] 7109

بسمه تعالى

اماما! خواهرى كه وظيفه‌بگير بوده و شوهر اختيار كرده و هنوز از آن حقوق استفاده مى‌نمايد و احتياجى در زندگى فعلى به آن ندارد، آيا مى‌تواند از صندوق دولت باز هم دريافت نمايد يا خير؟

ضمناً اين بنده كه از ما وقع اطلاع كامل دارم، مى‌توانم يا تكليفم هست كه مقامات مسئول را آگاه سازم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات مى‌گيرد اشكال ندارد و چنانچه شما احتمال دهيد كه روى موازين به او داده مى‌شود، بر شما چيزى نيست.

[سؤال 12310] 7110

بسمه تعالى 18 / 9 / 1358

مقام معظم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، پس از تقديم عرض سلام، احتراماً؛ معروض مى‌دارد:

پيرو عريضۀ مورخ 26 / 8 / 1358، اين‌جانب درجه‌دار ديپلمۀ شهربانى، در تاريخ 13 / 7 / 1357 به علت ناراحتى روحى به استناد مادۀ 87 قانون استخدام نيروهاى مسلح، با ماهيانه مبلغ 16440 ريال، بازنشسته شده‌ام. در تاريخ 26 / 7 / 1358 نامه‌اى مبنى بر عودت به خدمت شهربانى كشور جمهورى اسلامى تقديم نمودم كه ضميمۀ عريضۀ مورخ 26 / 8 / 1358 بود. وقتى براى دريافت جواب به شهربانى مراجعه

نمودم، مسئولين اظهار مى‌داشتند، پرسنلى كه طبق مادۀ 87 بازنشسته شوند، به هيچ وجه نمى‌توانند به خدمت برگردند.

مقام محترم رهبرى را آگاه مى‌سازد: با توجه به اين‌كه در حال حاضر، هيچ نوع ناراحتى از نظر روحى ندارم و مبلغ مقررى فوق به كسانى متعلق است كه معلول باشند. اين حقوق هم از بيت المال به اين‌جانب پرداخت مى‌شود و من هم سالم هستم. چون از آن مرجع محترم تقليد مى‌كردم و مى‌كنم؛ خواهان فتوا هستم كه آيا اين حقوق ماهيانه مشروع است يا خير؟ اگر مشروع است، به كار ديگرى مشغول شوم و اگر نامشروع است، امر مقرر فرماييد - با علم به اين‌كه جوانى 26 ساله مى‌باشم و بيكارى هم از مضرات جامعه اسلامى و يكى از گناهان در دين اسلام مى‌باشد - مرا به خدمت باز گردانند تا به صورت كارمندى نقش خود را ايفا نمايم يا به يكى از سازمان‌هاى دولتى انتقال دهند تا بتوانم خدمتم را كه ذره‌اى از خدمات مى‌باشد به اين آب و خاك اسلامى به نحو احسن انجام دهم. والسلام

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

بسمه تعالى، حلال و حرام بودن حقوق دريافتى شما، بستگى به مقررات استخدامى و بازنشستگى دارد.

[سؤال 12311] 7111

بسمه تعالى 25 / 6 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، با كمال احترام؛ فرد يا افرادى از كاركنان بخش دولتى يا خصوصى كه توسط كارفرماى مؤسسه مربوطه به نام متهم به دادستانى انقلاب معرفى مى‌شوند و پس از ماه‌ها زندانى از اتهام منتسبه در دادستانى انقلاب برائت حاصل مى‌نمايند، در مورد اخذ حقوق ايام بازداشت و اعاده به كارشان چه مى‌فرماييد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12312] 7112

بسمه تعالى 18 / 9 / 1361

حضور محترم دفتر امام خمينى

با آرزوى طول عمر براى امام امت و پيروزى هرچه سريع‌تر رزمندگان اسلام؛ اين‌جانب كارمند آموزشگاه عالى و فنى راه، حدود 3 ماه است كه در وزارت راه و ترابرى استخدام شده و از قرار طى شده، ماهانه مبلغ 2500 تومان به عنوان قرارداد ماهانه دريافت مى‌داشته‌ام؛ ولى با داشتن يك پدر بنّاى حدود 65 ساله و يك مادر خانه‌دار و دو خواهر كه آن‌ها هم يكى محصل و ديگرى خانه‌دار مى‌باشند و يك برادر كارگر ساختمانى كه داراى هفت سر عائله مى‌باشد، از دولت به عنوان حق كفالت، ماهانه مبلغ 500 تومان دريافت مى‌دارم و قرار است بعد از ازدواج 1000 تومان ديگر نيز به حقوقم افزوده گردد. لازم به توضيح است كه پدر اين‌جانب داراى يك نيم حياط 3 اتاقه در تهران (كه خودم در آن سكنا دارم) و سه رأس گاو و چند زمين مزروعى و دو باغ كه مسكنشان نيز در آن باغ ساخته شده است، مى‌باشد. از قلب تپنده‌مان تقاضاى اعلام حكم شرعى را درمورد حق كفالت اين‌جانب خواستارم.

بسمه تعالى، اگر طبق مقررات عمل مى‌كند حقوق آن حلال است.

[سؤال 12313] 7113

بسمه تعالى 26 / 9 / 1361

دفتر رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله تأييداته

احتراماً؛ اين‌جانب دبير هنرستان (وزارت آموزش و پرورش) پس از پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى ايران با تكليف شرعى و اجبار بعضى از متديّنين و مسئولين، علاوه بر خدمت كامل آموزش و پرورش - كه 22 ساعت يعنى سه نيم روز در هر هفته مى‌شود - مازاد وقت خود را از شب و روز، مدت دو سال در شركت

چوخا كه مشمول بند «ج» و مديريت آن با دولت بوده و حدود پانصد نفر كارگر داشت، با تحمل زحمات، مشقّات، مخارج فراوان و مسافرت‌هاى خطرناك زياد به كارخانه و غيره (با حكم حقوقى مديرعامل وقت شركت كه از طرف دولت، انتخاب و نصب‌شده بود و مدت زيادى در دادستانى انقلاب با شهيد آيت الله قدوسى و ديگران همكارى داشت و سپس مديرعامل بانك سپه شد و با اطلاع كليۀ مسئولين شركت و يقيناً بعضى از مقامات دولتى مسئول ديگر) اشتغال يافتم.

در آن زمان كه كاركردن آسان نبود و كشور، به سامان يافتنِ واحدهاى توليدى و توليد بيشتر نياز داشت، ماشين‌آلات نصب نشدۀ شركت كه قبلاً دو مرتبه بليط هواپيما براى رفت و برگشت متخصصين انگليسى فرستاده شده بود و آنان از آمدن به ايران خوددارى كرده بودند، با كمترين هزينۀ ممكن نصب شد و توليد روزانه از حدود 7 تا 8 تُن، به 11 - 12 تن و حداكثر آن به حد بى‌سابقۀ شركت 7/12 تن رسيد؛ ولى پس از آن‌كه اين‌جانب به آن شركت نرفت، توليد روزانه به 7 تن و كمتر تقليل يافت.

در مقابل آن كار كه هنوز جاى فعاليت زياد داشت و حقوق اين‌جانب بر اساس ضوابط دولت در شركت بيشتر از حقوق آموزش و پرورش اين‌جانب بوده و براى اين‌كه دو حقوق كه مخالف مقررات است، نگرفته باشم، حقوق آموزش و پرورش و مابه التفاوت آن دو را كه عملاً يك حقوق در دو قسمت مى‌شود، دريافت كردم كه برابر مفاد تصميمات مجمع عمومى شركت، جمع دو دريافتى مى‌بايست برابر ضوابط شركت باشد و حال آن‌كه كمتر از آن دريافت كرده‌ام. استدعا دارم مشخص فرماييد اين دريافتى‌ها حلال است يا حرام؟ و بايد برگشت بدهم؟

بسمه تعالى، لازم است طبق مقررات عمل كنيد.

[سؤال 12314] 7114

بسمه تعالى 27 / 4 / 1361

محضر مبارك زعيم بزرگوار، مرجع عالى‌قدر شيعيان، حامى مستضعفان، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى لك الفداء

پس از تقديم عرض سلام، به استحضار مى‌رساند اين‌جانب كارمند دامپزشكى مى‌باشم و همه ماهه مدت بيست روز به ما مأموريت داده مى‌شود كه جهت واكسيناسيون و معالجۀ دام‌ها به قرا و قصبات مراجعه نماييم و در ازاى هر روز مأموريت، مبلغى بيش از يك صد تومان - علاوه بر حقوق ماهانه - دريافت داريم.

توضيحات زير به عرض مى‌رسد:

الف. مسافت مطرح نيست؛ كمّيت و كيفيت هم مطرح نيست. آن‌كه پنج كيلومتر مى‌رود و يك گاو و يا يك گوسفند را معاينه و يا معالجه مى‌نمايد، همان فوق‌العاده را دريافت مى‌دارد كه يك صد كيلومتر برود و دو هزار گوسفند را واكسينه نمايد؛ نيم ساعت وقت بگيرد يا ده ساعت.

ب. استخدام كارمندان، فقط به خاطر معالجه و يا واكسيناسيون دام‌ها است.

ج. مدت ساعت كار از ساعت 5/7 صبح تا 2 بعد از ظهر مى‌باشد.

مستدعى است بيان فرماييد:

1.

دريافت فوق‌العاده علاوه بر حقوق و مزايا در فاصلۀ ساعات كار چه كم و چه زياد چه صورت دارد؟

2.

دريافت فوق‌العاده به طور مساوى طبق توضيح اول چگونه است؟

3.

كارمند مى‌تواند در ساعات خارج از كار ادارى، هم فوق العاده دريافت دارد و هم مطالبۀ مزد از آن‌كه برايش كار مى‌كند بنمايد؟ در صورتى كه فوق‌العاده نگيرد چطور؟

4.

بعضى از دامداران پس از انجام كار، بدون آن‌كه كارمند اظهارى بنمايد، پول و يا چيز ديگرى به او مى‌دهند؛ آيا كارمند مى‌تواند بگيرد، در صورتى كه فوق‌العاده دريافت مى‌دارد؟ و اگر اين شغل را نمى‌داشت دامدار چيزى به او نمى‌داد.

5.

يك نوع حكم مأموريت با توقف شبانه صادر مى‌شود و فوق‌العادۀ آن هم به خاطر توقف شبانه در روستا دو برابر حكم معمولى است؛ اگر كارمند به هر علتى نخواهد توقف نمايد، آيا مى‌تواند فوق‌العادۀ با توقف دريافت دارد؟

6. حكم ديگرى صادر مى‌شود كه اگر فاصله كمتر از سى‌كيلومتر باشد فوق‌العاده تعلق نمى‌گيرد؛ دريافت اين نوع فوق العاده‌ها با توضيحات بالا چه صورت دارد؟

در خاتمه احتمالاً و شايد هم حتماً با كار كم و يا فاصلۀ كم، فوق‌العاده‌هايى گرفته‌ايم؛ آيا اجازۀ تصرف مى‌دهيد يا به صندوق دولت عودت دهيم؟

با نهايت معذرت؛ از خداوند منان مسئلت دارم كه سايۀ حامى مستضعفان جهان را تا ساليان دراز و تحقق حكومت اسلامى بر جهان از سر ما كوتاه نفرمايد.

بسمه تعالى، گرفتن هرگونه فوق‌العاده طبق مقررات دولت اسلامى اشكال ندارد و اگر تخلف صورت گرفته، موجب ضمان است و بايد به محلش رد شود و چنانچه با رضايت، پولى داده شود اشكال ندارد.

[سؤال 12315] 7115

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

ضمن عرض سلام؛ احتراماً اين‌جانبان اعضاى ستاد بسيج مستضعفين شهرستان رودسر (خواهران) به استحضار آن امام عظيم الشأن مى‌رسانند، يك سال و اندى است كه با خواهران در اين نهاد نوپا و مقدس كه شهداى گران‌قدرى تقديم انقلاب اسلامى نموده است عضويت يافته‌ايم و از آن‌جايى كه يك تشكّل صحيح، با مديريت و داشتن برنامه‌هاى خوب، مى‌تواند با هزينه‌هاى كم، بازدهى زيادى داشته باشد و مى‌بايد عرض نماييم كه ما با زياد نداشتن عوامل فوق، بالخصوص طرح‌ها و برنامه‌ها، در عرض يك سال و چند ماه نتوانستيم آن طور فعاليت نماييم كه مثمر ثمر باشد؛ بارها خودمان را مورد مؤاخذه قرار مى‌دهيم كه نكند با صرف بيت المال، فرداى نزديك جواب‌گوى امت مسلمان نبوده باشيم. و از آغاز ورودمان كه فكرمان بر اين محور دور مى‌زده است كه بسيج خواهران زير نظر مسئولين فوق، با نظارت دقيق و داشتن برنامه‌هايى در اين زمينه مى‌تواند در جهت تحقق بخشيدن و منسجم نمودن خواهران

گامى بردارد؛ ولى متأسفانه از آغاز ورودمان تا حال توانسته‌ايم از مسئولين فوق طرح‌ها و رهنمودهاى كمى دريافت داريم و ما هر آن، نگران آنيم كه نكند روزى ما با بى‌تجربگى و عدم آگاهى از معارف اسلامى، خداى ناكرده بر اساس خودمحورى‌ها حركت نموده، نه تنها در جهت پيشرفت انقلاب اسلامى گامى برنداشته، بلكه بارى براى انقلاب اسلامى‌مان بوده باشيم.

لذا بعد از گذشت مدتى اين فكر در ذهن ما خطور كرد كه شايد علت رسميت نيافتن و توجه زياد ننمودن به قسمت خواهران مبنى بر اين اساس باشد كه مورد تأييد امام بزرگوارمان نبوده است؛ بنابراين خواسته‌ايم با نوشتن اين نامه با كسب اجازه از محضر امام بزرگوارمان، عاجزانه تقاضا نماييم ما را در اين زمينه راهنمايى فرموده، تا ان شاء الله با دل‌گرمى هرچه بيشتر در اين راه گام برداريم.

و اماما! اگر ما بدانيم كه وجودمان در اين نهاد، مانعى است جهت استمرار انقلاب، لحظه‌اى غفلت ننموده و راهى ديگر را جهت پاسدارى از دستاوردهاى انقلاب اسلامى اتخاذ خواهيم نمود. و در خاتمه، از جناب‌عالى تقاضا داريم لطفاً پاسخ بفرماييد در صورت رسميت نيافتن بسيج، حقوق‌هايى كه دريافت داشته‌ايم چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات حقوق به شما داده شده حلال است.

[سؤال 12316] 7116

بسمه تعالى

استفتا از محضر امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر شيعه، دام ظله

طبق قراردادى كه در زمان طاغوت با مسئولين وقت دانشگاهى بستم، قرار شد در قبال حقوق دريافتى (كارمند رسمى دولت) در برابر هر سال تحصيل در خارج از كشور، سه سال در اين دانشگاه خدمت نمايم. بعد از مراجعت به ايران، تنها اين تعهد را انجام داده و به دليل مسائل متعدد خانوادگى، درخواست انتقال به دانشگاه

ديگرى در شهر آبا و اجدادى كه خانواده‌ام زندگى مى‌كنند را دارم. حال از نظر شرعى با محاسبۀ مابه‌التفاوت، آيا مى‌توانم مابقى مبلغ را بازپرداخت كرده و قرارداد را لغو نمايم؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دانشگاه دارد.

[سؤال 12317] 7117

بسمه تعالى 1 / 6 / 1361

حضور مبارك اميد مستضعفان و مرجع عالى‌قدر جهان تشيع و رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت افاضاته، سلام عليكم ورحمة الله

ضمن دعاى خير جهت طول عمر شريف و پيروزى انقلاب اسلامى و رزمندگان اسلام؛ بدين‌وسيله پاسخ سؤال زير مورد استدعا است:

طى بخشنامه‌هاى مكرر ادارى در مورد اضافه كار ساعتى كاركنان ادارات دولتى، مبنى بر اين‌كه كاركنانى كه در غير ساعات ادارى (بعدازظهرها) كار اضافى انجام دهند، مى‌توانند بابت كار اضافى خود، وجه آن را دريافت دارند. اما اين‌جانب مدت سه سال است كه علاوه بر تصدى امور مربوطۀ خود، امور ماشين‌نويسى اداره را - كه پست آن بلا تصدى است - جهت كمك به انقلاب اسلامى و رسالت انجام كار بيشتر در ادارات، منتها نه در غير ساعات ادارى، بلكه در خلال ساعات ادارى، به عهده داشته و دينارى هم از بابت كار اضافى انجام شده دريافت ننموده‌ام. حال مستدعى است مقرر فرمايند كه آيا مى‌توانم از اين به بعد بابت اضافه كار ساعتى انجام شده، صرف نظر از شرط بخشنامه‌هاى فوق الذكر كه مى‌بايست در غير ساعات ادارى كار انجام شده باشد، از وجوه اين اضافه كار بهره‌مند شوم يا خير؟

والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و انجام كارهاى محوله در ساعات ادارى، حقوق جداگانه ندارد.

[سؤال 12318] 7118

بسمه تعالى

دفتر محترم امام خمينى، خواهشمندم جواب سؤالات زير را مرقوم فرماييد:

1.

كارمندى كه وقتش را به دولت فروخته، در مقابل حقوقى كه مى‌گيرد آيا مى‌تواند در موقعى كه كار ندارد، قرآن يا احكام يا جامع المقدمات بخواند يا نه؟

2.

خواندن كتاب‌هاى غير مذهبى و داستان در ساعت ادارى حكمش چيست؟

بسمه تعالى، 1و2. اگر مزاحمت با كارهاى ادارى نداشته باشد اشكال ندارد، با مراعات مقررات دولت اسلامى.

3. آيا كارمند مى‌تواند در صورتى كه كار ندارد بعد از ساعت ادارى در اداره در حال استراحت يا خواب باشد و از دولت مبلغى به‌عنوان اضافه كار ساعتى دريافت كند؟

بسمه تعالى، چنانچه پول اضافى در مقابل كار باشد، نمى‌تواند بگيرد.

4. در بيمارستان‌ها در قسمت‌هاى مختلف، كارمندان زن و مرد به‌كار مشغولند و خانم‌ها هنوز كاملا" رعايت حجاب را نمى‌كنند، آيا در يك اتاق، چند نفر آقا و خانم بنشينند و از هر درى سخن بگويند، چه صورت شرعى دارد؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب و نبود مفسده مانع ندارد و اگر مفسده دارد احتراز كنند.

5. آيا اعمال خلاف كه در ادارات مشاهده مى‌شود، فرد مسلمان اگر به مقامات گزارش كند جاسوسى

نيست؟ و صورت شرعى دارد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است.

[سؤال 12319] 7119

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

بنده مأمور بنياد مستضعفان تهران هستم و قبلاً پاسدار كميتۀ ستاد عملياتى قم بودم كه با نظر دادستانى مأمور شدم به بنياد كمك و خدمت كنم. سابقاً در صنايع نظامى ارتش خدمت مى‌كردم و حقوقى مى‌گرفتم؛ ادارۀ نامبرده با مأموريت بنده موافقت نموده كه مأمور در خدمت بنياد باشم و فعلاً با نظر دادستانى و متصديان، مأمور

شناسايى اموال و امور طاغوتيان و همچنين رابط دادستانى در بنياد مى‌باشم و حقوقى به بنده مى‌دهند. چون عائله‌مند هستم، حقوق ارتش به تنهايى كفايت مخارجم را نمى‌دهد. آيا از نظر شرعى، گرفتن اين حقوق بنياد مستضعفان جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متصديان امور بنياد مستضعفين با توجه به اين‌كه شما در قبال خدمت در بنياد مستضعفان، از صنايع نظامى حقوق دريافت مى‌كنيد، توافق دارند كه به شما به ملاحظۀ ساعات اضافى كار در بنياد حقوق ديگرى نيز بپردازند، دريافت حقوق دوم اشكال ندارد.

[سؤال 12320] 7120

بسمه تعالى

حضور مبارك زعيم عالى‌قدر، امام خمينى

استدعا دارد نظر مبارك را در مورد اضافه كار ساعتى كه بسيارى از كارمندان دولت بدون انجام كار اضافى دريافت مى‌دارند اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، تابع مقررات است و در صورتى كه در مقابل كار مى‌دهند، بدون انجام كار استحقاق ندارد.

[سؤال 12321] 7121

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

حضور محترم رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

مردى هشت سال قبل فوت شده، دادگاه انقلاب حقوق بازنشستگى ايشان را به دليل آن‌كه معتقد به عقايد فرقۀ بهاييت بوده قطع نموده، اكنون ثابت شده همسر ايشان مسلمان مى‌باشد و راه معاشى نيز ندارد، آيا شرعاً ما مى‌توانيم مبلغى از حقوق متوفى را براى ادارۀ زندگى همسرش به ايشان بدهيم؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

[سؤال 12322] 7122

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

احتراماً؛ به عرض مى‌رسانم كه در بانك صادرات حقوق مستخدم نسبت به حقوق قبلى‌اش كم شده است و حقوق رئيس نسبت به گذشته زياد شده است. حال، آيا وظيفه هست اين بنده كما فى‌السابق به دولت جمهورى اسلامى مبلغى ماهانه كمك كنم يا خير؟ لطفاً جواب را عنايت بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر مقرراتى هست، بايد بر طبق آن عمل كنيد و چنانچه در اين باره مقرراتى نيست، اختيار كمك با خود شخص است.

[سؤال 12323] 288

2. پدر من دباغ كشتارگاه تهران است، ولى او صبح‌ها مى‌رود امضا مى‌كند؛ چون كارى نيست انجام دهد، مى‌آيد؛ حقوقى كه مى‌گيرد حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات كشتارگاه حقوق مى‌گيرد حلال است.

[سؤال 12324] 3051

4. هل يجوز قبض الراتب للغنيّ وهو خلف الجبهة؟ سواءٌ كان القول بجواز الذهاب أصلاً أم عدمه وإذا قبضه فهل عليه إرجاعه؟

بسمه تعالى، تابع للمقرّرات الحكومية.

[سؤال 12325]‘ 643

3. بعضى از برادران كه كارمند اداره هستند از ادارۀ مربوطه حقوق به آنان داده مى‌شود و پس از اعزام نيرو نيز به افراد در جبهه به طور كلى حقوق مى‌دهند، آيا از دو كانال پول گرفتن اشكال شرعى ندارد؟ مى‌توانند اين پول را هم دريافت دارند يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

[سؤال 12326]‘ 695

4. كلاس‌هاى چهارم نظرى معمولاً از ماه فروردين به بعد تعطيل مى‌شود. عده‌اى از معلمان اين كلاس‌ها، به صورت حق التدريس - ساعتى تقريباً چهل تومان - اين كلاس‌ها را اداره مى‌كرده‌اند.

آيا اين‌گونه معلمان مى‌توانند وجوه حق التدريس را دريافت نمايند و در نهادهاى انقلابى كار كنند يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است و بدون انجام تدريس، استحقاق حق التدريس ندارند.

[سؤال 12327] 1117

3. كارمند دولت جمهورى اسلامى، گاهى از محل خدمت بدون اجازه مسئول آن سازمان براى تشييع جنازه يا مجلس ختم شركت مى‌كند، حقوقش چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر از وظيفه كوتاهى نموده به مقدارى كه كوتاهى كرده مديون است.

[سؤال 12328]‘ 3011

4. با توجه به تأثير عميق حلال يا حرام بودن خوراك و مايملك انسان در پيشرفت‌ها و رفع حجاب‌هايش بفرماييد استفاده از مزايا و حقوقى كه از طرف بيت المال براى عده‌اى از مردم - مثلاً دانشجويان - پرداخت مى‌شود، جايز است؟ و آيا مشروط به رضايت تمامى افراد مملكت نمى‌باشد؟ الف) از نظر شرعى، ب) از نظر اخلاقى و تأثير در پيشرفت‌هاى معنوى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر از طرف متصديان مربوطه داده مى‌شود، حلال است.

استخدام و فعاليت افراد غير مسلمان در ادارات دولتى

[سؤال 12329] 7123

بسمه تعالى

آيا افراد ملحد، مشرك و يا بى‌دين (مانند ماركسيست‌ها و يا بى‌تفاوت‌ها) مى‌توانند به عنوان عضو دولت جمهورى اسلامى، جزو كاركنان حقوق بگير دولت باشند؟

بسمه تعالى، مربوط به مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12330]‘ 436

3. آيا جايز است يك نفر يهودى رئيس كل كارگزينى كارخانه باشد؟

بسمه تعالى، استخدام غير مسلمان تابع مقررات دولت اسلامى است و اشكال ندارد.

قانون واگذارى اراضى موات شهرى و مقررات دولتى در باب زمين

[سؤال 12331] 7124

بسمه تعالى 21 / 11 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله، سلام عليكم

احتراماً؛ مشخص فرماييد: آيا مى‌توان زمين‌هاى توقيفى - كه هنوز تكليفشان مشخص نشده است - را فقط براى يك كشت به واجدين شرايط واگذار نمود؟ متذكر مى‌شود، چنانچه اين‌گونه اراضى براى كشت واگذار نشود، بلاكشت خواهد ماند.

بسمه تعالى، بايد در مورد سؤال به مسئولين امر در دولت اسلامى مراجعه شود.

[سؤال 12332] 7125

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از ابلاغ سلام، معروض مى‌دارد:

1. قطعه زمينى است به مساحت يك هكتار كه مدت هفتاد سال است كه در آن زراعت برنج و غيره مى‌نمودم و محل درآمد خانوادگى اين‌جانب و شوهرم بوده و دولت سابق زمين مذكور را به عنوان شهرك‌سازى غصب و اطراف آن را ديوار كشيده. با توجه به اين‌كه اشجار موجود آن را با بولدوزر با خاك يكسان كردند و اكنون كه شوهرم كه تنها نان‌آورم بوده، حدود يك‌سال است فوت نموده و راه درآمدى جز اين ندارم و در بهار امسال مى‌خواهم ان شاء الله در آن كشت و زرع نمايم. آيا از نظر شرعى مى‌توانم زمين مذكور را كشت نموده يا خير؟ لطفاً جواب آن را در ذيل مرقوم داريد.

بسمه تعالى، اگر به وجه شرعى، از قبيل احيا يا خريد يا ارث، مالك زمين شده‌ايد و يا از مالك آن در اجارۀ شما باشد، مى‌توانيد با مراعات مقررات دولت اسلامى، در آن كشاورزى كنيد.

[سؤال 12333]

2. در حدود پنج سال قبل از جمله زمين‌هايى كه دولت و شهردارى به كارمندان واگذار مى‌كرد، قطعه‌اى نيز به مبلغ 6300 تومان، به اين‌جانب كه كارمند بودم، واگذار نمود كه در سال گذشته به علت انتقال از آن شهر به محل ديگر؛ به مبلغ 150 هزار تومان فروختم. آيا مى‌توانم از اين پول براى تهيۀ خانه و مسكن براى خود استفاده كنم؟

بسمه تعالى، اگر از زمين‌هايى است كه دولت حق واگذارى آن را داشته است، مانع ندارد.

[سؤال 12334] 7126

بسمه تعالى 20 / 3 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به استحضار مى‌رساند: كسى كه ملك را زرخريد نموده، هم زمين زراعى دارد و هم زمين مرتعى؛ آيا كسى ديگر مى‌تواند در زمين زراعى يا مرتعى آن، بدون اجازۀ مالك تصرّف نمايد. جواب مسأله محل حاجت است، بيان فرمايند. كمال تشكر است.

بسمه تعالى، رسيدگى امر زمين، به دولت جمهورى اسلامى واگذار است.

[سؤال 12335] 7127

بسمه تعالى 13 / 8 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله الشريف على رؤوس الانام

چون مبتلابه است، مستدعى است بيان فرمايند كه آيا املاكى كه طاغوت به زارعين داده است، ملك مالكين اوليه است، يا زارعين مى‌توانند تصرفات مالكانه داشته باشند؟ أيّدكم الله تعالى بتأييداته الساميه

بسمه تعالى، اگر مالك شرعى براى آن نمى‌شناسد، تصرفات اشكال ندارد و رسيدگى به وضع زمين، با دولت اسلامى است.

[سؤال 12336] 7128

بسمه تعالى 7 / 7 / 1361

محضر زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب و امام امت، سلام عرض مى‌كنم.

با عرض معذرت، خواهش مى‌كنم سؤالات زير را جواب بفرماييد:

اولاً، مردى هستم سى و چهار ساله، داراى شش سر عايله، بيست سال در تهران، كارگر و هشت سال است كه كارمند دولت مى‌باشم. در اين مملكت زمين و خانه ندارم. مستأجر بودم، به جرم اين‌كه بچه‌دار هستم، جوابم كردند و هر كجا رفتم، خانه

به بچه‌دار اجاره نمى‌دهند. چهار ماه گشتم اگر هم مى‌دهند در ماه سه هزار تومان كرايه مى‌خواهند، در صورتى كه حقوق بنده 30124 ريال مى‌باشد و مادر پيرى دارم كه در ده مستأجر مى‌باشد. از روى ناچارى رفتم از آن زمين‌هايى كه زمان انقلاب مردم گرفته و ساخته‌اند، خريدم. صاحب خانه جزء فرارى‌ها است. من هم به قصد تصرف نگرفته‌ام، دولت هر تصميمى بگيرد تابع هستم.

1. آيا در اين خانه، نماز و روزۀ من و مهمان قبول است يا نه؟ اگر نيست چه بكنم؟ پول هم ندارم.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، در حد ضرورت تا دولت رسيدگى نمايد، مى‌توانيد استفاده نماييد.

2. خواهرى در ده دارم كه دستش كج است تكليف من دربارۀ او چيست؟

بسمه تعالى، با مراعات شرايط مقرره اورا ارشاد و نهى از منكر نماييد.

[سؤال 12337] 7129

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، ضمن درود و سلام به رهبر كبير انقلاب

اين‌جانب چون مقلد امام مى‌باشم مى‌خواهم بنده را راهنمايى كنيد كه زمينى در روستاى گهواره دارم كه ملك شخصى پدرم مى‌باشد، تمام روستا فاقد سند ثبتى است و زمين من هم سند ثبتى ندارد زمين مزبور به چه كسى تعلق دارد؟ دستورات لازم كتباً به اين‌جانب اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، رسيدگى به امور زمين موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 12338] 7130

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، الامام خمينى، متع الله المسلمين بطول بقائه

مستدعى است رأى مبارك را در مورد مسأله مرحمت فرماييد، محل حاجت

بسيارى از كشاورزان و روستاييان مى‌باشد.

اراضى كشاورزى حدود سى سال تحت كشت مى‌باشد، زمان ارباب رعيتى ارباب، ده يك به عنوان بريجه گرفته، شاهد هم وجود دارد. از سال چهل و شش تا پنجاه به عللى تعطيل شد بعداً تحت كشت قرار گرفت، فعلاً تحت كشت مى‌باشد. ضمناً مرسوم است چند عدد درخت را از بين نمى‌برند باقى مى‌گذارند براى هيزم، آيا صرف وجود چند درخت دليل آن است كه جنگلبانى زمين را بازداشت كند يا خير؟

بسمه تعالى، مربوط به مقامات مسئول در حكومت اسلامى است.

[سؤال 12339] 7131

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 17، ص 302 ]

زمان: 20 بهمن 1361 / 25 ربيع الثانى 1403

مكان: تهران، جماران

موضوع: قانون واگذارى اراضى موات شهرى به وزارت مسكن

سؤال كننده: گنابادى، محمد شهاب (وزير مسكن و شهرسازى)

[... مستحضر هستيد به لحاظ محروميت اكثر خانواده‌ها از سرپناه و مسكن با استفاده از عناوين ثانويۀ

قانون اراضى شهرى پس از مصوبۀ شوراى انقلاب اسلامى در خصوص لغو مالكيت اراضى موات شهرى به تصويب مجلس شوراى اسلامى و شوراى محترم نگهبان رسيد كه طبق آن اراضى موات شهرى كه از لحاظ مقدار قابل توجه نيستند در اختيار وزارت مسكن و شهرسازى قرار مى‌گيرد و زمين‌هاى باير شهرى براى رفع نياز مسكن مردم از حد نصاب معينى بالاتر فقط قابل فروش به دولت و شهردارى است و وزارت مسكن و شهرسازى اين‌گونه اراضى را در حد نياز طبق قانون به قيمت منطقه‌اى خريدارى و به خانواده‌هاى بى‌مسكن يا براى مصارف عمومى واگذار مى‌نمايد.

ضمناً طبق قانون مذكور كليۀ وزارتخانه‌ها و بانك‌ها و كليۀ مؤسساتى كه مشمول

حكم مستلزم ذكر نام آن‌هاست و بنيادها - بنياد مستضعفان - بنياد مسكن و ... زمين‌هاى مازاد بر نياز تأسيسات و ادارى خود را بايستى به وزارت مسكن تحويل دهند تا به مصارف عمومى و تأمين مسكن مردم برسد. لكن اولاً اكثر ارگان‌ها و يا بانك‌ها و بنيادها على‌رغم بخشنامه‌هاى مكرر نخست‌وزيرى از تحويل اراضى خوددارى مى‌نمايند؛ ثانياً برخى از روحانيون و ارگان‌ها نسبت به تملك اراضى مذكور براى واگذارى به مردم جهت احداث مسكن برداشت‌هاى متفاوت داشته و در شرعى بودن آن ترديد مى‌نمايند و در نتيجه اجراى قانون مذكور دچار مشكلات فراوان شده و امكان تعطيل اجراى آن‌كه نتايج وخيمى در وضع زمين و مسكن و اقتصاد خواهد داشت وجود دارد. مستدعى است در اين خصوص راهنمايى و ارشاد فرمايند.

... محمد شهاب گنابادى]

بسمه تعالى، آنچه را مجلس شوراى اسلامى تصويب نموده و به تأييد شوراى نگهبان رسيده، هم شرعى است و هم قانونى مى‌باشد.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12340] 7132

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام بر امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب برحقش؛ مرقوم بفرماييد:

1. اگر كسى جهت ساختن مسكن، رضايت صاحب زمين را جلب كند و آن را بخرد (لازم به تذكر است كه از صاحب اصلى، آن را بخرد، نه سازمان عمران اراضى يا بنياد مسكن) از نظر شرعى حضرت امام چه امر مى‌فرمايند؟

بسمه تعالى، بايد مقررات دولت اسلامى در اين باره مراعات شود.

2. شخصى است كه دو سال روزۀ جمع بر گردن دارد و در حال حاضر توبه كرده (لازم به تذكر است كه اين شخص در اين مدت، مسلمان بوده و الآن نيز هست)، نظر مبارك حضرت امام در مورد حكم اين

مسأله و قضاى روزه‌ها چيست؟ و همچنين در مورد پنج سال روزۀ غير جمع نظر مبارك ايشان چيست؟

بسمه تعالى، منظور از روزۀ جمع، ظاهر نيست؛ اگر روزه‌اى را افطار كرده‌ايد بايد قضاى آن را به‌جا آوريد و چنانچه عمداً و بدون عذر افطار نموده‌ايد علاوه بر قضا، بايد كفاره هم بدهيد و كفارۀ آن براى هر روز، يك بنده آزاد كردن يا شصت مسكين طعام دادن يا شصت روز روزه گرفتن است و چنانچه با كارى كه فى نفسه حرام است افطار كرده باشيد، بايد كفارۀ جمع بدهيد؛ يعنى در صورت امكان، هر سه كفاره را بدهيد و اگر هر سه ممكن نيست، هر كدام كه

امكان دارد را انجام دهيد.

[سؤال 12341] 7133

بسمه تعالى 13 / 1 / 1362

دفتر امام خمينى، سلام عليكم

بعد از تقديم سلام، به عرض مى‌رساند كه دولت جمهورى اسلامى، خريد و فروش زمين را ممنوع اعلام كرده است و از يك طرف هم امام مى‌فرمايد كه خلاف مقررات دولت اسلامى جايز نيست؛ در اين صورت آيا خريد يا فروش زمين، به جهت احتياج حرام است يا نه؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12342] 7134

بسمه تعالى 26 / 5 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، دام بقاؤه

محترماً به عرض مى‌رساند: بعضى از نقل و انتقالات زارعين صاحب اراضى زراعتى به موجب استعلام اداره ثبت اسناد و فرم فروش ادارۀ تعاون و امور روستاهاى شهرستان، به صورت مجهول‌المالك انجام مى‌شود و وجهى بابت ثمن معامله بر ذمه زارع (خريدار) باقى مى‌ماند. از محضر ولى فقيه، استعلام و استفتا مى‌نمايد: وجه مزبور، به چه محل و حسابى منظور گردد؟ حقير طبق مقررات زمان طاغوت عمل

نمى‌كنم. مستدعى است رفع تكليف فرمايند.

بسمه تعالى، طبق مقررات دولت اسلامى عمل نماييد.

[سؤال 12343] 7135

بسمه تعالى

حضور اقدس زادۀ پاك پيامبر حضرت امام خمينى دامت بركاته، خداوند منان وجود شريف و پر ثمر آن حضرت را براى همۀ مسلمانان جهت گسترش احكام قرآن از تمامى شرور و حوادث مصون نگهدارد. ان شاء الله. ذيلاً مسائل شرعى چندى است كه درخواست جواب را داريم.

1. اراضى شهرى را كه دولت اسلامى ممنوع المعامله دانسته، اگر فردى كه نياز ضرورى به مسكن دارد از اين اراضى جهت خانه و ساختمان بخرد و بسازد راجع به مشروعيت آن چه مى‌فرماييد؟ و در صورت اشكال، عبادت در آن خانه چه حكمى پيدا مى‌كند؟

بسمه تعالى، اگر از مالك شرعى خريده عبادت صحيح است، ولى در هر صورت مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

2. اگر پولى را كه از يك مؤسسه و يا فردى قرض الحسنه گرفته به ديگرى قرض دهد در رأس سال خمس به عهده‌اش مى‌آيد يا خير؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

3. كسى كه حساب سال خود را كرده و مبلغ ده هزار تومان پول مخمس دارد، در ضمن سال كه احتياجش به اين مبلغ افتاد در زندگى خرج و صرف كند و در اواخر سال يك منفعتى ببرد آيا مى‌تواند به مقدار پول مخمس را كه خرج نموده از منفعت كسر كند و باقى را حساب نمايد؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند از منفعت كسر كند.

4. دختر صغيره‌اى را كه جهت محرميت عقد مى‌كنند آيا بايد مقدارى از سن بلوغ را هم در عقد بياورند يا اگر صرفاً دختر يك ساله را چند ماهه عقد كنند محرميت حاصل مى‌شود؟

بسمه تعالى، با قصد جدى تحقق ازدواج در هر سنى باشد صحيح است.

5. كارگرانى كه جهت كار در گذشته به تهران مى‌آمدند و حكم بلاد كبيره بودن تهران را هم نمى‌دانستند

و به محض ورود قصد اقامه مى‌كردند و براى كار از محدوده خارج مى‌گشتند و شب برمى‌گشتند و گاهى بدون قصد اقامه مجدد ده روز در يك محل مى‌ماندند و مدتى را بدين‌گونه در رفت و آمد بوده‌اند وظيفه‌شان چيست؟ و در صورت قضا آيا تنها نمازهاى چهار ركعتى اگر قضا شود كفايت مى‌كند يا خير؟ توضيحاً اين‌كه تا زمان فوت مرحوم آيت الله شاهرودى رحمه‌الله مقلد ايشان بوده‌اند.

بسمه تعالى، اگر بعد از بزرگ [و] خارق العاده شدن تهران، روزه و نماز چهار ركعتى را بر خلاف وظيفه انجام داده قضا دارد.

6. تراكتورى كه جهت كار خريده شده مبلغ يكصد هزار تومان، اگر بعد از چند ماه فروخته شود مبلغ يكصدوپنجاه هزار تومان و اين مبلغ را بعد از گذشت يك سال جهت ساختمان خرج نمايد، در صورتى كه پول اوليه تراكتور مخمس باشد آيا ارتفاع قيمت و گذشت يك سال در وجوب خمس اثر دارد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال ترقى قيمت خمس ندارد.

[سؤال 12344] 3393

2. مقدارى زمين در منطقه شهر رى موجود بود، بعد از پيروزى انقلاب اسلامى بنياد مسكن يك تابلو در اين زمين زده بود، بعد از چند وقت اين تابلو را برداشت، بعد از آن مردم ريختند و زمين‌ها را گرفتند و ساختمان كردند، ما هم مستأجر بوديم، بعد ديديم كه خانه ارزان گيرمان نمى‌آيد، آمديم يكى از اين خانه‌ها را كه تمام نشده بود خريده بعد از تكميل كردن آن آمديم در آن خانه نشستيم. بعدها فهميديم كه اين زمين‌ها را چند نفر با هم شريك هستند كه يك يا دو نفر آن‌ها فئودال مى‌باشند حالا كه ما در اين خانه نشسته‌ايم نماز و روزه ما چگونه مى‌باشد؟ و صاحبان آن‌ها هم تا به حالا مراجعه نكرده‌اند كه ما پول زمين‌ها را به آن‌ها بدهيم. از شما رهبر عزيز مى‌خواهم كه كتباً بنويسيد كه وظيفه ما در مورد اين خانه چيست؟

بسمه تعالى، رسيدگى به امر زمين‌هاى ذكر شده موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 12345] 4498

2. زمين‌هايى در اطراف شهر هست كه سند رسمى ندارند و با قرارداد عادى بدون

اجازه دولت و بدون در نظر گرفتن مقررات و قانون جمهورى اسلامى خريد و فروش مى‌شوند. آيا مى‌شود از آن زمين‌ها براى مسجد و خانه سازمانى افراد سپاه پاسداران خريدارى كرد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12346]‘ 4498

3. از زمين‌هاى يادشده سؤال دو، اگر خانواده شهدا بخرند چه حكمى دارد و آيا در اين مورد شهردارى موظف است براى دادن آب و برق و امكانات براى آن‌ها؟

بسمه تعالى، دولت تابع مقررات بايد رفتار كند.

[سؤال 12347] 5334

4. اگر كسى بعد از انقلاب اسلامى زمين‌هاى موات (اموال دولت) را تصرف كرده - در صورتى كه زمين زياد دارد - تكليف اين‌گونه زمين‌ها از نظر شرعى چيست؟

بسمه تعالى، امر زمين‌هاى موات، با دولت اسلامى است.

[سؤال 12348]‘ 1485

4. خريد و فروش زمين‌هاى ممنوع المعامله فعلى توسط دولت كه با قولنامه به خريدار مى‌دهند و او ساختمان مى‌نمايد و بعد، صاحب زمين به عنوان خانه به او سند مى‌دهد شرعاً جايز است يا خير؟ و آيا فقط معصيت كرده يا نماز خواندن هم در چنين منزلى اشكال دارد؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات جايز نيست ولى اگر از مالك شرعى خريده نماز در آن صحيح است.

[سؤال 12349]‘ 1726

3. آيا مى‌توانم منزل مسكونى خودم را در تهران با نرخ روز و جديد فروخته و همان مقدار را در شهرستان مشهد منزل مسكونى بخرم يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد.

تعيين شروط الزامى از طرف دولت

[سؤال 12350] 7136

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 430 ]

زمان: 16 آذر 1366 / 15 ربيع الثانى 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: حق دولت در تعيين شروط الزامى براى واحدهاى بهره‌مند از خدمات دولتى

سؤال كننده: سرحدى زاده، ابوالقاسم (وزير كار و امور اجتماعى)

[بسم الله الرحمن الرحيم. محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

با آرزوى سلامتى و طول عمر براى آن وجود شريف و اميد پيروزى هرچه سريع‌تر رزمندگان عزيز اسلام عليه كفر جهانى، استدعا دارد با توجه به كيفيت و نوع كار اين وزارتخانه در ارتباط با واحدهاى توليدى و خدماتى بخش خصوصى در مورد سؤال زير، اين وزارت را راهنمايى و ارشاد فرماييد:

«آيا مى‌توان براى واحدهايى كه از امكانات و خدمات دولتى و عمومى مانند: آب، برق، تلفن، سوخت، ارز، مواد اوليه، بندر، جاده، اسكله، سيستم ادارى، سيستم بانكى و غيره به نحوى از انحا استفاده مى‌نمايند، اعم از اين‌كه اين استفاده از گذشته بوده و استمرار داشته باشد و يا به تازگى به عمل آيد، در ازاى اين استفاده شروطى الزامى را مقرر نمود؟» والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته. ملتمس دعا.

ابوالقاسم سرحدى‌زاده - وزير كار و امور اجتماعى]

بسمه تعالى، در هر دو صورت چه گذشته و چه حال، دولت مى‌تواند شروط الزامى را مقرر نمايد.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12351] 7137

بسمه تعالى

دولت كارخانه‌ها را ملى نموده و اين بدان معنا است كه شورايى تعيين نموده كه قيمت محصول آن كارخانه را تعيين نموده تا بفروش برساند. ولى صاحب كارخانه مى‌گويد كه من مشتريانى دارم كه به قيمت زيادى مى‌خرند. حال تكليف مردم نسبت به خريدن اين اجناس به قيمتى كه شورا معين نموده چيست؟

بسمه تعالى، اطلاعى از خصوص آنچه ذكر كرده‌ايد ندارم. و حكم كلى مسأله اين است كه بايد مراعات رضايت مالك و مقررات دولت اسلامى بشود.

[سؤال 12352] 7138

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر بزرگوار انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض عالى مى‌رساند: در سال 1360 دولت جمهورى اسلامى اعلام كرد كه زمين‌هاى زراعتى را كشاورزان نهال كارى نكنند تا با كشت مواد غذايى، خدمتى به انقلاب باشد. حال آيا نهال‌هايى كه قبل از سال مزبور كاشته شد، استفاده از آن اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد و مراعات مقررات دولت اسلامى در اين باره لازم است.

[سؤال 12353] 7139

بسمه تعالى

1. جهت اتمام تحصيلات دانشگاهى مدت زمان معينى در نظر گرفته شده كه چنانچه در ظرف مدت مذكور دانشجو موفق به اتمام دوره نشده باشد اخراج مى‌گردد، مثلاً براى دورۀ ليسانس در دانشگاه شش سال تعيين شده است. آيا تعيين مدت معينى

جهت اتمام يك دورۀ تحصيلى شرعاً جايز است يا خير؟ و اگر دانشجويى به علت پاره‌اى از گرفتارى‌هاى خانوادگى و بيمارى نتواند خود را با شش سال مذكور تطبيق دهد و علاقه‌مند به فراگيرى علم و دانش نيز باشد، شرعاً جايز است كه از تحصيلات دانشگاهى و فراگيرى علم و دانش اخراج و محروم بشود؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى در دانشگاه لازم است.

2. مساجد شرف‌الدين و ميرشكار در شهرستان شوشتر نياز به تعمير و مرمت دارند. حضرت امام مدّ ظله العالى اجازه مى‌فرمايند از بابت وجوهات مبلغ يكصد هزار ريال به مساجد مذكور پرداخت شود؟

بسمه تعالى، اگر نياز به تعمير دارد و از راه‌هاى ديگر تأمين نمى‌شود، مجازيد از سهم متعلق به خودتان مبلغ مزبور را بپردازيد.

3. صندوق قرض الحسنه در يكى از نقاط تهران در شرف تأسيس است. حضرت امام مدّ ظله العالى اجازه مى‌فرمايند از بابت وجوهات مبلغ پنجاه هزار ريال كمك شود كه هميشه در صندوق بماند؟

بسمه تعالى، عجالتاً اجازه نمى‌دهم.

4. كسى كه نمى‌داند مرحوم پدرش اهل وجوهات بوده يا خير، آيا موظف به پرداخت خمس ارثى كه به او مى‌رسد مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم چيزى بر فرزند نيست.

[سؤال 12354] 7140

بسمه تعالى

امام جمعه شهرستان ما صريحاً به اين‌جانب - سر دفتر - در حضور جمع كثيرى كه براى اداى نماز جماعت حاضر مى‌شوند مى‌فرمايد: «بايستى سردفتران دختران و پسرانى را كه به حد بلوغ شرعى رسيده‌اند اجراى صيغۀ عقد نمايند، و تجديد ازدواج هم براى مردان زن‌دار مانع قانونى و شرعى ندارد» از طرف ديگر ادارۀ ثبت و اسناد و دادگسترى به ما دستور مى‌دهد دخترانى كه كمتر از پانزده و پسرانى كه كمتر از هيجده سال تمام دارند حقّ ازدواج ندارند (تشخيص اين‌كه قواى جسمانى آنان براى زناشويى كافى است يا خير با دادگسترى - قسمت معافيت از شرط سنّ - است) و تخلف از اين امر براى پسر و دختر جرم مى‌باشد، و براى تجديد ازدواج هم دستور

است كه بايد با رضايت زن اول باشد. بنابراين به گفتۀ امام جمعه عمل كنيم يا طبق بخشنامه؟

بسمه تعالى، مراعات مقرّرات دولت اسلامى لازم است.

تعريض جاده و خسارات وارده به افراد

[سؤال 12355] 7141

بسمه تعالى 15 / 9 / 1361

هيأت محترم استفتاى دفتر امام خمينى، با احترام؛ تقاضا دارد فتواى حضرت امام خمينى در خصوص دو سؤال مطروحه را ذيلاً اعلام فرماييد:

1. چنانچه در اثر عمليات راه سازى و يا تعريض جاده و هرگونه عمليات ديگر، به باغ و يا خانۀ شخصى و مسكونى و يا ساير تأسيسات اشخاص خسارت وارد شود، وصول و دريافت خسارت وارده از وزارت راه شرعاً مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، آنچه بر طبق قانون بابت خسارت داده مى‌شود، گرفتن آن اشكال ندارد.

2. كسى كه در حدود سى يا چهل سال قبل املاكى به موجب سند عادى يا رسمى خريدارى كرده و در حال حاضر هم متصرف است و در آن به دفعات، عمليات عمرانى از قبيل باغ و قلمستان و كشاورزى انجام داده، آيا شرعاً فروشنده و يا ساير اشخاصى كه نفعى در آن ندارند از روى اختلاف، مجاز به مزاحمت براى خريدار مى‌باشند يا خير؟

بسمه تعالى، با فرض تماميت و صحت معامله، شرعاً كسى حق مزاحمت خريدار را ندارد و چنانچه اختلافى هست، بايد در محكمۀ شرعيه حل و فصل شود.

[سؤال 12356] 7142

بسمه تعالى

اگر مصالح فرد و جامعه در تقابل قرار گيرد، فرضاً براى احداث جاده‌اى ضرورى، لازم باشد كه خانۀ مسكونى خراب شود و صاحب خانه به هيچ طريق به اين كار،

رضايت ندهد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، در تزاحم بين دو تكليف، بايد مراعات اهمّيت بشود و تشخيص وظيفه و اهميت آن موكول به مقامات صالحه است.

تحصّن و اعتصاب در ادارات

[سؤال 12357] 7143

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

پس از ابلاغ سلام، آيا شرعاً جايز است كارمندان و كارگران ادارات دولتى در ساعات ادارى و كار به عنوان تحصن و اعتصاب جهت رسيدگى به درخواست‌ها؛ وظايف محولۀ خود را انجام نداده و دست از كار بكشند؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد تابع مقررات دولت اسلامى باشند.

تصرف اموال گروه‌هاى معاند و فرارى

[سؤال 12358] 7144

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

آن عده از افراد كومله و دموكرات كه از شهرهاى خود فرار كرده‌اند و به كوه‌ها رفته و با دولت جمهورى در حال جنگ هستند، خانه‌هاى آن‌ها را بسيج متصرف شده‌اند و از باغات آن‌ها استفاده مى‌كنند، نماز در اين خانه‌ها و استفاده از ميوه باغات چه حكمى دارد؟ جواب مسأله را مرقوم فرماييد. بقاى حضرتت آرزوى تمام مستضعفين جهان است.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات حكومت اسلامى دارد.

[سؤال 12359] 7145

بسمه تعالى

با درود بر منجى مستضعفين عالم امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و نايب بر حقش امام خمينى و شهيدان و معلولين و مجروحين جنگ و انقلاب خونين اسلامى و با درود بر شما برادران خدمتگزار اسلام در دفتر امام.

با پيدا شدن چند مسأله براى اين‌جانب بر آن شدم تا نامه‌اى به دفتر امام بنويسم و در اين رابطه از دفتر امام نظرخواهى كنم.

1. آيا جايز است وقتى كه لانه‌هاى تيمى منافقين كشف مى‌شود از وسايل آن‌ها به نفع شخصى استفاده شود؟

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات دولت اسلامى عمل نمايند.

2. آيا جايز است عكس‌هايى كه توسط اشخاص كشيده مى‌شود و نام امامان معصوم به آن‌ها گذاشته مى‌شود و مانند بت پرستش مى‌شوند در حالى كه توسط خود انسان كشيده شده در اتاق منازل نصب شود؟

بسمه تعالى، به منظور تجليل از مقام امامت يا تبرّك مانع ندارد و بت‌پرستى نيست.

تقلّب در امتحانات و گرفتن مدرك

[سؤال 12360] 7146

بسمه تعالى 15 / 4 / 1361

اين‌جانب در سال 1352 از طريق كنكور سراسرى در يكى از رشته‌هاى دانشگاه پلى‌تكنيك تهران، بدون هيچ‌گونه غش، قبول شدم. در دوران تحصيل، چند ترم دانشگاه منحل و تعطيل شد و من در تيرماه سال 1358 مدرك ليسانس مهندسى گرفتم. در خلال مدت تحصيل به خاطر مسائل مختلف و شايد بيشتر به دليل كم همتى، در بعضى امتحانات درسى دورۀ ليسانس از طريق نوشتن از روى ورقۀ دوستان يا از روى جزوه، به اصطلاح معمول «تقلّب» نمودم (شايد قابل ذكر باشد كه محيط به شكلى بود

كه اكثر قريب به اتفاق دانشجويان، اگر مى‌توانستند چنين كارى را مى‌كردند).

با توجه به اين‌كه اخيراً با داشتن مدرك ليسانس به عنوان كارورز در يك كارخانه استخدام موقت شده‌ام، دائماً احساس اين‌كه نكند حقوقى كه مى‌گيرم (چون برطبق مدرك است) حرام باشد، به شدت آزارم مى‌دهد و نمى‌دانم در آينده حتى اگر ارزش كارم بيش از پولى باشد كه مى‌گيرم، چون بر اساس ضابطۀ مدرك حقوق خواهم گرفت، چگونه حلال بودن حقوقم را با توجه به اين‌كه رعايت ضوابط و مقررات در جمهورى اسلامى وجوب شرعى دارد، تأمين كنم؟

در ضمن متذكر مى‌شوم كه در همان سال 1358 در امتحان ورودى فوق ليسانس رشته‌اى مشابه رشتۀ خودم كه از بين حدود 30 نفر ليسانسيه 6 نفر مى‌خواستند قبول شدم وهم اكنون به خاطر تعطيلى دانشگاه‌ها دانشجوى ابتداى فوق ليسانس مى‌باشم (اما به نظر خودم اين قبولى نمى‌تواند مدرك ليسانسم را تأييد كند). اخيراً نيز در امتحان مدرسى دانشگاه شركت كرده‌ام كه هنوز نتيجۀ آن مشخص نشده؛ اما احساس مى‌كنم چون پايه، مدرك ليسانس است ودر دوران تربيت مدرسى هم حقوقى كه مى‌دهند به خاطر داشتن ليسانس است (به يك نفر كه مدرك ندارد، داده نمى‌شود) هيچ‌وقت حقوقم در اين مسير حلال نخواهد بود.

لذا خواهشمندم مرا راهنمايى كنيد كه آيا بايستى كارم را به‌كلى عوض كنم و فقط از مدرك ديپلم استفاده نمايم (هر چند كه در حال حاضر زن و يك فرزند دارم؛ اما تا جوانم اين كار ساده‌تر است) يا آن‌كه راه ديگرى برايم وجود دارد؟ يا اصولاً من بى‌خود وسواس به خرج مى‌دهم؟ با چند تن از دوستان معتقد هم كه مشورت كرده‌ام، متوجه شده‌ام كه بعضى از آن‌ها نيز داراى چنين شبهه‌اى هستند.

بسمه تعالى، اگر پس از اعطاى مدرك، منع و اشكالى از مسئولين مربوطه نباشد، حقوق دريافتى حلال است و در هر صورت مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12361] 7147

بسمه تعالى

دفتر رهبر عالى‌قدر، امام خمينى، دامت بركاته الشريف

با عرض ادب، استدعا مى‌شود استفتاى زير را جهت اجراى حكم شرعى و انجام وظيفه جواب فرماييد، چون مقلد امام خمينى هستم، نظر ايشان را بنويسيد.

من كارمند دولت هستم. در سال جارى به كمك تقلّب، بدون درس خواندن موفق شدم ديپلم بگيرم كه با داشتن آن در ادارۀ محل كارم از گروه جديدى استفاده خواهم كرد و بالاخره حقوق من زياد خواهد شد. مى‌خواهم بدانم اين حقوقى كه به خاطر ديپلم دريافت مى‌كنم، آيا حرام است يا حلال؟

بسمه تعالى، اگر كارى كه به شما محوّل مى‌شود كاملاً انجام دهيد، حقوق آن حلال است.

قانون كار و دستمزد كارگران

[سؤال 12362] 7148

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب امام خمينى، ضمن عرض سلام به رهبر عالى‌قدر

اين‌جانب ساكن تهران مى‌باشم. طى اين نامه مى‌خواستم از رهبر عالى‌قدر سؤال كنم: ما يك عده كارگر گرمابه هستيم. از اول فروردين ماه سال 1358، قانونى تصويب شد كه وزارت كار حقوق هر كارگر را روزانه 7/56 تومان براى 8 ساعت كار در روز تعيين كرد. حالا طبق اين قانون وزارت كار، نماينده‌هاى ما آمده‌اند از كارفرما گرفته و به ما داده‌اند. قبلاً در تمام روز 25 الى 30 تومان حقوق ما بود. حالا كارفرما مى‌گويد به اين حقوق كه روزى 7/56 تومان مى‌باشد، راضى نيستم و مى‌گويد زياد است. هر كارگر به مدت 12 سال در اين كارگاه‌ها كار كرده است. كار ديگرى نداريم، اما

مى‌خواهيم سؤال كنيم كه آيا اين مطالب فوق كه كارفرما گفته، صحيح است يا خير؟ حقوق اضافه را از فروردين ماه گرفته‌اند و به ما داده‌اند. ما مى‌خواهيم ببينيم، آيا به ما مى‌رسد يا نه؟

بسمه تعالى،لازم است نرخ مقرّر دولت اسلامى مراعات شود و اگر كارفرما رضايت نمى‌دهد، كارگران مى‌توانند كار را ترك كنند تا كارفرما راضى شود و نسبت به كار مزدى كه اضافه داده شده رضايت كارفرما را تحصيل كنند.

كاهش ارزش پول كشور

[سؤال 12363] 7149

بسمه تعالى

با توجه به اين‌كه مردم، پول رايج كشور را به اعتبار دولت قبول دارند، آيا دولت مسئول كاهش قدرت خريد پول مى‌باشد؟

بسمه تعالى، چنانچه دولت به وظايف محوّله عمل كند مسئوليت ندارد.

[سؤال 12364]‘ 5995

2. فردى به حق كسى تجاوز كرده و پولى را كه فرضاً بنا بوده ده سال پيش بدهد، نداده و پس از طى مراحل گوناگون آخرالامر فرضاً در دادگاه محكوم به پرداخت همان پول به انضمام هزينه‌هاى دادرسى شده است، ولى اين پول، پول ده سال پيش نيست و تقريباً ده صدم آن است؛ به عبارت ديگر واقعاً مديون يك دهم پول را مى‌دهد، نه اصل را، و فرض آن است كه توانايى پرداخت تمام بدهيش را نيز دارد و امثالهم. اين‌گونه تنزل ارزش پول در صدر اسلام و قرن‌هاى بعد از آن هم سابقه و نظير نداشته و اين پديده‌اى است بسيار جديد و نو. اگر آن پيشواى مسلمين جهان مصلحت مى‌دانند در اين مهم تعمقى بسزا فرمايند.

بسمه تعالى، اگر فصل خصومت در محاكم صالحه انجام گرفته، آنچه را كه

حاكم بدان حكم كرده، طلبكار همان را استحقاق دارد و قدرت خريد ميزان نيست، ولى اگر فصل خصومت در محاكم صالحه نشده طلبكار حق دارد اصل طلب خود را مطالبه نمايد.

مالكيت ارز حاصل از فروش نفت براى دولت

[سؤال 12365] 7150

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 17، ص 71 ]

زمان: 9 آبان 1361 / 13 محرّم 1403

مكان: تهران، جماران

موضوع: مالكيت ارز حاصل از فروش نفت

سؤال كننده: نوربخش، محسن (رئيس كل بانك مركزى)

[محضر مقدس رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

به دنبال فرمان جناب‌عالى در مورد لغو قوانين خلاف اسلام و مطالعاتى كه در بانك مركزى بدين منظور و جايگزين نمودن قوانين جديدى كه مخالف شرع مقدس اسلام نباشد به عمل آمد، چون شبهه‌اى در مورد مالكيت دولت بر ارز حاصل از فروش نفت ايجاد گشته است، لذا از محضر آن مرجع عالى‌قدر تقاضا دارد كه پاسخ سؤال زير را بفرمايند.

سؤال: آيا ارزى كه از طريق فروش نفت كه توسط دولت و با هزينه و سرمايه‌گذارى دولت استخراج گشته و توسط دولت نيز به فروش مى‌رسد متعلق به دولت و در مالكيت او هست يا نه؟ محسن نوربخش]

بسمه تعالى، متعلق به دولت و در مالكيت دولت اسلامى است كه بايد صرف در ادارۀ كشور و مصالح ملت شود.

روح الله الموسوى الخمينى

قوانين و مقررات گمرك

[سؤال 12366] 7151

بسمه تعالى 11 / 2 / 1363

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، به عرض مى‌رساند:

قانونى را مجلس شوراى اسلامى تصويب نموده كه اجازۀ فروش اجناس متروكه در گمرك را به نظر حاكم شرع موكول نموده است و شوراى محترم عالى قضايى نيز اين مسئوليت را برعهده اين‌جانب گذاشته است. لذا از محضر مبارك استدعا دارد تكليف بنده را - كه مقلد آن حضرتم و رأى مباركتان را بايد عمل كنم - با پاسخ به سؤالات زير روشن فرماييد. قبلاً بايد به عرض برسانم كه اين مصوبه كلى است و جزئياتى بيان نشده است كه احتمال برود با اعلام نظر مبارك، قسمتى از قانون مورد عمل واقع نمى‌شود. سؤالات بدين شرح است:

1.

قسمتى از اين اموال از مسافرينى گرفته مى‌شود كه مثلاً كارگران ايرانى خارج از كشور هستند و آنان را بين دو امر مخير مى‌كنند: يك: برگرداندن جنس به خارج كشور (مرجوع كردن)؛ دو: پس از انقضاى مدت چهار ماه در اختيار دولت قرار بگيرد. حال با اين وصف كه خود كارگران اقدام به خارج كردن جنس نمى‌كنند و قانون گمرك هم اجازه نمى‌دهد جنس را به كارگران در داخل بدهند، تكليف چيست؟ اگر اجازۀ فروش داده نشود اين جنس در انبار مى‌ماند و فاسد مى‌شود، ولى به دست صاحبش نخواهد رسيد.

2.

كسانى در اواخر رژيم منحوس پهلوى يا اوايل انقلاب، اقدام به وارد كردن اتومبيل كرده‌اند و اكنون حاضرند گمركى و تمام ماليات را بپردازند، اما قانون گمرك مى‌گويد: بايد تمام ماليات به اضافۀ جريمه گرفته شود، اتومبيل را هم ما اجازۀ فروش دهيم. در اين مورد نيز ارشاد فرماييد.

بسمه تعالى، آنچه را مجلس شوراى اسلامى تصويب كرد و شوراى نگهبان نيز تأييد نمود، بدان عمل نماييد. ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 12367] 7152

بسمه تعالى 14 / 9 / 1358

محترماً؛ به عرض مى‌رسانم كه اخيراً ادارۀ گمرك مبادرت به حراج اموال مردم كرده كه اشخاصى هم خريدارى مى‌كنند. خواهشمند است از نظر شرع اين مسأله را براى اين‌جانب روشن فرماييد. در زمان طاغوت خريد اين نوع كالا را حرام مى‌دانستيم و حالا كه حكومت اسلامى مى‌باشد وجوه فروش اين اجناس به بيت المال مى‌رود، آيا خريدش اشكال شرعى دارد يا خير؟ و اگر اشكال دارد، دستور فرماييد كه حراج نشود.

بسمه تعالى، چنانچه با مراعات موازين شرعيه و مقررات دولت اسلامى باشد مانع ندارد.

[سؤال 12368] 7153

بسمه تعالى 20 / 7 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاؤه

احتراماً؛ اموالى در گمركات ايران طبق تصويب نامه شوراى انقلاب، تحويل متروكات مى‌شود كه اين اموال به علت تأخير خروج از گمرك، عنوان متروكه بودن پيدا مى‌كند. آيا كميته امداد مجاز مى‌باشد طبق ضوابط اموال متروكه، از اين اموال جهت كمك به مستضعفين و يا واگذارى به نهادهاى ديگر استفاده نمايد يا خير؟

طول عمر شريف آن امام بزرگوار را از درگاه احديت تقاضامنديم.

بسمه تعالى، اگر به صاحبان اجناس ابلاغ مى‌شود و در موعد مقرّر اگر مراجعه نكردند بابت طلب دولت به حساب انباردارى يا حساب‌هاى ديگر ضبط مى‌شود، با مراعات مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 12369] 7154

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

طبق قوانين و مقرّرات موجود در گمرك، ورود و خروج بعضى از كالاها ممنوع مى‌باشد، و چنانچه فردى اقدام به ورود و يا خروج اين نوع كالاها نمايد، كالاى مربوطه ضبط، و از صاحب كالا نيز جريمه‌اى اخذ مى‌شود، كه از بابت اين جريمه، مبلغى به عنوان حق الكشف به كاشف و مخبر و دوائر مربوطه پرداخت مى‌شود. آيا دريافت حق الكشف جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات دولت اسلامى چنين عملى مى‌شود، اشكال ندارد.

شركت در احزاب و گروه‌هاى سياسى

[سؤال 12370] 7155

بسمه تعالى

شركت در حزب و گروه‌هاى سياسى اسلامى كه متفاوت با تشكل‌هاى اسلامى متعارف (مسجد، مصلى و مكه) مى‌باشند چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، حكم آن در قانون اساسى جمهورى‌اسلامى ايران مذكور است.

اخذ اجرت براى انجام كارهاى خلاف مقررات

[سؤال 12371] 7156

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى مدّ ظله لطفاً پاسخ استفتاى ذيل را مرقوم فرماييد:

اشخاصى هستند كه مهر و امضاى سفارت‌خانه‌هاى ممالك را جعل، و به وسيلۀ آن، ويزا براى افراد ديگر درست مى‌كنند و در عوض از صاحبان گذرنامه پول مى‌گيرند و چه بسا با همين ويزا، افراد را به مكه مى‌فرستند. خلاصه اين ويزا در بعض موارد در راه اعمال خير است و احياناً ممكن است كه در راه خلاف شرع هم استفاده شود. ولى نكته‌اى را كه بايد اضافه كرد اين‌كه نوعاً خطرى پيش نمى‌آيد، اما در بعض موارد صاحب گذرنامه در مرزها گير مى‌افتد و زندانى مى‌شود. آيا اين پول‌هايى كه به خاطر اين ويزا مى‌گيرند، حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، جايز نيست و پولى كه مى‌گيرد، حرام است.

هيأت‌هاى تحقيق در ادارات و ارگان‌ها

[سؤال 12372] 7157

بسمه تعالى 8 / 4 / 1361

خدمت مرجع عالى‌قدر و رهبر كبيرمان، امام خمينى، سلام عرض مى‌كنيم. مسأله‌اى برايمان پيش‌آمده است، خواهشمنديم حكم شرعى آن را برايمان روشن بفرماييد.

مقدمه: همان‌طور كه مى‌دانيد لايحۀ بازسازى در مجلس شوراى اسلامى تصويب شده و بر اساس اين قانون هيأت‌هاى بازسازى در ادارات - من جمله دانشگاه‌ها - تشكيل شد و هيأت‌هاى بدوى زير نظر اين‌ها با وظايف خاصى كه قانون تعيين كرده، انجام وظيفه مى‌نمايند. اين هيأت‌هاى بدوى داراى يك سرى گروه‌هاى تحقيق مى‌باشند كه وظايفشان طبق قانون به قرار زير است.

الف. جمع‌آورى مدارك و تشكيل پروندۀ اتهامى؛

ب. تحقيقات محلى در مورد متهم؛

ج. مصاحبه با متهم؛

د. تحقيق در مورد وضعيت متهم قبل و بعد از انقلاب در رابطه با انقلاب اسلامى و اظهار نظر دربارۀ آن‌ها؛

ه- . تحقيق دربارۀ وضع مالى و معيشت متهم و افراد تحت تكفل او در صورت لزوم؛

و. ارسال پروندۀ اتهامى به هيأت پس از تكميل تحقيقات همراه با گزارش و خلاصۀ پرونده با امضاى اكثريت اعضا و مهر گروه؛

ر. تحقيق و پيگيرى در مورد اين‌كه تصميمات اخذ شده از سوى هيأت‌ها به درستى توسط مقامات مسئول اجرا شده يا نه. با توجه به اين‌كه كار گروه‌هاى تحقيق تهيۀ اطلاعات و دادن آن‌ها به هيأت‌هاى بدوى مى‌باشد. سپس آن هيأت - بر اساس اين اطلاعات و بر طبق قانون - در مورد يك فرد قضاوت مى‌كند و حكم صادر مى‌كنند.

1.

آيا از نظر شرعى يك دختر هم مى‌تواند تحت عنوان عضو گروه تحقيق هيأت بدوى انجام وظيفه نمايد؟

2.

اگر جواب منفى و يا مثبت مى‌باشد، آيا مربوط به تمام وظايف ذكر شده مى‌باشد و يا شامل بعضى از آن‌ها است؟

3.

براى اجراى اين قانون در دانشگاه اگر فرد ديگرى كه هم شرايط گروه تحقيق را داشته باشد، و هم مذكر باشد، موجود نباشد؛ آيا يك دختر مى‌تواند اين مسئوليت را بپذيرد؟

بسمه تعالى، در انجام وظايف مزبوره - طبق مقررات دولت اسلامى - فرقى بين زن و مرد نيست. البته زن مكلف است در برخوردها حجاب واجب را مراعات كند.

[سؤال 12373]

4. اعضاى گروه تحقيق طبق قانون بايد داراى شرايط زير باشند:

الف. مسلمان و عامل به احكام اسلام؛

ب. متعهد و معتقد به انقلاب و جمهورى اسلامى ايران به رهبرى امام امت؛

ج. فاقد هرگونه سابقه سوء بوده و وابستگى به رژيم گذشته نداشته باشد؛

د. متأهل باشد و كمتر از 25 سال تمام، سن نداشته باشد.

اگر بعضى از اعضاى گروه تحقيق بند «د» (متأهل و بيش از 25 سال) را شامل نباشند، آيا با توجه به نزديك بودن بازگشايى دانشگاه‌ها و ضرورت رسيدگى سريع به وضع استادان و كادر ادارى، و كمبود نيروى انسانى در اين زمينه، بدون داشتن شرايط اين بند از قانون، تنها با دادن اختيار از طرف هيأت عالى و بدوى به اين اعضا - به عنوان همكار، با تمام وظايف مذكور - مجوزى براى عدول از بند «د» اين قانون هست يا خير؟

بسمه تعالى، مراعات شرايط انتخاب گروه تحقيق، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12374] 7158

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

سلام عليكم، پس از عرض سلام و درود بسيار بر شما رهبر الهى و عزيز، امام مستضعفان جهان، سلامتى و طول عمر حضرت‌عالى را از درگاه حق مسئلت مى‌نماييم. نامۀ اين‌جانب حاوى يك سرى سؤالات است كه در رابطه با كارمان مى‌باشد كه خدمت به جمهورى اسلامى است، البته اگر خداى تبارك و تعالى قبول بفرمايد كه البته بسيار ناچيز است، خصوصاً با اين همه از خود گذشتگى‌هاى امّت و خصوصاً خدمات بسيار حضرت‌عالى:

1. با توجه به پيام مهم و اخير حضرت‌عالى در رابطه با بازگو ننمودن بعضى از مسائل كه در رابطه با سابقۀ شخصى افراد مى‌باشد، اين سوء تفاهم براى تحقيق كنندگان صلاحيت افراد محل خدمتمان پيش آمده كه خداى نكرده كاوش و تلاششان در پى به دست آوردن سوابق يك فرد چه سياسى و چه اخلاقى مخالف با پيام اخير

باشد، لطفاً در رابطه با اين پيام و مسأله پى‌جويى براى كسب سابقه اخلاقى و سياسى افراد و حد پى‌جويى در اين رابطه توضيح بفرماييد.

بسمه تعالى، تحقيق در احوال شخصى افراد كه به صورت پنهانى است، جايز نيست.

2. از ديگر مسأله‌هاى مطرح شده براى تحقيق كنندگان اين قسمت از سپاه (پذيرش تهران)، مسأله رفت و آمدها در رابطه با كار است كه ابتدا از محل زندگى - كه بعضى مستأجر و بعضى نيز موطن‌شان مى‌باشد - به محل پذيرش مى‌آيند، كه بعضى از آن‌ها محل زندگى‌شان در فاصله كمتر از 5/22 كيلومتر و بعضى بيشتر از اين تا پذيرش مى‌باشد، و سپس از آن‌جا به دنبال تحقيق به جاهاى گوناگون مراجعه مى‌كنند و گاهى اوقات هم پيش مى‌آيد كه يك‌سره از محل زندگى دنبال تحقيق پرونده مى‌روند، و به لحاظ كارى مسافت‌هايى كه طى مى‌شود در خطى مستقيم نبوده و گاهى چندين بار رفت و برگشت از يك مسير را دارند، فرائض آنان به چه نحوى خواهد بود؟

بسمه تعالى، اگر كسى قسمتى از تهران وطن اوست، رفت و آمد تا كمتر از چهار فرسخ، حكم تمام بودن نماز را عوض نمى‌كند و كسى كه متوطن نيست و نمى‌تواند در يك محله قصد اقامت ده روز نمايد نماز او قصر است.

3. حال اگر فردى كارش به اين نحو است كه محل زندگيش تا پذيرش 5/22 كيلومتر فاصله دارد و كارش هم در پذيرش است نه بيرون؛ چون تحقيق است، در صورتى كه مستأجر باشد فرائضش چگونه است؟ و اگر هم كارش در بيرون باشد آن وقت چگونه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله در غير وطن حكم مسافر دارد.

4. خود اين‌جانب مدت 11 سال است كه ساكن تهران مى‌باشم، البته مستأجر بوده و در جاهاى مختلف تهران زندگى كرده‌ام. تا چندى پيش كه مسأله قصد اقامت و توطن را متوجه شدم، از طريق فتواهاى جديد نماز و فرائض ديگرم را به طور كامل به‌جا مى‌آوردم، حال كه مشخص شده كه نمى‌توانسته‌ام قصد اقامت دايم كرده و وطن اختيار نمايم اعمال گذشته‌ام را چگونه بايد به‌جا بياورم؟ و اصلاً وظيفه‌ام در مورد اعمال گذشته‌ام چه نماز و چه روزه، چيست؟ در محل فعلى نيز كه قرار شده دو سال اقامت نمايم، فرائضم چگونه است؟ و شرطى را كه در مورد اختيار نمودن وطن فرموده‌ايد كه اگر عرف وطنتان را محل اقامتى كه در آن هستيد بدانند، مى‌توانيد آن‌جا را وطن اختيار نماييد اين «عرف» چگونه است؟ و آيا با اين دو سال از نظر عرف، محل اقامت، وطنم شناخته مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر در يك محله قصد توطن نكرده‌ايد حكم مسافر داريد و در قصد توطن قصد سكونت دائم معتبر است و قصد سكونت چند سال كافى نيست.

5. از لحاظ شرع مقدس آيا افرادى كه به لحاظ مأموريت و خدمت براى جمهورى اسلامى به شهرهايى دور از خانه و زندگى مى‌روند و دور از همسر، آيا از لحاظ شرعى اشكالى دارد؟ در صورتى كه اين دورى طورى باشد كه نتواند در ماه حداقل يك‌بار به خانه بيايد و با رضايت همسر هم نباشد، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، در عمل به وظايف محوله رضايت همسر معتبر نيست.

[سؤال 12375] 7159

بسمه تعالى 6 / 5 / 1361

قم، دفتر محترم استفتائات امام خمينى، سلام عليكم

با آرزوى طول عمر از درگاه خداوند منّان براى آن مرجع و رهبر بزرگ اسلام، نظر حضرت‌عالى دربارۀ دو مسأله زير چيست.

1. افرادى كه مى‌خواهند در نهادهاى انقلابى و ارگان‌هاى دولتى وارد شوند، تحقيق‌كنندگان ارگان‌ها و نهادها در رابطه با بررسى سوابق افراد فوق‌الذكر با توجه به آيه (يَا أيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا... وَلاَ تَجَسَّسُوا) تا چه حد، مجاز به بررسى سوابق افراد مى‌باشند؟

بسمه تعالى، تحقيق در فرض مرقوم، تا تحصيل اطمينان به صلاحيت شخص براى خدمت در نهادهاى انقلاب، مشمول آيۀ شريفۀ مزبوره نيست.

2. آيا وجود شاهد و نوشته، در مسأله صيغۀ موقت ضرورى است؟ و شرايط كلّى درست بودن صيغۀ موقت چيست؟

بسمه تعالى، اگر مقرراتى دولت اسلامى در اين باره دارد، بايد مراعات شود و شرايط صحت عقد در رساله مذكور است.

[سؤال 12376] ‘ 227

2. بعد از فرمان هشت ماده‌اى حضرت امام، مراجعاتى از طرف سپاه و يا پليس قضايى و... شده است و سؤالاتى در مورد افراد - به لحاظ سوابق و خصوصيات

فردى و خانوادگى - مى‌شود. وظيفه مقلد، در برخورد با اين‌گونه پرسش‌ها چگونه بايد باشد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى و موازين شرعى است.

تخلف از مقررات دولتى

[سؤال 12377] 7160

بسمه تعالى 16 / 9 / 1361

حضور محترم رهبر كبير و عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، بزرگ مرجع عالم تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از عرض ارادت و سلام خدمت رهبريت معظم جمهورى اسلامى ايران، تقاضامنديم جواب شرعى دو سؤال زير را مرقوم فرماييد:

1. دولت جمهورى اسلامى ايران براى هر ماشينى كه كارخانۀ اتومبيل‌سازى توليد مى‌كند، نرخى را تعيين نموده كه مسئولين كارخانه به همان نرخ در معرض فروش بگذارند. لكن مسئول مذكور، ماشين صفر كيلومتر را در بازار آزاد بدون اطلاع دولت به دو برابر قيمت تعيين شده به مزايده مى‌گذارد و در روزنامه آن را مستعمل و اسقاطى درج مى‌نمايد. آيا حقوق كارگران اين كارخانه - كه از همان پول، حقوق و دستمزد دريافت مى‌نمايند - حلال است يا حرام؟

بسمه تعالى، دروغ گفتن و تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست، ولى حقوق دريافتى براى كارگران حلال است.

2. كارمند و يا كارگر كارخانه يا شركتى كه هميشه از اول سپيده صبح بايد از منزل خود خارج شود تا در موعد مقرر سركار حاضر باشد و الاّ از طرف مسئول، مؤاخذه مى‌شود و در صورت تكرار اخراج مى‌گردد. قبل از سپيده صبح احتياج به غسل دارد و پيش از صبح وسيلۀ غسل براى وى فراهم نيست. مشخص فرماييد: آيا همين مقدار ضرورت، مجوز تيمم هست يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، تيمم بدل از غسل مجزى است.

[سؤال 12378]‘ 7234

5. آيا به هنگام سفر به خارج از كشور، اگر ما سوغاتى از آن‌جا بخريم - مثل پارچه، لباس و چيزهايى براى مصارف شخصى‌مان - كه در ايران گران است و يا پيدا نمى‌شود، جايز است؟

بسمه تعالى، مقدارى كه از طرف دولت اسلامى اجازه داده مى‌شود، جايز است.

[سؤال 12379]‘ 3628

2. آيا مى‌توان براى ايجاد سوله (ساختمان فلزى كارگاه) جهت توليد بيشتر كه به تأييد مقامات وزارتخانۀ مربوطه نيز رسيده، جهت اخذ پروانه، به شهردارى مراجعه نكرد؟ چون آن قدر ضوابط دست و پا گير دارد كه احتمال مخالفت صريح نيز مى‌رود؛ على‌رغم نياز كشور در اين مقطع حساس، جهت توسعۀ سريع صنايع.

بسمه تعالى، بايد مقررات، مراعات شود.

[سؤال 12380]‘ 5117

3. در عرف بازار، جواز هر صنف داراى قيمت نسبتاً خوبى مى‌باشد. آيا براى صدور جواز كسب، نمايندگان منتخب صنف مجاز هستند مبلغى را مطالبه نمايند و مبلغ مذكور را به حساب اتحاديه واريز نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و خارج از حدود مقررات، حق ندارند از كسى چيزى مطالبه كنند.

[سؤال 12381] 5117

4. آيا نمايندگان منتخب صنف مختارند از ادامۀ كار واحدهايى كه طبق ضوابط نظام صنفى اصناف (مادۀ 2 قانون نظام صنفى سال 59) و اتحاديه نيستند جلوگيرى به عمل آورند و در صورت عدم تطبيق از ضوابط، محل كار آن‌ها را تعطيل نمايند؟

بسمه تعالى، اتخاذ تصميم در اين‌گونه امور، موكول به دولت جمهورى

اسلامى و محاكم قضايى با مراعات ضوابط شرعى است.

[سؤال 12382] 7161

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ارواحنا له الفداء

1. آيا اطاعت از قوانين دولت اسلامى در همه موارد، حتى در مورد مقررات راهنمايى و رانندگى و ضوابط مربوط به توزيع عادلانه كالاهاى ستاد بسيج اقتصادى و توزيع خواروبار كه توسط شوراهاى مساجد انجام مى‌گيرد، و پرداخت ماليات و امثال آن‌ها از نظر شرعى لازم است و عمل نكردن به آن‌ها همانند ديگر واجبات و محرمات موجب گناه است يا خير؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى واجب شرعى است و تخلف از آن گناه است.

2. آيا حجاب از ضروريات اسلام است؟ منكر آن و كسانى كه به اين دستور الهى مخصوصاً در جامعه اسلامى بى‌اعتنايى مى‌كنند چه حكمى دارند؟

بسمه تعالى، اصل حكم حجاب از ضروريات است و منكر آن حكم منكر ضرورى را دارد و منكر ضرورى محكوم به كفر است، مگر اين‌كه معلوم باشد كه منكر خدا يا رسول نيست.

[سؤال 12383]‘ 1630

3. آيا سركشى از قوانين دولتى گناه است يا خير؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى گناه است.

[سؤال 12384] 7162

بسمه تعالى 18 / 7 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله، احتراماً؛ خواهشمند است پاسخ مسألۀ زير را بيان فرماييد:

شخصى اتومبيلى را اوراق مى‌كند، سپس كارت شناسايى اتومبيل فوق را براى

استفاده از اتومبيل ديگرى كه فاقد كارت است، به شخص ثالث مى‌فروشد.

بسمه تعالى، فروش كارت، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى باشد، جايز نيست.

[سؤال 12385] 7163

بسمه تعالى

پس از عرض سلام، اميد است كه وجود مبارك مستدام باشد تا ما بتوانيم از پرتو وجود مباركتان بهره‌مند گرديم.

مسأله‌اى در زمينۀ وجوب رزق حلال مى‌باشد. من داراى يك خودرو شورلت پلاك سفيد هستم كه معمولاً و طبق عرف معمول جهت رزق و روزى مشغول كار هستم. چون طبق معمول شهربانى جمهورى اسلامى ايران، فقط خودروهاى پلاك قرمز مجوز حمل بار و مسافر را دارند.

بسمه تعالى، هر كس در انتخاب شغل حلال و اشتغال به كار آزاد است، ولى رعايت مقررات دولت اسلامى نيز لازم است.

[سؤال 12386]‘ 1629

2. آيا اطاعت از تمام قوانين دولت اسلامى (حتى تا حد قوانين راهنمايى و رانندگى و قوانين مساجد راجع به توزيع خواروبار) واجب شرعى است؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12387] ‘ 7246

7. اجناس خارجه با آن توضيحى كه گذشت، توليدى چه كشورى باشد حرام است؟ اگر از آن كشورى كه خريد جنس از آن اشكال دارد، خريدارى نشود؛ بلكه همان جنس از كشور ديگرى خريدارى شود چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بايد از مسئولين مربوطه سؤال شود و طبق مقررات عمل نمايند.

[سؤال 12388] 7164

بسمه تعالى 1 / 4 / 1361

پيشگاه رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، بطول بقائه، سلام عليكم

آيا نصب طرح‌ها و تصويرهاى چاپى از طرف ارگان‌ها و سازمان‌هاى انقلابى و ادارات دولتى كه بايستى جهت تبليغات در ديد عموم باشد، در منازل و اتاق‌هاى شخصى جايز است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ مگر آن‌كه ناشر شرط كرده باشد كه در ديد و دسترس عموم قرار دهند.

جريمه‌هاى دولتى

[سؤال 12389] 7165

بسمه تعالى

دفتر محترم امام، مدّ ظله العالى

محترماً؛ معروض مى‌دارد: من كارگرى هستم كه از ساعت 30/3 بعد از ظهر تا ساعت 11 شب، در يك مؤسسه كار مى‌كنم. در آن مؤسسه براى مشخص نمودن ورود و خروج، كارت ساعت‌زنى گذاشته‌اند و من براى اولين بار، فراموش كردم كه كارت خروجم را بزنم. به مسئولين آن مؤسسه مراجعه كردم، گفتند كه نصف روز از حقوق شما كم مى‌شود. پرسيدم روى چه اصولى؟ گفتند كه ضابطه است. من مى‌خواهم روشن بشوم، پولى كه از اين بابت از من كم مى‌كنند، آيا حلال است يا حرام؟ آيا شرع اسلام چنين اجازه‌اى را مى‌دهد؟ خواهشمند است در اين مورد مرا ارشاد فرماييد. ضمناً يادآور مى‌شود كه اين ضابطه در قانون كار جمهورى اسلامى قيد نشده است.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12390] 7166

بسمه تعالى

دفتر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، مرجع عالى‌قدر جهان تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در گذشته، شهردارى تبريز از اشخاصى كه جهت تفكيك اراضى و يا احداث ساختمان‌هاى بزرگ و مغاير با قانون شهرسازى مراجعه مى‌نمودند و داراى مكنت مالى نيز بودند، در مقابل صدور مجوز، مبلغى به عنوان كمك بلاعوض دريافت مى‌نمود. از آن‌جايى كه بعد از حاكميت نظام جمهورى اسلامى، اكثر مراجعين شهردارى را مردم مستضعف تشكيل مى‌دهد - كه بعد از پيروزى انقلاب، صاحب زمين و خانه شده‌اند - شهردارى در حال حاضر نيز از اين افراد بى‌بضاعت كه با هزار زحمت و مشقت خانه‌اى براى خود ساخته‌اند؛ اقدام به اخذ كمك بلاعوض مى‌نمايد كه قدرت پرداخت ندارند. اغلب با اكراه و اجبار و بدون رضايت به صورت اقساط پرداخت مى‌نمايند و اين مسأله نارضايتى به بار مى‌آورد. با عنايت به اين‌كه در رابطه با اخذ كمك بلاعوض، ضابطه قانونى هم وجود ندارد، خواهشمند است، مسأله شرعى اخذ كمك بلاعوض شهردارى از مردمى كه رضايت ندارند را استفتا نموده و اعلام فرمايند. با آرزوى سلامتى و طول عمر با عزت به امام كبيرمان، خمينى عزيز و پيروزى رزمندگان اسلام عليه كفر و استكبار جهانى.

بسمه تعالى، منوط است به مقررات دولت اسلامى و اگر مقررات خاصى نيست، بايد رضايت دهندۀ وجه مراعات شود.

[سؤال 12391] 7167

بسمه تعالى 1 / 10 / 1358

اعضاى محترم دفتر حضرت آيت الله امام خمينى، دام ظله، احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند:

حدود يك ماه قبل دخترى به سن 13 سال و 11 ماه جهت فرزندم عقد نمودم و

متعاقب آن جريانى پيش آمد كه مجبور شديم به دادگسترى مراجعه نماييم. پس از آن‌كه دادگسترى از جريان مطلع گشته كه عقد مذكور عادى بوده، تصميم گرفته مبلغى ما را جريمه نمايد. عنايت مى‌فرمايند كه اين قبيل مقررات دست و پاگير مربوط به زمان طاغوت بوده و در جمهورى عدل اسلامى مى‌بايست كنار گذاشته شود. استدعا دارد نظريه مبارك حضرت امام خمينى، رهبر عالى‌قدر انقلاب را در اين خصوص به اين‌جانب ابلاغ كنيد تا با كمال ميل اجرا نمايم. سؤال ديگر: آيا جريمه‌اى كه مى‌گيرند شرعاً صحيح است و ملزم نيستند كه فرداى قيامت پس دهند؟

بسمه تعالى، مورد جريمه نيست و حق ندارد. و اگر بگيرند، موجب ضمان است.

[سؤال 12392] 7168

بسمه تعالى 11 / 9 / 1361

محضر مقدس حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

عرض مى‌شود كه مغازه‌اى از شخصى در هشت سال قبل اجاره كرده‌ام با كاغذ عادى و در تصرف دارم. موقع اجاره صاحب ملك به من گفت تا يك سال ديگر به محضر مى‌رويم و سند رسمى تنظيم مى‌كنيم. و اين جريان بدفع‌الوقت گذشته تا به امروز و جهتش اين بوده كه اين شخص از نقشۀ شهردارى تجاوز كرده و شهردارى سابق - با تمام فسادش - حاضر نشده كه به اين آقا پايان ساختمان بدهد. در نتيجه بر اثر نداشتن سند رسمى من نتوانستم جواز كسب بگيرم و از مزاياى جواز استفاده كنم. حالا كه پايان ساختمان گرفته، من اگر بخواهم جواز كسب بگيرم بايد مبلغى به عنوان وروديه بدهم و مبلغى را هم وروديه به شهردارى بدهم كه در گذشته نبود؛ علاوه بر اين، ماليات چندين سال دارايى عقب افتاده و انباشته شده و به صورت كلى درآمده كه اگر اين سند رسمى در دست من بود از ابتدا عمل مى‌شد و دارايى بيشتر از اندازه از من مطالبه نمى‌كرد و به اين‌جا نمى‌رسيد. مستدعى است بفرماييد كه اين خسارات را من

بايد بدهم يا مالك كه عمداً از نقشۀ شهردارى تجاوز كرده و موجب عدم توانايى نسبت به گرفتن پايان ساختمان شده و اين زيان و خسارت پيش آمده است.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مخارج بر عهدۀ كسى است كه طبق مقررات دولت اسلامى از او مطالبه مى‌كنند.

[سؤال 12393] 7169

بسمه تعالى 15 / 4 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، خواهشمند است نظر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى را در ارتباط با سؤال زير مرقوم فرماييد:

كارمندى به جرم شرب خمر از طرف مقامات ذيربط به هشتاد ضربه شلاق محكوم و حكم صادره در مورد وى اجرا مى‌شود، آيا اعمال تنبيهات ادارى كه براى چنين شخصى در آيين‌نامه استخدامى در نظر گرفته شده، بعد از اجراى حكم شرع مقدس، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12394] 7170

بسمه تعالى

محضر مقدّس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجعيت بزرگ شيعيان جهان، ادام الله توفيقاته، سلام عليكم ورحمة الله وبركاته

شركت ملى گاز در مشهد، دستگاه‌هاى تنظيم كنندۀ گاز (رگلاتور) را در جلو منازل، يعنى در خيابان قرار داده و مدعى است چنانچه خسارتى متوجه اين دستگاه شود خسارت وارده را صاحب منزل (يعنى مشترك گاز) بايد بپردازد و حراست از آن‌را به عهدۀ مشترك مى‌داند؛ در حالى كه:

1.

دستگاه مزبور در تملك مشترك نيست؛

2.

دستگاه مزبور در تصرف مشترك نيست؛

3.

دستگاه مزبور در اختيار مشترك نيست؛

4.

دستگاه مزبور در امانت مشترك نيست؛

5.

وظيفۀ شركت ملى گاز رسانيدن گاز به داخل منازل است به هر وسيله؛

6.

حراست از دستگاه مزبور از حيطۀ قدرت و امكان مشترك خارج است، زيرا در خيابان واقع شده؛

7.

اخذ خسارت (يا حراست) در هيچ يك از قوانين كشور و مقررات ديگر سازمان‌هاى مشابه و حتى در مقررات خود شركت گاز نبوده است؛

8.

شركت برق، شركت تلفن و سازمان آب در سراسر مملكت - كه مشابه شركت ملى گاز مى‌باشند - مقرراتى دارند كه تا بيرون منازل، حراست و خسارت به عهدۀ آنان و داخل منازل به عهدۀ مشترك مى‌باشد.

اينك با توجه به موارد فوق بفرماييد دريافت خسارت به هر نوع و به هر مقدار از نظر شرعى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر مشترك در فرض مرقوم، تعهد حراست و حفاظت نكند، خسارت احتمالى وارده را ضامن نيست.

[سؤال 12395] 7171

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيد عزّه، احتراماً؛ مستدعى است جواب مسأله زير را بفرمايند تا تكليف شرعى مشخص باشد.

در زمان طاغوت در قبال بدهى شخصى به دولت، ادارۀ دارايى همدان - به نمايندگى دولت - ملك آن شخص را توقيف مى‌نمايد كه تا اين زمان به علت عدم توانايى بدهكار نسبت به پرداخت دين خود، كماكان ملك مزبور در بازداشت باقى‌مانده؛ لكن سند مالكيت هنوز به نام مالك، يعنى شخص بدهكار مى‌باشد.

حاليه بفرمايند، آيا شخص بدهكار مى‌تواند براى آزاد ساختن ملك خود تمامى اصل مبلغ بدهى را پرداخته و ملك خود را آزاد سازد و آيا ادارۀ دارايى همدان مكلف

به قبول آن است يا آن‌كه خسارت تأخير تأديه - كه همان بهره و ربح مى‌باشد - نيز بايستى محاسبه و پرداخت شود؟ و آيا ادارۀ دارايى همدان اصولاً مى‌تواند بعد از تأديه كليۀ بدهى از ناحيۀ بدهكار (به يكى از دو صورت فوق كه روشن خواهند فرمود) از آزاد ساختن ملك بدهكار خوددارى به عمل آورد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است. اگر ملك، تنها به حساب بدهى مالك توقيف شده، مالك مى‌تواند با پرداخت بدهى، ملك خود را آزاد نمايد.

[سؤال 12396]‘ 6986

3. در مواردى كه قوانين دولتى با قوانين شرعى تعارض پيدا مى‌كند وظيفه چيست؟ مانند تعارض ملك شخصى با ماليات، جريمه، عوارض و غيره؛ چون دولت دادن آن‌ها را لازم مى‌داند و اسلام رضايت را شرط مى‌داند؟

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 12397] 2228

3. كارگرى با عذر شرعى، روزى غيبت نموده؛ مدير عامل علاوه بر حذف حقوق، جريمه هم مى‌كند؛ آيا صحيح است؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12398] 5479

3. شهردارى شهرستان مرند در هر جا يك نفرى مى‌خواهد خانه يا مغازه براى معاش اهل و عيالش و ملكش هم كه مال خودش است بسازد، شهردارى به غير از بيمه و نوسازى و عوارض و سپرده، مبلغى به نام سرقفلى (صدى پانزده) از قيمت ملك، از همان شخص دريافت مى‌كند. اين چطور است؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت جمهورى اسلامى است.

راهنمايى و رانندگى

[سؤال 12399] 7172

بسمه تعالى 22 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، دامت افاضاته؛ سلام عليكم ورحمة الله، حضرت امام در صورت امكان، جواب سؤال شرعى زير را مرقوم فرماييد كه موجب كمال تشكر است:

اين‌جانب يكى از افسران ادارۀ راهنمايى و رانندگى هستم. با توجه به اين‌كه ميزان جرايم رانندگى با تصويب مجلس محترم شوراى اسلامى اخيراً زياد گشته است و ميزان جريمۀ بعضى از تخلفات تا مبلغ پانصد تومان مى‌باشد، آيا افسر جريمه كننده اولاً مى‌تواند تخلفات را نديده گرفته و جريمه ننمايد؟ و ثانياً اگر افسر متوجه شد رانندۀ متخلف از نظر مالى كم بضاعت مى‌باشد، مقدار جريمه را بر خلاف ميزان قانونى آن كم كند يا متخلف را ببخشد؟

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى بر ملت و مسئولين واجب است.

[سؤال 12400] 7173

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، دام مجده العالى، با عرض سلام

احتراماً؛ فرزند اين‌جانب از چراغ قرمز (عبور ممنوع) عبور كرده و ماشين ديگرى كه از چراغ سبز عبور مى‌كرده، كه برحسب نظامات دولتى مجاز بوده است، با وى تصادف نموده و منجر به فوت فرزندم گرديده است. آيا فرزند من كه از نظامات دولتى تخلف نموده، خونش هدر است يا اين‌كه قاتل ضامن ديۀ ايشان مى‌باشد؟ و اصولاً آيا

تخلف از نظامات دولتى، در صورتى كه منجر به تصادف گردد، باعث هدر شدن ديۀ «نفس» و «اطراف» متخلف مى‌گردد يا نه؟ و در فرض مذكور، خسارت وارده به وسيلۀ نقليه فرزندم چه حكمى خواهد داشت؟

بسمه تعالى، اگر با قطع نظر از تخلف مقررات، ايجاد تصادف از ناحيۀ خود متخلف [بوده] و منجر به فوت او و خسارات ديگر شده، كسى ضامن نيست، ولى چنانچه طرف مقابل به متخلف زده و منجر به فوت متخلف و خسارات ديگر شده، جبران خسارات وارده بر خود طرف است و حكم قتل هم داخل در احكام قتل عمد يا شبه عمد يا خطا است، به حسب اختلاف موارد.

[سؤال 12401] 7174

بسمه تعالى 24 / 9 / 1358

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيد عزّه العالى، گروه استفتا محترماً به عرض مى‌رساند:

1. قوانينى كه دولت تصويب مى‌نمايد، آيا خلاف او عمل كردن حرام است؟ يعنى عمل به قوانين الزام شرعى دارد؟

بسمه تعالى، قوانين دولت اسلامى، لازم المراعات است.

2. در صورتى كه الزام شرعى داشته باشد، اگر جريمه‌اى بنمايند (مثلاً در مورد تخلف از قوانين رانندگى) انسان شرعاً مديون مى‌شود يا نه؟ و آيا حرمت دارد يا نه؟ و اگر دارد، آيا از قبيل گناهان كبيره به حساب مى‌آيد يا نه؟

بسمه تعالى، واجب است جرايم را بپردازد.

3. حدود يك ماه قبل، شوراى انقلاب قانونى تصويب كرد مبنى بر اين‌كه كليه اجاره‌بهاها را (تا روز تصويب اين مادۀ واحده) صدى بيست تخفيف داده و در صورتى كه صاحب منزل تخفيف نداد، مستأجر بايد خودش كم كند؛ اگر كم كرد و صاحب منزل گفت راضى نيستم، وظيفه چيست؟ آيا در اين

صورت بايد رضايت او درنظر گرفته شود يا نه؟ و اگر اين امر باعث شد كه در آخر وقت مدت اجاره، ديگر منزل را اجاره ندهد، وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى و رضايت مالك و مستأجر لازم است.

[سؤال 12402] 7175

بسمه تعالى

گاهى مشاهده مى‌شود على‌رغم تأكيد فراوان مسئولين، برخى از رانندگان مربوط به نهادها و ادارات، با سهل‌انگارى از حدود و مقررات راهنمايى و رانندگى تخلف مى‌كنند و با سرعت زياد، سبقت بيجا، حركت در مسير ممنوعه و... موجب تصادف و قتل و جرح خود و ديگران و تضييع بيت المال (در شهرها، بين شهرها و به ويژه جبهه‌ها) مى‌شوند و از طرف ديگر، موجب بدبينى و ناراحتى مردم مى‌شوند. نظر مبارك را در اين باره بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تخلف از مقررات، در هر صورت جايز نيست و چنانچه تخلف به نحوى باشد كه نوعاً در معرض وقوع تصادف باشد و موجب به وجود آمدن آن شود، خسارت‌هاى ناشى از تصادف را در اين صورت، متخلف ضامن است.

[سؤال 12403] 7176

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

دفتر محترم امام، با عرض سلام و با آرزوى موفقيت

محترماً؛ به عرض مى‌رساند بنده كارمند بنياد شهيد مى‌باشم و از ناحيۀ چشم مجروح جنگى هستم، در بعضى اوقات كه رانندۀ بنياد به مرخصى مى‌رود، براى پيشرفت كار بنده بايد با ماشين رانندگى نمايم، منتها گواهينامه ندارم، و طبق فتواى آن امام بزرگوار رانندگى بى‌گواهينامه حرام است. تكليف بنده در رابطه با اين مسأله چيست؟ خواهشمند است نتيجه را اعلام نماييد.

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى باشد، جايز نيست.

[سؤال 12404] 7184

2. امام عزيز! آيا بدون داشتن تصديق و گواهينامۀ رانندگى، مى‌توانيم موتور سيكلت سوار شويم يا خير؟ اگر جواب منفى است، آيا زمانى كه جاهل به مسأله بوديم و سوار شديم، معصيت كرده‌ايم؟

بسمه تعالى، اگر منعى از طرف دولت اسلامى نباشد، اشكال ندارد، وگرنه تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12405] 363

4. آيا تخلفات كوچك راهنمايى و رانندگى براى موتورسواران و دوچرخه‌داران حرام است؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12406] 1316

3. آيا جريمه كردن ماشين‌هاى متخلف چه صورت دارد؟ بنابر آنچه گفته مى‌شود، اين قانون جريمه هنوز از مجلس و شوراى نگهبان نگذشته است؟

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود.

[سؤال 12407]‘ 3242

2. سيّدي الإمام إنّكم أفتيتم بوجوب إجراء مقرّرات الدولة الإسلامية و كان تعلمون أنّ الدولة الإسلامية قد وضعت قوانين المرور وغيرها منه القوانين الجزئية والكلية، فإلى أين تتّسع دائرة وجوب إجراء مقرّراتها؟ وهل تشمل الكلّيات والجزئيات كما لو خالف فرد و سار في وسط الشارع وترك الرصيف المعدّ للمشاة فهل يعتبر عاصياً؟

بسمه تعالى، لا فرق في وجوب متابعة مقرّرات الدولة الإسلامية بين الاُمور الهامّة الكلّية و بين الاُمور الجزئية.

مقررات نيروهاى مسلح

[سؤال 12408] 7177

بسمه تعالى

از طريق ستاد نيروى زمينى ارتش جمهورى اسلامى بخشنامه‌اى به يگان‌هاى تابعه صادر شده «افرادى كه مى‌خواهند ريش بگذارند بايد با نمرۀ چهار اصلاح كرده و موى سرشان را هم با نمرۀ چهار بزنند» لطفاً نظر خود را در اين باره بفرماييد؟

بسمه تعالى، كوتاه كردن موى سر مانع ندارد ليكن لازم نيست، و گذاشتن موى صورت به مقدارى كه صدق ريش گذاشتن كند به احتياط واجب لازم است، و پرسنل ارتش و كارمندان ادارات بايد نظام و دستورات مافوق را در مواردى كه برخورد به موانع شرعى نمى‌كند رعايت نمايند.

[سؤال 12409] 7178

بسمه تعالى 23 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، با اهداى سلام و آرزوى سلامتى كامل براى حضرت‌عالى سواركردن افراد غيرنظامى و جنگ‌زده با خودروهاى نظامى در شهرها و مناطق جنگى نظير آبادان كه هيچ‌گونه خودروى شخصى وجود ندارد و به ندرت مشاهده مى‌شود چه صورت دارد؟ خواهشمند است نظر شريف را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12410] 7179

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر اسلام و مجاهد اعظم، امام خمينى، ضمن عرض سلام، چند سؤال وجود دارد كه جواب آن‌ها براى ما ضرورى است.

1. بچه‌هايى كه در عمليات جبهه شركت داشتند غنيمت‌هايى از قبيل راديو، اوركت و چيزهاى ديگر برداشتند. بعضى از اوركت‌ها مال سپاه بود و نمى‌دانستند كه مال سپاه ايران است. موقعى كه پايان مأموريت شد، با اجازه سرگروه و فرمانده عمليات كه گفت: «به جز وسايل جنگى اگر اوركت‌ها را ببريد اشكال ندارد، آن‌ها اوركت‌ها را برداشتند اما الآن مسئولين سپاه شهرستان مى‌گويند كه بايد اوركت‌ها را تحويل بدهيد. خواهشمندم حكم شرعى آن را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مربوط به سپاه بوده با مطالبه سپاه بايد تحويل دهند.

2. فردى با 5000 تومان سر سالش رسيده و خمس آن هزار تومان مى‌شود. باقى مى‌ماند 4000. اين 4000 تومان نيز خرج مى‌شود. حال تا آخر سال 10000 سرمايه به دست مى‌آوريم؛ آيا مى‌توانيم اين 4000 تومان را از آن وضع نماييم؟

بسمه تعالى، اگر پولى كه خمس آن را داده در ضمن سرمايه هست، كسر كند وخمس باقيمانده را بدهد.

[سؤال 12411] 7180

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگوار انقلاب، امام خمينى

با عرض پوزش از محضر مبارك جناب‌عالى، عرايضى دارم كه به شرح زير مى‌باشد:

بنده در حدود نوزده سال دارم و بزرگ‌تر خانوادۀ خويش مى‌باشم و با برادرانم - كه هر يك هفده و چهارده و يازده و چهار سال دارند - و مادرم زندگى مى‌كنيم. پدرم، حدود 10 ماه پيش در طى يك درگيرى در بسيج شيرگاه، به شهادت رسيد و سرپرستى خانواده به عهدۀ من واگذار گرديد. بعد از مدتى كه از شهادت پدرم گذشت از آن‌جا كه علاقه زيادى به سپاه داشتم و دارم، وارد سپاه، و عضو رسمى سپاه شدم و حدود چهار ماه است كه در سپاه خدمت مى‌كنم. قبل از اين‌كه وارد سپاه شوم، مى‌گفتم كه با واردشدن در سپاه مى‌توانم به مسائل و مشكلات خانوادگى رسيدگى كنم، ولى بعد از

مدتى ديدم كه نمى‌توانم سرپرستى برادرهاى كوچك‌تر را انجام دهم؛ زيرا كار سپاه طورى است كه كمتر مى‌شود به اين مسائل توجه داشت و كار سپاه را بايد بر كارهاى ديگر ترجيح داد و آن برادرم كه 17 سال دارد خيلى كم، به مسائل خانوادگى توجه دارد و بى‌اهميت است، و مادرم نمى‌تواند به كارهاى بيرونى برسد و فقط مى‌تواند به كارهاى درون خانه رسيدگى نمايد، و كار ما در بيرون زياد است؛ زيرا امرار معاش را از راه درآمد ماشين - كه راننده داريم - به دست مى‌آوريم و تقريباً زندگى ما در دست مردم است. از آن‌جايى كه علاقه زيادى به سپاه داشتم و دارم، به مسائل خانوادگى توجه نداشتم و تازه فهميدم كه بايد به مسائل خانواده رسيد و الآن عقيده دارم كه به خاطر اين مسائل، از سپاه بيرون بيايم، ولى در سپاه تعهد پنج ساله داده‌ام و مى‌گويند كه الآن اگر بخواهم بيرون روم، مخالف حكم امام در سپاه است، در حالى كه من ناچارم و بايد بروم. حكم حضرت امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، لازم است طبق مقررات سپاه عمل كنيد.

[سؤال 12412] 7181

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام مجده، با ابلاغ سلام، محترماً به اطلاع مى‌رسانم و كسب تكليف مى‌كنم:

من درجه‌دار كادر ارتش، در واحد موتورى مدت دو سال و اندى است مشغول هستم. به خاطر دورى از خانواده و پدر و مادر و خواهر كه نياز به سرپرستى من دارند و امكانات زندگى، مجال رسيدگى به آنان را نمى‌دهد آيا بايد در ارتش بمانم و با اين وضع، وظيفه شرعى است در ارتش بمانم و يا اجازه مى‌فرماييد در صورت توافق ارتش و سپاه، به واحد سپاه منتقل شوم؟ انتظار دارم نظر مبارك را مرقوم فرموده تا وظيفه شرعى برايم روشن شده، با اطمينان به خدمت ادامه دهم. يادآور مى‌شوم تا پايان جنگ در صورت نياز به فعاليت خويش در ارتش ادامه خواهم داد. خداوند

عزت و سلامتى بيشتر در راه خدمت به اسلام عزيز، به شما رهبر كبير عنايت فرمايد.

بسمه تعالى، لازم است طبق مقررات ارتش عمل كنيد.

[سؤال 12413] 7182

بسمه تعالى 14 / 4 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله روح الله موسوى خمينى، مدّ ظله، ضمن تقديم عرض سلام به پيشگاه آن حضرت، چند سؤال از آن جناب دارم، كه در زير شرح مى‌دهم. اميدوارم لطف آن حضرت شامل حال ما بشود و جواب سؤال‌ها به آدرس، ارسال شود. إن شاء الله

1. يكى از برادران پاسدار جهت انجام كارهاى سپاه با وسايل سپاه مشغول كار مى‌شود، درحالى كه كارهاى سپاه را انجام مى‌دهد، مقدارى از كارهاى شخصى خود را هم انجام مى‌دهد، كه طبيعتاً بنزين مصرف مى‌شود، و وسيله استهلاك پيدا مى‌كند. وظيفۀ آن برادر پاسدار در مقابل آن بنزين‌ها و چيزهاى ديگر چيست؟ استفاده از لوازم ديگر سپاه، مانند دوربين عكاسى و غيره چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات سپاه است، چنانچه برخلاف مقررات و بدون اجازۀ مسئولين مربوطه استفاده كند، ضامن است.

[سؤال 12414]

2. برادر پاسدارى جهت انجام كارهاى سپاه با يكى از وسايل سپاه از پايگاه خارج مى‌شود، تا كارهايى كه به او محول شده انجام دهد. در حين انجام كارها، خسارتى بر وسيلۀ نقليه وارد مى‌شود. جبران آن خسارت چگونه است؟ آيا پاسدار هم بايد مبلغى به عنوان خسارات بپردازد يا خير؟ خواهشمندم به طور كامل شرح دهيد.

بسمه تعالى، تابع مقررات سپاه و شرايط استخدام است.

[سؤال 12415]

3. يك پاسدار در بعضى مواقع به علت كمبود كار، سراغ كارهاى خود مى‌رود، يا

شروع به مطالعه مى‌كند. آيا مسئوليت شرعى به عهده او هست يا خير؟ توضيح دهيد.

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12416] 861

12. گاهى در سپاه پاسداران مقدارى غذا اضافه مى‌آيد، آيا مى‌توان به فقرا داد؟

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ مسئولين است.

[سؤال 12417] 861

14. گاهى شخص پاسدار يك نفر دوست خود را كه همراه اوست به سپاه مى‌آورد و از غذا مى‌خورد، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر ميهمان آوردن متعارف باشد اشكال ندارد.

[سؤال 12418]‘ 861

15. رانندۀ سپاه مى‌رود در پى مأموريت، وسط راه يك نفر را سوار مى‌كند چون به مسيرش مى‌خورد، اشكال دارد؟

بسمه تعالى، بدون اجازۀ مسئولين جايز نيست.

[سؤال 12419] 861

16. رانندۀ سپاه يا ادارات دولتى و غيره مأموريت مى‌رود و در برگشت در بين راه به مدت پانزده دقيقه مى‌رود منزل خود يا پدر و مادر سر بزند، آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است و با اجازۀ مسئولين مربوطه بى‌اشكال است.

[سؤال 12420]‘ 1585

2. در مورد اموال دولتى و يا نظامى كه فرماندهان اظهار مى‌دارند كه بردن آن‌ها به خانه و يا استفاده شخصى ممنوع است با علم و يقين به اين‌كه اگر از آن‌ها استفاده نشود از بين خواهد رفت چه بايد بكنند و چه حكمى اين مسأله دارد؟

بسمه تعالى، بستگى به نظر مسئولين دارد.

[سؤال 12421] 244

13. تصرف در فوق‌العاده‌اى كه به علتِ بودن در منطقۀ جنگى، برابر مقررات ارتش، به انسان تعلق مى‌گيرد جايز است يا بايد با نظر مجتهد عادل متصرف شد؟

بسمه تعالى، در حكم حقوقى است كه دولت به كارمندان مى‌پردازد و اذن حاكم شرع لازم نيست.

[سؤال 12422]‘ 2105

5. استعفا از سپاه به قصد ادامۀ تحصيل، آيا از لحاظ شرعى اشكال دارد يا نه؟ اين‌جانب دانشجو مى‌باشم.

بسمه تعالى، چنانچه مخالف مقررات سپاه نباشد اختيار با خودش است.

[سؤال 12423] 1536

3. وارد شدن برادران سپاهى به انجمن اسلامى و بسيج و شوراهاى محلى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات است.

[سؤال 12424]‘ 123

4. اين جانباز عضو سپاه پاسداران بوده و از آن‌جا حقوق مى‌گرفت، ولى اكنون ايشان به قم آمده و درس مى‌خواند و در سپاه خدمت نمى‌كند؛ زيرا كه ايشان فكر مى‌كنند كه بازده او در سپاه كم است، ولى موقعى كه درس خواند، بازدهش براى جامعه بيشتر، و براى خودش هم مفيد است. حال اين سؤال مطرح است كه آيا ايشان مى‌تواند از سپاه حقوق دريافت كند و از مزاياى آن استفاده كند؟ البته با دريافت حقوق از سپاه، ديگر از حوزه شهريه نمى‌گيرد.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات سپاه دارد.

[سؤال 12425]‘ 1240

2. سپاه پاسداران نشريۀ داخلى دارد به نام: «رويدادها و تحليل» و در صفحۀ اول

آن نوشته: «اين نشريه صرفاً داخلى است و تنها براى استفادۀ برادران پاسدار منتشر مى‌شود. انتشار مطالب آن بدون اجازۀ دفتر سياسى ممنوع است». و اين نشريه در هر ماه انتشار مى‌يابد و فقط داخل خود سپاه فروخته مى‌شود، آيا مى‌توان به ديگران از قبيل دوستان، برادران و يا خواهران و يا پدر و مادر خود داد كه مطالعه نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات سپاه است.

[سؤال 12426] 2400

2. آيا حكم شما در مورد عدم وابستگى گروهى افراد نظامى، شامل افرادى كه مراحل پذيرش را مى‌گذرانند و هنوز مقبول ارگان نظامى مربوطه نشده‌اند هم مى‌شود؟

بسمه تعالى، لازم است به مسئولين گزارش دهد، تا مقررات دربارۀ او اعمال شود.

[سؤال 12427]‘ 1428

8. اختيار فرماندهى و سرپرست ادارات و ارگان‌هاى نظامى در استفادۀ شخصى از بيت‌المال تا چه حد مجاز است؟ و آيا زمينى كه متعلق به دولت است و دولت به سپاه واگذار كرده، مى‌توانند به مصرف شخصى برسانند؛ مثلاً زمين را به يكى از اعضاى سپاه واگذار كنند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات قانونى دولت اسلامى است.

استفاده از لباس و وسائل شخصى اهدايى از طرف نيروهاى مسلح

[سؤال 12428] 7183

بسمه تعالى 2 / 8 / 1360

پس از عرض ارادت و محبت حضور رهبر انقلاب اسلامى ايران و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

اميدوارم خداوند سبحان و قادر منّان طول عمر و سلامتى كامل به جناب‌عالى

كرامت فرمايد و ما را توفيق پيروى و اطاعت كامل از شما عنايت فرمايد.

1. اما بعد، بعضى از سربازان وظيفه لباس‌هاى سربازى يا چيزهايى‌مانند جوراب را مايل نيستند بپوشند و لباس ديگر مى‌خرند و مى‌پوشند و يا وقتى كهنه شده است مى‌آورند و به پدر يا ديگرى مى‌دهند كه استفاده كنند؛ آيا استفاده از اين لباس‌ها يا جوراب‌ها را جايز مى‌دانيد و نماز را با آن‌به‌جاى آورند يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ارتش جمهورى اسلامى است. اگر مسئولين مربوطه طبق مقررات لباس را به شخص واگذار كردند كه هر نحو خواست تصرف كند، استفاده از آن و نماز در آن اشكال ندارد.

[سؤال 12429]

2. گاهى مى‌شود كه ما با اداره‌ها كار داريم و مى‌خواهيم كارمان انجام داده شود آن‌ها براى كارمندان چايى درست نموده و به ما مى‌دهند. خوردن اين چايى‌ها مباح است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات اداره است، با اجازۀ مسئولين مربوطه مانع ندارد.

3. بعضى‌ها چاه آب براى بهره‌بردارى زده‌اند؛ ولى بدون اجازه مالكان زمين‌هاى اطراف چاه. نه آن‌ها را در آن آب شركت مى‌دهند و نه آب به آن‌ها مى‌دهند؛ آيا اين آب مباح است و اجازه دارند آن را خارج از حريم چاه شرب كنند و زمين‌هاى آن‌ها بى‌آب بماند يا خير؟

بسمه تعالى، زمين اگر مالك شرعى دارد و حفر چاه در آن بدون مجوز شرعى انجام گرفته، استفادۀ آب آن بدون اجازۀ مالك حكم غصب دارد.

[سؤال 12430] 7184

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دامت بركاته، السلام عليكم، پس از تقديم عرض سلام، از خداوند منّان خواستارم همان‌گونه كه تا حالا بر امت اسلام منّت نهاد، اين‌بار نيز منت بر ما بنهد و آن وجود شريف و پربركت را، تا ظهور حضرتش امام

زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بر سر امت مسلمان مستدام بدارد. امام عزيز! با عرض پوزش از اين‌كه وقت پرارزشتان را مى‌گيرم، لطفاً نظر شريف را راجع به مسأله‌هاى زير بفرماييد:

1. آيا كسى مى‌تواند در سربازى از مقدار سهميۀ لباسى كه به او مى‌دهند، مثلاً از دو شلوار، يك عددش را به خانه بياورد و ديگران از آن استفاده كنند يا خير؟ اگر نمى‌توانند، آيا نمازهايى كه با آن لباس، در موقع جهل به مسأله خوانده چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ارتش است. اگر لباس عاريه به او داده شده كه خودش بپوشد، نمى‌تواند به ديگران بدهد و تصرفات در حال جهل، حكم غصب ندارد و نماز صحيح است.

2. امام عزيز! آيا بدون داشتن تصديق و گواهينامۀ رانندگى، مى‌توانيم موتور سيكلت سوار شويم يا خير؟ اگر جواب منفى است، آيا زمانى كه جاهل به مسأله بوديم و سوار شديم، معصيت كرده‌ايم؟

بسمه تعالى، اگر منعى از طرف دولت اسلامى نباشد، اشكال ندارد، وگرنه تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

3. اگر كسى در يك حالت معصيت بوده، يكباره با خداوند متعال عهد مى‌بندد كه اگر از اين تاريخ به بعد از او معصيت سر زند، دو روز روزه بگيرد. اما بعد متوجه مى‌شود كه مسأله بسيار بزرگ بوده، يعنى هر لحظه ممكن است از او يك گناه كوچك سر بزند اين شخص بايد چه كار كند؟

بسمه تعالى، اگر عهد شرعى نموده، بايد طبق آن وفا نمايد و در عهد صيغۀ مخصوص لازم است.

4. اماما! اگر مادرى نسبت به واجبات، از قبيل نماز و غيره چندان توجه نداشته باشد و براى يادگيرى آن از خود رغبتى نشان نمى‌دهد، تكليف فرزندان نسبت به او چيست؟ و همچنين بعضى مواقع كفر نيز مى‌گويد، از قبيل نفى قيامت و يا توهين به ذات اقدس الهى، تكليف در اين‌باره چيست؟

بسمه تعالى، با مراعات شرايط مقرره، امر به معروف و نهى از منكر نماييد.

[سؤال 12431] 7185

بسمه تعالى 4 / 11 / 1361

محضر امام امت خمينى بت‌شكن، سلام عليكم، سعادت و طول عمر آن حضرت

را از خداى تبارك و تعالى خواهان و خواستارم.

امام عزيز! اين حقير در سال 1360 - 1361 بهمن ماه به جبهۀ سوسنگرد - بستان اعزام شدم و مدت 45 روز در آن‌جا بودم كه قرارگاه ما تيپ عاشورا بود. وسايلى را كه به اين حقير تحويل دادند يكى از آن وسايل اوركُت بوده است كه آن را تحويل مى‌گرفته‌اند؛ ولى من تحويل ندادم و آن را با خودم به شهرستان بردم و از آن استفادۀ شخصى مى‌كردم. شب‌ها در پايگاه مسجد محل هم براى نگهبانى استفاده مى‌كردم. تا در عمليات رمضان به جبهه آمدم و يك ماه در جبهه بودم و در اين دو عمليات، پولى دريافت نكردم. از آن اوركُت استفاده كردم تا الآن (4 / 11 / 1361) كه مدت 34 روز است در جهاد پشتيبانى اهواز هستم و چون اوركتى ندارم، در تن من است. شما دستور بفرماييد كه اين اوركت را چه بكنم؟ مسئولين من كه در تيپ عاشورا بودند همه از سوسنگرد رفتند و قانونى هم در جهاد و سپاه است كه كسى كه 3 ماه فى سبيل‌الله كار كند به او اوركت تعلق مى‌گيرد. لطفاً دستور بفرماييد چه بكنم؟

بسمه تعالى، اگر اوركت به عنوان امانت به شما تحويل داده شده، بايد به محلى كه از طرف آن به شما داده شده برسانيد.

[سؤال 12432] 7186

بسمه تعالى 4 / 11 / 1361

استفتا از محضر زعيم كريم و رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظلكم على رؤوس المسلمين، توقيراً به عرض مى‌رساند:

1. عدّه‌اى چه به صورت مأمور به خدمت (از ادارات ديگر و غيره) يا به صورت موقت - مثلاً 6 ماه يا يك سال و بيشتر - بر حسب ضرورت و نياز، در ارگان‌هاى انقلابى مانند سپاه پاسداران يا جهاد سازندگى به خدمت مشغول مى‌شوند. در اين مدت، ارگان مربوطه مقدارى البسه و مايحتاج انفرادى از جمله لباس گرم، جوراب، پوتين، اُوركت، مسواك، كلاه در اختيار آن‌ها قرار مى‌دهد. نظر مباركتان در مورد

استفاده از وسايل فوق پس از انقضاى مدت مأموريت چيست؟ و آيا مجاز به استفاده از اين‌ها هستند و عبادت كردن با آن‌ها چه حكمى دارد؟ و در صورت مجاز نبودن، مدتى كه از آن‌ها استفاده نموده‌اند چگونه است؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات ارگان ذكر شده دارد و نمازهايى كه در صورت جهل خوانده شده صحيح است.

2. قبرستان متروكه‌اى در گوشه‌اى از شهر وجود داشته؛ در رژيم طاغوت يكى از ادارات دولتى آن را تملّك و ساختمان بنا نموده. آيا مى‌شود در اين مكان نماز گزارد؟ نظر مبارك را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان معلوم نباشد، نماز در آن مكان مانع ندارد.

[سؤال 12433] 7187

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، نايب الامام، امام خمينى. سلام عليكم ورحمة الله، ان شاء الله كه هميشه در كارهايتان با يارى خداوند بزرگ موفق و پيروز باشيد. از آن رهبر عزيز چند سؤال داشتم كه اميد است با جواب‌هاى خود مرا مستفيض فرماييد.

1. آيا رزمندگان اسلام لباس‌ها و وسايل ديگر - از قبيل اوركت و زيرپوش و پوتين - را مى‌توانند خارج از منطقۀ نظامى استفاده بكنند و در راه شخصى و يا در راه عمومى، مثلاً در بسيج و غيره و يا نه؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد.

2. استفاده شخصى از وسايل بيت المال - از قبيل ماشين و موتور - تا چه حد آزاد است؟ و آيا مى‌شود بعد از استفاده پول آن را به حساب بيت المال ريخت يا خير؟

بسمه تعالى، اصل جواز استفاده، موقوف است به مقررات مؤسسۀ مربوطه.

3. در روستاهاى كشور ما مردم نماز مى‌خوانند و روزه مى‌گيرند ولى اكثراً مرجع تقليد ندارند و از احتياط هم استفاده نمى‌كنند؛ بلكه يا به آنچه كه از پدرشان شنيده‌اند عمل مى‌كنند و يا به حرف مردم. اين اشخاص آيا نماز و روزه‌شان صحيح است؟

بسمه تعالى، عمل او اگر مطابق فتواى مجتهدى باشد كه بايد از او تقليد كند صحيح است.

[سؤال 12434] 7188

بسمه تعالى 27 / 5 / 1361

به حضور محترم رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران مى‌رساند كه بفرماييد:

1. اگر به نوعى از انواع، به وسايل انفرادى كه از ارتش براى مدت دو سال به شخصى سپرده مى‌شود خسارت و آسيب وارد شود، توضيح بفرماييد آيا بايد همان نوع جنس را خريده و به ارتش تحويل داد يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ارتش است.

2. نمازهاى شخصى كه در جبهه است كامل است يا شكسته؟

بسمه تعالى، بدون قصد ده روز در يك محل، نماز و روزه قصر است.

3. بهره‌اى كه در بانك روى پول مى‌آيد آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، بهرۀ پول، ربا و حرام است.

[سؤال 12435]

4. روزهايى كه انسان در مرخصى است، به تعداد همان روزها حقوق و فوق‌العاده گرفتن چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، تابع قرارداد استخدام و مقررات دائرۀ مربوطه است.

[سؤال 12436] 7189

بسمه تعالى 2 / 1 / 1362

محضر مبارك اعضاى هيأت استفتائيۀ حضرت امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و آرزوى موفقيت آن حضرات؛ استدعا دارم پاسخ مسائل زير را بر طبق فتواى حضرت امام خمينى بيان فرماييد:

1. لباس‌هايى كه مراكز بسيج به رزمندگان مى‌دهند - اعم از لباس‌هاى رزمى و يا لباس‌هاى شخصى - آيا پس از بازگشت از جبهه بايد به آن‌ها تحويل داد و يا مى‌شود از آن استفاده نمود و با آن‌ها نماز خواند؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دارد. از مسئولين تحقيق نماييد.

2. اشخاصى كه ماشين شخصى دارند آيا خمس به آن تعلق مى‌گيرد يا خير و چنانچه با اين وسيلۀ شخصى گاهى كار كند آيا خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وسيلۀ كسب تنها نيست و در زندگى به آن نياز دارد، خمس ندارد.

3. وسايل نقليه‌اى كه وسيلۀ كار و كسب است - مانند كاميون‌ها - آيا خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، خمس دارد.

4. نظر امام راجع به افرادى كه ابتدائاً سيگار مى‌كشند چيست؟

بسمه تعالى، بهتر است نكشند.

5. افرادى كه تفريحاً گاهى سيگار مى‌كشند شرعاً چه حكمى دارند؟

بسمه تعالى، بهتر است نكشند.

6. كسانى كه چندين سال حساب سال نداشته‌اند، الآن بايد چگونه حساب كنند؟

بسمه تعالى، به يكى از وكلاى مسلّم الوكاله اين‌جانب مراجعه كنند.

[سؤال 12437] 7190

بسمه تعالى

دفتر محترم و مبارك امام خمينى، رهبر محرومان و مستضعفان جهان

افرادى كه از سپاه بيرون مى‌آيند، لباس‌ها و كارت‌هاى شناسايى و ديگر وسايلات و لوازمات را تحويل مى‌دهند، اين‌جانب هم وسايلات را تحويل دادم به جز يك اوركت؛ چون فكر مى‌كردم ممكن است كه دوباره به سپاه برگردم؛ ولى چون مدتى طول كشيد كار ما و ما موفق نشديم و خداوند لطف نمود و در رحمت را به سوى ما باز كرد راه يافتيم به جهاد و چون در جهاد فعاليت مى‌كردم، فكر كردم كه چون در اين ارگان، انجام وظيفۀ شرعى و اجتماعى مى‌كنم اشكالى ندارد كه اين اوركت را بپوشم، ولى يك روز براى اين‌كه از ترديد بيرون بيايم، از امام جماعت جهاد سؤال نمودم جريان را؛ گفتند كه بايد اوركت را تحويل سپاه بدهى و اگر مدتى هم با آن نماز خوانده‌اى بايد براى احتياط، قضاى آن نمازها را بخوانى و اين‌جانب مى‌خواستم از شما دفتر محترم مسأله را سؤال نموده و راهنمايى بخواهم ببينم آيا مى‌توان اين اوركت

را بردارم و پولش را به كيسۀ دولت بپردازم يا خير، بايد به سپاه شهر خودمان پس بدهم؟

و در ضمن آيا در مدتى كه اين اوركت را پوشيده‌ام، بايد قضاى آن نمازها را بخوانم؟ يعنى چون اوركت مال اين‌جانب نبود، مى‌بايست موقع نماز خواندن از تنم در مى‌آوردم و چون اين كار را نكرده‌ام، آيا بايد قضاى نمازها را بخوانم يا اين‌كه چون نمى‌دانستم مسأله را، اشكالى ندارد، كدام‌يك؟

بسمه تعالى، اگر طبق مقررات بايد اوركت را تحويل دهيد، لازم است تحويل دهيد و با تخلف، حكم غصب را دارد؛ ولى نمازهايى كه با جهل خوانده‌ايد قضا ندارد.

[سؤال 12438] 1605

5. البسه و كفش‌هايى كه ارتش جمهورى اسلامى ايران به سربازان مى‌دهد اگر سربازى در اثر صرفه جويى در آخر خدمت داراى چند دست لباس نو يا كهنه سربازى و چند جفت كفش سربازى باشد از نظر شرعى آيا مجاز به خارج كردن و استفاده خصوصى و شخصى مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ارتش است.

[سؤال 12439] ‘ 975

3. اين‌جانب مدتى قبل از طريق بسيج به جبهه اعزام شدم و طى حمله‌اى كه نموديم اوركتى كه همراه داشتم و بسيج سپاه آن را در اختيار من گذاشته بود، مفقود گرديد و پس از پايان مدت مأموريت، يكى از برادران آن را پيدا نموده و به اين‌جانب تحويل داد و در حال حاضر اين اوركت در اختيار من است. آيا مى‌شود آن را براى خودم نگه‌داشته و ثمن آن را به بيت المال بپردازم؟ و در صورت مثبت بودن، بهاى آن موقع را يا بهاى كنونى را؟

بسمه تعالى، تابع مقررات بسيج است.

[سؤال 12440] 5497

7. كسى كه لباسى به نام اوركت از بيت المال در جبهه امانت گرفته جهت خدمت در همان جبهه و در همان جبهه كه بود گم شد، آيا چنين شخصى مسئول پرداخت پول و غرامت آن است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12441] 4830

2. لباس‌هاى نظامى يا انتظامى كه در جبهه‌ها به افراد بسيج مى‌دهند، اگر با خودشان بياورند جايز است يا نه؛ در حالى كه مسئولين جبهه‌ها مانع نمى‌شوند؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12442]‘ 2487

2. اگر يكى از سربازان اسلام وقتى كه از جبهه بر مى‌گردد لباس جبهه را به كسى بدهد، آيا مى‌توان با آن لباس نماز خواند؟ و اگر نمى‌شود، آيا مى‌توان خمس آن را پرداخت نموده و سپس از آن استفاده نمود؟

بسمه تعالى، اگر حق واگذارى به غير داشته اشكال ندارد، وگرنه به مسئولين مربوطه مراجعه نماييد.

خريد و فروش اسلحه

[سؤال 12443] 7191

بسمه تعالى

اين‌جانب در زمان قديم يك قبضه سلاح مجاز شكارى داشتم كه چندى قبل پروانه حمل آن را به كميته انقلاب دزفول تحويل و رسيد دريافت نمودم. حال آيا مى‌توانم سلاح مذكور را به پسرم كه يك فرد انقلابى است انتقال دهم يا نه؟

بسمه تعالى، بايد با اجازۀ دولت اسلامى باشد.

[سؤال 12444] 7192

بسمه تعالى 30 ذى‌الحجة الحرام 1401 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، دام ظله العالى

پس از تقديم سلام؛ معروض مى‌شود كه دربارۀ بعضى از مسائل به اشكال برمى‌خوريم؛ الحال مسائل خدمتتان نوشته مى‌شود، تقاضا داريم جواب مرقوم بفرماييد:

1. فروختن سلاح در اين زمان به مردم ناشناس چه صورت دارد؟ و آيا فروختن سلاح به كسانى كه فقط براى حفظ خود و اموال خود و يا احتياطاً براى دفاع از منطقۀ خود خريد مى‌نمايند فرق دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بدون مراعات مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

2. اجناسى كه از راه غير مجاز از قبيل پارچه و چايى و شكر و كفش وارد كشور مى‌نمايند، خريد و فروش اين اجناس جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، موقوف است به اجازۀ دولت اسلامى.

3. كارگر و كسان ديگر كه در خارج كشور مى‌روند روپيه مى‌دهند به صرّاف و غير، و در عوض تومان ايرانى مى‌گيرند و مى‌آورند در كشور ايران، اين قبيل معامله صحيح است؟ و آيا تصرّف در آن جايز مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12445]

4. اشخاص كشاورزى، كه مى‌روند از مسئولين امور، تراكتور را به قيمت معيّن خريد مى‌نمايند، و همچنين افراد ديگرى كه كشاورز نيستند و به نام كشاورز تراكتور خريد مى‌نمايند، آيا فروختن آن به قيمت دو برابر يا زيادتر جايز هست يا خير؟ و اگر جايز نباشد خبر دادن به مسئولين براى ديگران لازم است يا نه؟

ضمناً شنيده مى‌شود كه بعضى افراد از منطقه پول به خارج كشور مى‌برند براى آوردن اجناس و شايد در ضمن تفنگ و فشنگ هم آورده شود آيا اطلاع دادن به مقامات لازم است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر عمل آن‌ها خلاف مقررات است اطلاع داده شود.

[سؤال 12446] 7193

بسمه تعالى 11 محرم 1402 ق

محضر محترم مرجع تقليد، حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين استاد الفقهاء والمجتهدين، رئيس ملت و دين، اشرف الحاج، حاج سيد روح الله الموسوى الخمينى دامت بركاته

ضمن عرض ادب و تواضع، خواهان پيروزى اسلام و مسلمين هستم؛ لذا از معظم له استدعا مى‌شود به سؤال ذيل پاسخ دهيد.

نظر به اين‌كه جناب‌عالى خريد و فروش اسلحه را تحريم نموده‌ايد؛ آيا مى‌شود با كسب مجوز از سپاه پاسداران كلت خريدارى نمايم؟ بنده عضو سپاه هستم و كلت برايم ضرورى است. والسلام

بسمه تعالى، تابع مقررات است و اگر خلاف مقررات نباشد با اجازۀ مسئولين مربوطه مانع ندارد.

[سؤال 12447] 7194

بسمه تعالى 8 / 6 / 1361

با درود به رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، و طلب پيروزى سپاه حق بر باطل، معروض مى‌دارد: اين‌جانب در اول پيروزى انقلاب - طبق فرمودۀ امام - براى حفظ روستا و خانۀ خود، يك عدد تك‌لول مستعمل شكارى خريدارى نموده و براى حفظ آبادى خود، تمام شب‌ها پاسدارى، و با ساير مردم همكارى نموده‌ام، مخصوصاً در مدت دو ماهى كه پاسگاه ژاندارمرى در اين روستا وجود نداشت. چندين مرتبه از پاسگاه ژاندارمرى محل، تقاضاى جواز نموده‌ام و هنوز هم - خدا مى‌داند - مبلغى از وجه اسلحۀ مذكور را مقروض و بدهكارم. لذا از آن مؤسسۀ دينى و قانونى، تقاضاى كسب تكليف مى‌نمايم كه آيا اسلحۀ مزبور را تحويل بدهم و يا در نزد خود نگهدارى نمايم؟

بسمه تعالى، بايد به مسئولين مراجعه، و طبق مقررات رفتار نماييد.

خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه‌اى

[سؤال 12448] 7195

بسمه تعالى 25 / 1 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقاء وجوده الشريف، با اهداى سلام و تحيت

در اين شرايط كه كارخانۀ ايران ناسيونال، ماشين پيكان را به افراد و اشخاص طبق نوبت مى‌فروشد و ممكن است روى نوبت يك سال يا بيشتر طول بكشد تا ماشين به درخواست كننده تحويل گردد؛ آيا براى ارگان‌ها جايز است ماشينى را كه براى ارگان - خارج از نوبت - تحويل گرفته‌اند، به افراد بفروشند و يا به اسم ارگان براى افرادى ماشين خريدارى نمايند؟ خواهشمند است نظر مبارك را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12449] 7196

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت امام، مدّ ظله العالى

در سال 1359 در شهر مشهد، شركت تعاونى كش‌بافان و جوراب بافان تأسيس شده است و هر يك از اعضاى بافنده، با دادن مبلغ هزار تومان، در شركت تعاونى عضو شده‌اند. در دفترچه‌اى كه براى خريد نخ به اعضا داده شده است، قيد شده كه هر كس شرعاً موظف است نخ دريافتى را خودش مصرف كند و حق ندارد به بافندگان ديگرى بفروشد، و اگر چنين كرد، به مدت شش ماه سهميۀ نخ او قطع خواهد شد.

ولى اين مقدار نخى كه به ما داده مى‌شود، تقريباً نياز كارى ما را برآورده مى‌كند و ما مجبوريم كه از بازار آزاد، چه از كسانى‌كه نخ را از شركت تعاونى گرفته‌اند و چه از كسانى‌كه از تهران نخ مى‌آورند - كه آن هم نخ شركت تعاونى تهران است - مابقى نياز

نخ خود را بخريم. ناگفته نماند ژاكت‌هايى كه از نخ بازار آزاد تهيه مى‌شود، به همان قيمت ژاكت‌هايى كه از نخ شركت تعاونى تهيه مى‌شود، به دست مردم مى‌رسد.

از محضر حضرت‌عالى تقاضا مى‌شود در مورد اين‌كه آيا خريد و فروش اين نوع نخ، از نظر شرع اشكال دارد يا خير؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد مطابق مقررات دولت اسلامى عمل شود.

[سؤال 12450] 7197

بسمه تعالى 24 / 12 / 1361

دفتر محترم استفتاى امام خمينى

محترماً، با توجه به اين‌كه دولت نرخ گازوييل مصرفى وسايط نقليه را هر ليتر 5/2 ريال و مصرفى منازل را ليترى ده ريال تعيين كرده، اگر كسى از گازوييل اتوبوس و يا با بردن ظرفى به همراه اتوبوس، گازوييل براى منزل بگيرد و مابه التفاوت را - يعنى ليترى 5/7 ريال - به حساب دولت واريز كند، باز مسئوليتى شرعى متوجه او است؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد.

[سؤال 12451] 7198

بسمه تعالى

قم، دفتر محترم استفتائات امام، پس از عرض سلام

با توجه به اين‌كه دولت، مصرف گازوييل براى منازل، هر ليتر ده ريال و براى وسايل نقليه تقريباً دو ريال و نيم مقرر كرده، آيا جايز است بعضى از كارگران و كارمندان يك مؤسسه، از باك اتوبوس آن مؤسسه، گازوييل براى مصرف منازل خود ببرند و قيمت آن را (دو ريال و نيم) بپردازند؟ چنانچه جواب منفى است، اگر تفاوت قيمت آن را به حساب دولت بريزند چه صورت دارد؟ با كمال تشكر

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست و موجب ضمان است.

[سؤال 12452] 7199

بسمه تعالى

تلويزيون رنگى از طريق ستاد توزيع عادلانه كالا كه در اختيار شوراهاى محل مى‌گذارند كه به افراد نيازمند بدهند و در صورتى كه شورا بخواهد به خاطر تفاوت ارزش زيادى كه اين تلويزيون دارد مبلغى جهت بناهاى خيريه از قبيل حمام يا مسجد و غيره از شخص متقاضى (كسى كه تلويزيون را به او مى‌دهند) بگيرد يا اين‌كه خود طرف به اين خاطر داوطلب شود مبلغى به حساب همان بناهاى خيريه واريز كند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، به هر نحو مقررات دولت اسلامى است بايد عمل شود و اضافه بر آن حق ندارند بگيرند.

[سؤال 12453] 7200

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دامت بركاته، سلام، محترماً به استحضار مى‌رساند:

1. طبق دستورالعمل ستاد بسيج اقتصادى، هر مغازه مى‌بايست يك محدودۀ تعيين شده از طرف ستاد را تغذيه كند و جنس‌هايى كه تحويل مى‌گيرند، بنابر اين تقسيم‌بندى سهميۀ همان محدوده مى‌باشد. آيا فروشندگان از نظر شرعى مى‌توانند - به خاطر سابقۀ طولانى دوستى يا رودربايستى - اجناس خود را، كه مربوط به افراد ديگرى است، به افراد زير پوشش مغازۀ ديگر بدهند؛ يعنى از حق سهميۀ محدودۀ خود بكاهند، و به افراد خارج از محدودۀ خود بدهند، حتى يك پاكت سيگار يا يك كيلو برنج؟

بسمه تعالى، چنانچه مخالف مقررات دولت اسلامى باشد، جايز نيست.

[سؤال 12454]

2. بعضى از فروشندگان منزلشان خارج از محدودۀ مغازۀ خود، و زير پوشش

مغازۀ ديگر است، و اين فروشندگان افراد منزلشان، از مغازۀ زير پوشش خود، خريدارى مايحتاج مى‌كنند، و مغازه‌دار به عنوان حق فروشندگى، از همان جنس مجدداً به منزل مى‌برد. با توجه به اين‌كه حق ديگران است، آيا مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد، و موجب تضييع حق ديگران نشود، اشكال ندارد.

3. آيا استفاده از تلفن غير شخصى - ادارى و تلفن مساجد - مجاز است يا خير؟ و در صورت جايز نبودن، كسانى كه تا كنون به اين امر، مبادرت مى‌ورزيدند، تكليفشان چيست؟

بسمه تعالى، منوط به اجازۀ مسئولين مربوطه، با رعايت مقررات است و اگر بدون اجازه، تصرف كرده، ضامن اجرت المثل است.

[سؤال 12455] 7201

بسمه تعالى 3 / 4 / 1361

دفتر محترم استفتائات امام خمينى، سلام عليكم

فتواى آن مرجع بزرگ دربارۀ دو مسألۀ زير چيست؟

1. اخيراً براى تقسيم بعضى كالاها در شوراها و تعاونى‌هاى محل از شيوه قرعه‌كشى استفاده مى‌شود. نظر جناب‌عالى در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، رجوع به قرعه در مثل فرض سؤال اشكال ندارد.

2. احراز صحت عقد غير دائمى براى مسئولين انتظامى چه حكمى دارد؟ (در حالى كه هيچ‌گونه نوشته‌اى و مدركى با توجه به مسأله در ميان نيست)

بسمه تعالى، منظور از سؤال معلوم نيست.

[سؤال 12456] 7202

بسمه تعالى 18 / 8 / 1361

دفتر امام خمينى مدّ ظله العالى

با سلام به امام امت و رزمندگان اسلام و با آرزوى طول عمر امام خمينى تا ظهور حضرت مهدى خواهشمند است به سؤال زير پاسخ فرماييد.

اجناسى را كه دولت جمهورى اسلامى به طور سهميه به افراد واگذار مى‌نمايد و قيمت آن را نيز مشخص مى‌كند آيا افراد مى‌توانند از قيمت تعيين شده بيشتر بفروشند و اگر بيشتر فروختند حكمش چيست؟

خداوند بر عمر و سلامت و عزت آن رهبر عظيم بيفزايد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، تخلف از مقررات جمهورى اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12457] 7203

بسمه تعالى 19 / 3 / 1361

دفتر استفتاى احكام امام خمينى، دام ظله، ان شاء الله تعالى

پس از عرض سلام؛ اين‌جانب يكى از پارچه‌فروش‌هاى مشهد و عضو شركت تعاونى قماش مى‌باشم كه چون در امور كسبى، احتياج به مسائل خريد و فروش در اين زمان و با وضع موجود بيشتر شده است، خواهشمند است مسأله زير را روشن‌تر پاسخ فرماييد:

پارچه‌هايى كه شركت تعاونى قماش در اختيار عضو شركت (بزاز مترى فروش) قرار مى‌دهد كه با سود معينى و مترى بفروشد، بزاز مى‌تواند آن جنس را به قيمت روز و يا كلى بفروشد؟ و وجه اضافه را كه فروشنده از تعهد خود بيشتر فروخته است، شرعاً چگونه است؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12458] 7204

بسمه تعالى 26 / 8 / 1361

دفتر استفتائات امام، محضر مبارك رهبر كبير انقلاب خونين اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه العالى

اخيراً مركزى به نام «كميتۀ توزيع كالاهاى اساسى» با تأييد و توسط مقامات

مسئول، جهت نظارت دقيق بر توزيع وسايل خانگى - كه تا قبل از اين مركز تا چندين برابر قيمت به فروش مى‌رسيد - جهت فروش عادلانه و شكستن بازار سياه و احتكار، و رسيدن به دست افراد واجد شرايط مستضعف، مشغول انجام وظيفه گرديده است. از آن‌جا كه اين مركز جهت پوشش شهرى مثل مشهد، نياز به پرسنل و هزينۀ مكان و تلفن و غيره، و نياز به بودجه دارد، اين بودجه را از طريق مبلغ دويست ريالى كه جهت هر وسيله (يخچال و...) اخذ مى‌شود تأمين مى‌كند. آيا دريافت اين وجه - با توجه به اين‌كه اضافۀ آن به حساب جبهه ريخته مى‌شود - از لحاظ شرعى مانعى دارد يا خير؟

خداوند بر عمر و سلامت و عزت آن رهبر عظيم بيفزايد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد؛ چنانچه برخلاف مقررات نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12459] 7205

بسمه تعالى 19 / 6 / 1362

دفتر امام خمينى، با سلام و دعاى خير؛ نظر به اجراى طرح هماهنگى خريد دام داخلى، سازمان مبادرت به خريد و فروش و كشتار دام در تهران مى‌نمايد كه گوشت حاصله از طرح، بين قصابى‌ها و تعاونى‌ها و سوپر مواد پروتئين‌ها جهت توزيع تقسيم مى‌گردد؛ كه در حين عمل مشخص گرديد صاحبان چند مغازۀ سوپر پروتئين‌ها متعلق به كليمى‌ها مى‌باشد و با توجه به اين‌كه اين‌گونه مغازه‌ها عاملين فروش مواد پروتئينى از قبيل ماست و كره به عموم مى‌باشند و احياناً نيز داراى كارگر مسلمان هستند، لذا نظر آن دفتر را جهت ارشاد و راهنمايى به اين سازمان اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، اگر منعى از طرف دولت نباشد، واگذارى سهميه به مغازه‌هاى فوق الاشاره مانع ندارد؛ ولى اگر دست غير مسلمان به گوشت تر برسد، بايد گوشت را قبل از مصرف تطهير نمايند.

[سؤال 12460] 7206

بسمه تعالى

حضرت آيت الله، پس از عرض سلام، چون در حال حاضر تهيۀ اجناس براى توليد يخچال - فريزر مقدور نيست، آيا مى‌شود از هر قلم جنس مورد لزوم آن، مقدارى تهيه كرد و نگه داشت تا اقلام ديگر آن فراهم شود و بعد مشغول توليد و درست كردن اين لوازم مورد ضرورى ملت شد؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد.

[سؤال 12461] 7207

بسمه تعالى 30 / 6 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زعيم و رهبر كبير انقلاب، مدّ ظله العالى

به استحضار مى‌رساند: ما كارگران سنگ‌برى‌هاى تهران كه در حدود 900 نفر هستيم، عضو شركت تعاونى مى‌باشيم؛ اينك اجناسى در فروشگاه شركت تعاونى توزيع مى‌شود، بعضى از آن اجناس كمياب است، متصديان شركت تعاونى براى توزيع اين نوع كالا بين كليۀ اعضا - اعم از متقاضى و غير متقاضى - اقدام به قرعه‌كشى مى‌نمايند و آن شخصى كه قرعه به نام وى اصابت نموده و جنس قرعه شده هم مورد لزوم وى نيست، به احتمال زياد - كه بعضى از آن‌ها هم مشاهده شده - در بازار آزاد به فروش مى‌رسانند با نرخ و قيمت بيشتر؛ نظر و فتواى حضرت امام در خصوص قرعه‌كشى به اين نحوه و كلاً قرعه‌كشى از اين قبيل چيست؟ آيا با موازين شرع و اسلام مغايرت دارد يا خير؟

خدايا! اين دعاى قلبى من روسياه و بندۀ ذليلت را مستجاب كن و امام را تا انقلاب جهانى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نگهدار و از عمر بى‌مصرف ما بكاه و بر عمر پربار او بيفزاى و ما را به راه راست هدايت فرما. آمين يا رب العالمين

بسمه تعالى، بايد مطابق مقررات دولت اسلامى عمل نمايند.

[سؤال 12462] 7208

بسمه تعالى

حضور مبارك حجت الاسلام والمسلمين جناب حاج آقاى پسنديده، نمايندۀ محترم رهبر عالى‌قدر شيعيان جهان، جناب مستطاب امام خمينى، دام ظله العالى

ضمن تقديم سلام و عرض ارادت؛ بدين وسيله به عرض مى‌رساند كه اين‌جانب مقلد امام عزيز، شخصى هستم فقير، مظلوم و آواره؛ عائله‌مند هم هستم. مدت 4 ماه مى‌شود كه در تهران، خيابان ناصرخسرو، اجناس آرايشى را از داروخانه‌هاى شهر خريدارى كرده، به فروش مى‌رسانم؛ ولى از طرف اداره‌هاى محترم كميته، بخشدارى، شهردارى، ممانعت و جلوگيرى مى‌شود؛ مى‌فرمايند كه گران‌فروش و محتكر هستيد.

اين اجناس براى همۀ افراد جامعه سهميه و جيره‌بندى شده تا آن را به همه توزيع نمايند؛ ولى داروخانه‌ها آن دارو و اجناس را احتكار كرده و غير قانونى به فروش مى‌رسانند. من آن را اضافه‌تر از قيمت دولتى خريدارى نموده و بيشتر از آن به فروش مى‌رسانم؛ چون ديگر كارى را وارد نيستم و آشنايى ندارم؛ آيا اين خريد و فروش حلال است يا حرام؟ لطفاً مسأله را به طور روشن و واضح جواب عنايت فرماييد تا از حكم اسلام عزيز آگاهى داشته، تكليف خود را بدانم.

بسمه تعالى، لازم است بر طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود.

[سؤال 12463] 7209

بسمه تعالى

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله امام خمينى سلام عرض نموده و دست آن حضرت را از دور مى‌بوسم، لطفاً به اين سؤال پاسخ بفرماييد:

در رابطه با شغل بنده كه همان جوشكارى در شهرستان دزفول مى‌باشد، مدت چند وقت است كه ما شركت تعاونى تشكيل داده‌ايم، ولى با وجود جنگ تحميلى عراق با ايران و در محاصرۀ اقتصادى ايران از طرف كشورهاى بزرگ، جنس به اندازۀ كافى - كه همان ورق سفيد مورد نياز مى‌باشد - نمى‌رسد، ولى در بازار آزاد با قيمت

سه برابر پيدا مى‌شود، نظر حضرت‌عالى - كه همان نظر شرع مقدس اسلام است - در اين خصوص چيست؟ بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر فروش در بازار آزاد خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست.

[سؤال 12464] 7210

بسمه تعالى 14 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با كمال احترام و تقديم سلام؛ دولت، جوجۀ يك روزه را با خوراك 90 روز جهت پرورش در اختيار مرغدارى قرار مى‌دهد و با آن شرط مى‌كند رأس 90 روز، با حواله‌اى كه براى آن صادر مى‌كند، با قيمت معين بفروشد كه خريدار نيز موظف است تخم مرغ آن را به قيمت تعيين شده‌اى تحويل دولت بدهد؛ لذا با اين شرايط چنانچه فروشندۀ جوجه مبلغى زيادتر از قيمت دولتى كه تعيين شده از خريدار دريافت كند، شرعاً جايز است يا خير؟ و اگر خريدارى فقط همان قيمت دولتى را پرداخت نمايد و فروشندۀ جوجه بگويد رضايت ندارم، معامله جايز است يا حرام؟ و آيا فروشنده شرعاً حق ادعاى قيمت زيادى از تعيين شدۀ دولتى را دارد يا خير؟ استدعا دارد نظر مبارك را مرقوم فرماييد. طول عمر رهبر كبير را از خداوند متعال مسئلت دارم.

بسمه تعالى، بايد مطابق قرار دولت عمل كند و اگر راضى نمى‌شود، از او نخرند.

[سؤال 12465] 7211

بسمه تعالى 25 / 10 / 1361

رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته

مرغدارى اين‌جانب به ازاى هر كيلو تخم مرغى كه به دولت تحويل مى‌دهد 7/2 كيلو دان مرغ متشكل از چندين نوع دان از جمله گندم، جو، ذرت، پودر ماهى،

سويا و... تحويل مى‌گيرد كه گاهى يكى از دان‌هاى تحويلى دولت بيشتر از نياز و بعض ديگر كمتر از نياز مرغدارى است، لذا مجبوريم كه يكى از دان‌ها را به صورت آزاد فروخته و يا كمبود آن را از بازار آزاد بخريم، اين از نظر شرعى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر از ناحيه مقررات دولت اسلامى منعى نباشد جايز است.

[سؤال 12466] 7212

بسمه تعالى 6 / 9 / 1361

حضور محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

نظر به اين‌كه در قرعه‌كشى سراسرى خودرو به اين‌جانب يك دستگاه پيكان تعلق گرفته است و قيمت آن با علاوه نمودن هزينه‌هاى متفرقه، بالغ بر هفت‌صد هزار ريال تمام مى‌شود و نظير اين خودرو در بازار سياه و بنگاه‌هاى معاملاتى اتومبيل حدود يك ميليون و هشت‌صد هزار ريال خريد و فروش مى‌گردد و اين‌جانب به علت نياز، قصد فروش دارم، لذا از حضور مبارك آن مقام استدعا مى‌نمايم اعلام نماييد كه آيا معامله شرعاً صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، جواز معامله بستگى به مقررات مربوطه دارد و تخلف از آن جايز نيست.

[سؤال 12467] 7213

بسمه تعالى 28 / 7 / 1361

پيشگاه پدر عزيز و رهبر عالى‌قدر مسلمين، امام خمينى

ضمن دعاى شبانه‌روزى فدوى به خاطر سلامتى وجود آن حضرت و موفقيت در راه هدف؛ معروض مى‌دارد كه يكى از بستگان جان نثار، سال‌ها عبادت نموده و خانۀ خدا رفته، خمس و زكات به موقع پرداخت نموده، حال در اين رژيم به خاطر تحريم اقتصادى و كمبود اجناس، يك نوع جنس را با ايستادن چندين ماه در نوبت از دولت با نرخ عادلانه گرفته، اما مقدارى از آن جنس اضافى مى‌باشد، حال اگر آن را با چندين

برابر قيمت در بازار آزاد بفروشد، حرام نيست و زحمات و عبادات چندين ساله‌اش را هدر نمى‌كند؟

بسمه تعالى، بايد مراعات مقررات را بكند.

[سؤال 12468] 7214

بسمه تعالى

از حضور محترمتان تقاضا دارم به اين سؤالات جواب دهيد.

1. در مورد خريد و فروش ماشين، اگر كسى در نوبت ماشين باشد كه به قيمت بازرگانى بخرد بعد از تحويل ماشين به قيمت بالاتر بفروشد آيا صحيح است؟

بسمه تعالى، ميزان مقررات دولت اسلامى است.

2. اگر كسى مثلاً ده سال پيش قطعه زمينى به قيمت 20000 تومان خريد و هشت سال بعد - كمتر يا بيشتر - به قيمت 60000 هزار تومان فروخت آيا آن پول اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، با مراعات ضوابط ديگر اشكال ندارد.

3. زنى كه قيمت مهريه‌اش 50 سال پيش 200 تومان بود، آيا وظيفه شوهر پرداخت همان 200 تومان است يا اين‌كه بايد طبق وضعيت اقتصادى زمان بپردازد.

بسمه تعالى، همان مبلغ كه مهريه شده را بايد بپردازد.

4. من شغلى ندارم، يعنى قبلاً شغل داشتم و در پرداخت خمس اموال زندگيم كوتاهى كردم و حالا به دلايلى از شغل قبلى اخراج شدم و در وضعيت بد اقتصادى قرار دارم و نمى‌دانم در مورد پرداخت خمس چه كنم؟ نظر به اين‌كه در حال حاضر هيچ‌گونه درآمدى ندارم.

بسمه تعالى، اگر خمس بدهكار است بايد به يكى از وكلاى مسلّم الوكاله اين‌جانب مراجعه نمايد.

[سؤال 12469] 7215

بسمه تعالى 11 / 2 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران

با كمال احترام؛ بدين‌وسيله خواهشمند است فتواى حضرت امام را در مورد مسأله ذيل بفرماييد:

اگر شخصى يك دستگاه پيكان از كمپانى كه وابسته به دولت جمهورى اسلامى است خريدارى نمايد و به علت نياز به پول، آن را در بازار آزاد به قيمتى در حدود دو برابر بفروشد، در صورتى كه قصد واسطه بازى نداشته باشد و تنها همين مورد مذكور باشد، مبلغ ما به التفاوت از نظر شرعى چه حكمى دارد؟ آيا حلال است يا حرام؟ متمنى است فتواى حضرت امام را در اين‌گونه موارد بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات نباشد مانع ندارد؛ و در صورت تخلف از مقررات جايز نيست، هر چند معامله صحيح باشد.

[سؤال 12470] 7216

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دامت افاضاته

احتراماً؛ بعضى از افراد با داشتن و يا نداشتن لوازم خانگى، از بسيج اقتصادى جنسى را دريافت و پس از آن در بازار آزاد با سود بسيار به فروش مى‌رسانند. سودى كه از اين بابت عايد افراد مى‌شود چه حكمى دارد؟ لطفاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى، جايز نيست.

[سؤال 12471] 7217

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران

لطفاً پاسخ استفتاء ذيل را مرقوم فرماييد:

با توجه به اين‌كه اكثر پارچه‌هايى كه كمبود است، به صورت گران‌تر در بازار موجود است، خريد اجناس از بازار سياه (قيمت گران‌تر) و فروختن آن شرعاً جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خارج از سهميۀ توزيعى از طرف دولت باشد و منعى از دولت اسلامى در بين نباشد، با مراعات قيمت عادله مانع ندارد.

[سؤال 12472] 7218

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله بقاؤه الشريف على رؤوس المسلمين، خواهشمند است پاسخ سؤال‌هاى زير را مرقوم فرماييد:

1.

بازار آزاد (بازار سياه) در حكومت جمهورى اسلامى چه صيغه‌اى است؟ و آيا وجهۀ شرعى دارد يا خير؟

2.

جنگ‌زده‌هايى هستند كه دولت به آن‌ها برنج و لوازم خواروبار مى‌دهد، آيا نام‌بردگان مى‌توانند برنج و خواروبار اضافى خود را در بازار آزاد به فروش برسانند؟

3.

شركتى است يك حلقه چاه حفر نموده است، پس از حفارى معلوم مى‌شود كه چاه، غير قابل استفاده براى كار كشاورزى است، با توجه به اين‌كه شركت مذكور ضرر نموده، مى‌تواند لوازم ديگر چاه را كه از دولت خريدارى نموده‌اند در بازار آزاد به فروش برسانند كه جبران خسارت نمايند يا خير؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است و تخلف از آن جايز نيست.

[سؤال 12473] 7219

بسمه تعالى

1. با عرض معذرت و بدون مقدمه، مسأله‌اى مطرح مى‌شود:

نظر به اين‌كه خريد و فروش سيگار به طور آزاد و پنهانى، از طرف دولت جمهورى اسلامى ممنوع اعلان گرديده، اگر كسى از راه خريد و فروش سيگار به طور پنهانى، مالى تهيه كند آيا مال او حرام است يا خير؟ و آيا مالك مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مال حلال مختلط با حرام بر آن مترتّب نيست؛ ولى مخالفت مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

2. اگر كسى در كوهى يا جنگلى كه از طرف دولت جمهورى اسلامى ممنوع الصيد گرديده، بز كوهى را شكار نمايد اين عمل چه صورت دارد؟ و آيا سرپيچى از مقررات دولت محسوب مى‌شود؟ و آيا

گوشت اين حيوان حلال است يا خير؟ لطفاً جواب را فورى اعلام فرماييد چون نياز مبرم است.

بسمه تعالى، مخالفت مقررات دولت اسلامى حرام است.

[سؤال 12474] 7220

بسمه تعالى

آيا اجناسى را كه افراد بر حسب مقررات با قيمت دولتى دريافت مى‌كنند، مى‌توانند در بازار آزاد به قيمت بيشتر بفروشند؟

بسمه تعالى، چنانچه بر خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست.

[سؤال 12475] 7221

بسمه تعالى

آيا براى گرفتن يخچال، مى‌توان سند ازدواج برادرى كه در سال شصت يخچال آزاد خريده - ولى خود من ندارم - به كميته امداد ببرم و بگيرم؟ از نظر شرعى درست است يا نه؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است. اگر مخالف آن باشد، جايز نيست.

[سؤال 12476] 7222

بسمه تعالى

اگر خانواده‌اى بيش از تعداد خودشان سهميه بگيرند، از نظر شرعى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، خلاف مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12477] 7223

بسمه تعالى 9 / 3 / 1361

خدمت حضرت امام خمينى، رهبر كبير انقلاب

اگر كسى اجناس را كه با كوپن يا دفترچه به طور كلى اجناس سهميه‌بندى خود را

بگيرد و چون يا مصرف ندارد و يا اين‌كه اضافه از مصرف دارد، به قيمت بازار آزاد بفروشد، با توجه به اين‌كه خريدار اطلاع دارد كه از نرخ دولتى گران‌تر است و با رضايت كامل مى‌خرد و هيچ‌گونه شكايتى هم ندارد، آيا از نظر شرعى اين كار عمل خلاف و گناهى است يا نه؟ خداوند ما و شما را موفق بدارد تا آنچه رضاى او است انجام دهيم.

بسمه تعالى، اگر بر خلاف مقررات دولت اسلامى است، جايز نيست.

[سؤال 12478] 7224

بسمه تعالى 22 / 7 / 1360

با سلام و درود فراوان به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران كه ما را به سوى نور رهنمون ساخت و با سلام به روان پاك شهيدان راه حق و حقيقت، سؤال خود را مى‌نويسم.

آيا كسى كه لوازم منزل را در مدت طولانى و روى نوبت، به وسيله شورا يا تعاونى‌ها خريدارى كرده است، مى‌تواند به قيمت دو برابر يا بيشتر بفروشد يا خير؟ يا جنسى را - كه از قبل، خريدارى و از آن استفاده كرده‌ايم، اگر كسى مى‌آيد و آن را به دو - سه برابر خريدارى مى‌كند، آيا پول اضافه اشكال دارد يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست، در غير اين صورت، فروش مانع ندارد.

[سؤال 12479] 7225

بسمه تعالى

اين‌جانب يكى از اعضاى يك ارگان انقلابى هستم. پس از مدتى خدمت، يك دستگاه موتورسيكلت در ازاى دريافت وجه آن جهت رفت و آمدم به من داده‌اند. با توجه به اين‌كه محل خدمتم در شهرستان است و همچنين نياز خانواده‌ام به اتومبيل،

آيا مى‌توانم موتورسيكلت را به قيمت روز بازار بفروشم؟ اصلاً آيا مى‌توانم موتورسيكلت را بفروشم؟ با توجه به اين‌كه نه ارگان انقلابى و نه دولت در مورد اين مطلب ضابطه‌اى نگذاشته‌اند و اين‌جانب نيز قصد ايجاد تورم و بازار سياه ندارم، صورت شرعى اين مطلب چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر موتور به شما تمليك شده و خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد، فروش مانع ندارد.

[سؤال 12480] 7226

بسمه تعالى 20 / 8 / 1361

پيشگاه مقدس قائد عظيم الشأن اسلام و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، احتراماً، به استحضار مى‌رساند:

افرادى با مراجعه به كميتۀ امور صنفى و شوراهاى مساجد و از طريق نهادها، مايحتاج عمومى، از قبيل: بخارى، يخچال، پنكه، وسايل برقى و چينى‌آلات دريافت كرده و در بازار آزاد به قيمت گزاف به فروش مى‌رسانند و بدين وسيله باعث تورم و بالا رفتن قيمت‌ها مى‌شوند. استدعا مى‌شود حكم شرعى و نظريۀ مبارك را امر به ابلاغ فرماييد.

بسمه تعالى، هرگونه عمل كه بر خلاف مقررات دولت اسلامى يا موجب فساد در جامعه باشد، جايز نيست.

[سؤال 12481] 7227

بسمه تعالى 16 / 12 / 1360

دفتر مبارك حضرت امام، مدّ ظله العالى

اين‌جانب كارمند شركتى هستم كه ساليانه از طريق شركت تعاونى مذكور يك دستگاه تلويزيون رنگى به قيمت 85000 ريال به ما مى‌دهند، ولى قيمت تعيين شده

براى مشتريان خارج از شركت 300/ 97 ريال مى‌باشد. آيا مى‌توانم بيشتر از قيمت تعيين شده مثلاً 12 يا 15 هزار تومان بفروشم؟

بسمه تعالى، مراعات مقررات لازم است.

[سؤال 12482] 7228

بسمه تعالى 2 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، بعد از سلام، استدعا مى‌شود به نام خدا به اين استفتا پاسخ مرحمت فرماييد.

اگر نماينده فروش كالاهاى تهيه شده در كارخانجات ملى شده جمهورى اسلامى ايران، فى‌المثل در كارخانه اتومبيل سازى، كالاى توليد شده‌اى را مثل اتومبيل با ترفند در بازار سياه به قيمت‌هاى گزاف و گاهى تا چند برابر تعيين شده به فروش برساند:

اول: آيا اين معامله صحيح است؟

دوم: آيا سود حاصل از اين راه حلال است و فروشنده مى‌تواند مالك آن وجوه باشد؟

سوم: آيا مصرف اين پول (كل يا جزيى از آن) در تعمير بقاع متبركه يا مساجد و ساير اماكن مقدسه و برپايى نماز جمعه جايز است؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12483] 7229

بسمه تعالى 4 / 9 / 1361

دفتر رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، مرجع عالى‌قدر

احتراماً؛ اين‌جانب مدت يك سال است در شهرستان ورامين به شغل قماش‌فروشى مشغول هستم. در مرحلۀ اول، شركت تعاونى قماش داير شد و تا چندى، مقدار كلى قماش خارجه و داخله به هر مغازه در حدود تا شصت هزار تومان مى‌دادند؛ ولى جديداً مقدارى از سهميه كم شده؛ چون جنس تعاونى با جمعيت

شهرستان ورامين و حومه تكافؤ نمى‌كند. ما براى نياز مردم، مقدارى پارچۀ داخله و خارجه از بازار تهران به قيمت بيشتر - يعنى گران‌تر - تهيه و در دسترس مشترى قرار مى‌دهيم مثل روسرى و مقنعه براى مدارس و تترون و مخمل براى عروسى كردن و مقدارى قماش ديگر و مشترى هم براى مصرف خود، با رضايت خريدارى مى‌نمايد. ضمناً بعضى از مشترى‌ها براى نياز به اجناس اصرار مى‌كنند و سفارش مى‌دهند كه چيزى احتياج دارند، براى ايشان خريدارى بنماييم.

حاليه بعضى از همكاران ما مى‌گويند كه اجناسى كه غير از تعاونى از بازار تهران با قيمت بيشترى مى‌خريد و مى‌فروشيد، حرام است. من بر خود لازم دانستم از دفتر رهبر انقلاب استفتا نمايم؛ اگر خريد و فروش به اين شكلى كه نوشتم، اشكالى دارد به ما تذكر بدهيد و جواب بدهيد و اگر هم اشكالى ندارد، در ذيل اين ورقه نظريات خودتان را اعلام فرماييد كه ما وظيفۀ شرعى خود را بدانيم. منتظر جواب هستيم.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد؛ اگر از نظر دولت اشكالى نباشد جايز است.

[سؤال 12484] 7230

بسمه تعالى

حضور محترم مرجع عالى‌قدر جهان تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله وبركاته

اما بعد: با احترام به استحضار مى‌رساند: براى حقير سه سؤال مطرح است كه تقاضامندم در صورت امكان پاسخ فرمايند:

1. اين‌جانب يك دستگاه تلويزيون رنگى و يك دستگاه موتورسيكلت را به ترتيب با قيمت‌هاى 000/ 120 و 000/ 80 ريال خريدارى كرده‌ام و فردى مايل است با رضايت كامل و اصرار زياد، آن دو را به قيمت سه برابر خريدارى نمايد، آيا به لحاظ شرعى اجازه دارم بفروشم يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى اگر دولت مقرراتى دارد بايد مراعات شود.

2. براى ساختن خانۀ مسكونى، مبلغى در سال جارى به عنوان وام دريافت كرده‌ام كه ماهيانه مبلغ 000/ 20 ريال بپردازم؛ چون بازپرداخت وام به سال بعد خواهد كشيد، دو سؤال مطرح مى‌شود:

الف. آيا اين‌جانب موظفم خمس اين وام را در پايان سال 1361 بپردازم، با توجه به اين‌كه شروع ساختمان در سال 1362 شمسى خواهد بود؟

ب. آيا حق دارم از درآمد سال 1362 اقساط وام را بدون محاسبۀ خمس آن بپردازم؟

بسمه تعالى، وام خمس ندارد و دادن اقساط از درآمد مانع ندارد و خمس ندارد؛ مگر اين‌كه پولى كه قسط وام آن پرداخت شده، سر سال باقى بماند.

3. با توجه به ازدحام در وسايل نقليۀ عمومى و تماس زن و مرد نامحرم، آيا مى‌توان همسر خود را در ترك موتورسيكلت سوار نمود؛ البته با رعايت كامل حجاب اسلامى و ملاحظۀ شخصيت و شرم اناث؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، جايز است.

[سؤال 12485] 7231

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

1.

كارمندان دولت در مواردى از مزايا و تخفيف‌هايى مانند داشتن دفترچۀ تعاونى و دفترچۀ خدمات درمانى و استفاده از تخفيف بليط هواپيمايى برخوردار هستند. آيا مى‌توانند حق استفاده خود را وقتى نياز ندارند، به دوستان و يا نزديك‌ترين ارحام خود واگذار نمايند؟

2.

اگر شخصى نياز به اجناس جيره‌بندى شده نداشته باشد، آيا مى‌تواند حق خود را به ديگرى واگذار نمايد؟

بسمه تعالى، 1 و 2، هر عمل كه بر خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست.

[سؤال 12486] 7232

بسمه تعالى

آيا فروش وسايل نقليه‌اى مانند موتورسيكلت، اتومبيل و ... كه به وسيلۀ اعضاى نهادهاى انقلابى از طريق سهميۀ نهادهاى مذكور در بازار آزاد حتى به بهايى بسيار

زيادتر از قيمت، خريدارى شده در هر يك از موارد زير جايز است؟

الف. در صورتى كه در موقع خريد قصد فروش آن را نداشته، ولى بعداً به علت نياز به فروش اقدام گردد.

ب. در صورتى كه در موقع خريد قصد فروش داشته است.

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و رعايت آن لازم است.

[سؤال 12487] 7233

بسمه تعالى

اگر صاحب اتومبيلى مقدارى سهميه بنزين ماهانه‌اش را اضافه بياورد، آيا جايز است كه به ديگرى بدهد؟

بسمه تعالى، بايد طبق مقررات عمل كند.

[سؤال 12488] 7234

بسمه تعالى 15 / 8 / 1361

محضر مقدس امام خمينى، سلام عليكم؛ خداوند شما را مؤيّد و موفق نگاه‌دارد.

اى امام عزيز خواهشمند است به چند سؤال من پاسخ دهيد؛ زيرا اين‌جانب مقلد جناب‌عالى هستم و اين مسائل مدتى است فكر مرا به خود مشغول داشته است:

1.

آيا خريدن گازوييل براى گرم كردن خانه و آب گرم، از بازار آزاد جايز است؟ زيرا سهميۀ گازوييل دولت كم است و منزل ما خيلى سرد است.

2.

آيا خريدن گوشت (كيلويى 100 تومان) از بازار آزاد جايز است؟ چون مقدار سهميۀ دولتى كم است.

3.

آيا خريدن كوپن بنزين از بازار آزاد جايز است؟ زيرا سهميۀ بنزين دولتى كم است.

بسمه تعالى، 1 و 2 و 3، اگر بر خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد مانع ندارد.

4. آيا اگر اعضاى خانوادۀ اين‌جانب كه كارمند دولت نيستند، از بليط اتوبوس كه دولت به ما با نرخ نازل مى‌فروشد، استفاده كنند، جايز است؟ زيرا اين‌جانب از اتوبوس استفاده نمى‌كنم و با تاكسى مى‌روم؛ لذا بليطم را به مادر و برادرم مى‌دهم.

بسمه تعالى، اگر جزء عائلۀ شما محسوب هستند مانع ندارد.

5. آيا به هنگام سفر به خارج از كشور، اگر ما سوغاتى از آن‌جا بخريم - مثل پارچه، لباس و چيزهايى براى مصارف شخصى‌مان - كه در ايران گران است و يا پيدا نمى‌شود، جايز است؟

بسمه تعالى، مقدارى كه از طرف دولت اسلامى اجازه داده مى‌شود، جايز است.

قبلاً از محبت و بزرگوارى‌اى كه مى‌فرماييد، سپاس‌گزاريم

[سؤال 12489] 7235

بسمه تعالى 8 / 2 / 1362

محضر مبارك رهبر انقلاب و مرجع بزرگ اسلام، امام خمينى، محترماً، ضمن سلام و دعاى سلامتى و خير براى آن مرجع، و تشكر از زحمات بزرگ آن رهبر عظيم الشأن، سؤالى دارم كه مطرح مى‌كنم، اميد است كه مرا راهنمايى فرماييد.

اين‌جانب مسئول امور تربيتى يكى از دبيرستان‌هاى مناطق بيست گانۀ تهران، براى دبيرستان دو دستگاه تلويزيون رنگى، از شركت پارس الكتريك با نامۀ مدرسه خريدارى نمودم. قبل از تحويل تلويزيون‌ها، تعداد 25 دستگاه تلويزيون، از طريق استان به مدرسه داده شد. ديگر نيازى به اين دو دستگاه تلويزيون، كه به نام مدرسه خريدارى شده بود، نبود. حال سؤالم اين است كه آيا مديريت و اين‌جانب مى‌توانيم تلويزيون‌ها را براى خود خريدارى كرده، قيمت دولتى 14000 تومان براى هر يك و مابه التفاوت قيمت آزاد آن را به حساب دولت، طى يك مدت بريزيم؟ در غير اين صورت - با توجه به اين‌كه شركت، ديگر آن‌ها را پس نمى‌گيرد - تكليف چه خواهد شد؟ قبلاً طى سه مرتبه تلفن به دفتر امام، كيفيت مسأله را جويا شدم. جواب دادند: مابه التفاوت به حساب دولت ريخته شود.

در ضمن، در طى اين مدت، از تلويزيون استفادۀ شخصى شده است.

خواهشمنديم كه تكليف اين دو مسأله را معلوم نماييد.

بسمه تعالى، چنانچه دولت اسلامى، مقررات خاصى در مورد سؤال شما نداشته باشد، مديريت مدرسه مى‌تواند به كسى كه احتياج به تلويزيون دارد، بفروشد. دادن ما به التفاوت واجب نيست.

[سؤال 12490] 7236

بسمه تعالى 12 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً به عرض جناب‌عالى مى‌رساند:

مركز بخش روستايى مينودشت، از توابع شهرستان گنبدكاوس، داراى دو فروشگاه نفت و گازوييل مى‌باشد. نظر به اين‌كه سهميۀ نفت تعيين شده تكافوى گرم نگه داشتن منازل در فصل سرد زمستان را ندارد، اين‌جانب از گازوييل به جاى نفت استفاده مى‌نمايم. قيمت گازوييل جهت مصارف ماشين‌آلات كشاورزى و اتوبوس‌ها و كاميون‌ها، هر ليتر 5/2 ريال مى‌باشد و ليكن قيمت گازوييل جهت مصرف و گرم كردن منازلى كه داراى شوفاژ مى‌باشند، ليترى 10 ريال تعيين شده است و لذا خواهشمند است اعلام فرماييد:

اولاً، مصرف گازوييل در منازل، جهت گرم كردن با بخارى‌هاى معمولى و چكه‌اى، از نظر شرع مقدس اسلام اشكالى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مطابق مقررات عمل شود، مانع ندارد.

[سؤال 12491]

ثانياً، در صورت بودن اشكال شرعى، تكليف كسانى كه تا به حال از نرخ معمولى (5/ 2 ريال) استفاده كرده‌اند، چيست؟

بسمه تعالى، اين عمل كه برخلاف مقررات است، جايز نيست و از اين به بعد بايد ترك شود.

[سؤال 12492] 7237

بسمه تعالى 18 / 8 / 1361

دفتر اقامتگاه امام خمينى، با سلام به امام امت و رزمندگان اسلام و با آرزوى طول عمر امام خمينى تا ظهور حضرت مهدى، خواهشمند است به چند سؤال زير پاسخ فرماييد.

1. اجناسى را كه دولت جمهورى اسلامى به طور سهميه به افراد واگذار مى‌نمايد و قيمت آن را نيز مشخص مى‌كند، آيا افراد مى‌توانند از قيمت تعيين شده بيشتر بفروشند؟ و اگر بيشتر فروختند، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات جمهورى اسلامى جايز نيست.

2. زمينى را چند برادر و خواهر سهيمند و سند زمين به نام يكى از برادران است؛ آيا آن برادر كه سند به نامش هست، مى‌تواند زمين را بدون اذن ديگر برادران و خواهران بفروشد؟ اگر فروخت، حكمش چيست؟ و اگر خريدار، يكى از ارگان‌هاى دولتى بود حكمش چيست؟

بسمه تعالى، فروش زمين مشترك نسبت به سهميۀ ساير شركا، فضولى و موقوف است به اجازۀ آن‌ها.

[سؤال 12493]

3. مسئول ارگانى مثلاً يك دستگاه ماشين را به قيمت دولتى تحويل مى‌گيرد و آن را سه يا چهار برابر قيمت اصلى به نفع آن ارگان مى‌فروشد، آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12494] 7238

بسمه تعالى 29 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب امام خمينى، روحى له الفداء، جعلنى الله فداك؛ ضمن دعاى مداوم براى دوام سايۀ آن امام عزيز بر سر امت اسلام، عرض مى‌شود:

با توجه به اين‌كه دولت از بيت المال، مبلغى روى قيمت كالاها مى‌گذارد تا آن‌ها را

ارزان در اختيار مردم قرار دهد، آيا خريد و فروش سهميۀ اين كالاها جايز است؟ به عبارت ديگر: آيا كسى كه نياز به سهميه ندارد - مثلاً آهن براى ساختمان گرفته و مقدارى از آن زياد آمده يا ساختمان را پيش از رسيدن به حد مصرف آهن، فروخته است - آيا حق دارد آن را بفروشد يا بايد به دولت بازگرداند؟ و آيا خريدن آن براى ديگران جايز است يا خير؟

خاطر شريف را مستحضر مى‌دارد كه اين فروش در بازار آزاد، مشكلات و بدبينى‌هاى بسيار زيادى به وجود آورده است. أطال الله بقاءكم إلى قيام المهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است و رعايت آن لازم است.

[سؤال 12495] 7239

بسمه تعالى 17 / 4 / 1361

محضر شريف حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رئيس العلماء والمجتهدين، مدّ ظله العالى، محضر شريف را مستحضر مى‌دارد بر اين‌كه:

در روستاى ما افرادى هستند كه از شناسنامه‌هاى افرادى كه فوت شده‌اند و توسط آمار، شناسنامه‌هايشان باطل نشده‌اند، كوپن خواروبار گرفته و اين امر باعث خيانت به بيت‌المال مسلمين مى‌باشد و به خصوص در اين زمان كه ملت ما با ابرجنايتكاران در حال نبرد است و مى‌خواهد به خودكفايى برسد. آيا اين كار جايز است؟ و اگر جايز نيست، حكم شرعى آن چيست؟ استدعاى صدور حكم شرعى اين امر را دارم.

بسمه تعالى، جايز نيست و مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12496] 7240

بسمه تعالى

1. خانواده‌اى 5 نفرى هستيم و سهميۀ نفت كفاف ما را نمى‌دهد. چون بچۀ نوپا دارم و استفاده از علاءالدين يا بخارى ديگرى به خاطر خطراتش برايم ممكن نيست و بايد از بخارى لوله‌اى كه مصرفش زياد است استفاده كنم، لذا يكى از اقوام كه منزلش

لوله‌كشى گاز شده، كوپن نفتش را به ما داده و چند كوپن نيز مصرف كرده‌ايم، آيا از لحاظ شرعى اشكال دارد، چون چارۀ ديگرى نداريم؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد، اشكال ندارد.

2. آيا نذر زنى كه خود، كارمند است و حقوق مى‌گيرد، بايد با رضايت شوهر باشد يا خير؟

بسمه تعالى، منوط به اذن شوهر است.

3. شوهرم براى حساب خمس، نزد نمايندۀ امام در اصفهان رفته و ايشان او را به نمايندۀ خودش معرفى كرده و ايشان گفته‌اند كه به او خمس تعلق نمى‌گيرد؛ آيا حتى به اجناس و چيزهاى جزيى مانند آبليمو و امثالهم نيز تعلق نمى‌گيرد؟

بسمه تعالى، اگر از درآمد كسب، چيزى در آخر سال به صورت پول نقد يا جنسِ خريدارى شده باقى بماند، خمس دارد.

4. به تازگى منزل خود را فروخته‌ايم. قبل از رفتن به محضر، در جلسه‌اى كه در منزل تشكيل شد، قرار بر اين شد كه ما منزل را 15 روز به عيد مانده تخليه كنيم، ولى با چند نفر كه اين موضوع را در ميان گذاشتيم، گفتند شما با بچۀ كوچك و همين‌طور بچه‌اى كه بايد به مدرسه برود و مدرسه‌اش دم منزل شما است، اين كار برايتان مشكل است؛ به همين جهت موقعى كه به محضر رفتيم براى نوشتن سند در محضر، با توافق خريدار، موعد تخليه را اول خرداد نوشتيم. حالا بعد از يك ماه، خريدار آمده و مى‌گويد اگر امكان دارد منزل را تخليه كنيم؛ آيا اگر تخليه نكنيم اشكال شرعى دارد، با توجه به اين‌كه در محضر، با توافق خود خريدار، موعد تخليۀ خانه را اول خرداد قرار داده‌ايم؟

بسمه تعالى، اگر در ضمن قرارداد خريد و فروش، تاريخ معيّنى براى تخليه و تحويل منزل تعيين شده، همان تاريخ ميزان است و تأخير از آن منوط به موافقت خريدار است.

5. دو سال پيش در نهضت سوادآموزى آموزشيار بودم؛ در همان مدرسه، آموزشيار ديگرى نيز درس مى‌داد، در كلاس ديگرى حوالۀ مقدارى نفت كه دقيقاً مقدارش يادم نيست (فكر مى‌كنم 220 ليتر بود) از رئيس آموزشگاه گرفت البته بدون اطلاع من و به من نيز گفت: نصف مال كلاس شما، و نصف مال كلاس من؛ من گفتم: ديگر زمستان تمام شده و احتياجى نيست و لذا در حدود 40 ليتر از سهميۀ خودم را به فردى كه واقعاً احتياج داشت (با توافق مسئولين نهضت) دادم؛ البته فقط حواله مال نهضت بود و پولش از خودمان. بعد از چند روز فهميدم او قصد دارد نفت را براى منزل خودش مصرف كند، ولى از طرف مدير مدرسه و همين طور شعبه‌اى كه حواله مربوط به آن شعبه بود، اعتراض شده بود كه مدرسه اين نفت را احتياج ندارد و به آموزشيار تعلق نمى‌گيرد.

خلاصه من نمى‌دانم آيا اين آموزشيار، نفت را گرفته يا نه؟ البته اين آموزشيار، توده‌اى از آب درآمد و

پاكسازى شد و من هم به خاطر بيمارى و بعد، تولد بچه نتوانستم به كارم ادامه دهم. حالا مدتى است نگرانم كه آيا من مسئول بودم كه به نهضت اطلاع دهم كه اين نفت مورد احتياج نيست و ناراحتم؛ مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نسبت به گذشته بر شما چيزى نيست.

[سؤال 12497] 7241

بسمه تعالى 14 / 1 / 1362

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى على رؤوس المسلمين، سلام عليكم

چنان‌كه مستحضر هستيد دولت جمهورى اسلامى با توجه به امكانات ارزى كه دارد، هرچند وقت يك‌بار مقدار محدودى جنس و لوازم مايحتاج مردم را از خارج وارد و در اختيار مردم، چه از طريق تعاونى‌هاى صنفى و يا طرق ديگر، قرار مى‌دهد؛ ولى فروش اين مقدار جنس براى كسبه و به خصوص آن دسته از كسبه كه شغلشان تنها فروشندگى اجناس است، تأمين‌كنندۀ مخارج روزمرۀ زندگى نيست؛ آيا اين دسته مجازند و مى‌توانند جنسى را كه در بازار به صورت آزاد خريد و فروش مى‌شود و با جنس دولتى تفاوت فاحشى از نظر قيمت ندارد و يا تفاوت زيادى دارد، خريد و فروش نمايند يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و بايد رعايت مقررات بشود.

[سؤال 12498] 7242

بسمه تعالى 30 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاؤه

به عرض مبارك مى‌رساند: فدوى كاسب بازارى بوده كه پنجاه سال كسب نموده‌ام و نه در گذشته وعاظ مسائل كسب را در منابر به اطلاع مردم رسانيده‌اند، و نه خود درصدد بوده‌ام كه مسائل حلال و حرام كسب را به جزء و با تفصيل بدانم و فعلاً بازنشست و در سن 70 سالگى خانه‌نشين هستم و سرمايه و حاصل كار خود را هم

خرج ساختمان خانه‌اى نموده‌ام؛ وجوهاتى هم - كم و زياد - در مدت كسب خود مى‌داده‌ام و اينك كه در نماز جمعه مسائل كسب و حلال و حرام آن را مى‌شنوم، فهميدم كه اول بايد مسائل كسب را ياد گرفت و بعد شروع به كار كرد.

پسرم كه ديپلم بيكار است با حدود سى هزار تومان سرمايه، لوازم لوله‌كشى آب را از دكان‌هاى داخل شهر و يا شهرستان‌هاى ديگر، از كاسبى مى‌خرد و به كاسب ديگر مى‌فروشد و اين كار را به طور دست‌فروشى انجام مى‌دهد؛ چون پولى كه سرقفلى دكانى را بتواند بدهد، ندارد و كليۀ جنس‌هاى مصرفى را دولت به كسبه دكان‌دار سهميه مى‌دهند كه نرخ آن از نرخ آزاد ارزان‌تر است و براى پسر من مقدور نيست كه از آن سهميۀ دولتى استفاده نمايد؛ چون دكان ندارد و لذا از بازار آزاد مى‌خرد و در بازار آزاد هم مى‌فروشد و البته نرخ بازار آزاد از نرخى كه سهميه دارند مى‌فروشند گران‌تر است و چون سهميۀ دولتى به اندازۀ كافى نيست، خريدارانى كه احتياج دارند، با نرخ آزاد كه گران‌تر است مى‌خرند. ذيلاً مرقوم فرماييد كه آيا اين قبيل خريد و فروش به عنوان دست‌فروشى اشكال شرعى دارد يا نه؟

و ضمناً متذكر مى‌گردم كه تمام سرمايۀ اين دست‌فروشى از سى الى چهل هزار تومان تجاوز نمى‌نمايد و براى اين‌كه بيكارى، مادر تمام مفاسد است، او را به اين كار دست‌فروشى واداشته‌ام. به هر صورت اشكال و عدم اشكال اين قبيل كسب را ذيلاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد، خريد و فروش به نرخ عادلۀ آزاد اشكال ندارد.

[سؤال 12499] 7243

بسمه تعالى 30 / 3 / 1361

پيشگاه مبارك امام خمينى، دامت بركاته، ضمن عرض سلام و تحيت؛ بقاى عمر حضرت امام را از درگاه بارى‌تعالى خواستار، سلامتى آن رهبر عظيم الشأن را مسئلت مى‌دارم.

غرض از مزاحمت، مسائلى چند در مورد كسب مسلمين است خدمتتان معروض داشته و جواب آن را كتباً در نامه‌اى كه داراى مهر و امضا بوده - كه مشخص شود از طرف حضرت امام است - مرقوم فرموده، تا تكثير شده و بين كسبۀ مسلمان توزيع شود و عموم كسبۀ بازار و خيابان، اكثراً با مسائل زير مواجه گشته‌اند.

1.

خريد و فروش جنس بدون فاكتور حلال است يا حرام؟

2.

اجناسى كه از طرف شركت تعاونى اتحاديه بين اعضا و سهام‌داران آن اتحاديه توزيع مى‌گردد و تعهد دارند كه با سود تعيين شده به فروش برسانند، ولى بيشتر مى‌فروشند، چه صورتى دارد؟ آيا مازاد آن حلال است يا حرام؟

3.

اشخاصى كه از خريد و فروش جنس بى‌فاكتور و يا اجناسى كه بيشتر از آنچه تعهد داده‌اند، فروخته، سرمايه و ثروتى كسب كرده‌اند، آن سرمايه و ثروت چه صورت دارد؟ و چنانچه داراى اشكال مى‌باشد، براى طيب و طاهر كردن آن چه اقدامى بايد بكنند؟

بسمه تعالى، مخالفت مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12500] 7244

بسمه تعالى

محترماً به عرض مى‌رساند: اين‌جانب با توجه به اين‌كه كارمند دولت مى‌باشم، اجباراً براى كمك به مخارج زندگى و پرداخت قرض، در منزل اقدام به پرورش مرغ گوشتى مى‌كنم؛ لكن در موقع فروش با اشكال از نظر قيمت روبه‌رو مى‌شوم. بدين معنى كه نمى‌دانم به چه قيمتى بفروشم تا از نظر شرعى دچار اشكال نباشد و يك سود حلال نيز برده باشم. جهت اطلاع شما لازم مى‌دانم كمى توضيح دهم.

دولت كنترل دانه و جوجۀ يك روزه را به عهده دارد؛ ولى واحدهاى كوچك مانند ما كه پانصد عددى است نمى‌توانند از دولت هيچ‌كدام را بگيرند. بنابر اين گاهى با عجز و التماس دانه و جوجه را دولتى مى‌گيريم و گاهى به طور آزاد. در مواقعى كه به

طور آزاد مى‌گيريم، مرغ‌ها را هم به طور آزاد و به قيمت آزاد، البته به بستگان مى‌فروشيم. فى‌المثل مرتبۀ قبل كيلويى 24 تومان فروختيم و همه آن‌ها راضى بودند و گاهى نيز اصرار داشتند كه نرخ را بالا ببريم. به همين علت بابت دو ماه زحمت شبانه روزى، با هزينه دكتر، برق، آب، نفت و ترس‌ولرز - از اين‌كه شايد همسايه‌ها متوجه شوند و از كار ما جلوگيرى كنند - حدود 6000 تومان (50%) استفاده كرديم؛ آيا اين كار از نظر شرع دچار اشكال است و اين استفاده شرعى نيست؟ البته در همين موقع مرغ به طور آزاد كيلويى 4 تومان بيشتر از قيمت فوق فروخته مى‌شد. در اين مرتبه كه با عجز و التماس دانه و جوجۀ دولتى گرفتيم به علت مسموميت دانه مقدار زيادى از آن‌ها تلف شدند و اگر بقيه را با قيمت دولتى يعنى 175 ريال بفروشيم - البته به همان بستگان - شايد بتوانيم بعد از دو ماه زحمت، فقط سرمايه را به دست آوريم؛ آيا اگر از قيمت فوق بيشتر بفروشيم - البته به آشنايان و بستگان - تا معادل مرتبۀ قبل استفاده كنيم با توجه به اين‌كه دولت شرعى است و زير نظر ولايت فقيه است؛ آيا اين فروش شرعاً دچار اشكال است يا خير؟ و آيا اصولاً براى اين‌كار نيز بايد 20% سود منظور نمود؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12501] 7245

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، روحى فداه، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

و اما مسأله: در بعض ادارات و مؤسسات و ارگان‌هاى انقلابى با سهميۀ خود اعضا و كمك اداره يا ارگان مربوطه؛ به تأسيس شركت تعاونى اقدام شده است كه مايحتاج آن‌ها را به نحوى آسان‌تر و ارزان‌تر در اختيارشان مى‌گذارد.

با توجه به اين‌كه ممكن است بعضى از اجناس در بازار كمياب باشد (كه طبيعى

است اين كمبود در آن شركت‌ها هم مؤثر است). آيا وجود شركت تعاونى كه در پاره‌اى از موارد نيز از عنوان اداره يا ارگان متبوعه استفاده كرده و اقدام به ايجاد رفاهيات مى‌كنند جايز است يا نه؟

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12502] 2708

3. امروزه برخى از اجناس از طريق كوپن داده مى‌شود. اگر چنانچه كسى اجناسى را كه از طريق كوپن مى‌دهند مصرف نداشته باشد چه بايد بكند؟

بعضى از مردم عقيده دارند كه اين حق همان فرد است و صاحب آن مى‌باشد و مى‌تواند بازار آزاد بفروشد؛ آيا اين عمل مخالف اسلام نيست؟ و آيا اين يك فعل حرام نمى‌باشد؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات باشد مانع ندارد.

[سؤال 12503]‘ 1099

5. معمولاً اجناس كه دولت (كميته‌ها) مى‌دهند، نسبت به قيمت بازار آزاد تفاوت دارد. آيا اگر كسى بخواهد اين جنس را به قيمت بازار آزاد به فروش برساند، جايز است؟ و در صورتى كه با اين پول، نيازمندى‌هايى را برطرف سازد، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، ميزان، مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12504] 7394

5. آيا كسى كه سيگارى نيست ولى از لحاظ قانونى جيره دارد، مى‌تواند آن را بگيرد و به قيمت آزاد بفروشد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات باشد نمى‌تواند.

[سؤال 12505] 3381

7. اجناسى كه در كنترل دولت است، همان اجناس را به خاطر احتياج فورى كه انسان دارد، آيا مى‌تواند به قيمت اضافى بخرد يا خير، حق تصرف ندارد و معامله باطل است؟

بسمه تعالى، اگر مخالفت مقررات باشد جايز نيست.

[سؤال 12506]‘ 1442

3. اجناسى كه از طرف دولت محدود شده، مثلاً برنج؛ اگر كسى برنج از مازندران و يا شهرى ديگر آورد و به قيمت بيشتر از قيمت دولتى فروخت، اين شخص مى‌تواند بخرد؟ (اجباراً لازم دارد). و يا در همين موضوع، مى‌تواند بخرد و به كس ديگرى بفروشد؟

خلاصه، خريد و فروش اجناسى كه در دست دولت مى‌باشد، به قيمت گران‌تر از قيمت دولتى جايز مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12507]‘ 6800

3. صاحبان كارخانۀ بافندگى، نخ از اتاق بازرگانى دريافت مى‌كنند، ولى پارچه‌ها را به تجار مى‌فروشند به سه برابر قيمت تمام شده - مثلاً يك كيلو نخ را كه 40 تومان مى‌خريم و پارچۀ او به پنجاه تومان تمام مى‌شود، به مبلغ يك صد و پنجاه تومان مى‌خرند - آيا اين سود سرشار، حلال است يا خير؟ و در صورت اشكال، چه بايد كرد؟ در صورتى كه جز به تجار به كسى ديگر نمى‌توان فروخت و پارچه را تجار به بزازها مى‌فروشند و آن‌ها به دست مصرف كننده مى‌رسانند.

بسمه تعالى، لازم است طبق مقررات دولت اسلامى عمل كنند و اجحاف نكنند.

[سؤال 12508]‘ 135

4. آيا اگر كسى جنسى را به قيمتى كه دولت جمهورى اسلامى تعيين كرده، خريدارى نمايد، آيا مى‌تواند جنس مورد بحث را در بازار آزاد به سه يا چهار برابر نرخ تعيين شده توسط دولت بفروشد؛ در صورتى كه مى‌دانيم با اين كار، كمك به بالا رفتن قيمت‌ها و بازار سياه مى‌شود؟ از نظر شرعى آيا خريدار و فروشنده، مسئوليت خواهند داشت و گناهكارند؟ و در صورتى كه فروشنده در زمان خريد و واريز پول به حساب دولت، احتياج به پول نداشته و پس از اين‌كه جنس مورد بحث - مثلاً سوارى پيكان - را پس از چند ماه تحويل گرفته، احتياج به پول جنس خريدارى شده داشته باشد، آيا باز هم مى‌تواند در صورت رضايت خريدار، سوارى پيكان را به چند برابر نرخ دولتى بفروشد يا خير؟ و بايستى به خاطر مصالح جامعۀ مسلمين، سوارى مذكور را على‌رغم نرخ بازار آزاد و بازار سياه، به همان قيمت تعيين شده از سوى دولت جمهورى اسلامى بفروشد؟

بسمه تعالى، تخلف از مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12509] 2304

5. شخصى كار دولتى دارد و ماهيانه حقوق و مزاياى خود را دريافت مى‌نمايد و از طرفى وانت‌بار نمره كرايه هم دارد كه ماهيانه، سهميۀ بنزين آن را دريافت مى‌كند و اين بنزين را يا به مصرف كارهاى شخصى خود مى‌رساند يا اضافى بنزين را با قيمت بالا مى‌فروشد، حكم اين چگونه است؟

بسمه تعالى، مخالفت با مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12510]‘ 483

3. آيا مى‌شود جنس يا اجناسى را كه نرخ ارزان دولتى دارند و طبق شرايطى به ما تعلق گرفته است، در بازار آزاد به قيمت بالاترى فروخت، در صورتى كه به پولش احتياج مبرم باشد؟ حكمش چيست؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12511]‘ 831

2. شركت تعاونى مصرف اين واحد توليدى به اعضاى خود، پودر و روغن نباتى و صابون مى‌دهد؛ البته با توجه به مسأله بسيج اقتصادى و توزيع ارزاق، به صورت سهميه‌بندى معيّن، گرفتن اين سهميه، از تعاونى چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12512] 1988

5. شخصى قبلاً احتياج به تلفن داشته، لذا از مخابرات فيش تلفنى خريدارى كرده و بعد از مدتى، احتياجش برطرف مى‌شود؛ آيا مى‌تواند آن فيش را به ديگرى به قيمت بازار آزاد بفروشد يا همان طور نگهدارى نمايد؛ تكليف چيست؟

بسمه تعالى، تابع مقررات ادارۀ مخابرات است.

[سؤال 12513]‘ 5030

3. پدرى با اين‌كه نماز مى‌خواند و بعضى از مسائل شرعى را رعايت مى‌كند، متعهد به انقلاب نيست. مثلاً با اين‌كه حقوق كافى دارد (حقوق بازنشستگى) هر وقت بتواند، جنسى مثل يخچال را از سهميه دولتى مى‌گيرد و با دو برابر يا بيشتر قيمت خريد مى‌فروشد. سود آن پول چه حكمى دارد و غذا خوردن از مال او و احترام به والدين (احترام به او) از جانب فرزند چه صورتى دارد؟ نظر عالى را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر كار او خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد اشكال ندارد و استفاده از اموال او تا يقين به غصب نباشد مانع ندارد.

[سؤال 12514]‘ 614

3. آيا اين كسانى كه كنار خيابان سيگار مى‌فروشند، آيا فروششان درست است و پولشان حلال؟ چون كار ديگر جز اين كار ندارند، بكنند.

بسمه تعالى، رعايت مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12515] 4261

3. آيا از سهم ارزاق تعيين شده براى مردم مى‌توان در جهات خيريه برداشت نمود؟

بسمه تعالى، استفاده در غير جهت تعيين شده جايز نيست.

[سؤال 12516]‘ 483

4. شخص يا اشخاصى تقاضاى جنسى مى‌كنند (مثلاً تلويزيون يا يخچال يا كولر و يا فرش ماشينى و...) آيا اشخاصى كه از طرف مساجد هستند (فعلاً به بسيج اقتصادى واگذار شده است) حق دارند كه براى بررسى اين‌كه اين شخص يا اشخاص، جنس مورد تقاضايش را احتياج دارد يا ندارد، به داخل منزلش بروند و تحقيق بكنند و صحت موضوع را به اثبات برسانند؟ تكليف چيست؟ لطفاً بفرماييد.

بسمه تعالى، با رضايت صاحب خانه مانع ندارد.

[سؤال 12517]‘ 5012

2. كسانى كه سيگار را بدون آن‌كه اعتياد داشته باشند به طرق مختلف (جهت مهمان، اقوام و...) اخذ و در بازار سياه به فروش مى‌رسانند، آيا عملشان مخالف شرع اطهر است يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات دولت اسلامى باشد جايز نيست.

[سؤال 12518]‘ 6800

4. بعضى‌ها نخ را كه از اتاق بازرگانى مى‌خرند، در بازار آزاد بدون هيچ عملى كه روى آن انجام دهند، به دو برابر قيمت مى‌فروشند، آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه خلاف مقررات باشد جايز نيست.

[سؤال 12519]‘ 3381

2. سهم قند و شكر كه به قهوه‌خانه و قنادى‌ها مى‌دهند، اگر بفروشد سود آن حلال است؟

بسمه تعالى، بايد مقررات دولت اسلامى را مراعات نمايند.

[سؤال 12520]‘ 1486

15. هناك من يأخذ من الشورى المحلّية أشياء لا يحتاجها - كالسيگار مثلاً - ثمّ يبيعها في الأسواق أو يعطيها لأصدقائه. فهل هذا العمل جايز وهل يجوز الشراء من هذا الإنسان؟

بسم الله تعالى، يجب في ذلك مراعاة مقرّرات الدولة الإسلامية.

[سؤال 12521] 7069

2. آيا مى‌توان از كوپن بنزين دولتى، جهت وسيلۀ نقليه شخصى خود يا ديگران، استفاده نمود؟ و اگر مجاز باشد، در چه مواردى؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

خريد و فروش اجناس قاچاق

[سؤال 12522] 7246

بسمه تعالى

حوزۀ محترم استفتائات امام خمينى، ضمن سلام و تقديم ادب و احترام؛ تقاضاى پاسخ مسائل شرعيه ذيل را دارد:

1. اگر كسى در بازار مسلمين به خريد و فروش اجناس خارجه نظير شلوار و پيراهن و عطريات و امثال آن‌كه از طريق جنوب كشور توسط مرزنشينان يا كسانى كه شغل خود را خريد و حمل اين‌گونه اجناس از بنادر و شهرهاى مرزى به شهرهاى مجاور و مركزى قرار داده‌اند، مبادرت ورزد آيا شرعاً جايز است يا خير؟ با توجه به اين‌كه چنانچه براى حاكم شرع ثابت شود اين اجناس در مقابل مقدار ارزى كه به طور غير قانونى از كشور خارج شده، وارد گرديده - اگر چه با چندين واسطه به دست چنين شخص مشغول تجارت در بازار مسلمين رسيده - اقدام به توقيف آن مى‌نمايد؛ زيرا مال مجهول المالك، متعلق به دولت اسلامى است. ولى از آن‌جا كه دادگاه انقلاب خود را موظف شرعى به تحقيق نمى‌داند و حمل بر صحت مى‌نمايد، كم و بيش در شهرها خريد و فروش اجناسى از اين قبيل، خصوصاً باتوجه به مرغوبيت آن‌ها رواج دارد.

ناگفته نماند كه در شهر كرمان مدتى قبل از سوى كميته امور صنفى اعلام گرديد: «فروش و خريد اين‌گونه اجناس تا مدت مقرر آزاد و پس از آن ممنوع مى‌باشد»؛ ولى پس از چند روز حكم مذكور لغو گرديد. ضمناً ماليات گمركى كه حضرت امام در كتاب كشف اسرار بدان اشاره فرموده‌اند، تبعاً در مورد چنين اجناسى پرداخت نمى‌شود.

آيا چنين شخص فروشنده‌اى كه در ابتدا بدان اشارت رفت، موظف است تحقيق

كند جنسى را كه براى او آورده‌اند از طريق دولت وارد كشور شده يا خير؟ و اگر كسى فرضاً به شيراز برود و اين قبيل اجناس را در بازار آزاد خريدارى نموده و به شهر كرمان منتقل كند و به آن چنان فروشنده‌اى بفروشد؛ آيا فروشنده مى‌تواند بدون تحقيق و با توجه به اين‌كه اين جنس در بازار آزاد خريدارى شده، اقدام به خريد و فروش آن بنمايد؟ آيا موظف است تحقيق كند كه ماليات گمركى اين جنس پرداخت شده يا خير؟ مستدعى است چنانچه فروع ديگرى به نظر مبارك مى‌رسد با ذكر جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بر فروشنده، تحقيق لازم نيست و مجاز در خريد و فروش است. مگر آن‌كه از طرف دولت اسلامى ممنوع اعلام شود.

2. تكليف شرعى اعضاى خانواده چنين شخصى چيست؟ آيا موظفند در اين خصوص تحقيق نمايند و بررسى كنند كه سرپرست خانواده معاملاتش در غير اين مسأله، مثلاً از نظر شرايط كالا و خريدار و ساير احكام معاملات مطابق فتواى حضرت امام است يا خير؟ با توجه به اين‌كه سرپرست خانواده خود را مقلد امام مى‌داند.

البته ناگفته نماند كه سرپرست خانواده در كنار اجناس خارجه به آن صورت كه تقرير يافت، اجناس ايرانى را نيز خريد و فروش مى‌نمايد و همچنين مقدارى حقوق بازنشستگى از ارتش جمهورى اسلامى دريافت مى‌دارد. اگر درآمد چنين شخصى، حلالِ مخلوط به حرام باشد اعضاى خانواده مى‌توانند خمس آن را بپردازند؟ اگر كسب سرپرست خانواده نامشروع است فرزندان و يا مادر چه وظيفه‌اى دارند؟ مضافاً به اين‌كه بخواهند از آثار وضعى و روانى چنين درآمدهايى مصون باشند.

بسمه تعالى، اعضاى خانواده مكلف به تحقيق نيستند و تا يقين به وجود مال حرام در بين اموال حاصل نشود، تصرف مانع ندارد.

3. فرق معاملات باطل و حرام چيست؟ در رساله عمليه حضرت امام موارد معاملات باطل 5 مورد است و در رسالۀ نوين معاملات حرام 15 امر مى‌باشد.

بسمه تعالى، به كتاب تحرير الوسيله مراجعه نماييد.

4. اگر جنسى را بخرد و بگويد: هر وقت تمكن پيدا كردم بهاى جنس را مى‌پردازم و فروشنده هم به اين امر راضى گردد، معامله صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مدت به نحو مضبوط تعيين نشود و نسيه معامله شود معامله باطل است.

5. اگر شخصى به لحاظ امين بودن تاجرى سرمايه‌اى را در اختيار او گذارد تا با سرمايه خود مخلوط كند و چنين تاجرى بدون قرارداد ماهيانه مبلغى به او بپردازد شرعاً جايز است يا خير؟ آيا در كل تجارت، با فرض حرام بودن، دخالت دارد به نحوى كه اعضاى خانواده تاجر نتوانند از چنين درآمدى استفاده كنند؟ لطفاً چنانچه فروعى براى مسأله قابل تصور و مورد ابتلا است مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، پول را اگر قرض كرده، تمام درآمد به خودش تعلق دارد و اگر به عنوان مضاربه قبول كرده، درآمد به نسبت سرمايه تقسيم مى‌شود و در هر صورت معاملات و تصرفات اشكال ندارد.

6. شرايط خارج كردن ارز از كشور چيست؟ اگر بر خلاف شرايط عمل گردد و مالى خريدارى شود؛ آيا حق تصرف در آن مال وجود دارد و فقط معصيتى انجام شده يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

7. اجناس خارجه با آن توضيحى كه گذشت، توليدى چه كشورى باشد حرام است؟ اگر از آن كشورى كه خريد جنس از آن اشكال دارد، خريدارى نشود؛ بلكه همان جنس از كشور ديگرى خريدارى شود چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، بايد از مسئولين مربوطه سؤال شود و طبق مقررات عمل نمايند.

[سؤال 12523] 7247

بسمه تعالى 11 / 6 / 1358

قم، به نام خدا و يارى امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، دفتر امام خمينى

پيرو عريضه 17 / 5 / 1358 عده‌اى افراد سودجو شايع نموده‌اند: «اجناس قاچاق كه معاملات آن غير مجاز اعلام شده، منحصر به اسلحه، مواد مخدر و از اين قبيل اجناس مى‌باشد» و به همين علت معاملات ساير اجناس قاچاق از قبيل قماش، خرازى و غيره را مجاز مى‌دانند.

خواهشمند است نظريه حضرت آيت الله امام خمينى را در اين مورد اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، فروش اجناس قاچاق بايد با مقررات دولت اسلامى باشد و چنانچه دولت مزاحمتى ندارد و در بازار فروخته مى‌شود مانع ندارد.

[سؤال 12524] 7248

بسمه تعالى 13 / 2 / 1362

دفتر محترم امام خمينى، احتراماً؛ پس از طلب توفيق از خداوند براى شخص امام در جهت به ثمر رسانيدن انقلاب اسلامى

من در سه سال و اندى پيش، يك ماشين سوارى از يكى از فروشگاه‌ها خريده‌ام. اكنون بعد از اين مدت شخصى را كه آن ماشين سوارى را در آن مغازه فروخته، دستگير كرده‌اند. معلوم شده است كه يكى از موارد اتهامش تقلب در وسيلۀ نقليه‌اى بوده است كه من خريده‌ام. (البته به اين صورت بوده است كه ماشين قراضۀ ديگرى خريده و مشخصات آن را روى اين ماشين منتقل نموده است و فروخته است) در حال حاضر ماشينى كه دست من بوده هيچ‌گونه مدعى خصوصى ندارد. به احتمال زياد به صورت قاچاق از خارج وارد شده و اين كارها براى فرار از پرداخت حقوق دولتى آن بوده است. خواهشمند است بفرماييد تكليف من چيست؟

با توجه به سختى تهيه وسيلۀ نقليه در چه صورتى مى‌توانم ماشينم را پس بگيرم؟

بسمه تعالى، بر شما چيزى نيست و مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12525] 7249

بسمه تعالى 21 / 10 / 1361

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى و قائد عظيم الشأن، امام خمينى، روحى لك الفداء، پس از اهداى سلام خالصانه، عرض مى‌شود: اجناسى كه به طور قاچاق از خارج وارد مى‌شود و در بازارها به فروش مى‌رسد - بالخصوص منطقه چابهار - آيا خريد اين قبيل اجناس (پوشيدنى، تزييناتى و غيره) از نظر شرع اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر دولت اسلامى مقرراتى در آن دارد، بايد مراعات شود و اگر مزاحمتى ندارد، خريد و فروش در بازار مانع ندارد.

[سؤال 12526] 7250

بسمه تعالى

شخصى به زيارت ثامن الحجج مى‌رود و در ضمن زيارت، چاى پاكستان - كه در همۀ مغازه‌ها موجود است - خريدارى و به تبريز مى‌آورد، خريد و فروش چاى را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بايد مقررات دولت اسلامى را در اين جهت مراعات كند.

[سؤال 12527] 7251

بسمه تعالى 20 / 9 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت‌الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، محترماً به عرض مى‌رسانم: در مورد مسألۀ شرعى زير خواهشمندم فتواى خويش را اعلام فرماييد:

اين‌جانب در بازار به فروش لباس بچه مشغول هستم و چون خودم سرمايه ندارم، خانم‌هايى در منزل براى من كار مى‌كنند و براى آن‌ها پارچۀ تترون خارجى از بازار مى‌خرم و آن‌ها در منزل، لباس پارچه‌اى نوزاد توليد مى‌كنند و اغلب اين خانم‌ها مستمند و احتياج به كار دارند. مى‌خواستم بفرماييد با شرايط موجود كه اولاً نوع جنسى كه من مصرف مى‌كنم توليد داخلى ندارد و ثانياً با توقف خريد پارچۀ قاچاق، خانم‌هايى كه در خانه كار مى‌كنند و فقط از اين راه امرار معاش مى‌كنند بيكار گرديده‌اند، آيا من مى‌توانم پارچۀ خارجى قاچاق از بازار تهيه كنم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات دولت اسلامى نباشد و از طرف دولت منعى در خريد آن نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12528] 7252

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

شخصى از ايران اجناس قاچاق از قبيل لباس و ظروف ملامين به پاكستان وارد

مى‌كند. خريدن اين قبيل اشيا چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، هر عمل بر خلاف مقررات دولت اسلامى جايز نيست.

[سؤال 12529] 7253

بسمه تعالى 4 / 12 / 1361

محضر مستطاب رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از عرض سلام و آرزوى صحت و سلامت براى آن بزرگوار محترماً معروض مى‌دارد: به‌طورى كه اخيراً مسموع شده است دولت جمهورى اسلامى ورود بعضى از اجناس را توسط خليج‌نشين‌ها آزاد نموده است از جمله ساعت و لوازمات آن، و به‌طورى كه مطلع هستيد عده‌اى هم اين اجناس را به طور قاچاق وارد نموده و در بازار به فروش مى‌رسانند. نظر مبارك حضرت‌عالى در مورد خريد و فروش اين‌گونه اجناس چنانچه در بازار به طور مخلوط فروخته شود چگونه مى‌باشد؟ ضمناً با توجه به فتواى حضرت‌عالى، نسبت به خريد قاچاق و فروش آن در حدود دو سال است كه اقدام ننموده‌ام. صحت و طول عمر آن امام بزرگوار را تا انقلاب جهانى حضرت مهدى سلام الله عليه از خداوند بزرگ مسئلت دارم.

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت جمهورى اسلامى است، اگر قاچاق بودن آن معلوم نباشد و يا منعى از طرف دولت در خرده‌فروشى آن نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 12530] 7254

بسمه تعالى

لطفاً بفرماييد كه وارد كردن سيگار وينستون اشكال دارد يا بى‌اشكال است؟ همچنين كسى كه از اين سيگار استفاده مى‌كند تكليفش چيست؟ همين طور كلاً كالاهاى وارداتى امريكا كه غير ضرورى است چگونه است؟

بسمه تعالى، در وارد كردن اجناس از خارج بايد مقررات دولت اسلامى مراعات شود.

[سؤال 12531] 1050

3. آيا مسلمان مى‌تواند به جهت مرض، وسيله‌اى درمانى را كه مثلاً در كشورى مانند امريكا وجود دارد، خريدارى كند يا خير؟ و در صورت خريد، آيا معصيت كرده؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات جمهورى اسلامى دارد.

[سؤال 12532] 7192

2. اجناسى كه از راه غير مجاز از قبيل پارچه و چايى و شكر و كفش وارد كشور مى‌نمايند، خريد و فروش اين اجناس جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، موقوف است به اجازۀ دولت اسلامى.

[سؤال 12533] 451

2. در حالى كه شيطان بزرگ (امريكا) ايران را در محاصرۀ اقتصادى قرار داده براى دانشجويان مجرد يا متأهل مسلمانى كه پس از فراغت از تحصيل به ايران باز مى‌گردند و بنا دارند كه خانه و زندگى را از نو شروع كنند، خريد لوازم زندگى (از قبيل ظروف چينى و ... كه در ايران گران است) براى مصرف شخصى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، با مراعات مقررات جمهورى اسلامى اشكال ندارد.

ماليات و عوارض

[سؤال 12534] 7255

بسمه تعالى 29 / 7 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى و ادام الله توفيقاته

احتراماً؛ به استحضار حضرت‌عالى مى‌رساند: قبل از انقلاب اسلامى ايران رسم بود كه اسناد معاملات اراضى و ابنيه - به قيمت تعيين شده - در دفترچۀ معاملاتى دولتى نوشته شود؛ در حالى كه ممكن بود ثمن معامله چندين برابر آن باشد و از آن‌جا كه ماليات معاملات بر اساس همين مبلغ تعيين و از فروشنده دريافت مى‌شد؛ لذا هيچ كس حاضر نبود قيمتى كه ملك را مى‌فروشد در سند بنويسد و مبلغ پرداختى براى معاملات بر اساس توافق خريدار و فروشنده تعيين و داد و ستد مى‌شد.

اكنون مستدعى است نظر حضرت‌عالى را اعلام فرمايند:

1.

آيا معاملاتى كه به اين ترتيب قبل از انقلاب صورت گرفته و خريدار و فروشنده با تنظيم سند قطعى يا صلح، حقوق مورد معامله و ثمن آن را رد و بدل نموده‌اند؛ صحيح است؟

2.

آيا ملاك محاسبه و ارزش معامله واقعيت توافق طرفين و مبلغ پرداختى به فروشنده است يا مبلغ سند؟

بسمه تعالى، معاملاتى كه قبلاً واقع شده اشكال ندارد و فعلاً بايد بر اساس مقررات جمهورى اسلامى عمل شود.

[سؤال 12535] 7256

بسمه تعالى

پيشگاه مبارك حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين، سيد العلماء

والمجتهدين، رئيس الملة و الدين، رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

زيدى يك باب مغازه را براى مسجد وقف نموده كه اجاره آن صرف مخارج مسجد شود. به علت تعريض خيابانى، تخريب و كلاً زمين و بنا از بين رفته و مجدداً همان زيد يك باب مغازه در زمين ملكى خويش بنا نمود كه بر اثر نداشتن پول كافى همان مغازه را قبل از اتمام بنا سرقفلى داده و از بابت آن سرقفلى بناى مغازه را به اتمام رسانيده است. ضمناً اجاره ماهانه نيز وقف مخارج مسجد مى‌گردد. مستدعى است جواب فرماييد كه آيا دارايى حق دريافت ماليات از بابت مغازۀ مذكور را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مربوط است به مقررات دولت اسلامى.

[سؤال 12536] 7257

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

دفتر محترم استفتاى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

احتراماً؛ با تقديم سلام و دعا جهت پيروزى رزمندگان اسلام، اشعار مى‌دارد: اخيراً شهردارى‌هاى كشور - با توجه به بخشنامه‌هاى وزارت كشور جهت خودكفا شدن - اقدام به وضع عوارض‌هايى نموده‌اند كه به مقتضاى شغل و حرفه پيشه‌وران و كسبه از آنان اخذ شود. البته مقدار دقيق آن پس از تصويب در حوزۀ شهرستان و تأييد استاندارى به وزارت كشور ارسال مى‌گردد كه پس از تأييد نهايى به مرحله اجرا درآيد. خواهشمند است نظر دفتر محترم را اعلام فرموده تا به مسئولين - كه از نظر شرعى مسأله را پى‌گيرى و تعقيب مى‌نمايند - پاسخ مقتضى داده شود.

بسمه تعالى، چنانچه طبق مقررات دولت اسلامى عمل شود، مانع ندارد.

[سؤال 12537] 7258

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

محضر مبارك امام امت، خمينى بت شكن، اميد مستضعفان، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، روحى فداه، با عذرخواهى از تصديع وقت آن

رهبر عالى‌قدر و ضمن بوسيدن دست آن رهبر عظيم الشأن از راه دور با توجه به اين‌كه اين‌جانب مقلد آن رهبر عظيم الشأن هستم و بر اين تقليد مباهات مى‌نمايم به محضر مبارك مطالب ذيل را عرضه مى‌دارم و تقاضاى راهنمايى دارم:

آن حضرت امر فرمودند كه كليه قوانين غير اسلامى گذشته لغو است. معاون وزارت محترم كشور از وزير محترم كشور جمهورى اسلامى ايران اخيراً و پس از امر حضرت امام در مورد دريافت عوارض توسط شهردارى‌ها سؤال كرده‌اند. ايشان جواب ارائه فرموده‌اند كه كماكان عمل شود. خواهشمند است اين حقير را با توجه به اين‌كه حضرت امام اطاعت از مقررات دولت جمهورى اسلامى ايران را تكليف دانسته‌اند راهنمايى فرمايند.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

[سؤال 12538] 7259

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، سلام عليكم، با درود به رهبر كبير انقلاب و به روان مطهر شهداى كربلاى ايران يك مسأله‌اى پيش آمده كه خواهشمنديم جواب لازم را بفرماييد.

در اين منطقه افرادى كه زمينى يا ملكى يا ساختمانى را مى‌خواهند بفروشند يا بخرند به عنوان مثال ساختمان مورد معامله 000/ 200 تومان است هنگامى كه به محضر مى‌روند تا معامله را رسمى كنند مى‌گويند كه 000/ 20 تومان خريده و يا فروخته‌ام براى اين‌كه ماليات كم بدهد و اين پول هم از صندوق دولت كسر مى‌شود.

آيا اين پولى كه دروغ حرف زده و دويست هزار تومان را بيست هزار تومان گفته و به عوض اين‌كه ده هزار تومان ماليات بدهد يك هزار تومان مى‌دهد، آن نه هزار تومان كه كم داده حرام نيست و آيا ضرر به بيت‌المال نيست؟

بسمه تعالى، دروغ حرام است.

[سؤال 12539] 7260

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

مستحضر مى‌باشند كه اكثر شركت‌ها و تجار بازار در سراسر ايران در رژيم منفور سابق به وسيله افرادى مثل بنده حساب‌سازى مى‌كردند و دفاتر غيرقانونى و غير شرعى خود را در لباس قانون و شرع ارائه مى‌دادند تا بتواند ماليات كمترى بپردازند و يا اصولاً هيچ نوع مالياتى به دولت ندهند. البته به لحاظ شرعى مدعى بودند كه چون رژيم طاغوتى است؛ نبايد تقويت شود. متأسفانه، اين روش هنوز هم اجرا مى‌گردد. با توجه به اين‌كه ديگر اين عمل، در حال حاضر حرام و خلاف قانون است و بايد واقعيت ثبت شود و حق دولت پرداخت گردد. جمعى از ما بر اين عقيده هستيم كه بايد اين فساد را به اطلاع شما و همگان برسانيم، ولى افرادى هستند كه البته بنده هم از آن‌ها مستثنا نيستم كه از ضرر احتمالى مالى خود مى‌ترسيم كه ان شاء الله با ايمان قوى كه در ما به وجود مى‌آيد و با اطمينان از حمايت مراجع محترم تقليد و دولت، بتوانيم ريشۀ اين نادرستى و خيانت به دين و ملت را نيز بركنيم. استدعا دارد، فتواى خود را در اين مورد به عامه مردم مرحمت فرماييد.

بسمه تعالى، مراعات قوانين و مقررات دولت اسلامى لازم است و ارائه عمل غير قانونى و غير شرعى در لباس قانون و شرع، جايز نيست.

[سؤال 12540] 7261

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر جهان تشيع و رهبر انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، سلام عليكم، بعد از تقديم عرض سلام، اين‌جانب سؤالى راجع به دادن ماليات به دولت اسلامى دارم، خواهشمندم در اين باره بنده را روشن فرماييد.

آيا غير از زمان جنگ، كه دولت نياز بيشترى به بودجه دارد، در زمان صلح پرداخت ماليات به دولت اسلامى، شرعى مى‌باشد يا خير؟ با توجه به اين‌كه مقدار مالياتى كه دولت براى پرداخت كننده تعيين مى‌نمايد، پرداخت كننده چه در آن سال آن درآمد را داشته باشد و يا نداشته باشد، بايد بپردازد.

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 12541] 7262

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر عظيم الشأن اسلامى ايران، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

چندين دستگاه موتور سوارى براى شخصى رسيده كه تمام گمرك و در موقع ترخيص از گمرك، مخارج دولتى را وصول نموده‌اند و طبق تصويب شوراى محترم انقلاب، مبالغى هم در تهران از طرف وارد كننده به بانك ملّى پرداخت شده است، ولى در مقصد ولايات، فرماندار محل بدون ارائه مجوز شرعى يا قانونى - اسلامى، از هر دستگاه پانصد تا هزار تومان وصول مى‌نمايد. آيا وصول چنين وجهى از طرف آقاى فرماندار جايز است؟ و در صورت عدم جواز، پرداخت كنندۀ وجه اضافى حق دارد به دادگاه اسلامى مراجعه نمايد يا عمل فرماندار نافذ است؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت جمهورى اسلامى دارد، و رسيدگى موكول است به مسئولين مربوطه.

[سؤال 12542] 7263

بسمه تعالى 8 / 9 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاءه

احتراماً؛ كاسبى از فروشگاه خود در طول سال، مبلغ 80 هزار تومان درآمد داشته، از اين مبلغ 48 هزار تومان بابت برق، تلفن و مزد شاگرد پرداخت نموده و مبلغ 32 هزار تومان سود خالص ايشان مى‌باشد. آيا پرداخت ماليات به دارايى بايد از مبلغ 80

هزار تومان محاسبه و پرداخت شود يا از 32 هزار تومان سود خالص؟ خواهشمند است حكم شرعى را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تابع مقررات ادارۀ ماليات بر درآمد است.

[سؤال 12543] 7264

بسمه تعالى

دفتر امام، احتراماً معروض مى‌دارد:

اين‌جانب حدود شصت متر خانۀ پدرى خود را - كه براى سه ورثه و يك مادر پيرم مى‌باشد و بسيار مخروبه بود - ساختم. چون مشرف به خيابان است، دكانى از آن را به مبلغ 000/ 94 تومان فروخته و اين پول را خرج ساخت خانه نمودم. اكنون ماليات وارد بر اين پول، حدود هجده هزار تومان مى‌باشد كه اين‌جانب توان پرداخت آن را ندارم يا اين‌كه بايستى سوگند دروغ بخورم كه من اين دكان را به مبلغ كمترى فروخته‌ام تا ماليات كمترى بپردازم كه از نظر شرعى درست نيست و يا اين‌كه بقيۀ خانه را يا بفروشم و يا اين‌كه خانه را به گرو گذاشته و يا راهى ديگر كه شرع مشخص كند. البته اين‌جانب حتى با پرداخت قسطى آن ماهيانه 300 تا 400 تومان موافقم.

بسمه تعالى، مطلب را به مسئولين تذكر دهيد و هر نحو مقررات دولت اسلامى اقتضا مى‌كند عمل نماييد.

[سؤال 12544] 7265

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

شخصى داراى حساب سال است و در سر سال حساب دخل و خرج را نموده است و مقدارى از درآمد زياد آمده است، خمس آن را مى‌پردازد. حتى در بين سال صدقات مستحبه را تا حدودى پرداخته است. يا آن‌كه دخل و خرجش مساوى بوده يا خرجش از دخلش زيادتر بوده، در عين حال ادارۀ دارايى مطالبۀ ماليات مى‌نمايد. در

صورت عدم توانايى بر پرداخت ماليات يا با قدرت بر پرداخت ماليات، در صورت فوق چنانچه نپرداخت، آيا واقعاً مديون است، مانند بقيه ديون يا خير؟

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى بايد مراعات شود.

[سؤال 12545] 7266

بسمه تعالى

1. بعضى از ماليات‌ها و عوارض مورد مطالبه دولت كه در موعد معين پرداخت نشود مشمول جريمه ديركرد مى‌گردد آيا اين مبلغ كه اضافه بر اصل ماليات يا عوارض اخذ مى‌گردد و نسبت به تأخير در زمان پرداخت ميزان آن نيز افزايش مى‌يابد، ربا تلقّى مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، ربا محسوب نيست بلكه اضافه ماليات است.

2. مطابق قوانين مالياتى در صورت امتناع از پرداخت ماليات مشكلات و تضييقاتى مانند توقيف اموال و دارايى و صدور اجراييه و امثال آن عارض بدهكار مى‌شود از طرف ديگر حاكم شرع مى‌تواند شخص را مجبور به پرداخت وجوه شرعيه بنمايد آيا اخذ دو نوع ماليات از يك مال معين مشروع است يا خير؟

بسمه تعالى، دادن ماليات كفايت از خمس نمى‌كند.

[سؤال 12546]‘ 4023

2. افرادى كه از زمان مكلف شدن تا كنون خمس و سهم امام خود را پرداخت نموده‌اند، آيا ماليات هم بايد بدهند؟ تقاضاى جواب دارم.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است و ربطى به خمس مال ندارد.

[سؤال 12547]‘ 6871

2. خريد و فروش منزل در قم به شكلى است كه قيمت حقيقى با قيمتى كه دولت مى‌گذارد اختلاف شديد دارد و دولت، ماليات را بر اساس قيمت خودش مى‌گيرد؛ لذا در اين ميان فروشنده به سادگى سود زيادى دريافت مى‌دارد؛ در اين مورد تكليف

چيست؟ آيا اشكالى از نظر خريد و فروش پيش نمى‌آيد؟ مثلاً بنده منزلى را با دو اتاق خريدم به مبلغ 410000 تومان در حالى كه در سند، قيمتى حدود 35000 تومان ثبت شده و ادارۀ دارايى از فروشنده مبلغى كمتر از 2000 تومان ماليات گرفته است و همين مسأله از عوامل مهم گرانى منزل در قم است.

بسمه تعالى، بستگى به مقررات دولت اسلامى دارد.

[سؤال 12548] 6479

10. نظر بر استقرار حكومت اسلامى، با توجه به اين‌كه حق‌الوكاله‌اى كه از موكل وصول مى‌شود - حسب توافق - با موكل است و تمبر مالياتى، براساس حق‌الوكاله قانونى دريافت مى‌شود، آيا نپرداختن مابه‌التفاوت ماليات (اختلاف ماليات قانونى و ماليات وجه دريافتى از موكل)، موجب مسئوليت شرعى است يا خير؟

بسمه تعالى، بستگى به مقررات جمهورى اسلامى دارد.

[سؤال 12549]‘ 4783

3. آيا وجوهى كه از متوفى در بانك مى‌باشد و با توجه به وصيت و مخارج دفن و كفن و دولت، از آن ماليات بر مى‌دارد، از نظر حكم اسلامى با توجه به وصيت‌هاى متوفى چه حالتى دارد؛ در صورتى كه ورثه هيچ‌گونه رضايتى به برداشت ماليات از طرف دولت ندارند؟

بسمه تعالى، ماليات تابع مقررات دولت اسلامى است.

[سؤال 12550] 2829

2. عده‌اى را عقيده بر آن است كه چون خمس آل محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و سهم مبارك امام عليه‌السلام را مى‌پردازند و از خيرات و مبرات نيز دريغ نمى‌نمايند؛ اگر ماليات حقيقى و واقعى خود را به دولت جمهورى اسلامى نپردازند و يا اين‌كه اصولاً مالياتى را به دولت ندهند، آيا مرتكب خطا و لغزش نشده‌اند، آن بزرگوار چه مى‌فرمايند؟

بسمه تعالى، مقررات جمهورى اسلامى، لازم المراعات است.

[سؤال 12551]‘ 2475

2. دولت عوارض شهر را مى‌گيرد، مثلاً ماشين‌هايى از تهران يا بندرعباس وارد شهر ديگر مى‌شود دولت عوارض مى‌گيرد. حالا شخص از دولت اجاره مى‌كند، مثلاً بيست هزار تومان به دولت مى‌پردازد. آن شخص عوارض از مردم مى‌گيرد. در اين صورت گرفتن عوارض از مردم جايز است يا خير؟ بنابراين اشيا كه وارد مى‌شود مثل گندم و برنج و غيره بلكه از ماشين خالى وارد شده هم عوارض مى‌گيرد. در اين صورت گرفتن عوارض جايز است يا خير؟ دولت هم غير مردم مى‌باشد؟

بسمه تعالى، اگر بر وفق مقررات دولت اسلامى باشد مانع ندارد.

[سؤال 12552] 6509

3. در رژيم سابق در محضرهاى اسناد و املاك قيمت ملك را كم مى‌گفتند كه كمتر ماليات به آن متعلق شود. فعلاً اين عمل چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى بايد از دروغ احتراز كند.

[سؤال 12553] 1279

7. براى كمتر پرداخت كردن ماليات به دولت در معاملات سرقفلى بر حسب معمول كمتر از واقع امر قيمت آن را بگويند جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، مخالفت مقررات جايز نيست.

[سؤال 12554] 794

4. آيا پرداختن ماليات در دولت جمهورى اسلامى واجب است و اگر توانايى پرداخت آن را نداشته باشد تكليف چيست؟ بعضى اوقات مأمورين دريافت ماليات تهديد مى‌كنند كه درصورت عدم پرداخت ماليات، آب و برق و غيره از آن منزل قطع مى‌شود.

بسمه تعالى، مراعات مقررات دولت اسلامى لازم است.

عزادارى

اشاره

[سؤال 12555] 7267

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه

تقاضامند است نظر مبارك خود را در مورد خواندن دعاهاى كميل و ندبه و سمات و زيارات عاشورا و جامعه و عزادارى حضرت امام حسين عليه‌السلام از قبيل نوحه‌خوانى و سينه‌زنى و غيره مرقوم فرماييد، تا رفع ابهام و شبهه از دسايس مغرضين شود و نيز شيعيان راستين اغفال نشوند.

بسمه تعالى، خواندن ادعيۀ مأثوره و عزادارى براى حضرت سيد الشهدا از افضل قربات و آدم‌ساز است.

[سؤال 12556] 7268

بسمه تعالى 4 / 2 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، پس از عرض سلام، خواهشمند است بيان فرماييد: مجالس تعزيه‌دارى حضرت خامس آل عبا حسين بن على عليهماالسلام جزو تعليم و تربيت مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، بهترين وسيله براى تعليم و تربيت، مجالس عزادارى حضرت سيد مظلومان است كه در آن‌ها مواعظ و احكام بيان مى‌شود.

[سؤال 12557] 7269

بسمه تعالى

جماران، دفتر امام خمينى

آيا جايز است در مراسم عزادارى امام حسين مردها جلوى زن‌ها لخت شده و عزادارى نمايند.

بسمه تعالى، اشكال ندارد، مگر در صورتى كه مفسده داشته باشد و بر زن‌ها واجب است از نگاه كردن به بدن نامحرم اجتناب نمايند.

[سؤال 12558] 7270

بسمه تعالى 9 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

احتراماً؛ بر طبق معمول سنواتى، بيست شب اول ماه محرم الحرام، مراسم سوگوارى حضرت سيدالشهدا و سه شب اطعام برگزار مى‌شود. آيا اجازه مى‌فرماييد كليه مخارج مراسم به حساب شماره 100 يا 200 واريز و يا به مصارف خانوادۀ شهدا و مجروحين عصر انقلاب برسد و يا اين‌كه بر حسب معمول مراسم اجرا گردد. امر، امر مبارك است.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مراسم سوگوارى سيد مظلومان ترك نشود.

[سؤال 12559] 7271

بسمه تعالى بيستم صفر المظفر 1400 ق

محضر منور حضرت آيت الله العظمى، حامى حوزه مسلمين، مرجع و مجاهد عالى‌قدر امام خمينى، دام ظله العالى، پس از اداى مراتب ارادت و دعاگويى و ثناگويى محترماً؛ معروض حضور نفيس گنجور باهر النور آن حضرت مى‌دارد كه متمنى است مسأله‌اى كه اكنون عرض مى‌شود جواب آن را صريحاً مرحمت فرموده و به خط و مهر شريف اين نامه را مزين فرماييد.

از سال‌ها و قرن‌هاى پيش در شوشتر مرسوم بوده در ايام عزادارى امام مظلوم - ارواحنا فداه - دسته‌هاى سينه‌زنى تمام محلات با بودن زن‌ها لخت شوند و در مساجد و محافل و در خيابان‌ها با حضور علما به راه افتند و تا امامزاده‌ها و منازل علما

بروند. اخيراً بعضى در شوشتر و دهات آن شايع كرده‌اند كه چون زن‌ها مى‌آيند، لخت شدن حرام است و بايد با لباس سينه بزنند و بعضى از مردم هم باور مى‌كنند و لذا وضع دسته‌ها و سينه زدن درهم ورهم شده و خيلى ضعف پيدا كرده است! اكنون نظر مبارك و فتواى آن حضرت مطلوب است. آيا برهنه شدن، ولو زن‌ها باشند عيبى دارد يا خير و آيا حفظ اين شعار مهم بر هر كس لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و زن‌ها نبايد به بدن مرد اجنبى نظر كنند.

[سؤال 12560] 7272

بسمه تعالى 15 / 8 / 1358

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران

محترماً ضمن تقديم فتوكپى اعلاميۀ گروه توحيدى عاشوراى اردبيل كه در آن به نوكران آگاه و انقلابى حضرت حسين عليه‌السلام بسى توهين كرده‌اند، به عرض مى‌رساند كه نوحه خوانان اين شهرستان، به شهادت تمام اقشار - اعم از روحانيون گرامى و بازاريان و فرهنگيان - در تمام مدت انقلاب تا به ثمر رسيدن اين انقلاب پاك، با خواندن اشعار انقلابى و شركت در تمام تظاهرات در اول صفوف انقلابيون تا پاى جان ايستادگى نموده و از هيچ‌گونه جانبازى دريغ نداشتند. اكنون كه ماه محرم و ماه انقلاب حسينى در شرف فرا رسيدن است، عده‌اى از شاگردان مكتب رضا قلدر پهلوى براى برچيدن عزادارى حضرت حسين عليه‌السلام اقدام به پخش اعلاميه نموده و در آن، به نوكران انقلابى حسينى نام مفت‌خور و غارت‌گر و ناآگاه گذاشته‌اند و گفته شده كه مبلغ ميليون‌ها تومان به اين مفت‌خوران پرداخت مى‌گردد. در صورتى كه پنجاه نفر نوحه‌خوان مستضعف با مبلغ ناچيزى سمت نوحه‌سرايى را عهده‌دار مى‌گردند. آن‌ها مى‌گويند: اين‌ها پول نگيرند تا با پول‌هايشان، در اردبيل كارخانه احداث شود و بيكاران در آن مشغول شوند. ما نوحه‌خوانان حاضريم كه پول نگيريم، ولى اولين كسى كه در اين كارخانه‌ها استخدام مى‌شود، بايد ما نوحه‌خوانان باشيم. اكنون كه ماه محرم

فرا رسيده، از محضر امام امت تقاضا داريم كه اين توطئه گران را كه راضى نيستند يك لحظه صداى حسينى در اين شهرستان حسينى بلند شود و در اعلاميه خود توهين‌هاى بس بزرگ به طبقۀ نوحه‌خوانان كرده‌اند، آگاه سازند كه پول نوحه حرام است يا نه؟ و بايد پرداخت شود يا نه و به ما روشن فرمايند و اين گروه كه هيچ يك از آن‌ها خودشان را معرفى نكرده‌اند كه هستند، منتظر اقدام قاطع امام هستند.

بسمه تعالى، نوحه سرايى در مجالس عزاى حضرت سيد الشهدا عليه‌السلام از اعظم قربات است؛ و دريافت تبرعات و اعانات و نذورات مربوط به اين كار مانع ندارد.

[سؤال 12561] 7273

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در مورد زنجيرزنى كه منجر به سياه شدن و يا مجروح شدن بدن مى‌شود و همچنين غالباً پشت افراد باز است و بيشتر در خيابان و معابر عمومى ظاهر مى‌شوند، نظر شريف چيست؟

بسمه تعالى، مانعى ندارد، مگر اين‌كه موجب ضرر فاحش بر بدن شود.

[سؤال 12562] 7274

بسمه تعالى 10 / 7 / 1358

دفتر امام خمينى، خواهشمند است در مورد سؤال‌هاى زير جواب صريح و روشن داده شود.

1. اخيراً عده‌اى مى‌گويند: «زيارت و دعا نخوانيد و به جاى آن قرآن بخوانيد، يا اين‌كه صلوات نفرستيد و به جاى آن تكبير بگوييد» و با مجالسى كه به عنوان روضه به پا مى‌شود مخالفند و مى‌گويند: «در خانه و مسجد دور هم نشستن و قهوه‌خانه درست كردن و حسين كشتن بايد برچيده شود» و مى‌گويند: «قرآن خواندن و نفهميدن معنى

آن فايده ندارد و نبايد در مجالس ترحيم قرآن خوانده شود و قرآن خواندن براى مرده هيچ فايده‌اى ندارد»!

بسمه تعالى، خواندن زيارات و ادعيه مأثوره و عزادارى براى سيد مظلومان و صلوات بر پيغمبر و آل از افضل قربات و آدم‌ساز است و قرائت قرآن از مستحبات و اهداى ثواب آن به اموات موجب مثوبت است.

2. بعضى از برادران مى‌گويند: «بايد در مسجد تلويزيون گذاشته شود كه بيشتر مردم جمع شوند و دربارۀ برنامه‌هاى آن بحث كنند و بايد وسيله ورزش در مسجد آورده شود و جوان‌ها بيايند در مسجد ورزش كنند» و عده‌اى ديگر از برادران هم با آن مخالفند. آوردن وسايل سرگرمى در مسجد، مانند فيلم و تئاتر و نمايش چه صورت دارد؟ اميد است جواب قانع كننده باشد تا وظيفه مردم و روحانى روشن شود.

خداوند بزرگ وجود پر بركت رهبر عالى‌قدر را از همۀ خطرات محفوظ دارد، والسلام؛ در ضمن مى‌پرسند كه مدح اهل‌بيت خواندن در مجالس عمومى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر منافات با احترام مسجد و شئون آن داشته باشد بايد ترك شود، و مسجد جاى ورزش نيست، و مدح اهل‌بيت در قرآن مجيد هم شده است و از افضل اعمال است.

[سؤال 12563] 7275

بسمه تعالى 22 / 3 / 1361

حضرت آيت الله العظمى رهبر عالى‌قدر و عظيم الشأن امام خمينى، مدّ ظله العالى

با نهايت احترام به عرض مبارك مى‌رساند: اين‌جانب در روزهاى دهه عاشورا به جهت علامت عزادارى سرور شهيدان حسين بن على عليه‌السلام پرچم سياهى پيشاپيش دسته عزادارى مى‌برم، بعضى از مردم روستاى ما مى‌گويند صحيح نيست. استدعا دارم اين موضوع را واضح و روشن به خط و مهر و امضا شريف خود مرقوم فرماييد تا آن‌كه روستايى‌ها از شك و ترديد بيرون آيند.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12564] 1177

2. دوم دربارۀ عزادارى ايام محرم و حضرت ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام است كه مخصوصاً روز عاشورا در اين محل، گوسفند رنگ مى‌كنند و يك نفر هم به عنوان چوپان، دنبال گله مى‌رود و نى مى‌زند و يك نفر هم مصيبت مى‌خواند، اگر اين برنامه حالت ريا و خودنمايى و غنا نداشته باشد آيا جايز مى‌دانند و اجازه مى‌فرمايند اين عمل به عنوان گرياندن شيعيان امام حسين عليه‌السلام انجام گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از مراسم محلى است دخالت نكنيد و اشكال ندارد ولى بهتر است اين نحوه مراسم كه بى‌اصل است ترك شود و مراسم اصلى به جا آورده شود.

[سؤال 12565] 3011

2. بسيارى از تكايا در ايام عزادارى‌هاى مذهبى اقدام به حمل علاماتى مى‌كنند كه به قيمت‌هاى گزافى خريده شده و حمل آن نيز موجب اشكال است؛ اين وسايل كه به «علامات» مشهورند از نظر شرعى چه حكمى دارند؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12566]‘ 1647

4. در عزاى امام حسين عليه‌السلام جلو دسته‌هاى سينه‌زنى و زنجيرزنى عَلَمى بيرون مى‌آورند كه با شال و پارچه و مجسمه‌هايى تزيين شده است. آيا صحيح است يا خير؟ با توجه به اين‌كه بعضى از فضلا مى‌گويند: «يكى از سلاطين صفويه مسافرتى به يك كشور مسيحى نمود و روز شهادت و به دار كشيدن جناب عيسى را ديد كه همين علامت كه شكل صليب بود به دست داشتند. بعد از مراجعت به ايران دستور داد براى عزا و شهادت امام حسين عليه‌السلام چنين چيزى تهيه كنند كه ساخته و معمول شد». آيا اين موضوع تاريخى درست است يا خير؟

بسمه تعالى، تاريخ مذكور ثابت نيست، و هر نحو عزادارى براى سيد

مظلومان كه مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب هم نشود مانع ندارد.

[سؤال 12567] 206

3. رفتن به روزنامه و نشريات در ايام سوگوارى و تعطيلات آن اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

تعزيه و شبيه‌خوانى

[سؤال 12568] 7276

بسمه تعالى

لطفا وظيفۀ ما را راجع به شبيه‌خوانى و روضه‌خوانى و عزادارى بيان فرماييد.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرّمات و موجب وهن مذهب نباشد مانع ندارد، اگر چه روضه‌خوانى بهتر است و عزادارى براى سيد مظلومان از افضل قربات است.

[سؤال 12569] 7277

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، پس از تقديم عرض سلام، از درگاه خداى بارى تعالى سلامتى كامل آن وجود شريف را خواستارم و اميد است كه با رهبرى‌هاى خردمندانۀ آن پدر بزرگوار، پرچم اسلام در سراسر كشورهاى دنيا برافراشته و مستضعفين بر مستكبرين پيروز گردند.

بارى پدر بزرگوار، يك آبادى حدوداً 6 هزار نفر جمعيت دارد كه از زمان‌هاى بسيار قديم علاقۀ خاصى به شبيه‌خوانى داشته و دارند. از زمانى كه انقلاب به پيروزى رسيده عده‌اى گفته‌اند كه شبيه‌خوانى حرام است و حتى شبيه خوان‌ها را كافر محسوب كرده‌اند، لذا به مرور زمان، اتحاد مردم از ميان رفته و مردم نسبت به عزادارى

و گردهمايى بى‌علاقه شده‌اند. با توجه به فرمايشات سال 1360 كه عزادارى بايد هرچه بهتر و به سنّت قديم برگزار شود، خواهشمند است نسبت به چند سؤال زير ما را راهنمايى فرماييد.

1. شبيه‌خوانى از نظر شعائر اسلامى:

الف - حرام است؟؛ ب - مكروه است؟؛ ج - اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود اشكال ندارد ولى بهتر است به جاى آن، مجالس روضه‌خوانى برپا كنند.

2. براى شهيد گريه كردن با توجه به اين‌كه براى بازمانده عقده نشود:

الف - حرام است و اجر شهيد از بين مى‌رود؟؛ ب - مكروه است؟؛ ج - اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. محل ادارات دولتى كه در رژيم قبل بابت طلب سازمان‌هاى وابسته مصادره شده، با توجه به غصبى بودن مكان نماز، وظيفه ما با توجه به بخش‌نامه برادر شهيد رجايى كه اول وقت، نماز برگزار شود چيست؟ «وقت نماز 30 دقيقه در بخش‌نامه، ياد شده و نمى‌توان به مسجد محل برويم».

بسمه تعالى، تا غصب بودن مكان محرز نباشد تصرفات و نماز اشكال ندارد.

4. انجام كارى براى اسلام در صورتى كه پدر و مادر جلوگيرى كنند، بدون اجازۀ آن‌ها مجاز است يا خير؟ «البته پدر و مادر نه اين‌كه با اسلام و انقلاب بد باشند، بلكه به خاطر اين‌كه يكى از فرزندان در جبهه است، مى‌گويند او بيايد و بعد، شما برو».

بسمه تعالى، در غير واجبات بايد از كارى كه موجب اذيت والدين مى‌شود خوددارى نمايند.

5. شخصى زن و بچه دارد، علاقه دارد يك خانوادۀ بى‌سرپرست را اداره كند به خاطر اين‌كه به فساد كشيده نشوند؛ در صورتى كه بتواند آن دو خانه را اداره كند و عدالت را تا سرحد امكان رعايت كند، اگر زن اول از اين كار ناراضى باشد، از نظر شعائر اسلام:

الف - گناه است؟؛ ب - مكروه است؟؛ ج - اشكال ندارد؟

توضيح اين‌كه آن خانواده دو فرزند پسر كوچك دارند و يك دختر بزرگ كه شوهر كرده است.

بسمه تعالى، لازم است مقررات دولت اسلامى در اين‌باره مراعات شود.

[سؤال 12570] 7278

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

در قريه سيد برخوار، عزادارى اهل بيت عليهم‌السلام را به صورت شبيه به توسط مردها اجرا مى‌نمايند. طبل، سنج و دهل به صورت عزا و جنگ مى‌زنند. گاهى اشعار مخالفى با مدارك اصيل تشيع ديده مى‌شود. آيا با تصحيح اشعار آن توسط روحانى مسلّط و آگاه به تاريخ اهل بيت و منظم بودن برگزار كنندگان آن - اعم از خدام و تعزيه‌خوان - و پايبند بودن آن‌ها به احكام اسلام، اين نحو عزادارى جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، تعزيه و شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود، اشكال ندارد، ولى بهتر است به جاى آن، مجالس روضه‌خوانى بر پا كنند.

[سؤال 12571] 7279

بسمه تعالى 1 / 5 / 1361

مسئول دفتر امام در قم دامت بركاته، پس از عرض سلام و درخواست سلامتى وجود مقدس امام امت از درگاه بارى‌تعالى، مستحضر مى‌دارد:

چون سال‌ها است كه مراسم تعزيه‌خوانى (شبيه‌خوانى) در ماه محرم به وسيلۀ عده‌اى بى‌سواد و مادى‌پرست با پوشيدن لباس زنانه و شبيه شدن به امام حسين عليه‌السلام و زينب كبرا عليهاالسلام با اجتماع زن و مرد تعزيه برپا مى‌دارند. مستدعى است اين انجمن را از برپاداشتن اين نوع عزادارى از اشتباه درآوريد و آيا چنين نوع عزادارى جايز است؟ دستور فرماييد. ومن الله التوفيق، والسلام

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد، ولى بهتر است به جاى آن مجالس روضه‌خوانى برپا كنند.

[سؤال 12572] 7280

بسمه تعالى

در عزادارى حضرت ابا عبدالله الحسين - ارواحنا فداه - در شهر ما شوشتر از زمان قديم الى زماننا هذا هميشه رسم بوده كه همه ساله روز عاشورا عموم مردم عزادار با دسته‌هاى سينه‌زن و زنجيرزن و ازدحام عجيبى، به امامزاده عبدالله كه در جنوب شهر واقع است رفته و در آن‌جا به عزادارى مشغول شده و شبيه درآورده‌اند و صداى گريه و ضجه و ناله‌ها به فلك سركشيده است. اكنون همان افراد كه مزاحم سينه‌زنان مى‌شوند، باز مزاحم عزاداران و شبيه درآورندگان مى‌شوند، آيا اين افراد حق مزاحمت و جلوگيرى ايشان را دارند يا ندارند؟

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد، اگرچه بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12573] 7281

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

پس از حمد و ثناى خداوند تبارك و تعالى و درود بر پيامبر عالى‌قدر اسلام و ائمه طاهرين و درود بر امت شهيدپرور ايران. محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى، پس از عرض سلام، سلامتى شما را از درگاه خداوند متعال خواستارم. محترماً به اطلاع آن حضرت مى‌رسانم كه:

در روستاى اسلام‌آباد برخوار اصفهان تعزيه مى‌خوانند. بدين صورت كه مرد يا زنى به نقش زينب و ديگرى به نقش امام حسين و غيره... انتخاب شده و شروع به خواندن مى‌كنند. ابتدا اين سؤال را دارم: آيا تعزيه بدين نحو درست است يا كلاً اصل آن چطور است؟ آيا بايد در لابه‌لاى آن هم دروغ بگنجانند، از قبيل: عروسى قاسم در كربلا و بودن ليلا در كربلا و غيره...؟ بنده كه هجده ساله هستم و كتاب‌هايى از قبيل:

منتهى الآمال و فرياد شهيد مطهرى بر تحريف‌هاى عاشورا را مطالعه كردم، در آن‌ها يافتم، عروسى قاسم و بودن ليلا در كربلا دروغ محض است. اما هرچه به

كارگردان‌هاى تعزيه مى‌گوييم قبول ندارند. اين موضوع باعث ناراحتى اهل محل شده؛ لذا از شما مى‌خواهيم مطالب بالا را اگر صحيح است يا نيست به صورت كتبى و امضاى خودتان براى ما بفرستيد.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود اشكال ندارد، ولى بهتر است به جاى آن روضه‌خوانى نمايند.

[سؤال 12574] 7282

بسمه تعالى 21 / 5 / 1361

به خدمت دفتر حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، الامام خمينى، امام امت، دامت بركاته، با كمال ادب و احترام

اين‌جانب پليس شهربانى دامغان، بر خود لازم دانستم كه چند لحظه‌اى از وقت گران‌بهاى شخص جناب‌عالى را گرفته باشم و آن اين است: تقاضا دارم شخص جناب‌عالى نظرات خود را كه مطابقت دارد با موازين اسلام و قانون اسلامى قرآن، در مورد مجالس عزادارى ماه محرم (تعزيه‌خوانى) و شركت در آن بيان بفرماييد تا اين حقير اهالى اين روستاى مذكور - قريه وامرزان - كه يكى از روستاهاى شهرستان دامغان مى‌باشد را روشن و آگاه نمايم. در پايان پيروزى اسلام بر كفر جهانى را از خداوند متعال خواهانم. والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر موجب وهن مذهب نشود و مشتمل بر حرام نباشد اشكال ندارد، ولى بهتر است به جاى آن مجالس روضه‌خوانى برپا كنند.

[سؤال 12575] 7283

بسمه تعالى 19 / 7 / 1360

رياست محترم دفتر امام خمينى، محترماً به عرض مى‌رسد:

نظر به نزديكى ماه محرم و ايام سوگوارى خامس آل عبا، سرور شهيدان، حسين

مظلوم عليه‌السلام؛ چون در بعضى از شهرستان‌ها و روستاهاى ايران عزادارى محرم را با مراسم سنتى و خاصى برگزار مى‌كنند؛ لذا مستدعى است نظر مبارك مرجع عظيم الشأن و رهبر عالى‌قدر، امام خمينى را به سؤالات زير از نظر شرعى جويا شده و مراتب را كتباً ارسال نماييد.

1.

آيا مراسم تعزيه‌خوانى (شبيه‌خوانى) جايز است؟

2.

آيا مراسم قمه‌زنى جايز است؟

3.

آيا مراسم حركت دادن نخل، بستن محمل و عمارى و سنج زدن و طبل زدن جايز است؟

موفقيت شما و سلامتى امام عزيز را از درگاه خداى بزرگ مسئلت مى‌نمايم.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى و مراسم ديگر كه در سؤال ذكر شده، اگر همراه با حرامى نباشد و موجب وهن مذهب نشود، مانع ندارد و بهتر است به جاى شبيه‌خوانى، روضه بخوانند و از قمه‌زنى اجتناب نمايند.

[سؤال 12576] 7284

بسمه تعالى 29 / 12 / 1360

محضر مقدس مرجع و رهبر عالى‌قدر، نايب الامام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً به عرض مى‌رسد كه:

آيا مداحى ائمه عليهم‌السلام و تعزيه‌خوانى به طريقى كه معمول است با اخلاص و بدون ريا و غنا و با لباس فرم معمول تعزيه‌خوانى و طبل و شيپور كه مناسب عزادارى با احترام تمام در مجالس مى‌زنند از نظر حضرت‌عالى صحيح است يا اشكال دارد؟ موارد صحيح و مورد اشكال آن چيست؟ لطفاً در صدر ورقه مرقوم فرماييد كه مورد احتياج است. خداوند بر عزت و سلامت و طول عمر آن حضرت بيفزايد.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات نباشد و يا موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد و بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12577] 7285

بسمه تعالى

به حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع تقليد شيعيان جهان، مى‌خواستم به عرض مبارك برسانم:

از سال‌هاى قديم يعنى صد سال است كه در قريه قره‌چال - از توابع ملكان كه يكى از بخش‌هاى شهرستان مراغه مى‌باشد - در ماه محرم به عزادارى حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام مشغول مى‌باشيم، يعنى شبيه مى‌خوانند. سال گذشته مثل اين‌كه از طرف بعضى روحانيون محترم مى‌گفتند: «خوب نيست» اگر چنانچه شبيه‌خوانى ايرادى يا ضررى دارد، دو كلمه در زير اين ورقه مرقوم فرماييد تا اين سنت قديمى كه در اين قريه اجرا مى‌شود نشود و اگر مانع ندارد لطفاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تعزيه و شبيه‌خوانى اگر موجب وهن مذهب نشود و مشتمل بر حرام نباشد اشكال ندارد، ولى بهتر است به جاى آن مجالس روضه‌خوانى برپا كنند.

[سؤال 12578] 7286

بسمه تعالى 20 / 4 / 1361

حضور محترم مكرم زعيم عالى‌قدر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، ضمن تقديم سلام و ارادت و قلبى مملو از عشق آن رهبر كبير انقلاب و طول عمر و سلامتى وجود آن زعيم عالى‌قدر را از درگاه حضرت احديت (جلّ جلاله) خواهانم و اميدوارم كه خداوند عزّ و جلّ وجود ذى‌جود حضرت‌عالى را از بليّات محفوظ بدارد، ان شاء الله تعالى. چون اين آرزوى من و همه ملت ايران و مستضعفان جهان است.

بعد از عرض سلام به حضور آن بزرگوار، عرضم بر اين است كه از زمان جدمان تا حدود دو سال قبل از انقلاب براى روزهاى تاسوعا و عاشورا تا سيزدهم محرم،

خودمان عده‌اى مى‌شديم كه قربةً الى الله و بدون دريافت وجهى دستگاه تعزيه‌خوانى راه مى‌انداختيم به اين صورت كه عمر سعد و شمر و اسرا و حضرت زينب و حضرت سكينه خاتون و رقيه و امام سجاد (سلام الله عليهم) به صورت عادى تشكيل مى‌داديم مطابق شهر نجف‌آباد اصفهان و ابرقو مشغول تعزيه‌خوانى مى‌شديم. و روز عاشورا از محل خارج و به يك كيلومترى كه زيارتگاه مى‌باشد مى‌رفتيم؛ و شش روستا در آن زيارتگاه گرد مى‌آمدند. به طورى عزادارى مى‌شد كه عده‌اى از گريه غش مى‌نمودند و دو معجزه هم همه رؤيت نمودند.

دو سال قبل از انقلاب دو نفر روحانى آمدند و فتوايى دادند كه حرام است و چند نفر از اهالى خشك مقدس هم بعداً مخالفت كردند و دنبالۀ تعزيه‌خوانى برچيده شد. از آن زمان تا به حال ديگر به صورت قبل عزادارى نمى‌شود. حال از مقام محترم رهبرى تقاضا داريم اگر چنانچه تعزيه‌خوانى - به اين صورت كه فقط براى رضاى خدا و حضرت اباعبدالله الحسين عليه‌السلام - اشكالى ندارد، مرقوم فرماييد كه مجدداً مشغول شويم و اگر چنانچه اشكال دارد باز هم مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد و بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12579] 7287

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر جهان تشيع و رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً نظر به اين‌كه در شوشتر شهر حماسه و قيام، عزادارى جهت حضرت سيدالشهدا از قديم الايام به صورت شبيه‌خوانى مرسوم و سنت بوده، افرادى مؤمن و شايسته خود را به صورت جوانان بنى‌هاشم درآورده و فردى صالح و مؤمن خود را شبيه وجود نازنين ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام آراسته كرده و در مقابل سپاهى شبيه سپاه

كوفه و شام بيرون آمده و دستۀ اول يك يك به ميدان شهادت رفته و جان نثارى مى‌نمايند.

اكنون چند سال است كه بحمدالله انقلاب اسلامى ايران به پيروزى رسيده و اين عزادارى سنتى - كه خود حضرت‌عالى هم روى آن مرتباً تأكيد مى‌فرماييد - كم و بيش به صورت تعطيل درآمده. اكنون از محضر جناب شما و از فتواى حضرت‌عالى مى‌خواستيم مطلع باشيم كه آيا مأذون هستيم كما فى السابق مراسم عزادارى را انجام داده و يا اكتفا به سينه زدن و زنجيرزنى نماييم؟ لطفاً نظريۀ حضرت‌عالى را ذيلاً مرقوم فرماييد. توضيح اين‌كه سواى مراسم شبيه‌خوانى، مطابق بعضى روايات كه شير آمده در قتلگاه، فردى را به صورت شير هم بيرون آورده و فردى ديگر به صورت جبرئيل بالاى نعشى كه شبيه نعش سيدالشهدا باشد بيرون مى‌آيد. در اين دو مورد هم نظريۀ حضرت‌عالى را روشن فرماييد. در خاتمه ضمن دعاگويى براى سلامت امام امت احترامات فائقه را تقديم مى‌داريم.

بسمه تعالى، تعزيه و شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر حرام نباشد و موجب وهن مذهب نشود اشكال ندارد، ولى بهتر است به جاى آن مجالس روضه‌خوانى برپا كنند.

[سؤال 12580] 7288

بسمه تعالى

محضر رهبر عالى‌قدر شيعيان جهان اسلام، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

ضمن ابراز سپاس‌گزارى و حق‌شناسى از زحمات شبانه‌روزى آن مرجع عالى‌قدر در امور توسعه عالم اسلام و مملكت ايران، از درگاه خداوند متعال طول عمر و خدمت بيشتر حضرت‌عالى را به دين مبين اسلام خواهانم.

در توابع شهرستان بم مخصوصاً در روستاها رسم است در ماه محرم عده‌اى كه من هم جزء آن‌ها هستم، شبيه يا تعزيه‌خوانى براى امام حسين عليه‌السلام مى‌كنند و هر كس در

اين تعزيه نقشى را به عهده دارد. مثلاً بعضى‌ها در نقش على اكبر امام حسين عليه‌السلام، يكى در نقش شمر و ديگرى در نقش ابوالفضل عليه‌السلام. به هر حال هر يكى نقشى دارند و نسخه‌هايى است كه وقايع كربلا را به صورت شعر درآورده و روى كاغذ نوشته‌اند و هر كسى از روى آن‌ها در نقش خودش مى‌خواند و به طور كلى شبيه يا تعزيه بر پا مى‌شود. ناگفته نماند كه يك مرد مثلاً در نقش زينب عليهاالسلام شبيه‌خوانى مى‌كند.

خواستم از آن رهبر عالى‌قدر در موضوع اين كار سؤالى كرده باشم كه آيا اين كار خوب است يا خير؟ البته اين رسم از زمان‌هاى خيلى دور برقرار بوده و مردم روستا در ماه محرم از اين برنامه براى عزادارى امام حسين عليه‌السلام استقبال زيادى مى‌كنند. منتظر جواب آن رهبر عالى مقام هستم.

خداوند متعال وجود شريف شما امام محترم را براى همه مسلمانان جهان و به ويژه مردم ايران، در پناه امام زمان از گزند حوادث مصون و محفوظ بدارد. ان شاء الله

بسمه تعالى، شبيه درآوردن و تعزيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد مانع ندارد، ولى بهتر است به جاى آن روضه بخوانند بلكه اگر وهن بر مذهب باشد بايد ترك شود.

[سؤال 12581] 7289

بسمه تعالى 29 / 7 / 1358

پيشگاه معظم رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران و قائد عظيم الشأن حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ارواحنا فداه، با كسب اجازه و عرض ارادت قلبى، با ادب معروض مى‌دارد:

عزادارى حضرت خامس آل‌عبا ارواحنا له الفداء، به طرز شبيه‌سازى كه در قديم متداول بوده و طريقه‌اش اين است كه مرد لباس زن نمى‌پوشد، ولى پالتوى سياه يا پيراهن عربى پوشيده و از پارچه‌اى سياه تا روى دماغ را پوشيده و اطفال هم پيراهن عربى سياه پوشيده و چارقد عربى سبز مى‌اندازند. و غنا خواندن و ساز و دهل هم

نيست، مگر طبلى كه جهت اعلان به مستمعين عزادارى، مى‌زنند. و زن و مرد نيز على حده در جاى جداگانه مى‌نشينند. مستدعى است: پاسخ عرض حال را با فتواى مبارك و خط و مهر شريف، اظهار بفرماييد كه مزيد احسان و تشكر است. در پايان، از پيشگاه حضرت ولى‌عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) اميد است كه سايۀ شريف از سر تمام ملت ايران كم و كوتاه نگردد. ان شاء الله

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى، اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد، ولى بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12582] 7290

بسمه تعالى 28 / 7 / 1358

رياست محترم دفتر امام خمينى، پس از عرض سلام، تقاضامندم به سؤال زير پاسخ بفرماييد:

مدت چند سال در محل ما تعزيه بر پا مى‌داشتند. به اين ترتيب كه صحنۀ كربلا را با لباس تقريباً همان زمان، به نمايش مى‌گذاشتند. يكى در نقش شمر و مثلاً يكى در نقش امام، با توجه به اين‌كه من نذر كرده‌ام تعزيه بخوانم، آيا اين اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد، ولى بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12583] 7291

بسمه تعالى 3 محرم الحرام 1400 ق

حضور محترم حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين وسيد العلماء والمجتهدين، حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، مدّ ظله العالى، محترماً؛ مصدع اوقات آن زعيم عالى‌قدر مى‌گردد:

در زمان‌هاى گذشته در دهات مرسوم و متداول بود در اين ايام محرم به عناوين مختلفه اقامه عزادارى و سوگوارى نموده و مى‌نمايند و حتى تعزيه‌خوانى بر پا نموده،

به طور زبان حال يك مجلس به عنوان مثال، شرح حال حضرت عباس و امام حسين و گفت‌وگوهاى ما بين آن‌ها آنچه را طبق اخبار واقع شده مورد نمايش قرار مى‌دهند. آيا صحيح است و از نظر مقدس آن رهبر عالى‌قدر تجويز مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، تعزيه‌خوانى، اگر مشتمل بر محرمات شرعيه و موجب اهانت به مقدسات و شعائر مذهبى نباشد مانعى ندارد، ولى بهتر است مجالس عزا بر پا نموده و روضه‌خوانى نمايند.

[سؤال 12584] 7292

بسمه تعالى

زدن طبل و شيپور در تعزيۀ حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر از آلات لهو و لعب نباشد و وهن بر مذهب هم نشود، مانع ندارد.

[سؤال 12585] 7293

بسمه تعالى 29 / 10 / 1358

از محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى تقاضا مى‌شود مرقوم فرماييد تعزيه‌اى كه با شرايط ذيل خوانده مى‌شود و مرسوم محل بوده، شرعاً چگونه است؟ تا عمل شود.

1.

از طبل و شيپور و ساير ادوات طرب‌انگيز هيچ‌گونه استفاده نمى‌شود.

2.

با صداى ساده كه غنا به آن گفته نمى‌شود، تعزيه را مى‌خوانند.

3.

اجتماع مرد و زن به صورتى است كه زن‌ها جدا و مردها جدا، به فاصله پنجاه متر از هم مى‌نشينند.

4.

كسى كه نسخۀ زنانه را مى‌خواند، فقط عبا به دوش دارد و يك دستمال سياه به سر مى‌پيچد.

5.

اشعار معمولى به‌زبان محلى كه در اغلب مجالس مرسوم است، خوانده مى‌شود.

6. مزاحم وقت نماز و روضه‌خوانى و مانع وعظ نيست، و خواننده هم اهل محل است.

بسمه تعالى، با خصوصيات مذكوره، اشكالى ندارد.

[سؤال 12586] 7294

بسمه تعالى 17 / 7 / 1361

ضمن تقديم عرض سلام به رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى و نايب بر حق امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

مدت‌ها است در خانۀ حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام به ذكر مصيبت مشغول هستيم، البته بيشتر اوقات در جلسات هيأت به شبيه‌خوانى با تمام وسايل از قبيل طبل كوچك، شيپور به آهنگ شعارهاى اسلامى و به منظور گريه گرفتن از مردم مشغول مى‌باشيم و لباس شمر و ابن سعد سرخ و مرتب از هر جهت و لباس امام سبز و لباس حضرت ابوالفضل سبز، على‌اكبر سبز، حضرت قاسم سبز، فقط يك مشكى ساده كسى كه زينب مى‌خواند مى‌پوشد و يك الگار مشكى بر سر دارد و بدون غنا مى‌خوانيم و ساير شبيه‌خوان‌ها در هر شبيه لباسشان مرتب و از روى حساب مى‌باشد، و در مجلس زن و مرد از هم جدا مى‌باشد، و هر كس هم نذرى براى امام حسين عليه‌السلام بدهد آن‌هايى كه بدهكارند و دسترسى به جايى ندارند آن پول را اگر جمع شود خرج معاش مى‌كنند و قدرى هم اگر بشود براى زينت عزاى امام حسين عليه‌السلام لباس مى‌خرند. هدف ما اين است كه اسلام را با مردم آشنا كنيم و مردم را دلبسته به انقلاب و روحانيت كنيم و ياد صحراى كربلا بيندازيم تا رزمندگان اسلام را دعا كنند و امام عزيز را دعا كنند و همبستگى به وجود بيايد به ياد مسجدها بيفتند. و سر نماز معلولين را، مريض‌ها را، اسلام را، دعا كنند. ما هم ثوابى برده باشيم و در بعضى مواقع از كميته‌ها مانع عزادارى ما مى‌شوند و يا اشخاص ديگر مزاحم اين‌جانبان مى‌شوند. تمنّا داريم كه حضرت امام شرح شبيه‌خوانى را لطف بفرمايند با دست خط مبارك ما آن را فتوكپى كرده به

صورت كارت در جيب داشته باشيم براى مدرك و هميشه دعاگوى رهبر عزيز و روحانيت و رزمندگانمان باشيم تا كسى جلوى عزادارى حضرت سيدالشهدا را نتوانسته بگيرد و مانع عزادارى بشوند، زيادتر عرضى ندارم سلامتى رهبر و پيروزى رزمندگان را از خداوند متعال خواستارم. منتظر دست‌خط مبارك مى‌باشم.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات شرعيه نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد و بهتر است به جاى آن روضه بخوانند.

[سؤال 12587] ‘ 1138

2. در ماه محرم الحرام - روز تاسوعا و عاشوراى حسينى - در شوش و چند جاى ديگر - به قول اصطلاح محلى - شبيه در مى‌آوردند، يعنى واقعۀ كربلا را در اين دو روز به صورت نمايش اجرا مى‌كنند. افرادى كه مثلاً در نقش امام حسين عليه‌السلام و فرزندان و يارانش ظاهر مى‌شوند، در حالى كه صد در صد معصوم نيستند، آيا شرعاً اشكال ندارد؟

اين افراد ممكن است كه حتى در حد ياران امام حسين عليه‌السلام هم نباشند. البته زنده نگهداشتن واقعۀ عاشورا امرى واجب است و شكى در اين نيست و ليكن چه بسا افرادى كه در اين نقش‌ها ظاهر مى‌شوند، پاك و منزه نباشند. ما شاهديم كه حتى در فيلم‌ها و نمايشنامه‌هايى كه در صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران اجرا مى‌شوند، اصلاً كسى در نقش پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و يا امامان ما ظاهر نمى‌شود و حتى سخن نمى‌گويد.

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرّمات نباشد و موجب وهن مذهب نشود اشكال ندارد و بهتر است به جاى آن، روضه بخوانند.

[سؤال 12588]‘ 4265

3. شبيه‌خوانى يا تعزيه‌خوانى در نقش معصوم و مؤنث چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد ولى بهتر است به جاى آن، روضه بخوانند.

قمه زدن

[سؤال 12589] 7295

بسمه تعالى

خدمت مسئولين محترم دفتر امام خمينى، دام عزه، با عرض سلام و تشكر، خواهشمند است نظر و فتواى امام خمينى را در مورد برنامه‌هايى مثل قمه‌زنى و با بدن برهنه در انظار عمومى سينه زدن، بفرماييد.

بسمه تعالى، در شرايط و اوضاع كنونى از قمه زدن خوددارى شود و عزادارى و سينه زدن مانعى ندارد.

[سؤال 12590] 7296

بسمه تعالى 18 / 9 / 1358

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى جناب حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله العالى

اخيراً مشاهده مى‌شود بعضى به اسم مسلمان آگاه و مسئول، از آوردن پرچم و نخل و علمات و طوق و جريده در مراسم سوگوارى خامس آل‌عبا و ائمه اطهار عليهم‌السلام به عنوان اين‌كه خرافات و بدعت است ممانعت نموده و همچنين به سينه‌زنى و زنجيرزنى و قمه‌زنى و شبيه‌خوانى و تعزيه‌خوانى ايراد مى‌كنند. آيا به نظر حضرت‌عالى موارد مذكور شرعاً جايز و در مراسم مذهبى و شعائر سنتى - كما فى السابق - بايد اجرا گردد يا خرافات و خلاف شرع است كه بايد ترك شود.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در وضع موجود قمه نزنند و شبيه‌خوانى، اگر مشتمل بر محرمات و موجب وهن مذهب نباشد مانع ندارد؛ اگرچه روضه‌خوانى بهتر است و عزادارى براى سيد مظلومان از افضل قربات است.

[سؤال 12591] 7297

بسمه تعالى 14 / 8 / 1358

محضر مقدس زعيم بزرگوار جهان اسلام، رهبر بزرگوار انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته، پس از سلام و اميد موفقيت آن رهبر عظيم الشأن به عرض مى‌رسانيم:

اين‌جانبان همه ساله به ياد حضرت ابا عبد الله عليه‌السلام روز عاشورا تيغ يا قمه بر سر خود مى‌زنيم، البته خون هم كم يا زياد از سرمان مى‌آيد؛ آيا اين كار خوب است يا خير؟ ما پيرو و تابع آن رهبر بزرگوار هستيم.

بسمه تعالى، با وضع كنونى اين عمل را نكنند.

[سؤال 12592]‘ 1647

5. آيا قمه زدن و زنجير زدن در ايام عزادارى امام حسين عليه‌السلام صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، از قمه زدن در وضع كنونى خوددارى شود و عزادارى به نحو مرسوم مانع ندارد.

[سؤال 12593] 7298

بسمه تعالى

قمه زدن در عزاى حضرت امام حسين عليه‌السلام جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر موجب ضرر نباشد مانع ندارد، ولى در اين زمان، اين عمل نشود.

رضايت والدين

[سؤال 12594] 7299

بسمه تعالى

با سلام به برادران دفتر امام

با توجه به اين‌كه كوتاهى و شركت نكردن در مجامع دينى و مسئوليت‌هاى سياسى موجب ضرر رساندن هر فرد به امور انقلاب است و از جهتى كوتاهى و احترام نگذاشتن به والدين موجب گناه و معصيت مى‌گردد؛ لذا خواهشمندم مرا در اين مسأله راهنمايى فرماييد. والدينم به دليل دستگيرى خواهر و برادرم از سوى دادستانى مرا كه نسبت به انقلاب احساس تعهد مى‌نمايم مورد ملامت قرار مى‌دهند. به دليل سرپرستى شوراى يكى از مساجد، شركتم در امور اجتماعى لازم است و مسئوليت‌هاى اجتماعى ديگرى نيز به عهده دارم. راهنماييم كنيد كه آيا از فرمان آن‌ها سرپيچى نمايم، البته با حفظ احترام يا مخفيانه به فعاليت بپردازم يا كلاً دست بكشم؟ خواهشمندم به دليل اهميت موضوع از طرف اين‌جانب جواب اين مسأله را بدهيد.

بسمه تعالى، در غير واجبات طورى عمل كنيد كه موجب اذيت آن‌ها نشويد، ولو به اين‌كه مخفيانه عمل نماييد.

[سؤال 12595] 7300

بسمه تعالى

ضمن سلام، سؤال‌هايى دارم پيرامون روابط فرزند و خانواده:

1.

آيا فتواهايى كه عموماً براى برادران داده مى‌شود، براى خواهران هم صدق مى‌كند و اگر صدق نمى‌كند، بيشتر در چه خطوطى است، و تا چه حد با هم تفاوت دارند.

2.

من دخترى مقيد به پيروى از اسلام و احكام شرعى هستم، اما با كمال تأسف

پدر و مادر من داراى چنين گرايشى (تا به اين حد) نيستند. و اصولاً نحوۀ برداشت آن‌ها با نحوۀ برداشت من متفاوت است. به طورى كه حتى ايمان آن‌ها نسبت به ائمه خصوصاً نسبت به امام زمان تا حدودى سست گشته است. البته من از واقعيت قلبى آن‌ها چندان مطمئن نيستم، به طورى كه بايد اضافه كنم كه نماز مى‌خوانند. اما اعتقاد مادرم بسيار سست گشته و پدرم به علت عدم آگاهى و اطلاعات، جز يك‌سرى چيزهاى محدود، اطلاع بيشترى ندارند. از آن‌جا كه از ابتدا هم با انقلاب نبودند و ديد خوبى هم نسبت به انقلاب ندارند و من هم با تمام سعى و تلاشى كه كرده‌ام، نتوانسته‌ام تغييرى بدهم. خصوصاً اين‌كه تفاوت سنى بسيار زياد باعث گشته كه آن‌ها اصلاً حرفى از من نپذيرند.

حالا من بيست سال دارم و از نظر شرعى تحت نظر پدرم مى‌باشم. خواهشمند است حدود رعايت از پدر و مادرم را روشن فرماييد؟ آيا اين رعايت، عملى است يا تنها از جهت ادب است؟ آيا داشتن روابطى از سوى من با سپاه پاسداران و ديگر مجامع اسلامى، ملزم به اجازۀ قلبى اينان است؟ خصوصاً اين‌كه - با توجه به نكات بالا - والدين من نمى‌توانند با روابط و دوستان من موافق باشند؛ چنانچه حتى با حجاب من نيز موافقتى ندارند. از حضور محترمتان تقاضا دارم، فتواى خويش را روشن فرماييد. خصوصاً اين‌كه چندان با حدود اصطلاحات فقهى آشنا نيستم.

بسمه تعالى، رعايت احترام پدر و مادر خود را بكنيد و از كارى كه موجب اذيت ايشان مى‌شود، اجتناب نماييد و در شركت در مراسم مذهبى و اسلامى با نبود مفسده براى شما رضايت آنان معتبر نيست و بايد حجاب خود را كاملاً مراعات نماييد.

[سؤال 12596] 7301

بسمه تعالى

خدمت رهبر كبير و سازش‌ناپذير و پدر مهربان و بيدار دل ملت مسلمان ايران، حقيرانه سلام عرض مى‌كنم.

اماما! من دخترى نوزده ساله هستم كه با در دست داشتن ديپلم در خانه بى‌كار بسر مى‌برم. عواملى كه باعث بى‌كارى من در خانه است پدر و مادرم مى‌باشند. اماما! آن‌ها به هيچ وجه خواسته‌هاى مرا كه متناسب با جمهورى اسلامى است (ان شاء الله) درك نمى‌كنند. بدين دليل با رفتن من به مدرسۀ عالى شهيد مطهرى و معلم شدن و يا پرستار شدن مخالفت مى‌كنند. خلاصه به هيچ صراطى مستقيم نيستند. هم اكنون كه قريب پنج سال است كه از انقلاب گذشته، مادرم به من منتى گذاشته و قبول كرده من در هفته يك الى دو روز به كلاس نهج‌البلاغه و اخلاق بروم. اماما! آيا اين طرز، برخورد صحيحى است، با دخترى كه قصد خدمت (ان شاء الله) دارد؟

اماما! پدر بزرگوارم! (از اين‌كه شما را جسارتاً پدر خطاب مى‌كنم، به خود مى‌بالم) در ضمن، من يك روز چون با مادرم جر و بحث كرده بودم - براى اين‌كه ناراحتى را از دلش به در كرده باشم - قرآن را شاهد گرفتم كه جايى كه او راضى نباشد نروم. اماما! با توجه به اين قسم و سوء استفاده‌هايى كه مادرم از آن مى‌كند به من بفرماييد كه آيا من بايد تابع بى‌چون و چراى پدر و مادرم باشم و اصلاً فكر رشد كردن را از سرم به در كنم؟ آيا نمى‌شود كه در مواردى - حتى بدون رضايت والدين - به خواست‌هاى مشروع فرزند جامۀ عمل پوشيده شود.

اماما! مرا راهنمايى كنيد كه شديداً بدان نيازمندم.

بسمه تعالى، در غير واجبات، رعايت رضايت والدين را بنماييد و سعى كنيد با تحصيل رضاى آن‌ها در كارهاى خداپسند شركت نماييد.

[سؤال 12597] 7302

بسمه تعالى

خدمت رهبر عزيز و كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى، دام ظله العالى سلام عرض مى‌كنيم و سلامتى و موفقيت آن رادمرد تاريخ بشريت را از درگاه ايزد منّان خواستاريم.

در اين برهه از زمان كه استان‌هاى محروم از فرهنگ اسلامى (سيستان و بلوچستان، ايلام، كهكيلويه و بويراحمد، كردستان و هرمزگان) بعد از دادن خون‌هاى بسيار، احتياج به پيام‌آور دارند و از طرفى پيام حضرت آيت الله مشكينى سلّمه الله تعالى كه فرمودند: «جوان‌ها همراه با رجال سياسى، براى اشاعۀ فرهنگ اسلامى به آن مناطق اعزام گردند». از سوى ديگر در بخش‌نامۀ آموزش و پرورش، در اين رابطه تأكيد شده است.

ما دو تن از خواهران امور تربيتى، بر آن شديم كه راهى آن مناطق شده و نيروى خود را در جهت خدمت به اسلام و مسلمينِ محروم آن منطقه صرف نموده و به نداى شهيدان ايثارگرمان لبيك گفته و از اين طريق مسئوليت خطيرى كه برعهدۀ ما جوانان گذاشته شده به انجام رسانيم. ولى متأسفانه در اين امر مهم، با مخالفت والدين مواجه شديم و اين مشكل عظيم قدرت حل مسأله را از ما سلب نموده و ما را در تنگنا قرار داده است.

لذا بعد از توكل به خداى فريادرسِ بيچارگان، دست يارى به سوى شما - پدر گرامى و مرشد ما جوانان - دراز كرده و تقاضاى راهنمايى و ارشاد از شما امام عزيز، داريم.

بسمه تعالى، در امور ذكر شده، رضايت ايشان معتبر نيست. ولى از كارى كه موجب اذيت ايشان شود، اجتناب نماييد.

[سؤال 12598] 7303

بسمه تعالى 8 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى و اميد مستضعفان جهان، سلام عليكم ورحمة الله وبركاته، با آرزوى طول عمر امام امت خمينى كبير، معروض مى‌دارد كه اين‌جانب از اين‌كه وقت شما را مى‌گيرم معذرت مى‌خواهم.

1. نظر اسلام در مورد اين‌كه اگر پدر و مادر در اين زمان، مانع از تحصيل دخترشان شوند چيست؟

بسمه تعالى، پدر و مادر حق منع از تحصيل فرزند را ندارند.

[سؤال 12599]

2. كدام‌يك صلاح است: اين‌كه در خانه بمانم و به كارهاى خانه بپردازم و كمك مادرم شوم؛ يا به تحصيل خود ادامه دهم؟ منتظر راهنمايى‌هاى شما مى‌باشم تا بهره‌مند شوم.

بسمه تعالى، اختيار با خود شما است، ولى از كارى كه موجب اذيت پدر و مادرتان باشد، اجتناب كنيد.

[سؤال 12600] 7304

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى، دامت بركاته

با عرض معذرت از اين‌كه وقت جناب‌عالى را گرفته مى‌خواستم سؤالى از محضر پربركت شما بكنم.

اين‌جانب دوشيزه‌اى هستم در منزل پدر و تحت تكفل پدر و مادر هستم و با كمال تأسف پدر من شخصى است مذهبى‌نما و با مسائل اصيل انقلاب مخالف، براى مثال نماز جمعه خواندن پشت سر آيت الله طاهرى را مخالفت مى‌كند، تشييع جنازه رفتن، راهپيمايى رفتن و تمام مسائلى كه در حال حاضر هر شخصى قلباً مى‌خواهد در آن شركت كند، او مخالفت با من و حتى با خانواده مى‌كند. با پيام‌هاى آيت الله منتظرى مخالفت مى‌كند و مى‌گويد مگر مرجعى بالاتر از اين نيست كه پيام بدهد. با سپاه پاسداران، با بسيج، با تمام ارگان‌هاى انقلابى مخالف است. خلاصه من در جايى قرار گرفتم كه خيلى ناراحت و غمگين هستم. لذا از شخص جناب‌عالى خواستارم كه بفرماييد با اين حرف‌ها آيا من مى‌توانم بى‌اجازۀ او جايى بروم يا چون كه پدر است

بايد حتماً تحت فرمان او باشم؟

بسمه تعالى، اگر موجب اذيّت او نشويد مى‌توانيد به نماز جمعه برويد و در راه‌پيمايى و تشييع شهدا شركت كنيد.

[سؤال 12601] 7305

بسمه تعالى 29 / 12 / 1360

من يك محصل هستم كه در كلاس سوم راهنمايى تحصيل مى‌كنم. هم اكنون در بسيج ثبت‌نام كرده‌ام. مادر و پدرم جلوگيرى مى‌كنند و مرا كتك مى‌زنند، مسجد هم با زور مى‌گذارند بروم و وقتى كه مى‌روم به مسجد مرا دعوا مى‌كنند، تكليف چيست؟

همين‌طور مى‌خواهم به جبهه بروم شديداً جلوگيرى مى‌كنند و مى‌گويند تو زود است به جبهه بروى و مى‌گويند: آن‌هايى كه به جبهه رفته‌اند چه كار كرده‌اند كه تو مى‌خواهى بروى به جبهه. من خيلى با اين موضوع در خانه دعوا دارم و مرا از خانه بيرون مى‌كنند و من را به شدت كتك مى‌زنند. يك برادر دارم كه شش ساله است و خودم چهارده ساله هستم و يك خواهر دارم. تكليف چيست؟

بسمه تعالى، مراعات حال والدين خود را بنماييد.

[سؤال 12602] 7306

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

حضور محترم دفتر امام خمينى سلام عرض مى‌نمايم.

لازم به تذكر است كه مرا هرچه زودتر از اين مسألۀ مهم بيرون بياوريد و مسئوليت مرا نسبت به انقلاب روشن نماييد. سال گذشته من با پدرم - كه ايشان مرد مسنّى است - مشغول ساختن خانه‌اى كه پدرم خريده بود، بوديم. وسط ساختن خانه بوديم كه تعدادى از بستگانمان كه در آموزش و پرورش بودند، به من رجوع كردند و از من خواستند كه به خاطر نياز آموزش و پرورش، در امور تربيتى منطقه پانزده جادۀ خاوران مشغول همكارى بشوم. و من هم به خاطر ضرورت همكارى براى انقلاب و

بالابردن فرهنگ جنوب شهرمان، اين دعوت را قبول كردم. خودتان بهتر مى‌دانيد كه چه مسائلى به علت عدم فرهنگ صحيح در اين منطقه است. البته وسط كار كمك كردن به پدرم، كار ساختمان را واگذار به برادرم كردم و رفتم به آموزش و پرورش، البته بدون چشم‌داشت به حقوق.

اما مسأله اين‌جا است كه پدرم از اين عمل من سخت ناراحت شد و گفت چون وسط كار ساختمان مرا تنها گذاردى، لذا به هيچ عنوان از دست تو راضى نيستم و عاق من هستى و زمانى از دست تو راضى مى‌شوم كه ديگر به آموزش و پرورش كه شما را به مدرسه مى‌فرستند نروى و اگر بروى عاق من هستى. حال من چه بكنم؟ آيا با توجه به حرف پدرم، نروم؛ يا اين‌كه كمك به انقلاب واجب‌تر از حرف پدر است و اين‌كه من به مدرسه بروم. واجب كدام است؟ ايشان حرف‌هاى مرا و اين‌كه هميشه مى‌گويم: آموزش و پرورش نياز مبرم به من دارد، قبول ندارند. وظيفۀ شرعى مرا نسبت به اين‌كه خداوند مى‌فرمايد: احترام به پدر و مادر واجب است، روشن كنيد آيا به مدرسه بروم يا اين‌كه نروم، وظيفه شرعى چيست؟

بايد بگويم طى مدتى كه مشغول همكارى بودم، خيلى مسائل را از جنوب شهر مى‌دانم كه به خاطر عدم فرهنگ صحيح - كه در اين منطقه است - مردم با خيلى مسائل روبرو هستند و فقر مادى تيره لطفاً هرچه زودتر جواب مرا بفرستيد ممنونم.

بسمه تعالى، اختيار با خود شما است و رضايت پدر در اين جهت معتبر نيست، بلى از كارى كه موجب آزردگى خاطر پدر باشد، خوددارى كنيد.

[سؤال 12603] 7307

بسمه تعالى

با سلام و احترام فراوان حضور محترم رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى

خواهشمندم حكم شرعى را دربارۀ اين دو مسأله بيان فرماييد:

1. دخترى هجده ساله هستم كه تا كلاس پنجم ابتدايى درس خوانده‌ام. خيلى علاقه دارم درس طلبگى بخوانم ولى پدرم با درس خواندن من مخالفت مى‌كند. محل سكونت ما، تا نزديك‌ترين محلى كه چنين كلاس‌هايى براى خواهران است، حدود 480 كيلومتر فاصله است. آيا اگر دختر بدون اجازۀ پدر به مسافرت برود نمازش كامل است و آيا براى درس خواندن اجازۀ پدر شرط است يا خير؟

بسمه تعالى، بدون اجازۀ پدر خود عمل نكنيد.

[سؤال 12604]

2. آيا پدر مى‌تواند ميان دختر و پسر تبعيض قائل شود؟ يعنى پسر را براى درس خواندن آزاد بگذارد و براى دختر محدوديت قائل شود؟ يعنى بگويد تا كلاس پنجم بيشتر نبايد درس بخوانى، حكم شرعى را بيان فرماييد:

بسمه تعالى، تحصيل رضايت پدر خود را بنماييد.

[سؤال 12605] 7308

بسمه تعالى

به حضور رهبر بزرگوار، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

بعد از تقديم سلام و آداب، عرض چنين است كه بنده يك طلبه هستم و فعلاً مشغول درس هستم و پدرم پيرمرد است كه حدود هفتاد سال عمر دارد و نمى‌تواند مخارج خانه را به حد كافى فراهم كند؛ و در حال حاضر هم مقروض است و جز بنده كسى نيست كه مخارج خانه را فراهم سازد. حكم فرماييد كه در اين‌صورت، درس خواندن براى بنده مجاز است يا خير؟

قبلاً سلامتى و موفقيت امام بزرگوارمان را از خداوند مى‌خواهم.

بسمه تعالى، اختيار با خود شما است و اگر تكفل امور پدر را ضرورى مى‌بينيد، لازم است بر آن اقدام نماييد.

[سؤال 12606] 7309

بسمه تعالى

با سلام و درود بر تمامى رزمندگان و شهدا و شما رهبر و فرمانده كل قوا خواهش مى‌كنم كه به چند سؤال بنده جواب مرحمت فرماييد:

1. من فرزند خانواده‌اى هستم كه پدر و مادرم به من مى‌گويند ماها مسلمان هستيم و دين و اسلام و قرآن را قبول داريم اما من تا كنون نديده‌ام كه نماز و روزه و كارهايى كه در شأن يك مسلمان است را انجام دهند و بارها خواسته‌ام كه از آن‌ها مسائل دينى و اسلامى را بپرسم و اگر كه آن‌ها نمى‌دانند به آن‌ها بگويم و بياموزم اما خجالت مى‌كشيدم و تا كنون نتوانسته‌ام. و البته من كمى به آن‌ها بى‌احترامى مى‌كنم و پدرم هم كر و لال است، من از شما مى‌خواهم كه به من بگوييد كه من در برابر آن‌ها چه انجام دهم و وظيفه من در برابر آن‌ها چيست؟

بسمه تعالى، در احسان به آن‌ها كوتاهى نكنيد.

2. اگر كسى نماز قضا دارد مثلاً نماز قضاى ظهر و عصر، اگر قضا را بعد از نماز مغرب و عشا بخواند بايد بلند بخواند يا آهسته؟

بسمه تعالى، آهسته بخواند.

3. اگر شخصى قضاى نماز صبح دارد اگر بعد از نماز ظهر و عصر بخواند بايد بلند بخواند يا آهسته؟

بسمه تعالى، بلند بخواند.

[سؤال 12607] 7310

بسمه تعالى

با كمال احترام به استحضار مى‌رساند كه فدوى مادرى دارم 90 ساله كه هشت سال پيش در اثر اتفاقى پايش شكست و معالجات ممكنه مفيد واقع نشد و از راه رفتن باز ماند و حركت خود را به منظور رفع حوائج ضرورى و آن هم تا فاصله دو يا سه مترى به وسيلۀ دست‌هايش انجام مى‌داد، متأسفانه دو ماه است كه در اثر كهولت سن و يا ساير عوارض ناشى از آن دست‌هايش توان و قدرت خود را از دست داده‌اند، ديگر

قادر به حركت كردن نمى‌باشد و پايين آمدن از بستر برايش بسيار دشوار گرديده و فعلاً مثل كودكى است كه تر و خشك كردنش را بايستى شخص ديگرى متقبل شود.

در اين مدت هشت سال سه فرزند پسرش هر يك چهار ماه از سال را از مشاراليها پذيرايى كرده‌اند و حال با پيش آمدن چنين كسالتى براى مادرم چنانچه باز بخواهم در منزل كما فى السابق پذيرايى نمايم مى‌ترسم در اثر عدم وسايل كافى و عدم استطاعت بدنى خودم و يا پاره‌اى از محذورات ديگر نتوانم به طور شايسته انجام وظيفه نمايم و در نتيجه موجب رنجش مادرم گردم و از طرفى نيز باعث ناراحتى اطرافيان و اعضاى خانواده خودم شوم، حال از حضرت‌عالى استدعا دارم كه با در نظر گرفتن كليه جوانب شرعى راهنمايى فرماييد. چنانچه مادرم را با هزينه شخصى در خانه پيران كه مخصوص اشخاص سالخورده و از كار افتاده مى‌باشد و اصولاً به همين منظور تأسيس گرديده و همه‌گونه در آن‌جا امكانات موجود مى‌باشد، نگهدارى نماييم. آيا در پيشگاه حضرت احديت مسئول خواهيم بود يا خير؟ و آيا رضايت و عدم رضايت خودش در اين مورد شرط است يا خير؟

تقاضا دارم لطفاً جوابش را ذيلاً مرقوم فرماييد. از درگاه حضرت احديت توفيق و سعادت و اجر جزيل براى آن حضرت خواستارم. خداوند سايه پر بركت شما را از سر عموم ما كوتاه نفرمايد.

بسمه تعالى، مانع ندارد و مى‌توانيد در هر محل كه اقدام به انفاق واجب بر او شود از او نگهدارى نماييد و حتى الامكان رضايت مادر را تحصيل كنيد.

[سؤال 12608] 7311

بسمه تعالى

با سلام خدمت امام امت و ارواح شهيدان و نيز با سلام به امت شهيدپرور و شما خدمتگزاران حزب الله

بنده يك‌بار ديگر نيز مزاحم وقت شما شده بودم كه از اين مزاحمت‌هاى مكرر عذرخواهى مى‌كنم. عرض كنم بنده يك معلم تربيتى مقطع ابتدايى مى‌باشم و حالا مى‌خواهم اگر خداوند خواست به نيروهاى جان بر كف جندالله كه همانا سپاه پرافتخار پاسداران انقلاب اسلامى است، بپيوندم و عضو نيروهاى اين ارگان نظامى شوم، اما چون هميشه و مانند گذشته پدر و مادرم اعلام مخالفت مى‌كنند، خواستم از دفتر امام كسب تكليف كنم و به قول معروف از هول حليم توى ديگ نيفتم و به‌خاطر يك عمل نيك، اعمال خداى ناكرده ناپسندى انجام ندهم. لذا مى‌پرسم آيا مى‌توانم خودم در اين ارگان شركت كنم و حتى الامكان نيز رضايت آن‌ها را برآورده كنم؟ كه اگر چنين است فبهاالمراد و اگر نيست تكليف شرعى خود را انجام دهم؟ (كه شما برايم مى‌فرستيد) خواهشمندم هرچه سريع‌تر مرا روشن سازيد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم اختيار با خود شما است.

[سؤال 12609] 7312

بسمه تعالى 21 / 2 / 1360

مسائل و مشكلاتى بود كه براى من پيش آمده، خواستم حكم اين مسائل را از امام بپرسيد و برايم بنويسيد و البته اگر ممكن بود امام با قلم مبارك خود چند سطرى بنويسند.

بدون مقدمه سؤالات و مسائل را در زير مى‌نويسم و از شما درخواست مى‌كنم هرچه سريع‌تر جواب نامه را پست نماييد تا مبادا حكم خدا ضايع شده باشد. باز هم براى شما در كارهايتان موفقيت آرزو كرده و سلامتى شما و سلامتى امام را از خداوند متعال خواهانم، اما سؤالات من:

1. متأسفانه من در خانواده‌اى زندگى مى‌كنم كه انقلاب نتوانسته است بر آن‌ها اثر گذارد و شايد هم خودشان نخواسته‌اند به خود بيايند و من از اين بابت خيلى ناراحتم و براى من مسائلى پيش مى‌آيد كه گاهى از ناراحتى گريه مى‌كنم. يكى اين‌كه مادر و

پدرم مرا از شركت در راهپيمايى‌ها، يا كلاس‌هاى ايدئولوژى و يا اسلحه و غيره منع مى‌كنند و حتى اجازه نمى‌دهند در انجمن اسلامى مدرسه فعاليتى داشته باشم و يا حتى مرا از رفتن به دعاى كميل و غيره باز مى‌دارند. خواهش مى‌كنم از امام در اين باره سؤال نماييد كه من بايد چه كنم؟ آيا بايد به حرف آن‌ها گوش داده و بدون هيچ فعاليتى شاهد فداكارى‌ها و ايثارگرى‌هاى جوانان و تمام ملت عزيز ايران باشم؟ و يا اين‌كه از دستور پدر و مادرم سر باز زنم؟ و البته در صورت دوم مى‌دانم كه هر روز در خانۀ ما بر سر كوچك‌ترين مسأله‌اى دعوا و ناراحتى به وجود خواهد آمد و من با توجه به اين‌كه حتى عمو و خاله و تمام خويشاوندانم نيز همراه پدر و مادرم هستند مجبور به انزوا در خانه خواهم شد، چرا كه در هر جمعى كه حضور پيدا كنم شروع به تحقير و مسخرۀ من مى‌كنند. قسم مى‌خورم چنان بر سر دو راهى مانده‌ام كه اگر جايى مى‌بود، از خانه‌مان به آن‌جا مى‌رفتم. خواهش مى‌كنم هرچه زودتر مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، رعايت رضايت پدر و مادر را بنماييد.

2. پدرم نماز نمى‌خواند، البته مادرم به ظاهر مسلمان هست و نماز مى‌خواند. البته پدرم نيز دم از اسلام مى‌زند، اما اعمال او بر ضد اسلام است. نماز، روزه، و غيره را انجام نمى‌دهد و حتى يك‌بار يادم هست كه شراب خورده، حال من نمى‌دانم آيا پدرم كافر حساب مى‌شود و نجس است يا نه؟

بسمه تعالى، تا انكار خدا و رسول و احكام ضرورى اسلام نكرده محكوم به اسلام است و مجرد مخالفت عملى كفر نيست.

3. ما در اين‌جا گوسفندانى نيز نگهدارى مى‌كنيم و گاهى نيز يكى از آن‌ها را ذبح كرده و از گوشت آن استفاده مى‌كنيم و مشكل من اين است كه اين گوسفندان را پدرم سر مى‌برد و من نمى‌دانم آيا با احكام آن كار را انجام مى‌دهد يا نه؟ آيا در اين صورت گوشت آن حرام مى‌شود؟ براى من خيلى سخت است از خوردن گوشت خوددارى كنم، البته نه از لحاظ لذت‌هاى مادّى، بلكه به اين خاطر كه در آن صورت نيز هميشه دعوا خواهم داشت. همان‌طور كه گفتم آن چنان اين مسائل برايم كوهى شده كه حاضرم اين خانه را ترك كرده و به جاى ديگر بروم. خواهش مى‌كنم مرا راهنمايى كنيد و هرچه زودتر جواب نامه‌ام را بنويسيد. خيلى ممنونم.

بسمه تعالى، در فرض مذكور پاك و حلال است.

[سؤال 12610] 7313

بسمه تعالى

سلام بر رهبر انقلاب، قلب تپندۀ امت حزب الله، سلام بر بت شكن تاريخ، روح الله خمينى، اماما! آنچه كه ما را واداشت كه وقت گراميتان را بگيريم، اين بود كه من و دوستم مايل بوديم كه به اين سؤال ما پاسخ دهيد: ما از سال 1360 فعاليت‌هايى در مدرسه انجام مى‌دهيم، از قبيل كمك به جبهه، كه خانواده‌مان از آن اطلاع ندارند و فكر مى‌كنيم كه اگر آگاه شوند، با ما مخالفت كنند. ما اين مسأله را با چندتن در ميان گذاشتيم و آن‌ها مى‌گويند كه كار شما از نظر شرعى درست نيست.

بسمه تعالى، اگر از مال خودتان يا كسانى كه راضى هستند كمك مى‌كنيد، اشكال ندارد.

[سؤال 12611] 7314

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران، دامت بركاته

1. اگر مادر به پسرش بگويد: بايد همسرت را طلاق بدهى وگرنه من از تو راضى نيستم، و شوهر از همسر خود كاملاً راضى است، تكليف چيست؟ رضايت مادر شرط است يا خير؟

بسمه تعالى، اختيار طلاق به دست شوهر است و لازم نيست اطاعت كند.

[سؤال 12612]

2. مادر مى‌تواند پسرش را به گناه صغيره امر كند يا خير، در صورتى كه انجام ندادن آن موجب نارضايتى مادر باشد؟

بسمه تعالى، حق ندارد و اگر امر به گناه كرد، پسر بايد مخالفت امر او نمايد و گناه را مرتكب نشود.

3. در تلويزيون فيلم‌هايى نشان مى‌دهند كه خانم‌ها مكشّفه، بازى مى‌كنند؛ به صورت آن‌ها نگاه كردن چه صورتى دارد؟ و يا به اعضاى پوشيدۀ بدن آن‌ها چطور؟

بسمه تعالى، با مفسده اجتناب لازم است. و همچنين اگر آن‌ها را بشناسد و با نبود مفسده و عدم شناخت مانع ندارد.

4. در تلويزيون يا راديو سرودهاى انقلابى پخش مى‌شود، ولى انسان نمى‌داند حرام است يا خير و شايد در آن‌ها تار و نى و مانند آن‌ها باشد، استماع آن حرام است يا خير؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

5. رانندگى اتومبيل براى خانم‌ها صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، با نبود مفسده مانع ندارد.

6. پدرم وصيت كرده منزلى كه در تربت جام دارد را به آقاى توسلى واگذار نمايم تا درآمد آن را براى امام زمان عليه‌السلام مصرف كنند؛ آيا شما اجازه مى‌فرماييد اين منزل را به ايشان واگذار نمايم يا خير؟

بسمه تعالى، بر طبق وصيت بايد عمل شود.

7. مرد حق دارد به زنش بگويد موهاى خود را كوتاه نكن يا خير؟

بسمه تعالى، حق ندارد؛ ولى بايد مراعات حال شوهر را بنمايد.

8. زن از اموال خودش بدون اذن شوهر مى‌تواند چيزى را بخرد و يا بفروشد؟

بسمه تعالى، زن مى‌تواند با مال خودش خريد و فروش نمايد.

9. جهيزيه كه زن به خانۀ شوهر مى‌برد و از شوهر در كاغذى امضا مى‌گيرند كه در تحويل تو است، آيا اين امضا دادن، حق ملكيت براى شوهر ايجاد مى‌كند يا خير؟ يا اين‌كه فقط اين اموال در اختيار او است و بايد عوض استهلاك آن را بپردازد؟

بسمه تعالى، مجرد امضا موجب ملكيت نمى‌شود و اگر اجازه در تصرف بوده، استهلاك را كسى ضامن نيست.

[سؤال 12613] 7315

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى - بخش مسائل فقهى، با سلام و اميد پيروزى نهايى براى رزمندگان اسلام در جبهه‌هاى حق عليه باطل و آرزوى طول عمر براى رهبر كبير انقلاب اسلامى، لطفاً بفرماييد:

شركت زنان و دختران در نماز جمعه و راهپيمايى‌ها احتياج به اجازۀ پدر و مادر دارد يا خير؟ و در صورتى كه بدون اجازه باشد، گناه و معصيتى مرتكب شده؟

بسمه تعالى، زن بدون اجازۀ شوهر نبايد از منزل خارج شود و اجازۀ پدر و مادر شرط نيست، ولى از كارى كه موجب اذيت آنان باشد بايد اجتناب نماييد.

[سؤال 12614] 7316

بسمه تعالى

حضرت امام، با عرض سلام خدمت شما و با عرض معذرت از اين‌كه مزاحم اوقات شريف شما شده‌ام (زيرا مى‌دانم كه هم‌اكنون مطالب بسيار مهم‌ترى از قبيل مسائل جنگ و غيره داريد) مطلب خود را بيان مى‌كنم.

پدر من شخصى است كه ظاهراً به خداوند تبارك و تعالى اعتقاد دارد، ولى گاهى شده كه در مشاجراتى كه بين او و مادرم صورت مى‌گيرد، نعوذ بالله به خداوند بى‌احترامى نيز مى‌كند. او حتى در گفتار حضرت رسول صلى‌الله‌عليه‌و‌آله نيز شك دارد و مى‌گويد: از كجا معلوم كه اين سخنان را كه حضرت مى‌گويد، حقيقتاً گفتار خداوند باشد؟! و حتى با صحبت‌هايى كه ما با او مى‌كنيم نيز قانع نمى‌شود و بر عقيدۀ خود باقى است. در ضمن، او ريشۀ اين انقلاب عظيم اسلامى را نيز امريكايى مى‌داند و هيچ‌كدام از اين‌ها را قبول ندارد.

وى دولت و اين جمهورى اسلامى را قبول ندارد و حتى در رأى گيرى‌ها نيز شركت نكرده است. پدر من مردى است كه نماز نمى‌خواند و روزه نيز نمى‌گيرد و محرمات اسلامى را رعايت نمى‌كند. او مشروب مى‌خورد و در مورد مواد مخدر (ترياك)، دارد تا سر حد معتاد شدن پيش مى‌رود و با مادرم نيز رفتار خوبى ندارد و كارهاى ديگرى نيز انجام مى‌دهد كه صحيح نمى‌دانم با گفتن آن‌ها قلب شما را از چنين كسى كه به هيچ چيز پاى‌بند نيست به درد آورم و مزاحم وقت شما شوم. حال من مى‌خواهم بدانم وظيفۀ من در قبال چنين پدرى چيست؟ بايد چگونه با او رفتار

كنم؟ آيا در مورد كارهايم بايد از او اجازه بگيرم؟ اگر براى امداد در جبهه احتياج داشتند؛ اگر خواستم به اماكن مذهبى بروم، آيا بايد او راضى باشد و من بايد از او اجازه بگيرم؟ در ضمن، اگر ممكن است لطف بفرماييد و بگوييد: مادرم در قبال او چه وظيفه‌اى بايد داشته باشد؟ در پايان، باز هم از شما نهايت تشكر را دارم و پوزش مى‌خواهم از اين‌كه با اين حرف‌ها و مسائل، مزاحم اوقات شريف شما شدم.

بسمه تعالى، رضايت پدر در امور ذكر شده اعتبار ندارد و از كارى كه موجب اذيت او باشد بايد اجتناب كنيد و به او گوشزد نماييد كه اگر اظهار مطالب كفرآميز نمايد، موجب ارتداد او مى‌شود و در اين صورت زن او از او جدا مى‌شود.

[سؤال 12615] 7317

بسمه تعالى

پس از عرض تبريك به مناسبت آغاز قيام خونين و اسلامى قهرمانان فلسطينى و آرزوى بهروزى رزم آوران اسلام در ناحيۀ جنوب و غرب كشور عليه خصم بعثى كافر و با اميد به سلامتى آن وجود مبارك، من به عنوان فرزندى ناشايست، عرض كوتاهى خدمت آن‌جناب داشتم:

امام عزيز يكى از فرزندان شما (يكى از دوستان) در شرايطى قرار دارد كه رعايت حجاب برايش بسيار مشكل است. پدر و مادر اين خواهر و اقوامش مخالف رژيم مى‌باشند و در سخن، موافق تعاليم عاليۀ اسلام و در عمل، مخالف تعاليم مذكور مى‌باشند؛ يكى از اين موارد، رعايت حجاب است كه اين خواهر گرامى بايد با مجوز پدر و بالاخص مادرش حجاب را رعايت كند. با توجه به اين‌كه مدت بسيار كوتاهى است كه اين خواهر علاقه‌مند به رعايت حجاب شده‌اند، حكم خداوندى در اين مورد چيست؟

لازم به گفتن است كه در موارد بسيار، او را مجبور مى‌كنند كه بدون حجاب در مجالس و محافل شركت نموده و در صورت گذاردن پوشش، به او مارك

و برچسب مى‌زنند (حتى مادرش).

بسمه تعالى، در رعايت حجاب واجب، رضايت پدر و مادر معتبر نيست؛ و اگر او را امر مى‌كنند كه حجاب نداشته باشد، دستور آن‌ها را مخالفت كند و حجاب را مراعات نمايد.

[سؤال 12616] 7318

بسمه تعالى

رهبر بزرگوار انقلاب اسلامى نظر مبارك را بيان فرماييد.

1. دوشيزگان مى‌توانند و جايز است پاسدار انقلاب شوند؟

بسمه تعالى، در موارد لزوم با تحصيل رضايت اوليا و مراعات وظايف شرعيه مانع ندارد.

2. دربارۀ كمك به زلزله‌زدگان قائنات، از بابت وجوهات يعنى از سهمين مى‌شود خرج كرد؟

بسمه تعالى، كسانى كه مى‌خواهند كمك كنند استجازه نمايند.

3. سه تا دختر بى‌سرپرست از فردى روحانى كه مرحوم شده، وجود دارند و خيلى هم روشن و در خط رهبرى آن حضرت هستند و خواستگارها عجله دارند؛ ولى به علت استطاعت نداشتن نمى‌توانند جواب صحيحى به آن‌ها بدهند و آن‌ها را به شوهر دهند. اگر صلاح است اجازه فرماييد تا از بابت سهمين يا سهم مبارك امام 4 يا 5 هزار تومانى كمك شود!

بسمه تعالى، اجازه دادم.

[سؤال 12617] 7319

بسمه تعالى

رهبر بزرگ انقلاب اسلامى، امام خمينى، سلام عليكم

اگر شخصى (بالغ) عضو جهاد سازندگى كردستان باشد و از مناطق ديگر ايران باشد و پدر و مادر اين شخص رضايت نداشته باشند، چه حكمى دارد؟ والسلام

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت پدر و مادر نيست مانع ندارد و همچنين در صورت نياز جبهه با تشخيص مسئولين ذى‌ربط.

[سؤال 12618] 7320

بسمه تعالى

به نام يارى دهندۀ مستضعفان، پس از عرض سلام خدمت امام و رهبر كبير و عزيز انقلاب اسلامى؛ اميدوارم حال مباركتان خوب باشد.

اى امام عزيز! من يك دختر شانزده ساله هستم. از كرج اين نامه را مى‌نويسم. اى امام عزيز و اى رهبر انقلاب! من علاقۀ زيادى دارم كه پاسدار شوم و از انقلاب اسلامى پاسدارى كنم تا سهمى از انقلاب داشته باشم. اى رهبر عالى‌قدر اسلام! پدر من نظر بدى در مورد اين‌كه پاسدار شوم دارد و به من مى‌گويد: خوب نيست دختر پاسدار شود. اى امام عزيز! خواهشمندم به راهنمايى خودتان پدر مرا كمى راهنمايى كنيد و بگوييد كه در اين موقعيت دختر و پسر با هم فرق ندارند. اى امام عزيزم ملتمسانه از حضور محترمتان خواهش مى‌كنم جواب نامه مرا بدهيد.

بسمه تعالى، پاسدار شدن خواهران هم با مراعات وظايف شرعيه مانع ندارد؛ ولى شما مراعات رضايت پدرتان را بكنيد.

[سؤال 12619] 7321

بسمه تعالى

1. تو را به خدا بگوييد آخر، اختيارات پدر و مادر تا چه اندازه است؛ آيا جلو هر كارى را مى‌توانند بگيرند؟ آيا جلوى هر كار مستحبى را مى‌توانند بگيرند؟ آيا مى‌توانند مانع غسل مستحبى شوند؟ تو را به خدا به اين سؤالم كاملاً توضيح دهيد كه به حدى بعضى از اوقات ناراحت مى‌شوم كه فكر مى‌كنم دارم ديوانه مى‌شوم و به حدى عصبانى مى‌شوم كه مى‌گويم اى كاش فرزند فلان شخص بودم!

بسمه تعالى، احترام والدين لازم است و كارى كه موجب اذيت آن‌ها مى‌شود بايد ترك شود؛ ولى در انجام تكاليف شرعى اطاعت والدين لازم نيست.

2. عده‌اى در بازار هستند كه پول را به صورتى قرض بهره‌دار مى‌دهند؛ بدين صورت كه پدر من كه يك نبات‌ريز است اگر بخواهد از آن‌ها قرض بگيرد، مى‌گويند شكر يك ماه يا چند ماه تو را (تعداد ماه، بستگى به پول درخواستى دارد) الآن مى‌خريم و مثلاً 5 ماه بعد به اين مقدار به تو مى‌فروشيم. البته مقدار اضافه شده متناسب با پول، اضافه و يا كم مى‌شود و معين است؛ آيا اين پول حكم ربا دارد؟

بسمه تعالى، اين نحو معامله كه براى فرار از رباى قرضى است باطل است و پول گيرنده فقط عين همان پول را ضامن است. و اگر شكر را ارزان بخرد و بعد از مدتى به شخص سومى به گران‌تر بفروشد مانع ندارد.

3. بفرماييد اگر پولى كه در بالا ذكر شد ربا است تكليف من در مقابل اين پول كه از آن تغذيه مى‌كنم چيست؟ و يا اين‌كه پدرم كه براى خريد خانه قرض مى‌گيرد، چه بايد بكنم؟

بسمه تعالى، حكم مسأله از جواب بالا معلوم مى‌شود و پول گيرنده تنها در صورت اول عين همان پول را ضامن است و تصرف در آن منوط به اجازۀ دهندۀ پول است و در صورت دوم اشكالى نيست.

[سؤال 12620] 7322

بسمه تعالى

آيا رضايت پدر و مادر در انتخاب رشتۀ تحصيلى يا اختيار هر نوع كار ديگر، واجب است رعايت شود؟ و با فرض اين‌كه به هيچ وجه راضى نمى‌شوند، آيا حرام است؟ و آيا ميان عدم رضايت بر اساس شفقت و عدم رضايت بر اساس هوا و هوس يا گرايش‌هاى غير مذهبى، فرقى هست يا نه؟

بسمه تعالى، رضايت والدين در امور ذكر شده معتبر نيست؛ لكن از كارى كه موجب اذيت آنان است بايد اجتناب بشود.

[سؤال 12621] 7323

بسمه تعالى

با سلام بر امام زمان و نايب برحقش امام خمينى

امام عزيز! (بخوانيد امام عزيز پيشواى مسلمين اى قلب ملّت ايران)، ما يك خواهرى داشتيم و پدرم اين‌را شوهر داد و حال اين دامادى كه ما گرفتيم ضدانقلاب

است و به غير از خواهرم چند خواهر ديگر با خودم داريم كه مجرد هستند و دو برادر ديگر هم دارم. پدرم هم روحانى است اما از آن روحانى‌ها كه فقط دين و اسلام را به خواندن چند روايت و قرآن و دو ركعت نماز و روزه قانع هستند و اصلاً درك نمى‌كنند. اين‌چنين فردى است و اصلاً در اداره امور خانواده و در تربيت فرزندان كوشا نيست و فرزندان خانواده را به خودشان واگذاشته و اين‌چنين شده كه خيلى ساده است. و وقتى صحبت مى‌شود، اگر برخلاف حق صحبت كند و ما صحبت كنيم و حق را بگوييم عصبانى مى‌شود و اين‌چنين شده كه خيلى از دست من عصبانيه، چون تا مقدارى مى‌خواهد برعليه اين انقلاب و خط و جريان ولايت صحبت كند آن هم از روى ناآگاهيش و جهلش، من نمى‌گذارم. و تمام اختيارات خانواده در دست اين داماد افتاده دامادى كه هيچ چيزش درست نيست. در يك خانواده‌اى هستند كه اصلاً اين انقلاب را قبول ندارند و تا مى‌توانند از فحش و ناسزا به عزيزان ما دريغ ندارند و اين است كه صحبت شده و دامادمان مى‌خواهد همسران ما دختران را انتخاب كند و من هم كه اطلاع دارم كه برنامه و نقشه چيست و به خدا قسم دلم از دست اين داماد خون شده، از هر طريق كه شده نصيحت كردم اما غير ممكنه اصلاً اين‌ها تكانى بخورند. امام عزيز! ياريم كن كه چه كار كنم؟ من چگونه به اين پدر و مادر صحبت كنم؟ آيا صلاح مى‌دانيد كه صحبت كنم و بگويم آنچه را كه اين مرد بخواهد بگويد خوب است من مى‌گويم خراب است چون اين مرد را من مى‌شناسم.

1.

به نظر شما اگر پدر و مادر راضى به اجازه دادن به نماز جمعه و دعاى كميل نباشند، آيا درست است برويم.

2.

با ضدانقلاب موضع‌گيرى ما بايد چگونه باشد؟

امام عزيز! ياريم كن كه اميدوارم خداوند تعالى اجر شما را هرچه بيشتر عنايت فرمايد.

بسمه تعالى، رضايت پدر و مادر دخالت ندارد، ولى از كارى كه موجب اذيت آن‌ها شود اجتناب نماييد.

[سؤال 12622] 7324

بسمه تعالى

حضور محترم و مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، سلام عرض مى‌كنم، پس از عرض سلام سلامتى شما را از خداوند يكتا خواهان مى‌باشم و توفيق طول عمر و بندگى خداى بزرگ را خواهانم.

بنده صاحب زن و بچه مى‌باشم و با دست و بازوى خود خانه‌اى درست كردم كه آسايش زندگى خوب براى زن و بچه‌هايم را فراهم كنم. شما دستور فرماييد كه آيا حرف پدر بنده دربارۀ فروش خانه‌ام درست مى‌باشد كه بنده خانه خود را بفروشم يا خير هرچه شما دستور فرماييد بنده رفتار مى‌كنم.

علت اين‌كه پدرم مى‌گويد خانه‌ات را بفروش اين است كه نزديك منزل پدر و مادر زنم مى‌باشد. تمام زندگى بنده از اين خانه تأمين مى‌شود و پدرم مى‌گويد كه اگر خانه‌ات را فروختى من از دست شما رضايت پيدا مى‌كنم و اگر بنده خانه‌ام را بفروشم، ديگر نمى‌توانم خانه ديگرى خريدارى نمايم، پس دستور فرماييد كه بنده چه راهى بروم؟

بسمه تعالى، اطاعت از پدر در اين امر واجب نيست.

[سؤال 12623] 7325

بسمه تعالى

خدمت امام بزرگوار سلام عرض مى‌كنم؛ اميدوارم كه حالتان خوب باشد. از اين‌كه وقت ذى قيمت شما را مى‌گيرم عذر مى‌خواهم، ولى چند سؤال داشتم كه اميدوارم جواب بفرماييد.

1. آيا فرزند (مخصوصاً دختر) مى‌تواند بدون اجازۀ پدر، به كسب علوم اسلامى بپردازد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. اگر كسى به امام جماعت مسجد شك داشته باشد، تا وقتى شكش به يقين نرسيده، مى‌تواند به او اقتدا كند و نمازش صحيح است؟

بسمه تعالى، بايد عدالت امام جماعت احراز شود.

3. اگر خانمى بدون حجاب عكس بيندازد و مرد نامحرم آن‌را ظاهر كند، در صورتى كه آن عكس، زننده و شهوت‌انگيز نباشد و آن كسى كه عكس را ظاهر مى‌كند، آن خانم را نشناسد اشكال دارد؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، مانع ندارد.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 12624] 7326

بسمه تعالى 16 / 10 / 1361

با سلام به محضر مبارك نايب الامام، حضرت آيت الله امام خمينى و با درود به ارواح پاك شهداى انقلاب اسلامى، خداوند ما را در اين دنيا براى آزمايش خلق كرده است تا در سراى ابديت نتيجه را اعلام كند.

هم اكنون كه قلم به دست گرفته‌ام دلم از غم پر است و از دست به اصطلاح پدرم كلافه شده‌ام. او مرا خسته كرده است. تا كى بايد كفرگويى‌هاى او را تحمل كنم و تا كى بايد فحش‌هاى نارواى او را بشنوم؟ مگر چه كرده‌ام كه نور ايمان در قلبم نفوذ كرده است و پى به حقانيت انقلاب برده‌ام؟ تا كى بايد زخم زبان‌هاى او را بشنوم و دم برنياورم؟ هم‌اكنون از مباحثه‌اى با او فارغ شده‌ام و در آخر او - چون جوابى نداشت - با فحش و ناسزا نسبت به من و انقلاب بحث را خاتمه داد. او كسى است كه از اسلام جز چند داستانِ من درآورده، از پهلوانى‌هاى حضرت على و از مسلمانى جز نامى نمى‌داند. او مسلمان شناسنامه‌اى است نه نمازى و نه روزه‌اى.

اماما! خود به وضعيت من پى ببريد كه از هر فعاليت خارج از منزل محروم هستم. روزهاى دوشنبه و پنج‌شنبه را كه روزه مى‌گيرم، مرا به باد تمسخر مى‌گيرد. آخر من با او چه كنم؟ به خدا ديگر طاقتم طاق شده و جام صبرم لبريز، چشم ديدنش را ندارم.

اماما! مى‌خواهم تكليف شرعيم را در رابطه با رفتار با او بدانم. و مسأله ديگر اين است كه در ايام بى‌خبرى و خسران و غفلت اتفاق افتاده كه بدون حجاب عكس‌هايى انداخته‌ام كه در خانۀ فاميل موجود است. اكنون كه خداوند از تاريكى به سوى نور هدايتم كرده است، هر وقت عكس‌ها را مى‌خواهم به من نمى‌دهند تا آن‌ها را پاره كرده و آثار معصيت را محو نمايم، تكليف من در اين مورد چيست؟

اماما! مى‌دانم كه همۀ اين‌ها آزمايش است، پس مى‌خواهم از راه شرعى، از آن روسفيد بيرون بيايم. اى منجى بشريت و اى امام بزرگوار! از حضور شما عذر مى‌خواهم كه وقت گران‌قدرتان را گرفتم، زيرا جز شما يار و ياورى نداشتم تا به او پناه ببرم. با آرزوى طول عمر براى شما كه از جان بيشتر دوستتان دارم.

خدايا! اين دعاى قلبى من روسياه و بندۀ ذليلت را مستجاب كن و امام را تا انقلاب جهانى حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نگهدار و از عمر بى‌مصرف ما بكاه و بر عمر پربار او بيفزاى و ما را به راه راست هدايت فرما. آمين يا رب العالمين

بسمه تعالى، راجع به عكس‌ها، اگر به شما نمى‌دهند، وظيفه‌اى نداريد؛ و راجع به اطاعت از پدر اگر به صلاح شما چيزى مى‌گويند مخالفت نكنيد، مثل اين‌كه گرفتن روزه‌هاى مستحبى را به صلاح شما ندانند.

[سؤال 12625] 7327

بسمه تعالى

پس از سلام و آرزوى سلامتى امام عزيزمان از درگاه خداوند تبارك و تعالى و دعاى خير همراه رزمندگان سخت كوشمان:

1. در رسالۀ امام مذكور است كه «از جهت اطاعت فرقى بين پدر و مادر و اجداد نيست». در صورتى كه اگر پدر و مادر به كارى راضى و جدّين يا يكى از آنان ناراضى باشند، باز هم اين فتوا به قوّت خود باقى است؟

بسمه تعالى، اگر كار مورد نظر، واجب نباشد و موجب اذيت والدين باشد، بايد از آن‌ها اجازه بگيرند.

2. آيا استعمال تيغ در تمام موارد بايد ترك شود؟

بسمه تعالى، استعمال تيغ ممنوع نيست ولى ريش تراشيدن براى مرد حرام است على الاحوط.

3. نگاه كردن به چهره علما و افرادى چون آيت الله مشكينى و يا غيره اشكالى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، نظر زن به دست و صورت مرد نامحرم بدون قصد ريبه و تلذّذ مانع ندارد.

4. در صف‌هاى نماز جماعت آيا بايد پس از صف‌هاى جلو كه اقامه مى‌بندند، به ترتيب عمل شود؛

يعنى اول صف‌هاى جلو و بعد به ترتيب صف‌هاى عقب اقامه ببندند؟

بسمه تعالى، مهيا شدن براى دخول در نماز كافى است.

5. در نمازهايى كه مى‌خوانم به شدت شك‌هاى فراوان دارم، البته نه شك در ركعت و يا ركن‌هاى نماز بلكه شك براى اين‌كه فرضاً جايى از دستم بيرون افتاده يا اين‌كه فرضاً «الله أكبر» را به زبان عربى صحيح بيان نكرده‌ام - البته شايد هم درست نباشد ولى به هر حال در اين قبيل موارد بنده شك‌هاى بسيارى دارم - آيا بايد به اين شك‌ها اعتنا كنم يا خير؟

بسمه تعالى، شك اگر ناشى از وسوسه باشد نبايد اعتنا كنند.

6. قرص‌هايى كه براى جلوگيرى از حاملگى خورده مى‌شود وضع نامنظمى را در عادت ماهانۀ زنان ايجاد مى‌كند (يعنى در ماه مبارك رمضان با خوردن قرص از عادت ماهانه جلوگيرى كرده و تمام ماه مبارك رمضان را روزه مى‌گيرند) آيا روزه‌هايى كه در دوران عادت ماهانه است ولى با خوردن قرص، آن‌را مى‌گيرند، صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مضر به مزاج نباشد و موجب قتل نفس نشود اشكال ندارد و در هر صورت، روزه صحيح است.

7. شخصى از من خواسته تا از شما در مورد اين مسأله سؤال كنم كه چند سال قبل زنى چون محتاج كار كردن بود، در كارخانه‌اى استخدام مى‌شود و مشغول به كارى گرديده، با توجه به اين‌كه كارخانه‌ها قبل از انقلاب، خصوصى و در اختيار افراد سرمايه‌دار بوده و اين كارخانۀ مذكور نيز متعلق به اشخاصى بود كه چند تن از آن‌ها اعدام مى‌گردند (بعد از انقلاب) مسأله‌اى كه مطرح است اين است: اين كارخانه محصولش چون پارچه بوده، اين خانم نيز از آن‌جا پارچه به خانه مى‌آورده، شايد اسمش دزدى باشد، البته اين امر قبل از انقلاب بوده ولى بعد از انقلاب كه كارخانه‌ها ملّى شده بود، آوردن پارچه توسط اين خانم تقليل پيدا مى‌كند ولى باز چند دفعه‌اى تكرار شد و پارچه‌هايى را كه از آن‌جا آورده بود به اكثر افراد فاميل و افراد بى‌بضاعت، دوست و آشنا داده و مقدارى هم خود و خانواده‌اش استفاده مى‌كردند، البته هنوز هم مقدارى از آن پارچه‌ها استفاده نشده و در صندوق مانده ولى بعد از مدتى كه از انقلاب

مى‌گذشت به خود آمده و از كار خود وجداناً پشيمان شده و خواسته كه از نظر شرعى چه تكليفى خواهد داشت؟ آيا مى‌تواند با آن نماز بخواند؟ و اگر نمى‌تواند، در چه صورتى اين پارچه‌هايى را كه آورده حلال مى‌شود و نماز با آن صحيح است؟

بسمه تعالى، حكم غصب دارد و ضامن است.

[سؤال 12626] 7328

بسمه تعالى 7 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، دامت افاضاته، مسأله‌اى در مورد دانشگاه داشتيم كه به‌جا است با آن محضر مبارك در ميان گذاشته شود تا از لحاظ شرعى جاى شبهه نباشد:

ما دو نفر هستيم دانشجوى رشتۀ منابع طبيعى دانشكدۀ منابع طبيعى كرج، وابسته به دانشگاه تهران و تعداد واحدهايى كه تا باز بودن دانشگاه (قبل از انقلاب فرهنگى) گذرانده‌ايم از 140 واحد، 14 واحد بوده است و بعد از انقلاب فرهنگى و بسته شدن دانشگاه‌ها در سپاه پاسداران مشغول خدمت شديم و پس از 5/17 ماه با استعفاى موقت، با موافقت مسئولين سپاه، از سپاه پاسداران براى مطالعۀ دروس اسلامى به حوزۀ علميۀ قم آمديم (براى طلبگى و ماندن در حوزه) و هم اكنون مشغول هستيم:

1.

حال با باز شدن دانشگاه در مهرماه سال جارى، آيا از نظر شرعى انصراف از دانشگاه و ماندن در حوزه و ادامۀ دروس جايز است؟ نظر خود را بيان فرماييد.

2.

در صورتى كه علاوه بر شرايط فوق، پدر و مادر با انصراف از دانشگاه موافق نباشند و از اين عمل ناراضى باشند، آيا انصراف از دانشگاه و ادامۀ دروس حوزه از لحاظ شرعى چگونه است؟ والسلام

بسمه تعالى، تشخيص اهميت و انتخاب، موكول به نظر خودتان است و شغل انتخابى فرزند اگر واجب نباشد و موجب اذيت والدين گردد، بايد سعى نمايد رضايت آن‌ها را جلب كند.

[سؤال 12627] 7329

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران امام خمينى، سلام عليكم

بدين‌وسيله به استحضار مى‌رساند كه اين بنده ناچيز استدعا دارد كه در مسأله زير اين‌جانب را راهنمايى نماييد و تكليف شرعى شخصى را كه صاحب اين وضعيت است روشن فرماييد:

اگر شخصى پدر و مادرى دارد كه آن‌ها از آغاز با اين انقلاب و موضع‌گيرى‌هاى آن در قبال هر موضوع مخالف بوده و يكسره غيبت سران مملكت اسلامى را مى‌كنند و به ايشان افترا مى‌بندند و هر حركت حزب الله را محكوم به خيانت مى‌كنند و اسلام را بدون روحانيت مى‌خواهند و نيز آن جوان را از همكارى با بسيج يا سپاه پاسداران يا به جبهه رفتن منع مى‌كنند و حتى آن اسلام به اصطلاح صحيح خودشان را نيز انجام نمى‌دهند؛ مثلاً پدر ريش خود را با تيغ مى‌تراشد اما ظاهراً به فرزند خود علاقه‌مندند و آن هم در صورتى است كه مطابق ميل ايشان رفتار نمايند، با تمام اين صفاتى كه اين مادر و پدر دارند، تكليف شرعى اين فرزند در قبال اطاعت يا غير آن در مورد والدين خودش چيست؟ آيا جايز است كه در آن خانه بماند يا بدون اذن آن‌ها عضو سپاه يا بسيج شود و شب‌ها براى پست دادن به مساجد برود و يا اگر بدون اجازۀ ايشان به جبهه رفته و احياناً شهيد شد، آيا اين شهادت مقبول مى‌باشد يا خير؟ خواهشمند است مرا در اين مسأله راهنمايى نماييد. مسئلت مرا اجابت بفرماييد.

خداوند متعال سايۀ حضرت مستطاب عالى را تا انقلاب حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بر سر مستضعفين جهان قائم بدارد، آمين، بحق محمد و آله الطاهرين.

بسمه تعالى، رضايت ايشان در كارهاى فرزند اعتبار ندارد ولى فرزند كارى كه موجب اذيت والدين است انجام ندهد.

[سؤال 12628] 7330

بسمه تعالى

سلام عليكم

امام عزيز! شما در رابطه با ازدواج فرموده بوديد كه پدر دختر حتماً بايد راضى باشد. اما اگر دخترى پدرش ناراضى باشد چه مى‌شود، به حدى كه او نخواهد اصلاً پدرش در آن كار دخالتى داشته باشد؟

از جمله خود من كه اصلاً از پدرم راضى نيستم و در هيچ كارى از او اجازه نمى‌گيرم، چون او را به عنوان يك پدر قبول ندارم و مى‌توانم بگويم كه هيچ حقى بر گردن ما ندارد (فرزندانش). چون كه هميشه در فكر خودش بوده است و هيچ گاه به فكر فرزندانش نبوده است و هميشه هر كار مى‌كرده براى خوش گذراندن خودش بوده است. هميشه تا من يادم هست، مادر كار مى‌كرده است و الآن هم حدود دو سال است كه برادرم خرج ما را مى‌دهد.

امام عزيز! الآن من به مريوان آمده‌ام و در اين‌جا كار مى‌كنم و خودم بچۀ كازرون هستم و پدرم نمى‌داند كه من كجا هستم. البته همۀ خانواده‌ام مى‌دانند و همان‌طور كه گفتم من براى آمدن به كردستان هم، از برادرم اجازه گرفتم و شايد هم، الآن از زبان ديگران فهميده باشد. دلم مى‌خواهد اصلاً او را تا روز قيامت نبينم وقتى كه او را مى‌بينم، خيال مى‌كنم كه يك نامحرم است و بايد خودم را جلو او بپوشانم و هرچه مى‌كنم كه به عنوان يك پدر نگاهش كنم نمى‌توانم و نتوانستم اين كار را بكنم. البته من قبول دارم كه او يك پدر است و هيچ گاه اين‌را رد نمى‌كنم، ولى به خاطر ظلمى كه - در خانه - بر ما كرده و بر من خيلى زيادتر از ديگران، وجدانم قبول نمى‌كند كه با او صحبت كنم و حتى با او يك سلام كنم و وقتى كه او را مى‌بينم خيال مى‌كنم كه او دشمن من است.

امام! من از قيامت هم مى‌ترسم يك وقت جلوى مرا بگيرند و بگويند كه چرا به

پدرت حتى سلام هم نكردى؟! ولى چه كار كنم؟ شما يك راهى را جلو پاى من بگذاريد. من الآن حدود دو سال است كه با او اصلاً حرف نمى‌زنم. وقتى هم كه مى‌روم كازرون، اگر يك چيزى را به من بگويد، مثل اين‌كه يك نفر من را مى‌گيرد و مى‌گويد با او حرف نزن. دو سال است كه نمى‌توانم اصلاً با او حرف بزنم. الآن چندين بار هم كه خواستم ازدواج كنم، به خاطر همين مسأله بود كه باز به‌هم مى‌زدم و جواب رد مى‌دادم. مى‌دانم كه اگر هم مجرد باشم و ازدواج نكنم شايد جزو آن افرادى بشوم كه حضرت محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله مى‌فرمايد: «در روز قيامت بيشتر افرادى كه در جهنم وارد مى‌شود مجردها هستند». و حديث‌هاى زيادى در اين رابطه هستند. امام! خواهش مى‌كنم مرا يك راهنمايى بكن.

خداوند يار و نگهدارتان باشد و هرچه زودتر فرج امام زمان را نزديك كند و خداوند شما را هم تا انقلاب منجى عالم بشريت امام مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نگهدارد.

بسمه تعالى، بر فرزند واجب است، حقوق واجبۀ والدين را رعايت نمايد و با اخلاق اسلامى با آن‌ها برخورد كند و قطع رحم حرام است.

[سؤال 12629] 7331

بسمه تعالى 16 رمضان 1399 ق

محترماً به عرض آن رهبر عالى‌قدر و عظيم الشأن ملت مسلمان مى‌رسانم كه اين‌جانب متولد 1341 سه سال پيش همراه خانواده از قم به كرمانشاه انتقال يافتيم. اكنون خودم آخرين كلاس دبيرستان را پشت سر مى‌گذارم و پدرم با لباس روحانيت و با وجود فرهنگى بودن خودشان، از تحصيل خواهر كوچكم جلوگيرى به عمل مى‌آورد و مانع رفتن او به مدرسه مى‌شود. اكنون اين حقير دست التماس و كمك به سوى آن عالى جناب دراز كرده و تقاضا مى‌كنم كه اين مشكل خانوادگى ما را حل كنيد. ابوى من حرف كسى را قبول نمى‌كند به جز فرمان امام. وقتى كه من به پدرم مى‌گفتم كه «خواهرم امسال به مدرسه برود و دورۀ سازندگى انقلاب است و دوماً

مدرسه‌ها اسلامى شده‌اند و مثل سابق نيست»، در جواب گفت كه «من فقط حرف امام را قبول دارم» و حالا راهى به جز اين پيدا نكردم و مطمئنم كه امام كسى كه به در خانۀ ايشان برود، دست رد به سينۀ او نمى‌گذارد و كسى دست خالى برنمى‌گردد. اكنون اين سؤال را دارم كه آيا مدرسه رفتن و تحصيل كردن دختر در اين زمان از نظر شرعى ايرادى دارد؟ آيا اگر يك دختر باسواد نشود ظلم هست يا نه؟ آيا مانع پيشرفت فكرى و روحى يك انسان نمى‌شويم؟ آيا در آينده چنين موجودى يعنى يك انسان بى‌سواد كه يك عمر در گوشۀ خانه باشد، مى‌تواند به جامعه خدمت كند و براى اجتماع فردى مؤثر باشد؟ والسلام؛ منتظر الطاف امام

بسمه تعالى، اگر از نظر حجاب و غير آن مراعات وظيفه شرعى را بكنيد مانع ندارد؛ ولى خوبست رضايت پدر خود را تحصيل نماييد.

[سؤال 12630] 7332

بسمه تعالى

با سلام به رهبر انقلاب و درود بر شهيدان و مردم انقلابى و شهيد پرور ايران

من پسرى هستم چهارده ساله. پدرم خواروبار فروشى دارد و من يك خواهر و سه برادر دارم. من علاقۀ فراوانى به جبهه رفتن دارم اما پدرم موافقت نمى‌كند و حتى دعاى كميل نيز نمى‌گذارد بروم. من براى اين‌كه دوست دارم به نماز جمعه بروم به بهانۀ بيرون رفتن و گردش كردن به نماز مى‌روم و حالا از شما سؤالاتى دارم كه مى‌خواهم با جواب و توضيح مختصرى مرا آگاه فرماييد.

آيا بدون اجازۀ پدر و مادر مى‌توان به جبهه رفت؟

آيا بدون اجازۀ پدر و مادر مى‌توان در كميته يا مسجد يا مكانى رفت كه بتوان در راه خدا خدمت كرد؟

آيا بدون اجازۀ پدر و مادر مى‌توان به نماز جمعه و دعاى كميل و دعاى نُدبه و... رفت؟

اگر به من جواب خير مى‌دهيد از شما مى‌خواهم مرا راهنمايى بفرماييد تا بتوانم در همۀ اين‌هايى كه گفتم شركت كنم. خسته نباشيد، خداحافظ

بسمه تعالى، در موارد ذكر شده اجازه پدر و مادر شرط نيست، ولى موجبات اذيت ايشان را فراهم نكنيد.

[سؤال 12631] 7333

بسمه تعالى

زعيم عالى‌قدر، رهبر نستوه، امام خمينى

با بيان (وَقَضَى رَبُّكَ أنْ لاَ تَعْبُدُوا إلاَّ إيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إحْسَاناً) آيا پدر و مادر مى‌توانند شخص را از سير تكاملى‌اش به خصوص در معرفت الله و معرفت صبغة الله باز دارند؟ و در اين صورت، اطاعت چه حكمى دارد؟ متشكرم

بسمه تعالى، در امور واجبه، رضايت پدر و مادر معتبر نيست و در غير واجبات، رعايت رضايت آنان از راه‌هاى تحصيل كمال است.

[سؤال 12632] 7334

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

اين مطلب صحيح است كه اگر والدين امر به ترك عمل واجب نمودند و يا امر به انجام عمل حرام نمودند، نبايد از آن‌ها اطاعت كرد، ولى اگر امر به ترك عمل مستحبى نمودند و يا امر به انجام عمل مكروه نمودند، بايد از آن‌ها اطاعت كرد؟ لطفاً مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اطاعت امر و نهى ايشان واجب نيست، خصوصاً اگر امر به معصيت و نهى از عمل واجب باشد، ولى اذيت ايشان جايز نيست.

[سؤال 12633] 7335

بسمه تعالى

آيا براى فرزند (دختر يا پسر) در انجام مستحبات و شركت در مراسم و شعائر

اسلامى، رضايت والدين شرط است؟

بسمه تعالى، رضايت والدين در امور مذكور لازم نيست ولى نبايد موجب اذيت آن‌ها شوند.

[سؤال 12634] 7336

بسمه تعالى 21 / 9 / 1358

دفتر امام، محترماً؛ مردانى در زمان طاغوت حاضر به رفتن زندان شدند ولى از فرستادن دختران خود به نظام ممانعت كردند. در حال حاضر دخترانشان براى مخلوط شدن با مردان مى‌گويند: «اگر شما هم اجازۀ تمرين تيراندازى به ما ندهيد چون امر امام است مى‌رويم». بفرماييد تكليف اين مردان چيست؟

بسمه تعالى، تمرين تيراندازى براى دختران در صورت اجازۀ پدر و اجتناب از محرمات خارجى مانع ندارد.

[سؤال 12635]‘ 1226

2. بيان فرماييد پسر يا دخترى كه ازدواج نكرده‌اند و كبيرند، آيا در مستحبات و واجبات كفايى، بايد با رضايت پدر يا مادر عمل كنند يا خير؟ آيا ترك اعلام به آن‌ها در كارهاى مستحب و واجبات كفايى، موجب بى‌احترامى مى‌شود يا خير؟ نظريه مبارك در ذيل مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، رضايت شرط نيست، ولى از عملى كه موجب اذيت والدين شود، بايد احتراز كنند و در انجام واجبات و مستحبات لازم نيست والدين را مطلع سازند ولى اگر فرزند بكوشد تمام كارها را با اطلاع والدين و رضايت آن‌ها انجام دهد، بسيار خوب است.

[سؤال 12636] 789

2. شخصى سه دختر كبير 23 تا 25 ساله دارد و خود اين شخص مرد متديّن بى‌غرض و به وضع امروز هم آشنا است؛ ولى به دخترهاى خود اجازۀ حضور در نماز

جمعه را نمى‌دهد. در اين صورت وظيفۀ شرعى دخترها چيست؟ آيا به حرف پدرشان كه نسبت به آن‌ها واجب الاطاعه است امتثال نمايند و يا تمرّد نموده و به جماعت نماز جمعه بروند.

بسمه تعالى، اگر موجب اذيّت پدر نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12637] 789

3. تكليف شرعى دخترها در مورد روابط متعارف و يا اختلاط آن‌ها با اجانب و يا تحصيل علوم عربى و غيره از معلم مرد، بدون اجازۀ پدر چيست؟ آيا در اين موارد اجازۀ پدرشان كه ولىّ شرعى آن‌ها است و شوهر هم ندارند شرط است و يا خودشان اختيار دارند؟ آن‌ها مى‌گويند كه ما به سن بلوغ قانونى رسيده‌ايم و به همه چيز مختاريم؛ آيا اين درست است يا نه؟ و در صورت درست بودن پدر مى‌تواند نفقه ندهد يا نه؟

بسمه تعالى، اذيت پدر حرام است و لازم است دختر مراعات وظايف شرعيه خود را بكند؛ ولى اطاعت پدر در همه امور واجب نيست و بهتر است در مواردى كه احسان به پدر است مراعات او را بكند و در هر صورت اگر احتياج دارد، پدر بايد نفقه او را بدهد.

[سؤال 12638] ‘ 789

4. مفاد پنج آيۀ مباركه از اول سورۀ حجرات راجع به بزرگداشت و احترام مردم نسبت به حضرت ختمى مرتبت، نبىّ اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم، بوده كه حضرت بارى تعالى فرض و واجب فرموده مراسم ادب و احترام را من جميع الوجوه مردم در حق آن بزرگوار ارواحنا له الفداء اجرا و عمل نمايند. و حضرت رسول اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم هم فرمود: «أنا و على أبوا هذه الاُمّة»؛ و نيز فرمود: «حق على بن ابى طالب على اُمّتى كحق الوالد على الولد». آيا احكام اين آيات پنجگانۀ مذكور و فرمودۀ حضرت رسول صلى‌الله‌عليه‌و‌آله در مورد پدر هم نسبت به فرزندان خود جارى مى‌شود يا نه؟

آيا پسر و دختر در غير از واجب و حرام مجبور و ملزم هستند به اطاعت پدران خودشان يا نه؟

بسمه تعالى، حكم اين مسأله در مسأله قبل معلوم شد.

[سؤال 12639] 789

5. پدرى است متديّن به مناسبت نافرمانى فرزندان من حيث ما امر الله قصد دارد خانه و زندگى خودش را بفروشد هجرت نمايد و اولادها كه همه‌شان كبير شرعى هستند به كلى ترك نموده، در شهر ديگرى به زندگى خود ادامه دهد، ولى احتمال قوى دارد در اين صورت اولاد او اناثاً و ذكوراً بيچاره كرده و به فساد نزديك‌تر شوند؛ تكليف و وظيفه شرعى اين پدر چيست؛ آيا صبر نمايد اولادش بى‌بندوبار و بى‌ادب شوند.

بسمه تعالى، ترك اولاد و ارحام، قطع رحم و حرام است.

[سؤال 12640] 7377

2. اگر پدر و مادر انسان در زادگاهى كه در سؤال اول ذكر شد زندگى كنند و نه خودشان عبادت نمايند و نه تمايل به فراگيرى احكام اسلامى داشته و نه فرزندانشان را بر طبق موازين اسلامى تربيت نمايند و بعد از گذشت چهار سال از پيروزى انقلاب اسلامى آن را تأييد نكنند، چقدر وظيفۀ اطاعت از اين‌گونه والدين به عهدۀ فرزند مى‌باشد؟ آيا مى‌تواند در منزل آنان بماند يا قطع رابطه نمايد؟

بسمه تعالى، بايد قطع رحم نكند؛ ولى در وظايف شرعيه، اطاعت پدر و مادر [لازم] نيست و بايد شخص به وظيفه‌اش عمل كند، هرچند پدر و مادر راضى نباشند.

[سؤال 12641]‘ 1040

4. ما هي حدود طاعة الوالدين، وهل يجب طاعتهما في تطليق زوجته؟

بسم الله الرحمن الرحيم، لا تجب طاعتهما في تطليق الزوجة.

[سؤال 12642]‘ 105

3. اگر كسى بدون اجازه پدر و مادر پنج سال در حوزه قم درس بخواند و بعد از پنج سال ايشان براى زيارت پدر و مادر و براى تبليغ به خانه‌اش بر گردد، آيا درس خواندنش حرام است؟ در اين مدت پدر و مادر اذيت مى‌شوند، ولى از طرف ديگر كسى نيست كه براى رساندن احكام اسلام كافى باشد بلكه خيلى كم افراد هستند كه مسائل شرعيه را برسانند. وظيفۀ اين فرد چيست؟

بسمه تعالى، درس خواندن او حرام نيست؛ ولى اذيت پدر و مادر جايز نيست.

[سؤال 12643] 105

4. فردى براى مجتهد شدن به حوزه آمده است و از پدر و مادر اجازۀ درس خواندن هم دارد، ولى معلوم نيست كه اگر بعد از پنج سال براى ديدار پدر و مادر برود پاكستان، پدر و مادرش اذيت شوند يا نه؟ در اين صورت آيا ايشان مى‌تواند در حوزه علميه قم پنج سال مسلسل درس بخواند و بعد از پنج سال براى ديدار پدر و مادر برود؟ آيا پنج سال مسلسل درس خواندنش جايز است؟

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد.

[سؤال 12644] 3004

5. دخترى كه دستور جهاد ندارد، به اين صورت كه از پدر و مادر خود اجازه ندارد، چه وظيفه‌اى دارد؟ آيا بايد سكوت اختيار كند؟

بسمه تعالى، رعايت حقوق والدين را بنمايد.

[سؤال 12645] 3069

2. پدرم اصرار دارد كه به دانشگاه برگردم، خودم مايلم برنامۀ طلبگى را كه در مدت تعطيلى دانشگاه شروع كردم ادامه دهم، پدرم خيلى از طلبه بودن من ناراحت است، آيا بايد به امر پدرم به دانشگاه برگردم؟
3. پدرم اصرار دارد مقيم تهران باشم، ولى به خاطر محيط طلبگى در قم، مايلم درس طلبگى را در قم بخوانم. آيا بايد در تهران درس بخوانم يا در قم؟

بسمه تعالى، 2 و 3. اختيار با خود شما است؛ ولى از كارى كه موجب اذيت پدر و مادر باشد بايد احتراز كنيد.

[سؤال 12646] 2339

3. در مورد تحصيل علوم اسلامى (طلبگى) رضايت پدر و مادر از نظر شرعى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اعتبار ندارد.

[سؤال 12647] 1922

3. اگر پدر يا مادر از رفتن به نماز جمعه (در عصر غيبت) و يا نماز جماعت يوميه ممانعت كنند، تكليف فرزند چيست؟

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت آن‌ها نشود شركت جايز است.

[سؤال 12648]‘ 1710

3. اگر انسان به علت رفتار بد پدر و مادر، قلباً بى‌آن‌كه دست خودش باشد از آن‌ها بدش بيايد، نمازهايش به درگاه خدا قبول است يا خير؟

بسمه تعالى، بايد فرزند با نظر محبت به پدر و مادر مسلمان نگاه كند و بد آمدن از رفتار بد، غير از بد آمدن از خود شخص است.

[سؤال 12649]‘ 7012

2. آيا فرزند پسر مى‌تواند بدون اجازۀ پدرش به نماز جماعت حاضر شود؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12650] 7012

3. آيا فرزند پسر مى‌تواند بدون اجازۀ پدرش در نماز جمعه شركت كند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12651]‘ 5502

3. در صورتى كه دختر بخواهد به كردستان برود و با توجه به نياز شديد اين مناطق و رضايت ندادن پدر و مادر، حكم شرعى چيست؟

بسمه تعالى، اگر قبول مسئوليت بر او واجب نشده، بايد رضايت والدين را جلب كند.

[سؤال 12652] 5515

9. آيا شركت در دعاى كميل بدون اجازۀ پدر و مادر جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اجازه شرط نيست؛ ولى اگر موجب اذيت و ناراحتى والدين مى‌شود بايد كسب اجازه نمايند.

[سؤال 12653]‘ 3011

8. اگر پدر يا مادر، فرزند مكلّف خود را امرِ به انجام شبهه يا خوردن غذاى شبهه‌ناك نمايند، وظيفه‌اش چيست؟

بسمه تعالى، لازم نيست در اين جهت اطاعت كند.

[سؤال 12654]‘ 20

3. مسأله مهم ديگرى كه از حضرت‌عالى انتظار پاسخ آن را دارم اين است كه اگر پدرى معتقد به اين انقلاب نباشد و با آن و چهره‌هاى سرشناس روحانى آن، مخالفت صريح نمايد و آنان را توهين و مسخره كند و هنوز هم مرجعيت كسى را كه جامعۀ مدرسين حوزه علميۀ قم، آن را از او سلب كرده‌اند قبول داشته باشد و همسر و دخترانش را از رفتن به نماز جمعه باز دارد و بگويد راضى نيستم؛ با توجه به اين‌كه اين مسأله، از روى عناد است و جنبۀ به اصطلاح سياسى دارد نه مذهبى و اين شخص با رفتن همسر و دخترانش به هيچ‌جا مخالفت نمى‌كند و فقط با نماز جمعه بد است، آيا رفتن به نماز جمعه - آن هم در اين شرايط انقلاب كه لازم است زنان و مردان مسلمان و مؤمن طبق آيۀ شريفۀ قرآن در اين نماز عبادى سياسى شركت فعالانه

نمايند - براى همسر اين مرد يا دخترانش گناه دارد؟

بسمه تعالى، اذن و رضايت پدر لازم نيست ولى از كارى كه موجب اذيت او مى‌شود بايد اجتناب نمود.

[سؤال 12655] 6097

3. قرآن مى‌گويد به پدر و مادر نيكى كنيد و حتى به آن‌ها اُف نگوييد. آيا هرچه مادر در زندگى دخالت كند و پسر براى اين‌كه نخواهد او را ناراضى كند حرفى نزند و در اثر دخالت‌ها زندگيش از هم بپاشد، آيا منظور قرآن چنين بوده است كه هرچه او گفت، فرزند اطاعت كند؟

بسمه تعالى، اطاعت واجب نيست، ولى اذيت مادر حرام است.

[سؤال 12656]‘ 6052

2. لطفاً وظيفۀ شرعى يك زن متأهل را در برابر پدر و مادرش بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، وظيفۀ خاصى ندارد و براى خارج شدن از منزل بايد شوهر راضى باشد.

[سؤال 12657] 6044

2. آيا اگر همسرم راضى به فروختن نيم دانگ خانه‌اش شد، پدر همسرم حق دارند به او اجازه ندهند و يا سند آن را كه نزد خودشان است، در اختيار وى قرار ندهند؟

بسمه تعالى، حق ندارند.

[سؤال 12658] 7374

2. حكم سيگار كشيدن در تمامى مقاطع سنى بدون اجازه و راضى بودن والدين.

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت والدين باشد جايز نيست.

[سؤال 12659]‘ 7277

4. انجام كارى براى اسلام در صورتى كه پدر و مادر جلوگيرى كنند، بدون اجازۀ

آن‌ها مجاز است يا خير؟ «البته پدر و مادر نه اين‌كه با اسلام و انقلاب بد باشند، بلكه به خاطر اين‌كه يكى از فرزندان در جبهه است، مى‌گويند او بيايد و بعد، شما برو».

بسمه تعالى، در غير واجبات بايد از كارى كه موجب اذيت والدين مى‌شود خوددارى نمايند.

[سؤال 12660]‘ 6998

4. اگر پدر و مادر از گوش دادن به راديو و موسيقى‌هاى آن نهى كنند آيا مخالفت با والدين جايز است؟

بسمه تعالى، حفظ احترام والدين در ترك مخالفت آنان مطلوب است.

[سؤال 12661]‘ 1540

3. رفتن به نماز جمعه و دعاى كميل در صورتى كه پدر راضى نباشد چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت والدين مى‌شود بايد كسب اجازه كنند.

[سؤال 12662]‘ 91

5. اگر پدر فرزندش را از عملى نهى كند آيا ارتكاب آن عمل در صورتى كه پدر از انجام آن مطلع نمى‌شود، حرام است؟

بسمه تعالى، در عمل غير واجب اگر موجب اذيت پدر باشد جايز نيست.

مسائل اجتماعى بانوان

اشاره

[سؤال 12663] 7337

بسمه تعالى

1. آيا شما سوار شدن زن را روى موتور با محرمش مكروه مى‌دانيد؟ يا خير؟

با توجه به جو اتوبوس‌ها و تاكسى‌ها كه انسان ناخواسته تنش به نامحرم برخورد مى‌كند، براى كسى كه استطاعت خريدن ماشين را هم ندارد آيا در اين صورت عمل به كدام (سوار شدن موتور يا استفاده از اتوبوس) بهتر است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. آيا اهل كتاب جزو كسانى هستند كه اصل نجاست در مورد اينان صدق كند؟

بسمه تعالى، نجس هستند.

شركت بانوان در اجتماعات و فعاليت در ارگان‌هاى اسلامى

[سؤال 12664] 7338

بسمه تعالى 8 / 9 / 1361

پس از عرض سلام، عرايضم را به خدمتتان مى‌رسانم.

1. مى‌خواهم بپرسم كه آيا رفتن زنان و دختران جوان، به مسجد و نماز جمعه جايز هست يا نه؟ اگر جايز هست در چه مواردى و اگر جايز نيست در چه مواردى؟ و سخنان امام كه در رابطه با مسجد مى‌فرمايند: «مسجد سنگر است، سنگرها را خالى نگذاريد و امروز يك روز استثنايى است»، آيا خطاب به خواهران هم هست؟ خواهشمندم براى روشن شدن اين موضوع، مرا يارى فرماييد و جواب قانع كننده‌اى به من بدهيد.

بسمه تعالى، خواهران هم مثل برادران، مى‌توانند با مراعات موازين شرعيه، در اجتماعات شركت كنند.

2. اگر انسان در انجام دادن يك كار يا يك مسأله دينى، شك كند كه آيا اگر اين طور انجام دهم صحيح است، يا اگر آن طور كنم درست است و در عين حال مدتى طول بكشد، چه كار بايد بكند؟

بسمه تعالى، در مدت مزبور احتياط نمايند.

[سؤال 12665] 7339

بسمه تعالى

دفتر امام، مدّ ظله، احتراماً سؤال مى‌شود:

جلسۀ قرآنى است كه حدود 70 تا 80 نفر در آن به طور مرتب شركت مى‌نمايند؛ در شب‌هاى احيا به 500 تا 600 نفر مى‌رسد. از اين تعداد، حدود 3 - 4 نفر با وضعى خاص در جلسه حضور پيدا مى‌كنند. در اين ميان يكى از خانم‌ها اعتراض كرده است كه بايد از ورود اين چند نفر جلوگيرى شود. خانم مدير جلسه در جواب گفته است كه از بدو تأسيس اين جلسه (17 - 18 سال پيش) تا به حال، اين مجمع توانسته است اين‌گونه افراد را ارشاد نمايد. اميد است كه اينان نيز ارشاد شوند؛ ولى اين جواب مورد قبول آن خانم واقع نشده؛ لذا استفتا مى‌شود كه چه بايد كرد؟ آيا بايد از ورودشان جلوگيرى شود يا حضورشان در جلسه اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، اگر مجلس زنانه است و مفسده‌اى بر آن مترتّب نمى‌شود اشكال ندارد.

[سؤال 12666] 7340

بسمه تعالى

با عرض سلام، مى‌خواستم مطلبى را مطرح كنم و از شما خواهش مى‌كنم كه توضيح دهيد. بدون مقدمه شروع مى‌كنم.

در كتاب خلاصۀ مطالبى از دين اسلام، منتخب عين الحياة علامۀ مجلسى - اعلى الله مقامه - تأليف سيد محمدباقر نجفى يزدى، جلد پنجم، صفحۀ 394 چنين آمده كه چند كار براى زنان لازم و جايز نيست، كه از جملۀ آن‌ها، حاضر شدن به نماز جمعه، و

نماز جماعت و عيادت مريض و تشييع جنازه است. و در كتابى ديگر خوانده و در سخنرانى‌ها شنيده‌ام كه پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله، كارهاى داخل خانه را براى حضرت فاطمه عليهاالسلام، و كارهاى خارج از خانه را براى امام على عليه‌السلام قرار داده بودند.

درحالى كه در جامعۀ كنونى، ما هم اكنون مى‌بينيم علاوه بر اين‌كه زنان در تظاهرات و نماز جمعه و عيادت مريض و تشييع جنازه شركت مى‌كنند، به كارهاى خارج از خانه نيز مشغول مى‌باشند. از شما خواهش مى‌كنيم در اين مورد توضيح بيشتر داده و با توجه به اين‌كه هم در جوامع قديم و زمان رسول اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله، و هم در اين زمان، جامعه احتياج به خدمت زنان دارد، آيا تكليف زن‌ها اين است كه در خارج از منزل كارى نكنند؟

تا آن‌جا كه من اطلاع دارم، كار زنان در صدر اسلام، اكثراً محدود به داخل خانه بوده، ولى امروزه ما - حتى در جامعه خودمان - شاهديم كه زنان در خارج از خانه نيز فعاليت گسترده دارند. خواهشمندم توضيح دهيد. متشكرم

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، شركت بانوان در تظاهرات و مراسم جمعه و جماعات، با مراعات وظايف شرعيه مانع ندارد.

[سؤال 12667] 7346

3. آيا حالا رفتن زنان براى تظاهرات و شركت كردن آن‌ها در اين‌گونه اجتماعات درست است يا نه؟ وظيفۀ زنان در زمان كنونى چيست؟

بسمه تعالى، با حفظ جهات شرعيه جايز است.

[سؤال 12668]‘ 5657

4. در تظاهرات دينى شركت زنان را صلاح مى‌دانيد يا خير؟

بسمه تعالى، در كارهايى كه احتمال مى‌رود خطر به همراه داشته باشد زنان نبايد شركت كنند.

[سؤال 12669]‘ 3049

3. فعاليت خواهران در ارگان‌هاى اسلامى و در صورت ضرورت تماس با برادران چگونه است؟

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب واجب و اجتناب از تماس‌هاى مفسده‌آميز اشكال ندارد.

شركت بانوان در جبهه

[سؤال 12670] 7341

بسمه تعالى

سؤال اين‌جانب، دربارۀ وظيفۀ زن در جامعه، به خصوص جامعۀ امروزى مى‌باشد كه بسيارى از زنان جامعۀ كنونى ما مايلند كه در جبهه‌ها فعاليت كنند - در رشته‌هاى گوناگونى مثل كمك‌هاى اوليه - و يا در بيمارستان‌ها خدمت كنند. لطفاً نظرتان را در اين مورد بفرماييد؟ و اگر جايز نيست كه زن به جبهه برود، پس از چه راهى مى‌تواند به اسلام و مسلمين خدمت كند كه برابر جانبازى‌هاى برادران رزمنده در جبهه باشد؟ البته اين موضوع هم مهم مى‌باشد كه تربيت نسل آينده، خدمت بزرگى به اسلام است، ولى اين وظيفه را همۀ مادران جامعۀ ما انجام داده و مى‌دهند. لطفاً بفرماييد كه در كنار آن، چه كارهاى ديگرى بر عهدۀ زنان است و آيا رفتن به جبهه براى زن ممنوع است و يا نه؛ و نظر شما و اسلام و قرآن در اين مورد چيست؟ منتظر راهنمايى‌هاى شما هستيم.

بسمه تعالى، بزرگ‌ترين وظيفۀ زن، كوشش در انجام وظايف شوهردارى و تربيت صحيح و اسلامى فرزندان است؛ و شركت در خدمات اوليۀ درمانى با مراعات كامل حجاب شرعى و در صورتى كه شوهر داشته باشد، با اجازۀ شوهر مانع ندارد. ان شاء الله موفق باشيد.

كار كردن بانوان در مراكز و ادارات

[سؤال 12671] 7342

بسمه تعالى

خدمت رهبر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

پس از عرض سلام، بقاى عمرتان را از ايزد متعال خواستارم. دخترى حدود 16 ساله هستم. از اوايل انقلاب تا كنون دلم مى‌خواست به نحوى به پيشبرد انقلاب كمك نمايم. چندى پيش خبرنگارى از طرف سازمان راديو و تلويزيون جمهورى اسلامى به دبيرستان ما آمد. بعد از كمى صحبت با من، مرا براى گويندگى تلويزيون انتخاب كرد. قرار است روز چهارشنبه به اتفاق او به سازمان برويم. از آن زمان من در كشمكش سختى به سر مى‌برم. از طرفى فكر مى‌كنم شايد بتوانم با اين كار كمكى به انقلاب نمايم و راه را براى آنان كه قصد سوء استفاده را دارند، ببندم و از طرفى فكر مى‌كنم، شايد مورد امتحان خداوند قرار گرفته‌ام و چون زن تا حدودى از نظر پوشش و صحبت كردن محدود است؛ شايد اين كار تا حدودى از نظر اسلام مطرود باشد، به خصوص اين‌كه اين مطلب را با يكى از دبيران مورد اعتمادم در ميان گذاشتم و او اين كار را رد كرد، و من نيز مى‌ترسم از امتحان رو سياه بيرون بيايم و حال آن‌كه يك مسلمان بايد تسليم و مطيع خداوند باشد. اما من به دليل عشقى كه به خدا دارم، نه به دليل ارتجاع، حاضرم از هر نوع كارى، با كمال ميل بگذرم، حتى اگر مطابق ميلم باشد. و نه اين‌كه كارى كرده باشم، بلكه اين يك مسئوليت است. از شما تمنا دارم زودتر پاسخ نامۀ مرا بدهيد. نهايت تشكر و ارادت را دارم و سلامتى شما را از خداوند خواستارم. خواهشمندم جواب نامه را صريح و روشن بنويسيد.

بسمه تعالى، اصل شغل مانع ندارد، ولى بايد كاملاً مواظب وظايف شرعيه خودتان باشيد، از جمله از خلطه و آميزش با مرد اجنبى اجتناب نماييد.

[سؤال 12672] 7343

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت حجت الاسلام والمسلمين، سيد العلماء والمجتهدين، رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، دامت بركاته سلام عرض مى‌نمايم، و پس از عرض سلام، سلامتى آن رهبر كبير اسلام و خانوادۀ محترمه را از ايزد منّان خواهانم. و اميدوارم در زير سايۀ حق تعالى و ولى عصر حجة بن الحسن - ارواحنا فداه - تندرست و سرفراز باشيد و تا انقلاب حضرت مهدى - عجل الله تعالى - و در كنار ايشان به سر بريد. اين‌جانب از حضور مباركتان سؤال شرعيه دارم، كه از محضرتان خواهانم پاسخ دهيد.

آيا خانم‌ها در جمهورى اسلامى از نظر اسلام، مى‌توانند در محلى مشغول كار شوند، كه در آن‌جا مرد هم كار مى‌كند، مثل بيمارستان كه هم دكتر مرد و هم دكتر زن مى‌باشد. آيا زن مى‌تواند در آن بيمارستان، در حالى كه بعضى از مريضان هم مرد هستند، كار كند؟

از جواب دادن شما به اين مشكل، از صميم قلب تشكر مى‌نمايم. خدا يار و مددكارتان باد، خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، حتى كنار مهدى، خمينى را نگهدار، از عمر من بكاه و به عمر او بيفزا

بسمه تعالى، اشكال ندارد ولى بايد مراعات موازين شرعيه، از حجاب و غير آن بشود.

[سؤال 12673] 7344

بسمه تعالى 3 / 10 / 1361

حضور محترم دفتر امام، با درود فراوان به رهبر كبير انقلاب، و با اميد پيروزى رزمندگان اسلام، در جبهۀ حق عليه باطل

اين‌جانب دانشجوى رشتۀ پرستارى، از آن‌جايى كه در محيط بيمارستان، دچار

مسائل مختلف شرعى مى‌شويم و مرجع كاملاً مورد اعتمادى در دسترس نداريم كه مرتب بتوانيم با آن در تماس باشيم، لذا تصميم گرفتم با اين دفتر محترم مكاتبه كنم، تا در مورد مسائل شرعى كه مى‌بايست در محيط بيمارستان توسط كاركنان بيمارستان، خاصه پرستاران - كه در ارتباط مستقيم با بيماران مى‌باشند - رعايت شود، راهنمايى شويم. متأسفانه بيمارستان به خاطر وضع خاصى كه دارد، در اجراى مسائل شرعى داراى محدوديت‌هايى است كه تكليف شرعى ما را مختل مى‌كند. مثلاً در يك بخش از بيمارستان، كه به فرض، تعداد 32 تخت وجود دارد، از اين 32 تخت 28 نفر مرد و فقط 4 نفر آن‌ها زن است. با توجه به اين‌كه پرستاران اكثراً زن هستند و بسيارى از كارهاى بيماران مرد، به عهدۀ پرستار زن مى‌باشد، خصوصاً در روزهاى حمله، كه تمامى رزمندگان مرد هستند و احتياج شديد به كمك دارند. در ضمن راجع به يونيفورم پرستاران و رنگ آن (در مورد دانشجويان پرستارى، مانتو بنفش مايل به قرمز، مقنعه، شلوار و كفش سفيد) نيز نمى‌دانيم كه آيا از لحاظ شرعى، اشكال دارد كه با اين وضع در بيمارستان حاضر شويم يا خير؟

خواهشمندم مسائل مختلفه‌اى را كه بايد در بيمارستان رعايت شود، در اختيار اين‌جانب و ديگر خواهران پرستار قرار دهيد. توضيح آن‌كه ما عده‌اى از دانشجويان پرستارى هستيم، كه هنوز دورۀ كارآموزيمان در بيمارستان شروع نشده است. بنابراين خواهشمنديم تا قبل از رفتنمان به بيمارستان (يعنى دو ماه ديگر) جواب اين نامه را ارسال فرماييد. با تشكر فراوان، من الله التوفيق

بسمه تعالى، با حفظ حجاب و موازين شرعى، اشكال ندارد.

[سؤال 12674] 7345

بسمه تعالى

امام امت! خمينى بت‌شكن! پس از عرض سلام و درود و تحيّت دائم بر شما، سؤالى كه برايم مطرح شده است را بيان مى‌كنم.

بارها خودمان شاهد بوده‌ايم كه شما در سخن‌هاى گران‌بهايتان از وظيفۀ اصلى زن، يعنى مادر بودن سخن گفته‌ايد و آنچه از فطرت و غرايز او ناشى مى‌شود نيز، همان تربيت صحيح فرد و تحويل دادن افرادى متعهد و صالح به اجتماع مى‌باشد. مسأله‌اى كه مطرح است اين است كه ما در مقابل نياز جامعه به مشاغلى همچون پزشك زنان و از اين قبيل قرار داريم كه براى زن‌هاى ما و آن‌ها كه بتوانند به اين درجه از تحصيل برسند، واجب كفايى محسوب مى‌شود. حال يك زن كه آمادگى پذيرفتن هر يك از اين وظايف را دارد، با توجه به وظيفۀ اصلى‌اش بايد چه كند؟ آيا صحيح است كه با سپردن كودك به مهدكودك و يا جاهايى از اين قبيل، ساعت‌هايى از بچه دور باشد، در صورتى كه اين امر خللى در تربيت صحيح كودك ايجاد نمى‌كند؟ و اگر اين عمل از نظر اسلام صحيح نيست، تكليف مشاغل مورد نياز ما در جامعه كه به وسيلۀ زنان تأمين مى‌گردد چه مى‌شود؟ البته در اين بين، هدف فقط و فقط خدمت به اسلام و پيشبرد انقلاب است و ان شاء الله صفات پليد انسانى در انجام اين اعمال دخالتى ندارند.

بسمه تعالى، در فرض مزبور مانع ندارد.

[سؤال 12675] 3679

2. كار كردن براى زن‌ها با حجاب شرعى در دستگاه حكومت هند، مثل معلمه شدن در مدارس و كار در باقى اداره‌ها جايز است يا خير؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، با رعايت ضوابط شرعى و حجاب واجب اسلامى، اشكال ندارد.

[سؤال 12676] 368

3. آيا كار كردن زنان در اداراتى كه بايد با مردها مرتباً برخورد داشته و حتى در يك اتاق باشند از نظر شارع مقدس اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، با رعايت وظايف شرعيه و نبود مفسده اشكال ندارد.

[سؤال 12677] 5606

2.

آيا كاركردن زن صحيح است؟

3.

آيا شغل‌هايى كه امروزه در جامعه براى زن وجود دارد، از قبيل كارهاى جهاد و سپاه و بسيج، كه يك دختر با دو پسر، و يا كمتر و زيادتر در يك ماشين مى‌نشينند و به روستاها مى‌روند، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، 2 و 3، كار و شغل براى زن مانع ندارد، ولى بايد از اختلاط با نامحرم اجتناب شود.

[سؤال 12678]‘ 1862

4. امام عزيز آخرين سؤالم در رابطه با وظيفۀ زن در عصر حاضر است. اگر امكان دارد بفرماييد كه مهمترين وظيفۀ يك زن در جامعۀ كنونى چيست؟ و در رابطه با خودم كه مدير يك مدرسه مى‌باشم نظرتان چيست؟ آيا خانه نشستن و فرزند بزرگ كردن بهتر از شغل مديريت است يا خير يا توأماً؟ كه البته توأماً به طورى كه مى‌دانيد، مقدارى قصور خواهد شد در هر دو وظيفه؛ يكى مادرى و يكى مديريت. لذا بفرماييد كدام ارجح مى‌باشد؟ هرچه شما بفرماييد، مطمئن باشيد كه به‌جان، پذيراى آن مى‌باشم.

بسمه تعالى، با رسيدگى به امر فرزند، به قدر امكان از خدمت اجتماعى كوتاهى نشود.

تحصيل و تدريس بانوان

[سؤال 12679] 7346

بسمه تعالى

1. آيا درس خواندن زنان در دانشگاه جايز است؟ در صورتى كه در دانشگاه امكان پوشانيدن چهره و دست‌ها نيست و لازم است كه با استادها كه تقريباً همه‌شان مرد هستند، در تماس باشد و در كلاس‌هايى كه دخترها و پسرها با هم هستند شركت كند

و سرويس‌هاى دانشگاه را كه مختلط است و بيشتر اوقات خيلى شلوغ است، سوار شود و امثال اين. و از طرفى هم الآن و هم در آينده، با داشتن مدرك براى دبير بودن، امكان تبليغ اسلام و حتى الامكان جلوگيرى از انحرافات باشد و اكنون براى خودش فساد به همراه نداشته باشد.

بسمه تعالى، با فرض عدم مفسده و مراعات حجاب اسلامى و ساير وظايف مانع ندارد.

2. آيا رانندگى كردن براى زن در اين شرايط جايز است؟ در صورتى كه لازمۀ آن، كارهايى از قبيل تعمير كردن ماشين، به تعميرگاه بردن آن، بنزين زدن، تصادف كردن و... است و نبودن آن لازمه‌اش اين است كه منتظر تاكسى بماند، سوار تاكسى بشود و احتمالاً كنار مردها بنشيند و امثال اين.

بسمه تعالى، با رعايت تكاليف شرعيه، اشكال ندارد.

3. آيا حالا رفتن زنان براى تظاهرات و شركت كردن آن‌ها در اين‌گونه اجتماعات درست است يا نه؟ وظيفۀ زنان در زمان كنونى چيست؟

بسمه تعالى، با حفظ جهات شرعيه جايز است.

4. در مورد حجاب و اندازه‌اى كه بايد رعايت كرد، آيا گردى صورت از چادر يا روسرى پيدا شود اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر تمام بدن به استثناى وجه و كفّين پوشيده باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12680] 7347

بسمه تعالى

خدمت رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

امسال ديپلم مى‌گيرم و تصميم دارم براى ادامۀ تحصيل در دانشگاه، رشتۀ دندان پزشكى را انتخاب كنم. با اين‌كه اين رشته مورد علاقۀ من است، مى‌خواستم بدانم كه در دين مبين اسلام، اين شغل براى زنان اشكالى ندارد يا دارد؟

در پايان سلامتى امام و بقاى اسلام را از خداى داناى توانا خواستارم.

بسمه تعالى، تحصيل در رشتۀ دندان‌پزشكى مانع ندارد، لكن بايد مراعات وظايف شرعيه را بنماييد.

[سؤال 12681] 7348

بسمه تعالى

دفتر استفتاى امام

اين‌جانب مربى فنى در رشته ارتباطات راديويى مايكروويو با يازده سال سابقه خدمتى و هشت سال سابقه تدريس در اداره آموزش شركت مخابرات هستم. از آن دفتر محترم درخواست استفتاى امام را در مورد تدريس خانم به آقايان با رعايت كليه موازين شرعى و اسلامى خواستارم. در خاتمه به اطلاع مى‌رسانم كه رشته مورد تدريس اين‌جانب بسيار تخصصى بوده و به راحتى نمى‌توان فردى را جهت تدريس، جانشين اين‌جانب نمود، ولى رئيس اداره كل آموزش مخابرات با وجود تأييد اين‌جانب از لحاظ تعهد اسلامى، صرفاً به دليل زن بودن اين‌جانب و نياز مبرم اداره به اين‌جانب از رفتن به كلاس جهت تدريس جلوگيرى مى‌نمايند. خواهشمند است استفتاى امام را در اين مورد اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، با حفظ حجاب و مراعات موازين شرعيه مانع ندارد.

[سؤال 12682] 7349

بسمه تعالى

آيا زن مى‌تواند علوم اسلامى را تحصيل نمايد و به مقام اجتهاد برسد؟

بسمه تعالى، تحصيل علم براى عموم آزاد است.

[سؤال 12683] 7350

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، پس از سلام و آرزوى طول عمر براى شما، خواهشمندم به دو سؤال زير پاسخ دهيد:

1. با توجه به اين‌كه در آيندۀ نزديك دانشگاه‌ها باز خواهند شد و آموزش تخصصى براى جوانان كشور ضرورى است، آيا رفتن به دانشگاه ضرورى و بر حسب

وظيفه است، و حتى اگر در رشته‌هاى غيرتخصصى باشد يا نه؟

2. براى خواهرانى كه در حوزه‌هاى علميه قم مشغول تحصيلند، حوزه ارجح است يا دانشگاه؟ و در ضمن، در صورت امكان رهنمودى براى خواهران طلبه بفرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته، با تشكر

بسمه تعالى، موارد مختلف است و تشخيص اهميت موكول به نظر خود شخص است.

[سؤال 12684] 7351

بسمه تعالى 29 / 10 / 1360

محضر مبارك امام خمينى، حفظكم الله تعالى

1.

اگر آقايان و بانوان جهت تدريس به صورت جدا در يك سالن بنشينند، جايز است يا خير؟

2.

آيا شركت زنان در نمازهاى يوميه و جمعه كراهت دارد يا خير؟ در شرايط فعلى چطور؟

بسمه تعالى، با نبود مفسده مانع ندارد.

[سؤال 12685] 7352

بسمه تعالى 4 / 8 / 1360

با سپاس بى‌حد از خداوند كريم كه نخست پيامبران و بعد از ايشان امامان را براى راهنمايى ما فرستاد و آنگاه كه امام مهدى به فرمان خدا غايب گشت، نايبان آن امام راهنمايى ما را به عهده گرفتند تا حال كه امام خمينى نيابت آن امام را به عهده دارد و با تشكر از شما كه دائماً در سنگر ارشاد و راهنمايى ما استوار و پابرجاييد و آنى آن را خالى نمى‌گذاريد. سؤالاتى برايم بود كه فكر كردم بهترين راه اين است كه از شما چاره‌جويى نمايم؛ لذا پرسشى را در زير قيد مى‌كنم تا از آنچه كه شرعاً جواب آن است ما را مستفيض فرماييد.

من مدير دبستان پسرانه روستاى محل زندگى‌ام هستم كه يك دبستان پسرانه بيشتر ندارد و به علت كمى آموزگار مرد، بعضى سال‌ها آموزگار زن مى‌فرستند. خواستم تكليف مرا از نظر شرعى بيان كنيد و نيز حقوق دريافتى من شرعاً به چه صورت است؟

بسمه تعالى، تدريس با مراعات حجاب اشكال ندارد.

[سؤال 12686] 7353

بسمه تعالى

سلام عليكم، حضور رهبر كبير انقلاب امام خمينى

بدون مقدمه به عرض جناب‌عالى مى‌رسانيم كه حدود 8 الى 9 ماه پيش از طرف سپاه دزفول كلاس آموزش خصوصى طراحى پى‌ريزى شد. اين آموزش - با كلى استفاده از هزينۀ سپاه - مى‌رفت تا كامل شود كه مسئول محترم روابط عمومى سپاه تعويض گرديد و اين مسئول با ادامۀ كلاس مخالفت كردند و دلايل ايشان هم اين بود كه از نظر شرع اسلام صحيح نيست كه مربى خواهران، يكى از برادران باشد.

با توجه به لزوم تبليغات در جهت صدور و نشر انقلاب اسلامى و نبودن مربى خواهر در زمينۀ هنرى (بايد اشاره كرد كه هدف از تشكيل اين كلاس، تربيت مربى است، به خصوص در اين زمان كه نياز شديد به كادر آموزشى احساس مى‌شود. مدتى پيش بسيج خواهران دزفول درصدد بود كلاس‌هاى هنرى تشكيل دهد كه به علت نبودن مربى، به خصوص در زمينۀ طراحى، اين برنامه معلّق ماند) حال از مقام رهبريت و مرجعيت استدعا داريم با فتواى خويش ما را در اين امر راهنمايى و يارى فرماييد.

ضمناً اين مسأله (شرعى بودن اين نوع كلاس‌ها) تا كنون براى تمامى ارگان‌ها در سراسر كشور لاينحل و مبهم مانده است. والسلام على من اتبع الهدى

بسمه تعالى، اگر آموزش مستلزم عمليات است، مربى خواهران بايد مرد نباشد.

[سؤال 12687] 7354

بسمه تعالى

حضور رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، با عرض سلام

اين‌جانب مربى بخش فيزيك دانشكدۀ علوم دانشگاه مشهد، به كار تدريس در دانشگاه اشتغال دارم. نظر به اين‌كه اكثريت شاگردان كلاس‌هاى دانشكده را دانشجويان پسر تشكيل مى‌دهند، براى من و خواهران همكارم اين سؤال مطرح است كه آيا اين كار از نظر شرعى اشكال دارد يا خير؟ لباس ما ضمن تدريس - به طور معمول - روپوش و شلوار و روسرى مى‌باشد. مستدعى است كه تكليف ما را از نظر شرعى روشن بفرماييد.

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب اسلامى و رعايت مقررات شرعى مانع ندارد.

[سؤال 12688] 7355

بسمه تعالى 15 / 2 / 1361

1. زنى كه مى‌خواهد به تحصيل خود ادامه دهد كه بعدها شغلى انتخاب كند ولى فعلاً ادامۀ تحصيل ملازم با اين است كه با مرد نامحرم روبه‌رو شود - مثلاً در دانشگاه نزد مرد درس بخواند يا اين‌كه با مردها در يك كلاس باشد - همچنين تحصيلى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با مراعات وظايف شرعى و نبود مفسده مانع ندارد.

2. تراشيدن صورت با تيغ يا با ماشينى كه مثل تيغ از ته مى‌تراشد حرام است يا چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بنا بر احتياط واجب بايد ترك شود.

3. كسانى كه اصلاً خمس نداده و نمى‌دهند وظيفۀ همسايه و خانوادۀ آن‌ها چيست؟

بسمه تعالى، آن‌ها را امر به معروف نمايند.

4. بچه‌هاى بالغ يا جوان‌هايى كه در اثر ضعف مفرط، روزه گرفتن برايشان سخت است يا زخم معده دارند چه بكنند؟

بسمه تعالى، اگر روزه ضرر دارد نبايد بگيرند.

5. بازى كردن با آلات قمار در صورتى كه قصد برد و باخت در كار نباشد و فقط صرف بازى كردن است، جايز است؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12689] 7356

بسمه تعالى 14 / 5 / 1361

خدمت رهبر مستضعفين

احتراماً؛ معروض مى‌دارم اين‌جانب دانشجوى سال اول تربيت معلم مى‌باشم و در تاريخ 7 / 5 / 1361 با آقايى كه آموزگار يكى از دهات شهرستان بجنورد است ازدواج نموده‌ام و بر اساس سهميه‌بندى، دانشجويان را به استان يزد منتقل نموده‌اند و بعد از فارغ التحصيل شدن، پنج سال ديگر بايد در استان يزد تدريس نمايم و همسرم نيز در استان خراسان مى‌باشد، با توجه به شرع مقدس اسلام آيا به نظر شما اين‌جانب چه كنم؟ آيا درست است كه از همسرم هفت سال دور بمانم؟ خواهشمندم نظرتان را با توجه به شرع اسلام اعلام داريد.

بسمه تعالى، با رعايت ضوابط اسلامى و اجازۀ شوهر اشكال ندارد.

[سؤال 12690]‘ 2144

3. اگر معلم ناچار باشد كه در يك اتاق، يك زن را درس بدهد و بالعكس (البته با رعايت جهات شرعى) جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، با نبود مفسده و مراعات موازين شرعيّه اشكال ندارد و خلوت با اجنبيه جايز نيست.

[سؤال 12691] 836

6. خانمى كه مشغول به تحصيل در دانشگاه مى‌باشد و به جز ايشان، بقيۀ افراد كلاس، مرد هستند و كار تئورى و عملى هم به طور مشترك بايد انجام دهند، آيا ادامۀ

تحصيل با اين وضعيت جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب شرعى اشكال ندارد.

[سؤال 12692] 7362

2. آيا براى زن تربيت كودك افضل است يا تدريس در مدارس و بيمارستان‌ها؟

بسمه تعالى، موكول به تشخيص خود او است.

رانندگى بانوان

[سؤال 12693] 7357

بسمه تعالى

حضور محترم امام خمينى، سلام عليكم

اميدوارم كه حال شما خوب و هيچ‌گونه كسالتى نداشته باشيد و اميدوارم كه هميشه در كارهاى شرعى الهى موفق و پيروز باشيد.

از حضور شما تقاضا مى‌كنم كه لطف فرموده و به چندين سؤال اين فرزند كوچك خود جواب بدهيد.

1. مى‌خواستم بدانم آموزش رانندگى براى خانم‌ها شرعاً اشكال دارد؟ چون من علاقۀ زيادى به يادگيرى رانندگى دارم، نه براى اين‌كه راننده باشم فقط براى مواقع ضرورى كه ممكن است اگر مردى راننده اتومبيل باشد، گناهى پيش بيايد، ولى اين طور كه مى‌دانم هيچ‌كدام از مراجع، اجازۀ اين امر را نمى‌دهند. البته يقين ندارم كه چنين چيزى درست باشد و شما هم در يكى از فرمايشات خود فرموده‌ايد كه آموزش رانندگى را ياد بگيريد. آيا اين فرمان، شامل خانم‌ها هم مى‌شود يا خير؟ لطفاً جواب مرا در اين مورد بفرماييد.

بسمه تعالى، رانندگى براى بانوان با نبود مفسده اشكال ندارد.

2. در رساله‌ها مسائلى هست كه نماز قضاى پدر، بر پسر بزرگ‌تر واجب است. پس اگر مادرى خداى

نكرده كوتاهى كرده و يا به دلايلى نماز قضا دارد، بعد از موت او چه مى‌شود؟ چون من در رساله جواب خود را پيدا نكردم، اين سؤال را از شما مى‌پرسم. و اگر نماز قضاى زن به عهدۀ هيچ كس نيست، فلسفۀ اين چيست؟

بسمه تعالى، قضاى نماز و روزه مادر، بر پسر بزرگ‌تر واجب نيست.

3. چندى پيش كتابى خواندم و در يكى از صفحه‌هاى آن حديثى از يكى از امامان بود كه نوشته بودند: در روز قيامت، سه طايفه‌اند كه خداوند با آن‌ها تكلّم نمى‌كند. يكى، آن‌ها كه موى صورت خود را مى‌كنند و دوم، آن‌هايى كه استمناء مى‌كنند و سومى را يادم نيست و شما اين‌را مى‌دانيد كه يكى از آرايش‌هاى زنان، برداشتن موى صورت خود است. مى‌خواستم بدانم منظور از اين حديث، زنان هستند يا مردان؟

بسمه تعالى، آرايش به نحو مزبور حرام نيست، مگر آن‌كه فساد داشته باشد.

4. مى‌خواستم بدانم رنگ موهايى كه زنان گاهى براى رنگ كردن موى سر و ابروى خود به كار مى‌برند، مانع از وضو و غسل است يا خير؟ البته رنگ‌هايى كه در ايران توليد نمى‌شوند و رنگ‌هاى غير طبيعى منظورم هست.

بسمه تعالى، مجرد رنگ بدون جرم مانع نيست.

[سؤال 12694] 7358

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، پس از عرض سلام، لطفاً نظرتان را راجع به رانندگى - با توجه به نيازى كه احساس مى‌شود در مواقع ضرورى - براى بانوان بفرماييد.

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب شرعى مانع ندارد.

[سؤال 12695] 7359

بسمه تعالى

خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى، اميد مستضعفان جهان، نايب بر حق امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، امام امت و مرجع عالى‌قدر و شريف المقام حضرت آيت الله امام خمينى

با عرض سلامى گرم، به گرمى آفتاب كه از اعماق دل بر مى‌خيزد، و با آرزويى

بزرگ كه به ديدار شما نائل آييم، سؤالى را كه در شرع اسلامى مى‌بايست از مرجع تقليد الهام گرفت بيان مى‌داريم و آن اين است كه آيا تعليم رانندگى خانم‌ها و اين‌كه خانم‌ها خود رانندگى فرا گرفته و وسيله نقليه‌اى را اختيار نمايند، خلاف قوانين اسلامى است يا خير؟

البته اين موضوع از طرف دفتر آن جناب پرسش شده، و جواب گرفته شده است، اما چون برخى از خانم‌هايى كه در امر تدريس علوم اسلامى فعال مى‌باشند، با اين موضوع - يعنى رانندگى خانم‌ها - مخالفند، نيك يافتيم كه اين حكم را از دست خط شريف خود شما دريافت داريم، تا سند محكمى بر پاسخ بدين سؤال باشد.

بسمه تعالى، با مراعات كامل حجاب شرعى و اجتناب از محرمات خارجى، اشكال ندارد.

[سؤال 12696] 7360

بسمه تعالى 9 / 2 / 1361

محضر مبارك امام امت، خمينى بت شكن، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

دفتر امام! ضمن سلام و با تشكر از زحمات بى‌دريغ شما، سؤالاتى چند برايمان ايجاد شده، خواهشمنديم در مورد رفع اين سؤالات مرا يارى نماييد:

1. آيا آموزش رانندگى براى زنان و گرفتن گواهى (امتحان) جايز مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب و نبود مفسده مانع ندارد.

2. حجاب متداول در مدارس و ادارات كه مقنعه و روپوش بلند است، اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر مقدار واجب را مى‌پوشاند مانع ندارد.

3. جمع‌آورى تمبرهاى اسلامى جايز است يا نه؟ و بعداً خريد و فروش آن چطور مى‌باشد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

4. گوش دادن به سرودهاى آهنگ‌دار چه صورتى دارد؟ (آن‌هايى كه در راديو و تلويزيون پخش مى‌كنند)

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك اشكال ندارد.

[سؤال 12697] 7361

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

محضر محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از مراتب تحيّت، خواهشمند است در مورد مسأله ذيل، دستور بفرماييد:

زن با حفظ كامل حجاب و پوشش اسلامى، اجازه رانندگى كردن را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله، اگر مفسده در بين نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 12698] 7362

بسمه تعالى 7 / 11 / 1360

پيشگاه رهبر عظيم الشأن جهان اسلام و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت‌بركاته، با تقديم سلام خالصانه؛ عنايت كنيد و به سؤالات حقير پاسخ فرماييد. خداوند وجود شريف حضرت‌عالى را از جميع بلايا مصون و محفوظ بدارد.

1. آيا رانندگى براى زن اشكال دارد؟

بسمه تعالى، با حفظ حجاب كامل مانع ندارد.

2. آيا براى زن تربيت كودك افضل است يا تدريس در مدارس و بيمارستان‌ها؟

بسمه تعالى، موكول به تشخيص خود او است.

[سؤال 12699] 7363

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

سال قبل از حضرت‌عالى دربارۀ رانندگى خانم‌ها با حفظ تمام شرايط شرعى سؤال شد، فرموديد: «مفسده دارد، اجازه نمى‌دهم».(1)

بسمه تعالى، مفاسد دارد و اجازه نمى‌دهم.

در حال حاضر يعنى دولت اسلامى باز

1) . رانندگى براى بانوان با حفظ همۀ شرايط آيا جايز است يا نه؟

هم با حفظ همه شرايط و احتياج مبرم خانم‌ها تجويز مى‌فرماييد يا نه؟

بسمه تعالى، با حفظ جهات شرعيه مانع ندارد.

[سؤال 12700] 7364

بسمه تعالى 17 / 11 / 1361

حضور محترم امام خمينى بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

با درود بر آن امام بت‌شكن عصر و مردان دلاور عرصۀ پيكار و با گرامى‌داشت چهارمين سالگرد پرشكوه انقلاب در 22 بهمن 57 و با درود به روان ايثارگرانى كه با خون خود اين انقلاب را به ما سپردند.

من از مشهد يك مسأله را مى‌خواستم از نظر شرعى جويا شوم و آن اين‌كه همچنان كه زن مسلمان مى‌تواند با رعايت كامل حجاب اسلامى رانندگى كند مى‌خواستم بدانم آيا از نظر شرعى همچنين مى‌تواند خلبان هواپيما باشد؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب و ساير وظايف شرعيه اشكال ندارد.

[سؤال 12701] 7365

بسمه تعالى 18 / 10 / 1361

با عرض سلام و آرزوى بقاى عمر حضرت امام خمينى تا ظهور حضرت بقية الله اعظم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

اين‌جانب چون مقلد حضرت امام خمينى مى‌باشم در مواردى برايم سؤال پيش آمده و جواب مشخصى تا كنون پيدا نكرده‌ام و همچنين در رساله امام خمينى هم اين مسائل نبود، لذا تصميم گرفتم جواب دو سؤال خود را بدين‌وسيله از حضرت امام جويا شوم.

1. مى‌خواستم بپرسم آيا پشت فرمان نشستن (رانندگى) براى خانم‌ها از نظر ايشان اشكال دارد؛ جايز است يا حرام مى‌باشد؟ لطفاً توضيح دهيد.

بسمه تعالى، با رعايت حجاب و نبود مفسده مانع ندارد.

2. آيا ناخن بلند كردن خانم‌ها از نظر اسلام اشكال دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، اگر مانع از غسل و وضو نباشد و فساد نداشته باشد، اشكال ندارد.

[سؤال 12702] 7346

2. آيا رانندگى كردن براى زن در اين شرايط جايز است؟ در صورتى كه لازمۀ آن، كارهايى از قبيل تعمير كردن ماشين، به تعميرگاه بردن آن، بنزين زدن، تصادف كردن و... است و نبودن آن لازمه‌اش اين است كه منتظر تاكسى بماند، سوار تاكسى بشود و احتمالاً كنار مردها بنشيند و امثال اين.

بسمه تعالى، با رعايت تكاليف شرعيه، اشكال ندارد.

[سؤال 12703] 5576

3. كلاً رانندگى براى خانم‌ها اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، با نبود مفسده جايز است.

[سؤال 12704] 861

8. آيا رانندگى براى بانوان و دختران جايز است؟

بسمه تعالى، اگر موجب فتنه و فساد نباشد با مراعات حجاب كامل اشكال ندارد.

[سؤال 12705]‘ 5614

2. آيا رانندگى براى زن اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12706] 5589

6. آيا رانندگى خانم‌ها، با داشتن حجاب - مقنعه يا چادر و دستكش - از نظر شرعى بلامانع است؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب و وظايف، اشكال ندارد.

[سؤال 12707]‘ 3009

2. رانندگى اتومبيل از براى زن‌ها چه صورتى دارد؟ جواز يا عدم جواز آن را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، با حفظ حجاب و وظايف شرعيه، مانع ندارد.

[سؤال 12708] 1570

5. رانندگى براى خانم‌ها در صورتى كه مجبور نباشند به چه طريق است؟

بسمه تعالى، با مراعات وظايف شرعى اشكال ندارد.

[سؤال 12709] 7314

5. رانندگى اتومبيل براى خانم‌ها صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، با نبود مفسده مانع ندارد.

شركت بانوان در مسابقات ورزشى

[سؤال 12710] 3022

5. شركت خواهران در ورزش يا مسابقات ورزشى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، با حفظ جهات شرعى و نبود مفسده مانع ندارد.

مشورت با بانوان

[سؤال 12711] 646

8. در خيابان فدائيان اسلام تهران نوشته‌هايى به اين مضمون هست از قول رسول اكرم صلى‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلم كه از زن فرمان مبريد كه هلاك مى‌شويد آيا اين عبارت درست است يا نه؟ و اگر درست است با اين فرمودۀ شما كه مرد از دامن زن به معراج مى‌رود چطور مى‌شود؟ ثانياً: در اين زمان از انقلاب كه منافقين و ضد انقلاب و خلاصه كسانى كه به

انقلاب اسلامى ايمان ندارند و مرتب در پى فرصتى هستند مسأله‌اى را عنوان كنند و از آن به ضرر طبقه‌اى از اسلام علم كنند مانند همين مسألۀ فوق آيا اين طور نوشته‌ها جايز است و اگر جايز نيست چرا بعضى اين كارها را مى‌كنند و آيا برايشان مقرراتى نيست؟

بسمه تعالى، امثال مطلب فوق يك دستور اخلاقى به حساب نوع است و موارد مختلف است و منافات با ارزش و احترام زن ندارد.

آرايش بانوان

[سؤال 12712] 7366

بسمه تعالى 25 / 3 / 1361

با سلام و درود فراوان حضور محترم رهبر و مرجع بزرگ شيعيان جهان

محترماً؛ به استحضار مى‌رساند كه مسأله آرايش زنان، به صورت يك مشكل لاينحل، هميشه مورد بحث ما است كه تا چه حدودى باشد و يا اصلاً نباشد. در مورد حجاب، در كتاب «مسأله حجاب» استاد مطهرى توضيحات كامل داده شده، اما راجع به آرايش، خصوصاً آرايش مصنوعى از قبيل: گرفتن ابرو، گلگون كردن لب و صورت و سرمۀ چشم، هيچ‌گونه دستور صريحى داده نشده و فقط به نقل روايات پرداخته است، و در آخر فرموده كه آقايان و خانم‌ها بايد تابع فتواى مرجع تقليد خودشان باشند. لهذا از حضرت آيت الله العظمى امام خمينى كه مرجع تقليد ما است مى‌خواهيم كه به سؤالات زير، جواب و طريقۀ عمل صريح داده شود.

1. به طور كلّى، آرايش (گرفتن ابرو، گلگون كردن صورت و لب، سرمه) در زن و دختر، به طور جداگانه چگونه است؟

بسمه تعالى، آرايش مانع ندارد؛ ولى در معرض ديد نامحرم قراردادن و نگاه كردن نامحرم حرام است.

[سؤال 12713]

2. آيا اين‌كه گفته مى‌شود كه اگر چهرۀ زن يا دختر، مو داشته باشد حرام است، صحيح است؟

بسمه تعالى، اصل ندارد، ولى اگر در زن شوهردار موجب نفرت شوهر باشد، واجب است اصلاح كند.

[سؤال 12714] 7367

بسمه تعالى

با درود به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و با سلام به همۀ شما برادرانى كه در آن دفتر خدمت مى‌كنيد.

مى‌خواستم چند مسأله شرعى را كه از دانستن آن ناآگاه هستم، از دفتر آن امام بزرگوار بپرسم و جواب صحيح را بدانم و مسائل از قرار زير مى‌باشد.

1. آيا مو و ابرو رنگ كردن گناه دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد با حفظ از نامحرم.

2. اگر از زنى عكس بى‌حجاب بيندازيم و آن را به عكاس مرد بدهيم ظاهر كند گناه دارد؟

بسمه تعالى، اگر ظاهركننده زن را نشناسد، بدون مفسده مانع ندارد.

[سؤال 12715] 7368

بسمه تعالى

ضمن عرض سلام و آرزوى موفقيت براى همۀ شما خدمتگزاران به اسلام، تقاضا مى‌شود سؤالات زير را به حضور امام برده تا اين‌جانب را در اين موارد مطلع گردانند:

1. اصلاح صورت (كندن موى صورت و ابرو) كه در ميان خانم‌ها معمول است، با توجه به اين‌كه با تحمل درد همراه است، آيا جايز است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. آيا به ماشين خمس تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، اگر جزو مايحتاج زندگى محسوب مى‌شود خمس ندارد.

3. آيا پولى كه به بانك واريز گرديده جهت تشرّف به حج، آيا خمس تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، اگر قبلاً مستطيع بوده و رفتن به حج واجب منوط به باقيماندن پول در بانك است خمس ندارد وگرنه خمس دارد.

4. اگر در گذشته نمازْ قصر بوده ولى بر اثر عدم اطلاع، به صورت كامل خوانده شده، بايد اعاده گردد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر نمى‌دانسته كه وظيفۀ مسافر قصر است و تمام خوانده، نماز صحيح است.

[سؤال 12716] 7369

بسمه تعالى 13 / 2 / 1361

حضور مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى

محترماً؛ پس از سلام، خانمى هستم كه شغلم آرايشگرى و مخصوص بانوان مسلمان و با حجاب در محيطى محفوظ مى‌باشد. خواهشمند است نظر مباركتان را در مورد درآمد حاصله اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، اشكال ندارد و درآمد حاصله حلال است.

[سؤال 12717] 7370

بسمه تعالى

1. آيا عطر زدن براى زن اشكال دارد يا نه؟ اگر بوى خوش را مردى نامحرم استشمام كند، در صورتى كه منظور زن از عطر زدن اين نبوده كه آن مرد استشمام كند و آن بوى خوش را بفهمد.

بسمه تعالى، اگر فتنه و مفسده‌اى بر آن مترتب نشود اشكال ندارد، ولى احتياط نمايد.

2. آيا اشكال دارد كه دست از مچ به پايين پيدا باشد يا گردى صورت، يا اين‌كه زن در اين دو مورد آزاد است؟ آيا چنين مسأله‌اى درست است كه بهتر است زن اين‌ها را هم بپوشاند يا اين‌كه پوشيده نشدن آن‌ها اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، پوشاندن گردى صورت و مچ دست واجب نيست مگر آن‌كه باز بودن موجب فتنه و مفسده باشد.

3. آيا لباس‌هاى گشادى كه به نام مانتوى اسلامى زن‌ها مى‌پوشند حجاب محسوب مى‌شود يا نه؟ يا اين‌كه حتماً بايد چادر باشد يا چادر بهتر است؟

بسمه تعالى، هر لباسى كه بدن زن را از نامحرم بپوشاند كفايت مى‌كند، اگرچه مراعات چادر بهتر است.

4. آيا حضرت امام كار كردن زن را در محيط‌هايى كه مردها هستند، مجاز مى‌دانند يا نه؟ يا اين‌كه مى‌گويند اشكال دارد؟

بسمه تعالى، با مراعات حجاب كامل اشكال ندارد.

5. اگر انگشترى در دست زن باشد و مثلاً دست او را مردى نامحرم ببيند، اين انگشتر زينت به حساب مى‌آيد و بايد مخفى گردد؟

بسمه تعالى، احتياطاً انگشتر را مخفى سازد.

6. اگر زنى ابرويش را برداشته باشد، آيا اين زينت به حساب مى‌آيد و اين ابرو بايد پوشيده شود؟

بسمه تعالى، اگر عرفاً زينت محسوب نشود و مفسده‌اى در بين نباشد پوشاندن واجب نيست.

[سؤال 12718] 7365

2. آيا ناخن بلند كردن خانم‌ها از نظر اسلام اشكال دارد يا ندارد؟

بسمه تعالى، اگر مانع از غسل و وضو نباشد و فساد نداشته باشد اشكال ندارد.

[سؤال 12719]‘ 7357

3. چندى پيش كتابى خواندم و در يكى از صفحه‌هاى آن حديثى از يكى از امامان عليهم‌السلام بود كه نوشته بودند: در روز قيامت، سه طايفه‌اند كه خداوند با آن‌ها تكلّم نمى‌كند. يكى، آن‌ها كه موى صورت خود را مى‌كنند و دوم، آن‌هايى كه استمناء مى‌كنند و سومى را يادم نيست و شما اين را مى‌دانيد كه يكى از آرايش‌هاى زنان، برداشتن موى صورت خود است. مى‌خواستم بدانم منظور از اين حديث، زنان هستند يا مردان؟

بسمه تعالى، آرايش به نحو مزبور حرام نيست، مگر آن‌كه فساد داشته باشد.

[سؤال 12720]‘ 7006

15. كسى كه شغل او آرايشگرى است مى‌تواند خانم‌هاى بى‌حجاب را نيز آرايش كند؟ آيا پول او حلال است؟

بسمه تعالى، از آرايش زنان بى‌حجابى كه خود را از نگاه نامحرم نمى‌پوشانند، بايد خوددارى كند.

[سؤال 12721]‘ 218

6. آرايش كردن زن در مجلس زنانه چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر مفسده نداشته باشد اشكال ندارد.

مسابقات ورزشى

[سؤال 12722] 7371

بسمه تعالى 23 / 1 / 1361

در مشت‌زنى چهار نوع ضربه وجود دارد؛ در حالى كه ده‌ها و شايد هم بيش از يك صد نوع دفاع دارد و يك فرد مشت‌زن بايد با به كارگيرى انواع مختلف دفاع‌ها، از اصابت ضربه به خود جلوگيرى نمايد كه اگر چنين نباشد، نام آن را ورزش نمى‌توان گذاشت و با توجه به اين‌كه در اين ورزش، اصل بر دفاع كردن است و ضربه زدن نيست، ميزان صدمات آن خيلى كمتر از ورزش‌هاى توپى و ساير ورزش‌هاى انفرادى رايج در كشور مى‌باشد كه آمار بين المللى گواه آن است كه يك نسخه از آمار مذكور به پيوست تقديم مى‌گردد و ملاحظه مى‌فرمايند كه اين ورزش از نظر صدمات، در ردۀ هفتم ورزش‌هاى پر خطر قرار دارد؛ در حالى كه شش رشتۀ ورزش اول فهرست، آزادانه در كشور اسلامى ما فعاليت دارند، لكن جوانان علاقه‌مند به ورزش مشت‌زنى كه در سطح كشور بيش از ده‌ها هزار نفر مى‌باشند، از انجام فعاليت ورزشى خود محروم گرديده‌اند.

و با توجه به اين‌كه غرب و شرق و عوامل داخلى آنان براى فريب جوانان متعهد و مسلمان ما دام‌هاى وسيعى گسترده‌اند، اين مسأله مشكل بر جوانان ما گرديده است كه اوقات فراغت خود را در ايام محروميت از فعاليت ورزشى، صرف چه كارى مى‌نمايند؟

اينك با توجه به علاقه‌مندى خاص حضرت امام به سلامت و تن‌درستى جوانان، توأم با فراگيرى فرهنگ اسلامى، مستدعى است با مطالعۀ كتابچۀ آيين‌نامۀ ورزش مشت زنى آماتور و ضمايم پيوست، در صورت عدم مغايرت با قوانين شرع مقدس، دستورات مقتضى صادر فرمايند.

بسمه تعالى، اگر دو نفرى كه مشت‌زنى مى‌كنند يقين به مواجهه با خطر ندارند، اشكال ندارد.

[سؤال 12723] 7372

بسمه تعالى

مستدعى است نظر مبارك را در مورد مسابقات اسب‌دوانى و شرط‌بندى بيان فرماييد؟

بسمه تعالى، مسابقه اسب‌دوانى با شرايط شرعيه مانع ندارد.

[سؤال 12724] 7373

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، مدّ ظله، سلام عليكم

احتراماً؛ همان‌گونه كه مستحضريد ورزش سواركارى از ورزش‌هاى مفيد و سفارش شدۀ اسلام عزيز است و تا حدى اين ورزش، پر اهميت تلقّى شده است كه شرط‌بندى بر روى مسابقات آن جايز و حلال دانسته شده است.

على‌هذا با عنايت به رشد نظامات بشرى و جوامع ورزشى دنيا طى اعصار گذشته، خيلى از سيستم‌ها و علوم جايگزين يكديگر شده است و جاى خود را به مرحلۀ جديدى داده‌اند و مصاديق اين امر در ورزش هم وجود دارد. به طور مثال، ورزش اسب سوارى در حال حاضر جز در حد تفريح و ورزش، معنا و انگيزۀ اصلى و اسلامى آن را ندارد.

با توجه به اين‌كه اسب از مهمترين ابزار و ساز و برگ نظامى صدر اسلام بوده است و در جهت تقويت بنيۀ رزمى و نظامى جوانان، به اين ورزش توجه خاصى شده است و ما امروزه با پيشرفت فنون و علوم جنگى و تغيير ابزار و آلات و ساز و برگ نظامى دنيا، اسب جاى خود را به تانك، قايق، موتورسيكلت و از اين قبيل وسائط داده است و لذا مستدعى است حضرت‌عالى بفرماييد كه:

1. آيا شرط بندى بر روى مسابقاتى نظير اتومبيل‌رانى، موتورسيكلت سوارى، قايقرانى و شنا (با توجه به اين‌كه ورزش‌هاى شنا، غواصى و قايقرانى از مبانى مهم آموزش دريانوردى و رزم در دريا مى‌باشد و آموزش اين رشته‌ها در نيروى دريايى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى معمول است) و ديگر ورزش‌هايى از اين قبيل جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، امور مزبوره و كليۀ مسابقات نظير آن‌كه قابل انتفاع و استفاده در جهاد و دفاع، مفيد و مؤثر در تأمين و بالا بردن توان رزمى نيروهاى نظامى و انتظامى است، مسابقه در آن امور و تعيين جوايز براى برندگان اشكال ندارد.

[سؤال 12725]

2. با توجه به مبانى ذكر شده، اهميت ورزش سواركارى نسبت به زمان صدر اسلام چگونه است؟ و در نظام جمهورى اسلامى ايران چه جايگاهى مى‌تواند داشته باشد؟

بسمه تعالى، در زمان حاضر نيز ورزش و مسابقۀ سواركارى اشكال ندارد.

[سؤال 12726]‘ 3340

4. ورزش كونگ‌فو از نظر شرع اسلام چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، در فرض ضرر فاحش و خطر جايز نيست.

[سؤال 12727]‘ 1671

3. دنبال كردن جريانات ورزشى و علاقه‌مندى به تيم‌هاى ورزشى و خوشحال و ناراحت شدن از پيروزى يا شكست آن‌ها، كه از طرف بعض برادران ارگان‌ها نيز اعمال مى‌شود، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 12728] 7002

3. ورزش‌هاى بدنى امروزى، مثل توپ بازى (فوتبال) يا واليبال و كريكت و

هاكى‌بازى، كه مقصود چيزى غير از تفريح و راحتى و خوش‌گذرانى نيست، اين چنين ورزش‌هايى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ مگر آن‌كه مستلزم عمل محرّمى باشد.

[سؤال 12729] 7002

4. اگر مقصود از اين ورزش‌ها فايدۀ عقلايى باشد - مثل ورزش بدن و محكم شدن و صحت و استوارى جسم - رجحانى دارد يا فقط جواز؟

بسمه تعالى، گذشت كه در هر صورت اشكال ندارد.

حل كردن جدول

[سؤال 12730] 7374

بسمه تعالى

دفتر امام امت، خمينى عزيز

سپاس ايزد منان را كه رهبرى آزاده و مرجع بزرگوارى را به امت مسلمان ارزانى داشته است و با سلام به رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، امام خمينى

خواهشمند است نظر امام عزيز را در موارد زير بيان نماييد.

1. حل جدول كه هم‌اكنون در اغلب نشريات و كتب چاپ مى‌گردد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. حكم سيگار كشيدن در تمامى مقاطع سنى بدون اجازه و راضى بودن والدين.

بسمه تعالى، اگر موجب اذيت والدين باشد جايز نيست.

3. بازى‌هاى سرگرم كننده ولى بدون شرط‌بندى مانند شطرنج و تخته نرد و غيره.

بسمه تعالى، بازى با آلات قمار مطلقاً حرام است.

4. اقامۀ نماز جماعت، به امامت يك غير روحانى در جايى كه روحانى هست، چگونه مى‌باشد.

بسمه تعالى، با دسترسى به روحانى واجد شرايط، به غير روحانى اقتدا نكنند.

5. معاشرت با افرادى كه عمل حرامى چون مشروب‌خوارى و زنا و غيره انجام داده‌اند.

بسمه تعالى، با مراعات شرايط مقرّره، نهى از منكر نمايند و ترك معاشرت، يكى از درجات نهى از منكر است.

[سؤال 12731] 7375

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

با سلام و درود به حضرت محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله خاتم الانبياء و ائمه معصومين و با سلام به رهبر كبير انقلاب اسلامى امام امت، حضرت آيت الله امام خمينى و با سلام بر كليه خادمين اسلام و مسلمين و با آرزوى اقامۀ نماز وحدت در كنار مرقد مطهر سيدالشهدا به امامت خمينى بت‌شكن؛ ان شاء الله تعالى.

لطفاً نظر امام عزيز را در مورد مسائل زير بيان نماييد.

لازم به توضيح است كه ممكن است جواب بعضى از مسائل را شخصاً بدانم و لذا به عنوان وسيله‌اى براى امر به معروف و نهى از منكر استفاده نمايم؛ اجركم عندالله.

1. حل جدول؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. بازى‌هاى سرگرم‌كننده؛ مانند شطرنج و تخته‌نرد و غيره؟

بسمه تعالى، شطرنج و تخته نرد حرام است.

3. معاشرت با افراد شرابخوار و قمارباز و زناكار و غيره؟

بسمه تعالى، اگر موجب تنبّه آنان باشد معاشرت نماييد.

4. استفاده از كتاب‌ها و نوارهاى انحرافى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

5. گوش‌دادن به راديوهاى بيگانه؛ مانند راديو بغداد و اسرائيل و B.B.C و غيره چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر موجب انحراف شود.

6. سيگار كشيدن در تمامى مقاطع سنى بدون اجازه والدين و در جبهه‌هاى جنگ بدون اجازه مافوق؟

بسمه تعالى، جايز است، ولى بهتر است نكشند.

7. كيفيت استخاره و تفأل نمودن چگونه است؟

بسمه تعالى، به كتاب‌هاى مربوطه مراجعه كنيد.

معارف و مسائل اسلامى

[سؤال 12732] 7376

بسمه تعالى 5 / 11 / 1359

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، دام ظله العالى

پس از تقديم عرض سلام، معروض مى‌دارد كه دربارۀ برخى از مسائل و مطالب، به اشكال و ايراد برخورديم، كه لازم بود براى رفع هرگونه اشكال، به حضور حضرت‌عالى كلماتى نوشته و از حضورتان بخواهيم كه در اين موارد، رهنمودهايى فرموده، تا اين‌كه در برابر افراد بى‌اطلاع براى ما حجتى باشد.

1. عده‌اى مى‌گويند وقتى كه پيامبر اسلام صلى‌الله‌عليه‌و‌آله، اسلام را به حضرت على عليه‌السلام عرضه داشت، على عليه‌السلام عرض كرد: «يك‌شب را به من مهلت بده» و پيامبر به او مهلت داد و او آن شب را در فكر بود كه آيا از ميان خدا و بتان كدام‌يك را بپذيرد؟ آيا اين مطالب صحيح است؟

بسمه تعالى، صحيح نيست.

[سؤال 12733]

2. آيا ابوطالب و عبدالمطلب، موحد يا اين‌كه مشرك و بت‌پرست بوده‌اند؟

بسمه تعالى، موحد بودند.

[سؤال 12734]

3. آيا صحت دارد كه پيغمبر اسلام صلى‌الله‌عليه‌و‌آله فرموده است: «من خاتم پيغمبرانم».

نمى‌خواهد بگويد آنچه را كه گفته‌ام براى انسان، الى‌الابد كافى است.

بسمه تعالى، اسلامى كه پيغمبر آورده، براى انسان الى الابد كافى است و خاتم بودن پيغمبر، آن است كه بعد از ايشان پيغمبر نيست.

[سؤال 12735]

4. آيا امامان تشيع عليهم‌السلام به غيب آگاهى دارند يا خير؟

بسمه تعالى، به اذن خدا.

[سؤال 12736]

5. آيا مى‌توان گفت كه تعدد زوجات در اسلام، نسبت به زن خيانت است؟

بسمه تعالى، احتمال مزبور ناشى از عدم توجه به مصالح واقعى است، كه در اسلام نسبت به حقوق زن و مرد ملاحظه شده است.

6. آيا موسيقى مطلقاً حرام است؟ و اگر به فرض اين‌كه بعضى از موسيقى‌ها حرام نباشد، مى‌توان گفت كه موسيقى از هنرهاى اسلامى است؟

بسمه تعالى، موسيقى مطرب حرام است، و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

7. با توجه به سؤالات فوق، اگر كسانى خلاف آنچه كه واقع است و حقيقت دارد نظر بدهند، وظيفۀ ما در برابر آنان چيست؟ و اگر كتاب‌هايى مشتمل بر آن خلاف حقيقت‌ها باشد، متمنى است در مورد اين‌گونه كتاب‌ها نيز نظر خويش را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اشخاص ذكرشده را در صورت امكان ارشاد كنيد و از كتبى كه مشتمل بر مطالب گمراه‌كننده است، احتراز نماييد.

خداوند متعال سايۀ حضرت مستطاب عالى را تا انقلاب حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بر سر مستضعفين جهان قائم بدارد، آمين، بحق محمد و آله الطاهرين.

[سؤال 12737] 7377

بسمه تعالى 25 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، ارواحنا فداه، سلام عليكم، اما بعد:

1. اگر زادگاه انسان محلى باشد كه در آن‌جا دو نفر نمازگزار نباشد و بر مبناى رسومات مخالف اسلام زندگى كنند و انسان نتواند آزادانه عبادت نمايد و يك توضيح المسائل پيدا نشود ولى خودشان را از پيروان اسلام مى‌دانند، انسان مى‌تواند در آن‌جا

زندگى كند و يا با آن‌جا رابطه داشته باشد؟

بسمه تعالى، اگر نمى‌تواند در آن‌جا به وظايف شرعيه‌اش عمل كند، بايد از آن‌جا برود.

2. اگر پدر و مادر انسان در زادگاهى كه در سؤال اول ذكر شد زندگى كنند و نه خودشان عبادت نمايند و نه تمايل به فراگيرى احكام اسلامى داشته و نه فرزندانشان را بر طبق موازين اسلامى تربيت نمايند و بعد از گذشت چهار سال از پيروزى انقلاب اسلامى آن را تأييد نكنند، چقدر وظيفۀ اطاعت از اين‌گونه والدين به عهدۀ فرزند مى‌باشد؟ آيا مى‌تواند در منزل آنان بماند يا قطع رابطه نمايد؟

بسمه تعالى، بايد قطع رحم نكند؛ ولى در وظايف شرعيه، اطاعت پدر و مادر [لازم] نيست و بايد شخص به وظيفه‌اش عمل كند، هرچند پدر و مادر راضى نباشند.

3. تأمين معيشت چنين خانواده‌اى و سرپرستى نمودن آنان مقدم است يا رفتن به جبهۀ جنگ؛ در صورتى كه پدر و مادر راضى نباشند؟ و فرزند مى‌تواند از حقوق خويش به اين خانواده كمك مالى نمايد؟

بسمه تعالى، به پدر و مادر احسان كند و اگر فقير هستند و فرزند تمكّن دارد، بايد مخارج آن‌ها را بدهد. و در خصوص رفتن به جبهه، بستگى به نياز جبهه‌ها دارد و تشخيص آن با مسئولين است.

4. آيا مى‌شود با افراد فاميل و پدر و مادر كه نماز نمى‌خوانند رابطه داشت و به منزل آنان رفت و آمد كرد؛ و به پدر و مادرى كه معتاد به مواد مخدر (ترياك) باشند كمك مالى نمود؟

بسمه تعالى، رابطه و كمك مانع ندارد؛ بلكه قطع رحم جايز نيست و آن‌ها را ارشاد نمايد.

5. طبق مسأله 2472 توضيح المسائل جناب‌عالى، «اگر زنى بچه دختر خود را شير دهد، آن دختر به شوهر خود حرام مى‌شود». اگر بر اثر بى‌اطلاعى از مسأله، تقريباً 20 بار شير داده و بعد از اطلاع، نداده باشد چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، حرام مى‌شود؛ مگر آن‌كه شرايط معتبره در شيردادن - كه در رساله هست - موجود نباشد.

[سؤال 12738] 7378

بسمه تعالى

من مى‌خواهم تا جايى كه بتوانم عبادات خدا را بجا آورم، لطفاً مرا راهنمايى كنيد؟

بسمه تعالى، ضمن جدّيت در انجام فرائض و وظايف دينى، در شناسايى معارف اسلام، و سعى در گسترش آن در ميان جامعه، و آگاهى دادن به مستضعفان، و كمك به آنان كوشا باشيد. خداوند شما را مؤيّد و موفق بدارد.

[سؤال 12739] 7379

بسمه تعالى

اگر انسان به اميد كسب رضوان الهى خداوند را عبادت و اطاعت كند اشكال شرعى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12740] 7380

بسمه تعالى

با سلام و درود به بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى

1. آيا صحت دارد كه هر كسى در اوايل جوانى فوت كرد جزو شهدا حساب مى‌شود؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است و منظور، دارا شدن اجر شهيد است.

2. اگر تازه عروسى فوت كند بايد جهازيۀ آن‌را چه كنند؟ و آيا مى‌شود آن‌ها را فروخت و با پول آن ان شاء الله با نابودى صدام به كربلا و يا مكه رفت؟

بسمه تعالى، هرچه كه تا زمان حيات ملك او بوده جزو تركۀ او محسوب مى‌شود و به ورثه مى‌رسد و اختيار با وارث است.

3. اگر شخصى نداند و در اوايل بچگى خود - يعنى قبل از بلوغ - يك شيئى (چاقو) را از جايى بردارد و صاحب شى‌ء هم ايراد نگيرد و بگويد اشكال ندارد و نمى‌شود صاحبش را پيدا كرد به هيچ وجه، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، قيمت آن‌را ضامن است و اگر از پيداكردن صاحب آن مأيوس است بايد از طرف او به فقرا صدقه بدهد.

4. اگر شخصى نداند و عمداً تا اذان ظهر نيت روزۀ ماه رمضان نكند آيا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، روزۀ آن روز قضا دارد.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 12741] 7381

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى

با تقديم احترام و آرزوى بقاى عمر امام؛ خواهشمند است به سؤال اين‌جانب در رابطه با مسأله زير پاسخ داده، و وظيفۀ شرعى در قبال آن را بيان بفرماييد:

1. تكليف فردى مسلمان كه به دست كفار يا منافقان گرفتار گشته و براى رهايى از اين گرفتارى كه مى‌خواهند در مقابل سبّ رسول الله يا ولايت فقيه او را آزاد نمايند به شرطى كه «آزادى به نفع اسلام و آزادى مسلمانان ديگر باشد» چيست؟

بسمه تعالى، موارد، مختلف است.

2. اگر يك نفر در شهرستانى مستأجر بوده و درس مى‌خواند، چنان‌كه هر هفته به خانۀ خود در روستا برگردد و فاصلۀ رفت و برگشت بين روستا و شهر، 50 كيلومتر است، وظيفۀ او در اداى نماز، به صورت شكسته است يا كامل؟

بسمه تعالى، در محل كار و بين راه حكم مسافر داريد و اگر در شهرستان، قصد توطّن كرده‌ايد در آن، حكم وطن ثابت است.

[سؤال 12742] 7382

بسمه تعالى

محضر محترم امام امت، رهبر مستضعفان جهان

با سلام و درود بسيار به رهبر عالى‌قدر و آرزوى سلامت و سعادت براى آن حضرت تا هنگام ظهور مهدى موعود (عجل الله تعالی فرجه الشریف)

غرض از نوشته كه مزاحم اوقات شريف مى‌شود، ذكر چند موضوع است:

الف) دربارۀ تقاضاى بخشش و عفو؛

ب) تقاضاى توضيح در مورد يكى از مسائل فقه شما.

1. در مورد موضوع اول بايد عرض كنم كه بعد از انقلاب با شكوه 22 بهمن، مدتى كوتاه - يعنى از آغاز روى كار آمدن دولت موقت، الى سقوط آن - افكار انحرافى پيدا كردم؛ بدين معنا كه از خط ولايت فقيه دور افتادم و به گمراهى و تذبذب كشيده شدم كه اين معصيتى بزرگ بود كه من مرتكب شدم. بعد از متوجه شدنم رو به درگاه خداوند تبارك و تعالى آوردم و تقاضاى آمرزش و قبول توبه كردم. براى جبران گناهانى كه متوجه امت اسلامى مرتكب شده بودم از طريق بسيج به جبهۀ جنگ عليه باطل رفتم تا امكان قبول توبۀ من بيشتر باشد. بعد از مدتى به علت اصابت گلوله مجروح شدم و حالا دوران نقاهت را مى‌گذرانم.

اما هميشه در اين حالات، در درون به من متذكر مى‌شود كه بايد از امام هم تقاضاى بخشش كنى تا خداوند بيشتر لطف و مرحمت كرده، تو را ببخشد؛ لذا تصميم به نوشتن اين نامه گرفتم. من متواضعانه و ملتمسانه از آن امام بزرگوار مى‌خواهم كه گناهانى را كه از من سر زده و مربوط به شما مى‌شده است، ببخشند؛ ان شاء الله.

بسمه تعالى، آنچه مربوط به اين‌جانب مى‌شود بخشيدم؛ اميد است خداوند متعال همه را مشمول عفو و رحمت خود قرار دهد و شما را شفا بخشد.

2. موضوع دوم در مورد مسألۀ 2080 توضيح المسائل است؛ لطفاً توضيح بدهيد كه چرا ربا گرفتن از كافرى كه در پناه اسلام نيست، حرام نيست؟ همچنين ربا گرفتن پدر از فرزند.

بسمه تعالى، حكم خداوند متعال است؛ بايد پذيرفت.

[سؤال 12743] 7383

بسمه تعالى

اگر بين پدرى با فرزندش - كه حدود هفده سال دارد - اختلافى پيش آمد و هر كدام اسلام را از يك ديد مى‌نگريستند، آيا اسلام راستين، پدر را مجاز مى‌داند كه عقيده‌اش را بر فرزند تحميل كند؟ و از ديد اسلامى كه امام از آن ياد مى‌كند، اگر اين فرزند دختر

باشد يا پسر، پاسخ اين پرسش تفاوتى مى‌كند؟

بسمه تعالى، اسلام قوانين الهيه است كه به ديد اشخاص تغيير نمى‌كند و تشخيص آن با علماى اسلام است.

[سؤال 12744] 7384

بسمه تعالى

محضر مبارك دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى

لطفاً جواب سؤالات زير را جهت رفع ابهام اين‌جانب توضيح دهيد.

1. در ترجمه‌هاى قرآن، اكثر خطاب پروردگار بارى‌تعالى به صورت «ما» صادر شده، در صورتى كه اين كلمه براى جمع مى‌باشد نه مفرد، علت چيست؟

بسمه تعالى، گاهى براى دواعى ديگر بر مفرد نيز اطلاق مى‌شود.

2. كمك نمودن به اقوام نزديك و حتى فرزندان، در صورتى كه مرام الحادى داشته ولى محارب با جمهورى اسلامى نيستند، شرعاً چگونه است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و سعى كنند آن‌ها را ارشاد نمايند.

3. پولى كه به عنوان وام از بانك يا جايى ديگر جهت انجام معامله و يا راه‌اندازى كارگاه گرفته شده باشد، به آن خمس تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، وام خمس ندارد.

4. هر ماه نزديك به از حقوق اين‌جانب به عنوان ماليات كسر مى‌گردد و به صندوق جمهورى اسلامى واريز مى‌گردد. آيا اين مبلغ جزء خمس محسوب مى‌گردد؟ و اگر نمى‌گردد، جزء چه محسوب مى‌گردد؟ توضيح اين‌كه در نماز جمعۀ روز 26 / 9 / 1361 آقاى رفسنجانى در اين‌باره صحبت كردند، ولى براى من روشن نشد زمانى كه جهت پر نمودن بيت‌المال، خمس گرفته مى‌شد، آيا ماليات درآمد نيز گرفته مى‌شد؟

بسمه تعالى، ماليات به جاى خمس محسوب نمى‌شود.

[سؤال 12745]‘ 1996

6. اگر كسى عقيده داشته باشد كه تمام كارهايى كه در دنيا انجام مى‌گيرد همه به اذن خدا مى‌باشد و همه مقدر از طرف ذات احديت مى‌باشند و آنچه را كه انسان انجام

مى‌دهد در انجام آن مختار است و فاعل فعل خود مى‌باشد، ولى اين عملى كه انجام مى‌دهد در حد يك وظيفه است كه اگر وظيفه‌اش را خوب انجام دهد خوب و اگر بد انجام دهد بد مى‌باشد. و ضمناً به عبارت ديگر تمام كارها اعم از خوب و بد تقدير است از طرف خدا، يعنى معين است كما اين‌كه انسان در انجام آن‌ها مجبور نيست و با اختيار خود آن‌ها را انجام مى‌دهد اين عقيده چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، در اين‌گونه امور اعتقاد تفصيلى لازم نيست و چنانچه به نحو اجمال اعتقاد بما هو الواقع داشته باشد، كافى است.

[سؤال 12746]‘ 7087

4. گاهى اوقات نسبت به وجود خدا شك مى‌كنم و ايمانم كمتر مى‌شود، آيا در اين مدت گناه مى‌كنم، در صورتى كه اين شك دست خودم نيست؟

بسمه تعالى، از وسوسه بپرهيزيد و سعى كنيد با مطالعات، اعتقاد خود را بيشتر كنيد.

[سؤال 12747]‘ 3011

5. آيا ذكر نام حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) (م ح م د) در اين زمان حرام است؟

بسمه تعالى، حرام نيست، ولى بهتر است اسم شريف آن حضرت برده نشود.

[سؤال 12748]‘ 5536

3. شايع نمودند كه روضه خواندن و مسأله گفتن در زمان انقلاب فايده ندارد و تا معنى نماز و قرآن را ندانى نبايد خوانده شود. لطفاً چند جمله‌اى در اين باره امر بفرماييد مرقوم فرمايند تا براى مؤمنات قرائت شود.

بسمه تعالى، نماز بايد خوانده شود هرچند معانى آن را نداند و روضه‌خوانى و بيان مسائل شرعيه و قرآن خواندن، مطلوب بلكه در بعض موارد، بيان مسائل لازم است.

[سؤال 12749]‘ 651

3. در كتاب قصص الانبيا تأليف مولانا محمد جويرى در بيان آفرينش مطالبى مرقوم شده است. آيا تمام آن‌ها صحيح است و مى‌توان به عنوان مدرك از آن‌ها براى پاسخ به افراد مشرك و بى‌نماز و غيره استفاده كرد؟

بسمه تعالى، به نحو نقل از كتاب و احتمال مانع ندارد.

[سؤال 12750]‘ 3354

4. راجع به يكى از نصايح امام به امت: «از مواضع تهمت دورى كنيد» توضيح بيشترى دهيد.

بسمه تعالى، مى‌توانيد از اهل علم سؤال كنيد.

[سؤال 12751] 311

6. كسى كه در زندگى از خيلى چيزها محروم مى‌ماند، مثلاً از خانه، زندگى، ازدواج، بچه و خيلى چيزها، آيا در آخرت نصيب او مى‌شود يا ديگر، قضيه تمام شدنى است و تنها به كردار نيك و بد خود گرفتار و مبتلا مى‌شود؟

بسمه تعالى، بستگى به عمل شخص دارد و مؤمن در قيامت، از تمام نعمت‌ها برخوردار مى‌شود.

[سؤال 12752] 1932

6. اگر انسان براى چشم‌داشت به بهشت، خداوند را عبادت و اطاعت كند اشكال شرعى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12753]‘ 2673

3. اگر كسى هيچ‌گونه نيت شرّى، مثل سوء ظن، ريا، تكبر و ديگر مفاسد اخلاقى در ذهن نداشته باشد و اين‌گونه امور فساد به طور جرقه مانند، در افكارش ظاهر شود

و فوراً از آن جرقه هم اجتناب كند، آيا بر او گناهى محسوب مى‌شود؟

بسمه تعالى، گناه نيست.

[سؤال 12754] 716

3. تمنّا دارم بفرماييد: مثلاً يك بچه مسلمان و يهودى و غيره كه پدر و مادر آن‌ها مسلمان نيستند و هنوز به سن بلوغ نرسيده‌اند از دنيا مى‌روند، آيا بچه مسلمان، به دليل اين‌كه پدر و مادرش مسلمان بوده‌اند، به بهشت مى‌رود و آن ديگرى، به اين دليل كه پدر و مادرش مسلمان نبوده‌اند، به جهنم؟ و اگر نه، بلكه آن‌ها به اين دليل كه هنوز به سن بلوغ نرسيده‌اند به بهشت مى‌روند، در اين صورت بايد گفت آن‌ها سرنوشت خود را تعيين نكرده‌اند، در صورتى كه اين امكان وجود داشت كه اگر آن‌ها بزرگ مى‌شدند، بچه مسلمان، يهودى و بچه يهودى، مسلمان مى‌شد.

بسمه تعالى، سؤال، فقهى نيست و در روايات، اشاره به اين مطلب شده است.

[سؤال 12755] 3004

2. آيا مردان بر زنان برترى دارند؟

بسمه تعالى، تقوا موجب برترى است و هر كدام از زن و مرد وظايف خاصى دارند.

[سؤال 12756] 313

3. آيا در آخرت انسان به صورت جسم ظاهر مى‌شود يا به صورت روح؟ در صورتى كه به حالت جسم ظاهر شود آيا وقتى در موقع كالبدشكافى مثلاً قلب ميت را بر مى‌دارند و يا در قبرستان‌هاى قديمى استخوان‌ها را جمع مى‌كنند ميت در آخرت احساس كمبودى در بدن خود نمى‌كند؟

بسمه تعالى، به كتب معتبره‌اى كه درباره معاد نوشته شده مراجعه نماييد.

[سؤال 12757]‘ 5898

2. صفات سلبيه و ثبوتيه را معنا نماييد.

بسمه تعالى، صفاتى كه در خداوند متعال هست - مثل علم و قدرت - آن‌ها را صفات ثبوتيه و آنچه در او نيست - مثل تركيب يا داشتن جسم - آن‌ها را سلبيه مى‌گويند و براى تفصيل و توضيح مطلب، به كتاب‌هاى مربوطه مراجعه نماييد.

[سؤال 12758] 311

5. دربارۀ آخرت خيلى چيزها شنيديم و در كتاب‌ها خوانديم، اما در هيچ جا نشنيدم و نخواندم كه در بهشت، كتاب و كتابخانه موجود است يا نه؟ در صورت مثبت، چه كتاب‌هايى و در چه زمينه‌هايى؟

در ضمن اين همه كتب اسلامى - دنيايى كه به وسيلۀ فقها و علما و مجتهدين طراز اول تأليف و تصنيف مى‌شود، آيا با از بين رفتن آن‌ها، تلاش و رنج‌هاى آن بزرگواران - ولو سال‌ها فوت شده باشند - از بين مى‌رود يا اين‌كه اجرشان را دارند، آيا آثارشان يعنى كتاب‌هايشان در آخرت نمايان است، يا اين‌كه نه، فقط اجرشان را مى‌برند؟

بسمه تعالى، در آن‌جا جهل وجود ندارد تا نياز به كتاب باشد.

قرآن مجيد و مسائل مربوط به آن

[سؤال 12759] 7385

بسمه تعالى

1. آيا مى‌توان در ماه مبارك رمضان، قرآن را به زبان غير از عربى خواند؟

بسمه تعالى، اگر دقيقاً صحيح ترجمه شده باشد كه دروغ بر خدا نباشد، اشكال ندارد؛ ولى ثواب قرائت قرآن، مخصوص قرائت قرآن عربى است.

2. شخصى مى‌تواند عربى بخواند، ولى معناى آن را درك نمى‌كند و ليكن انگليسى

را به خوبى متوجه مى‌شود. بر اساس حديث نبوى كه هر كس، يك آيه از قرآن در ماه رمضان بخواند، به مانند مطالعۀ تمامى قرآن است، آيا اگر به انگليسى هم خوانده شود، همين طور است؟ اگر كسى قرآن را به عربى بخواند و معناى آن را نفهمد، باز هم ثواب خواهد داشت؟

بسمه تعالى، ثواب قرائت قرآن، منوط به درك معناى آن نيست، اگر چه خوب است سعى شود تا معنى آن را درك نمايد، تا از ارشاد و علوم آن بهره‌مند گردد.

[سؤال 12760]

3. آيا مى‌توان اعمال شب قدر را به زبان غير عربى انجام داد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، ولى قرائت سور و آيات قرآن و ادعيۀ مأثوره، به نيت تحصيل ثواب مخصوص، منوط به قرائت متن عربى است.

4. آيا فطريه به حيوانات خانگى نيز تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، فطريه فقط به انسان تعلق مى‌گيرد.

[سؤال 12761] 7386

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى روحى فداك

پس از عرض سلام، در رساله عمليه است كه قرآن را نبايد به كافر داد و در صورتى هم كه در دست او است بنابر احتياط واجب بايد از او گرفته شود. اين مسأله با توجه به اين‌كه كافر بايد آگاه شود تا مسلمان گردد و اگر اين عمل صورت بگيرد در مورد كسى كه بخواهد حقيقت را بفهمد آيا موجب ناراحتى و بدبينى نمى‌گردد؟ از محضر آن امام بزرگوار تقاضاى پاسخ دارم.

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه براى حقيقت‌خواهى قرآن را مى‌خواهد مانع ندارد.

[سؤال 12762] 7387

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى

1. قرآن كه براى ميت مى‌خواند مطالعه كند صحيح است يا به زبان جارى كند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، مطالعه كافى نيست و بايد با زبان قرائت كند.

[سؤال 12763]

2. يك جزء قرآن را سى مرتبه بخواند عوض ختم يك قرآن مى‌شود يا نمى‌شود؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، خواندن يك جزء سى مرتبه كفايت از يك ختم قرآن نمى‌كند.

[سؤال 12764]

3. قرآن را در مسجد ضبط كند هر وقت خواست باز كند بگويد اين براى رضاى خدا بخواند، ثواب اين براى فلان ميت هديه كند، صحيح است يا نه؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ثواب قرائت قرآن را ندارد.

4. زن بچه دو ماهه داشته باشد در ماه مبارك رمضان اگر روزه بگيرد بچه بى‌شير مى‌ماند از پستان محروم مى‌شود ولى بچه را مى‌شود به شير خشك اداره كرد، حالا مادر بچه روزه بگيرد يا قضا كند؟

بسمه تعالى، در مفروض سؤال به احتياط واجب روزه را افطار نكند درصورتى كه خوف براى مزاج بچه نداشته باشد و الاّ افطار كند.

[سؤال 12765] 7388

بسمه تعالى

دفتر استفتائات حضرت امام خمينى، محترماً استفتا مى‌شود كه:

1. آيا تشريح آيات قرآن مجيد بدون مخالفت با موازين اسلامى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر تفسير به رأى نباشد، مانع ندارد.

2. در جايى كه بعضى روزها روحانى نباشد و با اجازۀ روحانى، غير روحانى نماز بخواند با تمام شرايط لازم، اشكالى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، با دسترسى به روحانى، غير روحانى امامت نكند و اگر دسترسى نباشد، اقتداى به غير روحانى با وجود ساير شرايط اشكال ندارد.

[سؤال 12766] 7389

In the name of Allah, the compassionate, the merciful

Edmonton, Alberta

June 16, 1983

Dear Imam Khomeini:

Assalamu Alaikum,

Is ther anyreward (thawaab) in reciting the Holy Qur'an in a language other than Arabic (eg. English) under the guidance of an Aalim, for the purpose of acquiring knowledge and wisdom in order to be guided on the Right Path and to strengthen our belief (Imam) in Islam? is yes, would this reward be more, less or equal to reciting the Holy Qur'an in Arabic without understanding the meaning?

Wassalam-u- alaikum,

Yours in Islam,

سؤال: آيا خواندن قرآن به زبانى غير از عربى (انگليسى)، جهت دريافت معانى آن و ازدياد معلومات اسلامى، ثوابى دارد؟

اگر ثواب دارد، آيا اين ثواب بيشتر، كمتر و يا برابر با ثواب خواندن قرآن به زبان عربى (بدون فهميدن معانى آن) است؟

بسمه تعالى، ثواب دارند، اما بيشتر از خواندن متن عربى آن، معلوم نيست.

[سؤال 12767]‘ 2700

2. اگر معلم يا سخنورى كه آشنايى به زبان عربى و ديگر علوم قرآنى نداشته باشد، در سخنانش از آياتى كه بسيار مورد استفاده قرار مى‌گيرد مانند:(إنْ تَنْصُرُوا الله يَنْصُرْكُم) و يا (وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا...) و آياتى مشابه آنچه ذكر شد در سخنانش استفاده كند و فقط به معناى ظاهرى آن اكتفا كند، از لحاظ شرعى اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 12768] 439

3. گاهى مسلمانانى كه دهانشان بوى مشروب مى‌دهد تقاضاى قرآن مى‌كنند، آيا مى‌شود به اين افراد قرآن داد يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه موجب هتك قرآن باشد، در دسترس او قرار ندهيد.

[سؤال 12769] 1625

4. به نظر من رابطه‌اى بين سورۀ توحيد و اقسام توحيد خدا رسيده است، آيا آن درست است؟
•

توحيد ذات: (قُل هُوَ الله أحَدٌ)

•

توحيد صفات: (الله الصَّمَدُ)

•

توحيد افعالى: (لَم يَلِد وَلَم يُولَد)

•

توحيد عبادت يا ربوبيت: (وَلَم يَكُن لَهُ كُفُواً أحَدٌ)

بسمه تعالى، به كتب تفسير مراجعه نماييد.

[سؤال 12770] 304

4. معناى رمزهايى كه در قرآن آمده است چگونه پيدا مى‌شود؟

بسمه تعالى، به تفاسير معتبر مراجعه نماييد.

دعا خواندن

[سؤال 12771] 7390

بسمه تعالى

دفتر استفتائات امام، محترماً استفتا مى‌شود كه:

آيا جايز است در وسط دعاهايى مانند: كميل و توسل و ندبه و ساير دعاها، براى رزمندگان يا اسلام يا دردمندان و مستمندان و... ترجمه يا دعاهاى غير از اين‌ها يا مراثى و نوحه خواند؟

بسمه تعالى، بدون قصد ورود مانع ندارد.

[سؤال 12772] 7391

بسمه تعالى 4 / 3 / 1361

بنا به مقتضيات شغل معلّمى اين‌جانب، در مورد تأثير و ماهيت دعاهايى كه به صورت نوشته روى كاغذ و پوست در موارد مختلف، و نيز تأثير باطل السحر، مرتباً از اين‌جانب سؤال‌هايى شده است، و من طبق اصول علمى، آن‌ها را رد كرده‌ام. البته اين امر، از مقولۀ دعا و راز و نياز با خداوند، جدا است و فلسفۀ ديگرى دارد. لذا خواهانم تا نظر آن مرجع عالى‌قدر را در اين موارد جويا شوم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، ممكن است دعاى خاصى به صورت نوشته يا غير آن، اثر خاصى داشته باشد، لكن كلّى نيست و اين طور نيست كه آنچه در كتب نوشته شده، صحيح باشد.

[سؤال 12773] 7392

بسمه تعالى

لطفاً بفرماييد ما از يك عده شنيده‌ايم كه مى‌گويند نبايد قسمت‌هايى از دعا را چند

بار تكرار كنيم و اگر چند بار تكرار كنيم دعا اشتباه است؛ مثلاً سه بار گفتن: «يا نور يا قدوس» يا سه بار گفتن: «يا وجيهاً عندالله اشفع لنا عندالله»، آيا اين مطلب صحت دارد؟

لطفاً كمى فورى جواب دهيد.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، تكرار اشكال ندارد، ولى در دعاى مأثور اگر بخواهد به قصد ورود دستور آن از معصومين عليهم‌السلام بخواند بايد به همان نحو كه وارد شده بخواند.

[سؤال 12774] 7393

بسمه تعالى

حضور محترم مرجع تقليد مسلمين، امام امّت، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، جواب اين سؤال‌ها را بفرماييد:

1. تشكيل دعاى كميل براى كسانى كه به دلايلى نمى‌توانند به دعاى كميل دسته جمعى شهر - يعنى به دعاى كميلى كه در مسجد اصلى شهر برقرار است - بروند از نظر شرعى صحيح است؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. بفرماييد كسى كه به علت شرعى نمى‌تواند نماز بخواند، آيا مى‌تواند به قبرستان شهدا و مسجد جمكران برود؟

بسمه تعالى، اگر جنب يا حائض است، نبايد به مسجد برود.

3. شما در توضيح المسائل در باب وضو فرموديد: «يك مشت آب ريختن واجب، دو مشت جايز و سه مشت آب ريختن حرام است» آيا منظور شما اين است كه فقط از دو مشت آب، بيشتر نريزيم يا اين‌كه هرچه آب بريزيم مسأله‌اى نيست فقط دو دفعه بيشتر روى عضوى كه آب ريختيم، دست نبايد بكشيم؟

بسمه تعالى، منظور شستن است.

4. آيا جايز است كه در راهپيمايى‌ها براى زن‌ها، زنى شعار بگويد، در صورتى كه نامحرم صداى او را بشنود؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

5. آيا فاتحه گفتن براى شهدا يا اموات، جايز است كه سرپا بر روى هر قبر گفته شود؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

6. در نماز جمعه آيا بايد زن‌ها، علاوه بر گوش دادن به خطبه، يك بار ديگر نماز ظهر را نيز بخوانند؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

[سؤال 12775] 1718

2. در دعاهايى مانند دعاى كميل، كه در كتاب دعا ذكر شده مثلاً سه مرتبه «يا رب» بگويند، معمول شده اخيراً نه مرتبه مى‌گويند، آيا اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، به قصد رجا اشكال ندارد.

تمثال‌هاى منتسب به معصومين

[سؤال 12776] 7394

بسمه تعالى 7 / 7 / 1361

خدمت رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دام ظله

خواهشمند است به سؤال‌هاى دينى بعضى از فرزندان خودتان جواب دهيد:

1. نظر اسلام در رابطه با اين عكس‌هايى كه مى‌گويند حضرت على عليه‌السلام و حضرت محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله است چيست (منظور همان عكس‌هايى است كه به صورت روحانى كشيده‌اند و در خيابان‌ها به فروش مى‌رسانند) و برخورد مسلمان‌ها با اين عكس‌ها بايد چگونه باشد؟

بسمه تعالى، اسناد به آن حضرات ندهند لكن احترام، لازم است.

2. در وضو موقع مسح پا اگر پا نجس باشد ولى جاى مسح نجس نباشد، آيا وضو صحيح است؟

بسمه تعالى، صحيح است.

3. در وضو پس از شستن دست چپ و دست راست آيا بعد از شستن دست چپ مى‌شود با همان دست كه خيس است روى دست راست كشيد؛ البته قبل از مسح سر و پا؟

بسمه تعالى، اگر رطوبت براى مسح، در دست هست از اين كار اجتناب شود.

4. به نيت انجام غسل جنابت به حمام مى‌رويم و بدن خود را با صابون يا شامپو مى‌شوييم ولى در موقع انجام غسل، آب قطع مى‌شود (البته صابون‌ها را مى‌شوييم) آيا باز هم بدن نجس است و لباس كه مى‌پوشيم نجس مى‌شود تا آن موقع كه آب بيايد و غسل كنيم؟

بسمه تعالى، اگر آب به جاهاى نجس بدن جارى شده، پاك شده است.

5. آيا كسى كه سيگارى نيست ولى از لحاظ قانونى جيره دارد، مى‌تواند آن‌را بگيرد و به قيمت آزاد بفروشد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات باشد نمى‌تواند.

6. آيا همين كه اذان شروع شد و «الله اكبر» را گفت، مى‌شود نماز را بخوانيم؟

بسمه تعالى، بايد يقين به دخول وقت پيدا شود.

7. آيا در غسل ترتيبى، طرفين بدن را بايد با هم آب فرا گيرد يا اگر از بالا به پايين بشويم كافى است؟

بسمه تعالى، لازم نيست يك مرتبه يا با هم آب به طرفين برسد، بلكه هر طرف را مى‌تواند به تدريج هر طور خواست غسل دهد.

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در اين مورد مرا راهنمايى فرماييد.

[سؤال 12777] 7145

2. آيا جايز است عكس‌هايى كه توسط اشخاص كشيده مى‌شود و نام امامان معصوم به آن‌ها گذاشته مى‌شود و مانند بت پرستش مى‌شوند، در حالى كه توسط خود انسان كشيده شده در اتاق منازل نصب شود؟

بسمه تعالى، به منظور تجليل از مقام امامت يا تبرّك مانع ندارد و بت‌پرستى نيست.

استخاره

[سؤال 12778] 7395

بسمه تعالى

امام خمينى! سلام، ان شاء الله كه حالتان خوب باشد و خدا بر عمر پر بركت شما روز به روز بيفزايد تا بتوانيم در سايۀ وجود شما، انقلاب شكوهمندمان را هرچه بيشتر تداوم بخشيم.

از شما سؤالى داشتيم كه به هر كه مراجعه كرديم، به يك نحو جوابم را داده است. مى‌خواستم بدانم اصلاً استخارۀ با تسبيح، قرآن، يا استخارۀ ذات الرقاع، از نظر اسلام

در مسائل مهم زندگى، مثل ازدواج و تصميم‌گيرى‌هاى مهم صحيح است يا خير؟ و آيا مى‌توان بر اساس آن، مسير زندگى را مشخص نمود؟ التماس عاجزانۀ دعا دارم.

بسمه تعالى، مشورت با خداوند متعال و استخاره از طرق مأثوره براى رفع تحير اشكال ندارد.

[سؤال 12779] 7396

بسمه تعالى 12 / 7 / 1360

پس از عرض سلام به امام خمينى و آرزوى سلامتى و موفقيت و طول عمر براى ايشان، سؤالى دارم كه تصميم گرفتم از حضور امام و دفتر ايشان كمك بگيرم و آن در مورد استخارۀ با قرآن است.

دخترى هستم بيست و پنج ساله كه دورۀ دانشگاه را هم تمام كرده‌ام. تا به حال خواستگارهاى زيادى برايم آمده، ولى مادرم مى‌گويد تا استخاره نكنيم و خوب نيايد، من نمى‌گذارم ازدواج بكنى و دليلش هم اين است كه در ازدواج خودش استخارۀ با قرآن بد آمده و زندگى زناشويى خيلى بدى داشته است. (پدرم هميشه با اسلام اصيل مخالفت كرده و مى‌كند).

مى‌گويد من نمى‌گذارم تو هم مثل من بدبخت شوى تا به حال هم استخاره براى همۀ آن‌ها بد آمده، در صورتى كه به نظر خودم چندتاى آن‌ها خوب بودند، ولى مادرم نگذاشت. از شما واقعاً خواهش مى‌كنم كه جواب اين نامه را هرچه زودتر بدهيد و بگوييد كه آيا به نظر امام استخاره با قرآن درست است يا نه؟ اگر امام مسأله استخاره را قبول كنند من هم قبول مى‌كنم.

بسمه تعالى، استخاره الزام‌آور نيست.

[سؤال 12780] 7397

بسمه تعالى 27 / 1 / 1361

دفتر امام خمينى، دام ظله العالى

با عرض سلام و تحيت به حضور امام عزيز و دستبوسى ايشان و با درود به شهداى پاكباز انقلاب اسلامى.

از خداوند بزرگ مى‌خواهيم از عمر همۀ ما بكاهد و بر عمر امام عزيز بيفزايد و تا انقلاب حضرت مهدى امام را سلامت بدارد تا ملّت ايران با رهبرى امام بتواند زمينۀ حكومت الله را بر تمام جهان آماده كند. ضمن پوزش، يك سؤال دارم كه تقاضامندم از امام بزرگوار پرسيده و هرچه زودتر جواب آن را ارسال داريد كه ضرورى است. ما دختر و پسرى هستيم كه به زعم خودمان در خط امام بوده و تا سرحد امكان در خدمت انقلاب بوده و هستيم و هر دو يكديگر را دوست داشته و مايليم با يكديگر ازدواج كنيم و خانوادۀ هر دو طرف نيز راضى به اين امر مى‌باشند؛ ولى گفتيم: بهتر است استخاره قرآن كنيم و حالا كه استخاره كرده‌ايم و استخاره را هم امام جمعه مشهد گرفته است، بد آمده است و فعلاً صرف‌نظر نموده‌ايم. خواهشمند است بفرماييد: از نظر شرعى و آيندۀ زندگى درست است با يكديگر ازدواج نماييم يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد و استخاره الزام آور نيست.

[سؤال 12781] 7398

بسمه تعالى

من به خواستگارى دخترى رفته‌ام كه مادرش عرب و پدرش ايرانى است، بعد از طى مراحل اوّليه و پرس و جوى خودشان اذعان دارند و ديگران هم گفته‌اند كه ما آدم‌هاى خوبى هستيم ولى باز پدرش رفته استخاره كرده است و بد آمده است، با اين‌كه ما مى‌گوييم كار خير استخاره ندارد ولى او مى‌گويد كه: من به استخاره پشت نمى‌كنم. تقاضا مى‌كنم بفرماييد كه آيا اين استخاره درست است يا نه؟

از خداوند متعال، توفيق و عمر بيشتر امام كبير را مسئلت دارم

بسمه تعالى، استخاره الزام آور نيست.

[سؤال 12782] 7399

بسمه تعالى

آيا استخاره درست است و وقتى يك عمل خيرى پيش آمد و ما استخاره كرديم بد آمد استخاره ملاك عمل است و بايد به آن اعتقاد داشت؟ و آيا واقعاً استخاره درست مى‌گويد؟

بسمه تعالى، از اصول اعتقاديه نيست كه اعتقاد به آن لازم باشد و در مورد تحيّر به قصد رجا مانع ندارد.

[سؤال 12783] 2648

2. استخاره‌اى را دو نفر كرده‌اند و در نتيجه، آن دو نفر به نتيجۀ استخاره راضى نيستند و با مشورت ديگران، آن‌ها گفته‌اند كه اين‌جا اصلاً جاى استخاره نبوده. حالا سؤال اين است كه آيا در موارد فوق مى‌توان نتيجۀ استخاره را ناديده گرفت يا اين‌كه وقتى كه گرفته شد، بايد حتماً از آن اطاعت نمود؟

بسمه تعالى، استخاره شرعاً الزام‌آور نيست.

[سؤال 12784]‘ 7375

7. كيفيت استخاره و تفأل نمودن چگونه است؟

بسمه تعالى، به كتاب‌هاى مربوطه مراجعه كنيد.

[سؤال 12785] 1526

2. آيا در همۀ موارد مى‌توان به قرآن استخاره كرد يا موارد خاصى دارد فى‌المثل در مورد طلاق گرفتن يا نگرفتن مى‌شود استخاره كرد؟ و ديگر آن‌كه اگر شخصى استخاره كند و به آن عمل نكند حكمش چگونه است؟

بسمه تعالى، استخاره الزام نمى‌آورد.

حجيت خواب و تعبير آن

[سؤال 12786] 7006

3. چيزهايى كه انسان در خواب مى‌بيند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، گذشت كه خواب حجيت ندارد.

[سؤال 12787] 253

3. شبى خواب ديدم كه امام حسين چند كلمه به من گفت و گفت: «از اين كلمه‌ها به طور نسبت بايد استفاده كرد». ولى صبح من يادم نيامد كه چه بود. امام عزيز از شما مى‌خواهم كه خودتان شخصاً، چند نصيحتى - كه در آينده براى من مفيد باشد - بفرماييد.

بسمه تعالى، هميشه به ياد خدا باشيد و از انجام وظايف دينى، غفلت نكنيد، ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 12788] 1807

2. راجع به تعبير خوابى كه من ديده‌ام، خواب من اين بود كه در بعد از ظهر روز

29 / 3 / 1361 خوابيده بودم، خواب ديدم كه فرمانده منطقۀ جنگى ما پهلوى من آمد ولى چيزى نگفت؛ و باز در شب آن روز، بعد از اتمام پست (نگهبانى) و بعد خواندن نماز صبح، خوابيده بودم، ناگهان خواب ديدم كه در حال گريه كردن بودم و در همين حال خواب ديدم كه دزدى را دستگير كرديم و به علت اين‌كه براى تحويل دزد به عقب جبهه وقت نداشتيم، آن دزد را به پدرِ دوستم كه همراهمان بود داديم تا به عقب جبهه تحويل دهد، بعد خودمان با مزدوران بعثى درگير شديم كه از طرف آن‌ها به ما تيراندازى با اسلحۀ تيربار كلاش شد و من از ناحيۀ پا مجروح شدم و به زمين افتادم، بعد يكى از بعثيون به طرف من آمد و با تيراندازى رزمندگان اسلام به عقب برگشت، در همان حال كه من تير خوردم، شروع به خنديدن كردم كه ناگهان پدرم به بالاى سرم رسيده و گفت كه مبارك باشد. اين خواب من بود به طور مفصل. تعبير اين خواب چيست؟

بسمه تعالى، ان شاء الله خير است. موفق باشيد.

[سؤال 12789] 3002

2. برادر دينى‌ام، سؤال ديگرى هم داشتم كه در مورد رؤيا (خواب) است. چون خوابى ديده‌ام كه بيش از حد روحم را آزار مى‌دهد. از اين‌كه شايد گناه كبيره‌اى مرتكب شده‌ام. در عمليات فتح المبين يكى از آشنايان ما شهيد شده بود. در يكى از شب‌هاى ماه رمضان خواب ديدم كه من تكه‌هايى از جنازۀ آن شهيد را از توى تابوت درمى‌آورم و مى‌خورم و خيلى هم از اين بابت لذت مى‌برم. حتى مى‌خواستم همۀ جنازه‌اش را بخورم ولى با خود گفتم الآن خانواده‌اش براى بردنش مى‌آيند و مى‌بينند كه از جنازه‌اش اثرى نمانده. براى همين از خوردن دست كشيدم.

يك هفته بعد از آن خواب ديدم كه اين دفعه جنازۀ خودم توى برانكارد است و سر و دست و پاهايم جدا شده‌اند و مادرم كنار آن ايستاده و من سرم را از توى برانكارد برداشتم و اطرافش را به صورت يك سيب خوردم.

خودم به هيچ وجه نمى‌توانم اين دو خواب را تعبير كنم. باشد كه با لطف شما اين مسأله نيز برايم حل گردد و تا حال به هيچ‌كس نگفته‌ام.

شب 22 بهمن سال 1360 خواب ديدم كه امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) به خانه ما آمده‌اند و جلوى در نشسته‌اند و در مورد انقلاب و آيندۀ آن با مادرم صحبت مى‌كنند. و من هم پشت در ايستاده بودم. و گاه‌گاهى خم مى‌شدم و به صورت امام نگاه مى‌كردم. بعد از اندكى صحبت، يك پيكان زردرنگى آمد و مقابل خانه ما توقف كرد. در اين موقع حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بلند شدند و دستشان را دراز كرده و دو عدد نوار كاست به من دادند و فرمودند: «مراحل و مراتبى كه شهيد طى مى‌كند در اين نوارها به طور كامل تشريح شده».

اين خواب به قدرى صريح بود كه من بعد از بيدار شدن انتظار داشتم نوارها توى دستم باشند. تا حال هرچه گشته‌ام (اروميه و تهران و تبريز و مشهد) اثرى از اين نوارها پيدا نكرده‌ام. حال نمى‌دانم كه واقعاً چنين نوارى وجود دارد و اين خواب براى معرفى اين نوارها بوده است و يا خوابم رمز و معناى ديگرى نيز دارد؟ به اميد آن‌كه اين مراحل را عملاً طى بكنيم.

البته اين نكته را هم بايد متذكر شوم كه هر خوابى را ببينم به همان صورت تعبير مى‌شود و حتى همان احساسى را كه در خواب داشته‌ام در بيدارى نيز هنگام اتفاق افتادن آن حادثه پيدا مى‌كنم.

بسمه تعالى، رؤياى مذكور اگرچه رؤياى خوبى است، ولى حجت شرعى نيست. سعى نماييد با دقت در انجام وظايف شرعى، رضايت خداوند و حضرت ولى امر عليه‌السلام را تحصيل نماييد. ان شاء الله موفق باشيد.

معناى زهد و پارسايى

[سؤال 12790] 7400

بسمه تعالى 12 / 4 / 1361

استدعا دارم مسأله زير را برايم روشن فرماييد.

بنده چند سال است به طلبگى مشغولم. از روزى‌كه معراج السعاده را خوانده‌ام؛ دچار تشويش فكر و وسواس در ترك محرمات و مباحات و مستحبات شدم. اگر كار بر من مشكل نشده بود، هرگز از شما عاجزانه درخواست راه حل نمى‌كردم و وقت شما را نمى‌گرفتم. معراج السعاده مى‌گويد: «در مقام زهد بايد بتوانى از هرچه حلال است، حتى نوشيدن آب خنك و خوردن يك تومان كيك يا غير آن خوددارى كنى»؛ اما آيۀ شريفه مى‌فرمايد: «چه كسى حرام مى‌كند زينت‌هاى حلال خدا را...»؟ مع‌هذا با خيلى از مراجع و علما مشورت نمودم؛ اما هر كدام به يك طرف امر مى‌كنند و از طرف ديگر منع مى‌كنند. بنده مى‌خواهم در اين مسأله نيز همچون مسائل ديگر از مجتهدم تقليد كنم. شما را به خدا حكم امام را در طريقه صحيح اين مشكل بيان فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، استفاده از حلال بدون اسراف و تبذير اشكال ندارد.

اختيار عزلت و گوشه‌گيرى

[سؤال 12791] 7401

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض معذرت از حضور جناب‌عالى مولانا و سيدنا و نايب امامنا بالحق، مى‌خواستم تمنا كنم از محضر مباركتان كه برنامه‌اى در سير و سلوك براى اين بندۀ

حقير سراپا تقصير ارائه بفرماييد و راهى را به اين بندۀ گنه‌كار دور از حق بنماييد. و در ضمن بفرماييد آيا عزلت در اسلام جايز است؟ و اگر هست، به چه مقدار و چگونه؟

با عرض پوزش و تشكر از حضور پربركت و معظمتان كه مزاحمت نمودم و با التماس دعا به جانب اين منشأ رحمت و منبع فيض پروردگار - جلّ جلاله - اين عريضه را خاتمه مى‌دهم.

بسمه تعالى، برخلاف متعارف بين مسلمين حركت صحيح نيست.

رعايت نوبت

[سؤال 12792] 7402

بسمه تعالى 10 / 3 / 1361

با توجه به اعتماد و علاقه و اظهار محبت ارگان‌ها و مردم نسبت به اصل سپاه؛ اگر چنانچه ما هم كه قطره گل آلوده‌اى از اين درياى بى‌كران هستيم، به ارگانى يا نهادى يا انجمن اسلامى رجوع نماييم؛ متأسفانه در بعضى موارد، بر حسب دليلى كه براى خودشان مى‌آورند؛ ما را بر ديگران ترجيح مى‌دهند. حال با اين وضعيت ما چگونه عمل كنيم؟ و اگر هم چنين بشود و ما قصد سوء نداشته باشيم، ولى حسن نيت حزب الله موجب آن بشود؛ گناهى شامل حال ما مى‌شود يا خير؟ راه صلاح را بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر از ناحيۀ شما حق كسى تضييع نشده، بر شما چيزى نيست.

سطح زندگى خانواده مسلمان

[سؤال 12793] ‘ 5563

9. سطح زندگى يك خانواده مسلمان با توجه به زمان حاضر چگونه بايد باشد؟

بسمه تعالى، حد معيّنى ندارد، ولى مراعات اقتصاد خوب است.

پرهيز از اختلاف

[سؤال 12794] ‘ 2068

24. جوان متدينى سؤال كرد كه در اين چند سال اخير با انتشار كتب آقاى على شريعتى و شهيد جاويد و كتب سيد ابوالفضل برقعى و اختلافاتى كه بين طرفداران و مخالفين اين كتب پيدا شده در هر دو طرف افراد متدين و وزينى قرار گرفته‌اند كه نمى‌توان قضاوت كرد حق با كدام دسته و جمعيت است و اين موضوع در نهايت موجب تحير و سرگردانى ما در امر دين شده است، آيا در اين مشكلات چه بايد كرد؟ راهنمايى بفرماييد.

بسمه تعالى، لازم است مسلمين از اختلافات كه به دست سازمان‌ها در بين آن‌ها حادث مى‌شود خوددارى كنند.

اعتقادات باطل و خرافات

[سؤال 12795] 7403

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

با عرض سلام فراوان به امام عزيزمان

خداى را شكر كه اين روزها همۀ بحث‌هاى خانوادگى، گرد مسائل مذهبى دور مى‌زند. براى من در اين بحث‌ها دو سؤال پيش آمده است كه استدعا دارم جواب كتبى دريافت دارم.

1. برادرى دارم كه اگر زن جلويش درآمد، از كارى كه مى‌خواهد بكند برمى‌گردد. ديشب در برنامۀ تلويزيونى آقاى قرائتى اين را نوعى شرك دانستند و آيه‌اى هم در اين‌باره آوردند كه متأسفانه فراموشم شده. با در نظر گرفتن اين‌كه با سرشمارى‌هايى كه تا كنون شده بيش از 55 درصد جمعيت كشور اسلامى ما را زنان تشكيل مى‌دهند،

آيا اين فكر اسلامى است؟! قابل يادآورى است كه برادرم عقيده دارد كه خداوند به وسيلۀ ظاهر شدن زن، عدم موفقيت كارش را قبلاً به وى اطلاع مى‌دهد.

بسمه تعالى، عقيدۀ مزبور، صحيح نيست و لازم نيست از كار خود منصرف شود و اعتنا به اين خرافات نكند.

2. در صورتى كه شخصى در شهرى نظير تهران از محل كارش يا منزل بايد فاصله‌اى بيش از نيم‌فرسنگ را طى كند آيا روزه‌اش قبول است يا بايد از آخرين نقطه كه فاصله بيش از رسيدن صداى يك خروس است تا چهار فرسنگ محاسبه شود كه در شهرى نظير تهران ممكن است حتى به فاصله از منزل تا محل كارش به بيش از هفتاد كيلومتر هم برسد.

بسمه تعالى، در تهران مبدأ مسافت از منزل حساب مى‌شود و در شهرهاى عادى از آخر شهر.

خواهشمندم ضمن آنكه سلام خانواده ما و مخصوصاً خود من فراوان خدمت امام مى‌رسد جواب نامه به آدرس ارسال گردد. خداوند شما را در كارهايتان يارى كند.

گدايى كردن

[سؤال 12796] 7404

بسمه تعالى

محضر شريف رهبر انقلاب، امام خمينى، با عرض ادب و احترام

لطفاً؛ حكم گدايى كردن در اسلام چيست؟

بسمه تعالى، اگر همراه با دروغ و فريب نباشد، حرام نيست اگر چه مكروه است.

خواندن زيارتنامه در حرم امامزادگان

[سؤال 12797] 7405

بسمه تعالى 16 / 7 / 1358

در تهران و شهرستان‌ها امامزاده‌هايى كه وجود دارند، آيا مثل حرم حضرت

رضا و حضرت معصومه عليهماالسلام زيارتنامه خواندن احتياج دارد و يا اين‌كه فاتحه خوانده شود؟

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

بسمه تعالى، به قصد رجا مانع ندارد.

مدرك استنباط احكام شرعى

[سؤال 12798] 7406

بسم الله الرحمن الرحيم 10 / 9 / 1979

السيّد الكريم، آية الله الخميني، جزاه الله خيراً، السلام عليكم ورحمه‌الله وبركاته

نريد أن نضع بين أيديكم السؤال التالي، طالبين الإجابة عليه استفساراً:

ما هي مصادر التشريع عندكم؟ و ما هو موقفكم من صحيح البخاري و صحيح مسلم و بقية الصحاح عند أهل السنّة؟

و هل من الممكن تزويدنا بكتاب لكم باللغة العربية؟

و جزاكم الله خيراً، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، ليس عندنا تشريع بمعنى جعل القانون الشرعي، نعم لاستنباط الاحكام الشرعيه مبادئ و مصادر، منها القرآن الكريم و الروايات المعتبرة في الكتب الأربعة و غيرها من الكتب المعتمدة عند الشيعة.

ترك درس طلبگى

[سؤال 12799] ‘ 690

3. آيا ترك درس طلبگى باعث تعرب بعد الهجره مى‌شود؟

بسمه تعالى، خوب است بدون عذر شرعى ترك نكند.

تشخيص و تعيين اهم

[سؤال 12800] 7407

بسمه تعالى 8 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام عليكم

احتراماً، اين‌جانب به عنوان يك مقلد، پاسخ سؤالات زير را از محضر مبارك آن مرجع عظيم الشأن و امام بزرگوار خواهانم. خواهشمند است با رهنمودهاى پدرانۀ خود اين‌جانب را راهنمايى فرماييد. از خداوند بزرگ، عزّت و عظمت اسلام و مسلمين و نابودى كفر جهانى به سركردگى امريكاى جهان‌خوار را خواهانم.

1. آيا جايز است يك پزشك مسلمان كه عهده‌دار مسئوليت اجرايى سازمانى است كه آن سازمان، مشغول ارائۀ خدمات به مردم، به‌ويژه مستضعفين و محرومين جامعه است، مسئوليت اجرايى خود را در آن سازمان رها كند و بيايد به دانشگاه و مشغول آموزش و اخذ تخصّص در رشتۀ مورد نظر خود بشود؟

بسمه تعالى، هركس موظف است در خدمت به اسلام و مسلمين كوشا باشد و انتخاب و تشخيص اهمّ با خود شخص است.

[سؤال 12801]

2. كدام‌يك از موارد زير جايز است:

الف. يك پزشك مسلمان، مشغول تحصيل و اخذ تخصّص در رشته‌اى بشود كه جامعه نياز دارد ولى خود پزشك به آن رشته علاقه ندارد.

ب. يك پزشك مسلمان، مشغول تحصيل و اخذ تخصّص در رشته‌اى بشود كه خودش علاقۀ زيادى دارد ولى جامعه به آن رشته نياز چندانى ندارد.

بسمه تعالى، خوب است ميزان كارآيى رشتۀ انتخابى در خدمت به اسلام و مسلمين باشد.

3. آيا معاينۀ داخلى زنان (توشه واژينال) در ماه مبارك رمضان، روزۀ بيمار را باطل مى‌كند يا خير؟

بسمه تعالى، تنها معاينه موجب بطلان روزه نمى‌شود.

4. آيا يك استاد در بخش زنان و زايمان جايز است دانشجويان پزشكى پسر را تشويق به معاينۀ داخلى زنان (توشه واژينال) بنمايد يا خير؟ و در صورتى كه جايز نباشد، از نظر شرعى وظيفۀ استادان در اين‌گونه موارد كه لازم است آموزش عملى به دانشجويان بدهند چيست؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، جايز نيست.

5. آيا جايز است پزشك زن يا دانشجوى پزشكى دختر به عنوان آموزش و يا معالجه، براى بيماران مرد، سوند ادرارى بگذارند؟

بسمه تعالى، جايز نيست و در مواقع ضرورت، بايد حتى المقدور براى مردها پزشك مرد و براى زن‌ها پزشك زن متصدى شود.

6. خروج زن از منزل بدون اجازۀ شوهر در چه مواردى جايز است؟ و آيا شوهر مى‌تواند مانع خروج زن پزشك خود كه متخصّص زنان و زايمان‌است و براى معالجۀ بيماران مجبور است در بعضى از شب‌ها خانۀ خود را ترك نمايد، بشود؟

بسمه تعالى، كار كردن زن در بيرون منزل اگر منافى با حقوق زناشويى شوهر نباشد، با حفظ حجاب، اشكال ندارد ولى خروج زن از منزل براى غير واجبات منوط به اجازۀ شوهر است و در موردى كه معالجۀ بيمار در بيرون منزل بر پزشك زن واجب شود، شوهر او حق ممانعت او را ندارد.

7. آيا دانشجويان پسر و دانشجويان پزشكى دختر مى‌توانند در بخش زنان و زايمان و در اتاق زايمان به طور مخلوط آموزش ببينند، به طورى كه دانشجوى پسر مشغول معاينه داخلى زنان بشود، در حالى كه دانشجوى دختر در كنار او و در بالين همان بيمار ايستاده باشد.

بسمه تعالى، نظر به عورت زن بر غير شوهر حرام است اگرچه نظر كننده زن باشد و نظر و لمس بدن زن نامحرم بر مرد حرام است.

[سؤال 12802] 7408

بسم الله الرحمن الرحيم 18 / 6 / 1982

والصلاة والسلام على سيد الخلق وأعزّ المرسلين محمد، وعلى آله الميامين و على أمير المسلمين ومرجع الاُمة آية الله العظمى الإمام روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله

وبعد، نحن مجموعة من أبناء «جبل عامل» المهاجرين طلباً للعلم، العاملين بفتاواكم

قد وقفنا حائرين أمام الغزو الصهيوني لثغر من ثغور المسلمين فى جبل عامل ولبنان... . إذ استشكل علينا الأمر، بالنسبة للالتحاق بطلائع المجاهدين هنا لك من ناحية ما إذا كان التحاقنا واجباً شرعياً في ظلّ اقتراب الفحوص النهائية لهذا العام الدراسي فهل علينا مع تحقّق إمكانية الالتحاق، أن ندع كلّ شيء ونلتحق أم نتربّص حتى تنتهي الامتحانات المقررة. أفتونا يأتكم الله أجركم ويمدّ بعمركم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسم الله الرحمن الرحيم، يجب تقديم ما هو أهمّ والضيق الوقت الذي لا مندوحة له.

[سؤال 12803] 7409

بسمه تعالى

حضور محترم نايب الامام، آيت الله خمينى، ادام الله ظله، روحى لك الفداء

ضمن عرض سلام و ابراز بيعت با آن حضرت؛ چون دانشجويى هستم كه در حوزه مدت دو سال به تحصيل مشغول و اكنون مغنى مى‌خوانم، سؤالات زير را به اميد ارشاد، خدمتتان عرضه مى‌دارم:

تكليف دانشجويانى كه در حوزه (در مدت تعطيلى دانشگاه) مشغول به درس بوده‌اند چيست؟ در صورت پيشرفت مناسب در دروس حوزه، آيا در حوزه ماندگار باشند يا به دانشگاه بيايند؟ در صورت احتياج جمهورى اسلامى به تخصص در رشته‌هايى خاص، دانشجويان آن رشته در حوزه بمانند يا نه؟

خداوند وجود آن حيات‌بخش امّت اسلامى را در پناه عنايات خاصۀ خويش و ولى عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ارواحنا لتراب مقدمه الفداء محافظت نمايد.

بسمه تعالى، اختيار با خود شما است.

[سؤال 12804]‘ 5519

3. براى يك فرد روحانى تحصيل اهم است يا اشتغال به كارهاى اجرايى؟

بسمه تعالى، تشخيص اهميت با خود شخص است.

[سؤال 12805]‘ 5030

2. اگر شركت در كارهاى انقلاب و همچنين مراسم مذهبى جمعه، جماعات، جلسات، سخنرانى‌ها و كلاس‌ها به طورى وقت انسان را بگيرد كه در منزل كمتر حضور پيدا كند و آن طور كه بايد و شايد به تربيت و اظهار محبت نسبت به عيال و فرزندان خود موفق نشود با اين‌كه انقلاب اسلامى هم به چنين فعاليت‌هايى نياز دارد؛ آيا چنين شخصى معذور است؟ تكليف چيست؟ نظر عالى مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بايد تكاليف واجبه را مقدم بدارد.

[سؤال 12806] 7410

بسمه تعالى 29 / 3 / 1361

سلام عليكم، اى امام عزيز، من بسيار خوشحال و مفتخرم از اين‌كه در حكومتى زندگى مى‌كنم كه مى‌توانم هر آن و هر لحظه با امام و رهبر و مرجعم به راحتى تماس حاصل كرده و مشكلاتم را در ميان بگذارم، و مسلّماً اين نيست جز ثمرۀ خون پاك هزاران شهيد و مجروح از خرداد 42 تا كنون. حال براى آن‌كه وقت عزيزتان را نگيرم مشكلم را مطرح مى‌كنم، اميدوارم كه مرا راهنمايى فرماييد (ان شاء الله):

من يكى از اعضاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى بيرجند هستم، با توجه به علاقه و استعدادى كه در خود مى‌ديدم تصميم به تحصيل در دانشگاه يا حوزه نمودم و فكر مى‌كنم كه با تحصيل در يكى از اين دو جا بتوانم مؤثرتر براى حكومت اسلامى واقع شوم. حال با توجه به اين‌كه سپاه مانعى در رفتن به دانشگاه و حوزه نيست و با توجه به اين‌كه الحمد لله استعداد هر دو جا رفتن را در خود مى‌بينم و همين‌طور علاقۀ به هر دو دارم، از محضرتان درخواست مى‌كنم بفرماييد براى من بهتر است دانشگاه بروم يا حوزه؟ توضيح اين‌كه ميزان تحصيلاتم در حد ديپلم و رشته‌اى را هم كه خواهم رفت - اگر خواسته باشم به دانشگاه بروم - رشته‌هاى فنّى يا علوم انسانى است. والسلام

بسمه تعالى، اختيار هر يك مانع ندارد.

[سؤال 12807] 7411

بسمه تعالى

افرادى كه قبلاً دانشجو بوده‌اند و فعلاً علاقه‌مندند به جاى تحصيل در دانشگاه (پزشكى) در حوزه تحصيل كنند با توجه به ذوق و روحيه‌شان، و اين‌كه درس چندانى هم در دانشگاه نخوانده‌اند ولى بالقوه پزشك محسوب مى‌شوند، و از طرف ديگر تا تكليف شرعى نباشد احساس علاقه و ذوق به ادامه تحصيل در دانشگاه نمى‌كنند. با توجه به نياز شديد كشور به پزشك و نياز شديد انقلاب و مستضعفين جهان به روحانى متعهد و مسئول، تكليف شرعى چنين افراد چيست و عدم رضايت پدر يا مادر يا هر دو نسبت به اين تغيير رشته شرعاً چه نقشى دارد؟

بسمه تعالى، اختيار و انتخاب اصلح با خودشان است و رضايت پدر و مادر شرط نيست.

[سؤال 12808]‘ 111

2. در حال حاضر زن اين‌جانب كه مدير دبستان مى‌باشد و در دبستان ضمن مسئوليت مديريت، آموزش قرآن دانش آموزان را به عهده گرفته تا بيشتر فرزندان اين امت را با اسلام آشنا سازد، ولى كمتر به تربيت فرزندانش مى‌رسد، از نظر شرعى ايشان مى‌خواستند بدانند كدام مسئوليت برايشان مقدّم است؟

بسمه تعالى، تشخيص اهميت با خود شخص است.

[سؤال 12809] 854

3. آيا كار كردن زن‌ها در ادارات، با توجه به رسالتى كه مادران در تربيت فرزندان خود دارند و حضرت‌عالى هم تأكيد زيادى نموده‌ايد جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و تشخيص اهميت هر يك از كار يا تربيت فرزند با خود شخص است.

تنظيم عريضه و شكايت‌نامه براى ديگران

[سؤال 12810] 7412

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

برخى از مسلمين بى‌سواد يا كم سواد براى تنظيم عريضه و شكايت به نويسندگانى كه اطلاعات كافى دارند مراجعه مى‌نمايند. مستدعى است در صدر ورقه مرقوم و مزين فرمايند نظر مبارك و فتواى حضرت مستطاب عالى را در زمينه تكليف شرعى اين قبيل نويسندگان كه آيا بايد خواست شكات را انجام دهند يا خير؟ منظور اين است كه قبول درخواست و انجام آن تكليف شرعى است يا خير؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

تقليد صداى ديگران

[سؤال 12811] ‘ 3208

7. تقليد صداى ديگران چگونه است؟

بسمه تعالى، با عدم علم به رضايت، اين كار را نكنند و اگر توهين است، مطلقاً نكنند.

شكل لباس و كلاه

[سؤال 12812] 7413

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

با نهايت ادب و توقير از اين‌كه موجب تصديع و تضييع وقت شريف و گران‌بهاى

آن جناب مى‌شوم عذر مى‌خواهم و اميد عفو دارم. سؤالى دارم در مورد لباس و كت و شلوار و كلاه دوره‌دار كه تا اندازه‌اى معقول مى‌باشد اخيراً اشخاصى روحانى‌نما پيدا شده كه نسبت به لباس فوق الذكر معترض و گاهى توهين‌هايى هم به شخص مى‌كنند، از محضر مبارك استدعا مى‌شود در اين مورد نظر مبارك آن حضرت را كه آيا پوشيدن آن‌ها جايز است يا خير اعلام داشته، زيرا بنده مقلد آن رهبر عالى‌قدر هستم و مى‌خواهم تكليفم روشن گردد.

طول عمر و دوام امامت و رهبرى آن حضرت را از خداوند بزرگ مسئلت دارم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد و هتك مؤمن جايز نيست.

مراجعه به پزشك ضد انقلاب

[سؤال 12813] ‘ 5729

6. آيا براى درمان درد، جايز است به دكترى كه به اسلام و انقلاب و حتى شخص امام اعتقاد ندارد و بدگويى مى‌كند، مراجعه شود؟ (البته تنها دكتر متخصصى است كه به او دسترسى هست) از نظر شرع مقدس وظيفۀ ما چيست؟

بسمه تعالى، براى معالجه مانع ندارد؛ مگر اين‌كه رفتن نزد او ترويج ضد انقلاب باشد.

حجيت اطمينان

[سؤال 12814] ‘ 712

7. آيا اطمينان مطلقاً حجّت است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر اطمينان صدق كند حجّت است.

خطاب كردن افراد به برادر و خواهر

[سؤال 12815]‘ 1628

3. خطاب كردن افراد، به «برادر» و «خواهر» قبل از شناسايى خط و مسير او چگونه است؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

نحوه تدوين توضيح المسائل

[سؤال 12816] 7414

بسمه تعالى

خدمت رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، سلام عليكم

مسأله 2566: «هرگاه چيزى كه پيدا كرده، نشانه‌اى دارد كه به واسطۀ آن مى‌تواند صاحبش را پيدا كند - اگرچه صاحب آن سنى يا كافرى باشد كه در امان مسلمانان است - در صورتى كه قيمت آن چيز، به 6/12 نخود نقرۀ سكه‌دار برسد، بايد اعلان كند و چنانچه از روزى كه آن را پيدا كرده تا يك هفته هر روز و بعد تا يك سال هفته‌اى يك مرتبه در محل اجتماع مردم اعلان كند، كافى است».

مسأله 1942: «كسى كه زكات مى‌گيرد بايد شيعۀ دوازده امامى باشد و اگر از راه شرعى شيعه بودن كسى ثابت شود و به او زكات بدهد و زكات تلف شود، بعد معلوم شود شيعه نبوده؛ لازم نيست دوباره زكات بدهد». با توجه به مسائل فوق، معروض مى‌دارد: ما از دانش‌آموزان اعزامى اردوى هجرت هستيم كه توسط سپاه پاسداران به كردستان اعزام شده‌ايم. لذا در مدرسه، عده‌اى از دانش آموزان كُرد - كه اكثراً شافعى هستند - مسائل زير را مطرح كرده‌اند:

چرا امام بين شيعه و سنى فرق گذاشته‌اند؟ چرا بايد سنى همراه كافر آمده و كلمۀ

مسلمان را براى سنى به كار نبرده‌اند؟ چرا بايد سنى و كافر در پناه مسلمانان باشند؟ در رساله‌اى كه توسط حوزۀ علميۀ قم چاپ شده كلمۀ «سنى» چاپ نشده است. لطفاً نظرتان را بنويسيد كه كدام‌يك از رساله‌ها درست است؟ آن‌كه حوزه چاپ كرده يا آن‌كه چاپ غير حوزه است؟ والسلام

بسمه تعالى، چنانچه در اول رسالۀ توضيح المسائل مرقوم شده، بعضى از موثقين، حواشى اين‌جانب را در متن آن مندرج نموده‌اند و اين عبارت از من نيست.

مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه

[سؤال 12817]‘ 2891

3. اخيراً به طور تصادفى، برادرِ پاليزبان را كه عدۀ بسيارى را در ايران كشت، پيدا كرده‌ايم و من با برادران مسئول انجمن‌هاى اسلامى در شهرستان دياگو در جريان گذاشتم و گفتم اگر افرادى باشند كه بتوانند با زير نظر گرفتن برادرش، خودش را پيدا كنند، اقدام كنند. در ضمن اگر خود برادرش كه اسمش جهانشاه پاليزبان است كسى را كشته و يا دادگاه‌هاى انقلاب محكوم به اعدامش كرده، من شخصاً حاضرم كه مجازاتش را به اجرا درآورم، البته در صورت ثابت شدن محكوميتش و اجازه داشتن شرعى‌اش. من از برادران انجمن هم سؤال كردم و كسى راجع به كارهاى گذشتۀ جهانشاه پاليزبان، برادر پاليزبان معروف، اطلاعى نداشتند. اگر جواب سؤال را به دلايلى نمى‌توانيد بنويسيد، من خودم بعداً با ايران تماس مى‌گيرم و تلفنى از مقامات مسئول مى‌پرسم.

بسمه تعالى، با مقامات مسئول دادستانى و قضايى تماس بگيريد.

[سؤال 12818] 1335

7. پر كردن صدا چه از راه تلفن و يا وسايل ديگر كه خود طرف نداند، در صورتى كه براى مدرك داشتن باشد كه بتوان حرف را ثابت كرد، اشكال دارد يا اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است.

[سؤال 12819] 4477

13. آيا افرادى كه از گروهك‌ها هستند، مى‌توانند در امور اسلامى - از قبيل صندوق قرض الحسنه - دخالت مستقيم داشته باشند يا خير؟

بسمه تعالى، اين‌گونه افراد حق ندارند در امور مسلمين دخالت كنند.

رعايت قوانين كشورهاى بيگانه

[سؤال 12820] 7415

بسمه تعالى 3 / 9 / 1361

حضور محترم مرجع عالى‌قدر شيعيان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با عرض پوزش از اين‌كه اوقات شريف آن حضرت را گرفتم محترماً سؤالات ذيل را تقديم مى‌نمايم:

1. در اين‌جا (امريكا) از طرف دولت امريكا تسهيلاتى براى خانواده‌هاى بى‌بضاعت يا كم بضاعت فراهم شده كه مى‌توانند جهت كمك مالى، ماهانه مبلغى را دريافت دارند.

از آن‌جا كه بعضى از خانواده‌هاى ايرانى - نظير خانواده اين‌جانب - به خاطر داشتن فرزندى كه در امريكا متولد شده، مى‌توانيم از اين امكانات استفاده كنيم، در فرم تقاضاى اين اعانات كه در مورد موقعيت مالى ما سؤال شده بود و همچنين در مورد مقدار درآمد يا دريافتى ماهانه از پدر و مادر، اين‌جانب مقدارى مطالبى گفته بودم كه واقعيت نداشت و درآمد خودمان را كمتر از آنچه احياناً دريافت مى‌كنيم نوشتم و الآن چند ماهى است كه از اين اعانات بهره‌مند شده استفاده مى‌كنيم.

خواهشمندم مرقوم فرماييد كه اين مسأله، چه حكمى دارد و آيا استفادۀ آن جايز است يا خير؟ با توجه به اين‌كه اين مسأله در رابطه با حكومت كفر و به منظور كمك خرجى براى ما است؟ و اگر جايز نيست، آيا براى مبالغى كه تا كنون استفاده كرده‌ايم، چه حكمى را الزام مى‌داريد؟

بسمه تعالى، شما مجازيد ماهانه را دريافت كنيد؛ ولى از اين به بعد خلاف‌گويى نكنيد.

2. از آن‌جا كه در جلسات مذهبى اين‌جا نماز جماعت برقرار است و از طبقۀ محترم روحانيت كسى در

اين‌جا نيست كه عهده‌دار امامت اين نمازها باشد، خواهشمندم مرقوم فرماييد كه شرايط امام جماعت براى ما چيست؟

لازم به تذكر است كه شرايط مرقومه در رسالۀ شريفۀ احكام كاملاً مشخص نيست. محترماً مرقوم فرماييد كه عدالت مشروطه، چه معنايى دارد؟

در ضمن آيا اگر كسى حتى يكى دو حرف از حروف قرائت نماز را هم دقيقاً تلفظ نمى‌كند، صلاحيت امامت نماز جماعت را ندارد؟

همچنين اگر كسى كاملاً واجد شرايط فوق نبود، آيا صلاح است به‌جاى نماز جماعت كه بسيار تأكيد شده و از نظر وحدت، مورد اهميت خاصى است، نماز فرادا به‌جا آوريم؟

بسمه تعالى، امام جماعت بايد عادل باشد، يعنى گناه كبيره انجام ندهد و بر معاصى ديگر اصرار نكند و قرائت او هم بايد درست باشد و در اسلام، نماز جماعت بسيار ارزشمند و مورد سفارش است.

3. در اين‌جا خيلى از برادران و خواهران با توجيهات گوناگونى كه دارند، از روى دست خارجى‌ها در مورد درس آن‌ها و در حين امتحانات تقلّب مى‌كنند. البته درس را مى‌خوانند ولى مثلاً توجيهاتى از قبيل چون انگليسى خوب نمى‌دانم بايد نگاه كنم و يا اگر نگاه نكنم شايد نمرۀ بد بگيرم و در نتيجه دوباره كلى پول و وقت هدر رود و يا حتى بعضى از درس‌ها به درد ما نمى‌خورد و بايد ما برداريم و يا معلمم سخت‌گير است و با ايرانى‌ها خوب نيست و... آيا با توجه به توجيهات بالا اين كار اشكال ندارد و اگر اشكال دارد، حكم اين افراد نسبت به شخصى كه خودش نمى‌دانسته و از روى دستش تقلب شده و به اصطلاح حقش را بدون اجازۀ كس ديگرى استفاده كرده چيست؟

بسمه تعالى، درس بخوانند و خلاف عمل نكنند.

4. آيا قضاى نماز شكسته را بايد شكسته خواند يا كامل؟

بسمه تعالى، بايد شكسته بخوانند.

[سؤال 12821] 7416

بسمه تعالى 8 / 10 / 1361

با سلام و تحيت بر شما رهبر مستضعفان جهان و درود بر رزمندگان اسلام و به اميد پيروزى رزمندگان اسلام بر لشكريان كفر و ظهور عاجل امام زمان عجل الله تعالى فرجه و سلامتى دائمى جناب‌عالى تا ظهور ايشان، ان شاء الله

اين‌جانب چندين سؤال شرعى داشتم؛ لطفاً جواب دهيد تا ان شاء الله بتوانيم در سرزمين كفر به اجراى دستورات اسلام نائل آييم.

1. زياده‌روى در مصرف و يا مصرف بيهودۀ برق، آب و امثالهم در كشورهاى بيگانه و تحت حكومت كفر چگونه است؛ به طورى كه تصور مى‌شود كه زياده‌روى ما در آن‌ها باعث ضرر زدن به كفار مى‌باشد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. بلاد كبيره چگونه بلادى است؟ يعنى بلاد كبيره با ديگر بلاد، چگونه و تحت چه شرايطى قابل تمييز از يكديگر مى‌باشند؟

بسمه تعالى، تشخيص آن با عرف است.

3. ما افرادى كه براى چندين سال به خارج كشور آمده‌ايم و از وطن خود دور هستيم و قصد اين‌را هم نداريم كه براى هميشه اين‌جا بمانيم، آيا مى‌توانيم براى چندين سال، محلى را كه در آن اقامت گزيده‌ايم، به عنوان وطن دوم خود حساب بياوريم؟

بسمه تعالى، وطن محسوب نمى‌شود.

4. (سؤال چهارم در حالتى است كه جواب سؤال سوم منفى باشد).

اين‌جانب با تصور اين‌كه اقامتى نامحدود ولى نه هميشگى، شرايط وطن دوم را داراست، تا چندى پيش، نمازهاى خود را در شهرى كه در آن اقامت گزيده‌ام، بدون قصد ده روز هميشه كامل خوانده‌ام و روزه‌هايم را گرفته‌ام، حال مسأله آن چگونه است؟

بسمه تعالى، نمازهايى كه بر خلاف وظيفه خوانده‌ايد و روزه‌ها را بايد قضا كنيد.

5. كالاهايى هستند كه در شركت‌هاى بيمۀ كفار بيمه مى‌باشند، حال آن كالاها بر اثر حوادث از بين رفته‌اند. آيا مى‌شود مبلغى بيشتر از ارزش آن كالا از شركت‌هاى بيمه دريافت كرد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 12822]

6. دستگاه‌هايى هستند اتوماتيك كه با انداختن پول در آن‌ها درب آن‌ها باز مى‌شود و شخص مى‌تواند به مقدار نامعين، از داخل آن‌ها روزنامه در بياورد. آيا جهت خسارت به كفار و ايادى شيطان بزرگ، به مقدار خيلى ناچيز شما اجازه مى‌دهيد كه به

ازاى پول يك روزنامه كه در داخل دستگاه ريخته شده، مقدار زيادترى از روزنامه برداشته شود؟

بسمه تعالى، اجازه نيست.

7. اصلاح موى سر به اندازۀ خيلى كوتاه و يا پوشيدن لباس‌هايى كه مورد جلب توجه ديگران در بلاد كفر مى‌شود، براى يك مسلمان معتقد به خط شما چگونه است؟

بسمه تعالى، طورى عمل نكنند كه انگشت‌نما و موجب وهن باشد.

[سؤال 12823] 1626

5. آيا دزديدن از مغازه يا جايى كه گران‌فروشى و اجحاف مى‌كند درست است؟ و آيا عمل عده‌اى كه يا براى ضرر زدن به دولت فرانسه كه دستش به خون مسلمين آغشته است و مقادير هنگفتى به مسلمين بدهكار است يا براى احقاق حقى، تلفن مجانى مى‌كنند يا اتوبوس مجانى سوار مى‌شوند، صحيح و جايز است و گرفتن حق بدين ترتيب درست است يا نه؟

بسمه تعالى، عمل مزبور جايز نيست.

[سؤال 12824]‘ 2021

3. بعضى برادران در اين‌جا از اين حقير خواسته‌اند تا در بعضى از امتحاناتشان كه تشريف نداشته‌اند، على الخصوص رياضيات، برايشان بروم و امتحان بدهم. آيا جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اين عمل خلاف است و جايز نيست.

[سؤال 12825]‘ 7415

3. در اين‌جا خيلى از برادران و خواهران با توجيهات گوناگونى كه دارند، از روى دست خارجى‌ها در مورد درس آن‌ها و در حين امتحانات تقلّب مى‌كنند. البته درس را مى‌خوانند ولى مثلاً توجيهاتى از قبيل چون انگليسى خوب نمى‌دانم بايد نگاه كنم و يا اگر نگاه نكنم شايد نمرۀ بد بگيرم و در نتيجه دوباره كلى پول و وقت هدر رود و يا

حتى بعضى از درس‌ها به درد ما نمى‌خورد و بايد ما برداريم و يا معلمم سخت‌گير است و با ايرانى‌ها خوب نيست و... آيا با توجه به توجيهات بالا اين كار اشكال ندارد و اگر اشكال دارد، حكم اين افراد نسبت به شخصى كه خودش نمى‌دانسته و از روى دستش تقلب شده و به اصطلاح حقش را بدون اجازۀ كس ديگرى استفاده كرده چيست؟

بسمه تعالى، درس بخوانند و خلاف عمل نكنند.

معاملات با ساير ملل

[سؤال 12826] 7417

بسمه تعالى

در معاملات با ساير ملل، بعضاً ضرورى است كه اولويت‌هايى ملحوظ گردد، آيا به نظر جناب‌عالى اولويت‌بندى زير مورد تأييد است؟

1. مسلمان مستضعف؛ 2) مسلمان غير مستضعف؛ 3) مستضعف غير مسلمان؛ 4) اهل كتاب؛ 5) غير اهل كتاب.

بسمه تعالى، موكول به نظر مسئولين مربوطه است.

[سؤال 12827]‘ 1428

4. شرعاً آيا امريكا مثل شوروى حكم كافر را دارند؟ و آيا معاملۀ با كشور امريكا و اقمارش حرام است؟ و اصولاً معامله با چه طايفه و گروه و افرادى و كشورهايى حرام است؟

بسمه تعالى، غير مسلمان، هر كه باشد و در هر كجا باشد، كافر است و شرط صحت معامله، مسلمان بودن طرف معامله نيست و معامله با كشورهاى خارجى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

ولايت فقيه

[سؤال 12828] 7418

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 459 ]

زمان: 29 دى 1366 / 28 جمادى الاول 1408

مكان: تهران، جماران

موضوع: شرط اِعمال ولايت از سوى فقيه جامع الشرايط

مخاطب: خاتم يزدى، عباس - توسلى، محمدرضا - عبايى خراسانى، محمد - كشميرى، محمد جواد - قاضى عسگر، سيد على (نمايندگان امام خمينى در دبيرخانۀ مركزى ائمۀ جمعه)

[حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى. پس از اهداى سلام و تحيت، در چه صورت فقيه جامع الشرايط بر جامعۀ اسلامى ولايت دارد. ادام الله ظلّكم على رؤوس المسلمين.

نمايندگان حضرت‌عالى در دبيرخانۀ ائمۀ جمعۀ سراسر كشور، عباس خاتم يزدى - توسلى - عبايى - كشميرى - قاضى عسگر ]

بسمه تعالى

ولايت در جميع صور دارد. لكن تولى امور مسلمين و تشكيل حكومت بستگى دارد به آراى اكثريت مسلمين، كه در قانون اساسى هم از آن ياد شده است، و در صدر اسلام تعبير مى‌شده به بيعت با ولىّ مسلمين.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12829] 7419

بسم الله الرحمن الرحيم

سيدي ومولاى إمام الاُمة أدام الله وجودكم الشريف

سلام الله عليكم ورحمته وبركاته

أفتونا حفظكم الله إذا علم المكلّف من شخص يعتمد به أنّ الولي الفقيه العادل له تصوراً وترجيحات معيّنة في قضيّة من القضايا السياسية، فهل يجب عليه شرعاً - في موقفه العملي - الالتزام بتلك الترجيحات التي تمثّل توجّهات الولي؟ وهل تحرم مخالفتها قبل أن يصدر الولي حكماً بها؟ أم لابد أن يصدر الولي الشرعي حكماً بهذا الخصوص ليجب على المسلمين جميعاً اتّباعه؟

أطال الله عمركم الشريف ووفّقنا للسير تحت لواء الإسلام بقيادتكم المباركة وسلام الله عليكم ورحمته وبركاته

بسمه تعالى، في المسائل التي يجب فيها الرجوع إلى الوليّ الفقيه، لا يجوز المبادرة إليها بدون موافقة الفقيه الجامع للشرائط.

[سؤال 12830] 7420

بسمه تعالى 20 / 9 / 1358

حضرت آيت الله خمينى

آيا اصل 110 قانون اساسى، ناقض حاكميت ملى نيست؟ آيا منتج به استبداد قانونى‌تر و سياه‌تر از پهلوى نخواهد شد؟ چرا به اين ملت مستضعف و قربانى داده و پشت سر شما ايستاده، رحم نمى‌كنيد؟ اين تنها حرف من نيست، بلكه خواستۀ تمام آن‌هايى است كه به قانون اساسى رأى «نه» دادند و اكثر آن‌هايى كه اصلاً شركت نكردند.

بياييد لااقل به خاطر خودتان و يا اسلام، به اين اصل فوق قلم بطلان بكشيد و تنها شوراى نگهبان بتواند نگهبان مسير درست و اسلامى قوانين تصويب شده باشد.

بسمه تعالى، با مراجعه به آراى ملت دربارۀ قانون اساسى و رأى دادن اكثريت قاطع ملت به آن، اختيارات رهبرى، نه تنها مناقض با حاكميت ملى نيست، بلكه حذف آن مخالف با حاكميت ملى و نقض آن است.

[سؤال 12831] 7421

نامه: [ نقل از صحيفه امام، ج 15، ص 297]

زمان: 19 مهر 1360 / 12 ذى‌الحجه 1401

مكان: تهران، جماران

موضوع: وضع قوانين ضرورى بر اساس احكام ثانويه توسط مجلس شوراى اسلامى

مخاطب: هاشمى رفسنجانى، اكبر (رئيس مجلس شوراى اسلامى)

[ بسمه تعالى محضر شريف حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

چنان‌كه خاطر مبارك مستحضر است قسمتى از قوانين كه در مجلس شوراى اسلامى به تصويب مى‌رسد به لحاظ تنظيمات كلى امور و ضرورت حفظ مصالح يا دفع مفاسدى كه بر حسب احكام ثانويه به طور موقت بايد اجرا شود و در متن واقع مربوط به اجراى احكام و سياست‌هاى اسلام، و جهاتى است كه شارع مقدس راضى به ترك آن‌ها نمى‌باشد و در رابطه با اين‌گونه قوانين به اِعمال ولايت و تنفيذ مقام رهبرى كه طبق قانون اساسى هم قواى سه گانه را تحت نظر دارند، احتياج پيدا مى‌شود. على‌هذا تقاضا دارد مجلس شوراى اسلامى را در اين موضوع مساعدت و ارشاد فرماييد.

5 / 7 / 60 - رئيس مجلس شوراى اسلامى، اكبر هاشمى رفسنجانى]

بسم الله الرحمن الرحيم

آنچه در حفظ نظام جمهورى اسلامى دخالت دارد كه فعل يا ترك آن موجب اختلال نظام مى‌شود و آنچه ضرورت دارد كه ترك آن يا فعل آن مستلزم فساد است و آنچه فعل يا ترك آن مستلزم حَرَج است پس از تشخيص موضوع به وسيله اكثريت وكلاى مجلس شوراى اسلامى، با تصريح به موقت بودن آن مادام كه موضوع محقق است، و پس از رفع

موضوع خود به خود لغو مى‌شود، مجازند در تصويب و اجراى آن، و بايد تصريح شود كه هر يك از متصديان اجرا از حدود مقرّر تجاوز نمود، مجرم شناخته مى‌شود و تعقيب قانونى و تعزير شرعى مى‌شود. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

19 مهر ماه 1360 - روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 12832] 7422

بسمه تعالى 21 / 7 / 1358

حضور محترم زعيم عالى‌قدر، آيت الله العظمى خمينى، دامت بركاته

نظر شما در مورد سؤال ذيل چيست؟ در صورتى كه دولت اسلامى با توجه به قوانين گوناگون اسلامى، از قبيل منع احتكار و ربا و وجوب خمس و زكات، ديد در دست شخص يا گروهى، تكاثر ثروت وجود دارد و با ايشان برخورد كرد، پس از يك دورۀ ارشادى (لطفاً مدت تقريبى آن را معين كنيد) آيا مى‌تواند به زور بدون رضايت آن‌ها، ثروتشان را تعديل نمايد؟

بسمه تعالى، مالكيت در اسلام محترم است و در بعض موارد، چنانچه صلاح اسلام و مسلمين اقتضا كند، ولىّ امر مى‌تواند مطابق مصلحت عمل نمايد.

[سؤال 12833] 7423

بسمه تعالى

براى تصدى امورى كه نوعاً انتصابى است (مانند مشاغل دستگاه‌هاى اجرايى و قضايى) اگر ضرورى است كه ناصب شرايط تقوا، علم و لياقت را براى منصوب رعايت نمايد، آيا ناصب بايد واجدين شرايط را از بين اطرافيان قابل دسترسى خود بيابد يا خير الموجودين را در جامعه جست‌وجو كند؟

بسمه تعالى، اگر به نظر ناصب واجد شرايط باشند فرقى در بين نيست.

[سؤال 12834]‘ 861

6. حاكم و ولىّ فقيه ولايت تصرف در اموال و انفس به طور كلّ و مطلق دارد؟

بسمه تعالى، هر جا كه مصلحت اسلام و نظام اقتضا كند حق اعمال ولايت دارد.

[سؤال 12835] 1486

6. المجتهد الجامع للشرائط إذا أصدر أمراً إلزامياً بالجهاد أو بأيّ شيءٍ آخر، فهل يجب على غير مقلديه، امتثال أمره؟

بسم الله تعالى، ينفذ حكم وليّ الأمر في حقّ الجميع، حتّى على المجتهدين الاُخر.

[سؤال 12836]‘ 3021

2. هل تفصّلون بين المرجعية الدينية و القيادة السياسية للإسلام، بمعنى أن يكون المقلَّد غير القائد؟

بسم الله الرحمن الرحيم، لا تفصيل بينهما و ليست ولاية القيادة السياسية إلاّ للمجتهد الجامع لشرائط التقليد.

تصرف در اموال حكومت‌هاى ظالم

[سؤال 12837] 7424

بسم الله الرحمن الرحيم

والصلاة والسلام على محمد وآله الطاهرين، سماحة إمام الاُمة الإمام الخمينى، أيده الله تعالى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

أرجو التكرم للإجابة على هذه الأسئلة، جزاكم الله خيراً:

1. هل يجوز التصرف بأموال أو أدوات الحكومة الظالمة كأخذ الأوراق، أو استعمال

التلفونيّة و ما شابه ذلك دون إذن الحاكم الشرعي؟

بسم الله تعالى، موقوف على إذن الحاكم الشرعي.

2. ما هو حكم الصلاة مع المخالفين جماعة، هل يجوز السجود على السجادة مباشرة دون وضع ما يصحّ السجود عليه كالتربة الحسينية أو ورقه أو ما في حكمها؟

بسم الله تعالى، لا مانع من ذلك في مواضع التقية و يجتزى بتلك الصلاة.

3. ما حكم السماع والاستماع إلى الأناشيد المذاعة من راديو الجمهورية الإسلامية، أم هناك استثناء؟

بسم الله تعالى، يحرم الاستماع إلى ما اُحرز أ نّه من الموسيقى المطرب و يجوز فيما سوى ذلك.

4. ما حكم المصلّي الذي وضع في جيب ملابسه جلد مشكوك بتذكيته ناسياً وتذكر أثناء الصلاة؟ أو تذكرها بعد انتهاء الصلاة؟

بسم الله تعالى، ما مضى من صلاته محكوم بالصحّة.

5.

من الملاحظ أنّ الرسالة العملية لسماحتكم والمكتوبة باللغة الفارسية أكثر وضوحاً وتحتوي على مسائل أكثر ممّا تحتوى على الموجودة بالنسخة العربية، ولذا أرجو التكرم بإصدار نسخة جديدة مشابهة للنسخة الفارسية، أيّدكم الله تعالى وجزاكم الله خيراً، خاصّة وأنّنا هنا فى الكويت نفتقر إلى العلماء الذين يجيبون بحسب فتواكم.

6.

هل العطورات المستورة من البلدان الكافرة والتي تحتوي على كحول، طاهرة أم نجسة؟

بسم الله تعالى، محكوم بالطهارة.

7. ما هو حكم السمك المستورد من البلدان الكافرة، ولا تعلم عمّا إذا كانت أخذت حيّة أم ميتة في الماء؟

بسم الله تعالى، محكوم بالحرمة.

8. ما هو حكم بيض الكافيار هل يجوز أكله أم لا؟

بسم الله تعالى، إن كان من السمك الذي له فلس أو اشتبه في أ نّه من السمك ذي الفلس أو من السمك غير ذي الفلس حلّ أكله وإلاّ فلا.