موسوعة الامام الخمینی قدس سرة الشریف المجلد 32 إلى 41 استفتائات امام خمینی س جلد 7

مشخصات کتاب

سرشناسه : خمینی، روح‌الله، رهبر انقلاب و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، 1279 - 1368.

عنوان و نام پديدآور : موسوعة الامام الخمیني قدس سرة الشریف المجلد 37 استفتائات امام خمینی (س) جلد 7/ تحقیق موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).

مشخصات نشر : تهران : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، 1396.

مشخصات ظاهری : 10 ج.

فروست : موسوعه الامام الخمینی (س).

شابک : 978-964-212-368-1

وضعیت فهرست نویسی : فاپا(چاپ دوم)

يادداشت : ج.2 - 10 (چاپ اول: 1392)(فیپا).

يادداشت : چاپ دوم.

مندرجات : ج.1. احکام تقلید، طهارت.- ج.2. نماز (از ابتدا تا شرایط شکسته شدن نماز).- ج.3. نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زکات.- ج.4. خمس.- ج.5. حج، امر به معروف و نهی از منکر، مکاسب محرمه.- ج.6. بیع (خرید و فروش) ....- ج.7. وقف و نظایر آن، وصیت، یمین و نذر، کفارات.- ج.8. صید و ذباحه، خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها ....- ج.9. نکاح (از اولیای عقد تا انتها)....- ج.10. قضا، شهادات، حدود، قصاص ... .

موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش‌ها و پاسخ‌ها

*Islamic law, Ja'fari -- Handbooks, manuals, etc. -- Questions and answers

فتوا‌های شیعه -- قرن 14

Fatwas, Shiites -- 20th century

شناسه افزوده : موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)

شناسه افزوده : Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works

رده بندی کنگره : BP183/9/خ8الف47 1396

رده بندی دیویی : 297/3422

شماره کتابشناسی ملی : 3421059

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فاپا

آدرس سایت : https://www.icpikw.ir

خیراندیش دیجیتالی : مرکز خدمات حوزه علمیه اصفهان

ویراستار:سید جلال الدین عمرانی

اشاره

«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ »

فهرست اجمالى

جلد اول احكام تقليد، طهارت

جلد دوم نماز (از ابتدا تا شرايط شكسته شدن نماز)

جلد سوم نماز (از قواطع سفر تا انتها)، روزه، زكات

جلد چهارم خمس

جلد پنجم حجّ ، امر به معروف و نهى از منكر، مكاسب محرمه

جلد ششم بيع (خريد و فروش)، شفعه، صلح، اجاره، جعاله، عاريه، وديعه،مضاربه، شركت، مزارعه، مساقات، دين و قرض، رهن، حجر، ضمان، حواله و كفالت، وكالت، اقرار، هبه

جلد هفتم وقف و نظائر آن، وصيت، يمين و نذر، كفارات

جلد هشتم صيد و ذباحه، خوردنى‌ها و آشاميدنى‌ها، غصب، احياى موات و مشتركات، لقطه، نكاح (از ابتدا تا احكام عقد ازدواج)

جلد نهم نكاح (از اولياى عقد تا انتها)، طلاق، خلع و مبارات، ظهار، مواريث

جلد دهم قضا، شهادات، حدود، قصاص، ديات، مسائل مستحدثه (بيمه،سفته، سرقفلى، بانك‌ها، بليط‌هاى بخت‌آزمايى، تلقيح مصنوعى،تشريح و ترقيع، راديو و تلويزيون، مقررات دولتى، راهنمايى و رانندگى، خريد و فروش و تقسيم اجناس سهميه‌اى، خريد و فروش اجناس قاچاق، ماليات و عوارض، عزادارى، رضايت والدين،مسائل اجتماعى بانوان، مسابقات ورزشى، معارف و مسائل اسلامى، مسائل امنيتى و كشورهاى بيگانه، ولايت فقيه)

فهرست مطالب

كتاب وقف و نظائر آن

وقف مسجد و احكام آن ... 3

جريان فضولى در وقف ··· 41

شرايط صحت وقف ··· 43

وقف عام و خاص ··· 59

موارد مصرف وقف ··· 60

بقاء احكام مسجديت بعد از تخريب مسجد مگر در بعض صور ··· 105

تغيير و تبديل وقف ··· 108

تلف كردن و از بين بردن وقف ··· 177

تعمير و توسعه وقف ··· 178

فروش و تبديل وقف و وسائل آن ··· 182

اجاره وقف ··· 228

تفكيك وقف مشاعى ··· 264

توليت وقف ··· 266

مخارج وقف ··· 308

ثبوت و عدم ثبوت وقف ··· 312

كيفيت عمل به وقف ··· 342

حبس و نظاير آن ··· 345

صدقه ··· 347

كتاب وصيت

لزوم وصيت كردن ··· 365

ثبوت وصيت ··· 370

وصيت كردن نسبت به اموال ديگران ··· 376

جايز بودن متعلق وصيت ··· 377

وصيت در امور مالى و غيره و شرط نفوذ آن و محاسبۀ ثلث··· 389

احكام وصى ··· 466

لزوم عمل بر طبق وصيت ··· 472

احكام ناظر بر وصيت ··· 489

احكام قيّم بر صغار ··· 491

رجوع از وصيت ··· 494

كتاب يمين و نذر

احكام يمين (قسم) ··· 497

احكام نذر ··· 499

كيفيت صيغه نذر ··· 499

لزوم صيغه معتبره شرعيه براى وجوب وفاى به نذر ··· 499

نذر مادر نسبت به فرزند ··· 530

نذر زن بدون اذن شوهر ··· 530

نذر غير مسلمان ··· 533

نذر فرزند بدون اذن پدر ··· 534

احكام متعلّق نذر ··· 535

جواز مسافرت در زمان روزه نذرى ··· 540

نذر متعذّر المصرف ··· 541

تلف نذر ··· 542

مصرف نذر ··· 543

مخارج نذر ··· 553

تعذّر وفاى به نذر ··· 555

مخالفت با نذر و كفارۀ آن ··· 560

احكام عهد ··· 563

كتاب كفارات

احكام كفارات ··· 573

وقف و نظائر آن

وقف مسجد و احكام آن

احكام وقف و نظائر آن

[سؤال 7960] 4179

بسمه تعالى 6 / 10 / 1358

سماحة مولانا الحجة آيت الله العظمى حضرت رهبر و زعيم عالى قدر اسلامى جناب آقاى خمينى دامت بركاته

مسجد امام حسن مجتبى واقع در تهران؛ حقير از بدو تأسيس 1374 تا كنون 1400 ه- . ق امامت آن را بر عهده دارم توليت آن از طرف واقف بر عهده شخص ديگرى است مسجد مزبور از لحاظ ساختمان فاقد سالن سخنرانى، كتابخانه و بعض ديگر از لوازم است و دارا بودن اين لوازم مستلزم تخريب و تجديد بناى آن است و ساكنين محل از سال‌ها قبل اين تقاضا را داشته و مصرانه آن را دنبال مى‌كنند ولى متولى نامبرده موافق نيست آيا تخريب اين مسجد به منظور تبديل به احسن با عدم رضايت متولى مذكور مجوّز شرعى دارد يا خير؟ مستدعى است نظر مبارك را صريحاً اعلام فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخريب مسجد جايز نيست.

[سؤال 7961] 4180

بسمه تعالى 21 جمادى الثانى 1403 ق

محضر زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب جمهورى اسلامى، حاج آقا روح الله خمينى، روحى فداه، بعد التحية و الثناء و ابلاغ عرض سلام، به عرض عالى مى‌رساند:

شخصى زمينى را در چهار سال قبل به عنوان مسجد خريده، ولى صيغۀ وقف را جارى ننموده. اكنون در صد مترى آن - با فاصلۀ كم - مسجدى بنا شده. آيا از جهت ميزان شرعى مى‌توان آن زمين را فروخته و خرج اين مسجد يا جهت كمك به رزمندگان يا جنگ‌زده‌ها يا كارهاى خير ديگرى صرف نمود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر زمين وقف نشده، مالك شرعى مى‌تواند هرگونه تصرفى در آن بكند.

[سؤال 7962] 4181

بسمه تعالى

حضور محترم دفتر استفتائات امام، سلام عليكم ورحمة الله

پس از ابلاغ سلام، محترماً معروض مى‌دارد كه در روستايى مسجدى ساخته‌اند دو طبقه، كه طبقه اول ارتفاعش سه متر و طبقه دوم شش متر مى‌باشد كه در حدود يك سال و نيم استفاده شده، به‌خاطر اين‌كه طبقه دوم گرم نمى‌شد ديگر استفاده نكردند و بر اثر برف و باران مقدارى از سقف طبقه دوم خسارت برداشته كه امكان تعمير طبقه دوم هست. اما عده‌اى از مردم مى‌گويند كه مسجد را خراب كنيم و مسجد يك طبقه بسازيم و اين كار احتياج به خرج بسيار زيادى دارد كه قصد دارند مقدارى از خودشان و مقدارى از دولت كمك بگيرند. آيا اين كار جايز است يا خير؟ لطفاً حكم را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، خراب كردن مسجد براى تجديد ساختمان مسجد و تعمير آن مانع ندارد.

[سؤال 7963] 770

2. مساجدى كه برق و آب آن را مى‌دهند آيا به خارج بردن آن به جهت كسب جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقرّرات يا خلاف مصلحت مسجد باشد جايز نيست.

[سؤال 7964] 4182

بسمه تعالى 18 / 5 / 1361

با درود به رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

محترماً به عرض مى‌رسد كه آيا اين اتاق‌هايى كه در گروهان‌ها و پاسگاه‌ها و بعضى از ادارات، به نام نمازخانه از آن نام برده مى‌شود، حكم مسجد را دارند؟ مثلاً در موقع جنابت نمى‌شود داخل آن شد يا اين‌كه احترام دارد ولى به آن صورت حكم مسجد را ندارد؟ جواب اين سؤال را لطفاً بدهيد. قبلاً از همكارى شما تشكر مى‌كنم.

بسمه تعالى، اگر مسجد بودن محل ثابت نيست احكام مسجد مترتب نمى‌شود.

[سؤال 7965] 4183

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقاؤه

1. اگر اصل وقف مشخص نباشد براى مسجد مثلاً، آيا حكم مسجد دارد يا نه؟ و اگر اصل وقف معلوم باشد ولى مورد تصرف و مصرف آن مشخص نباشد، چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، تا عنوان مسجديت در وقف محرز نشود، حكم مسجد مترتب نمى‌شود؛ و در صورت معلوم نبودن مصرف، صورى دارد كه در تحرير مذكور است.

2. حائض بلاعادت، قبل از ده روز پاك شده؛ بعد از چند روز، قبل از ده روز خون ديد و ادامه پيدا كرد تا بعد از ده روز؛ برنامۀ نماز و روزه و غير آن، در وقت پاكى چگونه است؟

بسمه تعالى، خون دوم حيض نيست و نماز و روزۀ او در وقت پاكى صحيح است.

3. گفته شده اگر كسى نماز مغرب و عشا را عمداً يا سهواً نخواند، فردايش را بايد به عنوان كفاره روزه بگيرد. آيا واجب است يا نه؟ در صورت وجوب، قضا يا كفاره دارد، اگر صوم را نگرفت؟

بسمه تعالى، اصل روزه در فرض مسأله و قضا و كفاره واجب نيست.

4. در نماز جماعت، مأموم از جلو متصل نيست، ولى از طرفين متصل است؛ چگونه است؟

بسمه تعالى، اگر كسى كه در صف متأخر است بتواند صف جلو يا بعض افراد آن را ببيند نماز جماعتشان صحيح است.

[سؤال 7966] 4184

بسمه تعالى 5 ذى قعدة الحرام 1399 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام، مستدعى است بيان فرماييد، واقف مسجد خود را متولى، و عزل و نصب امام مسجد را در حيطۀ توليت خود قرار داده است. آيا صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، جعل توليت براى مسجد صحيح نيست، و عزل و نصب او اثر ندارد.

[سؤال 7967] 4185

بسمه تعالى 2 / 4 / 1361

دفتر امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً؛ چنانچه مسجد يا زمين يا ساختمانى، توليت خاصى داشته باشد، ديگرى بدون اجازۀ متولى مى‌تواند تصرف كند يا خير؟ لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اصل ساختمان مسجد توليت‌بردار نيست و تصرف در موقوفات مسجد يا موقوفات ديگر موكول به اجازه و نظر متولى شرعى است.

[سؤال 7968] 4186

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، دام ظله العالى

با تقديم احترام، مسجدى است كه موقوفاتى هم دارد. بانى مسجد و رقبات موقوفه، بر اساس وقف‌نامه‌اى براى مسجد و موقوفات، متولى و ناظر تعيين نموده و مدت متجاوز از يك قرن است كه در تحت يد متولى و اعقاب وى بوده و هم اكنون متولى در شهر ديگرى است و براى رسيدگى به امور موقوفه، براى خود نماينده‌اى تعيين نموده است. آيا مى‌توان بدون اذن متولى و يا نمايندۀ او، در رقبات تصرف نمود و در آن مسجد نماز خواند يا نه؟

در خاتمه با تجديد احترام، دوام ظلّ عالى را مسئلت مى‌نمايد.

بسمه تعالى، مسجد توليت‌بردار نيست و نماز خواندن در آن، موقوف بر اجازۀ كسى نيست، ولى تصرف در موقوفات مسجد، منوط به نظر و اجازۀ متولى شرعى است.

[سؤال 7969] 4187

بسمه تعالى 28 شوال المكرم 1399 ق

حضور مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، با عرض سلام، مستدعى است بيان فرماييد:

تصرف در مسجد، مانند اقامۀ مجلس و استفاده از بلندگو و برق و فرش و غيره (غير نماز خواندن) بدون اجازه و با نهى واقف و متولّى مسجد جايز است يا نه؟ متّع الله المسلمين بطول بقائكم

بسمه تعالى، جعل توليت براى مسجد صحيح نيست و نهى واقف اثر ندارد. بلى، اگر براى اشياى مربوط به مسجد، متولّى خاصى قرار داده شده؛ تصرف در آن‌ها موقوف است به نظر او و مراعات جهت وقف.

[سؤال 7970] 4188

بسمه تعالى دوازدهم صفر 1403 ق

در خدمت اقدس عالى جناب الحاج آقانا آيت الله امام خمينى صاحب الموسوى مدّ ظله العالى

سؤال: از طرف اهالى و مؤمنين محله حسن‌آباد پست‌خانه، سرينگرى 3 كشمير هندوستان در باب انور شرعى مساجد شريف حسن‌آباد

عرض به خدمت اقدس عالى‌جناب اين است كه براى امورات مساجد شريف محله حسن‌آباد آغا مرحوم الحاج آغا سيديوسف صاحب الموسوى الصفوى متولى خواهد بود آغاء مرحوم از جانب خود شخص سيد محمد سعيد باشندۀ حسن‌آباد بابت انتظام و انصرام اين مساجد شريف ناظر مقرر كرده بود چون كه آغاى موصوف وفات كرد حكم در امورات شرعى اين مساجد شريف در صورت عدم موجودگى متولى چه است و دخل در انتظام و انصرام از ناظر سيد محمد سعيد شرعى جواز دارد يا نه؟ از جوابش همه ما را عنايت فرماييد.

مزيد عرض است كه بابت انتظام و انصرام و شرعى امورات مساجد شريف متذكره بالا در عدم موجودگى متولى شرعى به صورت عدول مؤمنين باشند سؤال متذكره بالا از جوابش مشكور مى‌فرماييد تا كه گمراه نمى‌شود.

بسمه تعالى، مسجد متولّى ندارد و متولّى بردار نيست.

[سؤال 7971] 4189

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و حامى مستضعفان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، احتراماً؛ بعد از سلام سؤال مى‌شود:

1. اگر شخصى مقدارى از زمين مسجد را بى‌قيد و شرط - يعنى توليت آن براى كسى شرط نكرده - وقف مسجد نمايد اهالى امام جماعتى را از فقيه جامع‌الشرايط

دعوت نمايند و وى كتباً آن امام را منسوب و به سعى ايشان مسجد آباد و تكميل گردد آيا رضايت كسى كه مقدار از زمين را وقف كرده تا آخر عمرش به هر امام جماعت شرط است يا عدم رضايت ايشان در صحت نماز اهالى و امام آن مسجد اثر ندارد؟

2. زيرزمين چنين مسجد براى تعليم قرآن و سوادآموزى و كتابخانه وقف شده بدون توليت اداره آن، بيان فرماييد به وسيله چه كسى بايد اداره شود. ظلكم مستدام

بسمه تعالى، 1 و 2، مسجد متولى ندارد و رضايت كسى در عبادت در آن معتبر نيست ولى تصرفاتى كه منافى با احترام مسجد يا مزاحم نمازگزاران باشد جايز نيست.

[سؤال 7972] 4190

بسمه تعالى

پيشگاه رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى

چهار پنج سال قبل، يك‌صد و پنجاه متر از محوطۀ خانه‌ام را براى مسجد نذر كردم، به اين صورت كه چون مقدار آن كم، و قيمتش زياد بود، آن را بفروشم و در محل ديگرى مسجد بزرگ‌ترى بسازم. سال گذشته يك روحانى با چند نفر از اهل محل مراجعه، و فرمودند شنيده‌ايم زمين نذر مسجد كرده‌ايد؛ پنجاه متر اضافه‌تر بدهيد، و هشتاد متر هم فروشى - كه اهل محل پول هشتاد متر را بدهند، و در ثواب شريك شوند - بنده بدون اين‌كه قلباً راضى باشم كه زمين بيشترى از محوطه خانه‌ام بدهم، ناگزير - به خاطر آقاى روحانى و ساير همسايگان - قبول كردم. پس از چندى، همان روحانى با چند نفر مراجعه، از قول حاكم شرع فرمودند: اين خانۀ شما را دولت مى‌گيرد، بهتر است خود شما براى مدرسۀ علميه آن را هديه كنيد. به عرض رساندم: بنده فقط دو خانه برايم باقيمانده، كه يكى بيع بانك و در آن ساكن هستم، و ديگرى هم براى امرار معاش، و آن زمانى كه ثروتمند بودم، زمين بزرگى براى مدرسه داده‌ام، كه هم‌اكنون از آن استفاده مى‌شود، و ديگر آن‌كه طلبه‌اى كه در خانۀ غصبى تحصيل علم

كند، نمى‌تواند منويات شارع مقدس اسلام و علماى حاضر و رهبر انقلاب را - كه همانا منويات اسلام است - اجرا نمايد. تشريف بردند، و طولى نكشيد، بنده را بازداشت كردند. بدون هيچ‌گونه خلافى، مدتى در بازداشت بودم، و چون زايد است، از شرح آن مى‌گذرم.

به مسجد، كه منظور اصلى است برمى‌گرديم: 1. اول آن‌كه پولى بابت هشتاد متر نپرداخته‌اند و صيغه خوانده نشده است. 2. اين آقايان به نظر بنده قصدشان اين بوده كه با دريافت اجازۀ ايجاد مسجد از طرف بنده، پول ساخت آن را از دولت بگيرند. اين‌را هم عرض كنم كه اگر در اين محل مسجد ساخته شود، خودكفا است و داراى چند مغازه مى‌شود.

و اما نظر خود بنده اين بود كه مسجدى احداث كنم، و توليت آن را تعيين نمايم، و به كم و كسر آن برسم. اينك به سؤالات ذيل جواب مرقوم فرماييد:

بنده نيتم اين بوده كه توليت مسجد را عهده‌دار شوم، آيا اين حق را دارم يا خير؟

آيا چون پولى نپرداخته‌اند، نسبت به هشتاد متر حق عدول دارم يا خير؟

نسبت به پنجاه متر اضافه بر نذر اوليه - با اين‌كه نظر خودم اين است كه چون براى مسجد است، آن را هم بدهم و خواهم داد - ولى از نظر شرعى مايلم بدانم همان نذر اولى، كه خودم كرده‌ام، صحيح است، يا اين‌كه پنجاه متر بعدى، هم چون نذر شده، مجبور به اجراى آن هستم يا مختار؟

نذر اصلى اين بود كه زمين را بفروشم و در محل وسيع‌ترى مسجد بسازم؛ چون از پول اين زمين مى‌توان محل وسيع‌ترى تهيه كرد و حتى قسمتى از ساختمان مسجد را هم ساخت. آيا حق دارم نذر اوليه را اجرا كنم يا خير؟

بسمه تعالى، اصل مسجد توليت‌بردار نيست، ولى نسبت به موقوفات آن، واقف مى‌تواند خود يا ديگرى را متولّى قرار دهد، و نذر اگر با خواندن صيغۀ مخصوص آن شرعى شده، وفاى به آن لازم است، وگرنه وجوب وفا ندارد، و ملك اگر فروخته شده و معاملۀ شرعى انجام گرفته، تسليم آن به

مشترى لازم است، وگرنه اختيار ملك با مالك است و تصرف ملك غير، بدون اجازۀ مالك شرعى، غصب و حرام است.

[سؤال 7973] 4432

3. مقدارى از بيابان، براى مسجد تعيين مى‌شود و به عنوان مسجديت، در آن نماز اقامه مى‌شود؛ سپس از آن‌جا مى‌روند؛ براى كسانى كه موضوع را مى‌دانند، اگر گذرشان به آن‌جا بيفتد، حكم مسجد دارد؟

بسمه تعالى، به مجرد تعيين مقدارى از بيابان براى مسجد و نماز در آن، حكم مسجد پيدا نمى‌كند.

[سؤال 7974] 4191

بسمه تعالى 7 / 1 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العالى

پس از تقديم سلام، اميدوارم در ظلّ توجهات ولى عصر عليه‌السلام مصون و محفوظ باشيد؛ و در ضمن استدعا دارم اين چند مسأله را جواب بفرماييد.

1. شخصى زمينى را به عنوان مسجد داده و نام آن را مسجد جعفرى نهاده؛ چون جدّش شيخ جعفر كبير بوده؛ و فعلاً بعد از پيروزى انقلاب، جوان‌ها آن را مسجد امام جعفر صادق عليه‌السلام نامگذارى كرده‌اند. آيا از نظر شرعى اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. اگر كسى چيزى را كه جزء مؤونه حساب مى‌شود خريدارى كند - مانند خانه و فرش و امثال آن - و بعد از چند سال احتياجش برطرف شد، و قيمت آن از موقع خريد زيادتر شده، آيا زيادى آن خمس دارد؟

بسمه تعالى، اگر با پول غير مخمس خريده، موقعى كه احتياج برطرف شد، به قيمت فعلى خمس دارد.

3. خانه‌اى را مهر زن قرار مى‌دهند كه صدهزار تومان قيمت داشت؛ بعد از مدتى زن خانه را به دويست هزارتومان مى‌فروشد. آيا زيادى آن خمس دارد؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

4. شخصى كه حج مى‌رود، مقدارى ريال سعودى از دولت خريدارى مى‌كند. اگر آن را به كس ديگر بفروشد، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، مقررات دولت اسلامى را بايد مراعات كند.

5. اگر كسى به نيابت شخصى حج برود و اعمال عمرۀ تمتع را به‌جا آورد؛ اما به واسطۀ فوت يا مرض نتواند وقوف به عرفه يا مشعر بنمايد - نه اختيارى و نه اضطرارى - آيا نايب، برى‌ء الذمّه مى‌شود يا نه؟ و در صورت برى‌ء الذمّه شدن، نسبت به منوب عنه، چه وظيفه‌اى است؟

بسمه تعالى، اگر بعد از احرام و داخل حرم شدن فوت كند، نايب و منوب عنه، هر دو برى‌ءالذمّه مى‌شوند؛ و اگر به واسطۀ مرض نتواند حج به‌جا آورد، بايد به وظيفۀ محصور عمل كند و منوب عنه، برى‌ءالذمّه نمى‌شود.

[سؤال 7975] 4192

بسمه تعالى 1 ربيع‌الاولى 1403 ق

حضرت آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه: اين‌جانب خادم مسجد كارخانه قند مياندوآب، مدت سى و دو سال است در اين مسجد براى رضاى خدا به اجازۀ علماى وقت خدمت مى‌كنم؛ اين مسجد مقدارى زمين در محوطۀ حياط دارد؛ از روزى كه در اين مسجد خادم مى‌باشم، با دسترنج خود مقدارى قلمۀ درخت و درخت ميوه نهادم و بار آوردم. آيا جايز است خانوادۀ اين‌جانب از ميوه و چوب آن، استفاده كنند يا جايز نيست؟ جواب مرقوم فرماييد تا خيال اين‌جانب راحت باشد. خودم داراى ده - دوازده عايله مى‌باشم و در اين باب پيرمرد شدم و در اين مدت خدمت بر مسجد، از كسى مزد و حقوق نگرفتم و براى رضاى خدا خدمت كردم. لطفاً بفرماييد با اين شرايط، استفاده از محوطۀ حياط مسجد جايز است يا جايز نيست؟

بسمه تعالى، اگر درختان را از مال خودتان غرس كرده‌ايد و وقف ننموده‌ايد، ميوه آن از خود شما است و مى‌توانيد استفاده كنيد.

[سؤال 7976] 4193

بسمه تعالى 30 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند: در زمان طاغوت زمين‌هاى مردم غصب و در آن‌ها پادگان‌ها و پايگاه‌هاى نظامى ساخته شده است كه اين پايگاه هم مستثنا از عرايض فوق نمى‌باشد. ضمناً در همان زمان عده‌اى از پرسنل مؤمن و متعهد اقدام به ساختن مسجدى در همين زمين‌ها نموده‌اند و صيغۀ آن توسط مرحوم آخوند آقا ملا على همدانى خوانده شده است. با توجه به عرايض بالا تقاضا مى‌شود بفرماييد: وضع اين مسجد چگونه است و آيا صيغه‌اى كه براى آن خوانده شده است باطل است يا خير؟

با توجه به غصبى بودن زمين‌هاى اين پايگاه آيا در حال حاضر مى‌شود مسجد در آن بنا كرد يا خير؟ والسلام

بسمه تعالى، حكم به صحت وقف مزبور مى‌شود و حكم مسجد بر آن مترتب است.

[سؤال 7977] 4194

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

سلام عليكم، بدين وسيله استفتا مى‌گردد كه مسجدى در شهر ساخته شده كه بانيان آن دو برادر بوده‌اند، كه يكى از آن‌ها فوت كرده است و وصيت نموده كه برادرش ساختمان مسجد را به اتمام برساند. در ضمن اين دو برادر صاحب زمين‌هاى زيادى بوده‌اند و پس از تصويب قانون خريد و فروش زمين از مجلس شوراى اسلامى مبنى بر اين‌كه كليۀ زمين‌ها براى پنج سال، به عنوان حكم ثانوى به واسطه و نظارت كامل دولت بايد خريد و فروش شود. پس از اين‌كه دولت اعلام نمود كه طبق مصوبۀ مجلس شوراى اسلامى، خريد و فروش زمين ممنوع است، بانى مسجد چند قطعه از زمين‌هاى خودش را براى مسجد به فروش رساند بدون اين‌كه دولت نظارتى

داشته باشد و حتى به خاطر اين‌كه خلاف قانون انجام داده بود، هيچ مدركى رد و بدل نشد و از اين پول، براى به اتمام رساندن مسجد استفاده نمودند. با در نظر گرفتن اين‌كه

قانون مجلس شوراى اسلامى عين شرع است، اين عمل جايز بوده است يا خير؟ و در صورت اشكال، براى تطهير مسجد چه اقدامى بشود؟

بسمه تعالى، دربارۀ مسجد اشكالى ايجاد نشده است.

[سؤال 7978] 4195

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته

احتراماً؛ استفتا و استفسار مى‌شود، قطعه زمينى به مساحت تقريبى چهار صد متر مربع، واقع در فرحزاد تهران، يك نفر از بانوان خيّر و مؤمن جهت احداث مسجد به اهالى فرحزاد اهدا نموده است. پس از انجام تشريفات اهدا و وقف شرعى؛ اهالى جهت ساختن آن، شروع به خاك بردارى نمودند كه در حين خاك بردارى تعدادى قبر پيدا شد. ضمناً اهالى محل نيز شهادت مى‌دهند كه محل مذكور قبرستان بوده است. توضيح اين‌كه اجساد داخل قبور پوسيده مى‌باشد. در ضمن تا پيدا شدن قبرها در حدود مبلغ بيست و دو هزار تومان، بابت خاك بردارى و غيره از پول‌هاى اهدايى مردم مصرف شده است. لذا از آن مقام محترم تقاضا مى‌شود در اين مورد حكم شرعى را جهت هرگونه اقدام لازم صادر فرمايند.

بسمه تعالى، در فرض مذكور احداث مسجد مانع ندارد.

[سؤال 7979] 4196

بسمه تعالى 29 / 10 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

پس از عرض سلام؛ سلامتى وجود حضرت‌عالى را از درگاه خداوند متعال خواستارم.

حضرت امام! اين‌جانب از طرف اهالى قريه كوشك سزننك سيمكان بخش جهرم به استحضار مى‌رسانم كه بناى يك مسجد در قريه نامبرده نموده‌ايم. قريه نامبرده موقوفه مى‌باشد و در رژيم قبل به زارعين فروخته شده است. حال چهارصد متر زمين موات كه در ميان ده قرار دارد در حدود چهل سال است كه قابل كشاورزى ديم نيست و اهالى، وسايل ساخت مسجد را فراهم آورده‌اند. استدعا داريم كه دستور شرعى آن را اعلام بفرماييد.

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، اگر زمين وقف باشد، بناى مسجد در آن با اجازه متولى شرعى و مراعات مصلحت وقف مانع ندارد، لكن زمين آن حكم مسجد پيدا نمى‌كند.

[سؤال 7980] 4197

بسمه تعالى 12 / 2 / 1362

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى رهبر عالم اسلام، امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از دعاى خالصانه، احتراماً؛ به عرض عالى مى‌رساند:

مسجدى كوچك، خراب و كهنه در محل ما (سلاكجان حومۀ كلاچاى گيلان) وجود دارد و براى مردم محل، بسيار كوچك و غير قابل استفاده است؛ همۀ زمين اطراف مسجد، قبرستان است؛ آيا جايز است از هواى زمين قبرستان، براى اضافه و توسعۀ مسجد استفاده شود؛ به طورى كه از دفن اموات ممانعت نشود و فقط بالاى قبرها به ارتفاع دو متر توسعه پيدا كند؟ منتظر جواب از محضر آن امام بزرگوار

هستيم.

بسمه تعالى، اگر موجب نبش قبر يا هتك قبور مسلمين يا تصرف قبرستان نباشد اشكال ندارد؛ ولى مقدارى كه از هوايى قبرستان گرفته مى‌شود، حكم مسجد پيدا نمى‌كند.

[سؤال 7981] 4198

بسمه تعالى 15 / 8 / 1361

جماران، حضرت امام خمينى، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

احتراماً؛ اهالى كياكلايه لنگرود به علت كوچك‌بودن مسجد محله تصميم گرفته‌اند مسجدشان را توسعه دهند و لذا به مشكلى برخورد كردند. مشكل اين است كه در جلوى مسجد يادشده، زمينى است كه قبلاً - بيست‌سال پيش - مرده دفن مى‌شده و زمين مورد بحث موقوفه نيست. لذا جهت شرعى‌بودن اين مسأله، از آن رهبر عظيم الشأن تقاضا داريم دستورات لازمه در اين باره به اهالى يادشده داده شود. والسلام

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، اگر قبرستان، وقف و ملك كسى نيست و مستلزم نبش قبر نباشد، جزء بناى مسجد قراردادن مانع ندارد.

[سؤال 7982] 4199

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّظله العالى

در يكى از محله‌هاى قم، قطعه زمينى وقفى و متعلق به آستانه است. متولى آستانه اين زمين را براى مسجد واگذار كرده كه اهالى محل به خرج خودشان بسازند. آيا اين مسجد حكم ساير مساجد، از نظر ثواب نماز يا عدم توقف زنان حائض و غيره را دارد؟ و همچنين پس از ساختن مسجد، مى‌توانند مثل ساير مساجد اين ساختمان را تحويل مسجد بدهند؟

بسمه تعالى، با فرض وقف بودن زمين، حكم مسجد بر زمين مترتب نمى‌شود. بلى اگر زمين را از متولى شرعى و ملاحظۀ مصلحت و جهت وقف، براى ساختمان مسجد اجاره كنند و به قصد مسجديت ساختمان كنند و تحويل دهند، بناى آن مسجد مى‌شود.

[سؤال 7983] 4200

بسمه تعالى 10 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

زمينى است جزو موقوفۀ امام‌زادۀ خاكفرج، و بين خانه‌هاى مسكونى قرار گرفته. باتوجه به اين‌كه محل، بزرگ و فاقد مسجد مى‌باشد، نظرتان را راجع به بناى مسجد بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف است مسجد نمى‌شود.

[سؤال 7984] 4201

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه العالى، خواهشمند است نظر مبارك خودتان را دربارۀ اين مسأله بيان فرماييد:

شخصى زمينى را از آستان قدس اجاره كرده و سرقفلى زمين را به آستانۀ مقدسه پرداخته و بنايى دو طبقه ساخته. قسمت زير آن را به نام حسينيه و قسمت بالاى آن را به نام مسجد نام‌گذارى كرده و منزل خود را فروخته و پول آن را صرف اين بنا نموده است و حتى دينارى در اين بنا از كسى كمك نگرفته و كل هزينۀ آن را خودش خرج نموده و فعلاً در قسمتى از آن بنا مى‌نشيند و افتخار خدمتگزارى بنا را عهده‌دار شده است و خودش را متصدى و متولى آن بنا قرار داده است. كسانى در اين امر با او مخالفت مى‌كنند و مى‌خواهند بنا را در اختيار گيرند. آيا بدون اذن اين شخص مى‌توانند تصرف نمايند يا خير؟ و اگر راضى نباشد، تصرف آن‌ها در چنين بنايى غصب است يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر زمين وقف است، حسينيه و مسجد كردن آن صحيح نبوده است و امر آن با متولى شرعى آستانۀ مقدسه است.

[سؤال 7985] 4398

2. زمينى را از متولى وقف عام، به مدت صد سال اجاره نموده، در آن مكان ساختمانى به نام مسجد بنا كرده‌اند؛ آيا حكم مسجد را دارد يا نه؟

بسمه تعالى، حكم مسجد را ندارد.

[سؤال 7986] 4202

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران

احتراماً؛ اهالى كياكلايه لنگرود به علت كوچك‌بودن مسجد محله، كه گنجايش افراد مؤمن را ندارد، تصميم گرفتند؛ مسجدشان را توسعه دهند و از اين بابت حدوداً 100 هزار تومان جهت همين كار، تحويل مسئول انجمن اسلامى داده‌اند ولى در وسط زمين مورد نظر، چند قبر، حدود 20 سال قرار دارد. بعضى‌ها در محل، گفته‌اند: اگر چنانچه قبر در وسط مسجد باشد، اشكال دارد. روى اين اصل مى‌خواهيم با امام دراين‌باره صحبت نموده و نتيجه را به اين انجمن اعلام بفرمايند. بى‌صبرانه منتظر فرمان امام و حكم شرعى آن امام بزرگوار مى‌باشيم.

خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى(عجل الله تعالی فرجه الشریف)، خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، چنانچه زمين مذكور وقف يا ملك كسى نباشد و نبش قبر نشود، جزو مسجد قراردادن آن، مانعى ندارد.

[سؤال 7987] 4203

بسمه تعالى 28 / 4 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله، استدعا مى‌شود پاسخ دو استفتاى زير را كتباً مرقوم فرماييد:

1. قطعه زمينى مورد نظر است تا در آن مسجدى كه مورد نياز است احداث گردد و اين زمين در قريه‌اى قرار دارد كه از كل زمين‌هاى آن قريه، يك دانگ آن به طور مشاع

وقف حضرت سيد الشهدا مى‌باشد؛ ساختن مسجد در اين زمين چه صورت دارد؟ و آيا حضرت امام اجازه مى‌فرمايند تا در آن احداث مسجد شود با توجه به ضرورت وجود مسجد در اين قريه؟

بسمه تعالى، نسبت به قسمتِ وقف، مسجد نمى‌شود.

2. نوعى ماهى در درياى خزر وجود دارد كه خاويار آن منبع درآمد سرشارى براى دولت است، لذا دولت آن را از صيادان خريدارى نموده و به دولت‌هاى كافر مى‌فروشد؛ صيد و فروش اين ماهى (ماهى خاويار) به دولت براى صيادان چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر فلس دارد فروش آن صحيح است.

[سؤال 7988] 4204

بسمه تعالى

محضر شريف آقايان شوراى استفتاى امام، دام عزّهم، با كمال ادب، مقتضى است به سؤالات ذيل جواب مرقوم فرماييد.

1. زمينى را شخصى براى مسجد وقف مى‌كند. عده‌اى از مؤمنين محل آن زمين را مسجد مى‌سازند و يكى از آقايان روحانى موقع ساختن، صيغه مى‌خواند به اين‌كه اين محل - چه طبقه پايين آن‌كه به صورت سرداب است و چه طبقۀ بالا كه به صورت مسجد است - تا روز قيامت بايد مسجد باشد و تا به حال در زيرزمين مسجد، نمازى خوانده نشده است. آيا مى‌شود انبارى يا براى دفتر بسيج و مانند آن‌ها استفاده كرد يا نه؟ و رفتن به آن محل - يعنى سرداب - طهارت مى‌خواهد يا نه؟ خلاصه بايد حكم مسجد را بار كرد يا مى‌شود استفاده‌هاى ديگر نمود؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، زيرزمين هم حكم مسجد دارد.

2. در كنار يك مسجد كوچك، به فاصلۀ 8 مترى، زمينى به مساحت 1200 متر براى مسجد وقف گرديده است. آيا مى‌شود در اين زمين، سالن سخنرانى و منزل خادم و وضوخانه و حجراتى براى تحصيل و چند مغازه براى هزينۀ مسجد درست كرد يا آن‌كه بايد فقط مسجد درست كرد و تصرّفاتى ديگر نمى‌شود كرد؟

بسمه تعالى، تابع نحوۀ وقف است. اگر زمين، وقف شده كه از عوايد آن، صرف احتياجات

مسجد شود، تصرّفات مزبوره جايز نيست؛ مگر آن‌كه زمين را با صلاحديد وقف، از متولّى شرعى براى تصرّفات مزبوره اجاره كنند.

[سؤال 7989] 4205

بسمه تعالى 20 / 5 / 1360

رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند كه مسجد محل ما از ابتدا تا كف مثنى، به نام حسينيه بنا گرديد و از كف مثنى به بالا به نام مسجد، از مردم پول گرفته شد و 65% آن را جهاد جهت احداث مسجد پرداخته است؛ چه حكمى دارد؟ مسجد است يا حسينيه؟

بسمه تعالى، اگر از ابتدا مقدارى به حساب حسينيه و مقدارى به عنوان مسجد ساخته شده و وقف گرديده، اشكال ندارد و هر يك از حسينيه و مسجد حكم خود را دارد.

[سؤال 7990] 4206

بسمه تعالى

به استحضار عالى مى‌رساند كه حدود 18 سال قبل دو نفر برادر از اهالى اصفهان قطعه زمينى وسيع در حدود خيابان جى اصفهان خريدارى و آن را به قطعات كوچك جهت ساختمان خانه قطعه‌بندى نموده و قطعات را به تدريج به مردم فروخته و مردم نيز اقدام به ساختن خانه مسكونى نموده‌اند كه هم اكنون اين منطقه يكى از محل‌هاى پرجمعيت اصفهان مى‌باشد و در ابتداى امر قطعه زمينى را جهت ساختمان مسجد اختصاص و با هزينه شخصى مبادرت به ساختن مسجدى به نام مسجد الرسول صلى‌الله‌عليه‌و‌آله مى‌نمايند. پس از چندى يكى از دو برادر به رحمت ايزدى پيوسته و در وصيت‌نامه خود مقدارى از قطعات زمين مورد بحث را جهت ثلث مال خود تعيين و وصيت مى‌نمايد كه اين قطعات را به فروش رسانده و به مصرف امور خيريه از قبيل مسجد و

غيره نمايند و بر همين مبنا وراث نامبرده چند قطعه زمين را رايگان به افراد بى‌بضاعت واگذار و آنان نيز تبديل به خانه كرده و هم اكنون در آن ساكنند در زمان رژيم گذشته در اثر تمركز جمعيت و نبودن خيابان شهردارى نقشه‌اى جهت چند خيابان در اين منطقه طرح و دو الى سه خيابان آن احداث و بقيه خيابان‌ها به علت نبودن اعتبار به تأخير مى‌افتد تا اخيراً در اثر فشار مردم، شهردارى مشغول خيابان‌كشى گرديده كه در نتيجه مسجد فوق الذكر در مسير قرار گرفته و اعلام تخليه از طرف شهردارى مى‌شود.

لذا ورثه مرحوم تصميم مى‌گيرند در مجاورت مسجد اوليه از ثلث مرحوم پدر خود قطعه زمينى را به مسجد اختصاص دهند و از محل ثلث با مشاركت عموى خودشان مبادرت به ساختن مسجد جديدى مى‌نمايند و اين ساختمان مسجد جديد تا پوشش سقف ادامه يافته و بعد از آن تعطيل مى‌گردد. لذا اهالى محل تصميم مى‌گيرند با جمع‌آورى اعانه از مردم به اتمام ساختمان مسجد اقدام نمايند كه مورد اعتراض مؤسّسين اوليه قرار مى‌گيرند و اعلام مى‌كنند كه خود بانيان اوليه ساختمان مسجد را تمام خواهند نمود لذا تصميم مى‌گيرند با فروختن زمين‌هاى مربوط به ثلث پدرشان و كمك عموى خود هزينه مسجد را تأمين نمايند و مبالغى هم از همين طريق تأمين و به مصرف رسيد ولى براى اتمام آن مواجه با فتواى جناب‌عالى شدند، اطاعت از مصوبات و قوانين دولت جمهورى اسلامى امرى شرعى و تخلف از آن خلاف شرع محسوب مى‌گردد و دولت جمهورى اسلامى فروش زمين را كلاً ممنوع اعلام نموده و دفاتر اسناد رسمى بر طبق دستور دولت از نقل و انتقال زمين خوددارى مى‌نمايند.

لذا از حضور مرجع عظيم الشأن استفتا مى‌شود كه آيا فروش زمين‌هايى كه مربوط به ثلث مرحوم واقف و برادر او مى‌باشد با قيمت روز يعنى مترى حدود 2 هزار تومان بدون نقل و انتقال رسمى و مصرف پول به دست آمده جهت تكميل مسجد مورد ذكر كه تنها مسجد محل و هم اكنون مورد استفاده عامه و برگزارى نماز جماعت و تعزيه خامس آل عبا عليه‌السلام و غيره مى‌باشد چه صورتى دارد آيا مى‌شود در اين مسجد مراسم

دينى به‌جا آورد و يا خير؟ و اگر نمى‌شود دستور فرماييد از اين مسجد چگونه مى‌توان استفاده نمود.

بسمه تعالى، نماز و ساير مراسم مذهبى در مسجد مذكور مانع ندارد.

[سؤال 7991] 4207

بسمه تعالى 7 / 8 / 1358

قم، دفتر امام، بعد از سلام

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند: مسجد امام خمينى (شاه سابق) در اصفهان - كه بعد از انقلاب، فقط مخصوص عبادت و برنامه‌هاى مذهبى مى‌باشد - را مى‌خواهند مثل سابق؛ يعنى زمان اختناق، دوباره براى تماشاى آن بليط بفروشند. و حال آن‌كه نماز جمعۀ اصفهان و همه برنامه‌هاى بزرگ در اين محل برگزار مى‌شود. خواهشمند است وضع مسجد را روشن نماييد كه آيا بليط بگذارند براى فروش يا اين‌كه فقط براى برنامه‌هاى مذهبى باشد؟

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، مسجد محل عبادت و شعائر مذهبى است و مزاحمت كسانى كه براى عبادت به مسجد مى‌روند جايز نيست.

[سؤال 7992] 4208

بسمه تعالى 6 / 3 / 1362

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مى‌رساند: زيرزمينى براى منبع درآمدِ خودِ مسجد، ساخته شده و مسجد را بالاى زيرزمين ساخته‌اند. ولى زمان آمادگى زيرزمين جهت اقامۀ نماز جماعت، پيش از ساختمان مسجد بود. اين‌جانب در زيرزمين، مدت شش ماه اقامۀ نماز جماعت داشتم. آيا زيرزمين به طور معاطات حكم مسجد را پيدا نكرده است؟ بفرماييد كه آيا قصد واقف كه بنا داشته زيرزمين را فروشگاه يا بنگاه قرار دهد، با اين

كار به هم نخورده است؟ مستدعى است جواب را مرقوم، و با خاتم شريف مزيّن فرماييد.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه زيرزمين به عنوان مسجد ساخته نشده، و به اين عنوان، وقف يا تحويل نشده، حكم مسجد ندارد.

[سؤال 7993] 4209

بسمه تعالى

با عرض ادب خدمت آقايمان امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشریف)و با آرزوى طول عمر براى رهبرمان و پيروزى براى رزمندگانمان و با سلام بر شهيدان راه حق و توفيق براى شما عزيزان، در راه خدمت به اسلام و مسلمين.

اين‌جانب يك سرباز در جبهۀ سومار مى‌باشم، چند سؤال فقهى برايم پيش آمده كه بر آن شدم با شما عزيزان مطرح كنم، تا ان شاء الله جواب آن‌ها را دريافت كنم.

1. در اين‌جا سنگرها و يا چادرهايى است كه به همت برادران به عنوان مسجد و نمازخانه ساخته شده است؛ آيا مسائلى كه در باب مسجد در رسالۀ امام و ديگر كتب اسلامى آمده است، شامل اين مكان‌ها هم مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر مكانى در زمين موات به عنوان مسجد ساخته شود و تحويل نمازگزاران داده شود، حكم مسجد دارد و اگر فقط اختصاص براى خواندن نماز داده شده، مسجد نيست.

2. در باب مسائل مربوط به نماز مسافر، به دو مسأله بر مى‌خوريم: يكى اين‌كه بايد رفت و برگشتمان از وطن، هشت فرسخ شود تا حكم مسافر پيدا كنيم و ديگر اين‌كه اگر آن مقدار از شهر دور شويم كه ديگر ديوارهاى شهر را نبينيم و صداى اذان شهر را نشنويم، حكم مسافر را پيدا مى‌كنيم؛ مواقعى امكان دارد پيش بيايد كه اگر از ديد مسأله اولى بنگريم، هنوز حكم مسافر را نداريم؛ ولى اگر مسأله دوم را در نظر بگيريم، حكم مسافر را داريم؛ مثلاً به اندازۀ دوازده كيلومتر كه از وطنمان خارج شويم، ديگر ديوارهاى شهر را نمى‌بينيم و صداى اذان را نمى‌شنويم؛ وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، نتيجۀ دو مسأله فوق اين است كه كسى كه به قصد هشت فرسخ از وطن بيرون رود

• كه مبدأ هشت فرسخ آخر شهر است - وقتى به حدى رسيد كه ديوارها را نمى‌بيند و صداى اذان را نمى‌شنود، نمازش را شكسته بخواند و منافاتى در بين نيست.

3. توضيحى براى مسأله 1490 در باب مكروهات نماز جماعت بدهيد؛ زيرا اين طور استنباط مى‌شود كه مواقعى كه ما مسافر هستيم، حتى جايى كه نماز جماعت برپا باشد، بايد نمازمان را فرادا بخوانيم و مكروه است كه نمازمان را به جماعت بخوانيم.

بسمه تعالى، منظور از كراهت در اين‌جا اين است كه ثواب اين نماز از جماعت‌هاى ديگر كمتر است؛ پس لازم نيست نماز فرادا خوانده شود، بلكه اين نماز جماعت از نماز فرادا ثوابش بيشتر است.

[سؤال 7994] 4210

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى

با اهداى سلام و دعا به شما و رزمندگان عزيز؛ معروض مى‌دارد: در بخش فراشبند فارس مسجدى در وسط محل است كه از حيث كثرت جمعيت گنجايش ندارد. در كنار اين مسجد قطعۀ زمينى است كه مالك آن شخصى مجرد بوده و تقريباً مدت چهل سال است كه نامعلوم و مفقودالاثر مى‌باشد. نامبرده داراى يك برادر و يك خواهر است كه اين برادر هم سفيه مى‌باشد. با اين توضيح خواهشمند است حكم فرماييد:

1. مالك زمين كيست؟ ثانياً: زمين را به چه صورت مى‌شود جهت اين مسجد خريدارى و جزء مسجد نمود؟

بسمه تعالى، بايد به حاكم شرع مراجعه شود.

[سؤال 7995]

2. مسجد فوق‌الذكر شبستانى دارد قديمى كه چندين سال است بلا استفاده مى‌باشد، با توجه به اين‌كه شبستان جديد البنا دارد؛ آيا مى‌شود شبستان قديمى را

خراب نموده و جزء صحن مسجد نمود؟ در ضمن صحن مسجد خيلى كم است. لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اشكال ندارد؛ ولى احكام مسجد دارد.

[سؤال 7996] 4211

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

حضور محترم مسئول دفتر حضرت امام خمينى

در زمينى وقفى از طريق جهاد سازندگى مسجدى با زيربناى 9 × 12 بنا گرديده است، اين زمين درخت‌كارى و يا كشت نشده تا به حال، ولى قابل كشت و درخت‌كارى مى‌باشد. در ضمن هنوز متولى آن را نديده‌ايم كه سؤال كنيم اين زمين وقف اولاد بوده يا وقف امام حسين عليه‌السلام. در ضمن متولى آن در قيد حيات مى‌باشد. لطفاً جواب بفرماييد. نماز خواندن در اين مسجد چه صورتى دارد؟ در ضمن مى‌تواند حسينيه باشد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زمين وقف است مسجد نمى‌شود و مى‌توانند آن را با اجازۀ موقوف عليهم اختصاص به حسينيه دهند.

[سؤال 7997] 4212

بسمه تعالى 8 / 4 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران حضرت امام خمينى دام ظله العالى

احتراماً به عرض مى‌رساند: در زمان طاغوت مسجدى در پايگاه سوم شكارى نوژه بنا گرديده و فرش و ساير وسايل مربوطه توسط پرسنل خريدارى شده و يا از وجوهى كه جهت مخارج مسجد از قبيل پذيرايى و غيره جمع‌آورى مى‌شده، خريدارى گرديده است. لذا با توجه به عرايض فوق تقاضا مى‌شود بفرماييد حكم وقفيت بر اجناس فوق مترتب است يا خير؟

بسمه تعالى، فرش و ساير لوازم را اگر واگذار به مسجد براى استفادۀ واردين نمودند در حكم وقف است.

[سؤال 7998] 4213

بسمه تعالى 15 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض اقدس عالى مى‌رساند: زمينى در بيش از بيست سال قبل براى مسجد داده شده و با پول مردم مسجد ساخته شده است. آيا صاحب قبلى زمين يا وارث آن مى‌تواند بگويد من راضى نيستم كسى در اين مسجد نماز بخواند يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از ساختن مسجد و تحويل به نمازگزاران، نمى‌تواند رجوع كند و رضايت او معتبر نيست.

[سؤال 7999] 4214

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى، دامت بركاته

محترماً به عرض عالى مى‌رساند كه شالودۀ مسجدى بدون صيغۀ وقف ريخته شده ولى جاى مناسبى ندارد. و تقريباً بيست ذرع آن‌طرف‌تر همسايۀ هم‌جوار آن، حاضر است با زمينى مناسب‌تر عوض نمايد. در صورتى كه صلاح بدانيد تعويض آن را اجازه داده با جواب مرقوم بفرماييد. زيادى بر اين، باعث تصديع خاطر مبارك نمى‌شوم. امر، امر مبارك شما است.

بسمه تعالى، در وقف مسجد، خواندن صيغه معتبر نيست و اگر وقف مسجد تمام نشده، اختيار زمين با صاحبان آن است.

[سؤال 8000] 4215

بسمه تعالى

حضور محترم مرجع عالى‌قدر و رهبر عزيز و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران سلام عرض مى‌شود.

ضمن تقديم عرض سلام؛ لطفاً به چند مسأله شرعى پاسخ فرماييد:

1. بنده يك فرد عادى و اهل زابل هستم؛ در سال 1355 يك قواره زمين را كه 312 متر مربع مى‌باشد، براى مسجدى خريدارى نمودم؛ چون مردم اين محل بودجه نداشتند نتوانستند بسازند؛ حالا با كمك مردم مى‌خواهند مسجد را بسازند كه مى‌بينند اين زمين براى مسجد كوچك است. آيا اجازه است كه اين زمين را بفروشيم و در همين محل، زمين بيشترى خريدارى نماييم؟ در ضمن، موقع خريدارى زمين، صيغه خوانده نشده و با عقيدۀ كامل براى مسجد خريدارى شده.

بسمه تعالى، خريد زمين به قصد بناى مسجد كافى در وقف نيست؛ اگر بعد از خريد، وقف نشده و تحويل وقف نگرديده، به ملك مالك باقى است و اختيار آن با مالك است.

2. در سال 1358 منزل نداشتم؛ تقريباً چهل هزار تومان پول داشتم كه ايّام ماه ذيحجه رسيد؛ در همين ايّام، منزل نيمه‌تمامى را به هفتاد هزار تومان خريدم. آيا مستطيع شدم يا خير؟ ضمناً اين منزل نيمه‌تمام را خرده خرده درست كردم؛ موقع سال خمس بنده رسيد، ولى هنوز منزل تمام نشده بود كه داخل حياط بروم. آيا خمس تعلق گرفته است يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، خمس منزل لازم نيست؛ بلى اگر 40000 تومان مرقوم از درآمد كسب بوده و بعد از سال بدون دادن خمس صرف در خريد منزل شده، از قيمت فعلى، نسبت به آن بايد خمس داده شود.

[سؤال 8001] 4216

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، ايّده الله تعالى

پس از عرض سلام و دعاگويى وجود شريف، شخصى زمينى را تقريباً به مساحت 500 متر براى مسجد قرار داده، ولى نه صيغۀ وقف خوانده شده و نه تصرف مسجدى شده است؛ آيا مى‌شود آن زمين را فروخت يا مالك تقبل كند و قيمتش را براى توسعۀ مسجد ديگر يا ساختمان حسينيه مصرف نمايند؟

بسمه تعالى، اگر وقفيت زمين متحقق نشده اختيار آن با مالك است.

[سؤال 8002]

4217

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر و امام بزرگوار امت اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف

يكى از هيأت‌هاى عزادار حضرت ابى‌عبدالله الحسين عليه‌السلام كه چندين سال در يكى از مساجد اقامۀ عزا مى‌نموده، با كمك افرادى خيّر، چندين قطعه فرش در سنوات گذشته خريدارى كرده و شبستان مسجد مذكور را مفروش نموده است. اكنون كه هيأت مذكور، در مسجد مشاراليه اقامۀ مجلس نمى‌كند، از امنا و متصديان شرعى و قانونى مسجد مذكور، ادعاى فرش‌هاى اشاره شده را مى‌نمايد به عنوان اين‌كه هيأت، هنگام تهيۀ فرش‌ها، براى مسجد تهيه نكرده؛ بلكه براى هيأت تهيه نموده است. مدعى، دليل شرعى يا عرفى بر مدعاى خود ندارد؛ فقط بعضى از اشخاصى كه قبل از ده سال پيش در اعطاى وجه و ثمن فرش‌ها شريك بوده يا خودشان خريده و به تصرف مسجد داده‌اند، اكنون مى‌گويند: براى مسجد نداده‌ام؛ بلكه براى هيأت داده‌ام. تكليف امنا و متصديان مسجد مذكور در مورد تحويل فرش‌هاى ذكر شده به مدعيان آن چيست؟ بيان فرماييد.

هيأت مذكور در زمانى كه در مسجد مشاراليه اقامۀ عزا مى‌كرده، در سنوات گذشته مقدارى اثاث و لوازم، از قبيل استكان، قورى، قند، شكر و چاى و امثال اين‌ها با كمك اهل خير خريده و در انبار مسجد كه در آن زمان در اختيار مسئولين هيأت بوده گذاشته است. اين اشيا، علامتى كه مشخص كند متعلق به مسجد است يا هيأت، ندارد. اكنون كه هيأت مذكور در مسجد مشاراليه اقامۀ مجلس عزا نمى‌كند؛ نيز ادعاى اشياى مذكوره را دارد. تكليف امنا و متصديان مسجد مذكور در مورد تحويل اشياى مذكوره چيست؟ بيان فرماييد. ادام الله ظلّكم على رؤوس المسلمين

بسمه تعالى، آنچه از فرش‌ها و لوازم كه در مسجد است، متعلق به مسجد است؛ مگر آن‌كه به طريق شرعى اثبات كنند كه ملك هيأت است.

[سؤال 8003] 4218

بسمه تعالى

حضور مبارك مرجع عالى‌قدر مسلمين حضرت آيت الله العظمى روح الله الموسوى الخمينى، دامت عزته

عرض مسئلت مى‌نماييم: يك محل به نام ملاط، از توابع شهرستان لنگرود است؛ چون معروف است دوازده نفر سادات در آن - به نام مشهدسراى ملاط - مدفون است. و در آن نزديكى مسجد وجود ندارد چون ايام زيارتى و فاتحه و ماه محرم و ماه رمضان و روضه و عزادارى جاى نيست و در آن محدوده، يك قسمت زمين بابت خريدارى براى مسجد وجود ندارد و چون صحن آن بزرگوار 50 هزار متر بالغ است، در آن حدود صحن جايى است كه 15 سال يا بيست سال قبرستان بوده آيا امكان ساختن مسجد در آن مكان مى‌باشد يا خير؟ با توجّه به اين‌كه براى اجتماع مسلمانان يك مسجد لازم است.

بسمه تعالى، اگر وقف نيست و مالك هم ندارد و نبش قبر هم نمى‌شود مى‌توانند آن‌جا مسجد بسازند.

[سؤال 8004] 4219

بسمه تعالى

حضور مبارك اميد مستضعفان جهان، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند: دهى در قريۀ ديزان طالقان مى‌باشد كه داراى يك مسجد خيلى قديمى بوده، كه شخصى غير محلى در دويست سال قبل آن را ساخته بود. در اثر مرور زمان، اين مسجد به صورت مخروبه‌اى درآمده؛ اهالى آن را خراب كردند و تجديد بنا نمودند و بيشتر عمليات ساختمان مسجد نيز انجام گرفته. بعداً متوجه شديم كه زمين اين مسجد، وقف اولاد ذكور بوده. پس از تحقيقات، معلوم شده كه نه عوض داده شده و نه قيمت زمين گرفته شده، و از آن‌جايى كه ملك وقف قابل

خريد و فروش نيست، آيا صاحب اين زمين، بدون رضايت وارث بعدى مى‌تواند به كسى ببخشد يا بلاعوض واگذار نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر براى اهالى محرز شده كه زمين مذكور وقف اولاد ذكور است و به وجه شرعى به فروش نرسيده، وقف دوبارۀ آن به عنوان مسجد باطل است و مسجد نمى‌شود، ولى اهالى مى‌توانند زمين را از بطن موجود، اگر صلاح وقف بداند اجاره كنند كه وجه اجاره، تسليم موقوف عليهم گردد و از زمين، براى محل نماز استفاده شود.

[سؤال 8005] 4220

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع تقليد و رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

در يكى از محلات شهر كه فاقد مسجد بوده، عده‌اى از مؤمنين تصميم به ساختن مسجد گرفته؛ بعضى از آقايان با پول و برخى با دادن مصالح ساختمانى و برخى هم كه فاقد هر دو بودند به كمك بنّاها در ساختمان شركت كردند. حال كه ساختمان مسجد تمام شده بعضى از همين آقايان، خود را به واسطۀ كمكى كه كرده‌اند ذى حق دانسته به تحريك بعضى‌ها باعث ايجاد تفرقه شده‌اند. آيا كمك كردن به ساختمان مسجد - به هر اندازه و هر شكل كه باشد - براى كمك كنندگان ايجاد حقى مى‌كند يا نه؟

بسمه تعالى، كسانى كه به نحوى به مسجد كمك كرده‌اند، با ديگران مساوى هستند و هيچ حقى به مسجد ندارند و كمك كردن موجب حق نمى‌شود.

[سؤال 8006] 4221

بسمه تعالى

حضور مبارك مسئولين محترم دفتر امام خمينى، روحى له الفداء

احتراماً؛ مسجدى در سال 1354 توسط شخصى بنا شده و شخص نامبرده تحت

عنوان مسجد، نام‌گذارى نموده و مردم در طول چندين سال در اين مسجد نماز خوانده و سپس مسجد را توسعه داده و مقدارى زمين نيز جنب مسجد مذكور خريدارى نموده و فرش و منبر و ساير لوازم نيز خريده‌اند و خود آقاى بانى هم كه پيرمردى مى‌باشد، در جريان بوده و هيچ‌گونه ممانعتى نكرده است. سپس مردم مستضعف مقدارى - حدود بالاى يك ميليون ريال - آهن نيز خريدارى كرده‌اند تا مسجد را به طور كلى تعمير اساسى نمايند؛ لكن بانى به علت برخى عقايد خاصّى كه دارد و عللى كه خود مى‌داند، اكنون مخالفت نموده و مانع ساختمان و توسعۀ مسجد مى‌باشد و حال اين‌كه اولاً، خود ايشان عنوان مسجد را گذاشته و ثانياً، به علت خاصّى اكنون مى‌گويد حتى اگر به مراجع هم مراجعه كنيد من مى‌گويم مسجد را وقف نكرده‌ام و سند آن در نزد من است و من آن را نمى‌دهم و شما اگر مى‌خواهيد، در كنار اين مسجد، يك مسجد براى خودتان بسازيد. ما هم آهنى را كه تهيه كرده‌ايم براى همۀ زير بنا و با نقشۀ مهندسى مى‌باشد و در ثانى، خرج زيادى هم براى محلى كه ايشان آن را مسجد ناميده كرده‌ايم. اكنون نه مى‌توانيم دو مسجد در كنار هم بسازيم و نه مى‌توانيم تعمير اساسى مسجد را شروع و ساختمان مسجد را تكميل نماييم و آهن‌ها هم كه مال بيت‌المال است، مدت بسيار زيادى است كه از بين مى‌رود. خواهشمند است هر چه زودتر، بازرسى به اين محل فرستاده و ما را راهنمايى كامل بفرماييد.

بسمه تعالى، سند ميزان نيست. اگر وقف مسجد متحقق شده و تحويل جهت وقف گرديده، ديگر واقف اختيارى در آن ندارد و توسعۀ مسجد اگر ضرورت داشته باشد اشكال ندارد و واقف حق ممانعت ندارد.

[سؤال 8007] 4222

بسمه تعالى

حضرت زعيم الاسلام والمسلمين، امام الامة، نايب الامام، امام خمينى، مدّ ظله العالى روحى فداك

شخصى ملكى را سى و پنج سال قبل موقع ارزان بودن زمين به مسجدى واگذار كرده و به خرج اهالى محل و مسجد، در آن ملك كانال كشى و تعمير صورت گرفته است. مدرك وقفى هم اگر داشته، از بين رفته و حال كه ملك ارزش پيدا كرده، مالك اولى ملك را به زنش منتقل نموده و با آن قباله قديم مى‌خواهد ملك را پس بگيرد. آيا ملكى را كه سى و پنج سال است به شهادت اهل محل در تصرف مسجد بوده، مى‌تواند دوباره تصرف كند يا خير؟ در انتظار جواب هستم. ادام الله ايام افاضاتكم

بسمه تعالى، اگر ثابت است كه زمين را وقف كرده و تحويل هم داده؛ نمى‌تواند پس بگيرد.

[سؤال 8008] 4223

بسمه تعالى 17 / 5 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از مسئلت نمودن طول عمر معظم‌له از درگاه خداوند منان، به عرض حضرت امام مى‌رساند: در روستاى مهويه كه جزء قراى فردوس مى‌باشد، در نظر داريم با مبلغ وامى كه از طرف بانك عمران در اختيار ما گذاشته مى‌شود، اقدام به يك پروژۀ ساختمانى نموده؛ لكن براى اجراى اين طرح بايد - بر اثر پستى و بلندى زمين در خارج محل - قريۀ مذكور را به كلى از جايش تغيير دهيم، كه بر اثر اين تغيير و تحول، اماكن خيريه آن متروك مى‌گردد. از محضر شريفتان دربارۀ موقوفات اين اماكن - كه توضيح آن ذيلاً عرض خواهد شد و آب آشاميدنى و متروك شدن اماكن خيريه - نيازمند راهنمايى مى‌باشيم.

1. متروك شدن اماكن خيريۀ قريه - از قبيل دو حمام، دو مدرسه، حسينيه، بهدارى، غسال‌خانه و چند مسجد كه تمام آن نوساز مى‌باشد - جايز است؟

بسمه تعالى، متروك ماندن اماكن مذكوره، تكليف براى مردم ايجاد نمى‌كند؛ اگر چه خوب نيست مساجد مهجور بماند.

2. مصرف موقوفات اماكن خيريه - از قبيل مساجد و حمام و حسينيه - در اماكن خيريه نوساز بعدى جايز خواهد بود؟

بسمه تعالى، براى صرف عوايد وقف اگر محل به خصوصى تعيين شده، تغيير وقف جايز نيست.

3. تغيير آب آشاميدنى از محل مذكور به محل نوساز با توضيح ذيل جايز است؟

توضيح: تأمين آب آشاميدنى اين محل، به وسيلۀ لوله با طرح آبرسانى از چشمه‌اى كه در بالاى درۀ پشت قنات قريه جارى بوده، طبق يك «واگذارى كشاورزان» انجام شده - مشروط بر اين‌كه مازاد آن متعلق به خود كشاورزان بوده - و توسط يك لوله توى استخر ده مى‌ريزد كه به مصرف كشاورزى مى‌رسد؛ و چند طاقه از همين آب، متعلق به اماكن مسجد و حسينيه و حمام و دو امامزاده بوده و آب اين قنات، مالك خصوصى نداشته و همه در آن شريك و سهيم بوده، و موقوفات ديگر - مانند وقف اولاد و غيره - نيز دارد و بر اثر خشك‌سالى‌هاى پى‌درپى و كمبود آب كشاورزى، با كمى آب مواجه مى‌باشيم. قطع كلى لوله و تغيير آن به محل تازه تأسيس چه صورتى خواهد داشت؟ بيان فرماييد.

توضيح ديگر: اين روستا تقريباً داراى دويست و چهل خانۀ مسكونى بوده كه بيست خانۀ آن در معرض سيل و از كل آن، دوسوم آن، ذى‌قيمت و نوساز و قابل زيست مى‌باشد.

بسمه تعالى، آب مذكور اگر ملك باشد، اختيار آن با مالكين است و اگر وقف باشد، موكول به نظر متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف است.

[سؤال 8009] 3741

3. تجديد بناى مسجد مخروبه چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، مستحب است.

[سؤال 8010] 667

2. اگر براى كار گذاشتن درى در مسجد، از مرجع تقليدى كسب تكليف شود و آن مرجع اجازه نداده باشد ولى توجه نكنند به فتواى مرجع و قسمتى از ديوار مسجد را بشكافند و در (مخصوص رفت‌وآمد) را كار بگذارند، مسأله‌اش چگونه است؟ و آيا نماز خواندن در چنين مسجدى چگونه خواهد بود؟

بسمه تعالى، ضرر به نماز نمى‌رساند.

[سؤال 8011] 667

3. اگر براى خراب كردن مسجدى، از مرجع تقليدى كسب تكليف شود و آن مرجع اجازه ندهد و پس از اين، خود با توسل به بهانه‌هايى - از قبيل تاريك بودن مسجد، شكست داشتن و غيره - اقدام به تخريب آن كرده و همۀ آن را از بين ببرند و با طرحى نو آن را بسازند، آيا دست‌اندركاران اين برنامه، غير از عقوبت اخروى (كه آيا شامل حالشان مى‌شود يا خير)، مشمول عقوبت دنيوى هم بايد بشوند يا مى‌شوند؟ و نماز خواندن در اين مسجد چگونه است؟

بسمه تعالى، ضمان ندارد و نماز در آن مسجد صحيح است.

[سؤال 8012] 206

8. آيا مكان‌هايى را كه در ادارات، نمازخانه مى‌كنند همان احكام مسجد بر آن‌ها جارى است؟

بسمه تعالى، اگر به عنوان مسجد وقف نشده حكم مسجد ندارد.

[سؤال 8013] 2852

5. آيا نمازخانه، حكم مسجد را دارد؟

بسمه تعالى، ندارد.

[سؤال 8014] 4224

بسمه تعالى 29 / 10 / 1361

حضور محترم معظم دفتر جناب آقاى خمينى، به عرض عالى مى‌رساند:

1. اين‌جانب محل كارم در ادارۀ درآمد شهردارى اصفهان مى‌باشد. حضرت آقاى خمينى در خصوص بلندگوها چه دستورى صادر فرمودند؟ بلندگويى هست در مسجد محله نو، بخش دو كه صداى آن را تا آخر باز مى‌كنند؛ آن محل مريض بسيارى دارد. تقاضامندم جواب را واضح تشريح بفرماييد؛ زيرا من كه منكر مسجد يا نماز

نيستم، ولى صداى بلندگو خيلى زياد است. لطفاً جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، كارى كه موجب ايذاى مردم باشد جايز نيست.

2. قدرى هم مى‌خواهم پول بفرستم؛ شمارۀ حساب قم، دفتر حضرت آقاى خمينى را در جواب نامه مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، مى‌توانيد وجوه شرعيه را به حساب شمارۀ هزار مؤسسه تعاونى اسلامى قم حواله كنيد.

[سؤال 8015] 4225

بسمه تعالى

استفاده از بلندگوى مساجد، حسينيه‌ها، در مناطق مسكونى به طورى كه موجب ايذاء همسايگان مسلمان شود چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، به نحو متعارف اشكال ندارد، مراعات همسايگان بشود.

[سؤال 8016] 4226

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى متع الله المسلمين بطول بقائه، نظر مبارك خويش را درباره سؤال ذيل مرقوم فرماييد.

آيا نمايش فيلم‌هاى انقلابى و رزمى حاوى آهنگ‌هاى انقلابى در مساجد و تكايا محل اشكال است يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مزاحمت نمازگزاران در مسجد و جهت وقف تكايا نباشد و آهنگى كه موسيقى مطرب باشد در آن نباشد مانع ندارد.

[سؤال 8017] 7274

2. بعضى از برادران مى‌گويند: «بايد در مسجد تلويزيون گذاشته شود كه بيشتر مردم جمع شوند و دربارۀ برنامه‌هاى آن بحث كنند و بايد وسيله ورزش در مسجد آورده شود و جوان‌ها بيايند در مسجد ورزش كنند» و عده‌اى ديگر از برادران هم با آن

مخالفند. آوردن وسايل سرگرمى در مسجد، مانند فيلم و تئاتر و نمايش چه صورت دارد؟ اميد است جواب قانع كننده باشد تا وظيفه مردم و روحانى روشن شود. در ضمن مى‌پرسند آيا مدح اهل‌بيت خواندن در مجالس عمومى چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اگر منافات با احترام مسجد و شؤون آن داشته باشد بايد ترك شود و مسجد جاى ورزش نيست و مدح اهل‌بيت در قرآن مجيد هم شده است و از افضل اعمال است.

[سؤال 8018] 5342

2. جمعى از مؤمنان چند هزار آجر براى صرف در مسجد معينى خريدارى نموده‌اند كه مقدارى از آن آجرها اضافه آمده و محل حاجت آن مسجد نيستند. حكم آن‌ها چيست؟ آيا جايز است آن‌ها را بفروشند و پول آن‌ها را در آن مسجد مصرف نمايند يا بايد عين آجرها را در مسجد ديگر مصرف نمايند؟ لطفاً جواب مرحمت فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم اختيار آجرهاى به مصرف نرسيده با صاحبان پول است كه آجر را به منظور صرف در مسجد خريده‌اند.

[سؤال 8019] 4227

بسمه تعالى 28 / 2 / 1361

مسئولين محترم دفتر حضرت امام خمينى

پس از سلام خواهشمند است جواب نامه را كه به دست شما مى‌رسد فورى مرحمت داريد. اين‌جانب فرزندى داشتم كه فاقد اهل و عيال بوده و در سن بيست سالگى در تاريخ 8 / 4 / 61 با لباس مقدّس سربازى در آبادان به شهادت رسيده، حال ارتش جمهورى اسلامى در صدد است كه مبلغ دو ميليون ريال بابت ضرر و زيان به ما بپردازد. البته وضع ما به واسطه قانع بودن فعلاً خوب است، مسكن اصلى ما در بين راه آمل و تهران در منطقه ييلاقى مى‌باشد كه تابستان‌ها در آن‌جا به سر مى‌بريم و يك

آبادى 40 خانوار فاقد مسجد مى‌باشد، آيا ما مى‌توانيم در محل ذكر شده مسجدى به نام شهيد مزبور از وجه پرداختى ارتش بسازيم يا خير؟ باز خواهشمند است جواب فورى مرحمت داريد.

بسمه تعالى، در دريافت وجه مزبور اختيار با خود شما است و در صورت دريافت اگر به شما تمليك مى‌شود مانع ندارد آن را صرف بناى مسجد نماييد.

[سؤال 8020] 4228

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى‌قدر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، نايب الامام حضرت آيت الله العظمى خمينى دام ظله

مسجد جامع استهبان نياز به تجديد بنا و توسعه و گسترش دارد و تا حدودى مقدّمات آن كار توسط هيأتى فراهم آمده است. مبلغى پول هم جهت صرف امور خيريّه موجود است. خواهشمند است با توجه به نياز مردم به مسجدى كه از هر نظر جامع باشد و اهميت بازسازى مناطق جنگى كه توسط كفار بعثى مورد هجوم و تخريب واقع شده است، بفرماييد صرف مبلغ مزبور در كدام راه اولويت دارد؟

بسمه تعالى، اگر پول براى مطلق امور خيريه بوده صرف آن در هر يك از دو امر مانع ندارد.

[سؤال 8021] 4229

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى‌قدر اسلام حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله

ساختمان مسجد جامع اصطهبانات كه به صورت يك طبقه ساخته شده است احتياج به گسترش و توسعه و تجديد بنا دارد. قبلاً لازم دانستيم براى تهيه نقشه از آن مقام محترم پاسخ سؤالات زير را گرفته و بر اساس آن عمل نماييم.

1. آيا در زير زمين مسجد بعد از خاكبردارى مى‌توان:

الف: كتابخانه مسجد ساخت؟

ب: دفتر امام جمعه، و ديگر اتاق‌هاى مسجد ساخت؟

ج: سالن اجتماعات مسجد ساخت؟

بسمه تعالى، زير زمين مسجد حكم مسجد را دارد.

[سؤال 8022]

2. براى رفع كجى ساختمان مسجد و منظم ساختن بناى جديد بر اساس قبله اجازه مى‌فرماييد بخش كمى از زمين مسجد را به فضاى سبز يا مغازه يا اتاق تبليغات مسجد اختصاص داد؟

بسمه تعالى، تغيير قسمتى از مسجد به صورت ديگر جايز نيست.

[سؤال 8023]

3. براى گرفتن روشنايى، مى‌توان بخش كمى از زمين مسجد را به حيات خلوت اختصاص داد؟

بسمه تعالى، تبديل زمين مسجد به حياط خلوت جايز نيست.

[سؤال 8024]

4. چند مغازه خريدارى شده است كه به زمين مسجد اضافه شود. آيا مستأجرين براى تخليه مغازه‌ها حق مطالبه وجهى (بابت حق پيشه يا سرقفلى) دارند؟ با توجه به اين‌كه با مالك قبلى قراردادى در اين خصوص نداشته‌اند.

بسمه تعالى، در فرض مسأله حق سرقفلى ندارند.

[سؤال 8025]

5. در صورتى كه بايد وجهى از بابت (حق پيشه يا سرقفلى) به مستأجرين پرداخت نمود، اجازه مى‌فرماييد آن وجه از كمك‌هاى نقدى مردم كه براى تجديد

بناى مسجد پرداخت مى‌كنند، پرداخت شود و اسباب رضايت مستأجرين را به منظور تخليه مغازه‌ها فراهم ساخت؟

بسمه تعالى، از پولى كه براى تجديد بنا جمع شده نمى‌شود در غير آن صرف كرد.

[سؤال 8026] 4230

بسمه تعالى 15 / 12 / 1361

با درود و سلام به رهبر كبير انقلاب اسلامى و شهيدان راه حق و حقيقت

پيشگاه مبارك زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

محترماً با نهايت احترام به استحضار آن رهبر عالى‌قدر مى‌رساند: اين‌جانبان هيئت امناى مسجد حضرت زينب واقع در نازى‌آباد، خيابان وطن، نظر به اين‌كه به نمايندگى از طرف هيئت امناى مسجد مذكور اقدام به احداث زيرزمين براى اين مسجد به مقدار سيصد و هشتاد متر مربع نموده‌ايم و زيرزمين را خاك‌بردارى كرده‌ايم و چون اين محل فاقد درمانگاه شبانه‌روزى مى‌باشد و از اين‌رو تصميم داريم در زيرزمين اين مسجد درمانگاه شبانه‌روزى احداث نماييم، لذا از پيشگاه مبارك تقاضا داريم در اين باره دستوراتى صادر فرماييد كه آيا زير اين مسجد درمانگاه مى‌توانيم بسازيم يا خير؟

بسمه تعالى، زيرزمين مسجد حكم مسجد دارد و ساختن درمانگاه در زير مسجد جايز نيست.

[سؤال 8027] 4231

بسمه تعالى 18 / 11 / 1361

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله

محترماً به عرض مى‌رسد زمينى به مساحت دويست و پنجاه متر مربع، جنب مسجد امام حسين عليه‌السلام واقع در حصارك كرج به منظور اضافه كردن وسعت حياط

مسجد خريدارى شده و بعداً ساختمانى در آن احداث گرديده كه طبقۀ بالاى آن به قسمت مسجد زنانه اضافه شده و از طبقه پايين و زيرزمين جهت انبار و كتابخانه و شوفاژ و ساير نيازهاى مسجد استفاده خواهد شد. چون ساختمان مذكور احتياج به دستشويى و توالت دارد، آيا مى‌توان در زيرزمين اين ساختمان چاهى براى فاضلاب و توالت حفر نمود و در روى آن دستشويى و توالت ساخت يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زمين مذكور به عنوان مسجديت وقف نشده، بلكه براى آنچه در ارتباط با مسجد مورد نياز است تهيه شده احداث امور ذكر شده مانع ندارد.

[سؤال 8028] 4852

4. اگر سگ درب چوبى داخل مسجد را با دهان و دندانش خرد كند. و درب چندان خراب نشده باشد، آيا درب بايد توسط صاحب سگ يا اهالى ده عوض شود؟ يا آن‌كه با شستن يا رنده نمودن همان جايى كه سگ دهان زده پاك مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر كوتاهى از صاحب سگ نبوده به او چيزى نيست و لازم است به هر نحو ممكن تطهير نمايند.

[سؤال 8029] 4232

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى‌قدر اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

با تقديم خالصانه‌ترين سلام‌ها به پيشگاه رهبر كبير انقلاب اسلامى و عرض تبريك به مناسبت پيروزى با شكوه رزمندگان اسلام، از خداوند متعال سلامتى و طول عمر آن امام عزيز را تا ظهور حضرت مهدى عجل الله تعالى فرجه مسئلت داريم.

امام عزيز مستحضرند كه استقبال عموم از مراسم مذهبى به ويژه نماز جمعه در سرتاسر ايران اسلامى بى‌سابقه است شهرستان استهبان بحمدالله از اين حيث مستثنا نيست.

مسجد جامع گنجايش جمعيت كنونى براى انجام مراسم دينى را ندارد و در اثر كمبود جا شركت كنندگان در نماز جمعه و يا ديگر برنامه‌هاى اسلامى دچار مشكل بوده و اين امر از شكوه مراسم دينى كاسته است، لذا از طرف اهالى شهر هيأتى از عدول مؤمنين جهت تجديد و توسعه بناى مسجد جامع انتخاب و مقدارى زمين در همسايگى مسجد خريدارى شده تا به آن اضافه گردد.

اولاً: اجازه مى‌فرماييد كه ساختمان قديمى تخريب و بر اساس رفع نيازهاى حال و آينده تجديد بنا گردد؟

ثانياً: در اطراف ديوار مسجد چندين مغازه وجود دارد كه وقف مسجد است و بخشى از مخارج مسجد از قبيل سوخت و تعميرات از مال الاجاره آن مغازه‌ها تأمين مى‌گردد، ولى وجود آن مغازه‌ها از نور كافى مسجد كاسته است اجازه مى‌فرماييد كه آن مغازه‌ها را به ساختمان اضافه نمود و از قسمت زمين خريدارى شده همان تعداد مغازه را ساخته و بر مسجد وقف كرد؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله تجديد بنا مانع ندارد، ولى تغيير و تعويض مغازه‌هاى وقفى جايز نيست.

جريان فضولى در وقف

[سؤال 8030] 5931

3. در وقف و حبس فضوليت جريان دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در وقف و حبس جارى نيست.

[سؤال 8031] 4233

پاسخ استفتا: [نقل از صحيفه امام، ج 20، ص 61 ]

زمان: 26 خرداد 1365 / 8 شوال 1406

مكان: تهران، جماران

موضوع: موقوفات آستان قدس رضوى

سؤال كننده: واعظ طبسى، عباس (توليت آستان قدس رضوى)

[ بسم الله الرحمن الرحيم. بخش عمده و قابل توجهى از اراضى شهرى و مزروعى شهر سرخس متعلق به آستان قدس رضوى است، بدين ترتيب كه قسمتى از آن اراضى املاكى هستند كه از محل عوايد آستان قدس، محمدرضا پهلوى و پدرش رضاخان خريدارى نموده و با امضاى محمدرضا پهلوى به آستان قدس وقف گرديده و موارد مصرف آن را نيز مشخص كرده است. قسمتى ديگر، از آن املاكى است كه از محل عوايد و درآمدهاى آستان قدس خريدارى شده، ولى مدركى دال بر وقفيت آن نيست. قسمت سوم املاك خالصۀ دولتى است كه در ازاى پرداخت وجه نقد از درآمدهاى آستان قدس و بعضاً در برابر انتقال بخشى از رقبات موقوفۀ حضرت رضا عليه‌السلام در تصرف و تملك آستان قدس قرار گرفته است. با عنايت به مراتب مشروحه مستدعى است نظر مبارك را نسبت به املاك و اراضى ياد شده از حيث ترتب و يا عدم ترتب آثار و احكام وقف بر آن‌ها امر به ابلاغ فرماييد.

8 شوال 1406 / 26 خرداد 1365 - عباس واعظ طبسى]

بسمه تعالى

كليۀ تصرفاتى كه در زمان رژيم پهلوى در آستان قدس رضوى به عمل آمده، محكوم به بطلان است، و اگر مواردى را وقف كرده و مصارفى براى آن معيّن كرده‌اند، چنانچه مصارف مزبور مخالف با مصالح آستان قدس و جمهورى اسلامى نيست عمل به آن‌ها را اجازه مى‌دهم، و اگر مخالف با آن‌هاست نايب التوليۀ آستان قدس مجازند به هر نحو صلاح مى‌دانند دربارۀ آن‌ها عمل كنند.

و در مورد دوم نيز حكم ساير املاك آستان قدس را دارد و امر آن با توليت آستانۀ مقدسه است. و در مورد سوم نيز چنانچه موقوفاتى فروخته شده يا

تغييراتى در آن‌ها داده شده، بايد در صورت امكان به حال اول بازگردد، و اگر امكان ندارد با مراعات جهت وقف در آن‌ها تصرف شود، و اگر وقف بودن آن‌ها ثابت نيست حكم مورد دوم را دارد.

روح الله الموسوى

شرايط صحت وقف

[سؤال 8032] 4234

بسمه تعالى 16 / 6 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله، امام خمينى، مدّ ظله

محترماً، به عرض مى‌رساند در جنب تكيۀ رينه لاريجان، قطعه زمينى به مساحت تقريبى پانصد متر حدود ده سال قبل توسط شخص خيّرى، به‌منظور توسعۀ تكيه و سقّاخانه خريدارى شده، ولى تا كنون وقف نگرديده و صيغۀ وقف جارى نشده است، فقط قسمتى كه مورد نياز توسعۀ سقّاخانه بود، به تصرف تكيه درآمد، مابقى زمين مانده. بعضى از برادران - من باب احتياط - موضوع را با ارسال فتوكپى قبالۀ خريد زمين به آن دفتر ارجاع نمودند، كه شايد محتوى قباله خريد دالّ بر وقفيت زمين مورد بحث باشد؛ چون در همسايگى اين قطعه زمين، سيد اولاد پيغمبرى خانه دارد كه از نظر جا و مكان در مضيقه است و تقاضا دارد قسمتى، تا حدود پنجاه متر به او فروخته شود، تا از مضيقه به در آيد. بناءً على هذا، تقاضا دارد پاسخ فرمايند كه آيا مى‌شود مقدار پنجاه متر از اين زمين را به او فروخت و وجه آن صرف تعميرات تكيه گردد يا خير؟ خواهشمند است جريان را كلاً روشن فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، زمين اگر وقف نشده و يا به تصرف و قبض وقف درنيامده، اختيار آن با مالك است و تنها خريدن، به منظور صرف در وقف يا ساختن تكيه و حسينيه، وقف حساب نمى‌شود.

[سؤال 8033] 4235

بسمه تعالى 19 / 9 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

لطفاً بيان فرماييد: يك قطعه زمين 25 مترى جزو قطعه زمينى است كه روبه‌روى صحن مسجد قرار گرفته و يك زن و بچه در آن زمين خانه ساخته‌اند كه مجاور زمين مزبور است و صاحب آن دور آن را سنگ‌چين كرده تا بعداً به صورت حسينيه درآورد، ولى از دنيا رفته است. آيا مى‌شود اين زمين مورد استفاده آن زن قرار گيرد يا بايد حسينيه ساخته شود و يا اين‌كه امكان ندارد؟ موضوع ديگر اين‌كه همان مرحوم در ميناب زمينى را در نظر گرفته بوده كه مسجدى بنا نمايد، ولى قبل از اقدام از دنيا رفته و مقدارى از مصالح ساختمانى آن را نيز ريخته بوده است. آيا بر وراث لازم است كه اقدام به ايجاد مسجد بنمايند يا اين‌كه مى‌توانند مصالح ساختمانى را جهت مسجد ديگرى منتقل نمايند؟ و ضمناً اضافه مى‌نمايند كه فرد مرحوم متولى مسجدى است كه قطعه زمين مذكور را جهت احداث حسينيه قصد نموده بوده است. از جوابى كه مرحمت مى‌فرماييد سپاس‌گزارم؛ عمر پر بركت رهبر برقرار باد.

بسمه تعالى، اگر زمين‌ها يا مصالح را وقف نكرده و يا تحويل جهت وقف نداده و وصيت هم ننموده باشد، ملك ورثه است و هر تصرفى در آن بخواهند مى‌توانند بكنند.

[سؤال 8034] 4236

بسمه تعالى 16 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، مستدعى است سؤال شرعى زير را پاسخ مرحمت فرماييد.

مسجدى است فاقد سرويس عمومى و وضوخانه. در مجاورت اين مسجد، خانۀ

مخروبه‌اى جهت ساختمان سرويس و وضوخانۀ مسجد مذكور، توسط اهالى خريدارى شده است. پس از تخريب و شروع ساختمان، از طرف شهردارى محل و نيز جمعى از اهالى خواسته شده است كه مقدارى از خانۀ مذكور، جهت تعريض كوچۀ جنب آن گرفته شود. از نظر شرع مقدس آيا چنين كارى مجاز است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر خانۀ مذكور هنوز وقف نشده، اختيار آن با صاحبان پول است و تعريض كوچه با رضايت آنان مانع ندارد.

[سؤال 8035] 769

13. رجل أقرض آخر مالاً فامتنع المقترض في أداء الدين أو أخذ مالاً من دون حقّ فالمقرض أو المأخوذ منه المال جعلا هذا المال وقفاً لأبي الفضل العبّاس عليه‌السلام او لأحد الأئمّة عليهم‌السلام فهل يكون هذا الوقف صحيحاً ويخرج المال عن ملكية مالكه؟

بسم الله تعالى، فيما يصحّ فيه الوقف يصحّ الوقف المزبور لو أمكنه الإقباض وقد أقبضه لجهة الوقف أو إلى متولّي الوقف وإلاّ فلا.

[سؤال 8036] 4237

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى

اين‌جانبان يك قطعه زمين به مساحت چهارصد متر از صاحب آن خريدارى نموديم و به عنوان تأسيس عزاخانۀ سيدالشهدا عليه‌السلام اجراء صيغه شده، ولى متأسفانه در اثر اشتباه و ندانستن حكم، با كمك طاغوت زمان تبديل به حمام گشته. در حال حاضر تكليف ما نسبت به اين حمام از نظر شرعى چيست؟ چنانچه در عوض، زمين ديگرى براى درست‌كردن تكيه تهيه نماييم، جبران و اصلاح مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر براى عزادارى زمين را تحويل نداده باشند و صاحبان پول راضى باشند، تصرف در حمام مانع ندارد و در هر صورت اگر آب غسل مباح باشد، غسل صحيح است.

[سؤال 8037] 4238

بسمه تعالى

زمينى است كه از سه طرف محصور است به ديوارهاى مجاور و از طرف چهارم به كوچۀ چندصد مترى. از طرف كوچه، وقف حسينيه شده است، ولى هنوز به تصرف وقفى در نيامده است. آيا تغيير يا به هم‌زدن وقف مذكور جايز است يا خير؟

از درگاه خداى تبارك و تعالى، طول عمر آن رهبر عظيم الشأن اسلام و مسلمين، و پيروزى ملت شهادت طلب كشور اسلامى ايران را خواستار است.

بسمه تعالى، اگر آنچه وقف شده، تحويل جهت وقف داده نشده، وقف تمام نيست و تغيير آن مانع ندارد.

[سؤال 8038] 4239

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى

اين‌جانب اهل پشتكوه يزد، از كشاورزان آن محل، تنها دارايى و مايملك خود كه عبارت از يك طاق از شانزده طاق قنات مزرعه خليل‌آباد، بوده است. بر اثر ناراحتى و گرفتارى و كسالت اقدام به وقف‌كردن آن نموده‌ام. در وقف‌نامه قيد گرديد كه صيغۀ وقف جارى شده، ولى قيد اين‌كه به تصرف وقف داده شده باشد، نشده است. الحال به علت اين‌كه داراى عيال و اولاد بوده و عمل انجام شده باعث محروميت آنان شده از عمل خود پشيمان و مى‌خواهم اجازه فرمايند؛ با توجه به اين‌كه مورد وقف به تصرف وقف داده نشده، عمل انجام شده صحيح نبوده و مى‌توان از آن عدول نمود يا خير؟ نظر مبارك خود را اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، مجرد صيغۀ وقف، بدون تحويل آن، كافى نيست و در خصوصيات مورد سؤال به مسئولين ذى‌ربط مراجعه شود.

[سؤال 8039] 4240

بسمه تعالى

محضر رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، دامت بركاته

محترماً؛ استفسار مى‌شود كه:

1. زمينى را به نام ساختن حسينيه خريدارى و ثلث بهاى آن پرداخت شد و از مؤمنين پول به نام حسينيه جمع‌آورى گرديد. سپس ساختن بنا شروع شد و به خاطر تشخيص قبله، محرابى گذاشته شد و همين كه بنا نيمه تمام شد، عده‌اى گفتند: «اگر مسجد بشود، بهتر است» و صاحب زمين هم گفت: «اگر مسجد بشود، بقيه پولم كه دو ثلث بهاى زمين مى‌باشد نمى‌خواهم» و قبض را تغيير دادند و به نام مسجد صاحب‌الزمان نمودند و بقيه بنا را به نام مسجد تمام نمودند. در حال حاضر از اين بنا به نام مسجد استفاده مى‌نمايند و اختلاف هم برطرف نشده است. استدعا مى‌شود آنچه حكم خداست مرقوم فرموده تا تكليف خود را بدانيم. عزت و سعادت و طول عمر رهبر انقلاب را از پيشگاه احديت مسئلت مى‌نماييم.

بسمه تعالى، وقف زمين براى حسينيه اگر تمام نشده و قبض وقف حاصل نشده، تغيير آن به عنوان مسجد اشكال ندارد؛ ولى اگر تغيير بعد از تماميت وقف حسينيه حاصل شده باشد، باطل است و آن محل مسجد نمى‌شود؛ اگر چه نماز در آن‌جا اشكال ندارد.

2. حمامى چند سال قبل در اين شهر ساخته شد. روزى امام جماعت مسجد مى‌فرمودند: كه اين مكان قبرستان بوده است. اكنون هم اين مكان در وسط شهر قرار گرفته و وقف‌نامه‌اش هم مشخص نيست.

آب آن هم از آب شهر و چاه حفر شده در آن مكان مى‌باشد. در هر دو صورت، اگر داراى وقف‌نامه باشد و يا نباشد تكليف مسلمين چيست؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن محل حمام براى دفن اموات محرز نباشد، استفاده از آن اشكال ندارد.

خداوند متعال سايۀ حضرت مستطاب عالى را تا انقلاب حضرت مهدى (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بر سر مستضعفين جهان قائم بدارد، آمين، بحق محمد و آله الطاهرين.

[سؤال 8040] 4241

بسمه تعالى

دفتر فقيه و عالم بزرگوار و رهبر انقلاب، حضرت امام خمينى، دام ظله

با كمال احترام به عرض آن مرجع و امام بزرگوار و حامى مستضعفان مى‌رساند: مردى هستم عليل و بيمار، با متجاوز از هفتاد سال عمر، بر اثر جهل و نادانى و بيسوادى و بدون آينده‌نگرى به سرنوشت قريب به بيست نفر از عايله خود كه بعضى از فرزندانم مبتلا به بيمارى صرع و غش مى‌باشند. و با عنايت به اين‌كه بر اثر ناراحتى خانوادگى و فشار زندگى، مسلط به اعصاب خود نبوده، بنا به توصيه و ارشاد رئيس دادگاه انقلاب اسلامى، سه دانگ و سه ربع دانگ مشاع، از شش دانگ باقيماندۀ كاروان‌سراى مورد مالكيت خودم، را - كه الساعه هم متصرف و محل ارتزاق روزمرۀ اين‌جانب و عايله‌ام مى‌باشد - طبق وقف‌نامۀ شمارۀ 4120-60/10/26 جهت مسجد يا حمام و يا ساير امور عام المنفعه وقف مؤبد نمودم.

مقرر شد كه حاكم شرع دادگاه انقلاب با مشورت و صلاحديد امام جمعه به نحو احسن از آن استفاده نمايند و قيد شد خودم مادام الحيات، حق نظارت داشته باشم. صيغه جارى شد ولى مورد وقف تحويل حاكم شرع و امام جمعه داده نشد چون كه به موضوع و آينده وقف، بر اثر بى‌سوادى و كهولت سن مطلع و واقف نبوده‌ام، ناآگاهانه وقف‌نامه را انگشت زده‌ام. با گذشت اندك زمانى از عمل خود نادم و پشيمان و متوجه شدم كه همه هستيم از دستم رفته و بايد به كنج مسجد و يا خرابه - با حدود بيست نفر عايله - پناه ببرم. بدين سبب حضوراً و تلگراماً اعلام ندامت و ابطال وقف‌نامه را از مراجع مذكور خواستم، ولى توجهى نفرموده‌اند. مورد وقف هم كماكان در تصرفم مى‌باشد و امور زندگى از همين محل تأمين مى‌شود و راضى به تحويل و تحول و وقف هم نيستم. على‌هذا تمنا دارم نظريه و فتواى حضرتتان را ذيلاً مرقوم تا از اين پريشانى رها شوم.

بسمه تعالى، تنها خواندن صيغۀ وقف و ثبت در دفتر، كافى براى تماميت

وقف نيست و تا عين موقوفه، تسليم جهت وقف نشده، واقف مى‌تواند برگردد.

[سؤال 8041] 4477

7. اگر شخصى زمينى را به نام مسجد كرده - حتى كلنگ هم زده باشند - و بعد صاحب زمين منصرف شود، آيا مى‌تواند صاحب زمين، زمين را بفروشد؟

بسمه تعالى، اگر وقف، تمام شده و به قبض جهت وقف هم در آورده، نمى‌تواند؛ ولى پيش از تمام شدن وقف مى‌تواند وقف را تسليم نكند و برهم بزند.

[سؤال 8042] 4242

بسمه تعالى 25 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

در شانزده سال گذشته، مردم زمينى موات به مسافت پانصد متر را جهت قبرستان مسلمين تعيين، و حدود آن را مشخص و به تصرّف درآوردند، و از آن‌جايى كه در آن موقع آب لوله‌كشى موجود نبوده، يك حلقه چاه در اين زمين حفر نمودند. و بر روى اين زمين غسال‌خانه و حسينيه ساخته شده و چندين ميت در اين زمين دفن گرديده است. بعد از چهار سال كه زمين نامبرده در اختيار عموم مسلمين بوده، شخص مستكبرى - كه در آن زمان رئيس خانۀ انصاف بوده - با توسل به زور قسمتى از اين زمين را اشغال كرده و مقاومت مردم روستا را ناديده گرفته و درختان ليمو در اين زمين اشغالى كاشته است.

از آن‌جايى كه جمعيت اين روستا چهار الى پنج هزار نفر مى‌باشد و در آينده نزديك به زمين مذكور احتياج مبرمى خواهد بود و در جاى ديگر زمين جهت قبرستان يافت نخواهد شد، تكليف مردم اين روستا چيست؟

و در صورتى كه زمين اشغالى پس گرفته شود، خشكانيدن درختان اين زمين جايز

است يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، زمين ذكر شده قبرستان متعلق به اهالى محل است و كسى حق ندارد تمام يا قسمتى از آن‌را به خود اختصاص دهد و صاحب درخت‌ها حق ندارد درخت‌ها را در زمين قبرستان باقى بگذارد.

[سؤال 8043] 4243

بسمه تعالى 26 / 9 / 1362

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله الوارف، با اهداى سلام و تحيات و آرزوى طول عمر و دوام صحت آن امام بزرگوار

به عرض مى‌رسد: در مجاورت قبرستان قديمى كلاگر محله جويبار يك قطعه زمين نسبتاً بزرگى را عده‌اى از مؤمنين محل خريدارى و براى الحاق به قبرستان وقف نمودند. حداقل مدت پانزده سال مى‌گذرد كه براى دفن اموات از آن استفاده نشده و فعلاً براى مؤسسات عام المنفعه از قبيل بيمارستان و مدرسه در اثر نداشتن زمين فارغ در مضيقه هستند. آيا اجازه مى‌فرماييد كه از يك قسمت از اين زمين جهت بهدارى يا مدرسه استفاده شود و قسمت ديگر براى الحاق به قبرستان بماند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر هنوز ميتى در آن دفن نشده، اختيار با صاحبان اصلى و كسانى است كه وقف كرده‌اند و مى‌توانند براى كارهاى خير ديگر از آن استفاده كنند.

[سؤال 8044] 4244

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله خمينى دام ظله العالى

متولى وقف در حالى‌كه بدهكارى وقفى دارد مرحوم مى‌شود، ورّاث از اداى بدهى وقف امتناع مى‌ورزند، پسر ارشد تصميم مى‌گيرد اين بدهى را به تنهايى بپردازد، لذا قطعه باغى را به عنوان اداى بدهى وقف اضافه بر موقوفات گذشته مى‌نمايد و پشت

كاغذ وقف‌نامه گذشتگان مى‌نويسد، لكن بعداً ورثه تصميم مى‌گيرند بدهى وقفى پدر را مشتركاً بپردازند، و لذا همه ورثه نيز قطعه زمين زراعتى را جزء وقف قرار داده و مقدارى پول جهت صرف در وقف پرداخته‌اند. آيا قطعه باغ پسر ارشد جزء وقف به حساب مى‌آيد يا به ملك شخصى نامبرده برمى‌گردد؟

بسمه تعالى، اگر زمين را وقف نموده و تسليم جهت وقف كرده ديگر به خود شخص باز نمى‌گردد، ولى بدهى بابت وقف بايد در همان جهت وقف مصرف شود.

[سؤال 8045] 4245

بسمه تعالى 18 شعبان المعظم 1403 ق

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت‌الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

احتراماً به استحضار مى‌رسانيم: شخص خيّرى در گرگان، مقدار پانصد و پنجاه متر زمين - كه چندين اتاق مخروبه قديمى داشته - به عنوان حسينيه به هيأت متوسلين به حضرت ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام واگذار نموده و قبض و اقباض هم محقق شده است. سپس اعضاى هيأت، تابلو و پرچمى با عنوان حسينيه بر سر آن نصب نمود كه شخص واگذار كننده هم حضور داشته است. اين هيأت براى انجام مراسم عزادارى در آن زمين و مرمت آن مخارجى در حدود چهل هزار تومان متحمل شده‌اند و نيز چندين هفته در آن محل مراسم عزادارى حضرت خامس آل عبا اقامه شده است. چون واگذار كننده شخصاً نمى‌توانسته در مجالس شركت كند؛ شخصى به نمايندگى از طرف ايشان در اولين مراسم شب جمعه شركت داشته و همۀ اين گفته‌ها با اطلاع نمايندۀ محترم حضرت‌عالى و امام جمعه محترم گرگان انجام شده است. با توجه به اين‌كه طبق فتواى حضرت‌عالى، معاطات در وقف بر مصالح عامه كفايت مى‌كند، مضافاً به اين‌كه لفظاً هم واگذارى را ادا كرده؛ آيا اين شخص مى‌تواند منصرف شده و برگردد يا خير؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه مالك زمين آن را به عنوان حسينيه تحويل

داده و متولى شرعى يا مردم قبض نموده و در جهت وقف هم مورد استفاده قرار گرفته؛ مالك نمى‌تواند منصرف شود و حسينيه را به ملك خود برگرداند.

[سؤال 8046] 4246

بسمه تعالى 28 / 6 / 1360

حضور محترم نايب الامام، حضرت آيت الله الخمينى، دام بقاؤه

با عرض سلام و اداى مراسم بندگى و عذرخواهى از اين‌كه زحمت مى‌دهم، با وجود گرفتارى‌هايى كه داريد و اميدوارم به زودى همۀ گرفتارى‌ها برطرف شود؛ ان شاء الله.

بنده چند مسأله برايم از رساله جناب‌عالى حل نشده؛ اين است كه مزاحم مى‌شوم.

1. جد بنده كتابى طبى نوشته و در اواخر كتاب لعنت كرده به كسى كه كتاب را به ديگرى بدهد. بنده متوجه نبوده، به كتابخانه داده، در كتابخانه هم كتاب‌هاى طبى مورد استفاده نيست؛ مى‌توانم كتاب را پس بگيرم يا خير؟

بسمه تعالى، مجرد لعنت الزام‌آور نيست و اگر وقف كتابخانه شده نمى‌توانيد برگردانيد.

2. صبيۀ بنده در تظاهرات شركت داشته؛ جوانى او را گول زده و به محضرى مراجعه نموده است. براى آن‌كه بنده راضى نبوده‌ام. - يعنى اصلاً به بنده مراجعه نشده - دختر به‌دروغ به صاحب محضر گفته است سابقه ازدواج دارم؛ اقرارنامه تنظيم نموده، محضر ازدواج او را عقد نموده؛ عقد صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، ازدواج دختر باكره موقوف به اجازۀ پدر است؛ ولى با ميل دختر به ازدواج اگر پسر كفو عرفى و شرعى او باشد و دختر بترسد كه ديگر شوهر خوبى پيدا نكند، پدر حقّ منع از ازدواج آن‌ها ندارد.

3. مشغول نماز خواندن تلفن زنگ مى‌زند؛ كس ديگرى نيست جواب بدهد، جايز است نماز را بريده جواب تلفن بدهد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

4. ساعت‌هايى ساخته شده با قاب طلا (ساعت جيبى يا مچى)؛ آيا مى‌توان با آن نماز خواند در

صورتى كه همراه باشد يا اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اگر در جيب باشد اشكال ندارد؛ ولى اگر به مچ بسته باشد نماز صحيح نيست.

5. تعهدى دارم هر وقت مطلع شدم كسى فوت نموده نماز وحشت بخوانم و چون واريس شديد دارم نمى‌توانم زياد بايستم؛ جايز است ركعت دوم يك سوره «إنّا أنزلنا» خوانده شود؟ و هم ممكن است يك نماز و نيت شود به تمام آن كسانى كه در آن روز مدفون شده‌اند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر يك سوره خوانده شود نماز ليلة الدفن نمى‌شود و تشريك در ثواب مانع ندارد.

[سؤال 8047] 4247

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. شخصى مقدارى زمين دارد. مى‌گويد: «وقتى عمارت ساختم، قسمت بالاى آن را كتابخانه مى‌كنم و صيغه وقف را اين طور جارى مى‌كنم: قسمت فوقانى اين زمين را وقف كتابخانه كردم»؛ آيا اين وقف صحيح است و على فرض الصحّة مى‌تواند اين زمين را بفروشد يا نه؟

بسمه تعالى، اين وقف صحيح نيست.

2. صحن مسجدى است مشكوك، كه آيا واقف آن صحن را هم جزء مسجد قرار داده يا حسينيه؟ آيا مى‌توان در آن صحن مستراح ساخت؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8048] 4248

بسمه تعالى 12 / 11 / 1361

درود بر شهيدان اسلام در سراسر جهان

اگر شخصى قطعه‌اى از زمين خودش را براى كسى در حال مريضى وصيت نمايد كه عوض آن رفته كربلا زيارت به‌جا آورد و آن شخص هم زيارت را بعد از مرگ موصى انجام دهد، آيا وارث موصى مى‌تواند بعد از اين وصيت را به هم زند و قبول

نكند و به جاى زمين موصى به زمين ديگرى را عوض آن بدهد - در صورتى كه آن شخص قبول نكند - يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه زمينى كه معين شده زيادتر از ثلث تركه ميت نباشد، وصيت نافذ است و نمى‌توانند ورثه بدون رضايت وصى عوض كنند و اگر زايد بر ثلث باشد در زايد احتياج به اجازه ورثه دارد.

[سؤال 8049] 4249

بسمه تعالى 13 / 9 / 1361

مرجع عالى‌قدر و رهبر عظيم الشأن امت، خمينى بت‌شكن دامت افاضاته با نهايت ادب، توضيح بر اين‌كه شخصى وصيت عادى نموده چون كه اولاد نداشته ما ترك خود را وقف نموده، قبل از فوت خود حدود يك‌سال قبل، به تصرف بنده داده، وارث 3 سال است فوت شده است ملك را طبق وصيت خط عمل شده، حاليه يك ورثه ديگر عدواناً مى‌گويد بايد ملك را واگذار كنى خواهشمند است طبق دستور اسلام حكم الله را بيان فرماييد قبلاً متشكر خواهم شد.

بنده، ناظر در مخارج مرحوم نيز هستم اهل محل حقّ بنده را گواهى مى‌نمايند.

بسمه تعالى، اگر وصيت كرده كه بعد از فوت او وقف باشد در زمان حيات وقف ماترك نموده وصيت و وقف مزبور باطل است و ماترك او به ورثه‌اش مى‌رسد. بلى اگر چيز معيّنى را وقف كرده و در حيات خود تحويل جهت وقف داده وقف صحيح است و از تركه محسوب نمى‌شود.

[سؤال 8050] 4250

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى دام ظله العالى

محترماً؛ معروض مى‌دارد: شخصى است از اهل علم، قصد دارد خانۀ مسكونى خود را وقف چند نفر از طلاب مجرد كند به شرط اين‌كه خودش مادام الحيات ساكن

باشد. خودش معيل است و بعد از خودش تحويل موقوف عليهم داده شود؛ چون در وقف، فقها قبض و اقباض را شرط دانسته‌اند و خود واقف از اهل علم است؛ مى‌تواند خودش مادام الحيات ساكن باشد يا نه؟

و به فرض صحت وقف به شرط ساكن بودن با اين‌كه خودش معيل است و وقف بر مجرد است آيا قانوناً هم تصويب شده است يا در صورت مخالفت ورثه موجب رد وصيت خواهد شد. مستدعى است مشروحاً بيان فرماييد و در صحت يا عدم صحت راه چاره‌اى ارائه فرماييد. موجب تشكر و مزيد اجر است.

بسمه تعالى، وقف به نحو مذكور، صحيح نيست.

[سؤال 8051] 4251

بسمه تعالى دوم ذيقعدۀ 1399 ق

حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى دامت بركاته، سلام الله عليكم، سلامتى و بقاى وجود مبارك را خواستارم. لطفاً جواب سؤال ذيل را مرقوم بفرماييد:

شخصى خانه‌اى داشته به عنوان مسجد وقف نموده و قيد نموده كه تا آخر عمر در مسجد باشد. ساختمان مسجد با همّت مؤمنين تحت نظر امام جماعت به اتمام رسيده است. مدتى است كه برنامه‌هاى اسلامى در اين مسجد پياده مى‌گردد، ولى واقف كه در مسجد سكونت دارد، به عناوين مختلف مانع انجام فرائض دينى؛ از نماز جماعت و غيره مى‌گردد و با تبليغات سوء مردم را نسبت به مسجد و امام آن بدبين مى‌نمايد. فعلاً متولى شرعى و قانونى و امام جماعت و مردم شديداً ناراحت و دل آزرده گرديده‌اند كه منزل ديگرى براى ايشان (واقف) فراهم نموده و او را به آن خانه منتقل نمايند تا مردم بتوانند برنامه‌هاى دينى را با راحتى انجام بدهند.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد و شرط سكونت در وقف مسجد نافذ نيست و نبايد مزاحمت نمازگزاران بشود.

[سؤال 8052]

149

2. اگر شخصى ملكى را وقف كند براى امور خيريه و در ضمن شرط كند كه اگر اولاد خودم روزى محتاج شدند يا خودم فقير شدم حق تقدم داشته باشم صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، وقف صحيح است و شرط حق تقدم براى خودش صحيح نيست.

[سؤال 8053] 4252

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت توفيقاته، چه مى‌فرماييد در مورد مسأله شرعيه‌اى كه ذيلاً به نظر مبارك مى‌رسد:

شخصى چند قطعه ملك را وقف مؤبد و حبس مخلّد نمود براى تعزيه‌دارى و سوگوارى حضرت سيدالشهدا حسين بن على عليه‌السلام، ارواحنا فداه. و توليت املاك فوق را مادام العمر براى خود قرار داده و اسمى از حق التوليه نبرده است. و در وقف نامه متذكر شده است كه از درآمد املاك فوق فقط 1/10 آن را مصرف مخارج مراسم عزادارى سرور شهيدان برسانيد و بقيۀ درآمد كه 9/10 مى‌باشد، متعلق به خود واقف باشد و توليت املاك فوق را نيز بعد از مرگ براى شخص ديگرى معين كرده است و در اين مورد1/10 از منافع ملك را حق التوليه براى متولى پس از مرگ خودش قرار داده است. و باز هم از بقيه منافع ملك هيچ‌گونه ذكرى به ميان نياورده است. با توجه به مطالب فوق، نظر مبارك را در مورد اين مسأله شرعيه اعلام داريد كه وقف بر نفس لازم مى‌آيد يا خير؟

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

بسمه تعالى، در فرض مذكور، حكم وقف بر نفس را ندارد و بايد بر طبق وقف عمل شود.

[سؤال 8054] 4253

بسمه تعالى 20 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با سلام و آرزوى سلامتى و طول عمر آن رهبر بزرگوار و با توسل به درگاه حضرت بارى‌تعالى در خصوص اعطاى توفيق جهت برافراشته شدن پرچم اسلام در پهنه گيتى به رهبرى آن قائد اعظم.

خواهشمند است نظر آن مرجع بزرگوار را در مورد اين‌كه آيا مى‌شود جنگل‌ها و مراتع كشور كه جزو انفال بوده و بهره‌بردارى از آن بايستى با نظر ولى امر و توسط دولت صورت پذيرد، توسط اشخاص وقف گردد؟ اگر چنين موردى پيش آيد، ادارۀ آن با توجه به كسب علوم و تخصص‌هاى مربوطه با نظر ادارات اوقاف خواهد بود يا واحدهاى تابعه سازمان جنگل‌ها و مراتع كشور؟

بسمه تعالى، وقف جنگل‌ها و مراتع عمومى صحيح نيست.

[سؤال 8055] 3637

2. شخص مذكور، بعداً زمين خود را وقف مى‌كند و مشترى مذكور، در مجلس وقف مى‌گويد از معامله بالا صرف نظر كردم به شرط اين‌كه وقف صحيح باشد. آيا معامله بالا فسخ شده، و وقف صحيح است؟

بسمه تعالى، اگر بعد از سه ماه، با تخلف شرط، فروشنده اين كار را انجام داده؛ فسخ محقّق شده. ولى صحت وقف، محل اشكال است، مگر اين‌كه اول فسخ كند و بعد وقف نمايد.

[سؤال 8056] 4254

بسمه تعالى 5 / 7 / 1361

محضر حضرت آيت الله امام خمينى، مرجع عالى‌قدر، مدّ ظله

به عرض مى‌رساند: قريب سى سال قبل، پدرى كليه كتب خود را به يكى از

فرزندانش مصالحه مى‌نمايد؛ متصالح كتب خود را هم در اين مدت به آن اضافه مى‌كند و اين كتاب‌ها تا آخرين روز حيات، در اختيار پدر بوده؛ وى چند هفته قبل از فوتش كتاب‌ها را وقف مى‌كند. مستدعى است بيان فرماييد: آيا اين وقف صحيح است يا خير؟ و در صورت عدم صحت، آيا آن‌ها به متصالح تعلق دارد يا به وراث؟

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه كتاب‌ها را به فرزندش صلح كرده، وقف صحيح نبوده است و چنانچه نزاعى در بين است بايد در محكمه شرعيه حل شود.

[سؤال 8057] 4255

بسمه تعالى 18 / 4 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

به عرض مى‌رساند: يك دانگ از شش دانگ مزرعه‌اى در مالكيت اشخاصى مى‌باشد. قنات اين مزرعه در سال‌هاى 1343 و 1344 شمسى كاملاً خشك و بى‌آب شد، به طورى كه تمام درختان آن خشك و از بين رفت و باغ‌هاى آن خراب و محل عبور و مرور مردم شد، و در ضمن سابقاً اين ملك، در دست آباء و اجداد ما به صورت رعيتى كشت مى‌شده است. در سال‌هاى 1349 و 1350 شمسى بدون دخالت كسى دوباره آبى پيدا شده و پدر اين‌جانب (رعيت) به خرج خود، شروع به كندن زمين‌ها و كشيدن ديوار باغ‌ها نمود و بادام كاشت كه نوچه‌هاى آن، سند اين مدعا است. از اين ملك، شخص ثالثى در اوايل سال 1358 ادعا نمود كه سه حبۀ آن را خريدارى كرده است؛ كه مورد اعتراض ما واقع شد و صحبت پدر اين‌جانب اين بود كه ملكى است كه به دست خود من احيا و آباد شده است و اگر صاحبش مى‌فروشد، خودم خريدارى مى‌نمايم، حتى به مبلغى اضافه‌تر كه قبلاً هم به اطلاع مالك رسيده بود؛ و يكى از مالكين قول داد كه اين قضيه را حل و فصل نمايند، كه بعد از مدتى شخص ثالث - كه خريدار بود - اظهار نمود كه اين سه حبه ملك را به ديگرى فروخته‌ام و تحويل او

بدهيد. مجدداً در جواب گفته شد: ملك را خودمان مى‌خواهيم و وجه آن را نيز مى‌پردازيم و تحويل هيچ كس ديگر نمى‌دهيم. لذا شخص ثالث (مشترى اول) گفت: حال كه چنين است، من هم اين سه حبه را وقف مسجد مى‌نمايم و اكنون اعلام نموده كه اين سه حبه را وقف مسجد نموده‌ام. حالا آيا معاملۀ اوليه صحيح بوده يا نه؟ و در هرصورت، وقف بودن اين ملك با اين بيان ثابت است يا نه؟ و باتوجه به مطالب فوق، مالكين حق فروش به غير رعيت را دارند يا نه؛ درصورتى كه رعيت مايل به خريد بوده و هست؟ و آيا حق اولويت خريد با رعيت نيست؟

بسمه تعالى، اگر مالك اصلى از اين زمين اعراض نكرده است، معامله صحيح و بر اين فرض، وقف تمام است.

[سؤال 8058] 1878

5. زمين و ملك اين روستا در سال 1342 به وسيله دولت فروخته شده به زارعين و قبرستان قديم او پر است و زارعى از زمين تصرفى خود براى قبرستان وقف نموده البته با مالك اصلى تبانى و توافق به عمل نيامده از نظر شرع مقدس جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر شرعاً ملك واقف نبوده وقف صحيح نيست.

وقف عام و خاص

[سؤال 8059] 4256

بسمه تعالى هفتم شعبان المعظم 1400 ق

پيشواى عالى مقام نايب الامام متّع الله المسلمين بطول بقائه الشريف

شخصى سه دانگ مشاع از يك قطعه نخلستانى را شريك است كه نصفه مشاع را وقف مى‌نمايد به مولاى متقيان امير مؤمنان ارواح العالمين فداه، صيغه وقف جارى شده. چون مطابق جريان زمان طاغوت ثبت شده بود در دفتر اسناد رسمى در سال

1332 شمسى، در وقف‌نامه نوشته شده مصارف از منافع و مداخل آن پس از دفع مخارج ملكى و مُلكى، سالى دويست و پنجاه ريال در روز عيد فطر به فقرا غير سادات بدهد و در نيمه جمادى الاُولى مقدار ده من برنج طبخ نمايد و به فقرا بخوراند و مازاد آنچه باشد مربوط به متولى است.

چون املاك وقف عام و وقف خاص زير نظر اداره اوقاف بوده و اداره اوقاف از قديم از عايدات وقف عام چيزى مى‌برد و در وقف خاص نظارتش استصوابى است. بفرماييد نظر مبارك نسبت به موقوفه بالا - ما ذكر عين مفاد وقف‌نامه است كه در بالا ذكر شد - . آيا رقبه مزبور وقف خاص حساب مى‌شود شرعاً يا وقف عام؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه در وقف قيد شده كه صرف فقرا شود وقف عام است.

[سؤال 8060] 4302

2. وقف بر فقرا و مساجد و روضه‌خوانى، وقف عام است يا وقف خاص است؟

بسمه تعالى، اگر وقف، بر مطلق فقرا يا مساجد يا روضه‌خوانى باشد، وقف عام است.

موارد مصرف وقف

[سؤال 8061] 4257

بسمه تعالى

پيشگاه قائد عظيم الشأن رهبر امت امام خمينى، دامت بركاته

در مسجد صاحب الزمان گرگان، مقدار زيادى ظرف از مسى و چينى و غيره از وسايل پذيرايى تهيه شده است. طبق معمول منطقه‌اى، ظروف تهيه شده در مساجد را به مجالس خارج از مسجد هم مى‌برند. در روى ظرف‌هاى مسى بزرگ كلمۀ «وقف» حك شده و عدۀ معدودى ادعا دارند كه ظرف‌ها را به همين مقصود كه به خارج از

مسجد هم ببريم تهيه شده است. و قرينه كتبى و ثابتى هم در دست نيست. تكليف را روشن بفرماييد. متشكرم

بسمه تعالى، به طريق متعارف، از ظروف استفاده نمايند.

[سؤال 8062] 4258

بسمه تعالى

خدمت امام عظيم الشأن

در يك روستاى دور از شهر موقعى كه مى‌خواهند مجالس ختم، عروسى و كلاً كارهاى خير را برگزار كنند، به علت كمبود امكانات رفاهى، از وسايل و ظروفى كه وقف حسينيۀ سيدالشهدا است، استفاده مى‌كنند و در پايان كار، كرايۀ آن را به متولى اجناس پرداخت كرده و اگر چيزى از آن كم يا شكسته شود، عوض آن را مى‌گيرند. آيا اين كار جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، موقوف است به نظر متولى يا متصدى شرعى و مراعات جهتى كه بايد در آن صرف شود و براى آن داده شده است و اگر براى خصوص استفاده در حسينيه داده شده، نبايد به جاى ديگر ببرند.

[سؤال 8063] 2653

2. يك قطعۀ كوچك باغچه وقف دارم كه وقف‌نامۀ آن نان دادن به اهالى قريه با عزادارى سيد الشهدا مى‌باشد. چون عايد يك سالۀ او خيلى كم مى‌شود، ناچار دو - سه سال جمع نموده، يك‌دفعه احسان مى‌كنم؛ به علت تأخير از شما اجازه يا راه حل مى‌خواهم.

بسمه تعالى، اگر صلاح باشد مجازيد.

[سؤال 8064] 4434

2. جنب حمام روستا، زمينى وقفى است كه واقف آن فوت كرده است. پسر واقف مى‌گويد: اگر امام اجازه فرمايند، من حاضرم زمين جنب حمام را براى ساختمان حمام

در اختيار اهالى قرار دهم. خواهشمند است نظر مبارك امام در مورد ساختن حمام در ملك وقفى را - كه با رضايت پسر وقف كننده مى‌باشد - اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، امر وقف، موكول به نظر متولى شرعى آن است و جهت وقف را نبايد تغيير دهند.

[سؤال 8065] 4259

بسمه تعالى 18 / 8 / 1361

حضور مبارك امام امت و رهبر جهان، اولاً سلامتى حضرت‌عالى را از خداى متعال مسئلت دارم.

1. اگر كسى بدون اجازه، در زمين موقوفه ساختمان بسازد، چه صورت دارد؟ و رفت و آمد در آن ساختمان، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تصرف در زمين موقوفه، منوط به اجازۀ متولى شرعى، با مراعات جهت و مصلحت وقف است، و بدون آن در حكم غصب است.

[سؤال 8066]

2. و زمين‌هايى كه تقسيم شده، در دست كشاورزان است و بعضى از كشاورزان، آن زمين را مى‌فروشند. فروختن آن چه صورت دارد؟ و كسى كه مى‌خرد چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، رسيدگى به امور زمين، موكول به دولت اسلامى است و متابعت مقررات دولت اسلامى، لازم است.

[سؤال 8067] 119

3. آيا مُهر مسجد را به مسجد ديگر مى‌توان نقل كرد يا نه؟ و اگر كسى مُهر مسجد را برد و مدتى با آن نماز خواند - چه در منزل و چه در مسجد ديگر - آيا نماز او چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد به جاى اول برگرداند؛ مگر آن‌كه يقين كند كه مخصوص آن مسجد نيست.

[سؤال 8068] 4260

بسمه تعالى 21 / 2 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله سيد روح الله موسوى خمينى، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران

آيا مواردى را كه ذكر مى‌گردد، مى‌شود به مصرف جبهه جنگ، جنگ‌زدگان، حساب دولت و كميتۀ امداد رساند؟ اگر نمى‌شود، طريقۀ مصرف را مرقوم فرماييد تا عمل شود. اگر مى‌شود، هر كدام مقدم‌تر است بفرماييد.

موارد عبارتند از: 1 - موقوفات: وقف كننده شب‌هاى ماه رمضان افطارى مى‌داده و بعد از خود گفته است: متولى اجازه دارد، هر طور بخواهد، بدهد. 2 - رد مظالم: در كودكى به كسى كه فعلاً نمى‌شناسد ضرر زده باشد. 3 - وجه اشياى پيدا شده كه اعلام هم شده باشد. 4 - كفارۀ ماه رمضان كه يك‌سال گذشته و نتوانسته قضاى روزه بگيرد.

بسمه تعالى، هيچ يك از امور ذيل را به هيچ يك از حساب‌هاى فوق نمى‌توان داد و بايد هر يك به مصرفى كه در رساله ذكر شده است برسد؛ بلى در موقوفاتى كه در وقف اختيار آن با متولى قرار داده شده، بستگى به نظر متولى دارد.

[سؤال 8069] 4473

3. در مسجد مذكور روى همين فرش‌ها براى مجلس سوگوارى و ختم و چهلم، زن و مرد متوفى شركت مى‌كنند و در مجلس زنانه يك عده طفل كوچك همراه مى‌آورند و يا در مسجد ممكن است به حرف‌هاى دنيا و يا غيبت بپردازند و شايد زن عذر داشته باشد و مجبور باشد كه در مجلس ختم شركت كند يا به صرف چاى و غيره بپردازند. آيا اجازه مى‌فرماييد شركت كنند يا خير؟

بسمه تعالى، فرش‌ها اگر وقف براى جهت خاصى نباشد استفاده‌هاى مذكور مانع ندارد، ولى بايد از عملى كه موجب ضرر براى فرش باشد اجتناب شود.

[سؤال 8070] 4261

بسمه تعالى 9 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت توفيقاته، با عرض سلام و آرزوى سلامتى و طول عمر براى حضرت‌عالى، مستدعى است سؤال زير را پاسخ فرماييد.

1. زمينى است كه در شمال آن، مسجد و در جنوب آن، مدرسه‌اى جهت طلاب علوم دينيه ساخته شده (البته ساختمان مدرسه به صورت مخروبه و راكد مانده است)؛ در يكى از اتاقهاى مسجد (به عنوان دفتر)، تعدادى از برادران جهت رسيدگى به مسائل اقتصادى و ستاد بسيج اقتصادى مشغول خدمت هستند؛ با توجه به اين‌كه دفتر مذكور جزء مسجد محسوب مى‌شود و تعدادى از خواهران يا برادران به جهات شرعى اشكال دارد كه قدم در مسجد بگذارند، لكن براى رفع مشكل خود ناچار به رجوع به دفتر مسجد هستند و اين احتمال دارد كه گناهش به گردن اعضاى دفتر مسجد باشد، آيا مى‌توان به طور موقت، دفتر را به يكى از حجره‌هاى راكد مدرسه منتقل كرده و تا شروع ساختمان‌سازى مدرسه به اين منظور، استفاده شود؟

بسمه تعالى، استفاده از ساختمان و اتاق مسجد براى كارهايى كه منافى با شؤون مسجد باشد و همچنين استفاده از مدرسۀ موقوفه در غير جهت وقف جايز نيست.

2. آيا دو ركعت نماز جمعه، كفايت از نماز ظهر مى‌كند يا خير؟

بسمه تعالى، نماز جمعه در زمان حاضر، واجب تخييرى و مجزى از ظهر است.

3. آيا از سهم ارزاق تعيين شده براى مردم مى‌توان در جهات خيريه برداشت نمود؟

بسمه تعالى، استفاده در غير جهت تعيين شده جايز نيست.

4. تا چه مقدار مسافت از محل اقامۀ نماز جمعه نمى‌توان نماز يوميه را به صورت جماعت يا فرادا خواند؟

بسمه تعالى، نماز جمعه واجب تخييرى است و در انتخاب نماز ظهر به جاى آن، فاصله معتبر نيست.

5. اين‌جانب نمى‌دانم آيا روزه و نمازى بدهكار هستم يا خير (به خاطر نمى‌آورم)؛ تكليف چيست؟

بسمه تعالى، با فرض شك در فوت، چيزى بر شما نيست.

[سؤال 8071] 4262

بسمه تعالى 6 / 12 / 1359

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام، به استحضار مبارك مى‌رساند:

برخى از افراد طاغوتى كه در دادگاه انقلاب محكوم به مصادرۀ اموال مى‌شوند، داراى موقوفاتى هستند كه قبلاً آن‌ها را وقف كرده‌اند آيا موقوفات آن‌ها نيز مشمول حكم مصادره است يا خير؟ آيا در اين جهت بين وقف عام و وقف خاص بر اولاد و غيره تفاوتى هست؟

بسمه تعالى، اموال موقوفه بايد به همان مصرفى كه واقف وقف كرده است برسد و بر طبق همان خصوصياتى كه در وقف‌نامه ذكر شده مصرف شود و فرقى مابين وقف عام و خاص نيست.

[سؤال 8072] 4263

بسمه تعالى 7 / 12 / 1363

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با عرض احترام و آرزوى طول عمر و عزت روزافزون، مستدعى است نظر مبارك را در مورد مسائل ذيل اعلام فرماييد:

1. در بين رقبات موقوفات گاهى اراضى شن و ماسه يا خاك رس پيدا مى‌شود كه تا كنون عوايد آن‌ها در جهت اجراى نيات واقف به مصرف مى‌رسيده، اخيراً برخى از دواير دولتى مدعى هستند كه اين نوع اراضى، معادن و جزو انفال است؛ آيا اين نوع از معادن شرعاً انفال محسوب مى‌شوند يا موقوفه هستند؟

بسمه تعالى، اين‌ها انفال نيستند و موقوفه هستند.

[سؤال 8073]

2. برخى از موقوفات به دلايل مختلف در زمان طاغوت به فروش رسيده و ادارات اوقاف يا متوليان وقف از محل ثمن آن‌ها اقدام به خريد سهام بانك‌ها كرده‌اند و اين بانك‌ها پس از پيروزى انقلاب اسلامى، ملى اعلام شده‌اند. آيا سهام وقف نيز مانند سهام اشخاص ملى مى‌شود يا بايد در جهت اجراى نظر واقف به مصرف برسند.

بسمه تعالى، آنچه املاك موقوفه است به وقفيت باقى و ملى نمى‌شود.

[سؤال 8074] 4264

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

در شبستان مسجد و محراب مى‌شود صندوق قرض الحسنه و محل داد و ستد پول قرار داد يا خير؟

بسمه تعالى، از كارهايى كه برخلاف وضع مسجد است بايد اجتناب شود.

[سؤال 8075] 4265

بسمه تعالى 20 / 1 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى، خواهشمند است حكم‌الله را در مسائل زير مرقوم فرماييد:

1. روى مسجدى، بناى كتابخانه و دفتر انجمن اسلامى را مى‌توان بنا كرد يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8076]

2. در مسجدى كه براى جماعت استفاده نمى‌شود و به ندرت كسى يا كسانى در آن نماز مى‌خوانند، مى‌توان براى مدتى براى فروشگاه تعاونى استفاده نمود؟

بسمه تعالى، تبديل مسجد به فروشگاه جايز نيست.

3. شبيه‌خوانى يا تعزيه‌خوانى در نقش معصوم و مؤنث چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، شبيه‌خوانى اگر مشتمل بر محرمات نباشد و موجب وهن مذهب نشود مانع ندارد ولى بهتر است به جاى آن، روضه بخوانند.

4. در يك آبادى سه باب مسجد - به مساحت‌هاى 15 مترمربع و 20 متر مربع و مسجد سوم حدوداً 30 مترمربع - مى‌باشد؟ آيا مى‌توان مساجد مذكور را فروخت و در جاى ديگر، مسجدى بزرگ‌تر بنا نمود؟

بسمه تعالى، مسجد قابل فروش نيست.

[سؤال 8077] 4266

بسمه تعالى 14 / 4 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، دام ظله، پس از ابلاغ عرض سلام و ارادتمندى كامل به وجود مبارك حضرت‌عالى

غرض از تصديع: با اين‌كه جناب‌عالى تأكيد فراوان بر حفظ مساجد داريد و كراراً مى‌فرماييد: مساجد، سنگر است و سنگرها را حفظ نماييد؛ با بودن سه مسجد و اقامۀ جماعت در هر سه مسجد در سه وقت شرعى، حسينيه‌اى در جوار اين مساجد قرار دارد كه در آن اقامۀ جماعت بر پا كرده‌اند؛ در صورتى كه با بعضى از اين مساجد، بيشتر از دويست و پنجاه متر فاصله نمى‌باشد. آيا از نظر حضرت‌عالى اين امر، تضعيف مسجد - اين سنگر الهى - نمى‌باشد؟ و نيز تضعيف روحانيت و ائمه جماعات آن‌ها نخواهد بود؟ خواهشمند است حكم الهى را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اقامۀ نماز جماعت در حسينيه - اگر خلاف مقررات وقف نباشد - با مراعات شرايط مقرّره اشكال ندارد.

[سؤال 8078] 4267

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، أدام الله ظله

1. در قريه‌اى مسجد قديمى را خراب كرده‌اند كه تبديل به احسن كنند و مى‌خواهند لولۀ شوفاژ هم براى مسجد بكشند، و براى موتورخانۀ شوفاژ جا و زمين

ندارند. آيا جايز است و اجازه مى‌فرماييد يك قسمت زمين مسجد كه خراب كرده‌اند، به صورت زيرزمين به مقدار جاى موتور شوفاژ گود كنند و روى آن را هم‌سطح بقيۀ زمين مسجد درست كنند يا نه؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. در رسالۀ توضيح المسائل در احكام نماز، پنجم از نمازهاى واجب را «قضاى نماز پدر و مادر كه بر پسر بزرگ‌تر واجب است» شمرده اما در مسأله 1390 نوشته شده: «نماز قضاى پدر كه بر پسر بزرگ‌تر واجب است» و اسمى از نماز مادر برده نشده است؟

بسمه تعالى، نماز مادر بر عهدۀ پسر نيست.

3. در باب نذر فرموده‌ايد كه نذر زن بدون اجازۀ شوهر باطل است؛ اگر زن كارمند باشد و حقوق بگيرد. از كاركرد خودش، در صورتى كه منافات با حق شوهر هم نداشته باشد؛ باز هم بايد نذرش با رضايت شوهر باشد؟

بسمه تعالى، در اين‌صورت هم، نذر زن بدون اذن شوهر باطل است.

[سؤال 8079] 4268

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

با درود بر امام زمان عليه‌السلام و نايب برحقش امام خمينى، اين ابراهيم زمان و درود و سلام به روح شهداى اسلام، اين وارثان خون حسين عليه‌السلام

درخواست جواب اين سؤال‌ها را از امام امت داريم.

1. قبرستانى در قريۀ بازنه - يكى از روستاهاى اطراف اراك - واقع مى‌باشد. در اين قبرستان كودكان زير هفت سال خاك شده و مى‌شود. همسايگان اين قبرستان استفادۀ شخصى، از قبيل: راه و كودگاه و كوبيدن خرمن و غيره مى‌نمايند. درصورتى كه نبايد استفاده كنند، دستور بفرماييد.

بسمه تعالى، امور مزبوره، اگر هتك به قبور قبرستان محسوب نشود، اشكال ندارد. مگر آن‌كه وقف شده باشد براى خصوص دفن.

[سؤال 8080]

2. مردم اين قريه، مى‌خواهند اين قبرستان را براى ساختن مدرسه استفاده كنند.

اين قبرستان، در داخل ده واقع شده است و اطراف آن، اماكن مسكونى مى‌باشد جواب بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر قبرستان، وقف براى دفن اموات باشد و ياآن‌كه بناى مدرسه در آن، موجب نبش قبر يا هتك شود، جايز نيست.

[سؤال 8081] 4269

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع عالى‌قدر، رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، به عرض عالى مى‌رساند:

مكانى در شهرستان قم وقف امور ايتام گرديده؛ پس از پيروزى انقلاب اسلامى، امور رسيدگى به ايتام، تحت پوشش كميتۀ امداد حضرت امام قرار گرفته و مكان فوق، مدت چهار سال بدون استفاده مانده و به علت نرسيدن به آن، در حال از بين رفتن مى‌باشد؛ حضرت‌عالى جايز مى‌دانيد:

مكان فوق، به علت نبودن ساختمان در شهر قم جهت رسيدگى به امور فرهنگى فرزندان، همسران، مادران و پدران شهدا، به اين امر اختصاص داده شود؟

مقدارى بودجه و امكانات نيز مختص همين مكان و ايتام بوده؛ در صورت جايز دانستن بند 1، آيا مى‌توان امكانات موجود را به امور شهدا اختصاص داد؟

اجازه مى‌فرماييد امور فرهنگى خانواده‌هاى اسرا، گروگان‌ها و مفقودين، در اين مكان صورت گيرد؟

آيا در ساختمان نامبرده مى‌توان به امور فرهنگى خواهران و برادران شهدا اقدام نمود؟

بسمه تعالى، اگر مكان مزبور، وقف امور ايتام است، با نظر متولى شرعى مى‌توانند در مورد ايتام شهدا از آن استفاده كنند؛ و بودجۀ آن مربوط به صلاح‌ديد متولى شرعى آن است.

[سؤال 8082] 4270

بسمه تعالى 17 / 10 / 1367

محضر مقدس رهبر بزرگوار انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى فداه، با عرض سلام و آرزوى سلامتى آن وجود مبارك، محترماً معروض مى‌دارد:

در حدود 150 سال پيش، ملكى وقف مدرسۀ علميه و طلاب و اساتيد آن در كرمان، گرديده است. مدرسه سال‌ها به صورت مخروبه درآمده بود، پس از انقلاب بازسازى و براى استفادۀ خواهران طلبه مورد بهره‌بردارى قرار گرفت و هم‌اكنون نيز تعدادى از خواهران طلبه در آن مشغول تحصيلند، متمنى است نظر مبارك را در مورد استفاده از درآمد ملك موقوفه، جهت مخارج مدرسه و خواهران طلبه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، درآمد ملك مزبور به خواهران طلبه نيز مى‌رسد و در اين جهت فرقى ميان طلاب مرد و زن نيست.

[سؤال 8083] 224

2. آيا در پشت بام مسجد غير از ساختمان براى مسجد مى‌توان ساختمان ديگرى، مثلاً ساختن اتاق براى بسيج و غيره بنا نمود؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8084] 1548

2. آيا كسى كه مسجدى را بنا مى‌كند و همۀ مخارج آن را مى‌دهد، مى‌تواند بگويد كه مثلاً فلان اتاق كه براى خادم مسجد ساخته‌ام، راضى نيستم براى كار ديگر گذاشته شود؟

بسمه تعالى، اگر بانى و واقف، مرافق مسجد را براى استفادۀ به خصوصى تعيين كرده، مخالفت آن جايز نيست؛ ولى اگر در وقف مصرف خاصى تعيين نشده، استفاده در شؤون مربوط به مسجد مانع ندارد.

[سؤال 8085] 6607

2. اشغال كردن مسجد به اين‌كه مقدارى از مسجد را كتابخانه كنند يا اين‌كه براى غير نماز اجتماع كنند در مسجد به طورى كه مزاحم مصلّين باشند چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، كتابخانه كردن مقدارى از مسجد و مزاحمت نمازگزاران جايز نيست، ولى مى‌توانند تعدادى كتاب بدون مزاحمت مصلّين در مسجد قرار دهند.

[سؤال 8086] 4477

4. طلاب علوم دينيه در مدارس علميه مى‌توانند درس جديد بخوانند يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات وقف مدرسه است.

[سؤال 8087] 2338

3. ساختمان حسينيه‌اى فرسوده، در يكى از محلات شهر قرار گرفته كه مورد نياز آموزش و پرورش - جهت واحد آموزشى - است. آيا ادارۀ اوقاف و يا متولّى حسينيه مى‌تواند آن را اجاره داده؛ به طورى كه در ايام عزادارى حضرت ابا عبد الله الحسين عليه‌السلام مورد بهره‌بردارى باشد و بقيۀ ايام هم آموزش و پرورش، از آن بهره‌بردارى نمايد؟ مستدعى است نظر مبارك را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، استفاده از حسينيه، در غير جهت وقف، جايز نيست.

[سؤال 8088] 4271

بسمه تعالى

نايب الامام بيان فرماييد:

شخصى در يك صد و چهار سال قبل رقباتى وقف امام سوم عليه‌السلام نموده و مفاد مندرج در وقف‌نامه پس از ذكر نام واقف و رقبات: «و اما شروط و امور منصوصه در

متن وقف، آن‌كه مادام كه توليت با خود واقف است هر ساله كل منافع و مداخل اعيان موقوفه را پس از وضع مخارج مِلكى و مُلكى صرف تعزيه‌دارى و سفره جناب خامس آل عبا عليه‌السلام نمايد و هر ساله در ماه رمضان مقدار شصت من برنج با گوشت و ادويه و خورشت طبخ نموده و به كليه همسايگان بفرستد و در ظرف دو ماه محرم و صفر مقدار دويست من برنج در ظرف ده روز و يا ده شب به قرار شبى 20 من با متعلقات طبخ نمايد به اين تفصيل كه در هر شب يك ظرف پلو و دو خورشت و دو افشره با ترشى آماده نمايد و به مؤمنين از فقرا و سادات و شيعيان اطعام نمايد و متولى در هر طبقه از منافع و مداخل اعيان موقوفه ده روز روضه‌خوانى و تعزيه‌دارى نمايد و در هر تعزيه مقدار دو من و نيم قند صرف نمايد و در هر يك از سنوات كه بعد از مصارف چيزى فاضل آمد به مصارف سنه آينده صرف نمايد و پس از فوت واقف يك سهم از پنج سهم جهت متولى و چهار سهم باقيمانده به مصارف ذكر شده برساند».

در اين ايام كه مردم و اشخاص با دعوت قبلى به وسيله كارت يا رقعه عموماً حاضر در مجلس سفره نمى‌شوند و از طرفى هم، وسايل امروزى تدارك نمودن و اجرت دادن، كارى است فوق‌العاده مشكل براى پذيرايى، آيا اجازه مى‌فرماييد:

برنج كه 750 كيلو تقريباً مى‌شود ضميمه قيمت گوشت و افشره كه واقف تعيين نموده ضميمه روغن و برنج بين 300 نفر اشخاص تقسيم شود يا خير؟

قيمت برنج و قيمت گوشت و لوازمات طبخ نموده بين 300 نفر اشخاص تقسيم شود و ده روز روضه‌خوانى هم وقتى واعظين مردم را به فيض مى‌رسانند و عامه مردم شركت كنند استفاده مى‌نمايند كماكان مجلس برقرار بوده باشد از مقام عالى استدعا مى‌شود نظر مباركتان در موضوع سفره در دو جهتى كه عرض شده يا جهت ديگرى كه درنظر مباركتان مقبول باشد در ذيل دست‌خط مرقوم و به مهر مبارك مرسوم و اگر هم نماينده يا امينى مصلحت است، امر فرماييد تا به دستور مبارك اجرا نماييم.

بسمه تعالى، بايد به همان نحو كه در وقف مقرر شده عمل شود.

[سؤال 8089] 4272

بسمه تعالى

پيشگاه مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، امام امت اسلام، دامت بركاته و جعلنا الله فداك ايّها الامام القائد

1. آيا جايز است در كلاس‌هايى كه در حسينيه، جهت تعليم و تربيت نوجوانان تشكيل مى‌گردد، غير از قرآن و دروس دينى، دروسى ديگر - از قبيل زبان‌هاى مختلف دنيا و دروس علوم جديده - ايجاد نمود يا جايز نمى‌باشد؟

بسمه تعالى، مانعى ندارد.

[سؤال 8090]

2. آيا فرزندان غير مسلمان در كلاس‌هايى كه در حسينيه‌ها جهت تعليم و تربيت و ارشاد نوجوانان برگزار مى‌گردد، حقّ شركت دارند و شركت آنان جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر از اهل كتاب باشند مانعى ندارد.

[سؤال 8091] 4273

بسمه تعالى 28 / 1 / 1359

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

با احترام آرزومند است كه خداوند متعال طول عمر به آن حضرت عنايت فرمايند تا با رهبرى آن زعيم عالى‌قدر ملت مسلمان به سعادت و عزت نايل آيد. منظور از تصديع اولاً، عرض اخلاص و در ثانى، تعيين تكليف شرعى موضوع بدين شرح است: شخص خيّرى حدود پنجاه سال قبل آبى جهت شرب دو محله شهر وقف نموده كه با لوله‌كشى شهر، محلات نامبرده احتياجى به آن ندارند و در حقيقت اين موقوفه در حال حاضر متعذر المصرف مى‌باشد؛ مال الاجاره يا اجرت المثل را بايد به چه نحو پرداخت نمود؟ توضيح اين‌كه از اول سال 1357 اين آب به اجاره واگذار شده است، قبلاً با موافقت ادارۀ اوقاف زمان طاغوت شهردارى شرب مى‌نموده و مال

الاجارۀ سه ساله حدود هفت هزار و پانصد تومان مى‌باشد.

بسمه تعالى، با فرض تعذّر مصرف، عوايد وقف را با نظر متولى شرعى در مطلق وجوه برّ و خيرات صرف نمايند.

[سؤال 8092] 4274

بسمه تعالى

1. باغ وقفى كه مخروبه شده است و چراگاه گلّه و حيوانات قرار گرفته و در زمين اين باغ، درخت‌هاى صحرايى سبز شده است كه بعضى از آن‌ها داراى ثمر هستند و مردم از چوب آن درخت‌ها براى ساختن منزل و سوخت و همچنين از ثمر آن‌ها استفاده مى‌كنند، اين استفاده‌ها چه صورت دارد؟ آيا بايد آن‌ها را بفروشند و به مصرف روضه‌خوانى برسانند و يا اين‌كه لازم نيست و استفاده از آن‌ها هم اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، مربوط به وقف است و بايد زير نظر متولّى شرعى، در جهت وقف صرف شود.

2. شخصى از دنيا مى‌رود و وصيت مى‌كند يك مقدار از اموالش براى نماز و روزه باشد و در ضمن، همين شخص متوفى اهل ربا و سود بوده است كه هرگاه كسى محتاج او مى‌شد، قرض او همراه با ربا بوده است و ديگر اين‌كه وجوهات هم نمى‌پرداخته؛ آيا از اين مقدار اموال بايست وجوهات و يا اين‌كه رد مظالم اخراج شود يا خير؟

بسمه تعالى، بايد اوّلاً ديون او كه از جملۀ آن، وجوه شرعيه و مظالم عباد است، داده شود و در باقيمانده به وصيت عمل شود و وصيت در ثلث نافذ است.

3. شخصى است كه وصيت كرده يك قطعۀ باغ براى خودم باشد و ثمن او به مصرف نماز و روزه‌ام رسانده شود و توليت اين كار را بر عهدۀ يك نفر از روحانيون مى‌گذارد و بعد از وفات شخص موصى، شخص متولّى آن باغ را به فروش مى‌رساند و مشترى خريدارى مى‌كند كه در سه قسط بپردازد، در طول سه سال و بعد از خريد، يك قسط به شخص متولّى مى‌پردازد ولى در حال حاضر متولّى - كه آقاى روحانى باشد - وفات كرده است و شخص خريدار دو قسط بدهكار است و الآن متحيّر است به چه كسى تحويل دهد و در ضمن مشروط به اين است كه هر كس اين پول را تحويل گرفت بايد قبالۀ شخص خريدار را امضا و تأييد كند؛ آيا تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بايد كسى براى اين كار از طرف حاكم شرع (مجتهد جامع شرايط) تعيين شود.

4. كسى كه كفاره بدهكار است و قدرت گرفتن ندارد و طعام دادن به شصت فقير هم براى او مشقّت دارد، آيا مى‌تواند به مصرف جبهه برساند يا خير؟

بسمه تعالى، كفايت نمى‌كند.

5. كسى كه در جايى قصد اقامه كند و بعد از اتمام ده روز به گمان اين‌كه دومرتبه بايد قصد اقامه كند تا بتواند روزه بگيرد روزه نگرفت (چون نمى‌خواست در آن‌جا ده روز بماند) آيا اين شخص كفاره بايست بدهد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر جاهل مقصر بوده بنا بر احتياط، كفاره بدهد.

6. شخصى كه در حوزۀ علميۀ قم مشغول تحصيل و ساكن شده و از محل ولادت خود اعراض كرده است و در عين حالى كه اعراض كرده در ايام سال براى ديدن والدين و ايام تبليغى به آن‌جا مى‌رود و رفت و آمد خود را قطع نكرده است؛ اوّلاً اين اعراض حساب مى‌شود؟ و ثانياً اگر اعراض حساب شود، با اين حالت كه دارد و نمى‌خواهد در آن‌جا زندگى كند مى‌تواند از اعراض خود عود كند يا خير؟ و ثالثاً اگر اعراض حساب نشود، تكليف مدتى كه در آن‌جا نماز به صورت قصر خواندهداست چيست؟

بسمه تعالى، اگر قصد كرده كه ديگر براى سكونت به وطن اصلى نرود، اعراض محقّق شده و در رفت و آمدهاى مزبور، حكم مسافر دارد و نمازش در آن‌جا قصر است.

طول عمر حضرت‌عالى را از خداوند خواستارم. خدايا خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار

[سؤال 8093] 4275

بسمه تعالى

مسجدى است كه داراى موقوفاتى مى‌باشد؛ نمى‌دانيم و روشن نيست كه اين موقوفات براى شخص امام جماعت مسجد است يا اين‌كه براى مخارج مسجد؛ در صورتى كه مردم، مخارج مسجد را تأمين كنند و مسجد از اين نظر كمبودى نداشته باشد، آيا امام جماعت مى‌تواند از اين موقوفه استفاده كند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر معلوم نيست كه وقف بر خصوص امام جماعت شده يا وقف بر چيزى شده كه شامل امام جماعت هم باشد، نمى‌تواند بگيرد.

[سؤال 8094] 4276

بسمه تعالى 3 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب ايران، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ معروض مى‌دارد كه قريه‌اى است موقوفه به نام وشاره كه درآمد حاصل از آن مى‌بايست به مصرف طلاب علوم دينى نجف اشرف برسد. چون نزديك به سه سال است كه ايران با عراق در جنگ است، لذا نتوانستيم تا كنون مال الاجاره مذكور را به نجف ارسال نماييم. استدعا مى‌شود مرقوم فرماييد كه آيا مى‌توان به مصرف طلاب علوم دينى ايران و يا ديگر موارد رسانيد يا خير؟ لازم به يادآورى است كه درآمد مذكور مى‌بايست توسط حضرت آيت الله خويى، به دست طلاب علوم دينى نجف برسد. زياده مصدّع نمى‌شوم، سلامتى و طول عمر آن سرور عزيز را از درگاه ايزد متعال مسئلت دارم.

بسمه تعالى، در آمد حاصل را جمع و حفظ كنيد، هر وقت ميسور شد بفرستيد كه به مصرف تعيين شده برسد.

[سؤال 8095] 4277

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با اهداى سلام و آرزوى بقاى عمر پربركت آن حضرت

با توجه به خرابى كليۀ مناطق جنگ زدۀ جنوب و غرب ميهن اسلامى ايران توسط عمال بعث صدام جنايت‌كار و ضرورت بازسازى مناطق مزبور، آيا مى‌توان از محل نذورات بقاع متبركه و مازاد درآمد موقوفات عام معلوم المصرف، پس از تأمين نظر واقف، به صورت متعارف نسبت به بازسازى و تعمير مساجد و مدارس علوم دينى و

بقاع متبركه اقدام نمود يا خير؟

بسمه تعالى، نذورات بقاع متبركه اگر براى آن، مصرف خاصى منظور نشده و تعمير بقاع متبركه نياز به آن ندارد، صرف آن در بازسازى مناطق جنگ زده اشكال ندارد؛ و عوايد وقف بايد در همان جهتى كه در وقف تعيين شده مصرف شود.

[سؤال 8096] 4278

بسمه تعالى

حضور محترم نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته

1. شخصى در يك‌صد سال پيش، اجارۀ باغى را وقف روضه‌خوانى كرده است. با توجه به شرايط امروزه، در آن حسينيه كه وقف شده، برادران جوان دست به فعاليت‌هايى زده‌اند و يك دوره كلاس معارف اسلامى برقرار نموده‌اند، و همچنين برادران بسيج، در آن‌جا پست مى‌دهند و براى جزوه نمودن درس‌ها، با كمبود بودجه مواجه شده‌اند. آيا مى‌توان از پولى كه وقف روضه‌خوانى است، در رابطه با اين كار استفاده شود؟

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف‌نامه عمل شود.

[سؤال 8097]

2. مستحضر هستيد كه ادارۀ اوقاف، هر سال به مدت ده شب، در بعضى از حسينيه‌ها روضه‌خوانى مى‌كند. آيا مى‌شود پولش را گرفت و خرج حسينيه، و يا غذا دادن در روز عاشورا كرد؟

بسمه تعالى، چنانچه براى روضه‌خوانى وقف شده باشد، بايد به مصرف مزبور برسد، و اگر براى مطلق خيرات وقف شده باشد، مى‌توانند در امور خير ديگر نيز مصرف كنند.

[سؤال 8098] 4279

بسمه تعالى

حضور محترم امام امت و مرجع تقليد، حضرت آيت الله الموسوى الخمينى، مدّ ظله العالى، محترماً، خاطر مبارك را به عرايض زير معطوف مى‌دارد:

شخصى به نام حاج مهدى - كه در صد سال قبل فوت كرده - ملكى را وقف كرده است به اين‌كه دو سهم از اجارۀ اين ملك را روز عاشورا نان بپزند و در مسجد جامع نقندر قسمت كنند، و سهم ديگر را - كه وقف اولاد است - در روز عيد غدير، به وراث قسمت كنند. تعداد وراث در زمان سابق پانزده نفر بودند، كه از اين گندم سهم مى‌بردند و اين تعداد زاد و ولد كردند و عروس و داماد شده‌اند و در حال حاضر، بيش از 650 نفر هستند، كه نصف سهم‌بران در محل نيستند و در شهرهاى ديگرى سكنا دارند، كه اكثر آن‌ها را ما نمى‌شناسيم، و چند نفر از اين وراث، در خارج از كشور ايران هستند،كه چند سال است اطلاعى از آن‌ها نداريم. اين گندم وراث در سال 1359 قسمت نشد و به مصرف قنات رسيد، و گندم سال 1360 و 1361 هم موجود است و با امسال، سه سال است كه گندم بين وراث قسمت نشده و بلاتكليف است، و كسى پيدا نمى‌شود كه اين مسئوليت سنگين را به عهده بگيرد و تعداد 95 درصد از وراث حاضرند كه اين يك سهم را در دهۀ دوم عاشورا يا در دهۀ اربعين، نان بپزند و به مردم قسمت كنند و يا به هر مصرف ديگرى كه شما صلاح بدانيد، برسانند و مدت 34 سال است كه يك نفر از وراث، اين گندم را هر طور بوده، قسمت كرده و ديگر قبول نمى‌كند و هيچ كس ديگر هم پيدا نمى‌شود كه اين گندم را به وراث قسمت كند. و جريان سهم بران بدين طريق است: گروه اول، كه هر نفر سه من گندم سهم مى‌بردند، و گروه دوم، كه هر نفر يك من و نيم گندم سهم مى‌بردند، در حال حيات نيستند و فوت كرده‌اند. و گروه سوم، نيم من و پنج سير، و گروه چهارم، هر نفر دوازده سير و نيم، و گروه پنجم، هر نفر شش سير و نيم، و گروه ششم، هر نفر سه سير و نيم، و گروه هفتم - كه گروه آخر است - هر نفر يك سير و نيم گندم سهم مى‌برند. و مقدار گندم در زمان سابق چهل و پنج من تبريز

بوده است و در حال حاضر، سهم وراث سالى نود و سه من گندم است.

از آن مقام محترم تقاضا دارم، كه هر طور صلاح مى‌دانيد دستور فرماييد كه به مورد اجرا گذاشته شود. ضمناً در مشهد به آقاى سيد عبدالله شيرازى و آقاى شيخ ابوالحسن شيرازى مراجعه كرده‌ام، فرمودند به مجتهد جامع الشرايط مراجعه شود.

بسمه تعالى، بايد به همان نحوۀ وقف عمل شود، هر چند سهم موقوف عليهم كم باشد، و مى‌توانند با رضايت يكديگر، در روضه‌خوانى صرف كنند.

[سؤال 8099] 4280

بسمه تعالى

سلام عليكم، محضر شريف حضرت نايب الامام (عجّل الله تعالی فرجه الشریف)، امام خمينى، ضمن عرض سلام و آرزوى سلامتى وجود رهبر و مرجع تقليدمان، سؤالى به اين شرح داشتم و تقاضاى جواب دارم:

چنانچه فردى از مزاياى حوزۀ علميه - كه شامل حُجره و شهريه مى‌باشد - استفاده كند، اما قصد طلبه شدن نداشته باشد، بلكه بخواهد علم عربى را فراگيرد و سپس - مثلاً - آموزگار شود. آيا با وجود اين قيد، اشكال شرعى ندارد؟

بسمه تعالى، استفاده از شهريه، تابع مقررات دفتر شهريه، و استفاده از حجرۀ مدرسه، تابع مقررات وقف مدرسه و نظر متولى شرعى است.

[سؤال 8100] 4281

بسمه تعالى 11 / 1 / 1362

محضر زعيم عالى‌قدر، بت‌شكن زمان، نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته

با عرض ادب، شوراى اسلامى محلى ابرده عليا، اِشعار مى‌دارد: حدود يك‌صد سال پيش، گرمابه‌اى توسط اهالى در وسط روستاى مزبور ساخته شده كه مورد استفاده تمام ساكنين و غيره قرار داشته است. در همان ايام، از طرف بعضى از

اشخاص خيرخواه، املاكى جهت تعمير و ترميم گرمابه فوق وقف گرديده و به تصرف داده شده ساليان دراز بدان منوال مى‌گذشته كه به علت ازدياد جمعيت و كم‌وسعتى حمام ذكرشده تقريباً سى سال پيش نصف از اهالى اقدام به ساختن يك دستگاه حمام ديگر در يك‌صد و پنجاه مترى حمام قديم نمودند كه مورد استفاده قرار دارد، مدتى از ساختن آن حمام گذشت، حمام قديمى به كلى ويران و مخروبه شد، بعداً نصف ديگر اهالى اقدام به ساختن يك دستگاه گرمابه ديگر در جنب حمام قديم كه تخريب شد نمودند كه آن‌هم مدتى مورد استفاده قرار داشت، ولى به علت جاده‌اى كه ادارۀ محترم راه، از مشهد به زشگ احداث مى‌نمود، آن حمام در مسير جاده قرار گرفت، كه ادارۀ راه مبلغ هفتاد هزار تومان پرداخت و حمام را تخريب نمود. شانزده سال پيش، نصف اهالى با كمك ادارۀ بهداشت و همان مبلغ هفتاد هزار تومان اداره راه، اقدام به ساختن يك دستگاه حمام ديگر در يك‌صد مترى حمام قديمى نمودند، كه مورد استفاده قرار دارد. لذا مقرر فرماييد از آن‌جايى كه حمام قديم به كلى مخروبه مى‌باشد و فعلاً در قريه ابرده دو دستگاه گرمابه - كه بعداً ساخته شده - وجود دارد و مورد استفادۀ كليۀ اهالى مى‌باشد، موقوفۀ حمام قديم - كه تخريب شده - به كدام‌يك از گرمابه‌ها مى‌رسد؟

بسمه تعالى، با امكان صرف در جهت وقف، صرف در جاى ديگر جايز نيست.

[سؤال 8101] 4282

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى

مرتعى در ييلاق نور مازندران است كه به نام وقف معرفى شد؛ و احشامى كه در او تعليف مى‌كند، ساليانه مبلغى به عنوان عوارض به روستاى سراسب نور مى‌دهند براى مخارج عزادارى خامس آل عبا. آيا اين عوارض، گرفتنش براى احياى مسجد و حمام

روستايى كه مردمش مستضعف هستند جايز است؟ نظر حضرت‌عالى را اعلام فرماييد شرعاً.

بسمه تعالى، اگر به طريق شرعى وقف شده، بايد به همان نحو كه قبلاً عمل مى‌شده عمل نمايند.

[سؤال 8102] 4283

بسمه تعالى 12 / 4 / 1361

شخصى يك مقدار زمين خود را در مرض موت، وقف حسينيه نموده؛ در حالى كه در آن قريه، يك حسينيه بود و بعد از مرور چند سال، اقربا و اوصياى ميت در نزديك آن زمين موقوفه، يك حسينيۀ جديده بنا كردند و حاصل زمين موقوفه را به همين حسينيۀ جديد صرف مى‌كنند. آيا اين مصرف، جايز است و يا اين‌كه در حسينيۀ اول - كه مورد وصيت بوده - صرف شود؟

بسمه تعالى، چنانچه زمين، وقف حسينيۀ اول شده، صرف عوايد آن در غيرش جايز نيست.

[سؤال 8103] 4284

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند آقاى سيد ابوالقاسم طى وقف‌نامۀ شماره 13728 و 13729 - كه فتوكپى آن‌ها به پيوست تقديم مى‌گردد - منافع زمين مزبور را وقف خيريۀ فرح پهلوى سابق نموده است، و واقف نيز حق توليت را براى خود مادام كه در قيد حيات باشد، محفوظ، و هم اكنون در سبزوار نيز در قيد حيات است. لذا:

1. با توجه به تشكيل سازمان بهزيستى - كه قانون آن در تاريخ 24 / 3 / 1359 به تصويب شوراى محترم انقلاب جمهورى اسلامى ايران رسيده - يكى از سازمان‌هايى كه وابسته به اين سازمان گرديده، خيريۀ ياد شدۀ بالا مى‌باشد و در حال حاضر اين سازمان، برنامه‌هاى مزبور را با توجه به جهات شرعى، به نحو احسن و اكمل انجام

مى‌دهد. لذا از محضر امام امت، درخواست مى‌شود كه آيا اجازه داده مى‌شود كه برابر وقف نامه، منافع حاصله از املاك مزبور، جهت مخارج فرزندان خانواده‌هاى بى‌سرپرست - كه هم اكنون نيز تحت حمايت مادى و معنوى اين سازمان است - قرار گيرد. يادآورى مى‌گردد كه جمعيت خيريه مزبور، برنامه‌هاى فوق را در قبل انجام مى‌داده است.

بسمه تعالى، صرف عوايد وقف در جهت ذكرشده، با مراعات مقررات دولت اسلامى، اشكال ندارد.

[سؤال 8104]

2. آيا واقف كه هم اكنون توليت ملك مزبور را در اختيار دارد، شرعاً مجاز است كه عوايد حاصله از ملك مزبور را، به غير از مورد يادشده (خيريه يادشده در وقف‌نامه) كه برنامۀ آن را بهزيستى انجام مى‌دهد، مصرف نمايد؟

بسمه تعالى، طبق مقررات دولت اسلامى در فرض سؤال، عمل نماييد، مانع ندارد و عوايد وقف بايد در جهت وقف، صرف شود.

[سؤال 8105] 4223

2. مصرف موقوفات اماكن خيريه - از قبيل مساجد و حمام و حسينيه - در اماكن خيريه نوساز بعدى جايز خواهد بود؟

بسمه تعالى، براى صرف عوايد وقف اگر محل به خصوصى تعيين شده، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8106] 4285

بسمه تعالى 26 / 5 / 1361

قم، دفتر امام خمينى

عوايد موقوفه‌اى كه براى روضه‌خوانى وقف شده، مى‌توان به‌جبهه فرستاد يا خير؟

بسمه تعالى، عوايد موقوفه بايد در همان جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8107] 4286

بسمه تعالى

ساحت مقدس و مطهر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه:

در بعضى از املاك موقوفه، بنا به نظر واقف مندرج در متن وقف‌نامه، درآمد حاصله بايد در سوگوارى حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام به مصرف اطعام برسد، ولى جايى كه بايد اطعام شود تعيين نشده و معلوم نيست. آيا اجازه مى‌فرماييد اين‌گونه عوايد جهت مصرف رزمندگان، به جبهۀ جنگ ارسال گردد، و يا طبق معمول سنوات گذشته بايد در همان محل، به مصرف تأمين نظر واقف برسد؟ حكم الله را مرقوم فرماييد كه مورد نياز است، و عند الله مثاب و مأجور خواهيد بود.

بسمه تعالى، عوايد وقف بايد در همان جهت تعيين شده مصرف شود و اگر محل به خصوصى براى اطعام تعيين نشده و متعارفى هم در بين نيست، انتخاب محل اطعام با متولى شرعى است.

[سؤال 8108] 4287

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

محضر مرجع عظيم الشأن و زعيم عالى‌قدر جهان اسلام، حضرت نايب الامام، امام خمينى، روحى له الفداء، سلام عليكم، با عرض معذرت از اين‌كه چند لحظه‌اى مصدع اوقات آن رهبر والا مقام مى‌شويم، محترماً معروض مى‌داريم:

در يكى از روستاها قناتى است كه آب آن وقف اولاد ذكور است و قسمتى از آب آن را در گذشته وارد لوله‌كشى روستا كرده و مورد استفادۀ عموم اهالى است و من جمله آموزگاران ما نيز كه تقريباً تمامى آن‌ها غير بومى هستند، از اين آب استفاده مى‌كنند، لكن عده‌اى از اولاد ذكور محقّ در وقف‌نامه راضى به استفاده از اين آب نيستند. استدعا داريم سريعاً در اين باره اعلام نظر فرموده، تا معلمين ما تكليف شرعى

خود را در اين مسأله بدانند. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تمام آب اگر بر اولاد ذكور وقف شده، بايد متصرف، رضايت تمام موقوف عليهم را جلب نمايد و يا فقط به سهم كسانى كه رضايت دادند، اكتفا نمايد.

[سؤال 8109] 4288

بسمه تعالى 12 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دام ظله

به عرض مى‌رساند: در وقف‌نامه ذكر شده است كه رقبات مورد وقف، نبايد بيش از دو سال به اجاره برگزار گردد. اگر متولى وقف با فردى، طبق قرارداد عادى قرار بگذارد كه دو مغازه موقوفه را، به مدت ده سال، به مبلغى نازل به او اجاره دهد، كه معادل يك دهم ارزش اجاره و مبلغى است كه افراد داوطلب ديگر اجاره مى‌كنند. آيا چنين قراردادى بر طبق قانون شرع اسلام، لازم‌الاجرا است و صحيح و نافذ مى‌باشد يا باطل؟ مستدعى است آنچه حكم شرع انور است، اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف و آنچه در ضمن آن قرارداد شده، عمل شود و تخلف از آن جايز نيست، و اثر ندارد.

[سؤال 8110] 4289

بسمه تعالى

محضر مبارك امام خمينى، دام ظله العالى

تصديع مى‌دهد، در وقف‌نامه‌اى كه فتوكپى آن به پيوست است، مرحوم واقف به صراحت اعلام كرده است: از تغيير و تبديل در اصل وقف يكدانگ و نيم الا جزئى كه از مزرعه و ملحقات آن و صرف مصارف از منافع و مداخل آن به نحو مقرر احتراز و اجتناب نمايند. البته در وقف‌نامه مصارف آن مشخص است كه عبارتند از: نصف عايدات آن مخصوص فقراى محلۀ دارقاص كن و نصف ديگر آن به مصرف

روضه‌خوانى در محلۀ دارقاص كن - كه محل تولد مرحوم آيت الله حاج ملاعلى كنى مى‌باشد - مقرر شده است. آيا با وجود تعيين مصارف، مى‌شود اين‌جانب كه متولى موقوفه هستم وجوهات موقوفه را به جنگ‌زدگان و غيره بدهم يا خير؟

بسمه تعالى، عوايد وقف بايد در همان جهتى كه در وقف معين شده صرف شود.

[سؤال 8111] 4290

بسمه تعالى 25 / 9 / 1359

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس‌ازتقديم‌سلام،سازمان‌اوقاف‌تهران‌طى‌نامۀ شمارۀ 6547-225-14 /1359/8/26سهميه متوليان موقوفه را بخشنامه نموده است. ادارۀ اوقاف فسا هم به اين‌جانب (متولى موقوفه) طى نامۀ مورخ 15 / 9 / 1359 (كه فتوكپى آن به پيوست تقديم مى‌گردد) اعلام كرده كه: نصف درآمد سال جارى موقوفه، به حساب شمارۀ 1284 بانك ملى شعبۀ صبا تهران، مخصوص مناطق جنگ‌زده حواله گردد، ولى در وقف‌نامه تصريح شده كه: منافع موقوفۀ مزبور صرف اطعام شود و در همان جلسه روضه خوانده شود؛ و مقدارى از آن هم صرف تعمير خانه موقوفه واقف گردد. آيا مى‌شود پول اطعام را به حساب فوق ويژۀ مناطق جنگى واريز كرد يا خير؟ حكم خدا را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، عوايد وقف بايد زير نظر متولى شرعى، در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8112] 4291

بسمه تعالى

پيشگاه مقدس رهبر انقلاب امام خمينى، دام ظله العالى

پس از تقديم بهترين احترامات و آرزوى پيروزى براى آن رهبر بزرگ و ملت

ايران، نظر حضرت امام را دربارۀ اين دو مسأله شرعى خواستارم. مرقوم فرماييد تكليف چيست؟

1. اگر شخصى آب موقوفه‌اى در اختيار داشته باشد و از بابت اجاره بهاى آن مى‌بايست همه ساله در ماه محرم چند روز به مردم طعام بدهد، آيا آن شخص مى‌تواند به ميل خود از طعام دادن صرف نظر كند و به جاى طعام دادن به مردم فقط به هر خانوار مثلاً 10 سير گوشت و 5 عدد نان بدهد و يا بايد حتماً همان طعامى كه نظر واقف بوده به مردم بدهند. در همان روز معين؟

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف عمل شود.

[سؤال 8113]

2. اگر شخصى آب موقوفه‌اى در اختيار داشته باشد و از بابت درآمد و اجاره بهاى آن همه ساله مثلاً 5 روز به مردم طعام مى‌داده، در صورتى كه اجاره بهاى آب مزبور در گذشته 100 تومان بوده و امروز 5 برابر يا بيشتر شده است، آيا با اضافه شدن اجاره بهاى آب، باز هم همان 5 روز را بايد طعام بدهد يا بيشتر؟

بسمه تعالى، اگر در وقف مقرر شده كه عوايد وقف در اطعام صرف شود بايد اجارۀ متعارفه آن را صرف نمايند و لازم است با نظر متولى شرعى باشد.

[سؤال 8114] 4292

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت مستطاب، قائد عظيم الشأن آيت الله العظمى امام خمينى، مدّظله العالى، پس از عرض سلام و ارادت خالصانه، به استحضار مى‌رساند:

قريه‌اى است كه موقوفه بوده و داراى متولى شرعى مى‌باشد و مال الاجارۀ آن همه ساله خرج طلاب علوم دينى نجف مى‌شده است. اينك عده‌اى محرك و فرصت طلب اهالى اين قريه را تحريك نموده كه خود شما مستضعف هستيد و لازم نيست اجاره بپردازيد! بدين‌وسيله استدعا دارد مرقوم فرمايند كه آيا مى‌شود درآمد اين موقوفه را

كه مى‌بايست به مصرف فوق الذكر برسد، در ايران آن هم به مصرف اين قبيل افراد رسانيد كه خود را مستضعف مى‌دانند يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد عوايد وقف در همان جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8115] 4293

بسمه تعالى

دفتر بلند آستان حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً، نخست درودها و تحيات مخلصانۀ ما مردم دهكدۀ كرّاب سبزوار را حضور زعيم عالى‌قدر معروض داريد، در ثانى استفتائيه زير را گزارش فرماييد تا بذل عنايت فرموده با فتواى واجب الاتباعشان ما را به طريق صواب هدايت نموده از سردرگمى رهايى بخشند.

در دهكدۀ كرّاب موقوفاتى وجود دارد كه گرچه در رژيم منفور طاغوتى گذشته، در شرف از بين رفتن بود؛ اما اكنون به يارى خداوند و همت مردم با تجديد اجاره‌ها حدود شصت تا هفتاد هزار تومان عايدى سالانه دارد. از اين مبلغ حدود ده هزار تومان آن طبق وصيت واقفان بايد در جهت مخارج حمام و مسجد و مزار خرج شود و ما بقى به صورت شام و نهار دادن به مردم صرف گردد. چون از سويى اهالى خرج كردن اجاره را در طريق اطعام عبث و بى‌نتيجه مى‌دانند و از طرفى دهكده فاقد درمانگاه، حسينيه، جاده، برق و سرمايۀ كافى جهت لايروبى قنات است؛ آيا متوليان مى‌توانند اجاره‌ها را در طريق رفع اين احتياجات مبرم و مفيد خرج كنند يا بايد طبق وصيت واقفان با شام و نهار و اطعام مردم، مبالغ مال الاجاره را مسرفانه از بين ببرند. ضمناً خواست موقوفٌ عليهم كلاً اين است كه اجاره‌ها در جهت رفع احتياجات عمومى به مصرف برسد و همه اين مطلب را در مجالس روضه‌خوانى تأييد كرده‌اند. همگى از محضر مبارك امام التماس دعا داريم.

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف عمل شود و اطعام، اسراف نيست.

[سؤال 8116] 4294

بسمه تعالى 4 / 11 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى حاج سيد روح الله موسوى خمينى، دامت بركاته، از خداى تبارك و تعالى سلامتى و طول عمر آن رهبر بزرگ و آگاه را خواهانيم.

قريه‌اى است به نام آقمشهد واقع در 30 كيلومترى سارى و داراى املاكى كه تمام آن وقف است؛ منتها مورد مصرف آن مجهول است. به اين معنا كه آيا براى معصوم زاده است يا براى عام المنفعه. ولى احتمال وقف معصوم زاده بودن آن بيشتر است تا عام المنفعه. به خاطر اين‌كه حد و مرز اين محل به نام همين معصوم زاده كه آقمشهد نام دارد نام گذارى شده؛ ولى از طرف ديگر طبق تقسيم‌بندى‌اى كه از طرف ادارۀ اوقاف سابق سارى در زمان طاغوت ارباب و رعيتى در اراضى اين محل شده بود، دو قسمت آن را صرف معصوم‌زاده و دو دانگ آن را صرف سيد الشهدا و دو دانگ آن را صرف اولاد ذكور مى‌كردند. على اىّ حال موضوع وقف براى ما مجهول است. ما براى روشن شدن اين موضوع رجوع كرديم به حجت الاسلام آقاى شيخ عبدالله نظرى. ايشان تشريف آوردند در اين محل و تحقيقات كلى به عمل آوردند، ولى موضوع وقف براى ايشان روشن نشد. دستور فرمودند به امام خمينى رجوع كنيد. نهايت فى الحال موجودى‌اى در دست مؤمنين اطراف محل كه از منابع آن محل استفاده مى‌كردند و مى‌كنند هست. ما متحيريم اين موجودى را به كجا مصرف كنيم! آيا صرف تعميرات معصوم زاده محل كنيم با توجه به اين‌كه احتياج به تعمير و مرمّت‌كارى دارد يا صرف عام المنفعه بشود؟ لذا تقاضا داريم بگوييد تكليف ما در اين بابت چيست تا طبق وظيفۀ شرعى خود عمل كرده باشيم.

بسمه تعالى، اگر به هيچ وجه جهت وقف معلوم نباشد، بايد در مطلق خيرات صرف شود و در صورت فقر اولاد؛ تقسيم مذكور مانع ندارد و اولاد ذكور هم خصوصيت ندارد.

[سؤال 8117] 4295

بسمه تعالى 6 / 9 / 1358

خدمت مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ضمن عرض سلام، معروض مى‌دارم:

يك دانگ موقوفه در قريه توكران اهالى آمل وجود دارد كه چندين سال بود موقوفۀ بالا را طبق گزارش مالكين به تكيه آملى پرداخت مى‌نموديم. طبق اظهار متصدى، موقوفه مربوط به تكيه آملى مى‌باشد و متصدى موقوفه مبلغ را دريافت مى‌نمود. حال مردم اعتراض دارند كه اين موقوفه دست‌رنج مردم همين قريه است و ما بايد در تكيه همين محل خرج بنماييم. حال ما نمى‌دانيم كه آن موقع كه واقف وقف نموده اين محل تكيه داشته يا نداشته؟ فعلاً در تكيه همين محل كه واقع در ده نامبرده بالا مى‌باشد خرابى زيادى وجود دارد؛ آيا مى‌توانيم در اين محل خرج كنيم يا خير؟ خواهشمند است دستورات لازم را اعلام داشته تا ما مديون شرعى و اسلامى نباشيم.

بسمه تعالى، به هر نحو مرسوم بوده و با نظر متولى شرعى صرف شود.

[سؤال 8118] 4296

بسمه تعالى 20 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، با اهداى سلام و تحيات وافره

موقوفاتى كه مصرف آن اطعام است و در گذشته مقدمۀ تبليغ بوده و مشكلى را در جامعه حل مى‌كرده، اينك به صورت مبتذل و زننده و حتى مضر درآمده است؛ آيا متولى موقوفه مى‌تواند در مصارفى كه مفيد و لازم باشد از قبيل كمك به خريد خانه و يا پرداخت مال‌الاجاره مستضعفين و يا امثال آن برساند؟ ادام الله ظلكم

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف عمل شود.

[سؤال 8119] 6041

3. آيا حسينيه‌اى كه در قديم از طرف شخص مسلمانى وقف شده، مسلمانان حق دارند در آن بنشينند و درباره اسلام و جمهورى اسلامى بحث و گفت‌وگو نمايند. اگر متصديان اين حسينيه بخواهند جلوى تبليغات اسلامى را بگيرند و بگويند كه محل نمازگزارى است، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، استفاده از حسينيۀ موقوفه، تابع مقررات وقف است و كسى حق ندارد از استفاده مطابق با جهت و مصلحت وقف ممانعت كند.

[سؤال 8120] 4473

6. براى صرف شام روى همين فرش‌هاى فوق الذكر جهت سفره و اطعام حضرت سيد الشهدا عليه‌السلام صلاح و اجازه مى‌فرماييد يا خير؟

بسمه تعالى، فرش‌ها اگر وقف براى جهت خاصى نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 8121] 3406

6. آيا مى‌توان درآمد و عايدات موقوفه را ذخيره نمود، در حالى كه مصارف آن خيلى زياد است و فقرا و مستمندان در همان محل وجود دارند و محتاج مى‌باشند؟

بسمه تعالى، متولى شرعى بايد اقدام به مصرف مطابق جهت وقف بنمايد.

[سؤال 8122] 4297

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با عرض سلام خواهشمند است به سؤالات زير پاسخ فرماييد كه مورد ابتلا است:

1. در وقف‌نامه، قيد شده كه عوايد، صرف وجوه برّيه شود؛ بلافاصله، بيان كرده كه نصف از كل، صرف عزادارى ابا عبدالله و ائمۀ اطهار و نصف ديگر، صرف... ؛ بيان

فرماييد كه آيا نصف، حتماً صرف عزادارى بشود يا در مطلق وجوه برّيه مى‌تواند صرف شود؟

بسمه تعالى، بايد طبق تعيين واقف حتماً نصف عوايد، صرف مجالس عزادارى حضرت ابا عبدالله عليه السلام بشود.

[سؤال 8123]

2. در نصف ديگر ذكر شده: تعمير مساجد. آيا مساجدى كه تازه احداث مى‌شود، كلمۀ تعمير، آن‌ها را شامل مى‌شود يا بايد مساجد ساخته شده كه نياز به تعمير دارد، در آن‌ها صرف شود؟

بسمه تعالى، صرف نصف ديگر در تعمير مسجد، به حساب صرف در خيرات اشكال ندارد.

3. فرش‌هاى مساجد كه نخ‌نما مى‌شود، آيا مى‌توان فروخت و تبديل به فرش نو نمود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وقف نبوده و يا در صورت وقف بودن، قابل استفاده در مسجد نبوده، اشكال ندارد.

[سؤال 8124] 4298

بسمه تعالى 26 / 7 / 1360

حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، دامت بركاته العالى

پس از عرض سلام، عرض مى‌شود كه مبلغى از موقوفۀ مرحوم حاج ملا احمد و حاجيه خير النساء و مرحومه ليلا عمه‌ام، نزد اين حقير به عنوان امين موقوفۀ مذكور مى‌باشد. اداره اوقاف طبق دستور سازمان اوقاف نوشته‌اند كه به حساب جنگ‌زدگان واريز كنيد آيا اجازه مى‌فرماييد شرعى است يا خير؟ به حساب جنگ‌زدگان بريزم و فيش آن را بدهم به اوقاف؟

بسمه تعالى، عوايد وقف بايد در همان جهتى كه در وقف تعيين شده به مصرف برسد و اگر در حال حاضر امكان صرف نيست صبر كنند تا در آينده امكان صرف در جهت وقف حاصل شود.

[سؤال 8125] 4299

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله

پس از عرض سلام؛ مستدعى است جواب دو مسأله را مرقوم فرماييد.

1. در اطراف امامزاده درخت‌هايى روييده و بزرگ شده است، موقوفه بودن اين زمين هم معلوم نيست، امامزاده متولّى مخصوصى نداشته بلكه اهالى محل، نظارت دارند و نذوراتش هم با نظارت معتمدين محل در آن‌جا مصرف مى‌شود؛ الحال در بالا محلۀ اين محل، مسجدى بنا كردند كه احتياج به چوب دارد، اجازه مى‌فرماييد اهالى، درخت‌هاى مزبور را صرف ساختمان مسجد نموده و اضافۀ نذورات را هم خرج مسجد كنند؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن درخت‌ها براى امامزاده محرز نيست و باقيماندن درخت‌ها به حال خود به حساب مصلحت امامزاده و زايرين ضرورت ندارد، صرف آن در ساختمان مسجد مانع ندارد و نذورات اگر مصرف به خصوصى ندارد و زايد بر احتياجات امامزاده است، صرف در مسجد اشكال ندارد.

2. شخصى در محلى قصد اقامۀ عشره نموده و بعد از خواندن يك يا دو نماز چهار ركعتى قرار شد در جاى ديگر رفت و آمد كرده و توقّفش هم بيشتر از يكى دو ساعت است، آيا در اين صورت قصد عشره‌اش به هم مى‌خورد؟

بسمه تعالى، فاصلۀ محل ديگر تا محل قصد اقامت اگر كمتر از چهار فرسخ شرعى است، در فرض مرقوم، حكم قصد اقامت به قوّت خود باقى است و نماز تمام است.

[سؤال 8126] 4300

بسمه تعالى

مقام محترم دفتر امام خمينى

محترماً به عرض مى‌رساند: پنج - شش سال قبل كه بازنشسته نشده بودم، در

بيمارستان فيروزآبادى مشغول خدمت بودم. تصميم گرفتم هيأتى به نام پنج‌تن آل عباء عليهم‌السلام تأسيس نمايم. با جمع‌آورى پول از خود و همكاران، اقدام به اين عمل نمودم. مقدارى اثاثيه - كه امروز تا حدودى با ارزش است - خريدارى نموديم و مدتى هم روضه‌خوانى داشتيم، بعداً كه بازنشسته شدم و دوستان از دور هم پاشيده شديم؛ اين هيأت هم، از كار فعال افتاد. مبالغى وجه نقد كه نزد اين‌جانب بود، به حساب شماره صد واريز شد و قبض آن را جهت دفتر امام فرستادم كه فتوكپى آن تقديم مى‌شود.

اما اكنون اثاثيه، بلااستفاده در يك انبار، نزد شخصى مانده كه فتوكپى صورت اموال تقديم مى‌شود. از حضور شما تقاضا دارم، امر فرماييد چنانچه امكان دارد، اين اموال را به فروش رسانده و وجه آن را به حساب امام يا هر راهى كه صلاح باشد، مصرف نماييم. چون اثاثيه بدون استفاده است و امكان حيف‌وميل آن هم هست.

بسمه تعالى، اگر اموال وقف نشده، به مصرفى كه يقين به رضايت صاحبان آن‌ها باشد، مى‌توانيد برسانيد.

[سؤال 8127] 4301

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر كبير انقلاب، امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً به استحضار مى‌رساند كه فردى رقباتى را در شيراز وقف بر حضرت سيدالشهدا نموده و در متن وقف‌نامه مذكور قيد گرديده ضمن العقد شرط شد كه متولى هر طبقه از طبقات هر ساله على سبيل الاستمرار مبلغ پنجاه تومان وجه نقد رايج از منافع و مداخل از اراضى و نيستان و غيره را از اعيان موقوفه در ماه محرم يا صفر المظفر خرج روضه‌خوانى و سفره حضرت سيدالشهدا امام مظلوم نمايد و چهل تومان وجه رايج از عوايد و منافع اعيانى موقوفه را به قارى داده و او را اجير گرداند كه در ظرف سال بر روى قبر و محل دفن واقف مذكور هر ظهر و شب مشغول تلاوت كلام

الله مجيد به جهت واقف گردد و آنچه از منافع و مداخل از مبلغ نود تومان مذكور بعد از وضع مخارج لازم اعيانى موقوفه زياد بيايد متعلق به متولى نسل به نسل بوده باشد. حال استدعا دارد با عنايت به مراتب فوق با اين‌كه درآمد ساليانه آخرين نسل حاضر رقمى حدود پانصد هزار تومان مى‌شود اعلام فرماييد كه چه مبلغ بايستى صرف روضه‌خوانى و چه مبلغ صرف قرائت قرآن گردد؟

خداوند به شما توفيق خدمت بيشتر عنايت فرمايد، خدا نگهدار شما باد.

بسمه تعالى، به نسبت پنجاه تومان و چهل تومان با كل درآمد وقف در زمان وقف، بايد از عوائد وقف صرف در همان جهت مقرره شود.

[سؤال 8128] 4525

2. در موقع اجراى صيغۀ وقف كه از تاريخ آن نود سال مى‌گذرد، تمام محلات درون كلا فقط يك تكيه و مسجد بود. و افراد همۀ محلات كه در آن وقت شايد از پنجاه خانوار تجاوز نمى‌كرد از جمله اهالى گاوزن كلا در اين تكيه كه واقف درآمد زمين موقوفه را به نحو مقرر در وقف‌نامه به آن تخصيص داد در ايّام سوگوارى و غيره اجتماع مى‌نمودند. پس از افزايش جمعيت، در گاوزن كلا هم تكيه‌اى احداث شد و اهالى اين محل كه سابقاً در تكيۀ قديمى درون كلا شركت و به سوگ مى‌نشستند. اكنون آن‌ها و يا اعقابشان در تكيۀ مستحدثه در مواقع عزادارى جمع شده و به سوگ مى‌نشينند. آيا مى‌توان از درآمد زمين مورد بحث، در ايام سوگوارى به تكيۀ احداثى داد يا خير؟

بسمه تعالى، بايد عوايد وقف در همان تكيه‌اى كه براى آن وقف شده مصرف شود.

[سؤال 8129] 4302

بسمه تعالى 2 / 1361

محضر مبارك حضرت مستطاب، عمدة العلماء و المجتهدين، رئيس الملة و الدين،

رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، ادام الله ظله العالى على رؤوس المسلمين، بعد التحية والسلام؛ به عرض مبارك مى‌رسد: حكم الله را دربارۀ هر يك از سؤالات، مجزّا بيان فرماييد كه مبتلا به وخيلى مورد لزوم است تا رفع مسئوليت شده باشد.

1. آيا ماليات دادن از موقوفات، جزء مصارف معيّنۀ از طرف واقف محسوب مى‌شود و متولى حق دارد بدهد يا خير؟ همچنين آيا از موقوفات معلوم‌المصرف، مى‌شود به جبهه كمك كرد يا خير؟

بسمه تعالى، پرداخت ماليات، طبق مقررات دولت اسلامى، جزو مخارج وقف است و موقوفه بايد در همان جهت تعيين شده، مصرف شود.

2. وقف بر فقرا و مساجد و روضه‌خوانى، وقف عام است يا وقف خاص است؟

بسمه تعالى، اگر وقف، بر مطلق فقرا يا مساجد يا روضه‌خوانى باشد، وقف عام‌است.

3. افرادى كه به غصب موقوفات ادامه مى‌دهند - اعم از زارع و كشاورز موقوفه يا غيره - و به مسائل دينى و نصايح مبلغين و فتاواى مراجع اعتنا نمى‌كنند؛ كشت و زرع و تصرفات آن‌ها، حرام است يا خير؟ و اين بى‌توجهى عمدى، باعث فسق و عدم صلاحيت و امانت چنين افرادى مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مسأله معلوم است و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه كنند.

4. باغى وقف شده براى سوخت مساجد و طلاب و فقرا و مترددين زوّار. اكنون يكى از مصارف كه تردد زوّار باشد منتفى است و باغ هم به صورت زمين درآمده و متصل به قصبه و حتى در داخل قصبه قرار گرفته است. آيا مى‌شود قسمتى از زمين را مدرسه علميه ساخت و بقيه زمين را جهت ساختمان خراب كرد و يا تبديل به احسن نمود و يا بقيه زمين را براى ساختمان به اجاره داد؟ يا بايد كشت و زرع شود، هر چند در فرض فروش يا اجاره‌دادن منافع موقوفه چند برابر شود؟

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست. ولى اجارۀ زمين براى ساختمان و صرف اجاره وعوايد، زير نظر متولى شرعى، در جهت وقف، مانع ندارد.

5. در وقف‌نامه‌هايى كه توليت آن بر اعلم و اصلح قرار داده شده، اگر دو نفر باشند؛ يكى اعلم است و غيرفعال در موقوفه و ديگرى اصلح است و فعال در موقوفه، توليت تعلق به كدام نفر دارد؟

بسمه تعالى، احوط، رعايت نظر هر دو است.

6. قبلاً سؤال شده بود از حضرت‌عالى كه به اكثريت آرا، طلاب يكى از مدرسين را طبق وقف‌نامه به نظارت انتخاب مى‌كنند. آيا تدريس، شرط انتخاب است يا شرط بقاى نظارت؟ فرموده‌ايد: اگر كسى را

كه مدرس بوده انتخاب كرده‌اند و فعلاً مدرس نيست؛ احتياط را مراعات نمايند. اولاً مقصود از احتياط، مربوط به ناظر است كه بايد تدريس نمايد يا به انتخاب‌كنندگان و يا هر دو احتياط نمايند و اگر انتخاب‌كنندگان فعلاً وجود ندارند، ولى عده‌اى هستند كه با تصويب و موافقت ناظر، به مدرسه نيامده‌اند و بر خلاف مفاد وقف‌نامه رفتار مى‌نمايند، در اين‌صورت كه اين عده از انتخاب‌كنندگان نيستند چه صورت دارد؟ و احتياط مربوط به چيست؟

بسمه تعالى، با فرض انتخاب ناظر طبق وقف‌نامه به احتياط واجب، بايد موافقت او در امور وقف تحصيل شود.

[سؤال 8130] 4303

بسمه تعالى 15 / 1 / 1361

حضور محترم رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دام بقائه

پس از درود و تحيّات بى‌پايان و آرزوى طول عمر رهبر عزيز، سؤالاتى چند، جهت كسب جواب، در ذيل اين برگه نوشته مى‌شود.

1. آيا جايز است لوازم مسجد از قبيل كولر، بلندگو و فرش، جهت استفادۀ شخصى، فاتحه، عروسى و يا استفادۀ پيشنماز مسجد، از مسجد خارج شود؟

بسمه تعالى، تابع كيفيت وقف است، اگر براى استفاده در مسجد وقف شده، بيرون بردن از مسجد جايز نيست.

2. چنانچه فردى داوطلب اعزام به جبهه جنگ باشد، ولى والدين با اين امر مخالفت كنند، تكليف شرعى چگونه است؟

بسمه تعالى، مادامى كه جبهه‌ها نياز به نيرو دارد، شركت در جبهۀ دفاع، واجب است و اجازۀ والدين شرط نيست.

3. آيا افراد شاغل در ادارات و مؤسسات دولتى، كه وسايل و امكانات دولت در اختيار ايشان مى‌باشد، مى‌توانند با تأمين هزينۀ مصرفى، مانند سوخت اتومبيل از پول شخصى خود، از اين امكانات، جهت كار شخصى استفاده نمايند؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است؛ بدون اجازۀ قانونى مسئولين مربوطه، جايز نيست.

4. اشخاصى كه داراى شغل معلمى بوده و بايد يك هفته در روستا باشند و فقط روز جمعه را به منزل خود، به شهر باز مى‌گردند، همچنين افراد شاغل در شهر و ساكن روستا، كه روزانه جهت كار به شهر رفته و عصر به منزل برمى‌گردند، وضع نماز و روزۀ ايشان به چه صورت مى‌باشد؟

بسمه تعالى، اگر محل كار تا وطن به مقدار مسافت شرعى ولو در مجموع رفت و برگشت باشد، در محل كار و بين راه حكم مسافر دارند.

سلامتى و سعادتمندى جناب‌عالى را در خدمت به اسلام و مسلمين از خداوند متعال خواستاريم. والسلام على عباد الله الصالحين

[سؤال 8131] 4304

بسمه تعالى 26 / 11 / 1361

محضر مبارك امام خمينى، دام ظله العالى

ملك موقوفه‌اى در اطراف زرند كرمان، وقف امام حسين مى‌باشد. زارع اين ملك كه مدت بيست سال روى اين ملك، زراعت مى‌كرد. هم‌اكنون به علت پيرى و مريضى، قادر به كاركردن نيست. در اين صورت زارع ديگرى كار مى‌كند. آيا اجازه مى‌فرماييد مقدارى از درآمد ملك را جهت خرجى به او پرداخت كرد؟ قابل تذكر است ايشان يك فرزند پسر هم دارد، البته از منزل بيرون شده است. خواهشمندم جواب بدهيد و به متولى واگذار نفرماييد.

بسمه تعالى، منافع وقف، در جهت وقف، با نظر متولى شرعى بايد صرف شود.

[سؤال 8132] 4305

بسمه تعالى 19 / 12 / 1357

حضرت مستطاب زعيم و رهبر گرامى، آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

با ابلاغ سلام، همان‌گونه كه اطلاع داريد، بقاع متبركه معمولاً درآمدهايى دارند، چه از طريق متملكات و موقوفات و چه از طريق نذور و هدايايى كه علاقه‌مندان

مى‌پردازند. لطفاً بفرماييد، اين درآمدها را در چه راه‌هايى مى‌توان مصرف كرد؟ راه‌هايى كه معمولاً به نظر مى‌رسد، عبارتند از: تعمير و توسعۀ بقعه، تأمين وسايل رفاه زوار، تزيين و طلاكارى ضريح و درها و مصارف عام المنفعه و كمك به افراد بى‌بضاعت، درمان محتاجان، امور فرهنگى و تبليغى و غير اين‌ها، كدام‌يك از اين‌ها مجاز يا اولى است؟

بسمه تعالى، بعد از تعمير، در مطلق امور خيريه مى‌توان صرف نمود. و بهتر است مراعات حال زوّار بشود.

[سؤال 8133] 4306

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

دفتر امام خمينى، پس از عرض سلام و آرزوى موفقيت براى شما، لطفاً نظرتان را در مورد مسأله ذيل مرقوم بفرماييد.

آيا از وسايل مسجد كه وقف مسجد شده باشد؛ مثلاً از قبيل ظروف و يا از قبيل وسايل فرهنگى مثل كاغذ و جوهر ماشين تكثير مى‌شود استفاده شخصى يا دولتى نمود يا نه؟ والسلام عليكم

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8134] 4307

بسمه تعالى

از حضرت امام، مدّ ظله سؤال شود كه اعضاى انجمن اسلامى مسجد و بسيج پايگاه مسجد و شوراى داخل مسجد، چون هيچ مأخذ و منبع درآمدى در مسجد ندارند، مى‌توانند جهت امور تبليغاتى و امور ارشادى و خدمت به مردم و اسلام، مخارج روزمرّۀ خود - از قبيل خريد كاغذ و قلم و غيره - را از درآمد عمومى مسجد، تأمين نمايند يا نه؟ والسلام

بسمه تعالى، از درآمد مسجد نمى‌توانند صرف كنند.

[سؤال 8135] 4308

بسمه تعالى 9 ذى الحجة الحرام 1399 ق

حضرت آيت الله العظمى آقاى حاج آقا روح الله خمينى، دامت بركاته الشريف

پس از عرض سلام و اخلاص؛ تصديع مى‌دهم اين جمله عبارت وقف‌نامه را ملاحظه بفرماييد: «يك ثلث از عوايد موقوفه را به فقراى شرعى اولاد و اولاد اولاد واقف نسلاً بعد نسل و بطناً بعد بطن، ذكوراً و اناثاً من ذكور و اناث ما تعاقبوا و تناسلوا بدهند».

اين عبارت دلالت بر ترتيب اولاد واقف دارد به نحوى كه طبقۀ بعد موقوف عليهم نيستند يا آن‌كه همه اولاد واقف در يك مرتبه هستند و تماماً موقوف عليهم هستند؟

بسمه تعالى، دلالت بر ترتيب ندارد.

[سؤال 8136] 4309

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

محضر مبارك مرجع تقليد عالم تشيع و رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

احتراماً؛ در روستاى فروتقه كاشمر دو اتاق گِلى در جنب دبستان دخترانۀ روستا است كه به عنوان خيرات در فروش اجناس كاروان‌ها و سكونت موقت مسافرين وقف شده، و حالا بيش از ده سال است كه مخروبه و بدون استفاده صحيحى است به دليل كمبود كلاس در دبستان و نبودن زمين اطراف آن براى توسعه، استفاده از دو اتاق مذكور براى ساختن دو كلاس درس از نظر شرع مقدس اسلام چگونه است؟ اهالى هم رضايت دارند.

بسمه تعالى، اگر وقف مطلق خيرات است، با اجازه از متولى شرعى و اگر متولى خاصّى ندارد از حاكم شرع، مانع ندارد.

[سؤال 8137] 4310

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

واقفى قطعه زمينى حدود يك جريب طبس و پانزده فنجان آب طبس، در حدود چند سال پيش وقف نموده كه متولى سالى دو بار - عيد غدير و شب قتل در ماه رمضان - آبگوشت به افرادى تعيين شده بپردازد؛ چند سال است بر اثر ازدياد نرخ گوشت و غيره، درآمد ملك و آب فوق الذكر امكان اين‌كه در دو نوبت آبگوشت به افراد بدهد نمى‌كند و كسر مى‌آورد؛

آيا اجازه مى‌فرمايند در عوض سالى دو بار، كل درآمد در يك‌سال و يا هر دو سال يك بار در آمد آن به نظر واقف عمل شود يا خير؟

چنانچه اجازه مى‌فرمايند، در عوض آبگوشت، گوشت و نان تقسيم شود كه ناچيز است؟

چنانچه اجازه مى‌فرماييد، در امور ديگرى كه صلاح مى‌دانند خرج گردد.

بسمه تعالى، به هر مقدار كه درآمد موقوفه كفاف مى‌دهد بايد به وقف عمل شود؛ و اگر مى‌شود با كم كردن افراد مدعوّين، عمل به وقف نمود بايد در هر سال، در دو نوبت مقرر طبق وقف عمل نمايند.

[سؤال 8138] 4311

بسمه تعالى 11 / 2 / 1361

محضر حضرت امام امت، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

به عرض آن حضرت مى‌رساند: اگر محلى يا مدرسۀ علميه‌اى باشد كه در عبارت وقف‌نامۀ آن، جهت سكناى طلاب علوم دينيۀ شرعيه، يا محصلين علوم قديمه و يا محصلين مشغول، قيد شده باشد، انصراف به طلاب ايرانى تنها دارد، يا مى‌توان جهت سكناى طلاب غير ايرانى از آن استفاده نمود؟

بسمه تعالى، اگر تقييد به خصوص طلبه ايرانى نشده، اختصاص ندارد و ديگران هم با مراعات مقررات مى‌توانند استفاده نمايند.

[سؤال 8139] 4312

بسمه تعالى

مروّج الاحكام فقيه اعلم، روحى فداكم و زيد عمركم العالى

اين‌جانب ملكى را وقف كرده كه درآمدش به مصرف فقرا برسد و تعيين نشده كه به نسبت افراد تقسيم شود يا خانوار؛ تكليف بنده چيست؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال، به هر نحو مايل باشيد مى‌توانيد عمل نماييد.

[سؤال 8140] 4313

بسمه تعالى 29 / 12 / 1361

محضر رهبر عالى‌قدر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى دام ظله

شخصى يا جهالتاً و يا تعمداً فسيلى را از نخل موقوفه كنده و سپس در زمين خود غرس كرده و اكنون آن فسيل در زمين آن شخص رشد كرده و به صورت نخلى درآمده، آيا در چنين صورتى اگر آن شخص قيمت آن فسيل را به متولى بپردازد قضيه حل مى‌شود و مى‌توان تصرف مالكانه در آن نخل بنمايد يا خير؟ و اگر نمى‌تواند تكليف او چيست؟ و در همين فرض در صورت فقدان متولى كه تولى بر عهدۀ حاكم شرع است بايد چگونه عمل شود؟

بسمه تعالى، فسيل درخت وقف شده از ثمرات و منافع اوست، بايد زير نظر متولى شرعى خاص يا عام در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8141] 4314

بسمه تعالى 24 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر جهان حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

پس از سلام، شخصى زمينى را وقف كرده كه عائدات آن را همه ساله مصرف چهار ختم قرآن با طعام در دو مجلس و دو روز روضه‌خوانى نمايد. حال كه عائدات آن پانصد تومان بيشتر نمى‌باشد تكليف متولى نسبت به مصرف كردن اين عائدات چيست؟ خواهشمند است كتباً جواب آن را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، هر مقدار كه ممكن است صرف جهت وقف نمايد.

[سؤال 8142] 4315

اجازه‌نامه: [نقل از صحيفه امام، ج 13، ص 387 ]

زمان: 5 آذر 1359 / 17 محرّم 1401

مكان: تهران، جماران

موضوع: مجوز مصرف بخشى از وجوه اوقاف جهت جبهه‌ها، آوارگان جنگى و ترميم خرابى‌ها

مخاطب: امام جمارانى، مهدى - نظام‌زاده، محمد على

[ بسمه تعالى. محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى - مدّ ظله العالى - محترماً به عرض مبارك مى‌رساند، پول‌هايى در سازمان اوقاف به شرح زير موجود است. در صورتى كه اجازه مى‌فرماييد از اين مبالغ به منظور كمك به جبهه‌هاى جنگ و آوارگان جنگى، ترميم خرابى‌ها و جبران خسارات ناشى از جنگ استفاده شود:

پول‌هاى معلوم المصرفى كه در سال‌هاى گذشته به مصرف نرسيده و وقت آن گذشته است.

پول‌هايى كه موضوع وقف و مورد آن منتفى شده است.

از محل فروش اراضى موقوفه مبالغى موجود است. آيا در صورتى كه اوقاف اين معاملات را نافذ نداند و فسخ نمايد، مى‌توان اجرت المثل اين چند سال را از مبالغ مذكور كه در وقت خودش به مصرف نرسيده و مدتش منقضى شده است برداشت و در مورد مزبور مصرف كرد؟ مهدى جمارانى - محمد على نظام‌زاده

بسمه تعالى

در بند اول و دوم با فرض مذكور مجازيد.

در بند سوم، معاملات باطل بوده و در صورت معلوم بودن طرف معاملات از آنان مطالبۀ مال الاجاره شود. اگر ندادند مجازيد به مقدار آن برداشت نماييد براى مصارف مذكوره؛ و اگر مجهولند مجازيد تمام پول يا بعض آن را در موارد مذكور صرف نماييد.

روح الله الموسوى الخمينى

[سؤال 8143] 4316

بسمه تعالى 17 / 10 / 1367

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با عرض سلام

محترماً، مدرسۀ علميۀ محموديۀ كرمان، موقوفات بسيارى دارد. به حدى كه درآمد آن‌ها به مراتب بيشتر از هزينه‌هاى مدرسه و طلاب و اساتيد آن است. در حالى كه مدارس علميۀ ديگر كرمان و مدرسۀ علميۀ كرمانى‌ها در قم، به علت كمبود بودجه، مقروض و طلاب در مضيقه هستند؛ لذا چنانچه اجازه مى‌فرماييد، درآمد مازاد بر نياز مدرسه مذكور صرف ساير مدارس كرمانى‌ها بشود؟

بسمه تعالى، چنانچه بعدها نيز مورد نياز اين مدرسه نيست، مى‌توانيد خرج مدارس ديگر بنماييد.

[سؤال 8144] 4317

بسمه تعالى 13 / 12 / 1364

حضور باهرالنور زعيم عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله على رؤوس المسلمين

مصرف موقوفه‌اى مربوط به طلاب علوم دينيه اهل اين شهر كه در نجف اشرف

تحصيل مى‌كنند، مى‌باشد. فعلاً چندين سال است طلبه‌اى از اين شهر در نجف نداريم، تكليف چيست؟ آيا بايد متوقف گذاشت تا موقوف عليهم به همان كيفيت خاص پيدا شود، يا مثلاً مصرف طلاب اين شهر در حوزۀ علميه قم، يا طلابى كه در خود اين شهر اشتغال دارند، نمود، يا به عنوان متعذر المصرف در مورد ديگرى دستور مى‌فرماييد؟

بسمه تعالى، چون احراز اين‌كه در آينده موقوف عليهم وجود پيدا نكنند، مشكل است، احوط آن است كه آن را نگهدارى كنند.

[سؤال 8145] 4318

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

با نثار بهترين و خالصانه‌ترين سلام‌ها و درودها به محضر آن امام، متمنى است حكم شرعى موضوع ذيل را روشن فرماييد.

ملكى وقف روضه‌خوانى بر سيد الشهدا عليه‌السلام بوده كه در وقف‌نامه قيد شده صرف آب و آتش و... بشود و كسانى كه ملك مزبور در دستشان بوده اطلاعى از وقف نداشتند و الآن وقف‌نامه پيدا شده، روشن فرماييد اولاً، مى‌توان با نبودن احتياج به مصرف مذكور در مصارف برّيه ديگر صرف شود. ثانياً، آيا بر ورثه واجب است كه مال الاجاره موقوفه را از جانب پدرشان كه اطّلاع از وقف بودن آن نداشته بپردازند. ثالثاً، زمين موقوفه تا به حال از آب موقوفه نگرفته و چون اطّلاع از وقف بودن نداشتند آب را روى زمين ملكى خودشان برده و باغ احداث كرده‌اند و الآن اگر آب را به روى زمين موقوفه ببرند باغستان مى‌خشكد، آيا اجازه مى‌فرماييد از آن درآمدى كه زمين موقوفه داشته صاحب باغ صرف وقف بكند و همچنان آب را روى باغستان ببرد.

بسمه تعالى، بر فرض ثبوت وقف بايد بر طبق وقف عمل شود و ورثه بايد اجرت المثل مدّتى كه وقف در دست پدرشان بوده از تركه او بدهند و از آب هم بايد با نظر متولى شرعى بر طبق وقف عمل شود و قيمت آبى كه در گذشته مصرف شده بايد داده شود و در جهت وقف مصرف گردد.

[سؤال 8146] 4510

2. كسى ديگر يك قطعه زمين خود را وقف سيدالشهدا عليه‌السلام و اولاد ذكور خود نموده كه نسلاً بعد نسل از عايدات همان زمين مخارج خودشان را تأمين نمايند و هر سال به نام حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام به مدت ده روز عزادارى نمايند، ولى از طرف جهاد و براى اهالى قريه قره شبان لوله‌كشى كرده‌اند و در گوشه همين زمين چاه عميق حفر و منبع آب نصب و بنا كرده‌اند. آيا اهالى قريه مزبور مى‌توانند از آب آشاميدنى همين چاه موقوفه براى وضو و غسل و آشاميدن خودشان استفاده نمايند؟ البته فعلاً مخارج زيادى در چاه عميق و منبع آب صرف كرده‌اند و اگر بخواهند در جاى ديگر دوباره خرج نمايند ممكن نمى‌باشد، راه حل را در اين مسأله مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه رضايت موقوف عليهم تحصيل شود و اقدام به عزادارى هم بشود مانع ندارد.

بقاء احكام مسجديت بعد از تخريب مسجد مگر در بعض صور

[سؤال 8147] 4319

بسمه تعالى

دفتر ارجمند نايب الامام امام خمينى - نصره الله تعالى - ، استفتا دربارۀ خرابى مسجد و مسأله 909 از توضيح المسائل نايب الامام امام خمينى.

مسجد كوچك قديمى دو طبقه به مساحت حدود 48 متر مربع واقع در خيابان شهيد مهدوى‌پور (با آجر بناهاى قديم) منشعب از خيابان ايران در شرف خراب شدن بود. با يارى خالق توانا مؤمنين محل در دو سال پيش با كسب پروانه از شهردارى جمهورى اسلامى آن را تخريب و بازسازى كردند. به دستور قانون و نقشه شهردارى حدود 18 متر مربع از محراب مسجد جزء كوچه قرار گرفته و عرض كوچه اكنون به ده متر رسيده است و عبور وسايل نقليه آسان‌تر صورت مى‌گيرد و احتمال تصادف كمتر شده است.

پرسش ما اين است: 1. آيا طبق حكم ثانوى براى مصالح عمومى مى‌توان از اين 18 مترمربع چشم پوشيد و آن را جزء شارع عام به شمار آورد؟ و اگر جواب منفى باشد بديهى است كه بى‌درنگ اطراف آن را نرده آهنى خواهيم كشيد.

2. پس از نرده‌كشى آيا مى‌توان در آن درخت‌كارى نمود؟ و كود شيميايى يا كود حيوانى در آن ريخت؟ با آن‌كه در كود هم احتمال نجاست مى‌رود و اگر درخت‌كارى هم مجاز نباشد ناچاريم آن قطعه زمين را پس از نرده‌كشى موزاييك فرش نموده بدون استفاده رها سازيم. منتظر جواب و راهنمايى هستيم.

بسمه تعالى، مسجد را نمى‌شود جزء شارع كرد و در صورت امكان بايد به صورت مسجد برگردانده شود و از هر كارى كه منافات با مسجد بودن آن دارد اجتناب شود.

[سؤال 8148] 3356

2. قسمتى از زمين يا خانه يا دكان و آب انبار كه عرصه با ساختمان آن وقف بوده، يا مسجد اگر به دستور شهردارى محل در كوچه افتاد، آيا عبور از آن‌جا شرعاً اشكال دارد يا بلااشكال است؟

بسمه تعالى، اگر قابل برگشت به حال اول نيست، اشكال ندارد؛ ولى از تنجيس قسمت مسجد بايد اجتناب شود.

[سؤال 8149] 4320

بسمه تعالى 15 / 12 / 1360

محضر مبارك حضرت مستطاب حجت الاسلام و المسلمين، رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

به طورى كه نقشۀ ارسالى ضميمۀ نامه را ملاحظه مى‌فرماييد، مسجد آقا صادق در وسط سه راه بوده است. در خيابان كشى نقشه طرح تفصيلى شهر خوى، با تصويب شوراى شهر سابق در سال 1359، شهردارى آن را خراب نموده و چهار قسمت از

خود مسجد به راه رفته و يك قسمت آن - در حدود سى متر - در گوشۀ سه راه باقيمانده است. اكنون به نظر حضرت‌عالى، آيا همين مقدار بقيه را تعمير نماييم كافى است و يا اين‌كه لازم است دوباره از نو تمام زمين سابق، مسجد بنا شود؟ البته قبلاً حياطى نداشته و ندارد، در اين صورت براى اين‌كه خيابان تنگ و كج نماند، بايستى از خانه‌هاى روبه‌روى مسجد مقدارى را دوباره خراب نموده، به خيابان اضافه نماييم.

بسمه تعالى، مقدار باقيمانده به حكم مسجد باقى است و تعمير آن مانع ندارد.

[سؤال 8150] 4321

بسمه تعالى 25 / 7 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، امام خمينى، دامت بركاته، پس از تقديم عرض سلام، سلامتى و طول عمر امام بزرگوار را از درگاه خداوند متعال خواستار است. تقاضامند است به اين سؤال شرعى پاسخ بفرماييد.

مسجدى كه در زمان رژيم منفور پهلوى تخريب و قسمت اعظم آن، ضميمۀ خيابان شده و باريكه‌اى بيشتر از آن نمانده است، آيا هنوز حكم مسجد را دارد و آيا اهالى محل با خوديارى مى‌توانند اين باريكه را به نمازخانه تبديل كنند؟ و آيا حكم زمينى كه هم اكنون جزو خيابان است چيست؟ والسلام

بسمه تعالى، مقدار باقيمانده، از مسجد بودن خارج نمى‌شود و ساختمان كردن، تابع مقرّرات دولت است.

[سؤال 8151] 4322

بسمه تعالى 15 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر بزرگ انقلاب و مرجع اعلى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با سلام و دعا، مستدعى است نظر مبارك را در مورد مسأله زير اعلام فرماييد.

اگر مسجدى در مسير خيابان قرار گيرد، به طورى كه وجود اين مسجد، منجر به انحراف مسير و ايجاد مسير ديگر خيابان و هزينۀ ده‌ها ميليون تومان باشد، آيا مى‌توان

اين مسجد را به كل، به مسير ديگر انتقال و مشابه آن را در نزديكى همين محل احداث نمود؟

بسمه تعالى، اگر وجود مسجد مزبور، موجب اختلال در رفت و آمد و در معرض تلف نفوس مردم باشد، مى‌توانيد به ترتيبى كه نوشته‌ايد عمل نماييد.

[سؤال 8152] 5126

2. بعضى از مساجد كه در مسير خيابان‌ها واقع شده است نظر مبارك عالى در مورد آن‌ها چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، مساجدى كه در مسير جاده واقع شده است اگر به هيچ وجه احتمال عود ندارد حكم مسجد بر آن مترتب نمى‌شود.

تغيير و تبديل وقف

[سؤال 8153] 4323

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

با تقديم احترام به عرض مى‌رساند كه روستاى مور واقع در بخش داورزن شهرستان سبزوار داراى حمامى خزينه‌اى است كه در حال حاضر به‌خاطر ايجاد حمامى جديد از طرف جهاد سازندگى كه حدود دو سال است بهره‌بردارى از آن آغاز گشته است مخروبه مى‌باشد. و مالكيت اين حمام خزينۀ مخروبه متعلق به كليۀ اهالى روستاست و چون روستا فاقد مسجد بوده و در ضمن به‌خاطر كوهستانى بودن منطقه پيدا كردن زمين جهت احداث مسجد به آسانى امكان‌پذير نيست. اهالى تصميم

گرفته‌اند كه محل حمام خزينه را تبديل به مسجد نمايند. ليكن از نظر شرعى در شك و ترديدند كه آيا ساختن مسجد در چنين مكانى كه متعلق به همۀ روستاست و در ضمن اكثريت آن‌ها نيز به تبديل كردن آن به مسجد رضايت دارند جايز است يا خير؟ لذا از محضر آن امام عظيم الشأن تقاضا داريم اعلام فرمايند كه ايجاد ساختمان مسجد در چنين مكانى با توجه به مطالب ياد شدۀ فوق جايز مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن حمام معلوم است، تبديل آن به مسجد جايز نيست.

[سؤال 8154] 4324

بسمه تعالى 17 / 12 / 1360

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب امام خمينى ارواحنا فداه

بدين وسيله استفتا مى‌شود در مورد قبرستان متروكه‌اى كه جنب مسجد جامع بوده و با كمك و نذر اهالى و كمك دادگاه انقلاب اسلامى و جهاد سازندگى و فرماندارى كاشان، مركزى به نام زينبيه شهيد مظلوم بهشتى ساخته شده كه در حال حاضر طبقه پايين آن‌كه يك سالن حدوداً يكصد متر مى‌باشد محل برگزارى مراسم دعاى كميل و قرائت قرآن و كلاس نهضت سوادآموزى براى خواهران و جمع‌آورى اعانه براى جبهه‌ها و مركز گردهمايى و فعاليت و تصميم‌گيرى انجمن اسلامى مى‌باشد و در طبقه فوقانى آن مركز بسيج سپاه پاسداران بناء و ان شاء الله به زودى به طور كامل تكميل و آماده آموزش خواهد شد و از شروع ساختمان نامبرده شش سال مى‌گذرد كه بعد از پيروزى انقلاب طبقه تحتانى تكميل و طبقه فوقانى در حال تكميل است و دو طبقه تا به حال مبلغ دو ميليون ريال هزينه برداشته است با توجه به مراتب فوق اگر خواستند مسجد را تجديد بنا كنند جايز است آن مركز را خراب كنند و يا از استفاده اوليه خارج نمايند و جزء مسجد نمايند ضمناً دربهاى مسجد مسدود نگرديده و در مواقع ضرورى مى‌شود خواهران در اين سالن بيايند و از مراسم مسجد استفاده كنند.

بسمه تعالى، تا ممكن است به نحو موجود از آن استفاده شود.

[سؤال 8155] 1900

4. مغازه‌هايى كه وقف مسجد شده كه اجارۀ آن صرف مسجد شود، جايز است كتابخانه يا دفتر تبليغات شود بدون اجاره يا نه؟

بسمه تعالى، بايد در جهت وقف صرف شود و در غير آن جايز نيست.

[سؤال 8156] 4325

بسمه تعالى

خدمت رهبر انقلاب، اميد امت، امام خمينى دام ظله العالى

جمعى محلى را براى حسينيه ساخته‌اند و محل مذكور وقف براى حسينيه شده است و اين حسينيه يك و نيم طبقه دارد. آيا مى‌شود بعد از اين‌كه حسينيه بتمامها وقف شد، اين نيم طبقه را براى بهدارى قرار دهند و از اسباب استفاده شود؟

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8157] 4326

بسمه تعالى 29 / 12 / 1361

محضر رهبر عالى‌قدر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى الامام الخمينى دام ظله

زمين موقوفه‌اى است كه مشتمل بر حناء مى‌باشد و قبلاً اين زمين خارج از محله بوده و اكنون كه شهر توسعه پيدا كرده، آن موقوفه در وسط محله قرار گرفته و در نتيجه به تدريج به صورت غير قابل استفاده در مى‌آيد. آيا در چنين وضعى مى‌توان اين زمين را در اختيار اشخاص يا مؤسساتى گذاشت تا در آن زمين خانه بسازند و در قبال ساختن خانه ساليانه مال الاجاره بپردازند يا خير؟ و در صورت جواز آيا قبل از خشك شدن كامل بوته‌هاى حناء مى‌توان اقدام به اين عمل نمود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زمين وقف شده براى خصوص استفاده از حناء، جايز است با نظر متولى شرعى اجاره دهند براى ساختمان و مال الاجاره را در جهت وقف صرف نمايند.

[سؤال 8158] 4327

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

بر اثر ضيق جاده قسمتى از زمين موقوفه را به جاده دادم اكنون تكليف ما چيست؟ آيا اگر قادر باشيم بايد به موقوفه برگردانيم يا جزء جاده باشد؟

بسمه تعالى، در صورت قدرت با نظر متولى شرعى بايد به موقوفه برگردانده شود.

[سؤال 8159] 4328

بسمه تعالى 4 / 12 / 1361

جماران دفتر حضرت امام امت. با سلام و درود بى‌پايان استدعا دارد به سؤالات زير جواب و ما را راهنمايى فرماييد.

شخصى در حدود سى سال قبل سه قطعه زمين ديمى خود را كه تقريباً يك هكتار و نيم مى‌باشد وقف نموده كه همه ساله محصول اين زمين‌ها كه گندم و جو مى‌باشد در ايام سوگوارى ماه محرّم در راه حضرت ابوالفضل خرج شود و تا حال هم به همين نحو عمل مى‌شد. حال يك قطعه از اين زمين‌ها براى ساختن مدرسه بسيار مناسب مى‌باشد. آيا مى‌شود در اين زمين مدرسه ساخت؟ يا با زمين ديگرى با توجه به ارزش زمين‌ها معاوضه نمود؟ و يا جهت زير بنا و محوطه مدرسه قيمت اين زمين را گرفت و مسجد نيمه كاره اين محل را به اتمام رساند؟ والسلام.

بسمه تعالى، لازم است بر طبق وقف عمل شود و تغيير و تبديل آن جايز نيست.

[سؤال 8160] 4302

4. باغى وقف شده براى سوخت مساجد و طلاب و فقرا و مترددين زوّار. اكنون يكى از مصارف كه تردد زوّار باشد منتفى است و باغ هم به صورت زمين درآمده و

متصل به قصبه و حتى در داخل قصبه قرار گرفته است. آيا مى‌شود قسمتى از زمين را مدرسه علميه ساخت و بقيه زمين را جهت ساختمان خراب كرد و يا تبديل به احسن نمود و يا بقيه زمين را براى ساختمان به اجاره داد؟ يا بايد كشت و زرع شود، هر چند در فرض فروش يا اجاره‌دادن منافع موقوفه چند برابر شود؟

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست. ولى اجارۀ زمين براى ساختمان و صرف اجاره و عوايد، زير نظر متولى شرعى، در جهت وقف، مانع ندارد.

[سؤال 8161] 4329

بسمه تعالى 28 جمادى الثانى 1403 ق

محضر مقدس رهبر كبير و مرجع عالى‌قدر عالم تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

زمينى است قبلاً بادام‌زار بوده و حال درختانش از بين رفته و در تصرف شخصى مى‌باشد كه از پدرش ارث برده است؛ ولى مشهور به وقف مسجد مى‌باشد. با وجود اين، هيچ‌گونه مدرك و سندى بر وقف بودن اين مكان موجود نيست و متصرف نيز وقف بودن را انكار مى‌كند و براى احداث حمام، به شرط اين‌كه وجه اخذ شده از بابت اجارۀ حمام، بعد از اتمام، در خود حمام و مابقى در مسجد مزبور خرج شود؛ در اختيار اهالى قريه مى‌گذارد. آيا بناى حمام در اين مكان جايز مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، با نظر حاكم شرع مانع ندارد.

[سؤال 8162] 4330

بسمه تعالى 24 / 5 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

با احترامات فائقه معروض مى‌دارد: اين‌جانب نسل چهارم واقفى هستم. موقوفۀ مزبور، مرا در محذورات شرعى و عرفى شديدى قرار داده و آن اين است كه عده‌اى عدواناً مقدارى را تصرف نموده و من قدرت دفاع ندارم و قانون هم كمك نمى‌كند.

تقاضا دارم وظيفه اين‌جانب را با عنايت به مطالب مطروحۀ ذيل بيان فرماييد.

آيا اجازه مى‌فرماييد تمام مراتع و مزارع موقوفه را كلاً وقف حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام نمايم كه اولاد ذكور حقى نداشته باشند؟

آيا اجازه مى‌فرماييد از براى دو تومان حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام، چند قطعه زمين را معلوم نموده كه كلاً وقف باشد و در مابقى تصرف شخصى نموده كه بيع و شراى آن جايز باشد و نسل‌هاى آينده حقى نداشته باشند؟

چند قطعه از مزارع موقوفه را دولت (وزارت راه) و مردم، جاده عمومى نموده كه سبب تقسيم‌شدن زمين گرديد كه مقدارى قابل كشت نيست، ولى براى ساختمان مشترى دارد. آيا اجازه مى‌فرماييد به فروش برسد و تبديل به احسن شود؟ در ضمن براى مسير جاده اجاره‌اى هم پرداخت نمى‌شود.

بسمه تعالى، برفرض صحت و تماميت وقف، تغيير آن جايز نيست و با امكان استفاده از وقف در جهت وقف، فروش و تبديل آن صحيح نيست و تصرفات مطابق جهت وقف، با نظر متولى شرعى آن مانع ندارد.

[سؤال 8163] 1303

2. نظرتان راجع به تبديل به احسن چيست؟

بسمه تعالى، اگر منظور، تبديل وقف به احسن است جايز نيست و تبديل، در بعض موارد خاصه است.

[سؤال 8164] 4331

بسمه تعالى

ضمن عرض سلام و اظهار ارادت خالصانه و قلبى، سعادت و موفقيت جناب‌عالى را در امور اسلام و انقلاب و دوام عمرتان را از ايزد منّان خواهانم.

قطعه باغى كوچك است در شهرستان جهرم كه مرحوم پدرم آن را به جهت اين‌كه پدر و پسر خائن به دين و مملكت نبرند با استشهاد محلى به نام خودش ثبت داد و

اكنون عايدى ندارد و عوايد سال‌هاى گذشته در تعزيه‌دارى و اطعام مساكين مصروف شده است. براى اين‌كه فردا فرزندانم آن را در حصر وراثت جزء اموال خودشان نكنند، بنده مى‌خواهم در صورت صلاح ديد آن‌جناب آن را به ادارۀ اوقاف بدهم. با توجه به اين‌كه مشارٌاليه شش نفرند و نيز باغ جزء اموال پدرم به حساب نيامده است و سندش هم اكنون به نام ابوى است، تقاضا دارم دستور فرماييد كه اين‌جانب را به هر طريق ممكن راهنمايى كنند و نيز نظرتان را جهت اطلاع اين‌جانب و خواهران و برادرانم اعلام دارند كه مزيد بر امتنان خواهد بود. مجدداً سعادت و سلامتى و دوام عمر آن‌جناب را خواهانم. ضمناً خود اين‌جانب و فرزندان مرحوم هيچ‌گاه دسترسى به آن باغچه نداريم.

بسمه تعالى، وقف ميراث نمى‌شود و بايد تحويل متولى شرعى آن داده شود.

[سؤال 8165] 4332

بسمه تعالى 3 / 2 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى رهبر انقلاب، نايب الامام، چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه:

شخصى در حال حيات خودش دو - سه قطعه از زمين‌هاى خودش را به يكى از خويشان خود داده و به فرزندان خودش هم وصيت نموده كه بعد از وفات من اين چند قطعه زمين مذكور را به او بدهند، اما اين ملك ذكر شده وقف است و ظاهر كيفيت وقف‌نامه هم نسلاً بعد نسل و بطناً بعد بطن مى‌باشد. آيا وصيت او صحيح است يا اين‌كه باطل مى‌باشد و قطعه‌هاى زمين به فرزندان خودش مى‌رسد؟ لطفاً جواب مسأله را بيان و مرقوم فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، با فرض وقف بودن زمين‌ها بايد طبق وقف عمل شود و وصيت نافذ نيست.

[سؤال 8166] 4333

بسمه تعالى

از محضر مبارك امام امت و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى استعلام و استفتا مى‌شود:

مزرعه‌اى است كه شش دانگ آن بر طبق چند فقره وقف‌نامه با مضمون واحد به شرح زير وقف، و به تصرف وقف درآمده است:

«وقف مى‌باشد بر عامۀ مؤمنين و مؤمنات كه در قلاع اربعه كه اول آن قلعۀ زيد است و آخر آن قلعۀ عمرو سكنا دارند و سكنۀ اماكن حول آستانۀ متبركۀ امامزاده و زائرين و مجاورين آن حضرت. مقرر آن‌كه مجراى آب موقوفه همه جا از صحرا بيايد تا بالاى قلعۀ اول و از آن‌جا وارد به قلعۀ مرقومه شود و از آن‌جا به قلعۀ دوم ... الى آخره و از آن‌جا به جميع خانه‌هاى حول آستانۀ متبركه و حياض آستانه جارى شود».

آيا متولى يا ادارۀ اوقاف يا هر مقام ديگرى شرعاً مى‌تواند قبل از مشروب شدن قلاع اربعه - كه موقوف عليهم اصلى است - موارد زير را اجازه دهند:

آب موقوفه بر خلاف ترتيبى كه در وقف‌نامه تصريح گرديده، در داخل محدودۀ موقوف عليهم به جريان درآيد.

از آب موقوفه در خارج از محدودۀ موقوف عليهم، براى شرب ديگر منازل مورد استفاده قرار گيرد.

اگر چنين كردند، تكليف شرعى ساكنين آن منازل چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، به هر نحو وقف شده، به همان نحو بايد مورد استفاده واقع شود، و متولى حق ندارد آن را تغيير دهد.

[سؤال 8167] 4334

بسمه تعالى هفتم ذوالقعده 1399 ق

زيدى زمينى موروثى داشته، يك قطعه از آن زمين را وقف نموده تا عايدى آن را براى امام يا امامزاده مصرف نمايند. آيا مى‌شود آن زمين را مدرسۀ دولتى و يا

ساختمان ديگر بسازند و يا خير؟ مسأله محل احتياج است، مشروحاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، جايز نيست و عوايد وقف بايد در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8168] 4335

بسمه تعالى 20 / 2 / 1361

طلب استفتا مى‌شود از جناب حجت الاسلام، آقاى روح الله الموسوى الخمينى، امام و مرجع تقليد مسلمين

مبلغ سه هزار دينار كه عبارت از سه قران - هر قران طبق دستور اسلام و رايج مملكت ايران يك مثقال است - مى‌باشد. واقف مجزا نموده، از كليه عوايد املاك مذكور بردارند. مدير توليت - كه وارث ذكور او مى‌باشد - جهت كاه‌گل‌اندود پشت‌بام مسجد مذكور در وقف‌نامه قيد نموده و بقيه عوايد املاك مذكور را فرزندان ذكور بين خود تقسيم نمايند. در سال 1307 خورشيدى هجرى اين وقف در اوقاف صورت داده شده از قرار معلوم رئيس اوقاف و اداره فرهنگ سابق به عنوان آن‌كه اين وجه نقره بوده به وجه رايج فعلى، به چهارتومان تبديل مى‌نمايد، و حق نظارت مى‌گيرد. تا كنون رؤساى اوقاف، هيچ يك اشكال تراشى نكردند. اما رئيس اوقاف فعلى از سال 1359 تا كنون، روى لجاجت اظهار مى‌دارد اين وقف عام است، بايد تمام عوايد اين املاك را اجاره نماييد و خرج نماييد و ورثه چيزى نمى‌برد.

آيا يك هزار دينار، يك قران مى‌باشد؟ و آيا غير از اين‌كه وجه نقره به پول حالا تبديل شود، كار ديگرى مى‌توان كرد يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، به نسبت سه هزار دينار با كل درآمد وقف در زمان وقف، از درآمد فعلى وقف، بايد صرف تعمير، و بقيه - طبق قرار واقف - بين افراد تعيين شده، تقسيم مى‌شود و تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8169] 4336

بسمه تعالى

اگر كسى خانه‌اى را وقف براى مدرسۀ علميه بنمايد و واقف خود را در زمان حيات، متولى قرار داده باشد، پس از تحقيق نياز به مدارس دخترانه را، جدى‌تر از نياز به مدارس علميه تشخيص داده و آن را تبديل به مدرسۀ دخترانه بنمايد. اگر در زمان زندگى، قصد تصرف در وقف قرار دادن آن براى مدرسۀ دخترانه داشته باشد، آيا پس از قرائت صيغۀ وقف در شرايط بالا، قبض حاصل شده و تغيير در مورد وقف، صحيح نيست، يا چنانچه به نيت متولى‌بودن، مورد وقف را در اختيار نگرفته باشد، مى‌تواند در زمان زندگى خود، در آن تصرف نموده و آن را به صورت مدارس رسمى دخترانه درآورد.

بسمه تعالى، در مفروض سؤال، احوط آن است كه حكم قبض مترتب شود.

[سؤال 8170] 4337

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

با نهايت احترام به عرض مى‌رساند: اين‌جانب يك باب خانه واقع در تهران، بخش پنج قنات‌آباد را كه ملكى خود اين‌جانب بوده، به منظور امورات خيريه - جهت مرحوم پدر خود كه در وقف‌نامۀ شمارۀ 60310 /1339/8/22منعكس مى‌باشد وقف نموده‌ام. ولى عوايد خانۀ مزبور، تكافوى مصارف مورد وقف را نمى‌نمايد؛ چون خانه، قديمى بوده و تعميرات زيادى دارد و در اجارۀ مستأجر مى‌باشد. لذا براى اين‌كه تبديل به احسن نموده در نظر گرفته‌ام كه هفت باب مغازه، با فوقانى آن‌ها كه از نظر ارزش، چندين برابر خانۀ وقف بوده به جاى ملك مورد وقف قرار دهم تا به خاطر عوايد بيشترى كه دارد، تكافوى مصارف معيّنه را بنمايد. چون خود اين‌جانب، متولى

وقف بوده و ملك مورد وقف هم، متعلق به خود اين‌جانب بوده است؛ لذا تقاضا دارم، نظر مبارك را مرقوم فرماييد و دستور صادر فرماييد.

بسمه تعالى، تبديل وقف، صحيح نيست.

[سؤال 8171] 4338

بسمه تعالى 1 / 10 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته

شخصى در همايونشهر زمينى را در كنار خيابان وقف مسجد نموده، ولى روى اين زمين فعاليت نشده و از نظر مدرسه بسيار در مضيقه هستند! وارث شخص مذكور مى‌گويد: اگر امام اجازه فرمايند مى‌توانيد زمين را براى مدرسه بسازيد. آيا آن رهبر عالى‌قدر اجازه مى‌فرمايند از اين زمين براى مدرسه استفاده شود يا بايد به طور حجره حجره ساخته شود كه هم به صورت كلاس استفاده شود و هم در مواقع ضرورى جلسات مذهبى باشد؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف شده و تحويل جهت وقف هم داده شده، تغيير آن جايز نيست و در غير اين صورت وقف تمام نيست و اختيار با ورثه است.

[سؤال 8172] 4339

بسمه تعالى 14 / 8 / 1361

محضر مبارك امام امت، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دامت بركاته

با تقديم درود و سلام به رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، از محضر مبارك حضرت‌عالى استدعا داريم، به سؤال زير از نظر شرعى، پاسخ لازم را مبذول فرماييد، سپاس‌گزاريم.

در سال 1131 هجرى قمرى، در حكومت شاه سلطان حسين صفوى، وزيرى به نام اعتماد الدوله املاك و ابنيه و مزارع زيادى در مناطق اصفهان، قزوين، كاشان، قم، ساوه، برخوار، محال قمشه را، وقف اولاد ذكور و اناث و مشاهد مقدسه نموده، كه

متجاوز از شصت قلم است، فعلاً ادارۀ اوقاف قمشه، از بين تمام وقفيات محال قمشه، فقط مزرعه ما شك را - كه حدود يك‌صد سال در تصرف چهل خانوار خرده مالك بوده، و فعلاً داراى بيست و پنج‌هزار درخت سيب 4 تا 10 ساله، و حدود سى هزار درخت متفرقه در آن غرس گرديده، و بقيه زمين‌هاى آن را ساليان دراز كشاورزى نموده‌اند - وقف اعلام نموده است. و صاحبان آن فعلاً همگى داراى اسناد رسمى و شرعى هستند. لذا تقاضامنديم از نظر شرعى - با توجه به سيصد سال قدمت - تكليف شرعى كشاورزان را نسبت به وقفيت آن مرقوم فرماييد، كه به وظيفه شرعى خود عمل نمايند، و به دعاگويى امام امت، مشغول باشند. منتظر جواب عاجل مى‌باشيم.

بسمه تعالى، براى رسيدگى به امر ذكر شده، به مسئولين فوق مراجعه نماييد.

[سؤال 8173] 4340

بسمه تعالى

1. مسجد جامع داراب زمينى در جوار خود دارد كه محصور مى‌باشد و چند درخت كه از چوب آن‌ها استفاده مى‌شود در آن زمين وجود دارد و اكنون مى‌شود براى نماز جمعه از اين زمين و مسجد استفاده كرد ولى چون جايگاه نماز جمعه براى رفاه نمازگزاران از آفتاب تابستان و بارندگى فصل زمستان نياز به پوشش است و در صورت پوشش درخت‌هاى ياد شده از كار مى‌افتد و طبق نظر افراد متدين و با سابقه درخت‌ها بعداً روى خيرخواهى افراد غير مسئول به وجود آمده است و جهت ديگر اين است كه لازم است ديوار بين مسجد و آن زمين برداشته شود و همچنين اتاقى كه براى خادم ساخته شده است و الآن حالت مخروبه‌اى دارد، آيا اجازه هست كه اتاق برداشته شود و جاى ديگر براى خادم منزلى در نظر گرفته شود؟ و همچنين لازم است كه سطح مسجد و آن زمين مسطح گردد، لطفاً نظر مبارك حضرت امام دام عزه در اين موارد ذيلاً مرقوم فرماييد.

اضافه آب انبارى در مسجد جامع نامبرده وجود دارد كه هيچ‌گونه استفاده از آن نمى‌شود، آيا اجازه هست كه به صورت وضوخانه درآيد؟

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8174]

2. حق نظارتى كه اوقاف از موقوفه‌هاى خاص و عام مى‌گيرد نظر مبارك امام امت دام عزه را ذيلاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه طبق مقررات دولت اسلامى باشد اشكال ندارد.

3. شخصى كه به حج مشرف شده بود مقدارى پول به يكى از آشنايان خود داد كه گوسفندى براى قربانى برايش خريد كند او شخص ديگرى را براى خريد معين كرد و پول به شخص معين تحويل

گرديد، و شخص معين كه وكيل بود مبلغى براى اجرت ذبح مطالبه كرد و گرفت ضمناً يك گوسفند ذبح شده‌اى هم در آن‌جا ديده شد، بعداً مراجعه به فتواى آيت الله خمينى شد اين طور فرموده بودند كه ذابح بايد شيعه باشد جوياى وكيل خريدار قربانى شدم پيدا نشد و آن طرف آشنا هم كه آن را معرفى كرده بود گفت نمى‌شناسم، يكى را معرفى كرد گفت من نبودم اول خلجانى در مغزش پيدا شد كه شايد ذابح غيرشيعه بوده، بعداً به وسوسه افتاد كه شايد به كلى ذبح ننموده است، ضمناً عرضه مى‌دارد كه اصل حج هم احتياطى بوده و اكنون آيا لازم است كه گوسفند در منى قربانى شود يا در منطقه زائر حج و يا لازم نيست و با توجه به اين‌كه خارج نمودن ارز از مملكت محدود است و هر فردى كه مشرف مى‌شود به قدر خودش ارز دريافت مى‌نمايد هر چه امر مبارك امام امت دام عمره است ذيلاً بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر در اصل تحقق ذبح شك دارد بايد ذبح كند و محل ذبح منى است.

[سؤال 8175]

4. مدرسه علميه داراب حياط خلوت محقرى دارد كه مى‌شود در گوشه آن حمام كوچكى براى طلاب ساخت و البته مى‌شود طورى بنا گذاشت كه جاى ديوار مدرسه اشغال نمايد و از حياط خلوتى صرفه‌جويى گردد نظر امام امت دام عمره در اين رابطه بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر تغيير وقف محسوب شود جايز نيست.

[سؤال 8176] 4341

بسمه تعالى 10 / 9 / 1361

قم، دفتر حضرت امام خمينى، دامت بركاته

يك قطعه زمين كوير از اراضى حيدرآباد كاشمر موقوفه مى‌باشد، نظر به اين‌كه قبرستان قبلى روستاى شهرآباد جاى مرده دفن‌كردن نداشته است و اطراف آن هم امكان وسعت آن را نداشته لذا اهالى روستا در انجام قبرستان جديد برآمده‌اند تا اين‌كه در جنب زمين كوير مزبور قطعه زمينى تهيه و 40 روز قبل كه روستاى ما 3 شهيد تقديم اسلام نمود در قبرستان جديد به‌خاك سپرده شدند با عين حال براى درنظرگرفتن وسيع‌بودن قبرستان جهت زمين كوير مدفن مزبور از دفتر محترم استفتا مى‌گردد.

در ثانى زمين مزبور در اوايل اصلاحات ارضى رژيم طاغوت بين 46 نفر زارع تقسيم گرديده است كه لذا زارعين حاضرند اگر صلاح اسلام در قبرستان بودن زمين موقوفه باشد واگذارى آن را به نيابت صاحب اصلى آن تقديم دارند.

به اميد پيروزى اسلام بر كفر، طول عمر امام عزيزمان را از درگاه ايزد متعال مسئلت مى‌نمايم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر براى جهت ديگر زمين وقف شده قبرستان كردن آن جايز نيست.

[سؤال 8177] 4342

بسمه تعالى 4 / 2 / 1361

حضور مبارك رهبر كبيرمان حضرت امام خمينى، رهبرى كه هميشه در تاريكى‌ها دستمان را گرفت و از ظلمت نجاتمان بخشيد. به اميد اين‌كه همچون هميشه راهنمايى‌مان فرماييد.

نظر به اين‌كه قبرستان شهر ارسنجان در وسط شهر قرار گرفته و شهردارى جهت

تغيير محل آن در خارج از شهر اقدام به احداث غسال‌خانۀ بهداشتى و گورستان نموده است و تصميم به تغيير محل گورستان دارد، از آن امام بزرگ مى‌خواهيم كه از نظر شرعى نسبت به تغيير محل گورستان ما را راهنمايى فرمايند.

بسمه تعالى، مجرد تغيير مانع ندارد؛ ولى اگر زمين قبرستان سابق وقف است، تصرف در آن بايد مطابق جهت وقف باشد.

[سؤال 8178] 4343

بسمه تعالى 7 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله، لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. قبرستان مسلمانان كه بعضى از آن قبرها حدود بيست سال يا بيشتر است كه جنازۀ مسلمانان را در آن دفن كرده‌اند، آيا جايز است صورت آن قبرها را از بين برد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زمين، وقف براى دفن اموات باشد و يا آن‌كه از بين بردن صورت قبر موجب هتك ميت مسلمان باشد جايز نيست.

[سؤال 8179]

2. در صورت جواز آيا خراب كردن صورت قبرها نياز به اجازۀ وارث ميت دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر قبر يا مقبره ملك باشد، دست زدن به آن و تغيير آن بدون اجازۀ مالك حرام و موجب ضمان است.

[سؤال 8180]

3. در صورت عدم جواز، اگر كسى بدون اجازۀ وراث ميت دست به چنين كارى بزند - غفلتاً يا تجرّياً - صاحبان قبر آيا حقى بر عامل تخريب قبرها دارند يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مسأله از جواب بالا معلوم مى‌شود.

[سؤال 8181] 4525

3. راه مواصلاتى و ارتباطى بين درون كلاى غربى و محلات ديگر و قريۀ گاوزن كلا در قديم وجود داشته و دارد. اهالى و وسايل نقليه موتورى و مواشى و دوابّ و غيره از اين راه استفاده نموده و عبور و مرور مى‌نمايند. ضمناً در گذشته مردم دو محل از حاشيۀ بى‌روح زمين موقوفۀ مذكوره كه حد فاصل دو قريه بوده - از لحاظ نزديكى - رفت و آمد مى‌نمودند. حال مى‌خواهند (با وجود جاده و راه قديمى موجود كه مورد استفاده بوده و هست) آن را وسعت داده و در زمين زرعى موقوفه ياد شده راه و جاده‌اى كه وسايط نقليه موتورى نيز از آن عبور نمايد احداث نمايند، آيا احداث جاده در آن جايز و عبور و مرور افراد از راه احداثى اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8182] 1647

2. هرگاه ساختمانى به نام مسجد يا حسينيه به وسيلۀ پول اهل خير ساخته و استفاده شود، بعداً جايز است آن‌ها را فقط به كتابخانه و يا درمانگاه و يا مجالس ختم اختصاص داد يا جايز نيست؟

بسمه تعالى، تغيير مسجد و حسينيه جايز نيست.

[سؤال 8183] 4344

بسمه تعالى 17 / 4 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب، حضرت امام خمينى سلام عرض مى‌كنم.

در روستايى كه كنارش قبرستان مسلمان‌ها مى‌باشد و هنوز ميت دفن مى‌كنند، در وسط اين قبرستان جاده‌اى كشيده شده است كه مردم عبور مى‌كنند؛ ولى به خاطر آسايش كسانى كه در اطراف اين قبرستان زندگى مى‌كنند و نيز به جهت مزار مطهّر شهداى اين روستا - كه كنار جاده وسط قرار دارد - و نيز كسانى كه در قسمت شرقى اين مزار زندگى مى‌كنند - كه راه عبورى ايشان از روى همين قبرها مى‌باشد - آيا

مى‌شود جادۀ وسطى را از طرف شرقى اين قبرستان كه هنوز قبرهاى آن معلوم است، عبور داد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر زمين، وقف براى دفن اموات مسلمين باشد و يا آن‌كه احداث جاده موجب نبش قبر يا هتك قبور مسلمين شود جايز نيست.

[سؤال 8184] 4345

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العالى

پس از تقديم سلام، معروض مى‌دارد به اين‌كه در مسير جاده‌سازى و خيابان، در شهرستان نهاوند، مقدارى از يك قبرستان كه در كنار جاده و خيابان است، جزو خيابان و جاده مى‌شود. متمنى است نظر مباركتان را مرقوم فرماييد كه در مورد مذكور، تبديل قبرستان به جاده و خيابان جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، زمين اگر وقف براى دفن اموات نباشد و احداث جاده موجب هتك قبور مؤمنين يا نبش قبر نشود، اشكال ندارد.

[سؤال 8185] 4346

بسمه تعالى 5 / 3 / 1361

حضور انور عالى رياست محترم دفتر مبارك قائد اعظم، رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم، با تقديم تحيات صميمانه؛ مخلصانه معروض مى‌دارد:

اين حقير در چند سال قبل، يك قطعه زمين در ضلع غربى مسجد حجت با پول مؤمنين خريدارى نمودم به منظور آن‌كه ساختمانى در آن احداث گردد براى درمانگاه عمومى و كتابخانه عمومى و تحصيل خواهران به عنوان طلاب علوم دينيه؛ و صيغۀ شرعيۀ وقف هم به مراتب مذكوره جارى شد. اكنون در اين منطقۀ شركت تعاونى توزيع كالاى ضروريه كاملاً مورد احتياج است ولى اگر اين منظور عملى شود، بايد

يكى از آن مراتب سه گانه كه وقف بر آن جارى شده تعطيل گردد؛ بعضى از مؤمنين مى‌گويند يكى را تعطيل كنيم و شركت تعاونى را تشكيل نماييم.

مستدعى هستم به نظر مبارك حضرت امام، كه نايب بر حق حضرت ولى عصر - عجل الله تعالى فرجه الشريف - مى‌باشد برسانيد؛ اگر تجويز فرمودند، در صدر اين ورقه با مهر مبارك مزين فرمايند و اگر تجويز نفرمودند نيز بيان فرمايند تا براى مؤمنين حجت بوده باشد و از حقير كه توليت آن زمين را به عهده دارم رفع مسئوليت شده باشد. ضمناً هر امرى آن امام عزيز بفرمايند موجب رفع نگرانى است.

بسمه تعالى، تعطيل وقف جايز نيست و به همان طور كه در وقف معيّن شده بايد عمل شود.

[سؤال 8186] 4347

بسمه تعالى 20 ذى‌حجّه 1399 ق

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

اين‌جانب امام جماعت مسجد مرحوم حاج حسن صنيع ديوان، متجاوز از ده سال است كه در آن مسجد امامت دارم. خانه‌اى در جنب مسجد قرار دارد كه به نص صريح واقف محل سكونت امام معيّن شده و چون احتياج به تعمير داشت فعلاً در آن سكونت ندارم، ولى با بودجه‌اى كه موجود است در صورتى كه تعمير شود در آن سكونت خواهم كرد؛ آيا جايز است كه اين خانه را از صورت فعلى خارج كرده و تبديل به سالن فاتحه نمايند يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8187] 4348

بسمه تعالى 30 / 7 / 1361

مسئول دفتر حضرت امام، محترماً، تصديع مى‌دهد:

حسينيه‌اى است در ورامين كه داراى دو طبقه است، طبقۀ فوقانى جاى زنان و طبقۀ

تحتانى جاى مردان است و به همين نيت ساخته شده است و آن حسينيه داراى توليت و وقف‌نامۀ زنده‌اى است و عدۀ قليلى مى‌خواهند در طبقۀ فوقانى، كتابخانه درست كنند و حال آن‌كه اكثر مردمى كه مخارجات اين حسينيه را داده‌اند، راضى به اين عمل نيستند. مستدعى است مسأله را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8188] 4349

بسمه تعالى

در صورتى كه متولى مسجد تشخيص دهد كه پايين بردن مستراح مسجد و روى آن، پاساژ يا مغازه بنا كردن، از نظر افزوده شدن به درآمد مسجد كه نتيجه‌اش عمران مسجد است و از نظر اين‌كه با وضع كنونى، نَم به اطراف مى‌زند و زيان‌ها به بار مى‌آورد و با پايين‌تر رفتن آن، جلوگيرى از سرايت نم و رطوبت به اطراف مى‌شود، آيا چنين عملى براى متولى جايز است يا آن‌كه تغيير وقف شمرده مى‌شود و جايز نيست؟ لطفاً هر چه زودتر جواب مرحمت فرماييد كه براى دادگاه، كمال ضرورت را دارد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن محل محرز است، تأسيس مغازه اشكال دارد؛ ولى پايين بردن مستراح مسجد براى جلوگيرى از سرايت نم و رطوبت به اطراف، مانع ندارد.

[سؤال 8189] 4350

بسمه تعالى 23 / 10 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله ظله العالى

در زمين مزروعى كه قطعات مجزا و مالكين متعدد دارد و در بين آن‌ها، قطعات پراكندۀ وقفى وجود دارد، آيا مى‌توان اين قطعات وقفى پراكنده را با قطعات مالكين ديگر تعويض نمود و به صورت قطعۀ واحدى درآورد؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل وقف، با امكان بهره‌بردارى از آن، جايز نيست.

[سؤال 8190] 4351

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، نايب الامام، حضرت آيت الله العظمى الخمينى، مدّظله العالى، پس از تقديم سلام

سؤال مى‌شود بر اين‌كه پدر اين‌جانب باغى را در كرشتۀ شهريار وقف اولاد ذكور نموده كه اينك طبق وقف‌نامه وارث اولاد ذكور اين‌جانبان مى‌باشيم. چون باغ مخروبه شده و فعلاً به صورت زمين درآمده و مقدارى از آن هم داخل جاده احداثى شهردارى قرار گرفته و آن مقدار كه باقيمانده در حدود تقريبى پنج هزار متر مى‌باشد، اينك به علت نداشتن آب كافى به صورت باير درآمده كه فاقد عوايد مى‌باشد. چون اين‌جانبان كه چهار برادر هستيم و وارث اولاد ذكور مى‌باشيم و فاقد ملك شخصى هم مى‌باشيم، آيا اجازه مى‌فرمايند كه در ملك مورد بحث تصرفات شخصى و تقاضاى سند مالكيت خصوصى به نام خودمان بنماييم. در صورتى كه جايز مى‌دانند با ولايتى كه داريد اجازۀ تصرف آن را صادر فرماييد.

بسمه تعالى، موقوف عليهم (اولاد ذكور) مى‌توانند به هر نحو كه به صلاح آنان است از موقوفه مذكور استفاده و بهره‌بردارى نمايند؛ ولى تبديل وقف به ملك شخصى جايز نيست.

[سؤال 8191] 4352

بسمه تعالى

احتراماً؛ معروض مى‌دارد: چون عده‌اى از اهالى قصرالدشت شيراز، اقدام به تأسيس شركت تعاونى توسط شوراى محلى قصرالدشت نموده‌اند، قطعه‌زمينى به مساحت 104 متر از قبرستان متروكه، كه تبديل به آب انبار بوده و اكنون آب انبار - كه خيريه بوده - خراب شده، و مردم از آب لوله استفاده مى‌كنند، آيا جهت ساختن شركت تعاونى، صلاحيت شرعى دارد يا نه؟

بسمه تعالى، حق نداريد.

[سؤال 8192] 4353

بسمه تعالى 11 / 6 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. ساختمانى است كه از آباء و اجداد ما بوده، و اين ساختمان را وقف نموده‌اند بر اين‌كه مسافرين و رهگذران - فقرا و درماندگان و... - استفاده بنمايند، و اين ساختمان مخروبه شده و مجدداً ورّاث آن را احداث نموده‌اند. حال كه ساختمان آماده بهره‌بردارى شده، نحوۀ استفادۀ از اين ساختمان را بيان فرماييد. چون - بحمدالله و المنّه - فقير و رهگذرى نيامده، و اگر رهگذرى بيايد، بى‌خانه نيست، آيا مى‌شود از اينساختمان به عنوان كتابخانۀ عمومى، يا درمانگاه، و يا پايگاه بسيج و دفتر شورا، و يابراى هيأت ابوالفضل استفاده نموده، يا خير؟ و چون اصل ملك وقف، اختصاص به مسجد و كارهاى برّ دارد، آيا مى‌شود اجاره داد، و پول آن را در مسجد و حسينيه صرف كرد؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل وقف جايز نيست، و تصرف و استفاده از وقف، اگر منافاتى با جهت وقف نداشته باشد، مانع ندارد.

[سؤال 8193]

2. آيا مى‌شود براى تكميل ساختمان، از اراضى مسكونى اين ملك بفروشيم يا خير؟

بسمه تعالى، فروش وقف، جايز نيست.

[سؤال 8194] 4354

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

با عرض سلام خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى و مرجع تقليد شيعيان جهان، غرض از گرفتن وقت گران‌مايۀ مرجع عالى‌قدر، در رابطه سؤالى مى‌باشد كه ما از برادران روحانى و نمايندۀ شخص امام در هلال احمر، سؤال نموديم، ولى ايشان

فرمودند كه بايد در اين مورد، از حضرت امام خمينى سؤال شود.

اگر زمينى وقف مسجد شده باشد و كسانى بخواهند به جاى ساختن مسجد، حسينيه درست كنند، درصورتى كه در منطقه، احتياج شديدى به مسجد مى‌باشد. فتواى حضرت امام در اين مورد چيست؟

بسمه تعالى، بايد بر طبق وقف‌نامه عمل شود.

[سؤال 8195] 4355

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام، سلامتى حضرت‌عالى را از درگاه خداوند متعال خواستاريم.

ما اهالى حاجى آباد برخوار اصفهان، سابق حمامى داشتيم كه فعلاً خراب شده و به صورت زمين بلا استفاده درآمده. آيا مى‌شود آن زمين حمام را جزء مسجد كرد يا خير؛ چون كه مسجد ما كوچك است؟ منتظر فرمايشات حضرت‌عالى دربارۀ مسأله خودمان هستيم. ضمناً حمامى جديداً ساخته شده و مقدارى زمين براى مصرف ضرورى آن، مقابل حمام جديد هست.

بسمه تعالى، اگر زمين حمام سابق وقف باشد، تبديل آن به مسجد جايز نيست.

[سؤال 8196] 4356

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته، سلامتى آن وجود محترم را از خداوند بزرگ مسئلت داريم، به عرض مى‌رساند:

مكان حمام مخروبه‌اى كه مشترك فى‌مابين دو محل بوده، جنب مسجد واقع گرديده. در محلۀ بالا اين‌جانب طى استشهاد محلى به قصد مسجد، از اهالى خريدارى

نمودم تا وقف بر مسجد نمايم و مسجد را توسعه بدهم، و در استشهاد قيد گرديده: وجه زمين حمام به رسم امانت در نزد اين‌جانب باشد كه هست و با كمك برادران و خواهران، آن را براى توسعۀ مسجد به كار برديم و زمين حمام را ضميمۀ مسجد نموديم. پس از ساختن مسجد، وقف‌نامه‌اى به دستم افتاد كه اجداد ما آن را وقف بر اولاد ذكور نموده‌اند.

استشهاد تنظيمى را از سيصد خانواده - كه كليۀ شيوخ قوم امضا نموده‌اند - گرفتيم؛ ولى امكان دارد خانواده‌هاى معدودى امضا نكرده باشند.

كليۀ اهالى دو محل، چون حمام عمومى قديمى بوده است، خودشان را مشترك مى‌دانند. البته مسجد اينك بيشتر مورد استفاده اهالى محلۀ بالا قرار گرفته و محلۀ پايين، مسجد جداگانه‌اى داشته و كمتر از اين مسجد استفاده مى‌نمايند.

تقاضا دارم بفرماييد: نظر شرع مقدس اسلام، به چه صورت خواهد بود تا روشن شود كه آيا خطبۀ وقف بر مسجد خوانده شود يا نه؟ و آيا بايستى پول را به حساب اهالى تحويل نمايم يا خير؟ چه كار كنم؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف بودن حمام ثابت است، نمى‌شود آن را جزء مسجد قرار داد.

[سؤال 8197] 4357

بسمه تعالى اول رمضان 1402 ق

خدمت حضرت آيت الله العظمى و رهبر كبير ايران، مدّ ظله العالى

حمامى است كه صاحب زمين وقف نموده و در تصرف اهالى محل قرار داده است. چندين سال بهرۀ حمامى از آن مكان گرفته شده است. آيا اين حمام را - كه ديگر استفاده حمام نمى‌شود - مى‌توانند حسينيه نمايند يا خير؟

بسمه تعالى، تغيير وقف، صحيح نيست.

[سؤال 8198] 4358

بسمه تعالى 31 / 5 / 1361

محضر مبارك امام عزيز، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، سلام عليكم، با نهايت احترام؛ همان‌طور كه هميشه در ظلمت‌ها به سوى نورمان خوانديد، در مورد زير راهنمايى‌مان فرماييد.

قبل از لوله‌كشى آب شهر ارسنجان، قناتى به نام محمودآباد وقف شهر بوده، به طورى كه اهالى براى آشاميدن و نظافت و پركردن حوض‌ها و آب انبارها از آن استفاده مى‌نموده‌اند؛ در حال حاضر بلا استفاده مانده و شهردارى در نظر دارد از طريق وارد كردن آن در لوله‌كشى شهر، به مصرف برساند؛ خواهشمند است راهنمايى‌مان فرماييد كه از نظر شرعى چه وضعى پيدا مى‌كند؟ اشكال دارد يا خير؟

از خداوند متعال، پيروزى اسلام و طول عمر رهبر عزيزمان را خواستارم.

بسمه تعالى، اگر تغيير وقف محسوب نشود و آب در همان جهت وقف مصرف مى‌شود، اشكال ندارد.

[سؤال 8199] 4359

بسمه تعالى 15 / 6 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب اسلامى ايران

احتراماً؛ نظر به اين‌كه بنياد شهيد شهرستان كرج اقدام به نام‌گذارى واحدهاى بهداشتى - درمانى اين منطقه به نام شهداى جنگ تحميلى عراق عليه ايران نموده است، و در اين رابطه، نام بعضى از واحدهاى وقفى را نيز تغيير داده است. على هذا با توجه به فتواى امام امت در تحرير الوسيله، خواهشمند است نظريه صريح امام در مورد جايز بودن يا نبودن تغيير نام واحدهاى وقفى را به اين منطقه اعلام فرمايند، تا اقدام لازم به عمل آيد.

بسمه تعالى، تغيير نام اگر موجب تغيير وقف نشود، اشكال ندارد.

[سؤال 8200] 4360

بسمه تعالى

شخص خيّرى در جنب مسجد، زمينى به نيت حسينيه، در اختيار مؤمنين قرار داده است؛ بعداً امناى مسجد آن زمين را با اجازۀ صاحب آن، جزء مسجد قرار داده‌اند. آيا احكام مسجد بر آن جارى است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وقف حسينيه تمام شده - ولو به اين نحو كه به قصد حسينيه تحويل داده باشد - مسجد نمى‌شود و احكام مسجد بر آن جارى نيست.

[سؤال 8201] 4361

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، حضرت امام خمينى، روحى فداه

1. ساختن مهديه و حسينيه در قبرستانى كه قسمتى از آن به حالت تعطيل در آمده، چه صورتى دارد؟ لطفاً نظر مبارك خود را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، قبرستان اگر براى دفن اموات وقف شده جايز نيست.

2. كسى كه در ماه رمضان مسافرت مى‌كند و قبل از خروج از حد ترخص افطار مى‌كند، ولى نمى‌دانسته كه قبل از خروج از حد ترخص، افطار موجب كفاره مى‌شود. آيا با عدم علم به وجوب كفاره، افطار عمدى محسوب مى‌شود، كه بايد يكى از كفارات سه‌گانه را انجام دهد؟

بسمه تعالى، جهل به وجوب كفاره، موجب سقوط كفاره نيست.

[سؤال 8202] 4362

بسمه تعالى

دفتر محترم استفتاى امام

محترماً؛ در خيابان 15 خرداد تهران، مسجدى به نام امام سجاد هست كه زيرزمينى متروكه دارد. جمعى از افراد خيّر تصميم دارند با كسب اجازۀ مرجع عالى‌قدر امام

خمينى اين زيرزمين را تبديل به صندوق قرض‌الحسنه عام المنفعه بنمايند. آيا امام اجازه مى‌دهند يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8203] 4363

بسمه تعالى

پيشگاه مرجع عظيم الشأن عالم تشيع، حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

پس از تقديم بهترين ادعيۀ خالصانه، به پيشگاه خداوند متعال، جهت سلامتى و طول عمر با عزت و موفقيت آن جناب، از حضورعالى تقاضا دارد، به استفتاى زير پاسخ و اين حقير را راهنمايى و ارشاد فرماييد.

در سال 1312 شمسى جدّ اين حقير، قطعه زمينى را اختصاص به يخچال نموده و آن را وقف كرده است. طبق وقف‌نامه‌اى، مصرف يخ حاصله را تعيين نموده كه متن قيدشده در وقف‌نامه به اين شرح است:

از منافع حاصله، پس از وضع مخارج لازم، يخ خريدارى شود. در تابستان و بهار در سقاخانۀ واقع در چهارسوق كوچك اصفهان، مادام كه سقاخانۀ مرقوم باقى است، بگذارند و در موقع خرابى، هر محل عمومى را كه متولى هر عصرى صلاح داند، در آن محل بگذارد. هر سال شش خروار يخ در منزل متولى هر عصرى بگذارند.

به همين دستورالعمل عمل مى‌شد تا در زمان والد مرحوم اين‌جانب كه به علت بهداشتى نبودن يخ طبيعى، توسط دولت وقت، از گرفتن يخ طبيعى ممانعت به عمل آمد. مدتى زمين يخچال بلااستفاده بود، تا اين‌كه در اثر فشار ادارۀ اوقاف زمان طاغوت محل يخچال به اجارۀ ادارۀ آموزش و پرورش درآمده و تبديل به يك باب دبيرستان شد. از محل اجارۀ آن، يخ مورد ذكر در وقف‌نامه، تهيه و به مصرف مى‌رسيد و چون اجاره مازاد بر خريد يخ بود؛ در چند نقطه عمومى سقاخانه‌اى تهيه و يخ آن‌ها، از همين بودجه تأمين مى‌گرديد كه هم‌اكنون ادامه دارد.

الحال، اين مسأله مورد استفتا مى‌باشد:

چون درآمد اجاره نسبتاً زياد است و از طرفى يخ گذاردن در سقاخانه، چندان بهداشتى و سالم نيست، آيا مرجع عظيم الشأن اجازه مى‌فرمايند كه از اجارۀ محل يخچال، هر سال يك عدد يا بيشتر، آب‌سردكن برقى تهيه و در محل سقاخانه و يا هر محل عمومى ديگر و مساجد نصب گردد، تا از اين طريق، مردم بيشترى از راه سالم و بهداشتى، از آب گوارا استفاده نمايند.

چون واقف، قطعه زمين ديگرى را نيز وقف عزادارى خامس آل عبا عليه‌السلام و خواندن قرآن نموده است. زمين مذكور پس از اصلاحات ارضى دولت طاغوت، به كلى از بين رفته و اجاره‌اى ناچيز دارد، آيا اجازه مى‌فرمايند از درآمد اجارۀ يخچال، چنانچه اضافه داشت، در موارد فوق مصرف شود يا خير؟ والسلام عليكم

بسمه تعالى، 1 و 2، بايد مطابق وقف عمل شود و يخ، خريدارى و صرف در جهت وقف شود و تغيير جايز نيست و اگر سقاخانه نيست، به طور كلى، يخ‌ها را صرف جهت وقف نمايند.

[سؤال 8204] 4364

بسمه تعالى 2 / 1 / 1362

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى، زعيم عالى‌قدر، رهبر كبير انقلاب جمهورى اسلامى آقاى خمينى، دام ظله، مستدعى است: دستور فرماييد، نظر عالى را در مورد مسألۀ ذيل اعلام فرمايند:

يك قطعه زمين است در مجاورت مسجد كه مالك آن، براى ساختن منزل براى سكونت امام جماعت مسجد وقف نموده است.آيا از نظر شرعى، جايز است تمام آن زمين و يا قسمتى از آن را، براى ساختن محل صندوق قرض‌الحسنه و سالن تبليغات و يا كلاس تدريس علوم دينى اختصاص داد يا حتماً بايد طبق نظر واقف عمل شود و تخلف به هيچ عنوانى جايز نيست.

بسمه تعالى، بايد طبق وقف عمل شود و تغيير جايز نيست.

[سؤال 8205] 4365

بسمه تعالى چهارم صفر المظفر 1403 ق

حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب ايران، أدام‌الله ظله العالى

چه مى‌فرماييد در اين مسأله كه عده‌اى مكان حمام در محلى كه فعلاً حمام عمومى ندارد را خراب كرده‌اند و در آن مكان حسينيه بنا نموده‌اند كه مقدارى از اين حسينيه، از قبرستان گرفته شده و مقدارى هم از زمين مجاور كه صاحب آن زمين هم به فشار افراد، راضىِ زبانى شد؟ آيا چنين بنايى مورد توجه امام حسين عليه‌السلام مى‌باشد يا خير؟ استدعا دارم كه دستور شرعى آن را صادر فرماييد.

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

بسمه تعالى، اگر محل ساختمان حسينيه، وقف براى حمام يا وقف براى دفن اموات بوده، بايد به حال سابق برگردانده شود.

[سؤال 8206] 4366

بسمه تعالى 3 / 4 / 1361

تهران، جماران، قائد اعظم، امام خمينى، با سلام مستدعى است به اين سه سؤال پاسخ فرماييد:

جهت پركردن حوض قديمى و احداث وضوخانه، جاى ديگر مسجد.

اتاق خادم كه قبلاً جزو شبستان مسجد نبوده؛ چون شبستان جديد شده، جزو شبستان شود.

اجازه باز نمودن دربى جهت بانوان از شبستان، در بيرون مسجد.

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست و مرافق مسجد جزو مسجد نمى‌شود، ولى احداث ساختمان در مرافق مسجد، چنانچه منافى با جهت وقف نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 8207] 4367

بسمه تعالى 15 / 1 / 1362

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از عرض سلام، خواهشمندم جواب سؤال زير را بفرماييد:

زمينى است موقوفه، كنار قبرستان كه براى امام حسين عليه‌السلام وقف‌شده تا از پول اجارۀ آن، روضه‌خوانى شود. حالا آن قبرستان، شديداً احتياج به زمين براى قبر دارد و هيچ جاى ديگر نيست. درصورتى كه شخصى حاضر شود، زمينى، در جاى ديگر، به جاى آن بدهد، آيا مى‌شود آن زمين موقوفه را، سر قبرستان انداخت يا خير؟

بسمه تعالى، تغيير وقف، جايز نيست.

[سؤال 8208] 4368

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر كبير، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. روى آب انبارى را، در سال‌هاى قبل مسجد ساخته‌اند. فعلاً در اثر آب لوله‌كشى، معطّل و بدون فايده است. آيا جايز است مؤمنين آب انبار كذايى را، تبديل به وضوخانه و توالت مسجد كنند يا خير؟

بسمه تعالى، تغيير وقف، جايز نيست.

[سؤال 8209]

2. شخصى آب انبارى را براى آب شخصى ساخته و «وقف بر مصرف»، مرقوم نموده كه قريب مسجد است. در اثر آب لوله‌كشى، مورد حاجت نبوده و بلافايده است. آيا جايز است به وضوخانه و توالت براى مسجد - كه مورد حاجت مؤمنين است - تبديل كنند و روى آن را هم مسجد يا حسينيه بسازند تا توسعه و كمكى نيز، براى مسجد باشد؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8210] 4369

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، ادام الله ظله العالى

1. محلى است در اطراف كرمان، به نام سرآسياب شش، كه داراى مساجد متعدد مى‌باشد. چه مى‌فرماييد در صورت احتياج مردم آن محل به كتابخانه، اگر مقدارى از صحن يكى از آن مساجد را گرفته و جهت كتابخانه ساختمان شود تا مؤمنين آن محل از كتب دينى استفاده نمايند؟

بسمه تعالى، تغيير وقف، جايز نيست.

[سؤال 8211]

2. در مسألۀ فوق، بر فرض جايز نبودن ساختمان در آن مسجد، فعلاً رفتن به اين كتابخانه و استفادۀ از كتب دينى چطور است؟ اگر ممكن باشد ساختمان كتابخانه را، طورى تغيير دهيم كه شبستان كوچكى باشد براى مسجد و استفادۀ مؤمنين براى نماز در بعض اوقات، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، ساختمان كتابخانه، اگر تغيير وقف مسجد محسوب باشد، حكم غصب دارد.

[سؤال 8212] 4370

بسمه تعالى 4 / 9 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، دام بقائه العالى

يك باب حسينيه، به انضمام شبستان، حدود دويست سال، قدمت دارند. شبستان، فقط داراى يك درب مى‌باشد كه به حسينيه باز مى‌شود و خود حسينيه هم، يك درب به بيرون دارد. در حال حاضر از اين حسينيه و شبستان، جهت عزادارى استفاده مى‌شود. آيا مى‌شود شبستان فوق‌الذكر را، به صورت مسجد جامع درآورد؟ مستدعى است جواب اين مسأله را مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، تغيير وقف، جايز نيست.

[سؤال 8213] 4371

بسمه تعالى 17 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، روحى فداه

چه مى‌فرماييد در اين مسألۀ شرعيه كه يك قسمت از مسجد يا حسينيۀ متصل به مسجد را بگيرند و براى استفادۀ بسيج، اتاق بسازند يا اطراف يك قسمت از مسجد را تخته بكوبند تا دفتر بسيج قرار دهند؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل مسجد و حسينيه و تصرف منافى وقف و مزاحم جهت وقف، جايز نيست.

[سؤال 8214] 4372

بسمه تعالى

محضر مبارك و مقدس حضرت آيت الله العظمى، رهبر عالى‌قدر، امام خمينى

محترماً معروض مى‌دارد: دو باب حمام زنانه و مردانه كه مدت 80 سال است حاج محمد اسماعيل وقف نموده است.اكنون حمام سالم بوده، ولى وصى خراب كرده تا قسمتى از آن را جزو مسجد وقفى نمايد و مابقى زمين را مغازه بسازد. آيا جناب‌عالى صلاح مى‌دانيد؟

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8215] 4373

بسمه تعالى 4 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى و رهبر بيدار انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى، با تقديم احترام به عرض مبارك مى‌رساند:

در نوايگان داراب فارس حسينيه‌اى قديمى هست كه تكافوى جمعيت اين زمان را ندارد. افراد خيرانديشى مى‌خواهند آن را تجديد بنا و تبديل به احسن نمايند. ضمناً در اثر كمبود زمين، نياز شديد به ساختمانى براى صندوق قرض‌الحسنه و فروشگاه

اسلامى، در محل مى‌باشد. آيا اجازه مى‌فرماييد، يك طبقۀ زيرِ زمين اين حسينيه را به اين منظور قرار دهند يا خير؟ البته مسلّماً، هيچ‌گونه كمبودى در اصل حسينيه وارد نمى‌شود. اين زيرزمين، از قبل هم نبوده و قرار است جديداً با حفارى، احداث گردد و از آن استفاده شود و درآمد اجارۀ صندوق قرض‌الحسنه و فروشگاه اسلامى به خرج خود حسينيه مى‌رود.

بسمه تعالى، توسعه و تجديد بناى حسينيه، مانع ندارد؛ ولى ساختمان، براى صندوق قرض‌الحسنه و فروشگاه، در حسينيه جايز نيست.

[سؤال 8216] 4374

بسمه تعالى بيست و پنجم ربيع‌الاولى 1403 ق

حضرت آيت الله العظمى و رهبر كبير انقلاب ايران، مدّ ظله العالى

انجمن محل، بدون مداخلۀ روحانى و روحانيت، حمامى كه وقف شده و در حدود چند سال مورد بهره‌بردارى قرار نمى‌گرفت را خراب نمودند و با ضميمۀ بيست و پنج متر قبرستان كه مجاور اين حمام بود، حسينيه بنا نهادند؛ حال كه يك سوم بنا انجام شده، به اشتباه خود پى برده‌اند؛ فرد روحانى در اين كار مداخله نموده؛ با اين حساب، راه حلى براى ادامۀ اين كار هست يا خير؟

از آن مرجع عالى‌قدر تمنّا دارم مسائل شرعى آن را بيان فرموده تا مسلمانان آسوده‌خاطر باشند.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن زمين براى حمام يا قبرستان محرز است، تبديل آن به حسينيه جايز نيست.

[سؤال 8217] 4375

بسمه تعالى 9 / 7 / 1361

حضور مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر شيعيان جهان و مرجع تقليد، آيت الله العظمى امام خمينى

يك باب حمام در روستايى به نام آشيانۀ عليا در بخش مركزى اراك مى‌خواهد احداث شود كه جاى آن، گورستان قديمى مى‌باشد كه مدت سى الى چهل سال، مرده خاك نشده است؛ خواهشمند است نظرتان را در اين مورد مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر زمين، وقف براى دفن اموات نباشد و احداث حمام در آن مكان موجب نبش قبر يا هتك قبور مسلمين نشود، اشكال ندارد.

[سؤال 8218] 4376

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

دفتر نماينده امام خمينى، دامت بركاته

با سلام به رهبر كبير انقلاب و امام امت و درود به روان تابناك شهداى انقلاب اسلامى ملت ايران، اين‌جانبان امضا كنندگان ذيل، ساكنين قريۀ انگيل كجور، از حومۀ شهرستان نوشهر، خاطر آن نمايندۀ مرجع عالى‌قدر را مستحضر مى‌داريم: در چند سال اخير، در قريۀ مذكور مسجدى بسيار قديمى و از نظر ساختمان، غير ايمنى و براى استفادۀ جمعيت قريه در مواقع ضرورى، كوچك و غير قابل استفاده بوده. براى تبديل به احسن و اضافه نمودن مقدارى از حياط مسجد و خراب نمودن حسينيه‌اى كه در مقابل مسجد بود، مسجد قديمى را تخريب و مبادرت به تأسيس مسجد جديد با زيربناى درخور جمعيت قريه گرديده. لذا پس از اتمام يافتن ساختمان جديد، به دلايلى مرتكب اشتباه بزرگى شده‌ايم؛ به اين معنا كه مقدارى از زمين حياط مسجد قديمى با زمين حسينيه در هم ادغام گرديده و ساختمان مسجد جديد تشكيل يافته است و اصل زمين مسجد قديمى - به عنوان حياط مسجد جديد - بيرون مانده و بلااستفاده است.

على هذا با توجه به اين‌كه در اثر تخريب اين دو ساختمان و عدم رعايت اصول مهندسى و معمارى و متراژكارى و رعايت كامل موازين شرعى، اين اشتباه رخ داده است، ما خود را مكلف و موظف و برخود لازم و واجب مى‌دانيم كه مسجد قديمى را

هرچه سريع‌تر در محل خود بنا نماييم، اما با مشكل ديگرى روبه‌رو هستيم و آن مشكل اين است كه چنانچه مسجد قديمى را در جاى اوليۀ خود بنا نماييم، در يك مترى ساختمان جديد قرار مى‌گيرد؛ يعنى بين دو ساختمان، يك متر يا اندكى بيشتر راه عبور مى‌ماند كه آب باران و برف هر دو ساختمان، در اين راهرو مى‌ريزد و موجب مسدودشدن راه عبور مى‌گردد و چه بسا در فصل بارندگى و ريزش برف، موجب خرابى شده. از طرفى ساختمان مسجد قديمى جلوى روشنايى فضاى ساختمان جديد را مى‌پوشاند. به طريق ديگر هم ساختمان جديد كه به وسيلۀ ساكنين محل - كه اغلب كارگر و كشاورز كم درآمد و بى‌بضاعت مى‌باشند - ساخته شده و مبلغ قابل توجهى مصرف و بسيارى از نيروى انسانى از نظر خوديارى و هميارى صرف اين ساختمان گرديده، خراب نمودن آن نيز، اصلح و منطقى و اصولى نيست؛ زيرا جبران‌ناپذير است.

با توجه به اين مشكلات، مصمّم هستيم راه حلى را بين اين دو انتخاب كنيم؛ بدين صورت كه ساختمان مسجد قديمى را در محل اوليۀ خود بنا نماييم، ليكن ديوارهاى جانبى آن را با نرده‌هاى آهنى و شبكه‌اى بسازيم كه موجب مسدودشدن روشنايى ساختمان جديد نشود و سقف آن را نيز تا ارتفاع دو مترى بالا آوريم. در اين صورت، هم مسجد قديمى را از نو احداث كرده باشيم و هم به ساختمان جديد - كه فوق العاده وسيع و مدرن با هزينه‌اى هنگفت تأسيس گرديده - خساراتى وارد نيايد.

نظر نمايندۀ آن مرجع محترم را بر مبناى احكام و موازين شرعى خواستاريم كه حكم چيست؟ وظيفه محولۀ ما چگونه است؟ مستدعى است هر چه سريع‌تر نسبت به روشن شدن اين مسأله اظهار نظر خود را طى نامه‌اى و يا در پشت همين نامه كتباً اعلام فرماييد. والسلام على من اتّبع الهدى

بسمه تعالى، تجديد ساختمان مسجد قديمى و مشبك قراردادن ديوار آن اشكال ندارد؛ ولى حسينيه كه جزء مسجد شده، مسجد نشده و لازم است براى حسينيه تحويل داده شود.

[سؤال 8219] 4377

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى، دام عزّه العالى، سلام عليكم

1. به عرض مى‌رساند: در شهر ايلام مسجدى است به نام مسجد والى؛ تا به حال دو مرتبه از طرف حكومت جبار عراق بمباران شده؛ در مرحلۀ اول حسينيۀ آن را تعمير نموديم و نزديك به اتمام بود كه دوباره در اثر بمباران اخير، هم حسينيۀ مذكور و هم محل مسجد كه در مقابل آن واقع است مخروبه گرديد.

چند روز قبل، پس از بازديد، مهندسين استاندارى و بازسازى اظهار نظر نمودند: چون يك سمت ديوار مسجد، در طرف قبله واقع است و شبستان و محراب نيز در آن قرار دارد، به واسطۀ طرح‌ريزى خيابان بايد2/60 متر به عقب كشيده شود و از طرفى، خانه و ساختمان‌هاى مجاور تا حدود مسجد - طبق طرح ريزى - ساخته شده است. لذا از مقام معظم استفسار مى‌شود در اين مورد دستور فرماييد: آيا 2/60 متر از مسجد در خيابان باشد يا در حدود سابق خود ديوار، احداث نماييم؟

2. چون واقف اول مسجد، (والى) بوده مسجد به نام آن مشهور شده است. پس از تعميرات، نام مسجد را مى‌شود تغيير داد؟ آن هم دستور فرماييد.

بسمه تعالى، بايد حدود مسجد مثل سابق محفوظ باشد و براى مسجد، نام‌گذارى لازم نيست.

[سؤال 8220] 4378

بسمه تعالى 17 / 1 / 1362

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر عظيم الشأن و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، محترماً به عرض مى‌رساند:

مسجدى است در يكى از محلاّت شهر چالوس به نام اشكاردشت كه به عللى، كه يكى از آن‌ها ضيق جا است بايد توسعه پيدا بكند. آيا امام اجازه مى‌دهند از زمين

مجاور، به عنوان شبستان و از بناى كنونى، به عنوان صحن مسجد استفاده گردد؟

توضيح بر اين‌كه منظور از بناى كنونى، همان مسجد قبلى است كه فعلاً مورد استفادۀ مردم است. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى بايد مراعات احكام مسجد شود.

[سؤال 8221] 4379

بسمه تعالى 21 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته

مسجد جامع جديد گناباد، در زمان رژيم منحوس پهلوى قسمتى از شرق آن، در تعريض خيابان (شريعت زاده) شهيد غفّارى فعلى، جزو خيابان شده و بخش باقيمانده از غرفه‌هاى تابستانى (مشهور به شبستان شكم دريده) را فرد نامبرده (شريعت زادۀ متوفى) براى خودش دو مغازه و يك آب انبار در زير آن‌ها ساخت. پس از مدتى شخصى اين مغازه‌ها را خراب و با ضميمۀ يك چشمه از ايوانچه‌هاى ديگر مسجد، به آن وسعت بيشترى داد و به سبك جديد دو طبقه ساخت كه درب‌ها به خيابان باز و راهى به مسجد ندارند. هم اكنون طبقۀ پايين، صندوق قرض‌الحسنه و طبقۀ فوقانى، دفتر حزب جمهورى اسلامى مى‌باشد. وظيفۀ شرعى حقير نسبت به اين تصرفات چيست؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، از خصوصيات مورد سؤال، اطّلاع نداريم. اگر از مسجد است، بايد به مسجد برگردانده شود.

[سؤال 8222] 4380

بسمه تعالى 4 / 2 / 1361

محضر مبارك حجت الاسلام والمسلمين، سيد العلماء والمجتهدين، آيت الله العظمى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى و ناجى ملّت مستضعف و ستم كشيده ايران، نايب الامام، امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه، بحق محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله، با تقديم

عرض سلام، توقع جواب مسأله زير را دارم:

در قريۀ كاونرد سوادكوه، قبرستان عمومى، مسجد خرابى دارد كه سنگ و گل آن به كلّى ريخته و مشهور است به مسجد مرحوم آقا ملا محمد رحمه‌الله. به غير از مكان مسجد، تمام اطرافش قبرستان و قبور مردم مى‌باشد. مع‌الوصف مكان مسجد را عده‌اى گرفته‌اند و مى‌خواهند كتابخانه بسازند و مشغولند، عدّه‌اى مى‌گويند در مكان مسجد و قبرستان، ساختن كتابخانه صلاح نيست. بنابراين تقاضامندم آنچه حكم الله است، براى رضاى خدا مرقوم و مختوم فرماييد كه محل لزوم است.

بسمه تعالى، ساختن كتابخانه در زمين مسجد جايز نيست.

[سؤال 8223] 4381

بسمه تعالى 22 / 10 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ به عرض مبارك مى‌رساند كه دو باب خانه، در ده‌ها سال قبل ساخته شده به نام خيرات، كه محل نزول و استفادۀ مسافرين و ابناء السبيلى بوده كه وارد روستا مى‌شده‌اند. سپس در همان زمان‌ها، مسجدى بر روى آن خانه‌ها بنا نموده‌اند و حال كه به خاطر تغيير نوع مسافرت‌ها، مورد استفاده قرار نمى‌گيرد و از حيّز انتفاع افتاده و عملاً به زباله‌دانى تبديل و محل استفادۀ سگ و گربه قرار گرفته و از طرف ديگر، به علت زيادشدن جمعيت روستا، نياز به تجديد بناى مسجد و توسعۀ آن داريم و لازمۀ اين كار اين است كه آن خانه‌هاى زيرين را خراب و يا از خاك پر نمايند، مستدعى است بيان فرماييد كه شرعاً اين كار را مى‌توان كرد يا خير؟

بسمه تعالى، تجديد بناى مسجد مانع ندارد، ولى از بين بردن خانه‌ها جايز نيست و مى‌توانند خانه‌ها را به نحوى كه قابل استفاده باشد بسازند و روى آن را كما فى‌السابق مسجد نمايند. و اگر از استفادۀ وقف مطلقاً خارج شده‌اند، مجازند آن‌ها را مسجد كنند؛ ولى اگر واقف يا ورثۀ او معلوم هست، بايد از آن‌ها اجازه بگيرند.

[سؤال 8224] 4382

بسمه تعالى

حضور مبارك آيت الله العظمى حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

بعد از تقديم تحيّات وافره؛ مستدعى است در مورد يك امر اسلامى، نظر مبارك را اعلام فرماييد و آن اين‌كه اگر مسجدى كه قرن‌ها محل عبادت و سجده‌گاه مسلمين بوده است، خراب يا به وسيلۀ عمّال حكومت گذشته تخريب شده باشد، مى‌توان در محل آن، ساختمان ديگرى براى سكنا و يا با عناوين مذهبى ديگر، مثل حسينيه و تكيه و غيره ساخت يا بايد آن را به حالت اول و به صورت مسجد در آورد و براى سكنۀ محل كه مسجدى هم ندارند، به صورت سنگر دينى و عبادتگاه الهى قرار داد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تبديل مسجد به غير آن جايز نيست.

[سؤال 8225] 4383

بسمه تعالى 26 / 4 / 1361

محضر رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى

مسجدى قديمى در دهى بوده كه كوچك بود و از گل ساخته شده بود. پشت آن مقدار زمينى بود و مقدارى هم تهيه كرديم و مسجدى جديد ساختيم (البته نيمه كاره است و تا كرسى بالا آمده) و بودجه هم نداريم كه مسجد قديمى را هم بسازيم و اگر مسجد قديمى را خراب نكنيم، راهى براى مسجد جديد كه پشت آن واقع شده نداريم. آيا اجازه مى‌فرماييد كه مسجد قديمى را خراب كنيم و جلو مسجد جديد باز شود و راه هم براى آن فراهم شود يا خير؟ و اگر اجازه نيست، چنانچه به حال خود بگذاريم تا خراب شود و بعد، از زمين آن استفاده كنيم چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل مكان مسجد جايز نيست؛ ولى توسعۀ مسجد اشكال ندارد.

[سؤال 8226] 4384

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و تحيّت؛ سؤالات ذيل را با بذل عنايت جواب بفرمايند:

1. در شهرستان سبزوار، مسجد جامعى است كه در قديم بنا شده و الآن حياط مسجد جهت اقامۀ نماز جمعه در زمستان و تابستان احتياج به سقف دارد؛ ضمناً از نظر واقف هم هيچ اطلاعى در دست نيست و اين عمل هم لازم است؛ سقف زدن چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

2. جوان رزمنده‌اى در خط مقدم جبهه مجروح و در بيمارستان شهيد مى‌شود؛ مسئولين چون از موضوع اطلاع نداشتند، بدون غسل و كفن، آن شهيد را دفن كردند؛ پس از مدتى هم‌سنگران شهيد در مراجعت به شهر، جريان را اطلاع دادند؛ حكم شرعى را بيان بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر ممكن است و هتك ميت نيست، بايد ميت را بيرون آورند و تغسيل و تكفين نمايند.

3. آيا اگر سيدى مقدارى سهم سادات را قبول كند و به شخص برگرداند، مى‌شود اين سهم سادات را به غير سادات پرداخت يا خير؟

بسمه تعالى، سيد نمى‌تواند سهم سادات را قبول كند و به شخص برگرداند.

[سؤال 8227] 4385

بسمه تعالى 20 / 2 / 1362

محضر مبارك امام امت و مرجع تقليد عالم تشيع، امام خمينى، دام ظله

با عرض سلام و دعاى برخاسته از تمام وجودمان كه: خدايا، خدايا، تا انقلاب مهدى، خمينى را نگهدار؛ از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا؛ به عرض امام بزرگوار مى‌رسانيم كه:

دهستانى است به نام بيرم، مركز چهل روستا از استان فارس، واقع در منطقۀ گرمسير كه به يمن برقرارى جمهورى اسلامى بنا است در اين مركز، نماز جمعه برگزار گردد و داراى مسجد جامع است؛ ولى با در نظر گرفتن زيادى جمعيت و در عين حال چون شبستان مسجد داراى ستون‌هاى نسبتاً بزرگ مى‌باشد، از نظر جا در مضيقه قرار گرفته‌ايم و فردى خيّر هم زمينى را جهت توسعۀ مسجد وقف نموده است.

الحال اجازه مى‌فرماييد كه بناى قديمى آن را خراب نموده و به نحو احسن و وسيع‌ترى بازسازى شود؟ متمنّى است جواب را مرقوم فرماييد تا افرادى كه مى‌خواهند در اين امر خير همكارى نمايند، از شك و ترديد بيرون آيند. در پايان، سلامتى و طول عمر آن حضرت را از خداوند مسئلت مى‌داريم. والسلام

بسمه تعالى، براى توسعۀ مسجد مانع ندارد.

[سؤال 8228] 4386

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع و رهبر عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، سلام عليكم

روستايى به نام رحيم آباد كه حدود 80 خانوار مى‌باشند، داراى دو مسجد است كه يكى در بالاترين نقطه و ديگرى در پايين‌ترين نقطه روستا واقع شده‌اند و هر دو مسجد چون با گِل و خشت و تير چوبى ساخته شده‌اند، تقريباً به صورت مخروبه درآمده‌اند (البته در حال حاضر، به علت ناچارى از مسجدهاى فوق استفاده مى‌شود) اهالى روستا در نظر دارند مسجد جديدى در وسط روستا بنا نمايند. آيا اجازه مى‌فرماييد مسجدهاى فوق را تخريب و از پول مصالح آن مسجدها (از قبيل تيرچوبى و درب و پنجره)، براى مسجد جديد استفاده شود؟ و يا هر حكمى از نظر شرعى دارد. نظر مبارك را مرقوم فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخريب مسجد جايز نيست.

[سؤال 8229] 4387

بسمه تعالى 26 / 4 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى، سلام عليكم

احتراماً؛ فتوكپى نامۀ شمارۀ 222 - 23 / 4 / 1361 دفتر فنى شهردارى‌هاى شهرستان خوى منضم به دو برگ فتوكپى نقشۀ مساجد مورد مسير در طرح خيابان‌كشى شهرستان خوى جهت استحضار و صدور اوامر عالى حضرت امام، مبنى بر تخريب يا عدم تخريب مساجد فوق در پيوست تقديم مى‌گردد. مستدعى است مقرر فرماييد نظريۀ امام را در اين مورد جهت اقدامات لازم، به اين شهردارى امر به ابلاغ فرمايند.

بسمه تعالى، تخريب مسجد و خيابان قراردادن آن جايز نيست.

[سؤال 8230] 4388

بسمه تعالى 18 / 2 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، آقاى خمينى، روحى له الفداء، به عرض عالى مى‌رساند:

مسجدى در قريۀ ابوزيدآباد كاشان، واقع در جنب چشمۀ آب است كه سقفش خراب و خوف خطر دارد و كف آن نيز خراب است. چون اهالى مزبور علاقه‌اى به اين مسجد دارند، استدعا دارد اجازه بفرماييد تا به هزينۀ اهالى ده آن را تعمير و اصلاح كنند تا از صورت مخروبه خارج گردد تا آماده براى عبادت گردد.

بسمه تعالى، تعمير و اصلاح مساجد،از قربات و موجب اجر و ثواب است.

[سؤال 8231] 4389

بسمه تعالى صفر المظفر 1403 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى، زيد عزه، پس از عرض سلام و تحيّات

مسجدى در يكى از محلات تبريز وجود دارد و مراجعين مسجد از نظر رفع حاجت و تجديد وضو در مضيقه هستند و امكان ايجاد اين محل احتياج، در اطراف مسجد نيست. آيا مى‌توان زير مسجد را حفّارى نمود و مستراح و محل وضو را در زير مسجد احداث كرد يا نه؟

بسمه تعالى، زير مسجد حكم خود مسجد را دارد و نمى‌توانند در آن مستراح بسازند.

[سؤال 8232] 4390

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى قائد عظيم الشأن نايب الامام، امام خمينى متّع الله المسلمين بطول بقاء وجوده الشريف، محترماً؛ به استحضار مرجع عالى‌قدر جهان تشيع مى‌رساند:

اهالى ده‌خيرِ داراب، راجع به اين‌كه باغ درختى در محل، وقف به نام حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام مى‌باشد كه يك درخت آن باغ، روى جدول آبروى عمومى و شارع عام را گرفته است. اكنون مردم محل مى‌خواهند راه بسازند تا بتوانند وسايل ساختمانى و غيره را به سهولت براى منازلشان ببرند. ضمناً اين طريق به نفع مسجد و حسينيه و حمام عمومى هم مى‌باشد كه جز همين مسير، مسير ديگرى ندارد. چون به واسطۀ شاخه‌هاى درخت وقفى، عبور عابرين مشكل مى‌باشد. با توجه به اين‌كه مقدار كمى از زمين تابع درخت هم جزو شارع مى‌شود. از مقام معظم امام تمنا داريم: اجازه بفرماييد شاخه‌هاى درخت قطع و قريب يك متر الى يك متر و نيم مربع، زمين تابع درخت مذكور، داخل شارع شود.

بسمه تعالى، زمين وقف را نمى‌شود جزو شارع قرار داد و اگر شاخه‌هاى درخت مزاحم حق عموم و جاده موجود باشد، مى‌توانند به متولى شرعى مراجعه و از او مطالبه رفع مزاحمت كنند.

[سؤال 8233] 4391

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مى‌رساند: در سمنان امامزاده‌اى است معروف به حضرت يحيى بن موسى بن جعفر عليهم‌السلام كه حدود صد متر از مسير آن از بازار عبور مى‌كند. چون فعلاً اجساد مطهرۀ شهدا در آن دفن مى‌شود؛ در نظر است راهى جداگانه از خيابان احداث گردد. آيا اجازه مى‌فرماييد براى اين منظور بخشى از باغچه و پيش فضاى مسجد جامع كه وقف است و مشجر مى‌باشد، تبديل به خيابان شود؟

بسمه تعالى، تغيير وقف و تبديل آن به راه و خيابان جايز نيست.

[سؤال 8234] 4392

بسمه تعالى 30 / 11 / 1358

محضر مبارك رهبر بزرگ و مجاهد كبير، آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه

محترماً؛ ضمن سلام و التماس دعا، به عرض مى‌رساند:

اشخاصى كه عمرى به نام رئيس و نايب رئيس انجمن و دهبان و غيره از طرف طاغوتيان به اهالى تحميل بوده‌اند، در حال حاضر هم با سوء استفاده از قدرت نفوذ طاغوتيان و موقعيت انقلاب، قبرستان مؤمنان قاسم آباد و رضى آباد را - كه بيش از هزار نفر مرده در دل خاك آن مدفون است - در جلوى چشم اهالى به تصرف در مى‌آورند و مشغول ايجاد ساختمان هستند و هنوز مردم اين دهات قادر به اعتراض و جلوگيرى نمى‌باشند. لذا استدعاى بذل عنايت و صدور فتواى مبارك را در ذيل اين عريضه مى‌نمايند تا به طور كلى، بدانند تكليف اهالى محل و غاصبين قبرستان در اين مورد چيست و بايد چه كار بكنند.

بسمه تعالى، قبرستان، اگر موقوفه يا از مرافق محل است، خانه‌سازى در آن جايز نيست.

[سؤال 8235] 4393

بسمه تعالى

مرجع عالى‌قدر و رهبر امت، امام خمينى، ادام الله بقائه

1. با توجه به فرمان معظم له، در امر به جهاد سازندگى و توسعۀ جاده در روستاهاى كشور و غيره؛ اين‌جانب به اتفاق اهالى محل و گروه جهاد سازندگى در اكثر روستاهاى شهرستان شاهرود (امام شهر) به فعاليت چشم‌گيرى جهت احداث جاده، توسعۀ جاده، مدارس، حمام، لوله كشى و غيره مشغول هستيم. مسأله مورد استفتا اين است: در مسير راه، حسينيه‌اى است كه رفت و آمد را به سختى دشوار نموده است؛ چرا كه از هر طرف حسينيه، جاده به طورى تنظيم شده كه هرگونه آمد و رفت صورت مى‌گيرد، اين حسينيه مزاحم است. ما تقاضا داريم امر مقرر فرماييد كه مقدار يك متر عرضاً و چهار متر طولاً از حسينيه به جاده بدهيم تا جاده مانند جاهاى ديگر خوب شود. ناگفته نماند كه در حدود سى متر از آن قسمت به زمين حسينيه داده شده كه در حقيقت حدود پنج متر از اين حسينيه گرفته مى‌شود.

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. مقدارى از اراضى كه در گذشته قنات در آن بوده و چند سالى است خشك شده و زمين‌ها بدون استفاده است. اجازه بفرماييد اين اراضى را فروخته و پولش را صرف و خرج عمران روستا نماييم.

بسمه تعالى، مربوط به صاحبان آن‌ها است و در صورت وقف فروش آن جايز نيست و امر آن با متولى شرعى است.

[سؤال 8236] 4394

بسمه تعالى 22 ذى‌قعده 1399 ق

محضر مبارك فقيه عصر آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله على رؤوس المسلمين

احتراماً به عرض آن جناب مى‌رساند كه قطعه زمين خالى از هرگونه بنا و ساختمان با مقدارى كمى فاصله در جوار مسجد جامع شهر به نام كاروان‌سرا وقف عام المنفعه

شده كه تا كنون حدوداً بيش از چهل سال است كه هيچ‌گونه منفعتى از زمين برده نشده و زمين مذكور معطل مانده است از محضر مبارك استدعا مى‌شود كه آيا شرعاً جايز است از اين جهت ساختمان وضوخانه براى مسجد جامع شهر استفاده كرد يا خير؟ مستدعى است حكم الله را بيان فرماييد كه عندالحاجت حجت باشد ضمناً اداره اوقاف استان كرمان زمين مذكور را واگذار به مسجد جامع زند نموده تا اقدام به ساختمان وضوخانه بشود و اين تقاضا با اظهارات خود اداره اوقاف مى‌باشد گفته‌اند مراجع تقليد اجازه دهند تا زمين واگذار شود. جهت رفع ابهام و اطلاع بيشتر فتوكپى استشهادى كه حدود سه سال قبل به وسيلۀ عده‌اى از مؤمنين و مطلعين زمان تنظيم شده كه به ضميمۀ همين ورقه به حضورتان ارسال مى‌شود در ضمن زمين با مشخصات مندرجه در ورقه به كلى عوض شده مثلاً در حال حاضر زمين در وسط شهر قرار دارد و ابداً قبرستان در اطرافش وجود ندارد.

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8237] 4395

بسمه تعالى

مسجدى است كه احتياج مبرم به‌توسعه دارد. دو باب مغازه دارد كه مجموعاً ده متر مربع است و درآمد مغازه‌ها كم است اجازه مى‌دهيد آن‌ها را جزو مسجد قرار دهيم.

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8238] 4396

بسمه تعالى 16 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله العالى

پس از سلام گرم و اداى احترام، اميد است خداوند متعال حضرت‌عالى را براى عظمت اسلام و مسلمين، حفظ و سايۀ شريفتان را از سر مسلمين كم نفرمايد.

بارى عارضيم كه در شهر علويجۀ اصفهان، توسط قدما مكان‌هاى كوچكى با ساختمان غير مناسب گلى اختصاص به مسجد داده شده كه در حال حاضر به صورت متروكه درآمده و بعضى از آن‌ها نيز مخروبه شده است. و نگهدارى آن‌ها به عنوان مسجد و يك محل محترم مشكل است. ضمناً در بعضى نقاط، اين مساجد به فاصله حدود ده تا بيست مترى هم قرار داشته كه با وجود مساجد بزرگ و تكايا، به طور كلى مورد استفاده قرار نمى‌گيرند. شهردارى علويجه كسب مجوز نموده كه آيا در بعضى محل‌هاى شهر؛ براى سهولت در امر رفت و آمد، مى‌توان با برداشتن ديوارهاى مخروبه و تسطيح آن‌ها معبر را گسترش داد يا خير؟ و آيا مى‌توان بعضى مساجد نامتناسب را به يك محل عمومى ديگر اختصاص داد يا خير؟ و تغيير به چه نوع محلى ممكن است؟ در پايان از مراحم و راهنمايى شما بسيار سپاس‌گزاريم.

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8239] 4397

بسمه تعالى

پيشگاه مقدس رهبر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، پس از عرض سلام، عرضه مى‌دارد:

مسجد اعظم امام خمينى كه داراى چندين اتاق نماز جماعت است. و در حدود يك‌صد و پنجاه سال است كه اين مسجد ساخته شده است. داراى چندين امام جماعت بوده كه فعلاً منحصر به دو امام گرديده است. دو اتاق آن را به جاى اداى نماز تبديل به كتابخانه و محل نگهدارى كودكان كرده‌اند و حصيرهايى كه سال‌ها روى آن نماز خوانده مى‌شده به آتش كشيده شد و به جاى حصير، ميز و صندلى در آن قرار داده شده و در مسجد كتاب خريد و فروش مى‌شود. آيا جايز است كه محل نماز، مركز خريد و فروش كتاب گرديده و از حال مسجدى خارج شود. و رفته رفته ساير اتاق‌هاى ديگر مسجد هم تبديل به چيزهاى ديگر گردد. در حالى‌كه بروجرد داراى

اتاق‌هاى خالى و متعدد است كه براى اين موضوع كاملاً موقعيت دارد.استدعا مى‌شود در اين مورد رسيدگى فرماييد.

بسمه تعالى، تغيير مسجد جايز نيست.

[سؤال 8240] 4398

بسمه تعالى

1. در يك بلندى از قديم حسينيه‌اى ساخته شده و اقامۀ عزا در موسم سرما مستلزم عسر و حرج است و در تابستان به خاطر بلندى، افراد سال‌خورده از فيض مجلس محروم مى‌مانند. آيا مى‌توان آن حسينيه را خراب كرده و در عوض حسينيه‌اى در وسط قريه كه اين محاذير را نداشته باشد ساخت؟

بسمه تعالى، خراب كردن حسينيه جايز نيست.

2. زمينى را از متولى وقف عام، به مدت صد سال اجاره نموده، در آن مكان ساختمانى به نام مسجد بنا كرده‌اند؛ آيا حكم مسجد را دارد يا نه.

بسمه تعالى، حكم مسجد را ندارد.

[سؤال 8241] 4399

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع عالى‌قدر شيعه آيت الله العظمى آقاى خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مبارك عالى مى‌رسانيم: اين فدويان ساكنين قريۀ شيعان مبنى بر اين‌كه محلى داريم كه فعلاً برقرار و به نام حسينيه است. ولى جايگاه نخل مى‌باشد و هيچگونه استفادۀ ديگرى از اين محل نمى‌شود. چنانچه اجازه فرماييد آن را تغيير داده و براى نهارخورى مسجد قريه در مواقع ختم و ساير كارها ساخته شود و از آن استفاده فرمايند؛ چون محل فوق بلا منافع مى‌باشد و براى استفاده عمومى مورد لزوم است. امر، امر مبارك است.

بسمه تعالى، تغيير حسينيه جايز نيست، ولى تعمير آن و نهار خوردن در آن، اگر مزاحم با مراسمى كه بايد در حسينيه انجام شود نيست، مانع ندارد.

[سؤال 8242] 4400

بسمه تعالى 7 / 9 / 1358

رهبر عالى‌قدر اسلام، حضرت آيت الله العظمى نايب الامام خمينى، دامت بركاته

محترماً؛ معروض مى‌دارد: دو برادر زمينى داشتند كه به صورت خانه درآمده. يكى از آن‌ها سهم خود را وقف كرده و ديگرى سهم خود را فروخته است. شخص خريدار در نصف خانه خود زندگى مى‌كند و نصف خانه موقوفه هم در اختيار زوار تهى‌دست گذاشته شده كه براى ديگرى ايجاد زحمت مى‌شود. آيا زمين مذكور را مى‌شود با مكان ديگرى تعويض كرد كه براى آن شخص با آمدن افراد تهى‌دست ايجاد ناراحتى نشود؟ آيا اجازه مى‌فرماييد كه زمين مزبور تعويض گردد؟

خداوند بر عمر و سلامت و عزت آن رهبر عظيم و مرجع تقليد شيعيان جهان بيفزايد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، تبديل وقف جايز نيست.

[سؤال 8243] 4401

بسمه تعالى 27 شوال 1399 ق

محضر مقدس مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب اسلامى حضرت آيت الله العظمى خمينى، محترماً؛ به عرض عالى مى‌رساند:

شخصى زمينى جهت مسجد داده و نقشۀ مسجد پياده شده و ديوارهاى شبستان مقدارى بالا آمده و قبل از رسيدن به سقف، نقشه عوض شده و چون شبستان تا لب خيابان بود، در نقشه دوم مقدارى عقب‌نشينى كرده؛ در نتيجه مقدارى از شبستان چند مغازه شده و بالاى آن‌ها كتابخانه شده است. آيا بودن مغازه‌ها و كتابخانه چه صورت دارد؟ ضمناً خيابان فعلاً ده مترى مى‌باشد و به نظر شهردارى بنا هست بيست مترى شود، ولى فعلاً شهردارى اقدام به آن نمى‌كند.

بسمه تعالى، اگر زمين تحويل مسجد داده شده، تغيير جايز نيست.

[سؤال 8244] 4402

بسمه تعالى

سرور محترم حضرت امام خمينى

محترماً؛ پس از عرض سلام و دست بوسى، به اطلاع مى‌رساند:

جهت كتابخانه و قرائت قرآن و بحث و گفت‌وگوى دينى مقدارى از محل زمين مسجد امام محمد تقى (جواد الائمه) عليه‌السلام واقع در خرمشهر، خيابان ناصرخسرو بدون اجازه ساخته شده است. حتى يك حوض هم داشته كه البته مورد لزوم نبود و هميشه آب كثيف در آن بود كه خراب شد و به نحو احسن دست‌شويى ساخته شد. اما بعضى‌ها ايراد گرفتند كه ساختن كتابخانه از زمين مسجد درست نيست و خلاصه بلاتكليف مانده. خواهشمند است دستور فرماييد نماينده شما در خرمشهر از محل بازديد و اجازه آن را هر طور صلاح مى‌داند بدهد.

بسمه تعالى، اگر مغاير با جهت وقف بوده جايز نبوده است.

[سؤال 8245] 4403

بسمه تعالى

حضور محترم زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، بعد التحية والثناء

شخصى مسجدى را تجديد بنا كرد و در بناى جديد مقدارى از قسمت داخلى بناى قبل را از ساختمان جديد بيرون انداخت و جزو حياط مسجد شد. بنده چند بار به ايشان تذكر دادم، ولى ايشان با بى‌اعتنايى و حرف‌هاى توهين‌آميز، كار خودش را ادامه داد. لطفاً مرقوم فرماييد: تكليف ما نسبت به آن تكّه زمين كه از مسجد خارج شده، چيست؟ آيا لازم است آن را داخل در ساختمان كنيم؟

بسمه تعالى، اگر در حين وقف حياط مسجد را هم به عنوان مسجديت وقف نموده‌اند، لازم نيست قسمتى كه جزء حياط شده است را برگردانند و الاّ آن مقدار را بايد به حال اول برگردانند.

[سؤال 8246] 4404

بسمه تعالى

ارواحنا لك الفداء، با كمال اختصار: در قم خيابانى است به نام خيابان فرهنگ و در اين خيابان مسجدى است به نام مسجد فرهنگ كه در حدود هشت سال است كه بانى و واقف، اين مسجد را به موقوف عليهم واگذار نموده و اين مسجد وسايل تطهير و وضوخانه ندارد. در صورتى كه اهالى اين محل نياز شديد به وسايل تطهير و وضوخانه دارند و گاهى اشخاصى نيكوكار قدم پيش نهاده‌اند كه وسايل تطهير و وضوخانه و جايگاهى براى خادم بسازند، ولى بانى و واقف مانع اين كارهاى خير شده. آيا اهالى مى‌توانند بدون اجازه و موافقت بانى در گوشۀ صحن مسجد كه جزو مسجد نيست وضوخانه بسازند يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8247] 4405

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض عالى مى‌رسد:

مقدارى زمين كشاورزى در جوار امامزاده وقف شده است. واقف دستور داده، منافع زمين در امامزاده مصرف روضه‌خوانى شود. حدود پانزده سال است به علت خشك شدن قنات؛ زمين مذكور از منافع افتاده و باير شده و در حال حاضر، ضرورت دارد حياط و صحن امامزاده شود. قبل از سؤال از حكمش، دو نفر شهيد در زمين مذكور دفن نمودند؛ آيا جايز است صحن امامزاده شود يا حكم ديگر دارد يا مى‌توانند اشخاصى اجاره كنند و حياط امامزاده قرار دهند يا زمينى به عوض زمين مذكور در جاى ديگر خريدارى كرده و وقف نمايند؟ حكمش را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تبديل و تغيير وقف جايز نيست، ولى اجاره دادن زمين

موقوفه با مراعات جهت و مصلحت وقف، به منظور صرف مال الاجارۀ وقف، مانع ندارد.

[سؤال 8248] 4406

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى قم، مدّ ظله العالى، با درود به روان پاك شهداى انقلاب اسلامى و سلام به رزمندگان دلير اسلام و دعاى طول عمر براى اميد مستضعفان جهان، امام خمينى

ما عده‌اى از مؤمنين و خادمان به اهل بيت عصمت و طهارت صلى‌الله‌عليه‌و‌آله كه از اعضاى هيأت عزاداران حسينى شوشتر مى‌باشيم. به علت كمبود مكان، به يك قطعه زمين جهت ساختن سالنى براى مراسم عزادارى احتياج داريم. در اين خصوص زمينى در نظر گرفته شده كه قبلاً جزء قبرستان بوده. به علت تراكم جمعيت در شوشتر، مردم اطراف آن را خانه ساخته‌اند، ولى در زمين مذكور، ميتى دفن نشده است. ضمناً مدارك و رضايت‌نامه‌هاى مالكين آن قطعه زمين جهت تبديل به حسينيه موجود است. خواهشمند است نظر آن‌جناب را در اين مورد اعلام فرموده تا از نظر شرعى قضيه روشن شود.

بسمه تعالى، چنانچه وقف بودن آن قطعه زمين از قبرستان محرز نباشد، مانع ندارد.

[سؤال 8249] 4407

بسمه تعالى 1 / 3 / 1359

محضر مبارك امام امت، حضرت آيت الله العظمى خمينى

توقيراً؛ به استحضار عالى مى‌رساند: چندى قبل كه شرفياب حضور شدم، به عرض رساندم كه اراضى موقوفات محدودۀ شهرها را وزارت مسكن و شهرسازى به استناد تصميم مورخ 20 / 10 / 1358 كميسيون شمارۀ سه شوراى انقلاب جمهورى

اسلامى ايران، اراضى موات تلقى و از دخالت متولّيان و نظّار و سازمان اوقاف جلوگيرى و نسبت به تصرف و واگذارى يا فروش آن به اشخاص، اقدام مى‌نمايد كه فرموديد: «موقوفات را شامل نمى‌شود» و اوامرى در اين خصوص نيز به مسئولين دفتر صادر فرموديد. اين‌جانب نيز مراتب را به استحضار جناب آقاى بنى صدر رساندم و تقاضا كردم نسبت به مستثنا نمودن اراضى موقوفات كه لايحۀ آن تقديم شوراى انقلاب جمهورى اسلامى شده است، به منظور جلوگيرى از تضييع حقوق موقوفات، اقدام عاجلى معمول فرمايند؛ چون تا كنون نسبت به لايحۀ پيشنهادى سازمان اوقاف تصميمى اتخاذ نشده، لذا با عرض مراتب فوق و تقديم فتوكپى مدارك ذيل:

فتوكپى قانون لغو مالكيت اراضى موات شهرى و كيفيت عمران آن؛

فتوكپى آيين نامۀ لغو اراضى موات شهرى و كيفيت عمران آن؛

فتوكپى استعلاميۀ وزارت مسكن و شهرسازى از شوراى انقلاب جمهورى اسلامى ايران؛

فتوكپى نامۀ شمارۀ 1485 مورخ 20 / 10 / 1358 دبير شوراى انقلاب جمهورى اسلامى ايران؛

فتوكپى لايحۀ پيشنهادى شمارۀ 9093 / 100 مورخ 12 / 10 / 1358 سازمان اوقاف به شوراى انقلاب جمهورى اسلامى ايران؛

فتوكپى استفتا از محضر امام و فتواى معظّم له در پاسخ آن؛

تقاضا دارد در صورت اقتضا، نظر مبارك را در جهت مستثنا نمودن اراضى موقوفه از لايحۀ قانون اراضى موات، امر به ابلاغ فرمايند.

سرپرست سازمان اوقاف: حبيب‌الله عسكراولادى

بسمه تعالى، زمين‌هاى موقوفه بايد به حال وقفيت باقى و عمل به وقف شود.

[سؤال 8250] 4408

بسمه تعالى 1 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى له الفداء، پس از تقديم سلام و تحيات وافره؛ اميدوارم سايۀ مبارك آن حضرت بر سر مستضعفان جهان مستدام باشد.

غرض از تصديع اين‌كه اهالى يكى از مناطق چالوس تصميم گرفته‌اند بناى فعلى مسجدشان را به عللى تغيير بدهند و چون به جهاتى ساختن شبستان در محل كنونى مشكل است؛ آيا مجازند زمين مجاور را شبستان و از مكان قبلى به عنوان حياط استفاده كنند؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ ولى احكام مسجد بر آن مترتّب است.

[سؤال 8251] 4409

بسمه تعالى 21 / 12 / 1361

سخن به نام ياد دهنده سخن آغاز مى‌شود. سلام به پيشگاه با عظمت اعلى‌حضرت، ولى عصر امام زمان عليه‌السلام و درود به نايب بر حقش خمينى روح خدا و سلام بر همۀ شهيدان و صديقين و صالحين و همۀ خدمتگزاران واقعى به جمهورى اسلامى ايران.

بدين‌وسيله متذكر مى‌شويم كه شوراى هميارى محلۀ كهران از شهر اصفهان دچار مشكلى شده است كه حل اين مشكل به عهدۀ شما پاسخ‌گويان در كنار رهبر عزيزمان مى‌باشد. در حال حاضر شوراى هميارى كهران جهت تشكيل مجالس خود براى پاسخ‌گويى و خدمت به مردم آن محدوده، مكان خاصى در نظر ندارد و قبلاً هم در مسجد محل جلسات شورا تشكيل مى‌شده است؛ ولى هم اكنون كه اعضاى شوراى جديد به رأى دلخواه مردم تعهد مسئوليت نموده‌اند، جايى براى تشكيل جلسات شوراى خود ندارند و افرادى اين مسأله را پيش مى‌آورند كه مسجد براى چنين

كارهايى جايز نيست و ما با سؤالات و پرسش‌هايى كه از آقايان اهل علم و امام جماعت آن مسجد نموده‌ايم، اين مورد را جايز نمى‌دانند و ما نيز اجباراً به خاطر اين‌كه هيچ‌گونه مكان خاصى نداريم در نظر داريم قسمتى از شبستان مسجد را كه در حال حاضر هيچ‌گونه استفاده‌اى از آن نمى‌شود به شورا اختصاص دهيم. حال خواهشمنديم در اين بابت راه حلى از لحاظ شرعى ارائه دهيد و بنا بر فتواى امام در اين باره اين شورا را راهنمايى فرماييد تا تكليف خود را بدانند كه آيا مى‌توانند چنين كارى را انجام دهند يا نه؟ با كمال تشكر؛ موفقيت شما را آرزو داريم.

بسمه تعالى، اختصاص دادن قسمتى از مسجد به امور شورا جايز نيست.

[سؤال 8252] 4247

2. صحن مسجدى است مشكوك، كه آيا واقف آن صحن را هم جزء مسجد قرار داده يا حسينيه؟ آيا مى‌توان در آن صحن مستراح ساخت؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8253] 4410

بسمه تعالى 9 / 5 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه كه زير مسجد سابق را خراب كرده و مى‌خواهد در جاى آن، مسجد نو بسازد. آيا جايز مى‌باشد مقدارى از زيربناى موقوفه را كه خود مسجد بوده كتابخانه و چايخانه كرد و مقدارى ديگر را داخل معبر عمومى نموده، بدون اين‌كه معبر، كوچك‌ترين احتياجى به بسط و توسعه داشته باشد؟

متمنّى است عنايت فرموده و جوابى قاطع جهت اين مسأله شرعيه مرقوم بفرماييد. اجركم عندالله و عندالرسول

بسمه تعالى، زمين مسجد را نمى‌شود از مسجد خارج نمود و يا آن‌كه نحوۀ وقف آن را تغيير داد.

[سؤال 8254] 4411

بسمه تعالى 1 / 7 / 1361

دفتر امام خمينى

در تاريخ 1 / 2 / 1361 تلگرافى راجع به منضم نمودن كاروان‌سرايى كه در ملكيت شهردارى است، استفتا به عمل آمده است كه حضرت امام بزرگوار در ذيل آن فرموده‌اند: «كاروان‌سرا را جزو قبرستان نكنيد» كه فتوكپى تلگراف مزبور و فتواى امام امت كه در ذيل آن توشيح شده است، به پيوست ارسال مى‌شود.

توضيحاً به عرض مى‌رساند: كاروان‌سراى مزبور از كاروان‌سراهاى موقوفه نبوده و محلى است كه پنجاه سال قبل براى جزامى‌ها از طرف شهردارى بوشهر تملك شده و به ثبت شهردارى رسيده است، ولى اكنون براى توسعۀ قبرستان شديداً مورد نياز مى‌باشد. على‌هذا خواهشمند است با توجه به اين‌كه كاروان‌سراى مزبور موقوفه نبوده و در حال حاضر، مخروبۀ متروكه‌اى است كه به كلى قابل استفاده نبوده و مسلوب المنفعه رو به خرابى و انهدام است، فتواى شرعى را با جهات معروضه اعلام فرمايند، فتوكپى سند مالكيت پلاك مورد بحث جهت مطالعه تقديم مى‌شود. والسلام

بسمه تعالى، سند ثبتى يا غير ثبتى ميزان نيست، اگر كاروان‌سرا وقف است، تغيير وقف و تبديل آن به گورستان جايز نيست، و چنانچه وقف بودن آن محرز نباشد و بر حسب ظاهر شرع، ملك شمرده مى‌شود؛ اختيار آن با مالك است و اگر ملك دولت باشد، با مراعات مصلحت مى‌تواند آن را تغيير دهد.

[سؤال 8255] 4412

بسمه تعالى 8 / 12 / 1361

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله بركات وجوده، با عرض سلام، خواهشمند است پاسخ مسأله شرعيه ذيل را

مرقوم فرماييد كه محل حاجت است.

قطعه زمينى است وقف شرعى شده كه درآمد آن بعد از وضع يك خمس براى متولى و يك عشر براى ناظر تنصيف شود. نصف آن، الى‌الابد صرف سوگوارى و عزادارى ابا عبدالله الحسين - ارواحنا فداه - و ائمه هدى گردد و نصف ديگر آن بر وجوه برّيه كه مصاديق آن هم تعيين شده. حالا آيا جايز است زمين را حسينيه قرار دهند و ساختمان احداث نمايند و الى‌الابد زمين و ساختمان بدون اجاره‌بها حسينيه باشد يا خير؟ ادام الله ظلّكم على رؤوس المسلمين

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد برطبق وقف عمل شود.

[سؤال 8256] 4413

بسمه تعالى 10 / 10 / 1358

با كمال احترام جهاد سازندگى گوگان از آذربايجان شرقى در ادامۀ راهسازى و تعريض جاده قشلاق - گوگان مجبور به استفاده از زمين موات كه موقوفه مى‌باشد، شده است. يادآور مى‌شويم كه حدود زمينى كه در حريم جاده قرار مى‌گيرد، به عرض يك متر و به طول سيصد متر مى‌باشد. خواهشمند است تكليف شرعى آن را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر زمين موات بالاصل باشد، وقف آن باطل است و استفاده از آن در راهسازى مانع ندارد، ولى چنانچه از موات بالاصل نباشد و به نحو صحيح وقف شده، جايز نيست آن را جاده نمايند.

[سؤال 8257] 4414

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

مسئول محترم دفتر استفتائات امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام، دو سؤال را براى اين دفتر روشن نماييد.

1. مقدارى زمين مخروبه كه به گفتۀ اهالى روستا، جزو حسينيه مى‌باشد و با

درنظرگرفتن رشد شهرسازى و راه‌سازى، گوشه‌اى از اين زمين مذكور محل عبورومرور وسيلۀ نقليه را گرفته است. آيا مى‌شود يك مقدار خيلى كمى از آن زمين را خراب كرده، جهت رفت و آمد، به جاده - كه واقعاً مورد لزوم اين روستا مى‌باشد - اضافه كرد يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. غسال‌خانه‌اى در همان روستا وجود دارد كه هم كوچك و هم در محل بسيار بدى قرار گرفته است. آيا مى‌شود آن‌جا را فروخت و يك غسال‌خانۀ بهتر و بزرگ‌تر، در جاى مناسب‌تر ساخت يا نه؟

بسمه تعالى، غسال‌خانه قابل فروش نيست.

[سؤال 8258] 4415

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر شيعه و رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به شرف عرض مى‌رساند: در رژيم گذشته وزارت اصلاحات ارضى (تعاون و امور روستاها) املاك موقوفه را بدون موافقت متولى انتقال قطعى به خود داده است و مدعى مالكيت آن است. مستدعى است حكم الله را بيان فرمايند كه: آيا اين‌گونه نقل و انتقالات سلب مالكيت از موقوفات مى‌نمايد و موقوفه را از صورت وقف خارج مى‌سازد يا خير؟

بسمه تعالى، موقوفه به صورت خود باقى است و بايد زير نظر متولى شرعى عوايد آن در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8259] 4416

بسمه تعالى 24 / 9 / 1358

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر امام خمينى، دام عزّه العالى

پس از سلام و درود بى‌پايان، مسأله‌اى راجع به مساجد پيش آمده كه خواستم

نظريه جناب‌عالى را مستحضر شوم. در محل مسكونى ما دو عدد مسجد وجود دارد كه امام جماعت آن مساجد فقط با خواندن نماز در سه وقت موافقت دارند و ديگر برنامه‌هاى مذهبى از قبيل كتابخانه، مجلس سوگوارى امام حسين، شوراهاى محلى، مجالس سخنرانى در مورد انقلاب اسلامى با دعوت از گويندگان مسئول و متعهد و مبارز موافقت ندارند و با قيد اين‌كه مسجد فقط جهت نماز است و شايد در اثر اين كارها به مسجد خسارت وارد آيد، اجازه نمى‌دهند. تقاضامندم جهت روشن شدن اذهان عمومى نظريه خودتان را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، تغيير مسجد به كتابخانه و كارهايى كه منافى با شؤون مسجد يا مزاحمت نمازگزاران باشد جايز نيست و در غير اين امور اشكال ندارد.

[سؤال 8260] 4417

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر جهان تشيع، حضرت نايب الامام، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، خواهشمندم نظر مبارك را در مورد مسأله‌هاى زير بيان فرماييد:

1. كنار حسينيه زمينى است كه وقف كردند از درآمد آن براى حسينيه خرج شود. آيا براى وسعت حسينيه، مى‌توان اين زمين را داخل در حسينيه نمود؟ اگر مى‌شود، با چه شرايطى؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد به هر نحو وقف شده، به همان نحو عمل شود.

2. آيا پوشش وجه و كفّين بر زن واجب است يا نه؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

3. آيا نظر كردن مرد نامحرم به وجه و كفين زن جايز است؟

بسمه تعالى، بدون ريبه مانع ندارد.

4. آيا نظر كردن مرد به تصوير زن در تلويزيون جايز است؟ (البته زن بى‌حجاب)

بسمه تعالى، حكم عكس دارد.

5. آيا شهريه‌اى كه طلاب مى‌گيرند، خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

6. مسافرى كه قصد كرده ده روز در مكانى بماند، اگر در ميان ده روز يا بعد از آن بخواهد كمتر از چهار فرسخ از آن مكان خارج شود، نمازش در آن مكان دوم، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تمام است.

7. گوش كردن به آهنگ‌هايى كه اكنون در راديو و تلويزيون وجود دارد، چه صورت دارد؟ (در سرود يا غيره) و اگر كسى شك كند موسيقى هست يا نه، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، موسيقى حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد.

8. آيا كتابى كه خريده شده و هنوز مورد استفاده قرار نگرفته، پس از يك‌سال خمس دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر عرفاً از مؤونه باشد، خمس ندارد.

[سؤال 8261] 4418

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العالى

به عرض محترم مى‌رساند: خيابانى در شهرستان بندرعباس احداث شده كه در مسير خيابان، حسينيه واقع است؛ چون براى عبور و مرور مردم و وسايل نقليه به اين خيابان نياز است، چنانچه اجازه بفرماييد، اين حسينيه را خراب كنند و به جاى آن، نزديك همان محل حسينيۀ ديگرى به نحو احسن و اكمل بنا شود. منتظر دستور آن مرجع عالى‌قدر مى‌باشيم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخريب حسينيه جايز نيست.

[سؤال 8262] 4419

بسمه تعالى

در كنار حمام عمومى تودشك، مسجد كوچكى مى‌باشد كه از قديم الايام مردم بعد از خارج شدن از حمام، در آن نماز مى‌خواندند و بعضى از همسايه‌ها نيز در اين

مسجد نماز مى‌خواندند. فعلاً اين حمام مخروبه را مردم رها، و حمام جديدى در جاى ديگر ساخته‌اند و بعضى از مؤمنين اين مسجد را خراب كرده‌اند كه دوباره بسازند و مى‌گويند: چون راه عمومى‌اى كه مردم از آن استفاده مى‌كنند، تنگ است مى‌خواهيم چند مترى از اين مسجد را داخل كوچۀ عمومى كنيم و از طرف ديگر معادل آن به مسجد اضافه نماييم. آيا اين اجازه را داريم يا نه؟ و در صورتى كه منوط به اجازۀ حاكم شرع باشد، استدعا داريم اجازه بفرماييد تا كوچۀ عمومى تعريض شود و براى توسعه مسجد زمين از طرف مقابل اضافه شود.

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8263] 4420

بسمه تعالى 3 / 9 / 1359

محضر رهبر عظيم الشأن انقلاب، آيت الله العظمى، الامام المجاهد، خمينى كبير، مدّ ظله العالى

در نقشۀ جامع شهرستان خوى، در خيابان‌كشى كوچۀ صابونچى، در تعريض كوچه از طرف شمال، حياط مردم و دو مسجد در مسير تخريب واقع شده، و اگر از طرف قبله تخريب گردد، ساختمان‌هاى اهالى در مسير واقع شده كه ناراحتى‌هاى ايشان زياد مى‌شود و براى شهردارى مخارج سنگين دارد؛ لذا نظر مبارك دربارۀ تخريب مسجد و تكليف شوراى شهر در اين باره چيست؟ بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تخريب مسجد جايز نيست.

[سؤال 8264] 4421

بسمه تعالى

بيان فرماييد كه هرگاه كسى مسجدى در محلى روى خانه‌اى بسازد و آن مسجد خراب شود و مقدارى از ديوارهاى آن باقى باشد و مفيد نباشد؛ آيا مى‌شود خاك ديوارهاى آن را به‌جاى پاكيزه‌اى بريزند و تحت آن مسجد را كه پشت بام خانه ديگرى

است و وقف نيست راهرو براى مردم عابر قرار بدهند يا خير؟

بسمه تعالى، بردن خاك مسجد به محل ديگر اگر به مصلحت مسجد و براى تعمير آن باشد، مانع ندارد؛ ولى تبديل مسجد به راهرو براى عابرين جايز نيست.

[سؤال 8265] 4422

بسمه تعالى 29 / 3 / 1361

دفتر امام خمينى

احتراماً؛ پيرو تلگراف شمارۀ 1903 در تاريخ 18 / 3 / 1361 در مسير بلوار شهر دو گنبدان گورستان قديمى كوچكى واقع شده كه مسير خيابان ياد شده غير قابل تغيير مى‌باشد؛ خواهشمند است كه در اين مورد شهردارى را راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نباشد و موجب نبش قبر يا هتك قبور مؤمنين نشود مانع ندارد.

[سؤال 8266] 4423

بسمه تعالى 14 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى

محترماً؛ اين‌جانبان هيأت امناى مسجد جامع ده كراكوه فومن به عرض عالى مى‌رسانند: چون ساختمان مسجد جامع محراب‌دار مذكور در حال ريزش و خراب شدن است و ديوار ساختمان گلى مى‌باشد و قابل تعمير و درست كردن نيست، ما اهالى تصميم گرفته‌ايم كه يك مسجد تازه و جداگانه احداث نماييم. هزينۀ ساختمان نيز به وسيله اهالى تأمين شده است. چون ساختمان مسجد كهنه بايد پاشيده شود و احداث ساختمان جديد حدود دو سال به طول مى‌انجامد، ما اهالى طى دو سال جهت مجالس و ترحيم و دعا و دهه ماه‌هاى شريف و ماه مبارك رمضان مساجد نزديكى در محل مجاور نداريم و فاصله مساجد ديگر به مسجد اهالى ما حدوداً به طول پنج

كيلومتر مى‌باشد كه رفت و آمد هر روز براى خواهران و برادران مشكلاتى ايجاد مى‌كند. لذا ما اهالى تصميم گرفته‌ايم در مجاور زمين همين مسجد، در زمينى غير از محدوده قبرستان جداگانه مسجد احداث كنيم و تا اتمام ساختمان جديد از همين مسجد سابق و نيمه‌خراب استفاده نماييم. لازم به تذكر است كه مسجد سابق در وسط قبرستان قرار گرفته است. از آن امام عالى‌قدر انتظار داريم رهنمود و دستورالعمل و فتواى خود را در مورد اين‌كه مسجد فرسوده را پاشيده و در زمين غير قبرستان مسجد تازه احداث نماييم بيان كنند.

بسمه تعالى، خراب كردن مسجد قديمى جايز نيست و احداث مسجد جديد مانع ندارد.

[سؤال 8267] 4424

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً معروض مى‌دارد: زمينى را كه وقف قبرستان بوده و ساليان متمادى است كه مرده در آن دفن نمى‌شود آيا مى‌توان اين زمين را براى برگزارى نماز جمعه استفاده كرد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 8268] 4425

بسمه تعالى 28 / 10 / 1365

محضر مبارك حضرت امام مدّ ظله العالى

قريه‌اى بوده كه مثلاً در دويست سال پيش وقف بر حضرت رضا عليه‌السلام شده است. در محدودۀ متعلقۀ به اين قريه همان‌طور كه زمين‌هاى زراعتى، آبى‌زار، و ديم‌زار وجود داشته، زمين‌هايى هم وجود داشته كه به علّت تپه ماهور بودن يا سنگلاخ بودن هيچ‌گاه زراعت نشده، ولى محل چرانيدن گاو و گوسفند اهالى قريه و حريم قريه

شمرده مى‌شده است. اكنون اين قريه سال‌هاست كه به تدريج جزء شهر شده و قسمت عمدۀ زمين‌هاى آن زير بنا رفته است، مستدعى است بيان فرمايند: اولاً، وقف قريه، وقف حريم آن نيز هست يا خير؟ ثانياً، با توجّه به اين‌كه قريه از بين رفته است، همان طور كه آنچه از قريه در زمان وقف، ملك بوده و وقف شده و به وقفيت باقى است، آيا حريم آن هم كه به تبع وقف شده به وقفيت باقى است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در متن وقف‌نامه قريه وقف شده است، حريم قريه نيز جزء آن است و به همان وقفيت باقى است.

[سؤال 8269] 4426

بسمه تعالى شانزدهم شعبان 1402 ق

محضر محترم آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، بعد التحية والسلام

معروض آن‌كه دو خانه (مسافرخانه) در كنار مسجد روستايى قرار دارد: يكى «حيوان خانه» يكى «آدم خانه»؛ و از اين دو هيچ استفاده نمى‌شود؛ آيا اجازه مى‌فرماييد كه تخريب شود و جزء مسجد قرار گيرد؟ والسلام عليكم

بسمه تعالى، منزل‌خانه اگر وقف براى مسافرين يا فقرا يا جهت ديگرى شده، تغيير وقف جايز نيست و نمى‌شود آن را جزو مسجد نمود.

[سؤال 8270] 4427

بسمه تعالى 5 / 9 / 1361

در بهشتى شهر، تحت نظارت شهردارى، در محل حمام قديمى و مخروبۀ شهر، حمامى ساخته شد و فعلاً تحت نظر شهردارى در حال بهره‌بردارى است. مسأله از اين قرار است كه سه دانگ از زمين زيربناى حمام، موقوفۀ تكيه مى‌باشد و سه دانگ ديگر آن موروثى است، كه صاحبان آن قبل از انقلاب و ايجاد شهردارى در زمان احداث حمام جديد آن را به تكيه بخشيده‌اند و نامۀ كتبى آن فعلاً در دست نيست و مفقود شده است، اما خودشان به اين مسأله اقرار دارند. حالا ادعاى اين سه دانگ

موروثى را نموده‌اند تكليف شرعى ما چيست؟

بسمه تعالى، اگر شرعاً ثابت است كه وقف كرده‌اند و تحويل جهت وقف داده شده، حق برگشت ندارند.

[سؤال 8271] 4428

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با اهداى سلام

1. مسجدى است در يك ريه كه طول آن نسبت به پهناى آن زياد و در سمت شمال كه طول آن هست، كوچۀ باريك مخصوص چند خانوار است. اگر اجازه فرماييد در تجديد بنا شدن اين مسجد مى‌خواهند از طول آن مسجد مقدارى براى عبور آن عده گذاشته و در جنب ديگر آن از زمين خودشان همان مقدار يا بيشتر جزو زمين مسجد نمايند: اجازه مى‌فرماييد يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. زيدى از ده فرسخى محلش عيال گرفته، و به شهرى آورده كه با وطن اصلى زوج، بيش از هشت فرسخ فاصله دارد. آن خانم موقع آمدن به وطن اصلى پدرى و به وطن اوليۀ زوج، نماز و روزه‌اش چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، در وطن اصلى، نمازش تمام و روزه‌اش صحيح است، مگر آن‌كه اعراض كرده باشد و در وطن شوهر حكم مسافر دارد، مگر آن‌كه قصد توطّن كرده باشد.

3. با صيغۀ انقطاعى چند ساعت و يا چند روز با دختر 2 ساله با مادر آن دختر محرميتى حاصل مى‌شود كه نتوان آن مادر را ازدواج كرد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر با شرايط عقد شده با مادر معقوده محرميت حاصل مى‌شود هر چند مدت كم باشد.

4. اثبات عقد دائم يا انقطاعى به شهادت چه افراد با نبودن مدرك رسمى حاصل مى‌گردد؟

بسمه تعالى، شرايط ساير موارد شهادت را دارد و عقد محكوم به دوام است مگر آن‌كه به وجه شرعى انقطاع ثابت شود.

5. بلاد كبيره در ايران كدام شهر است، شايع است كه حد ترخص را در آن از درب خانه معيّن فرموده‌ايد، صحيح است يا نه؟ متمنى است فتواى مبارك را مرقوم و به مهر شريف ممهور فرماييد.

بسمه تعالى، تهران از بلاد كبيره است و مبدأ مسافت در آن منزل است و حد ترخّص ندارد ولى در محلّه بايد احتياط مراعات شود.

[سؤال 8272] 4429

بسمه تعالى 3 / 4 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى، الامام خمينى، دامت بركاته، لطفاً به سؤالات زير جواب مرحمت فرماييد:

1. چون كه وقف اولاديست كه در وقف‌نامه مشروط است به اين‌كه تا يكى از طبقه اعلا باشد براى طبقه بعد سهمى نيست و در خارج آنچه عمل شده است در زمان طاغوت مقدارى از زمين‌هاى وقف مزبور به اشخاص از اولاد داده شده است كه خانه براى خود تهيه كنند، آيا متصرّفين مى‌توانند ملك مزبور را بفروشند و تصرّف مالكانه كنند، يا اين‌كه بايد اجاره زمين مزبور را به چند نفر معدود كه بعضى از آن‌ها از جمله ثروتمندان و اعيان مى‌باشند بپردازند؟ جواب مورد حاجت است، خواهشمنديم جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، بايد در موقوفه بر طبق وقف واقف عمل شود اگر چه موقوف عليهم غنى باشند.

[سؤال 8273]

2. در آخر جلد سيزدهم بحار الانوار مرحوم مجلسى رحمه‌الله در توقيعات ولىّ عصر عجل‌الله تعالى فرجه الشريف آمده است: هر كدام از اولاد كه بخواهند مى‌توانند مقدارى از ملك وقف را تصرّف مالكانه كنند و بفروشند توقيع مبارك را براى شخصى از اهل علم دينى نشان دادم ايشان گفتند نظير اين توقيع در توقيعات ولى عصر در آخر احتجاج مرحوم طبرسى رحمه‌الله همچنين روايتى مى‌باشد - آيا اجازه مى‌فرماييد در وقفى

كه چندين نسل گذشته است و متجاوز از دويست سال است كه وقف‌نامه نوشته شده است ملك وقف اولاد را ولو مرتزق نيستند و نصيبى ندارد چون كه طبقات بالاتر موجودند اولاد واقف تصرّف مالكانه كنند بفروشند و ديگران بخرند يا خير؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل وقف جايز نيست و بايد در آن بر طبق مقررات وقف عمل نمايند.

[سؤال 8274] 4430

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

پيشگاه مبارك حضرت آيت الله العظمى مرجع تقليد شيعيان جهان و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران دام بقاؤه، بدين وسيله به عرض مى‌رساند:

ملك مسكونى دو برادر به ارث بردند از يك حياط اولاد ارشد يك برادر عقيم بود و يك اتاق مسكونى خود را وقف اثاثيه حسينيه و مسجد نمود بعد از فوت ايشان وارث سببى يا نسبى باقيمانده سهم مسكونى وى را فروخت و حال در وسط حياط واقع شد. حياط مذكور مقابل شرق مى‌باشد و شمال و جنوب آن به دست خريدار مى‌باشد. آيا خريدار فعلى يعنى مالك مى‌تواند اتاق تحتانى و فوقانى خود را كه جنب حسينيه و مسجد مى‌باشد با اتاق وسط حياط تبديل به احسن نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، تبديل وقف جايز نيست.

[سؤال 8275] 4431

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقائه

در قسمتى از صحن مسجدى، با پول زكات اتاقى به عنوان كتابخانه مسجد، ساخته شده است. آيا اين عمل جايز است يا خير؟

و در صورت عدم جواز، آيا لازم است آن را خراب نموده و به صحن مسجد مبدل سازند؟

و در هر صورت، تصرف در زكات چه صورت دارد. آيا مجزى است يا موجب ضمان بر متلِف و بر ذمۀ «من تجب عليه» است و ملزم به ادا مى‌باشد؟

بسمه تعالى، محل ساختن كتابخانه، اگر مسجد نبوده و تغيير وقف محسوب نشده است، اشكال ندارد و ضامن نيست. در غير اين صورت، عمل مزبور جايز نبوده است و كسى كه متصدى عمل مزبور شده، بايد محل را از آن ساختمان تفريغ نمايد و پول زكات را - كه در آن ساختمان صرف كرده - ضامن است.

[سؤال 8276] 4432

بسمه تعالى

محضر مبارك امام بزرگوار، پس از سلام

1. زمينى است وقف مسجد كه متصل به آن است؛ آيا با نظر متولى شرعى مى‌توانيم مقدارى از زمين موقوفه را به همان مسجد، اضافه و جزو آن قرار دهيم؟

بسمه تعالى، اگر وقف مسجد است كه بايد عوايد آن صرف مسجد شود، اضافه كردن آن به مسجد جايز نيست.

[سؤال 8277]

2. بر فرض عدم جواز، آيا جايز است با نظر متولى، مقدارى از همان زمين، براى دست‌شويى و يا كتابخانه استفاده شود؟

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد.

بسمه تعالى، به مجرد تعيين مقدارى از بيابان براى مسجد و نماز در آن، حكم مسجد پيدا نمى‌كند.

[سؤال 8278] 4433

بسمه تعالى 17 ذى‌حجة الحرام 1399 ق

از پيشگاه مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع و رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى ايران، استدعا مى‌شود جواب مسأله زير را عنايت فرمايند:

يك قطعه زمين موقوفۀ منتسب به مسجد جامع كه شرايط وقفى آن حبس مؤبّد - الى يوم القيامه - و محل مصرف درآمد آن، صريحاً و منحصراً بايد در مسجد جامع خرج و صرف شود. آيا تخريب ديوار و تصرف قسمتى از اين موقوفه به هر عنوان و به هر بهانه و تفسير، جايز است يا نه؟ و در صورت عدم جواز، آيا آمر و عامل به تخريب و تصرف مسئوليت شرعى دارد يا نه؟

توضيح اين‌كه توليت آن به موجب وصيت‌نامه: مخصوص به مرحوم و پس از آن نسلاً بعد نسل. و تعيين مصرف: هزينۀ شكستن ديوار و در و پنجره و گِل‌اندودى بام‌ها و سوخت و روشنايى مسجدين جامعين است. و تخريب ديوارها به منظور وسعت شارع است.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تخريب ديوار وقف و تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8279] 4434

بسمه تعالى 3 / 8 / 1358

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

بدين وسيله، دو سؤال شرعى را از محضر مبارك رهبر عظيم الشأن مسلمين جهان، به شرح زير استفسار مى‌نمايد:

1. يك جادۀ كمربندى به وسيلۀ سازمان آب از پشت روستاى ايراء (بخش لواسانات شميران) به تهران كشيده شده و اهالى روستاهاى ايراء، جوره، آردينه و سگارۀ لواسانات، در نظر دارند با خوديارى مردم اقدام به احداث جاده‌اى از رودهن

به ايراء بنمايند كه ارتباط روستاهاى فوق الذكر را به جاده كمربندى برقرار مى‌كند، طول اين جاده سيصد متر مى‌باشد كه قسمتى از آن از ملك موقوفه‌اى عبور مى‌كند. درآمد ساليانه اين ملك، مبلغ هجده هزار ريال، بوده كه در شب‌هاى هشتم و نهم محرم الحرام در حسينيۀ ايراء خرج مى‌شده است. ولى الآن مدت سه سال است كه به صورت باير و غير استفاده افتاده است و خرج حسينيه هم از محل ديگر پرداخت شده است. خواهشمند است اعلام فرمايند: آيا به منظور آبادانى روستاهاى بخش لواسانات و تسهيل در رفت و آمد اهالى آن منطقه، مى‌شود از ملك وقفى، جاده را عبور داد يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

2. جنب حمام روستا زمينى وقفى است كه واقف آن فوت كرده، پسر واقف مى‌گويد اگر امام اجازه فرمايند من حاضرم زمين جنب حمام را براى ساختمان حمام در اختيار اهالى قرار دهم. خواهشمند است نظريه مبارك امام را در مورد ساختمان حمام در ملك وقفى كه با رضايت پسر وقف كننده مى‌باشد اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، امر وقف موكول به نظر متولى شرعى است و جهت وقف را نبايد تغيير دهند.

[سؤال 8280] 4435

بسمه تعالى اول رمضان 1402 ق

خدمت حضرت آيت الله العظمى و رهبر كبير ايران مدّ ظله العالى

مكانِ حمامى است كه عملاً صاحب زمين وقف نموده و در تصرف قرار داده و چندين سال بهره حمام از آن مكان گرفته شده حال مكان حمام را مى‌توانند اهالى، آن را حسينيه نمايند يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن حمام به وجه شرعى ثابت است تغيير و تبديل آن جايز نيست.

تلف كردن و از بين بردن وقف

[سؤال 8281] 1846

3. اگر مسئول كتابخانه - غيرعمدى - كتاب وقفى را از بين برده، حالا يادش نيست در چه موردى بوده، فقط احتمال ضعيفى مى‌دهد دربارۀ فلان موضوع بوده، چه كند؟

بسمه تعالى، با نظر متصدى شرعى مربوط با پول آن كتاب مورد احتمال را تهيه كند و به جاى آن قرار دهد.

[سؤال 8282] 4436

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى، جناب آقاى حاج آقا خمينى، احتراماً؛ معروض مى‌دارد:

بعضى اشخاص خيّر، قرآن كريم را به صورت جزوه، به مساجد براى قرائت اهدا مى‌كنند، و در جلد جزوه‌ها، وقف‌نامه يا عكس واقف را مى‌چسبانند، و بعضى اشخاص آن وقف‌نامه را پاره كرده و بيرون مى‌ريزند. در شرع مقدس اسلام چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اهدا جزوه‌ها مانع ندارد، و كسى حق ندارد وقف‌نامه را پاره كند و بيرون بريزد.

[سؤال 8283] 1546

4. اعيانى وقف بوده حالا يا خراب شده و يا او را شخصى خراب كرده و به صورت شهرى درآورده، آيا باز هم وقف است اعيان يا نه؟

بسمه تعالى، اعيان جديد تا وقف نشده حكم وقف ندارد، ولى اگر كسى وقف را خراب كرده ضامن است و بايد به حال اول برگرداند.

تعمير و توسعه وقف

[سؤال 8284] 4437

بسمه تعالى

1. آيا خراب كردن مسجد براى توسعه جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 8285]

2. آيا خراب كردن ديوار وسط مسجد و حسينيه - با رعايت حفظ حدود مسجد - براى توسعه و رفاه حال مؤمنين جايز است؟

بسمه تعالى، در فرض احراز نياز مانع ندارد.

3. آيا بردن فرش مسجد قديم در مسجد جديد متصل جايز است؟

بسمه تعالى، اگر جزء مسجد قديم محسوب است جايز است.

4. آيا مسجد كوچك كه توسعه داده شده است، بردن فرش و ساير مصالح آن، در قسمت جديد جايز

است يا نه؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 8286] 4438

بسمه تعالى 15 / 3 / 1361

قم، دفتر امام خمينى

اهالى يكى از روستاهاى ساوه در نظر دارند مسجد محقرى كه تكافوى اهالى محل را نمى‌نمايد، تخريب و مجدداً مسجد مناسبى در همان محل بسازند. با توجه به اين‌كه تخريب، تنها راه توسعۀ مسجد مزبور است، لذا خواهشمند است تكليف شرعى را صريحاً اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، خراب كردن به منظور توسعه، در صورت احتياج مردم اشكال ندارد.

[سؤال 8287] 4439

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

زمين موقوفه‌اى است در اراضى شهرستان شاهرود كه شامل چندين هكتار است كه آب كم دارد و وقف در ماه محرم و صفر براى صرف در طعام عزادارى سيدالشهدا عليه‌السلام مى‌باشد، آيا مى‌توان از درآمد اين زمين، چاه آب براى جبران كمبود آب زد، يا نه؟ لطفاً جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر براى تحصيل درآمد نياز به آن است مانع ندارد.

[سؤال 8288] 4440

بسمه تعالى 4 / 6 / 1361

با عرض سلام و اداى احترام به حضور رهبر عظيم الشأن انقلاب و قلب تپندۀ امت اسلام، اميد محرومان و مستضعفين و درهم كوبندۀ مشركان و كافرين و بازگشاينده درهايى براى عبور مسلمين و بيرون آمدن آن‌ها از چنگال استثمارگران و كافرين، نامه‌ام را شروع مى‌كنم.

اى امام عزيز و اى حجت خدا بر ما! محله‌اى است كه شش دانگ آن و يا به عبارتى همۀ آن محله و حومۀ آن (زمين‌هاى حومه آن) وقف است؛ در زمين‌هايى كه پنبه‌زار است، مى‌خواهند شاليزار كنند و چون پنبه‌زارها در سطح خيلى بلندى از شاليزارها قرار دارند، آن را «ديزل» مى‌زنند تا كشت كنند و مسلماً خاك‌هاى آن را در يك جا جمع مى‌كنند و از گِل‌هاى جمع شده استفاده‌اى نمى‌كنند؛ گِل‌هاى آن بسيار حاصل‌خيز است؛ آيا مى‌شود آن گِل را به محل ديگرى انتقال داد؟ و يا به عبارتى ديگر، مى‌توان آن را براى زمين‌هايى كه خاكشان شور است ببرند و از آن استفاده كنند؟ يا در زمين‌هايى بريزند و از آن كشاورزى كنند و سطح توليد كشور را بالا ببرند؟ و آيا مى‌شود آن را به خانه‌هاى خود كه در محل وقف واقع نيست ببرند و از آن استفاده نمايند؟ آيا بايد در

ازاى گلى كه از آن‌جا مى‌برند، پول پرداخت كنند يا گلى ديگر به جاى آن به همان اندازه به همان‌جا ببرند؟ لازم به يادآورى است كه اين محله، وقف ابدى است. اى امام كبير! لطفاً ما را كه در اين مسأله سرگردانيم راهنمايى فرما. به اميد روزى كه مسائل اصيل اسلامى در سرتاسر جهان، به ويژه در كشورمان اجرا گردد.

بسمه تعالى، با نظر متولى شرعى اگر خاك در زمين مذكور مورد حاجت نيست، بايد صرف در مماثل شود با امكان؛ وگرنه فروخته شود و پول، صرف در جهت وقف گردد.

[سؤال 8289] 4441

بسمه تعالى

محضر مبارك اساتيد معظم شوراى استفتاى دفتر امام - دامت بركاتُهم - لطفاً به چند سؤال ذيل، جواب مرقوم بفرماييد:

1. مسجدى است در حال ويران شدن، در كنار اين مسجد، حمام مخروبه‌اى كه غير قابل استفاده است، قرار دارد، و از قرار معلوم، وقفى هم نيست، بلكه اهالى روستا در ده‌ها سال قبل آن را درست كردند، بدون اين‌كه نام وقف روى آن گذاشته باشند. اكنون تصميم اهالى اين است كه مسجد را خراب كرده، و براى توسعۀ مسجد، مى‌خواهند زمين زيدى كه در كنار مسجد قرار گرفته - با رضايت خود ايشان - ضميمه مسجد بنمايند، و در عوض زمين حمام مخروبه را به آن زيد، واگذار نمايند. آيا به نظر امام - ادام الله عُمره - اشكالى دارد يا خير؟ لطفاً در همين جا جواب را بفرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مسأله اشكال ندارد.

[سؤال 8290]

2. طبق وقف نامۀ يكى از مدارس علميه آمده كه طلابى مى‌توانند از مزايا و حقوق درآمد موقوفه، استفاده كنند كه اكثر مواقع در مدرسه باشند و در ضمن، شب‌ها هم در

مدرسه، بيتوته نمايند. ولى طلابى هستند مُعيل، كه نمى‌توانند شب در مدرسه بمانند و زندگى آن‌ها هم از طرق ديگر، مانند شهريه تأمين نمى‌شود، و يا مقروضند. آيا بايد از

گرفتن آن حقوق موقوفه اجتناب بورزند، و يا راه شرعى ديگرى دارد؟ لازم به تذكر است كه براى مدرسين چنين قيدى نشده، بلكه به نحو مطلق، مسأله مكتوب است و معلوم نيست كه نظر واقف - راجع به بيتوته و ماندن اكثر مواقع - شامل مُدرسين هم مى‌شود يا خير؟ و در اين‌صورت آن حقوق براى مدرّسين، چه صورت دارد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، استفادۀ هر يك از طلاب و مدرسين، از عوايد موقوفات مذكور، تابع شرايط و قيودى است كه در وقف، براى هر يك ذكر شده است.

[سؤال 8291] 4442

بسمه تعالى 3 / 2 / 1361

محضر مقدس و مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، ضمن عرض سلام، به استحضار مى‌رساند:

مغازه‌اى متعلق به مسجدى بوده است كه آن مغازه روبه‌روى مسجد قرار گرفته است. مدّت‌ها مخروبه و از حيّز انتفاع ساقط است. در كنار مغازۀ فوق‌الذكر، توالت قديمى مسجد است كه به واسطۀ نامساعد بودن وضع آن توالت سال‌ها است كه متروكه و قابل استفاده نمى‌باشد. با اين همه اين مسجد فعلاً فاقد وضوخانه و توالت مى‌باشد و اهالى از اين جهت بسيار ناراحت و در مضيقه مى‌باشند. آيا حضرت امام اجازه مى‌فرمايند كه از مغازۀ نامبرده و توالت قديمى وضوخانه و توالت بهداشتى ساخته شود؟

خداوند سايه شريف آن وجود مقدس را بر سر مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، با نظر متولّى شرعى و مصلحت وقف مانع ندارد.

فروش و تبديل وقف و وسائل آن

[سؤال 8292] 4443

بسمه تعالى

خدمت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير ايران، مدّ ظله العالى

شخصى، مسجدى را بنا نمود در محل خود و يك جفت قالى خوب هم كه در منزل داشت وقف مسجد نمود و اين قالى اگر در مسجد باشد چون خادم ندارد احتمالاً دزد خواهد برد و اگر در منزل باشد چون مورد استفاده نيست خراب خواهد شد، حال مى‌تواند آن را بفروشد و بهاى آن را در همان مسجد صرف نمايد، يا اين‌كه به مسجد ديگر كه خادم و نگهبان دارد بدهند و يا راه‌هاى ديگرى كه مورد نظر آن بزرگوار مى‌باشد، راهنمايى فرماييد.

والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، بايد در همان مسجد باشد و مواظبت كنند دزد نبرد.

[سؤال 8293] 4444

بسمه تعالى

خدمت حضرت آيت الله العظمى رهبر انقلاب اسلامى امام خمينى، مدّ ظله العالى

حسينيه يا به اصطلاح پاكستانى «امام‌باره» يك جايى ساخته شده و در چند سال گذشته در آن‌جا احتمال سيلاب و بهمن مى‌باشد و نيز ستون‌ها پوسيده و كمى خراب شده، لذا مردم آبادى اين حسينيه را خراب كردند و مصالح حسينيه را، و پول از مردم جمع كردند و حسينيه جايى ديگر ساختند بنابراين خراب كردن حسينيه و مصالح آن حسينيه را مصرف به حسينيه ديگر، جايز است يا خير؟ در اين صورت نماز و عزادارى امام حسين و غيره جايز است يا خير؟ حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، نماز و عزادارى در حسينيۀ دوم اشكال ندارد.

[سؤال 8294] 4900

2. اثاث حسينيه‌اى كه الآن متروكه و مخروبه شده و اگر بماند ضايع مى‌شود، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر در آن حسينيه يا حسينيۀ ديگر قابل استفاده نيست بفروشند و صرف احتياجات حسينيه نمايند.

[سؤال 8295] 4445

بسمه تعالى 16 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، پس از تقديم سلام و عرض ارادت و آرزوى دوام عمر آن جناب تا ظهور حضرت مهدى عليه‌السلام، به عرض مى‌رساند كه به مسأله ذيل پاسخ فرماييد:

مشهور است كه زمينى وقف اولاد ذكور است. اين زمين، فاقد وقف‌نامه و سند مى‌باشد و چند نسل گذشته است؛ از نظر تقسيم، اولاد ذكور به دردسر و اختلاف و درگيرى دچار شده‌اند. با توجه به مطالب فوق، آيا مى‌شود زمين مذكور را فروخت يا خير؟ و آيا مى‌توان بين اولاد ذكور مبايعه نمود و اولاد ذكور، به اولاد ذكور ديگر خريد و فروش نمايند يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف بودن آن محرز است، بايد بر طبق وقف عمل شود؛ و با امكان بهره‌بردارى از آن، فروش آن جايز نيست.

[سؤال 8296] 4446

بسمه تعالى

محضر پرفيض رهبر انقلاب، امام خمينى، مدّ ظله

عرصه روستاى گرگ‌تپۀ ورامين سال‌ها موقوفه مدرسۀ سپهسالار قديم بوده، تا رضاخان قريب چهل‌وپنج سال قبل، آن را ملك خود قرار داده و در عوض، روستاى خالدآباد را به عنوان تبديل به مدرسه داده؛ سپس پسرش محمدرضا، گرگ‌تپۀ مذكور

را به نام ارث پدرش، بين روستاييان تقسيم كرده و پولش را گرفته. روستاييان هم با اسناد رسمى آن روز، اراضى را به يكديگر و يا به افراد بى‌اطلاع از سابقۀ وقف، چند دست به هم فروخته‌اند به طورى كه در اين روستا شهركى به نام شهرك مدرس تشكيل گرديده. اكنون كه با تحقق جمهورى اسلامى همۀ حقوق شرعيه بايد استيفا شود، رأى مبارك را در صحت و فساد تبديل اوليۀ رضاخان و معاملات افراد با يكديگر و احداث اعيان و پول‌هايى كه روستاييان به محمدرضا دادند و روستاى خالدآبادِ عوض - كه فعلاً ملك مدرسه است - و اين‌كه اگر موقوفۀ اوليه به مدرسه برگردد، خالدآبادِ عوض به چه مصرفى مى‌رسد و پول‌هايى كه از روستاييان در مقابل فروش اراضى گرفته‌اند، قابل استرداد است يا نه و اين‌كه مدرسه آيا با مالك‌بودن عوض و قبل از اعلام استرداد وقف مى‌تواند اجارۀ زمان گذشته را مطالبه نمايد يا نه؟ بيان فرماييد، تا همه رأى مطاع را امتثال و از حيرت رها شوند.

بسمه تعالى، اگر معلوم است كه زمين وقف است، فروش و تبديل آن جايز نبوده و امر آن با متولى شرعى وقف است و محلى كه به ازاى وقف داده شده، مربوط به دولت اسلامى است.

[سؤال 8297] 4447

بسمه تعالى

دفتر محترم امام خمينى

احتراماً به عرض مى‌رساند كه پدر اين‌جانبان در سال 1333 موازى دوازده حبه ملك خريدارى نموده و بعد از انقلاب مشخص شد كه وقفى است، آيا پولى كه پدر ما داده به ما مى‌رسد يا خير؟

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف باطل است و اگر به وجه شرعى ثابت شود كه ملك خريده شده وقف بوده فروشنده پولى را كه از خريدار گرفته ضامن است بايد برگرداند به خريدار و اگر خريدار فوت كرده بايد به

ورثۀ او بازگرداند و چنانچه در اين‌باره نزاعى باشد به محاكم صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 8298] 4448

بسمه تعالى

محضر مقدس زعيم و مرجع و رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام عمره العالى و ظله الشريف، سلام عليكم، موفقيت و طول عمر آن پيشواى عظيم الشأن از درگاه قادر متعال خواهانيم.

روستايى كوهستانى به نام «لايزنگان عليا» در دوازده فرسخى شهرستان داراب فارس واقع است. اهالى آن با خوديارى و وسايل اوليه، جاده‌اى در دل كوه و رودخانه احداث كرده، ولى در فصل زمستان هر ساله سيل آن را تخريب مى‌كند و در نتيجه در وضع بسيار طاقت‌فرسا زندگى مى‌كنند و فاقد جاده هستند. اخيراً در اثر تلاش اهالى، از طرف ادارۀ راه‌سازى قرار شده جاده‌اى براى آن‌ها احداث كنند. مسيرى كه تعيين شده از وسط باغ‌هاى آن‌ها مى‌گذرد. ضمناً يك قطعه باغ بادامى كوچك كه وقف بر حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام مى‌باشد، در مسير قرار گرفته و طبق نظريۀ كارشناس و نقشه بردار، چون منطقه كوهستانى است و امكانات هم محدود مى‌باشد، فعلاً مسيرى غير از اين نيست. لهذا اجازه مى‌فرماييد كه آن قطعه باغ وقفى در مسير واقع شود و به جاى آن باغ ديگرى خريدارى گردد يا خير؟

بسمه تعالى، خريد و فروش و تغيير وقف جايز نيست، ولى اجارۀ آن از متولى شرعى، با مراعات جهت و مصلحت وقف اشكال ندارد.

[سؤال 8299] 4449

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

ضمن تقديم سلام و آرزوى توفيق بيشتر و سلامت آن رهبر عظيم الشأن تا ظهور

حضرت مهدى - عجل الله تعالى فرجه الشريف - تقاضا دارد به مسأله زير پاسخ داده شود.

زمينى براى كورۀ آجرپزى خريدارى شده و كوره حفر شده است، پس از يك‌سال معلوم شده كه زمين وقف بر اولاد مى‌باشد. آيا مى‌شود براى آجرپزى از خاك آن استفاده كرد؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، معامله باطل است و در فرض مذكور تصرف جايز نيست.

[سؤال 8300] 4450

بسمه تعالى

زمينى است موقوفه كه در وسط روستا قرار گرفته است. و دوطرف آن را زمين‌هاى شخصى گرفته است و دوطرف ديگر آن، جاده عمومى گرفته، حال دوطرفى كه زمين‌هاى شخصى قرار گرفته، براى ساختن خانه مناسب است. ولى راهى جز از ميان زمين موقوفه نيست. حال آيا مى‌شود راهى از ميان زمين موقوفه در صورتى كه ضرر به زمين موقوفه نرسانده باشد، منتهى به زمين‌هاى شخصى شود؟ جواب مسأله را بيان فرماييد و همچنين، آيا مى‌شود اين زمين را خريدارى و يا تبديل به احسن، در محل ديگر شود و يادآورى مى‌شود: اين زمين در اثر اين‌كه ميان روستا است فاقد حاصل است. چون؛ حاصل آن از گزند حيوانات محفوظ نيست.

بسمه تعالى، خريد و فروش و تغيير وقف جايز نيست.

[سؤال 8301] 4451

بسمه تعالى 21 / 6 / 1361

حضور رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ پس از سلام و آرزوى طول عمر آن امام بزرگوار، از خداوند متعال، به عرض عالى مى‌رساند:

اين‌جانب به منظور تهيه سرپناه براى خانواده‌ام، يك قطعه زمين به مساحت پانصد

مترمربع از اراضى قريه بينجلو سارى كه شش دانگ در سال 1352 در اجراى قانون تبديل به احسن موقوفات عام به زارعان صاحب نسق واگذار شده است. و من از زارع صاحب نسق خريدارى نموده‌ام. در زمان تصدى وزارت برادر شيبانى، در وزارت كشاورزى پس از مكاتبات، سرانجام نسبت به انتقال قطعى آن، از زارع فروشنده به اين‌جانب، در چارچوب تبصره 2، ماده 19 و ماده يك لايحه قانونى مصوب شوراى انقلاب، موافقت قانونى شد و نتيجتاً يازده نفر ورثه قانونى مرحوم زارع، با طيب خاطر نسبت به انتقال قطعى زمين موصوف در دفترخانه اسناد رسمى اقدام نمودند و اين‌جانب داراى سند مشاعى شدم. از آن‌جايى كه سند اين‌جانب مى‌بايست از طريق اداره ثبت به سند دفترچه‌اى تبديل شود تا راه‌گشاى اين‌جانب گردد، لذا از محضر مبارك امام، تقاضا دارد؛ بفرماييد كه: انجام اين كار، موافق شرع مقدس اسلام است يا خير؟

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف جايز نيست ولى اجارۀ آن از متولى شرعى - با مراعات جهت و مصلحت وقف - مانعى ندارد ولو اين‌كه بخواهد در آن زمين، خانه بسازد.

[سؤال 8302] 4452

بسمه تعالى 4 / 12 / 1361

دفتر مبارك استفتائات حضرت امام خمينى، اطال الله عمره

ضمن ابلاغ احترام و تحيات وافر و توفيقات روزافزون در خصوص مسائل ذيل، اشعار مى‌دارد و در انتظار جواب هستيم.

قطعه زمينى است حدود 330 متر مربع، وقف حضرت ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام در يكى از روستاهاى داراب فارس به نام هربدان، كه در ميان محل واقع گرديده و بلااستفاده و بى‌منفعت مانده است. آيا اجازه مى‌فرماييد با قطعه زمين مزروعى در حومه روستاى مزبور معاوضه گردد؟

توضيحاً اين‌كه بعد از معاوضۀ زمين مزبور واقع در محل، مى‌توان وقف مسجد يا حسينيه نمود.

بسمه تعالى، فروش وقف و معاوضه آن جايز نيست، ولى با نظر متولى و مراعات جهت وقف، مى‌توان آن را اجاره داد براى استفادۀ ممكن و اجرت آن را در جهت وقف صرف نمود.

[سؤال 8303] 4453

بسمه تعالى 8 / 8 / 1360

حضور مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى

زيدى املاك و رقباتى را كه از آن جمله: كردبن سفلى و عليا و دولت‌آباد مى‌باشد و واقع است در كرون اصفهان، وقف نموده، مصارف آن را بعد از وضع اخراجات و حقوق نفقة القنوات و مؤونات زراعات و حق‌التصدى و حق التوليه به شرط عشر و نيم بقيه را منوط به رأى صواب نمايى متولى صرف مصالح روضات مطهرات مقدسات از روشنايى و غيره و ايصال به ارباب استحقاق و سكنه متوطنين آن عتبات عاليات نمايند - مقرر نموده - هرچند رقبات موقوفه مزبور را رژيم سابق به فروش رسانده و - به عنوان قانون اصلاحات ارضى - به رعايا انتقال داده، ليكن مقدار ناچيزى از هر يك از رقبات به عنوان مستثنيات از قانون مزبور، براى موقوفه باقى گذارده‌اند، بفرماييد:

أولاً: آن فروش رژيم سابق - به عنوان اصلاحات ارضى - شرعاً صحيح يا محكوم به حرام است؟ حكم آن را بيان فرماييد.

ثانياً: چون؛ ضمن يكى از فرمايشات آن رهبر عالى‌قدر، در راديو و تلويزيون كه تأكيد در تشكيل جلسات روضه‌خوانى و اين‌كه، مصارف اين‌گونه موقوفه را صرف در روضه‌خوانى نماييد. اجازه مى‌فرماييد؛ با توجه به مصارف موقوفه مزبور و توجه به اين زمان، آيا مصارف موقوفه را - به شرح فوق - صرف روضه‌خوانى خامس آل‌عبا،

حضرت ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام نماييم يا خير؟ حكم آن را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف باطل است و درآمد آن درصورت امكان بايد در جهت وقف، طبق قرار واقف صرف شود.

[سؤال 8304] 4454

بسمه تعالى 13 / 11 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى جناب مستطاب آقاى حاج آقا روح الله خمينى، ايّده الله تعالى

چادر تكيه به نام حضرت ابوالفضل العباس عليه‌السلام در شهر رى، مورد لزوم نيست و زمين براى احداث تكيه، خريدارى شده است. آيا مى‌توانيم چادر تكيه مذكور را فروخته و تبديل به احسن نماييم تا وجه آن را براى ساختمان همان تكيه مصرف كنيم؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8305] 4455

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

شخصى يك مقدار زمين خريده كه در اصل باغ بوده است. بعد از آن‌كه منزل درست كرده، براى مشترى كشف شده؛ كه اين باغ وقف عام بوده، براى استفاده مردم، اما بعد از اين‌كه استفاده كم شده، كسى كه باغ در تصرف او بوده، فروخته و مشترى هم خبر نداشت كه وقف بوده است. اميد است كه مسأله شرعى اين‌جانب واضح شود كه آيا تصرف من كه منزل درست نموده‌ام صحيح است يا نه؟ در صورتى كه صحيح نباشد به چه قسم صحيح مى‌شود؟ والسلام عليكم

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف باطل است و براى جواز تصرف در آن، نظر متولى خاص و با نبود او، حاكم شرع معتبر است.

[سؤال 8306] 4456

بسمه تعالى 6 / 11 / 1361

حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، مدّ ظله العالى، والحمد لله والصلاة على محمد و آله، والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

عرض مى‌شود در اجراى قانون اصلاحات ارضى - كه از پايه و مايۀ آن استحضار كافى داريد - سوء جريانات مسلّمى با تبانى مأمورين دولت وقت و عده‌اى از مردم سودجو به وقوع پيوست؛ و نتيجتاً اراضى زراعى موقوفات، در تهران و حومه را كه ارزش خانه‌سازى پيدا كرده و به مبالغ معتنابه خريد و فروش مى‌شد، به قيمت كمتر از يك سه هزارم ارزش روز به اشخاص سودجو و سست ايمان، به عنوان زارع صاحب نسق زراعى، فروخته و سند داده‌اند. به عنوان مثال، قريب به نه هزار متر از اراضى موقوفۀ مرحوم ميرزا بزرگ نورى در لويزان را در سال 1356 يعنى يك‌سال قبل از انقلاب اسلامى به مبلغ يك‌هزار و ده تومان به شخصى فروخته‌اند كه هم‌اكنون حداقل دوازده ميليون تومان ارزش دارد. موقع واگذارى نيز حداقل شش ميليون تومان ارزش معاملاتى آزاد داشت. حكم شرعى اين قبيل واگذارى‌ها و اسناد آن‌ها، از نظر صحت و بطلان اوليه چيست؟

بسمه تعالى، وقف، قابل خريد و فروش نيست.

[سؤال 8307] 4457

بسمه تعالى 27 / 6 / 1358

خدمت مقام معظم شريف رهبر عالى‌قدر شيعيان جهان حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى عرض مى‌دارم كه اين‌جانب كه از شهرستان خمين مى‌باشم و در تاريخ جمادى الاول 1320 يا 1299 كه حدود صد سال پيش است پدران من يك شعير ملك از قريه ورآباد را وقف نموده‌اند و همچنان پدر به پسر كه وقف اولاد بزرگ يا ارشد بوده و به من اكنون رسيده كه در وقف‌نامه هم اين طور نوشته است. در حال حاضر زمين‌هاى آن بيشتر در وسط آبادى قرار دارد و زير پاى مردم و حشم مى‌باشد و

قابل كشت نيست و اگر بخواهم دور آن را ديوار بكشم خرج آن زياد مى‌شود و پول نيست و دوم مقدار زياد آن بلند است و آبگير نيست، نظر به اين‌كه زمين‌ها براى ساختمان مناسب است ولى آن طور نيست كه اجاره دهم پول اجاره‌بها را خرج وقف آن كنم، چون كه كسى اجاره نمى‌كند لذا براى صرف موقوفه اگر راهى دارد امر فرماييد يا اين‌كه بفروشم و به جاى آن زمينى كه قابل كشاورزى بهتر است بخريم، يا با كسانى كه مى‌خواهند براى ساختمان تعويض نماييم براى اين‌كه منافع موقوفه بهتر باشد. سؤال ديگر آن‌كه خودم مى‌توانم در آن ساختمان بسازم يا خير، يا اين‌كه آن را باغ كنم كه باغ كردن آن تا چند سال كه ميوه آن دست بيايد خرج زياد دارد، پس خواهشمندم نظر خود را سريعاً اعلام نماييد و برادران و خواهران ادعا مى‌كنند، آيا قابل تقسيم هست يا نه؟

بسمه تعالى، اگر شما مصداق منحصر موقوف عليه هستيد مى‌توانيد با نظر متولى شرعى آن را ساختمان يا باغ نماييد و از آن استفاده كنيد و در هر صورت فروش آن جايز نيست.

[سؤال 8308] 4458

بسمه تعالى 8 / 4 / 1362

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته على رؤوس المسلمين و سلام عليكم مادامت السموات والارض

اگر فرد يا افرادى، مقدارى از اراضى خود را وقف نمايد و بدين‌گونه آن را در اختيار متولّى يا متولّيانى قرار دهد كه آن‌ها، آن اراضى را بفروشند و از پولى‌كه دريافت مى‌نمايند، مسجد، فاطميه يا حسينيه‌اى و يا مراكز ديگر مذهبى بسازند، آيا آن متولّى يا متولّيان، مجاز هستند مقدارى از آن پول اراضى را به صاحبان اولى (يعنى واقفين) بپردازند؟

بسمه تعالى، چنانچه وقف تمام شده باشد، واقف نمى‌تواند اجازه فروش آن را بدهد، ولى اگر وقف تمام نشده، اختيار با صاحب ملك است.

[سؤال 8309] 4459

بسمه تعالى 2 / 4 / 1361

محضر مقدس رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت بركاته العالى

شخصى قريب دوازده سال پيش، موازى سيصد مترمربع زمين از طرف مادرش به وسيله برادرش - كه هر دو در حيات هستند - گيرش مى‌آيد و در همان وقت، آن را مى‌فروشد به مبلغ يكهزار و هشتصد تومان. پس از گذشت اين مدت، چون به گفتۀ اشخاصى مؤمن و مؤمنه، آن زمين وقف حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام بوده، حال شخص بالا مى‌خواهد دين خود را ادا كند. چه بايد بكند، درصورتى كه وضع مالى شخص بالا هم خيلى خوب نيست و مبلغ دو هزار تومان براى اداى دين خود كنار گذارده است؟

بسمه تعالى، اگر وقفيت به وجه شرعى ثابت باشد، فروش باطل است؛ پول را بايد به خريدار برگرداند و زمين به وقف برگردد.

[سؤال 8310] 4460

بسمه تعالى 10 / 5 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، آقاى خمينى، مدّ ظله العالى، مستدعى است جواب مسأله ذيل را مرحمت فرماييد:

در يكى از قراى كوهستانى در زمان طاغوت بزرگ - رضا شاه - دولت وقت آن روز، زمين‌هاى مزروعى زيادى را جهت انبار زغال سنگ از مالكين آن‌ها به اجبار و اكراه خريدارى كرده است. يك قطعه از آن زمين‌ها، موقوفه بوده كه مال الاجارۀ آن بر طبق وقف عمل مى‌شده، متولى با پولى كه به او داده بودند دو قطعه زمين در جاى ديگر قريه عوض موقوفه خريده و مال الاجاره آن را صرف در راه‌سازى و تعمير مسجد و غيره مى‌نمايد. زمين موقوفۀ مذكور كه بالاجبار از متولى خريده‌اند، بدون رضايت او، به ادارۀ تربيت بدنى واگذار شده و امروز قسمتى از ميدان و زمين فوتبال بچه‌ها مى‌باشد. آيا بر متولى زمين موقوفه مذكور واجب است كه از دولت وقت و

حكومت جمهورى اسلامى تقاضاى استرداد زمين مذكور را نمايد و از او پس بگيرد؟ البته زمين موقوفه مذكور را وصى حسب وصيت موصى، پس از ده سال وقف نموده است. جهت توضيح، رونوشت وصيت‌نامه را پيوست مى‌نمايد.

بسمه تعالى، موقوفۀ فروخته شده به حال وقف باقى است و متولى شرعى وقف مى‌تواند - اگر صلاح بداند - آن را به متصرف اجاره دهد و وجه اجاره را در جهت وقف صرف نمايد.

[سؤال 8311] 4461

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن جهان اسلام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته الشريف

1. اراضى زراعى‌اى وقف بر عزادارى حضرت سيد الشهدا عليه‌السلام است كه فعلاً بر اثر توسعۀ شهر يا روستا، در داخل محدوده قرار گرفته، به نحوى كه امكان زراعت نيست و در نتيجه، زمين بلا استفاده مانده است. آيا مى‌توان اراضى فوق الذكر را فروخت و در جاى مناسب، زمينى خريدارى كرد؟ يا مى‌شود جهت ايجاد ساختمان، به اجاره واگذار نمود و مال الاجاره را در محل موقوفه، صرف و خرج كرد؟ نظر مبارك را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست؛ ولى اجاره دادن وقف براى ساختمان، با مراعات جهت و مصلحت وقف، زير نظر متولى شرعى اشكال ندارد.

2. دانش‌آموزان و يا معلمينى كه در غير وطن خود به تحصيل و يا تدريس اشتغال دارند و از محل درس يا تدريس تا وطن اصلى آنان بيش از چهار فرسخ شرعى فاصله است، آيا در محل تحصيل و تدريس مى‌توانند نماز را تمام و روزه نيز بدارند؟ نظر مبارك را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تا در محل تحصيل و درس، قصد اقامت ده روز نكنند، نماز قصر است و روزه صحيح نيست.

[سؤال 8312] 4462

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى دامت بركاته، ضمن تقديم سلام به استحضار مى‌رسانم حقير موازى 9 حبه زمين بى‌آب تاج‌آباد در رژيم قبلى كه زمين موقوفه اولادى كه نصف آن متعلق به متولى آن مى‌باشد و نصف ديگر به ورّاثش مى‌باشد كه زمين را زراعت نموديم و تنزه زمين را حساب كرديم و هشت قسط آن را پرداخت نموديم و زمين را رژيم قبلى به حقير فروخته‌اند و يك مبلغ كمى تنزه حساب كرديم آيا اين مبلغ مال حقير مى‌باشد و يا به متولى داده شود يا در راه غير اين‌ها؟ آنچه فتواى حضرت امام و حضرت‌عالى مى‌باشد حقير را مسبوق فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف جايز نيست و بايد با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف عمل شود.

[سؤال 8313] 4463

بسمه تعالى 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر، با درود فراوان، به عرض مى‌رساند:

زيد ملك خود را به نحو ابد وقف اولاد ذكور نموده و صيغۀ وقف در محضر شرع خوانده شده است واقف در حال حيات، مال وقف را به تصرف اولاد ذكور طبقۀ اول خود داده و با قبض و اقباض، عمل وقف تحقق يافته و مقرر گرديده است كه طبقات بعدى (نسلاً بعد نسل) برابر نظر واقف از عين ملك و درآمد منتفع شوند و ملك نيز به نام «موقوفۀ بر اولاد ذكور» به ثبت رسيده است.

1. آيا ديگران و يا يكى از موقوف عليهم مى‌توانند ملك موقوفه را به شخص ثالث بفروشند يا نه ؟ و در صورت فروش، آيا آن معامله باطل و تصرف خريدار در ملك حرام است يا خير؟

2. اگر فروش ملك موقوفه بدون رضايت موقوف عليهم، به اكراه و اجبار از طرف دولت طاغوتى، در مقابل ثمن خيلى خيلى نازل به عنوان اصلاحات ارضى به عمل آيد، و موقوف عليهم از قبوض اقساطى و قيمت ملك تا كنون چيزى دريافت نداشته‌اند. آيا بطلان اين انتقال اجبارى، و احياى حق مالكين واقعى، كه از حق شرعى خود محروم نمانند، به چه نحوى جبران‌پذير است؟

بسمه تعالى، فروش وقف باطل است.

[سؤال 8314] 4464

بسمه تعالى 1 / 8 / 1358

حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى خمينى، دام ظله العالى، پس از اهداى سلام، به عرض مبارك مى‌رساند:

قبرستان متروكه‌اى است شهردارى در زمان طاغوت به يك نفر فروخته است. و آن شخص در آن قبرستان احداث بنا نموده است و بعد به وسيلۀ ادارۀ ثبت و دفاتر اسناد، چند دست گشته است و به چند نفر فروخته شده، ولى به غير از نفر اول و كسى كه در طبقۀ فوقانى دكان‌ها ساكن است، هيچ‌كدام از اين خريدارها (خريدارهاى بعدى) در زمين مذكور خرج نكرده‌اند و فقط معامله نموده‌اند. قبرستان مذكور برِ خيابان بوده و در قسمت جلوى زمين چند باب مغازه درست كرده‌اند. و بالاى مغازه‌ها طبقۀ فوقانى بنا شده است. مقدارى نيز از زمين قبرستان در پشت مغازه‌ها باير و بلا استفاده مانده است. ضمناً وقف بودن آن يا متولى داشتن زمين قبرستان هم معلوم نيست. آيا شرعاً معاملۀ آن محل به طور جزئى يا كلى صحيح است يا نه؟ و شخصى كه آن فوقانى را بنا و تعمير نموده و براى خودش محل كسب قرار داده است، شرعاً حقى براى او هست و مى‌تواند طبقۀ فوقانى را از نظر اولويت و يا خرجى كه كرده است به شخصى بفروشد؟ و مسأله «الزرع للزارع» اين‌جا هم مصداق پيدا مى‌كند يا نه؟ چون به آن فوقانى حدود دوازده سال قبل سرقفلى داده شده است و با اجازه مالك اولى مبلغى

هم خرج شده است. استدعا دارم جواب مرقوم و مزين فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان ثابت نيست و مالك نداشته است، كسى كه در آن بنا كرده مالك شده است و فروش او صحيح است. و كسى كه طبقۀ فوقانى را ساخته، اگر از طرف مالك مجاز در ساختمان بوده، حق فروش ساختمان خود را دارد.

[سؤال 8315] 4465

بسمه تعالى 2 / 4 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر عالى‌قدر جمهورى اسلامى ايران

احتراماً؛ به استحضار مبارك مى‌رساند: اين‌جانب چون در معيت دست‌اندركاران اين جمهورى اسلامى ايران همكارى داشته و دارم، لذا وظيفۀ دينى و شرعى خود دانسته كه مختصر گزارشى به عرض رسد.

در عبدل‌آباد در كوچۀ كم‌جمعيتى كه معروف به ده‌كرى مى‌باشد، دو قطعه زمين براى مسجد وقف كردند. اكنون يك زمين كه به نام مسجد ساخته مى‌شود، هنوز نيمه‌كاره است و براى تكميل آن احتياج به پول مى‌باشد. قطعۀ ديگر زمين هم كه هنوز اقدامى نشده است، به نام مسجد وقف شده است. آيا مى‌توانم اين زمين باير كه به نام مسجد است را بفروشم و از پول آن، خرج مسجد نيمه‌كاره بنمايم؟ و چنانچه بعد از فروش اين زمين، پول اضافى مانده باشد مى‌توانم درمسجد ديگر يا حسينيه ديگر خرج كنم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وقف به نحو صحيح انجام گرفته و قبض هم متحقق شده، تبديل و فروش آن جايز نيست. درغير اين‌صورت، اختيار با واقف است.

[سؤال 8316] 4393

2. مقدارى از اراضى كه در گذشته قنات در آن بوده و چند سالى است خشك شده و زمين‌ها بدون استفاده است. اجازه بفرماييد اين اراضى را فروخته و پولش را صرف

و خرج عمران روستا نماييم.

بسمه تعالى، مربوط به صاحبان آن‌ها است و در صورت وقف فروش آن جايز نيست و امر آن با متولى شرعى است.

[سؤال 8317] 4466

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله، سلام عليكم، با كمال احترام به استحضار مى‌رسانم:

1. از جاده چالوس پل زنكوله روستاى سرتا عليا ساختمان آشپزخانه حسينيه ما را خراب كردند و مشغول ساختن آن مى‌باشند، بنا به اظهار محل تعداد 20 عدد ديگ سالم مسى و اضافه ظروف مسى قديمى موجود مى‌باشد و روى آن‌ها نوشته شده وقف جناب سيدالشهدا و فعلاً اين حسينيه نياز به پنج عدد ديگ بزرگ را دارد و هيزم كم است آيا اجازه مى‌فرماييد كه اين مس‌ها را به‌فروش برسانيم و يك ديگ بخريم يا خير؟

بسمه تعالى، در صورت وقف بودن ديگ‌ها فروش و تبديل آن جايز نيست.

[سؤال 8318]

2. در حدود 40 متر زمين كه قبلاً كاروان‌سرا بود مدتى بچه‌ها درس مى‌خواندند و زمين هم براى برف‌روبى يك و چهار پيمانه وقف مى‌باشد و اين زمين پيوست حسينيه مى‌باشد، آيا مى‌شود اين زمين را براى حسينيه استفاده كرد يا خير؟

بسمه تعالى، تبديل وقف جايز نيست.

[سؤال 8319] 4467

بسمه تعالى 18 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى، الامام خمينى

ملك موقوفه‌اى است كه از جدول انشعابى رودخانه مشروب مى‌شود، وليكن به علت اين‌كه آن جدول در زمستان به واسطۀ طغيان رودخانه، خراب مى‌شود و اصلاح

و ترميم آن نيازمند به وجود بلدوزر و امثال آن مى‌باشد، كه مسئول تهيه آن، ادارۀ آبيارى است كه آن هم به خاطر كمبود بلدوزر، و يا خراب شدن آن، و يا علل ديگر، به موقع قدرت تأمين آن را نداشته و در نتيجه اصلاح جدول به حدى تأخير مى‌افتد كه املاك واقع در مسير جدول - من جمله همين ملك موقوفه - در معرض خشك شدن قرار مى‌گيرند. ساير مشتركين جدول، با استفاده از چاه و موتور پمپ‌هاى ملكى خودشان، درخت‌هاى خود را آبيارى مى‌نمايند، اما ملك موقوفه - كه فاقد موتور پمپ است - به خاطر نرسيدن آب، علاوه بر اين‌كه به ثمر آن لطمه وارد مى‌گردد، خود درخت‌ها نيز در معرض خشك شدن قرار مى‌گيرند. لذا در سال گذشته تصميم گرفته شد كه مقدارى پول، به عنوان قرض تهيه نموده، و مقدارى نيز از عوايد همان موقوفه - كه موجود بود - ضميمۀ آن پول شده، و موتور پمپى خريدارى شود، به اين قصد كه بعد از حفر چاه و نصب موتور پمپ و رسيدن آب كافى به ملك، عوايد بيشترى خواهد داد، و از راه آن عوايد، پولى كه قرض شده، پرداخت خواهد گرديد. وليكن متأسفانه به علت برخورد آن چاه به زمين سخت، و نرسيدن به آب آن نقشه بى‌اثر گرديد. همان طور كه در بالا اشاره شد، در اثر عدم ترميم به موقع جدول، تعداد كمى از آن درخت‌ها خشك، و تعداد بيشترى از آن‌كه موجود است، به خاطر فشار شديد گرما و دير رسيدن آب، ضعيف شده‌اند؛ در نتيجه ممكن نيست به اين زودى از طريق عوايد آن ملك، پولى كه قرض شده پرداخت گردد و راه ديگرى نيز براى تأديه اين پول وجود ندارد. از طرف ديگر شخص قرض دهنده، نيازمند به پول خود بوده و آن را مطالبه مى‌نمايد. آيا از نظر شرعى صحيح است كه موتور پمپ خريدارى شده كه اكنون بلااستفاده باقيمانده، به فروش رسانيده شود و از طريق ثمن آن، پول قرض دهنده پرداخت، و بقيه را جهت حفظ و نگهدارى خود ملك موقوفه مصرف نمود؟ و يا اين‌كه فروش آن موتور پمپ صحيح نيست؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اگر فروش موتور پمپ به مصلحت وقف باشد، با صلاحديد متولى شرعى، اشكال ندارد.

[سؤال 8320] 4468

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

شهردارى خيابانى احداث نموده كه در مسير آن، قسمتى از اراضى موقوفه قرار گرفته و شهردارى هم طبق ضوابط و مقررات، وجه آن را پرداخت مى‌كند. نظر مبارك را دربارۀ مصرف وجه پرداختى مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در فرض وقوع اراضى موقوفه در خيابان، پول را با نظر متولى شرعى صرف در خريد زمين ديگرى نمايند و آن را وقف در همان جهت وقف اول كنند.

[سؤال 8321] 3420

2. مسجد را كه خراب مى‌كنند براى تعمير، خاك و آجرهاى كهنه كه زيادى است و بايد از مسجد خارج كنند، حكم مسجد را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مسجد را دارد و بايد در صورت امكان در همان مسجد و الاّ در مسجد ديگر مصرف شود.

[سؤال 8322] 2694

11. قرآن و بلندگويى را براى هيأتى مورد استفاده قرار مى‌دادند، حال، هيأت به‌هم خورده، آيا جايز است در مكان‌هاى ديگر كه مورد احتياج است استفاده كرد؟

بسمه تعالى، اگر وقف شده بايد در مماثل هيأت مورد استفاده قرار گيرد.

[سؤال 8323] 4469

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً معروض مى‌دارد بر اين‌كه چند عدد بخارى چوب‌سوز را قبلاً وقف مسجد ميرزاموسى، واقع در بازار تهران نموده بودند و فعلاً با تعويض بخارى‌هاى نو

به جاى آن‌ها، ديگر مورد احتياج در اين مسجد ندارد و مسجدى در روستاى ايراء لواسان، احتياج مبرم به بخارى دارد. با امام جماعت مسجد ميرزا موسى، در اين مورد مشورت شد كه ايشان اجازۀ استفاده از آن‌ها را بدهند؛ اما فرمودند: نامه‌اى به حضور امام امت بنويسيد و اگر حضرت امام اجازه دادند مانعى ندارد؛ لذا از حضور امام تقاضا مى‌شود نظر مبارك را در جواز و يا عدم جواز بيان بفرمايند.

بسمه تعالى، اگر مسجدى كه بخارى براى آن وقف شده احتياج ندارد، مى‌توانند با نظر متصدى شرعى، در مسجد ديگر از آن استفاده نمايند.

[سؤال 8324] 4470

بسمه تعالى

محضر مبارك امام خمينى، سلام عليكم

به اطلاع مى‌رساند كه در روستاى رجاآباد مرودشت، اختلافى رخ داده كه از اين قرار است: ما مسجدى قديمى در داخل روستايمان داشته‌ايم و حالا قسمتى از آن خراب شده است. ما مى‌خواهيم آن را در جاى خودش جديد بسازيم، ولى عدّۀ زيادى مخالفت مى‌كنند و مى‌گويند كه بايد مسجد بيرون از روستا ساخته شود. در اين‌جا لازم است كه بگويم حدود پانزده خانواده بعد از انقلاب اسلامى ايران بيرون از روستا خانه ساخته‌اند و نيز زمينى كه بيرون از ده است و مى‌خواهند مسجد بسازند غصبى است. خواهشمنديم كه حكم شرعى را بيان فرماييد. والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، مى‌توانند مسجد قديمى را توسعه دهند و مجدداً بسازند.

[سؤال 8325] 4471

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

پس از عرض سلام، معروض مى‌دارد: در حومۀ آبعلى، قريه‌اى هست بنام سادات

محله، در اين محل قطعه زمينى را كه وقف چراغ حسينيه بوده، به طورى كه گفته مى‌شود، با نظر يكى از مراجع فروخته و پول آن را به مصرف ساختمان مسجد محل رسانده‌اند؛ لذا گفته شده كه نماز خواندن در اين مسجد جايز نيست و عده‌اى هم در آن نماز نمى‌خوانند. اين‌جانب از خريدار زمين خواسته‌ام، پولى را كه داده و صرف بناى مسجد شده به مسجد ببخشد و او هم قبول كرد. در اين صورت، آيا نماز خواندن در اين مسجد جايز است؟ اگرچه پيش از اين بخشش هم جايز نباشد.

والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، مانعى ندارد.

[سؤال 8326] 4472

بسمه تعالى 14 ربيع الاول 1402 ق

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى سلام الله عليكم ورحمته وبركاته

زمين حسينيه منهدمه را فروخته به حسينيه دومى كه ساخته شده به همان محله صرف كردن چه حكمى دارد، اما از حسينيه قديمى آثار ديوار و غيره چيزى فعلاً باقى نمانده است، فقط تكه زمين، و باز همان جا حسينيه تعمير كردن، امكان نداريم به چند علت معقول، لذا اجازه عنايت بفرماييد كه زمين حسينيه اول فروخته و به دومى صرف كنيم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8327] 4265

4. در يك آبادى سه باب مسجد - به مساحت‌هاى 15 مترمربع و 20مترمربع و مسجد سوم حدوداً 30مترمربع - مى‌باشد؟ آيا مى‌توان مساجد مذكور را فروخت و در جاى ديگر، مسجدى بزرگ‌تر بنا نمود؟

بسمه تعالى، مسجد قابل فروش نيست.

[سؤال 8328] 4437

3. آيا بردن فرش مسجد قديم در مسجد جديد متصل جايز است؟

بسمه تعالى، اگر جزء مسجد قديم محسوب است جايز است.

[سؤال 8329] 4437

4. آيا مسجد كوچك كه توسعه داده شده است، بردن فرش و ساير مصالح آن، در قسمت جديد جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 8330] 4473

بسمه تعالى

به پيشگاه محترم زعيم عالى‌قدر، رهبر بزرگ جمهورى اسلامى، نايب الامام آيت الله العظمى آقاى روح الله موسوى خمينى، مدّ ظله العالى، دام بقائه، محترماً توجه آن رهبر بزرگ اسلامى را به شش مسأله مربوط به مسجد جلب مى‌نمايم.

1. چندين فرش قالى از كوچك و بزرگ به همت مؤمنين مسلمان و از پول ختم‌گذارى و غيره تهيه شده است. براى اين‌كه فرسوده و از قيمت اصلى كاسته نشود؛ براى تعويض قالى‌هاى نامبرده فوق، اجازه مى‌فرماييد تبديل به احسن گردد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر قالى‌ها وقف است تا قابل استفاده است، فروش يا تبديل آن جايز نيست.

[سؤال 8331]

2. فرش‌هايى را يك عده مؤمنين خيرانديش هر كدام به نام خود يك طاقه، وقف بر مسجد مذكور كرده‌اند و وكالت را هم به عهده اين‌جانب قرار داده‌اند؛ آيا اجازه مى‌فرماييد تعويض و يا تبديل گردد يا خير؟

بسمه تعالى، با امكان استفاده از آن در جهت وقف، تعويض و تبديل جايز نيست.

4. شرط امام جماعت بنابر مشهور عادل بودن و مسأله‌دان بودن و صحت قرائت است. اگر وى به واسطۀ ضعف و نقاهت يا كبر سن در تظاهرات شركت ننموده، آيا سلب عدالت از او مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، تا عملى كه موجب سلب عدالت است از او صادر نشده، اقتداى به او در نماز مانع ندارد.

5. هرگاه كسى امام جماعتى را به واسطۀ عدم عدالت يا عدم صحت قرائت موظف نباشد به او اقتدا كند، آيا حق دارد و مى‌تواند به ديگرى هم اطلاع دهد يا خير؟

بسمه تعالى، غيبت مؤمن و تهمت زدن جايز نيست.

در خاتمه از آن زعيم عالى قدر اسلام استدعا دارم كه هر طور مصلحت فرموديد جواب‌ها را در مقابل هر يك مرقوم فرماييد تا نزد پروردگار مسئول نباشم.

بسمه تعالى، فرش‌ها اگر وقف براى جهت خاصى نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 8332] 4474

بسمه تعالى 9 / 10 / 1358

پيشگاه معظم رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، ضمن عرض سلام و ارادت خالصانه

اين‌جانب به نمايندگى از اهالى روستاى مزده از توابع شهرستان نطنز به عرض مى‌رسانم:

روستاى مزبور مانند ساير نقاط كشور سال‌ها در محروميت‌هاى اجتماعى به سر مى‌برد و از تمام مزاياى بهداشتى و رفاهى از جمله حمام كه از اولين لازمات هر انسان

به ويژه مسلمان است محروم بود؛ اما امسال به لطف خدا و بركت وجود حضرت‌عالى و همت جهاد سازندگى قرار شد كه حمامى در اين روستا ساخته شود. ابتدا قرار بود حمام در محل حمام متروكه و مخروبه قبلى ساخته شود؛ ولى جهاد سازندگى به عللى از ساختن حمام در آن محل خوددارى و بناى حمام جديد را در محلى كه گورستان قديمى بوده است شروع كردند كه هم اكنون نيز مشغول كار هستند. لذا سه سؤال زير براى اهالى مطرح شده كه بدين‌وسيله از حضرت‌عالى استفتا مى‌نمايم.

1. آيا مى‌توان محل حمام قبلى را كه وقف حمام بوده است و در حدود 200 متر مربع مى‌باشد فروخت و از پول فروش آن براى كارهاى عمرانى استفاده كرد؟ متذكر مى‌شوم كه اين محل به اين صورت فعلى جز لطمه به بهداشت استفاده ديگرى ندارد.

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8333]

2. ساختمان جديد حمام كه در گورستان مسلمين بنا شده، با موازين شرعى منافات دارد يا خير و اصولاً مى‌توان در اين حمام در مواقع ضرورى نماز خواند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وقف يا ملك بودن گورستان معلوم نباشد، نماز صحيح است.

3. خواندن نماز در امامزاده اين روستا كه در صحن آن نيز مرده‌ها را به خاك سپرده‌اند چه صورتى دارد؟ آيا اصولاً نماز خواندن در قبرستان مسلمين از نظر شرع اشكال دارد يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و نماز در قبرستان مكروه است.

[سؤال 8334] 4475

بسمه تعالى

حضور مبارك زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

به عرض مبارك مى‌رساند اكثر دهات شهرستان گرگان خرده مالك بوده همه صغير و كبير در موقوفات عام و خاص مشترك بوده در سال 1342 و 1343 دستگاه طاغوتى

اداره‌اى به نام اصلاحات ارضى برقرار و به خرده مالكين اخطار نموده كه شما بايد يا ملك خود را بفروشيد و يا سى ساله اجاره دهيد خرده مالكين هم ديده‌اند هر دهى از يك سهم تا يك دانگ و پنج دانگ وقف عام و خاص مشتركند، با اين حال مايل به 30 سال اجاره گرديده‌اند اصلاحات ارضى طرفدارى زارع پنج يك عوايد سالانه را به زارعين اجاره 30 ساله واگذار نموده هنوز پنج سال از اين اجاره نگذشته اصلاحات ارضى خودسرانه اجباراً همين عوايد اجاره به اقساط 12 ساله به صاحبان طسق‌فروش قطعى نموده است، حال كه الحمدلله دستگاه طاغوتى نابود و جمهورى اسلامى برقرار گرديده سؤالات زير را طبق قانون شرع شريف مرقوم كه بتوانيم در اين آيشك زندگانى و كشت و زرع ما طبق قوانين اسلامى باشد.

خريد و فروش موقوفات عام و خاص به اين طريق صحيح است يا خير؟

اگر صحيح نيست، ما بايد سهام عوايد موقوفات عام و خاص را بدهيم يا خير؟

اگر شرعاً حكم به دادن است بايد مطابق اجاره پنج ساله حساب نموده بدهيم و يا اين‌كه طبق معمولى سنوات قبل زارع مى‌تواند عوايد سالانه موقوفه عام را خرج تعزيه‌دارى نمايد و يا اين‌كه بايستى به متولى وقف داد، طبق دستور واقف محل معين و صرف خرج معين عمل نمايد، متمنى است احكام شرع مقدس را توضيح دهيد تا اقلاً سهام موقوفات عام و خاص به مصرف تعزيه‌دارى و طلاب و موقوف عليهم تأديه و ما هم از مسئوليت اين موقوفات آسوده شويم.

بسمه تعالى، فروش وقف صحيح نيست و متصرف بدون اجاره از متولى شرعى، ضامن اجرت المثل آن است و عوايد وقف بايد زير نظر متولى شرعى صرف در جهت وقف شود.

[سؤال 8335] 4476

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، دامت بركاته، ضمن سلام، سلامتى آن وجود مبارك را از خداوند متعال خواستارم.

املاكى در مدت مديدى وقف امامزاده‌اى شد كه از طرف واقف قيد شد كه اين املاك، وقف امامزاده و اولاد آن بزرگوار باشد؛ آيا خريد و فروش اين املاك جايز است يا خير؟ و چنانچه جايز نباشد و خريد و فروش صورت گرفته باشد، تكليف خريدار و فروشنده چيست؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست مگر در موارد خاصّه كه مسوّغ بيع در آن باشد كه با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف فروخته مى‌شود.

[سؤال 8336] 4477

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

1. آيا ظروفى كه در اماكن مقدسه، مازاد به شمار مى‌آيد قابل فروش هست يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وقف براى استفاده در مكان خاصى نشده، به جاى ديگر - اگر حاجت دارند - انتقال دهند و چنانچه هيچ‌گونه مورد حاجت نباشد، فروش آن و صرف پول در احتياجات آن محل مانع ندارد.

2. براى يك روحانى كه در دار العلم قم درس خارج مى‌رفته و الآن مشغول تربيت طلاب است، آيا اشتغال به قضا در محاكم قضايى بر او واجب است يا تعليم و تربيت؟

بسمه تعالى، تشخيص اهميت، موكول به نظر خود شخص است.

3. جمعى از مؤمنين در منطقه‌اى مسكن دارند كه يك دانگ از شش دانگ، وقف است به طور مشاع. وظيفه چيست؟ و مبلغ قابل پرداخت چه ميزان بايد باشد؟ و در صورت نبودن وقف‌نامه كه به طور شياع، وقفيت ثابت شود، دستور چيست؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن محرز باشد، بايد مقدار وقف را از متولى شرعى خاص يا از حاكم شرع، به نرخ عادله اجاره كنند.

4. طلاب علوم دينيه در مدارس علميه مى‌توانند درس جديد بخوانند يا خير؟

بسمه تعالى، تابع مقررات وقف مدرسه است.

5. آيا پولى كه به بازماندگان شهدا مى‌دهند قابل تخميس هست يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از حقوق زمان حيات شهيد نباشد خمس ندارد.

6. آيا وصى صغار مى‌تواند بدون در نظر گرفتن غبطۀ صغير، اقربا را در اموال و يا املاك او شريك قرار بدهد؟

بسمه تعالى، تصرفات وصى اگر مطابق غبطۀ صغار نباشد باطل است.

7. اگر شخصى زمينى را به‌نام مسجد كرده - حتى كلنگ هم زده باشند - و بعد صاحب زمين منصرف شود، آيا مى‌تواند صاحب زمين، زمين را بفروشد؟

8. آيا سهم امام و سهم سادات را مى‌شود در موارد عام المنفعه - از قبيل بازسازى و جبهه - فرستاد يا خير؟

بسمه تعالى، محتاج به اجازۀ خاص است.

9. آيا كسى كه حساب سال ندارد، بعد از مرگ در بدهى اموال بايد حق امام عليه‌السلام و سادات را از اصل مال گرفت يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اموالى از او باقيمانده كه متعلق خمس بوده و پرداخت نكرده، بايد خمس آن اموال را ورثه بدهند.

10. سربازى كه در مدت يك‌سال به محيط مختلف اعزام مى‌شود، نماز و روزۀ او چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بدون قصد اقامت ده روز در يك محل، نماز و روزه‌شان قصر است.

11. آيا اذن پدر در عقد شرط است يا خير؟ و در صورتى كه پدر، ضد انقلاب باشد و دختر بخواهد با فردى مكتبى ازدواج كند و پدر اذن ندهد، چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، ازدواج دختر باكره منوط به اجازۀ پدر است؛ ولى اگر با ميل دختر به ازدواج، پدر [از] ازدواج وى با كفو شرعى و عرفى ممانعت كند و خوف آن باشد كه كفو ديگرى براى خواستگارى دختر پيدا نشود، در اين صورت ولايت پدر ساقط است و اجازۀ وى شرط نيست.

12. افرادى كه به روحانيت جسارت مى‌كنند چه حكم دارند؟ آيا اجتناب از آن‌ها جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با مراعات شرايط مقرّره، امر به معروف و نهى از منكر نماييد.

13. آيا افرادى كه از گروهك‌ها هستند، مى‌توانند در امور اسلامى - از قبيل صندوق قرض الحسنه - دخالت مستقيم داشته باشند يا خير؟

بسمه تعالى، اين‌گونه افراد حق ندارند در امور مسلمين دخالت كنند.

[سؤال 8337] 4478

بسمه تعالى 3 / 10 / 1358

مرجع عالى‌قدر رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، پس از عرض سلام، اميدوارم بر دشمنان انقلاب اسلامى ايران فائق آمده تا بتوانيد حكومت عدل اسلامى را در پهنۀ جهان بگسترانيد.

اين‌جانب ساكن يكى از روستاهاى لاهيجان كشاورز بوده، قطعه زمينى خريدارى كرده‌ام كه وقف مى‌باشد. واقف هر ساله مبلغ معينى خرج مسجد مى‌كرد و اين‌جانب پس از خريدن آن، بيش از دو برابر مبلغ تعيين شده پرداخت مى‌كنم و صرف مسجد مى‌شود؛ لذا چون از نظر مسكن در مضيقه بوده و زمينى جهت ساختمان منزل در اختيار ندارم و تهيه آن مشكل مى‌باشد. همچنين زمين مزبور در محل كشاورزى اين‌جانب مستقر است، به همين جهت از آن مقام محترم تقاضا مى‌نمايم تكليف شرعى اين موضوع را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، فروش وقف باطل است و مى‌توانيد از متولى شرعى با مراعات جهت وقف آن را براى خانه‌سازى اجاره كنيد.

[سؤال 8338] 4479

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، جناب مستطاب امام خمينى، دامت بركاته، پس از اهداى هزاران درود، حضور باهر النّور رهبر بزرگ انقلاب معروض مى‌دارم:

در عصر ناصرالدين شاه، مالك روستاى گل آباد تويسركان، اراضى روستاى مذكور را وقف اولاد ذكور خود مى‌كند. هجده سال قبل، يكى از احفاد آن مالك، مقدار يك گاو زمين زراعى، از سهم مالكيت خود را به يكى از كشاورزان اين روستا مى‌فروشد. اين‌جانب سه سال قبل، يك قواره از زمين‌هاى ابتياعى اين كشاورز را براى ساختن منزل مسكونى خريدارى نمودم. چون صحت و سقم اين معامله و خواندن نماز در

چنين مكانى براى من روشن نيست، هنوز شروع به ساختمان خانه نكرده‌ام. لذا از رهبر بزرگ انقلاب و زعيم عالى‌قدر جهان تشيع، استدعا دارم كه با صدور فتواى خود، از اين سرگردانى نجاتم داده، حقيقت امر را براى من روشن فرماييد.

بسمه تعالى، اگر يقين داريد به وقف بودن آن، فروش آن باطل بوده و تصرف در آن حكم غصب را دارد، مگر آن‌كه به متولى شرعى مراجعه و در صورت موافقت با جهت وقف، از او اجاره كنيد.

[سؤال 8339] 4480

بسمه تعالى 15 / 8 / 1358

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى المجاهد، نايب الامام، امام خمينى، دام ظله الوارف، سلام عليكم ورحمة الله وبركاته، به عرض عالى مى‌رساند:

وقف ملكى مسلم است و وقف‌نامۀ آن موجود است. در تاريخ 23 / 3 / 1320 به ملك شخصى تبديل شده است و سند محضرى آن صادر شده است. بعداً در تاريخ 14 / 6 / 1321 به مبلغ نه هزار تومان كه معادل 90000 ريال است فروخته شده است و زارعين محل و كارشناسان مدعى‌اند كه در طول تاريخ تا حال درآمدى چندان كه بيش از مخارج قناتى باشد، نداشته است. خريدار به علت عدم اطلاع از وقف بودن ملك مزبور، آن را متصرف شده است و الآن ورثه، ملك وقفى را واگذار كرده‌اند و مى‌گويند: اگر چيزى طلبكاريم، خواستاريم و اگر طلبكار نيستيم هيچ‌گونه حرفى نداريم! مستدعى مى‌باشيم حكم الله را بيان فرماييد.

در ضمن آيا مبلغ طلب مشاراليهم نسبت به اصل مبلغ مبيعه است و بايد مطابق با آن پرداخت شود، يا آن‌كه تفاضل دارد و بايد به قيمت روز پرداخت شود؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، فروش وقف باطل است و در فرض مذكور، ورثه حق دارند همان پولى را كه موقوفه به آن خريده شده از فروشنده مطالبه كنند.

[سؤال 8340] 4481

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت حجت الاسلام و المسلمين، حضرت آيت الله جناب آقاى پسنديده، احتراماً؛ به عرض عالى مى‌رساند:

يك باب اتاق سنگى و چوبى را شخصى وقف نموده بود بر استفاده عام. بعد از مدت زمانى به صورت مخروبه‌اى درآمده است. اگر اجازه بفرماييد به فروش رود و قيمت آن در راه عام مصرف شود كه شامل جاده يا لوله كشى آب مى‌باشد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست.

[سؤال 8341] 4482

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، محترماً به عرض مى‌رساند:

موقوفه‌اى است عام كه داراى اراضى مزروعى و يك كاروان‌سرا كه در بهترين نقطۀ شهر واقع شده است. حدود سى سال پيش در اثر احداث خيابان اين كاروان‌سرا به دو قسمت تقسيم شده است. حدود هجده سال پيش متولى وقف، با هزينۀ شخصى اقدام به احداث ساختمانى در قسمت كوچك كاروان‌سرا نموده است. پس از اتمام طبقۀ زيرين (زير زمين) متولى فوت نمود. متولى فعلى به هزينۀ شخصى دو طبقه بر ساختمان اضافه نمود كه تا دو سال پيش به اجاره واگذار شده بود. دو سال پيش، مستأجر، ساختمان را تخليه و تحويل داد. چون ساختمان احتياج به نوسازى و تعميرات اساسى داشت؛ لذا متولى با نظارت ادارۀ اوقاف، اقدام به تعمير و نوسازى نمود. موقوفه مبلغى موجودى در حساب مخصوص بانك ملى داشت، چون كفاف تعميرات را نمى‌داد؛ متولى مبلغى كه در حدود توانايى‌اش بود خرج نمود، ولى تعميرات و نوسازى به اتمام نرسيد و بدون استفاده مانده است. قسمت ديگر

كاروان‌سرا - كه مقابل اين ساختمان قرار دارد - حدود دويست سال از ساختمان آن مى‌گذرد و مخروبه و بلا استفاده مانده است.

از حضور حضرت آيت الله العظمى، استدعا دارد مرقوم فرمايند: آيا متولى مى‌تواند با نظر ادارۀ اوقاف يا شخصى كه امام تعيين بفرمايند، قسمتى از اراضى وقف را كه كفاف هزينۀ اتمام و تعميرات ساختمان قبلى و ايجاد ساختمانى در قسمت مخروبه كاروان‌سرا را بنمايد بفروشد يا نه؟ ضمناً به عرض مبارك مى‌رساند: هزينۀ حفظ و نگهدارى كاروان‌سرا طبق مفاد وقف‌نامه بر هر خرج ديگرى كه واقف معين كرده است مقدم مى‌باشد.

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست و از عوايد وقف با مراعات جهت وقف، صرف نمايند.

[سؤال 8342] 4483

بسمه تعالى 11 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، ضمن عرض سلام و اداى تهنيت، به عرض مى‌رسد كه:

حمامى است واقع در شهرستان گناباد كه مدت نوزده سال است مخروبۀ غير قابل استفاده است. براى مرمت آن طبق نظريۀ كارشناس، تقريباً هشتصد هزار تومان، هزينه لازم مى‌باشد، چون موقوفه است اَهالى حاضر به كمك جهت ساختن و تعمير آن نيستند. از طرفى عايدات سالانۀ موقوفه مبلغ دو هزار تومان است. چنانچه موقوفه به فروش برسد، بالغ بر سيصد هزار تومان خواهد گرديد. در صورتى كه از بابت فروش موقوفه، اقدام به ساختن مجدد بشود، باز ناتمام مى‌ماند. ضمناً دو نفر از معماران محل حاضرند كه با واگذارى تصرف عايدات حمام موقوفه به آنان به مدت شصت و پنج سال، اقدام به نوسازى آن كنند. استدعا دارد نظر مبارك را در اين مورد اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست و اگر مقصود از واگذارى،

بهره‌بردارى از موقوفه است با حفظ اصل وقف در صورتى كه موافق جهت وقف و با نظر متولى شرعى آن باشد، مانع ندارد.

[سؤال 8343] 4484

بسمه تعالى

در محمدآباد جرقويه املاكى است وقفى و گاهى افراد براى اين‌كه اين املاك را گران‌تر بفروشند، گفته‌اند: «وقفى نيست». روى اين حساب اين املاك نه وقفى بودنش معلوم است و نه اربابى بودن آن. تكليف اين املاك و خريد و فروش آن و خانه سازى آن چگونه است؟

ثانياً: گاهى افراد در اين املاك وقفى خانه‌سازى مى‌كنند و عذر آن، اين است كه جاى ديگرى ندارند تا خانه سازى كنند مگر بيابان، كه از آبادى زياد فاصله دارد و متناسب نيست؛ لطفاً بفرماييد تكليف شرعى آن‌ها چيست؟

بسمه تعالى، با فرض وقف بودن زمين، فروش آن جايز نيست و تصرف در آن بايد با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف باشد.

[سؤال 8344] 4485

بسمه تعالى 18 / 8 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله اعظم آقاى سيد روح الله خمينى دامت بركاته

محترماً معروض مى‌دارد: اراضى موقوفه عام المنفعه را براى تعميرات و مخارج مسجدى شخصى وقف نموده و متولى آن را هم تعيين نموده مدت‌ها متصرف وقف بوده و عوايد آن خرج تعميرات مسجد مى‌شود، اخيراً در زمان حكومت محمدرضا پهلوى عمال پهلوى اراضى موقوفه مزبور را بر خلاف قانون وقف و بدون اطلاع متولى و به ضرر موقوفه انتقال داده‌اند به ديگران و متولى مجبور بوده ساكت بماند و هيچ‌گونه وجهى هم بابت آن از كسى نگرفته است، اينك كه بحمدالله حكومت طاغوتى تمام شده و جمهورى اسلامى است، آيا متولى مى‌تواند اراضى موقوفه را

تصرف نموده و اجرت‌المثل گذشته و آينده را مطالبه و اخذ كند و به مصرف مسجد برساند ياخير؟

استدعا آن‌كه تكليف شرعى متولى را مرقوم فرماييد كه عند الحاجة حجت است، ادام الله ظلكم على رؤوس الأنام

بسمه تعالى، در فرض مذكور انتقال وقف جايز نبوده و امر آن با متولى شرعى آن است و تصرف بدون نظر او موجب ضمان و ثبوت اجرت المثل است كه بايد با نظر او صرف در جهت وقف شود.

[سؤال 8345] 4486

بسمه تعالى 20 / 1 / 1362

محضر مبارك مرجع تقليد شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العالى، با احترام؛ به محضر حضرت‌عالى مى‌رساند:

مقدارى زمين وسيع كه در آن يك ساختمان حسينيه و مسجد است، واقع در شهر امرتسر از ايالت پنجاب هندوستان مى‌باشد. بعد از تقسيم هند، در اين ايالت، نشانى از مسلمانان باقى نمانده است. و ملك مذكور به علّت عدم رسيدگى و عدم حضور مسلمانان در معرض خطر جدّى از سوى غير مسلمانان بوده و امكان تصرف دارد. و در حقيقت نه مسجد نمازگزار دارد و نه حسينيه عزادار. و در ايام زمستان افرادى كه از ديگر ايالات براى كسب معاش مهاجرت مى‌كنند، براى سكونت و يا براى دام، از اين مسجد و حسينيه استفاده مى‌برند.

از محضر حضرت‌عالى تقاضا مى‌شود، در صورت از بين رفتن اين مسجد و حسينيه، اجازه مى‌فرماييد زمين مذكور فروخته و در ايالت ديگرى، مانند كشمير، صرف مدارس علمى و يا مساجد شيعيان گردد؟

بسمه تعالى، اگر زمين وقف حسينيه و مسجد است، فروش آن جايز نيست.

[سؤال 8346] 4487

بسمه تعالى 19 / 12 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله

سنگ مازارى وقفى بوده كه در مغازۀ مازارى موقوفۀ مدرسه براى حناسايى به كار گرفته مى‌شده. مغازه مازارى موقوفه پس از چند سال تبديل به كار ديگرى شده و سنگ آن به مغازه مازارى ديگرى كه ملكى بوده منتقل شده است. تا چند سال قبل، ساليانه پانصد تومان بابت اجارۀ سنگ وقفى پرداخت مى‌شده، ولى پس از تحويل و تحوّل ديگرى، سنگ وقف توسط غير متولّى به فروش رفته است. آيا معاملۀ آن، با توجه به آن‌كه منفعت داشته صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست و سنگ باقى بر وقف است.

[سؤال 8347] 4488

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

بعد از سلام، چنان‌كه خاطر شريف مستحضر است، در اراك و حومه موقوفاتى هست از مرحوم حاج آقا محسن رحمه‌الله كه به اشكال و انحاى گوناگون است: وقف اولاد؛ وقف ائمّه عراق عليهم‌السلام؛ وقف امور علميه و غيرها. آيا خريد؛ فروش؛ اجاره؛استجاره؛ بنا؛ تعمير و كلاًّ تصرّفات در اين اراضى موقوفه، بدون اجازه و اذن متولى جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف جايز نيست. و ساير تصرفات منوط است به نظر متولى شرعى وقف و مراعات جهت وقف.

[سؤال 8348] 4489

بسمه تعالى 22 / 5 / 1361

حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، ارواحنا لك الفداء

دهكده‌اى به نام مرغ‌ملك، وقف مدرسۀ علميۀ چهارباغ اصفهان بوده است. در

زمان طاغوت، ادارۀ اوقاف، املاك وقف را به زارعين به عنوان سرپرست ملك، واگذار نمود. زارعين، تصرف مالكانه در املاك نموده و زمين‌هاى وقف را مى‌فروشند و افراد خريدارى و ساختمان مى‌نمايند. حكم‌الله را بيان فرماييد كه وظيفۀ شرعيه معلوم شود.

بسمه تعالى، اختيار املاك موقوفه، با متولى شرعى است و خريد و فروش وقف باطل است.

[سؤال 8349] 4490

بسمه تعالى 19 / 7 / 1361

دفتر حضرت امام، بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، متّع الله المسلمين بطول بقائه و عزه، پس از اهداى سلام؛ بدين وسيله نظر حضرت امام را در مورد مسأله‌اى كه ذيلاً توضيح داده مى‌شود، خواستاريم. اميد است با جواب صريح، ما را از حيرت نجات دهيد.

در روستاى آقا بابا، تعدادى باغ انگور وجود دارد كه معروف به باغات وقفى است اما از كيفيت وقف - اعم از قرائت صيغه و مورد مصرف خاص - بى‌اطلاع بوده و هيچ گونه مدرك كتبى نداريم. ليكن طبق رسوم محلى عوايد حاصله از آن‌ها پس از كسر هزينه در امور خيريه، از قبيل: عزادارى و احسان در راه ائمه اطهار صرف مى‌شده است. امروزه اين باغات عوايدى ندارند. بلكه در اثر بالابودن هزينه‌ها و نداشتن بازدهى رو به خراب و فساد هستند. آيا على فرض صحت وقف باغات فوق الذكر و با توجه به مسائل يادشده، مى‌توان اين باغات را به قيمت مناسب به فروش رسانيد و از وجوه حاصله، اقدام به احداث اماكن عام‌المنفعه، از قبيل: مسجد، حمام، دبستان، دبيرستان، بهدارى و غيره نمود و يا اين‌كه جايز نمى‌باشد؟ در صورت دوم، تكليف ما نسبت به اين باغات با نداشتن عوايد چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف باطل است ولى اجارۀ آن از متولى شرعى - با مراعات جهت و مصلحت وقف - مانعى ندارد.

[سؤال 8350] 4491

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

قم، سرپرست محترم دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

احتراماً؛ ضمن عرض تبريك پيروزى‌هاى رزمندگان غيور اسلام در جبهه‌هاى حق عليه باطل، مستدعى است مسأله مشروح زير را از امام امت، خمينى بت شكن استفتا نمايند و جواب را ارسال فرماييد.

در يك روستاى همجوار، مسجدى كهنه وجود دارد كه روستاى مذكور فاقد سكونت مى‌باشد و روستا هم مخروب شده و اهالى در نظر دارند در روستاى جديد كه كوچ نموده‌اند، مسجد را توسعه داده و چوب‌ها و ساير مصالح مسجد قبلى را به فروش برسانند و در مسجد تازه احداث، مصرف نمايند؛ لذا تقاضا مى‌شود اگر از نظر شرعى اشكالى ندارد، جواب مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، اشكال دارد.

[سؤال 8351] 4492

بسمه تعالى 15 رمضان المبارك 1402 ق

محضر قائد اعظم و امام امت اسلامى، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

به عرض مى‌رساند: اين احقر نظر به اين‌كه در گوشه‌اى از منزل بنده، آب‌انبارى است كه سابقاً مورد استفاده عموم بوده است، بعد از آن‌كه در اصطهبانات، لوله‌كشى شد و مردم از آب لوله استفاده كردند، آب‌انبار مزبور از حيّز انتفاع خارج شد و به كلى قابل استفاده نيست. نظر به اين‌كه تبديل نمودن آن به احسن، موقوف به اجازۀ فقيه جامع الشرايط - كه در زمان غيبت مرجع و ولى‌امر از طرف امام زمان عجل‌الله‌تعالى فرجه الشريف - مى‌باشد و بنده مقلد شما هستم و شما را اولى بالتقليد مى‌دانم. خواستم از محضر مبارك شما كسب اجازه نمايم، در صورتى كه مصلحت بدانيد، آب‌انبار مزبور را به وسيلۀ كارشناسى ماهر، ارزيابى كرده و بهاى آن را به ادارۀ اوقاف

يا هر كس كه اجازه بفرماييد، تحويل دهم تا چيز ديگرى خريدارى و وقف نمايند تا ثواب آن نصيب واقف آب‌انبار مزبور گردد. استدعا دارم پاسخ را چه نفى و چه اثبات مرحمت بفرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، وقف عام، قابل فروش يا تبديل نيست.

[سؤال 8352] 4493

بسمه تعالى 27 / 9 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، دام توفيقه العالى، پس از تقديم سلام و عرض ارادت، همواره سلامتى آن وجود محترم را در تحت قبّه منوره، از خداوند بزرگ مسئلت دارم.

محترماً به عرض مبارك مى‌رساند: فتوكپى وقف‌نامه‌اى به نام «وقف اولاد» - كه در ادارۀ ثبت شهرستان تربت حيدريه، هم به نام «وقف اولاد» به ثبت رسيده است - در جوف نامه ارسال شد. مستدعى است ملاحظه نمايند و حكم شرعى آن را صادر فرمايند.

در زمان گذشته، ادارۀ اصلاحات ارضى، موقوفه را به سه نفر زارع به اقساط واگذار كرده و سند تنظيم كرده است و معلوم نيست زارعين اقساطى پرداخت كرده باشند و فعلاً زارعين اظهار پشيمانى مى‌كنند و وضع مالى آن‌ها هم خوب است. تعداد 28 نفر، ورثۀ واقف كه يازده نفر آن‌ها اولاد ذكور و هفده نفر اناث مى‌باشند و احتياج مبرم دارند و در انتظار حكم شرعى آن امام بزرگوار مى‌باشند تا احقاق حق به عمل آيد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، وقف عام قابل خريد و فروش نيست و در وقف خاص فروش آن در موارد به خصوصى كه در رساله مذكور است، جايز است و در فرض مرقوم، اختيار امر وقف، با موقوف عليهم است و فروش آن باطل است.

[سؤال 8353] 4494

بسمه تعالى

ساحت مقدس مُلازمان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

در اين مسأله شرعيه، ملكى وقف بوده و معلوم التوليه، زارع يا مستأجر وقت در غياب متولى و بى‌اطلاعى اهالى و تبانى با مأمورين اصلاحات ارضى، ملك را به دلخواه خود اجاره نموده، و پس از اطلاع، اعتراض متولى در مقابل عمل انجام‌شده و تكميل پرونده، مؤثر واقع نشد. سپس زارع غاصب، ملك را از اداره مذكور به مبلغ يك دهم اجاره، يك‌سال به اقساط خريدارى و سند تنظيم نمود. حال متولى اظهار مى‌دارد: چون قانون مقدس اسلام و شرع مطهر، اين‌گونه معاملات را خلاف و باطل مى‌داند و سند تنظيم شده نامشروع است بر عموم مؤمنين و شورا واجب است با متولى تشريك مساعى نموده و طبق معمول روستا، مال‌الاجاره را از زارع غاصب وصول و به مصرف تأمين نظر واقف برسانند. آيا بنا به اظهار متولى، به منظور حفظ منافع ملك موقوفه بر

مؤمنين واجب است در اين مورد اقدام و مال‌الاجاره را - چه از طريق مصادر امور دولتى و چه به طور كدخدامنشى - وصول و به مصرف برسانند. و يا مسئوليت شرعى و ايمانى ندارند؟ حكم‌الله را مرقوم فرمايند كه مورد نياز و مؤمنين بى‌صبرانه منتظر تكليف شرعى خود مى‌باشند. عند الله مثاب و مأجور خواهند بود.

بسمه تعالى، خريد و فروش وقف باطل است، بايد متصرفين، وقف را از متولى شرعى - با مراعات جهت و مصلحت وقف - اجاره نمايند تا مال‌الاجاره در جهت وقف، زير نظر متولى شرعى مصرف شود و كسى كه در وقف، بدون اجازۀ متولى شرعى تصرف كند، غاصب و ضامن است، بايد ديگران با مراعات شرايط، او را نهى از منكر نمايند.

[سؤال 8354] 4414

2. غسال‌خانه‌اى در همان روستا وجود دارد كه هم كوچك و هم در محل بسيار بدى قرار گرفته است. آيا مى‌شود آن‌جا را فروخت و يك غسال‌خانۀ بهتر و بزرگ‌تر،

در جاى مناسب‌تر ساخت يا نه؟

بسمه تعالى، غسال‌خانه قابل فروش نيست.

[سؤال 8355] 4297

3. فرش‌هاى مساجد كه نخ‌نما مى‌شود، آيا مى‌توان فروخت و تبديل به فرش نو نمود يا نه؟

بسمه تعالى، اگر وقف نبوده و يا در صورت وقف بودن، قابل استفاده در مسجد نبوده، اشكال ندارد.

[سؤال 8356] 119

4. تبديل قرآن و كتب وقف شده در مساجد، به احسن وجه چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، تا موقعى كه قابل استفاده است فروش و تبديل آن جايز نيست.

[سؤال 8357] 4495

بسمه تعالى

مستدعى است جواب مسائل زير را مرقوم و ارسال فرماييد:

1. آيا فروش منزلى كه زمين آن وقف مسجد است و در آن استخوان ميت پيدا شده، را جايز مى‌دانيد يا خير؟

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست.

2. اهل محلى قسمتى از رشتۀ قنات خود را جزو صحن مسجد قرار داده‌اند و براى حفر چاه مسجد كه هم مسجد استفاده نمايد، هم به حمام برود از مردم جبراً پول گرفته‌اند و نيز براى زمين حمام از مردم پول گرفته‌اند آيا غسل و وضو صحيح است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر آب مباح باشد، غسل و وضو صحيح است.

3. اراضى آستان قدس رضوى را به عنوان خريد و فروش نقل و انتقال مى‌نمايند، آيا اين كار صحيح است و نماز و غسل در آن‌ها جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، رسيدگى به اراضى آستان قدس با متصدى شرعى آن است.

[سؤال 8358] 4496

بسمه تعالى 29 / 10 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، به عرض مبارك مى‌رسانيم:

ما اهالى كوهستان لايزنگان داراب يك حسينيه داريم كه قديمى است. مكانش هم جاى خوبى نيست. از پيشگاه مبارك خواستاريم كه اگر مى‌شود امر بفرماييد تا فروخته شود و وصل مسجد يك زمين است، حسينيه را آن‌جا از نو بسازيم اگر مى‌شود چون وصل مسجد است يك متر هم از حياط مسجد داخل حسينيه قرار بگيرد تا بتوانيم در عزادارى امام حسين عليه‌السلام جاى خوبى داشته باشيم در انتظار فرمان هستيم. در خاتمه سلامتى وجود آن مبارز بزرگ را از خداوند عالم خواستارم.

بسمه تعالى، فروش حسينيه و همچنين جزء حسينيه قرار دادن مسجد، جايز نيست.

[سؤال 8359] 4497

بسمه تعالى 6 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، مدّ ظله العالى

محترماً؛ بدين‌وسيله معروض مى‌دارد كه درآمد بيمارستان موقوفه مفرّح، واقع در ياخچى‌آباد كه به مصرف مداواى بيماران مى‌رسد، توسط مال‌الاجارۀ موقوفات خود اداره مى‌شود. از حدود 10 سال پيش، تعدادى از قطعات كه مساحت هر كدام حدود 120 مترمربع مى‌باشد، توسط متولى وقت تبديل به احسن شده و سند مالكيت صادر گرديده است و در حال حاضر از اين امر جلوگيرى مى‌شود و تعداد كمى از قطعات فوق اضافه مساحت دارند (حدود 2 الى 25 مترمربع) كه روى آن احداث بنا شده و به صورت مسكونى مى‌باشد و موقوفه مايل است كه در اين‌گونه موارد سند اجاره جداگانه تنظيم شود، ولى چون اضافه مساحت در حدى نيست كه بتوان كارهاى

تفكيكى و ثبتى آن را انجام داد. لذا تنظيم سند اجاره براى آن مشكل است. على‌هذا در اين‌گونه موارد، تبديل به احسن اضافه مساحت طبق نظريه كارشناس، از نظر شرعى جايز مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، فروش وقف، جايز نيست.

[سؤال 8360] 4498

بسمه تعالى 25 / 3 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، السلام عليكم، از خداوند متعال طول عمر و سلامتى براى امام و پيروزى در تمام جبهه‌ها براى رزمندگان اسلام و صحت و سلامت براى معلولين انقلاب و اسلام خواهانيم.

1. كسى زمينى را براى قبرستان شهر وقف كرده بود، ولى چون امكان اين هست كه اين زمين، داخل محدوده و به خانه‌هاى مسكونى نزديك خواهد شد؛ روى اين اصل اين زمين را براى احداث خانه فروختند. و پول آن را در بانك اسلامى و يا شركت تعاونى به جريان انداختند. در صورتى كه قبرستان موجود شهر. اكنون داخل خانه‌هاى مسكونى شده و از طرفى پر شده و شهر احتياج مبرم دارد به زمينى براى احداث قبرستان. آيا شرعاً اين عمل صحيح است؟

بسمه تعالى، زمين اگر وقف براى دفن اموات شده و تحويل وقف گرديده فروش آن باطل است و بايد تسليم جهت وقف گردد، در غير اين صورت اختيار آن با مالك بوده و فروش آن محكوم به صحت است.

2. زمين‌هايى در اطراف شهر هست كه سند رسمى ندارند و با قرارداد عادى بدون اجازه دولت و بدون در نظر گرفتن مقررات و قانون جمهورى اسلامى خريد و فروش مى‌شوند. آيا مى‌شود از آن زمين‌ها براى مسجد و خانه سازمانى افراد سپاه پاسداران خريدارى كرد؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دولت اسلامى است.

3. از زمين‌هاى يادشده سؤال دو، اگر خانواده شهدا بخرند چه حكمى دارد و آيا در اين مورد شهردارى موظف است براى دادن آب و برق و امكانات براى آن‌ها؟

بسمه تعالى، دولت، تابع مقررات بايد رفتار كند.

[سؤال 8361]

4499

بسمه تعالى 15 / 9 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، الامام روح الله الخمينى

با كمال احترام، به استحضار مى‌رسانم از شخصى - متولّى فعلى چهار پيمانه زمين وقف امام حسين عليه‌السلام - ده سال اجارۀ زمين موقوفه را، وصول نمودم و در ايام عاشورا خرج كردم، و ده سال گذشته را نيز اطلاع كامل دارم كه توسط متصدّيان قبلى وصول، و در ايّام عاشورا خرج شد. پنج سال است كه اين زمين را به مديرعامل اسبق دامپرورى - كه مدت سه سال است فرارى مى‌باشد - فروخته است. متولى از دادن موقوفه خوددارى مى‌كند و منكر وقف شده است. سه سال اجاره زمين را نداده و خيال هم ندارد بدهد، وظيفه شرعى چيست؟

بسمه تعالى، مربوط به دادگاه‌هاى مربوطه در دولت اسلامى است.

[سؤال 8362] 4532

2. در حدود هشت سال پيش رژيم گذشته زمين‌هاى مزروعى موقوفه قريه را به رعايا فروخت. اكثر كشاورزان از آن به بعد اجاره نپرداختند؛ زيرا متولى مطالبه ننمود و در عين حال قيمت املاك را هم به دولت نپرداختند و متولى وقف فعلاً از نظر كشاورزان فاقد صلاحيت شرعى توليت است و اداره اوقاف هم در اين مدت در اين زمينه كارى نكرده است. تكليف مال الاجاره هشت ساله چه مى‌شود؟ گروهى از كشاورزان قدرت ندارند همه آن را يك جا بپردازند؛ چگونه بپردازند و به چه مقامى؟ آيا اجازه مى‌فرماييد اجاره مزبور صرف عمران و آبادى قريه گردد؟

بسمه تعالى، فروش وقف باطل است و تصرف در آن منوط است به نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف. و نسبت به گذشته موجب ضمان اجرت المثل است. و اگر متولى خاصى كه شرعاً توليت او ثابت باشد ندارد، امر آن با حاكم شرع است.

[سؤال 8363] 4302

3. افرادى كه به غصب موقوفات ادامه مى‌دهند - اعم از زارع و كشاورز موقوفه يا غيره - و به مسائل دينى و نصايح مبلغين و فتاواى مراجع اعتنا نمى‌كنند؛ كشت و زرع و

تصرفات آن‌ها، حرام است يا خير؟ و اين بى‌توجهى عمدى، باعث فسق و عدم صلاحيت و امانت چنين افرادى مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، حكم مسأله معلوم است و اگر نزاعى در بين است، به محاكم صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 8364] 4500

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام

محترماً؛ مستأجر، خانۀ مسكونى وقفى را، بدون موافقت متولّى، تخريب و به كارگاه تبديل نموده، و آن را در قبال اخذ مبالغى به عنوان سرقفلى، به غيرواگذار نموده است.

توضيح: در اجاره‌نامه، مستأجر حق انتقال مورد اجاره را - كلاً و يا جزئاً - به غير نداشته است. خواهشمند است دستور فرماييد حكم شرعى اين مسأله را، براى اطلاع اين‌جانب اعلام و ابلاغ دارند.

بسمه تعالى، در فرض سؤال، كسى كه ساختمان وقفى را تخريب كرده، ضامن است و حق سرقفلى براى وى ثابت نيست، و تصرف در موقوفه بدون اذن و اجازۀ متولى شرعى، در حكم غصب است.

[سؤال 8365] 4501

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى ادام الله ظله العالى

شخصى چند قطعه باغ وقف بر اولاد ذكور نموده و به علت دور بودن از محل

سكونت موقوف عليهم تمام آن مسلوب المنفعه شده و الآن يك قطعه آن باقى است و آن هم در معرض خرابى مى‌باشد و تا چند سال ديگر مثل آن‌ها مسلوب المنفعه مى‌شود آيا اجازه مى‌فرماييد كه متولى آن باغ را بفروشد و يك باغ بهتر و نزديك‌تر خودش بخرد و به همان نهج وقف باشد يا خير؟ ضمناً مبلغ يك تومان از درآمد باغ‌ها در قديم به مصرف روضه‌خوانى مى‌رسيده، آيا همان يك تومان قديم خرج شود يا وجه نقد امروز.

بسمه تعالى، در فرض مذكور فروش وقف جايز نيست و بايد بر طبق وقف عمل شود.

[سؤال 8366] 1890

28. موقوفاتى در بين اراضى اشخاص هست نظر به اين‌كه روى حوادث روز از آن‌ها نگيرند و از بين ببرند على الظاهر انكار عنوان موقوفه بودن آن‌ها را كرده‌اند، آيا اگر نشد در بين خود عنوان موقوفه را مخفى حفظ كنند راهى براى فروش و مصرف در امر خيرى ديگر دارد يا نه، تكليف اين‌ها چيست؟

بسمه تعالى، حقّ فروش و تبديل ندارند.

[سؤال 8367] 4502

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، زيد توفيقه

پس از عرض سلام، از حضور آن رهبر عزيز تقاضا مى‌كنم جواب مسأله ذيل را مرقوم فرماييد.

خانه‌اى است واقع در شهر قم، صاحب خانه مذكور اين خانه را طبق قراردادى براى حسينيه وقف نمود، پس از وقف، كلنگ ساختمان را واقف در حضور اهالى محل به زمين زد و اهالى هم خانه را خراب كردند. دست‌اندركاران ساختمان فوق پس

از تحقيق فهميدند كه ساختمان حسينيه آن طورى كه واقف مى‌خواهد حدود يك ميليون تومان خرج دارد.

ولى ايشان حق توليت را براى خود و اولاد ذكور نسل بعد نسل خود به مقدار 1/3 از درآمداين حسينيه قرارداده است، در صورتى كه سرمايه گذارى ايشان1/6 مى‌باشد ( 1/6از جمع پول ساختمان و زمين) دست‌اندركاران ساختمان شرايط واقف را قبول نكردند و ساختمان ساخته نشد ولى واقف اصرار به عمل كردن به شرايط را دارد.

بنابراين از شما رهبر عظيم الشأن تقاضا مى‌كنيم كه اوّلاً: با اين‌كه دست اندركاران مسجد شرايط واقف را قبول ندارند حالا اين وقف صحيح است يا نه؟ مرقوم بفرماييد؛ زيرا از اين قضيه حدود هشت سال مى‌گذرد و زمين مذكور همين‌طور باقى است و دو سال پيش يكى از علما چنين فرمودند كه وقف باطل است و واقف نصف زمين مذكور را فروخت و نصف ديگر را بدون هيچ شرطى به مسجد بخشيد. حال اهالى محل به خريدار نصف زمين و فروشنده كه در حقيقت همان واقف بوده اعتراض مى‌كنند كه اين زمين از مسجد است و فروشنده حق فروش ندارد، تكليف خريدار چيست؟ لطفاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر چيزى را كه وقف كرده تحويل جهت وقف هم داده خريد و فروش آن جايز نيست و در غير اين صورت اشكال ندارد.

[سؤال 8368] 4503

بسمه تعالى 21 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر حضرت امام خمينى مدّ ظله

پس از درود و تحيات و آرزوى سلامتى وجود جناب‌عالى، از آن رهبر عالى‌قدر استفتا مى‌شود مقدار زمينى با آب است كه وقف بر اولاد ذكور مى‌باشد و از منطقه سكونت وراث تقريباً يكصد و سى كيلومتر فاصله دارد كه احتمال مخروبه شدن آن مى‌رود، آيا ممكن است زمين و آب را فروخته و در محل سكونت اولاد ذكور به جاى

آن ملك ديگرى خريد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم فروش جايز نيست.

[سؤال 8369] 1546

5. زمين و اعيانى وقف بوده، اعيان از بين رفته، زمين باقى است، كسى هم او را آباد نمى‌كند، مى‌شود زمينش را فروخت يا نه؟

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست مگر در موارد خاصه كه در رساله مذكور است.

[سؤال 8370] 4504

بسم الله الرحمن الرحيم 16 ذى‌القعده 1402 ق

مولانا، قائد الاُمّة الإسلامية، آية الله العظمى والمرجع الأعلى، سماحة الإمام المفدي السيّد روح الله الخميني، مدّ الله ظله على الإسلام والمسلمين؛ آمين

رجل وقف عقاراً منذ أمد بعيد على الذكور من ذرّيته ومن تناسل منهم ذكوراً وقد انتهى الحال به، إلى أن سقط عن الانتفاع المعتدّ به، مع كونه ذا منفعة يسيرة ملحقة بالمعدوم عرفاً ومع احتياج الحاضرين من الموقوف عليهم إلى عوضه حاجة ماسّة ومتعسّر، بل متعذّب شراء ملك بثمنه ووقفه على النهج الذي كان عليه الوقف الأوّل؛ فهل تأذنون في بيعه وتوزيع ثمنه على الحاضرين؟ أفتونا دام ظلكم

بسم الله الرحمن الرحيم، لا يجوز في مثل مفروض السؤال، بيع الوقف وتوزيع ثمنه على الموقوف عليهم.

[سؤال 8371] 4505

بسمه تعالى 21 شوال 1399 ق

رهبر عالى‌قدر و مرجع بزرگ جهان تشيع حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى، دامت بركاته

جعلت فداك، استفتائاً عرض مى‌شود كه قناتى است مخروبه و از كار افتاده كه قابل

مرمت نيست. مالكين قنات اراضى مربوطه را فروختند و يك سهم از چهل و دو سهم آن، وقف تعزيۀ حضرت خامس آل عبا عليه‌السلام بود. مادامى كه قنات جريان داشت سالانه وجه اجارۀ آن خرج تعزيۀ حضرتش مى‌شد. حالا ديگر سال‌ها است كه قطع گرديده است. اكنون بيان فرماييد مبلغى را كه از وجه اراضى فروخته شده به وقف مزبور، سهميه مى‌رسد، در چه مصرفى مى‌توان خرج نمود؟

والسلام عليكم واللعن والخزى على اعدائكم اجمعين

بسمه تعالى، فروش وقف بدون مجوز باطل است. و اگر مجوز داشته با پول آن به نظر متولى شرعى، بايد زمين ديگرى خريدارى و عوايد آن در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8372] 4506

بسمه تعالى 19 / 4 / 1362

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى، با عرض احترام و آرزوى طول عمر و عزت روزافزون، تقاضا دارد نظر مبارك را در مورد ذيل بيان فرماييد.

بعضى از اراضى موقوفه در سنوات گذشته با مجوز شرعى به فروش رسيده يا به فروش مى‌رسد، آيا در صورت صلاح و صرفه وقف، اجازه مى‌فرماييد از محل وجوه حاصله از فروش، اقدام به خريد يا احداث ساختمان گردد يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

نمايندگان امام در سازمان اوقاف: محمد على نظام‌زاده، سيدمهدى جمارانى

بسمه تعالى، در صورتى كه فروش آن‌ها طبق موازين شرعى بوده و درآمد آن تكافوى تبديل آن‌ها را به اراضى ديگرى به همان مقدار نمى‌كند، مجازيد با پول آن جاى ديگرى را خريدارى و يا بنا كنيد و از منافع آن طبق وقف عمل نماييد.

[سؤال 8373] 4507

بسمه تعالى 28 جمادى الثانى 1398 ق

محضر مقدس آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى على رؤوس الانام

زمينى است وقف بر حضرت ابا عبدالله عليه‌السلام كه درآمد آن بايد صرف روضه‌خوانى شود. شير خورشيد سرخ، اين زمين را تصرف كرده و براى مردم كه بر اثر زلزله خانه‌هاشان خراب شده، خانه ساخته است. مساحت بسيار كمى از اين زمين باقيمانده كه از نظر كشاورزى قابل استفاده نيست؛ چون در ميان ده واقع شده و از نظر اين‌كه كسى در اين‌جا ساختمان كند و اجاره دهد نيز قابليت ندارد. خلاصه زمين قابل استفاده نيست. آيا اجازه مى‌فرماييد زمين را بفروشيم و از ثمن آن، جاى ديگر زمين مزروعى به نفع وقف خريدارى نماييم.

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست، بلى اگر به هيچ نحو استفاده ندارد؛ مى‌توانند با اجازه متولى شرعى آن را بفروشند و تبديل به زمينى كه استفاده در جهت وقف از آن ممكن باشد بنمايند.

اجاره وقف

[سؤال 8374] 4508

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر رهبر عظيم الشأن امام خمينى دامت بركاته

با نهايت احترام، به عرض عالى مى‌رساند قطعه زمينى واقع در قريه ميگون مى‌باشد كه مالك وصيت نموده‌اند ملك مزبور نسل بعد نسل به اولاد ذكور واگذار گردد و هر ساله پس از كسر مخارجات و عشر درآمد جهت متولّى، بقيه آن را در عزادارى حضرات چهارده معصوم عليهم‌السلام خرج و صرف نمايند، زمين ياد شده اكنون در اختيار يكى از فرزندان واقف مى‌باشد كه ايشان هم داراى چهار فرزند ذكور هستند.

لذا استدعا دارد مرقوم فرمايند آيا با رضايت متولى فعلى ملك و چهار فرزند ذكور ايشان مى‌شود در مقدارى از زمين، باشگاه ورزشى باستانى (زورخانه) كه عام المنفعه خواهد بود و يك طبقه هم منزل مسكونى احداث نمود يا خير؟ با چه شرايط و چه شكل؟

بسمه تعالى، در صورتى كه زمين وقف شده براى امر خاصّى، اجاره دادن مقدارى از آن زير نظر متولى شرعى و صرف عوائد آن در جهتى كه مال الوصيّه طبق وصيّت براى آن وقف شده مانع ندارد.

[سؤال 8375] 4509

بسمه تعالى 16 / 11 / 1361

دفتر محترم امام خمينى مدّ ظله العالى

احتراماً قطعه زمينى حدود صد متر مربع وقف اولاد است و در آن زباله و آشغال ريخته مى‌شود كه به بهداشت عمومى لطمه مى‌زند. آيا مى‌شود حدود 30 متر مربع آن را به فروش رسانيد و از فروش آن مابقى را به صورت مغازه در آورد و آن قسمت كه مغازه شده است به وقفيت اولاد باقى باشد؟ چون صاحب آن موفق به ساختن نمى‌باشد.

بسمه تعالى، چنانچه با نظر متولى شرعى و موقوف عليهم آن را براى ساختن مغازه اجاره دهند و مال الاجاره صرف در جهت وقف شود مانع ندارد، ولى با امكان بهره‌بردارى از آن ولو به طور اجاره، فروش آن جايز نيست.

[سؤال 8376] 4510

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

محضر حضرت آيت الله العظمى رهبر عظيم الشأن امام خمينى مدّ ظله العالى

فدايت شوم، چه مى‌فرماييد در مسأله زمين وقف شده:

1. كسى يك قطعه زمين مزروعى خود را وقف مسجد نموده تا عايدات آن را در تعميرات اساسى كلى و جزئى و هكذا، در مايحتاج مسجد نامبرده خرج و مصرف نمايند، حالا از طرف ادارۀ بهداشت در همين زمين مرقومه يك ساختمان خانۀ بهداشت بنا نموده‌اند، راه استفاده از ساختمان احداثى در اين زمين موقوفه چطور است؟ مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، مى‌توانند زمين مزبور را كه در آن ساختمان شده به قيمت عادله از متولى شرعى وقف اجاره كنند و مال الاجاره بايد صرف در جهت وقف شود.

بسمه تعالى، چنانچه رضايت موقوف عليهم تحصيل شود و اقدام به عزادارى هم بشود مانع ندارد.

[سؤال 8377] 4511

بسمه تعالى

استفتا از حضرت امام

ساختمانى كه مستأجر در زمين موقوفۀ خاص، با اجازۀ توليت با هزاران گرفتارى كه با شهردارى قبل از انقلاب داشته، ساخته است و با داشتن اجازه از توليت، آن را به ديگرى اجاره داده است. حال بعد از انقلاب، طريقۀ دريافت اجاره به چه صورت امكان‌پذير است؟ آيا مى‌شود متولى شرعى به نسبت زمين، و مستأجر دست اول - كه

ساختمان را ساخته - به نسبت ساختمانش، اجاره را دريافت دارند؟

بسمه تعالى، ساختمان اگر از خود شما است، مى‌توانيد به او اجاره دهيد و مال الاجاره بگيريد.

[سؤال 8378] 4512

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، دام ظله العالى

بيان فرماييد ملكى را زيدى وقف نموده براى قرائت قرآن، مشروط بر اين‌كه ملك در تصرف اولاد او بوده باشد نسلاً بعد نسل كه هر روز دو جزء قرآن قرائت بنمايند و از اين ملك وقف در زمان طاغوت سه قطعه عدواناً جاده و خيابان شده است و يك قطعه جزئى باقيمانده كه اصلاً قابل زراعت نيست، چون اطراف اين قطعه زمين باقيمانده را صاحبان اراضى اطراف آن منزل كرده‌اند فقط براى منزل مى‌شود از آن استفاده نمود. اجازه مى‌فرماييد كه اين قطعه زمين باقيمانده را به فروش برسانند و در محل ديگر كه براى زراعت خوب است عوض آن ملك بخرند و وقف نمايند؟

از خداوند متعال، پيروزى اسلام و طول عمر رهبر عزيزمان را خواستارم.

بسمه تعالى، فروش وقف جايز نيست، ولى اجاره دادن آن براى ساختمان با ملاحظه جهت و مصلحت وقف مانع ندارد.

[سؤال 8379] 4513

بسمه تعالى 9 / 10 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، پس از ابلاغ سلام، لطفاً جواب مسأله ذيل را بيان فرماييد:

كاروان‌سرايى است موقوفه، و مدتى است كه از زمان اجاره آن گذشته است. مستأجر به اعتماد قوانين خلاف شرع سابق حاضر نيست آن محل را تخليه نمايد. لطفاً مرقوم فرماييد آيا تصرف و كسب و كار در اين محل وقف براى مستأجر بعد از

گذشتن مدت اجاره جايز است يا نه و آيا تخليه محل واجب است يا نه؟

بسمه تعالى، بعد از مدت اجاره، مستأجر بايد موقوفه را از متولى شرعى آن اجاره كند و يا آن را تخليه و در اختيار متولى شرعى قرار دهد و اگر اختيار واگذارى به غير را شرعاً داشته باشد، مى‌تواند به ديگرى واگذار كند.

[سؤال 8380] 4514

بسمه تعالى

شريعتمدار، مقتداى تام، مروج الاحكام، حضرت آيت الله، امام خمينى، دامت بركاته، چه مى‌فرماييد در اين مسأله كه زيدى قطعه زمين موقوفه و يا مغازه‌اى را از متولى وقف اجاره نموده به مبلغ و مدت معيّنى، حال پس از منقضى شدن مدت اجاره، مستأجر حاضر براى تجديد سند اجاره نمى‌باشد و متولى هم اظهار مى‌دارد كه از نظر شرعى راضى نيستم. آيا مستأجر مى‌تواند در زمين موقوفه و يا محل كسب و كار، نماز و يا عبادت نمايد يا خير؟ اجركم على الله

بسمه تعالى، بدون اجازه متولى شرعى يا اجاره از او، حكم غصب را دارد.

[سؤال 8381] 4515

بسمه تعالى 23 / 2 / 1362

استفتا از محضر مبارك امام امت، مرجع تقليد شيعيان جهان

شخصى عايدات يك قطعه مزرعۀ خويش را - با حضور در دفتر اسناد رسمى - طبق قرار شرعى، حبس مؤبّد عزادارى محرم خامس آل عبا نموده، و قرار كتبى در ادارۀ اوقاف محفوظ مى‌باشد. سنواتى بعد از ارتحال نامبرده، يكى از ورثه - على‌رغم اعتراض كتبى وراث ديگر - قطعه زمين مزبور را با داعيۀ مالكيت، تصرف عملى نموده و در نظام طاغوتى، جهت احداث بيمارستان، به سازمان شير و خورشيد سرخ محل، به بيع فضولى قولنامه، و وجه مربوطه را دريافت داشته است. بعد از انقلاب هيأت پنج نفرى واگذارى زمين، قطعۀ مزبور را مشمول بند 12 اراضى موات تلقى كرده، و در

اختيار ادارۀ راه و آموزش و پرورش محل قرار داده‌اند، ادارات مذكور - على‌رغم اعتراض كتبى هلال احمر محل - به استناد اجازه‌نامۀ هيأت واگذارى زمين، به احداث تأسيسات مسكونى و آموزشى مبادرت نموده‌اند. اينك كه صحت جريان وقف و فضولى بودن بيع روشن شده، تكليف شرعى وقانونى ادارۀ اوقاف، هلال احمر، ادارات راه و آموزش و پرورش در تأمين منظور واقف، و استيفاى مخارج خودشان چيست؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن مزرعه، شرعاً ثابت است، مى‌توانند به متولى شرعى مراجعه كنند و با مراعات جهت و مصلحت وقف، آن را براى استفاده‌هاى ذكر شده در آموزش و پرورش و غيره، اجاره نمايند و مال الاجاره را در جهت وقف صرف كنند.

[سؤال 8382] 4516

بسمه تعالى

محضر شريعت مدار، مقتدى الأنام، مروج الأحكام والمسلمين، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، أدام الله أظلالكم

زيدى زمينى موقوفه را اجاره نموده و در مدت اجارۀ خود، حق خود را به فلان مبلغ به ديگرى واگذار نموده؛ آيا متولى مى‌تواند از نظر غبطۀ وقف، مبلغى براى موافقت خود - جهت واگذارى - از دو نفر دريافت نمايد يا خير؟ أجركم على‌الله

بسمه تعالى، اگر در اجارۀ اوّلى، حق واگذارى به غير را به مستأجر نداده، اجارۀ دوم فضولى و موقوف است به اجازۀ متولى شرعى و متولى بايد مطابق صلاح وقف عمل كند.

[سؤال 8383] 4517

بسمه تعالى

رياست محترم دفتر امام خمينى

خواهشمند است استفتاى امام امت راجع به زمينى كه متعلق به اوقاف بوده و اجاره

داده شده و در آن خانه‌سازى شده را بفرماييد، آيا مى‌توان آن خانه را خريد و فروش كرد و اجراى احكام دين در آن‌جا صورت شرعى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف، ساخته شده فروش ساختمان و اجاره زمين وقف با نظر متولى شرعى مانع ندارد.

[سؤال 8384] 4518

بسمه تعالى 19 / 3 / 1362

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند: رقبات يكى از موقوفات قم كه وقف براى مدرسۀ علوم دينى مى‌باشد، به صورت زراعى در دست مستأجر بوده كه در آن، غرس درخت نموده است و اخيراً نبش يكى از ميادين بزرگ شهر قرار گرفته كه اطراف آن، كلاً ساختمان و محل مسكونى شده است. با توجه به اين‌كه اجارۀ ساليانۀ فعلى آن، مبلغ سى و هفت هزار تومان است. چنانچه اقدام به ساختمان شود، هم عدۀ زيادى از مردم را صاحب خانه مى‌كند و هم درآمد وقف ده‌ها برابر مى‌شود. آيا اجازه مى‌فرماييد درخت‌ها را با رضايت مستأجر قطع و زمين به صورت مسكونى درآيد؟

مسئول اوقاف قم

بسمه تعالى، اجاره دادن زمين مذكور، براى ساختن خانه در مفروض سؤال، زير نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف، مانع ندارد.

[سؤال 8385] 4477

3. جمعى از مؤمنين در منطقه‌اى مسكن دارند كه يك دانگ از شش دانگ، وقف است به طور مشاع، وظيفه چيست؟ و مبلغ قابل پرداخت چه ميزان بايد باشد؟ و در صورت نبودن وقف‌نامه كه به طور شياع، وقفيت ثابت شود، دستور چيست؟

[سؤال 8386] 4519

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، مدّ ظله

شخصى از روى جهالت و نادانى و ندانم‌كارى از مسائل وقف زمين موقوفه‌اى را كه قسمت عمده آن بى‌كار و قسمتى زمين مزرعه است كه اكنون معادل يك هكتار است درخت ليمو و نخل در آن زمين كاشته است و با دست خود مقدارى از اين درخت‌هاى مزرعه را به عنوان ملك طلق خود تصرف نموده و از آن‌ها بهره‌بردارى مى‌كند، آيا چنين كارى از نظر شرع مقدس اسلام صحيح است يا خير؟ و اگر صحيح نيست آيا راهى براى جبران زحمات اين شخص مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در صورتى كه نهال درختان از غارس است درختان ملك او است و بايد اجرت المثل زمين موقوفه را بپردازد كه با نظر متولى شرعى وقف، در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8387] 4520

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

زمين موقوفه‌اى است كه به واسطه خيابان‌كشى از استفاده اوليه افتاده و مقدار كمى باقيمانده، چنانچه مغازه شود و اجاره داده شود مصلحت موقوفه است. اذن مى‌فرماييد: كه چند دكان ساخته شود؟

بسمه تعالى، در صورت موافقت با جهت وقف، مجازند ولى اگر متولّى خاصّ دارد، بايد با نظر او باشد.

[سؤال 8388] 4521

بسمه تعالى 30 / 6 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، بعد الحمد و الصلاة و سلام و

عرض ادب، استدعاى صدور پاسخ مسأله ذيل را دارم:

اگر متولى موقوفۀ اولادى، آن را بدون رعايت غبطه و مصلحت وقف و موقوف عليهم، و بر خلاف ميل و رضاى آن‌ها اجاره دهد، به نحوى كه متضمن ضرر كلى موقوف عليهم باشد، آيا اجاره صحيح است يا باطل؟

بسمه تعالى، تصرف در وقف اگر خلاف جهت و مصلحت وقف باشد، جايز نيست و عقد اجاره در فرض مرقوم، صحيح نيست.

[سؤال 8389] 4522

بسمه تعالى 25 / 10 / 1361

محضر مبارك امام امت حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى على رؤوس المسلمين

به عرض مى‌رساند كه در كميجان اراك، مدت تقريباً هفتاد سال پيش، مدرسۀ علوم دينى شخصى به نام ميرزا على‌اصغر بنا و اتمام نموده، جهت تدريس و تعليم علوم دينى كه تا حال، هيچ‌گونه استفاده نشده و پدرم مدت دو سال، خواست كه شاگردانى تعليم نمايد كه آن هم با بى‌استقبالى مردم روبه‌رو شد. ولى مدرسۀ مذكور دست توليت وراث واقف، معموره است كه عبارت از: چند عدد حجره و يك سالن مسجد نماز مى‌باشد. ولى در كميجان، چون مساجد زيادى وجود دارد، شايد در اين مسجد، ماهى يك بار، درش باز نمى‌شود. لذا در جنب اين مدرسه، زمينى به مساحت تقريبى چهار هزار متر باغ انگورى و ميوه‌هاى درختى كه آن هم در اثر مسن بودن اين باغ، از بين رفته و به صورت خرابه درآمده است كه فى‌الحال بدون بهره مى‌باشد. اخيراً از مقام جمهورى اسلامى، بودجه براى بيمارستانى در اين محل تعيين و سيصد پارچه آبادى، از اين استفاده خواهند نمود كه تا حال فاقد بيمارستان مى‌باشد. اهالى محل از اين‌جانب تقاضا نمودند كه از محضر مبارك امام استفتا شود كه آيا اين زمين كه داراى قابليت بسيار خوبى - جهت بيمارستان از نظر جا و محل مناسب و نزديك آب

قنات -مى‌باشد. آيا اجازه مى‌فرمايند كه در اين زمين، بيمارستان بنا نمايند؟ در ضمن وراث واقف هم، همين آرزو را دارند تا نظر امام امت چه باشد. توضيحاً زمين مزبور جزو موقوفات همين مدرسه مى‌باشد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر زمين مزبور جهت استفادۀ خاصى وقف نشده، متولى شرعى با مراعات مصلحت و جهت وقف، مى‌تواند آن را اجاره دهد كه بيمارستان شود و مال الاجاره مقرر را در جهت وقف صرف نمايند.

[سؤال 8390] 4523

بسمه تعالى 7 / 5 / 1361

محضر محترم رهبر انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى

استحضاراً به عرض عالى مى‌رسانم كه اين‌جانب در چند سال پيش، تمامى شش‌دانگ يك كاروان‌سرا را طبق قباله و سند رسمى، وقف كردم، كه درآمد آن بعد از هزينه خودش در مسجد قائمى صرف شود. قبل از وقف كاروان‌سرا يك باب مغازۀ آن را طبق قباله عادى به مبلغ دو هزار تومان فروختم به كسى و بعد از وقف - كه مدت هشت سال گذشته است - به خاطر اين‌كه ملك وقف شش‌دانگ باشد، مغازه را، از مالك آن به مبلغ هفتاد هزار تومان خريده و واگذار وقف نمودم و در همين حال با توافق خود طرف، و قبض بنگاه مغازه را از قرار ماهى سيصد تومان به خودش به اجاره دادم، و حال كه مطالبۀ اجاره را جهت صرف موقوفه مى‌نمايم، از دادن آن امتناع مى‌ورزد. نظر جناب‌عالى را در اين مورد مرحمت فرماييد. از خداوند متعال طول عمر آن مرجع عظيم الشأن را خواستارم.

بسمه تعالى، مستأجر وقف موظف است وجه اجاره را به متولّى شرعى تسليم كند، تا در جهت وقف صرف شود، و اگر نزاعى در بين است به مقامات صالحه مراجعه كنند.

[سؤال 8391] 4524

بسمه تعالى 10 / 2 / 1361

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب، امام امت، دامت بركاته العاليه

1. زمين اوقاف را كه خراب بوده از ادارۀ اوقاف اجاره نموده و آباد كرده و مال الاجاره پرداخت مى‌كنم. آيا اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، چنانچه متولى خاص ندارد يا با اجازۀ او بوده، مانع ندارد.

[سؤال 8392]

2. ملك اوقاف را شخص ديگرى اجاره كرده، ساختمانى هم در آن احداث نموده و حق بهره‌بردارى آن را به ما واگذار نموده است. ضمن اين‌كه خودش به اوقاف اجاره مى‌دهد، از ما نيز اجاره مى‌گيرد. آيا اين موضوع اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 8393]

3. نماز خواندن در املاك فوق اشكال ندارد؟

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 8394] 3406

5. شخصى زمينى را از سازمان اوقاف اجاره مى‌كند و در روى آن زمين ساختمان مى‌نمايد، آيا ساختمان آن در ملكيت موقوفه قرار مى‌گيرد و يا به شخص سازنده متعلق است؟

بسمه تعالى، ساختمان ملك سازنده است، مگر اين‌كه از عوايد يا مال‌الاجارۀ موقوفه ساخته شده باشد.

[سؤال 8395] 4525

بسمه تعالى

1. قريه‌اى است موسوم به گاوزن كلا در محلات درون كلاى غربى، داراى

جمعيتى در حدود صد خانوار كه در گذشته از حمام محل مجاور كه تقريباً نيم كيلومتر فاصله دارد و يا از حمام محلات ديگر كه دو تا سه كيلومتر فاصله دارد، استفاده مى‌نمودند. مدتى است به خاطر خرابى حمام محل مجاور، اهالى ناچارند به حمام محل‌هاى مجاور رود بروند. طى مسافت، به خصوص در فصل زمستان براى زنان باردار مشكل و براى شيخ و شيخه و بيماران، مشكل‌تر و از اين حيث ساكنان قريۀ مزبوره در زحمت و ناراحت هستند. در نظر گرفته شده در ضلع جنوبى قطعه زمين موقوفۀ مزروعى - شاليزارى به مساحت تقريبى چهارده هزار متر مربع - ، كه به گاوزن كلا متصل است، چهارصد متر با رعايت غبطۀ وقف و اجور نسبى سالانه و با موافقت متولى شرعى و آسايش سكنۀ قريۀ ياد شده، براى حمام و احداث آن تخصيص يابد. اشكالى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر منافاتى با جهت وقف ندارد از متولى شرعى براى ساختن حمام اجاره كنند و اجرت آن در جهت وقف صرف شود.

بسمه تعالى، بايد عوايد وقف در همان تكيه‌اى كه براى آن وقف شده مصرف شود.

جاده‌اى كه وسايط نقليه موتورى نيز از آن عبور نمايد احداث نمايند، آيا احداث جاده در آن جايز و عبور و مرور افراد از راه احداثى اشكال دارد يا خير؟ حكم مسأله چيست؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8396] 4526

بسمه تعالى 24 / 2 / 1362

حضور مرجع و رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دامت بركاته الشريف

احتراماً؛ به موجب آيين‌نامۀ اجرايى سازمان اوقاف براى بهره بردارى از موقوفات، تا كنون اراضى مسكونى، يا طبق نظريه كارشناسان رسمى دادگسترى ارزيابى و با دريافت ده الى بيست درصد قيمت، به عنوان پذيره به اجاره واگذار مى‌شده؛ و يا - در مواردى كه قيمت اراضى مشخص نمى‌باشد - به طريق مزايده، انجام و با برندۀ مزايده پس از دريافت پذيره، اجاره‌نامه تنظيم مى‌گردد.

نظر به اين‌كه در اين‌گونه موارد، كسانى مى‌توانند برنده مزايده شوند كه از امكانات مالى بيشتر برخوردار بوده، و افراد مستضعف و كم درآمد از اين حق، محروم خواهند شد، بنابراين نظر آن ولى فقيه و مرجع عالى‌قدر را در مورد ترك مزايده، و واگذارى اراضى موقوفه توسط متوليان، طبق نظريۀ كارشناسان رسمى و تحت نظارت سازمان اوقاف را اعلام فرمايند، تا مورد عمل واقع شود.

بسمه تعالى، در اجارۀ موقوفه لازم است بر طبق شرايط واقف و مصلحت وقف عمل شود و اگر متولى خاص دارد، بايد زيرنظر متولى شرعى خاص، اقدام شود.

[سؤال 8397] 4527

بسمه تعالى 1 / 9 / 1361

جناب مستطاب، حضرت آيت الله العظمى، الامام خمينى، حفظه الله

مغازۀ وقف مقبره را اجاره كرده و در آن قيد شده است كه تعميرات جزئى، نظير

كاه‌گل و خرده‌كارى به عهدۀ مستأجر است. مستأجر، پايه‌هاى مغازه تحت تصرف خود را آهنى كرده، و درب آن را تعويض نموده است، و چوب و درب آن را، به مبلغ حدود 2500 تومان فروخته است، و حدود سى هزار تومان، خرج آهن و مصالح ساختمانى كرده است. و چون مغازه مرغوب شده، متولّى اجاره را اضافه نموده است.

بعد از مدت سه سال از ساختمان مغازه، در سال 1361 در اثر عقب‌نشينى خيابان، مغازه به طور كل خراب شده است و در مسير قرار گرفته است. در اين‌جا، آهن و مصالح از آنِ ملك وقف است، يا از مستأجر؟

بسمه تعالى، اگر آن‌ها را وقف نكرده و از مال‌الاجاره و عوايد وقف تهيه نشده، ملك خود او است.

[سؤال 8398] 4528

بسمه تعالى

1. باغى دارم كه وقف نموده‌ام و در گذشته و حال كليه كارهاى آن را خودم انجام مى‌دادم ولى الآن به علت كهولت سن احساس مى‌كنم كه قادر نيستم كه خودم كارهاى باغ را انجام دهم و خيال دارم جهت جمع آورى ثمر آن به يك نفر اجاره بدهم آيا از نظر شرعى مى‌توانم اجاره دهم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر توليت وقف با خود شما است مى‌توانيد با مراعات جهت وقف اجاره دهيد.

2. مدت چهار سال است كه براى زيارت به خانه خدا شركت مى‌كنم و موفق نشدم تا اين‌كه امسال مبلغ پنجاه هزار ريال به عنوان ثبت نام به اداره اوقاف واريز كردم ولى متأسفانه در قرعه‌كشى موفق نشدم، به اين‌جانب وعده دادند اگر پول را پس نگيريد سال آينده پول شما محفوظ است و بدون قرعه كشى حق تقدم داريد. با اين شرايط سال آينده مى‌توانم بدون قرعه كشى به حج بروم يا اين‌كه با پس گرفتن پول مجدداً در قرعه كشى شركت نمايم. آيا وجه ياد شده را وصول نمايم يا خير؟

از پيشگاه امام خواهشمند است اين دو مسأله امر به جواب فرمايند.

بسمه تعالى، اگر مستطيع هستيد نبايد زمينه حج براى سال آينده را تفويت كنيد.

[سؤال 8399] 4529

بسمه تعالى

متولى مسجد جامع گوهرشاد فوت كرده و موقوفاتى كه مرحوم متولى اجاره داده بوده اكنون اداره اوقاف تجديد اجاره كرده است. اجاره كردن زمين و دادن مال‌الاجاره در اين حكومت اسلامى چگونه است؟

بسمه تعالى، به متصديان مربوطه مراجعه شود.

[سؤال 8400] 4530

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر قائد اعظم جناب امام خمينى، دامت بركاته، محترماً معروض مى‌دارد: آب موقوفه از رودخانه‌اى در دست مستأجر بوده به توليت شرعى پدر اين‌جانب، و مدت پانزده سال است كه توليت و عملكرد ملك مزبور به اين‌جانب واگذار شده به مال‌الاجاره معيّنى، و همه ساله مال‌الاجاره را به نظارت ناظر ملك مزبور صرف تكيۀ سيدالشهدا عليه‌السلام نمودم، در خلال اين مدت يك قطعه از زمين‌هاى مزروعى اين آب، احداث باغ و تعداد صد اصل درخت آلو و سيب و تعدادى ميم و درخت سفيدار به عمل آوردم و فعلاً مال‌الاجاره ملك، مبلغ يك هزار و دويست تومان مى‌باشد، كه بنده خرج تكيۀ سيدالشهدا عليه‌السلام مى‌نمايم، توضيح ديگر بعضى از سنوات، باغ مزبور به طور كامل مشروب نمى‌شود و مخفى نماند كه سفيدار يك رديف از آب رودخانه مشروب مى‌شود، تقاضا مى‌شود از مقام محترم رهبر كبير انقلاب يعنى روح الله خمينى كه راجع به عايدات باغ احداث شده و مال‌الاجاره فعلى بيان فرماييد كه درآمد باغ روى مال‌الاجاره حساب مى‌شود، يا خير و تكليف درخت‌هاى مثمر و غير مثمر را بيان فرماييد. اجركم على الله

بسمه تعالى، اگر درختان از مال موقوفه بوده است عوايد آن بايد در جهت وقف زير نظر متولى شرعى صرف شود و مال الاجاره بايد با نظر اهل خبره مورد وثوق تعيين شود.

[سؤال 8401] 4204

2. در كنار يك مسجد كوچك، به فاصلۀ 8 مترى، زمينى به مساحت 1200 متر براى مسجد وقف گرديده است. آيا مى‌شود در اين زمين، سالن سخنرانى و منزل خادم و وضوخانه و حجراتى براى تحصيل و چند مغازه براى هزينۀ مسجد درست كرد، يا آن‌كه بايد فقط مسجد درست كرد و تصرفاتى ديگر نمى‌شود كرد؟

بسمه تعالى، تابع نحوۀ وقف است. اگر زمين، وقف شده كه از عوايد آن، صرف احتياجات مسجد شود، تصرفات مزبوره جايز نيست؛ مگر آن‌كه زمين را با صلاح‌ديد وقف، از متولى شرعى براى تصرفات مزبوره اجاره كنند.

[سؤال 8402] 2492

3. در جلوى دكان من قطعه زمينى موقوفه قرار دارد كه دست ادارۀ اوقاف مى‌باشد؛ ادارۀ نامبرده مى‌خواهد زمين را جهت ساختن مغازه به اجاره واگذار نمايد؛ ضمناً قسمتى از زمين ذكر شده تا چند سال پيش قبرستان بوده. آيا مى‌شود روى زمينى كه قبرستان بوده مغازه داير كرد و كاسبى نمود؟ در ضمن، اگر من زمين را اجاره نكنم، ديگران اجاره مى‌كنند و دكان مى‌سازند و مانع رؤيت مغازۀ من مى‌شوند، در واقع مغازۀ فعلى من به صورت انبارى درمى‌آيد.

بسمه تعالى، در قسمت وقف، از متولّى شرعى با مراعات جهت وقف مى‌توانيد با اجاره تصرف كنيد؛ و تصرف در قبرستان، اگر وقف بودن آن معلوم نباشد مانع ندارد.

[سؤال 8403] 4531

بسمه تعالى 27 / 6 / 1361

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، أدام الله ظله على رؤوس المسلمين

محترماً معروض مى‌دارد: زمين موقوفه‌اى است به مساحت تقريبى 1500 متر

مربع در روستايى از توابع امام‌شهر (شاهرود سابق) كه هر دو سال يك‌بار زراعت مى‌شود و واقف محترم وقف‌نامه را بدين‌گونه تنظيم نموده است: «... همه ساله، مقدار ده من گندم بابت آن نان شود و در دهۀ اول ماه محرم‌الحرام صرفِ تعزيۀ حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام گردد. به لعنت خدا و رسول خدا گرفتار آيد، هر كه در آن تغييرى بدهد».

اكنون با توجه به اين‌كه زمين مزبور، ارزش زراعى خود را از دست داده و براى سكونت مناسب‌تر است؛ همچنين با تصرف در آن و تبديلش به احسن سالانه از ممرّ عوايد آن، مى‌توان ده‌ها برابر آنچه واقف محترم قيد فرموده صرف تعزيۀ حضرتِ اباعبدالله الحسين عليه‌السلام نمود. آيا امام خمينى - دام بقائه الشريف - اجازۀ تصرف و تغيير مى‌دهند يا خير؟ والسلام على من اتّبع الهدى، با اميد پيروزى اسلام بر كفر جهانى

بسمه تعالى، اجارۀ زمين وقف براى ساختمان با نظر متولى شرعى و صرف مال‌الاجاره در وقف اشكال ندارد.

[سؤال 8404] 4532

بسمه تعالى

به عرض عالى مى‌رساند:

1. در اراضى مزروعى موقوفى، كشاورزان به علت جهل و بى‌توجهى و به گمان اين‌كه اراضى مزروعى ديگرى را مى‌توان به جاى اراضى موقوفى مزبور وقف كرد، ساختمان كرده‌اند. آيا مى‌توانند ساختمان‌ها را ابقا نموده و اجاره آن را بپردازند، با توجه به اين‌كه اجاره ساختمان چند برابر اجاره زمين مزروعى است؟ يا اين‌كه زمين ديگرى را كه از نظر كميت و كيفيت مساوى زمين موقوفه و يا بهتر از آن باشد وقف كنند؟ زيرا تخريب ساختمان‌ها خسارات سنگين غير قابل تحملى براى كشاورزان دارد. از اين گذشته در متن وقف‌نامه اراضى موقوفه به صورت مشاع ذكر شده؛ زيرا اراضى موقوفه قسمتى از املاك قريه مى‌باشد و متولى هم مدعى است كه اراضى

موقوفه مشاع مى‌باشد و بخشى از املاك قريه به صورت مشاع وقف شده است، ولى در سندهاى (غير رسمى) عادى محلى كه كشاورزان املاك قريه را خريد و فروش مى‌نموده‌اند، املاك موقوفه و غير موقوفه مشخص و معين شده‌اند.

بسمه تعالى، زمين موقوفه كه در آن ساختمان شده را بايد از متولى شرعى آن با مراعات جهت وقف اجاره نمايند.

[سؤال 8405]

3. رژيم گذشته از همه مردم قريه پول گرفت تا برايشان حمام بسازد و حمامى در يكى از محله‌هاى قريه ساخت كه محله‌هاى ديگر نمى‌توانند از آن استفاده كنند. اهالى محلات ديگر از اين امر ناراضى هستند. ديگر اين‌كه حمام مزبور در زمينى مزروعى ساخته شد كه وقف حمام قديمى بوده و فعلاً مخروبه مى‌باشد. آيا از اين حمام مى‌شود استفاده نمود و تكليف مردم چيست؟

بسمه تعالى، زمين حمام را بايد از متولى شرعى خاص و اگر نه از حاكم شرع اجاره كنند، و مال الاجاره را در تعمير حمام قديمى صرف نمايند و اگر صاحبان پول در وقت ساختمان حمام يا بعداً رضايت داشته‌اند تصرف مانع ندارد و اگر آب مباح باشد در هر صورت غسل صحيح است.

[سؤال 8406] 4533

بسمه تعالى 12 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دامت بركاته

چه مى‌فرماييد در موضوع دهگاهى كه زمين آن وقف حضرت ابا عبد الله الحسين عليه‌السلام مى‌باشد و از موقوفات آن، در ماه محرم و صفر و باقى ايام در ديگر حسينيه‌هاى اطراف خرج مى‌شود. و اكنون خود دهگاه كه در زمينى وقفى قرار گرفته است، جهت عزادارى در ماه‌هاى محرم و صفر، احتياج مبرم به يك حسينيه دارد. آيا ساختن حسينيه در چنين زمينى، اشكال دارد؟ و اگر اشكال دارد، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، مى‌توانند زمين را از متولى شرعى، با مراعات جهت وقف، براى ساختن حسينيه اجاره كنند.

[سؤال 8407] 4534

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

آيا در زمينى كه موقوفه باشد و بايد از درآمد آن، در كارهاى عام المنفعه، مانند بيمارستان و مدرسه و زوار امام حسين عليه‌السلام مصرف شود، اگر مردم مسجد ساختند - البته بدون اين‌كه اجاره بگيرند از متولى يا اجاره بدهند - مى‌شود نماز خواند و آيا حكم مسجد را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف، زمين را اجاره بدهد، نماز در آن اشكال ندارد؛ ولى وقف دوباره به عنوان مسجد نمى‌شود.

[سؤال 8408] 4535

بسمه تعالى 7 / 6 / 1358

محضر حضرت آيت الله العظمى و المرجع الاعلى امام خمينى، دام ظله العالى

سلام عليكم استفتا مى‌شود: يك قطعه زمين باير، به نام حضرت سيد الشهدا وقف

شده و مدت‌ها بى‌منفعت مانده است. بعداً با تقاضاى اهالى محل در سال 1357، به وسيلۀ دولت، در رژيم گذشته مدرسه ساخته شده. آيا در نظر مبارك، تصرف و نماز خواندن در آن مدرسه مشروع و مباح است يا نه؟ چنانچه احتياج به اجازه و امضاى حاكم شرع بوده باشد؛ تقاضا داريم: اجازۀ مذكور را ذيلاً مرقوم فرموده و مسلمانان و هيأت مدرسۀ اين محل را آسوده نماييد.

بسمه تعالى، با رجوع به متولى شرعى وقف و اجارۀ از او، تصرفات مانع ندارد و مال الاجاره بايد در جهت وقف صرف شود.

[سؤال 8409] 4536

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، رهبر عظيم الشأن، آيت الله العظمى امام خمينى، دام عمره العالى، اميد است كه سايۀ بلند پايۀ آن مرجع تا ظهور حضرت مهدى عليه‌السلام مستدام باشد. غرض از تصديع، اين است كه روستايى جهت تعليم و تربيت فرزندان و مبارزه با جهل، نياز به مدرسه دارند؛ آيا اجازه مى‌فرماييد اين مدرسه در زمينى كه وقف حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام است ساخته شود؛ با توجه به اين‌كه زمين مذكور، مكانى مناسب جهت احداث مدرسه است؟

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى، صلاح وقف بداند، مى‌تواند آن را براى ساختن مدرسه اجاره دهد.

[سؤال 8410] 4537

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله، پس از عرض سلام

محلى احتياج به حمام دارد؛ آيا اجازه مى‌فرماييد زمين موقوفه را با اجازه متولى و تصديق خبره اجاره كنند و روى آن حمام بسازند؟

بسمه تعالى، با مراعات جهت و مصلحت وقف مانع ندارد.

[سؤال 8411] 4538

بسمه تعالى 24 / 4 / 1361

دفتر زعيم عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، دامت افاضاته، با احترام؛ به عرض مى‌رساند:

هيأت ابوالفضلى برادران سركانى مقيم مركز، به منظور برپايى عزاى امام حسين و تعليم قرآن و تبليغ اسلام، يك قطعه زمين از موقوفۀ كربلايى عباس‌قلى را - كه به مساحت 162 مترمربع و واقع در: تهران، خيابان زنجان شمالى مى‌باشد - تصرف نموده، در حدود يك‌سال است كه براى اجراى هدف‌هاى فوق‌الذكر، تشكيلاتى را به صورت خيلى ساده، در آن بنا نموده‌ايم.

با عنايت به سطر هفتم و هشتم خلاصۀ وصيت‌نامۀ كربلايى عباس‌قلى - كه فتوكپى آن به پيوست جهت ملاحظه تقديم مى‌گردد - چنانچه زمين مورد بحث، براى احداث حسينيه (تعزيه‌دارى حضرت سيدالشهدا) و تعليم قرآن و تبليغ دين مبين اسلام اشكالى ندارد؛ نظر حضرت امام را در اين خصوص اعلام تا عيناً مطابق با دستور ايشان اقدام گردد.

بسمه تعالى، با نظر متولى و مراعات جهت وقف، اجارۀ آن براى هدف مذكور و صرف مال‌الاجاره در جهت وقف، مانع ندارد.

[سؤال 8412] 4539

بسمه تعالى 27 / 10 / 1361

دفتر امام، احتراماً؛ به عرض مى‌رساند كه اين‌جانب به مسأله‌اى برخورد كردم كه از آن دفتر مى‌خواهم پاسخ اين مسأله را آن طورى كه از نظر شرعى جايز است، مطرح نماييد.

اين‌جانب قطعۀ زمين ارثى داشته‌ام به موازى يازده قصب كه طول آن زمين نوزده متر مى‌باشد. با توجه به اين‌كه مقدار زيادى از آن زمين، زير بنا واقع شده است و

جلوى آن ساختمان كه حياط واقع است، خيلى كم مى‌باشد و چون زمين جلوى حياط وقف امام حسين و اولاد مى‌باشد، به پاره‌اى از مسائل گوناگون برخورد كرده‌ام كه ذيلاً

اعلام مى‌دارم.

آيا از لحاظ شرعى، جايز است كه مقدارى از زمين وقفى را گرفته و جنب همان زمين وقفى، به مقدار گرفته شده يا بيشتر، زمين بدون وقف خريدارى نموده و به موقوفات اضافه نمايم؟

آيا جايز است كه چندين سال زمين وقفى را اجاره كرده و به عنوان مستأجر براى حياط منزل استفاده كرد؟

آيا جايز است كه آن زمين موقوفه را خريدارى نموده و به عنوان كوچه‌اى جلوى خانه داشته باشم و از فضاى آن زمين استفاده نمايم؟

چنانچه هر كدام از اين راه‌ها ممكن مى‌باشد، اعلام داريد. خواهشمند است راهنمايى‌هاى لازم را در هر مورد بنماييد.

بسمه تعالى، اجاره‌كردن زمين وقفى، با رعايت جهت وقف و نظر متولى شرعى مانع ندارد، ولى تبديل و خريد و فروش وقف جايز نيست.

[سؤال 8413] 4540

بسمه تعالى 15 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله حاج آقا سيد مرتضى پسنديده، مدّ ظله العالى، محترماً به عرض مقدس عالى مى‌رساند:

اين‌جانب اصالتاً از طرف خود و وكالتاً از طرف مادر و برادرانم غارسين، شش دانگ زمين - به پلاك 1143، واقع در بخش چهار شيراز كه به موجب مفاد وقف‌نامه‌اى كه موجود است، فقط سه دانگ آن، موقوفه شرف النساء مى‌باشد - را از فرزندان واقف (شرف النساء) به عنوان توليت، بر حسب مصالح موقوفه و بر طبق موازين شرعى و عرف محل، به منظور غرس اشجار، چند سال قبل، اجاره كرده‌ايم كه

تا كنون نيز به همين منوال بوده است.

در شرط واگذارى زمين، سهم موقوفه نيز به منظور غرس اشجار قيد شده است. همچنين در اسناد رسمى مالكيت غارسى مربوطه كه در دست داريم3/4 محصول متعلق به غارسين و 1/4متعلق به موقوفه بوده كه مال‌الاجارۀ سهم موقوفه را تا كنون پرداخته‌ايم. لذا از نظر آن عالم ربانى و فقيه بزرگ، كيفيت بقا و ابقا و حفظ حقوق غارسين را، به ميزانى كه شرع انور اسلام مقرر فرموده، اعلام فرماييد تا وظيفه شرعى هر يك از متولى و مستأجران (غارسين) روشن گردد.

بسمه تعالى، اجارۀ وقف، موكول به نظر متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف است و سهم موقوفه از درخت‌هاى غرس شده و حدود اختيارات و تصرفات مستأجر، تابع شروطى است كه طرفين ضمن عقد اجاره، بر آن توافق نموده‌اند.

[سؤال 8414] 4541

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، أدام الله ظله على رؤوس المسلمين، احتراماً؛ به عرض عالى مى‌رساند:

چاه آبى با موتور آب به طور شركت، در محلى وجود داشته است و اين چاه مدتى است كه متروك شده و مورد استفاده نبوده است و به جاى آن، چاه ديگرى حفر كردند. اكنون از طرف جهاد سازندگى - با خرج زياد - به وسيلۀ لوله كشى، آب اين چاه متروك را داخل حمام و منازل كشانده‌اند. ضمناً در بين اين شركا، يك صغير وجود دارد و سهامى هم در اين چاه، مربوط به املاك موقوفه است. شركا همگى رضايت داده‌اند، فقط مسألۀ صغير و موقوفه در ميان است، كه آيا ولىّ اين صغير و متولّى اين وقف مى‌توانند رضايت دهند، يا حكم ديگر دارد؟ در هر صورت تكليف شرعى را واضح بيان فرماييد. والسلام عليكم

بسمه تعالى، اگر مصلحت وقف و صغير باشد، با نظر متولى شرعى وقف،

و ولى شرعى صغير مى‌توانند سهم وقف و صغير را اجاره دهند و مال الاجاره را در جهت وقف و مصلحت صغير، صرف نمايند.

[سؤال 8415] 4542

بسمه تعالى 13 / 6 / 1361

به نام خدا، پاسدار حرمت خون شهيدان، با درود فراوان به امام عزيز و شهيدان راه اسلام

اين‌جانب در حدود پانزده سال قبل، يك باب مغازۀ موقوفه، به مساحت 3×5، با دادن سرقفلى به مستأجر سوم يا چهارم و مبلغى به متولى آن موقع كه ناظر معامله بود اجاره نمودم. بر اثر مرور زمان و چوبى بودن سقف، درخواست كتبى از ادارۀ اوقاف نمودم كه حاضرم نوسازى و تيرآهن كنم، به شرطى كه كرايه اضافه نشود و كرايۀ ما قبل را پرداخت نمايم. به تصديق كارشناس ادارۀ اوقاف، نوسازى و در نتيجه، در حدود يك‌صد و هفتاد هزار تومان، خرج نمودم. ولى بر اثر كوچك بودن محل كارم، ساختمان فوق را دو طبقه ساختم. با اين‌كه كرايۀ ملك فوق از بعد از ساختن سه برابر شده، متولى قبل، فوت نمود. متولى جديد مى‌گويد كه طبقه بالا كرايه دارد. استدعا دارم حكم شرعى را بدهيد و مهر امام عزيز مورد حاجت است.

بسمه تعالى، اگر با متولى شرعى قرارداد نموده‌ايد، به هر نحو قبلاً قرارداد كرده‌ايد، بايد عمل شود و تشخيص و رسيدگى، با اداره اوقاف است و چنانچه نزاعى در بين است به محكمۀ شرعيه مراجعه شود.

[سؤال 8416] 4543

بسمه تعالى 5 / 4 / 1361

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، سلام عليكم، پيرو نامۀ سفارشى مورخۀ 1 / 12 / 1360، با كمال احترام، به استحضار مى‌رساند:

همان‌طور كه اطلاع دارند از مدتى قبل بنا به دستور دولت جمهورى اسلامى ايران،

مقرر گرديد در تمام وزارتخانه‌ها و ادارات تابعه، مكانى به عنوان مسجد - جهت اداى فريضۀ نماز ظهر و عصر كارمندان - در نظر گرفته شود. بنابراين دستور، مديريت بهداشت محيط استان اصفهان نيز مكانى را بدين منظور در نظر گرفت؛ منتها محل اين مديريت داراى ويژگى خاص، از نظر شرعى مى‌باشد، بدين معنا كه زمين آن موقوفه بوده و مالك اوليه، زمين مورد بحث را جهت ساختمان مراكز درمانى و بهداشتى به سازمان بهدارى اصفهان واگذار نموده است، و مديريت بهداشت محيط مستقر در اين ساختمان نيز، بى‌رابطه با مركز درمانى و بهداشتى نمى‌باشد. از طرفى مديريت مذكور طى قرارداد رسمى، ساليانه مبلغى به عنوان اجاره - جهت تكميل ساختمان مسجد جنب اين موقوفه - به ادارۀ كل اوقاف اصفهان پرداخت مى‌نمايد. اكنون مستدعى است جهت روشن شدن اذهان و رفع شبهۀ عده‌اى از كاركنان اين مديريت، جهت اداى نماز در اين مكان موقوفه با شرايط فوق الذكر، نظر حضرت امام را به طور وضوح اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف، زمين را اجاره داده، تصرف و نماز در آن اشكال ندارد.

[سؤال 8417] 4544

بسمه تعالى 26 / 4 / 1361

دفتر حضرت امام خمينى

اين‌جانب ساكن دهى به نام جوستان، در طالقان مى‌باشم. دو قطعه زمين وقفى در دست من و برادرم مى‌باشد. اين دو قطعه زمين از طرف اوقاف در اجارۀ پدربزرگ و سپس پدرم و بعد از او نيز به من واگذار گرديده است. من كه 36 سال دارم و سيزده سال پيش كه پدرم مرحوم شد، چون برادر بزرگم در تهران كارمند بود، اوقاف آن را به من اجاره داد. چند سال، سالى بيست تومان و چند سال، سالى پنجاه تومان و قبل از انقلاب اسلامى كشورمان، سالى صد تومان بابت اجاره از من مى‌گرفت كه قبوض آن

موجود است. ولى بعد از انقلاب، ديگر كسى براى گرفتن اجاره، به بنده رجوع نكرده است ولى من سالانه، چيزى به حساب خودم، در راه واقف خرج مى‌كنم.

اين دو قطعه زمين يكى در دست برادرم مى‌باشد كه در حدود 700 مترمربع و يك قطعه در دست خودم مى‌باشد كه در حدود 1500 مترمربع است. زمين دست برادرم يونجه مى‌باشد و زمين دست خودم را نه سال پيش، تبديل به باغ سيب كرده‌ام كه تمام كار و زحمت و خرج آن را خودم متحمل شده‌ام و خرج زيادى نيز براى آن كرده‌ام و حالا دو سال است كه به ثمر رسيده و بار مى‌دهد. چون ديگر مأمور اوقاف رجوع نمى‌كند و اجارۀ آن را نمى‌گيرد، خواهشمند است در زير همين نوشته، آن امام عزيز، تكليف شرعى اين‌جانب را معين فرمايند تا زحمتى كه مى‌كشم و محصولى كه برمى‌دارم حلالم باشد.

بسمه تعالى، به متولى شرعى و با نبود شخص خاص، به اوقاف محل مراجعه كنيد و نسبت به دو سال گذشته كه اجاره نكرديد، به مقدار متعارف بپردازيد.

[سؤال 8418] 4545

بسمه تعالى

محضر مقدس منور نايب الامام آيت الله العظمى خمينى، ادام الله ايام افاضاته العاليه

محترماً؛ عرض مى‌شود: زمين موقوفۀ مخروبه‌اى كه قبلاً مستراح مسجد بوده، سال‌هاى متمادى مخروبه مانده و از انتفاع خارج شده. شخصى از متولى شرعى شفاهاً اجازه گرفته تا طبقه پايين آن را مستراح و وضوخانه بسازد و فوقانى آن را به خرج خود چند درب دكان بسازد. متولى آن نيز شفاهاً تشويق و ترغيب بر آن نموده است؛ آيا كسى ديگر حق اعتراض دارد؟ آيا متولى مى‌تواند بگويد: اعيان را طبق نظر من وقف نماييد يا به حكم صحيح «للزارع زرعه و لصاحب الأرض كراء أرضه» اعيان، ملك سازنده است و فقط كرايه زمين مخروبه موقوفه را بايدبدهد؟ مستدعى آن‌كه

حكم الله را بيان بفرماييد. اگر كسى پيدا شود كه مخارج اعيانى آن را بدهد كه سازنده واگذار به وقف نمايد، نسبت به وجه سرقفلى كه سازنده گرفته چه صورت دارد؟ لطفاً جواب صريح فرماييد.

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى با مراعات صلاح وقف اجازه داده كه شخص براى خودش ساختمان كند و اجاره زمين را بپردازد، صاحب ساختمان، اجاره زمين را ضامن است. و زمين در حالى كه ساختمان روى آن است ملاحظه مى‌شود نه مخروبه.

[سؤال 8419] 4546

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

به استحضار مى‌رساند: بعضى از موقوفات هست كه عرصه و اعيان موقوفه بوده و به مرور زمان، اعيان از بين رفته و فعلاً زمين تنها به اجاره واگذار مى‌شود كه مستأجر ايجاد اعيان براى خود بنمايد؛ آيا موقوفه به اعتبار اعيان سابق، حقى بر اعيان مستحدثه پيدا مى‌كند يا خير؟ و آيا مى‌شود مستأجر را مقيد كرد كه قسمتى از اعيان را به موقوفه تمليك كند يا اين‌كه مى‌توان بدون چنين قيدى فقط عرصه را به اجاره داد؟

نمايندگان امام در سازمان اوقاف: مهدى جمارانى و محمدعلى نظام‌زاده

بسمه تعالى، اجاره جايز است و به اعتبار اعيان سابقه موقوفه حقى پيدا نمى‌كند؛ و تمليك يا عدم تمليك نيز تابع قراردادى است كه با مستأجر منعقد مى‌كنند و نمى‌توان مستأجر را ملزم به اين كار نمود.

[سؤال 8420] 4547

بسمه تعالى 6 / 7 / 1358

محضر مبارك پيشواى عالى‌قدر ملت ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى،

مدّ ظله، به شرف عرض مى‌رساند:

رقبۀ موقوفه‌اى مخروبه بوده، متولى شرعى و قانونى آن با رعايت ضوابط عرفى با شخصى قرارداد اجاره منعقد مى‌نمايد. مستأجر تعهد مى‌كند كه در محل به نفع و مالكيت موقوفه، ساختمان دو اشكوبه (طبقه) نمايد و در مدت مقرره به قرارى كه فيما بين گذاشته شده، مال الاجاره را مى‌پردازد. با اين‌كه مستأجر، تمام تعهدات خود را حتى به نحو شايسته‌ترى انجام داده، آيا شرعاً و عرفاً، عقد اجاره را كه در اصل يا نسبت باقيمانده، مى‌توان باطل دانست يا خير؟ از مقام شامخ آن حضرت استدعا مى‌شود حكم شرعى و عرفى را مزين فرماييد، سرافراز خواهم شد.

بسمه تعالى، اگر اجاره از متولى شرعى و موافق جهت وقف واقع شده و مدت باقى است، باطل نمى‌شود.

[سؤال 8421] 4548

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر عالى‌قدر جهان تشيع، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى

اين‌جانبان، اهالى روستاى ايراء بخش لواسان، احتراماً به عرض عالى مى‌رسانند: حمام ايراء به طور كلى قابل استفاده نمى‌باشد، و زمينى كه مناسب ساختن حمام باشد نيست. يك ملك موقوفه هست كه فعلاً هيچ استفاده‌اى از آن نمى‌شود. كسى كه ملك را وقف نموده، قيد كرده: اگر درآمدى از ملك نامبرده حاصل شود؛ در محرّم در حسينيه اطعام بشود. خواهشمند است به اين سؤال اهالى جواب عنايت بفرماييد: آيا مى‌شود در اين ملك موقوفه براى اهالى روستاى ايراء، حمام عمومى احداث بشود يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر با مراعات مصلحت وقف از متولى شرعى اجاره كنند براى ساختن حمام، و مال الاجاره را در جهت وقف صرف نمايند مانع ندارد.

[سؤال 8422] 4549

بسمه تعالى 12 / 8 / 1358

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، ضمن تقديم سلام، با نهايت ادب و احترام به عرض مى‌رساند كه:

قريب صد سال قبل، زمينى وقف مسجدى در اين شهر شده كه عوايدش صرف مسجد گردد. زمين فوق به صورت باغ درآمده بود و به مرور زمان رعيت باغ را تصاحب كردند. بعداً باغ به خيابان برخورد نمود و مقدارى از آن‌كه باقيمانده بود با مقدارى از راه قديم را شهردارى سابق تصاحب نموده و يك نانوايى ساخته و مقدارى را به بانك تعاون روستايى فروخته - كه فعلاً وسايل زندگانى مردم در بانك تعاونى توزيع و به فروش مى‌رسد - و مردم از نانوايى نان خريدارى و از بانك هم خريدارى مى‌نمايند. با توجه به اصل زمين اين دو مؤسسه كه قبلاً وقف بوده است؛ در حال حاضر اجازه مى‌فرماييد كه ما از بانك تعاون روستايى و از نانوايى فوق وسايل خريدارى نماييم. مستدعى است حكم شرعى را صادر فرماييد.

بسمه تعالى، در هر صورت خريد و فروش از مؤسسه و نانوايى صحيح است، ولى تصرف در آن در صورتى جايز است كه به متولى شرعى مراجعه و از او زمين مؤسسه و نانوايى اجاره شود.

[سؤال 8423] 4550

بسمه تعالى

محضر مبارك قائد اعظم و رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر عالم تشيع، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

پس از مراتب دعاگويى، از خداوند عالم خواستارم كه وجود آن مرجع بزرگ را از جميع حوادث حفظ بفرمايد و از جوار حضرت ثامن الائمه خدمت آن رهبر بزرگ و مرجع عالى‌قدر سلام عرض مى‌كنم. از خدمت آن رهبر عالى‌قدر تقاضا دارم رأى

خود را در اين مسأله شرعيه بيان فرماييد كه خيلى مشكل است.

1. زمينى مزروعى، وقف عزادارى حضرت سيد الشهدا عليه‌السلام بود. در زمان طاغوت زمينى براى بهدارى و دبستان و كارخانه برق مطالبه كردند و مردم بدون اين‌كه از حاكم شرع اجازه بگيرند بدون اجبار، زمين فوق را در اختيار دولت گذاشتند و آن‌ها آن بناها را ساختند؛ اما در زمان دولت جمهورى اسلامى تمام شد. البته هنوز هم مشغول مى‌باشند.

بسمه تعالى، بايد به متولى شرعى مراجعه و زمين وقف را از او اجاره كنند و با نظر او مال الاجاره صرف در جهت وقف شود.

[سؤال 8424]

2. در زمان دولت جمهورى اسلامى يعنى در تابستان گذشته به همين محل آمدند و براى ساختن حمام زمينى مطالبه كردند. مردم محل زمين مزروعى ديگرى كه وقف عزاداراى حضرت سيد الشهدا بود براى ساختن حمام معرفى كردند. بنده اهل آن محل مى‌باشم و مشغول تحصيل در مشهد مقدس هستم و در آن موقع در محل بودم. تازه پايه حمام را كنده بودند كه تذكر دادم تا در اين زمين حمام درست نشود؛ اما اعتنا نكردند و مشغول ساختن شدند. موقعى كه بنده تذكر دادم، گفتند: «اگر جايز نبود زمين را مى‌خريم». بيان فرماييد كه غسل مردم در اين حمام چطور است؟

بسمه تعالى، اگر آب مباح باشد، غسل صحيح است و براى جواز تصرفات زمين، حمام را از متولى شرعى اجاره كنند و با نظر او مال الاجاره صرف در جهت وقف شود.

[سؤال 8425] 4551

بسمه تعالى

زمين مزروعى با مقدارى آب، وقف شده براى طلاب مدرسۀ علميه، بود و نبود اين زمين در ازدياد اجاره‌بها مدخليتى ندارد بلكه مستأجر، زمين هم باشد، فقط اجاره

آب را مى‌دهد و در زمين خودش كشت مى‌كند. اين زمين متصل به شهر واقع شده، آيا مى‌شود اين زمين را به مؤسسات دولتى يا به مستضعفين، جهت ساختن خانه مسكونى اجاره داد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى اجاره مى‌دهد و اجاره آن موافق جهت وقف باشد مانع ندارد.

[سؤال 8426] 4552

بسمه تعالى 28 / 6 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

به شرف عرض عالى مى‌رساند اراضى موقوفه . . . وقف خاص نسلاً بعد نسل طبقاً بعد طبقه و منافع آن مخصوص اولاد ذكور تا زمان حيات مى‌باشد، كه پس از چندين سال زحمت در آن تفكيك جهت خانه‌سازى با اجاره ناقابل به افراد واگذار و سكونت دارند. لكن از روزى كه سر و صداى زمين بلند شد، مستأجرين از پرداخت اجاره و بدهى خوددارى نمودند و اظهار مى‌دارند (امام فرمودند اجاره ندهيد و زمين مال خودتان است) استدعا دارم با توجه به مراتب معروضه نظريات خود را به شرح ذيل در اين باره اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، اجاره وقف به نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف مانع ندارد و مستأجرين بايد اجرت را بپردازند.

[سؤال 8427] 4553

بسمه تعالى

محضر انور سرورنا الاعظم، استادنا المعظم، حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى، مدّ ظله

پس از ابلاغ سلام و اظهار ارادت، مدت شش سال تمام است كه در سنجان اراك امام جماعت و اشتغال به تبليغ احكام و ارشاد دارم. تا به حال ميزبانم والده بوده است،

لكن چون فعلاً والده‌ام را از دست داده‌ام، بودن در آن‌جا و ادامۀ تبليغ موقوف به داشتن خانه مى‌باشد و شرايط زندگى هم اجازه نمى‌دهد زمينى خريدارى و بسازم. در محل مذكور خانه‌اى است مخروبه كه صاحب آن مسمّى به سيدرحيم فوت كرده و وارثى هم نداشت و طبق گزارش محل، وقف شناخته شده است و مدت سى سال است كه در آن‌جا افتاده و از آن بهره‌بردارى نشده است. از آن استاد محترم انتظار مى‌رود در صورتى كه صلاح بدانيد اجازه فرموده خرابۀ مذكور را اجاره و مال الاجاره را به مصرف موقوف عليه كه حمام است برسانم. البته به طورى كه بعد از نوسازى، اعيان مال خودم و زمين به وقفيت خود باقى باشد. مثل زمين‌هايى كه در آستانۀ مقدسه اجاره داده شده است. مخفى نماند كه اين اقدام لعلّ بر نفع موقوفه باشد؛ چون خانه‌هاى مجاور و بعضى ديگر در آن تصرف عدوانى كرده و حقير تا به حال جلوگيرى كرده‌ام و مبلغ شش هزار و پانصد تومان به جهت رفع يد عدوانى داده‌ام. الامر امركم. خداوند متعال وجود حضرت آيت اللهى را از جميع بليات ارضى و سماوى محفوظ و بيش از پيش توفيق عنايت بفرمايد.

بسمه تعالى، بايد بعد از معلوم شدن خصوصيات زمين و مال الاجاره نزد متولى شرعى، از او اجاره نماييد.

[سؤال 8428] 4554

بسمه تعالى 31 / 5 / 1361

تهران، دفتر حضرت امام، استدعا دارد به مسأله زير از نظر فقهى جواب دهند:

اگر خرده مالكين دهى 30 سال پيش دور هم جمع شده باشند و زمين‌هاى كوچك و مشاع خود را جهت سهولت عمران در قطعات بزرگ مشاع يك كاسه كرده و در اين تقسيم سهم يكى از مالكين كه مساوى ديگران است بعد از گذشت مدت فوق كه همگام با سايرين زمين خود را تبديل به باغ نموده و درختان تنومندى دارد و به ثبت رسانده و حتى به ديگرى واگذار كرده است، معلوم شود كه چند قطعه از زمين‌هاى

مشاع ملكى او جزو سهم وقفى شده و در عوض چند قطعه از زمين‌هاى وقفى نيز جزو سهم ملكى او كه باغ شده است گرديده، حال چه بايد بكند و حكم اين مسأله چيست؟ با توجه به اين‌كه وضع زمين‌هاى ده بعد از 30 سال به كلى به هم خورده، و وقف، وقف اولاد بوده است، متولى خود از خرده مالكين بوده و در تقسيم نظارت داشته است و اكنون مدعى هم ندارد.

با تقديم احترام و دعا به امام

بسمه تعالى، به متولى شرعى زمين‌هاى موقوفه مراجعه نمايند و اگر متولى خاص ندارد به حاكم شرع رجوع كنند و با صلاح‌ديد او و مراعات جهت وقف، قسمت وقف را از او اجاره كنند و بايد مال الاجاره صرف در جهت وقف شود.

[سؤال 8429] 4640

3. كسى زمين موقوفه‌اى را غصب كرده و بر روى آن ساختمان نموده است. حكم اين ساختمان و زمين چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، بايد به متولى شرعى مراجعه كند و اگر متولى شرعى، باقيماندن ساختمان را - ولو با گرفتن اجاره - مصلحت وقف نداند و اجازه ندهد، بايد ساختمان را از آن زمين بردارد.

[سؤال 8430] 4555

بسمه تعالى 25 / 10 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با كمال ادب و با عرض درود معروض مى‌دارد:

مقدار هشت سهم و نيم از ملك نصرت‌آباد كه وقف خاص است در اجاره شخصى بوده است كه در اثناى مدت اجاره، مستأجر و مؤجر كه موقوف عليهم مى‌باشد، هر دو فوت كرده‌اند. مستدعى است حكم اين اجاره را بيان فرمايند كه آيا

اين اجاره به حال خود باقى است، يا فسخ شده و امر موكول به طبقه بعدى مى‌شود يا خير؟ با تقديم احترام

بسمه تعالى، بعد از مردن موجر موقوف عليه، اجارۀ وقف باطل است، مگر آن‌كه بطن بعدى آن را اجازه كند و يا آن‌كه اجاره‌دهنده، متولّى باشد و مراعات مصلحت وقف و بطون لاحقه را هم كرده باشد.

[سؤال 8431] 4556

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر اسلام پيشواى تشيع حضرت آيت الله امام خمينى زيد توفيقه

محترماً معروض مى‌دارم: اين فدوى يك زمين موقوفه اجاره نمودم به مدت معيّن 30 سال گندم، چون جهت وقف استفاده قابلى نبوده جهت ازدياد استفاده وقف، بنده اشجاركارى نمودم به عنوان آن‌كه پس از مدت، نصف حاصل اشجار عايدى مال موقوفه به خرج، نصف حاصل مال بنده، بنده‌ام سهم خودم را با ائمه‌اطهار وقف نهفته نموده‌ام به خرج خودم، حال كه مدت منقضى شده موجر فوت نموده ديگران ادعا دارند به آن‌كه اين موقوفه‌ها مال اجداد ما است متعلق به ما مى‌باشد بدون مدرك توليت شرعى سالى چهار، پنج هزار تومان حاصل اشجار را مى‌برند قسمت بنده را جواب نمى‌دهند، آيا بنده شرعاً ذى‌حق هستم قسمت خودم را ببرم به مصرف خودم برسانم يا خير؟ مستدعى است احكام را مرقوم فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، هر مقدار از درخت‌ها كه جزء وقف درنيامده متعلق به مالك درخت‌ها است و حاصل آن هم بدو اختصاص دارد.

[سؤال 8432] 4557

بسمه تعالى 30 / 5 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، سلام عليكم، اميدوارم خدا

سايۀ بلند پايۀ شما را از سر مسلمين جهان كوتاه نكند، و طول عمر با سلامتى و موفقيت به شما عطا فرمايد، و اين دعاى هر روز ما مسلمانان است.

امام عزيز! پدرم در سال 1340 به رحمت ايزدى پيوست. مغازه‌اى داشت كه خودم روى آن بقالى داشتم. ماهى 90 تومان اجاره مى‌دادم و او هم خرج خانواده مى‌كرد. پدرم وصيت كتبى نداشت و بارها شفاهاً وصيت متعدد مى‌كرد. از جمله، هميشه مى‌گفت: اين مغازه وقف امام حسين عليه‌السلام است، ولى صيغۀ وقف‌نامه نخوانده بود و مى‌گفت: بعد از من، اجاره آن را بدهيد براى كسر خرج فقراى طايفه، و اگر در اقوام فقير نبود، كسى را بگيريد تا در دهات يا مسجد، مسألۀ دينى بگويد. بعد از پدرم پانزده سال روى مغازه بودم، كه دولت مغازه را براى خيابان خراب كرد و پانزده هزار تومان پول ملك مغازه را به من داد. جايى نبود كه با اين پول بتوانم خريدارى كنم و وقف كنم، و در اين مدت هم چون كاسبى من ضعيف بود و بدهكار بودم، اجارۀ مغازه را ندادم و خودم را مستحق مى‌دانستم. آيا اجاره را مديونم يا نه؟ در صورتى كه بعد از خراب شدن مغازه - كه سنه 1355 بود - تا به حال بيكارم، و ملكى داشتم كه چند ماه قبل فروختم، كه اگر بخواهم مغازه بگيرم، فقط سرقفلى مى‌شود. در دست سرمايه ندارم. اگر مغازه نگيرم، بايد از اين پول خرج كنم، تا تمام شود. ولى گاهى يك معاملات جزئى مى‌كنم و به قناعت مخارج منزلم اداره مى‌شود. اين است مسأله زندگيم، تا ببينم پانزده سال اجاره را مديونم يا نه؟

اگر طبق وصيتى كه پدرم شفاهاً مى‌گفت: ثلث از مال براى خودم، و درآمدش طبق همان وصيت بالا - كه عرض كردم - مصرف شود. منزلى داشت كه محل زندگى تمام خانوادۀ ما و خودش بود. آن را ثلث پدر كرديم، كه تا سنه 1355 - يعنى پانزده سال بعد از پدرم - در آن زندگى مى‌كرديم و هيچ اجاره نداديم و قادر هم نبوديم. بعد از اين‌كه منزلى خريديم، منزل پدرى را اجاره داديم و درآمدش هم در دست من و خواهرانم خرج شد. از اين اجاره، فقط بيست سال نماز و روزه كه وصيت كرده بود، خريديم، و

ديگر كارى انجام نداديم. و اين منزل قدرى تعمير لازم دارد، كه ما نه پول داريم، نه مى‌توانيم. درآمد هم دارد، ولى دست ما جمع نمى‌شود. واين مسأله شب و روز مرا رنج مى‌دهد و مى‌ترسم بميرم و مديون پدر باشم. نتيجه از مزاحمت اين‌كه:

1. با اين شرايطى كه از زندگى خود عرض كردم، آيا اجارۀ مغازه و منزل را مديونم يا نه؟ (ضمناً از اين اجاره‌ها، فقط شش هزار تومان براى جبهۀ جنگ پول دادم، گاهى هم خودم چيزى دادم).

بسمه تعالى، با فرض محرز بودن وقف مغازه، وجه اجارۀ آن را در مدتى كه متصرف بوديد، ضامن هستيد. بايد آن را در جهت مقرّره صرف نماييد.

وجه اجارۀ ثلث را متصرفين ضامن هستند. بايد به دست وصى، در جهتى كه ميت تعيين كرده، مصرف نماييد.

[سؤال 8433]

2. پانزده هزار تومان پول مغازه را چه كنم؟ به هر كس يا هر جا دستور فرماييد بدهم.

بسمه تعالى، اگر با وجه مزبور نمى‌توانيد ملكى تهيه كنيد، تا به جاى مغازه وقف باشد، بايد عين پول را در جهتى كه واقف تعيين كرده صرف نماييد.

[سؤال 8434]

3. منزل را كه ثلث پدر قرار داديم، در سند به نام خودمان است. هر كار، يا به هر كس دستور فرماييد، يا براى طلاب يا مدرسه علوم دينى، در محضر انتقال دهم، كه به دست من نباشد، كه درآمدش خرج شود و موفق به انجام وظيفه‌ام نشوم.

بسمه تعالى، ثلث بايد تحت اختيار وصى باقى بماند، و عوايد آن را طبق وصيت ميت، در جهت تعيين شده صرف كند.

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

تفكيك وقف مشاعى

[سؤال 8435] 4558

بسمه تعالى 24 / 10 / 1361

با سلام و درود به رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى و با سلام به تمامى شهداى انقلاب اسلامى و با آرزوى موفقيت و پيروزى براى كليه رزمندگان اسلام. از دفتر حضرت امام، سؤالى در زمينۀ مسائل احكام دارم و اميدوارم كه به اين سؤال حقير جواب دهيد ان شاء الله.

دهى در شهر ملاير، استان همدان مى‌باشد كه ازنامر نام دارد. اين ده به شش‌دانگ تقسيم شده است. ساكنان اين ده، معترف به اين گفته مى‌باشند: كه از مردان و بزرگان قديم اين قريه رسيده است: كه از شش دانگ اين قريه، دو دانگ آن وقف آستان قدس رضوى شده و مشخص نشده، كه اين دو دانگ از كدام قسمت اين ده مى‌باشد و هم‌اكنون بر روى اين زمين‌ها، خانه‌هاى مسكونى و زراعى و در حال خريد و فروش زمين مى‌باشند. لطفاً بفرماييد كه از نظر شرعى اين مسأله به چه صورتى مى‌باشد؟

بسمه تعالى، چنانچه اصل وقف بودن دو دانگ محرز باشد، محكوم به اشاعه است و بايد با مراجعه به توليت آستانه مقدسه، به وظيفه عمل شود.

[سؤال 8436] 4920

3. باغى را چند نفر شريكند، مقدارى از باغ هم وقف است فعلاً ساير شركا مى‌خواهند باغ را تقسيم كنند، ناچار براى سهميه هر كدام مقدارى از زمين باغ جاده خواهد شد سهميه وقف هم مقدارى از زمينش جاده خواهد شد اگرچه در اثر اين افراز ممكن است قيمت سهام زيادتر از اول شود ولى چون مقدارى از مساحت زمين باغ در اثر افراز و جاده انداختن كم مى‌شود آيا اين تقسيم و افراز جايز است يا خير؟ و

در صورت عدم جواز چنانچه ساير شركا حاضر نيستند كه باغ به اشاعه باقى باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، با مراعات نظر ولىّ وقف و رعايت مصلحت تقسيم جايز است.

[سؤال 8437] 4559

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

قسمتى از يك زمين مشاع وقف بوده؛ پس از اين‌كه مى‌خواهند زمين‌ها را تفكيك و سهم وقف را جدا كنند، قطعه‌اى از آن را كه غير مرغوب است براى وقف وا مى‌گذارند و هم‌اكنون آن زمين با وضع خاص 4×200 متر استفاده معتدّبه ندارد؛ كسى حاضر است زمين را كه براى وقف واگذار نموده‌اند، عوض كند و در مقابل، زمين ديگرى بدهد كه استفادۀ آن زمين براى وقف بهتر است؛ آيا اين عمل جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، تفكيك سهم وقف بدون نظر متولى شرعى و مراعات مصلحت وقف صحيح نيست؛ و تبديل و تعويض وقف جايز نيست.

[سؤال 8438] 4560

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، با تقديم صميمانه‌ترين سلام و درود به جناب‌عالى

عرض مى‌شود چه مى‌فرماييد راجع به اين‌كه عبارت وقف‌نامه‌اى چنين است: وقف نموده شخصى نصف مشاع از كل باغ بر اين‌كه متولى هر سال يك تومان فضّى كه يك هزار دينار است در روز عيد غدير خرما بخرد و به مصرف خويشان و همسايگان و اهل آبادى برساند آيا در زمان فعلى اين يك تومان فضّى چند تومان است و چقدر خرما بايد متولى بخرد؟

اين نصف مشاع باغ موقوفه از نصف ديگر كه ملك است و در صورتى كه بخواهد جدا كند آيا احتياج به اذن حاكم شرع دارد و يا اذن متولى فعلى كافى است براى افراز و جدا كردن؟

بسمه تعالى، احوط آن است كه هر مقدار خرما كه در زمان وقف معادل يك تومان فضّى بوده بخرند و به مورد مذكور برسانند و براى افراز نظر متولى شرعى با مراعات مصلحت وقف كافى است.

[سؤال 8439] 4561

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع و رهبر عالى‌قدر

دو دانگ مشاع از شش دانگ حمام قديمى و مخروبه كه از حيّز انتفاع افتاده، وقف است. چهاردانگ ملك شخصى است. صاحب چهار دانگ، به علت وقف دو دانگ و عدم استطاعت مالى قادر نيست تعميرات اساسى نموده تا استفاده شود. آيا مى‌توان دو دانگ را كه قابل تفكيك است، تفكيك و مجزا نمود؟

دودانگ وقف را ادارۀ اوقاف مى‌تواند به فروش رسانده و معامله نمايد يا نه؟ در اين صورت، با وجه آن مى‌توان در جاى ديگرى ملك مستقل ديگرى ابتياع كرده، تقاضا مى‌شود نظرتان را راجع به اين دو مسأله فوق بيان فرماييد.

بسمه تعالى، با فرض قابليت تفكيك، با موافقت متولى شرعى وقف مانع ندارد و اگر از اوقاف عامه است، قابل فروش و تبديل نيست.

توليت وقف

[سؤال 8440] 4562

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

پس از تقديم مراتب ارادت و دعاگويى از طرف خود و قاطبۀ اهالى شهر بردسكن

و حومه، آبى است وقف بر اولاد و چند سال است كه در اثر اختلاف در تعيين متولى و مشخص نبودن آن و دخالت دو نفر به عنوان متولى كه هر دو از موقوف عليهم هستند و سال‌ها است مدعى توليت ملك مزبور مى‌باشند؛ هنوز مقامات مسئول نتوانستند تكليف اين ملك را، چنان كه بايد روشن نمايند. با توجه به اين‌كه آب ملك نامبرده در داخل شهر مورد استفاده مردم قرار مى‌گيرد و غسل و وضوى مردم نيز از آن تأمين مى‌شود، بلا تكليفى آن ضرر دينى بزرگى نيز دارد. اكنون تمام موقوف عليهم - طى يك نامه - عدم لياقت و امانت و عدم رضايت از مدعيان توليت را به اين‌جانب اعلام داشته‌اند. با اين‌كه در وقف‌نامه ارشد اولاد به عنوان متولى معرفى شده است؛ هيچ يك از افراد نام بردۀ به عنوان ارشد، مورد تأييد تمام موقوف عليهم نيستند. از آن رهبر عالى‌قدر استدعا مى‌شود: تكليف ملك مزبور و متولى آن و وظيفه مردم را نسبت به آن روشن فرماييد. ضمناً ملك مزبور در حال حاضر در اجارۀ شهردارى بردسكن است و به مصرف آب لوله شهر مى‌رسد. در خاتمه وقف‌نامه و شكايت موقوف‌عليهم به پيوست تقديم مى‌گردد.

ضمناً، ملكى به نام سعدآباد مشابه و نظير همين ملك است. مستدعى است تكليف آن را نيز روشن فرماييد.

بسمه تعالى، به هر نحو جعل توليت براى وقف شده بايد عمل شود و چنانچه اختلافى در تشخيص آن هست به محاكم صالحه در دولت اسلامى مراجعه شود.

[سؤال 8441] 4563

بسمه تعالى

قم، دفتر امام خمينى

احتراماً؛ مستدعى است با ملاحظه اين قسمت از وقف‌نامه سال 1254 در انتخاب متوليان نظر خود را بيان كنيد. واقف موفق، توليت اشياى موقوفه مزبوره را مادام

الحيات به خود و بعد از خود به پسر ارجمند سعادتمندش آقا يوسف و بعد از او به اولاد ذكور او الاكبر فالاكبر، نسلاً بعد نسل، بطناً بعد بطن كذلك واگذار كرده و بعد از انقراض اولاد ذكور آقا يوسف - العياذ بالله - به اولاد اناث او نسلاً بعد نسل، بطناً بعد بطن، كذلك واگذار كرده و بعد از انقراض، امر توليت مزبوره واگذار و موكول است به ساير اولادان ذكور واقف الاكبر فالاكبر، بطناً بعد بطن، نسلاً بعد نسل، و بعد از انقراض اولادان ذكور، اولاد اناث واقف متولى مى‌باشند به طريق مذكور، بطناً بعد بطن، نسلاً بعد نسل الى ما شاء الله و بطن اول، مقدم بر بطن ثانى مى‌باشد. اما يوسف بلا عقب بود و از ساير اولادِ اناثى از طبقۀ پنجم متصل به واقف با بطنى مؤخر، خود را متلقى از اعقاب ذكور معرفى كرده و مدعى توليت است. از طرفى ذكورى از اناث از طبقۀ چهارم متصل به واقف خود را بطناً مقدم بر اناث مذكور و اقرب به جامع نسب معرفى كرده و مدعى است كه توليت با او است. استدعا دارد با توجه به نحوۀ توليت در مندرجات مفاد وقف‌نامه و با عنايت به منظور واقف در مورد الاكبر فالاكبر و بطن اول مقدم بر بطن ثانى كتباً نظر خود را مرقوم فرماييد كه اليوم توليت با كدام‌يك از اين دو نفر است.

بسمه تعالى، بعد از فرض اين‌كه اولاد ذكور نيست، با وجود نسل متقدم از اولاد اناث واقف، نوبت به نسل متأخر نمى‌رسد.

[سؤال 8442] 4564

بسمه تعالى 12 / 4 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

بعد الصلاة والسلام، استفتا مى‌شود كه واقف موقوفه‌اى در متن وقف‌نامه مربوطه، توليت موقوفه را چنين تفويض نموده است: «ارشد و اتقى اولاد و اولاد اولاد اولاد ذكور، بطناً بعد بطن و نسلاً بعد نسل، بدون ملاحظۀ اقربيت الى قيام الساعة، متولى شرعى زمان خود خواهد بود».

با توجه به نص فوق، به نظر آن حضرت:

راه تشخيص ارشديت و اتقائيت اولاد چيست؟

آيا مى‌توان اثبات ارشديت و اتقائيت را فقط به شهادت چهار نفر مشخص با اسم و رسم منحصر ساخت و شهادت كتبى و شفاهى ساير علما و ثقات مؤمنين را اعتبار نداد؟

با توجه به متن مذكور، آيا مى‌توان توليت را - با موجود بودن اولاد ذكور از نسل وقف - از آن‌ها سلب و به جاى انتخاب ارشد و اتقى، موقوفه را بدون متولى گذاشت؟ استدعا دارم نظر مبارك را ذيلاً مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، متولى شرعى كسى است كه اوصاف شرط شده در وقف را دارا باشد و در صورت اختلاف، بايد به حاكم شرع مراجعه و حل و فصل شود.

[سؤال 8443] 4565

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى و زعيم الملة والدين الامام خمينى، مدّ ظله

پس از تقديم درود و سلام به پيشگاه و محضر جناب‌عالى؛ عرض مى‌شود كه عبارت وقف‌نامه‌اى چنين است كه: «توليت موقوفات مزبور، مادام‌الحيات با خود واقف موقوفه است و بعد اصلح اولاد ذكور، متولى خواهد بود و بعد اصلح اولاد ايشان، نسلاً بعد نسل و چنانچه اولاد ذكور منقرض شد، به اصلح اولاد اناث، از واقف يا متولى و چنانچه اولاد اناث هم منقرض شد، توليت، با عدول مؤمنين قريه است».

سؤال اين‌كه بعد از فوت واقف كه توليت به اصلح اولاد ذكور واقف مى‌رسد، چنانچه بعداً اين اصلح اولاد ذكور كه متولى است، فوت كرد؛ آيا توليت موقوفۀ مزبور به اصلح از برادران اين متولى مى‌رسد كه اولاد واقف هستند، نسلاً بعد نسل، يا اين‌كه توليت به اصلح اولاد ذكور همين متولى - كه مرده است - مى‌رسد، نسلاً بعد نسل.

همچنين اين سؤال در بطون بعدى هم مى‌آيد؟

بسمه تعالى، توليت، با اصلح اولاد متولى است و به برادران نمى‌رسد.

[سؤال 8444] 4566

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب اسلامى حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى متع الله المسلمين بطول بقائه الشريف

به شرف عرض عالى مى‌رساند: ساختمان و باغى است كه به عنوان مدرسه علميه دينى و كتابخانه و مجالس مذهبى و آنچه موجب ترويج دين مبين اسلام است وقف شده و از سال 1353 كه سال تنظيم وقف‌نامه بوده تا به حال در تصرف وقف است. مالك يا مالكين، ساختمان و باغ را در همان سال - يعنى 1353 - به تصرف وقف داده‌اند و در همان وقف‌نامه توليت آن وقف براى پنج نفر معين شده و از آن زمان تا كنون به نظر همان متوليان به عنوان وقف، ساختمان‌هاى جديدى در اين محل احداث شده كه قسمتى از آن به صورت مدرسه علميه است و قسمتى ديگر كه براى استفادۀ عموم در وقف‌نامه به صورت حوضخانه (و مستراح عمومى) معين شده در همان سال‌ها از 53 به اين طرف مورد استفاده قرار گرفته و قسمت ديگر آن براى مجالس مذهبى عمومى به طور مكرر مورد استفاده واقع شده. و در ضمن از حق آب باغ مذكور در مصرف وقف استفاده شده است و به طور كلى از همان سال 53 (سال وقف) به اين طرف در تصرف وقف بوده.

سپس يكى از متوليان در غياب سايرين به عنوان اين‌كه وقف‌نامه جديدى تنظيم كند تحت عنوان اين‌كه آن وقف‌نامه مسودّه بوده (در سال 59 و پس از آن‌كه شش الى هفت سال و يا بيشتر در تصرف وقف بوده) وقف‌نامه را تغيير داده و توليت آن را منحصر در خود و نسل‌هاى ذكور پس از خود و يا عنوان ديگرى كه خود انتخاب نموده، قرار داده است.

و پس از آن‌كه بقيه متوليان اطلاع پيدا كردند اعتراض بر اين عمل نموده‌اند و سه نفر آن‌ها صريحاً معترض هستند كه چرا اين وقف‌نامه را تغيير داده است، در حالى كه در طول اين شش الى هفت سال يا بيشتر در تصرف وقف بوده است و همۀ متوليان متفق‌اند كه اين شش الى هفت سال يا بيشتر در تصرف وقف بوده و تمام كارهاى ساختمانى جديد آن به حساب وقف بوده و استفاده‌هاى عمومى از قسمت حوض‌خانه و مستراح هم به جهت وقف بوده و سه نفر آن‌ها هم صريحاً شهادت مى‌دهند به اين‌كه در سال 53 (سال تنظيم وقف‌نامه) صيغۀ وقف به طور كامل هم عربى و فارسى جارى شده است.

مخفى نماند كه در همان سال 53 زمين و باغ مذكور با جميع متعلقات آن به تصرف وقف درآمده و بدين جهت وقف‌نامۀ مذكور تنظيم شده بود، لكن به علت اين‌كه در زمان طاغوت بوده به امضاى ادارۀ اوقاف وقت نرسانده بودند كه مبادا ادارۀ اوقاف آن را زير نظر افراد طاغوتى به مصرف برساند.

اوّلاً: اكنون حكم وقف به چه صورت است و ثانياً توليت متوليان چگونه است؟ مستدعى است حكم را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ثبت در دفتر اوقاف ميزان نيست، بلكه بعد از تحقق وقف از مالك و تسليم عين موقوفه در جهت وقف، وقفيت لازم مى‌شود و تغيير آن حتى از واقف هم جايز نيست و متولى شرعى همان كسانى هستند كه واقف در هنگام وقف تعيين كرده است.

[سؤال 8445] 4567

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، دام ظله، پس از عرض سلام و ادب، گزارش مى‌شود:

جناب سيد العلماء حجت الاسلام و المسلمين آقاى حاج سيد يوسف موسوى كشميرى رحمه‌الله كه در رأس علماى كشمير بودند، سال گذشته دهم ماه ذوالقعده 1402ه. ق فوت كردند. ايشان سى‌ودوسال قبل، يك مدرسۀ دينى در قصبۀ بدگام، به اسم جامعۀ باب‌العلم، براى طلاب علوم دينى تأسيس نموده و با ساير املاك كه من‌جمله آن‌ها، دو خروار زمين كه از ملك طلق خود او بود، وقف كردند. چون بانى و واقف مدرسه بودند؛ توليت آن را مادام‌الحيات براى خودشان قرار دادند و بعد از فوت خود اخوى‌زادۀ خويش را براى توليت تعيين نمودند. سپس از اولاد و احفاد آن مرحوم يا از اولاد اخويشان، هر كه قابليت اين امر را داشته باشد. به جهت انجام وظيفۀ توليت، نامزد نمودند. چنان‌كه آن مرحوم در كتاب «ايقاظ العباد» نوشته‌اند كه در سال 1370 هجرى چاپ شده است.

در عين حال، پس از ارتحال آقاى مرحوم، پسر بزرگ ايشان وصيت‌نامۀ مفصلى راجع به امور شخصى و خانوادگى آن مرحوم ادعا و ارائه نمود، كه اگرچه امضا ندارد و تكميل نشده است، ولى بدون ترديد خط آن مرحوم مى‌باشد، و هيچ كس نمى‌تواند آن را انكار بكند. از محتويات و لابه‌لاى آن پيدا است كه آن مرحوم وصيت‌نامۀ مزبور را در اواخر زندگى به سلك تحرير درآورده‌اند. وقتى كه از فرزندشان - كه وصى آن مرحوم نيز هست - پرسيديم اين وصيت‌نامه چرا تكميل نشده است؟ وى گفت: آن مرحوم اين‌را مى‌خواستند تكميل كنند، در عين حال، ايشان مريض شدند و ضعف و ناتوانى بر ايشان چنان چيره شد كه ديگر نتوانستند به پايان برسانند و امضا نمايند. ولى به عنوان وصيت فرمودند، من هرچه وصيت دارم در ضمن وصيت‌نامه نوشته‌ام. بايد در انفاذ آن‌ها طبق همان مرقوم كه در دفتر است عمل شود.

اينك صورت وصيت‌نامه تقديم محضر است. در اين وصيت‌نامه در ضمن وصاياى ديگر، آنچه در خصوص مورد توليت مدرسه مزبور آمده است اين است كه آن مرحوم از توليت اخوى‌زاده براى مدرسه رجوع نموده‌اند و به جاى ايشان، فرزند مزبور را نسلاً بعد نسل، متولى مدرسه و ساير موقوفات آن قرار داده‌اند و از طرف

ديگر، در حيات خود عملاً وظايف مدرسه را به وى تحويل و تفويض نموده بودند. چنان‌كه واضح است.

نظر به اين‌كه وصيت‌نامۀ مزبور، واقعاً نوشتۀ آن مرحوم هست، و اين‌كه ايشان، بالاتفاق صاحب درايت و داراى تقوا و تفقه بودند و هيچ گمان نمى‌رود كه در نوشتن چنين مرقومى موازين شرعى را رعايت نكرده باشند به هرحال، در هر دو صورت قضيه كه شهد الله و رسوله كه مطابق واقع مى‌باشند و هيچ‌گونه شائبۀ نفسانى در تفسير آن‌ها نيست؛ حكم شرعى را بيان فرماييد كه آيا صورت سابقى كه در كتاب مزبور مى‌باشد درست است يا صورت لاحقى كه در وصيت‌نامه آن مرحوم نوشته‌اند صحيح خواهد بود؟ تا تكليف وصى آن مرحوم معين شود.

ثانياً: آن مرحوم و مبرور متولى اوقاف كثيره بودند. ايشان چند سال قبل‌از فوت خود، يك هيأت هفت نفرى براى انتظام و انصرام آن موقوفات، تحت نظارت خود تشكيل داده‌اند و يك مرقومى نيز مربوط به وظايف اعضاى هيأت نوشتند - كه صورت آن به پيوست تقديم مى‌شود - از اين مرقوم ظاهر مى‌شود كه اين هيأت، بايد در حيات متولى و هم بعد از فوت او به وظايف خود عمل كند و قراين ديگرى نيز بر اين دو جهت مزبور دلالت دارند.

پس در اين صورت، هيأت‌نامۀ وقفى، عنوان و مصداق وصيت پيدا مى‌كند يا خير؟ در صورت بودن آن به عنوان وصيت‌نامه، آيا پس از فوت آن مرحوم، متولى ديگر مى‌تواند از آن وصيت‌نامه تخلف و تخطى نمايد، به اين‌كه آن هيأت را كلاً يا بعضاً بشكند؟

يا اشخاصى كه اعضا آن قرار داده شده‌اند، بدون صدور خيانت و تخلف شرعى از آنان، مى‌توان كنار گذارد يا نه؟

بسمه تعالى، متولى وقف، كسى است كه در صيغۀ وقف معين شده است و اگر شخصى معين نشده، توليت با حاكم شرع است.

[سؤال 8446] 4568

بسمه تعالى

مردم عوام از مؤمنين كشمير، اموال و اجناس و قطعات اراضى و درختان را بر حسينيه و مدرسۀ باب‌العلم وقف نموده بودند و آقاى حجت الاسلام الحاج سيد يوسف الموسوى مرحوم را، فقط تا حياتشان متولى قرار داده بودند، براى اين‌كه حاضر نبودند كه آن‌جناب، توليت آن اوقاف را، بدون ارضا و استرضاى عوام و بدون استحقاق به كسى بسپارد. بيان فرماييد كه ما واقفين، اين حق را داريم يا خير؟ و اگر متولى مرحوم، از حدود گذشته، تعرض كرده باشد، صحيح است يا خير؟ واضح فرماييد. بيّنوا توجروا

بسمه تعالى، توليت وقف، با كسى است كه در قرارداد وقف، متولى شده و بعد از فوت او واقفين، اختيار تعيين متولى ندارند و با نبود متولى خاص، اختيار با حاكم شرع است.

[سؤال 8447] 4569

بسمه تعالى

محضر انور حضرت آيت الله العظمى ناصر المستضعفين، امام خمينى، ادام الله ظله الشريف، جعلنا الله فداك

سيدنا! شخصى از روحانيين كه به صلاح و ديانت در مردم معروف بود و نزدشان به اين وجه نافذالقول هم بود، مدرسه‌اى دينى را تعمير نمود و از اموال شخصى خود هم بر آن چيزى بذل نموده و از مؤمنين هم اموالى جمع‌آورى كرد و پسر برادرش هم كه از روحانيين معتمد بذل‌كنندگان بود در جمع‌آورى اموال از مؤمنين معاونش بود. چون از تعمير اين مدرسه به فراغت رسيد وقف‌نامه‌اى در يك كتابى از مؤلّفات خودش انتشار داد و نوشت كه «اين مدرسه و موقوفاتش را وقف نموده و توليتش را تا دم حيات براى خودم و بعد از خود، براى پسر برادرم، فلانى گذاشتم» و تا مدتى

همان‌طور بود. آن مدرسه اكنون تحت كار است و باذلانِ بر آن مدرسه به دست هر دوشان مال مبذول خودشان را مى‌دادند و متولى تعيين شده، بعد از بانى هرچه به دستش مى‌آمد به واقف و بانى مى‌سپرد. الآن كه خود بانى وفات نموده پسرهايش مدعى‌اند كه پدر ما وصيت‌نامه‌اى تحرير كرده و در آن نوشته است كه «توليت اين مدرسه را به پسرم تفويض نمودم، اگر چه قبلاً براى توليت بعد از خود، پسر برادرم فلانى را تعيين نموده بودم، لكن چون او پسرهايش را از اين مدرسه بيرون آورده و به مدارس ديگر فرستاده لذا نزد من از اعتبار ساقط شده و از توليتش عزل نمودم و با وجود آن، او را ناظر گذاشتم». بيان فرماييد: در صورت ثبوت شرعاً، همچو وصيتى نافذ است؟ متولّى تعيين شده در حين وقف و در عبارت وقف يا اين وصيت عزل خواهد شد يا خير؟ در صورت نفوذ و عزل متولّى بنابر وصيت، پسر مُوصى مى‌تواند با وجود لاپروايى از نظارت پسر عمويش عمل كند يا خير؟

بسمه تعالى، هر كس در ضمن صيغه وقف به عنوان توليت معيّن شده، متولّى شرعى است و با وصيت واقف توليت عزل نمى‌شود.

[سؤال 8448] 4570

بسمه تعالى 12 / 4 / 1983 م

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

زيد مدرسه‌اى تأسيس كرده كه توليت آن را مادام العمر براى خود قرار داده و پس از مدتى كه تحت توليتش آن مدرسه اداره مى‌شده، وصيت كرده كه بعد از مرگش عمرو متولى آن مدرسه باشد و در اواخر عمرش وصيت نامۀ ديگرى نگاشته كه در آن نوشته: «بايد بعد از مرگش عمرو متولى آن مدرسه نباشد و بكر متولى باشد». مرقوم بفرماييد كه آيا عمرو متولى شرعى آن مدرسه است يا بكر؟

بسمه تعالى، چنانچه در وقت وقف كردن مدرسه، حق تعيين متولى بعد از خود را براى خود قرار نداده باشد، وصيت او نافذ نيست و توليت مدرسه بعد از او با حاكم شرع است.

[سؤال 8449] 4571

بسمه تعالى 17 / 1 / 1361

پيشگاه معظم رهبر عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض مى‌رساند:

اين جانبان در سال 1352 ملكى را وقف حضرت خامس آل‌عبا نموديم و متولى نيز جهت آن تعيين كرده‌ايم، كه درآمد آن را صرف عزادارى و اطعام نمايد. در حال حاضر متولى طى نامه‌اى به اين جانبان و سازمان اوقاف اعلام استعفا نموده است. با توجه به اين‌كه واقفين در قيد حيات بوده و چنين موردى در قانون پيش‌بينى نشده است، از آن محضر محترم تقاضا مى‌شود فتوا بفرمايند آيا اين‌جانبان مى‌توانيم شخص ديگرى را به توليت انتخاب نموده و يا رأساً نسبت به عهده داشتن توليت، اقدام نماييم يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، متولى مستعفى به حاكم شرع مراجعه كند، تا او را براى توليت نصب نمايد على الاحوط.

[سؤال 8450] 4302

بسمه تعالى، احوط، رعايت نظر هر دو است.

[سؤال 8451] 4572

بسمه تعالى

بعضى از شهردارى‌ها - به خصوص شهردارى تهران - قسمت‌هايى از اراضى موقوفات را بدون كسب نظر و اخذ موافقت متولّيان به عنوان طرح فضاى سبز و غيره سال‌ها معطّل نموده و عملاً موقوفات را مسلوب المنفعه مى‌نمايند.

با عنايت به اين‌كه متولّيان و ادارات اوقاف موظّف هستند رقبات موقوفات را با رعايت غبطۀ وقف به اجاره واگذار و مورد بهره‌بردارى قرار دهند، آيا اين عمل شهردارى مجوّز شرعى دارد يا خير؟

و در صورتى كه لازم باشد اين قبيل اراضى مورد استفادۀ طرح‌ها قرار گيرد، آيا شهردارى‌ها موظّف به پرداخت اجرت المثل و مال الاجارۀ اراضى مزبور از تاريخى كه طرح را اعلام مى‌دارند هستند يا خير؟

بسمه تعالى، همان‌گونه كه قبلاً پاسخ داده شده وقف از وقفيت خارج نمى‌شود، و تصرّف در آن منوط به اجازۀ متولّى شرعى با مراعات مصلحت وقف است. و در مورد سؤال دوّم نيز چنانچه خواستند استفاده كنند بايد اجرت المثل بپردازند.

[سؤال 8452] 4573

بسمه تعالى

نظر حضرت‌عالى دربارۀ زمين‌هاى موقوفه‌اى كه دولت زمان طاغوت تصرف كرده و براى كارمندان خودش ادارات و خانه ساخته است چيست؟

بسمه تعالى، بدون نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف جايز نيست.

[سؤال 8453] 4574

بسمه تعالى 9 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

با ابلاغ سلام به عرض مى‌رساند يكى از مالكين قريه حسين آباد قزوين مقدار چهار دانگ از شش دانگ قريه مزبور را كه ملك وى بوده وقف كرده و براى آن متولى تعيين كرده. متولى قبل از تصرف موقوفه با مخالفت مالك دو دانگ مشاع قريه مزبور روبرو شده و به وقف عمل نشده است و واقفه حاجيه خانم در كربلا فوت شده است. فعلاً املاك وقف شده كما فى السابق در تصرف زارعين است، از نظر شرعى مباح

بودن اين زمين را و حكم آن را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تصرف در وقف بايد با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف باشد.

[سؤال 8454] 4575

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

محترماً به عرض مى‌رساند: زمينى است مزروعى كه پنجاه سال قبل وقف گرديده كه منافع آن به وسيلۀ توليت آن برنج خريدارى و در شب عيد نوروز بين افراد اين روستا توزيع شود. نظر به اين‌كه در حال حاضر تعداد افراد محل افزايش يافته و منافع زمين فوق ناچيز است و متولى زمين فوت كرده است ورثه متولى منافع زمين فوق را در نهار روز عاشورا به مصرف مى‌رسانند. توضيح اين‌كه يك عدد درخت بادام كه حدوداً پنجاه سال داشته باشد داخل زمين است كه در حال حاضر خشك شده و ورثه توليت زمين فوق مقلد شما هستند. تقاضا داريم تكليف حكم شرعى ما را نسبت به مصرف برنج و درخت معين فرماييد كه چه كنيم؟

بسمه تعالى، در فرض سؤال بايد به همان‌طور توزيع شود به مقدار ميسور و در مورد درخت خشك شده با موافقت متولى فروخته شود و صرف تعمير زمين گردد.

[سؤال 8455] 4576

بسمه تعالى

پيشگاه رهبر عظيم الشأن امام خمينى دامت بركاته

از اين‌كه با چند پرسش اوقات گران‌بهايتان را تضييع مى‌نمايم از محضرتان پوزش مى‌طلبم.

1. آيا مى‌توان درآمد حاصل از اوقاف را جهت بازسازى مناطق جنگى اختصاص

داد و به حساب‌هايى كه دولت اعلام نموده است واريز نمود.

بسمه تعالى، بستگى به جهت وقف دارد و عوائد موقوفه بايد تحت نظر متولى شرعى در جهت وقف صرف شود.

2. بين برادر و خواهرى ساليان درازى ارث پدرى تقسيم نشده است تا اين‌كه اين برادر و خواهر هر دو فوت مى‌نمايند، اگر بعضى از بازماندگان آنان با صلح و سازش و اعلام رضايت، سهميه ارثيه خود را به ديگرى ببخشند آيا اين توافق از نظر شرع مقدس اسلام اشكال دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

[سؤال 8456] 4577

بسمه تعالى 28 / 7 / 1361

قم، دفتر امام خمينى، محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

بعد التحية و الثناء، موقوفات سلسلۀ سادات رضوى در مشهد، خاص و داراى وقف‌نامه‌اى است كه منصوص‌التوليه مى‌باشد. در متن وقف‌نامه، واقف توليت را به اولاد ذكور خود نسلاً بعد نسل و بطناً بعد بطن، تفويض كرده است، با شرط: اسنّ و اصلح و ارشد بودن. همچنين واقف تمام مسئوليت‌ها را متوجه شخص متولى دانسته و شرط كرده است كه: هيچ آفريده‌اى را حق مداخله در كار موقوفه و توليت وقف نيست، و توليت در همۀ موارد، مسئول عند الله است.

در اين‌صورت، با وجود متولى واجد شرايط و با عنايت به مفهوم: «وأمّا الوقوف على حسب مايوقفها أهلها»، آيا امكان دارد متولى اين موقوفات را از سمت توليت عزل، و ديگرى را به جاى وى منصوب نمود؟ استدعا دارد حكم الله، در ذيل نامه بيان و مرقوم فرماييد، مزيد تشكر است. ضمناً فتوكپى وقف‌نامه به منظور صحت گفتار، ضميمه مى‌گردد. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در مورد نزاع، بايد به محكمۀ شرعيه مراجعه شود.

[سؤال 8457] 4578

بسمه تعالى

محضر مقدس زعيم عالى‌قدر و مرجع تقليد مسلمانان، حضرت آيت الله العظمى خمينى، ضمن عرض سلام، از خداوند متعال خواهانم كه سايۀ جناب‌عالى بر سر كليۀ مسلمانان مستدام باشد و در ظل توجهات حضرت ولى عصر عليه‌السلام از كليه آفات مصون و محفوظ باشيد.

يكى از رقبات موقوفه عبارت از يك قطعه زمين است كه حسب نظر واقف درآمد آن براى پرداخت به اولاد مستحق خودش وقف گرديده است. متولى وقت، در هنگام انعقاد قرارداد رسمى اجارۀ زمين به مستأجرين، شرط نموده كه مستأجر مى‌تواند در زمين مورد اجاره ساختمان نموده و اعيانى آن را به نام خود سند مالكيت اخذ نمايد و هرگاه بخواهد اعيانى ملك مورد اجاره را به ديگرى بفروشد، ده درصد بهاى اعيانى ملك مورد اجاره را بابت استناد آن به خاك زمين مورد اجاره بايد در هنگام معامله به متولى بپردازد. چون مستأجرين زمين‌هاى مذكور اظهار مى‌دارند كه با اين شرط مندرج در سند به ما اجحاف شده است و اضطراراً چنين شرطى را قبول نموده‌ايم، خواهشمند است نظر حضرت‌عالى را در اين مورد اعلام فرماييد كه اين شرط مندرج در سند لازم‌الاجرا است يا متولى مى‌تواند از نظر رعايت حال مستأجرين به آن‌ها تخفيف دهد؟

بسمه تعالى، شرط نافذ است و متولى اگر موقوف عليه نباشد، نمى‌تواند تخفيف دهد.

[سؤال 8458] 4579

بسمه تعالى 14 / 9 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب، و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، دام ظله

پس از ابلاغ سلام، اميدوارم - ان شاء الله تعالى - در ظل توجهات ولى عصر - ارواحنا له الفداء - از جميع بليّات ارضى و سماوى مصون و محفوظ بوده باشيد.

منظور از تصديع، آن‌كه روستايى است به نام روشناوند (گناباد)، كه قنات و نهر اين روستا، شرعاً وقف آستان قدس رضوى عليه‌السلام مى‌باشد و در مسير نهر اين روستا، روستايى است به نام مقيم‌آباد، كه آن هم داراى قنات و چند سهم وقف بر آستانه است، كه در اطراف روستا زراعت مى‌شود، و سابق اهالى اين روستا، طبق قراردادى كه با اهالى روشناوند و يا در زمانى كه مستأجر يك نفر بوده است داشته‌اند، حمّام خود را آب مى‌كرده‌اند و آب‌بها را پرداخت مى‌كرده‌اند، و قراردادها هم موجود است. الحال پس از پيروزى انقلاب، ادارۀ كشاورزى براى اين‌كه آب در مسير طولانى شرب نشود، و نيز ادارۀ بهداشت، نظر داده است كه قنات بايد پوشش شود، تا اهالى امكان استفادۀ بهداشتى را از آب داشته باشند. آيا اهالى مقيم آباد اين حق را دارند كه بدون اجازۀ مستأجرين روستاى مذكور، از آب آن استفاده كنند، مثل اين‌كه براى استفاده شيرى نصب كنند، يا سر نهر و قنات را بردارند، و احياناً كثافات خود را در آب قنات بريزند. با توجه به اين‌كه مقيم آباد قناتى دارد و امكان استفادۀ از آن هست؛ زيرا اطراف روستا زراعت مى‌شود، و حمام قبل اين روستا، از آب مقيم آباد استفاده مى‌كرده است. توضيح اين‌كه آب قنات روشناوند، در سابق حدوداً هشت اينچ بوده است، و در زمان حال، در مظهر قنات - طبق نظر كارشناسى - حدوداً چهار اينچ بيشتر نيست و حال كه ادارۀ كشاورزى آن را پر كرده است، به مزرعه كه مى‌رسد سه و نيم اينچ مى‌باشد، و از اين آب، 135 نفر استفادۀ زراعتى و بالغ بر 2300 نفر استفاده شربى مى‌نمايند، و روستاى مقيم‌آباد، حدوداً داراى 24 زارع، و 170 نفر مى‌باشد، و حرف مقيم آبادى‌ها اين است كه اگر بنا شود از آب خود مصرف كنيم، كم مى‌شود. خواهشمند است حكم شرعى را بيان فرماييد، و آيا آنچه را كه در اين موضوع، در شرايط آب وضو در تحرير الوسيله فرموده‌ايد، و نيز حاشيه‌اى را كه بر كتاب عروة الوثقى زده‌ايد، آيا صحيح است يا خير؟ أدام الله ظلّكم على رؤوس المسلمين

بسمه تعالى، بايد به مسئولين امور آستان قدس مراجعه، و طبق وقف و ضوابط آستانه عمل شود.

[سؤال 8459] 4580

بسمه تعالى 22 / 8 / 1358

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

به استحضار برساند: رقباتى موقوفه از اراضى مزروعى و باغ مركبات واقع در شهرك شهسوار، از موقوفات مرحوم حجت الاسلام حاج شيخ فضل الله تنكابنى به توليت احقر - طبق مدارك قديمه و جديده - مدت‌ها مورد عمل قرار داشته است؛ هر چند اراضى مزروعى طبق قانون اصلاحات اراضى به زارعين فروخته شده، ليكن باغات مركبات به حال خود باقى و برقرار است. حال استفسار مى‌گردد كه احقر در خصوص وصول بهرۀ باغات مركبات، طبق معمول و عرف محل - كمافى السابق - مجاز مى‌باشد، يا آن‌كه طبق گفتار عده‌اى از حضرات گويندگان روحانى و غيرهم مى‌بايد رقبات، در اختيار زارعين باغ‌دار گذاشته شود؟

بسمه تعالى، تصرف در وقف، منوط به نظر متولّى شرعى و مراعات جهت وقف است.

[سؤال 8460] 4581

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى، سلام عليكم

زمين راه آهن دامغان وقف اولاد ذكور است؛ نماز شخصى كه در آن‌جا كارمند است و در خانۀ ادارى سكونت دارد و مسافرى كه با قطار مسافرت مى‌كند و در مسجد راه آهن نماز مى‌خواند، چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، اگر احتمال داده شود كه با نظر متولى شرعى است مانع ندارد.

[سؤال 8461] 4582

بسمه تعالى 24 / 9 / 1361

قم، دفتر استفتاى امام خمينى، مدّ ظله، السلام عليكم

محل كسب اين‌جانب متعلق به ادارۀ اوقاف مى‌باشد. مدتى است اجارۀ اين‌جا اضافه نشده. آيا مكلف به پرداخت ميزان اجاره محل مشابه هستم يا صبر كنم هر موقع اوقاف اجاره را اضافه بكند، پرداخت نمايم؟ والسلام

بسمه تعالى، شما تكليفى نداريد، وظيفه متولى است كه رعايت مصلحت وقف و موقوف عليه را بنمايد.

[سؤال 8462] 4583

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض اقدس عالى مى‌رساند: زمين موقوفه‌اى است كه بيش از يك‌صد سال است كه در تصرف يك خانواده بوده است، از بزرگ خانواده تا فرد آخرى كه الآن متصرف است و عمل به وقف هم مى‌نمايد. اخيراً شخص متصرف و متولى، زمين نامبرده را غرس اشجار نموده و به صورت يك باغ درآمده. البته تمام مخارج و هزينۀ درخت‌كارى و غيره از طرف خود متولى بوده، فقط زمين موقوفه است و قبلاً هم زمين مزبور بدون درآمد بوده است.

آيا متولى و متصرف و آن كسى كه اين باغ را با هزينه شخصى به وجود آورده، مى‌تواند باغ را بفروشد و در سند، مسأله وقفيت زمين ذكر شود و اجرت المثل زمين را درنظر بگيرد يا خير؟ مستدعى است نظر مبارك را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بستگى به نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف دارد.

[سؤال 8463] 4584

بسمه تعالى 1 / 6 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى و رهبر عظيم الشأن، نايب الامام، امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقاء وجوده الشريف

با نهايت احترام؛ به استحضار مى‌رساند: سال‌هاى متمادى است راهى از قريۀ قودجان خوانسار به منظور حمل ماشين‌آلات سنگين و غيره جهت ساختن سد اختخوان گلپايگان در اين قريه احداث شده و موجب رفت و آمد همه روزه انواع ماشين‌ها تا به امروز به قراء پشت‌كوه گلپايگان و بالعكس بوده است. اخيراً ادارۀ كل راه و ترابرى استان اصفهان بدون نظرخواهى از اهالى اين قريه در نظر دارد مسير فعلى را تغيير دهد. متأسفانه علاوه بر اين‌كه حدود دويست جريب از بهترين املاك و باغات مشجر از بين مى‌رود، قطعاتى از موقوفات حضرت خامس آل عبا عليه‌السلام را نيز در بر خواهد گرفت؛ در صورتى كه امكان تعريض جادۀ فعلى و يا احداث خط كمربندى بيابانى از هر جهت مى‌باشد. مستدعى است ذيلاً مرقوم فرمايند: چنانچه جادۀ جديد احداث گردد نظر حضرت مستطاب‌عالى در مورد ازبين رفتن املاك مزروعى و موقوفات خاص و عام چيست؟ آيا متوليان موقوفات در اين مورد مسئوليتى خواهند داشت يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در انجام وظيفه توليت خود كوتاهى نكنند مسئوليت ندارند.

[سؤال 8464] 4585

بسمه تعالى 25 / 4 / 1362

دفتر رهبر عالى‌قدر، مرجع مسلمين جهان، امام امت، أرواحنا فداه

قريه‌اى از توابع سبزوار - كه مركز بخش هم مى‌باشد و حدود يك هزار خانوار در آن ساكن مى‌باشند - بر اثر گسترش قريه موصوف، اهالى از آب شرب بهداشتى محروم هستند. از طرف مقامات ذى‌صلاح و مسئول، تا كنون بررسى جهت تأمين آب شرب بهداشتى به عمل آمده، كه به دليل وضع نامتناسب طبيعى، و فقدان آب‌هاى تحت الارضى، و اين‌كه ذخايرى كه از آن طريق بتوانند آب شرب بهداشتى اهالى را تأمين نمايند، وجود ندارد. پس از تحقيقات توسط كارشناسان و مشورت با معتمدين محل، مقامات دولتى مزبور، به اين نتيجه رسيده‌اند كه راهى جز استفاده از قنات موجود

نيست. مقام بخش‌دارى - كه مسئول تهيه آب اهالى مى‌باشد - به دو نفر از متوليان آب‌هاى موقوفه مراجعه كرده و رضايت آن‌ها - در صورت تحصيل مجوز شرعى - حاصل گرديده است. موارد وقف منظور، از موقوفات مرحوم حجت الاسلام حاج ميرزا ابراهيم شريعتمدار است، كه بالغ بر دو رقبه مى‌باشد: يكى وقف خاص بر فقراى اولاد، و ديگرى وقف عام بر فقراى محل مزبور مى‌باشد. رقبۀ وقف خاص - طبق شرايط وقف‌نامه - تحت توليت متولى اداره مى‌شود و رقبه ديگر - كه در موقوفات عام مى‌باشد - فعلاً طبق قوانين زمان طاغوت، به اشخاص واگذار گرديده، و متولى آن در قيد حيات مى‌باشد. با امام جمعه محترم سبزوار تماس، و مذاكره به اين نتيجه منتهى شده كه مجوز شرعى، جهت استفاده موقوفات تحصيل گردد. موقوفات مزبور - طبق وضعى كه تا كنون در محل جريان داشته - به طور جداگانه آب اراضى آن، از طرف متوليان، سالانه به اجاره، به اشخاص واگذار مى‌گرديده. چنانچه اجارۀ معمول در محل، به رقبات مزبور داده شود، آيا از نظر شرعى مى‌توان از موقوفات مذكور براى آب شرب اهالى استفاده نمود؟ موضوع به ساحت مقدس رهبر عالى‌قدر و مرجع مسلمين جهان، امام امت - دامت بركاته - عرضه گردد، تا حكم الله را بيان فرمايند، كه مورد عمل قرار گيرد.

بسمه تعالى، با نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف، مانع ندارد، ولى بايد پول آب از مورد معيّن در وقف صرف شود.

[سؤال 8465] 4586

بسمه تعالى 3 / 12 / 1361

چنانچه متولى موقوفه‌اى در قسمتى از زمين موقوفه با پول خود مبادرت به احداث دكان نمايد؛ به هنگام واگذارى دكان به شخص غير، آيا سرقفلى كه گرفته مى‌شود متعلق به متولى است يا به موقوفه؟

بسمه تعالى، متولّى بايد مطابق صلاح وقف آن را واگذار كند و چنانچه وقف، عرفاً سرقفلى دارد؛ بايد به حساب وقف هم سرقفلى بگيرد.

[سؤال 8466] 1651

2. زمين‌هاى موقوفه‌اى كه در زمان محمدرضا خان، نود ساله با اجرتى كم، به مردم داده مى‌شد. حال بعضى از افراد به همان نرخ قبلى، زمين‌هاى موقوفه را اجاره مى‌كنند. در صورتى كه بعضى از افراد هستند كه با نرخ عادلانه برمى‌دارند، ولى صاحب و مستولى اوليه، حاضر به پس دادن، و يا اجرت بيشتر نمى‌شود. فتواى خود را بيان نماييد.

بسمه تعالى، تصرف در موقوفه، بايد با نظر متولى شرعى باشد.

[سؤال 8467] 1325

7. حمام وقف را شهردارى و اوقاف گرفته و اجاره داده است. غسل كردن در اين حمام چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، بدون اجازه متولّى شرعى صحيح نيست.

[سؤال 8468] 4814

3. در صورتى كه وصى نتواند ناظر ديگرى به وصيت اضافه كند و اضافه كرد و با چنين عمل خساراتى به موقوفه وارد شد؛ آيا وصى ضامن است يا خير؟

بسمه تعالى، امر وقف با متولّى شرعى آن است و چنانچه تعدّى يا تفريطى در رسيدگى به آن نكرده باشد خسارت را ضامن نيست.

[سؤال 8469] 4495

بسمه تعالى، رسيدگى به اراضى آستان قدس با متصدى شرعى آن است.

[سؤال 8470] 4587

بسمه تعالى

در زمان طاغوت، توليت آستان قدس رضوى پنج تخته قالى حضرت رضا عليه‌السلام را

جهت مسجد اسفراين فرستاده بود، لطفاً بفرماييد اين فرش‌ها بايد مطابق وقف صاحبش به مشهد عودت داده شود و يا در همان مسجد باقى بماند و يا حكم ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، به متصدّى شرعى آستانۀ مقدّسه مراجعه شود.

[سؤال 8471] 4588

بسمه تعالى

محترماً معروض مى‌دارد كه نصف آب قنات اين قريه با مقدارى از اراضى آن متعلّق به آستان قدس رضوى مى‌باشد، اين آب به تناسب و مقدار احتياج هر يك از زارعين قريه در اجارۀ آن‌ها بوده، و كسى كه كشت و كار بيشترى داشته آب بيشترى را اجاره كرده، و كسى كه زراعتى كمتر داشته آب كمتر مى‌برده است. در سنۀ 1350 به وسيله ادارۀ اصلاحات ارضى دولت طاغوتى براى همه سند يكنواخت تنظيم شده و اين خود باعث اختلاف در محلّ گرديده است؛ (چون كه در سند براى هر يك از مستأجرين يك ساعت و ربع آب فروشى شده، آنان كه كمتر دارند مى‌گويند: «بايد به اندازۀ سند به ما آب بدهند» آنان كه بيشتر دارند مى‌گويند: ما اجارۀ آستانه را مى‌دهيم و آب براى خودمان لازم است) آيا برابر تقسيم اسناد رفتار بشود؟ و يا هر كسى هرچه در گذشته آب مى‌برده حال هم ببرد؟

لازم به تذكّر است كه هنوز «آب» برابر سيرۀ گذشته در تصرّف زارعين است، ضمناً اجارۀ هر فنجان آب در سندهاى طاغوتى ساليانه مبلغ هفتاد ريال تعيين شده و حال هر فنجان اجارۀ عادلانه‌اش پنجاه ريال است و متصرّفين آب حاضرند با كمال ميل اجارۀ وقت را به آستانه پرداخت نمايند. لطفاً جواب مسأله را مرقوم فرماييد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، تصرّف در موقوفات مربوط به آستان قدس بايد طبق نظر متصدّى شرعى آستانۀ مقدّسه باشد.

[سؤال 8472] 4589

بسمه تعالى

شخصى سند يك قطعه زمين كوى طلاب از اراضى آستانه قدس رضوى را در يكى از محاضر رسمى به عنوان اجاره تنظيم و اخذ مى‌نمايد و بعد از آن اين سند اجاره به دست شخص ديگر مى‌افتد و در آن قطعه زمين ساختمانى احداث مى‌كند آيا نگاه داشتن يا پاره كردن آن سند بدون اجازۀ مستأجر جايز است يا نه؟

بسمه تعالى، جايز نيست، ولى امر اراضى آستان قدس با متصدى شرعى آن است.

[سؤال 8473] 4223

3. تغيير آب آشاميدنى از محل مذكور به محل نوساز با توضيح ذيل جايز است؟

توضيح: تأمين آب آشاميدنى اين محل، به وسيلۀ لوله با طرح آبرسانى از چشمه‌اى كه در بالاى درّۀ پشت قنات قريه جارى بوده، طبق يك «واگذارى كشاورزان» انجام شده - مشروط بر اين‌كه مازاد آن متعلق به خود كشاورزان بوده - و توسط يك لوله روى استخر ده مى‌ريزد كه به مصرف كشاورزى مى‌رسد؛ و چند طاقه از همين آب، متعلق به اماكن مسجد و حسينيه و حمام و دو امامزاده بوده و آب اين قنات، مالك خصوصى نداشته و همه در آن شريك و سهيم بوده، و موقوفات ديگر - مانند وقف اولاد و غيره - نيز دارد و بر اثر خشكسالى‌هاى پى‌درپى و كمبود آب كشاورزى، با كمى آب مواجه مى‌باشيم. قطع كلى لوله و تغيير آن به محل تازه تأسيس چه صورتى خواهد داشت؟ بيان فرماييد.

توضيح ديگر: اين روستا تقريباً داراى دويست و چهل خانۀ مسكونى بوده كه بيست خانۀ آن در معرض سيل و از كل آن، دوسوم آن، ذى قيمت و نوساز و قابل زيست مى‌باشد.

بسمه تعالى، آب مذكور اگر ملك باشد، اختيار آن با مالكين است و اگر

وقف باشد، موكول به نظر متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف است.

[سؤال 8474] 4590

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

در خصوص ملكى كه وقف يك عدۀ خاص (متعلق به خانواده واقف) و در داخل ملك مسجد باشد، آيا امام جماعت يا شخص ديگر مى‌تواند در آن تصرف كند يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه احداث مسجد در وقف خاص شده، تصرف بايد با نظر متولى شرعى باشد و رعايت جهت وقف بشود والاّ حكم ساير مساجد را دارد.

[سؤال 8475] 4591

بسمه تعالى 10 / 6 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى، رهبر عظيم الشأن، امام خمينى

به عرض مى‌رساند: پدر اين‌جانب املاكى را كه با دسترنج خود از كسب مشروع خريدارى و آباد نموده بود، وقف عزادارى حضرت سيدالشهدا نموده، كه از درآمد آن در محرم و ماه رمضان، عزادارى و اطعام گردد. اين زمين‌ها حدود ده قطعه مى‌باشد كه كلاً ده هزار متر، و به حساب محلى، پنجاه رى تخم افشان است، كه اجارۀ هر يك رى تخم افشان، مبلغ بيست تومان مى‌باشد. ولى متولى زمين‌ها، چندين برابر درآمد حاصله را خرج عزادارى و اطعام مى‌نمايد. چون اين‌جانب پيرمرد شده‌ام و شخصاً قوۀ كار ندارم، به صورت اجاره يا نصفه كار براى مدت دو سال واگذار مى‌نمايم. پس از مدت دو سال، شخص مستأجر يا شريك كار او ادعا مى‌كند، توليت و وقف از بين رفته، ملك متعلق به من است كه چند سال كاشته‌ام. در صورتى كه قريب صد سال است كه پدر من اين ملك را وقف، و توليت آن با اولاد ذكور نسل به نسل، مى‌باشد و

به همين نحو، اهالى قريه، هر ساله موقوفات محلى و مراتعى كه وقف است را جمع‌آورى و در ماه‌هاى محرم و رمضان خرج عزادارى مى‌نمايند، و كسرى آن را اهالى به فراخور حال خودشان مى‌پردازند. متمنّى است دستور فرماييد جواب مرقوم گردد، تا تكليف اراضى موقوفۀ حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام مشخص و معلوم گردد.

بسمه تعالى، تصرّف در وقف، موكول به اجازۀ متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف است، و بدون اجازه، غصب و حرام است.

[سؤال 8476] 4592

بسمه تعالى 7 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى، ضمن عرض سلام به استحضار مى‌رساند:

مسجد جامع گوهرشاد كه به وسيلۀ ادارۀ اوقاف مشهد، اداره مى‌گردد، داراى موقوفاتى است كه قسمتى از آن، شامل باغات و اراضى مزروعى مى‌باشد و از گذشته به طريق امانى اداره مى‌شده، و پيوسته مورد چپاول واقع گشته، و حاتم بخشى‌هاى بى‌حد و حصرى از آن، صورت گرفته است و مسئولين امر - به لحاظ فقدان وجدان دينى - منافع موقوفه را فداى سوء استفاده‌ها و خوش‌گذرانى‌هاى خويش نموده‌اند.

از جمله املاك مسجد مزبور، مزرعه‌اى است به نام فيانى كه داراى هفده هكتار باغ، و هفتاد هكتار زمين مزروعى است، كه منحصراً بايد از آب قنات آن مشروب گردد، و آب قنات فقط باغات و قسمتى از اراضى مزروعى را تكافو مى‌نمايد.

پس از بررسى‌هاى دقيق، مشخص گرديد كه به طريق امانى هزينه‌هاى ساليانه آن از درآمدش بيشتر است، و ادامه اين روش برخلاف منافع وقف مى‌باشد؛ لذا صلاح و صرفۀ موقوفه ايجاب مى‌نمود كه به اجاره واگذار گردد، تا بدون صرف هزينه، عايدى خالص حاصل گردد. بنابراين پس از اختصاص ده هكتار از اراضى با آب مورد لزوم، براى پنج نفر از افراد محلى - كه از گذشته به طور نصفه كارى آن را در اختيار داشتند -

باغات و بقيۀ اراضى، از طريق مزايده ساليانه به مبلغ 3500000 ريال به اجاره واگذار گرديد و مستأجر تعهد نموده است با هزينۀ شخصى و به نفع موقوفه، قنات را لايروبى، باغات موجود را بازسازى، و پنج هكتار باغ جديد، براى موقوفه احداث نمايد، كه اين عمليات منافع قابل توجهى را براى موقوفه دربر خواهد داشت.

حال هيأت واگذارى زمين به اقدام اوقاف - كه صرفاً در جهت حفظ منافع وقف، و كوتاه‌كردن دست موقوفه‌خواران، صورت گرفته است - معترض و مدعى است كه اراضى مزروعى، مى‌بايست به افراد ديگر واگذار مى‌گرديد.

باتوجه به اين‌كه زمين و آب افراد محلى تأمين شده، و هيأت واگذارى زمين تا آن تاريخ، كشاورزى براى بقيۀ اراضى معرفى نكرده است و اگر قرار بود اراضى سواى باغات به ديگران واگذار گردد، يا اصلاً كسى حاضر به اجارۀ باغات نمى‌شد و روش زيان‌بخش گذشته همچنان استمرار مى‌يافت، و يا اين‌كه در اجارۀ ساليانه تقليل حاصل مى‌گشت و اقدام اوقاف در جهت رعايت صرفۀ وقف و رضايت حق‌تعالى بوده است، استدعا دارد نظر شرعى مبارك را اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، تصرف در وقف، موكول به موافقت متولى شرعى، با مراعات جهت و مصلحت وقف است.

[سؤال 8477] 4593

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

هرگاه واقف و بانى، كل امور موقوفه‌اى مثل مسجد و مدرسه را به شخص معين واگذار نمايد، آيا ديگرى حق مزاحمت و يا دخالت در آن را بدون اذن آن شخص دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از تماميت وقف و حصول قبض، امر وقف با متولى شرعى است و ديگران حق دخالت و مزاحمت ندارند.

[سؤال 8478] 4594

بسمه تعالى 12 / 3 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً؛ استدعا دارد جواب سؤال زير را مرقوم فرمايند:

شخصى رقباتى را وقف نموده و در وقف‌نامۀ مربوطه مصارفى را از جمله قرآن‌خوانى و تأمين روشنايى بر سر مقبره واقف و رد مظالم و كمك به فقرا و غيره تعيين كرده است. مضافاً در متن وقف‌نامه قيد كرده است كه در تغيير و تبديل هر يك از مصارف مقرره اختيار در صورت مصلحت با متولى است. آيا با توجه به قيد اين اختيار، متولى موقوفه مجاز است كه با اطلاع ناظر از محل عايدى موقوفه، وجوهى را در اختيار نهضت سوادآموزى قرار دهد تا به مصرف تعليم و تربيت برسد يا خير؟

بسمه تعالى، در صورت صلاح، مجاز است.

[سؤال 8479] 4595

بسمه تعالى 9 / 11 / 1361

قم، دفتر آيت الله العظمى، امام خمينى، دام ظله

بعد از سلام، يك جلد كتاب «فصول» شيخ محمدحسين، به دست حقير افتاده، كه موقوفه است على كافة العلماء والمسلمين، و توليتش به اعلم علماء البلد قرار داده شده، آيا مى‌توانم از اين كتاب استفاده كنم، و الاّ بايد به كجا تسليم نمايم؟

بسمه تعالى، با اجازۀ متولى شرعى، مى‌توانيد استفاده كنيد.

[سؤال 8480] 4596

بسمه تعالى 13 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت نايب الامام آيت الله العظمى امام خمينى ادام الله اقباله، احتراماً به عرض مى‌رساند:

جادۀ جديد مشهد - نيشابور، از يك كيلومترى جنوب قدمگاه مى‌گذرد و با بهره‌بردارى از آن، بقعۀ قدمگاه كه منسوب به تشريف‌فرمايى هشتمين پيشواى شيعيان جهان، حضرت امام رضا عليه‌السلام است و همه روزه زائران و مشتاقان فراوان دارد، از رونق خواهد افتاد و مركز بخش نيز ارتباط مستقيم با جادۀ جديد و بعضى از روستاهاى تابعه مگر به صورت نيم‌بندى نخواهد داشت.

اين بخشدارى جهت پيش‌بينى آتى، در نظر دارد پس از طى مراحل قانونى، بلوار فعلى قدمگاه را كه مشرف به بقعه است، مستقيماً تا جادۀ جديد كه جمعاً 960 متر طول و 35 متر عرض است، امتداد بدهد. اراضى‌اى كه در مسير بلوار واقع مى‌شود، كلاً موقوفۀ مربوط به بقعۀ رضوى مى‌باشد و تحت نظر اوقاف نيشابور اداره مى‌شود و قبلاً جهت كشت و زرع، با اجاره، به مستأجر واگذار شده است.

ادارۀ اوقاف جهت خريد اراضى - طبق قانون توسعه معابر- درخواست بهاى آن را نموده تا بعداً نسبت به خريد زمين ديگر براى موقوفه اقدام كند. بخشدارى در نظر داشته به دليل نداشتن اعتبار ويژه، جهت خريد اراضى موقوفه، به صورت اخذ حق مرغوبيت از باقيمانده اراضى - پاياپاى - عمل كند. به عبارت ديگر، با گرفتن حق مرغوبيت، بهاى اراضى مسير در بلوار را بدهد و چون در دو قسمت زمين، چه در مسير و چه در حاشيۀ بلوار آتى، زمين موقوفه هست، بدون گرفتن حق مرغوبيت و پرداختن بهاى زمين، پروژه را اجرا كند. طبق اطلاع واصله حق مرغوبيت جنبه شرعى ندارد و از طرفى بخشدارى خيابانى كه قصد احداث آن هم جهت امتداد دارد براى عموم خواهد بود و در حقيقت جزو بيت‌المال محسوب خواهد شد و جنبه استفاده اختصاصى ندارد. با عنايت به مراتب فوق، استدعاى ارشاد و راهنمايى دارد و در صورتى كه اجازه فرمايند، زمين وقفى، به طول 960 متر و عرض 35 متر جهت اجراى پروژۀ مذكور، مورد بهره‌بردارى عموم قرار گيرد.

بسمه تعالى، تصرّف در موقوفات آستانه مباركه حضرت رضا - سلام الله عليه - بايد، زير نظر سرپرست امور آستانه باشد.

[سؤال 8481] 4597

بسمه تعالى 22 / 4 / 1361

دفتر امام امت خمينى كبير، سلام، پس از عرض سلام و عرض تسليت به پيشگاه آن رهبر عظيم به مناسبت شهادت اميرالمؤمنين على بن ابى طالب، سلامتى و طول عمر حضرت امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى را از خداوند قادر و توانا مى‌خواهم. ان شاء الله كه در عيد فطر در كربلا به امامت امام خمينى، نماز عيد را خواهيم خواند و از آن‌جا راهى قدس خواهيم شد.

در شب بيست‌ويكم، همه ساله دعا و روضه‌خوانى در مسجد جامع برگزار مى‌شده است. حال اگر واقف وقف كند كه همه ساله در مسجد جامع، در شب بيست‌ويكم ماه مبارك رمضان، مراسم دعاى جوشن كبير و روضه‌خوانى برقرار باشد يا وقف‌هايى كه به اين صورت است، مى‌توان اين كار را انجام نداد و به جاى ديگرى موكول كرد؟ - البته در صورتى كه واقف مرده باشد - و به طور كلى غير گفته واقف كرد؟به اميد پيروزى نيروهاى اسلام بر عليه كفر جهانى

بسمه تعالى، منافع وقف بايد با نظر متولى، در جهت وقف صرف شود و خلاف آن جايز نيست.

[سؤال 8482] 4598

بسمه تعالى

مسئول محترم دفتر پرسش و پاسخ سؤالات شرعى امام امت

به استحضار مى‌رساند كه حمام بزرگى ساخته شده است در رستمكلا، به اين شرح كه: در گذشته در محل اين حمام، يك حمام قديمى بود به نام حمام حاج‌حسن در جنب تكيۀ حاج‌حسن، كه اجارۀ آن به تكيۀ حاج‌حسن پرداخت مى‌شد و جزو موقوفات تكيۀ حاج‌حسن بود. در دورۀ رژيم طاغوت، يك بودجۀ يك ميليون ريالى به وسيلۀ انجمن محل، در اختيار بازسازى اين حمام قرار گرفت. حمام را تخريب

كردند و با اين بودجه ساختمان حمام تا سقف ساخته شد و به واسطه عدم بودجه، ساختمان حمام ناتمام ماند.

بعد از پيروزى شكوهمند انقلاب اسلامى به رهبرى امام خمينى، چهار ميليون ريال بودجه از طرف جهاد سازندگى (دفتر عمران امام) در اختيار اين حمام قرار گرفت و كسرى بودجه براى تعميرات هم از طرف دفتر عمران امام بهشهر تأمين شد.

سؤال ما اين است كه ادارۀ اين حمام، با مشخصات فوق، بايد زير نظر هيأت امناى تكيۀ حاج‌حسن اداره شود و يا در اختيار شهردارى رستمكلا قرار گيرد؟

بسمه تعالى، اختيار موقوفه با متولى شرعى است. اگر متولى خاص دارد، بايد زير نظر او با مراعات جهت و مصلحت وقف، اداره شود و اگر متولى خاص ندارد، بايد زير نظر حاكم شرع اداره شود.

[سؤال 8483] 4599

بسمه تعالى 29 / 1 / 1358

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از عرض سلام، استدعا دارم نظر عالى را نسبت به زمين‌هاى موقوفه كه جنگلبانى و غير آن، تصرف نموده‌اند، مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، جواز تصرف در وقف، مشروط است به نظر متولى شرعى آن.

[سؤال 8484] 4600

بسمه تعالى

محضر زعيم عالى‌قدر و رهبر مسلمين، آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

مسجدى است در اصفهان (چهار راه باب الدشت) مجاور با خيابان محلى است. در اين مسجد سابقاً حوض‌خانه و وضوخانه بوده، اما فعلاً متروكه شده؛ چون وضوخانۀ جديدى ساخته شده و استفاده مى‌شود. فقط گاهى براى روضه‌خوانى يا فاتحه در اين محل چايى درست مى‌كنند. و محل نماز هم هيچ وقت نبوده و نيست؛

چون از محل نماز جدا است. آيا اجازه مى‌فرماييد كه اين محل را دو طبقه بسازند، طبقۀ زيرين همان چاى‌خانۀ مسجد و طبقۀ روى آن را مغازه نمايند كه تبديل به احسن و انفع براى مسجد شده باشد و درآمدى براى مخارج مسجد و خادم باشد. خداوند نعمت وجود مقدستان را براى همۀ مسلمانان جهان مستدام فرمايد.

بسمه تعالى، با نظر متولى خاص يا حاكم شرع در صورت نبودن متولى خاص، و مراعات جهت وقف مانع ندارد.

[سؤال 8485] 4601

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، محترماً؛ به عرض سلام و سلامتى شما، مصدّع و معروض مى‌دارد:

مقدار سه ساعت آب و ملك در دستجرد خلجستان، دو نفر زن و يك مرد بلاعقب، وقف بر عزادارى اباعبدالله الحسين نموده‌اند. اين‌جانب به وكالت از طرف متولى، طبق معمول محل، در هر سالى دو خروار گندم اجاره دادم و پس از دو سال از طرف اوقاف و اصلاحات ارضى با شكايت مستأجر، اين‌جانب را احضار و با طرفدارى اصلاحات ارضى، دو خروار گندم را تبديل به نقد و به سيصد تومان، نود و نه ساله اجاره داده‌اند. و حاليه در سال جارى كه قانون نود و نه سال ملغى شده و قانون به هم خورده؛ بايستى مستأجر مبلغ يك هزار تومان بدهد، ولى حاضر نيست و مى‌خواهد همان سيصد تومان آن زمان طاغوت را بدهد كه من هم نگرفتم. روضه‌خوانى هم تا حال انجام شده و مستأجر مزبور كه زارع و ساكن دستجرد خلجستان، در دادن مال الاجاره متمرّد مى‌باشد. تكليف بنده چيست؟ هر نوع كه دستور فرمايند انجام شود.

بسمه تعالى، بايد مال الاجارۀ متعارف موقوفه با نظر متولى شرعى، صرف در جهت وقف شود و اگر مستأجر حاضر به پرداخت مال الاجارۀ متعارف نيست، بايد متولى شرعى موقوفه را از او بگيرد و به ديگرى اجاره دهد.

[سؤال 8486] 4602

بسمه تعالى 6 / 4 / 1361

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از مراسم سلام و دست‌بوسى ذيلاً به استحضار مى‌رساند كه شخصى در حدود يك هزار هكتار از اراضى مزروعى و يك باب خانه در شهرستان كازرون به توليت نسل بعد از نسل وقف خامس آل عبا نموده و در متن وقف‌نامه مقرر گرديده كه از درآمدساليانه املاك اول تعميرات خانه و الباقى مانده درآمد پنج يك حق توليه متولى و باقيمانده آن هم در ماه‌هاى محرم و صفر جهت عزادارى حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام مصرف گردد. در اين‌جا بايد عرض كنم كه افراد زمين‌خوار به دست يارى اوقاف آن وقت با استفاده از صغيرى متولى كه در آن موقع بيشتر از شش سال نداشته است، كليه املاك مزروعى موقوفه را از بين برده‌اند و در حال حاضر باقيمانده موقوفات خانه‌اى بيش نيست كه آن هم متولى از طريق دادگاه به دست آورده است و درآمد ساليانه اين خانه هم جهت تعميرات كافى نيست اكنون سؤال مى‌شود كه آيا با نبودن املاك مزروعى متولى مى‌تواند كه حق توليه خود را از درآمد خانه قبل از انجام تعميرات برداشت كند يا خير؟ متمنى است دستور پاسخ حقير طبق دستور اسلام صادر فرماييد.

بسمه تعالى، اگر از درآمد خانه هم حق التوليه منظور شده مى‌تواند بردارد ولى خرج تعميرات لازمه مقدّم است.

[سؤال 8487] 4603

بسمه تعالى

محضر مقدس، رهبر كبير انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با احترامى شايسته به عرض عالى مى‌رساند چند مسأله در رابطه با وقف به

وجود آمده كه نياز به دستور آن رهبر عالى‌قدر دارد.

1. معمولاً موقوفات مخارجى به عنوان بهره‌بردارى و حفظ عين و منافع موقوفات دارد كه طبق ماده 12 آيين نامۀ اجرايى سازمان اوقاف، مى‌بايست از محل درآمد وقف پرداخت گردد. سپس از درآمد خالص درصدى به عنوان حق التوليه و حق النظاره ناظر برداشت گردد. آيا در اين مورد مى‌توان متولى را مجبور نمود كه مخارج فوق را از محل حق التوليه مربوط به خود پرداخت نمايد؟ با توجه به اين‌كه در اغلب موقوفات، مخارج مذكور مازاد بر ميزان حق التوليه است.

بسمه تعالى، اگر حق معينى براى متولى تعيين شده، از حق او كسر نمى‌شود.

[سؤال 8488]

امور بهره‌بردارى موقوفات و انتخاب مستأجر معمولاً به عهده متولى و با هيأت‌ها و افرادى كه به عنوان وكيل و قائم مقام متولى عمل مى‌نمايند مى‌باشد و ناظر در صحت عمل متولى مى‌تواند نظارت داشته باشد در صورتى كه اين وظيفه را اكنون ناظر عمل نموده و متولى مجبور به تأييد و تصويب آن است، آيا دخالت مسئولين امر در وظايف متوليان اشكال شرعى ندارد؟ و دخالت ديگران را در امور وقف بدون رضايت متولى مى‌توان پذيرفت.

براى تفكيك و قباله‌بندى اراضى موقوفات در بعضى جاها شهردارى مى‌خواهد براى زيبايى شهر مقدارى از زمين را مبدل به فضاى سبز نمايد، با عنايت بر اين‌كه آن مقدار اراضى از موقوفيت خارج و به قباله موقوف نمى‌باشد چه مى‌فرماييد.

درباره جاده‌سازى و خيابان‌بندى از اراضى موقوفات به وسيله وزارت راه و شهردارى نسبت به باقى بودن وقف به وقفيت و نگهدارى و حفظ موقوفات چه تكليفى صادر مى‌فرماييد.

بسمه تعالى، امر وقف موكول به نظر متولى شرعى و مراعات جهت وقف است و هرگونه تغيير و تبديل منافى جهت وقف جايز نيست.

[سؤال 8489] 4604

بسمه تعالى 8 / 6 / 1364

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران دامت بركاته

با تقديم سلام و اداء تحيّت به استحضار حضرت‌عالى مى‌رساند:

بعضى از متولّيان موقوفات - به جهات مختلف - قادر به انجام وظايف در مورد ادارۀ شؤون موقوفات تحت توليت خود نيستند و از سازمان حج و اوقاف و امور خيريّه درخواست دارند كه وكالتاً از جانب آنان، نسبت به ادارۀ امور موقوفات قيام و اقدام نمايد. ليكن سازمان مزبور به لحاظ امكان احقاق حقوق موقوفه و رعايت مصلحت وقف، با قبول وكالت دائم و بلا عزل، آمادگى انجام امور مربوطه به ادارۀ موقوفه را دارد. آيا مى‌توان شرط بلا عزل بودن وكالت را ضمن عقد لازم بين متولّى و سازمان قيد نمود. و در هر حال آيا راه شرعى ديگرى براى انجام وكالت بلا عزل وجود دارد يا خير؟ موضوع مورد ابتلا بوده و نظر مبارك آن حضرت را خواستارم.

محمد على نظام‌زاده

بسمه تعالى، واگذارى امور اجرايى موقوفه از سوى متولّى شرعى آن به ديگرى يا به سازمان اوقاف به صورت نيابت و وكالت در انجام امور موقوفه اشكال ندارد، ولى وكالت و نيابت از طرف متولّى شرعى قابل فسخ است و با تعيين مدّت براى وكالت و نيابت اختيار متولّى در فسخ آن سلب نمى‌شود، مگر آن‌كه در ضمن عقد خارج لازم، بر او شرط شود كه وكالت را فسخ نكند كه در اين صورت بر متولّى لازم است از باب وفاى به شرط از فسخ وكالت و عزل وكيل خوددارى نمايد، ليكن اگر اقدام بر فسخ نمود وكالت منفسخ مى‌شود. ولى اگر اصل وكالت بلا عزل را- به صورت شرط فعل يا شرط نتيجه - در ضمن عقد خارج لازم، شرط نمايند، مثل اين‌كه

بگويد فروختم اين متاع را به شما به كذا- مبلغ - و شما را وكيل بلا عزل نمودم در امر كذايى. و يا فروختم اين متاع را به شما به كذا- مبلغ- با اين شرط كه شما وكيل بلا عزل باشيد در امر كذايى، و طرف مقابل قبول نمايد، چنين وكالتى ديگر قابل فسخ و عزل نيست.

[سؤال 8490] 4605

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

با كمال احترام به استحضار مى‌رساند: در روستايى به نام دونا از حومه نور مقدارى زمين مزروعى به شرح زير وقف شده و وقف‌نامه نيز موجود است: 1 - زمين وقف مسجد 2 - زمين وقف امام حسن عليه‌السلام 3 - زمين وقف امام حسين عليه‌السلام 4 - زمين وقف حضرت على عليه‌السلام 5 - زمين وقف مطلق خيرات 6 - زمين حبس به مدّت طولانى 7 - زمين امام زاده به فاصله 14 كيلومتر. آيا اين زمين‌ها را مى‌شود در دفتر اوقاف ثبت كرد؟ اداره اوقاف تا محل مزبور مسافت 20 فرسنگ مى‌باشد و در امور اين زمين‌ها اگر اوقاف مداخله نمايد موقوفات به وجه احسن خرج نمى‌شود. خواهشمندم كه جواب را مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر متولى شرعى خاص دارد بايد زير نظر او با رعايت جهت وقف عمل شود، ولى چنانچه متولى شرعى خاص ندارد، بايد به حاكم شرع مراجعه شود.

[سؤال 8491] 4606

بسمه تعالى 2 / 11 / 1361

حضور رهبر كبير انقلاب امام خمينى، حفظه الله تعالى

پس از سلام، در قريۀ ورآباد در شش كيلومترى خمين 12 شجر ملك و آب موقوفه مى‌باشد، كه يك شجر آب و ملك از آن فعلاً تحت توليت اين‌جانب اداره

مى‌شود، كه طبق ضوابط موقوفه، توليت آن به عهدۀ نسل بعد از نسل ذكور بزرگ‌تر است. در سال 1355 املاك موقوفه فروش رفته، سندى هم به اسم كشاورز صادر شده است، ولى دو قسط بيشتر نگرفته‌اند و سازمان اوقاف اين كار را مسكوت گذاشته است. بنابراين توليت ملك به اسم اين‌جانب - كه فعلاً مدت سى سال است در تهران و كارگر دولت مى‌باشم - هست، ولى ملك را برادر من كه در ده است و به كار كشاورزى مشغول است، اداره مى‌نمايد. با اين توصيف، آيا من مى‌توانم توليت ملك را شرعاً به ايشان واگذار نمايم وظيفۀ من چيست؟ والسلام

بسمه تعالى، توليت قابل واگذارى نيست، ولى متولى شرعى مى‌تواند براى خود وكيل بگيرد.

[سؤال 8492] 4607

بسمه تعالى

پس از عرض سلام محترماً معروض مى‌دارم: آيا متولى شرعى مى‌تواند وكيل بگيرد؟ و اگر كسى را وكيل خود نموده باشد، وكالت وكيل اعتبار شرعى دارد يا خير؟

طول عمر حضرت را از خداوند متعال خواستارم.

بسمه تعالى، جايز است وكيل بگيرد، مگر در صورتى كه بر او شرط مباشرت شده باشد.

[سؤال 8493] 4608

بسمه تعالى 19 / 12 / 1361

پيشگاه محترم و ساحت مقدس حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، مدّ ظله العالى، با كمال احترام به عرض مى‌رساند:

حمامى است در شهميرزاد كه ساختمان آن قبلاً نيز حمام بوده و شخصى آن را خريدارى نموده و بنا بود بناى آن با خوديارى و كمك اهالى انجام گردد كه با هزينۀ مبلغى در حدود دو ميليون و پانصد هزار ريال خرج، مع‌الوصف نيمه‌كاره مانده است و

حمام را وقف كرده‌اند و يكى از روحانيون، را متولى نموده‌اند. اينك شخص متولى به عللى ميل دارد كه سمت توليت را از خود سلب كند. بدين‌وسيله از حضور حضرت آيت اللهى استفتا مى‌شود كه متولى مى‌تواند توليت آن را به شهردارى محل واگذار نمايد كه شهردارى ساختمان آن را به اتمام برساند؟ استدعا مى‌شود كه نظر مبارك را اعلام فرمايند.

بسمه تعالى، متولى نمى‌تواند خود را عزل يا توليت را به ديگرى واگذار كند و مى‌تواند براى خود كمك بگيرد.

[سؤال 8494] 4609

بسمه تعالى 1 / 8 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

با كمال احترام؛ معروض مى‌دارد: موقوفه‌اى است كه اراضى آن در محدودۀ شهر واقع شده؛ حدود چهار سال پيش قنات آن مزرعه، در اثر سيل، باير و هم اكنون مالكين و متوليان وقف، مشغول آبادانى آن قنات مى‌باشند؛ چندى است بعضى افراد و سازمان‌هاى دولتى و بنيادى، به نام بنياد مسكن بدون مراجعه به ادارۀ اوقاف و متولّى، به آن اراضى تجاوز مى‌نمايند؛ متولى شرعى و قانونى آن موقوفه قادر به حفظ اراضى وقف نيست و در نظر دارد از خود، سلب توليت نموده و آن موقوفه را به ادارۀ اوقاف واگذار نمايد. از حضور مبارك استدعا دارد ذيلاً مرقوم فرمايند: از نظر شرع مقدس اسلام متولّى مى‌تواند سلب توليت از خود نمايد يا نه؟ از دور دست مبارك را مى‌بوسم.

بسمه تعالى، بنا بر احتياط نمى‌تواند سلب توليت از خود كند و مى‌تواند نايب يا كمك بگيرد.

[سؤال 8495] 4302

6. قبلاً سؤال شده بود از حضرت‌عالى كه به اكثريت آرا، طلاب يكى از مدرّسين را

طبق وقف‌نامه به نظارت انتخاب مى‌كنند. آيا تدريس، شرط انتخاب است يا شرط بقاى نظارت؟ فرموده‌ايد: اگر كسى را كه مدرس بوده انتخاب كرده‌اند و فعلاً مدرس نيست؛ احتياط را مراعات نمايند. اولاً مقصود از احتياط، مربوط به ناظر است كه بايد تدريس نمايد يا به انتخاب‌كنندگان و يا هر دو احتياط نمايند و اگر انتخاب‌كنندگان فعلاً وجود ندارند، ولى عده‌اى هستند كه با تصويب و موافقت ناظر، به مدرسه نيامده‌اند و بر خلاف مفاد وقف‌نامه رفتار مى‌نمايند، در اين‌صورت كه اين عده از انتخاب‌كنندگان نيستند چه صورت دارد؟ و احتياط مربوط به چيست؟

بسمه تعالى، با فرض انتخاب ناظر طبق وقف‌نامه به احتياط واجب، بايد موافقت او در امور وقف تحصيل شود.

[سؤال 8496] 4610

بسمه تعالى 16 / 9 / 1358

حضور مبارك رهبر عالى‌قدر اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً؛ به عرض مى‌رساند: يك قطعه زمين موقوفۀ امام حسين عليه‌السلام بدون متولى و سرپرست هست و كسى نمى‌تواند در تعمير و آبادى آن مداخله بنمايد. تكليف چيست؟ و آنچه نظر آن رهبر عالى‌قدر است؛ در اين موضوع مرقوم فرماييد تا عمل شود. ضمناً يك قطعۀ ديگر كه شامل نخيلات است و آن هم در مسير سيلاب واقع شده - متولى آن خود فدوى هستم - مستلزم مخارجاتى است براى ساختن سدى كه جلو سيلاب را سد نمايد؛ چون محصول زيادى ندارد كه از مخارجات تعمير كفايت نمايد. مستدعى است: تكليف آن را معين بفرماييد تا عمل شود.

بسمه تعالى، توليت موقوفاتى كه متولى خاص ندارد با حاكم شرع است و بايد عين موقوفه حفظ شود، ولو به صرف منافع آن در ساختمان سد مذكور.

[سؤال 8497] 4611

بسمه تعالى 16 / 1 / 1362

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

به محضر مقدس معروض مى‌دارد: چند سال قبل عده‌اى از مسلمين به كمك همديگر، يك باب ساختمان خريدارى كرده‌اند كه به نام حسينيه تكميل شده و اتمام يافته، و قباله به نام يك عضو هيأت، ثبت سند شخصى شده بود؛ فعلاً همه از زيد متعرض شده‌اند و مى‌گويند: بايد قباله وقف شود؛ بعد از تشكيل جلسۀ عمومى و رأى‌گيرى، عمرو را انتخاب كرده‌اند؛ زيد بدون رضايت و اجازۀ مردم، سند را وقف كرده و توليت را به نام خودش نموده؛ باز هم مردم ناراحتند. آيا شرعاً اجازۀ مردم شرط است يا نه و چنين وقفى صحيح است يا نه؟ جوابش را به مهر مبارك، مزيّن فرموده، اين‌جانبان را راحت بفرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر در حين وقف ساختمان، تعيين متولى نشده، توليت آن با حاكم شرع است؛ و چنانچه پس از انجام وقف شرعى، اقدام به تعيين متولى، در ثبت سند وقفى نموده باشند اعتبار ندارد؛ و در مثل مفروض سؤال، اصل وقف كردن و تعيين متولى شرعى، موكول به توافق تمام شركا است.

[سؤال 8498] 4612

بسمه تعالى 15 / 8 / 1358

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

به عرض عالى مى‌رساند: سقاخانه‌اى در نبش خيابان سى مترى و كيكاوس اهواز در همسايگى بنده موجود است كه چهل سال است ساخته شده و تا سال قبل، در تصرف شخصى بوده كه علاوه بر اين‌كه درآمد آن را صرف امور واهى مى‌كرده و

اصولاً درآمدى نشان نمى‌داده، موجب هتك حرمت سقاخانه نيز شده بود؛ لذا مؤمنين و منازل اطراف سقاخانه، از اول سال 1358 امور آن را به دست اين‌جانب سپرده‌اند. در اين مدت، مؤمنين براى سقاخانۀ مذكور وجوه نقدى و پارچه و چراغ و تصاوير به رسم هديه و نذورات آورده و داخل آن مى‌گذارند. وقف‌نامه‌اى نيز در دست نيست و لذا نمى‌دانم پس از خرج و اجرت خادم سقاخانه، وجوه نقدى را در چه جهت خرج نمايم و يا به چه حسابى واريز نمايم و آيا پارچه و چراغ و تصاوير كه مورد حاجت نيست را مى‌توانم به وجه نقد تبديل نمايم يا خير؟ و بالاخره وجوه نقدى را چه كنم؟ درآمد سقاخانه نيز از دو تا سه هزار ريال، كم و بيش در روز مى‌باشد. چندى قبل به زيارت عتبات عاليات مشرف شده و خدمت حضرت آيت الله خويى رسيده بودم؛ از ايشان استفسار نمودم. دستورى دادند كه فتوكپى آن را به پيوست تقديم مى‌نمايم؛ و در اهواز نيز خدمت فرزند آيت الله بهبهانى رسيده و ايشان هم دستورى داده‌اند كه رونوشت آن نيز به پيوست تقديم مى‌گردد. ليكن اين‌جانب در اين مورد نظر حضرت امام را تكليف شرعى خود دانسته و تقاضا مى‌نمايد در اين مورد، تكليف شرعى اين‌جانب را تعيين فرمايند. در انتظار امر مبارك مى‌باشم.

بسمه تعالى، متولى خاص و با نبود او، حاكم شرع يا منصوب از طرف او مى‌تواند زايد بر مقدار مخارج سقاخانه را در مطلق خيرات و مصالح مسلمين صرف كند.

[سؤال 8499] 3772

3. اگر متولى يا منتظم وقف خيانت كند و ملكيت وقف را خلاف شرع استعمال كند براى حاكم شرع، آن متولى يا منتظم را معطل كردن و بيرون كردن و به‌جاى آن متولى و منتظم شخصى ديگر يا صالحين را معين كردن اختيار داده و مجاز كرده يا نه؟

بسمه تعالى، در هر مورد كه خيانت متولى به وجه شرعى ثابت شود حاكم شرع مى‌تواند در ادارۀ شؤون وقف دخالت كند.

[سؤال 8500] 4613

بسمه تعالى

حضور مبارك پيشواى بزرگ عالم اسلام، حضرت آيت الله العظمى خمينى، با تقديم شايسته‌ترين احترامات به خاك پاى مبارك آن حضرت، استدعا دارم در ذيل اين عريضه مرا روشن فرماييد:

اگر فردى مال خود را وقف نمايد و توليت آن را بر اولاد ذكور خود بدين طريق قيد نمايد: (واگذار مى‌كنم مقام توليت را به ارشد و اعلم اولاد ذكور خود و اگر چنين فردى در خانواده من موجود نباشد بر علماى بزرگ اسلامى محول مى‌گردد). آيا اگر ارشد اولاد او فاقد اعلميت باشد، به نظر مبارك آن حضرت شايستۀ مقام توليت مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در اولاد او كسى كه جامع هر دو وصف اعلم و ارشد باشد موجود نيست، توليت با اولاد نيست و با علماى بزرگ اسلام است؛ يعنى مجتهد جامع الشرايط.

[سؤال 8501] 4614

بسمه تعالى

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى آقاى موسوى خمينى، دامت بركاته العالى

پس از عرض سلام و ارادت از محضر مبارك سؤال مى‌كنم: اگر متولى شرعى در طى هشت سال يا ده سال هيچ‌گونه وظيفه‌اى در مورد ملك يا خيريه كه نسبت به آن توليت دارد، عمل نكرده؛ تكليف و تعيين نسبت به متولى چيست؟ آيا توليت متولى بر قوّت خودش باقى است يا خير؟

در خاتمه سعادت و بقاى عمر جناب‌عالى را از خداوند متعال خواستارم.

بسمه تعالى، تا خيانت متولى به طريق شرعى ثابت نشود، به توليت باقى است و در فرض مسأله بايد به حاكم شرع مراجعه شود.

[سؤال 8502] 4615

بسمه تعالى 8 / 1 / 1361

دفتر محترم امام خمينى

شخصى رقباتى را وقف و توليت آن را پس از خود با شخص معين و پس از آن با اولاد ذكور و در صورت انقراض نسل ذكور، با اولاد اناث و در صورتى كه مقطوع النسل باشد، با يك نفر حاكم شرع متبع عادل بلد طيبۀ قم قرار داده است. آيا ادارۀ اوقاف مى‌تواند به عنوان متولى نسبت به وظايف توليت قيام نمايد؟ در غير اين صورت توليت رقبات به عهده كيست؟

بسمه تعالى، اگر نوبت توليت به حاكم شرع رسيده، اداره اوقاف مطابق مقررات مجاز است.

[سؤال 8503] 4616

بسمه تعالى 11 / 2 / 1362

محضر مبارك حضرت امام امت، دامت بركاته

شخصى وقفى داشته براى روضه‌خوانى ايام ماه صفر كه در زمان زنده بودنش به پسر ارشدش تحويل داده و اين شخص پسر ندارد، آيا بعد از مرگش توليت آن به دخترش مى‌رسد يا به برادرش؟ اصل وقف‌نامه مفقود شده است.

بسمه تعالى، تابع قرارداد واقف در حين وقف است، اگر در وقف راهى پيش‌بينى نشده، توليت وقف در اين صورت با حاكم شرع خواهد بود.

[سؤال 8504] 4617

بسمه تعالى 26 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً با ارسال فتوكپى وقف‌نامه كه در آن شرايط توليت، به شرح اعلم، افقه، اورع، ازهد و اتقاى اولاد اولاد ذكور از نسل واقف است، آيا مراد از اعلم و افقه اين

است كه بالنسبه به سايرين با مسائل دينى بيشتر آشنايى داشته باشد ولو اين‌كه طلبه و روحانى نباشد و عوام و يا تحصيل كردۀ علوم جديد باشد، و يا اين‌كه از آن فهميده مى‌شود كه حتماً روحانى و عالم باشد؟ كه اگر اين طور باشد، در حال حاضر از نسل واقف، كسى كه متصف به صفات مذكوره باشد نيست؛ ولى در ميان فرزندان كه موقوفٌ عليهم مى‌باشند، دكتر و آموزگار و تحصيل كرده جديد مى‌باشند. متمنى است اعلام دارند توليت موقوفه به چه طريقى اعمال شود؟

بسمه تعالى، اگر بين اولاد ذكور، عالم به فقه نباشد، متولى ندارد و توليت با حاكم شرع است.

مخارج وقف

[سؤال 8505] 4618

بسمه تعالى 8 / 12 / 1361

احتراماً خواهشمند است با عنايت به مسائل مطروحه ذيل كه مبتلا به شهردارى رستم كلا مى‌باشد حكم شرعى آن را اعلام فرماييد.

در رستم كلا يك باب حمام كه موقوفه تكيه مخروبه بود وجود داشت كه براى احداث مجدد حمام، قبل از انقلاب انجمن ده سابق با توافق هيئت امناى تكيه عمليات آن را شروع كرده و مقدارى از عمليات آن را انجام داد و در زمان انقلاب عمليات متوقف شد و بعد از انقلاب بقيه هزينه احداث اعيانى حمام مذكور را دفتر عمران امام شهرستان بهشهر و شهردارى رستم كلا مشتركاً پرداخت نموده‌اند و اكنون ادارۀ اوقاف مال الاجاره حمام را كلاً مطالبه مى‌نمايد. با شرح مشروحۀ فوق:

آيا شهردارى مى‌بايست تمام اجاره حمام را پرداخت نمايد و يا به نسبت هزينه انجام شده بپردازد؟

آيا شهردارى مى‌تواند اجاره ماهيانه تعيين شده را بابت طلب خودش كه براى احداث حمام هزينه كرده برداشت نمايد؟

آيا شهردارى مى‌تواند تمام طلب خودش را كه قريب به دويست هزار تومان مى‌باشد از ادارۀ اوقاف و هيئت امنا دريافت نمايد و حمام را تحويل دهد؟

و بالاخره در مورد هزينه‌اى كه دفتر عمران امام در حمام كرده به چه نحو بايد عمل شود؟

بسمه تعالى، تجديد بناء حمام موقوفۀ مخروبه اگر با اجازۀ متولى شرعى وقف و به حساب قرض دادن هزينۀ آن به وقف نبوده، نمى‌توانند هزينه را از متولى يا ديگرى مطالبه كنند و حمام بايد از متولى شرعى اجاره شود و اجاره‌بها صرف جهت وقف گردد.

[سؤال 8506] 4619

بسمه تعالى 14 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر بزرگ انقلاب اسلامى ايران، مدّ ظله، بعد الحمد و التصليه؛ مستدعى است حكم شرعى و فتواى فقهى مسأله ذيل را مرقوم فرماييد:

اين‌جانب در مقام مستأجر يك باب بالا خانۀ موقوفه جهت سكونت، در طول 25 سال متحمل مخارجى براى احداث حمام، دستشويى، حوضچه، فاضلاب، موزاييك كف، نصب درب آهنى، سيم‌كشى برق و غيره شده‌ام؛ آيا شرعاً حق مطالبه و وصول آن را از متولى موقوفه كه تا كنون كمترين خرجى ننموده است دارم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر بدون دستور متولى خرج كرده‌ايد، حق نداريد به او رجوع كنيد.

[سؤال 8507] 4620

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و مرجع عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، ادام الله عمره الشريف، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

با آرزوى سلامتى و طول عمر امام عزيز و پيروزى اسلام بر كفر جهانى و به اهتزاز در آمدن پرچم مقدس لا إله إلاّ الله در سراسر جهان به رهبرى امام امت روحى له الفداء، لطفاً دستور فرمايند جواب مسائل زير را مرقوم فرمايند.

1. موقوفاتى كه عوايد آن پس از كسر مخارج، طبق وقف‌نامه، در محرم الحرام در مساجد، در راه ابا عبد الله الحسين عليه‌السلام اطعام و احسان مى‌شود، در رژيم گذشته به موقوفاتى كه براى اطعام است ماليات مقرر كرده‌اند كه هر سال پرداخت مى‌شود. حال از نظر شرعى پرداخت ماليات به موقوفات چه صورت دارد؟ آيا اين هم جزو مخارجات موقوفه است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مطابق مقررات است، جزو مخارج محسوب مى‌شود.

2. در نماز جماعت اگر مأموم به خيال اين‌كه امام سر از ركوع برداشته، بلند شود و ببيند امام در ركوع است، بايد به ركوع برگردد و زيادى ركوع هم در اين صورت اشكال ندارد. آيا در ركعت دوم نماز جمعه كه قنوت بعد از ركوع است، اگر شخصى اشتباهاً بعد از قنوت به ركوع رود، اين اضافۀ ركوع چه صورت دارد؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. زكات فطره كه به نانخور علاقه مى‌كند و اگر مهمانى هم قبل از غروب آفتاب، به كسى وارد شود، زكات فطره آن هم به عهدۀ صاحب خانه است، در چنين صورت اين همه رزمنده‌ها كه نانخور دولت جمهورى اسلامى هستند، زكات فطرۀ آنان به عهدۀ دولت اسلامى است يا خودشان بايد بدهند؟

بسمه تعالى، بر عهدۀ خودشان است.

[سؤال 8508] 4621

بسمه تعالى

مقام محترم دفتر امام عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب، امام خمينى، مدّ ظله العالى

با نهايت احترام به عرض عالى مى‌رساند: اين‌جانب وكيل متولى و متصدى تكيۀ شاه خراسان، ابتداى سال 1360 براى ساختمان وضوخانه، دستشويى، انبار، قهوه‌خانه تكيه محتاج به 50 شاخه آهن سى بوده؛ لذا تقاضا از شوراى آهن شد. متأسفانه به

علت كمبود آهن براى ساختمان، به موقع حاضر نشد؛ لذا اين‌جانب چون وكيل متولى و متصدى بودم حقيرتعداد 50 شاخه آهن به عنوان قرض الحسنه براى ساختمان تكيه دادم تا اين‌كه متوقف نگردد. الحمد لله با نظر حضرت ابا عبد الله الحسين - سلام الله عليه - ساختمان تمام گرديد؛ تا اين‌كه شوراى آهن، آهن مورد تقاضا شده را تحويل بدهد دريافت و تحويل بگيرم؛ لذا اشكالى از لحاظ شرع ندارد؟ مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، اگر آهن را به حساب تكيۀ مورد نظر مى‌دهند و مخالف مقررات دولت اسلامى نيست، مى‌توانيد تحويل بگيريد و بابت قرض خود برداريد.

[سؤال 8509] 4622

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله

زمين موقوفه‌اى است در اراضى قريه مجن از شهرستان شاهرود شامل چندين هكتار، كه وقف آن براى طعام در ماه محرم و صفر براى عزادارى سيد الشهدا است كه فردى حاضر است در داخل زمين موقوفه چاهى براى آب بزند كه سه دانگ آن را براى خود تكيّه بوده و سه دانگ ديگر آن را براى خود، شخص باشد كه مى‌خواهد بفروشد يا براى آبيارى زمين خودش استفاده نمايد، آيا اين شخص با شرايط مذكور مى‌تواند چاه براى جبران كمبود آن بزند يا نه؟ لطفاً جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، چاه در زمين موقوفه از خود وقف مى‌شود و شركت جايز نيست.

[سؤال 8510] 4623

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب، ادام الله ظله العالى

شخصى زمينى را در اختيار عموم محل براى گرمابه گذاشت و از آن چندين سال

بهره‌بردارى شده. آيا شرعاً مى‌تواند بگويد كه اين مكان مال من است؛ ولو بعد از خراب‌شدن آن و يا ورثۀ او و يا طبقۀ بعدى، و يا آن‌كه وقف معاطاتى است، كه افراد ذكر شده مالك نمى‌شوند و يا نمى‌باشند؟

بسمه تعالى، اگر براى حمام واگذار كرده و حمام ساخته‌اند، از ملك او خارج است و ورثۀ او در آن حقى ندارند.

ثبوت و عدم ثبوت وقف

[سؤال 8511] 4624

بسمه تعالى 28 / 6 / 1361

محضر مقدس امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

استفتا مى‌شود از جناب‌عالى راجع به اين‌كه اگر تقاضاى ثبت زمين موقوفه‌اى را به عنوان ملك شخصى بنمايند و سند مالكيت به نام شخص يا اشخاص صادر شود، اين ثبت و اين سند باطل است يا نه؟ و آيا در مقابل اين تأسيس عالى اسلامى - كه قانون هيچ كشور متمدنى، اين نوع ملى‌شدن و تسبيل منافع به نفع مردم را ندارد - مقررات پوچ و اوهن من بيوت العناكب از قبيل اعتراض به موقع و غيره، ياراى عرض وجود و برهم‌زدن وقف را دارد يا نه؟ و اصلاً تمليك و تملك ملك موقوفه، به هيچ عنوان و هيچ كيفيتى جز در مورد تبديل به احسن كه موضوعى على حده است، جايز است يا فاسد و باطل؟ از اظهار لطف امام و جواب اين استفتا متشكر مى‌شوم.

بسمه تعالى، سند ميزان نيست، اگر وقفيت به وجه شرعى ثابت باشد، تمليك و تملك آن جايز نيست و تصرف در وقف، منوط به اجازۀ متولى شرعى با مراعات جهت و مصلحت وقف است.

[سؤال 8512] 822

7. در بعضى از روستاها پاره‌اى مستغلات بين مردم، شهرت وقف بودن را دارد

ولى سند وقف‌نامه ملحوظ نيست كه كم و كيف آن روشن باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر معروف به وقف است احكام وقف را دارد.

[سؤال 8513] 4625

بسمه تعالى

پيشگاه رهبر عالى‌قدر شيعيان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دامت بركاته

با عرض سلام، دوام عزت و طول عمر امام امت را از خداوند متعال مسألت داريم. مشكلى كه هم اكنون در يكى از روستاهاى دورافتاده و كوهستانى در منطقۀ شهرستان نوشهر - كه در حدود دويست خانوار هستند - پيش آمده و باعث نگرانى ساكنين آن گرديده به شرح زير مى‌باشد:

در اين روستا به علت نداشتن ساختمان مدرسه، دانش‌آموزان آن ساليان متمادى را اجباراً در زيرزمين مسجد كه تنگ و تاريك است به تحصيل اشتغال داشتند تا اين‌كه قطعه زمينى كه در جوار قبرستان اين روستا بوده از مالك آن به منظور احداث مدرسه خريدارى شد و براى ساختن مدرسه در آن به ادارۀ آموزش و پرورش نوشهر پيشنهاد گرديد. مكرراً مراجعه مى‌شد مجريان وقت در ادارۀ آموزش و پرورش اظهار مى‌داشتند در صورت تأمين اعتبار اقدام خواهد شد. چندين سال طول كشيد تا اين‌كه اعتبار مدرسه اين روستا از طريق آموزش و پرورش استان مازندران به شهرستان نوشهر ابلاغ شد. بعد از انتظار طولانى كه ساكنين اين روستا در آن به سر مى‌بردند، مهندس و پيمانكار از طريق ادارۀ آموزش و پرورش جهت پياده ساختن نقشه مدرسه به روستاى مذكور مراجعه مى‌نمايند و با مشاهده زمين مساحت آن را كافى ندانسته و با عجله و تهديد به اين‌كه چنانچه زمين به اندازۀ كافى ارائه نگردد اعتبار مدرسه اين روستا را به جاى ديگر خواهند برد، قسمتى از قبرستان را كه در جوار زمين مدرسه قرار داشت و در آن ميت دفن نشده بود ضميمۀ مدرسه كردند و نقشه ساختمان را در داخل آن پياده و با هزينه قابل توجهى ساختمان مدرسه را ساختند و الآن دو سال است

كه دانش‌آموزان در آن تحصيل مى‌نمايند. در سال جارى جهت ديواركشى محوطه مدرسه اقدام شد كه در حال پايان رسيدن ديواركشى بوده كه ساكنين اين روستا متوجه شدند زمين قبرستان ساختن مدرسه در آن اشكال داشت و بايد مدرسه خراب گردد. درحال حاضر از يك سو با وضع كنونى كشور، تأمين اعتبار مجدد جهت ساختن مدرسه مشكل به نظر مى‌رسد و از سوى ديگر افراد مستضعف اين روستا كه دامدار و كشاورز مى‌باشند، نگران تحصيل بچه‌هاى خود هستند. آيا مى‌شود به جاى زمين قبرستان كه براى مدرسه تصرف شد زمين ديگرى را در اين روستا به قبرستان اختصاص داد يا خير بايد مدرسه را خراب نمايند؟ خواهشمند است نظر مبارك را در اين مورد مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نيست اشكال ندارد.

[سؤال 8514] 4626

بسمه تعالى 26 / 10 / 1361

1. اگر ملكى در تصرف و دست شخصى باشد، بعداً يك نفر يا چند نفر مدعى شوند كه اين ملك وقف است و نوشته‌اى هم داشته باشند كه در آن نوشته مرقوم شده فلان ملك مثلاً وقف است. با ارائه اين‌گونه نوشته‌ها و ادعاها، وقف بودن ثابت مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، با ادّعا و نوشته وقف ثابت نمى‌شود، مگر موجب اطمينان باشد.

2. قاضى منصوب كه مجتهد نباشد، به علم خود مى‌تواند در امور قضايى عمل كند يا خير؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند و بايد مطابق مقرراتى كه براى آن نصب شده، عمل كند.

3. بعد از اين‌كه شخصى زنى را براى خود عقد كرد، قبل از تصرف - طبق فتواى حضرت آيت اللهى - زن حق دارد كه تمكين نكند تا مهر خود را بگيرد. بعد از تصرف و تمكين زن، آيا زن اين حق را دارد كه تمكين نكند تا مهر خود را بگيرد يا خير؟

بسمه تعالى، بعد از تمكين، حق امتناع ندارد.

[سؤال 8515] 4627

بسمه تعالى

بانويى زمينى از ارثيّۀ پدرى خودش را وقف سيد الشهدا عليه‌السلام نموده است، بعد از فوت آن مرحومه پسران او در ثبت آن اعتراض كردند و گفتند ما اطلاعى از اين موضوع نداريم. از حضرت‌عالى تقاضا داريم كه جواب مسأله را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر به طريق شرعى ثابت است كه زمين را وقف كرده و در زمان حيات تحويل جهت وقف داده است به ارث نمى‌رسد، و در غير اين صورت حكم سائر تركه را دارد، و همۀ ورثه در آن حقّ دارند.

[سؤال 8516] 4628

بسمه تعالى

حدود هفتاد سال قبل شخصى به نام اكبر مسعود (معروف به صارم الدوله، حاكم وقت اصفهان كه از شاهزادگان قاجاريّه بوده) مقدار زيادى از املاك و ابنيه متعلّق به خود را وقف نموده كه در همان زمان نيز به ثبت رسيده است. در وقف‌نامه قيد گرديده كه «عوائد حاصلۀ از موقوفات به مصرف پيشرفت آموزش و پرورش استان اصفهان و نشر معارف اسلامى برسد، و توليت موقوفه در هر زمان با استاندار وقت اصفهان باشد» در رژيم طاغوت بسيارى از اماكن متعلّق به اين موقوفه تصرّف شده كه پس از پيروزى انقلاب شكوهمند اسلامى ايران مقدارى از آن‌ها بازگشته است، ولى عدّه‌اى ديگر از متصرّفين به عنوان اين‌كه واقف شاهزادۀ قاجار بوده و اين اموال را به ستم تملّك نموده تمكين نمى‌كنند. اينك با تقديم وقف‌نامۀ موقوفه استدعا دارد نظر مبارك را مرقوم فرماييد تا تكليف متولّى معلوم گردد.

بسمه تعالى، در فرض سؤال وقف مزبور محكوم به صحت است، و اگر مدّعى بر املاك و ابنيۀ مذكور پيدا شود بايد آن را ثابت كند، و پس از ثبوت اگر ورثه موجود است به آن‌ها داده شود، وگرنه با اذن فقيه به فقرا بدهند.

[سؤال 8517] 1284

6. طايفه‌اى در يك آبادى حدود پانصد سال است تقريباً زندگى نموده و مى‌نمايند از يك طرف اين قريه معروف به وقفيت است ولى چون وقف‌نامه‌اى در دست نيست خصوصيات آن را طبقه فعلى اطلاع ندارند. از طرف ديگر مداركى حدود صد سال اخير در دست است كه چون قريه وقف اولاد ذكور سادات سه قريه بوده اين طايفه مستأجر سادات بوده‌اند به چيز بسيار ناچيزى و آن سادات هم چون املاك ديگرى هم دست مستأجرين ديگر بوده با هم نشسته‌اند توافق كرده‌اند زيد از فلان مستأجر و عمرو از مستأجر ديگر و بكر از مستأجر آخر اين قليل مال الاجاره را دريافت نمايد در حالى‌كه اين حق بر ايشان نبوده، زيرا هر طبقه‌اى از سادات مادام الحياة حقّ استفاده از اين املاك را داشته‌اند نه زياده. علاوه موارد زيادى املاك را هم سادات بين خودشان تعويض و تبديل كرده‌اند. در اثر كثرت سادات و متفرق شدن آن‌ها به اطراف و اكناف رضايت خاطر عموم غير ميسور است و آن عده‌اى هم كه در اين سه محل سكونت دارند نه آن‌ها يقين دارند كه حقشان در نزد اين طايفه غير سادات پانصد ساله است و نه اين غير سادات يقين به مالكيت اين دسته دارند. حال بعد از همه تصديعات بفرماييد تكليف اين طبقۀ فعلى چيست و تصرفات آن‌ها چگونه است و راه حل چيست اميد است جواب را مرقوم و جمعى را از پريشانى نجات دهيد، توضيح بر اين‌كه موجرين اصلاً در اين آبادى سكونت ندارند. متع الله المسلمين بطول بقائكم الشريف

بسمه تعالى، هر مقدار از اين املاك كه در دست اشخاص است و معامله ملكيت مى‌كنند و اقرار به وقف ندارند محكوم به ملكيت آن‌ها است و هر مقدار كه صاحبان يد مى‌گويند وقف است بايد به اذن حاكم شرع اجاره متعارفه شود و مال الاجاره را اگر موقوف عليهم معلوم است به آن‌ها ردّ شود و إلا حكم مجهول المالك دارد.

[سؤال 8518] 4629

بسمه تعالى 7 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى، سلام عليكم

زمينى به مساحت حدود دو هزار متر در يك روستا مشهور است به وقفيت براى حمام و در قسمتى از آن حمامى مخروبه موجود است. با توجه به اين‌كه معمولاً در يك روستا اين مقدار زمين براى حمام لازم نمى‌شود، آيا جايز است مقدارى از آن فروخته شده و صرف تعمير و نوسازى حمام در همان زمين يا محلى ديگر شود؟ ضمناً در حال حاضر كسى حاضر به اجاره كردن آن نيست و در گذشته از اين زمين گاهى حمام‌چى استفاده مى‌نموده است.

بسمه تعالى، اگر معروف است به وقف بودن براى حمام، فروش آن جايز نيست.

[سؤال 8519] 4630

بسمه تعالى 11 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت مستطاب، رهبر انقلاب اسلامى ايران، آيت الله العظمى، امام خمينى، دام عزّه العالى

اگر مكانى را از قديم الايّام مى‌گفتند: مسجد است، و الآن هم همۀ ساكنين آن محل مى‌گويند: مسجد بوده، و ديوارى كه در صحن آن بوده، نشانه و علائم سه محراب داشته و از سابق، بناى سالن مسجد در همان محل بوده است. و دليل بارزتر آن‌كه در كتاب «روضات الجنات فى أحوال العلماء و السادات» جلد 1، صفحۀ 7 چاپ قديم، نقل كرده در اين مكان - يعنى در تخت فولاد اصفهان، جنب تكيۀ لسان الارض - مسجدى است به نام مسجد لسان الارض، و به فاصلۀ نزديكى مسجد، صورت قبر ميت به نام قبر شعياء پيغمبر عليه‌السلام است، و اين محل با حضرت امام حسن مجتبى عليه‌السلام صحبت كرده، تا آخر قضيه، و باز مدرك زندۀ ديگر، در كتاب «تتمة المنتهى» صفحۀ

272 چاپ قديم، و صفحۀ 361 چاپ جديد، از مرحوم محدث قمى رحمه‌الله با تفاوت كمى همين جريان را نقل كرده و مى‌گويد: مسجدى است در همان مكان، به نام مسجد لسان الارض، و در نزديكى همان مسجد، قبر شعياء پيغمبر عليه‌السلام مى‌باشد، كه مبعوث بر طايفۀ يهود بوده است. آيا با وجود اين شواهد و مدارك، به نظر حضرت‌عالى مسجديت آن محرز است يا خير؟ از حضرت‌عالى تقاضامندم نظر مبارك را مرقوم داريد. والسلام على عبادالله الصالحين

بسمه تعالى، با فرض معروفيت آن به مسجد بودن، محكوم به مسجديت است.

[سؤال 8520] 4631

بسمه تعالى 23 ذوالقعده 1399 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله خمينى، دام ظله، سلام عليكم ورحمة الله وبركاته

و بعد، شخصى در تهران جايى - كه فعلاً شهر شده - زمينى را خريده و ساخته است. بعد معلوم شده كه قبلاً آن زمين قسمتى از قبرستان بچه‌هاى مردم ده بوده، حال او نمى‌تواند تعيين نمايد كه آيا اين زمين وقف قبرستان بوده يا اختصاص داده بوده‌اند. تكليف او چيست؟ حكم الله را بيان فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، اگر وقف بودن آن محرز نيست، سكونت مانع ندارد و اگر وقف است با نبود متولى خاص به حاكم شرع مراجعه نمايد.

[سؤال 8521] 4632

بسمه تعالى 7 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر عزيز ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با نهايت احترام استدعا دارم؛ مقرر فرمايند پاسخ استفتائيه زير را به اين‌جانب امر به ابلاغ فرمايند.

1. از شش دانگ قريه‌اى - طبق پرونده ثبتى - از 50 سال قبل تا كنون، مقدارى به

عنوان وقف عمل مى‌گرديد و عدّه‌اى از افراد غيرروحانى كه كمتر از 50 سال سن دارند، ادّعا مى‌نمايند كه مقدار موقوفه در قريه مذكور، بيشتر از موقوفه فعلى است. توضيح اين‌كه: ادّعاى افراد، بدون سند وقف وقف‌نامه و عمل به آن مى‌باشد آيا شرعاً عمل افراد جايز است؟

قريه منظور، داراى چند قطعه ملك مجزا بوده كه مالكين اوليه آن، مالكين مشاع قريه نمى‌باشند و در صدها سال قبل ملك اشخاص بوده و سند مالكيت ملك مجزا صادر گرديد. ادعاى افراد شرح فوق، از اين‌كه در ملك مجزا، ملك وقف موجود است ارزش شرعى دارد يا خير؟

فرضاً در ملك مشاع قريه، ميزان موقوفه بيشتر باشد، هر مالك بر مبناى مالكيت خود بايستى سهم موقوفه را محاسبه نمايد يا خير؟ و گرفتن ملك اضافى به عنوان موقوفه جايز است يا خير؟ تقاضاى توشيح استعلام را دارم.

بسمه تعالى، تنها پروندۀ ثبتى ميزان نيست هر مقدار از قريه كه به طريق شرعى وقف بودنش ثابت است، بايد در آن طبق مقررات وقف عمل شود و تبديل و تعويض وقف جايز نيست. ولى افراز آن از ملك اشكال ندارد و اگر نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه نمايند.

[سؤال 8522] 4633

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به اطلاع مى‌رسانم: در حدود بيست سال پيش، چند سرمايه‌دار محلۀ ما از همۀ قشرها پولى را جمع كردند. با همين پول زمينى را براى آرامگاه مسلمان‌ها خريدارى نمودند و در اختيار يك سرمايه‌دار غير مسئول قرار داده‌اند. البته از تاريخ خريد تا الآن زير كشت مى‌باشد. با اين‌كه آرامگاه قديمى اگر از روى برنامه صحيح استفاده شود تقريباً براى پنجاه سال آينده كافى مى‌باشد. از طرف ديگر در سال‌هاى

آينده احتمال مى‌رود ادارۀ شهردارى، اجازۀ آرامگاه به اين زمين را ندهد. با اين خصوصيات مذكور، زمين معامله شده را تحت عنوان وقف آرامگاه، براى استفادۀ هرگونه كارهاى عام المنفعۀ لازم باز مى‌دارند؛ در حالى كه اين محله با كثرت جمعيت، فاقد درمانگاه و بيمارستان مى‌باشد و احتياج وافر به زمينى دارد كه تأسيسات بهداشتى درست كنند. ما انتظار داريم حكم شرعى را دربارۀ چنين زمينى، با توجه به عدم تمكّن مردم به تهيۀ زمين ديگر مورد لزوم، بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر زمين وقف براى آرامگاه نشده، اختيار آن با صاحبان پول است.

[سؤال 8523] 4634

بسمه تعالى چهاردهم شعبان 1402 ق

محضر مبارك حضرت مستطاب، آيت الله العظمى، مرجع عظيم الشأن عالم تشيع، امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. زيدى نصف مغروسات و اشجار مركبات اعيانى خود را وقف نموده، بدون آن‌كه مالكيت آن وقف شده باشد. به علت حوادث سماوى و يا ارضى و يا كهولت سن، تمام اشجار و مغروسات موقوف عليه از بين رفته است. بعد از چند نسل آينده، اين زمين مجدداً تجديد غرس و اشجار شده. آيا باز هم كلمۀ وقفيت در آن صدق مى‌كند يا خير و مغروسات آن وقف است؟

بسمه تعالى، اشجارى كه جديداً غرس شده، اگر نهال آن از موقوفه نبوده، وقف نيست.

2. در شهر و يا شهرستان و روستا عالم روحانى سكونت دارد؛ آيا افراد عامى و شخصى و كلاهى جايز است امام جماعت باشد و اقتداى به آن جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، چنانچه به روحانى واجد شرايط دسترسى دارند، به غير روحانى اقتدا نكند.

[سؤال 8524] 4635

بسمه تعالى 12 / 10 / 1358

پيشگاه مبارك رهبر بزرگوار انقلاب امت اسلام، آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقاء الشريف

احتراماً؛ معروض مى‌دارم: فدوى اهل شهرستان زنجان هستم. مسجدى در محل ما واقع در شهرستان مزبور وجود دارد كه از ساختمان‌هاى خيلى قديمى بوده و خيابان را از طرف شهردارى در زمان طاغوت كشيده‌اند و مسجد را به كلى از بين برده‌اند به گونه‌اى كه آثارى باقى نيست. در ايام خيلى گذشته بنده و پدرانم مقدارى زمين به طور مجاناً به طور تقريبى يك متر الى چهل متر طول براى توسعه محوطه مسجد داده‌ايم. حال آيا در جايى كه اثرى از مسجد باقى نمى‌باشد و زمين نامبرده وقفى نيست از نظر اسلام حق داريم در آن تصرف كنيم يا خير؟ در اين جريان اوقاف مزاحمت مى‌كند و ادعاى قيمتش را از ما مى‌كند!

اين موضوع را به عنوان مسأله‌اى واجب از پيشگاه آن رهبر بزرگوار سؤال داريم و استدعاى عاجزانه آن است كه طبق موازين و قوانين قرآن و اسلام فتواى مباركتان را در اين موضوع مرقوم فرماييد؛ مزيد تشكر است.

بسمه تعالى، اگر وقف نشده، ولو به اين نحو كه به قصد وقف تحويل مسجد داده شده باشد، باقى بر ملك مالك است و مى‌تواند در آن تصرف كند.

[سؤال 8525] 4636

بسمه تعالى

گورستان قديمى بوده در يكى از دهات اصفهان و در آن زمان آثار قبر در گورستان مزبور نبوده و جديداً هم كسى در آن دفن نشده بوده واقف و وقف‌نامه‌اى هم در دست كسى نبوده كه در حدود 25 سال قبل شخص مسلمانى براى آباد كردن زمين مزبور كه به صورت موات درآمده بوده، اشجار كشت كرده و موتور آبى هم در آن

نصب كرده است كه حاليه به صورت درختستان ميوه درآمده است، نسبت به زمين مذكور از حيث شرع چه صورتى دارد، منتظر دستورات شما در ذيل نامه هستم توضيحاً مكان مزبور به صورت لانه‌هاى خزنده و گزنده درآمده بود.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان معلوم و ثابت نيست شرعاً ملك احيا كننده است و رسيدگى موكول به دولت اسلامى است.

[سؤال 8526] 4637

بسمه تعالى 3 / 8 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى قدر و رهبر انقلاب اسلامى ايران نايب بر حق امام زمان عجل الله تعالى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در قبرستانى كه تا دو سال قبل نعش دفن مى‌كردند. در يك گوشۀ همين قبرستان - فوقش 12 سال است كه ميت دفن نشده - احداث حمام نمودند با كمك دولت و خوديارى محل، در صورتى كه حمام خزانه قديمى موجود و قابل استفادۀ عموم هست و پهلوى همين حمام يك دستگاه حمام دوش چند سال قبل بنا كردند فعلاً خوابيده ولى امكان تعمير و توسعه دادن داشت و براى روستا هم امكان خريدن زمين در جاى ديگر بود كه احداث حمام نمايند با اين امكانات روستا و اشاره به مسأله 641 كه مى‌فرماييد نبش قبر حرام است مگر از بين رفته و خاك شده باشد در همين قبرستان كه ذكر شده موقع كندن چند كيسه گونى استخوان مرده بيرون آمد حتى موى سر دختر بچه متلاشى نشده بود استدعا دارد بفرماييد در اين حمام غسل‌هاى واجب و نظافت كردن چه صورت دارد؟ از خداى بزرگ تقاضاى سلامت و طول عمر آن حضرت را مى‌نمايم.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در صورتى كه وقف بودن قبرستان ثابت نباشد غسل و ساير تصرفات اشكال ندارد.

[سؤال 8527] 4638

بسمه تعالى 2 / 3 / 1361

محضر مقدس حضرت مستطاب، آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً به عرض مبارك مى‌رساند: در سراب محلى است خرابه كه قبلاً حمام بوده است و حالا همان محل را مى‌خواهيم براى بناى فاطميه خريدارى نماييم؛ ولى دو - سه نفر با نقل قول مى‌گويند: اين‌جا وقف بوده است و آن‌ها هم مى‌گويند: شنيده‌ايم؛ لكن براى صحت و حقّيت آن‌ها مدركى موجود نيست و حتى ادارۀ اوقاف سراب نيز مى‌گويد: قضيه را حالا از شما مى‌شنويم؛ اگر وقف بود وصيت‌نامه و وقف‌نامه مى‌شد. ولى صاحبان محل كه اباً عن جد به اين‌جا مالك و متصرّف هستند و ملك موروثى ايشان است كه مى‌فروشند، سند مالكيت در دست دارند. آيا اين زمين را مى‌توانيم خريدارى نماييم و فاطميه احداث نماييم يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله مانع ندارد.

[سؤال 8528] 7186

2. قبرستان متروكه‌اى در گوشه‌اى از شهر وجود داشته؛ در رژيم طاغوت يكى از ادارات دولتى آن را تملك و ساختمان بنا نموده. آيا مى‌شود در اين مكان نماز گزارد؟ نظر مبارك را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان معلوم نباشد، نماز در آن مكان مانع ندارد.

[سؤال 8529] 4639

بسمه تعالى 11 / 4 / 1361

دفتر امام خمينى

آيا مى‌شود در قبرستان، غسّالخانه درست كرد براى همان قبرستان؟ آيا اشكالى ندارد؟ خواهشمندم جواب نامه‌ام را بدهيد كه مى‌خواهند اگر مى‌شود غسّالخانه

درست كنند؛ البته در يكى از روستاهاى استان فارس.

بسمه تعالى، محلى كه براى بناى غسّال‌خانه در نظر گرفتند اگر وقف بودنش براى دفن اموات، محرز نباشد و موجب نبش قبر يا هتك قبور مسلمين نشود، اشكال ندارد.

[سؤال 8530] 4640

بسمه تعالى 15 / 12 / 1361

محضر مبارك امام امت، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. آب انبارهايى است وقفى كه به وسيلۀ زمين‌هاى مجاور آن، مشروب مى‌گردد؛ آيا زمين‌هاى مجاور و اطراف آن جزء موقوفه مى‌باشد؟ و اگر موقوفه نيست، اين زمين‌ها چه حكمى دارد و متعلق به كيست؟

بسمه تعالى، اگر زمين اطراف، جزو اراضى موات اصلى است و آب‌گيرى آب انبار، منوط به اين است كه آن زمين‌ها به حال خود باقى بماند تا آب باران از آن زمين‌ها به طرف آب انبار سرازير شود، در اين صورت آن زمين‌ها جزو حريم آب انبار محسوب مى‌شود و حكم موقوفه را دارد.

[سؤال 8531]

2. آب انبارى است وقفى كه به وسيلۀ زمين‌هاى مجاور خود مشروب نمى‌گردد؛ بلكه به وسيله رودخانۀ كوچكى كه از بيابان تا آب انبار كشيده شده و در هنگام باريدن باران پر مى‌شود و مشروب مى‌شود. آيا زمين‌هاى مجاور آن، موقوفه است؟ و اگر موقوفه نيست، حكم آن چه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، زمين‌هاى مجاور، حكم موقوفه ندارد مگر آن‌كه وقفيت آن به وجه شرعى ثابت شود.

3. كسى زمين موقوفه‌اى را غصب كرده و بر روى آن ساختمان نموده است. حكم اين ساختمان و زمين چه مى‌باشد؟

[سؤال 8532]

4. زمينى است كه در بين مردم، مشهور به موقوفه است؛ اما سند وقفيت آن موجود نمى‌باشد. آيا اين زمين موقوفه است و يا خير؟

بسمه تعالى، اگر شياع در ميان مردم، در حد مفيد اطمينان باشد، حكم به وقفيت مى‌شود.

[سؤال 8533]

5. زمينى است كه وقفيت آن محرز و مشخص نمى‌باشد؛ بعضى از مردم مى‌گويند: موقوفه است و بعضى ديگر مى‌گويند: موقوفه نيست و سند وقفيت آن هم موجود نمى‌باشد. آيا اين زمين، موقوفه است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر يقين به وقفيت حاصل نيست و به وجه شرعى هم به اثبات نرسيده، حكم به وقفيت نمى‌شود.

[سؤال 8534]

6. كسى زمينى را چند سالى در ملكيت خود داشته، سپس معلوم مى‌شود كه مالك زمين نبوده و آن را غصب كرده است. اگر بعضى از مردم بگويند كه اين زمين موقوفه است، آيا به حرف مردم مى‌توان استناد كرد و آن زمين را موقوفه دانست؟ و اگر موقوفه نيست، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر يقين به وقفيت حاصل نشود و به وجه شرعى هم به اثبات نرسد، حكم به وقفيت نمى‌شود و در صورتى كه زمين، سابقۀ آثار مالكيت غير داشته باشد، در فرض مرقوم، حكم مجهول‌المالك بر آن مترتّب است.

[سؤال 8535] 4641

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

محضر رهبر عالى‌قدر عالم تشيع حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله

احتراماً به استحضار مى‌رساند: در مسير خيابان شهيد باهنر روبه‌روى اداره آموزش و پرورش مدرسه‌اى است به نام بهشت، سال‌هاى قبل يكى از كلاس‌هاى مدرسه را توسعه دادند و ساختمان بانك فرهنگيان احداث گرديد. پس از پيروزى انقلاب و ادغام بانك فرهنگيان با بانك ملت، محل مذكور متروك گرديده. در سال جارى با كوشش و فعاليت هيئت اين صندوق و پى‌گيرى‌هاى يكى از نمايندگان مجلس شوراى اسلامى ساختمان مورد بحث در اختيار صندوق قرض‌الحسنه قرار گرفت كه مورد تأييد سازمان اقتصاد اسلامى نيز قرار گرفته است و موجبات توسعه صندوق در هر جهت فراهم شده است، سؤال اين است كه چون محل موصوف قبرستان بوده، وقفيت آن محرز و مسلم نيست، بلكه مظنه بر عدم وقفيت است، آيا استفاده از اين محل را براى صندوق قرض‌الحسنه كه در خدمت محرومين و مستضعفان است تجويز مى‌فرماييد؟

از خداوند بزرگ پيروزى اسلام و رزمندگان پرتوان و ظفرمند اسلام را در مبارزه با كفر جهانى به ويژه جرثومه كثيف استعمار صدام حسين مسئلت داريم.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن آن محرز نيست و ملك كسى هم نيست با رعايت مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 8536] 4240

2. حمامى چند سال قبل در اين شهر ساخته شد. روزى امام جماعت مسجدى فرمودند: اين مكان قبرستان بوده است. اكنون هم اين مكان در وسط شهر قرار گرفته و وقف‌نامه‌اش هم مشخص نيست. آب آن هم از آب شهر و چاه حفر شده در آن مكان مى‌باشد. در هر دو صورت، اگر داراى وقف‌نامه باشد و يا نباشد

تكليف مسلمين چيست؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن محل حمام براى دفن اموات محرز نباشد، استفاده از آن اشكال ندارد.

[سؤال 8537] 4642

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، احتراماً، ذيلاً مرقوم فرمايند:

آيا هر قبرستانى موقوفه مى‌باشد؟

احتمال وجود قبرستان كه موقوفه نباشد هست يا خير؟

بسمه تعالى، مجرد وجود قبور مسلمين در زمينى، دليل بر وقف بودن آن زمين براى دفن اموات نيست؛ بلكه تا به طريق شرعى وقفيت زمين ثابت نشود، حكم به وقفيت نمى‌شود. ولى تصرف در قبرستان مسلمين، اگر موجب نبش قبر يا هتك قبور مسلمين شود، جايز نيست.

[سؤال 8538] 4643

بسمه تعالى

دفتر امام خمينى مدّ ظله العالى، احتراماً؛ ذيلاً مرقوم فرمايند:

خانه و زمينى است به مساحت تقريبى 1800 متر مربع كه نزديك به 40 سال است كه سند مالكيت دارد. اكنون قريب به يك‌سال است كه چند نفر مى‌گويند كه آن ملك قبرستان و وقف مى‌باشد. با توجه به اين‌كه هيچ‌گونه مدركى هم در اين مورد ندارند از لحاظ شرع مقدس اسلام حق اين‌جانب نسبت به آن ملك چيست؟

بسمه تعالى، سند مالكيت ميزان نيست. كسى كه بر آن زمين يد مالكانه دارد حكم به مالكيت او مى‌شود و مجاز در تصرفات مالكانه است؛ مگر آن‌كه شخصاً علم به وقفيت داشته باشد يا آن‌كه به طريق شرعى وقفيت آن ثابت شود.

[سؤال 8539] 4644

بسمه تعالى 16 / 9 / 1361

دفتر امام خمينى سلام عليكم ورحمة الله، محترماً؛ به طور خلاصه معروض مى‌داريم:

ما اهالى قصبۀ آريكان تويسركان همدان، در ده اقدام به بناى حمامى عمومى با كمك دولت نموده‌ايم، كه كار ساختمان نيمه‌تمام شده است. وليكن محل احداث، قبلاً - به طورى كه مى‌گويند - قبرستان بوده، كه شايد حدود صد سال يا بيشتر است كه در آن كسى دفن نشده است، و در سؤالى كه از آيت الله گلپايگانى پرسش شده - كه از چگونگى و نحوۀ سؤال و جواب اطلاع درستى در دست نيست - گويا ايشان فرموده است كه از انجام ادامۀ كار، خوددارى نماييد. لذا، با در نظر گرفتن اين‌كه قبور مخروبه بوده است، و كسى از ما و شايد پدران ما ياد ندارند كه كسى در آن‌جا دفن شده باشد، و با در نظر گرفتن اين‌كه حمام عمومى است و اكثريت كار ساختمان آن و تمام بناى آن به انجام رسيده است از آن امام معظم مى‌خواهيم حكم شرعى مسأله را ابلاغ نموده، تا ما از شك بيرون آمده و تكليف خود را بدانيم.

در خاتمه، پيروزى اسلام و نصرت تمام مجتهدين اسلام، خصوصاً قلب تپندۀ امت اسلام، و دشمن مستكبرين جهان و يار تمام مستضعفين را، از درگاه احديت قادر و متعال، خواستار و خواهانيم. والسلام

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان معلوم نيست، ساختمان حمام عمومى در آن مانع ندارد.

[سؤال 8540] 4645

بسمه تعالى 5 / 11 / 1361

سماحة آيت الله العظمى، رهبر عالى‌قدر، امام امت، أدام الله ظلّكم الوارف

احتراماً؛ به عرض مى‌رسانم كه شخصى مقدارى از زمين و مزرعه خود را به

امامزاده سلطان ابراهيم - كه در شهر كهنۀ قوچان است - وقف نموده است، و متولى وموقوف عليهم را معين كرده و در وقف‌نامه اضافه كرده است كه هشت نفر از سادات و خدام امام‌زادۀ فوق، هر روز در اول صبح، دو جزء قرآن و يك دوره دوازده بند خواجه را قرائت و تلاوت نمايند، و در سال، مقدار شش خروار گندم از محصول مزرعۀ يادشده را، تسليم سادات مزبوره نمايند. در چند سال قبل، مزرعۀ مزبوره، مشمول قانون اصلاحات ارضى گرديده و از طريق ادارۀ مربوطه به زارعين واگذار شده است؛ حتى براى بعضى از آن‌ها، سند رسمى تنظيم نموده و فعلاً در اختيار زارعين است. از اين طرف سادات شهر كهنه و خدام امامزاده، از زارعين و متولى، طى شكايتى درخواست شش خروار گندم دارند. زارعين جواب مى‌دهند كه زمين‌ها را از دولت خريدارى نموده‌ايم، و چند سال است كه به دولت قسط مى‌دهيم، و سفته‌هاى پرداخت اقساط را به دادگاه ارائه دادند.

رهبر عظيم الشأن! در اين صورت، تكليف شرعى بنده - در دادگاه مدنى خاص قوچان - با اين‌گونه موارد چيست؟ جواب مرحمت فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن محرز است، بايد بر طبق وقف عمل شود، و رسيدگى موكول به دادگاه‌هاى مربوطه، در دولت اسلامى است.

[سؤال 8541] 4646

بسمه تعالى 1 / 12 / 1361

محضر مقدس امام بزرگوارمان، حضرت آيت الله العظمى خمينى بت‌شكن، روحى لك الفداء

سلام عليكم، با عرض ارادت و اخلاص كامل، ساختمانى كه سپاه پاسداران انقلاب اسلامى شهرستان خوى، مدتى است در آن اقامت دارد، قبلاً قبرستان بوده است و در رژيم طاغوتى، تصرف و به عنوان كاخ جوانان، ساختمان را درست كرده بودند. سپاه از هلال احمر اجاره نموده و نواقصش را به تدريج ترميم كرده و استفاده

مى‌نمايد. آيا اشكالى از نظر شرعى متوجه نماز و اقامت سپاه مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نباشد، تصرف و نماز در آن، مانع ندارد.

[سؤال 8542] 4647

بسمه تعالى 8 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

در خصوص احداث يك باب غسال‌خانه، زمين متروكه‌اى در قريه برنطين از توابع ميناب كه قبل از خرابى آن، سه نسل در آن خانه زندگى كرده و پس از متروكه شدن، مالك اصلى، آن را با رضايت در اختيار اهل محل، براى احداث يك باب غسال‌خانه، آن مكان را اهدا نموده و با نظارت شوراى اسلامى برنطين و بودجه جهاد سازندگى و همّت اهالى دو سال قبل غسال‌خانه احداث شده و مورد بهره‌بردارى قرار گرفت. اخيراً شايعه‌اى به وجود آورده‌اند: كه اين زمين موقوفه حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام براى انجام مراسم تعزيه‌خوانى بوده و ايجاد شبهه براى اهالى نموده است. در صورتى كه مدركى در موقوفه بودن زمين در دست نيست و اهدا كننده زمين هم اعتراف مى‌كند: كه اين محل، ملك شخصى بوده و با رضايت كامل تقديم شده است. حكم شرعى آن را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در صورت عدم ثبوت وقف بودن زمين، اشكال ندارد.

[سؤال 8543] 4648

بسمه تعالى 6 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر عزيز ايران و اميد مستضعفان جهان، حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، مدّ ظله العالى

با نهايت احترام، به عرض عالى مى‌رساند: اين‌جانب از آن ساحت مقدس تقاضا مى‌نمايم كه با صدور دستور شرع اسلامى، ان شاء الله اختلافات فيما بين به شرح زير حل و فصل گردد:

شش دانگ ملك مشاعى توسط مالكين مربوطه - كه پدرم يكى از مالكين بوده و دو نفر ديگر هم به عنوان متصدى موقوفه - در پنجاه سال قبل تقاضاى ثبت نموده‌اند و هيچ‌گونه اعتراضى نرسيده است. پدرم در چهل سال قبل فوت نموده و اين‌جانب با سهم خريدارى شده از ساير وراث پدرم، يك دانگ مشاع از شش دانگ ملك مذكور را مالك و متصرف بودم و دو نفر متصديان وقف هم به مقدار موقوفه، متصرّف و عمل به وقف مى‌نمودند و موقوفۀ ديگرى در ملك مذكور وجود نداشت.

در سال 1360 چند نفر عليه اين‌جانب، در ملك مذكور ادعاى وقفيت بيشترى را نمودند؛ بدين توضيح كه مقدار موقوفه را از دوازده به چهل و سه اضافه مى‌دانند و دليل آن‌ها شهادت چندين نفر افراد غير روحانى و داراى سن كمتر از پنجاه سال است؛ آن هم بدون وقف‌نامۀ مسجّل كه تا كنون عمل به وقف نشده و تصرف هم نداشتند. آيا چنين ادعاى طرف مقابل در ملك موروثى اين‌جانب، ارزش شرعى و قانونى اسلامى دارد يا خير؟

فرضاً اگر ارزش شرعى و قانونى دارد، آيا ملك‌هاى مجاور كه پلاك على‌حده دارد و در پنجاه سال قبل، به نام اشخاص سند مالكيت صادر شده و اصولاً موقوفه در آن متصور نبوده، شامل دعوى موقوفه شرح فوق مى‌باشد؟ و آيا ملك جداگانه مذكور شرعاً و قانوناً، جزو ملك مشاع محسوب مى‌شود يا خير؟

چنانچه فرضاً طبق ادعاى طرف مقابل، در يك دانگ ملك اين‌جانب و ساير ورثه - كه چندين صغير هم در آن مالكيت دارند - شرعاً و قانوناً وقف باشد، اجور سنواتى موقوفۀ ادعايى، بر مبناى چه اصل شرعى، بايد محاسبه بشود؟

اگر فرضاً ادعاى مدعى، شرعى و قانونى تشخيص داده شود، محاسبه سهم وقف فقط به مقدار مالكيت اين‌جانب در ملك مشاع مى‌باشد يا خير؟

استدعا دارم مقرر فرمايند در موارد تقاضاى فوق جواب شرعى و قانونى صادر، تا هرگونه ادعاى طرفين رفع بشود. ان شاء الله

بسمه تعالى، كسى كه ملك در دست او است، شرعاً مالك شناخته مى‌شود، مگر به دليل معتبر، وقفيت آن اثبات شود.

[سؤال 8544] 4649

بسمه تعالى

محضر حضرت مستطاب نايب الامام آيت الله العظمى امام خمينى، دامت تأييداته

به عرض آن رهبر عالى‌قدر مى‌رساند: معمولاً مهرهايى كه در مساجد براى نمازگزاران، مردم خيّرى مى‌آورند، پس از مدتى اين مهرها به واسطۀ اين‌كه پيشانى مؤمنين عرق داشته و يا به واسطۀ آب وضو تر مى‌شود و موقع سجده، روى مهرها مى‌گذارند؛ مهرها كثيف، چرك، سياه و اغلب شكسته مى‌شود كه ديگر به هيچ وجه، قابل استفاده نمى‌گردد؛ لذا مهرهاى ديگرى آورده مى‌شود و آن مهرها را كنار مى‌گذارند و به علاوۀ مهرهايى هم كه در خانه‌ها، براى افراد آن خانه قابل استفاده نبوده و همچنين قرآن و مفاتيح پاره شده به مساجد مى‌آورند.

در نتيجه پس از مدتى، تعداد زيادى از اين‌گونه مهرها و همچنين قرآن و مفاتيح پاره در مساجد جمع‌آورى كه چون قابل استفاده نبوده؛ آن‌ها را يا به رودخانه ريخته و يا زير خاك و زمين دفن مى‌نمايند. لذا چنانچه افرادى حاضر شوند براى استصواب، اين‌گونه مهرها را مجدداً آب ريخته و از صورت اوليه خارج و در قالب‌هاى ديگرى و به شكل مهرهاى ديگرى درآورده كه هم در از بين بردن آن‌ها جلوگيرى و هم قابل استفاده مجدد براى نمازگزاران گردد، آيا مى‌توانند از اين قبيل مهرهاى جديد ساخته، در تكايا و يا هتل‌ها و مسافرخانه‌ها و در ادارات و ارگان‌هاى مذهبى و خانه‌ها و مساجد و اشخاص براى با خود داشتن در نمازهاى جمعه از آن استفاده كنند يا خير؟ مستدعى است نظر مبارك را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، در صورتى كه احراز وقف شدن مهرها نباشد با علم به رضايت صاحبان آن‌ها، ولو به شاهد حال، مى‌توانند در جاهاى ديگر هم استفاده كنند.

[سؤال 8545] 4650

بسمه تعالى 28 محرم الحرام 1403 ق

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، السلام عليكم

قسمتى از زمين‌هاى قبرستان‌هاى شهر خوى را در رژيم طاغوتى، بدون اين‌كه پولى بدهند تصرف كرده و چند مدرسه، دبستان و دبيرستان ساخته‌اند؛ اكنون در حكومت اسلامى نماز خواندن و تصرف ديگر در آن مدارس چطور است؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف بودن زمين براى قبرستان معلوم نباشد، اشكال ندارد.

[سؤال 8546] 4651

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

دفتر محترم امام، روحى و ارواح العالمين لتراب مقدمه الفداء و لمقدم الامام المهدى سلام الله عليه و على آبائه

پس از عرض سلام؛ بنياد شهيد لنگرود تصميم گرفته است تا يك قطعه زمين را در مزار به شهدا اختصاص دهد و با ديواركشى و تزئينات، نسبت به شهداى عزيز عرض ادب نمايد؛ ولى به وسيله يكى از روحانيون محترم شكى ايجاد شده است. اگرچه به نظر حقير واضح بود؛ ولى براى رفع هرگونه شبهه از آن دفتر محترم استفتا مى‌شود.

آيا بدون اجازه حاكم شرع اختصاص قطعه‌اى به شهدا و محروم كردن ديگران از آن قطعه جايز است يا نه؟

بر فرض كه جايز باشد، ديواركشى جايز است يا نه؟

در صورتى كه اين ديوار زير بنايش قبرى باشد كه هيچ آسيبى به قبر نرسد؛ آيا كندن سنگ قبر براى اين هدف مهم احتياج به اجازه صاحبان قبر دارد؟ لطفاً جوابش را

به آدرس لنگرود، دادگاه انقلاب، حاكم شرع بفرستيد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نيست، اشكال ندارد، و اگر وقف است، با نظر متولى شرعى مى‌توانند محلى را براى شهدا اختصاص دهند؛ ولى از كشيدن ديوار اجتناب كنند.

[سؤال 8547] 2227

4. بيتى كه قبرستان بوده ولى وقف بودن آن معلوم نيست و فعلاً هم متروكه شده جايز است كه آن را جزء مسجد يا امامزاده همجوار آن زمين يا حسينيه يا مركز ديگرى از مراكز خيريه قرار داد يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مذكور مانع ندارد.

[سؤال 8548] 4652

بسمه تعالى هفتم محرم الحرام 1403 ق

دفتر استفتا حضرت امام خمينى، محترماً معروض داشته:

در يك روستاى آمل، كه سال‌هاى متمادى كه از سيصد سال هم تجاوز نموده قبرستانى واقع است؛ يعنى تا اين‌جا مسلّم است و اين‌كه آيا خود قبرستان از نظر ماهيت وقف چه جورى است روشن نيست و وقف‌نامه فعلاً ندارد. حدود هجده سال قبل، آقايى در حريم قبرستان كارخانۀ شالى‌كوبى زده و موتورخانه‌اش را در خود قبرستان گذاشته و سيصد متر قبرستان بر اثر اين موتورخانه، از كار افتاده است. علاوه بر آن سبوس‌ها (پوستۀ شالى) را در خود قبرستان مى‌ريزد. در ضمن گاهى مى‌شود كه سبوس‌ها مقدار بيشترى از اين قبرستان را اشغال مى‌كند. جواب را به طور وضوح بفرماييد.

ضمناً چهل سال قبل، در اطراف همين قبرستان يعنى خود قبرستان، چهار ساختمان درست كرده‌اند و در آن سكونت دارند. و اخيراً - يعنى چهار سال قبل - مغازه‌اى درست كرده‌اند. وظيفه اين‌ها چيست؟ با اين‌كه دو خانوار از اين چهار

خانوار، بسيار فقر مادى دارند، كه انتقال براى ايشان ميسور نيست.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان معلوم نيست و ملك يا حريم ملك يا قريه هم نيست، تصرفات مزبور با مراعات مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 8549] 4653

بسمه تعالى 30 / 10 / 1361

مدير محترم دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى، خواهشمند است سؤال ذيل را از محضر مبارك امام - روحى له الفدا - استفتا فرموده، فتواى معظم له را اعلام فرماييد، كه محل حاجت است.

شهردارى اليگودرز در سال 1317 به استناد شهادت چند نفر از مالكين و بزرگان شهر، مبنى بر متروكه بودن چهار قطعه قبرستان متروكه عمومى را به ثبت رسانده و پس از صدور اسناد مالكيت متمادياً جهت احداث ساختمان به ادارات دولتى منتقل نموده است، من‌جمله در سال 1338 پنج‌هزار متر مربع از يكى از آن‌ها را جهت احداث ساختمان به ادارات دادگسترى و ثبت اسناد رسماً صلح محاباتى كرده، كه ساختمان دادگسترى در سال‌هاى قبل از پيروزى انقلاب اسلامى ساخته شده ومورد استفاده است و اعتبار لازم - جهت احداث ساختمان ثبت اسناد - در سال آتى در نظر گرفته شده است.

حاليه با عنايت به اين‌كه هيچ‌گونه سابقه‌اى دال بر اين‌كه زمين مذكور - كه به صورت تپه‌اى است - از طرف كسى براى قبرستان وقف شده باشد، وجود ندارد، احداث بناى اين اداره و بناهاى احداث شده قبلى از نظر شرعى چگونه است؟

درود خداوند به شهداى راه اسلام و رزمندگان و با سلام به امام خمينى

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان، معلوم نبوده و مورد حق كسى نيست، اشكال ندارد.

[سؤال 8550] 4654

بسمه تعالى 6 / 2 / 1362

محضر مقدس حضرت امام، مدّ ظله العالى

پس از اهداى تحيات خالصانه؛ معروض مى‌دارد: بعضى از شهدا در جبهه كشته مى‌شوند و يا مفقود الاثرند يا در جبهه و در شهر ديگر دفن مى‌شوند؛ اما در قبرستان وطنشان صورت قبرى درست مى‌كنند و سنگ سرتاسرى روى آن مى‌گذارند و در واقع جاى يك مرده را مى‌گيرند. اين كار چه صورت دارد؟

در پايان سلامتى آن وجود مقدس را از بارى تعالى مسئلت دارم.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نيست يا در صورت وقف، مزاحمت با دفن اموات در قبرستان نشود، مانع ندارد.

[سؤال 8551] 4655

بسمه تعالى 15 / 5 / 1358

رهبر نيكوكار و خيرانديش جامعه، امام خمينى، دامت بركاته

محترماً؛ ضمن سلام، با نهايت احترام؛ اين‌جانب منزلى را از شخصى براى رفاه و آسايش خانواده‌ام در اسدآباد خريدارى نمودم. هنگام خريد، به علت غريب بودن خود در اين شهر از معايب منزل اطلاعى نداشتم و فروشنده هم به من چيزى نگفت. حال مدت يك‌ماه و نيم است در اين منزل سكونت داريم و هم اكنون خود و خانواده‌ام از اهالى اسدآباد اطلاع حاصل نموده‌ايم كه اين منزل قبلاً زمينش - به مدت تقريبى شصت الى شصت و پنج سال پيش - قبرستان بوده است. اكنون با اين وضعيت، مى‌بينم كليه زندگى خود را فروختم تا اين منزل را خريدارى نمودم و مقدارى هم وام بانكى براى منزل بدهكار هستم. در زمان طاغوت از خدمت در ژاندارمرى استعفا دادم و حال مدت هشت ماه تمام است بيكار مى‌باشم و به طور دائم تقاضا براى كار نموده‌ام؛ زيرا داراى هشت سر عيال و اولاد از خود و يتيم از پدر هستم. نماز و روزه ما

در اين منزل هم نمى‌دانم حلال است يا حرام! و خانواده‌ام خيلى سخت دچار ترس و يك نوع حالت روحى شده‌اند. شخص فروشنده پولش را گرفته و رفته و آدرس هم از ايشان در دست ندارم. حال دست نياز به سوى شما دراز مى‌كنيم كه براى حلال بودن آن تكليفى صادر شود و خانواده‌اى را به ساحل نجات برسانيد كه بتوانيم با خيال آسوده عمرى را در اين منزل زندگى كنيم. در پايان از مساعدت شايان آن مرجع برجسته عالم روحانيت بى‌نهايت سپاس‌گزارم. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف بودن آن ثابت نيست، تصرف شما در آن خانه مانع ندارد و نماز در آن خانه صحيح است.

[سؤال 8552] 4656

بسمه تعالى 10 / 3 / 1361

سؤال از دفتر رهبر كبير انقلاب حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. قبرستانى در قريه خرم آباد قزوين قرار دارد كه در رژيم طاغوت حمامى در آن قبرستان ساخته شده و حالا مى‌خواهيم آن حمام را راه بيندازيم. غسل كردن و نماز خواندن در آن حمام چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نباشد، تصرفات ذكر شده مانع ندارد و اعمال عبادى در آن‌جا صحيح است.

2. محصول زكات چاه عميق موتورى چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، آبيارى زراعت اگر به وسيله موتور از آب چاه است، زكات يك بيستم است.

[سؤال 8553] 4657

بسمه تعالى 28 / 12 / 1359

محضر رهبر انقلاب، آيت الله العظمى، حضرت امام خمينى، مدّظله العالى

زمينى است در وسط شهر خوى كه در زمان اسبق، قبرستان بوده و در زمان سابق، متروك شده بود، و در اوايل رژيم طاغوتى، ساختمان دولتى در محلش بنا كرده بودند،

و اكنون هم مدتى است مخروبه شده و بلا استفاده مانده است، آيا جايز است در عرصۀ مزبوره، شهردارى محل، مغازه احداث نموده و پول زمين آن را در مصارف عمومى شهر مصرف نمايد؟ و يا بايد از طرف حكومت شرعيه، آن‌جا را فروخته و وجه آن را در اماكن عمومى شهر، مثل قبرستان جديدى صرف نمايد؟

بسمه تعالى، اگر وقفيت آن محرز نباشد، استفاده از آن در مصارف عمومى مانع ندارد.

[سؤال 8554] 4658

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، قائد اعظم و رهبر كبير انقلاب اسلامى

قطعه زمينى باير، حدود ده سال قبل با سند رسمى خريدارى شده است كه پولش بلافاصله پرداخت گرديده و بعد از تحويل زمين و حفر چاه به كشاورزى و تأسيس دامدارى اقدام گرديد. حالا بعد از گذشت حدود ده سال، مى‌گويند زمين مزبور موقوفه است و بايد اجاره پرداخت كنيد، در حالى كه در سند هيچ نامى از موقوفه بودن برده نشده است. تكليف ما شرعاً چيست؟

بسمه تعالى، اگر شرعاً وقف بودن ثابت نشود احكام ملك بر آن مترتّب مى‌شود.

[سؤال 8555] 4659

بسمه تعالى 15 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت مستطاب، حجت الاسلام والمسلمين، آيت الله العظمى فى‌الأرضين، امام خمينى، مدّ ظله العالى

محترماً؛ پس از ابلاغ سلام و مسئلت صحت و سلامت وجود مبارك از درگاه خداوند متعال، به عرض مى‌رساند: در زمان طاغوت، اداراتى از قبيل فرماندارى و دادگسترى و شهردارى و مخابرات و استاديوم ورزشى و مدرسه و دبيرستان در شهر

اليگودرز، در محل قبرستان‌هايى كه تا حدودى كهنه بوده، يا به علت ساخته شدن خانه‌هايى در نزديكى آن‌ها، چند سالى است كه امواتى در آن‌ها دفن نشده، بنا گرديده. در اين دو - سه سالۀ اخير در همان قبيل قبرستان‌ها يكى - دو دبيرستان و مدرسه هم بنا شده است. اينك براى كارمندان اين‌گونه ادارات و دبيرستان‌ها، كه در بسيارى از اوقات شب و روز، و در سرما و گرما ناچارند در چنين ساختمان‌هايى نماز بخوانند، آيا اجازه مى‌فرماييد در اين قبيل ادارات و مدرسه‌ها، كاركنان و دانش‌آموزان، وضو بگيرند و نماز بخوانند يا خير؟ استدعا دارد تكليف كاركنان فعلى و آيندگان اين ادارات و مدرسه‌ها را - كه ابتلايى بزرگ براى آن‌ها شده - تعيين فرمايند. أجركم على الله و أدام الله ظلّكم على رؤوس الأنام. والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر وقف بودن زمين - در مورد سؤال - براى دفن اموات محرز نيست، تصرفات اشكال ندارد.

[سؤال 8556] 4660

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى الامام خمينى، خواهشمند است نظر مبارك را در مورد سؤال شرعيه، زير اين ورقه مرقوم فرماييد.

در يكى از روستاهاى فراهان اراك، مسجد فعلى از نظر جا و مكان و نوع بنا، به طورى است كه لازم است يك مسجد، مطابق شؤونات اسلامى ايجاد گردد و اين امر مورد اتفاق نظر مردم است؛ لذا پيش‌بينى شده است كه مسجد جديد در گورستان متروك روستا - كه حدود ده سال است كلاً در آن تدفين صورت نمى‌گيرد - احداث شود. ان شاء الله! حال، نظر آن جناب مستطاب چيست؟ البته گورستان فعلى نيز در خارج روستا مى‌باشد.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن گورستان معلوم نيست، مانع ندارد. ولى بايد از نبش قبور اجتناب شود.

[سؤال 8557] 4661

بسمه تعالى 28 / 8 / 1361

مسئول محترم دفتر امام در جماران، بعد از تقديم سلام و آرزوى موفقيت شماها در امر خير، مسأله‌اى راجع به زمين قبرستان دارم كه بدين شرح مى‌باشد:

زمين قبرستانى است در بخش فراشبند فارس كه بيرون از بخش فراشبند قرار دارد كه حدوداً يك و نيم هكتار مى‌باشد. اين قبرستان كلاً متروكه شده و استفاده‌اى از آن نمى‌شود؛ ولى از نظر اين‌كه نزديك به كوه واقع شده و زمين سفت و شنى مى‌باشد، جهت حفر چاه بسيار مناسب است.

اين‌جانب حدود دو سال قبل يعنى در سال 1359 در قسمتى از زمين كه مسير عبور آب باران بوده و در آن قطعه زمين قبرى نبود، اقدام به حفر چاه جهت آب دادن به نخيلات خود نمودم. (و ان شاء الله اگر ميسّر شد جهت كشاورزى هم از آن استفاده نماييم) و روى آن تلمبه گذاشته حتى يك اتاق هم براى اين‌كه در زمستان باران روى تلمبه نبارد و يا جهت وسايل ديگر از آن استفاده كنيم نزديك به چاه درست كرده‌ام. لطفاً جريان را روشن نماييد كه آيا مى‌شود زمين قبرستان متروكه را آباد نمود يا خير؟ به چه طريق؟ همچنين اين كارى را كه بنده انجام داده‌ام چه صورت دارد؟ شرايط آن را بنويسيد. از خداوند متعال آرزوى طول عمر جهت رهبر كبير انقلاب را دارم.

بسمه تعالى، اگر وقف بودن قبرستان محرز نباشد و موجب نبش قبر نشود، با مراعات مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 8558] 4662

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام، مدّ ظله العالى، سلام عليكم، ضمن آرزوى طول عمر براى آن امام بزرگوار، به عرض شريف مى‌رساند:

ساختمان آموزش و پرورش ورامين، در مكانى واقع گرديده كه بنا به اظهار جمعى از كاركنان اين اداره، قبلاً وقفى و محوطۀ قبرستان بوده كه توسط رژيم طاغوت به زور

غصب و در آن ساختمان‌سازى شده است. ولى طبق نظر ادارۀ اوقاف شهرستان ورامين اين محل، فاقد وقف‌نامه بوده و توسط ادارۀ اوقاف، به عنوان وقف، درخواست ثبت به عمل آمده، كه پذيرفته شده و بعدها تفكيك گرديده و به دو قطعه تقسيم، كه يك قطعه آن محل فعلى دبيرستان دخترانه فاطميه و يك قطعه آن محل اداره آموزش و پرورش است. به موجب اسناد رسمى، از بابت هر دو قطعه، اجاره پرداخت مى‌شود و اين مكان در حال حاضر، در مركز شهر واقع و آباد است. با توجه به مراتب فوق، استدعا مى‌شود راهنمايى بفرماييد كاركردن و نماز خواندن در اين اداره، چه صورتى دارد و در صورت داشتن اشكال؛ تكليف، نسبت به نمازهايى كه قبلاً خوانده شده چيست؟

خداوند تبارك و تعالى حافظ آن امام بزرگوار باشد، ان شاء الله.

بسمه تعالى، اگر به وجه شرعى ثابت نيست كه زمين ذكر شده، وقف شرعى براى دفن اموات باشد؛ تصرفات و نماز در آن اشكال ندارد.

[سؤال 8559] 4663

بسمه تعالى 13 / 11 / 1361

قم، دفتر استفتائات امام خمينى

با ابلاغ تحيّت و سلام، به استحضار مى‌رساند: قبرستانى كه احيا بوده و در زمان رژيم طاغوت در داخل شهر به وسيلۀ شهردارى دماوند غصب و تبديل به فضاى سبز و خيابان و قسمتى نيز ساختمان گرديده است و حدود يازده سال از عمر اين ساختمان - كه محل استقرار فرماندارى مى‌باشد - مى‌گذرد.

آيا اقامۀ نماز در آن جايز مى‌باشد؟

با توجه به اين‌كه خانۀ مسكونى فرماندار نيز در همين ساختمان مى‌باشد، آيا سكونت در آن جايز است؟

بسمه تعالى، در صورتى كه وقف بودن قبرستان محرز نباشد و ملك كسى نباشد، تصرفات و نماز در آن مانع ندارد.

كيفيت عمل به وقف

[سؤال 8560] 4664

بسمه تعالى 29 / 11 / 1360

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از عرض سلام

مزرعۀ موقوفه‌اى است كه طبق وقف‌نامه‌هاى مربوطه، حدود آن مشخص است و تقريباً دو سوم آن، تحت كشت و بقيه‌اش زمين موات است كه كشاورزان مزرعه، جهت دامدارى و تعليف گوسفند از آن استفاده مى‌كرده و اجاره‌اش را به موقوفه پرداخته‌اند. آيا اراضى موات مذكور از نظر شرعى، حريم مزرعۀ موقوفه است و بايد عمل به وقف شود يا خير؟

از خداوند متعال، پيروزى اسلام و طول عمر رهبر عزيزمان را خواستارم.

بسمه تعالى، بايد به همان نحو كه عمل مى‌شده عمل شود.

[سؤال 8561] 4665

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

زمينى در ميان مردم مشهور است به وقفيت براى سيدالشهدا و معمول است كه عائدش را در ماه محرّم در مسجد خرج مى‌كنند، اما اصل مورد استفاده وقف به طور كامل مشخص نيست. حاليه بفرماييد: آيا بايد مثل گذشته صرف مجلس سيدالشهدا عليه‌السلام در مسجد بكنيم يا اين‌كه صرف ساير مخارج مسجد و تعمير مسجد هم مى‌شود كرد؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، مثل گذشته عمل نمايند.

[سؤال 8562] 4666

بسمه تعالى 8 / 8 / 1361

ساحت مقدس نايب الامام، آيت الله العظمى خمينى، ادام الله ظله على رؤوس المسلمين و روحى فداك

با كمال احترام به عرض عالى مى‌رساند: موازى يك حبه آب از قنات ده‌نو ميرزا هادى با يك قطعه زمين مربوط به آن، واقع در محدودۀ شهر شهربابك، حدود سى و شش سال قبل كه اين‌جانب به ياد دارم، به عنوان وقف بر حمام گودگز به اجاره داده مى‌شد و حدود سى سال است كه آب و زمين مزبور در اجارۀ فدوى قرار گرفت و اين‌جانب اجاره بهاى آن را به نحوى كه به اين‌جانب گفته شده بود، به صرف تعمير حمام و يا كمك معاش حمامى پرداخت مى‌كردم و امسال اجارۀ آن را به عهدۀ شخص ديگرى محوّل نمودم. تقريباً در سال 1348 شمسى، حمام جديدى از طرف عمّال دولت وقت با پولى از محل صدى پنج درآمد اهالى و غيره ساخته شد و حمام قديمى خراب و بى‌استفاده ماند. از آن زمان تا كنون، وجه اجاره بهاى آب و زمين مزبور كه بهاى مقدار پنجاه من تبريز گندم در هر سال است، نزد اين‌جانب مانده است. ضمناً اين طور كه تنها يكى از معمرين محل مى‌گويد، اين آب و زمين از زنى باقيمانده است كه وارثى نداشته و خودش در زمان حيات مى‌گفته است كه وقف روضه‌خوانى باشد، ولى تا زنده بوده است صيغه‌اى نخوانده و به تصرف وقف نداده و اكنون زمين و آب مزبور هيچ نوع وقف‌نامه‌اى ندارد. بعد از حيات او احتمالاً مستأجر آن، دو سه سالى روضه‌خوانى را انجام داده است تا در زمان رضا شاه پهلوى كه از يك طرف، املاك مى‌بايست به ثبت برسند و از طرفى دولت به غصب، جلوى وقفيات را مى‌گرفته است، حمام گودگز كه قبلاً وقف بوده، به اسم ملكى شخصى به ثبت رسيده و موقوفات آن حمام، من جمله زمين و آب مذكور، به نام وقف بر اين حمام ثبت شده است. با توجه به اين‌كه حمام جديد، كوچك است و اكنون از نظر خرج تعمير و يا كمك معاش

حمامى خودكفا است ولى جهت توسعۀ آن (كه تا حدى لازم است) جز وقفيات حقيقى آن، محلى براى پرداخت مخارج ندارد و وقفيات حقيقى آن طبق قانون اصلاحات ارضى دورۀ طاغوت با بهاى بسيار ناچيزى به مستأجر فروخته شده و مستأجر مزبور امروز از اين بابت كسى را نمى‌شناسد و اجاره بهايى نمى‌پردازد، مستدعى است تعيين فرمايند كه زمين و آب مزبور آيا مجهول المالك است و در اين صورت، اجاره بهايى كه نزد اين‌جانب است به كجا بايد تحويل شود و يا وقف روضه‌خوانى است و در اين صورت، متولى و مأمور اجراى وقف كه تا كنون هيچ‌گاه معلوم نبوده است چه كسى است و يا از موقوفات حمام محسوب مى‌شود و در اين صورت، متولى چه كسى است و اجاره‌بها تحويل چه كسى شود و يا چگونه بر خرج حمام برسد؟ و ضمناً عملى كه اين‌جانب تا سال 1348 در مورد خرج اجاره‌بها انجام داده‌ام، چه حكمى دارد؟

زياده عرضى نيست؛ التماس دعا دارم. والسلام

بسمه تعالى، به هر نحو متعارف بوده عمل شود و چنانچه متولى خاص ندارد، اختيار آن با حاكم شرع است.

[سؤال 8563] 4667

بسمه تعالى 6 / 1 / 1362

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى دامت بركاته

احتراماً معروض مى‌دارد تعداد سه باب دكان متعلق به پدر اين‌جانب بوده كه اخيراً برادران ناتنى اين‌جانب با در آوردن وقف‌نامه‌اى ادعا نموده‌اند كه دكاكين فوق به توليت اين‌جانب وقف گرديده است، آيا مجرد وقف‌نامه دليل بر وقف شرعاً مى‌باشد يا خير؟

بسمه تعالى، مجرد وقف‌نامه اعتبار شرعى ندارد، مگر آن‌كه موجب اطمينان باشد.

حبس و نظاير آن

[سؤال 8564] 4668

بسمه تعالى

اگر شخصى ملكى را تا مدت هفده سال حبس موقت نمود كه منافع ملك بعد از هزينه خود ملك، صرف صوم و صلاة و غيره بشود و در اثناى اين هفده سال حابس ملك را فروخت آيا اين حبس صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، بر فرض صحت حبس به فروش حبس باطل نمى‌شود ولى حبس براى صوم و صلاة خود حابس اشكال دارد.

[سؤال 8565] 4669

بسمه تعالى 1 / 9 / 1361

محضر انور و مقدس حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، مستدعى است نظر مبارك را نسبت به مسألۀ زير مرقوم و امر به ابلاغ فرماييد:

شخصى، تنها ملك مزروعى خود را حبس مؤبّد و مخلّد كرده و حبس‌نامه را به ثبت رسانده است و سپس شش سال بعد، طبق وكالت‌نامۀ رسمى و محضرى، يكى از فرزندان خود را وكيل در فروش تمام يا قسمتى از ملك كرده است. علاوه بر اين، قانون اصلاحات ارضى سابق در اين ملك اجرا شده است؛ 67 شعير به كشاورزان صاحب نسق واگذار و 33 شعير سهم مالك به جاى مانده است. آيا حبس اوليه، با صدور وكالت‌نامۀ فروش و تقسيم زمين به قوت خود باقى است يا خير؟ البته اين تغييرات در زمان حيات حابس انجام شده و چند سال بعد، او فوت نموده است.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه زمين را حبس مؤبّد نموده، حكم وقف دارد و فروش آن و توكيل در فروش، صحيح نبوده است.

[سؤال 8566] 4670

بسمه تعالى 21 / 5 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى

قطعه زمينى است كه مالك آن در زمان طاغوت، به عنوان فضاى سبز، در اختيار شهردارى قرار داده است و در حال حاضر شهردارى صلاح دانسته كه در آن‌جا مسجدى بنا كند؛ آيا اجازۀ مالك شرط است؟

بسمه تعالى، اگر زمين را داده كه فضاى سبز باشد، بايد به همان نحو باشد و اگر تخلف شود، مالك مى‌تواند آن را به ملك خود برگرداند.

[سؤال 8567] 4671

بسمه تعالى 21 / 1 / 1361

محضر مقدس زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً به عرض مى‌رساند: شخصى ملكى را به منظور خانۀ عالم محل در اختيار عالمى گذاشت. و در اين ملك ساختمانى براى سكونت اين عالم بنا نموده و به آن شخص عالم اختيار داده هر طور صلاح مى‌داند در بابت اين ملك و خانه‌سرا، خودش انجام دهد و آن عالم پس از سكونت در اين ساختمان براى كمبودهاى اين حياط و ساختمان مقدارى مخارج به عنوان سهم امام از اشخاص گرفته و خرج كرده است. پس از مدتى آن عالم فوت نموده و از آن عالم، پس از فوت، نه وصيت‌نامه و نه وقف نامه كه بابت اين ساختمان باشد، در دست نيست كه آيا آن عالم اين ملك مذكور را وقف كرده است يا خير؟ و از خودش اولادى نه ذكور و نه اناث نداشته است، تكليف اين خانه‌سرا چيست؟ مستدعى است جواب را ذيلاً مرقوم فرماييد كه مورد حاجت است.

بسمه تعالى، چنانچه زمين و ساختمان را، شخص مذكور به عالم تمليك نكرده، در ملك صاحب اولى باقى است و بعد از فوت عالم، بايد از خود مالك و يا ورثه او كسب تكليف نمود.

[سؤال 8568] 4672

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

منزلى است مسكونى كه شخصى در حيات خود آن را براى مدت سى سال حبس موقت نموده كه نزديكان وى هنگام مسافرت به قم سالى ده روز در آن خانه ساكن باشند. از تاريخ فوت آن مرحوم كه قريب بيست و پنج سال است كسى از نزديكان او، با وجود اطلاع از حبس و وصيت مزبور، و آمادگى ورثه براى قرار دادن منزل در اختيار آن‌ها، در مسافرت‌هايشان به قم به آن خانه نيامده‌اند. از اين‌رو ورثه اقدام به فروش آن نموده‌اند و مشترى حاضر شده كه در صورت آمدن بستگان آن مرحوم به آن خانه، طبق وصيت‌نامه به آن‌ها اجازۀ ده روز سكونت بدهد. بفرماييد اين معامله چه صورت دارد؟ توضيح اين‌كه نظر واقف كه سكونت اقوام او است، تا پايان مدت منظور (سى سال) در معامله شرط مى‌شود و خريدار با كمال اشتياق قبول مى‌كند؛ و توضيح ديگر اين‌كه فروش خانۀ مرقوم هم بر صلاح وراث و هم بر صلاح موقوف عليهم است؛ چون كلنگى است و در شرف خرابى مى‌باشد.

بسمه تعالى، تا مدت حبس سر نيامده، ورثه نمى‌توانند منزل را در اختيار ديگرى قرار دهند، ولى فروش آن با محفوظ نگه داشتن حق سكنا براى موصى لهم مانع ندارد.

صدقه

[سؤال 8569] 4673

بسمه تعالى

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر اسلام حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با عرض سلام به پيشگاه مباركتان

اين‌كه معمول است در محلات سرتاسر كشور و نيز در روستاها كه بسيج مستضعفين در مساجد و يا ديگر اماكن مقرى به عنوان ناحيۀ بسيج و يا پايگاه مقاومت دارد، و نظر به اين‌كه كليه مخارج آن را، مردم محلۀ مربوطه تأمين مى‌نمايند، و با جمع‌آورى كمك‌هاى مردمى، وسيلۀ نقليه و ديگر وسايل خريده مى‌شود. البته اكثر وسايل مورد نياز را سپاه پاسداران با اخذ وجه به آن‌ها تحويل مى‌دهد. آيا بازپس گرفتن وسيلۀ نقليۀ فوق و جزء اموال سپاه پاسداران نمودن، جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه مردم پول مى‌دهند كه وسيله براى مقر مزبور تهيه شود، پس‌گرفتن و به جاى ديگر بردن آن، جايز نيست.

[سؤال 8570] 4674

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، محترماً مستدعى است جواب مسائل شرعيه زير را كتباً مرقوم فرماييد.

1. در زمان طاغوت محلى به عنوان دبستان مهديه، تهيه كه پول آن را اشخاص دادند، ولى سند آن به اسم سه نفر ثبت است؛ در حال حاضر با اين محل چه كار و به چه ارگانى واگذار كنيم؟

بسمه تعالى، اگر دبستان است، بايد دبستان باقى بماند، ولو به واگذارى آن به فرهنگ.

2. سهمى با دفتر امام حساب نشده و به دفتر آيت الله منتظرى واريز شده؛ اشكال دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

3. خانه‌اى خريدارى شده به مبلغ 150 هزار تومان؛ ولى خمس صد تومان آن داده شده و بقيه خمس مانده است؛ در موقع فروش به چه صورت عمل بشود؟

بسمه تعالى، نسبت به مقدارى كه خمس آن داده نشده، پول فروش خانه خمس دارد.

4. خانه‌اى در دست ساختمان است؛ آيا سهمين آن برابر پولى است كه از ابتدا تا كنون خرج مى‌گردد يا به قيمت فعلى محاسبه مى‌شود؟

بسمه تعالى، با فرض تعلق خمس، بايد به قيمت فعلى پرداخت شود.

5. شخصى پولى را از دولت طلب دارد و دولت مى‌خواهد پول را يكجا به ايشان بپردازد؛ اگر شخص بخواهد پول را در كارهاى خير مثل تعمير مساجد يا قبرستان يا جبهه خرج كند، آيا بايد خمس آن را بپردازد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از درآمد كسب و حقوق است، بايد خمس آن را بپردازد. مگر آن‌كه در بين سال صرف خيرات شود.

6. شخصى كه در بيمارستان به طورى مصدوم است كه قادر به حركت از روى تخت نيست و لذا در موقع قضاى حاجت نمى‌تواند خود را تطهير كند، آيا بعد از چند ماه كه خوب شد، بايد نمازهايش را قضا نمايد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر به وظيفه عمل كرده، قضا لازم نيست.

7. در روز جمعه در تهران كه صداى امام جمعه از راديو پخش مى‌شود، آيا شخص قبل از شروع نماز جمعه مى‌تواند نماز ظهر و عصر بخواند يا بايد صبر كند تا امام جمعه نماز جمعه را شروع كند يا همزمان با نماز ايشان مى‌تواند نمازش را بخواند؟

بسمه تعالى، مختار است و نماز صحيح است.

8. كسى كه وظيفه‌اش خواندن نماز به طور خوابيده است، اگر شك بين سه و چهار كند، بايد يك ركعت نماز احتياط بخواند يا دو ركعت يا بستگى به نيت دارد؟

بسمه تعالى، مخير است بين يك ركعت خوابيده به‌جاى يك ركعت ايستاده يا دو ركعت خوابيده به‌جاى دو ركعت نشسته.

9. در تيمم بدل از وضو براى كسى كه اطمينان دارد تا چندين روز ديگر نمى‌تواند وضو بگيرد، آيا قبل از اذان مى‌تواند تيمم كند يا بايد بعد از اذان تيمم كند؟

بسمه تعالى، تيمم قبل از وقت، براى نماز بعد از وقت صحيح نيست بنابر احتياط.

[سؤال 8571] 816

2. مورد صدقۀ مستحبه يا نذرى آيا فقط فقير است يا مطلق فى سبيل الله است؟

بسمه تعالى، احوط، اقتصار بر فقير است.

[سؤال 8572] 4675

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى! با عرض سلام، غرض از مزاحمت اين بود كه در مورد

كشاورزى كه داراى شرايط زير است، سؤال نمايم:

كشاورزى است از اهالى آرشت آقا بابا، كه ساكن قزوين است. اين كشاورز حدود بيست عدد باغ در آرشت دارد. اين فرد براى بيل زدن باغ در فصل بهار، با عملگى كردن در زمستان، ده هزار تومان كنار مى‌گذارد، البته مخارج روزانۀ او، از همين راه تأمين مى‌شود. در مدت بيل زدن، روزانه حدود چهار صد تومان، خرج خورد و خوراك كارگرها مى‌شود. و انگور، بادام و گردويى كه محصول اين باغ‌ها است، بين مردم تقسيم مى‌كند، البته به فقرا هم مى‌دهد، ولى به مقدار خيلى كم. بايد بگويم كسى كه بيشتر دارد، بيشتر مى‌خورد. حال سؤال من اين است كه آيا اين كار از نظر شرعى درست است كه زمستان كار كند، آذوقه براى بهار كند و تابستان بين مردمى كه به اندازۀ كافى يا شايد هم بيشتر دارند، تقسيم كند؟ خواهش مى‌كنم اين كشاورز را روشن نماييد؛ چون هر كس به او مى‌گويد كه تو اشتباه مى‌كنى، او قبول نمى‌كند، و مى‌گويد اگر آقا بگويد كه اين كارم اشتباه است، من آن را كنار مى‌گذارم. البته اين كار او، حدود پانزده سال است كه بر اين روال مى‌گذرد. التماس دعا دارم.

پيروزى اسلام و مسلمين و طول عمر رهبر عزيز را آرزومندم.

بسمه تعالى، انفاق در راه خدا به نيازمندان، عمل خوبى است و در انفاق و كمك، شرط نيست كه گيرنده فقير باشد.

[سؤال 8573] 4676

بسمه تعالى 2 ربيع الاولى 1400 ق

محضر مبارك نايب الامام، امام خمينى، دام عزّه العالى

خاطر شريف را مستحضر مى‌دارد مؤسسه‌اى است كه با كمك مردم اداره مى‌شود و كار اين مؤسسه، رسيدگى به حال مستضعفين و كمك به زندگى آن‌ها مى‌باشد. در اين بين، عده‌اى به ما مراجعه مى‌كنند و ما مى‌دانيم كه وجه نقدى كه از ما مى‌گيرند، به مصرف مواد مخدر مى‌رسانند. با اين توضيح كه سابقاً اين‌ها معتاد بوده‌اند، آيا كمك به

اين‌گونه افراد از صندوق فوق الذكر، از نظر شرعى جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، با علم به اين‌كه پول به مصرف مواد مخدر مى‌رسد، نبايد بدهند.

[سؤال 8574] 1724

2. اگر به فقير غير مسلمان كمك كنيم و ندانيم بعد بفهميم؛ يا بدانيم، از نظر دين اشكالى دارد؟

بسمه تعالى، اگر صدقۀ مستحبه بوده مانع ندارد.

[سؤال 8575] 4677

بسمه تعالى

مدت چند سال است كه از فاميل صدقه امام زمان جمع مى‌كنم و به اشخاصى كه از نزديك آن‌ها را مى‌شناسم مى‌دهم، خانواده‌اى هستند كه از نظر غذا و تا حد خيلى كم از حيث پوشاك مى‌توانند خود را اداره كنند، ولى به علت حدود 200000 تومان قرض كه دارد نمى‌تواند آن طور كه در شأنش هست ظاهر زندگيش را درست كند و هيچ كس هم جز من و شوهرم كه برادرش مى‌شود از زندگى او خبر ندارد و تا آن‌جايى مى‌توانيم خودمان كمك مى‌كنيم ولى چون وضع مالى خودمان هم خيلى خوب نيست آيا مى‌توانم از اين صدقه‌ها به مقدارى كه آبروى آن‌ها از نظر ظاهر حفظ شود خرج كنم؟

بسمه تعالى، اگر صدقه است و فقير هستند مى‌توانيد به آن‌ها بدهيد و اگر سهم امام است بايد اجازه بگيريد.

[سؤال 8576] 4678

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر جهان آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه كه در دهات و غيرها در ايّام محرّم و عزادارى

هيئت حركت مى‌كند در محلات و كوچه‌ها و علم بزرگ حمل مى‌كنند و در ضمن مردم پول مى‌بندند به علم و مبلغ زيادى پول جمع مى‌شود و تعيين نمى‌كنند كه در كجا مثلاً مصرف كنند، آيا در مسجد و حمام مى‌توانند از اين مبالغ كه با اين وضع جمع شده مصرف كنند يا خير؟ در غير اين صورت موارد مصرف را تعيين فرماييد.

بسمه تعالى، در عزادارى سيد مظلومان صلوات الله عليه صرف شود و در صورت زياد آمدن و علم به رضايت صاحبان پول ولو به شاهد حال، در ساير امور خيريه عام المنفعه صرف آن مانع ندارد.

[سؤال 8577] 4679

بسمه تعالى 6 / 12 / 1361

مرجع عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

ضمن عرض سلام و آرزوى طول عمر آن بزرگوار محترماً به عرض مى‌رساند اظهار لطف فرموده جواب مسائل ذيل را بيان فرماييد.

1. شخصى و يا عده‌اى تصميم گرفته‌اند عملى را به طور رايگان انجام بدهند؛ مثلاً نمايشى و يا تئاترى در بياورند كه هم جنبه تبليغاتى به نفع انقلاب اسلامى و هم جنبۀ مادّى به نفع جنگ‌زدگان داشته باشد، اما مطلقاً بدون قيد و شرط ديگرى اين تصميم را گرفته‌اند، آيا شرعاً مجاز هستند از آن وجه حاصله از اين كار در حين اجرا، غذاى مصرفى خودشان را در محل كار تهيه نمايند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر پول به خود آن‌ها تمليك مى‌شود مى‌توانند مصرف كنند و در غير اين صورت با علم به رضايت صاحبان آن‌ها صرف در غذا مانع ندارد.

2. وسايل مورد نياز از قبيل لباس و غيره به عنوان امانت و رايگان از اشخاص براى استفاده از آن در زمان انجام كار گرفته‌اند، البته آنچه لازمه سعى و كوشش در مواظبت و نگهدارى بوده كوتاهى ننمايند و نكرده‌اند، ولى اين لباس پاره شده و يا چيزى شكستنى بوده شكسته شده و يا مفقود شده، آيا اين‌ها شرعاً موظفند خود آن چيز را و يا قيمتش را به صاحب آن بپردازند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر خودش تلف شده و آن‌ها اتلاف نكرده‌اند و كوتاهى در حفظ آن ننموده‌اند ضامن نيستند.

3. در صورت وجوب تأديه آن شى‌ء و يا قيمت، آيا مى‌توانند از مبلغ درآمد اين كار آن‌را بدهند.

بسمه تعالى، در صورت ضمان بايد از مال خودشان بدهند.

4. فقيهى در رساله‌اش مسأله را يك نوع نوشته است مثلاً نوشته تسبيحات اربعه را سه بار واجب است در نماز بخوانند، ولى موقعى كه از خودش سؤال شد، فرمودند مستحب است، مقلد موظف است به كدام يكى از اين‌ها عمل بنمايد.

بسمه تعالى، مى‌تواند دو مرتبه استفتا كند.

[سؤال 8578] 4680

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

دفتر استفتاى حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام خمينى، دامت بركاته، سلام عليكم، با احترام، بدين وسيله متقاضى است پاسخ استفتاى زير را كتباً اعلام فرماييد.

به منظور چاپ يك سرى نمايشگاه‌هاى نهضت‌هاى اسلامى در صد سال اخير، توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامى منطقۀ 9 و امور تربيتى آموزش و پرورش قم، به مبلغ هشت ميليون ريال وام نياز مى‌باشد. آيا برداشت اين مبلغ از كمك‌هاى مالى فرهنگيان به جبهه‌هاى نبرد حق عليه باطل براى مدت سه ماه، به عنوان قرض‌الحسنه، مجزى است؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

[سؤال 8579] 4681

بسمه تعالى 13 / 9 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر، رهبر جهان اسلام، حضرت امام خمينى، روحى له الفداء، سلام عليكم، پس از مراتب سلام، از خداى تبارك و تعالى سلامتى كامل، و طول عمر تا انقلاب حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) را براى آن مرجع عالى‌قدر مسئلت دارم:

غرض از مزاحمت اين‌كه از افرادى كه در كتابخانه عضو مى‌شوند، مبلغى به عنوان

حق عضويت، جهت توسعۀ كتابخانه مى‌گيريم، و به افراد نيز مطلب را متذكر مى‌شويم. آيا مجاز هستيم در امور ديگرى صرف نماييم؟

بسمه تعالى، با اجازۀ صاحبان وجه، مانع ندارد.

[سؤال 8580] 800

3. موضوع سفره‌هاى متعدد در خرامه در شهرين محرم و صفر؛ چنانچه امام اجازه فرمايد به مصرف كمك به ضعفاى محل برسد.

بسمه تعالى، مجازيد.

[سؤال 8581] 4682

بسمه تعالى 7 / 9 / 1358

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر عالم تشيع حضرت آيت الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى، دامت بركاته، دوام و بقاى عمر آن جناب را از خالق جهان خواستارم.

لطفاً به مسأله ذيل جواب بفرماييد.

در زمان طاغوت عده‌اى افراد خيّر جهت تأسيس حسينيه‌اى در تهران به نام حضرت على اكبر عليه‌السلام، پولى جمع‌آورى نمودند كه بنايى ساخته و از آن بهره‌بردارى نمايند. ولى به عللى كه ممكن است دولت آن را تصاحب كند؛ از اين عمل منصرف شدند. تصميم گرفتند پولى كه از افراد گرفته بودند به آن‌ها برگردانند و همين كار را كردند؛ ولى چون در محلات مختلف تهران قبض‌هاى حسينيه به فروش رفته بود، امكان اين‌كه همه افرادى كه پول داده بودند شناسايى و پول آن‌ها به خودشان مسترد شود نبود؛ لذا مقدارى از اين پول باقيمانده و هم اكنون در صندوق قرض الحسنه مسجد اكباتان موجود مى‌باشد و مردم به طور دائم از آن استفاده مى‌نمايند. نظر جناب‌عالى دربارۀ اين پول چيست؟ در پايان پيروزى حضرت‌عالى را كه پيروزى و عظمت اسلام و مسلمين است از خداى بزرگ خواهانم.

بسمه تعالى، در صورت امكان پول را در تأسيس حسينيه يا هر راهى كه

احراز رضاى صاحبان پول بشود صرف كنند و در غير اين صورت معامله مجهول المالك با آن بنمايند.

[سؤال 8582] 2211

2. اخيراً در سرخس، شخصى مدعى شد كه مثلاً در مكانى امام امير المؤمنين على عليه‌السلام را در خواب ديده است و عده‌اى از ضعفا و مردمانى كه به اين مطالب زود مى‌گروند، به محلى كه خواب ديده شده بود مراجعه و به تدريج صندوقى در آن‌جا گذارده شده بود؛ با اين‌كه از طرف اين‌جانب چند مرتبه تذكر داده شد كه چنين كارى نكنند ولى توجه نكردند. و موجودى صندوق مزبور شمرده شده كه مبلغى در حدود بيست هزار تومان دارد؛ خواهشمند است مرقوم دارند كه در چه مورد وجه مزبور مخارج شود؟

بسمه تعالى، اگر مصرف خاصى براى پول واريز شده تعيين نكرده‌اند، مى‌توانيد به نيت آن حضرت عليه‌السلام به مصارف امور خيريه برسانيد. ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 8583] 2509

4. به عنوان مخارج منظورۀ مسجد از مردم محل به طور ماهانه مبالغى در برابر قبض دريافت مى‌شود و براى گراميداشت شهيدان جنگ تحميلى، مجلس ترحيمى و تذكرى از طرف مسجد گاه‌گاهى منعقد مى‌شود، آيا هزينۀ مجلس ترحيم را مى‌شود از همان پول مسجد خرج كرد يا نه؟

بسمه تعالى، تابع نظرِ دهندگان پول است؛ اگر مخارج مذكوره را هم منظور نموده باشند اشكال ندارد.

[سؤال 8584] 224

3. عده‌اى افراد خيّر پولى براى خريدن اجناسى كه مورد احتياج مسجد مى‌باشد، مى‌دهند و به نام مسجد اجناس خريدارى مى‌شود؛ آيا مى‌توان در خارج از مسجد،

براى كارهاى خير استفاده نمايند؟

بسمه تعالى، اگر براى خصوص مسجد مزبور داده‌اند، بايد در خصوص آن مسجد از آن استفاده شود.

[سؤال 8585] 4020

2. يكى از افراد كليمى در درمانگاه، براى نمازخانه پولى پرداخته‌اند. استفاده از اين پول، جايز است يا خير؟ در صورت جايز نبودن، به خودش برگردانيم يا خير؟

بسمه تعالى، استفاده از پول او براى اين امر، اشكال ندارد.

[سؤال 8586] 5419

2. مبالغى كه امت حزب‌الله به عنوان كمك به جبهه، به كميتۀ امداد امام خمينى مى‌دهند، آيا جايز است مبلغى از آن را به مصرف پادگان‌هاى آموزشى بسيج - كه آماده رفتن به جبهه مى‌باشند - درآورد؟

بسمه تعالى، بايد در همان راهى صرف كنند كه مردم براى آن پول داده‌اند.

[سؤال 8587] 4683

بسمه تعالى 28 / 10 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، مدّ ظله العالى

سنديكاى سابق شركت ارج در زمان طاغوت، از هر كس كه در اين شركت استخدام مى‌شده، براى هر يك ماه، 20 ريال از حقوقش جهت سنديكا كسر مى‌نمود و پول جمع شده، صرف خريد ميوه و شيرينى جهت عيادت از بيماران شركت و پرداخت وام بلاعوض مى‌شد. و باقيمانده اين مبلغ كه 000/57 تومان مى‌باشد، اكنون توسط اعضاى سنديكاى سابق، تحويل انجمن اسلامى شده است و از بدو تأسيس اين شركت تا پايان زمان سنديكا در حدود 000/11 نفر در اين‌جا استخدام و اخراج شده‌اند؛ آيا صحيح است كه از پول مربوطه، به عنوان صندوق قرض‌الحسنه استفاده

شود يا صرف امور ديگرى شود؟ لطفاً جواب دهيد. والسلام

بسمه تعالى، اين پول، براى هر چه جمع شده بايد صرف در همان شود؛ و چنانچه براى مطلق خيرات گرفته شده، صرف در قرض‌الحسنه مانع ندارد.

[سؤال 8588] 4684

بسمه تعالى 19 / 7 / 1367

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّظله العالى، با تقديم سلام

احتراماً؛ ضمن ارسال كپى متن نامۀ مورخ 31 / 1 / 1364 وزارت آموزش و پرورش و پاسخ حضرت‌عالى در خصوص استفاده از كمك‌هاى مردمى براى تجهيز مجتمع‌هاى آموزشى رزمندگان در جبهه‌ها، به استحضار مى‌رساند كه با توجه به شرايط جديد كشور، تعدادى از مجتمع‌هاى رزمندگان در جبهه‌ها تعطيل و در مقابل، چندين مجتمع آموزشى خاص رزمندگان در چند شهر بزرگ، تشكيل گرديده است تا ان شاء الله امور مربوط به تحصيل رزمندگان عزيز، به نحو مطلوب و با كيفيت بهتر پيگيرى شود.

مستدعى است اعلام فرماييد كه آيا مى‌توان از امكانات و تجهيزات موجود در مجتمع‌هاى آموزشى رزمندگان در جبهه‌ها، جهت مجتمع‌هاى آموزشى رزمندگان در شهرها كه نياز مبرم به اين امكانات و تجهيزات دارند استفاده نمود؟

با آرزوى طول عمر حضرت‌عالى و پيروزى اسلام و مسلمين

محمد على نجفى، وزير آموزش و پرورش

بسمه تعالى، مشكل است.

[سؤال 8589] 2389

2. در سال پنجاه و هشت، دو نفر سياه پوست جهت بررسى انقلاب اسلاميمان به

ايران آمدند و روز اول با بنده - كه رشته‌ام ادبيات انگليسى است - اتفاقى برخورد كرده و چون زبان مى‌دانستم، جهت راهنمايى خود انتخاب كردند. پس از تحقيقات، تصميم گرفتند نتيجۀ سفرشان را به صورت كتابى بيرون آورند و انقلاب اسلامى و اسلام را به هموطنان خود بشناسانند. چون پول نداشتند، با همين عنوان كه قرار است آنان كتابى در سودان براى معرفى انقلاب اسلامى و اسلام به چاپ برسانند از برادران دانشجو و ديگران مقدارى پول جمع‌آورى كرديم. پس از اين‌كه كارشان در ايران پايان يافت، با مراجعه به وزارت امور خارجه متوجه شديم به هيچ عنوان نمى‌توانيم ارز خارج كنيم. آن‌ها رفتند و پول كه حدود پنج هزار و پانصد تومان است نزد اين‌جانب ماند كه به حساب جداگانه‌اى در بانك واريز نموده‌ام. خود بنده نيز به فكر بودم به خارج بروم، بلكه بتوانم با آن دو سياه پوست تماس گرفته و پول را در راهى كه جهت آن، جمع‌آورى شده به مصرف برسانيم كه تا كنون موفق نشده‌ام. استدعا دارم دستور فرماييد: آيا در راه ديگرى مى‌توان آن را به مصرف رساند و اگر جواب مثبت است چه راهى؟ از جانب آيت الله منتظرى قبلاً حسابى جهت تبليغات خارجى باز شده است. آيا مى‌توانم پول را به آن حساب واريز نمايم؟

بسمه تعالى، در مورد مذكور، با احراز رضايت صاحبان آن مى‌توانيد بدهيد.

[سؤال 8590] 4685

بسمه تعالى 24 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، دام ظله العالى

دو روز به محرم مانده بود، در منزل آقاى پسنديده، زنى اظهار فقر و بى‌سرپرستى مى‌كرد: سه بچه يتيم دارم و سى هزار تومان قرض دارم، منزل خريدم. رفتم منزلش را ديدم. در روز عاشورا به مردم گفتم، مردم چهار هزار تومان كمك كردند. بعد كشف شد كه زن شوهردار بوده و شوهرش معتاد است و به قول آن شخص كه از او منزل را خريده، قرضش را هم داده است.

بعد كه او را ديدم، گفت: شوهرم آن وقت جبهه بوده، و من متعه بودم و شوهرم معتاد نيست. تكليف بنده را نسبت به اين پول روشن بفرماييد.

با اين كشف خلاف، آيا پول را به آن زن بدهم، يا بايد به مستحق ديگر داد؟ و يا اين‌كه به وكيل شما بدهم؟

بسمه تعالى، پول را يا بايد به صاحبانش رد كنيد، و يا به مصرفى كه يقين داريد صاحبان آن راضى هستند، برسانيد.

[سؤال 8591] 4686

بسمه تعالى 15 / 9 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله امام خمينى، پس از سلام

مقدارى حدود بيست هزار تومان پول جهت احداث ساختمان كتابخانه‌اى در روستاى سويز، از بين مردم جمع شده و چون اين پول جهت ساختن ساختمان كم مى‌باشد و حدود دو سال است كه راكد مى‌باشد:

آيا جناب‌عالى اجازه مى‌فرمايند در تعميرات حمام روستا يا موتور آب لوله‌كشى مصرف شود؟

آيا جناب‌عالى اجازه مى‌فرمايند به حساب هلال احمر جمهورى اسلامى جهت جبهۀ جنگ واريز گردد؟

بسمه تعالى، به هر مصرف كه معلوم باشد صاحبان پول راضى هستند، مى‌توانند صرف كنند.

[سؤال 8592] 4687

بسمه تعالى 23 / 12 / 1361

دفتر محترم استفتاى امام خمينى، با آرزوى سلامت و طول عمر براى امام امت و پيروزى رزمندگان جبهه‌هاى حق عليه باطل به استحضار مى‌رساند:

مردم مسلمان ايران همه ساله مبالغى به امامزاده‌ها و بقاع متبركه اهدا و كمك

مى‌نمايند. آيا سازمان اوقاف مى‌تواند ده درصد اين‌گونه وجوه را صرف تبليغ و نشر معارف اسلام، تعمير و تكميل مساجدى كه بانى ندارد، خريد كتب مذهبى و اهدا به روستاها و مصارفى از اين قبيل نمايد؟ والسلام

بسمه تعالى، چنانچه براى مصرف خاصى اهدا نشده و تعمير و ساير نيازهاى بقعه رفع شده باشد، صرف در امور مذكوره با رعايت مقررات دولت اسلامى مانع ندارد.

[سؤال 8593] 4688

بسمه تعالى 3 / 3 / 1362

خدمت حضرت آيت الله العظمى، امام خمينى، رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، خواهشمند است به سؤالات ذيل پاسخ مرقوم فرماييد:

1. چنانچه شخصى تصميم بر آن داشته باشد كه از دارايى خودش، يك باب منزل مسكونى را، به عنوان صدقات به مصرف برساند. باتوجه به شرايط جامعه، از ميان صدقات، چه نوع از آن از اهمّيت و پاداش بيشترى برخوردار است؟

بسمه تعالى، مى‌توانيد كسى را كه نياز به مسكن دارد، در آن اسكان دهيد، به خصوص اگر از صلحا باشد.

[سؤال 8594]

2. در رابطه با سؤال فوق، آيا شخص مذكور مى‌تواند آن را به صورت شرطى، مشروط بر اين‌كه مادام الحيات، حق استفاده و فسخ را داشته باشد انتقال دهد؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 8595] 4689

بسمه تعالى 16 / 6 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله، امام خمينى، مدّ ظله

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند: شخص مؤمن و خيّرى - كه اغلب اوقات به صوم و

صلاة مشغول است - مبلغ دويست هزار ريال وجه نقد، در اختيار يكى از اعضاى هيأت امناى موقوفات رينه لاريجان قرار داده، تا در راه خيرى مصرف كند. شخص خيّر ديگرى در جنب تكيۀ رينه، در طبقۀ تحتانى سقّاخانه تكيه، ساختمانى را براى سكونت امام جماعت يا ديگر اهل علم بنا نموده، كه چند سال است همچنان نيمه تمام است. لذا بدين وسيله استفتا مى‌شود كه آيا مى‌شود اين وجه را در راه تعميرات اين بنا هزينه نمود يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، اگر اجازۀ صرف در مطلق خيرات را، صاحب پول داده، در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

[سؤال 8596] 4690

بسمه تعالى 20 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام ظله العالى

در ابتداى جنگ مبلغى براى كمك به جنگ‌زده‌هايى كه به قم وارد شده بودند از حضرت آيت الله آقاى پسنديده اخذ و خرج شده است و تتمه اين مبلغ 745020 ريال موجود است آيا اجازه مى‌فرماييد به حساب 7788 بانك ملى قم كه براى تأمين سه روز جنگ، قابل پرداخت با امضاى حضرت آيت الله آقاى مشكينى افتتاح شده است واريز كنيم.

بسمه تعالى، بايد به همان مصرفى كه براى آن پول گرفته‌ايد برسانيد.

وصيت

لزوم وصيت كردن

احكام وصيت

[سؤال 8597] 4691

بسمه تعالى 18 / 10 / 1361

خدمت رهبر انقلاب و امام عزيز، مدّ ظله، سلام عليكم، اميد از خالق سبحان دارم كه وجود مباركت را از جميع بليّات محفوظ نگهدارد، لطفاً به دو سؤال زير جواب مرحمت بفرماييد.

1. آيا رزمندگان حزب‌الله حق شرعى دارند وصيت‌نامه بنويسند و يا به دوستان خود وصيت كنند كه در وطن نماز نخوانده‌اند و يا روزه نگرفته‌اند و مديون هستند تا خانواده‌شان از اموالشان شخصى را وكيلِ به‌جا آوردن كنند يا پس از شهادت، همۀ اين‌ها مستهلك مى‌شود؟ جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مال داريد لازم است وصيت نماييد.

2. اشتهار پيدا كرده است كه بعضى از آقايان نهى فرموده‌اند از اين‌كه افراد، بين‌الصلاتين براى قرائت دعاى وحدت، دست در دست يكديگر دهند. نظر مباركتان را مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

خداوند متعال سايۀ حضرت مستطاب عالى را تا انقلاب حضرت مهدى(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) بر سر مستضعفين جهان قائم بدارد، آمين، بحق محمد و آله الطاهرين.

[سؤال 8598] 1756

2. اشخاصى كه قضاى روزه بر ذمه آن‌ها بوده و نگرفته‌اند و فعلاً از گرفتن روزه معذورند و عذر آن‌ها هم برطرف شدنى نيست تكليف آن‌ها چيست؟

بسمه تعالى، بايد وصيت كنند.

[سؤال 8599] 4692

بسمه تعالى

سلام عليكم، حضور محترم دفتر امام، پس از عرض سلام، اين‌جانب چند مسأله شرعى به عرض مبارك مى‌رسانم:

1. از زمان بلوغ تا به حال به ياد ندارم كه نماز يا روزه‌اى از حقير فوت شده باشد، آيا لازم است وصيت نمايم كه از ثلث مالم، اعمال ياد شده را برايم انجام دهند يا خير؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

2. مبلغى از بابت خمس و سهم مبارك امام بر ذمۀ اين‌جانب مى‌باشد، لطفاً دستور فرماييد كه به چه مقامى تقديم نمايم؟ البته قسمت غرب تهران ساكن مى‌باشم.

بسمه تعالى، مى‌توانيد به حساب شمارۀ هزار مؤسسه تعاون اسلامى قم حواله نماييد.

3. بفرماييد ثلث مالم را در چه راهى وصيت نمايم، كه خشنودى و رضاى خدا در آن باشد؟

بسمه تعالى، مى‌توانيد در مطلق خيرات وصيت نماييد.

[سؤال 8600] 687

13. وصيت نمودن براى برادران رزمنده و كسانى كه در مناطق جنگى مشغول فعاليتند واجب است يا نه؟ در چه صورتى واجب مى‌شود؟

بسمه تعالى، اگر دين يا واجبى بر عهده او است و مال دارد و احتمال مى‌دهد كه شهيد شود، لازم است وصيت كند و در غير اين صورت وصيت كردن واجب نيست

[سؤال 8601] 2994

7. آيا نوشتن وصيت‌نامه واجب است يا مستحب؟

بسمه تعالى، واجب نيست، مگر در مواردى كه حق واجبى بر عهدۀ شخص باشد و نتواند ادا نمايد كه واجب مى‌شود وصيت نمايد.

[سؤال 8602] 1909

3. كسى كه نماز و روزه بدهكار است و الآن در جبهه است و مقدارى كه نماز و روزه بدهكار است نمى‌داند؛ چه بايد بكند؟ البته مقدارى از روزه‌ها را به طور عمد نگرفته است و آيا اگر اين شخص در جبهه كشته شد، پدر و مادرش مى‌توانند خودشان به‌جاى فرزندشان ادا كنند يا نه؟

بسمه تعالى، كسى كه نماز و روزۀ قضا دارد، اگر نمى‌تواند خودش انجام دهد، بايد وصيت نمايد به مقدارى كه يقين به فوت آن دارد. و روزه‌هايى كه عمداً افطار نموده، علاوه بر قضا كفاره هم دارد.

[سؤال 8603] 4693

بسمه تعالى 11 / 10 / 1358

دفتر امام خمينى! با درود فراوان و عرض سلام، محترماً؛ به عرض مى‌رسانم:

مسأله مهمى براى اين‌جانب پيش آمده كه فقط با جوابگويى شما صحت آن مشخص مى‌گردد، چون اين گروه فقط با تأييد مهر دفتر امام مسأله را قبول مى‌كنند. اين موضوع عبارت از وصيت و درست كردن اموال است. بايد عرض كنم اين شخصى كه مى‌خواهد اموال خويش را درست نمايد در ابتداى زندگى‌اش ازدواج او تحميلى بوده است و با همۀ تلخى غير گذرانده و فقط يك لقمه نان بخور و نمير به دست آورده، چون يك كارگر ساده و هميشه بيمار بوده كه حقوق روزانه‌اش 300 ريال بوده و در يك مغازۀ تعويض روغن، نظافتچى بوده است. چون اين شخص بى‌سواد و مسأله ندان بوده، عمداً نماز و روزۀ خويش را به‌جاى نياورده و حال به

مرض سرطان مرى مبتلا شده است و يك پسر 6 ساله دورۀ ابتدايى و يك پسر ديگر 8 ساله كلاس دوم و يك دختر كلاس چهارم و فرزند ديگرى در سال سوم راهنمايى دارد و خانمش با شستن لباس ديگران تا اندازه‌اى به امور زندگى كمك مى‌نمايد.

دارايى او يك اتاق 4×3 و يك آشپزخانه است كه در محوطه‌اى 50 مترى بنا شده است و در كنار شهر چالوس واقع مى‌باشد. همچنين در يك روستاى دورافتاده فقط 2500 متر زمين دارد كه شايد مترى 50 يا 60 ريال بخرند! آن هم خريدارى بدين منوال پيدا نمى‌شود. حال چون اطمينان پيدا كردند كه دردش علاج‌پذير نيست از او مى‌خواهند كه وصيت كند و توبه نمايد. لطفاً در مورد توبۀ دم مرگ توضيحاتى بنويسيد كه بنده در انظار همه، در يك مجلس عمومى قرائت نمايم.

از دفتر امام خواستارم توضيحات لازم را هر چند كه موجب زحمت بيش از حد شما است، بنويسيد تا اين‌جانب در مقابل گروه عظيم مردم بى‌سواد ولى معتقد به اسلام آسوده خاطر شوم. چون همۀ ايشان گفته‌اند، از دفتر امام آنچه در اين مورد صلاح ببينند مى‌پسنديديم و ديگران هرچند كه دليل بياورند مورد پذيرش نيست!

حال اگر از مال ناچيز اين شخص هيچ چيز نگيريم اشكالى دارد؟ اين‌جانب معتقدم كه بچه‌هاى كوچك او مستحق‌تر مى‌باشند. همچنين در مورد اين موضوع به آن‌ها بفهمانيد كه عبادت و نماز و روزه را با پول نمى‌شود خريد! چون اين‌ها معتقدند كه با فروختن (قيمت گذارى) اموال و آن را به يك نفر سپردن تا نماز و روزه به پا دارد، خداوند متعال از گناهان فرومى‌گذرد و او را به بهشت مى‌فرستد و او در آخرت آسوده خاطر خواهد بود!!

حال مسأله ديگرى كه براى اين‌جانب پيش آمده اين است كه اهالى اين روستا هر سال چند گوسفند و گاو و مقدار زيادى برنج و غيره نذر امام حسين مى‌نمايند. آيا بهتر نيست كه اين مخارج را در مورد جاده سازى، حمام، مدرسه، برق و آب كه هيچ يك از اين‌ها را ندارند به كار ببرند تا نزد خداوند پسنديده‌تر باشد؟

بسمه تعالى، كسى كه امارات موت بر او ظاهر شد و نماز و روزه بر عهدۀ او

است بايد وصيت كند كه بعد از او از تركه‌اش داده شود و اگر يقين ندارد كه خمس بر ذمه او است وصيت به دادن خمس لازم نيست و بر ورثه هم چيزى نيست و نذر اگر با صيغۀ شرعيه شده، بايد بر طبق آن عمل شود.

[سؤال 8604] 3387

9. اگر شخصى در مورد ثلث مالش وصيت نكند، آيا ورثه مجازند آن را تقسيم كنند، يا اين‌كه بايد به مصرف امور خير برسانند؟

بسمه تعالى، در فرض عدم وصيت، مى‌توانند تمام مال را كما فرض الله تقسيم نمايند.

[سؤال 8605] 728

2. شخصى به عنوان بسيج و داوطلب به جهاد با كفر جهانى به جبهه قدم گذاشته و شربت شهادت را نوش جان كرده، وصيت كرده است كه شش ماه برايش نماز قضا به جا آورند، رفيق اين شهيد مى‌گويد: من از اين شهيد در حين وصيت پرسيدم اين نماز چه نمازى است كه وصيت مى‌نمايى؟ گفت: در گذشته مدتى نمازهايم را آن طور كه بايد انجام دهم، انجام نداده‌ام، ولى وصيت‌نامه‌اش مطلق مى‌باشد؛ آيا بايد برايش احتياطاً هم نماز قضاى شكسته و هم تمام به جا آورند (چون مدتى در جبهه بوده است) و يا انجام دادن نماز قضاى تمام براى شهيد كافى خواهد بود؟

بسمه تعالى، نمازها را تماماً از طرف شهيد انجام دهيد.

[سؤال 8606] 4694

بسمه تعالى 31 / 3 / 1361

سرور محترم، رهبر عزيز، نايب امام قربانت شوم امام خمينى

محترماً عرض مى‌شود: يك نفر مريض شده، در ماه مبارك روزه نگرفته و نماز هم نخوانده مرحوم شده، وصيت كرده: «سه هزار تومان وجه براى نماز - روزۀ ماه مبارك بدهيد»، اين وجه را چطور خرج كنيم كه مديون ميت نشويم؟ رهبر عزيزم منتظر

دستور اجازۀ شما هستيم. جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر همان مرض ادامه يافت تا فوت نمود و نتوانست روزه بگيرد، قضاى روزه واجب نيست و پول را صرف قضاى نماز نمايند ولى اگر مى‌توانست روزه را قضا كند ليكن انجام نداد، بايد پول بين قضاى نماز و روزه تقسيم شود.

ثبوت وصيت

[سؤال 8607] 4695

بسمه تعالى 3 / 12 / 1361

محضر مبارك فقيه عالى‌قدر حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

با ابلاغ سلام و احترام، بعضى از اشخاص براى تنظيم وصيّت‌نامه خود به دفترخانه اسناد رسمى مى‌روند دفترخانه از تنظيم وصيت‌نامه خوددارى و چنين مى‌گويد: در خارج وصيت‌نامه را بنويسيد، آن وصيت‌نامه عادى را به دفترخانه بياوريد، البته با همراه وارثين. در حضور ما آن ورثه‌ها اين برگ را گواهى مى‌كنند بعد دفترخانه امضاى شما و ايشان را تصديق و با چسباندن تمبر رسمى مى‌شود. حضرت آقا! پدرى نمى‌خواهد به بچه بى‌تربيت كه تمام و كمال از او ناراضى است حقى بدهد و يا مى‌خواهد از ورثه‌هاى ديگر كمتر بدهد، حتماً بايد ورثه‌ها همه اين وصيت‌نامه را گواهى كنند اگر نكنند اين برگ متن آن صحيح نيست؟ مثلاً بنده نمى‌خواهم ورثه‌ها بدانند كه چه نحوه وصيت مى‌كنم مايلم در كاغذ عادى تنظيم كنم با امضاى معتمدين، و همچنين چند نفر از علما و فضلاى محل سكونت اين وصيت‌نامه را گواهى كنند، آيا اين عمل صحيح است يا خير؟

با آرزوى طول عمر شما و پيروزى رزمندگان اسلام، والسلام

بسمه تعالى، وصيت صحيح است و نسبت به ثلث تركه نافذ و در بقيه موقوف به اجازه ورثه است.

[سؤال 8608] 4696

بسمه تعالى

رهبر كبير انقلاب اسلامى و مرجع عالى‌قدر حضرت امام خمينى دامت بركاته

ملتمساً استدعا دارد در مورد مسألۀ ذيل جواب مرقوم فرمايند:

در بيست و يك سال قبل زنى با تنظيم وصيت‌نامۀ رسمى خواهر خودش را وصى نموده كه پس از فوتش دو سوم از يك سوم ماتركش را كه عبارت از (دو سوم از يك سوم خانۀ مسكونى اوست) به پسر شوهرش بدهد (اين زن در همان زمان مطلّقه بوده و فرزندى هم نداشته)،لكن وصى پانزده سال قبل از موصى فوت كرده. تاريخ فوت وصى 3 / 8 / 1342 هجرى شمسى، ولى تاريخ فوت موصى 25 / 5 / 1357 هجرى شمسى است، آيا اين وصيت‌نامه در حال حاضر طبق قوانين و احكام شرعى بر وفق فتواى آن مرجع عالى‌قدر، داراى اعتبار و قابل اجراست، يا آن‌كه باطل و آن را كأن لم يكن بايد دانست؟ امرتان متبع و مطاع است.

بسمه تعالى، بر فرض ثبوت وصيت شرعاً نافذ و لازم العمل است.

[سؤال 8609] 4697

بسمه تعالى

محضر رهبر كبير و اميد مستضعفان جهان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

اى قلدر كش و مظلوم‌پرست! به داد من پيرمرد هفتاد ساله با داشتن دو پسر و نه دختر برس، اى كوبنده منافقين سلام عليكم، به عرض مى‌رساند:

مرحوم پدرم اهل و ساكن سعدآباد گرگان در محضر رسمى در مورخه 18 / 3 / 1351 وصيت نموده كه ثلث اموالش جهت صوم و صلاة و رد مظالم داده شود و مازاد بر ثلث به دخترها غير از نساء مبلغ هفتاد هزار ريال داده شود اكنون از آن جايى كه شوهر خواهرهاى من افرادى ناباب هستند نسبت به اين وصيت‌نامه بى‌اعتنا بوده و مى‌گويند ما كارى به گفتار مرحوم نداريم. بنده مقلد شما و خدمتگزار دين اسلام شيعه

اثنى عشرى هستم و به‌خاطر خدا با داشتن هفتاد سال سن و يازده فرزند كه اولى آن‌ها اكنون چهل سال دارد پدرم را كه زمان فوت درست صد سال داشت نگهدارى كردم. دستور بفرماييد از نظر شرعى اين وصيت‌نامه كه تنها و آخرين وصيت پدرم مى‌باشد چه صورتى پيدا خواهد كرد و من كه تنها فرزند پسر و همچنين اولاد ارشد او هستم چه كنم؟ آيا طبق اين وصيت مراجع قانونى بايد عمل كنند يا خير؟ خدا به شما طول عمر عنايت فرمايد.

بسمه تعالى، وصيت اگر به وجه شرعى ثابت باشد عمل به آن لازم است و تغيير آن جايز نيست و بدون عمل به وصيت ورثه نمى‌توانند در تركه تصرف كنند.

[سؤال 8610] 4698

بسمه تعالى 5 / 10 / 1979 م

سماحة الامام الخمينى، دام ظله العالى، بعد از سلام، از خداوند متعال مى‌خواهم كه وجود با خير و بركت شما را از شر اشرار مصون بدارد. در ثانى اين‌كه تقاضا مى‌شود به طور عوام فهم به دو مسأله ذيل جواب مرحمت فرماييد:

1. منزلى است كه بالاشتراك مال زيد و اخوه‌اش و عمويش مى‌باشد. طبق مدارك كتبى، زيد و اخوه‌اش مالك دو ثلث منزل مذكور و عمويش مالك يك ثلث آن مى‌باشد؛ ليكن زيد مى‌گويد: «پدرم در حيات خود به من گفته كه چون عمويت خيلى به من خدمت كرده، بايد نصف منزل را به او بدهى». بنابراين بفرماييد كه آيا بايد نصف منزل مذكور به پسر عموى نامبرده داده شود يا ثلث آن؟

بسمه تعالى، مجرد تعبير مذكور تكليف نمى‌آورد؛ ولى چنانچه پدر وصيت كرده و از ثلث تركه بيشتر نيست بايد بر طبق آن عمل شود.

2. بيست و دو سال قبل زيد از پول شخصى خودش، براى جلوگيرى خانه از خرابى، شيروانى روى خانه كشيده است. اكنون كه شركا مى‌خواهند منزل را قسمت كنند مخارج شيروانى را به زيد مى‌دهند؛ ولى مى‌خواهند بدانند كه آيا بايد به قيمت مصالح آن روز حساب شود يا به قيمت امروز؟ اگر به قيمت

آن روز حساب شود، آيا بايد اين طور حساب شود كه با مبلغى كه آن روز به مصرف شيروانى رسيده و همان روز مثلاً 5 متر زمين خريدارى مى‌شد و اين وقت قيمت آن 5 متر مثلاً 100 روپيه است، بايد همان صد روپيه را به زيد بدهند يا طور ديگرى بايد حساب كنند؟

بسمه تعالى، به قيمت فعلى داده شود يا به قيمتى كه مورد رضايت صاحب شيروانى باشد.

[سؤال 8611] 4699

بسمه تعالى 5 / 4 / 1361

دفتر مبارك حضرت امام خمينى

احتراماً؛ متمنى است جواب مسأله زير را بيان فرماييد:

وصيت‌نامه‌اى كه فاقد امضاى موصى و شاهد يا شاهدان عادل باشد و در آن به بيش از ثلث وصيت شده باشد و وصيت‌نامه را در حال مرض موت نوشته باشند، اين وصيت‌نامه شرعاً چگونه است؟

بسمه تعالى، نوشته ميزان نيست. اگر اطمينان به وصيت حاصل باشد ولو در حال مرض موت، در ثلث نافذ است.

[سؤال 8612] 2685

4. اگر از پدرى بعد از مرگش نوشته‌اى به اين صورت به دست آيد: (طلب گواهى مى‌نمايم اين‌جانب... ولايتاً و قيومتاً از طرف فرزندم... از آقايانى كه اطلاع دارند بر اين‌كه مقدار... ملك ابتياعى و موروثى اين‌جانب است) مستدعى است مرقوم فرمايند كه آيا اين نوشتۀ دليل بر ملكيت فرزند مشاراليه هست يا خير؟

بسمه تعالى، مجرد نوشته اعتبار ندارد.

[سؤال 8613] 4700

بسمه تعالى 2 / 9 / 1359

پيشگاه مبارك حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از اهداى تحيّات فائقه متمنّى است فتواى مبارك را در مورد مسألۀ ذيل با عنايت

به شقوق متصوّره آن مرقوم فرماييد:

به طورى كه حضرات فقها رضوان الله عليهم تصريح فرموده‌اند كه: اگر نوشته‌اى به خط و امضاى شخصى كه فوت شده به دست آيد كه حاكى از وصيت و وقف باشد و شاهدى در كار نباشد با علم به اين‌كه خط و امضا جعلى نيست موضوع وقف و وصيت اثبات نمى‌شود، لطفاً مرقوم فرماييد، اولاً: نظريه حضرت مستطاب‌عالى در اين مورد چيست؟

ثانياً: دربارۀ نوشته‌هاى ديگر از قبيل قبض رسيد و يا قبالۀ معامله و قرض، فتواى جناب‌عالى چه مى‌باشد؟

و فقها كه فرموده‌اند چون احتمال خلاف در اين‌گونه نوشته‌ها مى‌باشد به آن اعتنا نمى‌شود. به ظواهر و الفاظ ديگر كه اصالة الجدّ در آن جارى مى‌شود چه فرقى دارد؟

بسمه تعالى، مجرد نوشته اعتبار ندارد مگر موجب علم يا اطمينان شود.

[سؤال 8614] 4701

بسمه تعالى 17 / 1 / 1362

حضور مسئولين محترم دفتر امام - جماران، چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه:

شخصى چون خودش سواد نداشت، به شخص ديگر دستور داد كه شما براى من وصيت بنويس، به اين شرح كه يك حج بلد براى من بفرستند و بقيۀ زمين را وقف كردم و اثاثيۀ منزل و خود منزل را مظالم عباد بدهند؛ شخص مذكور را وصى خود قرار داد و به وصيت‌نامه اثر انگشت خود را نهاد؛ وصى چون در رساله امام ديدند كه اگر مهر و امضاى شخص وصيت كننده باشد، وصيت صحيح است، ديگر به فكرش نرسيد كه شهودى بگيرد و وصيت‌نامه همان طور مانده است؛ وصى مى‌گويد: ميت تمام تكليف را به عهدۀ من گذاشته است؛ اگر اشتباه كردم من كردم. آيا به اين وصيت‌نامه مى‌شود عمل كرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر محرز است شرعاً كه وصيت كرده، نافذ است و بايد به آن عمل شود؛ هر چند شاهد نگرفته باشد.

[سؤال 8615] 6949

3. شخصى پولى نزد شخص ديگرى داشته به طور امانت. آن شخص به صاحب پول گفته: بيا پول خود را بگير؛ گفته: باشد اگر من مُردم (يا هر وقت مُردم) اين پول را به ديوار بزن. بعداً هم آن شخص صاحب پول فوت شده. اين عبارت مذكور وصيت حساب مى‌شود و معناى آن اين است كه هر كارى مى‌خواهى با اين پول بكنى در امور خيريه يا معناى ديگرى دارد؟ تكليف او را معيّن فرماييد.

بسمه تعالى، از عبارت ذكر شده وصيت ثابت نمى‌شود.

[سؤال 8616] 4702

بسمه تعالى

دفتر رهبر انقلاب اسلامى حضرت امام خمينى كبير، دام عزه

طول عمر آن امام بزرگ و نايب ولى عصر امام زمان(عجّل الله تعالی فرجه الشریف) را از درگاه ايزد منان مسئلت دارم. سؤالى براى ما پيش آمده كه به دست مبارك شما حل خواهد شد، دو نفر در مال و اموال از هر لحاظ با هم شريك بوده‌اند، يكى از آن‌ها بدون وصيت در غربت فوت نموده و از آن مرحوم پنج دختر باقيمانده و شريك ديگر چند سال بعد فوت نموده و وصيتى نموده كه به دست وارث خود مى‌باشد و بعد از چند سال كه وارثين شريك اولى ادعاى مال پدرى خود را كرده‌اند ورثۀ دومى گفته‌اند كه پدر شما نوكرى بيش نبوده، بعد از چند شكايت به دادگاه بخش و دادگاه انقلاب وصيت‌نامه را رد كرده‌اند و تقريباً پنجاه درصد از اموال را براى دختران تعيين نموده‌اند و ورثه دوم مى‌گويند ما طبق وصيت پدرمان عمل مى‌كنيم. آيا وصيت يك طرفه بدون هيچ وكالت يا امضايى از جانب دختران يا پدر و مادرشان پاى وصيت، صحيح است يا خير؟ از محضر حضرت‌عالى تقاضا داريم تكليف مال دختران را براى رضاى خدا در ذيل اين ورقه معلوم بفرماييد.

بسمه تعالى، مسأله مورد اختلاف و نزاع است و بايد در دادگاه‌هاى اسلامى حل شود.

وصيت كردن نسبت به اموال ديگران

[سؤال 8617] 4888

2. شوهرم هنگام فوتش به من گفت كه بايد نذر شربتى را كه هر ساله در روز عاشورا به ياد سرور شهيدان حسين بن على عليهماالسلام انجام مى‌دهم، شما بعد از مرگم انجام دهيد. من نيز پس از فوتش حدود دوازده سال اين عمل را هر ساله انجام داده‌ام؛ حال خواهشمندم نظر مبارك را نيز در اين مورد اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وصيت كرده كه از مال خودش شربت داده شود، بايد به آن عمل شود؛ ولى چنانچه وصيت كرده كه شما از مال خودتان شربت بدهيد لازم نيست به آن عمل نماييد.

[سؤال 8618] 4703

بسمه تعالى 30 / 8 / 1361

حضور محترم مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب، حضرت آيت الله، امام خمينى، مدّ ظله، پس از عرض سلام و درود فراوان به رهبر كبير انقلاب و دعا براى سلامتى و طول عمر امام عزيز، مسأله‌اى كه براى بنده و ورثۀ مرحوم ابوى پيش آمده را به عرضتان مى‌رسانم. خواهشمندم حكم آن را بفرماييد.

پدرم زمين‌ها و محل‌هايى را براى فرار از ماليات در زمان حياتش به نام بچه‌هايش كرده و بعد هم وصيت نموده كه بعد از فوتش ورثه، همه را روى‌هم بريزند و تقسيم نمايند. اما بنده در اوايلى كه به سن تكليف رسيدم، مختصر پولى از حقوق خود را جمع كرده بودم و با آن پول، در مغازۀ ايشان مشغول كاسبى بودم. ايشان از اين موضوع خوشحال شدند و گفتند: شما پول‌هايت را به حساب دفتر بريز و من برايت كاسبى مى‌كنم و ايشان در عرض دو يا سه سال با چند معامله و با پشتكار بنده در فروش آن كالاها، منفعت قابل توجهى بردند كه در حدود 60 تا 70 هزار تومان نصيب

بنده شد. تا اين‌كه بنده به علت درسى و مدرسه‌رفتن، ديگر نمى‌توانستم به مغازۀ ابوى بروم و سرمايۀ بنده كه با لطف خداى منان و مرحمت پدرم جمع شده بود بدون مثمر ثمر دست ايشان مانده بود. ايشان يك قطعه زمين انبارى خريدارى كردند و بنده به ايشان گفتم: اكنون خوب است در مقابل حساب بنده كه در دفتر ثبت است، اين زمين كه وجهش در همان حدود شده را به نام بنده بنماييد. ايشان هم به دفتردار خود دستور داده و اين كار در همان زمان انجام شد و تمام عرايض بنده در دفتر مرحوم ابوى نشانگر اين حقيقت مى‌باشد. اكنون ورثۀ مرحوم ابوى مى‌گويند كه چون مرحوم ابوى وصيت كرده كه من هرچه به نام هركس كردم بايد تقسيم شود، اين هم بايد تقسيم شود؛ در صورتى كه همان طور كه عرض شد، وجه اين انبار با مختصر پول و زحمت دو - سه سالۀ بنده جمع‌آورى شده كه در مقابل وجه، به نام بنده شد. و وقتى ايشان بنده را داماد كردند، قسمتى هم از اين زمين را قبالۀ زنم كردند. ضمناً زمين‌هايى كه مرحوم ابوى به اسم بچه‌ها كردند، هيچ‌كدام در دفاتر ايشان ثبت نشده، ولى چون اين زمين پولش از حساب بنده پرداخت شده، همۀ اين نقل و انتقالات زمين در حساب بنده در دفتر ايشان ثبت مى‌باشد. حال براى رضاى خدا هرچه حكم بفرماييد و توجيه بفرماييد كه چه بايد بكنيم و حق با كيست، قبول مى‌نماييم.

بسمه تعالى، اگر متوفى چيزى را در زمان حيات به كسى در مقابل وجهى منتقل نموده جزء اموال او نمى‌باشد.

جايز بودن متعلق وصيت

[سؤال 8619] 4704

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى، آيت الله العظمى امام خمينى، ارواحنا له الفداء

متمنى است مسائل ذيل را جواب و به مهر مبارك ممهور فرماييد.

1. اگر كسى در زمان حيات خود سهم الارث بعضى از وراث خود را تخمين زده و بپردازد و بعد در وصيت‌نامه او را از ارث محروم نمايد جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، وصيت ذكر شده بى‌اثر است و وارث مذكور مثل بقيه ارث مى‌برد.

2. اگر چيزى را براى غير ورثه وصيت كرد و موصى له آن چيز را دوباره به ورثه بخشيد و برگردانيد آيا بايد على السويه تقسيم شود يا للذكر مثل حظّ الاُنثيين

بسمه تعالى، اگر به ميت برگردانده حكم بقيۀ تركه را دارد و اگر به ورثه بخشيده تابع نحوۀ بخشش است.

[سؤال 8620] 4705

بسمه تعالى

حضور محترم جناب حجت العظمى، امام امت، آقاى خمينى، دامت بقاؤه، بعد از عرض سلام و احترام، سلامتى وجود آن‌جناب را از درگاه احديت قادر متعال خواستار مى‌باشم. اميد است كه هميشه در پناه ايزد تعالى بوده باشيد. اين‌جان‌نثار هميشه به دعاگويى مشغول مى‌باشم، عزت و سلامتى وجود مباركتان را از خداوند بزرگ مسئلت دارم. بارى استدعا و تقاضا دارم، لطف و مرحمت فرموده دستور فرماييد جواب مسأله و سؤال فدوى را مرقوم فرمايند:

از يك پدر و مادر، دو پسر و سه دختر مى‌باشند. پدر در تاريخ 25 / 10 / 1357 به رحمت ايزدى پيوست؛ به پاس احترام مادر، ارث را كه از قبيل اثاثيۀ منزل بوده تقسيم نكرده‌ايم؛ بعد از چندى متجاوز از دو سال، برادرم فوت نمود؛ البته كارمند ارتش بوده و داراى خانه و ماشين هم بوده است. بازماندگان او - عيال و فرزندانش - از حقوق ادارى او استفاده مى‌نمودند. آن‌ها از ارث او و حقوقش، سهم مادرش را نداده‌اند؛ مادر پس از چندى - حدود چهار سال بعد از آن - به رحمت ايزدى پيوست. پس از فوت مادر، سه خواهرم اظهار مى‌دارند كه مادر در زنده بودن، به آن‌ها گفته است: چون سهم و حق و حقوق مادر را آن‌ها نداده‌اند، از ارث پدر و مادر چيزى به آن‌ها نمى‌رسد. حال

چون در بودن برادرم، پدر فوت كرده، باگفته سه خواهرم كه از قول مادر مى‌گويند، نمى‌دانم چه عملى انجام دهم كه فرداى قيامت براى اين‌جانب مسئوليتى نداشته باشد.

بسمه تعالى، وصيت به ندادن ارث به وارث نافذ نيست و ارث هر يك از پدر و برادر، و مادر به وارث شرعى آن‌ها كما فرض الله مى‌رسد.

[سؤال 8621] 4706

بسمه تعالى 2 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله الوارف، پس از ابلاغ سلام

زيدى از دنيا رفته و در وصيت‌نامه‌اش چنين نوشته: «...و مهريۀ عيال موصى را از كل تركه ادا نمايند و ربع سهم عيال موصى را از كل تركه از منقول و غير منقول بدهند، مطابق فتواى حضرت آيت الله بروجردى...». آيا آنچه از اين عبارت وصيت‌نامه استظهار مى‌شود اين است كه موصى وصيت خاص كرده و ربع كل مال را بايد به او داد و يا اين‌كه به قرينه انضمامش به فتواى حضرت آيت الله بروجردى، مطابق فتواى ايشان بايد1/4 از قيمت هوايى منزل را به او داد؟ ضمناً لازم به تذكر است كه عيال موصى فرزند نداشته است. أدام الله ظلّكم الوارف

بسمه تعالى، بايد در ربع كه سهم عيال است، مطابق قانون ارث عمل شود و وصيت در اين جهت اثر ندارد.

[سؤال 8622] 4707

بسمه تعالى

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته

شخصى وصيت كرده كه بعد از وفات او از ما ترك او مبلغ يك هزار تومان را خرج خودش نمايند، و مبلغ چهارصد تومان به دو دخترش هر يكى دويست تومان بدهند و

باقى تركه هر چه باشد زوجه‌اش با پسرش بالمناصفه تقسيم نمايند. دخترها اين وصيت را قبول نكرده‌اند. ورثه سهم خودشان را از دو ثلث اصل مال متصاحب شده‌اند و مبلغ يك هزار تومان را كه براى خودش وصيت كرده بود از ثلث خرج كرده‌اند. لطفاً حكم بقيه ثلث را بيان فرماييد. آيا تمامى بقيه را به زوجه بدهند، علاوه از ثُمنى كه از دو ثلث بوده است و يا از ثلث روى ثُمنيه مى‌گذارند تا به مقدار سهم پسر برسد. و ديگر اين‌كه نسبت به چهارصد تومان دخترها كه وصيت كرده بود چه مى‌فرماييد؟ آيا چون وصيت را قبول نكرده‌اند و سهم خودشان را هم از دو ثلث اصل تركه برده‌اند نسبت به چهار صد تومان حق ندارند و يا بايد از ثلث او به ايشان هم بدهند؟

بسمه تعالى، مبلغى كه وصيت كرده خرج خودش بشود از ثلث تركه خارج مى‌شود و بقيه بين همه ورثه على ما فرض الله تقسيم مى‌شود و وصيت در اين جهت اثر ندارد.

[سؤال 8623] 2685

2. در وصيت‌نامه شهيدى آمده است: ... و تا مى‌توانيد از اموال من در راه خدا انفاق كنيد. مستدعى است مراد از عبارت فوق را بيان فرماييد تا رفع شبهه گردد.

بسمه تعالى، حتى الامكان احتياط مراعات شود.

[سؤال 8624] 4692

3. بفرماييد ثلث مالم را در چه راهى وصيت نمايم، كه خشنودى و رضاى خدا در آن باشد؟

بسمه تعالى، مى‌توانيد در مطلق خيرات وصيت نماييد.

[سؤال 8625] 4708

بسمه تعالى

دفتر محترم حضرت امام خمينى، دام ظله العالى

محترماً به عرض مى‌رساند كه در حدود شصت سال قبل، مرحوم پدر اين‌جانب

زمينى را به مرحوم مادرم واگذار نموده و مبلغ سيصد ريال مادرم را به خود بدهكار كرده است. در مقابل سيصد ريال را، خرج كفن و دفن نموده و نعش آن را از قريۀ بازرجان تفرش به قم حمل و در صحن جديد حضرت معصومه عليهاالسلام دفن نمايد.

و مادرم هم سواد نداشته، نمى‌دانم جريان را او اطلاع داشته يا نه، ولى مرحوم مادرم مى‌گفت اين زمين مال من مى‌باشد. در حدود پانزده روز قبل مادرم مرحوم شده و اين كاغذ از جوف كاغذهايش بيرون آمده و ما تكليف خودمان را در مقابل اين وصيت پدر به مادرم نمى‌دانيم. در ضمن جنازه مرحوم پدرم را حدود چهل سال قبل در همان قريۀ بازرجان تفرش به خاك سپرده‌اند. خواهشمند است تكليف شرعى اين‌جانب را معلوم فرماييد كه پدر و مادرم از يكديگر رضايت داشته باشند. از خداوند متعال سلامتى وجود امام عزيز را تا ظهور امام زمان خواستارم. والسلام

بسمه تعالى، در مفروض مسأله، شما تكليفى نداريد.

[سؤال 8626] 4709

بسمه تعالى

حضور محترم رهبر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى

اين‌جانب مادرى داشتم حدود 80 ساله كه وصيت كرده بودند بعد از فوت، ايشان را در بهشت زهرا دفن كنند؛ ولى مادر اين‌جانب در منزل برادرم در ورامين (قرچك) فوت مى‌كنند كه برادرم و اقوام، بدون اطلاع اين‌جانب جنازۀ مادرم را به قم برده و دفن مى‌كنند؛ حالا وصيت‌نامه در دست ما مانده و نمى‌دانيم چه‌كار كنيم. از حضور مبارك تمنا داريم راهنمايى بفرماييد. در ضمن مخارجى كه براى دفن و كفن و حمل به قم شده، از اموال خودشان مى‌توانيم برداشت كنيم يا نه؟

تذكر: آيا اموالى كه متوفى دارند، مى‌توان در امور خيريه يا خريد نماز و روزه به مصرف رساند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از دفن مدتى گذشته و بدن تغيير كرده، عمل به وصيت

مورد ندارد و مصارفى كه براى حمل جنازه بر خلاف وصيت ميت پرداخته شد، نمى‌توانند از تركۀ ميت بردارند و نسبت به اموال، اگر وصيت نكرده اختيار آن با ورثه است.

[سؤال 8627] 4710

بسمه تعالى

1. اگر فرزندى وصيت كند كه او را در جاى مخصوصى دفن نمايند؛ آيا پدر و مادر مى‌توانند به اين وصيت عمل نكنند و او را در جاى ديگر دفن نمايند؟

بسمه تعالى، بايد به وصيت عمل شود.

2. نگاه كردن زن به سر و صورت و دست اجنبى (كفّين) بدون شهوت جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

3. نگاه كردن زنان به دست و صورت مردانى كه در تلويزيون ظاهر مى‌شوند، بدون شهوت جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

4. نگاه كردن مردان به صورت و دست زنانى كه در تلويزيون ظاهر مى‌شوند جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

5. فردى از منافع و درآمد خود پولى را به عنوان قرض مى‌دهد و خانه‌اى را براى نشستن رهن مى‌كند و سر سال خمس او مى‌رسد؛ آيا اين پولى را كه قرض داده، بايد خمسش را بدهد يا خير؟

بسمه تعالى، هر وقت وصول كرد، خمس بدهد.

[سؤال 8628] 4711

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض عالى مى‌رساند: اگر وصيت‌نامه به اين عنوان نوشته شود:

«اين‌جانب وصيت خود را به شرح زير براى ورثه‌ام مى‌نويسم كه به عنوان سند

رسمى در بين فرزندانم حكمفرما باشد و هر كدام خلاف اين رفتار نمايند مسئول خدا مى‌باشند. چون به اصلاحات ارضى در زمان انقلاب در شهر سنقر آتش زده بودند و هر جا مراجعه كردم موفق نشدم به طور رسمى اموال را به نام فرزندان مورد نظر ثبت نمايم، لذا بدين وسيله از تمام مراجع ذى‌صلاح تقاضا دارم اين وصيت‌نامه را به عنوان سند ثبتى قبول فرمايند.

دخترم، كه تا حد توانايى براى تحصيل ايشان مضايقه نكرده‌ام و صاحب حقوق هم شده است و سهم او را از قريه جوبكبود معلوم كرده‌ام و ديگر هيچ نوع حقى از اموال منقول وغير منقول كه از اين‌جانب جا بماند، ندارد.

پسرم، چون چندين بار خانه و زندگى برايش درست كردم و از بين برده، مجبور شدم از مزرعه بيگلر آباد به اسم فرزندان نام برده صلح نموده كه نتواند آن را بفروشد؛ لذا ايشان از اموال كه به نام من است هيچ حقى ندارند وهر چه اموال منقول و غير منقول به نام من بوده باشد متعلق به بچه‌هاى زوجه‌ام است و زوجه‌ام هم حق خودش را مى‌برد».

آيا اين هبه است يا وصيت؟ در صورت وصيت بودن چه حكم را دارا است؟

بسمه تعالى، آنچه را در حيات خود صلح نموده، ملك مصالح لهم شده است و وصيت او نسبت به اين‌كه بعض ورثه ارث نبرند باطل است و تركه او به همه ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8629] 3663

3. شخصى مى‌گويد: بعد از مردنم ارث دخترم را مطابق پسرم بدهيد؛ اين وصيت صحيح است به نحوى كه از ثلث برداشته شود، يا اصلاً وصيت صحيح نيست؟

بسمه تعالى، باطل است.

[سؤال 8630] 6836

3. اگر كسى در زمان حيات خود مقدارى از زمين مزروعى خود را (چه مالك عين

و چه مالك منفعت) به پسر بزرگ خود بدهد و وصيت كند كه بعد از مرگش از آن زمين چيزى به آن پسر ندهند، آيا اين وصيت نافذ است؟

بسمه تعالى، اين وصيت كه به معناى منع وارث است از سهمش، نافذ نيست.

[سؤال 8631] 4712

بسمه تعالى 12 / 4 / 1361

رهبر عالى‌قدر معظم، حضرت آيت الله امام خمينى، دام ظله العالى، اماما! با كمال احترام به عرض مبارك مى‌رساند:

اين‌جانب داراى سه پسر و سه دختر هستم. يكى از پسرهايم به افتخار شهادت نايل گرديد و خدا را شكر مى‌كنم، اما يكى ديگر از پسرهايم انتظار آن را داشتم كه ايشان هم مؤمن و معتقد به دين اسلام و به ولايت فقيه و قانون جمهورى اسلامى مى‌شد، ولى متأسفانه هرچه نصيحت و تقاضا كردم؛ به هيچ وجه قبول نكرد. صريحاً جواب منفى داده، بر اثر معاشرت با رفقاى گمراه، گمراه شده است از هر راهى آمدم، حتى با تشويق و نصايح كه لااقل نماز بخواند، حاضر نشد و قلبم را سوزاند. به ناچار از آمدن خانۀ خودم مانع شدم.

خود من قريب دو سال است مريض و فلج شده‌ام. از طرفى بر هر مسلمان، وصيت كردن، جزو واجبات است ولى اين پسرم من را ناراضى كرده و به قلبم آتش زده، حاضر نيستم بعد از فوت من، دينارى از ماتركم را به ارث برده، با رفقايش هزينۀ نامشروع نمايد. هر مالى كه انسان به دست بياورد، طبق آيۀ قرآن‌كه مى‌فرمايد: (فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ)، بايد جوابگو باشد. آيا از انصاف و از عقل دور نيست، ورثه ارث را هزينۀ نامشروع نموده و پدر در قيامت مسئول عمل ايشان باشد؟ مسئوليت پدر براى خودش كافى است. در خاتمه، ماترك اين‌جانب كه ارث پدرى است، مقدارى زمين است كه اشكالات قانونى ثبتى دارد، به علاوه با قانون

جمهورى اسلامى وفق ندارد. نمى‌شود ثبتى ماترك خود را ثبتى انجام داده و پسرم را از ماترك خود بى‌بهره نمايم. بالاتر از همه خودم افليج و خانه‌نشين و توان حركت ندارم و كسى را ندارم كه كمك نمايد در تهران وصيت رسمى نوشتم و اسم پسرم را جزو اولاد خود ننوشته و بقيۀ ورثۀ خود را ذكر كرده‌ام كه ماتركم را - كما فرض الله -تقسيم نمايند. رونوشت آن به پيوست تقديم است. حالا مى‌فهمم، اين هم قانونى نيست؛ و بعد از فوت من، مى‌تواند وراثت خود را ثابت كرده و شريك باشد.

لذا از مقام محترم استدعاى عاجزانه دارم، حكمى با اقرار خودم عنايت فرموده تا بتوانم پسرم را از ارث بى‌بهره نمايم اگر چنين عملى انجام نشود؛ هر عملى غير مشروع انجام مى‌دهد، اين‌جانب در قيامت مسئول نخواهم بود. منتظر جواب نامۀ شريف مى‌باشم. قبلاً هم نامه‌اى توسط دفتر نخست‌وزيرى تقديم شده و به پاسخ آن نايل نشدم. امر مبارك مطاع مى‌باشد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، شخص نمى‌تواند وارث شرعى را با وصيت، از ارث محروم نمايد، ولى مى‌تواند با انتقال دارايى خود در حال حيات به ديگرى، زمينه‌ى ارث را از بين ببرد.

[سؤال 8632] 277

2. شخصى در نظر دارد كه وصيت نمايد مبلغ پنجاه هزار تومان جهت حق دفن در صحن مقدس امام رضا عليه‌السلام به آستان قدس تعلق گيرد؛ آيا دفن در صحن مقدس بهتر است، يا اين‌كه اين مبلغ را در امور دامادى سادات مصرف نمايد و محل دفن را در گورستان عمومى قرار دهد؟

استدعا دارم نظر مبارك امام را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اختيار با خود شخص است و فضيلت دفن در جوار حضرت رضا عليه‌السلام روشن است.

[سؤال 8633] 4713

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

شخصى چند تا دختر دارد و چند تا هم پسر دارد، آيا مى‌تواند دارايى و ملك خود را براى پسران خود هبه كند يعنى ببخشد و دختران را حق ندهد؟ ايشان در حيات خود كه هنوز مريض هم نشده اين طور وصيت كرده جايز است؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، اگر در زمان حيات خود مال را به يكى از فرزندان هبه كند و تحت قبض او در آورد در صورتى كه اين عمل موجب برانگيخته شدن بغض و عداوت بين ورثه نشود اشكال ندارد و موهوب له مالك مال مى‌شود و ساير ورثه پس از فوت شخص در آن مال حقى ندارند ولى اگر وصيت كند كه پس از فوت او تركه مختص به پسران باشد و دختران در آن حق نداشته باشد اين وصيت باطل و بى‌اثر است.

[سؤال 8634] 4714

بسمه تعالى

محضر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، با عرض سلام و آرزوى طول عمر تا ظهور حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) براى حضرت‌عالى از پروردگار متعال، خواهشمند است نظر مبارك را در اين مسأله كه عنوان مى‌شود اعلام فرماييد.

در شهرستان صومعه‌سرا انجمنى است به نام انجمن اسلامى شهيد مطهرى كه عده‌اى از جوانان در آن عضويت داشته و فعاليت مى‌نمايند. در داخل شهر قبرستانى است قديمى با يك بقعۀ متبرك و مسجد كه نماز جمعه هم در آن‌جا برگزار مى‌گردد؛ شهردارى دفن مردگان را در اين قبرستان ممنوع اعلام كرده است؛ جوانى وصيت

نموده بود كه اگر شهيد شوم مرا در اين قبرستان دفن نماييد؛ اما پدر و مادر شهيد مى‌گويند كه ما به فرزندمان گفتيم كه اگر شهيد شوى على رغم وصيت نوشته شده، تو را در گورستان عمومى شهر كه در خارج از شهر است دفن خواهيم نمود. پس از اين گفت و شنود، جوان نه نوشته‌اى از خود به جاى گذاشته و نه به كسى هم چيزى گفته است. يادآور مى‌شود كه چند نفر از اعضاى انجمن اسلامى شهيد مطهرى فوق الذكر كه شهيد شده‌اند را در قبرستان داخل شهر كه ممنوع اعلام شده است دفن نموده‌اند و نمى‌گذارند كه ديگر شهدا را كه عضو آن انجمن نيستند در آن‌جا دفن نمايند. پدر شهيد، وصيت نامۀ او را عمل ننموده‌اند و شهيد خود را در گورستان عمومى خارج از شهر دفن نموده‌اند. حال بفرماييد: آيا از نظر شرعى عدم اجراى وصيت‌نامه شهيد مذكور اشكالى داشته يا خير؟ راهنمايى فرماييد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه دفن در گورستان مورد وصيت ممنوع بوده اشكال ندارد.

[سؤال 8635] 4715

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى، توقيراً از حضور آن قائد بزرگ استفتا مى‌شود:

برادر اين‌جانب كه در بسيج مستضعفان بوده و در جبهه زخمى مى‌شود، به بيمارستان تهران منتقل و سپس شهيد مى‌شود و بدون اطلاع ما، در بهشت زهرا مدفون مى‌شود. با توجه به وصيت آن شهيد كه خواسته است در مسجد سليمان، كنار قبر مادرمان مدفون شود، تكليف شرعى ما را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در صورتى كه وصيت ثابت باشد و بدن طورى نباشد كه موجب هتك باشد، بايد به موجب وصيت عمل شود.

[سؤال 8636] 4716

بسمه تعالى

پيشگاه مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، رهبر كبير انقلاب اسلامى

پدر بزرگم (پدر پدرم) حدود پانزده سال پيش فوت و قبل از فوت، وصيت نموده است كه جسدش به امانت سپرده شود تا در موقع مناسب جهت تدفين، به كربلاى معلاّ برده شود. تا كنون به علت عدم اجازۀ مقامات دولتى و مناسب نبودن اوضاع سياسى و ديگر مشكلات، جسد ميت به كربلا حمل نگرديده و در موطن خودش به امانت سپرده شده است.

عاجزانه استدعا دارم فتواى آن بزرگوار در مورد دفن ميت در موطن خودش و يا حمل جسد در زمان مناسب به كربلا شرف صدور يابد. ضمناً آيا امكان دارد كه ميت در موطنش به خاك سپرده شود و هزينۀ دفن وى در كربلا به يكى از سازمان‌هاى خيريه كه آن بزرگوار تعيين مى‌فرمايند داده شود؟

با آرزوى طول عمر براى آن حضرت و پيروزى اسلام و مسلمين

بسمه تعالى، بايد ميت را دفن كنند و با فرض اين‌كه فعلاً نمى‌توانند به كربلا ببرند، در همان محل خودش دفن كنند.

[سؤال 8637] 3372

2. شهدايى كه وصيت مى‌كنند كه مثلاً ما را در جبهه به خاك بسپاريد، آيا عمل به اين وصيت واجب است يا نه؟ و چنانچه او را در محلش دفن نمودند، اكنون وظيفه چيست؟

بسمه تعالى، اگر وصيت مزبور ثابت باشد، عمل بر طبق آن لازم است و نبش اگر بعد از متلاشى شدن بدن باشد و يا آن‌كه موجب هتك شود جايز نيست.

وصيت در امور مالى و غيره و شرط نفوذ آن و محاسبۀ ثلث

[سؤال 8638] 4717

بسمه تعالى

اين‌جانبان ورثۀ كسى هستيم كه در مهرماه 1355 فوت نموده و در وصيت‌نامۀ عادى آن مرحوم ذكر شده است كه: 1 - مبلغ پنجاه هزار تومان براى نماز و روزه و امور خيريه پرداخت شود. 2 - مبلغ ده هزار تومان ردّ مظالم با مشورت مجتهد ذى‌صلاح پرداخت گردد. با توجه به اين‌كه دو مورد نماز و روزه و امور خيريه از هم تفكيك نشده، خواهشمنديم ما را راهنمايى فرماييد.

در ضمن چون آن مرحوم در موقع فوت پول نقد نداشته است از آن سال (1355) تا حال، سه سال نماز و روزه در اصفهان با نظر عالم محلّ خريده شده است (از پول كرايۀ خانه آن مرحوم) و حالا يك قطعه ملك در حدود كمى بيش از 50000 تومان از املاك آن مرحوم به فروش رسيده است كه نصف پول آن موجود و نصف ديگر به صورت چك مى‌باشد، خواهشمنديم با توجّه به مراتب فوق اين‌جانبان را در اداى وصيت‌نامه، راهنمايى فرماييد؟

بسمه تعالى، وصيّت در ثلث تركۀ ميت نافذ است، و پس از دادن مقدار واجب از نماز و روزه بقيّه بايد در امور خيريّه مصرف شود، و اگر مقدار واجب معلوم نيست هر مقدار در نماز و روزه و خيرات صرف كنند مانع ندارد، و اگر بدانند مظالم به عهدۀ او است بايد ادا كنند.

[سؤال 8639] 4718

بسمه تعالى

دفتر حوزۀ استفتائات حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

پس از ابلاغ سلام، فردى كه چند ماه قبل در جبهه به شهادت رسيد، در متن

وصيت‌نامه ميزان بدهى و حقوق مربوط به همسر و پدر خود را مشخص نموده كه چندى است اختلافى در اين رابطه ايجاد شده و همسر شهيد كه فرزندى داشته و قبل از شهادت شوهرش فوت نموده، صرف نظر از آنچه در وصيت‌نامه قيد شده، به پدر شوهر خود مى‌گويد: ماشين همسرم و مبلغ ده هزار تومان پول دستى هم كه قبلاً به او داده بودم و همچنين مهريه‌ام را مى‌خواهم.

براى حل اين مشكل، پدر شهيد خواستار عرض استفتا به محضر حضرت امام شد، كه آيا آنچه در وصيت‌نامه آمده ملاك و صحيح است و يا آنچه همسر شهيد مطالبه مى‌كند؟

بسمه تعالى، از تمام دارايى شهيد تمام بدهى وى كه از آن جمله مهريۀ زوجه است برداشت و پرداخت مى‌شود. از باقيمانده ثلث بر حسب وصيت مصرف مى‌شود و شهيد اگر در زمان شهادت فرزند نداشته زوجه وى از يك چهارم باقيمانده تركه ارث مى‌برد و بقيه به پدر شهيد مى‌رسد.

[سؤال 8640] 4719

بسمه تعالى

همسر اين‌جانب فوت كرده، قبل از فوتش كه بيمار بود با هم صحبت مى‌كرديم زبانى به من وصيت كرد كه مبلغ بيست هزار تومان مى‌دهى به پسر كوچكم كه زندگى تشكيل بدهد. او داراى سه دختر و دو پسر است و قبلاً هم وصيت‌نامه نوشته كه حج و پنج سال روزه و نماز و خمس و كفاره براى او بخرند و كلاً پول نقد او چهل هزار تومان است كه براى حج و نماز و روزه هم كافى نيست و سه دانگ هم خانه دارد و مرا قيّم قرار داده، حالا من به وصيت زبانى كه گفته عمل كنم يا به وصيت‌نامه نوشته شده، و پول نقد او در بانك است، اگر وراث بخواهند به وصيت عمل شود تكليف من چيست؟ بنده را راهنمايى كنيد، از لطف شما تشكر مى‌كنم.

بسمه تعالى، از كل دارايى ميت اعم از پول نقد و خانه و اثاث البيت پس از

برداشت مقدار بدهى ميت وصيت در يك سوم باقيماندۀ تركه نافذ است و در زايد بر آن منوط به اجازۀ ورثه است و ورثه تا ثلث ميت را تعيين نكنند نمى‌توانند در تركه تصرف نمايند.

[سؤال 8641] 4720

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

شخصى وصيت نموده، در صدر وصيت‌نامه تصريح مى‌نمايد كه امورات واجبه، از قبيل نماز و روزه و مظالم و خمس و زكات و حج، بر ذمّه ندارم و در ذيل وصيت‌نامه به عنوان تبصره مى‌نويسد: نماز و روزه و رد مظالم و زكات و خمس بملاحظه الأهم فالأهم به‌جا آورند و همچنين وصيت كرده‌اند نيابتاً از او زيارت كربلا به‌جا آورند و چهارده شبانه‌روز قرآن بر سر قبر بخوانند و در متن وصيت‌نامه مشخص نكرده‌اند كه آيا اين امورات از عين المال برداشته شود، فقط نسبت به ديون تصريح كرده‌اند از عين المال برداشته شود و لذا اكنون چند سؤال مطرح است:

با توجه به تضاد بين صدر و ذيل وصيت‌نامه، آيا طبق مقتضاى صدر عمل شود يا ذيل؟ بر فرض لزوم عمل به ذيل با توجه به اين‌كه اسمى از ثلث برده نشده، آيا ثلث بايد ملاك عمل قرار گيرد و يا اين‌كه امورات واجبه از عين المال و امورات مستحبه از ثلث ادا شود؟ در صورتى كه امور واجبه از عين المال بايد استخراج شود، با توجه به اين‌كه مقاديرى كه بايد در اين امور مصرف شود مشخص نشده، چه مقدار بايد از اصل تركه برداشته شود؟ انتظار داريم جواب تمام صور مسأله را به طور تفصيل مرقوم فرماييد كه ابهامى باقى نماند.

خداوند سايه شريف آن وجود مقدس را بر سر مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، تضادى نيست و در غير دين بقيه وصايا از ثلث ما ترك خارج مى‌شوند.

[سؤال 8642] 4721

بسمه تعالى 1 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر گران‌قدر، حضرت آيت الله العظمى جناب آقاى حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، داعى، كه يكى از مقلدين آن جناب مى‌باشم، چند مسأله شرعى برايم پيش آمده كه محتاج به رأى و فتواى آن جناب مى‌باشم، تا آن‌كه خداى نخواسته عملى انجام ندهم كه در قيامت گرفتار شوم. قبل از اين‌كه شرح واقعه را به عرض برسانم، اجازه مى‌خواهم سلام و تحيّات حقير را بپذيريد.

1. شخصى براى اين‌كه بعد از فوتش، ورثۀ خود را از ارث محروم كند و يا اين‌كه براى خود، در قيامت حسناتى به‌جا آورده باشد، مبلغى را در زمان حياتش به من مى‌داد و گاهى هم مى‌گرفت و مى‌گفت: من اين پول را به تو مى‌بخشم به دو شرط: الف. هر موقع اين پول را خواستم، به خودم برگردانى ب. بعد از فوتم، اين پول را به دو نفر (كه تعيين كرده بود)، به يكى از آن‌ها بدهى و آن‌ها مخيّرند هر طور كه صلاح دانستند خرج كنند. آخرين دفعه به اتفاق رفتيم در بانكى كه حساب جارى داشت و كليۀ موجودى خود را از حساب جارى در همان بانك، به حساب پس‌انداز به نام من ريخت و از آن تاريخ، اين پول قانوناً و عرفاً در اختيار من قرار گرفت و از اختيار خودش بيرون آمد و دو روز قبل از فوتش، مبلغى از آن پول را براى حجّى كه خريده بود خواست، كه من از بانك گرفتم و به او دادم؛ بقيۀ پول در بانك موجود است و من هيچ‌گونه تصرفى در آن نكرده‌ام و چون اين شخص فوت كرده است، تكليف من چيست؟

بسمه تعالى، اگر پول را به ملك شما در نياورده، به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8643]

2. آيا اين پول را - كه تقريباً كليۀ دارايى او است - بايد به ورثه او بدهم، يا آن‌كه طبق وصيت شفاهى و كتبى او، به اشخاص نامبرده؟ و اگر ورثه از اين موضوع،

ناراضى باشند چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، وصيت در زايد بر ثلث منوط به اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8644]

3. اگر پول را به اشخاص مورد نظر بدهم، آيا مديون ورثۀ او نيستم و از ورثه حقى ضايع نمى‌شود؟ و اگر اشخاصى كه پول را بايد به آن‌ها بدهم، از گرفتن پول خوددارى كنند، كما اين‌كه يكى از آن‌ها - كه از ائمۀ جماعت است و با سوابق و اخلاق و رفتار و خانواده متوفى آشنايى دارد - پول را نپذيرفت و گفت: من مرد ميدان نيستم، در اين صورت تكليف من چيست؟

ضمناً آيا اين بخشش كه چيزى عايد من جز زحمت نشده و نفع مادى نداشته، نوعى كلاه شرعى براى فرار از رسيدن ارث به وراث نمى‌باشد و اين بخشش، شرعى است؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اگر قصد جدّى بخشش نداشته، پول به ورثه مى‌رسد و در مورد وصيت، در زايد بر ثلث، موكول به اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8645]

4. چون وصيت‌نامه، از نوع وصيت‌نامه‌هاى چاپى است و متوفى در مورد اين‌كه نوشته: (ثلث مال خود را تعيين نمود)، چيزى از ثلث تعيين نكرده و جلوى آن خط كشيده، آيا مى‌شود ثلث اين پول را در راه نيات او خرج كرد يا نه؟

در خاتمه، بعضى از روحانيون عقيده دارند كه چون پول را به حساب شما ريخته و در قبض شما نيست بخشش درست نيست، در صورتى كه اين پول در اختيار من است.

بسمه تعالى، ثلث را بايد بدهيد به كسانى كه تعيين كرده تا با نظر خود در خيرات براى ميت صرف كنند.

[سؤال 8646] 4722

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مرجع عالى‌قدر و رهبر شيعيان جهان، سلام عليكم، خداوند به شما سلامت و طول عمر عنايت فرمايد، اين‌جانب دو مسأله دارم:

1. پدرم در سال 1334 هجرى قمرى وصيت نموده كه دو دانگ از يك ملك و دو دانگ از ملك ديگر به عنوان ثلث قرار داده شود و درآمد آن صرف خيرات و موارد عام‌المنفعه گردد و پس از سى سال، دو دانگ ملك اول را وقف نمايند - كه وصى‌ها پس از سى سال وقف مسجد جامع نمودند - و دو دانگ ملك دوم را تا سى سال به همان طريق مصرف نمايند و پس از سى سال، به هفت فرزند صغيرى كه در زمان خود داشته بدهند. وصى‌ها هم طبق وصيت‌نامه عمل نمودند و در دفترخانۀ رسمى به نام همان هفت نفر واگذار نمودند. آيا در اين خصوص، موافقت و امضاى ورثۀ ديگر لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر ملكِ موضوع وصيت به مقدار ثلث مجموع دارايى شخص وصيت كننده بوده، اجازۀ ساير ورثه شرط نيست.

[سؤال 8647]

2. يكى از ورثۀ صغار به نام رضا قبل از انقضاى سى سال فوت نمود و ورثۀ او مادرش بود. آيا سهم رضا ارث مادر است يا به شش نفر ديگر مى‌رسد؟

بسمه تعالى، اگر منظور، انتقال ملك به ورثه بعد از سى سال بوده، وارثى كه در خلال سى سال فوت كرده، از آن سهمى ندارد.

[سؤال 8648] 4723

بسمه تعالى

مدتى است كه شوهرم فوت كرده است هرچه داشتم بر سر بنايى و تعمير خانه‌اى كه داشتيم گذاشتم و در اوايل فوت شوهرم انحصار وراثت به دارايى و دادسرا دادم و

تحقيق شد كه غير از من شوهرم وارثى ندارد و اجازه دادند كه به ثبت بروم و اين خانه را به نام خودم سند بگيرم و چون احتياج داشتم گفتم حتماً به ثبت برسد و پولى از بانك بگيرم و تعميرش كنم اما ادارۀ ثبت به من مى‌گويد كه اين خانه يك ثلثش به شما مى‌رسد بقيه را بايد دولت بگيرد، من كه تمام دارايى و اميدم همين به اصطلاح سايۀ بالا سر است متحير و پريشان دست به دامان شما امامم شدم، اگر واقعاً حق من نيست كه نمى‌خواهم اين دو روز عمر در جايى كه حق من نيست زندگى كنم، اما خدا خودش مى‌داند كه نصف پول اين خانه از زحمت خودم و ارث پدرم بوده است، حالا شما هر امرى مى‌فرماييد به ديده منّت دارم چون ادارۀ ثبت يك آقايى مرا بستوه آورده كه اين حق دولت است و بايد به نام مستضعفين ثبت شود به عقيدۀ پزشكان بر اثر نداشتن اسپرم همسرم، ما بچه‌دار نشديم فتوكپى وصيت‌نامه را كه از دادسرا گرفته‌ام ضميمۀ نامه است كه شما ملاحظه بفرماييد. اين‌جانب تمنّا دارم كه من مدت چهار سال و نيم است سرگردانم هر چه زودتر جواب بدهيد.

بسمه تعالى، بر فرض ثبوت وصيت در تمام خانه و نبود وارثى در هيچ يك از طبقات، نفوذ وصيت در زايد بر ثلث مربوط به اجازه حاكم شرع است و شما مجازيد در تمام خانه تصرف كنيد.

[سؤال 8649] 4724

بسمه تعالى 14 / 12 / 1361

حضور مبارك فقيه و دانشمند عالى‌قدر عالم تشيع و رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، محترماً به عرض عالى مى‌رسانيم:

پدر ما در سن 87 سالگى در دو سال قبل فوت مى‌كند. از او دو پسر و همسر مجدد باقيمانده است. برادر همسرش وصيت‌نامه‌اى پس از فوتش ارائه داده است كه طبق آن: پدر ما تمام اموالش را براى مدت پانزده سال بعد از فوتش حبس شرعى كرده كه عوايد آن به مصارف متعدد و عمومى برسد.

پدرمان در زمان حياتش - چه خودش شخصاً و چه با دادن وكالت به شخص وصى - كليه اموال خويش را كه حبس شرعى كرده بود فروخته است. فقط يك قطعه زمين زراعتى ديمى در تاكستان قزوين باقيمانده كه آن را هم يك‌سال قبل از فوتش (با وكالتى كه براى فروش به وصى داده بوده) قول‌نامه كتبى مى‌كند كه بفروشد، ولى موفق نمى‌شود و خريدار هم تقاضاى خسارت كرده است. حال وصى ادعا مى‌كند كه اين قطعه زمين هم بايستى مدت پانزده سال در اختيار او باشد؛ در صورتى كه با توجه به مسأله 2707، احكام وصيت رسالۀ شريفۀ عمليه كه مى‌فرمايد: «اگر موصى كارى كند كه معلوم شود از وصيت خود برگشته - مثلاً خانه‌اى را كه وصيت كرده به كسى بدهند، بفروشد يا ديگرى را براى فروش آن وكيل نمايد - وصيت باطل مى‌شود».

استدعا داريم از نظر شرعى معين فرمايند:

چون پدرمان تمام آن چيزهايى را كه وصيت كرده بعد از فوتش پانزده سال حبس شرعى باشد فروخته است؛ فقط اين قطعه زمين باقيمانده كه آن را هم قول‌نامه كتبى براى فروشش تنظيم كرده بود كه موجود است؛ آيا وصيت‌نامه با معاملاتى كه رويش انجام داده - با توجه به مسأله 2707 - باطل است يا نافذ مى‌باشد؟

آيا موصى مى‌توانسته كليه اموالش را وصيت كند يا فقط تا ثلث مالش حق داشته؟

بسمه تعالى، وصيت در ثلث تركه نافذ است و در بقيه موقوف است به اجازۀ ورثه و چنانچه موصى در مال مورد وصيت تصرف كرده - به طورى كه با وصيت منافى است - وصيت باطل شده است.

[سؤال 8650] 4725

بسمه تعالى 29 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن مستضعفان جهان، حضرت آيت الله العظمى نايب الامام، امام خمينى

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند: پدرمان در سال 1343 قبل از فوت - كه داراى

همسر و چهار پسر و سه دختر بود - در حضور همسر، فرزندان و بستگان شفاهاً فرزند ارشد خود را وصى و فرزند ديگر را وكيل تعيين و ضمن وصيت، ثلث از ماترك خود را جهت مخارج كفن و دفن و ايام ثلاث و نماز و روزه اختصاص داد كه با تأييد وراث - ضمن تنظيم صورت‌جلسه مورخ 25 / 3 / 1343 به خط و گواهى روحانى محل - مطابق شرع مقدس، دو هكتار از زمين متصرفى متوفى به مبلغ (شصت هزار ريال) آن روز، تحويل چهار فرزندان آن مرحوم داده شد و بقيۀ ماترك بين ورثه - يازده سهم - تقسيم گرديد؛ اكنون پس از گذشت نوزده سال، يكى از دختران وصيت پدرش را نفى نموده و مطالبه دو هكتار زمين كه به عنوان ثلث، تعيين و طبق قانون اسلامى براى متوفى در 19 سال قبل خرج شده، از وصى و ساير ورثه مطالبه مى‌كند؛ اينك از محضر مبارك آن امام استدعا داريم با توجه به فرمان اخير آن رهبر مبنى بر اجراى قوانين اسلامى در مورد وصيت مرحوم پدرمان و همچنين هزينه‌هايى كه انجام شده، آيا خوشايند خدا و موافق شرع انور است كه يكى از دخترها هزينۀ كفن و دفن و ايام ثلاث را كه از محل ماترك متوفى صرف شده است، نفى و موجب بى‌حرمتى آن مرحوم را فراهم نمايد؛ با وجودى كه در ذيل صورت‌جلسه، اثر انگشت او موجود است؟ تقاضا داريم دستور صريحى در مورد وصيت و هزينه‌هاى انجام شده با توجه به عرايض فوق مرقوم فرمايند كه محل حاجت است.

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه وصيت نموده و براى مورد وصيت، ثلث تعيين كرده و بيش از ثلث نبوده، وصيت نافذ است و وارث حق مزاحمت ندارد.

[سؤال 8651] 4726

بسمه تعالى

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران امام خمينى، دام ظله، بدين وسيله از محضر آن حضرت استفتا مى‌نماييم:

شخصى مصارفى را معين نموده كه از ثلث مالش خرج شود، پس از انجام تمام

موارد وصيت، مقدارى از ثلث باقيمانده كه ميت مطلبى در اين مورد نفرموده. آيا اين مقدار باقيمانده از ثلث جزو ماترك محسوب مى‌شود و به ورثه مى‌رسد يا خير؟

والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، اگر در تمام ثلث وصيت نكرده به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8652] 4727

بسمه تعالى 14 / 4 / 1361

مقام والاى ولايت فقيه، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

با تقديم فتوكپى دو برگ وصيت نامۀ يكى از اعضاى جمعيت خيريه و يك طومار تنظيم شده به وسيلۀ اعضاى جمعيت خيريۀ اسلامى، توجه حضرت‌عالى را به مطالب زير معطوف مى‌دارد:

پس از فوت آن مرحوم بلافاصله مراسم اوليه انجام و امضا كنندگان زير براى پياده كردن و اجرا نمودن مطالب مندرج از طرف نامبرده - با در نظر گرفتن خدا و شرع مقدس اسلام - اقدام نموده‌ايم.

مرحوم، به جز همسرش، وارث درجۀ يك ندارد، ولى وارث درجه دو دارد.

وراث نامبرده در بند دو براى انجام نيات متوفى، مشكلاتى پيش پاى امضا كنندگان قرار داده‌اند.

سعى و كوشش فراوان به عمل آمده كه هرچه زودتر خواسته متوفى اجرا شود. به علت مشكلات مذكور تا به امروز توفيقى حاصل نشده است.

متوفى پس از تنظيم وصيت‌نامه در حضور پانزده نفر، بعد از برگشت از قم، در جلسۀ عمومى جمعيت خيريۀ اسلامى - كه خود نيز يكى از اعضاى آن جمعيت بوده - اقرار و اعتراف داير به تأييد وصيت‌نامه و تكميل دقيق آن در حضور حدود پانصد نفر اظهار داشته است: چون اين‌جانب اولاد ندارم؛ همه اعضا ورثۀ بنده هستند. كل ماترك خودم را در اختيار جمعيت خيريۀ اسلامى قرار مى‌دهم. خيريه در نگهدارى آن‌ها

كوشش نموده، درآمد آن را در راه‌هاى خير عمل نمايند.

استدعاى امضا كنندگان اين است: تكليف شرعى ما را در مورد اظهارات و وصيت متوفى روشن فرمايند.

بسمه تعالى، شخص متوفى اگر در حال حيات دارايى و اموال را از ملك خود خارج كرده و در ملك شخص يا اشخاص يا جهتى درآورده و به دنبال آن قبض و اقباض در خارج هم متحقق شده، ورثه در آن حقى ندارند، ولو اين‌كه در اسناد رسمى انتقال حاصل نشده باشد. ولى اگر نقل و انتقال شرعى و قبض و اقباض خارجى در حيات نامبرده متحقق نشده باشد، فقط وصيت مشاراليه در ثلث مجموع تركه نافذ است و امر بقيۀ اموال با ورثه است.

[سؤال 8653] 4728

بسمه تعالى

شوهر اين‌جانب فوت نموده و وصيت كاملى ننموده است؛ او با توجه به داشتن شش فرزند و با توجه به اين‌كه سه دانگ خانه را به ما داده، در وصيت گفته است كه دو دانگ را خرج من كنيد؛ كه يك دانگ آن براى من و فرزندانم خيلى كم است. آيا اشكال ندارد كه ما كمتر خرج ايشان كنيم؟

خداوند سايه مباركتان را بر سر همه مسلمين جهان مستدام بدارد.

بسمه تعالى، وصيت اگر به وجه شرعى ثابت باشد، در مقدار يك سوم مجموع تركه نافذ است؛ و در زايد بر آن، موكول به اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8654] 6408

4. آيا موصى مى‌تواند از سهم ثلث، بيشتر وصيت نمايد؟ چون وصيت كرده 20 سال نماز و روزه براى وى خريدارى شود، اما ثلث وى كفاف نمى‌دهد.

بسمه تعالى، در زايد بر ثلث، موقوف بر اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8655] 4729

بسمه تعالى

با سلام و درود خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران مى‌خواستم سؤالى را مطرح كنم و جواب بشنوم:

ما پنج برادر و چهار خواهر هستيم و پدرمان در موقع رفتن، هيچ وصيتى نكرد و فقط وصيت‌نامه‌اى پيدا كرديم كه مربوط به چندين سال قبل است؛ يعنى از ده سال هم بيشتر مى‌باشد؛ و وقتى اين وصيت‌نامه را مى‌نوشت، يك برادر و دو خواهر بودند و اموالش را بين اين سه نفر تقسيم كرد؛ تعجب اين‌جا است كه آن مرحوم، اموال يكى از خواهرانمان را كه قطعه‌اى زمين بوده فروخته است و الآن نزديك به چهار سال از فوت آن مرحوم مى‌گذرد، ولى هنوز اموالش رسيدگى نشده؛ البته ما با چند روحانى تماس گرفته‌ايم و حتى جلسه‌اى در منزل تشكيل داديم، ولى هيچ نتيجه‌اى حاصل نشده. لطفاً جواب را برايم بفرستيد.

بسمه تعالى، وصيت مزبور اگر به تقسيم تركه برگردد، اعتبارى ندارد و بايد طبق موازين شرعى بين ورثه تقسيم شود؛ و اگر نسبت به مقدارى يا تمام مال وصيت نموده كه به كسى داده شود، به مقدار ثلث نافذ است و مابقى بين ورثه تقسيم مى‌شود.

[سؤال 8656] 4730

بسمه تعالى 1 / 7 / 1361

محضر مقدس رهبر كبير انقلاب اسلامى و سرور محترم حضرت مستطاب نايب الامام، الامام خمينى ادام الله ظلاله الشارفه

اگر انسانى در جبهه شهيد شود و در وصيت‌نامه خود قيد فرمايد كه مثلاً بنده پنج سال تمام نماز و روزه قضا دارم و به‌جا بياوريد و از او تنها دو فرزند باقيمانده باشد و يك همسر و در ضمن دارايى هم نداشته باشد و فقط مثلاً ماهيانه از طرف دولت

اسلامى، مبلغى به عنوان مخارج روزانۀ همسر شهيد و دو فرزند ايشان به ايشان بدهند و از طرفى فقط مقدارى وسايل خانه از قبيل فرش، يخچال، گاز و غيره دارد و آن نيز چون فرزندانش خردسال مى‌باشند و احتياج به وسايل خانه دارند مورد نياز است. حال اگر بعضى از بستگان او بخواهند كه وسايل خانه را بفروشند و نماز و روزۀ او را ادا نمايند آيا چنين كارى امكان دارد و درست است يا خير؟ حال با اين وضعيت چگونه اين پنج سال روزه و نماز را ادا نمايد و تكليف در اين مورد چيست؟ والسلام

بسمه تعالى، وصيت او نسبت به ثلث تركه‌اش نافذ است و اگر بر ثلث اضافه‌اى دارد بر عهده پسر بزرگ‌تر است.

[سؤال 8657] 4731

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

محضر مبارك امام امت ياور مستضعفان جهان

مستحضر مى‌دارد: شخصى كه در وصيت‌نامۀ ثبتى اقرار نمايد كه من خودم شاه‌پرست هستم و به فرزندانم نيز توصيه مى‌كنم كه در تحت امر شاه باشند؛ در غير اين صورت از املاك من چيزى به آنان تعلق نمى‌گيرد، و آن‌ها فرزندان من نيستند و اقرار نمايد كه براى من پنجاه سال اُجرت بگيريد نماز و روزه بخوانند و از سران حكومت طاغوتى دستور العملى داشته باشد كه هرچه املاك به دست بياورد تعلق به خودش است، قانون شرع اسلام در مورد املاك ايشان چه حكمى را صادر مى‌نمايد؟

بسمه تعالى، هرچه از اموال شرعاً مال او بوده، بعد از عمل به وصيت، اگر بيش از ثلث نباشد، بين ورثه او تقسيم مى‌شود و توصيۀ خلاف شرع او اثرى ندارد.

[سؤال 8658] 4732

بسمه تعالى

محترماً معروض مى‌دارد: اين‌جانبه طبق يك برگ فتوكپى وصيت‌نامۀ مرحوم پدرم

كه به امضاى چهار نفر از علماى وقت بروجرد ممهور شده است و به پيوست تقديم مى‌شود، چهار دانگ از خانۀ مسكونى‌اش را در حيات خود هنگام تقسيم اموال بين فرزندانش به اين‌جانبه داد و دو قطعه از املاكش را ثلث خود معين نموده است؛ و چون دو برادر اين‌جانبه در آن وصيت‌نامه وصى معين شده‌اند، براى اين‌كه حق اين‌جانبه را به نفع خود كنند و ثلث را هم از بين ببرند، آن را كأن لم يكن نموده‌اند، به اين عنوان كه چون اين وصيت‌نامه محضرى نيست قبول نمى‌باشد؛ و حال اين‌كه سهميۀ خود آن‌ها و ساير ورثه - از خانه و مستغلات - در زمان حيات پدر، محضرى به آن‌ها انتقال داده شد، اين وصيت‌نامه جهت تكميل آن انتقال‌ها بوده. چون اين مسأله شرعى است، از محضر مبارك استدعاى عاجزانه دارم كه در جواب اين‌جانبه مرقوم فرماييد: اين وصيت‌نامه - كه مدرك اين كمينه باشد - شرعى و صحيح است يا نه؟ و به دادگسترى شهرستان بروجرد هم امر فرماييد كه به اين موضوع رسيدگى كنند تا حق را به صاحب حق برگرداند، كه اين‌جانبه با چهار سر عايله حقّم تضييع و درمانده نگردم. در خاتمه، از درگاه خداوند يكتا خواستارم كه سايۀ بلند پايۀ مستطاب عالى را از سر مستضعفين، مخصوصاً مستضعفين ايران كم و كوتاه نفرمايد.

بسمه تعالى، هر چه كه محرز شده شخص در زمان حيات به فرزندش واگذار نموده و تسليم او كرده، ساير ورثه در آن حقى ندارند؛ ولى اگر وصيت نموده كه بعد از وفات، چيزى از مالش به يكى از فرزندانش برسد وصيت در ثلث تركه نافذ و در زايد بر آن موقوف بر اجازۀ ورثه است. و در لزوم عمل به وصيت اگر ثابت باشد، ثبت در محضر دخالت ندارد.

[سؤال 8659] 4733

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

چه مى‌فرماييد در اين مسأله كه شخصى فوت نموده و وصيت مى‌نمايد كه بعد از

فوت، املاك و مجارى آن تحويل همسرش باشد و از درآمد آن بهره‌بردارى نمايد تا فوت نمايد. حال با توجه به اين‌كه سنّ آن خانم كمتر از شصت سال نيست و آن مرحوم، يك پسر بزرگ و چند دختر داشته و خود بانوى نامبرده توانايى دخالت كردن در املاك را ندارد مگر اين‌كه ادارۀ آن به وسيلۀ چند كارگر انجام شود - چون احتمال مى‌دهد دامادان قصد دارند در املاك و مجارى تصرف نموده و بعد از او حق پسر بزرگش را تضييع نمايند - آيا پسر بزرگ مى‌تواند سهميۀ ارث پدرى خود را با نظر كارشناس محلى و روحانى محل، تصرف نمايد و تا مادرش حيات دارد، درآمد آن ملك و مجارى را طبق وصيت به مادرش بدهد - كه بعداً باعث اختلاف نباشد - يا بايد در تصرف مادر بوده باشد؟ استدعا مى‌شود مشروحاً مرقوم فرماييد تا روشن گردد.

بسمه تعالى، پسر سهم‌الارث خود را مى‌تواند مطالبه نمايد.

[سؤال 8660] 4734

بسمه تعالى 21 / 4 / 1361

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر انقلاب امام خمينى، در تاريخ 29 / 2 / 1361 نامه‌اى به آن محضر مقدس ارسال گرديد تا به حال جواب نفرموده‌ايد و به اين‌جانب نرسيده. پيرمردى هستم 84 ساله، پسرى داشتم كه در جبهه شهيد شده و حاليه وصيت‌نامه از طرف برادرانش و مادرش درآورده و مى‌گويند هرچه ارث دارد به مادر حلال كرده چون مادر شريك ما نيست و ما با زن ديگر زندگى مى‌كنم آيا اين وصيت‌نامه صحيح است يا پدر هم از ارث حقى مى‌برد؟ و در اين‌جا كسانى بوده‌اند كه جواب مى‌دهند و يكى رساله خود امام هم در اين‌جا است ولى به اين‌ها اعتنا نمى‌كنم مگر از دفتر امام.

بسمه تعالى، اگر شهيد اموال خود را در زمان حيات به مادر بخشيده و به قبض او درآورده ديگران در آن حقى ندارند ولى اگر وصيت كرده اموال او را بعد از فوت به مادرش بدهند وصيت در ثلث تركه نافذ است و بقيه به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8661] 4735

بسمه تعالى 20 / 12 / 1360

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

با نهايت احترام و ادب به عرض مى‌رسد: اين‌جانب ساكن يكى از محله‌هاى شهرستان سارى هستم، در آن‌جا پيرمردى سكونت داشت كه از طبقات سه گانه وارثى نداشت. قبل از فوت، من را كه روحانى محل بودم وصىّ خود قرار داد و وصيت نامه‌اى نيز تنظيم كرد كه بعد از فوت او طبق آن وصيت رفتار نمايم. وصيت موصى به شرح زير بود: 1 - مراسم كفن و دفن سوم و چهلم معمول شود. 2 - از اموال موجود داده شود. 3 - پنج سال صوم و صلاة داده شود. بقيه اموال او به مصرف خيرات و مبرّات برسد. بنده با حضور عدول مؤمنين اموال منقول و غير منقول متوفى را صورت‌بردارى كردم بجز مقدارى از اثاث البيت و خانه و زمين خانه سرا و مقدارى از زمين مزروعى. و از آن‌جايى كه زمين‌هاى مزروعى متوفى در حال حيات - چون خودش پيرمرد بود قدرت كاركردن نداشت - به صورت مزارعه‌اى و نصفه كارى در دست چند نفر از اهل همان محل بود هر ساله طبق قرارداد مقدارى از محصول را به او و مقدارى را خود برمى‌داشتند، بعد از فوت بنا شد تا ده سال اموال مرحوم نگهدارى شود، پس از آن در معرض فروش قرار گيرد چند نفرى كه قبلاً زمين متوفى را داشتند آمدند درخواست كردند به همان صورت سابق زمين را به صورت مزارعه‌اى زراعت نمايند، در دادستانى شهرستان سارى قراردادنامه‌اى از آن‌ها اخذ شد آن‌ها يكى دو سال مقدارى از محصول را دادند، سپس از استرداد زمين و محصول خوددارى مى‌كنند و اظهار مى‌نمايند كه در زمين حق تصرف پيدا كردند و مال آن‌ها شده نظريه حضرت‌عالى در اين مورد چيست؟ اگر حق پيدا كردند مال آن‌ها محسوب مى‌شود وظيفه بنده در قبال وصيت چيست؟ و اگر حق پيدا نمى‌كنند باز هم وظيفه بنده چيست؟ از محضر آن رهبر عزيز تقاضا مى‌شود نظرات خود را كتباً مرقوم فرماييد.

عظمت اسلام و مسلمين و طول عمر آن رهبر عالى‌قدر را از خداوند مسئلت دارم.

بسمه تعالى، وصيت در ثلث تركه ميت نافذ است و در مورد نزاع مذكور به محاكم صالحه مراجعه نمايند.

[سؤال 8662] 4736

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

محضر مقدس رهبر عالى‌قدر انقلاب جمهورى اسلامى ايران

1. شخصى فوت شده است و قليل املاكى دارد در مرض موتش وصيت نموده است و يكى از دخترانش را وصى خود قرار داده، آيا وصيت بر ثلث بدون رضايت وارث صحيح است و يا خير؟

بسمه تعالى، وصيت در مقدار ثلث مجموع تركه نافذ است و در زايد بر آن موقوف بر اجازۀ ورثه است.

2. در ضمن وصيت‌نامه مقدارى از اموال خودش كه نخيله به عنوان بخشش و حق خدمت در مرض موتش به همان وصىّ داد آيا اين بخشش و حق خدمت در مرض موت صحيح است و يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در حال حيات مالى به كسى بخشيده و در زمان حيات خود تحويل موهوب‌له داده هبه صحيح است.

3. باز همان شخص موصى در مرض موتش پنج اصله نخل وقف ابا عبدالله الحسين عليه‌السلام نموده است، آيا اين وقف در مرض موت بدون رضايت وارث صحيح است؟ حكم الله جارى فرماييد.

بسمه تعالى، اگر وقف و تحويل جهت وقف در زمان حيات شخص انجام گرفته صحيح است و رضايت وارث شرط نيست.

[سؤال 8663] 6138

5. شهيد از خود اموالى بر جاى گذاشته و در ضمن مقدارى هم مقروض است؛ آيا اين اموال (كه شامل مقدارى وسايل زندگى و يك اتومبيل است) به ورثه تعلق مى‌گيرد يا بايد به فروش برسد و قرضش ادا شود؟

بسمه تعالى، اول بايد قرض او از اموالش ادا شود و اگر وصيتى كرده به آن عمل شود و آنچه باقى بماند به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8664] 4737

بسمه تعالى 14 / 1 / 1362

جناب مستطاب، نايب الامام، حاج سيد روح الله الموسوى الخمينى، دامت افاضاته، محترماً به عرض مى‌رساند كه:

رونوشت وصيت‌نامه‌اى خدمتتان ارسال مى‌گردد. موصى در تاريخ 7 / 11 / 1361 فوت نموده است و داراى دو زن و سه پسر و هفت دختر مى‌باشد كه دو پسر و يك دختر صغير مى‌باشند. اين وصيت‌نامه، سه هفته بعد از فوت موصى، توسط زن‌هاى ايشان ظاهر شده، كه غير از زن‌ها و يك پسر، هيچ يك از فرزندان از اين وصيت‌نامه اطلاعى نداشته‌اند و به آن راضى نيستند. پس از مطالعه موارد مندرج در وصيت‌نامه، واضح گرديد كه چند مورد از موارد موجود در وصيت‌نامه را فروخته، و يا كارهايى انجام داده كه روى آن قسمت‌ها شماره‌گذارى شده، كه به اطلاع مى‌رساند: سؤال اين است كه:

1. آيا وصيت‌نامه كلاً باطل مى‌شود، يا اين‌كه همان قسمت‌هاى فروخته باطل مى‌شود، و يا اين‌كه به قوت خود باقى است؟ حكم شرعى آن را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بر فرض ثبوت وصيت شرعاً، نسبت به مقدارى كه يقين به فروش آن دارند، وصيت باطل، و در بقيه باقى است.

[سؤال 8665]

2. آن مواردى كه وصيت شده، تقريباً دو ثلث از بهاى كل ثروت موصى را تشكيل مى‌دهد؛ حكم شرعى اين سؤال را هم بيان داريد.

بسمه تعالى، وصيت، در ثلث تركه نافذ است.

[سؤال 8666] 4738

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

پس از تقديم سلام و عرض ادب، به عرض مى‌رسد كه زن پدرى داشتم كه بدون اولاد بوده؛ او در زمان حيات خودش وصيت كرده كه چهار تكه فرش كه زير پايش بوده، به مسجد حاج عباس در آستانه داده شود؛ البته ناگفته نماند كه اين فرش‌ها پنجاه يك ثروتش هم به شمار نمى‌آمده است؛ كه ما طبق گفتۀ خودش، بعد از او آن‌ها را به مسجد تحويل داده‌ايم و الآن دو - سه سال است كه تحويل مسجد است؛ حاليه خواهرزاده‌اش اظهار مى‌دارد كه مى‌بايستى آن قالى‌ها به ما داده شود؛ ما چون طبق وصيت خودش عمل كرده‌ايم مى‌خواهيم بدانيم كه حقيقت امر از نظر شرعى چيست؟ اگر كار ما بر خلاف بوده، قالى‌ها را از مسجد گرفته و به ورّاث تحويل دهيم؟ مى‌خواهيم دين مرحومه بر گردن نباشد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، وصيت نافذ است و بايد به آن عمل شود.

[سؤال 8667] 4739

بسمه تعالى 14 / 5 / 1361

مديريت محترم دفتر امام خمينى، رهبر عظيم الشأن انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، السلام عليكم، ضمن آرزوى طول عمر امام امت و تداوم انقلاب اسلامى تا انقلاب جهانى حضرت مهدى(عجّل الله تعالی فرجه الشریف)، يك سؤال شرعى از محضر شريفتان داشتم؛ اميدوارم عنايت فرموده و پاسخ آن را مرقوم فرماييد.

پدر مرحوم اين‌جانب در وصيت‌نامه‌اى كه نوشته‌اند، ابتدا اين‌جانب را قيّم و ناظر تعيين كرده؛ سپس در وصيت‌نامه‌شان اين جمله را مى‌نويسند: «... و بعد، ثلث ماترك خود را به خود اختصاص مى‌دهم كه از آن، پنج سال قضاى ماه رمضان و ده سال قضاى نماز يوميه و دويست نماز آيات و مبلغ پانصد تومان ردّ مظالم و يك دوره حزب يك‌صد و بيست جلدى براى قرائت در تعزيه‌هاى مسلمين در مسجد خانگاه و همچنين مدت چهار روز تعزيۀ حضرت سيدالشهدا در محرم الحرام در مسجد خانگاه

برپا دارند و ...». و اما سؤال بنده از محضرتان اين است كه آيا وقتى موارد ذكر شده در بالا انجام گرفت، مابقى ثلث را مى‌توان به پسران و يا در حالت كلى به فرزندانى كه جهت تأمين زندگى و حفظ آبرو نياز دارند بخشش كرد؟ (البته با نيت اين‌كه اين بخشش از جانب مرحوم پدرم است).

و ديگر اين‌كه چهار روز تعزيۀ حضرت سيدالشهدا بايد فقط يك بار صورت گيرد يا هر سال بايد تكرار شود؟ مجدداً با عرض معذرت از مزاحمت و سلامتى براى رهبر كبيرمان، منتظر دستورات شما هستم.

بسمه تعالى، در برپا كردن مجلس روضه‌خوانى، تابع كيفيت وصيت است و چنانچه در وصيت، تكرار قيد نشده باشد، يك‌بار كفايت مى‌كند و مازاد ثلث، با اجازۀ ورثه صرف خيرات شود.

[سؤال 8668] 4740

بسمه تعالى 14 / 1 / 1362

حضور محترم حضرت مستطاب حجت الاسلام والمسلمين، رهبر عزيز جناب آقاى روح الله الموسوى الخمينى، زيد عمره

فدايت شوم، مقدارى كتاب مذهبى و غير مذهبى، بعد از فوت مرحوم پدرم موجود بود؛ آيا اين كتاب‌ها جزء اموالى است كه بين ورثه تقسيم مى‌شود؟ و اگر تقسيم مى‌شود، اول بايد ثلث مرحوم را جدا كنيم؟

ناگفته نباشد پنج ساعت قبل از فوت كه كاملاً حالش خوب به نظر مى‌رسيد، در حضور يكى از روحانيون و يكى از فرزندان خود وصيت نمود كه از جمع اموال خود، ثلث اموالم را خرج خيرات نماييد و دستورى در اين مورد اظهار نمود؛ مشكل ورثه اين است: آيا كليۀ كتاب‌ها به پسر ارشد مرحوم مى‌رسد يا اين‌كه جزء اموال به حساب مى‌آيد؟

بسمه تعالى، ثلث از كتاب هم خارج مى‌شود.

[سؤال 8669] 4741

بسمه تعالى 12 / 6 / 1361

محضر مرجع عالى‌قدر جهان، رهبر انقلاب، حضرت امام خمينى، دامت بركاته

پس از ابلاغ سلام و تحيّت، معروض مى‌دارد: مردى در حال صحت و اختيار، به صورت وصيت مى‌نويسد: «چون وارثى ندارم، تمام اموالم - از منقول و غير منقول - مادام الحيات مربوط به خودم و اگر زودتر از عيالم مردم، همۀ اموالم را به همسرم بدهيد»؛ آيا پس از مرگ او، تمام اموال، مال عيالش مى‌شود يا خير؟ حكم الله را مرحمت فرماييد و فتوكپى وصيت‌نامه را ضميمۀ نامه كردم.

بسمه تعالى، وصيت در ثلث مجموع تركه نافذ است؛ و در زايد بر آن، موقوف بر اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8670] 4742

بسم الله الرحمن الرحيم

سماحة آية الله العظمى الإمام القائد، السيد روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، نرجو من سماحتكم الجواب على الاستفتاء مشكورين:

أوصى رجل قبل وفاته بسنين لوصيّه أن يخمّس جميع ما ترك، وفي الحادي عشر من المحرّم وفي مجلس عزاء الحسين عليه‌السلام فجأةً انتقل إلى رحمة الله...؛ وبعد وفاته قال أحد السادة بأن ليس على المرحوم خمس؛ لأنّه كان يعطي كلّ شهر ألف دينار ووصولاته موجودة ويدّعي السيّد أنّ بعد إتمام خمسه أعطى ألف دينار هدية؛ فما هو تكليف الوصيّ؟ وإن تعيّن الإعطاء، فهل يعطى لمقلَّد الموصي أم لمقلّد الوصيّ؟ وهل يعطى من أصل التركة أم من الثلث؟

بسمه تعالى، لابدّ للوصيّ من العمل بالوصية إلاّ إذا علم بعدم اشتغال ذمّة الموصي بالخمس، وفي فرض عدم العلم يخرج من أصل التركه ويعطى للمجتهد الذي يجب تقليده أو وكيله.

[سؤال 8671] 4743

بسمه تعالى 22 / 10 / 1361

پيشگاه مبارك و مبارز عالى‌قدر و پيشواى بزرگ شيعيان و رهبر انقلاب اسلامى، امام خمينى

به عرض آن مقام مى‌رسانم: اين‌جانب پدرم در سال 1351 فوت نموده و اموال مرحوم طبق دستور شرع اسلام رسيدگى شده و يك قطعه زمين - تقريباً يك قفيز و نيم - ثلث مرحوم شده و به مبلغ دو هزار تومان در سال 1351 قيمت شده و با رضايت كليۀ وارثين، تحويل وصى مرحوم گرديده است؛ ولى من وصى تا اين ساعت، بيش از مبلغ بيست‌هزار تومان بابت دو هزار تومان ثلث مرحوم خرج نموده‌ام و مدرك هم در دست دارم. آيا من - از لحاظ شرع اسلام - باز هم بابت ثلث اين مرحوم بدهكار هستم يا خير؟ تقاضا دارم فتواى خود را در اين موضوع به‌اين‌جانب اعلام داريد تا من از شك درآيم.

بسمه تعالى، اگر در وقت تحويل زمين با نظر وصى و ساير ورثه معامله‌اى به قيمت معيّن واقع شده همان قيمت تعيين شده را بايد بدهيد و در غير اين صورت زمين به قيمت فعلى آن، ثلث محسوب است.

[سؤال 8672] 4744

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى رهبر عظيم الشأن امام خمينى، دامت بركاته

اگر كسى نسبت به ثلث ماترك خود وصيت كند كه آن را از اصل مال، اخذ و به مساكين بدهند، آيا وصىّ شرعى و قانونى مى‌تواند بعد از او بدون عذر از اين امر منصرف بشود؟ و آيا براى ورّاث جايز است بدون اداى حق موصى لهم، كلّ مال را بين خود تقسيم كنند؟ تقاضا از آن فقيه العصر، اين‌كه حكم مسأله را مرقوم و با مهر شريف مزيّن فرمايند. أطال الله بقاء حضرتكم

بسمه تعالى، تا به وصيت عمل نشده، ورثه حق تصرف در تركه را ندارند؛ و بر وصى لازم است بر طبق وصيت عمل نمايد.

[سؤال 8673] 4745

بسمه تعالى 12 / 9 / 1361

خدمت حضرت امام خمينى، با عرض سلام

پدرم مدت يك‌سال پيش فوت نموده و اموال او شصت هزار تومان است كه بيست هزار تومان، خرج نماز و روزۀ او گرديده است و چهل هزار تومان مانده است؛ او دو فرزند دارد؛ يكى نوزده ساله كه ازدواج نكرده و ديگرى ده ساله كه به مدرسه مى‌رود. آيا مبلغ مانده را مى‌توانم خرج مدرسۀ فرزند ديگر نمايم؟ در ضمن مادرم سيده است؛ آيا مى‌شود خمس را حساب كرد و به او داد؟ و آيا مى‌توانم مبلغ باقيمانده را به راه خير، مثلاً پل‌سازى و جاده‌سازى خرج نمايم؟ كدام راه را از نظر شرعى اجازه دارم؟ عمر طولانى رهبر انقلاب را خواستارم.

بسمه تعالى، اگر ميت وصيت كرده، ثلث تركه بايد در مصارفى كه تعيين كرده مصرف شود؛ و چنانچه مصرف به خصوصى تعيين نكرده باشد، صرف در مطلق خيرات مانع ندارد.

[سؤال 8674] 4746

بسمه تعالى 21 / 1 / 1362

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم ورحمة الله، خداوند متعال وجود مقدس شما را براى ملّت مسلمان و مستضعفين تا قيام حضرت مهدى عليه‌السلام سلامت بدارد.

شخصى فوت نموده و داراى زن و دو دختر در منزل مى‌باشد؛ وصيت نموده است كه ثلث مالم را به امور خيريه اختصاص دهيد؛ اگر به وصيت ايشان عمل شود، بايستى منزل مسكونى به فروش برسد و در تهران با عيال و دو دختر باقيمانده، اجاره‌نشينى و خرج زندگى خيلى مشكل است. آيا مى‌توانند مبلغ ثلث را به طور اقساط بپردازند؟

بسمه تعالى، اگر ميت مال ديگرى دارد، مى‌توانند ثلث را از آن مال بدهند و

اگر غير از خانه، مال ديگرى ندارد و اگر بخواهند ثلث را از خانه بدهند، ورثه در حرج واقع مى‌شوند، مى‌توانند در خانه تصرف كنند و ثلث قيمت را به اقساط بدهند.

[سؤال 8675] 4747

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض عالى مى‌رساند: وصيت‌نامه‌اى از شخصى باقيمانده؛ مواردى چند از وصيت‌نامه، در زمان حيات فروخته شده؛ در حال فوت، از آن مرحوم يك قطعه زمين زراعتى به مساحت تقريبى صد هكتار و يك باب خانه كه در وصيت‌نامه قيد شده باقيمانده؛ زمين زراعتى در زمان حيات قولنامۀ عادى شده، ولى به فروش نرفته و خانه هم باقى است؛ از طرفى از آن مرحوم اموال ديگرى هم هست كه در وصيت‌نامه قيد نشده. حال از محضر مبارك، فتواى شرعى مى‌خواهم:

با قولنامه شدن زمين و به فروش نرفتن آن و بودن يك باب خانه آيا وصيت‌نامه مى‌تواند باطل باشد و آيا به زمين قولنامه شده ثلث تعلق مى‌گيرد يا خير؟

آيا به اموال ديگر هم كه در وصيت‌نامه قيد نشده و در حال فوت موجود بوده، ثلث تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در وقت قولنامه معامله تمام نشده و مجرد قولنامه بوده، زمين و خانۀ مورد وصيت از ثلث ميت محسوب مى‌گردد.

[سؤال 8676] 4748

بسمه تعالى

با عرض سلام خدمت كارگزاران دفتر امام، محترماً به عرض شما مى‌رسانم: مطلبى دربارۀ شهيد براى ما مشكل شده است كه از شما آقايان مى‌خواهيم راه حل آن را براى ما روشن سازيد.

مشكل دربارۀ وصيت شهيد است كه وصيت كرده: براى من دو ماه و نيم روزه بگيريد؛ و او گفته است كه روزه‌ها را مادرم بگيرد، ولى مادر شهيد مريض است و روزه‌هاى خودش را هم نمى‌تواند بگيرد؛ راهنمايى فرماييد. و ديگر، يك ماه نماز وصيت كرده است؛ آيا مادرش مى‌تواند انجام دهد يا نه؟

يك مسأله ديگر: شهيد پنج هزار تومان از مادرش مى‌خواهد كه او گفته: به حساب دولت واريز كنيد، ولى ما نمى‌دانيم كه آن پول را به چه كسى و چه ارگانى بدهيم. خواهش مى‌كنم راهنمايى فرماييد.

در ضمن، چون دست ما خالى است آيا مى‌شود هر موقعى كه پول داشتيم، به هر جايى كه شما راهنمايى فرماييد پرداخت كنيم؟

بسمه تعالى، بر مادر كه نمى‌تواند روزه بگيرد، عمل به وصيت واجب نيست و اصولاً اگر شهيد بابت قضاى روزه پولى از مال خود تعيين نكرده، چنين وصيتى وجوب عمل ندارد؛ و مادر مى‌تواند نماز قضاى فرزندش را به‌جا آورد؛ و پول مورد وصيت را هر وقت توانستيد مى‌توانيد به حساب جارى نخست وزيرى مربوط به بازسازى مناطق جنگى واريز نماييد.

[سؤال 8677] 4749

بسمه تعالى

1. شخصى وصيت مى‌كند خمس و سهم امام عليه‌السلام تمام اموالم را بدهيد؛ بعضى از ورثه مدعى هستند كه متوفى خودش خمس و سهم امام را داده و بعضى بدون مدرك، مدعى هستند كه متوفى نداده است. تكليف وصى متوفى چيست؟ آيا موظف است تمام سهمين اموال را بدهد يا وظيفۀ ديگرى دارد؟

بسمه تعالى، با فرض ثبوت وصيت به خمس، بايد خمس را ادا كنند و از اصل تركه خارج مى‌شود؛ و اگر شرعاً ثابت شود كه بدهكار خمس نيست و وصيت نموده، وصيت او در ثلث تركه‌اش نافذ است.

2. اموال و ماترك متوفى كه بايد تخميس گردد، معيار پرداخت سهمين، برحسب قيمت روز خريد

شخص متوفى است يا بر حسب قيمت روز فوت متوفى است يا بر حسب قيمت روز تقسيم ماترك مى‌باشد؟

بسمه تعالى، ميزان، قيمت روز اداى خمس است.

3. اگر متوفى قبل از فوت، ملكى را خريده و در هنگام خريد، قبالۀ عادى يا محضرى را به نام شخصى ديگر - از قبيل زن يا فرزند خود - كرده، آيا به صرف قباله به نام ديگرى كردن، آن ديگرى مالك خواهد بود يا نه؟

بسمه تعالى، مجرد اين كار موجب ملكيت نيست و اگر اختلافى هست، بايد در محكمۀ شرعيه حل شود.

[سؤال 8678]

4. شخصى در وصيت خود ذكر مى‌كند كه حضرت ابا الفضل عليه‌السلام در اموال من شريك است و يك‌سوّم آن، مال حضرت ابا الفضل عليه‌السلام است و بعداً مواردى ديگر را ذكر مى‌كند؛ سؤال اين است: ثلث مال كه وصيت در او نافذ است، آيا به حضرت عليه‌السلام اختصاص دارد يا با موارد ديگر تقسيم مى‌شود يا حضرت ابا الفضل در اين وصيت، حقى ندارد؟

بسمه تعالى، اگر در مقام وصيت به نحو مذكور بيان نموده، ثلث مال او متعلق به حضرت است كه بايد صرف در امور مربوط به ايشان بشود و مى‌توانند در مطلق خيرات، به قصد اهداى ثواب آن به حضرت صرف نمايند و نفوذ ساير وصايا موقوف است به اجازۀ ورثه.

[سؤال 8679] 4750

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به استحضار مى‌رساند كه شوهر اين‌جانب در تاريخ 22 / 11 / 1351 وصيت‌نامه‌اى تنظيم نموده، كه از جملۀ آن اين است كه مبلغ هفتاد هزار ريال بابت نماز و روزه به مدت ده سال و اعمال حج عمره پس از فوتش از محل ثلث ماترك

پرداخت شود؛ نامبرده در سال 1355 به رحمت ايزدى پيوسته و در زمان وصيتش، خانه‌اى به ارزش تقريبى پانصد هزار ريال داشته، و امروزه خانۀ مذكور بيش از آن موقع ارزش دارد؛ با توجه به اين‌كه اين‌جانب از متوفى داراى اولاد نبوده و زنى مسن و بدون كار و شغل و درآمد مى‌باشم و هيچ‌گونه امرار معاشى ندارم و پسرى دارم از شوهر قبلى كه خودش جداگانه زندگى مى‌كند و قادر به كمك اين‌جانب نيست و در حقيقت شخصاً مستحق هستم، لذا از محضر امام بزرگوار استدعا دارد در اين مورد، نظر شرعى صادر فرمايند.

ضمناً با توجه به مراتب بالا و وضع زندگى خودم، پول نماز و روزه و حج از ثلث ماترك، به ارزش زمان وصيت و حيات متوفى است يا به نرخ فعلى؟

بسمه تعالى، اگر ثلث اخراج نشده، بايد به وصيت متوفى به قيمت فعلى تركه عمل شود.

[سؤال 8680] 4751

بسمه تعالى 22 / 12 / 1361

حضور رهبر انقلاب اسلامى، امام خمينى، دامت بركاته، با سلام و درود

در قسمتى از وصيت‌نامۀ شوهرم نوشته شده: عايد سه دانگ ديگر دكان، براى معاش و تحصيل ورثۀ صغير و بدون سرپرست اين حقير مى‌باشد. آيا اين قسمت، طبق قوانين اسلام قابل اجرا است يا نه؟ خواهشمند است مرا راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مجموع وصاياى مالى ميت به مقدار ثلث مجموع تركه باشد، وصيت نافذ و لازم الاجرا است؛ وگرنه در زايد بر ثلث، منوط به اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8681] 4752

بسمه تعالى 13 / 10 / 1361

دفتر استفتائات آيت الله العظمى حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مى‌رساند: برادرى شهيد شده و در وصيت‌نامه اعتراف كرده است: «هر

آنچه از منقول و غير منقول متعلق به من مى‌باشد؛ در موقع تقسيم، ابتدا دو نصف كرده، نصف آن متعلق به همسرم است كه به او تعلق دارد و از نصف بقيه، ديونم را پرداخت نماييد...» پس از شهادت، پدر و همسر شهيد هم وصيت‌نامه را امضا كرده‌اند و فعلاً در موقع تقسيم ماترك، پدر شهيد منكر مالكيت همسر شهيد نسبت به نصف اموال مى‌باشد. اكنون با ارسال فتوكپى وصيت‌نامه استدعا مى‌شود مرقوم فرماييد، آيا اين انكار مسموع است يا خير؟ و اموال موجود - با توجه به وصيت‌نامه - به چه نحوى بايد تقسيم گردد؟ من الله التوفيق

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بر نصف مزبور حكم وصيت مترتب است كه پس از اخراج ديون با بقيه وصايا در ثلث تركه نافذ است. مگر آن‌كه به طريق شرعى اثبات شود كه متوفى اعتراف به ملكيت مقرّلها نموده است.

[سؤال 8682] 4753

بسمه تعالى 28 / 9 / 1361

حضور مبارك حضرت امام، دام ظله

محترماً به عرض مى‌رساند: از مرحوم ابوى، وصيت‌نامه‌اى موجود است كه در آن ثلث ماترك وى و چگونگى مصرف آن تعيين گرديده. علاوه بر ثلث، موصى بخشش‌هايى به دختر و دو پسر خود نموده كه در آن نوشته گرديده: دختر وى از ماترك او سهم پسرى ببرد و به دو پسر خود نيز مبلغ هفتصد هزار ريال به احدى و مبلغ يك ميليون ريال به احد ديگرى - علاوه بر سهم الارث - بخشش نموده است. لطفاً وظيفۀ شرعى ما نسبت به عمل به اين وصيت‌نامه را بيان فرماييد. ضمناً در وصيت‌نامه اسمى از وصى برده نشده است و معلوم نيست وصى چه كسى است.

بسمه تعالى، بخشش‌هايى كه در وصيت‌نامه مرقوم شده، چنانچه مورد آن را به موهوب له تحويل نداده، صحيح نيست و وصيت در ثلث تركه نافذ است و چنانچه وصى معلوم نشده به حاكم شرع مراجعه شود و وصيت به اين‌كه دختر سهم پسر ببرد، نافذ نيست.

[سؤال 8683] 4754

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، جعلت فداه

شهيدى در وصيت‌نامه‌اش ثلث كلّيه ماترك خود را وصيت نموده كه براى خودش خرج كنند. در حالى‌كه ماترك او تنها يك منزل كوچك و حداقل اثاثيه لازم زندگى است. و نيز وصيت نموده كه والده و همسرش هم تا وقتى خودشان مايلند در همان منزل بمانند و كسى متعرض آن‌ها نشود، در صورتى كه ورثه - كه عبارتند از مادر و همسر و يك پسر بالغ و يك دختر - هيچ يك وجه نقد براى خريدن ثلث ماترك را ندارند تا از اين طريق به وصيت عمل كنند. وظيفۀ شرعى در قبال وصيت مذكور چيست؟

بسمه تعالى، بايد به ثلث مورد وصيت عمل شود و در غير اين‌صورت نمى‌توانند در تركه تصرف كنند.

[سؤال 8684] 4755

بسمه تعالى

محترماً از حضور آن حضرت طلب فتوا و استعلام مى‌نماييم كه بعد از فوت شخصى بين وراث سؤالاتى مطرح مى‌باشد.

آيا ثلث ذكر شده در وصيت‌نامه، مقدارى از ثلث را در برمى‌گيرد يا شامل تمام ماترك مى‌شود؟

آيا وراث مى‌توانند بعد از انجام دادن بقيۀ وصايا، باقيماندۀ ثلث را بين خود تقسيم نمايند؟

اگر بايد تمام ثلث به مصرف برسد، وارث مى‌توانند اين مصرف را خود برعهده گيرند؟

توضيح اين‌كه وصاياى آن‌مرحوم، در موارد ثلث كه شامل بيست سال نماز و روزه

و نماز آيات، رد مظالم و اطعام به فقرا انجام گرفته و تنها قسمت باقيمانده از وصيت‌نامۀ آن مرحوم، كمك به تعمير سه مسجد و يك حمام داير واقع در قريۀ زادگاه آن مرحوم مى‌باشد.

در پايان، طول عمر و سلامتى آن حضرت را از خداوند متعال خواستاريم.

بسمه تعالى، پس از برداشت مخارج كفن و دفن از اصل تركه و همچنين كسر بدهى ميت از اصل تركه، ثلث مورد وصيت از تمام باقيماندۀ تركه ميت برداشته مى‌شود و وصى موظف است ثلث را در مصارفى كه تعيين شده به مصرف برساند.

[سؤال 8685] 4756

بسمه تعالى 4 / 5 / 1361

حضور مبارك امام امت، حضرت آيت الله العظمى آقاى خمينى، مدّ ظله العالى

شخصى به طور مطلق وصيت كرد كه شش هزار متر تقريبى باغ مركبات خودش - كه يك طرف آن وصل به باغ اخوى‌زادگان او مى‌باشد - از بابت ثلث مصرف شود، درصورتى كه كل باغ در سه وهله به فاصله پنج يا شش سال درخت‌كارى شده و هر قطعه با درخت‌هاى تبريزى كه دور هر قطعه مى‌باشد منفك شده. باتوجه به اين‌كه مساحت قطعۀ اولى و دومى كه يك طرف آن طبق وصيت متوفى مشخص شده، كمتر از شش هزار متر است، آيا مى‌شود اين مقدار را فقط براى ثلث خرج كرد يا براى تكميل شش هزار متر بايد مقدارى از قطعۀ سوم بر آن افزود؟ چون مسأله يك‌بار به وسيلۀ نامه سؤال شد و جواب نرسيد، متمنى است جهت رفع مشكل جواب را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر شش هزار متر باغ مركبات از ثلث كل دارايى شخص متوفى بيشتر نباشد، بايد از مجموع سه قطعه آن را جدا كنند و به مصرف مورد وصيت برسانند.

[سؤال 8686] 3169

3. من در حدود سه سالم بوده كه مادرم فوت كرده است. براى دايى‌هاى من از پدرشان زمين‌هايى به ارث مانده و تا چندى قبل، اين زمين‌ها همين طور تقسيم نكرده مانده بود. الآن كه تقسيم كرده‌اند، به ما مى‌گويند كه وصيت‌نامه داريم كه به خواهرتان

مبلغ صد تومان پول و مقدارى زمين (كه به نسبت زمين‌هاى آن‌ها بسيار كمتر است) بدهيد. ما وصيت‌نامه را نديده ولى خودشان مى‌گويند 27 سال پيش نوشته شده. آيا اين وصيت‌نامه بعد از 27 سال به اين صورت قابل اجرا است.

بسمه تعالى، اگر وصيت محرز است، شرعاً بايد به آن عمل شود. و بعد از عمل به وصيت در ثلث تركه باقى تركه بايد بين تمام ورثه مطابق قانون ارث تقسيم شود.

[سؤال 8687] 4757

بسمه تعالى 8 / 11 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، روحى له الفداء، محترماً متمنى است پاسخ مسأله ذيل را مرقوم فرماييد.

شخصى فوت كرده و در وصيت‌نامه‌اش كه حدود دو سال قبل از فوتش تنظيم نموده، نوشته است: مبلغ يك‌صد و بيست هزار تومان بابت سهم امام و سهم سادات و رد مظالم بدهكار است؛ و همسرش مى‌گويد: حدود چهار ماه قبل از فوتش به من گفته: پنجاه هزار تومان حق‌الله بدهكارم و پنج هزار تومان داده كه به يك سيد مستحق داده‌ام و مى‌گويد: وقت اظهار اين حرف كسى پيش ما نبوده است. ضمناً يك ماه قبل از وفاتش در قم به محضر شريف شما مشرف و مبلغى را تقديم نموده است، ولى اولاً، معلوم نيست چه مبلغى تقديم كرده و ثانياً، نظر به اين‌كه وى شخصى روحانى بوده، محتمل است آنچه خدمت شما داده از مردم - يعنى از مقلدين حضرت‌عالى - باشد. اكنون لطفاً مرقوم فرماييد - باتوجه به مبلغى كه در وصيت‌نامه نوشته و باتوجه به

اظهارات همسر متوفى و باتوجه به شرفيابى آن مرحوم خدمت حضرت مستطاب‌عالى - : چه مقدار از ماترك وى را بابت وجوهات شرعيه بايد جدا كرد؟

بسمه تعالى، اگر ثابت است كه به مبلغ مرقوم وصيت كرده، نافذ است و بايد به آن عمل كنند، مگر اين‌كه بدانند ذمه او به اين مبلغ مشغول نبوده است كه در اين صورت، در ثلث تركه نافذ است.

[سؤال 8688] 586

2. برادر اين‌جانب در جنگ تحميلى شهيد شده است و وصيت كرده كه براى او نماز و روزۀ استيجارى به‌جاى آورده شود. با توجه به اين‌كه در منطقه كسى نيست كه نماز و روزۀ استيجارى به‌جاى آورد و ضمناً در شهرهاى ديگر، نماز و روزۀ هر سال، تقريباً 6 هزار تومان مى‌باشد و اگر بخواهيم براى هر سال اين مبلغ را پرداخت نماييم، حدود 60 هزار تومان مى‌شود كه امكان پرداخت اين مبلغ وجود ندارد - زيرا شهيد داراى سه فرزند و همسر مى‌باشد - وظيفه چيست؟ لازم به يادآورى است كه تا جايى كه من مى‌دانم، شهيد نماز و روزه را به‌جاى آورده است. خواهشمند است در اين مورد هم وظيفۀ ما را روشن فرماييد.

بسمه تعالى، مقدارى كه شهيد از ثلث تركۀ خود براى نماز و روزه تعيين كرده، بايد بر طبق وصيت در آن عمل شود.

[سؤال 8689] 4758

بسمه تعالى هفدهم ربيع الاول 1403 ق

محضر مبارك حضرت نايب الامام، روح الله الموسوى الخمينى، مرجع عالى‌قدر و رهبر انقلاب اسلامى ايران، دام عمره الشريف، سلام عليكم

حدود هشت سال پيش برادر دينى ما به رحمت ايزدى پيوسته و ارشد اولاد ذكور خود را وصى خود قرار داده و وصيت نموده كه ثلث مال او را از منقول و غير منقول براى وى به مدت 45 سال نماز و روزه بخرند. وصى تا كنون مدت شش سال نماز و

روزه جهت او خريده است.

متوفى داراى سه اولاد ذكور و شش نفر اناث و همسر متوفى است. منزلى از مرحوم به جا مانده كه بعد از فوت وى ابتدا برادر ميت و خانواده‌اش در آن سكونت داشتند و يك نفر زن و مرد - كه با اجازۀ ميت در زمان حياتش - در آن منزل ساكن بوده‌اند و اينك قريب به سى ماه است كه فرزندان آن مرحوم كه ساكن آبادان بوده و به علت جنگ عزيمت نموده‌اند، در آن منزل سكونت دارند. عده‌اى از وراث حقوق‌بگير بوده و تمكن اجارۀ منزل را دارند. با عرض كليات فوق، استدعاى صدور فتاوى آن مقام در موارد زير را دارد.

عبادت برادر متوفى و خانواده‌اش - بعد از فوت مالك - در ملكى كه ثلث آن جدا نشده چگونه است؟

شخصى كه در حيات متوفى اجازۀ سكونت در ملك را از ميت داشته، اجازۀ براى اقامت، بعد از فوت هم معتبر است يا خير؟

ورثه مى‌توانند تمامى منزل را كه ثلث آن جدا و مفروض نشده اجاره نموده و اجاره‌بها را به وصى بدهند تا نماز و روزه بخرد؟

ورثه مى‌توانند به منظور رفاه زندگى، در ملك تصرف و لوله‌كشى، چاه كنى و تعريض شارع نمايند يا خير؟

اجاره كنندۀ تمامى منزل - كه ثلث آن تفكيك و جدا نشده - مى‌تواند در تمامى ملك، اعمال واجب و مستحبى انجام دهد؟

در صورتى كه حدود و ثغور ثلث ميت مشخص نيست، اجارۀ آن از وصى ممكن است يا بايد حدود تعيين و سپس اجاره شود؟

چنانچه وصى ثلث را از منزل جدا نكند و قيمت آن در زمانى كه بايستى مى‌فروخته گران بوده و اگر در اثر عدم فروش، قيمت ملك پايين بيايد، وصى نسبت به تفاوت بها مسئول است يا خير؟

8 . رضايت وراث به منظور انجام عمل مستحبى در ملك مذكور، لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، لازم است وصى، بر طبق وصيت عمل كند و تا عمل نشده، هيچ‌گونه تصرف در تركه، براى هيچ كس جايز نيست.

[سؤال 8690] 4274

[سؤال 8691] 4759

بسمه تعالى 24 / 5 / 1361

محضر مبارك دفتر امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ با عرض سلام، به پيوست وصيت نامۀ شهيد دكتر محمدعلى فياض بخش تقديم مى‌گردد. بنابر وصيت ايشان1/4 ثلث بايد خرج كفن و دفن و ايام ثلاثه كه هفت و چهلم ذكر شده گردد. كل مخارج مبلغ 50000 تومان شده است كه 1/4ثلث بسيار بيشتر از آن مى‌شود. آيا وصى مى‌تواند مازاد ثلث را براى مخارج سال شهيد و يا خيرات ديگرى با نظر خود، مصرف كند؟ و اصولاً پدر شهيد - بنابر ولايتى كه دارد - اجازۀ تصرف در اين مازاد ثلث را دارد. در غير اين‌صورت تكليف چيست؟

بسمه تعالى، در مطلق خيرات صرف كنند و احتياطاً از ورثه اجازه بگيرند.

[سؤال 8692] 3387

3. اگر شخصى وصيت كند كه مثلاً 40 سال براى او نماز و روزه بخوانند و اتفاقاً زودتر فوت نمود، بايد به اين وصيت عمل شود؟ (قبل از 40 سال فوت كرده) آيا زمانى كه بالغ نبوده و نماز و روزه بر او نبوده، بايد به حساب آورد؟

بسمه تعالى، وصيت در ثلث نافذ و بايد به آن عمل شود.

[سؤال 8693] 4760

بسمه تعالى 29 / 3 / 1361

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله الشريف

شخصى شهيد شده كه وصيت‌نامه ايشان پيوست عريضه است؛ آيا ثلث كه وصيت كرده، ثلث صد هزار تومان است كه نقد داشته يا ثلث تمام اموال؟ چون غير از اين صد هزار تومان كه وصيت كرده وجوه شرعيۀ آن داده شود، اموال ديگرى هم از قبيل منزل و اثاث منزل دارد؛ لذا چون عبارت وصيت‌نامه خوب روشن نيست و شهيد، صغير هم دارد، تقديم حضور مبارك شد كه هر طور بايد عمل شود دستور فرماييد.

بسمه تعالى، ميزان، ظاهر الفاظ وصيت است؛ اگر نسبت به مبلغ خاصى از اموال خود وصيتى نموده، وصيت در مورد همان مال بايد تنفيذ شود.

[سؤال 8694] 4761

بسمه تعالى

محضر آيت الله العظمى رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران دامت بركاته

لطفاً به سؤالات اين‌جانب جواب مرحمت فرماييد:

1. فرزند شهيدم وصيتى نموده كه فتوكپى آن تقديم مى‌گردد، كه چند سال نماز و روزه استيجار و نود روز كفاره روزه عمد برايش پرداخت گردد، اولاً چند سال چقدر است؟

وصيت نموده كه از حقوقش استيجار و كفاره فوق پرداخت شود، و حقوق بعد از

شهادت مربوط به ورثه است كه از طرف اداره مربوطه خود تقسيم نموده و به حسابى كه براى افراد تحت تكفل آن شهيد واريز مى‌نمايد، آيا با اين حقوق مى‌شود آن نماز و روزه و كفاره را انجام داد؟ و در صورتى كه بشود هرگاه بعضى از وراث مكلف مثل زن او موافقت نكند آيا مى‌توان از سهميه صغار نماز و روزه را استيجار و كفاره را پرداخت نمود يا نه؟ در صورتى كه از اين حقوق نشود، شهيد مقدارى ما ترك دارد كه به اندازه‌اى است كه تكافوى استيجار نماز و روزه و كفاره را مى‌نمايد، آيا مى‌شود از آن پرداخت نمود يا نه و در صورتى كه نشود اين بنده كه امكانات نداشته و نمى‌توانم به وصيت او عمل نمايم چه وظيفه‌اى براى من منظور مى‌نماييد. تكليف نماز و روزه و كفاره چه مى‌شود؟

بسمه تعالى، وصيت او در حقوقى كه بعد از شهادت او به خانواده داده مى‌شود نافذ نيست و در تركه او در مقدار ثلث آن نافذ است و اگر ثلث وافى به همه نيست تقسيط مى‌شود و قدر متيقن از چند سال دو سال است.

[سؤال 8695]

2. فرزند شهيد ديگرم وصيت نموده كه يك ماه و نيم روزه برايش استيجار شود ولى ايشان نظر به اين‌كه بسيجى بوده و ماتركى نداشته و ندارد و اين جانب هم فاقد امكانات مالى هستم تكليفم در اين مورد چيست و در رابطه با روزه‌هايى كه نگرفته چيست؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه ماترك ندارد وصيّت او نافذ نيست.

[سؤال 8696] 4762

بسمه تعالى 20 / 9 / 1358

دفتر حضرت آيت الله امام خمينى، رهبر جمهورى اسلامى

شخصى در حيات خود مبالغى پول كه كمتر از يك سوم مال خود مى‌باشد براى مخارج ضرورى، نماز و روزه در اختيار شخص سيدى گذاشته كه تاريخ فوت سيد

27 / 4 / 1336 و تاريخ گواهى فوت آن شخص 29 / 4 / 1336 مى‌باشد. آيا عيال ايشان كه شوهر چهارم او مى‌باشد و از او اولادى ندارد از آن پولى كه براى مخارج ضرورى و نماز و روزه در حيات خود جدا نموده، حقى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه مجموع وصاياى او زايد بر ثلث نباشد وصيت مذكور نافذ است و مبلغ مزبور به ورثه نمى‌رسد.

[سؤال 8697] 4763

بسمه تعالى

محضر آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

اشخاصى كه در مستشفى فوت مى‌كنند بدون وصيت، آن ميت را مى‌شود از مال او كفن، و صرف خرج ديگر بكند.

بسمه تعالى، مصارف متعارفى غسل و كفن و دفن از اصل تركه برداشته مى‌شود و احتياج به وصيت ندارد.

[سؤال 8698] 4764

بسمه تعالى 5 / 1358

محضر مرجع بزرگ عالم اسلام و تشيع حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، مسائلى است به شرح ذيل:

1. شخصى در حالت مريضى، طى يادداشتى در حضور چند نفر كه به امضاى آنان نيز رسيده است، مبلغ كل موجودى پول خود را كه بالغ بر سى و يك‌هزار تومان بوده است؛ با كسر مخارج كفن و دفن، بقيۀ پول را پس از حيات به عيال خود داده و توضيح داده است كه ورّاث ديگر حقى به اين پول ندارند. در صورتى كه شخص متوفى داراى مادر و يك دختر از زن ديگرى مى‌باشد. آيا اين ورّاث، از اين پول حقى دارند يا خير؟

بسمه تعالى، حكم وصيت را دارد كه اگر پول مذكور از ثلث تركه بيشتر نباشد نافذ است و در زايد بر ثلث، موقوف به اجازۀ ورثه است.

[سؤال 8699]

2. شخص متوفى، حدود پانزده روز پس از اين‌كه در محل كشاورزى خود، حالش به هم مى‌خورد؛ مجدداً در حضور چند نفر ديگر، شفاهاً وصيت مى‌كند و باز عيال خود را به عنوان وصى معلوم مى‌كند و مبلغ دو هزار تومان جهت مصرف در حسينيه و مسجد محله آن‌جا اختصاص مى‌دهد كه وصى بپردازد. ولى شخص متوفى اسمى از ثلث خود را نمى‌برد و ثلث خود را معلوم نمى‌كند. آيا متوفى حق ثلث خود را دارد؟ و اگر دارد، ثلث به دست كدام‌يك از وراث بايد قرار گيرد: مادر، همسر، يا دختر؟ احكام شرعى را در اين مورد بيان فرماييد.

بسمه تعالى، وصايايى كه شخص كرده؛ در ثلث تركۀ او نافذ است. چه اسم ثلث را ذكر كرده باشد يا نه.

[سؤال 8700] 4765

بسمه تعالى 10 / 10 / 1361

محضر مقدس رهبر بزرگوار و نايب عالى‌قدر امام زمان و پيشواى مسلمانان جهان، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى با تقديم ادب و احترام؛ به عرض آن پيشواى معظم مى‌رساند:

شخصى در سال 1342 به خط و امضاى خودش وصيت مى‌كند كه پس از وفاتش ثلث از اموالش به مصرف خيريه برسد ودر ذيل همان وصيت‌نامه اثاث خانه‌اش را به پسر منحصر به فردش واگذار مى‌كند و دخترانش را از اثاث خانه‌اش كه نسبتاً قابل توجه مى‌باشد محروم نموده است. آيا ساير ورّاث و يا يكى دو نفر از آن‌ها مى‌توانند ثلثيه مذكور را قبول و بر طبق وصيت‌نامه به مصرف برسانند و واگذار كردن اثاث خانه‌اش را به برادرشان رد نمايند و قبول نكنند؟

بسمه تعالى، بعيد نيست صحت هر دو وصيت در ثلث تركه، و توقف هر دو وصيت نسبت به زايد بر ثلث تركه بر اجازۀ ورثه. اگر چه مسأله خالى از اشكال نيست و احتياط ترك نشود.

[سؤال 8701] 4766

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

زيدى در بيست و سه سال قبل، وصيت كرده بود و فرزند خود را وصى و عيال خود را ناظر قرار داده و از ماترك خود، بعد از پرداخت تمام ديون، مبلغ هفتصد تومان را ثلث خود قرار داده تا با اين مبلغ، اجير گرفته و يك ماه و نيم روزه و سه سال نماز به‌جا آورند؛ متأسفانه الى حال به وصيتش عمل نشده و ماليه‌اش تقسيم نشده؛ اگر وارث بخواهند طبق وصيتش عمل بكنند، با وضع زمان، مبلغ تعيين شدۀ هفتصد تومان در برابر يك ماه و نيم روزه و سه سال نماز ناچيز است. آيا بايد تمام نماز و روزه را بدهند يا فقط به اندازۀ هفتصد تومان عمل نمايند؟ حكم آن را مرقوم فرموده كه محل حاجت است.

بسمه تعالى، اگر به ثلث وصيت كرده، هر مقدار از نماز و روزۀ مورد وصيت كه ثلث فعلى به آن وافى است، بايد داده شود.

[سؤال 8702] 4767

بسمه تعالى 1 / 2 / 1361

احتراماً؛ ضمن تقديم فتوكپى وصيت‌نامۀ (غير رسمى) همسرم كه در تاريخ 1 / 8 / 1359 در جبهه‌هاى نبرد حق عليه باطل به افتخار شهادت نايل آمده؛ خواهشمند است سؤالات زير را به نحو مقتضى به عرض حضرت امام خمينى رسانده و نظر مباركشان را امر به ابلاغ فرماييد.

1. به دليل وجود اختلافات و مشكلات عديده، اين‌جانب به اتفاق فرزندم ناگزير به ترك خانه‌اى كه متعلق به همسرم بوده است، هستم و لذا قصد آن دارم تا با رعايت حق شفعه نسبت به فروش بى‌قيد و شرط سهم الارث خود و فرزندم (كه قيمومت آن را به حكم قانون به عهده دارم) اقدام نمايم. با عنايت به مراتب فوق خواهشمند است نظر مبارك امام را در اين مورد اعلام فرماييد كه آيا فروش خانۀ مذكور به صرف وجود

جملۀ: «خانه‌ام را تا زمان حيات مادرم نبايستى بفروشيد؛ زيرا او حق اين را دارد كه تا آخر عمرش در آن زندگى كند» در وصيت‌نامه - صرف نظر از شرايط روانى زمان تحرير آن - بر خلاف موازين شرع مقدس اسلام است يا تنها براى اين‌جانب تعهد اخلاقى ايجاد مى‌نمايد؟ آيا كل وصيت‌نامه و براى كليۀ وراث لازم الاجرا مى‌باشد يا تنها براى اين‌جانب و در اين مورد لازم الرعايه مى‌باشد؟

در صورتى كه فروش خانه بر خلاف شرع باشد و چنانچه مادر شهيد مادامى كه در قيد حيات است حق داشته باشد در آن خانه سكونت نمايد و با عنايت به اين‌كه قسمت اعظم آن خانه متعلق به طفل صغير (5/2 ساله) شهيد مى‌باشد يا در صورتى كه خانه در تصرف كامل مادر شهيد باشد و يا اين‌جانب ناگزير به فروش غيرعادلانۀ آن به مادر شهيد گردم (مثلاً با اقساط 25 ساله) كه مآلاً در دراز مدت منجر به تضييع حق فرزند شهيد شود؛ مسئوليت شرعى آن به عهدۀ چه كسى خواهد بود و تكليف شرعى من در اين ميان چيست؟

با توجه به اين جملۀ از وصيت‌نامه: «تمام اموال جزئى (خانه و ماشين و غيره) كه دارم، متعلق به فرزندم مى‌باشد كه بايستى فقط همسرم به عنوان قيّم عمل كند تا بزرگ شود»؛ اصولاً اين‌جانب حق دارم به نحوى كه مصلحت آتى صغير ايجاب نمايد، در مورد اموال مذكور تصميم‌گيرى نمايم يا خير؟

آيا اين‌جانب حق دارم مهريۀ خود را نقداً درخواست نمايم يا خير؟ و با توجه به اين‌كه در وصيت‌نامه تصريح گرديده: كليه اموالم متعلق به فرزندم مى‌باشد؛ از محل فروش كدام اموال بايد مهريۀ اين‌جانب پرداخت گردد و آيا مى‌شود ملزومات و مايحتاج زندگى را براى تأمين آن فروخت يا خير؟

بسمه تعالى، وصيت سكناى منزل براى مادر و واگذارى اموال به فرزند در ثلث مجموع تركه نافذ و در زايد بر آن موقوف بر اجازۀ ورثه است.

بدهى شهيد بابت مهريۀ زوجه و غيره مقدم بر وصيت است و از اصل تركه خارج مى‌شود و زن از قيمت ساختمان منزل و از اعيان منقولات ارث

مى‌برد. و قيّم صغير، مكلف است اموال صغير را حفظ كند تا پس از بلوغ و رشد او تحويل وى دهد، مگر آن‌كه مصلحت صغير ايجاب كند كه تمام يا قسمتى از اموال او را برايش بفروشد و وصيت سكناى منزل براى مادر مانع از فروش منزل نيست، ولى مشترى حق ندارد موصى‌لها را از سكونت منع كند.

[سؤال 8703] 4768

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر اسلام، حضرت امام خمينى، پس از عرض سلام

اين بندۀ خدا در دو مسأله دينى به مشكل برخوردم. مشكل اول آن‌كه ما دو برادر و دو خواهر از يك پدر و مادر هستيم. پدر ما نود و هفت سال عمر كرد و من كه برادر كوچك هستم و 65 سال از عمر من رفته، خدمتگزار پدر بودم. چون مادرم 30 سال قبل فوت كرد من براى خدمت پدر انجام وظيفه كردم تا پدر فوت كرد. پدرم وصيت‌نامه رسمى نوشت و تمام ملك و مال هر چه داشت در وصيت‌نامه قيد كرد و دو قفيز ملك خود را ثلث براى خود قرار داد كه پس از فوتش وصى كه پسر بزرگ است و وكيل كه پسر كوچك است، براى آن مرحوم پنج سال نماز بخوانند و مابقى را در عزاى امام حسين خرج كنند. ولى محضر، قباله‌اى كه به فروش برسد نمى‌نويسد. مشكل ديگر آن‌كه يك خواهر داريم كه شوهرش اهل قمار و عرق و ترياك مى‌باشد وى خواهر ما را وادار نموده كه مانع شود كه زمين ثلث پدر به فروش برسد و براى آن مرحوم خرج شود. وى مدعى است كه زمين ثلث پدر را به‌جاى مال پدر به من بدهيد. در صورتى كه يك پنجاهم قيمت ثلث مال پدر به او نمى‌رسد. متمنى است حكم شرعى را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، ثلث مورد وصيت اگر مشخص باشد بايد در مصرف تعيين شده صرف شود و هيچ يك از ورثه حقى نسبت به آن ندارد.

[سؤال 8704] 4769

بسمه تعالى

حضور مبارك رئيس الملّة والدين آيت الله العظمى، حضرت امام خمينى دام ظله العالى، با كمال توقير و اداى سلام همواره اوقات توفيقات روزافزون آن زعيم عالى‌قدر را از درگاه بارى‌تعالى مسئلت مى‌نمايم:

1. شخصى فوت نموده و دارايى و متروكات متوفى عبارت از دو باب خانه على حده و نُه باب مغازه و مبلغى وجه در بانك مى‌باشد و در وصيت‌نامه شرعى، ارشد اولاد خود را وصى قرار داده كه پس از فوت تمام دارايى و متروكات موصى را به حيطۀ تصرف درآورده و پس از اداى ديونات، تقسيم و كما فرض الله بين وراث تسهيم گردد از جمله يك باب از مغازه‌هاى موصى با خانۀ ارشد اولاد خود كه وصىّ نامبرده مى‌باشد، در سند مشترك و مشاع است و در واقع امر 8 باب مغازه مزبور براى موصى قرار گرفته كه در وصيت‌نامه هم درآمد مغازه‌ها را تا مدت بيست سال قيد شده بابت ثلثيه موصى به صرف استيجار سى سال نماز و روزه و ساير خيرات كه در وصيت‌نامه قيد شده رساند و بعد از بيست سال تقسيم و كما فرض الله بين وراث تسهيم گردد، حال در اثر عدم سازش و عدم متابعت بعضى از وراث، موصى مى‌تواند خانه خود و 8 باب مغازه را كه مشترك است به فروش برساند و طبق وصيت‌نامه از عين المال فروش ثلثيه عمل كند و بقيه را تقسيم كند. زيرا در مدت بيست سال معلوم نيست وصىّ زنده باشد و متحمل همه گونه ناملايمات گردد و همچنين دو باب خانه على‌حده كه وراث در آن سكونت ندارند موصى مى‌تواند به اجارۀ اشخاصى كه مستضعف مى‌باشند بدهد و از مال الاجاره آن‌ها پس از خرج تعميرات و ساير جهاتى كه موجب ويران شدن آن نشود بابت سهم امام محسوب دارد، و در صورت عدم رضايت بعضى از وراث وصىّ مى‌تواند در آن‌ها نماز بخواند، زيرا مدت‌ها طول مى‌كشد كه انحصار وراثت شود.

بسمه تعالى، بدون اجازه همه ورثه فروش صحيح نيست و با اجازه، در صورتى صحيح است كه قبلاً به وصيت عمل شود به اين نحو كه سى سال

نماز و روزه و ساير اعمال مورد وصيت را از جاى ديگر بدهند و بعد املاك را بفروشند و مقدارى كه صرف وصيت شده را از آن بردارند و بقيه را تقسيم كنند و تا دين ميت ادا نشود، تصرف در تركه جايز نيست.

2. يك نفر كاسب پيرمرد خياط كه مستأجر 2 باب مغازه فوق الذكر بوده در مدت 8 سال در حدود مبلغ دوازده هزار تومان بابت كرايه مغازه و مخارج مربوط به دادگسترى و حق الوكاله و ساير مخارج مربوطه دو فقره حكم صادر شدۀ

دادگسترى، مديون و در اثر عدم توانايى تخليه كرده است و چنانچه اجرائيه صادر گردد محكوم به پرداخت وجوه نامبرده مى‌گردد و چون توانايى ندارد محكوم به زندان است، براى جلوگيرى از تعقيب نامبرده و برائت ذمه از مستأجر اجازه فرماييد مبلغ نامبرده بابت سهم امام عليه‌السلام محسوب گردد كه در نتيجه برائت ذمه از مستأجر و موجر حاصل شده و اداى دين طرفين گردد.

بسمه تعالى، اگر تمكّن از اداى دين خود ندارد بايد به او مهلت داده شود.

3. در تاريخ 7 / 6 / 1358 مبلغ يك هزار و دويست تومان به حساب 100 آن امام واريز كردم بعداً متوجه شدم كه بابت ساختمان مستضعفين است اما خمس واجب و بر ذمه است. مستدعى است اجازه فرماييد بابت سهم امام عليه‌السلام محسوب گردد.

بسمه تعالى، اجازه دادم.

[سؤال 8705] 4770

بسمه تعالى 26 / 5 / 1361

حضور مبارك رهبر عظيم الشأن، آيت الله العظمى حضرت مستطاب حاج آقا روح الله موسوى خمينى، دام ظله العالى، اماما! چه مى‌فرماييد در اين مسأله:

شخصى ده سال قبل به رحمت ايزدى پيوسته و وصيت كرده كه دارايى را فوراً جمع‌آورى كرده پس از دادن قروض محقّقه اگر چيزى از كل دارايى باقيماند از محل ثلث دارايى، اين پنج فقره را ادا كند. روزه (ده سال)، نماز (ده سال)، حج (يك)، زغال (50 خروار) و يك‌صد ختم قرآن بدهند و چنانچه پنج فقره داده شد و چيزى ماند، براى خود موصى ده سال روزه و نماز بدهند، والسلام.

در اثر اختلافات جزئى بين ورّاث، ماترك تا كنون تقسيم نشده؛ ولى در عين حال از جمع دارايى مقدارى به دفعات به فروش رسيده و وجوهى هم از مال الاجاره

دريافت گرديده كه ثلث آن جهت انجام مصارف معينه خواسته شده در بالا تحويل اوصيا شده است؛ ولى حاليه طبق محاسبه‌اى كه به عمل آمده با فروش قسمتى ديگر از ماترك و دادن ثلث آن به اوصيا كليه خواسته‌ها انجام و برآورده مى‌شود و ديگر تعهدى از موارد وصيت باقى نخواهد ماند.

اماما! با عنايت به عرايض بالا و اين‌كه ديگر مورد مصرفى جهت وصيت باقى نخواهد ماند؛ آيا ورثه مى‌توانند بدون جدا كردن ثلث مازاد، ماترك را كه باقى مى‌ماند كما فرض الله بين خود تقسيم نمايند؟ تمنا دارد ورّاث را ارشاد و به خاتم شريف ذيلاً مزين فرموده كه عندالحاجه حجت بوده باشد.

بسمه تعالى، اگر نسبت به ثلث وصيت نموده، مقدار باقيمانده از موارد وصيت را در وجوه برّ صرف نمايند و تا ثلث را اخراج نكرده‌اند، نمى‌توانند تركه را تقسيم نمايند.

[سؤال 8706] 4771

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله

شخصى وصيت نموده است كه ثلث اموال او را به مصارف معينى از قبيل صوم و صلاة و خمس و زكات و ردّ مظالم صرف نمايند و در وصيت‌نامه مشخص نموده است كه چند سال نماز و روزه و چه مبلغى به عنوان خمس و زكات و ردّ مظالم بپردازند. همچنين از همان ثلث، يك قطعه باغ را به عنوان قرآن خواندن بر سر قبرش مشخص نموده است و بعد از انجام همۀ اعمال و امورات مذكورۀ در وصيت‌نامه، اكنون مقدارى از ثلث، باقيمانده كه اضافه مى‌باشد؛ لذا استدعا داريم تكليف ما را روشن فرماييد كه آيا اين مقدار اضافى به وراث برمى‌گردد؟ يا اين‌كه بايد صرف در امور خيريه بشود؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، مبلغ اضافى را صرف خيرات براى ميت نمايند.

[سؤال 8707] 4772

بسمه تعالى

دفتر حضرت امام خمينى

احتراماً؛ پاسخ فرماييد: زنى وصيت نموده است ثروتى كه از پسرم به من يك ششم مى‌رسد و من از روز اول در منزل شخصى ايشان بوده‌ام و تمامى زحمات من با فرزندان ايشان بوده و براى بنده هم نوه محسوب مى‌شوند. تقاضا مى‌نمايم، بعد از مرگ من ثروت مرا بين دو نوۀ پسرى و يك فرزند خودم تقسيم نماييد.

بفرماييد: آيا اين وصيت از نظر شرع مقدس نافذ مى‌باشد يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، وصيت در ثلث تركه نافذ است؛ به اين نحو كه ثلث تركه را به دو نوه او مى‌دهند و بقيه، به فرزندش به ارث مى‌رسد.

[سؤال 8708] 4773

بسمه تعالى 15 / 3 / 1361

مسئول محترم دفتر امام خمينى

احتراماً؛ به عرض مى‌رساند كه شخصى داراى سه همسر و تعدادى فرزند از دو همسر قبلى و فاقد فرزند از همسر سوم مى‌باشد، ولى در موقع فوت و وصيت، دارايى خود را به سه قسمت تقسيم كرده. قسمت اول را به يك دخترش و قسمت دوم را براى خرج كفن و دفن كه آن‌هم در اختيار دختر مزبور مى‌باشد و قسمت سوم را به همسر سوم مصالحه كرده، و بقيۀ اولاد و وراث را از ارث محروم كرده. لازم به تذكر است كه حاجىِ مرحوم داراى دو فرزند پسر و دو فرزند دختر مى‌باشد كه همۀ اولاد خود را از ارث محروم و فقط به دختر نامبرده و زن سوم مصالحه كرده. از آن دفتر محترم خواهشمند است اين‌جانب را در اين مورد ارشاد فرماييد.

بسمه تعالى، اگر اموال را در حيات خود به وجه شرعى از ملك خود خارج ساخته، ديگران در آن اموال حقى ندارند؛ ولى اگر وصيت نموده كه بعد از

فوت، امور مذكوره را انجام دهند، وصيت فقط در يك سوم مجموع تركه نافذ است و در بقيه چنانچه ورثه اجازه نكنند، ارث مى‌شود.

[سؤال 8709] 4774

بسمه تعالى

حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع تقليد شيعيان و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى، مدّ ظله العالى

شخصى چهار زن دارد كه سه تاى آن‌ها داراى فرزند و يكى از آن‌ها نازا است. آنچه دارايى از زمين داشته، به پسرهايش صلح و منتقل كرده. به عيال چهارم كه نازا است مى‌تواند خانۀ مسكونى خود را به عنوان وصيت بدهد؟

بسمه تعالى، اگر وصيت كند، نسبت به ثلث تركه‌اش نافذ است و در بقيه، موقوف به‌اجازۀ ورثه است؛ ولى مى‌تواند درحيات خود، خانه را به او صلح كند؛ در اين صورت از تركۀ او محسوب نمى‌شود و ورثه در آن حق ندارند.

[سؤال 8710] 4775

بسمه تعالى 15 / 1 / 1361

خدمت امام خمينى، و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، مدّ ظله العالى

استحضاراً به عرض مى‌رساند: اين‌جانب داراى دوازده اولاد از دو زن مى‌باشم (هشت دختر و چهار پسر)؛ از دوازده اولاد، يازده نفر همگى بزرگ بوده و صاحب زندگى و اهل و عيال مى‌باشند، كه من در حد توانايى و در حد مقدورات خودم به آن‌ها كمك نموده و دخترها را نيز به اندازۀ وسعم جهيزيه داده و به خانۀ بخت رفته‌اند؛ در حال حاضر يك پسر هفت سالۀ صغير دارم و چون خودم مريض احوال هستم و سنى از من گذشته است، وصيت نموده و چيزهايى را براى مخارج دفن و كفن خودم معيّن نموده‌ام؛ من از مال دنيا فقط هفتاد هزار تومان آب و ملك در جاسب و يك حياط شصت مترى كوچك در تهران دارم كه داراى چهار اتاق كوچك و يك زيرزمين

ده مترى مى‌باشد كه فعلاً در آن ساكن هستم؛ چون اولادهاى ديگر من صاحب زندگى هستند، مى‌خواهم بعد از خودم حياط فوق را به پسر صغير هفت ساله‌ام واگذار نمايم؛ اما اولادهاى بزرگ‌تر مانع از اين كار مى‌شوند و از لحاظ شرعى هم كه به حاكم شرع مراجعه نموده‌ام، اظهار مى‌دارند: حق ندارى بيشتر از ثلث مالت را به پسر كوچكت واگذار كنى. از آن امام بزرگوار استدعاى عاجزانه دارم اين‌جانب را راهنمايى فرمايند كه آيا من مى‌توانم شرعاً اين حياطم را بعد از خودم به پسر صغير هفت ساله‌ام واگذار كنم يا خير؟ ضمناً حق دو عيالم را تمام و كمال ادا نموده‌ام.

بسمه تعالى، وصيت در ثلث نافذ است؛ ولى اگر در زمان حيات خود تمام آنچه را مى‌خواهى، به كسى ببخشى، نافذ، و مانع ندارد.

[سؤال 8711] 4776

بسمه تعالى 28 / 8 / 1361

دفتر محترم امام خمينى، با عرض سلام

زوجى كه فاقد اولاد مى‌باشند، طى نامه‌اى به اين‌جانب نوشته‌اند: منزل كوچكشان كه حدود 150 متر مربع مى‌باشد، با مبلغ حدود دويست هزار تومان، بعد از فوتشان به مسجدى تبديل شود؛ اين‌جانب به علت تعدد مساجد - كه حدوداً صد متر به مسجد جامع جديد و 150 متر به مسجد جامع قديم فاصله بيش نيست - نمايندگانى به منزل زوج فرستادم و گفتم: از وصيت براى مسجد صرف نظر كنند و پيام فرستادم دستور فرمايند چيز ديگرى كه مورد استفادۀ بهتر عموم باشد ساخته شود؛ اين مرد و زن گفته‌اند: هر چه من صلاح بدانم بسازم؛ اكنون مرد فوت شده و زن زنده است؛ آيا با اجازۀ زن كه نصف منزل متعلق به او است مى‌شود اين منزل گلى كه در حال خراب شدن است، به صورت تكيه‌اى كه اين محل نياز دارد - مانند زينبيه، مهديه، اكبريه - ساخته شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اختيار تعيين آن، به نظر و صلاح‌ديد شما موكول شده و ورثه راضى هستند، به هر نحو صلاح بدانيد مى‌توانيد عمل كنيد.

[سؤال 8712] 4777

بسمه تعالى

رئيس محترم دفتر امام خمينى، رهبر بزرگ انقلاب اسلامى، محترماً؛ مراتب جهت استحضار و راهنمايى به شرح زير اعلام مى‌گردد. فدوى داراى همسر و خواهر و خواهرزاده بودم كه همسرم در ده سال قبل و خواهرزاده، شش سال قبل و خواهرم امسال فوت شده‌اند. همسرم وجهى نداشته و در اثر مرض سرطان در گذشته كه كاهل الصلاة و وصيتى از خود باقى نگذاشته ولى روزه را به‌واسطه ضعف، عمل نمى‌نمودند. خواهرزاده‌ام نيز در اثر سكته فوت نموده و غالباً نماز ايشان فوت مى‌شد، ولى از گرفتن روزه به‌واسطۀ ضعف اعصاب نمى‌توانستند عمل نمايند و وصيتى هم ننموده‌اند. خواهرم كه در اثر كبر سن مرحوم گشته، نماز را به‌جا مى‌آوردند، ولى به واسطۀ كسالت روزه را نمى‌توانستند به‌جا بياورند و دارايى او يك منزل قديمى به مساحت چهارصد متر مى‌باشد. فعلاً خودم و فرزند و عيال و اطفال فرزندم در آن محل زندگى مى‌كنند. ايشان وصيّت نموده‌اند كه مدت سى سال نماز و روزه برايش خريدارى شود و خود حقير كه مدت هشتاد سال از سنم مى‌گذرد؛ توانسته‌ام با زحمت زياد مبلغ صد و پنجاه هزار تومان كه فعلاً دست تاجرى مى‌باشد، تهيه نمايم و تاجر مزبور وجه را در ارديبهشت ماه سال آينده بايد بدهد. و مدت ده سال براى همسرم كه فوت شده به علاوه يك فقره حج كه مستطيع بوده و انجام نداده بايد تهيه نمايم. يك فقره حج نيز بر من واجب بوده كه در اثر كسالت، انجام آن به تعويق افتاده و بايد انجام شود و وصيت‌نامه رسمى هم نموده‌ام. و يكى از پنج فرزندانم را وصى و دامادم را ناظر بر وصى قرار داده‌ام، ولى آنان قبول اين مسئوليت را نمى‌نمايند. مستدعى است، بنده را راهنمايى فرموده و ترتيبى اتخاذ فرمايند كه رفع اين نگرانى فراهم شود. ضمناً همشيره‌ام كه فوت شده و منزل او به اسم بنده مى‌باشد؛ مبلغى ردّ مظالم و خمس بايد بدهد كه آن هم بايد پرداخت كرده و منزل فعلى هم قديمى و خريدارى مانند سابق ندارد كه بتوانم با فروش آن وصاياى آن‌ها را انجام بدهم و اگر به فروش برسد خودم و

بچه‌هايم بى‌سامان خواهيم بود. منتظر پاسخ آن دفتر امامت مى‌باشم كه مرا از اين نگرانى نجات فرمايند. اگر صبر كنم تا وجهى كه نزد شخص تاجر است وصول شود، ممكن است فوت شوم و مسئول انجام وصاياى آنان در دنيا و آخرت واقع گردم.

بسمه تعالى، ديون و حج واجب ميت از اصل تركۀ او خارج مى‌شود و وصاياى او در ثلث بقيه نافذ است و آنچه باقيماند به ورثۀ ميت مى‌رسد و تا اخراج دين و عمل به وصيت نشده، حق تصرّف در تركه ميت را ندارند.

[سؤال 8713] 4778

بسمه تعالى

محضر مقدس ولى فقيه، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. در وصيت‌نامه‌اى تكليف خرج ثلث دارايى اعم از منقول و غير منقول به طور جداگانه تعيين گرديده و ذكرى هم از بدهى يا قروض متوفى در آن نشده است. اكنون اشخاصى به موجب اسناد عادى بر تركه اقامه دعوا نموده كه رسيدگى به آن در محاكم عدليه جريان دارد. با اين وصف، آيا وصى ملزم است تا تعيين تكليف قطعى اين دعاوى، اجراى وصيت‌نامه را به تأخير اندازد يا خير؟

بسمه تعالى، با فرض احتمال دين براى ميت، لازم است تا تعيين تكليف صبر كند.

[سؤال 8714]

2. در صورت ذيحق شناخته شدن مدعيان، آيا طلب آن‌ها از مال منقول (وجه نقد) يا از غير منقول بايد پرداخت شود تا لطمه‌اى به اجراى وصيت‌نامه از نظر كميت حادث نشود؟

بسمه تعالى، دين ميت از اصل تركه خارج مى‌شود و چنانچه مال مورد وصيت معيّن شده و زيادتر از ثلث تركه بعد از اخراج دين نباشد؛ دين از مالى كه مورد وصيت نيست خارج مى‌شود.

[سؤال 8715] 4779

بسمه تعالى نهم صفر المظفر 1400 ق

حضور مبارك مرجع عالى‌قدر، نايب الامام عليه‌السلام آقاى امام خمينى، دامت بركاته، پس از عرض سلام و تقديم تحيّات، تقاضاى جواب سؤال ذيل را داريم:

شخصى فوت نموده و چند نفر فرزند پسر و دختر و يك زن باقى گذاشته است و ما ترك او دو دانگ خانه است كه حدود بيست هزار تومان ارزش دارد و يك جريب زمين مى‌باشد كه حدود پنجاه هزار تومان ارزش دارد و قسمتى آب و اثاث خانه كه حدود ده هزار تومان ارزش دارد و نسبت به نيم جريب زمين وصيتى نموده شفاهاً براى بعض ورثه كه عده‌اى از ورثه وصيت را قبول دارند و بعضى انكار دارند و دو مهريه بدهكار بوده است كه فتوكپى يك قطعه ضميمه، و يك قطعه هم مفقود شده و در دفتر موجود است. و پول يك جريب زمين در آن مهرنامه مفقود شده، پنجاه تومان پول نقره آن زمان نوشته شده است. مستدعى است حكم الله را مرقوم فرماييد كه ورثه بر طبق آن عمل نمايند و نزاع و اختلاف مرتفع شود.

بسمه تعالى، اگر عينى در مهريه زوجه باشد به او اختصاص دارد، و هر مقدار ثابت است كه ميت دين داشته و ادا نكرده، از تركه خارج مى‌شود و وصاياى ميت در صورت ثبوت شرعى نسبت به ثلث تركه نافذ است و بقيه بر طبق موازين شرعيه ارث مى‌شود و نزاع بايد در محاكم شرعيه فيصله شود.

[سؤال 8716] 4780

بسمه تعالى 5 / 12 / 1361

مسئولين محترم دفتر امام

پس از عرض سلام و دعا به جان امام، اين‌جانب سؤالاتى در زمينۀ ديون واجبات مرحوم پدرم دارم كه در صورت امكان، تقاضاى راهنمايى از مسئولين محترم آن دفتر را دارم.

مسئولين محترم دفتر امام؛ اين‌جانب در طول حيات پدرم مكرراً به ايشان تأكيد مى‌كردم كه اگر احياناً ديونى در زمينۀ واجبات خويش از جمله (نماز، روزه، خمس، زكات و غيره...) دارند تماماً ادا نمايند؛ ولى پدرم ادعا داشتند كه هيچ‌گونه دينى از اين بابت ندارم؛ البته من از واجب الحج بودن ايشان آگاهى داشتم و از طرفى از نوع مرض ايشان هم آگاه بودم كه از نوع سرطان و غيرقابل علاج است. به همين دليل در اواخر حيات ايشان دوباره موضوع را با پدرم در ميان گذاشتم ولى همان جواب قبلى را دريافت نمودم و از طرفى بعد از فوت پدرم هيچ‌گونه ارثى از ايشان به بنده تعلق نگرفته است مگر شش من آب و زمين كه دو برابر همان مقدار - شايد بيشتر - در طول حيات خويش، با قيد كردن در قبالۀ عقد خانم برادرم منتقل كرده‌اند و به خاطر اين‌كه اين امر باعث ناراحتى نگردد مقدار متذكره را به من منتقل نموده‌اند (همان شش من زمين و آب) و بقيه مايملك ايشان از قبيل پول و زمين و آب و گوسفند و گاو و هرچه موجودى داشتند، بنابر وصيت پدرم به مادرم منتقل شده است.

لطفاً اين‌جانب را راهنمايى فرماييد كه آيا مى‌توانم از ارثيۀ منتقله به مادرم، براى اداى دين ايشان استفاده كنم يا نه؟ البته متذكر مى‌شوم كه پدرم داراى دو پسر و چهار

دختر مى‌باشد كه من پسر بزرگ خانواده هستم و آيا اصلاً ديون پدر مرحومم به اين‌جانب تعلق مى‌گيرد يا نه؟ چون من همان طور كه در بالا عرض كردم، مكرراً اداى واجبات را به ايشان متذكر شده‌ام. از مسئولين آن دفتر تقاضا دارم در صورت امكان، بنده را در اين زمينه ارشاد و آگاه نمايند.

بسمه تعالى، بر ورثه واجب نيست از مال خودشان دين متوفى را بپردازند، ولى اگر دينى برعهده ميت باشد و مال از او باقيمانده باشد بايد دين را كه يكى از آن‌ها حج واجب است، از آن مال ادا نمود و اگر پدر شما در زمان حيات، تمليك به مادرتان نكرده بلكه وصيت نموده، بايد اولاً ديون مالى او را ادا نمود و بعد وصيت او در ثلث باقى، نافذ و بقيه، بين ورثه تقسيم مى‌شود.

[سؤال 8717] 4781

بسمه تعالى 9 / 12 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، مدّ ظله، پس از احترامات لازمه؛ مسئلت مى‌شود در مورد تخميس اموال، شرعاً:

1. آيا بدهى شخص بايد از كليۀ ماترك او كسر شود يا خير؟

بسمه تعالى، بدهى ميت از اصل تركه برداشته مى‌شود، ولى لازم نيست از هر مالى به نسبت كسر شود.

2. آيا عمارت و خانۀ مسكونى و اثاث البيت معمولى از دادن خمس مستثنا است يا خير؟

بسمه تعالى، اگر از درآمد بين سال تهيه شده، تا مدتى كه جزو مؤونه محسوب است خمس ندارد.

3. قبلاً به سادات مستحق محلى تدريجاً وجوهى بابت خمس داده شده، آيا بايد محسوب شود يا خير؟

بسمه تعالى، آنچه را كه قبلاً بابت اداى بدهى سهم سادات، به سادات فقير عفيف متديّن داده‌ايد قبول است ان شاء الله.

4. املاكى به عنوان ارث از پدر به شخص رسيده و با علم به اين‌كه در حال حيات، خمس آن داده شده است، آيا فعلاً خمس به آن تعلق مى‌گيرد يا خير؟

بسمه تعالى، ارثيه در فرض مرقوم، خمس ندارد.

5. قطعه ملك در حال حاضر جزء صداق و مهريۀ لاوصولى عيال دائمى شخصى مى‌باشد كه عندالمطالبه ادا نمايد، ولى زوجه تقاضاى وصول آن را ننموده است، آيا خمس به بهاى ملك فرض است يا خير؟

بسمه تعالى، ملك اگر در وقت صداق قرار دادن متعلَّق خمس نبوده، خمس ندارد.

6. املاكى قبلاً خريدارى شده به بهاى روز، ولى فعلاً از حيث قيمت، بهاى آن چندين برابر است؛ در مورد خمس، آيا بهاى امروز بايد محسوب گردد و يا اين‌كه خريد ملك؟

بسمه تعالى، اگر با درآمد كسب غير مخمس خريدارى شده، در صورت اجازۀ حاكم شرع، به قيمت فعلى خمس دارد.

خدايا، خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار، از عمر ما بكاه و به عمر او بيفزا

[سؤال 8718] 4782

بسمه تعالى

شخصى كه روزۀ ماه مبارك را عمداً افطار كرده و در كفاره آن، بين عتق و صوم و اطعام، مخير است اگر فوت شد، تكليف ورثه - با علم به اين‌كه متوفى ذمه‌اش مشغول بوده - چيست؟ همچنين اگر متوفى ذمه‌اش مشغول به مطلق كفارات بوده، بر عهدۀ ورثه چيزى هست يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، كفارات ماليه از اصل تركه خارج مى‌شود و در كفاره مخيره، در صورتى كه ممكن باشد اخراج از تركه - به اين نحو كه همه ورثه كبير و راضى باشند - اطعام از تركه مانع ندارد و در غير اين‌صورت، احوط آن است كه براى پدر، پسر بزرگ‌تر روزه بگيرد و در غير اين‌فرض واجب نيست كفاره را بدهند.

[سؤال 8719] 4783

بسمه تعالى 6 / 7 / 1361

محضر مبارك امام خمينى، زيد عزّه، احتراماً؛ ضمن عرض سلام، قبل از هر چيز از خداوند متعال عزت و سربلندى براى آن‌جناب و تمام آنان كه در پيشبرد اهداف عالى اسلام مى‌كوشند خواهانم. اميد است با عنايات الهى و حضرت مهدى عليه‌السلام جامعۀ كفر در سراسر جهان بيش از پيش زبون و خوار گردد و پرچم مقدس اسلام در سراسر جهان به اهتزاز درآيد. غرض از مصدع اوقات شدن، چند سؤالى است كه تقاضاى جواب را دارم.

1. عموى اين‌جانب سال گذشته كه عازم حج بودند وصيتى را كتباً نمودند و چون سال مشخصى نداشته‌اند، خمس كل مبلغى را كه براى حج برداشته بودند حساب نمودند كه 74000 ريال شد، كه مبلغ سى هزار ريال را اين‌جانب طى حواله‌اى به

خدمت آن مرجع، ارسال و مابقى را وعده كرده بود كه پس از بازگشت بپردازد كه موفق نشد تا فوت نمود. مبلغ 44،000 ريال مابقى طى حوالۀ پيوست تقديم مى‌گردد كه استدعا دارم كل مبلغ تقديمى به مبلغ 74،000 ريال را براى تأييد ورثه كتباً اعلام داريد.

2. در حالى فوت نمودند كه قادر به وصيت دومى نبودند. فقط اظهار داشته‌اند: همان وصيت قبلى به قوت خود باقى است، ولى هنوز سال نرسيده بود و چون كاسب بود و قادر به كسب نبود و كشاورزى هم داشته، كليۀ درآمد خود و فرزندانش را به حساب دفترچۀ بانك كه در حدود 1،300،000 مى‌باشد گذارده. در وصيت اعلام نموده به سه فرزندم كه هر يك ازدواج نكرده‌اند و دوتاى آن‌ها كه هنوز به سن قانونى نرسيده، مبلغ 300،000 ريال بپردازيد و ده هزار تومان بابت نماز و روزۀ احتمالى فراموش شده بدهيد و ده هزار تومان مخارج كفن و دفن بدهيد؛ ولى هيچ يك عملى نشده و بعد از دوازده روز فوت، سال خمس هم فرا رسيده. آيا اين مبلغ خمس دارد يا خير؟

بسمه تعالى، آنچه كه آن مرحوم از درآمد كسب مالك شده و لازم بود خمس آن را بپردازد و نپرداخته، بايد خمس آن، خواه پول پس‌انداز شده باشد يا اموال ديگر، بايد پيش از عمل به وصيت، از اصل تركه برداشت و ادا شود.

3. آيا وجوهى كه از متوفى در بانك مى‌باشد و با توجه به وصيت و مخارج دفن و كفن و دولت، از آن ماليات بر مى‌دارد، از نظر حكم اسلامى با توجه به وصيت‌هاى متوفى چه حالتى دارد؛ در صورتى كه ورثه هيچ‌گونه رضايتى به برداشت ماليات از طرف دولت ندارند؟

بسمه تعالى، ماليات تابع مقررات دولت اسلامى است.

4. متوفى دو ماه قبل از مرگ، قادر به حركت نبود و نتوانسته نمازهاى واجب خود را به‌جا آورد و در اين مورد هم وصيتى نكرده. تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بر پسر بزرگ‌تر واجب است نمازهاى قضا شدۀ پدر را به‌جا آورد.

[سؤال 8720]

5. در مورد خمس و زكات چون در مسأله جاهل بوده، طبق سال انجام نمى‌داده، ولى در امور خيريه و كارهاى خير و نذورات تا حد توان شركت داشته. ورثۀ مرحوم از محضر آن مرجع عالى‌قدر، تقاضاى گذشت و طلب مغفرت را درباره اين كوتاهى، از طرف متوفى دارند.

بسمه تعالى، ورثه بايد تمام بدهى مالى او را از تركۀ او پيش از عمل به وصيت و تقسيم ارث ادا نمايند و براى آمرزش مرحوم، اميدوار به عفو و غفران خداوند متعال باشند.

[سؤال 8721] 4784

بسمه تعالى

حضور مبارك رهبر كبير انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام خمينى، دام ظله، بدين‌وسيله از محضر آن حضرت، طلب استفتا مى‌نماييم.

شخصى مصارفى را معيّن نموده كه از ثلث مالش خرج شود. پس از انجام تمام موارد وصيت، مقدارى از ثلث باقيمانده كه ميت مطلبى در اين مورد نفرموده. آيا اين مقدار باقيمانده از ثلث، جزو ماترك محسوب مى‌شود و به ورثه مى‌رسد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در تمام ثلث وصيت نكرده، به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8722] 4785

بسمه تعالى سوم ذى القعده 1402 ق

محضر مقدس رهبر عظيم الشأن انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى روحى فداه، پس از تقديم بهترين تحيات و عرض سلام، در اين مسائل حضرت‌عالى حكم خداوند تعالى را بيان فرماييد.

1. شخصى مرحوم شده و وراث او دوازده پسر و چهار دختر و يك زن مى‌باشد.

چهار پسر و سه دختر از يك زن - كه سابقاً مرحومه شده - و بقيه كه اكثراً صغير مى‌باشند، از زن فعلى هستند.

شخص متوفى اموالش عبارت است از: چند باغ مشجر؛ قريب 200 رأس گوسفند؛ قريب 150 هزار تومان پول نقد و يك خانۀ مسكونى. در ضمن در حال صحت وصيت كرده كه بعد از فوتش به او عمل شود كه آن وصيت‌نامه پيش شخص مورد اعتماد ثالثى بوده است. در آن كاغذ عادى نوشته است كه: «مبلغ 50 هزار تومان خرج خودم نماييد و بقيه پولهايم و تمام گوسفندان، مال اولادهاى زن فعلى باشد و اثاثيۀ خانه مال زنم باشد و اولادهاى زن اول - كه مرحوم شده - چيزى از پول‌ها و گوسفندان نبرند و اما باغ‌هاى مشجر را بين تمام وراث كما فرض الله تقسيم كنند».

در صورتى كه اكثر اولادهاى كبير، اين وصيت‌نامه را قبول نكردند و مى‌گويند ما هم اولادهاى اين پدر هستيم و حق خود را مى‌خواهيم. لذا از آن مقام معظم تقاضا مى‌شود نظر مبارك خود را دربارۀ اموال مذكور و طريقۀ تقسيم آن‌ها و اين‌كه اين وصيت‌نامه تا چه حد اعتبار دارد و چه مقدار بايد به آن عمل شود تا ان شاء الله حق كسى از بين نرود، بيان فرماييد.

بسمه تعالى، تنها نوشته و سند ميزان نيست، اگر وصيت به وجه شرعى ثابت باشد، در مقدار ثلث مجموع تركه نافذ است و بايد بر طبق آن عمل نماييد. و در زايد بر ثلث، موقوف بر اجازۀ تمام ورثه است و مازاد بر ثلث مورد وصيت، به تمام ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8723]

2. شخص فوق‌الذكر، مهريۀ زن پسر خود را به عهده گرفته كه مبلغ هشت هزار تومان پول و چند گوسفند و مقدارى طلا بوده و در دفتر عقد، اقرار كرده كه به ذمۀ من مى‌باشد و هم در آن دفتر اقرار كرده كه تا مدت يك‌سال بعد از عقد و ازدواج، پول مهريه را بدهد. و اگر به صورت خانه مسكونى و باغ در نياورد و به زن پسر خود

واگذار نكرد، مبلغ ده هزار تومان به دولت وقت بدهكار باشد. مع‌الوصف كارى انجام نداد تا مرحوم شد. در صورتى كه اگر آن پول را، در موقع معين شده، خانه و باغ خريده بود؛ الآن چند برابر ارزش داشت. لذا خواهشمند است بيان فرماييد تكليف اين زن چيست؟ در صورتى كه در وصيت‌نامۀ عادى فوق‌الذكر هيچ ذكرى از مهريۀ اين زن نشده. البته شايع است كه گاهگاهى به پسر خود مى‌گفته كه من ندارم خودت مهريۀ زنت را بده.

بسمه تعالى، اگر ثابت شود كه مهريۀ زن پسر خود را به عهده گرفته و بدهكار شده و نپرداخته، بايد مقدار مهريۀ تعيين شده از اصل تركه، پيش از عمل به وصيت و تقسيم ارث، برداشته شود و به طلبكار پرداخت گردد. اگرچه در وصيت‌نامه اسمى از چنين بدهى نبرده باشد.

[سؤال 8724] 4786

بسمه تعالى 8 / 2 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

ضمن عرض تحيّت و سلام، وصيت‌نامه‌اى رسمى تنظيم گرديده و وصى و ناظر تعيين شده‌اند. وصى قبل از موصى درگذشته و موصى نيز پس از مدتى فوت كرده است، ولى ناظر در قيد حيات است. با عنايت به اين‌كه موضوع وصيت‌نامه مربوط به حق الارث دو سوم از ثلث سهم شرعى متوفى است، آيا از نظر شرع مقدس اسلام وصيت‌نامه مذكور نافذ مى‌باشد يا خير؟ و آيا حاكم شرع مى‌تواند به جاى وصى به وصيت‌نامه عمل نمايد؟ خداوند وجود مبارك را براى اسلام و مسلمين حافظ باشد.

درود خداوند به شهداى راه اسلام و رزمندگان و با سلام به امام خمينى

بسمه تعالى، وصيت در ثلث تركه نافذ است. و در فرض مسأله حاكم شرع ولايت دارد.

[سؤال 8725] 4787

بسمه تعالى 27 / 1 / 1361

محضر مبارك رهبر انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله، رهبر انقلاب ايران

محترماً به عرض مى‌رسانم: اين‌جانب فرزندى 23 ساله داشتم. خودم ايشان را با بودجۀ خودم فرستادم دبى. مدتى كار كرد در اثر تصادف ماشين جان خودش را از دست داد. مبلغ قابل توجهى وجه، از ايشان باقيمانده است. اين فرزند عيال نداشته و وجهى كه به دست آورده، به نام خودش دفترچه بانكى باز كرده؛ آيا اين وجه ملك خودش مى‌باشد يا ملك پدرش؟ اگر به ملك خودش مى‌باشد، مى‌توانم از جهت ايشان مكه بخرم؟ يا مى‌توانم اين چند سالى كه تكليف شرعى بر عهده او بوده - از قبيل نماز و روزه - از گردن او ادا كنم؟ خواهش دارم به طور واضح مرقوم فرماييد تا تكليف روشن بشود.

بسمه تعالى، وجه مذكور جزو تركه ميت است و اگر حج بر عهدۀ او بوده بايد از آن داده شود و اگر براى نماز و روزه وصيت كرده از ثلث باقيمانده خارج مى‌شود و بقيه مربوط به پدر و مادر ميت است و در هر صورت اگر ورثه بخواهند مى‌توانند نماز و روزه را بدهند.

[سؤال 8726] 4788

بسمه تعالى

مقام معظم دفتر امام خمينى، محترماً به عرض عالى مى‌رسانم:

اين‌جانب الآن مدت دو ماه است پسرم به اتفاق همسرش در دريا غرق شده و فوت كردند. پسرم دو سال پيش ازدواج نموده و بچه هم ندارد، پسرم و همسرش پيش هم زندگى مى‌كردند و كار پسرم در مغازۀ من بود. الآن هم اين نامه را تقديم اين دفتر مى‌نمايم كه بعد از فوت آن‌ها، چطور و به چه طريقى بايد مهريه، جهازيه، نماز و روزۀ آن‌ها را انجام بدهم؟

اميدوارم بعد از خواندن اين نامه، هر چه زودتر طبق قانون قرآن و اسلام اين مسأله را جواب بدهيد تا هم پيش خداوند متعال مسئول نباشم و هم طبق شرع اسلام، اين كار را انجام داده باشم.

بسمه تعالى، مهريۀ زن، از تركه شوهر بايد داده شود. و جهيزيه‌اى را كه با خود آورده، اگر تمليك به ديگرى نكرده، مى‌تواند با خود ببرد و در فرض مسأله، نماز و روزه بر عهدۀ كسى نيست، مگر وصيت كرده باشد كه در اين صورت وصيت او در ثلث تركه‌اش نافذ است.

[سؤال 8727] 4831

2. كسى وصيت به ثلث مال خود كرده، ولى نمى‌دانيم براى چه مصرفى وصيت كرده و نظرش را نسبت به مصرف آن نمى‌دانيم. آيا مى‌شود اين ثلث را هم صرف كتابخانه‌هاى حوزۀ علميۀ اصفهان كرد يا نه؟ و همچنين سهم امام را؟

بسمه تعالى، صرف سهم امام بدون اجازۀ مرجع تقليد جايز نيست و ثلث مرقوم كه به آن وصيت شده و مصرفش معلوم نيست را مى‌توانند در مطلق خيرات، از جمله كتابخانه صرف كنند.

[سؤال 8728] 4789

بسمه تعالى 18 / 11 / 1361

اين‌جانب برادرى داشتم به نام سيدحسن كه در سال 1356 فوت كردند. پدرم به علت پيرى، قادر نبودند امور صغار و انجام حج واجبى را كه بر عهده ميت بوده، شخصاً متصدى شوند؛ لذا بنده را به جاى خود وكيل نموده و به اين‌جانب اذن داده تا در امور صغار دخالت نموده و حج واجب را خودم به جاى برادرم انجام دهم. اينك كه اين جريان به دادسرا كشيده شده، دادگاه اجازۀ برداشت مخارجى كه تا كنون براى صغار شده و پول مكه را، از اموال متوفى نمى‌دهد. اگر شرعاً، پولى كه براى حج و مخارج صغار، به اذن پدر خرج كرده‌ام طلبكار هستم، به دادسراى ملاير حكم شرعى

را مرقوم فرماييد كه حق اين‌جانب تضييع نگردد.

بسمه تعالى، خصوصيت مطلب بر ما روشن نيست و چنانچه حج واجب بر ذمه ميت بوده، از اصل تركه خارج مى‌شود و مخارجى كه براى صغار شده، اگر به مصلحت آن‌ها و با نظر ولى شرعى بوده، جايز بوده و كسى ضامن آن نيست و الاّ كسى كه خرج كرده، عهده‌دار آن است.

[سؤال 8729] 4790

بسمه تعالى 15 / 4 / 1361

آيت الله العظمى امام خمينى، دامت افاضاته

نظر به اين‌كه بين ورّاث گفت‌وگو از اين جهت كه عمل به مفاد وصيت‌نامه، دارايى زمان فوت متوفى و يا منحصراً دارايى زمان تنظيم وصيت‌نامه ملاك عمل است بالا گرفته است، در هر حال وصيت‌نامه مذكور قابل اجرا و عمل در زمان فوت و نسبت به كل دارايى است و يا زمان تحرير وصيت‌نامه و دارايى آن زمان؟ نظر شرعى آن جناب را امر به ابلاغ فرماييد.

بسمه تعالى، ملاك اموال حين فوت است مگر در صورتى كه وصيت به قسمتى از اموال شده باشد.

[سؤال 8730] 4791

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

محضر رهبر كبير انقلاب، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

بعد التحية والسلام، مستدعى است مسأله زير را پاسخ عنايت فرماييد.

شخصى بر اثر تصادف در گذشته است و در قبال فوتش مبلغى به عنوان ديه دريافت گرديده است و متوفى داراى ديون متفرقه نيز هست و ماتركى كه بتواند ديونش را ادا كند ندارد، بفرماييد قيم مى‌تواند از اين پول كه براى ورثه صغير دريافت شده ديون متوفى را بپردازد يا خير؟ چون اين پول جزء ماتركش نبوده و قيم نيز از

طرف دادسراى عمومى فعلى تعيين شده است.

بسمه تعالى، پول دريافتى اگر بابت ديۀ مقتول باشد حكم تركۀ ميت را دارد و بايد بدهى ميت از آن ادا شود و اگر چيزى از آن بعد از اداى بدهى باقيمانده به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8731] 4792

بسمه تعالى

اگر شخصى در حال مريضى قطعه‌اى از زمين خودش را در عوض زيارت نمودن كربلاى معلاّ و عتبات، براى شخصى ديگر، غير از ورثۀ خودش وصيت نمايد، آيا ورثه مى‌توانند بعد از مرگش وصيت را به هم زده و بدون رضايت شخص موصى له زمين ديگرى غير از زمين وصيت شده را به او بدهند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وصيت در زايد بر ثلث نباشد، ورثه حق ندارند.

[سؤال 8732] 4793

بسمه تعالى

شخصى وصيت نموده كه ثلث ماترك او را مصرف كنند و موارد مصرف را تعيين كرده كه عبارت است از واجبات و مستحبات، مثل نيابت حج و خمس و زكات و صوم و صلاة و مخارج مجلس ترحيم و امثال اين‌ها، همچنين وصيت كرده كه باقيمانده ثلث با نظريه وصىّ و قيّم در امور خيريه مصرف شود. طبق وصيت مرحوم عمل شده و آنچه باقيمانده، از نظر حساب بيست هزار تومان است و از ماترك يك منزل مسكونى باقيمانده كه وارثين در آن زندگى مى‌كنند. وصى مى‌گويد: اين منزل را فروخته و در مكان ديگر به قيمت نازل‌تر مى‌خرم براى صغار ميت تا در نتيجه طبق وصيت، بيست هزار تومان در امور خيريه مصرف شود. قيّم كه جدّ مادرى صغار است، مى‌گويد: صغار مخارج يوميه ندارند و بعضى‌شان به مرض سل مبتلا است و منزل مسكونى وارثين در جنب منزل قيّم است. اگر بچه‌ها خصوصاً صغارشان در مكان ديگر بروند،

مبتلا به فساد اخلاق و عدم تربيت دينى مى‌شوند، لذا ورثه صغار در همين منزل به اجازه كبار بمانند. در ضمن سنّ صغار متجاوز از پانزده و شانزده سال نمى‌باشد و اگر تحت نظر قيّم و در جوار قيّم باشند به حالشان اصلح است. اگر شرع مقدس اجازه بدهد، دو اتاق از منزل اجاره داده شود و صرف اعاشه صغار و مريضيشان بشود به عنوان صرف امور خيريه حسب الوصيه مرحوم. ضمناً دوازده هزار تومان از قيمت منزل را بعضى از وارثين كه حق خودشان هست مى‌خواهند، كه جمعاً با شرح بالا كه امور خيريه باشد و همچنين حق يك فرد از وارث كه طالب است، سى و دو هزار تومان مى‌شود. از مقام اقدس آيت اللهى درخواست داريم حكم الله را بيان فرماييد.

بسمه تعالى، در صورتى كه صغار ورثه نياز داشته باشند، جايز است باقيماندۀ ثلث به عنوان خيرات به آن‌ها داده شود. و در هر صورت، فروش خانه بدون رضايت ورثه يا ولىّ شرعى آن‌ها جايز نيست.

[سؤال 8733] 6337

3. براى پرداخت بدهى‌هاى مرد مرحوم و زن مرحومه چگونه بايد اقدام كرد؟

پدر و مادر مرد مرحوم و پدر و مادر زن مرحومه مى‌توانند با فروش اثاثيه آن‌ها ديون آنان را تأمين و پرداخت كنند؟

بسمه تعالى، بدهى هر يك از تركه او خارج مى‌شود.

[سؤال 8734] 6437

3. احتمالاً امكان دارد نماز و روزه هم برگردن زن شهيده باشد؛ با توجه به اين‌كه اين شخص شهيد، وصيت‌نامه ندارد و معلوم نيست مهريۀ زن‌ها را داده يا نه‌تكليف چيست؟

بسمه تعالى، چنانچه به طريق شرعى اداى مهر زن‌ها ثابت نباشد، بايد آن را مثل ساير ديون، قبل از تقسيم ارث شهيد به ورثه حين موت زن‌ها پرداخت نمود.

[سؤال 8735] 6338

3. بهترين هديه براى جوان بدون وصيت در اين مرحله از زمان چيست؟

بسمه تعالى، اگر قضاى واجبى بر عهدۀ او بوده انجام دهند خوب است و چنانچه دين و بدهى دارد، بايد بدهند و بدهى از اصل تركه خارج مى‌شود؛ اگرچه ميت وصيت نكرده باشد.

[سؤال 8736] 6371

2. اگر زن بخواهد ارث ببرد - همان‌گونه كه در رسالۀ عمليه هم فرموده‌ايد - از هوايى، آن‌هم از قيمت آن ارث مى‌برد؛ در صورتى كه متوفى يك صد و چهل هزار تومان مقروض باشد و قرض او را بيمه يا بنياد شهيد - مثلاً - بپردازد، آيا منهاى يك صد و چهل هزار تومان، ارث مى‌برد زن يا نه قرضى كه از ناحيۀ بيمه يا بنياد شهيد داده مى‌شود به زن هم تعلق مى‌گيرد؟ به صورت واضح‌تر، هنگام شهادت يا فوت شوهر از هرچه هست - غير از زمين - ارث او بايد داده شود يا صبر كنند تا قرض داده شود و بعداً بدون منها كردن قرض ارث به او بدهند؟

بسمه تعالى، اگر بدهى ميت از راه ديگر ادا شود تمام تركه به ترتيب بالا ارث مى‌شود.

[سؤال 8737] 4794

بسمه تعالى

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام امت، حضرت آيت الله العظمى خمينى، أدام الله ظله الوارف، بعد از سلام و تحيّات وافره

شخص كاسبى، اولِ شروع به كارش متعهد شده كه از سرمايه و سودش، به اصطلاح با حضرت اباالفضل العباس عليه‌السلام شريك باشد و روى همين حساب، در زمان حيات خود در راه آن حضرت، مخارجى را متحمل گرديده؛ مثلاً يك حسينيه ساخته كه شب‌هاى ايام عاشورا مجلس خامس اصحاب كساء را منعقد و روز عاشورا، به اهل

عزا و مجلس اطعام نموده؛ تا اين‌كه داعى حق را لبيك گفته؛ هم اكنون در وصيت نامه‌اش در حالى كه نوشته: يك سوم ماترك اين‌جانب متعلق به حضرت ابوالفضل العباس عليه‌السلام است، اضافه كرده كه مواد و موارد ديگرى را از مابقى ماترك برداشته و خرج كنند؛ از طرفى بين ورثه، صغار هم وجود دارد؛ غرض از زحمت اين است كه تعهدى كه با حضرت اباالفضل عليه‌السلام داشته، اگر آن حضرت را - به اصطلاح - فعلاً به عنوان يك مالك بشناسيم، مى‌بايد يك سوم ماترك را جدا كرده و باقيماندۀ آن را مجدداً تثليث كرده و به ساير مواد وصيت، عمل و دو ثلث را كما فرضه الله تقسيم نمود؛ و اگر سهمى كه در راه آن حضرت بايد مصرف شود را جداى از كل ماترك ندانيم، لازم مى‌شود كه يك سوم از مال، متعلق به راه آن حضرت بوده و عمل به ساير مواد وصيت نفوذ نداشته باشد، مگر به اذن كبار از ورثه، آن هم نسبت به سهم خود. مستدعى است نظر مبارك را بيان فرماييد تا اين مشكل، حل و طبق نظر مبارك عمل گردد. حفظكم الله من حوادث الدهر

بسمه تعالى، در مورد سؤال، وصيت از ثلث برداشته مى‌شود؛ و با فرض اين‌كه ترتيب در وصيت هست، وصيت دوم كه زايد بر ثلث است نافذ نيست.

[سؤال 8738] 4795

بسمه تعالى

شخصى وصيت كرده كه مبلغ معينى مثلاً سه هزار تومان را بابت خمس و زكات بپردازند ولى مقدار خمس و زكات را كه چه اندازه است تعيين نكرده، البته به طور معلوم مقدار زكات كمتر بوده، لطفاً كيفيت هر يك از مقدار خمس و زكات را تعيين فرماييد؟

بسمه تعالى، مقدار متيقن از هر يك را بايد بپردازند و در بقيه مخيرند بين صرف در هر يك و تقسيم به طور مساوى يا اختلاف.

[سؤال 8739] 3707

2. در وصيت‌نامۀ پدرى ذكر شده است، كه يكى از حياط مسكونى من ماترك خود قرار دادم، و آن را به دو فرزندش بخشيده است. در جاى ديگر اين وصيت‌نامه نوشته است: همان حياط را اجاره بدهيد و اجاره‌اش را بين تمام ورثه قسمت كنيد. وصيت اول تاريخ دارد، ولى دومى تاريخ ندارد، و نشان داده نمى‌شود كدام ماقبل و مابعد هستند. خواهشمند است در اين زمينه نيز ما را ارشاد فرماييد و تكليف ورثه‌هاى ديگر چيست؟

بسمه تعالى، منظور از سؤال دوم معلوم نيست، اگر ملك خود را به فرزندان بخشيده و تحت قبض آن‌ها درآورده، حياط مزبور به آن دو فرزند اختصاص دارد، و وصيت دربارۀ آن حياط مورد ندارد و ساير ورثه هم در آن ملك حقى ندارند.

[سؤال 8740] 4796

بسمه تعالى

خدمت مرجع و امام عزيز سلام، خواهشمندم در مورد مسائل ذيل تكليف مرا روشن فرماييد.

1. در مورد ارثى كه از ميت مى‌رسد و به طور شفاهى متوفى وصيت كرده است ثلث مال از نقدينه را جهت نماز و روزه بدهيم و از آن‌جا كه ارث قانوناً تقسيم مى‌شود و احتمال دارد يكى، دو نفر از فرزندان ثلث را بابت نماز و روزه نپردازند تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر وصيت محرز است تا به آن عمل نشده حق تقسيم تركه و تصرف در آن را ندارند.

[سؤال 8741]

2. آيا مى‌توان قبل از پرداخت ثلث مال جهت نماز و روزه از ارث استفاده

نماييم، البته به علت احتياج شديد، و اگر از مال فوق الذكر استفاده شده باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، حكم همان است كه در مسأله قبل ذكر شد و تصرف قبل از اخراج ثلث در مقدار ثلث غصبى است.

3. آيا مى‌توان ثلث مالى را كه بابت نماز و روزه مى‌باشد به جبهه جنگ يا به بازسازى جبهه‌ها كمك كنيم؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد در همان مورد وصيت صرف شود.

4. نماز جمعه مسافر به جاى نماز ظهر حساب مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، محسوب است.

5. اگر در ركوع اول نماز جمعه انسان به نماز برسد نماز جمعه درست است يا نه و نماز ظهر را بايد اعاده نمايد؟

بسمه تعالى، صحيح است.

6. آيا نماز ظهر را به نماز جماعت عصر مى‌توان اقتدا كرد و يا نماز عصر را به جماعت ظهر؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

7. شخصى مقدارى گردو از درختى خارج از شهر تهران با سنگ مى‌زند و گردوها را به من مى‌دهد، من هم با علم به اين‌كه گردوها چگونه به دست آمده با همسرم كه حامله بوده است مى‌خوريم، اكنون شنيده‌ايم گويا ميوه درخت گردو را بايد با اجازۀ صاحب درخت خورد، حتى اگر درخت در خيابان باشد، وگرنه خوردن آن ميوه حرام است. و از آن جا كه زن حامله نبايد حرام بخورد و هم‌چنين فرد مسلمان، بنابراين تكليف چيست به خصوص تكليف زن حامله؟

بسمه تعالى، موجب ضمان است و بايد قيمت گردوها به صاحب آن داده شود و اگر او را نتوانيد شناسايى كنيد از طرف او صدقه دهيد.

8 . مى‌گويند دهان زنى كه تازه وضع حمل كرده است تا مدتى نجس است آيا اين درست است؟

بسمه تعالى، غلط است.

9. فرزندى كه ختنه كرده به دنيا مى‌آيد آيا باز هم لازم است ختنه شود؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

[سؤال 8742] 4797

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام بقائه، پس از عرض سلام

1. زمينى را ميت براى ثلث خود وصيت كرده است و بايد به فروش برسد تا بتوانند به مصرف موارد وصيت برسانند. آيا براى فروش اين زمين تنها امضاى فروش با وصى است يا ديگران هم (يعنى ساير ورثه) بايد اجازه بدهند؟

بسمه تعالى، اختيار فروش در فرض سؤال با وصى است.

2. آيا در خريدن اين زمين، ورثه مقدم بر ديگران هستند شرعاً، به‌طورى كه اگر به ديگرى كه از ورثه نيست فروخته شود معامله باطل باشد يا نه؟

بسمه تعالى، فروش به قيمت عادله به ديگرى اشكال ندارد، ولى بهتر است در صورت تمايل ورثه وارث را مقدم بدارد.

[سؤال 8743] 4798

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، ضمن سلام و آرزوى سلامتى براى امام و پيروزى براى رزمندگان اسلام غرض از مزاحمت يك سؤال و راهنمايى از دفتر امام داشتم:

يكى از بستگان ما چند روز پيش به لقاء الله پيوست؛ ايشان در وصيت نامۀ خود به منظور اين‌كه برايشان نماز و روزه خوانده شود، مبلغ 500،000 ريال ذكر كردند؛ در حال حاضر، مبلغ ذكر شده نقداً موجود نيست و دست مردم است؛ حال آيا اين مبلغ بايد يك‌جا تهيه شود و يا مى‌شود در چند نوبت تهيه نمود؟ و ما اين كار را به چه كسى بايد محول كنيم؟ خواهشمند است در اين مورد، راهنمايى لازم را عنايت فرماييد.

بسمه تعالى، عمل به وصيت بايد زير نظر وصى باشد و لازم نيست همه را يك‌جا و يك‌مرتبه انجام دهد؛ ولى اهمال در عمل به وصيت جايز نيست.

[سؤال 8744] 4799

بسمه تعالى دهم محرم الحرام 1400 ق

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر و رهبر انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى ارواحنا فداه، اجازه مى‌خواهد با تهنيت عرض سلام به شرف عرض حضور برساند طبق فرمان خداوند متعال در قرآن مجيد سورة الدهر آيۀ (7) )يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَ يَخافُونَ يَوْماً كانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيراً( و دستور شريف امام در رساله توضيح المسائل از مسأله عهد و نذر مسأله شماره (2663) كه فرموديد: هر كسى نذر معين كرده بايد به همان مصرف معين برساند و در مسأله شمارۀ (2669 - 2654) كه فرموديد: و اگر بخواهد خلاف نذر كند، بايد كفاره بدهد و كفاره آن هم مثل كفاره روزه خوردن عمدى ماه مبارك رمضان است، لذا ما اين‌جانبان از دوستان و شيعيان حضرت امام حسين بر اثر عهد و نذر و وصيت پدرى كه نذر دارند هر سال عزادارى خامس آل عبا را به طور شبيه‌خوانى و تعزيه‌گردانى به پا نموده، و همه ساله در عزاى سالار شهيدان اشتغال داشته‌ايم و اينك به جهت كسب اجازه از فرامين حضرت امام يكى از دوست‌داران امام عريضه‌اى تقديم داشتند جواب مرقوم فرموده بوديد كه «اگر روضه بخوانند بهتر است» و حاليه طبق آيۀ شريفه فوق و دستور شريف توضيح المسائل در موضوع خلاف نذر براى اين‌جانبان شك و ترديد فراهم شد، مجدداً در اين موضوع عريضه تقديم گرديد كه خلاف نذر و تبديل تعزيه به روضه يا روضه به تعزيه چه صورت دارد، آيا مى‌توان خلاف نذر كرد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر وصيت باشد بايد بر طبق آن عمل شود و نذر پدر نسبت به فرزند وجوب وفا ندارد.

[سؤال 8745] 4800

بسمه تعالى 18 / 12 / 1361

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى و مرجع تقليد، آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله على رؤوس المسلمين، السلام عليكم ورحمة الله وبركاته، پس از

عرض سلام، سلامتى وجود مبارك را از درگاه بارى تعالى خواهانم و اميدوارم در ظل توجهات حضرت بقية الله الاعظم، ارواحنا فداه، صحيح و سالم و مؤيد و منصور باشيد، ان شاء الله.

اين‌جانب پاسدار انقلاب اسلامى به عرض مى‌رساند: پدرم، نماز و روزۀ استيجارى قبول مى‌كردند. ايشان در سال پنجاه و هشت - يك روز قبل از وفاتشان - به بنده به عنوان وصيت، فرمودند كه چند سال نماز و روزۀ استيجارى مقروض هستم و چون اطمينان ندارم كه شخص ديگرى به‌جاى آورد؛ شما اين چند سال نماز و روزه را به‌جاى آوريد. مدت دقيق آن نماز و روزه و نام كسى كه بايد به نيابت او خوانده شود را

در فلان دفتر نوشته‌ام. بنده هم آن دفتر را نشناختم، ولى چون ديدم پدرم در حال احتضار است، به خاطر اين‌كه بدون نگرانى در اين ساعات آخر عمر، قبض روح شود؛ به پدرم قول دادم كه مابقى صلات و صوم استيجارى ايشان را به‌جاى آورم. در صورتى كه برادر بزرگ‌تر موجود است. پس از درگذشت پدرم، تصادفاً ديدم آن دفتر پدرم كه در آن، مدت و نام موجر نوشته شده بچه‌هاى خردسال پاره كرده‌اند. حالا از حضور مبارك شما خواهشمندم بنده را در مسائل ذيل راهنمايى فرماييد:

1. آيا اين نماز و روزۀ پدرم فقط به گردن بنده است يا برادر بزرگم يا هر دو؟

بسمه تعالى، اگر شما وصيت را قبول كرده‌ايد، بايد به آن عمل كنيد، ولى مخارج آن از تركه خارج مى‌شود.

[سؤال 8746]

2. حالا كه آن دفتر گم شده به نيابت چه كسى و براى چه مدتى خوانده شود؟ اين را هم توضيحاً عرض كنم كه حدس مى‌زنم، در حدود سه الى چهار سال ايشان مقروض بوده‌اند.

بسمه تعالى، مى‌توانيد به نيابت كسى كه اسم او در دفتر نوشته شده، به طور اجمال انجام دهيد و بيش از مقدارى كه يقين داريد، بر شما واجب نيست.

3. آيا مى‌توانم به شخص ديگرى واگذار كنم يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر اين‌كه وصيت كرده باشد كه خود شما بخوانيد و شما قبول كرده باشيد.

[سؤال 8747] 4801

بسمه تعالى 25 / 4 / 1361

دفتر محترم حضرت امام خمينى، زيد عمره

محترماً به عرض مبارك مى‌رساند بر اين‌كه شخصى بوده و زوجه داشته است كه يك نفر اولاد از او داشته و زوجۀ نامبرده - به طور وصيت يا صلح - تمام اموال خود را به فرزندش داده و شوهر خود را از اموال خود محروم كرده و بعداً مرحومه شده. آيا با وجود اين وصيت يا صلح‌نامه، شوهر از اموال زوجه محروم مى‌شود يا نه؟

و در صورتى كه شوهر هم فوت شده باشد، آيا اولاد شوهر - كه از زن ديگر باشند - حق دارند مطالبۀ ارث پدر خود را از اموال زوجه مزبوره بكنند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض صلح كردن زن تمام مال را، زوج و ورثه حقى ندارند و چنانچه زن وصيت به تمام مال كرده و شوهر در زايد بر ثلث امضا نكرده، حق شوهر از اموال زوجه به تمام ورثه او مى‌رسد.

[سؤال 8748] 4802

بسمه تعالى

حضرت آيت الله العظمى، بنده راجع به وصيت‌نامه يك مرحوم از حضرت‌عالى سؤالى دارم.

آن مرحوم تمام اموال و دارايى خويش را به همسرش كه يك پسربچه هشت ماهه دارد واگذار نمود در ضمن وارثان ديگرى نيز دارد. از نظر شرع مقدس اسلام رسميت دارد يا نه؟

بسمه تعالى، اگر در حيات خود اموال را به او بخشيده و به قبض او هم

داده، مالك شده است و ورثه ديگر حق ندارند، ولى اگر قبض محقق نشده، به همۀ ورثه مى‌رسد و در صورتى كه وصيت بوده، در ثلث تركه نافذ است و بقيه مربوط به همۀ ورثه است.

[سؤال 8749] 4803

بسمه تعالى 5 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مى‌رساند: شخصى دارايى خود را براى مدت پانزده سال حبس نموده، تا عايدى آن به مصارف خيريه و خريد نماز و حج برسد. در زمان حياتش، چون سال‌ها مريض بوده، مواردى چند از اين دارايى فروخته شده و به مصرف دوا و دكتر رسيده است حال ورثۀ او در وصيت‌نامۀ رسمى او - كه از خود به جا گذاشته - ترديد دارند؛ لذا بدين‌وسيله از محضر امام تقاضاى فتوا دارم و نظر مباركشان را در ذيل همين ورقه خواستارم كه آيا اجراى اين وصيت‌نامه، به ثلث باقيماندۀ دارايى تعلّق مى‌گيرد، يا اين‌كه مى‌تواند براى مدت پانزده سال در حبس باقى بماند؟

بسمه تعالى، حبس بعد از مردن صحيح نيست، ولى اگر وصيت كرده كه بعد از او، دارايى او را حبس كنند، وصيت او نسبت به ثلث موجودى حال فوت، نافذ و در بقيه موقوف است به اجازۀ ورثه و چنانچه در حال حيات حبس كرده باشد، آن حبس نافذ است و بعد از تمام شدن مدت پانزده سال، ثلث در باقيمانده نافذ مى‌باشد.

[سؤال 8750] 4804

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر جهان اسلام، حفظه الله تعالى

1. شخصى چند پسر داشته و زمين خود را به بعضى از پسرانش هبۀ با عوض نموده، و تقريباً بعد از يك‌سال، وصيت كرده و ثلث خود را به بعضى از پسرانش

فروخته در مقابل مصارف خيريۀ معيّنى در هر سال براى خودش. آيا هبه درست است و وصيت غلط، يا بالعكس؟ مسأله احتياج به توضيح دارد.

بسمه تعالى، اگر در زمان حيات مالى را كه بخشيده، تحت قبض موهوب‌له هم درآورده، هبه صحيح و لازم است و وصيت بعدى، در باقيماندۀ دارايى او در مقدار ثلث نافذ است.

2. افق ايران و افغانستان يكى است يا دو تا؟ يعنى اگر در ايران رؤيت هلال ثابت شود و از راديوى جمهورى اسلامى اعلام شود مردم افغانستان مى‌توانند ترتيب اثر بدهند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر ثابت شود هلال ماه رمضان يا شوال در ايران رؤيت شده، براى محيط مثل افغانستان اعتبار ندارد، مگر در مناطقى كه با محل رؤيت هلال، هم افق يا متقارب در افق باشند.

3. كارگران افغانستان كه در كشور ايران كار مى‌كنند و در ايام ماه مبارك رمضان به جهت سنگينى كارشان - مثلاً درست كردن دانه مرغ و كار كردن در آسياب كه لازم دارد كيسه‌هاى صد كيلويى يا هفتاد كيلويى را به سر بازو گرفته و به ماشين بار بزنند يا از ماشين پايين كنند و امثال اين كارها هر ده روز، جهت قصر شدن روزه، مسافت شرعى را بروند و شب در آن‌جا بمانند و فردا به كارخانه حاضر شوند. آيا روزه‌اى را كه به اين طريق خورده، كفاره دارد يا تنها قضا كافى است؟ البته اين سفر تنها در ماه مبارك رمضان مى‌باشد.

بسمه تعالى، روزه‌اى كه در مسافرت افطار شده، فقط قضا دارد، كفاره ندارد و سفر در فرض مرقوم، اشكال ندارد.

4. طالب علمى از افغانستان در ايران كه خانواده‌اش در افغانستان باشد مى‌تواند شهريۀ معيل بگيرد يا نه؟ در صورتى كه زنش خانۀ پدر خود باشد و اين طالب درآمد ديگرى نداشته باشد، آيا مى‌تواند

مصرفش را از پول شهريه بفرستد يا جايز نيست؟

بسمه تعالى، تابع مقررات دفتر شهريه است.

5. اگر شهريۀ طالب علم از مصرف برج زياد بيايد، زيادى را مالك مى‌شود يا نه؟

بسمه تعالى، زايد بر مقدار احتياج نبايد بگيرد.

6. اربابان كه در افغانستان از بى‌سوادى مردم استفاده مى‌كنند و دعوى مالى و غير مالى‌شان را فيصله مى‌كنند و رشوه مى‌گيرند و مردم را فشار مى‌دهند و جرم مى‌كنند و چوب مى‌زنند و آب يا علف بعضى

را گرفته به بعضى ديگر مى‌دهند و مخالف روحانيت هستند و آن‌ها را به باد مسخره مى‌گيرند، حتى در فرصت، بعضى از اراذل را فرستاده‌اند و خانۀ يكى از روحانيون را تيرباران كرده‌اند ولى بحمد الله به مقاومت آن روحانى و دفاعش شكست خورده‌اند، آيا بدون حاكم شرع و حكمش، ترور آن‌ها جايز است يا خير؟

بسمه تعالى، جايز نيست؛ مگر براى كسى كه در مقام دفاع از جان و مالش باشد و راهى در دفاع به‌جز مقاتله نداشته باشد.

7. علف صحرايى نسبت به زمين‌داران چگونه تقسيم مى‌شود؛ آيا نسبت به ماليه‌اى كه صاحب زمين به دولت مى‌دهد حق دارد يا اين‌كه در اثر دورى و نزديكى بعضى‌شان حريم، حق دارد؟ و اگر حريم، حق داشته باشد، حد دارد اين اندازۀ حريم يا خير؟ خلاصه، طرز استفاده چگونه است؟

بسمه تعالى، علف اگر در حريم ملك يا در ملك نباشد اختصاص به كسى ندارد و هر كس هر مقدار را حيازت كند مالك مى‌شود.

[سؤال 8751] 4805

بسمه تعالى

1. اگر پدرى وصيت نمايد و در وصيت خود، مقدارى از سرمايه را به دختران و الباقى را به پسرش بذل نمايد، آيا وارث‌هاى ديگر (دختران) مى‌توانند اعتراض نمايند؟

بسمه تعالى، اگر در حال حيات پدر، هبه انجام گرفته و قبض محقّق شده، ساير ورثه حق ندارند.

2. اگر مسافت مسير كار هميشگى يك انسان، چهار فرسنگ بيشتر باشد و اين مسافت و كارش دائمى

باشد، وضعيت نماز و روزۀ او چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، سفر اگر شغل نباشد، با پيمودن مسافت شرعى حكم مسافر دارد.

3. آيا زن حق دارد بدون اجازۀ شوهر، تصميمات خانوادگى در مورد اطرافيان خود بگيرد و بدون اجازۀ شوهر به مرحلۀ اجرا گذارد؟

بسمه تعالى، اختيار خانه و اموال شوهر و ولايت بر اولاد با شوهر است.

4. آيا مرتعى كه متعلق به شخصى است و مدت زيادى از آن استفاده مى‌نمود؛ و قرار شده كه جاده و شهرك و مراكز دولتى در آن‌جا واقع شود و در موقعيتى است كه افراد عموم، قصد تجاوز به آن، جهت

منزل مسكونى يا كارگاه دارند، آيا مالك در مقابل عموم مى‌تواند ادعايى نمايد؟

بسمه تعالى، اگر مالك شرعى دارد، تصرفات منوط به اجازۀ مالك است.

5. كسى كه مقدارى برنج، ذرّت غذايى و بعضى از لوازم زندگى دارد كه در سال استفاده نشده، يا محصول قبل، بعد از به دست آمدن محصول سال جديد، باقيمانده و طرف مقدارى بدهكارى دارد، آيا به اين اموال خمس تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، باقيماندۀ اجناس خمس دارد و اگر بدهى براى مؤونه سال باشد كسر مى‌شود.

[سؤال 8752] 4806

بسمه تعالى 25 / 10 / 1361

جناب آيت الله حاج آقا روح الله خمينى دامت بركاته، اميدوارم وجود شريف از جميع بليات محفوظ بوده باشد، ان شاء الله.

مردى دو زن دارد كه با زن دوم زندگى مى‌كند و از زن دوم بچه هم دارد، از زن اول دو دختر دارد كه هر دو دختر را شوهر داده است، مدت هشت ماه پيش اين زن آمده و نسبت به مقدارى از مهريه خود براى نماز، روزه، كفن و دفن خود وصيت كرده و بقيه مهريه خود را براى دو دختر خود گذاشته است. حالا مدت ده روز است فوت نموده، مقدارى از پول نماز و روزه و غيره اضافه مى‌باشد، دو دختر مى‌توانند بين خود اضافه را تقسيم كنند يا اين‌كه بايد در كارهاى خيريه و غيره خرج كنند؟ والسلام

بسمه تعالى، اگر به وصيت عمل شده و چيزى زياد آمده در خيرات صرف شود.

[سؤال 8753] 4807

بسمه تعالى 23 / 10 / 1361

دفتر محترم مرجع عالى‌قدر حضرت امام خمينى مدّ ظله العالى

با تقديم احترام و ادعيه خالصانه، سلامتى وجود مبارك حضرت امام بزرگوار از درگاه حضرت احديت مورد مسئلت مى‌باشد. مسائلى مطرح مى‌باشد كه فتواى حضرت امام لازم مى‌باشد، لذا خواهشمند است عين فتواى حضرت امام را مرقوم

فرماييد، تا رفع ابهام و اشكال گردد.

به طورى كه در وصيت‌نامه مطرح است در زمان طاغوت يك دانگ از يك قريه را كه ثلث آباء و اجدادى بوده در زمان تقسيم اراضى، دولت به نفع زارعين ضبط نموده و مبلغ چهارصد و پنجاه هزار ريال وجه آن را داده و طبق وصيت‌نامه، موصى خواهان آن شده كه مبلغ مزبور را ملك خريدارى نموده به جاى ملك فوق الذكر ثلث قرار دهند. حاليه با مبلغ مذكور هيچ‌گونه ملكى نمى‌توان خريدارى نمود، تكليف براى وصى چيست كه رفع مسئوليت شرعى شود؟

موصى طبق وصيت‌نامه تعداد ده قطعه باغ و خانه و اثاثيه خود را به عنوان ثلث خويش در سهم چهار پسر خود قرار داده كه طبق رسيدگى، مبلغ باغ‌ها و خانه و اثاثيه بيش از ثلث ما ترك مى‌باشد، شايد در حدود دو ثلث مى‌شود و مورد اختلاف وراث مى‌باشد، ساير وراث ثلث را به همان مبلغ ثلث قبول دارند نه بيشتر، حاليه خواهشمند است براى رفع اشكال شرعى و تكليف شرعى وراث فتواى حضرت امام را مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر مال مورد وصيت را نمى‌توانند برگردانند و نتوانند با پول، چيزى كه عايدى آن را در جهت وصيت صرف كنند تهيه نمايند، خود پول را به مصرف وصيت برسانند و وصيت نسبت به زايد بر ثلث موقوف به اجازه ورثه است.

[سؤال 8754] 4808

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع تقليد عالم تشيع حضرت امام خمينى دام ظله، سلام عليكم

شخصى در طول حيات خود با اخذ مبالغى پول متعهد مى‌گردد كه چند سال نماز قضاى افراد را نيابتاً به جاى آورد و در ازاى هر سال نماز مبلغ ده دينار عراقى كه در آن زمان برابر با بيست تومان وجه رايج ايران مى‌شده دريافت داشته، لكن به علت فرا

رسيدن مرگ موفق به اداى بيست و دو سال از نمازهايى كه به منظور اداى آن‌ها مزد دريافت داشته است نمى‌شود و هنگام مرگ فرزند ارشد خود را وصى و داماد خود را وكيل قرار داده، عليرغم آن‌كه دينارى از مال دنيا نداشته است وصيّت مى‌نمايد كه اين افراد نمازهاى مزبور را ادا نمايند. اينك با توجه به مراتب فوق، خواهشمند است نظر مبارك را در خصوص موارد زير ذيلاً مرقوم فرماييد:

آيا اصولاً با توجه به وضعيت مالى موصى، دو نفر وصى و وكيل وى موظف به انجام مورد وصيت هستند يا خير؟

در صورتى كه موظف به اجراى مورد وصيّت مى‌باشند، آيا بايد الزاماً نمازها را ادا كنند و يا ممكن است كه وجه دريافتى را به نحو ديگرى خرج كنند؟ با توجه به اين‌كه پرداخت كنندگان وجوه مجهول مى‌باشند.

در صورتى كه امكان بازپرداخت وجوه دريافتى مى‌باشد، آيا بايد همان مبلغ دريافتى را بازپرداخت نمود و يا اين‌كه با توجه به ترقى دينار عراقى در قبال ريال ايران، ارزش پولى آن را در زمان براى بازپرداخت وجه مدّ نظر داشت.

در حالى كه در زمان حيات متوفى براى هرسال اداى نماز قضا ده دينار پرداخت مى‌شده و در حال حاضر اين مبلغ افزايش يافته است در صورت امكان بازپرداخت، وجوه دريافتى كدام‌يك از روش قديم يا جديد ملاك بازپرداخت خواهد بود؟

5 . آيا علاوه بر دو نفر وصى مزبور ساير ورّاث نيز در قبال اين دين متوفى مسئوليت شرعى دارند يا نه؟ و آيا ورّاث مى‌توانند اين نمازها را بين خود تقسيم كرده و هر كدام به سهم خود ادا نمايند و در صورتى كه چنين كارى امكان‌پذير است، فرزندان و عيال ورّاث مى‌توانند آنان را مدد نمايند؟

6. چنانچه وصى و وكيل وى و ورّاث استطاعت مالى نداشته باشند، تكليف دين متوفى چگونه است؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه متوفى تركه ندارد بر كسى لازم نيست عمل به وصيّت نمايد.

[سؤال 8755] 4797

بسمه تعالى، فروش به قيمت عادله به ديگرى اشكال ندارد، ولى بهتر است در صورت تمايل ورثه وارث را مقدم بدارد.

[سؤال 8756] 4809

بسمه تعالى 12 / 12 / 1361

محضر محترم حضرت آيت الله پسنديده دامت بركاته

پدرى فوت نموده، 9 نفر اولاد دارد، در وصيت‌نامه خود نوشته: ثلث خود را اگر اولادم مستحق باشد به نفع خود بردارند و در صورت عدم استحقاق، مصرف ثلث را به مستحقين ارحام، ثمّ اهل العلم، ثمّ فقرا، بملاحظه الأهم فالأهم مصرف كنيد. ثلث در حدود پانصد هزار تومان مى‌باشد و در ارحام، اهل علم وجود ندارد و ورثه به نفع خود برنمى‌دارند از نوه‌هاى موصى كه متأهل و صاحب چند اولاد و كارمند دولت مى‌باشد، خانه ندارد، آيا وصى مجاز است به نوه موصى براى خريد خانه مصرف نمايد يا خير؟ و در صورت مجاز نبودن، تكليف وصى در اين برهه زمان چيست؟

بسمه تعالى، اگر اولاد مستحق ندارد با فرض اين‌كه مصرف ثلث، مستحقين ارحام تعيين شده مى‌توانند ثلث را در خريد خانه مرقوم صرف كنند و اگر اولاد مستحق هستند و بر نمى‌دارند اگر از آن‌ها اجازه بگيرند و با اجازه آن‌ها صرف در خانه ذكر شده نمايند مانع ندارد.

[سؤال 8757] 4810

بسمه تعالى 8 / 1358

محضر مقدس حجت الاسلام والمسلمين، ملاذ الانام، نايب الامام، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

شخصى كه حدود پنجاه سال قبل فوت شده، در زمان حيات خود دارايى غير منقول خود را طى يك وصيت‌نامه‌اى كه به وسيله پيشواى روحانى محل تحرير و تسجيل يافته به طور متفاوت بين ورّاث خود يعنى يك زوجه، دو دختر و چهار پسر تقسيم نموده است و پس از فوت او جمع ورّاث طى تنظيم سند رسمى وصيت‌نامه، مورث خود را تنفيذ و بر اساس آن ميراث را بين خود تقسيم و تسهيم نموده و تا كنون هم بدان نحو معمول مى‌شده است. آيا در شرايط معروض و پس از طى اين مراحل، ورّاث يا احد از آن‌ها مى‌توانند نسبت به آنچه شده ايراد و اظهارى داشته باشند؟

استدعا دارد نظريه مبارك را ذيلاً مرقوم فرماييد كه فى الحاجة حجت باشد.

بسمه تعالى، چنانچه ايراد و اظهارى داشته باشند، بايد به محاكم صالحه مراجعه و رسيدگى شود.

احكام وصى

[سؤال 8758] 4811

بسمه تعالى

اگر كسى دو نفر را با هم وصى خود قرار داده باشد و در زمان حيات موصى يك نفر از آن‌ها فوت كرده باشد و موصى هم عالم به فوت بوده و وصيت جديدى ننموده باشد، آيا وصى حىّ، وصى است مستقل، يا وصى نمى‌باشد.

بسمه تعالى، در صورتى كه توجه به وصيت داشته است و تغيير نداده است وصى حىّ مستقل است.

[سؤال 8759] 4812

بسمه تعالى

از دفتر حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، در مورد مسأله ذيل استفتا مى‌نمايد.

موصى براى ادارۀ اموال و سرپرستى اولاد خود، يك وصى منصوب مى‌نمايد و در

وصيت‌نامه نيز به او اذن مى‌دهد كه پس از فوتش، براى سرپرستى اولاد و ادارۀ ماترك، وصى تعيين نمايد. آيا شرعاً وصىِّ منصوب از طرف موصى (متوفى)، حق تعيين وصى براى ادارۀ اموال و سرپرستى اولاد متوفى را دارد يا خير؟

بسمه تعالى، وصى نمى‌تواند در كار وصيت، ديگرى را وصى خود قرار دهد.

[سؤال 8760] 6039

5. پدرى وصيت نموده و يكى از فرزندانش را وصى خود قرار داده و مقدارى پول جهت مخارج حج تعيين كرده و با آن‌كه پدر مستطيع بوده، پول را در اختيار وصى قرار داده و وصى از رفتن حج امتناع نموده و مى‌گويد: جهت نماز و روزه، پول به مصرف رسيده است. تكليف الباقى وارث‌ها در اين امر چه خواهد بود؟

بسمه تعالى، بر عهده وصى است كه حج را انجام دهد.

[سؤال 8761] 1284

5. زيدى وصى ميتى است كه ورثه او حاضر به پرداخت مال الوصاية نمى‌شوند مگر به شكايت و رجوع به مأمورين دولت، آيا وظيفه وصى شكايت نمودن است يا حال كه ورثه حاضر نمى‌شوند بر وصى بأسى نيست؟

بسمه تعالى، واجب است وصى به انجام وصيت اقدام كند و در صورت ممانعت ورثه مى‌تواند به محاكم مراجعه كند.

[سؤال 8762] 4813

بسمه تعالى 14 / 1 / 1362

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به عرض مبارك مى‌رساند: پدر اين‌جانب در سال 1352 خورشيدى فوت نموده است. طبق وصيت‌نامه عادى بنده را وصى شرعى خود نموده است. پدرم در وصيت‌نامه، سى سال نماز و سه ماه روزه، خواسته است كه براى او بدهيم. بنده

خواستم طبق وصيت پدرم عمل كنم كه وراث پدرم حاضر نشدند كه سى سال نماز و سه ماه روزه براى پدرم بدهم. وصيت‌نامه هم فعلاً مفقود شده است و در دسترس نيست. بعد از پيروزى انقلاب، ساير وراث پدرم از بنده جدا شده و سهم‌الارث خودشان را گرفته‌اند. بنده هم امكان اين‌كه به تنهايى روزه و نماز استيجارى بدهم ندارم؛ زيرا كارگر و مستضعف مى‌باشم. بنده تقاضا دارم كه تكليف بنده را طبق قانون شرع روشن بفرماييد كه بنده همان طور عمل كنم. منتظر جواب هستم.

بسمه تعالى، ورثه بايد به وصيت عمل كنند و در غير اين‌صورت، حق تصرف در تركه ندارند و بر وصى لازم است در صورت امكان، ورثه را وادار به عمل به وصيت نمايد و اگر ممكن نيست معذور است.

[سؤال 8763] 4814

بسمه تعالى

لطفاً پاسخ سؤالات ذيل را مرقوم فرماييد:

1. آيا وصى بدون اذن ناظر، خودسرانه مى‌تواند ناظر ديگرى بر وصيت اضافه كند يا خير؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند.

[سؤال 8764]

2. هرگاه وصىّ مطلق فوت نمود، آيا امر آن ارجاع به حاكم شرع است يا كه عنوان ارث را داشته است و به وراث وصى به ارث مى‌رسد؟

بسمه تعالى، در فرض نبودن وصىّ ديگر، ولو مترتّباً، امر آن مربوط به حاكم شرع است.

3. در صورتى كه وصىّ نتواند ناظر ديگرى به وصيت اضافه كند و اضافه كرد و با چنين عمل خساراتى به موقوفه وارد شد؛ آيا وصى ضامن است يا خير؟

[سؤال 8765] 4815

بسمه تعالى 9 / 1 / 1361

پيشگاه مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر كبير انقلاب اسلامى، مدّ ظله العالى، با تقديم عرض سلام

پدر پدرم در زمان حيات خودش دو فرزند داشته: يكى پدرم و ديگرى عمه‌ام؛ و در وصيت‌نامه‌اش، پدرم را وصى خود قرار مى‌دهد تا وصيت‌نامه‌اش را اجرا نمايد و وصى خود را پس از فوت پدرم تعيين نمى‌نمايد؛ پدرم پس از مدتى فوت مى‌نمايد، بدون اين‌كه وصيت كند و وصى براى خود قرار دهد؛

از آن بزرگوار استدعا دارم اعلام فرمايند: از نظر شرع مقدس اسلام چه كسى هم اكنون وصى پدر بزرگم مى‌باشد و بايستى وصيت پدر بزرگم را اجرا نمايد؟ من كه فرزند بزرگ پدرم هستم و يا عمه‌ام كه هم اكنون زنده و در قيد حيات مى‌باشد و يا شخص ثالثى كه آن حضرت تعيين مى‌فرمايند؟ و چه كسى وصى پدرم مى‌باشد؟

طول عمر حضرت‌عالى را از خداوند خواستارم. خدايا خدايا تا انقلاب مهدى خمينى را نگهدار

بسمه تعالى، وصى ايشان حاكم شرع است، يا كسى كه او را حاكم شرع تعيين كند.

[سؤال 8766] 4274

به چه كسى تحويل دهد و در ضمن مشروط به اين است كه هر كس اين پول را تحويل گرفت بايد قبالۀ شخص خريدار را امضا و تأييد كند؛ آيا تكليف چيست؟

بسمه تعالى، بايد كسى براى اين كار از طرف حاكم شرع (مجتهد جامع شرايط) تعيين شود.

[سؤال 8767] 4816

بسمه تعالى 25 / 9 / 1361

دفتر محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

احتراماً؛ به استحضار مى‌رساند: شخصى مطابق وصيت‌نامۀ مورخ شهر ذى قعدة الحرام 1342 هجرى قمرى، پنج جريب مشاع در پانزده جريب زمين مزروعى در محدودۀ شهرستان بروجرد را ثلث موقت قرار داده كه منافع آن به مدت سى سال به مصارف روضه‌خوانى، اطعام، صوم و صلاة، ختم قرآن، نيابت مشاهد مشرفه برسد و پس از انقضاى مدت، پنج جريب زمين موصوف را فروخته، به مصرف تعمير و بناى مسجد و پل و سرداب نمايند؛ در طول اين مدت، وصى موصى نيز فوت و ادارۀ محل ثلث، در اختيار ادارۀ اوقاف بوده؛ پس از انقضاى مدت ثلث تا كنون - در اثر طرح دعوا با كشاورزان مربوط در دادگسترى كه هنوز به نتيجه نرسيده - عوايدى هم حاصل نگرديده و منظور نظر موصى همچنان مسكوتٌ عنه باقيمانده؛ مستدعى است از نظر ابقا و يا فروش محل ثلث، اين اداره را امر به هدايت فرمايند تا اقدام گردد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بايد با نظر حاكم شرع به وصيت عمل شود.

[سؤال 8768] 2388

5. وصيت‌نامه‌اى كه عمل نشده، و وصى فوت شده است آيا بر ورثۀ وصى تكليفى هست؟

بسمه تعالى، بر ورثۀ وصى تكليفى نيست.

[سؤال 8769] 4817

بسمه تعالى 15 / 2 / 1362

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى و ولى فقيه، امام خمينى، مدّ ظله العالى

آيا وصى مى‌تواند به علت كهولت و طولانى بودن مدت اجراى وصيت‌نامه و اين‌كه ممكن است در اثر ناتوانى، مورد وصيت به طور كامل انجام نگيرد، براى جلوگيرى از اتلاف مال ميت، از سِمت خود استعفا نمايد؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند كناره‌گيرى كند؛ ولى مى‌تواند كمك بگيرد.

[سؤال 8770] 4818

بسمه تعالى 29 / 10 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

به عرض مبارك مى‌رساند اين‌جانب كه وصى اثلاث مرحومان پدر و پدربزرگ خود هستم و چندى قبل به موجب ورقۀ استفتايى كه از محضر مبارك سؤال شد كه آيا ثلث و وقف و عهد و نذر اين‌ها در يك صورت هستند؟ به موجب دست‌خط مبارك كه مرقوم فرموده بوديد: «ثلث جزو وقف نيست و كسى حق دخالت ندارد، مگر وصى او».

لذا به ادارۀ اوقاف همدان رجوع و به ايشان دست خط مبارك را ارائه دادم و به آن‌ها سواد وصيت‌نامه را هم دادم، كه آن‌ها به ادارۀ اوقاف تهران فرستادند. در جواب طبق گزارش مى‌گويند: دخالت اوقاف را هيأت امنا تصديق كرده‌اند كه امر در ثلث دخالت نمى‌باشد؛ لذا تكليف اين‌جانب را كه به سن 84 سالگى رسيدم و از كار افتاده‌ام و به هر كس اين وصايت را مى‌خواهم بدهم؛ هيچ كس به واسطه دخالت اوقاف قبول نمى‌كند. مرحمت فرموده تكليف اين‌جانب را معين نماييد و مرقوم داريد.

بسمه تعالى، شما وصايت را نمى‌توانيد واگذار بكنيد و مى‌توانيد براى خودتان كمك بگيريد.

[سؤال 8771] 4800

3. آيا مى‌توانم به شخص ديگرى واگذار كنم يا خير؟

بسمه تعالى، مانع ندارد، مگر اين‌كه وصيت كرده باشد كه خود شما بخوانيد و شما قبول كرده باشيد.

لزوم عمل بر طبق وصيت

[سؤال 8772] 4819

بسمه تعالى 3 / 12 / 1361

سرپرست محترم دفتر امام خمينى

ضمن سلام، تقاضا دارد از حضور رهبر انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى استفتا گردد كه: شهيدى وصيت كرده كه كتاب‌هاى موجود او را به كتابخانۀ مسجدى اهدا نمايند و به اين وصيت عمل شده است. حال كتابخانۀ مزبور هيچ فعاليت ندارد و كتاب‌هاى مذكور همان‌طور در قفسۀ كتابخانۀ مسجد خاك مى‌خورد، آيا مى‌شود كتاب‌هاى مزبور را به كتابخانۀ مركز تربيت معلم شهيد رجايى اردبيل كه به تازگى افتتاح شده تحويل داد تا مورد استفاده قرار گيرد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد مطابق وصيت عمل شود و تبديل جايز نيست.

[سؤال 8773] 4796

3. آيا مى‌توان ثلث مالى را كه بابت نماز و روزه مى‌باشد به جبهه جنگ يا به بازسازى جبهه‌ها كمك كنيم؟

بسمه تعالى، جايز نيست و بايد در همان مورد وصيت صرف شود.

[سؤال 8774] 1689

3. شخصى در زمان حيات مبلغى به عنوان امانت نزد شخص ديگرى گذارده كه پس از فوت او مصرف دفن و قبر او نمايد، شخص مورد نظر تقريباً 20 سال پيش

فوت نموده و به وسيله كس ديگرى دفن شده ولى قبر وى را جمع نكرده‌اند؛ يعنى روى آن سنگ نيانداخته‌اند، و مشخصات او معلوم نيست و منظور متوفى هم همان سنگ و مشخصات بوده، ولى امانتدار به عللى در آن زمان اين كار نكرده است. آيا در حال حاضر براى رضاى خدا و متوفى مى‌تواند مبلغ مذكور را به نيت آن مرحوم مزبور به حساب‌هاى مذكور بالا واريز نمايد يا خير؟ چنانچه امكان ندارد محل آن را معين فرماييد. ضمناً مزار متوفى را در حال حاضر نمى‌داند كجاست.

بسمه تعالى، بايد بر طبق وصيت عمل كند و اگر عمل به وصيت مورد ندارد پول به ورثه مى‌رسد.

[سؤال 8775] 4820

بسمه تعالى 19 / 10 / 1361

مقام محترم دفتر استفتائات امام خمينى، پس از عرض سلام، از آن مقام محترم درخواست مى‌شود در مورد سؤالات ذيل اقدام نماييد.

1. شخصى شفاهاً به ورثۀ خود وصيت نموده است كه سود باغ را روضه و مصيبت بخوانند؛ در حال حاضر باغ سود ندارد؛ آيا ورثه‌ها مى‌توانند باغ را بفروشند؟ و اگر مى‌توانند، در چه مورد خرج و مصرف نمايند؟

بسمه تعالى، با احتمال اين‌كه در آينده سود پيدا كند، اگر وصيت تا مدت معيّنى است مى‌توانند بفروشند و اگر بفروشند، مسلوب المنفعه است؛ و اگر به تمام منافع آن دائماً وصيت شده، فروش صحيح نيست.

[سؤال 8776]

2. اگر احتمال داده شود كه باغ مزبور بعد از چند سال سود خواهد داد، حكم آن چگونه است؟ و در اين مدتى كه سود ندارد، چه حكمى دارد؟

بسمه تعالى، حكم آن در مسأله قبل ذكر شد.

[سؤال 8777] 4821

بسمه تعالى 18 / 5 / 1362

حضرت آيت الله العظمى و مرجع عالى‌قدر، امام خمينى، دامت بركاته

شخصى وصيت كرده كه حاصلات يك قطعه زمين آبى را براى خودم مصرف كنيد؛ آيا به نظر مبارك شما صحيح است كه زمين مذكور را وارثينش بخرند و قيمت زمين را مصرف شخص مذكور كنند يا خير؟

بسمه تعالى، تغيير و تبديل وصيت جايز نيست.

[سؤال 8778] 4822

بسمه تعالى 10 / 8 / 1361

محضر مبارك مرجع عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، با عرض سلام و درود خالصانه، به استحضار عالى مى‌رساند:

شخصى وصيت كرده و به مقدار ثلث يا كمتر از ثلث ماترك خود را مال الوصيّه قرار داده و وصى را نيز مكلف و ملزم نموده كه بعد از فوتش براى او كارهايى انجام دهد و مال الوصيّه را در موارد ذكر شده در وصيت‌نامه صرف نمايد؛ ادارۀ دارايى بر اساس قوانين طاغوتى خلاف شرع، نسبت به مال الوصيّه، از وصى مطالبۀ ماليات مى‌نمايد؛ اگر وصى ماليات مزبور را پرداخت كند، نخواهد توانست به تمام وصاياى موصى عمل كند و نتيجتاً به مقدارى از وصاياى موصى عمل نخواهد شد؛ ضمناً مقدارى از مال الوصيّه را براى دو فرزند پسر سابق الفوت خويش قرار داده است و آن دو نفر (نوه) شديداً احتياج به آن مال دارند كه ضروريات زندگى‌شان را تأمين نمايند؛ استدعا دارد وظيفۀ شرعى وصى را در اين مسأله بيان فرماييد.

بسمه تعالى، وصى در مورد وصيت موصى، بيش از مقدار ممكن وظيفه‌اى ندارد.

[سؤال 8779] 4823

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى

با عرض سلام و با درود بر شهداى گلگون كفن جمهورى اسلامى ايران، برادر اين‌جانب شهيد شده و وصيت كرده است: مبلغى به حساب مبارزه با اسرائيل صهيونيست واريز گردد؛ لذا خواهشمند است، شمارۀ حساب فوق را اعلام فرماييد و در صورت نبود چنين حسابى، مبلغ مورد نظر به كدام حساب واريز گردد؟

بسمه تعالى، اگر شماره خاصّى در اين جهت نيست، مى‌توانند در مطلق خيرات، از جمله جبهه‌هاى جنگ ايران صرف كنند.

[سؤال 8780] 4824

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّظله العالى، ضمن عرض سلام، متمنى است نظر مبارك را در مورد واقفى كه وصيت نموده كه يك باب منزل را بعد از فروش به مصرف توسعه و ترميم مسجد محل برسانند. پس از فوت واقف، مسجد از طرف اهالى محل توسعه و تعمير گرديده است. اينك با توجه به موجود بودن پول خانه در صندوق قرض الحسنه، و نيازمندى شديد بعضى افراد خانواده و وراث واقف، آيا اجازه بهره‌بردارى از پول مذكور به نفع منسوبين واقف با رعايت تقدم محتاج‌ترين ايشان هست يا نيست؟

بسمه تعالى، در صورت انتفاء مورد وصيت، اگر معلوم است كه نظر موصى به خصوص آن مسجد بوده است، مال به ارث مى‌رسد و اگر معلوم نيست، بنابر احتياط صرف در مسجد ديگر كنند.

[سؤال 8781] 4842

3. آيا ثلث دارايى متوفى را - كه وصى بر طبق وصيت‌نامه، قرار است در طريق

خيرات و مبرات و خمس و سهم امام و خلاصه جهاتى كه ميت تعيين نموده به مصرف برساند - در صورتى كه وصى، شوهر ميت بوده باشد و اين وصى (شوهر متوفى) خود از تمكن مالى برخوردار باشد، آيا مى‌تواند ثلث دارايى ميت را به بهانۀ آن‌كه يكى از فرزندانشان بيكار است، به آن فرزند بيكار بدهد و اجراى وصيت ميت را ناديده بگيرد. در حالى كه آن فرزند هم، اهل تقوا و نماز و ديندارى نباشد؟

بسمه تعالى، ثلث مورد وصيت را واجب است در مواردى كه متوفى معين نموده صرف كنند و در غير آن جايز نيست.

[سؤال 8782] 4825

بسمه تعالى 15 / 10 / 1361

محضر مبارك زعيم عالى‌قدر امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از تبليغ سلام و آرزوى طول عمر مبارك خاطر شريف را به مسأله‌اى معطوف مى‌دارم:

موصى يكى از فرزندانش را وصى قرار داده و يكى از املاك خود را وقف نموده كه در مواردى عايدات اين ملك (باغچه) صرف و خرج شود و گفته وصىّ يا كسى ديگر اگر زراعت يا درختكارى نمايد يك ثلث عوايدش مال زارع و بقيه دو ثلث در مواردى از نماز و روزه و نقل جنازه به نجف اشرف و ... خرج شود كه اين اعمال جابه‌جا شده و بعد يك‌سال عوايدش در ردّ مظالم و يك‌سال در سهم سادات و سهم امام عليه‌السلام خرج شده ولى وصىّ با دو اشكال مواجه است 1. زارع كه سابقاً به ثلث حاصل راضى مى‌شدند حالا به نصف نيز راضى نمى‌شوند 2. وصى با توجه به اولاد خود يقين دارد چون وصيت‌نامه با سند عادى است بعد از فوتش اولاد او باغچه را فروخته يا خودشان تصاحب و تملك خواهند كرد و مراجعه به ادارۀ اوقاف سبب خواهد شد كه منافع باغچه نفله شده از بين برود، اگر تجويز بفرماييد باغچه فروخته شود نصف آن در ردّ مظالم و نصف ديگر در سهمين خرج شود، و يا زمين را به اسم قبرستان در اختيار مسلمان‌ها براى دفن اموات بگذارد يا بفروشد پول آن را در خريد

قبرستانى خرج كند و يا راهى ديگر كه خود حضرت آيت اللهى تجويز مى‌فرمايند زيرا وصى اطمينان دارد كه با فوت وى باغچه به وسيله وراث تملك خواهد شد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، فروش و تبديل باغچه جايز نيست و بايد طبق وصيت عمل شود.

[سؤال 8783] 4826

بسمه تعالى

حضور مبارك نايب الامام، حضرت امام خمينى، دام ظله، با عرض سلام لطفاً به دو سؤال زير جواب مرحمت فرماييد.

شخصى وصيت به ثلث كرده و پس از وضع مصارفى كه تعيين كرده، چنين نوشته است: «آنچه از ثلث مى‌ماند، نيمى صرف در عزادارى حضرت خامس آل عبا عليه‌السلام در منزل گردد و نيمى ديگر بابت خمس احتياطى داده شود». حال مرقوم فرماييد:

1. با توجه به اين‌كه نصف باقيماندۀ ثلث در حدود 750،000 تومان است و خانۀ مورد وصيت، گنجايش آن‌چنانى ندارد كه مبلغ فوق به طور معمول صرف عزادارى شود - زيرا ده‌ها سال طول خواهد كشيد - آيا وصى مى‌تواند در مساجد متعدد شهر اقامۀ عزا كند تا تأخير بيش از حد معمول در انجام وصيت را ندهد؟

بسمه تعالى، لازم است طبق وصيت عمل نمايند.

2. پرداخت خمس احتياطى به يك مرتبه براى وصى مقدور نيست؛ اگر ممكن است اجازه فرماييد به تدريج پرداخت كند تا ضرر محسوسى متوجه ورّاث نشود.

بسمه تعالى، اگر نمى‌توانند يك‌جا پرداخت كنند، مجازند به تدريج ادا نمايند؛ ولى تأخير بدون عذر جايز نيست.

[سؤال 8784] 4827

بسمه تعالى 5 / 2 / 1362

حضور مقدس نايب الامام، حضرت آيت الله العظمى آقاى سيد روح الله خمينى، دام ظله العالى

مسائلى است كه بعد از توضيح كوتاهى به عرض عالى مى‌رسانم و آن، اين است: دو قطعه زمين گندم‌زارى از شخص متوفايى به عنوان ثلث باقيمانده كه مصرف عوايد آن را در مطلق خيرات قرار داده و دو قطعه زمين گندم‌زار ديگرى كه قيد ثلث حبس دارد را فرزند همين مرحوم كه او نيز متوفى است، به همين عنوان مذكور مقرّر داشته و توليت را به اولاد ذكور با رعايت عدل و تقوا معيّن نموده؛ ولى محل حاجت مسأله ما به يكى از دو قطعه زمينى است كه مرحوم... آن را ثلث قرارداده؛ زمينى است موسوم به «باغ بن»؛ در حاشيۀ اين زمين خانه‌سازى شده، و در حواشى ديگر اين زمين مى‌خواهند خانه بسازند و نياز شديد هم دارند؛ و مهمترين مشكلشان نداشتن راه است؛ لذا در رابطه با اين زمين، به اين چند مسأله جواب بفرماييد:

با اين‌كه قضاى حاجت تعدادى از مسلمين منوط به باز شدن راه از اين زمين است و از طرفى هم صاحب ثلث، مصرف آن را در مطلق خيرات مجاز نموده و خود متولّى هم مايل به كارگشايى مسلمين است، اجازه مى‌فرماييد به مقدار راه از متولّى، زمين - ولو باضعاف مضاعف - خريدارى شود و صرف اين امر خير كه راه است بشود؟

آيا مى‌شود اصل زمين بدون هيچ عوضى، به نيت صاحب ثلث واگذار شود تا براى راه استفاده كنند؟

آيا مى‌شود چندين سال اجاره شود؟ كه واضح است اگر بشود شرعاً واگذار شود، چون مطلب هميشگى است، راحت‌تر است. در هر حال نياز به جواب مسأله داريم.

بسمه تعالى، تبديل وصيت جايز نيست و بايد طورى عمل شود كه با بقاى مورد وصيت، عوايد آن صرف در جهت وصيت شود.

[سؤال 8785] 4828

بسمه تعالى 8 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، پس از عرض سلام و تحيّت، به عرض مبارك مى‌رساند:

شخصى وصيتى نموده و نوشته و دو نفر را به عنوان وصى و وكيل تعيين نموده كه بعد از مرگش مايملك او را وقف حضرت ابوالفضل نمايند؛ و مايملك او عبارت است از باغ و مقدارى پول نقد؛ فعلاً وكيل و وصى عذر مى‌آورند بر اين‌كه چون ما با آن قريه كه باغ در آن مى‌باشد فاصله داريم، نمى‌توانيم از عهده برآييم؛ لطفاً دو سؤال را جواب مرقوم فرماييد:

آيا مى‌توانند آن ملك را كه فروخته نشده، در جاى ديگر كه مناسبشان باشد خريده و آن را وقف نمايند؛ با توجه به اين‌كه هنوز وقف نيست و فقط وصيت نموده كه وقف بنمايند؟

آيا مى‌توان با پول موجود چيزى از قبيل فرش مسجد و غيره خريده و آن را وقف نمايند يا اين‌كه لازم است پول را صرف مصارف خيريه بنمايند؟

توضيح اين‌كه وصيت، به كل مايملك بوده؛ ولى چون نسبت به مازاد ثلث صحيح نبوده، وارث دو ثلث را گرفته و فقط ثلث باقيمانده، و مسأله دربارۀ ثلث است كه بايد وصى وقف نمايد.

بسمه تعالى، بايد در باغ بر طبق وصيت عمل كنند و تبديل جايز نيست؛ و نسبت به پول، وصيت به وقف باطل است.

[سؤال 8786] 4829

بسمه تعالى 8 / 8 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، مرجع الشيعة الإماميه، امام خمينى، دام بقاؤه، پس از عرض سلام، سلامتى حضرت‌عالى را از خداوند متعال خواستار است.

كاروان‌سرايى است در اصفهان كه سه دانگ آن به عنوان ثلث مال، از طرف موصى معيّن شده است؛ بفرماييد: آيا متولى فعلى اين مال مى‌تواند قسمتى از اين ملك را به عنوان حسينيه قرار دهد و مابقى را به صورت مغازه قرار دهد و صرف موارد ثلث نمايد يا خير؟ خداوند سايۀ حضرت‌عالى را مستدام بفرمايد.

بسمه تعالى، اگر وصيت شده كه محل مزبور كاروان‌سرا باشد، نمى‌توانند تغيير دهند؛ و در غير اين صورت، متصدى شرعى با مراعات مصلحت و جهت وصيت مى‌تواند تصرف مذكور را بنمايد.

[سؤال 8787] 4830

بسمه تعالى

محضر مبارك بزرگ مرجع تقليد شيعيان جهان، حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، دام عزّه و زيد فى عمره، از محضر شما استدعاى پاسخ به سؤالات زير را دارد:

1. شخصى فوت كرده و داراى يك برادر و يك همسر مى‌باشد و يك حياط مسكونى دارد و به وصى خود وصيت نموده: مادامى كه همسرش زنده است، در دو دانگ از حياط مذكور حق سكونت داشته باشد و بعد از فوت همسر، آن دو دانگ را فروخته و نصف قيمت آن براى شخص متوفى و نصف ديگر براى همسرش در راه خدا مصرف شود. اينك سؤال مى‌شود كه آيا جايز است با رضايت همسر متوفى كه الآن زنده است، وصىّ متوفى يك دانگ از دو دانگ مزبور را قبل از فوت همسر متوفى فروخته، و عندالمعامله با خريدار شرط كند كه حق سكونت همسر متوفى مادام الحياة، در آن يك دانگِ معامله شده محفوظ بماند و قيمت آن براى متوفى خرج گردد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد به هر نحو وصيت كرده عمل شود.

2. لباس‌هاى نظامى يا انتظامى كه در جبهه‌ها به افراد بسيج مى‌دهند، اگر با خودشان بياورند جايز است يا نه؛ در حالى كه مسئولين جبهه‌ها مانع نمى‌شوند؟

بسمه تعالى، اگر خلاف مقررات نباشد اشكال ندارد.

[سؤال 8788] 4831

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، دام بقائه العالى، پس از عرض سلام:

1. شخصى وصيت كرده است كه ثلث مال او صرف مدرسۀ مرحوم آيت الله بروجردى در كربلاى مقدسه بشود و اكنون كه چنين كارى ممكن نيست، آيا مى‌شود صرف كتابخانه‌هاى حوزۀ علميۀ اصفهان بشود يا نه؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بايد مال مورد وصيت را حفظ كنند تا عمل به وصيت ممكن شود.

[سؤال 8789] 4832

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، ضمن عرض سلام

1. شخصى يك ماه قبل از فوتش مبلغ صد هزار تومان نزد فردى مى‌گذارد و وصيت مى‌كند كه از اين پول ده سال نماز و روزۀ احتياطى بخريد و بقيه را خرج مسجد كنيد. در همان لحظه از شخصى غير از وصيت‌شده مى‌پرسد: نماز و روزه ده سال چند است؟ مى‌گويد ده سال چهل هزار تومان. وصيت كننده مى‌گويد پس بقيه (شصت هزار تومان) براى مسجد. حالا پنج ماه بعد از مرگ او سؤال مى‌كنند ده سال چند است؟ جواب داده‌اند: شصت هزار و هفتاد هزار تومان در اين حال، آيا بايد ده سال خواند و از مسجد پس بگيريم (درحالى‌كه پنجاه هزار تومان به مسجد داده‌ايم) يا

كمتر و به اندازۀ چهل هزار تومان بخوانيم و ده هزار تومان مانده را به مسجد بدهيم؟ و آيا مى‌شود كمتر از ده سال با سالى هفت هزار تومان خواند؟

بسمه تعالى، بايد بر طبق وصيت ده سال نماز اجير بگيرند، بقيه را صرف مسجد نمايند.

2. وصيت كننده مطلق وصيت كرده، آيا مى‌شود خلاصه خواند (بدون اذان و اقامه و مستحبات) و آيا نماز آيات هم لازم است؟

بسمه تعالى، بايد به نحو متعارف بخوانند و نماز آيات جزو آن نيست.

3. وصيت كننده مطلق وصيت كرده، آيا وقتش موسّع يا موقت است؟ در صورت موقت، چند سال شود؟

بسمه تعالى، موقت نيست، ولى نبايد در عمل به وصيت تهاون و اهمال كنند.

4. كسى كه خود نماز و روزۀ قضايى دارد، آيا مى‌تواند استيجارى قبول كند درصورت موافقت آيا براى دو نفر را مى‌تواند قبول كند؟

بسمه تعالى، مانع ندارد.

[سؤال 8790] 4833

بسمه تعالى 29 محرم الحرام 1403 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى، محترماً معروض مى‌دارد:

1. زيدى در يكى از دهات فوت نموده، وصيت نموده كه اثاثيۀ منزلش را در مجالس تعزيۀ ابا عبدالله عليه‌السلام استعمال نمايند و زوجه‌اش را متولى قرار داده. فعلاً زوجۀ مزبوره، منتقل به شهر شده. آيا مى‌تواند اثاثيۀ مزبوره را در يكى از تكاياى شهر بسپارد كه در اوقات عزادارى استعمال نمايند يا خير؟ اگر محتاج به اجازه است، اجازه بفرماييد. تا كنون سه مرتبه استفتا شده، جواب نيامده.

بسمه تعالى، مانع ندارد؛ مگر آن‌كه در وصيت، تكيۀ معيّنى تعيين شده باشد.

2. شخصى ماشين باربرى دارد و دائم در حركت و مسافرت است؛ ليكن شب به خانه بر مى‌گردد؛ يا دو سه روز مى‌گذرد و به خانه مى‌آيد. آيا اين شخص، دائم‌السفر محسوب مى‌شود يا خير؟ حكم الله را مرقوم بفرماييد.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، نماز او تمام است.

[سؤال 8791] 4834

بسمه تعالى

محضر آيت الله العظمى نايب الامام سيد روح الله الموسوى الخمينى، دام ظله

دو برادر، اموالشان مشترك بوده، برادر بزرگ، وقت مردنش به برادر كوچك وصيت مى‌كند كه از عين مال مشترك، اول مبلغ پنجاه هزار تومان سهم امام عليه‌السلام و سهم سادات بدهد و بعداً مابقى مال بين ورثه تقسيم شود. البته اين برادر بعد از فوت برادرش چند وقتى سهل‌انگارى نموده تا پسرهاى برادر متوفى، يك سرى مخالفت‌ها و نزاع‌هايى را راه مى‌اندازند و بعضى از اموال را تقسيم مى‌كنند و بعضى ديگر تلف مى‌شود و از بين مى‌رود. تا آن‌كه اين برادر كه وصى بوده، وقت مرگش به پسرش وصيت مى‌كند كه همۀ اين پنجاه هزار تومان را بايد به وكيل مجتهد بپردازد، ولى پسر قبول نكرده و گفته چون مال مشترك بوده، الآن من نصف اين پول را مى‌پردازم و نصف ديگرش را پسرعموهايم بايد بپردازند چون مال در حين وصيت برادر بزرگ شما، مشترك بوده و الآن قسمت شده است. از طرفى فرزندان برادر بزرگ - به واسطه عداوت‌هايى كه در بين آمده - اين وصيت را قبول ندارد. در اين صورت، اين باقيماندۀ پول‌ها به ذمه كدام شخص خواهد بود؟ والسلام عليكم ورحمة الله

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، بايد به همان كيفيت وصيت عمل شود و مبلغ مذكور، از همان ملك مورد وصيت داده شود.

[سؤال 8792] 7314

6. پدرم وصيت كرده منزلى كه در تربت جام دارد را به آقاى توسلى واگذار نمايم تا

درآمد آن را براى امام زمان عليه‌السلام مصرف كنند؛ آيا شما اجازه مى‌فرماييد اين منزل را به ايشان واگذار نمايم يا خير؟

بسمه تعالى، بر طبق وصيت بايد عمل شود.

[سؤال 8793] 4835

بسمه تعالى 11 / 7 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، بعد السلام و التحية و الاكرام

چه مى‌فرماييد در مورد مؤسّسه خيريه‌اى كه درآمدش از محل مال الوصيه‌ها و صدقات مردم تأمين مى‌شود و در وصيت‌نامه‌ها محلى براى حق بيمۀ كاركنان مؤسسه در نظر گرفته نشده، ولى نسبت به اجرتى كه به كاركنان مؤسسه داده مى‌شود، سازمان بيمۀ محل، مطالبۀ حق بيمه مى‌نمايد؟ آيا مى‌توان حق مزبور را از درآمدهاى فوق الذكر پرداخت و وجه شرعى آن چگونه است؟

متّع الله المسلمين بطول بقائك الشريف

بسمه تعالى، وصايا بايد در مورد خودش كه جهت وصيت است صرف شود و صرف در غير آن جايز نيست.

[سؤال 8794] 4836

بسمه تعالى

موصى بعد از بيان مصارفى از براى ثلث مى‌نويسد: «چنانچه از ثلث موصى بعد از مخارج مقرر فوق اضافه بماند، مى‌توانند (يعنى وصى و منصوب) از اموال غير منقول، به عنوان بقيۀ ثلث برداشت نموده و عوايد او را هر ساله در ماه محرم روضه‌خوانى نمايند». وصى به همين منظور، مقدارى زمين زراعتى و باغ از ماترك، افراز كرده و سال‌هايى عايدات آن را به مصرف رسانيد ولى فعلاً ابقاى آن را صلاح نمى‌داند؛ با توجه به اين‌كه عبارت وصيت‌نامه، لفظ «مى‌توانند» مى‌باشد كه ظهور در الزام ندارد، آيا وصى مى‌تواند زمين و باغ را فروخته و ثمن آن را به مصرف منظور برساند

و يا به جاى آن چيز ديگرى خريدارى نموده و عايدات آن را طبق وصيت، به مصرف رساند؟

بسمه تعالى، نمى‌تواند آن را بفروشد.

[سؤال 8795] 4837

بسمه تعالى

محضر مبارك آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين بطول بقائه

1. شخصى در وصيت شفاهى خود، ملك معين و وجه معينى را ثلث خود قرار داده كه آن وجه صرف تعمير يا تجديد بناى آن ملك شود و درآمد آن ملك را صرف امور خير بنمايند. ورثه بدون توجه به حكم شرع، ملك ثلث را با موافقت يكديگر فروخته و وجه آن را يكى از ورثه از بابت سهم الارث خود برمى‌دارد و ملك ديگرى را از تركۀ ميت با موافقت يكديگر كه قيمتش معادل ثلث بوده، ثلث ميت قرار مى‌دهند و درآمد آن را صرف امور خير مى‌كنند. پس از بيست سال متوجه مى‌شوند كه شرعاً حق فروختن ملك متعلق ثلث را نداشتند. اكنون استرداد ملك متعلق ثلث، عادتاً ممكن نيست و در حكم تالف است. سؤال مى‌شود: آيا قيمت ملك ثلث فروخته شده بر عهدۀ ورثه است يا نه؟ و بر فرض ضمان قيمت، آيا قيمت، يوم التلف است يا زمان ادا؟ و در هر دو صورت، آيا تكليف ورثه، خريد ملك ديگر است و صرف درآمد آن در امور خيريه يا بايد قيمت تالف صرف امور خيريه شود؟ و سؤال ديگر اين‌كه وجوهى كه تا به حال به عنوان درآمد ثلث داده‌اند شرعاً محسوب است يا نه؟ و آيا ورثه ضامن منافع ملك ثلث معين شدۀ تالف، تا به حال هستند يا نه؟

بسمه تعالى، فروش ملك مورد وصيت باطل است و به هر نحو امكان دارد؛ بايد ملك را برگردانند و اگر استرداد امكان ندارد، نسبت به آن ضامنند و ميزان، قيمت يوم‌التلف است كه با آن ملكى تهيه شود و عوايد آن در جهت وصيت صرف شود و آنچه بعد از تلف در جهت وصيت

صرف كرده‌اند، محسوب است و ضمان منافع بر مشترى است و بر ورثه نيست.

2. زنى حامله به جنين هفت ماهه بوده، در اثر تصادف با ماشين خودش بلافاصله و جنينش پس از دو ساعت تلف شده‌اند. ورثۀ آن زن شوهرش و فرزند صغير هشت ساله و چهار ساله (غير از جنين فوت شده) مى‌باشد. آيا بر رانندۀ قاتل به قتل خطئى دو ديه است يا فقط ديۀ زن بر عهده او است؟ تكليف ديۀ جنين كه پسر بودن و دختر بودن او معلوم نيست، چه مى‌شود؟ و در هر حال مقدار اين ديه از لحاظ پول كشور چقدر است؟ و جواز مطالبه چنين دينى مانند ساير ديون در صورتى است كه قاتل زايد از مستثنيات دين چيزى داشته باشد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد اضافه بر ديۀ زن، ديۀ جنين هم داده شود. و اگر پسر بودن و دختر بودن جنين مشتبه است، بايد نصف مجموع ديۀ پسر و دختر را بدهند. و تعيين قيمت آن با عرف بازار است. و از جهت مستثنيات دين، حكم ساير ديون را دارد و ديه قتل خطايى بر عاقله است.

[سؤال 8796] 4838

بسمه تعالى

در آبادى‌اى كه هر قسمت از زمين زراعت را به اصطلاح كشاورزان محل «ييلاق» مى‌نامند، به واسطۀ وجود خطر از قبيل طغيان رودخانه و از بين بردن زمين‌هاى نزديكش، يكسره و به قول معروف «هميشگى» تقسيم نمى‌كنند؛ بلكه هر ساله زمين‌ها تقسيم و با قرعه معلوم مى‌گردد.

1. شخصى از زمين‌هاى زراعتى با وصف مزبور به اندازه دو ييلاق به عنوان وقف وصيت مى‌كند كه به نصفه‌كارى كاشته شده و عايداتش در دستگاه حضرت سيد الشهدا عليه‌السلام خرج شود؛ البته از قبيل قند و چايى و پول جزئى معمولى روضه‌خوانى كه از انصراف كلمات خرج در دستگاه حضرت فهميده مى‌شود. پس از پايان نيمه اول ماه محرم مقدارى از همان عايدات زياد مى‌ماند:

الف. در چه مصارفى خرج شود؟ بيان فرماييد.

ب. تا حال مبلغى در مصارف مسجد خرج شده است، حكمش چيست؟

ج. اين‌گونه وقفيّات چه صورت دارد؟ صحيح است يا نه؟

بسمه تعالى، قرارداد مزبور وصيت است نه وقف، و بايد عوايد مورد وصيت در همان جهتى كه براى آن وصيت شده صرف شود.

2. اگر ملاك مطلق و مضاف بودن آب، عرف باشد، به آب درياچۀ شور رضاييه از كثرت شورى و تلخى اسيد مى‌گويند؛ آيا مطهر است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر عرف عام به آن آب مى‌گويند، مطهر است و اعتبارى به اسيد گفتن اشخاصى كه نظر به خواص شيميايى آن دارند نيست.

[سؤال 8797] 4839

بسمه تعالى 2 / 9 / 1361

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت امام خمينى، دامت افاضاته، سلام عليكم

احتراماً؛ ضمن عرض ادب و دست بوسى، به عرض مى‌رساند كه يكى از اعضاى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى كوهبنان (منطقۀ 6)، خانۀ نيمه تمامى داشته است كه در وصيت‌نامه‌اش قيد شده كه آن را در اختيار اتحاديۀ انجمن‌هاى اسلامى دانش‌آموزان قرار دهند، ولى با توجه به اين‌كه اتحاديۀ فوق‌الذكر در كوهبنان فعاليت ندارد و مى‌توان گفت وجود ندارد. از طرفى سپاه پاسداران انقلاب اسلامى كوهبنان، جهت روابط عمومى يا واحد بسيج و يا پايگاه مقاومت، احتياج مبرم به اين خانه دارد. لذا چنانچه از نظر شرعى، واگذارى اين خانه به سپاه پاسداران اشكالى ندارد، مراتب را امر به ابلاغ فرماييد.

بسمه تعالى، عين مورد وصيت، بايد در مورد و جهت آن صرف شود و تغيير آن جايز نيست و با فرض تماميت شرايط، وصيت در ثلث تركه نافذ است و در زايد بر آن، موقوف است به اجازۀ ورثه. و اگر وصيت متعذرالمصرف است، نسبت به ثلث تركه در مطلق خيرات صرف مى‌شود.

[سؤال 8798] 4840

بسمه تعالى 4 صفر المظفر 1404 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى على رؤوسنا و رؤوس الأنام، سلام عليكم

شخصى وصيت كرده كه خانۀ او بعد از مرگش تا مدت بيست سال حبس شود و درآمد آن به مصرف نماز و روزه و امور خيريه برسد و بعد از بيست سال، ميان ورثۀ آن روز قسمت شود، در حالى‌كه موقع مرگ فقط يك خواهر داشته و برادرش قبل از او فوت شده؛ اكنون بعد از بيست سال خواهر هم فوت شده؛ لطفاً بفرماييد: آيا اكنون خانه به فرزندان خواهر كه وارث منحصر به فرد روز مرگ بوده، مى‌رسد يا با توجه به اين عبارت وصيت‌نامه (بعد از بيست سال، ميان ورثۀ آن روز قسمت شود)، برادرزادگان هم سهم الارثى دارند؟ ادام الله ظلّكم العالى

بسمه تعالى، به ترتيبى كه نوشته‌ايد، وارث فعلى پس از بيست سال ميزان است و بايد ميان همۀ آن‌ها تقسيم شود.

[سؤال 8799] 4841

بسمه تعالى 7 / 10 / 1361

محضر مبارك رهبر شيعيان جهان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى دام بقائه العالى على رؤوس المسلمين

پس از تقديم عرض سلام محترماً معروض مى‌دارد. شخصى جز وصيت نامه شان تعيين نموده‌اند كه مبلغى از ثلث مالشان را صرف تعميرات مدرسه آيت الله بروجردى در كربلا بشود چون فعلاً دست‌رسى نيست كه اين وصيت عمل بشود آيا اجازه مى‌فرماييد اين مبلغ صرف كتابخانه‌هاى حوزه علميه اصفهان بشود يا خير؟

بسمه تعالى، تا از امكان صرف مال در مورد وصيت مأيوس نشدند بايد صبر نمايند.

احكام ناظر بر وصيت

[سؤال 8800] 4842

بسمه تعالى 10 / 11 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله العظمى امام خمينى رهبر عالى‌قدر جهان اسلام سلام عرض مى‌كنم. اميدوارم كه هميشه سالم باشيد و رهبريت اسلام را همچنان تا ظهور مهدى عليه‌السلام در كف با كفايت خود حفظ فرماييد. ان شاء الله

خواهشمند است دستور فرماييد، به سؤال‌هاى زير جواب مرحمت فرمايند.

در مورد ثلث دارايى ميت كه طبق وصيت‌نامه مقرر شده است: به مصرف خيرات و مبرات و ساير طرقى كه ميت معين نموده، برسد. اگر وصى نسبت به اجراى وصيت‌نامه بى‌اعتنايى و يا سرپيچى كند، آيا شخص ناظر - كه از طرف ميت معين شده است - مى‌تواند خود رأساً و شخصاً مقدارى از ثلث ميت را كه در اختيار دارد به مصارفى كه از جانب ميت معين شده برساند و مدارك و اسناد آن را ارائه دهد يا خير؟

اگر از دارايى وصى، مقدارى در دسترس ناظرى باشد - كه ميت او را تعيين نموده - و وصى از اجراى وصيت‌نامه امتناع كند، آيا ناظر مى‌تواند به ميزان ثلث ميت يا هر چقدر كمتر از دارايى وصى برداشت كرده و به مصرف مشخص شده از طرف ميت برساند و مدارك و اسناد آن را ارائه دهد يا خير؟

بسمه تعالى، 1 و 2، ناظر نمى‌تواند مستقلاً عمل به وصيت نمايد و در صورت خيانت وصى، با مراجعه به حاكم شرع، تعيين تكليف نمايد.

3. آيا ثلث دارايى متوفى را - كه وصى بر طبق وصيت‌نامه، قرار است در طريق خيرات و مبرات و خمس و سهم امام و خلاصه جهاتى كه ميت تعيين نموده به مصرف برساند - در صورتى كه وصى، شوهر ميت بوده باشد و اين وصى (شوهر متوفى) خود از تمكن مالى برخوردار باشد، آيا مى‌تواند ثلث دارايى ميت را به بهانۀ آن‌كه يكى از فرزندانشان بيكار است، به آن فرزند بيكار بدهد و اجراى وصيت ميت را ناديده بگيرد. در حالى كه آن فرزند هم، اهل تقوا و نماز و ديندارى نباشد؟

بسمه تعالى، ثلث مورد وصيت را واجب است در مواردى كه متوفى معين نموده صرف كنند و در غير آن جايز نيست.

[سؤال 8801] 4843

بسمه تعالى 7 / 11 / 1361

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع تقليد شيعيان، أدام الله افاضاته، خواهشمند است با بررسى جملۀ: «مصرف تتمۀ ثلث در انجام امور خيريه، به هر نحوى كه وصى و ناظر صلاح و مقتضى بدانند». نظر فقهى و شرعى اعلام فرمايند كه آيا وصى به تنهايى مى‌تواند براى خرج ثلث، اتخاذ تصميم و عمل كند و يا اين‌كه امضا و تصويب و موافقت قبلى ناظر هم لازم است؟

بسمه تعالى، طبق عبارت مرقومه، وصى و ناظر بايد با موافقت هم، اقدام به انجام وصيت نمايند.

[سؤال 8802] 4844

بسمه تعالى 22 / 3 / 1361

مسئول دفتر استفتائات امام خمينى، پس از اهداى سلام، به استحضار عالى مى‌رساند:

وصى، قبل از انجام دستورات وصيت شخصى كه وصيت نموده، از دنيا رفته؛ آيا ناظر مى‌تواند كار وصى را انجام بدهد؟

موصى، وصيت به نماز و روزه كرده، ولى مدت آن را معلوم نكرده. چه مقدار از سهم موصى بايد براى نماز و روزه داده شود؟ در ضمن يك درگيرى در مورد خريد خانه موصى پيدا شده است و در آن دفتر اگر قيد شود كه ما چگونه اين درگيرى را رفع كنيم، صلاح است.

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، ناظر بدون مراجعه به حاكم شرع نمى‌تواند تصرف كند؛ و در مورد وصيت به نماز و روزه، بايد مقدارى كه يقيناً نماز و روزه بر عهدۀ او است انجام شود.

احكام قيّم بر صغار

[سؤال 8803] 4845

بسمه تعالى

محضر مقدس حضرت آيت الله العظمى، نايب الامام، امام خمينى، دام ظله العالى

شهيدى در وصيت‌نامۀ خود، براى قيمومت فرزندانش يكى از برادران خود را معيّن كرده است. همسر شهيد، به توهم اين‌كه اگر اين برادر، قيّم فرزندان باشد بايد با اين برادر ازدواج كند و چون به اين امر (ازدواج) مايل نيست، اختلاف شديدى بين طرفين (همسر شهيد و برادر شهيد) ايجاد شده است و همسر شهيد مى‌گويد: قيّم فرزندان خودم باشم يا برادرم. و اگر قيمومت كه شهيد در وصيت نامۀ خود، قيّم آن را معيّن كرده است به شخصى ديگر انتقال يابد، رفع اختلاف مى‌شود.

با در نظر گرفتن خصوصيات مسأله فوق، آيا حضرت امام، انتقال قيمومت را به فرد ديگرى اجازه مى‌فرمايند يا نه؟

بسمه تعالى، بايد بر طبق وصيت عمل شود و قيمومت در فرض سؤال، قابل انتقال به ديگرى نيست.

[سؤال 8804] 4846

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مرجع تقليد شيعيان جهان و رهبر مستضعفان، دامت بركاته، با عرض سلام و طلب سلامتى و طول عمر و موفقيت روزافزون بر دشمنان اسلام و انسانيت، از خداوند متعال براى آن رهبر عظيم الشأن به استحضار مى‌رساند:

پسر اين‌جانب در سال 1358 در سن 23 سالگى در حادثۀ تصادف با اتومبيل به رحمت ايزدى پيوست و از او يك دختربچه كه در آن موقع هشت ماهه بود باقيماند و

مقدارى قرض نيز دارد. فرزند آن مرحوم تا مدت يك‌سال نزد مادر خودش بود كه البته بنا به ميل خودش، از طريق دادگسترى به عنوان قيّم طفل تعيين شده بود؛ تا اين‌كه پس از يك‌سال، مادر بچه از نگهدارى فرزند خود استنكاف نمود و به ناچار اين‌جانب - كه پيرزنى با سن 65 سال مى‌باشم - سرپرستى اين بچه يك و نيم ساله را از اواسط سال 1359، طبق دستور دادگسترى كه به عنوان قيّم طفل معين شده بودم، عهده‌دار گرديدم و چون در آن تاريخ هنوز قوانين دادسراها در دادگسترى كاملاً اسلامى نشده بود، خواهشمند است وظيفۀ شرعى اين‌جانب را تعيين فرماييد كه قيّم‌بودن اين‌جانب شرعى است يا خير؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، از حاكم شرع محل اجازه بگيريد، مانع ندارد.

[سؤال 8805] 4477

6. آيا وصى صغار مى‌تواند بدون در نظر گرفتن غبطۀ صغير، اقربا را در اموال و يا املاك او شريك قرار بدهد؟

بسمه تعالى، تصرفات وصى اگر مطابق غبطۀ صغار نباشد باطل است.

[سؤال 8806] 4847

بسمه تعالى 21 / 5 / 1361

حضور محترم قلب تپندۀ امت در جماران، سلام عليكم، با آرزوى سلامت و طول عمر براى شما رهبر عزيز، تقاضا مى‌كنم كه به مسأله شرعى ذيل پاسخ دهيد:

خانوادۀ ما يازده نفر هستند كه از بين اين يازده نفر، دو نفر صغير هستند؛ بعد از فوت پدرم، مادرم از نظر شرعى و قانونى قيّم ما شدند؛ تكليف مادرم براى استفاده از اموال افراد خانواده براى كارهايى از قبيل خيرات براى پدرم، ميهمانى در منزل، برگزارى مراسم دعا در منزل و... چگونه است؟ والسلام

بسمه تعالى، با مراعات مصلحت صغار مانع ندارد.

[سؤال 8807] 4848

بسمه تعالى 20 / 1 / 1359

محضر اقدس حضرت مستطاب كهف الأرامل و الأيتام ملاذ الإسلام آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

شخصى وفات كرده بود، دخترش شيرخواره بود، مادرش با بودن چند نفر عدول مؤمنين براى غبطۀ صغير، عمارت مسكونى و يك باب انبار را به عموى صغيرۀ مزبوره به مبلغ چهارصد تومان فروخته است. چهارصد تومان را مادرش به دختر صغيره خورانيده بزرگش كرده و شوهرش داده، هفده سال از مابين گذشته است امروز، دختر نامبرده را تحريك نموده‌اند به مقام ادّعا برآمده است مى‌گويد قيّم بودن مادرم را من قبول نمى‌كنم. در آن تاريخ يكى از علماى وقت و چند نفر از روى ايمان با احقاق حق قيمت گذاشته و قباله نوشته‌اند، حتى عموى دختر مزبوره وصى بود، آن روز زحمت كشيده وصيت پدرش را عمل نمود. در ضمن مادر دختر مدعيه است آن روز قيّم بود و بر عهدۀ خود كشيده اگر دختر بعد از بلوغ به مقام ادّعا آيد بر عهدۀ خودم است و دختر فرزند ناپدرش را شوهر اختيار كرده، مادرش ديگر نمى‌تواند دخترش جواب بگويد، مى‌خواهند در اين زمان كه بحمدالله حكم قرآن پاى گرفته است، زورگويى كنند و فرمايش علماى فعلى را گوش نمى‌دهند. آيا در اين خصوص چارۀ فدوى سائل كه عموى دختر مدّعيه مى‌باشم چيست؟ بيان فرماييد و با مهر شريف مزيّن فرماييد. عمركم طويل و عدوّكم ذليل، خدام امام خمينى مدّ ظله

بسمه تعالى، اگر وصىّ طبق وصيت پدر قيّم صغير هم بوده و با مراعات مصلحت طفل ملك را براى او فروخته طفل پس از بلوغ حق اعتراض ندارد و در غير اين صورت معامله موقوف است به اجازه ولىّ شرعى صغير يا خود او بعد از بلوغ و هرگاه نزاعى در بين است به محاكم صالحه مراجعه كنند.

رجوع از وصيت

[سؤال 8808] 4849

بسمه تعالى 3 / 3 / 1361

محضر مبارك امام امت، رهبر انقلاب، خمينى كبير

به عرض مى‌رساند كه مادرى تعداد ده رأس گاو به پسرش داد كه تا حيات دارد، او را نگهدارى كند. و لباس و خوراك و بقيۀ ضروريات او را برآورده كند. و بعد از حيات او هزينۀ هفته و چهلم و سال را بدهد. و مبلغ 25،000 ريال براى نماز و روزۀ قضا به مصرف برساند. او وصىّ مادر هم مى‌باشد. با اين شروط مدارك نوشته شد، ولى پسر پس از يك‌سال مادر را از خانه بيرون كرد. مادر به منزل فرزند ديگرش رفت و مال را از او مطالبه كرد. پسرش گفت مدارك وصيت‌نامه با اين شروط اجرا مى‌شود، لذا به هيچ عنوان مال را نمى‌دهم؛ مگر اين‌كه بنويسيد به محضر مبارك امام؛ اگر فرمودند اين مدارك باطل شده، اموال را، مى‌دهم. از محضر مبارك مرجع كبير تقاضا مى‌شود روى اين ورقه حكم صادر فرماييد. والسلام

بسمه تعالى، اگر به شرط عمل نشده، مادر مى‌تواند گاوها را پس بگيرد و نيز مى‌تواند از وصيت خود برگردد و آن را به هم بزند.

يمين و نذر

احكام يمين (قسم)

[سؤال 8809] 87

6. اگر انسان در برخورد با خانم‌هاى وسواسى (در آب و آب‌كشى مبتلا به وسواس هستند) به ناچار در بعضى از مواقع، قسم‌هاى دروغين ياد كند (مثلاً اصلاً دستگيرۀ فلان درب نجس نبوده؛ اما ايشان سؤال مى‌كند كه شما كه به دستگيرۀ در دست زده بوديد، دستتان را آب كشيديد يا نه و امثالهم؛ اگر بگويد: نكشيدم، مسلّماً در اين رابطه خيلى چيزهاى ديگر، بى‌جهت آب‌كشى مى‌شود؛ اگر هرچه بگويد آب كشيدم ولى قبول نشود، به ناچار قسم دروغ ياد كند و خانم وسواسى هم قبول كند) ياد كردن اين قسم‌هاى دروغ در اين مورد خاص از نظر شرع مقدس چه وضعيتى دارد؟ (توضيح اين‌كه چون واقعاً دستگيره نجس نبوده، ايشان دستش را آب نكشيده؛ ولى به دروغ قسم ياد مى‌كند كه آب كشيدم).

بسمه تعالى، قسم دروغ جايز نيست؛ ولى سعى كند طورى قسم ياد كند كه دروغ نباشد؛ مثل اين‌كه قسم بخورد كه نجس نيست.

[سؤال 8810] 1172

6. مسلمانى در صورت ناشزه بودن زنش قسم خورد بر ازدواج مجدد آيا ازدواج واجب است يا نه و آيا متعه هم كافى خواهد بود در صورت وجوب يا نه؟

بسمه تعالى، واجب است و اگر قصد او مطلق ازدواج بوده ازدواج موقت كافى است.

[سؤال 8811] 1172

5. مسلمانى قسم خورد به لفظ والله كه عيالش هر ساعت كه اذيت كند و بدون اجازه از منزل خارج شود او را طلاق دهد آيا واجب مى‌شود طلاق يا نه؟

بسمه تعالى، واجب است.

[سؤال 8812] 1428

5. اگر فرزندى بدون اجازۀ پدر، قسم بخورد كه كارى را كه انجام ندادنش بهتر است، انجام ندهد و بعد به قسم خود وفادار نماند، كفاره بر او واجب مى‌شود؟ (چون امام در رسالۀ عمليه مرقوم فرموده‌اند كه: قسم فرزند بدون اجازۀ پدر بعيد نيست كه صحيح نباشد؛ ليكن احتياط را نبايد ترك كرد).

بسمه تعالى، قسم فرزند، بدون اذن پدر، صحيح نيست و كفاره ندارد.

[سؤال 8813] 637

2. اگر كسى بدون اجازۀ پدرش قسم بخورد كه كار حرامى را انجام ندهد و بعد انجام دهد، كفاره بر او واجب مى‌شود؟ و آيا بار اول، كفاره واجب است يا دفعات بعد هم بايد كفاره بدهد؟

بسمه تعالى، اجازه شرط نيست و اگر قسم شرعى بوده، كفاره دارد و بعد از مخالفت قسم، براى مرتبۀ بعد كفاره واجب نيست.

[سؤال 8814] 147

6. كسى كه قسم بخورد و بعد بشكند، اول كفاره را بدهد و قسم را بشكند يا بايد بشكند بعد كفاره بدهد؟ كفارۀ قسم، بعد از شكستن قسم واجب مى‌شود يا هنگامى كه تصميم مى‌گيرد قسم را بشكند بايد كفاره بدهد؟

بسمه تعالى، بعد از مخالفت، كفاره واجب مى‌شود.

احكام نذر

كيفيت صيغه نذر

[سؤال 8815] 6605

3. صيغه نذر را چطور بايد خواند؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد صيغه نذر مشتمل باشد بر كلمۀ لله عليّ يا معنى آن به هر لغتى باشد.

لزوم صيغه معتبره شرعيه براى وجوب وفاى به نذر

[سؤال 8816] 4850

بسمه تعالى 25 / 10 / 1358

پيشگاه مبارك رهبر عالى‌قدر و زعيم عظيم‌الشأن، مرجع عالى‌قدر شيعيان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته

محترماً؛ شخصى پيش از تشريف فرمايى حضرت آيت الله از پاريس به ايران گوسفندى نذر كرده كه اگر حضرت آيت الله صحيح و سالم به ايران برگردند، وى در سر سال دوم بازگشت به ايران، گوسفند مزبور را به قم آورده و در زير قدم آن وجود معظم قربانى بنمايد و به جهت بركت خانه‌اش هم تبرك جويد ولى به علت بودن برف، راه‌ها مسدود و وسايل ماشين هم در كوهستان پيدا نمى‌شود و وقت هم تنگ است. شخص مزبور به نذر خود به چه نحو عمل نمايد؟ عمركم طويل و عدوّكم ذليل

از خداوند بزرگ، موفقيت و سلامتى شما را آرزومندم.

بسمه تعالى، در صورتى كه صيغه معتبره شرعيه خوانده نشده، اختيار با خود نذر كننده است.

[سؤال 8817] 4851

بسمه تعالى 19 / 11 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر آيت الله العظمى امام خمينى مدّ ظله العالى

پس از دعاگويى به شرف عرض عالى مى‌رساند:

1. اين جانب مبلغ 1000 تومان نذر جد حضرت‌عالى كرده‌ام، حاجتى داشته‌ام برآورده شده است. گفتم: يا جد امام خمينى ولى نگفتم قربةً الى الله، آيا اين نذر را واجب است ادا كنم يا خير؟ و آيا حضورتان بفرستم؟ و يا براى سلامتى شما به فقرا و سادات فقير بدهم؟ تمنا دارم مرقوم فرماييد تا به فتواى شما عمل كنم. نوعاً ما بيرونى‌ها يعنى عشاير قصد قربت نمى‌كنيم، مى‌گوييم يا حضرت عباس اگر فلان حاجت ما برآورده بشود 100 تومان در راه تو مى‌دهيم، آيا اين نذر واجب مى‌شود يا خير؟ جواب مرقوم فرماييد. والسلام.

بسمه تعالى، وفاى به نذر مرقوم واجب نيست.

2. آيا به چيزهايى كه زينت زن‌ها حساب مى‌شود، مانند النگو و گلوبند و چيزهاى ديگر زكات تعلق مى‌گيرد؟ جواب مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، به غير مسكوك از طلا زكات تعلق نمى‌گيرد و همچنين طلايى‌كه براى زينت استعمال مى‌شود زكات ندارد.

[سؤال 8818] 4852

بسمه تعالى

محضر عالى‌قدر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، اميد مستضعفان جهان

لطفاً در سؤال‌هاى زير ما را راهنمايى و ارشاد فرماييد.

1. يك پسر بچه از پشت بام (سوراخ بام) كه در منازل روستايى معمولاً هست به پايين مى‌افتد، مادر و خواهر و خويشانش بر حالش گريه مى‌كنند، در اين حال پدرش مى‌رسد و اين صحنه را مى‌بيند با متوسل شدن به قمر بنى‌هاشم يا ابوالفضل يا ابوالفضل گويان يك گوسفند يا قوچ را به عنوان نذرى گوشش را مى‌برد، ديگر نيت

نمى‌كند كه در چه راهى خرج يا احسان خواهد كرد؟ آيا مى‌شود در ماه محرم همان گوسفند را خرج عزادارى سلطان مظلومان كرد؟ يا قربانى را بفروشند و پولش را براى جنگ‌زدگان بفرستند؟ آيا مى‌شود پول همان گوسفند را براى عمران و آبادى ده خرج كرد؟

بسمه تعالى، اختيار با خود صاحب گوسفند است، مى‌تواند در هر كدام كه مايل باشد صرف نمايد.

2. يك مسجد را كه ساخت قديم بوده، ما چند خانواده همسايه مسجد آن را از نو ساخته‌ايم و دامنه و شيروانى مسجد را به ساختمان همسايه گذاشته‌ايم و از اين لحاظ در مضيقه هستند. آيا مى‌توان دامنه يا شيروانى مسجد را به طرف ساختمان همسايه مسجد گذاشت؟ يا اين‌كه بايد شيروانى يا دامنه مسجد را عوض كرد؟

بسمه تعالى، بدون رضايت همسايه جايز نيست و بايد عوض نمود.

3. آيا مى‌توان با رضايت صاحبش همان چند ساختمان را براى مسجد خريد و به حياط يا آشپزخانه اختصاص داد.

بسمه تعالى، مانع ندارد.

بسمه تعالى، اگر كوتاهى از صاحب سگ نبوده به او چيزى نيست و لازم است به هر نحو ممكن تطهير نمايند.

[سؤال 8819] 4853

بسمه تعالى 27 / 11 / 1361

با درود فراوان به رهبر كبير انقلاب اسلامى

مطلبى براى اين‌جانب پيش آمده كه خواستار جواب‌گويى آن مرجع والا مقام هستم. مقدارى پول در اختيار اين‌جانب مى‌باشد كه نذر حضرت ابوالفضل مى‌باشد. موضوعى كه در نظر دارم آن است كه آيا مى‌توان اين مبلغ را به حساب جبهه واريز

نمايم يا نه؟ خواهشمند است جواب اين‌جانب را اعلام فرماييد. توضيح اين‌كه قصد چگونه خرج كردن را هم نكرده‌ام.

بسمه تعالى، چنانچه صيغه مخصوص به نذر خوانده نشده است اختيار با خود شما است.

[سؤال 8820] 692

3. در مورد نذر و عهد كردن اگر شخص صيغۀ آن را به آن صورتى كه در رساله‌هاى عمليه است ادا نكند آيا نذر منعقد مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، منعقد نمى‌شود.

[سؤال 8821] 4854

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت نايب الامام، امام خمينى، دامت افاضاته، با عرض سلام و آرزوى سلامتى براى آن رهبر عالى‌قدر انقلاب اسلامى، مسأله‌اى شرعى به صورت زير براى اين‌جانب مطرح است:

اگر كسى نذر كند كه مقدارى طلا يا پول را شخصاً به صندوق حضرت ابوالفضل عليه‌السلام بريزد حال شخص نذر كننده چه بايد بكند؟

با عرض معذرت؛ در سال 1357 ازدواج كرده‌ام و در اوايل ازدواج به علت سر درد همسرم گوشواره‌هاى او را به صورت بالا نذر نموديم، چه بايد بكنيم؟

ان شاء الله خداوند تبارك و تعالى طول عمر به جناب‌عالى عطا بفرمايد و صدام و صداميان را سرنگون و نابود سازد. با تقديم احترام و عرض ادب

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در نذر صيغه مخصوص لازم است. اگر صيغه مخصوص به نذر خوانده نشده، عمل به آن لازم نيست.

[سؤال 8822] 4855

بسمه تعالى

با سلام و درود به رهبر عزيز و روح خدا و پيشواى اعلا

هشت سال پيش نذر كرده بودم كه هر وقت پول دستم آمد، براى سقّاخانۀ حضرت ابوالفضل در محلمان يك چهل چراغ هديه كنم؛ الآن مصرفش در آن محل خيلى كم است؛ آيا طبق فتواى امام مى‌توانم به جاى آن شى‌ء، پول آن - به قيمت پنج هزار تومان - را براى ساختن مسجد يا چيز ديگرى كه قابل استفادۀ بيشترى مى‌باشد، بدهم؟

با عرض معذرت مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص به نذر را نخوانده‌ايد، اختيار با خود شما است؛ ولى اگر صيغۀ نذر خوانده شده، در صورت امكان بايد به نذر عمل شود.

[سؤال 8823] 4856

بسم الله الرحمن الرحيم

إلى المرجع الأعلى والإمام المفدي، روح الله الموسوي الخميني دام ظله الوارف، أتقدّم إليكم بهذه المسألة؛ فافتونا مأجورين

نذر شخص إنفاق أربعة آلاف تومان، لإقامة مراسم تعزية الإمام الحسين عليه‌السلام في شهر محرّم. ولكن الشهر انقضى ولم يتمّ إنفاق المبلغ بكاملة وبقي منه النصف وهو ألفي تومان. فهل له ينفقها في سائر وجوه البرّ كالتبرّع بها للجبهة أو إقامة مراسم الأئمّة في غير شهر محرّم؟ أفتونا مأجورين ودمتم حصناً وملاذاً.

بسمه تعالى، لا مانع من صرفها في مطلق وجوه البرّ، إذا لم ينعقد النذر بالصيغة الخاصّة بالنذر وهكذا إذا كان المنذور الإنفاق في خصوص المحرّم السابق.

[سؤال 8824] 4857

بسمه تعالى

كسى نذر كرده كه مبلغى در موردى نظير اطعام و غيره صرف نمايد آيا مى‌تواند اين مبلغ را به يكى از حساب‌هاى ضرورى‌تر نظير جبهه يا جنگ‌زدگان واريز نمايد؟

بسمه تعالى، اگر نذر با صيغه معتبره شرعيه بوده بايد بر طبق نذر عمل شود و اگر صيغه نداشته اختيار با خود شما است.

[سؤال 8825] 4970

4. آيا اداى عين نذرى كه مبتنى بر انداختن سفره ابوالفضل براى شفاى مريض باشد در شرايط كنونى (جنگ) لازم است يا اگر مقدار پولى كه بايد در آن راه خرج شود، براى جنگ زدگان يا غيره پرداخته شود كافى است؟

بسمه تعالى، در صورتى كه صيغۀ مخصوص به نذر خوانده نشده اشكال ندارد.

[سؤال 8826] 1201

2. شخصى سفرۀ حضرت ابوالفضل عليه‌السلام نذر دارد؛ ولى به علت كمى جا در محل سكونت نمى‌تواند نذر خويش را ادا نمايد. بنابر اين آيا مى‌تواند وجه خرجى سفره را به حساب جنگ زدگان و يا ساير مواردى كه براى دولت جمهورى اسلامى ايران داراى اهميت است واريز نمايد؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص نذر را نخوانده نذر وجوب وفا ندارد و اختيار با خود شخص است؛ ولى چنانچه صيغۀ نذر را خوانده باشد، بايد بر طبق آن عمل كند؛ مگر آن‌كه قدرت بر وفا نداشته باشد.

[سؤال 8827] 4858

بسمه تعالى 24 / 4 / 1361

محضر مبارك امام عزيزمان حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله، پس از سلام و

درود فراوان خواهشمند است در مورد مسائل شرعى زير فتواى كامل مرقوم بفرماييد:

1. آيا كسى در مورد حاجتى نذر نمايد و آن حاجت بعد از مدت‌ها صبر و ناراحتى به كمك خداوند متعال تمام بشود ولى به نحوى كه طبق گفته و نيت حاجتمند نباشد مسأله چگونه است؟

مثلاً كسى نذر نمايد كه خدايا فلان حاجت شرعى من قبول بشود نذر مى‌كنم سفره حضرت ابوالفضل عليه‌السلام و سفره خانم رقيه عليه‌السلام را انجام دهم. در موقع نذر كردن هيچ فكرى از ضرر و زيان (مادى و معنوى) و دادن پول براى انجام كار و اين‌كه در حق حاجتمند نبود كه در مقابل كارش پول بدهد. البته براى اين‌كه از بدبختى و ناراحتى خلاص شود مجبور مى‌شود براى رضايت طرف مقابل پول اضافى بدهد. بايد متذكر شوم مسألۀ ما مسأله طلاق بود كه حاجتمند نذر كرده بود كه اگر خلاص شوم تمام نذرهاى ذكر شده را انجام دهم ولى در موقع نذر كردن هيچ نيّتى از پول دادن در مقابل مهريه (براى رضايت همسر به طلاق) و گذشتن از تمام جهيزيه و مهريه قانونى و شرعى خود و تحمل ناراحتى‌ها و شكنجه‌ها در دل نبود و حتى به فكرمان هم نرسيده بود كه موقع طلاق پول خواهيم داد و از تمام حقوق حقه خود گذشت خواهيم كرد. حالا به كمك خداوند تمام شده و طلاق گرفتم البته (با دادن پول مقابل مهريه و گذشت از جهيزيه و مهريه خود) مسأله شرعى در اين مورد چگونه مى‌باشد؟ بايد نذرهايم را انجام دهم يا نه؟

بسمه تعالى، اگر صيغه شرعى نذر خوانده نشده وجوب وفا ندارد.

2. وسواس در مورد طهارت و وضو و غسل و ساير مسائل شرعى چگونه مى‌باشد؟ انسان چه كار بايد بكند تا بدون گناه ترك كند و خلاص شود؟

بسمه تعالى، واجب است اعتناى به وسوسه نكنيد.

3. دختر يا زنى كه از حيض پاك مى‌شود نوع لكه و ترشحى كه در آخرين روز حيض بايد ببيند و پاك شود و غسل و نماز گزارد چگونه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، پاك شدن منوط به اين است كه خون بند بيايد و هيچ نوع لكه و ترشحى از خون نبيند.

[سؤال 8828] 4859

بسمه تعالى

با درود و سلام خدمت پدر عزيزم، آيت الله خمينى

اميدوارم كه حالتان خوب باشد. اگر خواهان حال دختر حقيرتان باشيد، بحمدالله سالم هستم. پدر عزيز! لطف فرموده به سؤال اين جانب جواب مرحمت فرماييد:

در جايى خواندم كه اگر شخصى - چه دختر و چه پسر - نذرى كنند و پدر و مادر ندانند، اين نذر قبول نيست. حال من نذرى كرده‌ام و بدان چيزى كه مى‌خواستم رسيده‌ام. آيا من بايد نذرم را بدهم يا نه؟

و در آخر از شما مى‌خواهم كه برايم دعا كنيد تا به شهادت برسم.

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص به نذر را نخوانده‌ايد، عمل به آن لازم نيست.

[سؤال 8829] 4860

بسمه تعالى 4 / 1 / 1362

حضور برادران دفتر استفتائات امام، با سلام و دعا و آرزوى موفقيت براى برادران، در خدمت به اسلام و مسلمين

بارى چند سال قبل، مقدارى پول از كسى طلبكار بودم و با خود گفتم كه اگر پول به دستم رسيد، آن را جهت كمك به سازمان اسلامى أمل بفرستم و خدا خواست و پول به دستم رسيد و در آن خصوص، فراموش نمودم كه پول را بفرستم. با توجه به اين‌كه اين نذر را بدون نيت، براى رضاى خدا بوده، آيا بايستى پول را بفرستم؟ حكم شرعى آن چطور است؟ و اگر واجب است، با توجه به وضع كنونى لبنان، مى‌توانم پول را جهت كمك به رزمندگان اسلام اختصاص دهم؟ من الله التوفيق

بسمه تعالى، در صورتى كه صيغۀ نذر را نخوانده‌ايد، وفاى به آن واجب نيست و اختيار، با خود شما است.

[سؤال 8830] 4861

بسمه تعالى 19 / 8 / 1361

ساحت مقدس رهبر عظيم الشأن و مرجع عالى‌قدر، حضرت امام خمينى، مدّ ظله العالى، با تقديم سلام و درود به آن رهبر كبير؛ جواب مسائل مشروحۀ زير از ساحت مقدس مورد استدعا مى‌باشد:

1. شخصى نذر كرده تا فرزند خود را به زيارت حضرت ثامن الائمه عليهم‌السلام ببرد ولى وضع مالى وى ايجاب ننموده تا نذر خود را عملى سازد. فعلاً فرزند به حد بلوغ شرعى رسيده است؛ آيا باز مخارج زيارت به عهدۀ پدر است كه نذر نموده و يا به عهدۀ فرزند؟ و در صورت قبول فرزند، مخارج مسافرت زيارت را فرزند مى‌تواند پرداخت نمايد؟ نظريۀ عالى را بيان فرمايند.

بسمه تعالى، اگر نذر با صيغۀ مخصوص آن انجام گرفته و مقيد به زمان خاصى نبوده، وفاى به آن واجب است و چنانچه فرزند، مخارج سفر را متبرعاً بدهد مانع ندارد.

2. نوجوانى كه به حد بلوغ شرعى نرسيده است و در تحت الولايه پدر مى‌باشد، براى رفتن به جبهۀ جنگ جهت مقابله با دشمن اسلام اجازۀ ولى لازم است يا خير؟

بسمه تعالى، رفتن بر غير بالغ لازم نيست.

3. شخصى در زمان طاغوت، عضو خانۀ انصاف بوده و يا رئيس خانۀ انصاف؛ شخصى و يا اشخاصى را جريمه نموده و به طريق و تأييد دادگاه، جريمه از مجرم اخذ و به صندوق دولت پرداخت شده و به نظر اعضا جريمه به حق بوده، آيا به نظر آن حضرت اعضاى خانۀ انصاف ضامن جريمه هستند يا تأييد كننده كه دادگاه است يا ژاندارمرى كه وصول كننده است يا هيچ‌كدام؟

بسمه تعالى، كسى كه به دستور او خسارت جريمه از طرف گرفته شده ضامن است اگر مأمور تخلف نمى‌تواند بكند.

4. بنده جهت تحصيل فرزندانم از اول مهر تا پايان سال تحصيلى در ميانه اقامت نموده و در تابستان در روستاى احمد آباد گروس - محل سكونتم - ساكن مى‌باشم؛ آيا در ايامى كه در ميانه هستم، در صورت مسافرت به روستاى ياد شده‌ام، وضع نماز و روزه‌ام چيست؟ ضمناً از روستا اعراض ننموده‌ام.

بسمه تعالى، در غير وطن، بدون قصد اقامت ده روز، نماز شكسته است و با قصد اقامت ده روز، اگر سفر شرعى پيش بيايد اقامت به هم مى‌خورد.

5. فدوى در ماه محرم الحرام (در موقع اقامت در شهر ميانه) جهت روضه‌خوانى و مسأله‌گويى به روستاى خود رفته و در مدت ايام سوگوارى به سه روستاى اطراف مى‌روم و حد شرعى مسافت را طى مى‌نمايم كه مانع از قصد اقامه مى‌شود، در اين صورت نماز بنده به چه صورت خوانده شود؟

بسمه تعالى، با طى سفر شرعى حكم مسافر داريد.

[سؤال 8831] 4862

بسمه تعالى 2 / 6 / 1358

يك‌دانه گوسفند ماده به نام حضرت ابوالفضل العباس عليه‌السلام نذر كرده‌ام كه گوسفند نر ذبح شود و در همين راه به مردم بخشيده شود و مادۀ آن نگهدارى شود. چون حفاظت و نگهبانى آن‌ها مشكل است راه مصرف شرعى آن چيست؟ ذيلاً جواب عنايت فرمايند.

همچنين يك دانه گوسفند ماده به نام حضرت اميرالمؤمنين على عليه‌السلام به شرح بالا نذر شده است. اكنون هزينۀ نگهدارى آن‌ها بيش از قيمتشان مى‌باشد استدعا است: شرعاً اجازۀ فروش و پرداخت بهاى گوسفندان را به هر محلى كه صلاح است، ذيلاً مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، در نذر صيغۀ معتبره لازم است. اگر با صيغۀ شرعيه نذر شده، كسى كه نذر كرده، در صورت قدرت بايد بر طبق نذر خود وفا كند و حفاظت و نگهبانى گوسفندان بر عهدۀ نذر كننده است و اگر صيغه نداشته نذر لازم العمل نيست.

[سؤال 8832] 4863

بسمه تعالى

حضور محترم امام خمينى، محترماً؛ خاطر مبارك را مستحضر مى‌دارد:

مدت 17 سال است كه عزادارى سيد الشهدا در خانه من برقرار است و عيالم نذر

كرده تا هر چقدر زنده هستيم در منزل برقرار كنيم. حاليه بچه‌ها بزرگ شده و اظهار مى‌دارند: «بهتر است اين مخارج 17 روزه را به كسى كه احتياج دارد، بدهيد» و ما در جواب بچه‌ها مى‌گوييم: «نذر كرده‌ايم تا هر چقدر زنده هستيم در منزل برقرار كنيم». حاليه قرار بر اين شد كه جريان را به استحضار حضرت‌عالى جهت راهنمايى برسانيم كه كدام‌يك مصلحت است و چه دستورى مى‌فرماييد تا اقدام گردد؟ منتظر جواب و دست خط مبارك حضرت آيت الله امام خمينى مى‌باشيم.

بسمه تعالى، در عزادارى حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام صرف نماييد.

[سؤال 8833] 4864

بسمه تعالى 26 / 10 / 1358

پس از سلام، به عرض عالى مى‌رساند:

اين‌جانب چند سال قبل نذر نمودم كه دهه فاطميه هر سال در محل خودمان يك مجلس روضه‌خوانى برگزار نمايم؛ ولى چون در حال حاضر واعظى متعهد و مسئول در آن محل نداريم، خواهشمند است بفرماييد آيا ممكن است در همان ايام در تهران مجلس را برگزار كنم يا پول آن را به فقرا بدهم؟

بسمه تعالى، اگر نذر شرعى كرده‌ايد، در همان محل اقامه روضه‌خوانى نماييد.

[سؤال 8834] 4865

بسمه تعالى 16 / 3 / 1361

دفتر مرجع عالى‌قدر رهبر انقلاب اسلامى ايران و جهان امام امت خمينى كبير

با عرض سلام احتراماً اين‌جانب معروض مى‌دارم نظر به اين‌كه از سال هزار و سيصد و پنجاه و چهار يك باب كارگاه چوب‌برى كوچك در محل سكونت خود احداث نموده و مشغول به كار شدم و درآمد برش چوب را تومانى يك ريال (10%) نذر حضرت ابوالفضل نموده‌ام و تا كنون مسجدى در احمد سرگوراب توسط جهاد

سازندگى ساخته‌اند به نام مسجد ابوالفضل ده درصد (10%) پول نذرى را جهت ساختن مسجد مزبور پرداخت نموده‌ام در حال حاضر به علت بدهكارى كارخانه خودم را چهل و پنج درصد به بخشدارى شفت و چهل و پنج درصد به جهاد سازندگى اين دو نهاد انقلابى فروخته و ده درصد كارخانه متعلق به من است از مسئول دفتر امام امت خواستارم مرا راهنمايى نماييد كه تمام ده درصد (10%) نذرى را پرداخت نمايم يا به نسبت ده درصد سهام كارخانه كه متعلق به من است والسلام.

بسمه تعالى، بيش از ده درصد سهم خودتان بدهكار نيستيد و اگر در نذر صيغه شرعيه نخوانده‌ايد چيزى بر شما نيست.

[سؤال 8835] 4866

بسمه تعالى

1. اگر كسى نذر كرده باشد كه هيأتى را شام دهد يا مدت چند سال، شب معيّنى (مثلاً 21 رمضان) خرج بدهد؛ آيا مى‌تواند بهاى آن را يكدفعه يا هر ساله در راه خير (مثل حساب امام براى كمك به جنگ‌زدگان و غيره) خرج كند يا نه؟

بسمه تعالى، اگر نذر با صيغه معتبره بوده، بايد بر طبق نذر عمل شود و در غير اين‌صورت، اختيار با خود شخص است.

2. براى حفظ و نگهدارى اموال ورثۀ صغير آيا مى‌توان از درآمد اموال او استفاده كرد يا خير؟ در ضمن اگر پدر صغير براى او سرپرستى معيّن نكرده باشد؛ چه كسى مى‌تواند شرعاً سرپرستى او و نگهدارى اموالش را به عهده بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر پدر يا جدّ پدرى ندارد، ولايت بر صغير مذكور با حاكم شرع است و حاكم مى‌تواند كسى را قيّم بر صغير نمايد و قيّم شرعى مجاز است در تصرّفات مطابق مصلحت صغير.

3. در مواردى كه ورثه‌هاى كبير به توافق مى‌رسند و با رضايت هم، مثلاً مالى را به يكى مى‌بخشند، در صورتى كه در اين مال سهم ورثۀ صغير هم باشد رضايت او را چگونه بايد جلب كرد؟ آيا مى‌توان بعد از رسيدن به بلوغ از او رضايت گرفت يا خير؟

بسمه تعالى، بايد به قيّم شرعى صغير مراجعه كنند.

[سؤال 8836] 5185

3. اگر شخصى ثواب‌هاى نماز شب را خيلى شنيده باشد و هر زمانى كه خود را وادار مى‌كرده به خواندن نماز شب، نمى‌توانسته تا مدت زمان مديدى اين عمل را ادامه دهد، تا اين‌كه طى اين زمان، مشكلى برايش پيش مى‌آيد و او براى اين‌كه بتواند خود را حداقل مجبور كرده و براى خود، خواندن نماز شب را به صورت يك عمل واجب درآورد، براى حل اين مشكل، نذر مى‌كند كه نماز شب را تا آخر عمر هر شب بخواند و بر خود واجب گرداند؛ اما بعد كه نذر او ادا شد، نتواند نماز شب را هميشه و به طور پيوسته ادامه دهد، آيا معصيت كرده؟ در اين صورت، چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، اگر نذر بدون صيغۀ مخصوص به آن بوده، وفا واجب نيست.

[سؤال 8837] 1862

3. خداوند سه فرزند به من داده كه هر سه فداى راه حق. از اين سه فرزند، يكى پسر دوازده ساله‌اى است كه حدود سه سال پيش در يك روز برفى از سه طبقۀ ساختمان سقوط كرد و مغز او آسيب ديد. وقتى من به بيمارستان رفتم، يكى از نذرهايى كه كردم تا شفاى او را خداوند بدهد، اين بود كه او خوب شود و با دست خودش هزار تومان به شما بدهد. مى‌دانم كه شما نه به اين پول‌ها نياز داريد و نه استفاده مى‌كنيد، ولى چه كنم، به هرحال نذر كرده‌ام. شما را به جان امام زمان قسم مى‌دهم كه اگر ممكن است، پنج دقيقه به من وقت بدهيد كه فرزندم را نزد شما بياورم كه هم نذرم ادا شود و هم شما دستى به سر او بكشيد تا او شفاى كامل يابد. رهبرم اين‌را بدانيد كه - حتماً مى‌دانيد - شما بر قلب‌هاى ما حاكم هستيد و خدا مى‌داند كه همين فرزند من مى‌گويد كه شما را خواب ديده و شما او را شفا داده‌ايد؛ با اين‌كه اين بچه هم اكنون مقدارى فراموشى و حواس‌پرتى دارد ولى خدا مى‌داند كه بارها به من گفته كه مادر چرا مرا نمى‌برى كه من شفا بگيرم؟! شما را به خدا اگر امكان دارد، با اين‌كه مى‌دانم وقت شما بسيار تنگ و مهم‌تر از آن است كه ما مزاحم شويم، ولى از

شما خواهش مى‌كنم كه دل يك مادر را نشكنيد و پنج دقيقه به من وقت بدهيد. البته اگر شما نخواهيد، من جلو نمى‌آيم؛ فقط پسرم را مى‌فرستم تا شما دستى به سر او بكشيد و دعا كنيد كه اين بچه يك انسان مفيد به حال اسلام و جامعه اسلامى باشد و دعا كنيد كه همه ما را - من و فرزندانم را - شهيد از دنيا ببرد. ضمناً دعا كنيد كه خداوند پسرى به ما عطا بفرمايد كه وجودش مفيد و ما را نزد امام زمان روسفيد گرداند.

بسمه تعالى، در صورتى كه صيغۀ شرعى نذر را نخوانده‌ايد، عمل به آن واجب نيست. خداوند منّان به فرزند شما و همه مرضى شفا عنايت فرمايد؛ ان شاء الله.

[سؤال 8838] 2960

2. من چند وقت پيش، نذر كرده بودم به زيارت امام رضا عليه‌السلام بروم، ولى هر نوبت كه از جبهه برمى‌گشتم، دو مرتبه قصد رفتن جبهه را مى‌كرده‌ام و وقت نداشته‌ام به زيارت بروم و حال كه سه روز است از جبهه برگشته‌ام؛ دو مرتبه چند روز ديگر مى‌خواهم به جبهه بروم.

آيا اگر نذر به عقب بيفتد اشكال ندارد. البته وصيت كرده‌ام - در صورت شهادت - برايم به زيارت بروند. خواهشمندم كه مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اگر نذر با صيغۀ مخصوص به نذر نبوده عمل به آن لازم نيست و چنانچه صيغه داشته، هر وقت امكان داشت به آن عمل كنيد.

[سؤال 8839] 4867

بسمه تعالى

1. شخصى نذر كرده است هر سال، خرج سيد الشهدا در ماه محرم بدهد ولى امسال برنج گير نمى‌آيد و صيغۀ نذر هم نخوانده است و قصد قربت هم نكرده است، آيا مى‌تواند اين خرج را به فقرا بدهد يا خرج مسجد - يعنى بناى مسجد - كند يا خير؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، اختيار با خود او است.

2. شخصى در شهرى زندگى مى‌كند و كارگر شركت نفت است، شايد سى سال در اين شهر است ولى قصد ندارد كه تا آخر عمر بماند، خانه در اهواز خريد كرده است كه وقتى بازنشسته شد آن‌جا رود. حال هشت روز مى‌رود در 20 فرسخى كار مى‌كند و هشت روز هم در منزل است؛ تكليف نماز و روزۀ او را معيّن فرماييد.

بسمه تعالى، در شهر و محل كار حكم مسافر داريد.

[سؤال 8840] 1718

6. اگر شخصى نذر نموده كه درس دينى بخواند و به دنبالش هم رفت، ولى ذوق و شوق آن را پيدا نكرد و نتوانست بخواند، آيا بايد كفاره بدهد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در نذر صيغۀ شرعيه خوانده نشده يا قدرت بر انجام آن نباشد، چيزى بر شما نيست.

[سؤال 8841] 2222

7. نذرى كه انسان مى‌كند، آيا مى‌شود به جاى آن پولش را به جبهه پرداخت و از اين دين رها شد؟ مثلاً نذر مى‌كند كه در فلان امامزاده گوسفندى را بكشد و به مردم بدهد؛ آيا مى‌شود پول اين گوسفند را به جبهه داد؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ شرعى نذر را نخوانده اختيار با خودش است.

[سؤال 8842] 4693

2. حال مسأله ديگرى كه براى اين‌جانب پيش آمده اين است كه اهالى اين روستا هر سال چند گوسفند و گاو و مقدار زيادى برنج و غيره نذر امام حسين مى‌نمايند. آيا بهتر نيست كه اين مخارج را در مورد جاده سازى، حمام، مدرسه، برق و آب كه هيچ يك از اين‌ها را ندارند به كار ببرند تا نزد خداوند پسنديده‌تر باشد؟

بسمه تعالى، نذر اگر با صيغه شرعيه شده بايد بر طبق آن عمل شود.

[سؤال 8843] 3242

4. إنّي نذرت لله سبحانه عليّ صيام وصلاة في الوقت الذي كنت اُقلّد فيه المرجع

السابق، ولكن لا أعلم هل نذرتها بالصيغة الصحيحة أم لا.

أي أنّه لا أعلم هل تلفّظت بالصيغة المطلوبة لانعقاد النذر أم لا. مع العلم أنّي لم أكن أعرف الصيغة الصحيحة ولم أكن أعرف أنّ هناك صيغة معيّنة يجب أن يتلفّظ بها الذي يريد أن يعقد على نفسه نذراً معيّناً، بل كنتُ أعتقد أنّ مجرّد النية تكفي أو أيّ صيغة بالتلفّظ مع النيّة تكفي أيضاً، وقمتُ بأداء الصلاة والصيام بإعتبار أنّها واجبة، فكيف تكليفي في ذلك هل أرجع بالمسألة لفتوى سماحتكم أم لفتوى المرجع السابق؟ وإذا كنتُ أرجع بالفتوى لسماحتكم فهل انعقد عليّ نذر واجب أم لا؟ وإذا كان واجباً فهل أنّ الصلاة والصيام التي أدّيتها بنيّة الواجب صحيحة أم اُعيدها؟

بسمه تعالى، ما لم يحرز أنّه أوقع النذر بالصيغة الخاصّة به لا شيء عليه.

[سؤال 8844] 4868

بسمه تعالى 1 / 3 / 1361

اگر كسى نذر كرده باشد؛ هر هفته مقدارى پول بدهد و برايش روضه‌خوانى كنند آيا مى‌تواند نذر خود را انجام نداده و به جاى نذر مذكور، مقدار پول آن را در راه خير واجب‌ترى مصرف نمايد؟

بسمه تعالى، اگر با صيغۀ معتبر نذر واقع شده، بايد در همان جهت نذر صرف شود؛ و اگر صيغه نداشته، اختيار با خود شخص است.

[سؤال 8845] 2084

4. دختر در خانۀ پدر نذر كرده به جهت حاجت شرعى، و حاجت برآمد، اما به نذر عمل ننمود و تمكّن بر كفاره ندارد غير از گوشوارۀ طلا و دستبند طلا، آيا واجب است كه آن‌ها را فروخته و اداى كفاره نمايد يا خير؟

بسمه تعالى، گوشواره و دستبند اگر ملك خود او است و نذر با صيغۀ شرعى بوده، لازم است كفاره بدهد ولو به فروش آن‌ها و در غير اين صورت، فروش لازم نيست.

[سؤال 8846] 2104

2. چون در چند نذر به من لازم شده مقدارى خرما بگيرم و تقسيم كنم، آيا اجازه مى‌فرماييد وجه آن را به جنگ‌زدگان يا جبهه واريز نمايم؟

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص به نذر را نخوانده‌ايد اختيار داريد.

[سؤال 8847] 1751

2. كسى كه نذر كند هر روز چند ركعت نماز - مثلاً نمازهاى نافله - را بخواند، بعد چون فكر مى‌كرده پدر مى‌تواند نذر فرزند را فسخ كند، به پدر مى‌گويد: نذر مرا فسخ كن؛ بعد دوباره نذر مى‌كند كه هر روز فقط نافلۀ صبح را بخواند، آيا حالا دو نذر بر گردن او است يا يكى از اين دو نذر بر گردن او است؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص نذر را خوانده و نذر شرعى شده، بايد به هر دو نذر عمل نمايد.

[سؤال 8848] 1751

3. وقتى كه شخصى بگويد: براى خدا بر خودم واجب مى‌كنم فلان نماز مستحبى را، آيا اين جمله كفايت مى‌كند بر واجب‌شدن نماز مستحبى يا خير؟

بسمه تعالى، عبارت مزبوره كافى نيست.

[سؤال 8849] 659

5. آيا وقتى كه نذر كرديم و يك مدتى از نذر گذشت، مى‌توانيم آن را عوض كنيم؟ مثلاً نذر كرديم كه تا آخر عمر اگر فلان كار مكروه را انجام داديم، دو ركعت نماز بخوانيم؛ آيا بعداً مى‌توانيم اين دو ركعت را كم يا زياد و يا مثلاً تبديل به روزه، وضو، غسل كنيم يا به يكى از اين‌ها؟

بسمه تعالى، بعد از تحقق نذر نمى‌توان آن را تغيير داد.

[سؤال 8850] 4869

بسمه تعالى 16 / 6 / 1361

حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، رهبر بزرگ و فقيه اعلم، بت‌شكن كبير، مدّ ظله العالى

محترماً اين‌جانب يك جوان مسلمان‌زادۀ اثناعشرى و عاشق دين و انقلاب اسلامى مى‌باشم و از اولين روز تظاهرات انقلابى، جاناً و مالاً فعاليت داشته و با مبارزه با طاغوتيان و طاغوت‌پرستان، از هر نوع دفاع از اسلام و قرآن مضايقه ننموده و خود را از پيروان خط مستقيم امام بزرگ مى‌دانم. در نتيجه، هنوز كه رهبر بزرگ و فقيه اعلم، بت‌شكن كبير، با قدوم نازنين، خاك ايران را مزيّن نفرموده بودند، من با خداى خود عهد و پيمان بستم كه هر دقيقه‌اى كه قدم فتوّت‌افزاى امام بر ايران نزول اجلال فرمود، هر سال يك رأس گوسفند قربانى نمايم و تا امروز هم به نذر شرعى خود وفا نموده‌ام. اينك برحسب موقعيت، ذبح گوسفند گاهى به ديركرد مى‌كشد و گاهى هم مورد قال قال اهالى محلى مى‌شود - همه را نمى‌شود يكسان به حساب آورد و هر كسى زادۀ يك فرد ديگرى است - على هذا اگر امكان شرعى داشته باشد (امام بزرگ در رساله‌ها بر چنين امر، فتوايى نبخشيده) و اگر شرع اجازه مى‌دهد، كتباً مرقوم فرماييد تا بهاى گوسفند را به صندوق جنگ‌زده‌ها واريز نمايم.

ثانياً: با همان نذر، عهد بسته بودم به زيارت و پابوسى امام بزرگ توفيق يابم. در قبولى اين نذر هم اجازۀ شرفياب شدن حضورى را مرحمت فرمايند.

بسمه تعالى، اگر عهد با خواندن صيغۀ مخصوص آن بوده، بايد برطبق آن عمل نمايد و مى‌تواند گوشت آن را به جنگ‌زدگان بدهد.

[سؤال 8851] 4870

بسمه تعالى

اگر شخصى نذر كند كه در صورت برآورده شدن حاجتش، چهل شب نماز غفيله بخواند و پس از گرفتن حاجت، متوجه شود كه چهل شب را نمى‌تواند بخواند، به

علت عادت ماهانه، حكم شرعى آن چيست؟ آيا معصيت كرده و مى‌كند؟

بسمه تعالى، اگر نذر او با صيغۀ معتبر بوده، هر مقدار قدرت دارد انجام دهد.

[سؤال 8852] 4871

بسمه تعالى 4 / 7 / 1361

دفتر امام خمينى، سلام، با درود به رهبر كبير انقلاب اسلامى و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران و درود به همۀ شهيدان راه حق و آزادى، ضمن سلام و سلامتى خواستم مطلبى خدمت امام برسانم و جواب بگيرم:

چنانچه گوسفندى را نذر حضرت ابوالفضل كرده باشيم، آيا مى‌شود آن گوسفند را براى جبهه - براى رزمندگان - يا جنگ‌زدگان و غيره فرستاد يا خير؟

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص آن خوانده نشده، لزوم وفا ندارد و اختيار با خودتان است.

[سؤال 8853] 4872

بسمه تعالى 23 / 4 / 1361

حضور محترم حضرت آيت الله امام خمينى، رهبر انقلاب جمهورى اسلامى، دامت بركاته، اميد است وجود مبارك هميشه صحيح و سالم باشد و در پناه خداوند متعال بوده و باشيد.

با كمال عرض ادب؛ اين‌جانب نظر به اين‌كه همه ساله هفتاد كيلو برنج و خورشت در عاشوراى حسينى تهيه و به ساكنين هيأت سينه‌زنى آن محل ذكرشده داده‌ام، آيا مى‌شود نذر همه ساله را تغيير و به جنگ‌زدگان داد يا اين‌كه بايد ادامه بدهم؟ اميدوارم آن حضرت به دست‌خط مبارك، اين‌جانب را راهنمايى فرماييد.

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص نذر خوانده شده، واجب است بر طبق آن عمل شود.

[سؤال 8854] 4873

بسمه تعالى

محضر مبارك امام و رهبر عزيز، با درود و سلام فراوان، به عرض عالى مى‌رساند:

بنده نذر كردم يك گوسفند، در امامزاده هاشم قربانى كنم و بين جنگ زدگانى كه در آن‌جا هستند تقسيم نمايم؛ آيا امكان دارد در قزوين، اين كار را انجام داده يا پول آن را به حساب جنگ‌زدگان بريزم و يا بايد مطابق نذر عمل كنم و در محل، قربانى نمايم؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ شرعى نذر را نخوانده‌ايد، چنين نذرى وجوب وفا ندارد و اختيار با خودتان است؛ ولى چنانچه هنگام نذر، صيغۀ مخصوص آن را خوانده باشيد، بايد بر طبق آن به همان نحو كه نذر نموديد عمل نماييد.

[سؤال 8855] 4874

بسمه تعالى 21 جمادى الثانى 1403 ق

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، متّع الله المسلمين و المستضعفين بطول بقاء وجوده الشريف، سلام عليكم

اگر كسى نذر نمايد كه دختر خود را به سيد بدهد، آيا نذرش منعقد و لازم العمل مى‌باشد؟ و در صورت انعقاد و لزوم، آيا جارى نمودن صيغۀ نذر، به عربى و غيرعربى شرط است و يا صرف گفتار و عقيده كافى است؟ والسلام

بسمه تعالى، اگر سيد پيدا نشود، نذر مذكور منعقد نيست و در صورتى كه سيد پيدا شود و حاضر باشد دختر را بگيرد، لازم است پدر به نذر خود وفا كند.

[سؤال 8856] 4875

بسمه تعالى 2 / 3 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر انقلاب و بنيان‌گذار جمهورى اسلامى ايران، امام

خمينى، ضمن عرض سلام و آرزوى اين‌كه در زير ظلّ رحمت الهى هميشه سالم و تندرست بوده باشيد.

اين حقير جنگ‌زدۀ اهل شهر قهرمان خرمشهر مى‌باشم كه هم اكنون در شهرك صباغان سربندر زندگى مى‌كنم؛ اين حقير داراى نُه فرزند مى‌باشم كه چهار تن از آن‌ها دختر مى‌باشند؛ من براى يكى از دخترانم كه هم اكنون موقع ازدواجش فرا رسيده است، از كودكى نذر كرده بودم كه در صورتى كه بزرگ شود او را به عقد و ازدواج سيدى از آل محمد برسانم؛ وليكن هم اكنون كه موقع ازدواج اين دختر فرا رسيده است، پسر برادرم با توجه به اين‌كه به دخترم علاقه دارد و دخترم نيز به او علاقه دارد، درخواست ازدواج با او را كرده است؛ وليكن چون پسر برادرم عامى است و سيد نيست، من نمى‌دانم كه آيا جايز است كه اين ازدواج صورت گيرد يا خير؟ اى امام عزيز! در اين موقعيت تنها راه را در اين ديدم كه نامه‌اى به محضر شما نوشته و از محضر شما درخواست كمك و يارى نمايم كه مرا راهنمايى كنيد تا در اين باره كارى كنم كه از نظر اسلام و شرع مقدس درست و قابل قبول باشد. والسلام،

بسمه تعالى، مى‌توانند با هم ازدواج كنند و اشكال ندارد.

[سؤال 8857] 4876

بسمه تعالى 6 / 5 / 1361

«دفتر امام»؛ حضرت امام حتماً بخوانيد.

شخصى نذر كرده - در زمانى كه امام امت، در بيمارستان قلب بسترى شده بودند - كه 5 روز روزه بگيرد و پاى پياده از محل اقامت خود (آمل) تا مشهد مقدس برود. نذر روزه را به‌جا آورده؛ حال مى‌خواهد نذر دوم را به‌جا آورد و مى‌تواند آن را عمل كند؛ چون هم نيرو دارد و هم از نظر مالى تأمين است؛ با چند نفر مشورت نموده؛ آن‌ها در جواب ايشان اين جواب را دادند كه در راه، احتمال دزد، مرض و چند چيز ديگر است؛ پس ناچار شديم از دفتر، استفتا نماييم.

اين آقا مى‌گويد كه حضرت امام حتماً بايد مهر كنند و الاّ من قبول نمى‌كنم و اين آقا

اهل يكى از روستاهاى شهرستان آمل است. با خط مباركتان مرقوم فرماييد.

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص به آن را نخوانده، لازم نيست برود و همچنين در صورتى كه خوف خطر، در رفتن پياده باشد نبايد برود، هر چند صيغۀ نذر را خوانده باشد.

[سؤال 8858] 4877

بسمه تعالى 10 / 4 / 1361

عرض سلام خدمت كاركنان دفتر امام، پس از عرض سلام و طول عمر پر بركت براى رهبرمان، امام خمينى و پيروزى هر چه زودتر براى رزمندگان در جبهه‌ها و با عرض تشكر از شما، چند سؤال نوشته‌ام كه اگر هرچه زودتر جواب آن‌ها را بنويسيد خيلى ممنون مى‌شوم؛ چون نياز مبرمى به اين جواب‌ها دارم و مى‌دانم كه نامه‌ها زياد و كار شما هم مشكل است، ولى هرچه زودتر جواب نامه‌ها را بدهيد؛ يك دنيا تشكر و سپاس فراوان دارم.

1. كسى است كه 50 تومان نذر كرده است كه در حرم حضرت زينب - در شام - بيندازد و الآن كسى نيست كه اين پول را ببرد؛ آيا مى‌توانيم اين نذر را در ايران ادا كنيم؟ شما راهنمايى كنيد در چه راهى كه شما مى‌دانيد، اشكالى ندارد؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص نذر را نداشته، اختيار با خود او است و اگر صيغه داشته، بايد صبر كند تا به نذر عمل كند.

[سؤال 8859]

2. يك نفر است كه انگشترى طلا دارد كه نذر شاه عبدالعظيم است. آيا مى‌تواند پول اين انگشتر - كه قيمت آن موقعِ آن، ارزش داشته است - را بيندازد يا بايد انگشتر را بدهد؟ شما راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، حكم مسأله قبل را دارد و اگر صيغۀ مخصوص داشته، بايد خود انگشتر را بيندازد.

[سؤال 8860] 4878

بسمه تعالى

حضور رهبر انقلاب و بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران

نذر كرده‌ام كه هر سال روز تاسوعا جلوى دستۀ سينه‌زنان، يك گوسفند براى شادى روح حضرت ابوالفضل قربانى نمايم؛ امسال بر اثر عدم بضاعت مادى نتوانسته‌ام نذر را ادا نمايم. تكليف شرعى چيست؟ و آيا مى‌توانم نذر را به چيز ديگرى كمتر يا مشابه تغيير دهم؟

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، لازم نيست تغيير دهيد؛ و چنانچه نذر شما صيغۀ شرعيه نداشته، وفا واجب نيست.

[سؤال 8861] 4879

بسمه تعالى 27 / 4 / 1361

محضر مبارك قائد عظيم الشأن، امام امت، حضرت آيت الله العظمى خمينى كبير، مدّ ظله العالى

بعد از تحيات و سپاس بر خداى بزرگ و درود نامحدود به ختمى مرتبت و اهل بيتش و سلام بر آن مرجع عالى‌قدر و بت‌شكن عصر حاضر، وجود ذى جود، از جميع خطرات ارضى و سماوى، در حفاظت باد.

در ايام تبليغ ماه مبارك رمضان و محرم و صفر، خطبا و گويندگان و سخنرانان بعد از خاتمۀ بحث و سخن، مصيبتى از خامس آل عبا حضرت امام حسين عليه‌السلام مى‌خوانند در همين هنگام شخصى - خواه زن باشد خواه مرد - مبلغى به اندازۀ پنج تومان و ده تومان يا كمتر و يا مقدارى زيادتر كه مبلغش به ندرت از بيست تومان تجاوز مى‌كند، در حين روضه - به نيت حضرت ابوالفضل عليه‌السلام و يا حضرت على‌اصغر و يا جهت يادآورى اموات خود - در سر منبر مى‌دهند. چه صورت دارد؟ آيا اين نذر و توسل با

مبلغ پنجاه و صد ريال و يا خيرات جهت اموات، مجاز و مباح است و يا حرام و خلاف است؟

توضيحاً: شخصى جهت مريضى طفلش و يا گرفتارى ديگر، پنج تومان و يا ده تومان براى حضرت عبّاس نذر كرده است. اگر اين شخص قدرت نداشته باشد يك نفر گوينده و يا روضه‌خوان پيدا كند كه با همين ده تومان او را جوابگوى شود و ندهد، تكليف نذر او چيست؟ خواهش و تمنا دارد فتواى حضرت مستطاب را در اين زمينه بيان فرماييد تا نگرانى‌اى كه در بين مردم به وجود آمده مرتفع گردد.

بسمه تعالى، اگر با رضايت مى‌دهند اشكال ندارد و نذر اگر با صيغۀ معتبره بوده، بايد برطبق آن عمل شود.

[سؤال 8862] 4880

بسمه تعالى 27 / 4 / 1361

با سلام حضور امام محترم و رهبر كبير انقلاب و با آرزوى طول عمر براى ايشان از خداوند متعال و پاينده بودن رهبر عزيزمان تا قيام دوازدهمين امام شيعيان، حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) و با آرزوى موفقيت براى رزمندگان اسلام در جبهه‌هاى حق عليه باطل

غرض از مزاحمتم، مسأله‌اى بود در رابطه با نذرى كه برايم پيش آمده بود، و چون منبع موثقى براى برطرف كردن مشكل خود نداشتم، لذا مزاحم وقت گران‌بهاى شما گشتم.

اگر كسى چيزى را نذر كند ولى پس از برآورده شدن حاجتش، آن چيز در دسترسش نباشد، بايد چگونه نذر خود را ايفا كند؟ بگذاريد روشن‌تر بيان كنم: بنده خدايى كاسه‌هايى درست كرده بود كه بابت درست كردنش مقدار زيادى قرض داشت. با كمك چند تن از افراد خيرخواه تصميم بر اين گرفتيم كه كاسه‌ها را بين اقوام و آشنايان تقسيم نماييم. من نيز با خدا چنين پيمان بستم كه اگر خدا صلاح ديد و حاجت مرا برآورده ساخت، من مقدارى از اين كاسه‌ها را به مجالسى كه زينبيه در آن‌جا برگزار مى‌شود هديه نمايم، ولى متأسفانه بعد از برآورده شدن حاجت خود،

تمام كاسه‌ها فروخته شده بود. حال آيا مى‌توانم مبلغى را كه مى‌خواستم بابت كاسه‌ها بدهم، به حساب جنگ‌زدگان واريز نمايم يا خير؟

بسمه تعالى، اگر صيغۀ مخصوص به نذر و عهد خوانده نشده، مانع ندارد و اختيار با خود شما است.

[سؤال 8863] 7102

2. در صورتى كه جواب بالا منفى بود، چون اين‌جانب قبل از استخدام در خبرگزارى نذر كردم كه به محض پيدا كردن شغلى، تا پايان جنگ 20% از حقوق دريافتى را به حساب جنگ‌زدگان بريزم و بحمدالله تاكنون ريخته‌ام؛ آيا از اين پس مى‌توانم از كل حقوقم از خبرگزارى استفاده نمايم و پول نذر كرده را از جهاد بگيرم و

به حساب جنگ‌زدگان بريزم؟

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص آن خوانده شده باشد، لزوم وفا دارد؛ وگرنه لزوم وفا ندارد؛ و در وفاى به نذر از پولى مى‌توانيد استفاده كنيد كه حق گرفتن آن را داشته باشيد.

[سؤال 8864] 17

2. از سال‌هاى قبل تعداد 15 رأس گوسفند نذر حضرت ابوالفضل عليه‌السلام داشتم كه تاكنون به علت عدم وضع مالى قادر به اداى دين خود نبوده‌ام؛ اجازه مى‌فرمايند پول آن‌ها را به حساب شماره 100 تقديم نمايم؟

بسمه تعالى، اگر با صيغه شرعيه نذر كرده‌ايد بايد بر طبق نذر عمل كنيد و در غير اين صورت، اختيار با خود شما است.

[سؤال 8865] 30

2. همه ساله دهه آخر ماه رجب مجلس تذكرى در يكى از مساجد بر پا مى‌نمايم كه نذر مى‌باشد و شب 25 كه مصادف با شهادت حضرت موسى بن جعفر عليه‌السلام مى‌باشد اطعام مى‌نمايم آيا مى‌توانم هزينه اطعام را به جنگ و جبهه كمك كنم يا همان

برنامه همه ساله را تعقيب نمايم.

بسمه تعالى، اگر نذر با صيغه شرعيه بوده بايد بر طبق آن عمل شود و در غير اين صورت اختيار با خود شما است.

[سؤال 8866] 2795

2. در صيغه نذر اگر بگويند: «خدايا اگر حاجتم برآورده شد، فلان كار را مى‌كنم» يا بگويند: «نذر كردم كه چنين كنم»، در انعقاد نذر كافى است يا اين‌كه حتماً بايد لله علىّ كذا و الفاظ مترادف آن باشد؟

بسمه تعالى، كافى نيست و بايد صيغه مخصوصه خوانده شود.

[سؤال 8867] 5782

5. نذر كرده‌ايم كه يك سفرۀ حضرت عباس پهن كنيم در جاى مشخصى، ولى حال كه شما مى‌فرماييد جبهه‌ها را تقويت كنيد، مى‌شود پول سفره را به حساب جنگ‌زدگان بپردازيم؟

بسمه تعالى، در صورتى كه نذر با صيغه نبوده، اختيار با خودتان است.

[سؤال 8868] 4881

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت مستطاب آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته العالى

پس از عرض سلام، پيوسته سلامتى شما را خواهانم. بارى عرض مى‌شود: در محل ما مرسوم است علم‌هايى در محرم، ايام عاشورا مى‌بندند. و مردم پارچه‌هايى نذر آن‌ها مى‌كنند و آن پارچه‌ها را به آن علم‌ها مى‌بندند و رفته رفته زياده مى‌شود. آيا جايز هست كه آن پارچه‌ها را بفروشند و به مصرف عزادارى برسانند يا خير؟ زياده عرض نبوده، سلامتى شما را خواهانم.

بسمه تعالى، با رضايت نذر كنندگان اشكال ندارد؛ چون اين‌گونه نذرها عاميانه و صحيح نيست؛ چون صيغه خوانده نشده.

[سؤال 8869] 4882

بسمه تعالى

با سلام و درود فراوان، موفقيت هرچه بيشتر شما را از خداوند متعال خواستارم.

غرض از نوشتن اين نامه، طرح سؤالى است كه اين روزها بسيار مطرح است و آن مسأله نذر است. همان طور كه مى‌دانيد در دو ماه محرم و صفر، مردم نذورات بسيارى دارند؛ از جمله در روز شهادت امام حسن مجتبى عليه‌السلام كه بسيارى از مردم در اين روز، شله زرد مى‌پزند. پختن آن به حدى است كه مردم اشباع شده و در جوى‌ها و خيابان‌ها نيز ظرف‌هاى شله زرد را خالى مى‌كنند و در حقيقت نوعى اسراف در اين امر به چشم مى‌خورد. به همين دليل، خواهشمندم كه از محضر مبارك امام خمينى اين سؤال پرسيده شود: بنا به شرايط خاص زمانى آيا وجوه اين نذرها را كه خود رقم قابل توجهى مى‌گردد مى‌شود به حساب‌هاى كمك به مستضعفين واريز كرد؟ و به جاى اين‌كه مثلاً شله زرد و آش و شربت پخته شود كه شايد كمتر كسى از روى استحقاق و يا ميل آن را تناول نمايد و به جاى اين‌كه در خيابان‌ها و ظروف زباله سرازير گردد، پول آن كمك كوچكى به مستضعفين نمايد. متشكر مى‌شوم كه هرچه زودتر جواب اين نامه را بدهيد؛ چرا كه اين جواب را به ديگران نيز بايد بدهم. در ضمن اين‌كه خود نيز داراى يكى از اين نذرها هستم.

بسمه تعالى، اگر با صيغۀ معتبرۀ شرعيه نذر شده، بايد بر طبق آن عمل شود و اگر صيغه نداشته اختيار با صاحبان آن‌ها است.

[سؤال 8870] 4883

بسمه تعالى 3 / 8 / 1358

حضور محترم رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، با درود فراوان به آن رهبر عزيز و بزرگ، مى‌خواستم از آن رهبر عزيز سؤالى كنم و آن سؤال اين است:

اگر شخصى مثلاً در ده سال پيش نذر كرده باشد كه يك من برنج پخت نمايد و هر

ساله بر مقدار آن افزوده است وحالا مثلاً به بيست و پنج من رسيده است. مى‌خواستم سؤال كنم كه آيا مى‌شود همان يك من را پخت نمايد و بقيه را به ازاى آن، پول به حساب مستضعفين (حساب 100) پرداخت نمايد.

بسمه تعالى، اگر نسبت به زيادتر از يك من نذر نكرده باشد و يا نذر او با صيغۀ شرعيه نباشد مانع ندارد.

[سؤال 8871] 4884

بسمه تعالى 11 / 6 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

با عرض سلام و ارادت بسيار، اين‌جانب چندى قبل، نذر نمودم كه پس از انجام خواسته، گوسفندى را بين فقرا تقسيم نمايم. آيا مى‌توانم به جاى آن مطابق قيمت آن به حساب دويست واريز نمايم يا خير؟ متمنى است جواب ارسال فرماييد.

بسمه تعالى، اگر با صيغۀ شرعيه نذر كرده‌ايد، بايد بر طبق نذر عمل كنيد و اگر صيغه معتبره نداشته، مانع ندارد به حساب مزبور بدهند.

[سؤال 8872] 4885

بسمه تعالى

دفتر حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، بعد از عرض سلام و آرزوى موفقيت و تداوم عمر شريف رهبر انقلاب كه به حق مى‌توان گفت زندگى خود را در اختيار خدمت به اسلام و اشاعۀ حقيقت و آسايش به محرومان جامعه كرده‌اند. و در راه رهايى خلق ستمديدۀ ايران از زير يوغ استبداد و استثمار زحمات زيادى را تقبل كرده‌اند. مى‌خواستم از حضور اقدستان يك سؤال كرده باشم:

1. ما دو نذر داريم كه يكى به وسيلۀ طبخ برنج و ديگرى پختن حليم مى‌باشد و در بين همسايگان تقسيم مى‌كنيم. چون امسال كسى را نداريم كه آن‌ها را طبخ كند، لذا مى‌خواهيم اگر اجازه فرماييد پولش را به وسيلۀ رهبر مذهبى خود، آن طور كه صلاح

بدانند، در اختيار امور خيريه و مستضعفين بگذاريم.

بسمه تعالى، اگر با صيغۀ شرعيه نذر كرده‌ايد، بايد بر طبق آن عمل كنيد و در غير اين صورت اختيار با خود شما است.

2. امام مهربان اگر ما نذر پول يا سفره يا روزه و نماز بكنيم در مشكلاتمان و اين نذرها بدون اجازۀ پدر ومادر باشد آيا اين نذرها حرام است و اشكال دارد؟ چون بعضى‌ها مى‌گويند نذرها كلاً بايد با اجازۀ پدر و مادر باشد.

بسمه تعالى، اجازۀ پدر و مادر در نذر فرزند شرط نيست.

[سؤال 8873] 4886

بسمه تعالى 16 / 4 / 1361

پيشگاه زعيم عالى‌قدر، مرجع شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

پس از تقديم عرض سلام؛ استدعا دارد نظر حضرت‌عالى را در مورد مطالب زير بيان فرماييد:

1. آيا مى‌توان سفرۀ نذرى حضرت ابوالفضل عليه‌السلام را تغيير داد و مخارج آن را به حساب جنگ‌زدگان يا حساب صد امام واريز نمود.

بسمه تعالى، اگر در نذر، صيغۀ مخصوص به آن خوانده نشده، اختيار با خود شخص است.

2. آيا به تمبرهاى يادگارى كه از طرف وزارت پست و تلگراف نشر شده يا مى‌شود و بعد از گذشت مدتى بر اثر بورس‌بازى، قيمت آن تا چندين برابر قيمت اصلى مى‌رسد، خمس تعلق مى‌گيرد يا نه؟ در ثانى، بعد از گذشت مدتى و پرداخت خمس، مجدداً قيمت آن تغيير بكند، باز هم بايد خمس مابه‌التفاوت آن را پرداخت يا نه؟

بسمه تعالى، اگر براى تجارت تهيه نشده و قبلاً خمس آن داده شده، ترقّى قيمت خمس ندارد. و آلبوم در حد شأن بدون قصد تجارت خمس ندارد.

[سؤال 8874] 4887

بسمه تعالى

محضر مقدس مرجع تقليد شيعيان جهان، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

1. چه مى‌فرماييد دربارۀ كسانى كه در ايام سال، مخصوصاً ايام محرّم و صفر كه سفره مى‌دهند، چه به واسطۀ نذر و يا براى ثواب، آيا مى‌شود پول سفره را براى كمك به رزمندگان اسلام و يا به مردم جنگ‌زده و يا براى ساختن شهرهاى جنگ‌زده پرداخت نمايند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر نذر شرعى نموده بايد طبق آن وفا نمايد وگرنه اختيار با خود شخص است.

2. معظّم له سهم سادات را مقيد كرده كه به دست مرجع برسد، به سادات نمى‌شود داد؛ سادات مظلوم كه در لباس روحانيت هستند و هيچ كار ديگرى نمى‌توانند انجام بدهند و اكثراً ائمۀ جماعتمى‌باشند دسترسى به معظّمٌ له ندارند كه اجازه بگيرند. چگونه ارتزاق نمايند؟ مِن باب مثال، حقير در شوال سال شصت اجازه‌نامه كه از هشت نفر داشتم به محضر مقدس ارسال نمودم كه اجازه به قدر روزمره دريافت نمايم، از لطف و مرحمت بى‌پايان، محروم شدم، جواب نشنيدم؛ مردم مسلمان كه مقلد جناب‌عالى باشند يا نباشند، الآن به دستور حضرت‌عالى عمل مى‌كنند، تا كنون چندين مرتبه اين سؤال را كرده‌اند.

بسمه تعالى، افرادى كه مى‌خواهند سهم سادات بپردازند بايد خودشان استجازه نمايند.

3. روستاها و عشاير - كه اگر قريه‌اى يك‌صد نفر جمعيت داشته باشد، ثلث آن مردم فقير هستند كه زير ستم شاهنشاهى خرد شده‌اند - اين افراد فقير (كه سيد باشند يا نباشند) هميشه از طرف مردم مسلمان آن قريه كمك مى‌شدند؛ بابت سهم سادات به سادات فقير، مانند پنج من گندم يا جو يا لباس يا اجناس ديگر؛ اگر غير سيد بودند از بابت سهم مبارك امام عليه‌السلام همين مقدار كمك مى‌كردند؛ ولى الآن نه براى آن‌كه خمس بدهكار است ممكن است كه اين مبلغ يك‌صد تومان پول را يا پنج من گندم را به جناب‌عالى برساند و آن فقير هم در مضيقه و تنگ‌دستى به سر مى‌برند؛ مستدعى است تكليف هر دو دسته را روشن نماييد.

بسمه تعالى، حكم همان است كه در بالا ذكر شد.

[سؤال 8875] 4888

بسمه تعالى 23 / 9 / 1361

محضر مبارك مقام معظم رهبرى، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته الشريف، پس از اهداى بهترين درودها و آرزوى سلامتى براى آن امام بزرگوار و پيروزى روزافزون اسلام در تمام جبهه‌هاى مبارزۀ حق با باطل، دو مسأله شرعى براى اين حقير به وجود آمده كه اميدوارم با پاسخ آن فقيه بزرگ حل گردد.

1. حدود چهل سال پيش با استغاثه از درگاه پروردگار بارى‌تعالى خواستار فرزندى شدم و نذر كردم كه در صورت صاحب فرزند شدن، هر ساله براى سالار شهيدان و در روز عاشورا آشى بپزم؛ در ضمن، پيش خود و خداى خود عهد كردم كه اگر فرزندم پسر شود، پس از به بلوغ رسيدنش و صاحب كار شدنش، خودش (فرزندم) اقدام به پخت اين آش نمايد و اگر فرزندم دختر شود پس از شوهر دادنش، شوهرش (در صورتى كه هنگام عقد اين مسأله را قبول كند) اقدام به پخت آش مذكور در هر سال نمايد؛ مشيت خداوند بر اين قرار گرفت كه فرزند دخترى صاحب شوم؛ در هنگام ازدواج دخترم نيز همين شرط را با شوهرش كردم و وى نيز قبول كرد، اينك پس از گذشت بيست و شش سال از اين ماجرا از يك روحانى اين مسأله را پرس و جو كردم و وى پاسخ داد كه نبايد نذر را به گردن ديگرى واگذار كرد؛ لذا خواهشمند است نظر مبارك را اعلام فرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه در نذر، صيغۀ شرعيه خوانده نشده لزوم وفا ندارد و نيز عهدى كه پيش خود نموده‌ايد چنانچه بدون صيغۀ مخصوص به عهد بوده اثر ندارد و همچنين تعهد به اين‌كه اگر فرزند پسر است خودش عمل كند باطل است. بلى، با شرط كردن پدر بر شوهر دختر كه هر ساله آش بپزد لازم است شوهر دختر به شرط عمل كند هر چند نذر و عهد مزبور باطل باشد.

2. شوهرم هنگام فوتش به من گفت كه بايد نذر شربتى را كه هرساله در روز عاشورا به‌ياد سرور شهيدان

حسين بن على عليهماالسلام انجام دهيد. شما بعد از مرگم انجام دهيد، من نيز پس از فوتش حدود دوازده سال اين عمل را هر ساله انجام داده‌ام؛ حال خواهشمندم نظر مبارك را نيز در اين مورد اعلام فرماييد.

نذر مادر نسبت به فرزند

[سؤال 8876] 4889

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن، حجت الله بعد از امام زمان - عجل الله تعالى فرجه الشريف - سيف الله بر منافقان و كافران، حفظ الله الملك المنان، آيت الله الاعظم، جناب حاج آقا روح الله الموسوى الخمينى، ايّده الله تعالى

به عرض عالى مى‌رساند: اين‌جانب به واسطۀ مريضى سختى كه در طفوليت عارضم گرديده، مادر مكرمۀ بنده، نذرى به محضر حضرت ابوالفضل العباس علمدار صحراى كربلا نموده؛ به اين طريقه كه از ده انگشت، يك انگشت بنده را نذر نموده كه تا كنون ده يك از درآمد خود را در روز عاشوراى حسينى خرج مى‌نمودم. حال، مى‌توانم مبلغ مزبور را براى جنگ‌زدگان ارسال نمايم يا خير؟ استدعا دارد دستور فرماييد كه جواب مثبت يا منفى، به اين‌جانب ابلاغ فرماييد تا از نظر شرعى مسئول خدا و رسول نشوم.

بسمه تعالى، بر فرزند لازم نيست به نذر مادر عمل كند و در فرض مسأله، اختيار داريد.

نذر زن بدون اذن شوهر

[سؤال 8877] 4890

بسمه تعالى

استفتا از محضر مبارك قائد اعظم، امام خمينى، سلمه الله

مادرى نوزادش را نذر سيد كرده و آن دختر، حالا مكلفه شده است و از اقوامشان فردى كه سيد نيست به خواستگارى او آمده است. پدر و مادر دختر گفته‌اند: «اگر امام خمينى اجازه بفرمايند، حاضرند كه جواب مثبت بدهند» و خود دختر هم تابع پدر و مادرش است. متمنى است كه جواب عنايت فرماييد.

بسمه تعالى، نذر مذكور صحيح نيست.

[سؤال 8878] 4891

بسمه تعالى 18 / 11 / 1360

سلام به محضر مبارك و وجود مقدس امام و مرجع شيعيان انقلابى از امت مسلمان ايران و جهان.

موضوع نامه درخواست جواب براى يك مسأله شرعى است كه در خانواده ما مطرح مى‌باشد. خانم بنده نذر كرده بود جهت نيل به هدفى شرعى، يك روز سفرۀ حضرت ابوالفضل در خانه پهن نمايد. من به ايشان گفتم كه بهتر است هزينۀ لازم براى وفاى به اين عهد را برآورد نماييم و نقداً به حساب برادران و خواهران جنگ زده واريز نماييم. بالاخره توأماً تصميم گرفتيم كه از دفتر امام در اين رابطه استفسار نموده و جواب آن را دريافت نماييم.

بسمه تعالى، نذر زن بدون اذن شوهر باطل است.

[سؤال 8879] 4892

بسمه تعالى 23 / 12 / 1361

خدمت رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى سلام عرض مى‌كنم و سلامتى شما را از خداوند تعالى خواستارم.

من يك زن مسلمان هستم و از امام خمينى تقليد مى‌كنم. مشكلى برايم پيش آمده كه آن را بازگو مى‌كنم و اميدوارم به اين مشكل رسيدگى شود و جواب قانع كننده‌اى داده شود. چند ماه پيش، من از خدا خواستم كه اگر يك آرزوى مرا برآورده كند، نذر

كردم كه چقدر پول را در كجاها به مصرف برسانم، چند ركعت نماز بخوانم و روزه بگيرم و... تمام اين نذرها را بدون اجازۀ شوهرم كردم و راستش از اول مى‌دانستم چه اجازه بگيرم و چه نگيرم او راضى است. خلاصه چند هفته پيش كه رسالۀ امام را مطالعه مى‌كردم، ديدم در مسأله (2644) آمده است كه: «نذر زن بدون اجازۀ شوهرش باطل است». ناراحت شدم و ماجرا را به شوهرم گفتم كه نذر كرده‌ام. شوهرم گفت من راضى هستم ولى من حالا مانده‌ام كه آيا نذر من قبول است يا نه؟ و من نذرم را انجام دهم يا نه؟ خواهش مى‌كنم مرا راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، نذر بدون اذن شوهر باطل است و اجازۀ بعدى آن را تصحيح نمى‌كند.

[سؤال 8880] 4893

بسمه تعالى

با سلام و درود فراوان به رهبر انقلاب امام خمينى

اين‌جانب دخترى هستم 24 ساله كه در حدود 6 ماه كه ازدواج كرده‌ام قبل از ازدواج نذر كرده‌ام اگر زود ازدواج كنم يك روز در ماه ختم انعام و حديث كساء در خانه‌ام داير كنم كه به حمد الله مرادم حاصل شد و ازدواج كردم هنوز عقد كرده و در خانه پدرم بودم كه باز نذر ديگرى كردم مبنى بر اين‌كه اگر خداوند در ماه اول ازدواجم صاحب فرزند كرد باز اول هر ماه يك ختم انعام و حديث كساء ديگر بخوانم كه در هر ماه 2 بار مى‌شود كه در قبال اين جلسات مى‌بايست پولى بپردازم اما بعد از مدتى از شخصى شنيدم كه شخصى بالاى منبر فرموده است نذر خانم‌ها بدون اجازه شوهر درست نيست و ناگفته نماند كه شوهر من هم چندان راضى به اين كار نيست خواهش مى‌كنم مرا راهنمايى فرماييد چون مى‌بايست پولى كه در قبال جلسات بپردازم از شوهرم درخواست كنم تكليف شرعى من چيست؟

بسمه تعالى، در نذر زن اذن شوهر معتبر است و بدون اذن صحيح نمى‌شود و همچنين در صحت نذر خواندن صيغۀ مخصوص آن معتبر است.

[سؤال 8881] 1553

3. آيا اجازۀ زن از شوهر در مورد نذر و امثالهم شامل درآمد شخصى زن هم مى‌شود؟

بسمه تعالى، در نذر زن، اجازۀ شوهر شرط است.

[سؤال 8882] 7240

2. آيا نذر زنى كه خود، كارمند است و حقوق مى‌گيرد، بايد با رضايت شوهر باشد يا خير؟

بسمه تعالى، منوط به اذن شوهر است.

[سؤال 8883] 4267

3. در باب نذر فرموده‌ايد كه نذر زن بدون اجازۀ شوهر باطل است؛ اگر زن كارمند باشد و حقوق بگيرد از كاركرد خودش، در صورتى كه منافات با حق شوهر هم نداشته باشد؛ باز هم بايد نذرش با رضايت شوهر باشد؟

بسمه تعالى، در اين‌صورت هم، نذر زن بدون اذن شوهر باطل است.

[سؤال 8884] 1285

4. زن اگر بدون اذن شوهر نذر كند يا از مال خود چيزى هبه كند صحيح است يا خير و بر فرض صحت با نهى شوهر چه صورتى دارد؟

بسمه تعالى، نذر زن بدون اذن شوهر باطل است و هبه او در مال خودش صحيح است حتى با نهى شوهر.

نذر غير مسلمان

[سؤال 8885] 4894

بسمه تعالى 9 / 8 / 1361

سلام و درود به حضور محترم رهبر مسلمين جهان، امام خمينى، دامت بركاته

پس از تسليت به مناسبت شهادت چهارمين اختر تابناك اسلام، على بن حسين، امام زين العابدين عليه‌السلام؛ محترماً به عرض مى‌رسانم كه من شخصى هستم كه خيلى مزاحم وقت شريف شما مى‌شوم ولى به عرض مى‌رسانم كه خيلى از مسائل برايم مبهم است و هيچ كس به جز شما رهبر مسلمين جهان، مسائل را برايم روشن نمى‌سازد:

1. آيا يك شخص ارمنى مى‌تواند گوسفندى به نذر امام حسين عليه‌السلام به هيأت عزاداران امام حسين عليه‌السلام بدهد؟ و آيا خوردن آن گوشت حلال است يا نه؟

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. آيا يك زن در ماه مبارك رمضان مى‌تواند از قرص‌هايى استفاده كند تا بتواند تمام روزه را كامل بگيرد؟ آيا روزۀ آن شخص درست است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر ضرر به مزاج نزند اشكال ندارد.

3. آيا يك شخصى، در زمانى كه در حالت عادت ماهانه به سر مى‌برد، در زمان ضرورى مى‌تواند داخل مسجد شود و مدت طولانى آن‌جا بماند؛ مثلاً در زمان رأى‌گيرى پاى صندوق باشد و چاره‌اى هم نداشته باشد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، جايز نيست.

در پايان سلامتى و طول عمر آن رهبر عزيز را از درگاه خداوند متعال خواهانم و خواهشمندم در اين مورد مرا راهنمايى فرماييد.

نذر فرزند بدون اذن پدر

[سؤال 8886] 4885

2. امام مهربان، اگر ما به خاطر مشكلاتمان نذر پول يا سفره يا روزه و نماز بكنيم و اين نذرها بدون اجازۀ پدر و مادر باشد، آيا اين نذرها حرام است و اشكال دارد؟ چون بعضى‌ها مى‌گويند: نذرها كلاً بايد با اجازۀ پدر و مادر باشد.

بسمه تعالى، اجازه پدر و مادر در نذر فرزند، شرط نيست.

احكام متعلّق نذر

[سؤال 8887] 692

2. آيا شخصى كه تحت تكفل پدر خويش است و مالى از خويش ندارد مى‌تواند نذر كند يا خير؟ و اگر نذرى كرده بايد به آن عمل كند يا خير؟

بسمه تعالى، در صورتى كه متعلق نذر مقدور باشد، نذر صحيح و واجب الوفاء است.

[سؤال 8888] 4927

2. كسى كه موقع نذر كردن و خواندن صيغه، به تمام جوانب مسأله توجه نداشته، مثلاً توجه نداشته كه وضوى هميشگى در طول اين مدت امكان ندارد و موردى برايش بيايد كه طبق نذر عمل نكند، تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر نذرى كه كرده، امكان عمل بر طبق آن نبوده، نذر، صحيح نبوده است.

[سؤال 8889] 4910

2. شخصى نذر كرده چنانچه فرزندش از مرگ نجات يابد، نصف فرزندش براى حضرت ابا الفضل باشد؛ چنانچه نذر صحيح باشد، تكليف ناذر و تكليف فرزند پس از بلوغ چيست؟

بسمه تعالى، نذر مزبور باطل است.

[سؤال 8890] 4895

بسمه تعالى 30 / 6 / 1361

مادر سه فرزند هستم كه وقتى خود طفلى بودم، مادرم به جهت دفع بلايى نذر كرد كه بهاى يك دستم را از پول شيربها به سيدى از اولاد پيامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله بپردازند؛ حالا در اين‌كه بابت اين نذر، چه مبلغ بدهكار هستيم مانده‌ايم؛ ضمناً كل پول شيربها مبلغ

هفتاد هزار تومان مقرر شد؛ البته فقط در دفتر ثبت گرديد و مبلغى در اين بابت پرداخت نگرديد. متمنى است با توجه به اين‌كه وضع مادى كنونى‌مان ضعيف مى‌باشد، نحوۀ پرداخت مبلغ نذرى از طرف همسرم چگونه مى‌باشد؟

بسمه تعالى، نذر مزبور وجوب وفا ندارد.

[سؤال 8891] 4896

بسمه تعالى

دفتر امام، مدّ ظله، با عرض سلام؛ اميدوارم كه موفق و مؤيد و پيروز باشيد و مشكلات و سختى‌ها شما را استوارتر نمايد و همانند آهن در كوره آبديده‌تر شويد. چند مسأله‌اى بود كه خواستم سؤال كنم:

1. پوشيدن پيراهن مشكى در ايام سوگوارى سالار شهيدان و ساير سوگوارى‌ها پايه‌اى عرفى يا شرعى دارد و به طور كلى چه حكمى دارد؟ چون والدين بنده به عنوان مثال از ايام كودكىِ اين‌جانب نذر كرده‌اند كه در ايام ماه محرّم و صفر، پيراهن مشكى به تن داشته باشم.

بسمه تعالى، اشكال ندارد.

2. چون قرار است سال آينده - به حول و قوّۀ الهى - به خانۀ خدا مشرّف شويم (به همراه همسرم) مقدارى پول به حساب مربوطه واريز كرده‌ام ولى خمس آن‌را نپرداخته‌ام، آيا پرداخت خمس، امسال بايد انجام شود يا سال آينده؟ در ثانى آيا مقدارى هم كه سهم همسرم مى‌باشد خمس به آن تعلق مى‌گيرد؟

بسمه تعالى، اگر از سال‌هاى قبل مستطيع بوده‌ايد و پولى كه در بانك گذاشته‌ايد از ربح بين سال بوده، خمس واجب نيست و الاّ بايد خمس آن‌را همين امسال بپردازيد. و حكم خمس در بارۀ همسر شما نيز همين است.

[سؤال 8892]

3. حدود شصت روزه قضا دارم، از زمانى كه در امريكا تحصيل مى‌كردم و تقريباً جاهل بودم و ده روزه قضا نيز از قبل، ولى سال گذشته حدود 26 روزه براى پدر و

پيروزى رزمندگان و غيره نذر كردم كه قبل از انجام روزه‌هاى قضا انجام دهم، آيا اين نذر صحيح است يا بايد بعد از انجام روزه‌هاى قضا انجام دهم؟

بسمه تعالى، نذر مذكور صحيح نيست.

[سؤال 8893] 4897

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

1. آدم كم پول كه نمى‌تواند غذاى خوب بخورد اگر نذر كند شب جمعه براى رضاى خدا گوشت مرغ بخورد با عائله خود و ثواب آن را براى اموات خود هديه كند اين نذر صحيح است؟

بسمه تعالى، صحيح است.

2. يك آدم در حال احتضار است، يك گوسفند نزديك است حرام شود، يك شخصى آن‌جا است نماز او مى‌خواهد قضا شود، حالا اين شخص چه بايد بكند به محتضر كلمه بگويد يا گوسفند را سر ببرد يا نماز بخواند، كدام اين‌ها واجب‌تر است؟

بسمه تعالى، نماز بخواند.

3. كسى كه ده من گندم از زكات خود قرض كند زراعت كند صد من گندم شود از بالاى صد من، ده من گندم بردارد زكات بدهد صحيح است يا نه اين صد من را همه را زكات بدهد؟

بسمه تعالى، اگر عين گندم زكات را قبل از آن‌كه ادا كند زراعت كرده تمام حاصل، تابع زكات است.

4. كسى چيزى به كسى هبه كند بعداً پشيمان شود مى‌تواند از او پس بگيرد؟

بسمه تعالى، اگر هبه به غير خويشاوندان و بدون قصد قربت بوده و عين باقى است مى‌تواند پس بگيرد.

5. گوسفند را كه گرگ نصف كند آن نصف كه سر و گردن دارد سر ببرند آن نصف كه سر و گردن ندارد خوردن آن جايز است؟

بسمه تعالى، جايز نيست.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

[سؤال 8894] 5209

5. زن نذر كند در راه خدا صيغه مى‌شوم اين نذر صحيح است؟

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 8895] 433

2. كسى زنش مريضه يا ضعيف باشد نذر كند براى رضاى خدا به او گوشت مرغ بدهد و ثواب آن را براى اموات خود هديه كند آيا اين نذر صحيح است؟

بسمه تعالى، صحيح است.

[سؤال 8896] 95

4. آيا شمع نذر كردن صحيح است؟ آيا حدى دارد؟ به طور مثال روز عاشوراى امسال در يك حسينيه حدود 1000 شمع سوزانده شد، نظر شما در اين‌باره چيست؟

بسمه تعالى، موارد مختلف است.

[سؤال 8897] 1890

10. اگر كسى نذر كرد كه اگر نماز جماعت را ترك كرد ده تومان به فقير بدهد اتفاقاً وقتى نماز را به جماعت نخواند آيا به علاوه ده تومان كفاره حنث نذر را هم بايد بدهد يا نه؟

بسمه تعالى، بايد ده تومان را بدهد و اضافۀ بر آن كفاره ثابت نيست.

[سؤال 8898] 692

4. كسى كه نذر مى‌كند يك هفته نافله شب به‌جا آورد و معين نمى‌كند كه چه هفته‌اى، آيا پس از خواندن نافله شب در چند شب مى‌تواند مابقى را نخواند و از نو از هفته‌اى ديگر بخواند؟

بسمه تعالى، اختيار هفته ديگر براى عمل به نذر مانع ندارد.

[سؤال 8899] 7006

4. آيا مى‌شود براى ديگرى صدقه داد يا از طرف ديگرى نذر كرد؟

بسمه تعالى، صدقه و نذر براى ديگرى مانع ندارد.

[سؤال 8900] 4898

بسمه تعالى

محضر حضرت آيت الله العظمى خمينى مدّ ظله العالى

1. گوسفندى را كه نذر قرار مى‌دهد بعد از يك‌سال مى‌كشد شير و پشم آن هم نذر است يا نه؟

بسمه تعالى، اگر براى گوشت نذر كرده شير و پشم آن نذر نيست و اگر گوسفند را نذر قرار داده كه در جهت معينى صرف شود حكم نذر را دارد.

[سؤال 8901]

2. گاو نر را نذر قرار مى‌دهد، تا وقتى جوان است كار مى‌كند هر وقت پير شد مى‌كشد به نذر، كار جايز است؟

بسمه تعالى، اگر نذر به همين نحو بوده كه بعد از پير شدن آن را بكشد مانع ندارد و گر نه بنابر احتياط با آن كار نكند و تا جوان است به نذر وفا كند.

3. به هيزم غصب كرده آب گرم كند غسل جنابت كند غسل باطل است؟

بسمه تعالى، غسل او صحيح است.

4. شخصى به ملك ديگرى درخت دارد صاحب ملك مى‌گويد درخت خود را بردار از زمين من و صاحب درخت، درخت خود را از برابر زمين مى‌برد، بيخ تنه در ميان خاك مى‌ماند دوباره از بيخ تنه نهال حركت مى‌كند هم درخت مى‌شود آن درخت مال صاحب زمين است يا مال صاحب درخت است؟

بسمه تعالى، ملك صاحب درخت است.

5. شخصى زمين خود را گرو مى‌دهد يا اجاره. شخص مستأجر يك گوشه زمين را ريشقه مى‌كارد اينريشقه مدت ده سال حاصل مى‌دهد ولى مدت اجاره دو سال يا چهار سال است تمام مى‌شود حاصل زمين مال صاحب زمين است يا مال مستأجر؟

بسمه تعالى، ملك صاحب بذر است.

[سؤال 8902] 3506

4. زمان ارزانى نذر كرده بودم گوسفندى با پانصد تومان قيمت، بكشم و گوشت آن را تقسيم نمايم. اكنون كه مى‌خواهم نذر را عمل كنم، در موقعيت گرانى، تكليف بنده چيست؟

بسمه تعالى، بايد گوسفندى كه حدوداً پانصد تومان در آن زمان ارزش داشته تهيه و عمل به نذر نماييد، هر چند فعلاً گران‌تر باشد.

[سؤال 8903] 461

3. كسى كه نذر كرده زيارت برود و غسل زيارت و نماز آن را نذر نكرده آيا لازم است آن‌ها را به‌جا آورد؟

بسمه تعالى، لازم نيست.

[سؤال 8904] 1145

3. موقوفات يا نذوراتى، قيد شده: «جهت استماع مصائب و مناقب ائمه اطهار - صلوات‌الله و سلامه عليهم اجمعين - اطعام شود»، حال، مدعوّينى كه موفق به استماع نشده‌اند مى‌توانند از آن غذا ميل نمايند يا خير؟ و نيز بعضى اوقات غذا زياد طبخ مى‌نمايند كه به خانۀ دوستان و آشنايان بفرستند؛ آيا صورت شرعى دارد يا خير؟

بسمه تعالى، بايد مطابق نذر و وقف عمل شود.

جواز مسافرت در زمان روزه نذرى

[سؤال 8905] 4899

بسمه تعالى

حضرت امام خمينى، دام ظله العالى، سلام عليكم بماصبرتم

1. فردى نذر كرده كه از اول ماه تا آخر ماه روزه بگيرد؛ آيا مى‌تواند به مسافرت برود (ماه را معيّن كرده) تكليف چيست؟

بسمه تعالى، مى‌تواند به مسافرت برود و افطار كند و بعداً قضاى روزه را به‌جا آورد.

[سؤال 8906]

2. فردى نذر كرده كه از اول ماه تا آخر ماه روزه بگيرد. فرد، قبل از اين‌كه نذر كند و قسم بخورد كه فلان ماه روزه بگيرد، مريض بوده؛ آيا مى‌تواند روزه را افطار كند و بهمعالجه بپردازد؟ تكليف چيست؟ (ماه را معيّن كرده است)

بسمه تعالى، اگر مريض است و براى معالجه بايد افطار كند يا روزه براى او ضرر دارد نبايد روزه بگيرد.

3. شنيدم كه خمس را مى‌توان به اين صورت داد كه آخر ماه پول اضافه را يادداشت كرده و بگذاريم سال آينده، آخر همان ماه، خمس پولى كه سال گذشته اضافه بود، را بدهيم. آيا مى‌شود اين كار را كرد؟

بسمه تعالى، اگر بين سال صرف در مؤونه نشده مانع ندارد؛ ولى براى سال، مبدأ آن را زمان گرفتن اولين حقوق قرار دهند و تا يك‌سال از آن تاريخ آنچه از مؤونه زياد آمده را تخميس نمايند.

نذر متعذّر المصرف

[سؤال 8907] 4900

بسمه تعالى

حضور محترم آيت الله العظمى رهبر انقلاب، دام ظله العالى، مستدعى است جواب مسائل ذيل را مرقوم فرماييد:

1. كسى كه نذر كرده گوشوارۀ خود را در ضريح حضرت ابا الفضل عليه‌السلام بريزد و در شرايط فعلى ميسور نيست تكليف چيست؟

بسمه تعالى، اگر با صيغۀ شرعى نذر خوانده شده، صبر كند تا به نذر عمل نمايد.

2. اثاث حسينيه‌اى كه الآن متروكه و مخروبه شده و اگر بماند ضايع مى‌شود، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر در آن حسينيه يا حسينيۀ ديگر قابل استفاده نيست بفروشند و صرف احتياجات حسينيه نمايند.

3. چنانچه اجازه گرفتن از ولىّ شهيد جهت خواندن نماز ميت ميسور نباشد يا غفلت شد، حكمش چيست؟

بسمه تعالى، اگر ميسور نيست، اذن ولى ساقط است و در صورت غفلت، بنابر احتياط نماز را اعاده كنند.

[سؤال 8908] 4901

بسمه تعالى سوم ربيع الاول 1403 ق

محضر مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب اسلامى ايران، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

عده‌اى از مؤمنين براى امام حسين عليه‌السلام و حضرت ابوالفضل عليه‌السلام نذر مطلق يا براى حرم شريف آنان نذر كرده‌اند و همچنين در بعضى از وصيت‌نامه‌ها، به حرم‌هاى عتبات عاليات نايب الزياره دارند، ولى اكنون كه امكان عمل به وصيت و نذورات نيست، تكليف آنان چيست؟ بفرماييد.

بسمه تعالى، چنانچه نذر با صيغۀ مخصوصه بوده، صبر كنيد تا امكان وفا حاصل شود و همچنين در مورد وصيت لازم است صبر كنند، تا عمل به آن ممكن شود.

تلف نذر

[سؤال 8909] 4902

بسمه تعالى

اگر گوسفند مشخّصى را نذر كرده باشد و قبل از تحقّق نذر، آن گوسفند تلف شود (مثلاً مار آن را بگزد)، آيا نذر از گردنش ساقط مى‌شود؟ همچنين اگر نذر محقّق شود و قبل از اين‌كه گوسفند را سر ببرد تلف شود، مثلاً گرگ آن را بخورد، آيا نذر ادا شده يا

بايد گوسفند ديگرى را سر ببرد؟

بسمه تعالى، در مورد سؤال، نذر منحل شده و چيزى بر او نيست.

مصرف نذر

[سؤال 8910] 4903

بسمه تعالى

مقدارى پارچۀ ملبوس به وسيلۀ افرادى به عنوان نذر و غيره از سالهاى متمادى به هيأت حضرت ابوالفضل عليه‌السلام اهدا گرديده اما از آن‌جايى كه در هيأت به اين نوع نذورات احتياجى نيست آيا مى‌شود اين نوع نذورات را فروخت و پول آن را در مصارف ساختمانى و غيره صرف نمود يا خير؟ و نيز آيا امكان دارد اجناس فوق را به مستضعفين اهدا نمود يا نه؟

بسمه تعالى، صرف در مصارف و مصالح هيئت نمايند مگر در صورتى كه معلوم باشد كه نظر ناذر يا اهدا كننده توسعه داشته است.

[سؤال 8911] 4904

بسمه تعالى 12 / 8 / 1361

محضر مقدس آيت الله العظمى المجاهد الاكبر الامام الامة مولانا الامام الموسوى الخمينى، متّع‌الله المسلمين بطول بقائه

زمين موقوفۀ صحن امامزاده كه در حال حاضر بيمارستان عمومى مى‌باشد و هيچ آثارى از بقاع متبركه وجود ندارد، فقط يك درخت كهن از قديم موجود است و در كنار آن داخل محوطۀ بيمارستان صندوقى نصب شده و اهالى منطقه برحسب معتقدات، وجوهات و مبالغى قابل توجه به عنوان نذورات در داخل آن مى‌ريزند. آيا اداره اوقاف محل، با نظارت انجمن اسلامى بيمارستان مى‌تواند مبالغ داخل صندوق را اخذ و مقدارى از آن را به عنوان كمك به بيماران بى‌بضاعت بيمارستان، هزينۀ دارويى

نمايد يا خير؟ والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در صورتى كه نيازى به تعمير امامزاده نيست يا بقعه‌اى در بين نيست، مى‌توانند در مطلق خيرات صرف كنند و كمك به بيماران بى‌بضاعت از آن مانع ندارد.

[سؤال 8912] 4905

بسمه تعالى 12 / 7 / 1358

دفتر محترم امام خمينى، احتراماً؛ بدين وسيله استفسار مى‌گردد:

مؤسسه‌اى مبلغى را به عنوان سهم الشركه حضرت ابوالفضل اختصاص داده است كه در اين راه به مصرف برساند. اكنون كه كشور به جهاد سازندگى احتياج دارد؛ آيا از اين مبلغ مى‌توان در راه ساختن مدرسه، بيمارستان استفاده نمود و يا به حساب شماره 100 واريز نمود؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و ثواب آن را به حضرت اهدا نمايند.

[سؤال 8913] 4906

بسمه تعالى 5 / 12 / 1361

محترماً معروض مى‌دارد: سالن هيأت ابوالفضلى بيرجند، حدود 20 سال پيش به همت اعضاى هيأت و مردم خير محل و همچنين از مازاد پول جمع آورى شدۀ مراسم عزادارى تاسوعا و عاشورا، جهت مراسم بزرگداشت حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام بنا شده است. هم‌اكنون اين سالن با تمام امكانات - اعم از آب، برق، فرش، بخارى، پنكه، بلندگو، ضبط و ديگر وسايل موجود - جهت مراسم بزرگداشت شهدا و دعاى كميل خانواده محترم شهدا و ديگر برنامه‌هاى تبليغاتى در راه انقلاب اسلامى مورد استفاده قرار مى‌گيرد.

با توجه به اين‌كه جلسات متعدد، باعث ضايعات و استهلاك وسايل هيأت مى‌شود، آيا از نظر شرعى، درست است مخارج ناشى از موارد فوق، از صندوق هيأت

پرداخت شود؟ لازم به تذكر است كه اموال هيأت، كلاً جهت عزادارى حضرت ابا عبد الله الحسين جمع آورى شده است.

در خاتمه، طول عمر امام عزيزمان را از درگاه خداوند متعال خواهانيم. والسلام،

بسمه تعالى، اموالى كه جهت عزادارى حضرت سيدالشهدا عليه‌السلام جمع آورى شده، بايد صرف در عزادارى شود و صرف در غير آن جايز نيست، مگر با علم به رضايت صاحبان آن.

[سؤال 8914] 4907

بسمه تعالى

زعيم عالى‌قدر حضرت آيت الله امام خمينى دام ظله العالى

معصوم زاده‌اى است در يكى از قراء دماوند به نام امامزاده هاشم كه نذورات نقدى و غير نقدى دارد در زمان حكومت بختيار اهالى ده كه از متوليان اصلى از زمان قاجاريه هستند شورش نموده و سرپرستى اداره اين بقعه متبركه را كه در يد عمّال طاغوت بود خود گرفته و تحت نظر هيأت امناى محلى و حاكم شرع دماوند، خادم آن بقعه نذورات نقدى را پس از مخارج ضرورى امامزاده و حقوق خادم صرف ساختن راه و پل و كتابخانه و مدرسه و ساير امور خيريه مى‌نمايند فتواى حضرت آيت الله در اين مورد چيست آيا مخارج از اين محل جايز مى‌دانند يا خير؟ ذيلاً مرقوم فرمايند.

بسمه تعالى، مانع ندارد ولى بايد با نظر متولى شرعى بقعه باشد.

[سؤال 8915] 4908

بسمه تعالى

حدود پنجاه سال قبل در قريه‌اى يك عده از معتمدين محل صندوق ابوالفضل العباس عليه‌السلام تأسيس نمودند هر كس نذرى داشت در آن انداخته و ايام وفات و جمعه‌ها نيز در مسجد محل مجالس سوگوارى خامس آل عبا عليه‌السلام برقرار مى‌كنند و هر ساله هفت شب به اهالى سفره (وليمه) بدهند.

متصدى صندوق از طرف حضرت آيت الله مرحوم آخوند ملا على رحمة الله عليه و اهالى سرپرستى صندوق را عهده‌دار مى‌شود و فردى است دكان‌دار كه صندوق ابوالفضلى نيز در دكان او بوده و حاليه فرزند ارشدش تصدى آن را به عهده دارد.

در سى سال قبل از پول صندوق موصوف در منزل متصدى آن زير نظر حاكم شرع وقت حسينيه‌اى تأسيس شده كه خانم‌ها در آن شركت نموده و به مسائل مذهبى خود آشنا شوند. مخارجات روضه‌خوانى از صندوق تأمين مى‌شده و مى‌شود.

در بيست سال قبل براى مسجد صندوقى ساختند كه اهالى نذورات خود را در صندوق جديدالاحداث هم مى‌ريزند و پولش خرج روضه در مسجد مى‌شود. صندوق قبلى كه در دكان بود به حسينيه انتقال يافت كه هم‌اكنون در حسينيه و پولش به صرف روضه‌خوانى و سوگوارى در ايام وفات و شب‌هاى جمعه و ماه‌هاى محرم و صفر خرج مى‌شود.

چطور نذر مى‌كنند: يا خداى ابوالفضل فلان حاجتم برآورده شود مبلغى به صندوق بيندازم نذر از يك تومان هست تا پانصد تومان وقتى هم از بعضى نذر كننده سؤال مى‌شود منظور شما از انداختن پول نذرى داخل صندوق چيست مى‌گويد مى‌بينيم در حسينيه مجالس عزادارى و روضه‌خوانى برقرار است به آن جهت مى‌دهيم.

حاليه يك عده ايراد مى‌كنند و مى‌گويند ابوالفضل عليه‌السلام بى‌نياز است وجه موجود صندوق را صرف فقرا و محتاجين و معتادين بنماييم. با توجه به مراتب فوق تقاضامندم براى پاسخ اهالى جواب مسائل فوق را مرقوم فرماييد.

در انتظار ابلاغ فتواى مرجع بزرگ جهان و رهبر كبير و نور چشمان ملت ستمديدۀ ايران و جهان مى‌باشم.

بسمه تعالى، وجوه صندوق را در مجالس عزادارى كما فى السابق صرف كنند و مخارج فقرا و محتاجين از جاى ديگر تأمين شود.

[سؤال 8916] 4909

بسمه تعالى

محضر مبارك رهبر انقلاب اسلامى، آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

چه مى‌فرماييد در اين مسأله شرعيه كه در ايام سوگوارى، عَلَم حمل مى‌كنند و محلاّت را گردش مى‌كنند و زنجير مى‌زنند و سينه مى‌زنند و دسته جمعى عزادارى مى‌كنند و در حين حركت، مردم پول مى‌ريزند به صندوق عَلَم تا اين‌كه چندين هزار تومان پول جمع مى‌شود. آيا جايز است كه از پول مزبور، براى مسجد فرشى بخرند و هكذا مسجد را تعمير كنند يا اين‌كه جايز نيست؟ و البته مصارف پول مزبور را تعيين فرماييد.

بسمه تعالى، بايد صرف عزادارى حضرت ابا عبد الله شود.

[سؤال 8917] 4910

بسمه تعالى

حضور محترم امام امت رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران با عرض ادب جواب سؤالات را بفرماييد، ايدكم الله تعالى فى الدارين

1. شخصى نذر كرده به اين ترتيب: چنانچه حاجتش برآورده شود، مبلغ دو هزار تومان براى حضرت اباالفضل عليه‌السلام بپردازد؛ ولى مصرف، تعيين نشده؛ چنانچه نذر واقع شود، آيا مى‌شود مبلغ مذكور را جهت اتمام حسينيه خرج نمود؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، مانع ندارد مبلغ مذكور را صرف اتمام بناى حسينيه كند و ثواب آن را هديه براى حضرت ابوالفضل عليه‌السلام نمايد.

2. شخصى نذر كرده چنانچه فرزندش از مرگ نجات يابد، نصف فرزندش براى حضرت اباالفضل باشد؛ چنانچه نذر صحيح باشد، تكليف ناذر و تكليف فرزند پس از بلوغ چيست؟

بسمه تعالى، نذر مزبور باطل است.

[سؤال 8918]

3. شخصى نذر كرده كه در سال، مقدارى برنج و گوشت براى امام حسين عليه‌السلام

بپردازد و قبلاً هم اين طور عمل مى‌نموده كه يا مى‌پخته و اطعام مى‌نموده و يا به روحانى محل مى‌داده و مى‌گفته: خودت مى‌دانى؛ فعلاً آن روحانى فوت كرده؛ آيا مى‌شود جهت حسينيه خرج نمود؟

بسمه تعالى، بر همان روال گذشته اطعام كند.

[سؤال 8919] 4911

بسمه تعالى 3 / 9 / 1359

حضور مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دام ظله العالى، پس از عرض سلام، خاطر شريف را مستحضر مى‌دارد:

سازمان اوقاف در زمان طاغوت قانونى وضع كرده كه به موجب آن صدى ده نذورات بقاع را بگيرد؛ آيا از نظر شرعى جايز است وجوهى را كه مردم به منظور كمك به مخارج و تعمير بقعه‌اى يا مكانى مى‌پردازند صدى ده آن را به اوقاف داد؟ آيا در جمهورى اسلامى اين قانون مى‌تواند صحيح باشد و صورت شرعى داشته باشد يا خير؟

بسمه تعالى، نذورات و هداياى بقاع متبركه بايد در همان جهتى كه ناذر يا هديه كننده منظور نموده مصرف شود.

[سؤال 8920] 4912

بسمه تعالى 4 / 10 / 1361

با درود فراوان به رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى و سلام بر شهيدان، درود بر رزمندگان جبهه‌هاى حق بر عليه باطل، سلام بر ملت شهيدپرور و مسلمان ايران

حضور محترم سرپرست دفتر امام خمينى - مركز تهران

عرايض جان‌نثار انقلاب اسلامى ايران، بر اين است كه مدت چند سال است كه دكانى دارم با حضرت ابوالفضل عليه‌السلام به صورت شراكت مى‌باشد و تاكنون سهميۀ آن را به بخشدارى و جهاد جنگ توابع خرم آباد در استان لرستان تحويل داده‌ام و رسيد

دريافت داشته‌ام. در رسيد بدين وسيله به اين‌جانب نوشته‌اند: مبلغ مثلاً دويست تومان از فلان كس جهت كمك به جبهه‌هاى جنگ تحويل گرديده. فعلاً كه در شهرستان خرم‌آباد آن را شرح كردم، گفته‌اند: شما بايد جريان را با تهران، دفتر امام خمينى در ميان بگذاريد تا شما را راهنمايى كنند. بدين وسيله از برادر بزرگوارم حجت الاسلام جناب آقاى قديرى، سرپرست دفتر امام خمينى تقاضاى مبرم دارم ضمن راهنمايى صحيح و دادن آدرس، مرا راهنمايى كنند كه به چه شماره يا چه مراكزى مى‌توانم سهميۀ حضرت ابوالفضل عليه‌السلام را بدهم؟

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه دكان به طور شركت، مربوط به حضرت ابوالفضل عليه‌السلام است، با اجازۀ متصدى شرعى به قصد اهداى ثواب به حضرت، عوايد يا مال‌الاجاره آن را مى‌توانند در مطلق خيرات، از جمله جبهه‌هاى جنگ صرف كنند.

[سؤال 8921] 1325

8. در بعضى جاها درخت را نذر اباالفضل كرده‌اند و درآمد آن را صرف ترويج دين مى‌كنند، مثل دعوت كردن مبلغ. اين كار چه صورت دارد؟ در حالى كه مورد خرج را معلوم نكرده‌اند!

بسمه تعالى، اگر جهت خاصه‌اى در نذر تعيين نشده، مى‌تواند در مطلق خيرات صرف كند و ثواب آن را به حضرت هديه نمايد.

[سؤال 8922] 3406

7. پولى كه نذر يكى از امامان معصوم عليهم‌السلام شده را مى‌توان به سيد داد؟

بسمه تعالى، اگر فقير باشد، به نيت اهداى ثواب به حضرت، مى‌توانند به او بدهند.

[سؤال 8923] 2136

2. شخصى انگشتر طلا نذر حضرت عباس كرده، به چه طريق آن را مصرف كند؟

بسمه تعالى، بايد در عزادارى آن بزرگوار و يا مطلق امور خيريه به قصد اهداى ثواب به آن حضرت، صرف شود.

[سؤال 8924] 4913

بسمه تعالى 23 / 11 / 1361

دفتر عالى‌قدر رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، امام خمينى، مدّ ظله العالى

با تقديم احترام، به عرض مبارك مى‌رسانم: اين‌جان‌نثار از عشاير خمسه مبنى بر اين‌كه تعدادى گوسفند (بُز) را جد اين‌جان‌نثار يعنى پدر پدرم براى سيدالشهدا نذر كرده بوده كه اكنون در حدود سه پشت گذشته است و بعد از پدرم، تحويل اين‌جان‌نثار بوده كه آن را جمع‌آورى مى‌نمودم و آنچه مخارج داشته - از قبيل جو و علوفه و اجرت چوپان - تماماً از خود اين گوسفندها داده مى‌شده و پس از مخارج فوق‌الذكر، آنچه باقيمانده، به عنوان خرج در راه امام (سيدالشهدا) مى‌شده. آيا به وظيفه عمل شده است؟

بسمه تعالى، پول گوسفندان را در جهت نذر صرف كنيد، مثل اين‌كه در عزادارى و اطعام براى حضرت يا خيرات ديگر، به قصد اهداى ثواب آن به حضرت صرف نماييد.

[سؤال 8925] 4914

بسمه تعالى

محضر مرجع عالى‌قدر و رهبر كبير انقلاب اسلامى، امام خمينى، دامت بركاته

محترماً شهر شوش دانيال داراى بقعۀ متبركۀ حضرت دانيال نبى عليه‌السلام مى‌باشد كه زائرين به عنوان نذور، وجوهى در ضريح آن واريز مى‌نمايند؛ با توجه به اين‌كه خود بقعه، هزينۀ كارگر و خادمين و تعميرات ساختمانى دارد، آيا جايز است مازاد آن، به مصارف اماكن و موارد ديگر، از جمله موارد ذيل برسد؟

1. احداث مسجد؛ 2. تعميرات مساجد؛ 3. تكميل مساجد نيمه ساخته؛ 4. تنظيفات

و رنگ‌آميزى مساجد؛ 5. فرش جهت مساجد؛ 6. درب جهت سالن‌هاى مساجد؛ 7. كولر و پنكه جهت مساجد؛ 8. تعميرات و سفيدكارى و فرش حسينيه.

بسمه تعالى، پس از استثناى مصارف خود بقعه و مخارج مربوطه به آن، صرف در امور ذكر شده مانع ندارد.

[سؤال 8926] 4915

بسمه تعالى

حضور انور و اقدس حضرت آيت الله العظمى، مرجع شيعيان جهان، امام خمينى، مدّ ظله العالى

نذوراتى براى حسينيه يا عَلَم يا تعزيه جمع شده است و خود آن‌ها احتياج ندارند. حضرت‌عالى بيان فرماييد: آيا مى‌شود از اين نذورات مسجد بنا نمود؟ اگر مى‌شود، ولى منوط به اذن حاكم شرع است، از حضرت‌عالى تقاضا مى‌نماييم كه اذن مرحمت فرمايند.

بسمه تعالى، با علم به رضايت صاحبان آن‌ها، ولو به شاهد حال، مانع ندارد. ولى اگر علم ندارند، بايد به همان مصرفى كه پول براى آن داده شده برسد يا در راهى صرف شود كه صاحبان آن‌ها راضى باشند.

[سؤال 8927] 4916

بسمه تعالى 16 ذى الحجة الحرام 1401 ق

حضور رهبر كبير انقلاب اسلامى ايران، حضرت نايب الامام، امام خمينى، دام عزه الشريف، پس از تقديم سلام گرم مردم رنج ديده و زحمت‌كش به شما، خواهشمندم كه به سؤال زير جواب دهيد، و تكليف شرعى ما را معلوم كنيد.

در بعضى از مناطق ايران مال‌هايى است به نام مال خدا يا ائمه؛ به اين‌صورت كه كسى چند عدد گوسفند يا گاو از كسى خريدارى مى‌كند و آن شخص فروشنده مجانى يك گوسفند يا گاو به شخص خريدار مى‌دهد و مى‌گويد: اين مال خدا است، يا مال

ابوالفضل يا ائمه است. و اين مال هم - كه بر اثر توليد نسل زياد مى‌شود - گاه آن قدر زياد مى‌شود كه شخص صاحب آن مال خدا ديگر به كار خود نمى‌رسد و بايد دنبال آن گاو و گوسفند باشد. و گاهى هم آن‌ها را به فقرا و امثالهم مى‌دهند. و معلوم باشد كه اين اموال، وقف نيست. در اين صورت آيا جايز هست كه اين اموال، به فروش رسد و پول آن در اختيار ولى‌فقيه وقت گذارده شود و يكى يا چند عدد آن را براى توليد نسل باقى بگذارند، و يا آن‌ها را گرفت و به ولى‌فقيه داد تا خود ولى‌فقيه براى نگهدارى يا مصرف ديگر به هر كس صلاح دانست بدهد يا نه؟

بسمه تعالى، مى‌توانند با علم به رضايت صاحب اصلى، گوسفندان را به فقرا صدقه دهند.

[سؤال 8928] 6308

3. كسى كه مثلاً گوسفندى را نذر مى‌كند، پوست آن را جايز است بفروشند يا بايد به فقير بدهد؟ شما بيان فرماييد.

بسمه تعالى، بايد در جهت نذر صرف كند مگر آن‌كه گوشت آن را نذر كرده باشد كه در اين صورت مى‌تواند پوست را بفروشد.

[سؤال 8929] 4917

بسمه تعالى

شخصى نذر كرده كه اگر انقلاب پيروز شد ماشين خود را بفروشد و به امر امام به هر مصرفى كه فرمودند برساند لذا تقاضا دارد كه مصرف آن پول را تعيين فرماييد.

بسمه تعالى، به هر مصرفى خودشان مايلند برسانند.

[سؤال 8930] 3406

8. نذورات، خيرات، صدقات و كفارات را مى‌توان به عنوان كمك به جبهۀ جنگ داد؟

بسمه تعالى، از نذور مطلقه و از خيرات مانع ندارد.

[سؤال 8931] 1861

2. آيا حساب شماره 1000 مؤسسۀ تعاون قم صرفاً در مورد وجوهات خمس مى‌باشد يا خير؟ آيا دربارۀ نذورات و كفارات مى‌توان به اين حساب وجهى واريز نمود يا خير؟

بسمه تعالى، نذر بايد در جهت نذر صرف شود و كفارات هم بايد به مصارف معينه برسد و دادن به حساب كفايت نمى‌كند.

[سؤال 8932] 3585

2. نذرى هم به نام امام شده، نذر برآورده شده. لطفاً بفرماييد به كجا تقديم شود؟

بسمه تعالى، اختيار با ناذر است.

[سؤال 8933] 2311

5. چنانچه انسان نذر كند براى برآمدن حاجتش پولى را به فقير بدهد، آيا بعد از برآمدن حاجتش مى‌تواند اين پول را به واجب النفقۀ فقير خود بدهد - مثل پدر و مادر و يا غيره - و يا نمى‌تواند.

بسمه تعالى، اگر در غير نفقۀ واجبه صرف شود مانع ندارد.

مخارج نذر

[سؤال 8934] 4918

بسمه تعالى

حضور مبارك حضرت امام خمينى بت شكن رهبر عظيم الشأن مسلمانان جهان سلام عليكم، پس از عرض سلام دست شما را مى‌بوسم و تا انقلاب مهدى اميدوارم نگهدارد. استدعا دارم به چند سؤال زير جواب مرقوم بفرمايند:

1. گاوى است تماماً نذر، حالا زاد و ولد كرده و پنج تا شد و بنده هم مريض هستم و فقير هستم و اين گاوها نذر سيدالشهدا عليه‌السلام است هر ساله زياد مى‌شوند ولى چون

گاوها نه ماه بايد دستى بخورند و فقط سه ماه از علف صحرا استفاده مى‌كنند نگهدارى گاوها بسيار زحمت دارد. خودم بايد با زن و بچه‌ها خرج آن‌ها را بدهيم و از پول شخصى براى آن‌ها طويله بسازيم اين گاوها هميشه نمى‌زايند بلكه اتفاق مى‌افتد هر دو سال، سه سال، يك بار مى‌زايند رسم مالدارى عرف اين است كه هر سالى كه گاو نذرى و يا شراكتى زاييد نه كيلو روغن محصول يا قيمت آن را در مسجد محل خرج حضرت سيدالشهدا مى‌نمايند، ما هم همين كار را مى‌كنيم حالا بفرماييد اگر يك گاو پير شد و يا گوساله نر زاييد بفروشم مثلاً چهار هزار تومان، آيا مى‌توانم با اجازۀ آن رهبر دو هزار تومان آن را براى خودم و خرج زن بچه‌ام بردارم يا نه؟

2. همچنين اگر خواستم طويله بسازم براى حفاظت آن‌ها مى‌توانم با فروش آن گوساله نر و يا گاو پس از آن پول صرف طويله آن‌ها بكنم اگر مجاز هستم بفرماييد قيمت باقى‌مانده گاو كه مال سيدالشهدا عليه‌السلام است را چه كار بكنم؟ آيا مى‌توانم در سر عزادارى ايام محرم بنمايم؟ اگر بخواهم مجدداً گاو ماده بگيرم چون نگهدارى سخت است نمى‌شود بفرماييد من كه نگهدار اين گاوها هستم از محصول و فروش آن‌ها چقدر مى‌توانم براى خودم برداشت نمايم با توجه به اين‌كه مريض و عيالوار هم هستم؟

بسمه تعالى، در نتاج و نماء عين منذوره بايد بر طبق نذر عمل شود و چنانچه حفظ عين منذوره نياز به مصرف داشته باشد مى‌توان از نتاج و نماء به مقدار حاجت در حفظ عين منذوره مصرف نمود.

[سؤال 8935] 6792

5. بنده كسب خود را با حضرت ابوالفضل شريك هستم و سالى مقدارى پول به او تعلق مى‌گيرد كه براى او در راه خدا خرج مى‌كنم و مقدارى ظروف براى او خريده‌ام كه قبلاً در جايى نگهدارى مى‌شد و حالا جا براى آن ندارم، آيا با پول خودش مى‌توانم انبارى در خانه خودم براى ظروف بسازم؟ و اگر مى‌توانم، بعد از مرگ من كه خانه مال

ورّاث مى‌شود و شراكت من تمام مى‌شود، پولى كه براى ساختن انبار خرج شده چطور مى‌شود؟ جزء كرايه براى نگهدارى ظروف حساب مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر به صورت نذر صحيح لازم الوفاء بوده مانع ندارد از پول نذرى جا براى نگهدارى ظروف تهيه نماييد و در پايان زمان نذر قيمت جا بايد صرف در جهت نذر شود.

تعذّر وفاى به نذر

[سؤال 8936] 4919

بسمه تعالى

اين‌جانب موقعى كه امام خمينى در پاريس بودند نذر كردم كه اگر امام خمينى صحيح و سالم وارد كشور ايران شوند من روز پنج‌شنبه‌ها را تا آن‌جا كه عمرم باشد روزه بگيرم تا حالا اين روزه را مى‌گرفتم و ليكن قبلاً دوبار تحت عمل جراحى قرار گرفته و عمل شده‌ام و حالا نيز بيمار مى‌باشم در اين مورد مى‌خواهم دستور فرماييد كه اين روز را روزه بگيرم يا نه؟

بسمه تعالى، با اين‌كه مريض هستيد و خوف ضرر داريد نبايد روزه بگيريد و نيز اگر نذر صيغه معتبره نداشته عمل به آن لازم نيست.

[سؤال 8937] 4920

بسمه تعالى

1. كسى كه نذر كرده آب‌انبارى بسازد و ساخته، فعلاً كه لوله كشى شده و آن آب‌انبار از اين استفاده افتاده، آيا آن آب انبار برمى‌گردد به ملك ناذر، يا اين‌كه بايد فروخت و پول آن را در يكى از امور خيريه مصرف كرد، و اگر فروش جايز نباشد آيا مى‌شود اجاره داد و مال الاجاره آن را به مصرف خيريه برسانند و يا خير؟ و در صورتى كه فروش يا اجاره جايز باشد آيا خود ناذر مى‌تواند متصدى فروش يا اجاره

شود يا اين‌كه بايد با اجازه حاكم شرع باشد؟

بسمه تعالى، اگر آب‌انبار وقف يا تصدّق شده بيع آن جايز نيست ولو از انتفاع ساقط باشد و امر آن موكول به حاكم شرع است و در غير اين صورت باقى بر ملك ناذر است و با تعذّر وفاى به نذر هرگونه تصرفى در آن مى‌تواند بكند.

2. كسى كه دنبال ضاله خود مى‌رود بعد از اين‌كه ضاله را پيدا كرد اگر از آن محل تا وطن خود به اندازه مسافت باشد مى‌فرماييد در مراجعت بايد نماز را قصر بخواند. چنانچه مى‌خواهد كه سه روزى در آن محل بماند نمازش تمام است يا قصر؟

بسمه تعالى، تا شروع به مراجعت نكرده تمام است.

3. باغى را چند نفر شريكند مقدارى از باغ هم وقف است فعلاً ساير شركا مى‌خواهند باغ را تقسيم كنند ناچار براى سهميه هر كدام مقدارى از زمين باغ جاده خواهد شد سهميه وقف هم مقدارى از زمينش جاده خواهد شد اگرچه در اثر اين افراز ممكن است قيمت سهام زيادتر از اول شود ولى چون مقدارى از مساحت زمين باغ در اثر افراز و جاده انداختن كم مى‌شود آيا اين تقسيم و افراز جايز است يا خير؟ و در صورت عدم جواز چنانچه ساير شركا حاضر نيستند كه باغ به اشاعه باقى باشد تكليف چيست؟

بسمه تعالى، با مراعات نظر ولىّ وقف و رعايت مصلحت تقسيم جايز است.

4. چيزهايى كه براى مؤونه زندگى مى‌خرند مثل منزل و فرش و غيره بعد از چند سال آن‌ها را مى‌فروشند كه از پول آن‌ها منزل يا فرش ديگرى كه از مؤونه زندگى است بخرند، آيا بعد از فروش پول آن‌ها متعلق خمس است يا خير؟ و در صورتى كه تخميس واجب باشد به مجرد فروش بايد تخميس شود يا اين‌كه اگر تا آخر سال از آن پول مؤونه لازمه را نخريد بعد از تمام شدن سال بايد خمس آن‌ها را بدهد.

بسمه تعالى، خمس پول را بدون استثنا مؤونه سال بايد بدهند.

5. اشخاصى كه از وطن اصلى خود مى‌روند در جاى ديگر براى كسب، و در آن محل كسب، مثل تهران قصد توطن مى‌كنند، البته از وطن اصلى هم اعراض نكرده‌اند ولى ممكن است تا زنده هستند به وطن اصلى برنگردند براى ماندن، بلى گاه گاهى مثل ايام عاشورا مثلاً به وطن اصلى مراجعت مى‌كنند و بعد از ايام سوگوارى مراجعت مى‌كنند به وطن مستجد، يا اين‌كه گاهى براى رسيدگى به املاكشان يا براى ميهمانى به وطن اصلى مى‌روند، الآن در حدود پنجاه سال يا بيشتر است كه از وطن اصلى به وطن

مستجد رفته‌اند و در خلال اين مدت رفتن آن‌ها به وطن اصلى به نحو مذكور بود، در اين صورت اين چند روزى كه به وطن اصلى مى‌روند نمازشان در آن‌جا تمام است يا قصر؟

بسمه تعالى، تا اعراض نكرده‌اند تمام است.

[سؤال 8938] 4921

بسمه تعالى 1 / 10 / 1361

به نام تو اى خدايى كه دل‌ها را منقلب مى‌كنى و بندگانت را راهنمايى، حضور محترم برادر مسئول در دفتر امام خمينى، سلام، اميدوارم كه حال همگى شما و تمامى رزمندگان غيور اسلام و مخصوصاً امام عزيزمان سلامت باشد و خبرهاى خوش و پيروزى‌هاى پى‌درپى براى كربلا و قدس عزيز، به زودى زود به شما برسد.

برادرم اميدوارم كه مرا ببخشيد كه مزاحمتان شدم، ولى چاره‌اى نداشتم كه از شما راهنمايى بخواهم. من يكى از بندگان حقير و روسياه خدا هستم. برادرم! من در حملۀ شلمچه در جبهه بودم و چون درگيرى خيلى شديد بود، در آن لحظه من به خداى خودم گفتم كه خدايا! اگر اين حمله با موفقيت رزمندگان ما پايان پذيرد و ما تلفات كمتر بدهيم و شلمچه كاملاً به دست بچه‌هاى ما بيفتد، من يك گوسفند مى‌گيرم و در مقابل تمامى رزمندگان قربانى مى‌كنم كه برادران ما با سلامتى كامل باشند و به پيش بروند، و خونشان كمتر ريخته شود. خلاصه در جادۀ آبادان - خرمشهر كه بودم، هرچه در آبادان سراغ يك گوسفند را گرفتم نبود و مى‌بايستى به ماهشهر يا سر بندر مى‌رفتم و آن هم چون در سپاه خرمشهر بودم اجازه نداشتم و در آن زمان به من اجازه نمى‌دادند. خلاصه، الحمد لله شلمچه به دست برادران جان بر كف و غيور اسلام افتاد و از آن زمان تا حال مى‌دانيد كه چقدر مدت است كه مى‌گذرد. من چون اين نذر را كرده‌ام كه مقابل پاى برادران و در آن مكان قربانى مى‌كنم، حالا چه كار كنم؟ البته اگر بعدها خداوند متعال و منّان به ما فرصتى و توفيقى دهد مى‌توانم بروم و اداى فرائض كنم، ولى حالا مرا راهنمايى كنيد كه تا حالا كه نذر را ادا نكرده‌ام، گناه كرده‌ام و فقط مى‌توانم در همان جا كه نذر كرده‌ام قربانى كنم يا مى‌توانم در جاى

ديگر ادا كنم؟ اين چطور مى‌شود؟

خواهش مى‌كنم براى من به وضوح بنويسيد و مرا راهنمايى كنيد كه حداقل مرتكب گناه نشوم و عهدى را كه با خداى خودم بسته‌ام بتوانم ادا كنم.

خداوند تبارك و تعالى توفيق خدمت به تمامى مسلمين و مستضعفين دنيا را عنايت فرمايد و سايۀ امام عالى‌قدر و عزيز ما را تا زمان ظهور حضرت مهدى (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) از سر مسلمين و مستضعفين جهان برندارد. خدا نگهدار تمامى شماها و رزمندگان باد.

التماس دعا دارم، به اميد فتح كربلا و قدس عزيز

بسمه تعالى، با فرض اين‌كه در آن موقع نتوانستيد گوسفندى تهيه نماييد، فعلاً بر شما چيزى واجب نيست. ان شاء الله موفق باشيد.

[سؤال 8939] 4922

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله المجاهد، امام خمينى، مدّ ظله العالى

اگر شخصى در زندان از خوف و ترس نذر كند كه اگر امروز از زندان آزاد شوم براى خدا فلان كار را انجام خواهم داد. بعد از آزادى فراموش كند كه چه روزى آزاد شده است، همان روز كه نذر كرد و يا بعد از آن. لطفاً بفرماييد كه عمل كردن به نذر براى آن شخص واجب است يا خير؟ و در صورت وجوب، عمل به نذر براى آن شخص مقدور نيست. تكليف او چيست؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 8940] 4923

بسمه تعالى 21 / 3 / 1359

محضر مبارك زعيم و رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، دامت بركاته، محترماً؛ مسئلت دارم كه به مسأله ذيل جواب مرقوم فرماييد:

طلبه‌اى نذر كرد كه اگر انقلاب پيروز شود، هفت رأس گوسفند در راه خدا بكشد و

تقسيم نمايد. او بعد از پيروزى انقلاب شهيد شد. در حالى كه هم در زمان گفتن صيغۀ نذر و هم عند الشهاده، قدرت مالى بر اداى نذر نداشت. آيا بر وصى اداى نذر مذكور لازم است؟

بسمه تعالى، واجب نيست.

[سؤال 8941] 159

2. شخصى پنج متر پارچۀ سياه براى يك هيأتى نذر كرده است، يك نفر كه خود صاحب آن هيأت بود گفت كه اگر حاجت خود را گرفتى اين نذر را ادا كن، اين جريان بعد از انقلاب بوده است چون آن كس كه راهنمايى كرده است خبرى از او ندارم جز يك آدرس، نمى‌دانيم آدرس خيابان‌هاى آن عوض شده است يا نه، آيا مى‌توانيم كه اين نذر را در هيأتى ديگر و يا در دهات كه دسته‌هاى عزادارى است ادا كنيم؟ شما راهنمايى كنيد.

بسمه تعالى، اگر به هيأت مورد نذر نمى‌توانيد برسانيد، اختيار با خود شما است.

[سؤال 8942] 4924

بسمه تعالى

با تقديم بهترين سلام‌ها به يگانه ولى فقيه زمان، حضرت امام خمينى، ادام الله ظله العالى على رؤوس المسلمين

1. اگر كسى نذر كرده در روز معينى غسل نمايد و اتفاقاً در آن روز آب پيدا نكرد و يا مانعى پيش آمد كه نتوانست غسل كند وظيفه‌اش چيست؟ اگر وظيفه‌اش تيمم است، بعد از برطرف شدن مانع، به‌جا آوردن غسل لازم است و يا همان تيمم مجزى است؟

بسمه تعالى، با فرض صحت نذر، اگر آب ندارد وفا به نذر ساقط است و تيمم لازم نيست.

2. اگر عضوى از ميت مثل دست يا پايش مفقود شود و بقيه بدن را غسل دهند و پس از آن، عضو

مفقود پيدا شود و آب در دسترس نباشد نسبت به اين عضو چه بايد كرد؟

بسمه تعالى، اگر آب ندارند و از مواضع تيمم هم نيست، بدون غسل و تيمم دفن كنند.

3. بچه نابالغى كه مسّ ميت كرده مى‌تواند با وضوى تنها، مسّ خط قرآن و اسم خدا و... نمايد؟

بسمه تعالى، بچه نابالغ تكليف ندارد.

4. با توجه به اين‌كه يكى از محرّمات بر شخص جنب، گذاشتن چيزى در مسجد است، اگر اين چيز را به وسيلۀ چوبى يا به وسيله طنابى به داخل مسجد بيندازد باز هم كار حرامى كرده است يا نه؟

بسمه تعالى، فرق نمى‌كند.

5. آيا شيشه‌هاى معمولى در و پنجره مانع مطهّريت آفتاب هستند يا نه؟ در صورت منفى بودن جواب، اگر پشت خود شيشه نجس باشد با تابيدن آفتاب بر روى آن پاك مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، اگر مانع تابش آفتاب بر جاى نجس نباشد، مانع مطهّر بودن نيست.

[سؤال 8943] 5985

6. اگر انسان نذرى كرده باشد، مثلاً روزه گرفتن ده روز اول ماه قربان و فراموش كرده باشد كه آيا قيد زمان را مطرح كرده يا نه و منظورش هر سالى كه شد، بوده است يا حتماً اولين سال بعد از اداى نيت مرادش بوده، در صورتى كه در اولين سال فرا رسيدن آن ماه به واسطه كسالت نتواند آن را ادا كند؛ آيا مى‌تواند اين روزه‌ها را در سال‌هاى بعد در همان ماه بگيرد و يا مى‌تواند روزه‌ها را در هر روزى قضا كند و آيا بايد كفاره بدهد؟

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، كفاره واجب نيست، ولى سال بعد روزه‌ها را بگيرد و نيّت ادا و قضا نكند.

مخالفت با نذر و كفارۀ آن

[سؤال 8944] 4925

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، مدّ ظله العالى

اگر شخصى نذر كند: اگر از زندان آزاد شوم مادام العمر پنج‌شنبه و جمعه را روزه

بگيرم، در صورت تخلف، آيا يك كفاره لازم است يا هر پنج‌شنبه و جمعه تخلف به شمار مى‌رود؟

بسمه تعالى، يك كفاره بيشتر لازم نيست و در صورت تخلف در يك روز، حنث نذر شده و بعد از آن عمل به نذر واجب نيست.

[سؤال 8945] 4926

بسمه تعالى

حضرت امام چه مى‌فرمايند در مورد شخصى كه اظهار مى‌دارد، در ابتداى تكليف با خدا تعهد كرده اصلاً گناه انجام ندهد؛ اما بعداً علم به‌هم رسانده كه از وى گناه صادر شده؛ با توجه به اين‌كه تعهد مزبور را هم به صيغۀ عهد و هم به صيغۀ نذر و هم به صورت قسم انجام داده است، وظيفۀ وى را در مورد كفارۀ او بيان فرمايند.

آيا در صورت تكرار گناه، چه وظيفه‌اى خواهد داشت؟

بسمه تعالى، اگر عمداً مخالفت نذر يا عهد يا قسم نموده، كفاره دارد؛ ولى تكرار نمى‌شود.

3. آيا خانه و مغازه و يا ديگر اشيا كه موروثى باشد، اگر فروخت متعلق خمس است؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

4. آنچه را كه هديه گرفته و مشروط به عوض ناچيزى باشد و يا مورد صلح، مشابه اين مشمول خمس است؟

بسمه تعالى، خمس ندارد.

[سؤال 8946] 4927

بسمه تعالى

1. كسى كه نذر كرده است چند عمل را با هم انجام بدهد، مثلاً سه روز، هم روزه بگيرد، هم با وضو باشد و مثلاً سه جزء قرآن هم بخواند و به فقير اطعام كند، حال اگر يكى از اين‌ها را انجام ندهد، مثلاً قرآن نخواند يا وضو نگيرد (در حالى كه مى‌توانسته بخواند) چه كار بايد بكند؟ آيا بايد نذر خود را به هم بزند و كفاره

بدهد؟ كفاره‌اش چقدر است؟

بسمه تعالى، حنث نذر شده و كفارۀ مخالفت نذر دارد كه در رساله ذكر شده است.

بسمه تعالى، اگر نذرى كه كرده، امكان عمل بر طبق آن نبوده، نذر، صحيح نبوده است.

[سؤال 8947] 692

5. كسى كه نذر مى‌كند يك هفته نافلۀ شب به‌جا آورد اگر نصف شب بيدار شد و صدايى شنيد و به خيال اين‌كه اين صدا صداى اذان است نافلۀ شب را به‌جا نياورد ولى بعداً فهميد كه اين صدا صداى قرآنى بوده كه قبل از اذان پخش مى‌شود، در اين صورت آيا كفاره دارد؟

بسمه تعالى، در فرض مسأله كفاره ندارد.

[سؤال 8948] 2033

2. زنى كه مقلد حضرت آيت اللهى است، در وقت مريضى نذر كرده كه در هفته، يك نوبت درس مجّانى به افراد بدهد؛ البته صيغۀ نذر را هم جارى كرده و بعد، اداى نذر را نكرده و براى حضرت آيت اللهى نامه فرستاده؛ در جواب نامه دستور فرموديد كه بايد كفاره بدهد. چون اين زن مريض است و نمى‌تواند روزها را روزه بگيرد، آيا با دادن كفاره، برى‌ءالذمّه مى‌شود يا خير بعداً هم هفته‌اى يك نوبت درس را به افراد بدهد؟

بسمه تعالى، در كفارۀ حنث نذر، مخير است بين روزه گرفتن و اطعام فقير و اگر نمى‌تواند روزه بگيرد، نوبت به اطعام شصت فقير مى‌رسد و اگر يك نذر بوده و حنث شده، ديگر وجوب وفا ندارد.

احكام عهد

[سؤال 8949] 4928

بسمه تعالى 20 / 10 / 1361

حضور مسئولين محترم دفتر رهبر كبير انقلاب اسلامى، حضرت امام خمينى ادام الله ظله، محترماً معروض مى‌دارم:

1. اين‌جانب در دوران دانشجويى خود تصميم گرفتم كه چند ساعتى در يكى از دبيرستان‌هاى جنوب شهر تهران تدريس نمايم و در ضمن بتوانم خدمتى به انقلاب اسلامى نمايم و دانش‌آموزان را تا آن‌جايى كه بتوانم در جهت انقلاب اسلامى ارشاد نمايم و در ابتدا قصد دريافت حقوقى نداشتم، ولى بعداً به تمام كسانى كه در آن‌جا به صورت دبير آزاد تدريس مى‌كردند حقوق دادند، لذا من تصميم گرفتم كه 500 تومان آن را كتاب براى آن دبيرستان بخرم، ولى بعد از تحقيق مشخص شد كه آن‌جا از نظر كتاب نيازى ندارند، و اين پول صرف نشد، حال سؤالم اين است كه آيا اين 500 تومان را مى‌توانم براى دبيرستان ديگرى كه بعداً در آن‌جا مشغول تدريس هستم و در شهر قزوين است صرف نمايم؟

بسمه تعالى، مجرّد تصميم عهد نيست و اختيار با خود شما است.

[سؤال 8950]

2. باقى آن پولى را كه به عنوان حقوق دريافت كرده‌ام به‌خاطر ندارم كه عهد كرده باشم كه اين را صرف خودم بكنم، ولى در اين مورد شك دارم آيا من حق تصرف در باقى اين پول را دارم يا خير؟ و اگر حق تصرف ندارم و جاى اشكال است - چون به‌خاطر ندارم كه موردى را براى صرف آن مشخص كرده باشم - آيا اين پول را مى‌توانم براى جبهه‌ها پرداخت نمايم؟

بسمه تعالى، مانع ندارد و تصرف شما جايز است.

[سؤال 8951] 4929

بسمه تعالى 26 / 6 / 1361

محضر مبارك رهبر عالى‌قدر، حضرت آيت الله امام خمينى، دامت بركاته

محترماً به استحضار آن جناب مى‌رسانم: اين‌جانب كارگر شركت توليدى ايران تاير يا جنرال تاير سابق، مركز توزيع لاستيك شيراز كه يكى از مقلدين آن جناب مى‌باشم، در آن هنگامى كه جناب‌عالى در كشور فرانسه تشريف داشتيد، با خداى متعال عهد نمودم كه خداوندا، خودت رهبر ما را از هرگونه گزند ارضى و سماوى و از دست دشمنان اسلام محفوظ بدار و صحيح و سالم به وطن عزيزمان ايران برگردان و به دست تواناى ايشان جمهورى اسلامى را برقرار گردان تا بنده جهت شادى و سرور معادل يك برج حقوق خود را شيرينى بگيرم و بين كاركنان شركت توزيع نمايم؛ بحمدالله تعالى خداى بزرگ نه تنها دعاى اين حقير را اجابت فرمودند، بلكه خواست‌هاى كليه مسلمين و مستضعفين جهان را اجابت فرمودند؛ ولى بنده تاكنون به علت گرفتارى شخصى كه داشتم، نتوانستم دين خود را ادا نمايم و هم اكنون به حسن نيت آن جناب، رفع گرفتارى شده، بحمدالله قادر هستم كه دين خود را ادا نمايم؛ باتوجه به اين‌كه از محتواى رسالۀ آن جناب با اطلاع هستم، و از طرفى موقعيت حساس كنونى مملكت را دريافته‌ام كه مورد تهاجم بيگانگان قرار گرفته و مملكت و رزمندگان، نياز به كمك‌هاى نقدى و جنسى و جانى دارند، تصميم گرفتم از جناب‌عالى استفسار نمايم كه آيا مى‌توانم وجه مذكور - كه حدود پنج هزار تومان در ماه مى‌باشد - را به جبهه‌ها كمك نمايم يا خير؟

مستدعى هستم - با كمال بى‌صبرى - جواب را به هر وسيله كه صلاح مى‌دانيد مرقوم فرماييد. از اين‌كه مصدّع اوقات شريف شما شدم معذرت مى‌خواهم.

بسمه تعالى، اگر در عهد، صيغۀ شرعى مخصوص به آن را نخوانده‌ايد، اختيار با خود شما است؛ والاّ بايد بر طبق عهد عمل كنيد.

[سؤال 8952] 4930

بسمه تعالى 5 / 6 / 1361

جماران، دفتر امام خمينى، حضور محترم حضرت امام خمينى، دام ظله

اين‌جانب هجده ساله، قبلاً مشكلى برايم پيش آمده بود؛ و لذا با خداى خود عهد بستم كه اگر مشكل من حل شود، روزهاى دوشنبه و پنج‌شنبه را روزه بگيرم و به يارى خداى مهربان مشكلم حل گرديد؛ ولى متأسفانه بعد از چند ماهى روزه گرفتن، به علت ضعف بينايى و ضعف بدنى نتوانستم اين كار را ادامه دهم و مادرم نيز از اين كار من راضى نيست؛ لازم به تذكر است كه نمى‌توانم روزه‌ها را بگيرم؛ لذا از شما به عنوان نايب امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشریف)خواهش مى‌كنم كه مرا راهنمايى كنيد.

والسلام عليكم ورحمة الله وبركاته

بسمه تعالى، در فرض مرقوم، عهد مزبور، وجوب وفا ندارد.

[سؤال 8953] 4931

بسمه تعالى

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى، با عرض سلام و تحيّات فراوان به حضور آن رهبر عزيز و كليۀ خدمتگزاران اسلام و مسلمين، تمنّا دارم لطف و عنايتى فرموده، به سؤال اين‌جانب پاسخ گوييد:

من امسال در ماه مبارك رمضان، با خداوند به زبان فارسى عهد كردم كه خدايا با تو عهد مى‌بندم كه نمازهاى واجبم را در اول وقت بخوانم و اگر نتوانستم، به شرط اين‌كه اگر عذر شرعى نداشتم، فرداى آن روز را روزه بگيرم؛ حال به سبب مشكلاتى، از انجام اين عهد عاجز شده‌ام و قادر به انجام آن نيستم؛ بفرماييد: آيا مى‌شود عهدم را بشكنم و عمل ننمايم؟ و اگر كفاره دارد، مى‌شود پول مهمانى شصت فقير را حساب كرد و به حساب شما ريخت؟ و بفرماييد چقدر بايد پول پرداخت؟ خلاصه، مرقوم بفرماييد چارۀ اين مسأله به راه آسان چيست؟ قابل توجه است كه من نمى‌توانم روزه

بگيرم، و بنده‌اى هم نيست كه بشود آزاد كرد.

بسمه تعالى، اگر قدرت بر وفاى به عهد نداريد، تكليف وفاى به عهد ساقط است.

[سؤال 8954] 7184

3. اگر كسى در يك حالت معصيت بوده، يك‌باره با خداوند متعال عهد مى‌بندد كه اگر از اين تاريخ به بعد از او معصيت سر زند، دو روز روزه بگيرد. اما بعد متوجه مى‌شود كه مسأله بسيار بزرگ بوده، يعنى هر لحظه ممكن است از او يك گناه كوچك سر بزند اين شخص بايد چه كار كند؟

بسمه تعالى، اگر عهد شرعى نموده، بايد طبق آن وفا نمايد و در عهد صيغۀ مخصوص لازم است.

[سؤال 8955] 4932

بسمه تعالى 2 / 12 / 1361

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى، رهبر بزرگ انقلاب اسلامى ايران امام خمينى، با عرض سلام و آرزوى موفقيت آن جناب و مورد توجه‌بودن خاصۀ امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشریف)، خواهشمند است نظر مبارك را پيرامون مسائلى كه در ذيل خواهد آمد بيان فرماييد:

اين‌كه امام مى‌فرمايند: نذر يا عهد بايستى از روى اختيار باشد، توضيح دهيد؛ يعنى اگر مثلاً يك فردى خداى نكرده به زن نامحرم نگاه مى‌كند و وقتى به خانه مى‌رود فكر مى‌كند و مى‌بيند كه اين كار درستى نيست و به فكر آن مى‌افتد كه يك امرى را پيش بگيرد كه ديگر نگاه نكند و آن قدر فكر مى‌كند كه آتشى مى‌شود و مى‌گويد: بر من است براى هر دفعه كه نگاه كردم، ده شب بيدار بمانم و عبادت كنم و پنج روز آن را روزه بگيرم، آيا با اين نحو كه بيان كردم، مى‌شود گفت كه از روى غضب نبوده و يا نه، بايستى گفت كه از روى غضب بوده است؟

آيا در اين‌گونه عهد كردنى كه در سؤال 1 مطرح كردم، هيچ راه فرارى هست؟

يعنى مى‌توان گفت وقتى كه يك دفعه نگاه كرد و ده شب بيدار و پنج روز روزه گرفت، در دفعات بعد، ديگر نبايستى روزه بگيرد و شب بيدار باشد؛ بلكه همين كه يك دفعه به عهد عمل كرد، تكليف ساقط است و حال آن‌كه در عهد گفته بود: براى هر دفعه كه نگاه كردم، ده شب بيدارى و پنج روز آن را روزه بگيرم؟

عهد شكستن در اين‌گونه مسائلى كه گفته است: براى هر دفعه كه نگاه كردم - يعنى قيد هر دفعه را ذكر كرده - چگونه است؟ يعنى در چه صورت، كفاره بر او واجب مى‌شود و مى‌تواند نگاه كند؟ آيا وقتى كه يك دفعه نگاه كرد و طبق عهد خود عمل كرد، اگر بخواهد عهد بشكند، بايستى در دفعۀ بعد كه نگاه كرد، باز عمل را طبق عهد انجام بدهد و كفاره هم بدهد و يا مسأله، طورى ديگر است؟ توضيح دهيد كه خلاصه چگونه مى‌تواند اين عهد را از بين ببرد و در نگاه كردن آزاد باشد؟

اگر كسى عهد كند، طبق عهدى كه در سؤال يك مطرح كردم؛ يعنى قيد كند كه براى هر دفعه كه نگاه كردم، و قيد كند كه اگر نگاه عمدى كردم، بر من فلان عملى واجب مى‌شود، آيا اگر نگاه عمدى بكند ولى از روى شهوت نباشد، باز بايستى عملى را كه عهد كرده انجام دهد يا نه و حال آن‌كه الآن ياد ندارد كه منظور از اين‌كه گفته است: اگر نگاه عمدى كردم، اين عمدى، با شهوت بوده و يا بدون شهوت منظورش بوده، خلاصه تكليف چيست؟

اميدوارم كه به اين سؤالات، پاسخى دقيق دهيد؛ چون بنده در اين‌گونه مسائل - به قول معروف - وسواس دارم. خداوند ان شاء الله همه را از وسواس شيطان حفظ نمايد. به اميد پيروزى اسلام بر كفر صدامى و طول عمر براى رهبر انقلاب، خواهشمندم جواب را با سؤالاتى كه برايتان ارسال مى‌دارم ارسال نماييد، تا بتوانم جواب شما و سؤال خود را تطبيق نمايم. والسلام على عباد الله الصالحين

بسمه تعالى، گفتن بر من است كه براى هر دفعه نگاه كردن تا آخر...، صيغۀ عهد نيست و لزوم وفا ندارد و وسوسه حرام است و بايد از آن اجتناب نماييد.

[سؤال 8956] 4933

بسمه تعالى

حضرت نايب الامام جناب آيت الله خمينى، زيد عزّه، سلام عليكم

حمامى احداث نمودم و تعهد نمودم از درآمدِ هر 100 تومان، 5 تومان آن را خرج در راه حضرت ابوالفضل بنمايم. مدتى است هر سال 10 روز روضه به نام آن‌جناب برپا مى‌نمايم و بعضى از آن پول در اختيار است؛ آيا مى‌توانم در راه جنگ‌زدگان به امام جمعه شهرمان تقديم كنم يا نه؟ هر نوع امر بفرماييد خرج مى‌نمايم. خداوند به حق محمد صلى‌الله‌عليه‌و‌آله و آلش عمر و صحت مزاج به جناب‌عالى عطا نمايد. دست جناب‌عالى را مى‌بوسم و انتظار دعا دارم.

بسمه تعالى، در عزادارى صرف نماييد و اگر چيزى زياد بماند مى‌توانيد در خيرات كه بهترين آن در زمان حاضر كمك به جبهه و جنگ‌زدگان است، مصرف كنيد.

[سؤال 8957] 4934

بسمه تعالى 6 / 11 / 1361

دفتر محترم حضرت نايب الامام روح الله الموسوى الخمينى

با سلام و دعاى خير، با توجه به اين‌كه مسأله شرعى مطرح بود كه در رساله عمليه بدان اشاره‌اى نشده، در مورد آن از محضر مبارك حضرت امام خمينى سؤال بنماييد و جواب را ارسال نماييد. خداوند همه ما را در انجام امور محوّله يارى نمايد. ان شاء الله

در سال 1358 توسط چندين نفر از جمله اين‌جانب يك دستگاه توليد بلوك سيمانى خريدارى و به مرحله بهره‌بردارى رسيد. و قبل از شروع كار تصميم گرفتم كه از محل درآمد حاصله از توليد بلوك‌هاى فوق الذكر نسبت به سهم خودم بر مبناى سود حاصله، به مقدار 10% به ايتام زلزله طبس اختصاص دهم، ولى پس از مدتى نتوانستيم به كار توليد ادامه دهيم و كار تعطيل شد تا كنون كه تصميم به فروش دستگاه

بلوك‌زنى گرفتيم، ولى به علت وضع بازار به قيمتى بالاتر از قيمت خريد فروخته شده است. و ضمناً در بدو امر به هيچ وجه فكر فروش نداشته و طبعاً در مورد اين‌كه چنين وضعى پيش آيد فكر نكردم و واضح است كه هيچ‌گونه نيّتى در مورد 10% فوق الذكر در سود حاصل از فروش دستگاه نكرده بودم، چون كه در شروع، نيّت اصلى از درآمد حاصل از توليد بود حال با توجه به اين وضع جواب بفرماييد كه 10% شامل سود حاصل از فروش دستگاه مى‌شود يا خير؟

بسمه تعالى، شامل نمى‌شود.

كفارات

احكام كفارات

[سؤال 8958] 4935

بسمه تعالى

در مظالم يا كفارات و يا ديون مالى ديگر كه احتياج به قصد قربت دارد اگر شخصى بدون توجه به اين‌كه قصد قربت لازم داشته مدتى پيش پرداخته و بعد متوجه شده آيا مى‌تواند پس از گذشت مدتى نسبت به آنچه قبلاً پرداخته قصد قربت كند يا خير؟

بسمه تعالى، اگر عين مال در نزد مستحقى كه آن را دريافت كرده موجود نباشد قصد قربت نسبت به گذشته اثر ندارد. ليكن اگر بدهى را با قصد عنوان آن، مثلاً كفاره را به قصد كفاره و زكات را به قصد زكات داده همان كفايت مى‌كند.

[سؤال 8959] 6305

3. سه كفاره‌اى كه به ذمه او مى‌باشد «بنده آزاد كردن و دو ماه روزه گرفتن و شصت فقير را اطعام كردن» فعلاً كه بنده‌اى نيست كه آزاد كند چه بايد بكند؟

بسمه تعالى، آزاد كردن بنده در فرض عجز از آن ساقط است.

[سؤال 8960] 2054

6. كفارۀ روزه را به كسى كه مقلد امام نيست داده‌ام كه از طرف من وكالت داشته

باشد به مستحق بپردازد. آيا مورد قبول هست يا خير؟

بسمه تعالى، اگر اطمينان داريد كه به طورى كه در شرع مقرر است به مصرف رسانده، كافى است.

[سؤال 8961] 1876

2. كفاره براى قسم دروغ، چه مقدار مى‌باشد؟ (ده نفر را كه بايد اطعام نمود، مقدارش چقدر است؟) و آيا همۀ وجه آن را مى‌توان به يك شخص داد يا حتماً بايد بين ده نفر قسمت نمود؟

بسمه تعالى، اطعام ده مسكين، كفايت از كفاره مى‌كند و بايد به ده نفر اطعام شود و به يك نفر كافى نيست و حد اطعام، اين است كه آن‌ها را سير كند و مى‌تواند به جاى اطعام، به هر فقير يك مد طعام - كه تقريباً ده سير است - بدهد.

[سؤال 8962] 1875

6. مظالم و كفارات و صدقات واجبه را مى‌شود به واجب النفقه داد يا نه؟

بسمه تعالى، در مواردى كه در مصرف، فقر شرط است، نمى‌تواند به واجب النفقۀ خودش بدهد.

[سؤال 8963] 2279

7. اگر كسى در سابق روزه‌خوارى مى‌كرده و اكنون مى‌خواهد كفاره بدهد و آن همه فقير را هم سراغ ندارد، آيا مى‌تواند كفاره را به صورت پول به جبهه‌ها كمك كند؟

بسمه تعالى، دادن پول كافى نيست و بايد به شصت فقير اطعام كند و مى‌تواند كفاره چند روز را به شصت فقير بدهد.

[سؤال 8964] 1673

5. در كفارۀ قسم آيا مى‌تواند به جاى اِطعام ده مسكين، به يك مسكين ده بار اطعام

كند و يا پولش را به او بدهد؟ و اگر دسترسى به چنين مسكينى نداشت آيا مى‌تواند پول اطعام را صرف مثلاً امور جنگ‌زدگان بكند يا نه؟ و يا آن‌كه بايد سه روز روزه بگيرد؟

بسمه تعالى، در صورت امكان بايد به ده نفر بدهد و مصرف كفاره، فقرا هستند و پول كفايت نمى‌كند.

[سؤال 8965] 4936

بسمه تعالى 1 / 7 / 1358

محضر مبارك حضرت آيت الله العظمى امام خمينى

محترماً، به عرض عالى مى‌رسانم: اين‌جانب مى‌خواهم بدانم آيا مى‌توانم كفارۀ روزه را به دستور حضرت‌عالى براى مستضعفين به شمارۀ 200 بانك ملى بدهم يا خير؟ اميدوارم خداوند متعال سايه آن سرور معظم را از سر ما كوتاه نفرمايد.

بسمه تعالى، كفايت نمى‌كند و بايد صرف در اطعام مسكين شود.

[سؤال 8966] 4937

بسمه تعالى

حضور رهبر عالى‌قدر انقلاب، حضرت آيت الله خمينى، دام ظله العالى

اين‌جانب اهل شوشتر هستم؛ من قبل از اين‌كه وارد جريانات سياسى بشوم، نماز و اين‌گونه عبادات را به‌جا مى‌آورده‌ام؛ ولى در اثر جريانات سياسى در رابطه با جريان رئيس جمهورى بنى صدر خائن، به دولت بدبين شده بودم و از اين جهت، مدتى را با كفار از خدا بى‌خبر و منافقين بدتر از كفار دوست بوده‌ام و با آن‌ها رفت و آمد و نشست و برخاست داشته‌ام و من از بابت نشست و برخاست و از بابت خوى زشت اين ديو صفتان، با اين‌كه در سال 1360 بالغ بوده‌ام و روزه بر من واجب بوده است، على‌هذا حدود هفده روز از ماه مبارك رمضان را بدون عذر شرعى روزه نگرفته‌ام و حال كه كفاره بر گردن من است، به دليل محصل بودن، پولى از خود به جز 3000 تومان در بانك ندارم كه كفارۀ اين‌ها را بدهم؛ و از لحاظ جسمانى كه خواسته باشم به