مصباح الهدی گنجینه ارزشمند احادیث امامت جلد 3

مشخصات کتاب

فضائل آل عبا

سرشناسه : هاشمی، زهرا، 1363-

عنوان و نام پديدآور : مصباح الهدی/ نویسندگان زهراهاشمی، محمد کوکبی.

مشخصات نشر : مشهد : استوار، 14 - 1400 .

مشخصات ظاهری : 3چ.

شابک : 500000 ریال: ج3:978-600-415-077-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

يادداشت : فهرسنویسی براساس جلد سوم،1400.

یادداشت : کتابنامه.

مندرجات : ج3. فضائل آل‌عبا.

موضوع : محمد (ص)، پیامبر اسلام، 53 قبل از هجرت - 11ق. -- فضایل -- احادیث

موضوع : muhammad, Prophet -- *Virtues -- Hadiths

موضوع : خاندان نبوت -- فضایل -- احادیث

موضوع : muhammad, Prophet, d. 632 -- Family -- Virtues -- Hediths

موضوع : ائمه اثنا عشر -- فضایل-- احادیث

Imams (Shiites) -- *Virtues-- Hadiths

امامت -- احادیث

Imamate -- Hadiths

احادیث شیعه -- قرن 14

Hadith (Shiites) -- Texts -- 20th century

شناسه افزوده : کوکبی، محمد، 1361 -

رده بندی کنگره : BP25

رده بندی دیویی : 297/931

شماره کتابشناسی ملی : 8424869

اطلاعات رکورد کتابشناسی : فیپا

مقام اهل بیت در نزد خداوند تبارک و تعالی

مقام اهل بیت در نزد خداوند تبارک و تعالی

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ جَعْفَرِ بْنَ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الزَّعْفَرَانِيُّ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الْوَاقِدِيِّ عَنِ الْهُذَيْلِ عَنْ مَكْحُولٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) لَمَّا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذِكْرُهُ آدَمَ(علیه السلام) وَ نَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَ أَسْجَدَ لَهُ مَلَائِكَتَهُ وَ أَسْكَنَهُ جَنَّتَهُ وَ زَوَّجَهُ حَوَّاءَ أَمَتَهُ فَرَفَعَ طَرْفَهُ نَحْوَ الْعَرْشِ فَإِذَا هُوَ بِخَمْسَةِ سُطُورٍ مَكْتُوبَاتٍ قَالَ آدَمُ(علیه السلام) يَا رَبِّ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ إِذَا تَشَفَّعَ بِهِمْ إِلَيَّ خَلْقِي شَفَّعْتُهُمْ فَقَالَ آدَمُ(علیه السلام) يَا رَبِّ بِقَدْرِهِمْ عِنْدَكَ مَا اسْمُهُمْ قَالَ تَعَالَى أَمَّا الْأَوَّلُ فَأَنَا الْمَحْمُودُ وَ هُوَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) وَ الثَّانِي فَأَنَا الْعَالِي وَ هُوَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ الثَّالِثُ فَأَنَا الْفَاطِرُ وَ هِيَ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ الرَّابِعُ فَأَنَا الْمُحْسِنُ وَ هُوَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْخَامِسُ فَأَنَا ذُو الْإِحْسَانِ وَ هُوَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) كُلٌّ يَحْمَدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.

پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(علیه السلام): وقتى خداوند عزّ و جلّ آدم(علیه السلام) را آفريد، و از روح خود در كالبد او دميد و فرشتگان را فرمان داد تا وى را سجده نمودند، و او را در بهشت مأوى داد، و كنيز خود حوا را همسر او نمود، پس آدم(علیه السلام) سر برداشت و نگاهى به گوشه عرش افكند و در آنجا پنج سطر نوشته ديد، گفت: بار

الها اينان كه نامشان را مى‌نگرم چه كسانى هستند؟ خداوند عزّ و جلّ فرمود: ايشان شخصيّت‌هاى برجسته‌اى هستند كه هر گاه آفريدگانم از آنان درخواست شفاعت كنند، من بى‌دريغ وساطت آنان را خواهم پذيرفت، آدم(علیه السلام) عرضه داشت: پروردگارا به منزلت و مقامى كه در پيشگاهت دارند تو را سوگند مى‌دهم، چگونگى نام آنان را برايم بيان فرما؟ خداوندتعالى فرمود: اما نخستين آنان نام من محمود و او محمّد(صلی الله علیه و آله) است، و دوم ايشان من عاليم و او على(علیه السلام) است و سومى، من فاطرم، و او فاطمه(علیها السلام) است، و چهارم من محسنم و او حسن(علیه السلام) است، پنجم من صاحب احسانم و او حسين(علیه السلام) است، همگى آنان مشغول حمد و ستايش من هستند. ⁽¹⁾

النص56 باب معاني أسماء محمد و علي و فاطمة و الحسن و الحسين و الأئمة ح5

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْهَيْثَمِ الْعِجْلِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ تَمِيمُ بْنُ بُهْلُولٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ذَاتَ يَوْمٍ جَالِساً وَ عِنْدَهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) فَقَالَ وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ بَشِيراً مَا عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ خَلْقٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ لَا أَكْرَمَ عَلَيْهِ مِنَّا إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى شَقَّ لِي اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ مَحْمُودٌ وَ أَنَا مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله)

وَ شَقَّ لَكَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ الْعَلِيُّ الْأَعْلَى وَ أَنْتَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ شَقَّ لَكَ يَا حَسَنُ(علیه السلام)

اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ الْمُحْسِنُ وَ أَنْتَ حَسَنٌ(علیه السلام) وَ شَقَّ لَكَ يَا حُسَيْنُ(علیه السلام)

اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ ذُو الْإِحْسَانِ وَ أَنْتَ حُسَيْنٌ(علیه السلام) وَ شَقَ لَكِ

يَا فَاطِمَةُ(علیها السلام)

اسْماً مِنْ أَسْمَائِهِ فَهُوَ الْفَاطِرُ وَ أَنْتِ فَاطِمَةُ(علیها السلام) ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّي أُشْهِدُكَ أَنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَهُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَهُمْ وَ مُحِبٌّ لِمَنْ أَحَبَّهُمْ وَ مُبْغِضٌ لِمَنْ أَبْغَضَهُمْ وَ عَدُوٌّ

لِمَنْ عَادَاهُمْ وَ وَلِيٌّ لِمَنْ وَالاهُمْ لِأَنَّهُمْ مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُمْ.

عبد اللَّه بن فضل هاشمى گويد: امام صادق(علیه السلام) به نقل از جدّ بزرگوارش چنين فرمود: روزى پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) در حالى كه نشستهبودند و على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) در خدمتش بودند فرمود: به خدائى كه مرا مژده دهنده مبعوث نموده سوگند، كه هيچ مخلوقى بر روى زمين نزد او محبوبتر و گرامى‌تر از ما نيست، زيرا خداوند تبارك و تعالى براى من از اسماء خود نامى اقتباس كرده است. نام او «محمود» و نام من «محمّد(صلی الله علیه و آله)» است، براى تو نيز اى على(علیه السلام)، نامى از نام‌هاى خود گرفت، يعنى او

«على الاعلى» است و ترا «على(علیه السلام)» ناميد. و اى حسن(علیه السلام) نام تو را هم از يكى از اسماء خود برگرفت زيرا نام او «محسن» است و تو را «حسن(علیه السلام)» نام نهاد. و براى تو نيز اى حسين(علیه السلام)، از نام‌هاى خود نامى جدا كرد و او «ذو الإحسان» است و نام تو «حسين(علیه السلام)»، و براى تو هم اى «فاطمه(علیها السلام)» از اسامى خود نامى درآورد، نام او «فاطر» است و تو «فاطمه(علیها السلام)» سپس دست به دعا برداشته و گفت: پروردگارا، تو را گواه مى‌گيرم كه من با كسى كه با اينان موافق باشد موافقم و با هر كه با ايشان به دشمنى برخيزد در ستيزم، دوستدار آنان را دوست مى‌دارم، و بر دشمنشان خشمگينم. دوستيم با دوستشان به اين جهت است كه اينان از من و من نيز از آنانم. ⁽¹⁾

سخنان رسول خدا در فضیلت اهل بیت

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ عُمَرَ بْنِ

أُذَيْنَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ قَالَ سَمِعْتُ سَلْمَانَ الْفَارِسِيَّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يَقُولُ كُنْتُ جَالِساً بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِي مَرْضَتِهِ الَّتِي قُبِضَ فِيهَا فَدَخَلَتْ فَاطِمَةُ(علیها السلام)فَلَمَّا رَأَتْ مَا بِأَبِيهَا مِنَ الضَّعْفِ بَكَتْ حَتَّى جَرَتْ دُمُوعُهَا عَلَى خَدَّيْهَا فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا يُبْكِيكِ يَا فَاطِمَةُ(علیها السلام) قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَخْشَى عَلَى نَفْسِي وَ وُلْدِي الضَّيْعَةَ بَعْدَكَ فَاغْرَوْرَقَتْ عَيْنَا رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِالْبُكَاءِ ثُمَّ قَالَ يَا فَاطِمَةُ(علیها السلام) أَ مَا عَلِمْتِ أَنَّا أَهْلُ بَيْتٍ اخْتَارَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَنَا الْآخِرَةَ عَلَى الدُّنْيَا وَ أَنَّهُ حَتَمَ الْفَنَاءَ عَلَى جَمِيعِ خَلْقِهِ وَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ اطِّلَاعَةً فَاخْتَارَنِي مِنْ خَلْقِهِ فَجَعَلَنِي نَبِيّاً ثُمَّ اطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ اطِّلَاعَةً ثَانِيَةً فَاخْتَارَ مِنْهَا زَوْجَكِ وَ أَوْحَى إِلَيَّ أَنْ أُزَوِّجَكِ إِيَّاهُ وَ أَتَّخِذَهُ وَلِيّاً وَ وَزِيراً وَ أَنْ أَجْعَلَهُ خَلِيفَتِي فِي أُمَّتِي فَأَبُوكِ خَيْرُ أَنْبِيَاءِ اللَّهِ وَ رُسُلِهِ وَ بَعْلُكِ خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَنْتِ أَوَّلُ مَنْ يَلْحَقُ بِي مِنْ أَهْلِي ثُمَّ اطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ اطِّلَاعَةً ثَالِثَةً فَاخْتَارَكِ وَ وَلَدَيْكِ فَأَنْتِ سَيِّدَةُ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ ابْنَاكِ حَسَنٌ(علیه السلام) وَ حُسَيْنٌ(علیه السلام) سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ أَبْنَاءُ بَعْلِكِ أَوْصِيَائِي إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ كُلُّهُمْ هَادُونَ مَهْدِيُّونَ وَ أَوَّلُ الْأَوْصِيَاءِ بَعْدِي أَخِي عَلِيٌّ ثُمَّ حَسَنٌ(علیه السلام) ثُمَّ حُسَيْنٌ(علیه السلام) ثُمَّ تِسْعَةٌ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فِي دَرَجَتِي وَ لَيْسَ فِي الْجَنَّةِ دَرَجَةٌ أَقْرَبَ إِلَى اللَّهِ مِنْ دَرَجَتِي وَ دَرَجَةِ أَبِي إِبْرَاهِيمَ أَ مَا تَعْلَمِينَ يَا بُنَيَّةِ أَنَّ مِنْ كَرَامَةِ اللَّهِ إِيَّاكِ أَنَّ زَوْجَكِ خَيْرُ أُمَّتِي وَ خَيْرُ أَهْلِ بَيْتِي أَقْدَمُهُمْ سِلْماً وَ أَعْظَمُهُمْ حِلْماً وَ أَكْثَرُهُمْ عِلْماً فَاسْتَبْشَرَتْ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ فَرِحَتْ بِمَا قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ثُمَّ قَالَ يَا بُنَيَّةِ إِنَّ لِبَعْلِكِ مَنَاقِبَ إِيمَانُهُ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله) قَبْلَ كُلِّ أَحَدٍ فَلَمْ يَسْبِقْهُ إِلَى

ذَلِكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِي وَ عِلْمُهُ بِ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُنَّتِي وَ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِي يَعْلَمُ جَمِيعَ عِلْمِي غَيْرَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ عَلَّمَنِي عِلْماً لَا يَعْلَمُهُ غَيْرِي وَ عَلَّمَ مَلَائِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ عِلْماً فَكُلُّ مَا عَلَّمَهُ مَلَائِكَتَهُ وَ رُسُلَهُ فَأَنَا أَعْلَمُهُ وَ أَمَرَنِيَ اللَّهُ أَنْ أُعَلِّمَهُ إِيَّاهُ فَفَعَلْتُ فَلَيْسَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِي يَعْلَمُ جَمِيعَ عِلْمِي وَ فَهْمِي وَ حِكْمَتِي غَيْرُهُ وَ إِنَّكِ يَا بُنَيَّةِ زَوْجَتُهُ وَ ابْنَاهُ سِبْطَايَ حَسَنٌ(علیه السلام) وَ حُسَيْنٌ(علیه السلام) وَ هُمَا سِبْطَا أُمَّتِي وَ أَمْرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهْيُهُ عَنِ الْمُنْكَرِ فَإِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَ عَزَّ آتَاهُ الْحِكْمَةَ وَ فَصْلَ الْخِطَابِ يَا بُنَيَّةِ إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ أَعْطَانَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِتَّ خِصَالٍ لَمْ يُعْطِهَا أَحَداً مِنَ الْأَوَّلِينَ كَانَ قَبْلَكُمْ وَ لَمْ يُعْطِهَا أَحَداً مِنَ الْآخِرِينَ غَيْرَنَا نَبِيُّنَا سَيِّدُ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ هُوَ أَبُوكِ وَ وَصِيُّنَا سَيِّدُ الْأَوْصِيَاءِ وَ هُوَ بَعْلُكِ وَ شَهِيدُنَا سَيِّدُ الشُّهَدَاءِ وَ هُوَ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ(علیه السلام) عَمُّ أَبِيكِ قَالَتْ يَارَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هُوَ سَيِّدُ الشُّهَدَاءِ الَّذِينَ قُتِلُوا مَعَهُ قَالَ لَا بَلْ سَيِّدُ شُهَدَاءِ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ مَا خَلَا الْأَنْبِيَاءَ وَ الْأَوْصِيَاءَ وَ جَعْفَرُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) ذُو الْجَنَاحَيْنِ الطَّيَّارُ فِي الْجَنَّةِ مَعَ الْمَلَائِكَةِ وَ ابْنَاكِ حَسَنٌ(علیه السلام) وَ حُسَيْنٌ(علیه السلام) سِبْطَا أُمَّتِي وَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ مِنَّا وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَهْدِيُّ(علیه السلام) هَذِهِ الْأُمَّةِ الَّذِي يَمْلَأُ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً قَالَتْ وَ أَيُّ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ سَمَّيْتَهُمْ أَفْضَلُ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) بَعْدِي أَفْضَلُ أُمَّتِي وَ حَمْزَةُ(علیه السلام) وَ جَعْفَرٌ(علیه السلام) أَفْضَلُ أَهْلِ بَيْتِي بَعْدَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ بَعْدَكِ وَ بَعْدَ ابْنَيَّ وَ سِبْطَيَّ حَسَنٍ(علیه السلام) وَ حُسَيْنٍ(علیه السلام) وَ بَعْدَ الْأَوْصِيَاءِ مِنْ وُلْدِ ابْنِي هَذَا وَ أَشَارَ إِلَى الْحُسَيْنِ(علیه السلام) مِنْهُمُ الْمَهْدِيُّ(علیه السلام) إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ اخْتَارَ اللَّهُ لَنَا الْآخِرَةَ عَلَى الدُّنْيَا ثُمَّ نَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِلَيْهَا وَ إِلَى بَعْلِهَا وَ

إِلَى ابْنَيْهَا فَقَالَ يَا سَلْمَانُ أُشْهِدُ اللَّهَ أَنِّي سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَهُمْ وَ حَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَهُمْ أَمَا إِنَّهُمْ مَعِي فِي الْجَنَّةِ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَالَ يَا أَخِي أَنْتَ سَتَبْقَى بَعْدِي وَ سَتَلْقَى مِنْ قُرَيْشٍ شِدَّةً مِنْ تَظَاهُرِهِمْ عَلَيْكَ وَ ظُلْمِهِمْ لَكَ فَإِنْ وَجَدْتَ عَلَيْهِمْ أَعْوَاناً فَجَاهِدْهُمْ وَ قَاتِلْ مَنْ خَالَفَكَ بِمَنْ وَافَقَكَ وَ إِنْ لَمْ تَجِدْ أَعْوَاناً فَاصْبِرْ وَ كُفَّ يَدَكَ وَ لَا تُلْقِ بِهَا إِلَى التَّهْلُكَةِ فَإِنَّكَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ(علیه السلام) مِنْ مُوسَى(علیه السلام) وَ لَكَ بِهَارُونَ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ إِذَا اسْتَضْعَفَهُ قَوْمُهُ وَ كَادُوا يَقْتُلُونَهُ فَاصْبِرْ لِظُلْمِ قُرَيْشٍ إِيَّاكَ وَ تَظَاهُرِهِمْ عَلَيْكَ فَإِنَّكَ بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ(علیه السلام) وَ مَنْ تَبِعَهُ وَ هُمْ بِمَنْزِلَةِ الْعِجْلِ وَ مَنْ تَبِعَهُ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَدْ قَضَى الْفُرْقَةَ وَ الِاخْتِلَافَ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ (وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى)⁽¹⁾حَتَّى لَا يَخْتَلِفَ اثْنَانِ مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ لَا يُنَازَعَ فِي شَيْ‌ءٍ مِنْ أَمْرِهِ وَ لَا يَجْحَدَ الْمَفْضُولُ لِذِي الْفَضْلِ فَضْلَهُ وَ لَوْ شَاءَ لَعَجَّلَ النَّقِمَةَ وَ كَانَ مِنْهُ التَّغْيِيرُ حَتَّى يُكَذَّبَ الظَّالِمُ وَ يُعْلَمَ الْحَقُّ أَيْنَ مَصِيرُهُ وَ لَكِنَّهُ جَعَلَ الدُّنْيَا دَارَ الْأَعْمَالِ وَ جَعَلَ الْآخِرَةَ دَارَ الْقَرَارِ (لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَساؤُا بِماعَمِلُوا وَ يَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَى)⁽²⁾فَقَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) الْحَمْدُ لِلَّهِ شُكْراً عَلَى نَعْمَائِهِ وَ صَبْراً عَلَى بَلَائِهِ.

سلمان فارسىّ گويد: من هنگام بيمارى شهادت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در مقابل آن حضرت نشسته بودم كه فاطمه(علیها السلام) وارد شد و چون ضعف پدر را ديد گريست و اشك بر گونه‌هايش جارى شد، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: اى فاطمه! براى چه گريه مى‌كنى؟ گفت: اى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بر خود و فرزندانم نگرانم كه پس از شما تباه شويم، آنگاه دو چشم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) غرق اشك شد، سپس فرمود: اى فاطمه! آيا نمى‌دانى كه ما اهل بيتى هستيم كه خداى تعالى آخرت را براى ما بر دنيا برگزيده

است و اينكه او نيستى را براى همه خلقش حتم كرده است، و اينكه خداى تعالى بر زمين نظرى افكند و مرا از ميان خلقش برگزيد و مرا پيامبر ساخت، سپس دوباره بر زمين نظرى افكند و از ميان آنها شوهر تو را برگزيد و به من وحى كرد كه تو را به تزويج او در آورم و او را ولىّ و وزير خود ساخته و خليفه خود در امّتم قرار دهم، پس پدر تو بهترين انبياء خدا و رسولان اوست و همسر تو بهترين اوصياء است و تو از ميان اهل من اوّل كسى هستى كه به من ملحق مى‌شوى، سپس سوم بار بر زمين نظرى افكند و تو و دو فرزندت را برگزيد و تو سرور زنان بهشتى و دو فرزندت حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) سرور جوانان بهشتيند و فرزندان شوهر تو تا روز قيامت اوصياى من هستند و همه آنها هادى و مهدى هستند و اوّلين وصىّ پس از من برادرم علي(علیه السلام) است و بعد از او حسن(علیه السلام) و سپس حسين(علیه السلام)، آنگاه نُه تَن از فرزندان حسين(علیه السلام) در درجه من هستند، و در بهشت درجه‌اى نزديكتر به خدا از درجه من و جدّم ابراهيم نيست. اى دختر جان! آيا نمى‌دانى كه اين از كرامتخدا بر توست كه شوهرت بهترين امّتم و اهل بيتم و اقدم مسلمانان و حليم‌ترين و دانشمندترين ايشان است. به دنبال اين سخنان، فاطمه(علیها السلام) شاد شد و به واسطه سخنان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خُرسند گرديد. سپس فرمود: اى دختر جان! براى شوهر تو مناقبى است: ايمان او به خدا و رسولش مقدّم بر ايمان ديگران است و هيچ كس از امّتم در اين منقبت بر او پيشى ندارد. و ديگر علم او به كتاب خداى تعالى و سنّتم است، و در ميان امّتم هيچ كس غير او نيست كه همه علوم مرا بداند و خداى تعالى علمى به من آموخته كه به ديگرى تعليم نداده است و به ملائكه و رسولانش علمى آموخته كه من آن را مى‌دانم و خداوند فرمان داده است كه آن را به على(علیه السلام) بياموزم و من چنين كرده‌ام و در ميان امّتم هيچ كس نيست كه جميع علم و فهم و حكمتم را بداند جز على(علیه السلام)، و تو اى دختر جان! همسر اويى و دو فرزند او حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) دو سبط منند و آن دو،

دو سبط امّتم مى‌باشند. و ديگر امر به معروف و نهى از منكر اوست و خداى تعالى به او حكمت و فصل الخطاب ارزانى فرموده است. اى دختر جان! ما اهل بيتى هستيم كه خداى تعالى به ما شش خصلت عطا فرموده است كه به هيچ كس از اوّلين و آخرين ارزانى نفرموده است: پيامبر ما سرور انبيا و مرسلين است و او پدر توست، وصىّ ما سرور اوصياست و او شوهر توست و شهيد ما سرور شهداست و او حمزة بن عبد المطّلب عموى پدر توست، فاطمه(علیها السلام) گفت: اى رسول خدا! آيا او سيد شهدايى است كه همراه او كشته شدند؟ فرمود: خير، بلكه او سرور شهيدان اوّلين و آخرين به غير از انبيا و اوصياست، و جعفر بن ابى طالب(علیه السلام) كه داراى دو بال است و در بهشت همراه ملائكه پرواز مى‌كند و دو فرزند تو حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) كه دو سبط امّتم و سرور جوانان اهل بهشتند و قسم به خدايى كه جانم در دست اوست مهدى(علیه السلام) اين امّت از ماست، كسى كه زمين را پر ازعدل و داد نمايد همان گونه كه پر از ظلم و جور شده باشد. فاطمه(علیها السلام) گفت: از اينان كه نام بردى كدامشان افضل است؟ فرمود: علي(علیه السلام) پس از من افضل امّتم مى‌باشد و پس از علي(علیه السلام) و تو و دو فرزند و سبطم حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و اوصياى از اولاد اين فرزندم و به حسين(علیه السلام) اشاره كرده و فرمودند مهدى(علیه السلام) از آنهاست افضل اهل بيتم حمزه(علیه السلام) و جعفر(علیه السلام) هستند، ما اهل بيتى هستيم كه خداوند آخرت را بر دنيا براى ما اختيار كرده است، سپس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بر فاطمه(علیها السلام) و شوهر و فرزندانش نگريستند و فرمودند: اى سلمان! خدا را گواه مى‌گيرم كه من با كسى كه با اينان در آشتى باشد آشتى و با كسى كه با آنان در جنگ باشد در جنگم، آنان در بهشت هم درجه منند، سپس به على(علیه السلام) رو كرده و فرمودند برادرم! تو بعد از من مي‌مانى و از قريش سختى خواهى ديد، آنها عليه تو متّحد شده و بر تو ستم روا مى‌دارند، اگر يارانى يافتى با آنها جهاد كن و به همراهى موافقان با مخالفان خود كارزار كن، و اگر يارانى نيافتى صبر پيشه ساز و دست

نگهدار و خود را به هلاكت مينداز كه نسبت تو به من مانند نسبت هارون(علیه السلام) به موسى(علیه السلام) است و براى تو در هارون(علیه السلام) اسوه نيكويى است، زيرا قومش او را ضعيف شمردند و نزديك بود كه او را بكشند، پس بر ستم قريش و همدستى آنها عليه خودت صبر پيشه ساز كه تو به منزله هارون(علیه السلام) و پيروان اويى و آنها به منزله گوساله و پيروان آنند. اى علي! خداى تعالى به فرقت و اختلاف در اين امّت حكم كرده است و اگر مى‌خواست همه را هدايت مى‌كرد تا به غايتى كه حتّى دو نفر از اين امّت مختلف نشوند و در هيچ امر او منازعه نكنند و مفضول منكر فضل فاضل نشود و اگر مى‌خواست در فرستادن عذاب تعجيل مى‌فرمود و وضع را تغيير مى‌داد تا ظالم تكذيب شود و معلوم گردد كه گردش حقّ به كجاستو ليكن خداوند دنيا را سراى اعمال قرار داده است و آخرت را دار القرار تا آنان كه بد كردند كيفر كار خود بينند و آنان كه نيكى كردند پاداش خوب بيابند، سپس على(علیه السلام) فرمود: الْحَمْدُ لِلَّهِ شُكْراً عَلَى نَعْمَائِهِ وَ صَبْراً عَلَى بَلَائِهِ. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ زَكَرِيَّا أَبُو سَعِيدٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ صَدَقَةَ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ، قَالَ: صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

يَوْماً صَلَاةَ الْفَجْرِ، ثُمَّ انْفَتَلَ وَ أَقْبَلَ عَلَيْنَا يُحَدِّثُنَا، فَقَالَ: أَيُّهَا النَّاسُ، مَنْ فَقَدَ الشَّمْسَ فَلْيَتَمَسَّكْ بِالْقَمَرِ، وَ مَنْ فَقَدَ الْقَمَرَ فَلْيَتَمَسَّكْ بِالْفَرْقَدَيْنِ. قَالَ: فَقُمْتُ أَنَا وَ أَبُو أَيُّوبَ الْأَنْصَارِيُّ وَ مَعَنَا أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ، فَقُلْنَا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، مَنِ الشَّمْسُ قَالَ: أَنَا، فَإِذَا هُوَ ضَرَبَ لَنَا مَثَلًا، فَقَالَ: إِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) خَلَقَنَا وَ جَعَلَنَا بِمَنْزِلَةِ نُجُومِ السَّمَاءِ كُلَّمَا غَابَ نَجْمٌ طَلَعَ نَجْمٌ، فَأَنَا الشَّمْسُ فَإِذَا ذَهَبَ بِي فَتَمَسَّكُوا بِالْقَمَرِ. قُلْنَا: فَمَنِ الْقَمَرُ قَالَ: أَخِي وَ وَصِيِّي وَ وَزِيرِي وَ

قَاضِي دِينِي وَ أَبُو وُلْدِي وَ خَلِيفَتِي فِي أَهْلِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام).

قُلْنَا: فَمَنِ الْفَرْقَدَانِ قَالَ: الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام). ثُمَّ

مَكَثَ مَلِيّاً وَ قَالَ: فَاطِمَةُ هِيَ الزُّهَرَةُ، وَ عِتْرَتِي أَهْلُ بَيْتِي هُمْ مَعَ الْقُرْآنِ وَ الْقُرْآنُ مَعَهُمْ، لَا يَفْتَرِقَانِ حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ.

جابر بن عبدالله انصاری گفت: روزی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نماز بامداد را خواند و سپس برگشت و رو به ما فرمود: ای مردم! هرکه خورشید را گم کند باید به ماه درآویزد و هرکه ماه را گم کند باید به دو ستاره در آویزد. جابر گفت که من و ابو ایّوب انصاری و انس بن مالک برخاستیم و عرضه داشتیم: ای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خورشید کیست؟ فرمود: منم. آن گاه برای ما مثال زد و فرمود: همانا خداوند والا ما را آفرید و به مانند ستارگان آسمان قرارمان داد که هرگاه ستاره‌ای نهانشود ستاره‌ای دیگر طلوع کند. و من خورشیدم که وقتی مرا بردند باید به ماه در آویزید. ما عرضه داشتیم: ماه کیست؟ فرمودند: برادرم جانشین و وزیر و ادا کننده بدهی‌ام و پدر فرزندانم و جانشین خاندانم علی بن ابیطالب(علیه السلام). ما عرضه داشتیم: و آن دو ستاره‌ی قطبی چه کسانی هستند؟ فرمودند: حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) سپس مدت درازی مکث کرده فرمودند: فاطمه(علیها السلام) همان ستاره‌ی بامداد است و خاندانم به همراه قرآن و قرآن به همراه ایشان است، از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُنْدَارَ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ هِلَالٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ أَوْحَى إِلَيَّ رَبِّي جَلَّ جَلَالُهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) إِنِّي اطَّلَعْتُ إِلَى الْأَرْضِ اطِّلَاعاً فَاخْتَرْتُكَ مِنْهَا فَجَعَلْتُكَ نَبِيّاً وَ شَقَقْتُ لَكَ مِنِ اسْمِي اسْماً فَأَنَا الْمَحْمُودُ وَ أَنْتَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله)

ثُمَّ اطَّلَعْتُ

الثَّانِيَةَ فَاخْتَرْتُ مِنْهَا عَلِيّاً(علیه السلام) وَ جَعَلْتُهُ وَصِيَّكَ وَ خَلِيفَتَكَ وَ زَوْجَ ابْنَتِكَ وَ أَبَا ذُرِّيَّتِكَ وَ شَقَقْتُ لَهُ اسْماً مِنْ أَسْمَائِي فَأَنَا لعلي [الْعَلِيُ] الْأَعْلَى وَ هُوَ عَلِيٌّ وَ جَعَلْتُ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنَ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنَ(علیه السلام) مِنْ نُورِكُمَا ثُمَّ عَرَضْتُ وَلَايَتَهُمْ عَلَى الْمَلَائِكَةِ فَمَنْ قَبِلَهَا كَانَ عِنْدِي مِنَ الْمُقَرَّبِينَ يَا مُحَمَّدُ لَوْ أَنَّ عَبْداً عَبَدَنِي حَتَّى يَنْقَطِعَ وَ يَصِيرَ كَالشَّنِ الْبَالِي ثُمَّ أَتَانِي جَاحِداً لِوَلَايَتِهِمْ مَا أَسْكَنْتُهُ جَنَّتِي وَ لَا أَظْلَلْتُهُ تَحْتَ عَرْشِي يَا مُحَمَّدُ أَ تُحِبُّ أَنْ تَرَاهُمْ قُلْتُ نَعَمْ يَا رَبِّي فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فَإِذَا أَنَا بِأَنْوَارِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) وَ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ(علیه السلام) وَ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى(علیه السلام) وَ مُحَمَّدِ بْنِعَلِيٍّ(علیه السلام) وَ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) وَ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام)

وَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ الْقَائِمِ(علیه السلام) فِي وَسْطِهِمْ كَأَنَّهُ كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ قُلْتُ يَا رَبِ مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ هَؤُلَاءِ الْأَئِمَّةُ(علیهم السلام) وَ هَذَا الْقَائِمُ(علیه السلام)

الَّذِي يُحِلُ حَلَالِي وَ يُحَرِّمُ حَرَامِي وَ بِهِ أَنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِي وَ هُوَ رَاحَةٌ لِأَوْلِيَائِي وَ هُوَ الَّذِي يَشْفِي قُلُوبَ شِيعَتِكَ مِنَ الظَّالِمِينَ وَ الْجَاحِدِينَ وَ الْكَافِرِينَ فَيُخْرِجُ اللَّاتَ وَ الْعُزَّى طَرِيَّيْنِ فَيُحْرِقُهُمَا فَلَفِتْنَةُ النَّاسِ بِهِمَا يَوْمَئِذٍ أَشَدُّ مِنْ فِتْنَةِ الْعِجْلِ وَ السَّامِرِيِّ.

مفضل بن عمر از حضرت صادق جعفر بن محمد(علیه السلام) روايت كرده كه آن جناب از پدر بزرگوارش و او از پدران خود و آنها از حضرت امير المؤمنين(علیه السلام) روايت كرده‌اند كه فرمود رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: كه چون كه من به آسمان سير داده شدم جناب رب الارباب جل جلاله وحى فرستاد و فرمود به من اى محمد(صلی الله علیه و آله) چون كه نظر مرحمت به زمين انداختم برگزيدم تو را از اهل زمين پس تو را پيغمبر قرار دادم و مشتق كردم از براى تو از اسم خود اسمى را پس منم محمود و توئى

محمد(صلی الله علیه و آله) پس چون كه ثانيا نظر كردم برگزيدم از اهل زمين على(علیه السلام) را و وى را وصى تو و جانشين تو و شوهر دختر تو و پدر ذريه تو قرار دادم و مشتق گردانيدم از براى او اسمى را از اسماء خودم پس منم على اعلى و او است على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) را از نور شما دو نفر قرار دادم پس از آن ولايت و محبت ايشان را بر ملائكه عرضه داشتم هر كه قبول ولايت نمود نزد من از مقربين درگاه شد اى محمد(صلی الله علیه و آله) اگر بنده مرا بندگى كند تا اينكه قطعه قطعه شود پس مثل انبان و مشك كهنه شود پس از آن نزد من انكار كند ولايت و محبت ايشان را او را در بهشت خود جاى ندهم و در سايه عرش خود مكان ندهم اى محمد(صلی الله علیه و آله) آيا دوست مي‌دارى ايشان را ببينى عرضه داشتم: بلى اى پروردگار من فرمود: بلند كند سر خود را پس چون سر خود را بلند نمودم ديدم انوار على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیهالسلام) و على بن الحسين(علیه السلام) و محمد بن على(علیه السلام) و جعفر بن محمد(علیه السلام) و موسى بن جعفر(علیه السلام) و على بن موسى(علیه السلام) و محمد بن على(علیه السلام) و على بن محمد(علیه السلام) و حسن بن على(علیه السلام) و حجة بن الحسن(علیه السلام) كه در وسط ايشان قائم(علیه السلام) بود مثل ستاره درخشنده، عرض كردم اى پروردگار من كيستند اين‌ها؟ فرمود: اين‌ها ائمه(علیهم السلام) هستند و آن كسى كه در وسط ايشان قائم(علیه السلام) است كسى است كه حلال مي‌كند حلال مرا و حرام مي‌كند حرام مرا و با او انتقام مي‌كشم از دشمنان خودم و او راحت دوستان من است و او كسى است كه شفا مي‌دهد قلوب شيعه تو را از ظلم ظالمان و جاحدان و كافران پس بيرون مى‌آورد دو بت بزرگ لات و عزى را در حالتى كه هر دو تر و تازه باشند پس مي‌سوزاند آنها را و فتنه كه مردم در آن وقت به جهت اين دو بت برپا كنند سخت‌تر است از فتنه گوساله و سامرى. ⁽¹⁾

فضائل اهل بیت از زبان علی

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ الطُّوسِيُّ (قَدَّسَ اللَّهُ رُوحَهُ)، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَلِيٍّ أَحْمَدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مَهْدِيِّ بْنِ صَدَقَةَ الْبَرْقِيُّ أَمْلَاهُ عَلَيَّ إِمْلَاءً مِنْ كِتَابِهِ، قَالَ حَدَّثَنَا [أَبِي، قَالَ حَدَّثَنَا] الرِّضَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ: لَمَّا أَتَى أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ إِلَى مَنْزِلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ خَاطَبَاهُ فِي الْبَيْعَةِوَ خَرَجَا مِنْ عِنْدِهِ، خَرَجَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) إِلَى الْمَسْجِدِ، فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا اصْطَنَعَ عِنْدَهُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ، إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا(صلی الله علیه و آله) مِنْهُمْ، وَ أَذْهَبَ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِيراً. ثُمَّ قَالَ: إِنَّ فُلَاناً وَ فُلَاناً أَتَيَانِي وَ طَالَبَانِي بِالْبَيْعَةِ لِمَنْ سَبِيلُهُ أَنْ يُبَايِعَنِي، أَنَا ابْنُ عَمِّ النَّبِيِّ(علیه السلام) وَ أَبُو ابْنَيْهِ، وَ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ، وَ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَا يَقُولُهَا أَحَدٌ غَيْرِي إِلَّا كَاذِبٌ، وَ أَسْلَمْتُ وَ صَلَّيْتُ، وَ أَنَا وَصِيُّهُ، وَ زَوْجُ ابْنَتِهِ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) بِنْتِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ أَبُو حَسَنٍ(علیه السلام) وَ حُسَيْنِ(علیه السلام) سِبْطَيْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ أَهْلُ بَيْتِ الرَّحْمَةِ، بِنَا هَدَاكُمُ اللَّهُ، وَ بِنَا اسْتَنْقَذَكُمْ مِنَ الضَّلَالَةِ، وَ أَنَا صَاحِبُ يَوْمِ الدَّوْحِ، وَ فِيَّ نَزَلَتْ سُورَةٌ مِنَ الْقُرْآنِ، وَ أَنَا الْوَصِيُّ عَلَى الْأَمْوَاتِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ أَنَا بَقِيَّتُهُ عَلَى الْأَحْيَاءِ مِنْ أُمَّتِهِ، فَاتَّقُوا اللَّهَ (يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ)⁽¹⁾وَ (يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ‌)⁽²⁾ثُمَّ رَجَعَ إِلَى بَيْتِهِ.

امام حسین(علیه السلام) فرمودند: آنگاه که ابوبکر و عمر درباره‌ی بیعت با امیرالمومنین(علیه السلام) سخن گفتند، امیرالمومنین(علیه السلام) به مسجد رفت و خدا را برای برگزیدن اهل بیت از میان آنان سپاس و آفرین گفت، زیرا فرستاده‌ای از خودشان در میان آنان برانگیخت و پلیدی را از آنان برطرف کرده و به راستی پاکیزه شان کرد. سپس فرمود: فلانی و فلانی به نزد من آمدند و از من بیعت خواستند برای کسی که او باید با من بیعت می‌کرد. من پسر عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله) و پدر فرزندانش و راستگوی بزرگ و برادر رسول خدایم. که اگر کسی جز من این‌ها را بگوید دروغگو است. من پیش از همه اسلام آوردم و نماز گزاردم. من وصی او و همسر دخترش سرور زنان جهان و پدر حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) ودو نوه‌ی رسول خدایم. ماییم خاندان رحمت به سبب ما شما را هدایت می‌کند و به سبب ما شما را از گمراهی نجات می‌دهد. منم صاحب روز دوح یک سوره از قرآن درباره‌ی من نازل شده. منم وصی پیامبر بر اموات خاندانش. منم بازمانده‌ی او بر زندگان امتش پس از خدا پروا کنید تا شما را پایدار کند و نعمتش را بر شما تمام سازد. سپس حضرت به خانه‌اش بازگشت. ⁽¹⁾

اسامی اهل بیت در تورات و انجیل

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ: جَاءَ نَفَرٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

فَقَالُوا يَا مُحَمَّد(صلی الله علیه و آله)....فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّادِسِ عَنْ خَمْسَةِ أَشْيَاءَ مَكْتُوبَاتٍ فِي التَّوْرَاةِ أَمَرَ اللَّهُ بَنِي إِسْرَائِيلَ أَنْ يَقْتَدُوا بِمُوسَى فِيهَا مِنْ بَعْدِهِ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) فَأَنْشَدْتُكَ بِاللَّهِ إِنْ أَنَا أَخْبَرْتُكَ تُقِرُّ لِي قَالَ الْيَهُودِيُّ نَعَمْ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) أَوَّلُ مَا فِي التَّوْرَاةِ مَكْتُوبٌ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله)

رَسُولُ اللَّهِ وَ هِيَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ طاب ثُمَّ تَلَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

هَذِهِ الْآيَةَ (يَجِدُونَهُ

مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ‌)⁽¹⁾

(وَ

مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ)⁽²⁾

وَ فِي السَّطْرِ الثَّانِياسْمُ وَصِيِّي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

وَ الثَّالِثِ وَ الرَّابِعِ سِبْطَيَّ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ فِي الْخَامِسِ أُمِّهِمَا فَاطِمَةَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا وَ فِي التَّوْرَاةِ اسْمُ وَصِيِّي إِلْيَا وَ اسْمُ سِبْطَيَّ شَبَّرُ وَ شَبِيرٌ وَ هُمَا نُورَا فَاطِمَة(علیها السلام)

به من خبر ده از ششمين، در تورات پنج چيز نوشته است كه خدا به بنى اسرائيل دستور داد در آنها از موسى(علیه السلام) پيروى كنند پس از او. فرمود تو را بخدا اگر از آنها به تو اطلاع دادم به من اعتراف كنى؟ يهودى گفت آرى اى محمد(صلی الله علیه و آله) پيغمبر فرمود در تورات نوشته است مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ و به عبرانى طاب ضبط شده و پس از آن اين آيه را (يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ‌) در يابند آن را مكتوب نزد خود در تورات و انجيل مژده بخش به رسولى پس از خود بنام احمد و در سطر دوم نام وصيش على بن ابى طالب(علیه السلام) و در سوم و چهارم دو سبطش حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و در پنجم مادرشان فاطمه(علیها السلام) بانوى زنان جهانيان، در تورات، نام وصيم اليا و نام دو سبطم شبر و شبير و اين دو نور فاطمه(علیها السلام) هستند.... ⁽³⁾

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ

أَبِي الْقَاسِمِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبَلَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ:...أَوَّلُ مَا فِي التَّوْرَاةِ مَكْتُوبٌ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) رَسُولُ اللَّهِ وَ هِيَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ طاب ثُمَ تَلَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هَذِهِ الْآيَةَ (يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ‌)⁽¹⁾(وَ مُبَشِّراًبِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ)⁽²⁾

وَ فِي السَّطْرِ الثَّانِي اسْمُ وَصِيِّي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ الثَّالِثِ وَ الرَّابِعِ سِبْطَيَّ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ فِي الْخَامِسِ أُمِّهِمَا فَاطِمَةَ(علیها السلام) سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا وَ فِي التَّوْرَاةِ اسْمُ وَصِيِّي إِلْيَا وَ اسْمُ سِبْطَيَّ شَبَّرُ وَ شَبِيرٌ وَ هُمَا نُورَا فَاطِمَةَ(علیها السلام) قَالَ الْيَهُودِيُّ صَدَقْتَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله)

پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: در تورات نوشته است مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ و به عبرانى طاب ضبط شده و پس از آن اين آيه را (يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ

مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ) در يابند آن را مكتوب نزد خود در تورات و انجيل مژده بخش به رسولى پس از خود بنام احمد(صلی الله علیه و آله) و در سطر دوم نام وصيش على بن ابى طالب(علیه السلام) و در سوم و چهارم دو سبطش حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و در پنجم مادرشان فاطمه(علیها السلام) بانوى زنان جهانيان، در تورات، نام وصيم اليا و نام دو سبطم شبر و شبير و اين دو نور فاطمه(علیها السلام) هستند، يهودى گفت راست گفتى اى محمد(صلی الله علیه و آله). ⁽³⁾

درباره پنج تن آل عبا

قَوْلُهُ تَعَالَى (مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ‌) عَنْ أَنَسٍ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام) (يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ‌) قَالَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) وَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام)(بَيْنَهُما بَرْزَخٌ) النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) (يَخْرُجُ مِنْهُمَا) الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام)

ابن عباس گويد: آن دو دريا (مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ‌)⁽¹⁾على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) هستند كه (بَيْنَهُما بَرْزَخٌ)⁽²⁾بين آن دو دريا فاصله‌اى است، پيامبر(صلی الله علیه و آله) از آن دو، لؤلؤ و مرجان، يعنى (يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجانُ)⁽³⁾حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) بيرون آيند.⁽⁴⁾

توسل انبیاء بر اهل بیت علیهم السلام

وَ فِي الْعِلَلِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ السِّنَانِيِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ الْأَسَدِيِّ عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْحَسَنِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرِيَّ(علیه السلام) يَقُولُ إِنَّمَا اتَّخَذَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) خَلِيلًا لِكَثْرَةِ صَلَاتِهِ عَلَى مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ أَهْلِ بَيْتِهِ(علیهم السلام) صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ.

امام حسن عسکری(علیه السلام) فرمودند: ابراهیم(علیه السلام) خلیل خدا شد چون بسیار بر محمد(صلی الله علیه و آله) و آل محمد(صلی الله علیه و آله) صلوات می فرستاد. ⁽⁵⁾

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَمَّارٍ الدَّهَّانِ عَنْ مِسْمَعٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: لَمَّا طَرَحَ إِخْوَةُ يُوسُفَ(علیه السلام) يُوسُفَ(علیه السلام) فِي الْجُبِ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَقَالَ يَا غُلَامُ مَا تَصْنَعُ هَاهُنَا فَقَالَ إِنَّ إِخْوَتِي أَلْقَوْنِي فِي الْجُبِّ قَالَ فَتُحِبُّ أَنْ تَخْرُجَ مِنْهُ قَالَ ذَاكَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ إِنْ شَاءَ أَخْرَجَنِي قَالَ فَقَالَ لَهُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ لَكَ ادْعُنِي بِهَذَا الدُّعَاءِ حَتَّى أُخْرِجَكَ مِنَ الْجُبِّ فَقَالَ لَهُ وَ مَا الدُّعَاءُ فَقَالَ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْمَنَّانُ (بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ)⁽¹⁾(ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ‌)⁽²⁾أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَرَجاً وَ مَخْرَجاً قَالَ ثُمَّ كَانَ مِنْ قِصَّتِهِ مَا ذَكَرَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ.

حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: چون برادران يوسف(علیه السلام) او را در چاه افكندند جبرئيل(علیه السلام) نزدش آمد و گفت: اى پسرك در اينجا چه مي‌كنى؟ گفت: همانا برادران من مرا در اين چاه افكندند جبرئيل(علیه السلام) گفت: مي‌خواهى كه از اين چاه بيرون آئى؟ يوسف گفت: اين با خداى عز و جل است اگر خواهد مرا بيرون آرد، امام صادق(علیه السلام) فرمود: پس جبرئيل(علیه السلام) به او گفت: همانا خداى تعالى به تو فرمايد: مرا با اين دعا بخوان تا از چاه بيرونت آورم، يوسف(علیه السلام) گفت: آن دعا كدام است؟ گفت: بگو: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّ لَكَ الْحَمْدَ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ الْمَنَّانُ (بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ) (ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ‌) أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَ لِي مِمَّا أَنَا فِيهِ فَرَجاً وَ مَخْرَجاً امام صادق(علیه السلام) فرمود: پس داستانش همان شد كه خداوند در كتابش ياد فرموده است. ⁽³⁾

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ الْعَبَّاسِ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ قَرَأْتُ عَلَى أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ بْنِ الْحَارِثِ قُلْتُ حَدَّثَكُمْ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ خَلَفٍ الْعَطَّارُ

قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْأَشْقَرُ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي الْمِقْدَامِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) عَنِ الْكَلِمَاتِ الَّتِي تَلَقَّى آدَمُ(علیه السلام) مِنْ رَبِّهِ (فَتابَ عَلَيْهِ‌) قَالَ سَأَلَهُ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) إِلَّا تُبْتَ عَلَيَّ فَتَابَ عَلَيْهِ.

ابن عباس گويد پرسيدم از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) كلماتى را كه آدم دريافت از پروردگار خود و توبه او را پذيرفت فرمود به حق محمد(صلی الله علیه و آله) و على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) جز آنكه توبه‌ام بپذيرى و توبه‌اش را پذيرفت. ⁽¹⁾

النص 76 المجلس الثامن عشر ح20

الْبَاقِرُ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ) كَلِمَاتٍ فِي مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ ذُرِّيَّتِهِمْ كَذَا نَزَلَتْ عَلَى مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله).

نيز حضرت باقر(علیه السلام) در تفسير آيه (وَ لَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ) فرموده: منظور كلماتى است كه در باره حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) و على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و فرزندان آنان نازل شده. ⁽²⁾

امیرالمومنین و ائمه اطهار

قَوْلُهُ تَعَالَى (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً) الْآيَةَ أَوْرَدَ الْحَافِظُ ابْنُ مَرْدَوَيْهِ مِنْ أَزْيَدَ مِنْ مِائَةِ طَرِيقٍ أَنَّهَا فِي مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ

خداوند مى‌فرمايد: (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً)⁽¹⁾

اراده قطعى خداوند بر اين قرار گرفته است كه هر نوع رجس و پليدى را از شما دور سازد و از هر عيب پاك و منزه گرداند. حافظ ابن مردويه از بيش از يك صد طريق از راويان احاديث بازگو نموده كه اين آيه شريفه در باره محمد(صلی الله علیه و آله) على(علیه السلام) فاطمه(علیها السلام) حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) نازل گرديده و كسى با آنها در اين فضيلت بزرگ، همگام و همتا نيست.⁽²⁾

باب سی ونهم: اندکی از دریای فضائل سیدالعالمین رسول خدا

اشاره

ولادت رسول خدا

و امّا، فخر کائنات، سیدالعالمین رسول خداست که برای ارشاد این امت سختی‌ها کشید و رنج‌ها برد و جسم گرامی‌اش را در راه هدایت این مردم فرسوده ساخت و مزدی از ایشان نمی‌خواست جز مودت و دوستی و پیروی از خاندان مکرمش، اکنون به قطره‌ای از دریای فضائل رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و ائمه بزرگوارش اشاره می‌کنیم که این احادیث می‌تواند ذره‌ای از مقامات ایشان را تصویر کند.

وقایع هنگام ولادت رسول خدا

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي نَصْرٍ الْبَزَنْطِيِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ(علیه السلام) قَالَ: كَانَ إِبْلِيسُ لَعَنَهُ اللَّهُ يَخْتَرِقُ السَّمَاوَاتِ السَّبْعَ فَلَمَّا وُلِدَ عِيسَى(علیه السلام) حُجِبَ عَنْ ثَلَاثِ سَمَاوَاتٍ وَ كَانَ يَخْتَرِقُ أَرْبَعَ سَمَاوَاتٍ فَلَمَّا وُلِدَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حُجِبَ عَنِ السَّبْعِ كُلِّهَا وَ رُمِيَتِ الشَّيَاطِينُ بِالنُّجُومِ وَ قَالَتْ قُرَيْشٌ هَذَا قِيَامُ السَّاعَةِ كُنَّا نَسْمَعُ أَهْلَ الْكُتُبِ يَذْكُرُونَهُ وَ قَالَ عَمْرُو بْنُ أُمَيَّةَ وَ كَانَ مِنْ أَزْجَرِ أَهْلِ الْجَاهِلِيَّةِ انْظُرُوا هَذِهِ النُّجُومَ الَّتِي يُهْتَدَى بِهَا وَ يُعْرَفُ بِهَا أَزْمَانُ الشِّتَاءِ وَ الصَّيْفِ فَإِنْ كَانَ رُمِيَ بِهَا فَهُوَ هَلَاكُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ إِنْ كَانَتْ ثَبَتَتْ وَ رُمِيَ بِغَيْرِهَا فَهُوَ أَمْرٌ حَدَثٌ وَ أَصْبَحَتِ الْأَصْنَامُ كُلُّهَا صَبِيحَةَ وُلِدَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) لَيْسَ مِنْهَا صَنَمٌ إِلَّا وَ هُوَ مُنْكَبٌّ عَلَى وَجْهِهِ وَ ارْتَجَسَ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ إِيوَانُ كِسْرَى وَ سَقَطَتْ مِنْهُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ

شُرْفَةً وَ غَاضَتْ بُحَيْرَةُ سَاوَةَ وَ فَاضَ وَادِي السَّمَاوَةِ وَ خَمَدَتْ نِيرَانُ فَارِسَ وَ لَمْ تَخْمُدْ قَبْلَ ذَلِكَ بِأَلْفِ عَامٍ وَ رَأَى الْمُؤبَدَانُ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ فِي الْمَنَامِ إِبِلًا صِعَاباً تَقُودُ خَيْلًا عِرَاباً قَدْ قَطَعَتْ دِجْلَةَ وَ انْسَرَبَتْ فِي بِلَادِهِمْ وَ انْقَصَمَ طَاقُ الْمَلِكِ كِسْرَى مِنْ وَسَطِهِ وَ انْخَرَقَتْ عَلَيْهِ دِجْلَةُ الْعَوْرَاءُ وَ انْتَشَرَ فِي تِلْكَ اللَّيْلَةِ نُورٌ مِنْ قِبَلِ الْحِجَازِ ثُمَّ اسْتَطَارَ حَتَّى بَلَغَ الْمَشْرِقَ وَ لَمْ يَبْقَ سَرِيرٌ لِمَلِكٍ مِنْ مملوك [مُلُوكِ] الدُّنْيَا إِلَّا أَصْبَحَ مَنْكُوساً وَ الْمَلِكُ مُخْرِساً لَا يَتَكَلَّمُ يَوْمَهُ ذَلِكَ وَ انْتُزِعَ عِلْمُ الْكَهَنَةِ وَ بَطَلَ سِحْرُ السَّحَرَةِ وَ لَمْ يَبْقَ كَاهِنَةٌ فِي الْعَرَبِ إِلَّا حُجِبَتْ عَنْ صَاحِبِهَا وَ عَظُمَتْ قُرَيْشٌ فِي الْعَرَبِ وَ سُمُّوا آلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقُ(علیه السلام) إِنَّمَا سُمُّوا آلَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِأَنَّهُمْ فِي بَيْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ وَ قَالَتْ آمِنَةُ إِنَّ ابْنِي وَ اللَّهِ سَقَطَ فَاتَّقَى الْأَرْضَ بِيَدِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَنَظَرَ إِلَيْهَا ثُمَّ خَرَجَ مِنِّي نُورٌ أَضَاءَ لَهُ كُلُّ شَيْ‌ءٍ وَ سَمِعْتُ فِي الضَّوْءِ قَائِلًا يَقُولُ إِنَّكِ قَدْ وَلَدْتِ سَيِّدَ النَّاسِ فَسَمِّيهِ مُحَمَّداً وَ أُتِيَ بِهِ عَبْدُ الْمُطَّلِبِ لِيَنْظُرَ إِلَيْهِ وَ قَدْ بَلَغَهُ مَا قَالَتْ أُمُّهُ فَوَضَعَهُ فِي حَجْرِهِ ثُمَّ قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَعْطَانِي هَذَا الْغُلَامَ الطَّيِّبَ الْأَرْدَانِ قَدْ سَادَ فِي الْمَهْدِ عَلَى الْغِلْمَانِ ثُمَّ عَوَّذَهُ بِأَرْكَانِ الْكَعْبَةِ وَ قَالَ فِيهِ أَشْعَاراً قَالَ وَ صَاحَ إِبْلِيسُ لَعَنَهُ اللَّهُ في أَبَالِسَتِهِ فَاجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالُوا مَا الَّذِي أَفْزَعَكَ يَا سَيِّدَنَا فَقَالَ لَهُمْ وَيْلَكُمْ لَقَدْ أَنْكَرْتُ السَّمَاءَ وَ الْأَرْضَ مُنْذُ اللَّيْلَةِ لَقَدْ حَدَثَ فِي الْأَرْضِحَدَثٌ عَظِيمٌ مَا حَدَثَ مِثْلُهُ مُنْذُ وُلِدَ عِيسَى بْنُ مَرْيَمَ(علیه السلام) فَاخْرُجُوا فَانْظُرُوا مَا هَذَا الْحَدَثُ الَّذِي قَدْ حَدَثَ فَافْتَرَقُوا ثُمَّ اجْتَمَعُوا إِلَيْهِ فَقَالُوا مَا وَجَدْنَا شَيْئاً فَقَالَ إِبْلِيسُ لَعَنَهُ اللَّهُ أَنَا لِهَذَا الْأَمْرِ ثُمَّ انْغَمَسَ فِي الدُّنْيَا فَجَالَهَا حَتَّى انْتَهَى إِلَى الْحَرَمِ

فَوَجَدَ الْحَرَمَ مَحْفُوظاً بِالْمَلَائِكَةِ فَذَهَبَ لِيَدْخُلَ فَصَاحُوا بِهِ فَرَجَعَ ثُمَّ صَارَ مِثْلَ الصِّرِّ [الصُّرَدِ] وَ هُوَ الْعُصْفُورُ فَدَخَلَ مِنْ قِبَلِ حِرَاءَ فَقَالَ لَهُ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) وَرَاكَ لَعَنَكَ اللَّهُ فَقَالَ لَهُ حَرْفٌ أَسْأَلُكَ عَنْهُ يَا جَبْرَئِيلُ مَا هَذَا الْحَدَثُ الَّذِي حَدَثَ مُنْذُ اللَّيْلَةِ فِي الْأَرْضِ فَقَالَ لَهُ وُلِدَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ هَلْ لِي فِيهِ نَصِيبٌ قَالَ لَا قَالَ فَفِي أُمَّتِهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ رَضِيتُ.

امام صادق(علیه السلام) فرمود ابليس تا آسمان هفتم را در مينوشت و چون عيسى(علیه السلام) زاده شد از سه آسمان ممنوع شد و تا چهار ديگر ميرفت و چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) متولد شد از هفت آسمان ممنوع شد و شياطين را با تير مي‌زدند، قريش گفتند اين قيام همان كسى است كه مي‌شنيديم اهل كتاب او را نام مي‌بردند، عمرو بن اميه كه ستاره‌شناس‌تر مردم جاهليت بود گفت به ستاره‌ها توجه كنيد كه راهنما بودند و وقت زمستان و تابستان با آنها شناخته مى‌شود اگر آنها سقوط كنند همه چيز هلاك شود و اگر آنها برجايند و ستاره‌هاى ديگرى سقوط مي‌كنند امر تازه‌ايست، در صبح روز ولادت پيغمبر(صلی الله علیه و آله) همه بت‌ها سرنگون شدند و به روی بر خاك افتادند، در آن شب طاق كسرى ترک برداشت و چهارده كنگره از آن فروريخت و درياچه ساوه خشك شد و وادى ساوه پر از آب شد و آتشكده فارس كه از هزار سال فروزان بود خاموش گرديد و مؤبدان در خواب ديدند كه شتران سختى اسبان عربى را يدك دارند و از دجله گذشتند و در بلاد عجم منتشر شدند و طاق كسرى از وسط شكست و رود دجله عريان بر آن مسلط شد و در آن شب نورى از سمت حجاز برآمد و تا مشرق تتق كشيد و تخت همه سلاطين وارونه شد و خودشان لال شدند و در آن روز نتوانستند سخن گويند دانش كاهنان ربوده شد و سحر جادوگران باطل گرديد و كاهنه‌هاى عرب از همزاد شيطانى خود ممنوع شدند و قريشدر ميان عرب آل اللَّه ناميده شدند. امام صادق(علیه السلام) فرمود آنها را آل اللَّه گفتند براى آنكه در بيت اللَّه بودند آمنه گفت بخدا

چون فرزندم سقوط كرد دست بر زمين نهاد و سر به آسمان برآورد و بدان نگريست و نورى از من تابيد كه همه چيز را روشن كرد و در آن نور شنيدم كه گوينده مي‌گفت تو سيد عرب را زادى و او را محمد(صلی الله علیه و آله) بنام و عبد المطلب(علیه السلام) آمد كه او را ديدار كند و آنچه مادرش گفته بود شنيده بود او را در دامن گرفت و گفت حمد خدا را كه اين پسر را به من داد كه اندامى خوشبو دارد و در گهواره بر همه پسران آقا است و باركان كعبه او را پناهيد و اشعارى در باره او سرود و ابليس در ميان اعوان خود فرياد كشيد و همه ابليسان گردش را گرفتند و گفتند: آقاى ما تو را چه به هراس افكنده؟ گفت واى بر شما از ديشب وضع آسمان و زمين را ديگرگون بينيم در زمين تازه عجيبى رخ داده كه از زمان ولادت عيسى(علیه السلام) تا كنون سابقه نداشته برويد و خبرى از اين پيش آمد تازه بگيريد همه پراكنده شدند و برگشتند و گفتند ما تازه‌اى نديديم ابليس گفت من خود بايد خبر گيرم در دنيا به گردش پرداخت تا به ناحيه حرم مكه رسيد ديد فرشتگان گرد آن را گرفتند و خواست وارد آن شود به او بانك زدند و بر گشت و چون گنجشكى گرديد و از طرف غار حرى برآمد كه جبرئيل(علیه السلام) به او نهيب زد برو اى ملعون گفت اى جبرئيل(علیه السلام) از تو سخنى پرسم بگو كه از ديشب تا كنون چه تازه‌اى رخ داده؟ گفت محمد(صلی الله علیه و آله) متولد شده، گفت مرا در او بهره‌اى است؟ گفت: نه گفت: در امتش چطور؟ گفت: آرى؟ گفت: خشنودم.⁽¹⁾

النص285 المجلس الثامن و الأربعون ح1

الصَّادِقُ(علیه السلام) أَصْبَحَتِ الْأَصْنَامُ عَلَى وُجُوهِهَا وَ ارْتَجَسَ إِيْوَانُ كِسْرَى وَ سَقَطَ مِنْهُ أَرْبَعَ عَشْرَةَ شُرَافَةً وَ غَاضَتْ بُحَيْرَةُ سَاوَةَ وَ خَمَدَتْ نَارُ فَارِسَ وَ لَمْ تُخْمَدْ قَبْلَ ذَلِكَ بِأَلْفِ عَامٍ وَ لَمْ يَبْقَ سَرِيرٌ لِمَلِكٍ إِلَّا أَصْبَحَ مَنْكُوساً وَالْمَلِكُ مُخْرَساً لَا يَتَكَلَّمُ يَوْمَهِ ذَلِكَ وَ انْتُزِعَ عِلْمُ الْكَهَنَةِ وَ بَطَلَ سِحْرُ السَّحَرَةِ وَ لَمْ تَبْقَ كَاهِنَةٌ فِي الْعَرَبِ إِلَّا حُجِبَتْ عَنْ صَاحِبِهَا

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: در هنگام ولادت پیامبر(صلی الله علیه و آله) عظیم‌الشان، بت‌ها به صورت، به زمین افتادند. پادشاهی نماند، مگر آن‌که تاجش واژگون و زبانش در آن روز، بند آمد. کاهنان از دانش خود جدا شدند. در آن شب، نوری از سرزمین حجاز پدید آمد و منتشر شد و تا مشرق، گسترش یافت. ⁽¹⁾

رفتار رسول خدا با امتش

هم و غم فراوان رسول خدا برای هدایت امت

(إِنْ تَحْرِصْ عَلى هُداهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَهْدي مَنْ يُضِلُّ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرينَ)

اگر [چه] بر هدايت آنان حرص ورزى، ولى خدا كسى را كه فرو گذاشته است هدايت نمى‌كند، و براى ايشان يارى‌كنندگانى نيست. ⁽¹⁾

(إِنَّكَ لا تَهْدي مَنْ أَحْبَبْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدينَ‌)

در حقيقت، تو هر كه را دوست دارى نمى‌توانى راهنمايى كنى، ليكن خداست كه هر كه را بخواهد راهنمايى مى‌كند، و او به راه‌يافتگان داناتر است‌⁽²⁾

(لَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ أَلاَّ يَكُونُوا مُؤْمِنينَ إِنْ نَشَأْ نُنَزِّلْ عَلَيْهِمْ مِنَ السَّماءِ آيَةً فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعينَ)

شايد تو از اينكه [مشركان] ايمان نمى‌آورند، جان خود را تباه سازى اگر بخواهيم، معجزه‌اى از آسمان بر آنان فرود مى‌آوريم، تا در برابر آن، گردنهايشان خاضع گردد⁽³⁾

(وَ لا يَحْزُنْكَ قَوْلُهُمْ إِنَّ الْعِزَّةَ لِلَّهِ جَميعاً هُوَ السَّميعُ الْعَليمُ‌)سخن آنان تو را غمگين نكند، زيرا عزّت، همه از آنِ خداست. او شنواى داناست.⁽⁴⁾

(أَ فَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدي مَنْ يَشاءُ فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ إِنَّ اللَّهَ عَليمٌ بِما يَصْنَعُونَ)

آيا آن كس كه زشتىِ كردارش براى او آراسته شده و آن را زيبا مى‌بيند [مانند مؤمن نيكوكار است]؟ خداست كه هر كه را بخواهد بى‌راه مى‌گذارد و هر كه را بخواهد هدايت مى‌كند. پس مبادا به سبب حسرتها[ى گوناگون] بر آنان، جانت [از كف] برود، قطعاً خدا به آنچه مى‌كنند داناست‌⁽¹⁾

(فَلَعَلَّكَ باخِعٌ نَفْسَكَ عَلى آثارِهِمْ إِنْ لَمْ يُؤْمِنُوا بِهذَا الْحَديثِ أَسَفاً)

شايد، اگر به اين سخن ايمان نياورند، تو جان خود را از اندوه، در پيگيرىِ [كار]شان تباه كنى.⁽²⁾

(يا أَيُّهَا الرَّسُولُ لا يَحْزُنْكَ الَّذينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذينَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَ مِنَ الَّذينَ هادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَواضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتيتُمْ هذا فَخُذُوهُ وَ إِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَ مَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً أُولئِكَ الَّذينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظيمٌ)

اى پيامبر، كسانى كه در كفر شتاب مى‌ورزند، تو را غمگين نسازند؛ [چه] از آنانكه با زبان خود گفتند: «ايمان آورديم»، و حال آنكه دلهايشان ايمان نياورده بود.... ⁽³⁾

(وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ)

و قطعاً مى‌دانيم كه سينه تو از آنچه مى‌گويند تنگ مى‌شود⁽⁴⁾(لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَريصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنينَ رَؤُفٌ رَحيمٌ)

قطعاً، براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است شما در رنج بيفتيد، به [هدايت] شما حريص، و نسبت به مؤمنان، دلسوز مهربان است.⁽⁵⁾

( وَ ما أَكْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنينَ)

و بيشتر مردم هر چند آرزومند باشى ايمان‌آورنده نيستند. ⁽¹⁾

(قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَ الظَّالِمينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ)

به يقين، مى‌دانيم كه آنچه مى‌گويند تو را سخت غمگين مى‌كند. در واقع آنان تو را تكذيب نمى‌كنند، ولى ستمكاران آيات خدا را انكار مى‌كنند. ⁽²⁾

(وَ إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَيْكَ إِعْراضُهُمْ فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَبْتَغِيَ نَفَقاً فِي الْأَرْضِ أَوْ سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأْتِيَهُمْ بِآيَةٍ وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَجَمَعَهُمْ عَلَى الْهُدى فَلا تَكُونَنَ مِنَ الْجاهِلينَ)

و اگر اعراض كردن آنان [از قرآن] بر تو گران است....⁽³⁾

(ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى)

قرآن را بر تو نازل نكرديم تا به رنج افتى‌⁽⁴⁾

(وَ لَوْ شاءَ رَبُّكَ لَآمَنَ مَنْ فِي الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَميعاً أَ فَأَنْتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتَّى يَكُونُوا مُؤْمِنينَ)

و اگر پروردگار تو مى‌خواست، قطعاً هر كه در زمين است همه آنها يكسر ايمان مى‌آوردند. پس آيا تو مردم را ناگزير مى‌كنى كه بگروند؟⁽⁵⁾(وَ مِنْهُمُ الَّذينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَ وَ يَقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ قُلْ أُذُنُ خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنينَ وَ رَحْمَةٌ لِلَّذينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذينَ يُؤْذُونَ رَسُولَ اللَّهِ لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ)

و از ايشان كسانى هستند كه پيامبر را آزار مى‌دهند و مى‌گويند: او زودباور است. بگو: گوش خوبى براى شماست، به خدا ايمان دارد و (سخن) مؤمنان را باور مى‌كند، و براى كسانى از شما كه ايمان آورده‌اند رحمتى است. و كسانى كه پيامبر خدا را آزار مى‌رسانند، عذابى پر درد [در پيش] خواهند داشت. ⁽¹⁾

(وَ اصْبِرْ وَ ما صَبْرُكَ إِلاَّ بِاللَّهِ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُ في ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ‌)

و صبر كن و صبر تو جز به (توفيق) خدا نيست و بر آنان اندوه مخور و از آنچه نيرنگ مى‌كنند دل تنگ مدار. ⁽²⁾

(وَ لا يَحْزُنْكَ الَّذينَ يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً يُريدُ اللَّهُ أَلاَّ يَجْعَلَ لَهُمْ حَظًّا فِي الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ)

و كسانى كه در كفر مى‌كوشند، تو را اندوهگين نسازند كه آنان هرگز به خدا هيچ زيانى نمى‌رسانند. خداوند مى‌خواهد در آخرت براى آنان بهره‌اى قرار ندهد، و براى ايشان عذابى بزرگ است. ⁽³⁾

(فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جاؤُ بِالْبَيِّناتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتابِ الْمُنيرِ)

پس اگر تو را تكذيب كردند، [بدان كه] پيامبرانى [هم] كه پيش از تو، دلايل روشن و نوشته‌ها و كتاب روشن آورده بودند، تكذيب شدند. ⁽⁴⁾

(وَ مَنْ كَفَرَ فَلا يَحْزُنْكَ كُفْرُهُ إِلَيْنا مَرْجِعُهُمْ فَنُنَبِّئُهُمْ بِما عَمِلُوا إِنَ اللَّهَ عَليمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ)

و هر كه كفر ورزد، نبايد كفر او تو را غمگين گرداند. بازگشتشان به سوى ماست، و به آنچه كرده‌اند آگاهشان خواهيم كرد. در حقيقت، خدا به راز دلها داناست‌⁽¹⁾

اخلاق عظیم رسول خدا

(فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ)

پس به [بركتِ] رحمت الهى، با آنان نرمخو [و پُر مِهر] شدى، و اگر تندخو و سختدل بودى قطعاً از پيرامون تو پراكنده مى‌شدند. پس، از آنان درگذر و برايشان آمرزش بخواه، و در كار[ها] با آنان مشورت كن، و چون تصميم گرفتى بر خدا توكل كن، زيرا خداوند توكل‌كنندگان را دوست مى‌دارد. ⁽²⁾

(وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظيمٍ)

و راستى كه تو را خويى والاست. ⁽³⁾

(وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمينَ)

و تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاديم.⁽⁴⁾

حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى قَالَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْخَزَّازُ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِيرِ

الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) قَالَ: إِنَّ يَهُودِيّاً كَانَ لَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)دَنَانِيرُ فَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لَهُ يَا يَهُودِيُّ مَا عِنْدِي مَا أُعْطِيكَ قَالَ فَإِنِّي لَا أُفَارِقُكَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) حَتَّى تَقْضِيَنِي فَقَالَ إِذاً أَجْلِسَ مَعَكَ فَجَلَسَ مَعَهُ حَتَّى صَلَّى فِي ذَلِكَ الْمَوْضِعِ الظُّهْرَ وَ الْعَصْرَ وَ الْمَغْرِبَ وَ الْعِشَاءَ الْآخِرَةَ وَ الْغَدَاةَ وَ كَانَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَتَهَدَّدُونَهُ وَ يَتَوَاعَدُونَهُ فَنَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِلَيْهِمْ فَقَالَ مَا الَّذِي تَصْنَعُونَ بِهِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَهُودِيٌّ يَحْبِسُكَ فَقَالَ لَمْ يَبْعَثْنِي رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ بِأَنْ أَظْلِمَ مُعَاهَداً وَ لَا غَيْرَهُ فَلَمَّا عَلَا النَّهَارُ قَالَ الْيَهُودِيُّ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ شَطْرُ مَالِي فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمَا وَ اللَّهِ مَا فَعَلْتُ بِكَ الَّذِي فَعَلْتُ إِلَّا لِأَنْظُرَ إِلَى نَعْتِكَ فِي التَّوْرَاةِ فَإِنِّي قَرَأْتُ فِي التَّوْرَاةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَوْلِدُهُ بِمَكَّةَ وَ مُهَاجَرُهُ بِطَيْبَةَ وَ لَيْسَ بِفَظٍّ وَ لَا غَلِيظٍ وَ لَا سَخَّابٍ وَ لَا مُتَزَيِّنٍ [مُتَرَيِّنٍ] بِالْفُحْشِ وَ لَا قَوْلِ الْخَنَى وَ أَنَا أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ وَ هَذَا مَالِي فَاحْكُمْ فِيهِ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَ كَانَ الْيَهُودِيُّ كَثِيرَ الْمَالِ...

امام هفتم نقل از پدرانش فرمود يك يهودى چند اشرفى از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مى‌خواست و از او مطالبه كرد فرمود چيزى ندارم به تو بدهم گفت اى محمد(صلی الله علیه و آله) از تو جدا نشوم تا بپردازى فرمود در اين صورت با تو مى‌نشينم با او نشست تا در آنجا نماز ظهر و عصر و مغرب و عشاء و بامداد را با يارانش خواند، اصحاب او يهودى را تهديد مى‌كردند و نهيب مى‌دادند، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به آنها نگاهى كرد و فرمود: با او چه كار مى‌كنيد؟ عرضه داشتند: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) يك يهودى تو را باز داشت كرده فرمود: خدا مرا نفرستاده كه به كافر هم‌پيمانى يا ديگرى ستم كنم و چون روز برآمد يهودى گفت اشهد ان لا اله الا اللَّه و گواهم كه تو رسول خدائى و نيمى از مالم را در

راه خدا دادم به خدا اين كار با تو نكردم جز آنكه صفت تو را در تورات بررسى كنم چون صفت تو را در تورات خواندم كه محمد بن عبد اللَّه(صلی الله علیه و آله) مولدش مكه است و به مدينه مهاجرت كند كج خلق و سخت گير نيست بد سخن و هرزه گونيست و من گواهم كه معبود حقى جز خدا نيست و تو رسول خدائى و اين مال من در اختيار تو است و به دستور خدا در آن حكم كن و مال بسيارى داشت. ⁽¹⁾

وَ بَعَثَنِي قَوْمِي إِلَيْكَ رَائِداً أَبْغِي أَنْ أَسْتَحْلِفَكَ وَ أَخْشَى أَنْ تَغْضَبَ قَالَ لَا أَغْضَبُ إِنِّي أَنَا الَّذِي سَمَّانِيَ اللَّهُ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ محمد(صلی الله علیه و آله) [مُحَمَّداً] رَسُولَ اللَّهِ الْمُجْتَبَى الْمُصْطَفَى لَيْسَ بِفَحَّاشٍ وَ لَا سَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ وَ لَا يُتْبِعُ السَّيِّئَةَ السَّيِّئَةَ وَ لَكِنْ يُتْبِعُ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ فَسَلْنِي عَمَّا شِئْتَ وَ أَنَا الَّذِي سَمَّانِيَ اللَّهُ فِي الْقُرْآنِ (وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ)⁽²⁾فَسَلْ عَمَّا شِئْتَ

پیامبر(صلی الله علیه و آله) یک اعرابی به نزد فردی از بنی‌عامر آمد و از پیامبر(صلی الله علیه و آله) سراغ گرفت ... به پیامبر(صلی الله علیه و آله) نوشت: قوم من، مرا به عنوان پیشگام به‌سوی تو فرستادند. می‌خواهم که تو را قسم دهم ولی می‌ترسم که عصبانی شوی. فرمود: من خشمگین نمی‌شوم. من کسی هستم که خداوند در تورات و انجیل، مرا محمّد(صلی الله علیه و آله)، رسول، مجتبی و مصطفی نامیده است، کسی که فحّاش نیست و در بازار عربده نمی‌کشد، جوابِ بدی را به بدی نمی‌دهد، بلکه جواب بدی را با خوبی می‌دهد. پس هرچه می‌خواهی از من بپرس. من کسی هستم که خدا در قرآن در شأن او گفته است: (وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ) پس هرچه می‌خواهی بپرس. ⁽³⁾

ج‌1 ص204 [سورة آل‌عمران(3): آية 159]

تفسير العياشي عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ خَالِدٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَوْلَ النَّاسِ لِعَلِيٍّ(علیه السلام) إِنْ كَانَ لَهُ حَقٌّ فَمَا مَنَعَهُ أَنْ يَقُومَ بِهِ قَالَ فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ لَمْ يُكَلِّفْ هَذَا إِلَّا إِنْسَاناً وَاحِداً رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ (فَقاتِلْ فِي سَبِيلِاللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفْسَكَ وَ

حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ)⁽¹⁾فَلَيْسَ هَذَا إِلَّا لِلرَّسُولِ(صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ لِغَيْرِهِ (إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى فِئَةٍ)⁽²⁾فَلَمْ يَكُنْ يَوْمَئِذٍ فِئَةٌ يُعِينُونَهُ عَلَى أَمْرِهِ

امام صادق(علیه السلام) هرگز چنین نبود که از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) طلب کمک شود و او بگوید: نه، اگر چیزی داشت، می‌بخشید و اگر چیزی نداشت می‌فرمود: «إن‌شاءالله می‌یابی» و هرگز با بدی پاسخ نداد. و از زمانی‌که آیه: (فَقَاتِلْ

فِی سَبِیلِ اللهِ لاَ تُکَلَّفُ إِلاَّ نَفْسَکَ) بر او نازل شد، با هر لشکری روبرو می‌شد، فرماندهی را خود برعهده می‌گرفت. ⁽³⁾

مهربانی رسول خدا نسبت به مردم

يَرْفَعُهُ إِلَى الْإِمَامِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ(علیه السلام)

قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي جَعْفَرٌ عَنْ أَبِيهِ الْبَاقِرِ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيٌّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَال ....وَ كَانَ يَقُولُ خَالَطَ حُبِّي دِمَاءَ أُمَّتِي فَإِنَّهُمْ يُؤْثِرُونِّي عَلَى الْآباءِ وَ الْأُمَّهَاتِ وَ عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَ لَقَدْ كَانَ أَرْحَمَ النَّاسِ وَ أَرْأَفَهُمْ فَقَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): دوستى من با خون امّتم آميخته گشته و مرا بر پدران و مادران و خودشان ترجيح مى‌دهند. او (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) نسبت به مردم مهربان بود و با آنان رأفت داشت، خداوند مى‌فرمايد: (لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌعَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ‌)⁽⁴⁾به يقين رسولى از خود شما به سويتان آمد كه رنج‌هاى شما بر او سخت است و اصرار بر هدايت شما دارد، و نسبت به مؤمنان رؤف و مهربان است. ⁽⁵⁾

مقام رسول خدا

برخی از اسامی پیامبر

قَالَ وَ سَأَلَ بَعْضُ الْيَهُودِ رَسُولَ اللَّهِ لِمَ سُمِّيتَ مُحَمَّداً وَ أَحْمَدَ وَ بَشِيراً وَ نَذِيراً قَالَ: أَمَّا مُحَمَّدٌ فَإِنِّي فِي الْأَرْضِ مَحْمُودٌ وَ أَمَّا أَحْمَدُ فَإِنِّي فِي السَّمَاءِ أَحْمَدُ مِنْهُ، وَ أَمَّا الْبَشِيرُ فَأُبَشِّرُ مَنْ أَطَاعَ اللَّهَ بِالْجَنَّةِ وَ أَمَّا النَّذِيرُ فَأُنْذِرُ مَنْ عَصَى اللَّهَ بِالنَّارفردی یهودی از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسید: چرا نام تو محمّد(صلی الله علیه و آله) و احمد(صلی الله علیه و آله) و بشیر و نذیر است؟ فرمود: محمّد(صلی الله علیه و آله) است، چون من در زمین ستوده شده هستم. احمد(صلی الله علیه و آله) است، چون در آسمان ستوده‌تر از زمین هستم. بشیر است، چون هرکه خداوند را اطاعت کند، به بهشت بشارت می‌دهم. و نذیر است، چون هرکه از فرمان خدا سرپیچی کند، به آتش بیم می‌دهم. ⁽¹⁾

ج‌2 ص365 [سورة الصف(61): الآيات 1 الى 6]

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الصَّلْتِ الْقُمِّيُّ قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ قَيْسٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ(علیه السلام) قَالَ: إِنَّ اسْمَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِي صُحُفِ إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) الْمَاحِي وَ فِي تَوْرَاةِ مُوسَى(علیه السلام) الْحَادُّ وَ فِي إِنْجِيلِ عِيسَى(علیه السلام) أَحْمَدُ وَ فِي الْفُرْقَانِ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) قِيلَ فَمَا تَأْوِيلُ الْمَاحِي فَقَالَ الْمَاحِي صُورَةَ الْأَصْنَامِ وَ مَاحِي الْأَوْثَانِ وَ الْأَزْلَامِ وَ كُلِّ مَعْبُودٍ دُونَ الرَّحْمَنِ قِيلَ فَمَا تَأْوِيلُ الْحَادِّ قِيلَ يُحَادُّ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ دِينَهُ قَرِيباً كَانَ أَوْ بَعِيداً قِيلَ فَمَا تَأْوِيلُ أَحْمَدَ قَالَ حَسُنَ ثَنَاءُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَيْهِ فِي الْكُتُبِ بِمَا حُمِدَ مِنْ أَفْعَالِهِ قِيلَ فَمَا تَأْوِيلُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) قَالَ إِنَّ اللَّهَ وَ مَلَائِكَتَهُ وَ جَمِيعَ أَنْبِيَائِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جَمِيعَ أُمَمِهِمْ يَحْمَدُونَهُ وَ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ وَ إِنَّ

اسْمَهُ لَمَكْتُوبٌ عَلَى الْعَرْشِ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) رَسُولُ اللَّهِ

امام پنجم فرمود نام رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در صحف ابراهيم(علیه السلام) ماحى است و در تورات موسى(علیه السلام) الحاد و در انجيل عيسى(علیه السلام) احمد و در فرقان محمد(صلی الله علیه و آله) است عرض شد ماحى يعنى چه؟ فرمود: نابود كننده بت‌ها و وثن‌ها و قمارها و هر معبودى جز خداى رحمان عرض شد معنى الحاد چيست فرمود: مبارزه كند با هر كه با خدا و دينش بستيزد خويشباشد يا بيگانه عرضه داشت: احمد يعنى چه؟ فرمود خداى عز و جل در كتب خود او را نيك ستوده عرضه داشت: محمد(صلی الله علیه و آله) يعنى چه؟ فرمود: براستى خدا و فرشتگانش و همه پيغمبرانش و رسولانش و همه امت‌هايش او را تمجيد كنند و بر او رحمت فرستند، نامش بر عرش نوشته است مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّه⁽¹⁾

مقام پیامبر

حَدَّثَنِي أَبِي رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَصْبَهَانِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيِ عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ النَّخَعِيِّ الْقَاضِي عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: جَاءَ إِبْلِيسُ إِلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ(علیه السلام) وَ هُوَ يُنَاجِي رَبَّهُ فَقَالَ لَهُ مَلَكٌ مِنَ الْمَلَائِكَةِ مَا تَرْجُو مِنْهُ وَ هُوَ عَلَى هَذِهِ الْحَالِ يُنَاجِي رَبَّهُ فَقَالَ أَرْجُو مِنْهُ مَا رَجَوْتُ مِنْ أَبِيهِ آدَمَ(علیه السلام) وَ هُوَ فِي الْجَنَّةِ وَ كَانَ فِيمَا نَاجَاهُ أَنْ قَالَ لَهُ يَا مُوسَى(علیه السلام) لَا أَقْبَلُ الصَّلَاةَ إِلَّا لِمَنْ تَوَاضَعَ لِعَظَمَتِي وَ أَلْزَمَ قَلْبَهُ خَوْفِي وَ قَطَعَ نَهَارَهُ بِذِكْرِي وَ لَمْ يَبِتْ مُصِرّاً عَلَى الْخَطِيئَةِ وَ عَرَفَ حَقَّ أَوْلِيَائِي وَ أَحِبَّائِي فَقَالَ يَا رَبِّ تَعْنِي بِأَحِبَّائِكَ وَ أَوْلِيَائِكَ إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) وَ إِسْحَاقَ(علیه السلام) وَ يَعْقُوبَ(علیه السلام) فَقَالَ هُمْ

كَذَلِكَ يَا مُوسَى(علیه السلام) إِلَّا أَنِّي أَرَدْتُ مَنْ مِنْ أَجْلِهِ خَلَقْتُ آدَمَ(علیه السلام) وَ حَوَّاءَ(علیها السلام) وَ مَنْ مِنْ أَجْلِهِ خَلَقْتُ الْجَنَّةَ وَ النَّارَ فَقَالَ مُوسَى(علیه السلام) وَ مَنْ هُوَ يَا رَبِّ فَقَالَ مُحَمَّدٌ أَحْمَدُ شَقَقْتُ اسْمَهُ مِنِ اسْمِي لِأَنِّي أَنَا الْمَحْمُودُ فَقَالَ مُوسَى(علیه السلام) يَا رَبِّ اجْعَلْنِي مِنْ أُمَّتِهِ قَالَ أَنْتَ يَا مُوسَى(علیه السلام) مِنْ أُمَّتِهِ إِذَا عَرَفْتَهُ وَ عَرَفْتَ مَنْزِلَتَهُ وَ مَنْزِلَةَ أَهْلِ بَيْتِهِ إِنَّ مَثَلَهُ وَ مَثَلَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ مَنْ خَلَقْتُ كَمَثَلِ الْفِرْدَوْسِ فِي الْجِنَانِ لَا يَيْبَسُ وَرَقُهَا وَ لَا يَتَغَيَّرُ طَعْمُهَا فَمَنْ عَرَفَهُمْ وَ عَرَفَ حَقَّهُمْ جَعَلْتُ لَهُعِنْدَ الْجَهْلِ حِلْماً وَ عِنْدَ الظُّلَمِ نُوراً وَ أُجِيبُهُ قَبْلَ أَنْ يَدْعُوَنِي وَ أُعْطِيهِ قَبْلَ أَنْ يَسْأَلَنِي.

حفص بن غياث نخعى گويد: امام صادق(علیه السلام) فرمود: موسى بن عمران(علیه السلام) مشغول راز و نياز با پروردگار خويش بود كه ابليس به آنجا آمد يكى از فرشتگان به او گفت: در چنين حال خوشى كه وى سرگرم مناجات با خداى خويش است از او چه مى‌خواهى؟ شيطان گفت: همان را كه از پدرش «آدم(علیه السلام)» هنگامى كه در بهشت بود اميد داشتم. در ضمن مناجات قسمتى از آنچه را خدا به حضرت موسى(علیه السلام) فرمود اين بود: اى موسى(علیه السلام) من نماز را نمى‌پذيرم مگر از شخصى كه در برابر عظمتم كرنش نمايد، و همواره در دلش از من ترس باشد، روز خود را به ياد من سپرى سازد، و شب را با آلودگى به گناه به صبح نرساند، و نيز حق دوستان مخلص و ياران وفادار مرا بشناسد. موسى(علیه السلام) عرضه داشت: پروردگارا آيا مقصود از دوستان و اوليائت «ابراهيم(علیه السلام) و اسحاق(علیه السلام) و يعقوب(علیه السلام)» هستند؟ فرمود: اى موسى(علیه السلام) ايشان چنانند، و ليكن مقصود من آن كسى است كه براى وجود او پدر و مادر بشر (آدم(علیه السلام) و حوّا(علیها السلام)) را آفريدم، و به خاطر او بهشت و جهنم را پديد آوردم، حضرت موسى(علیه السلام) عرضه داشت: خداوندا او كيست؟ فرمود: محمّد(صلی الله علیه و آله) احمد كه نامش را از اسم خود مشتق ساخته‌ام، چون من محمودم. موسى(علیه السلام) در خواست كرد كه خداوندا

مرا از امّت او گردان. فرمود: اى موسى(علیه السلام) اگر او را بشناسى و به مقام وى و خاندانش آگاه شوى از امّت او خواهى بود، زيرا مثل او و خاندان پاكش، مثل باغ بهشت است كه برگش نمى‌خشكد و مزه‌اش تغيير نمى‌كند، و هر كه آنان را شناخت و حقّشان را دانست، هر گاه بر اثر نادانى عمل ناشايسته‌اى از او سربزند در كيفر او شتاب نمى‌ورزم، درتاريكي‌ها برايش فروغى قرار مى‌دهم، و قبل از آنكه از من سؤالى كند نيازش را برطرف مى‌كنم و قبل از تقاضاى او عطايش مى‌دهم. ⁽¹⁾

برتری رسول خدا و ائمه اطهار بر تمام ملائکه و انبیاء

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ [أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ] مُحَمَّدِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ عُبَيْدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ نَصْرٍ الْأَنْبَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُوقٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُتْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

يَقُول: ...لَوْلَانَا لَمْ يَخْلُقِ اللَّهُ الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ وَ لَا الْأَنْبِيَاءَ وَ لَا الْمَلَائِكَة قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَنَحْنُ أَفْضَلُ أَمِ الْمَلَائِكَةُ فَقَالَ يَا عَلِيُّ نَحْنُ أَفْضَلُ خَيْرُ خَلِيقَةِ اللَّهِ عَلَى بَسِيطِ الْأَرْضِ وَ خِيَرَةُ مَلَائِكَةِ اللَّهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ كَيْفَ لَا نَكُونُ خَيْراً مِنْهُمْ وَ قَدْ سَبَقْنَاهُمْ إِلَى مَعْرِفَةِ اللَّهِ وَ تَوْحِيدِهِ فَبِنَا عَرَفُوا اللَّهَ وَ بِنَا عَبَدُوا اللَّهَ وَ بِنَا اهْتَدَوُا السَّبِيلَ إِلَى مَعْرِفَةِ اللَّه

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): اگر ما نبودیم خداوند بهشت و جهنّم و انبیاء و ملائکه را خلق نمی‌نمود. علی(علیه السلام) عرضه داشت: يا رسول اللَّه! پس ما از ملائكه برتريم. فرمود: يا على! ما بهتر از تمام خلايق خدا در زمين هستيم و بهتريم از ملائک مقرب و چطور از آن‌ها بهتر نباشيم با اينكه ما بر آن‌ها در معرفت و شناخت خدا و توحيد سبقت گرفتيم آن‌ها به وسيله ما خدا را شناختند و پرستش كردند و راه را يافتند به سوى شناخت خدا.⁽¹⁾حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ فُرَاتٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْفَضْلِ الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبُخَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ صَالِحٍ الْهَرَوِيُّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام)

عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام)

عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاً أَفْضَلَ مِنِّي وَ لَا أَكْرَمَ عَلَيْهِ مِنِّي قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

فَأَنْتَ أَفْضَلُ أَمْ جَبْرَئيلُ(علیه السلام) فَقَالَ يَا عَلِيُّ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَضَّلَ أَنْبِيَاءَهُ الْمُرْسَلِينَ عَلَى مَلَائِكَتِهِ الْمُقَرَّبِينَ وَ فَضَّلَنِي عَلَى جَمِيعِ النَّبِيِّينَ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ الْفَضْلُ بَعْدِي لَكَ يَا عَلِيُّ وَ لِلْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِكَ وَ إِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَخُدَّامُنَا وَ خُدَّامُ مُحِبِّينَا يَا عَلِيُ الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ... وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا بِوَلَايَتِنَا يَا عَلِيُّ لَوْ لَا نَحْنُ مَا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ وَ لَا حَوَّاءَ وَ لَا الْجَنَّةَ وَ لَا النَّارَ وَ لَا السَّمَاءَ

وَ لَا الْأَرْضَ فَكَيْفَ لَا نَكُونُ أَفْضَلَ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ قَدْ سَبَقْنَاهُمْ إِلَى مَعْرِفَةِ رَبِّنَا وَ تَسْبِيحِهِ وَ تَهْلِيلِهِ وَ تَقْدِيسِهِ لِأَنَّ أَوَّلَ مَا خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ خَلْقُ أَرْوَاحِنَا فَأَنْطَقَنَا بِتَوْحِيدِهِ وَ تَحْمِيدِهِ ثُمَّ خَلَقَ الْمَلَائِكَةَ فَلَمَّا شَاهَدُوا أَرْوَاحَنَا نُوراً وَاحِداً اسْتَعْظَمُوا أَمْرَنَا فَسَبَّحْنَا لِتَعْلَمَ الْمَلَائِكَةُ أَنَّا خَلْقٌ مَخْلُوقُونَ وَ أَنَّهُ مُنَزَّهٌ عَنْ صِفَاتِنَا فَسَبَّحَتِ الْمَلَائِكَةُ بِتَسْبِيحِنَا وَ نَزَّهَتْهُ عَنْ صِفَاتِنَا فَلَمَّا شَاهَدُوا عِظَمَ شَأْنِنَا هَلَّلْنَا لِتَعْلَمَ الْمَلَائِكَةُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّا عَبِيدٌ وَ لَسْنَا بِآلِهَةٍ يَجِبُ أَنْ نُعْبَدَ مَعَهُ أَوْ دُونَهُ فَقَالُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ فَلَمَّا شَاهَدُوا كِبَرَ مَحَلِّنَا كَبَّرْنَا لِتَعْلَمَ الْمَلَائِكَةُ أَنَّ اللَّهَ أَكْبَرُ مِنْ أَنْ يُنَالَ عِظَمُ الْمَحَلِّ إِلَّا بِهِ فَلَمَّا شَاهَدُوا مَا جَعَلَهُ اللَّهُ لَنَا مِنَ الْعِزَّةِ وَ الْقُوَّةِ قُلْنَا لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ لِتَعْلَمَ الْمَلَائِكَةُ أَنْ لَا حَوْلَ لَنَا وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَلَمَّا شَاهَدُوا مَا أَنْعَمَ اللَّهُ بِهِ عَلَيْنَا وَ أَوْجَبَهُ لَنَا مِنْ فَرْضِ الطَّاعَةِ قُلْنَا الْحَمْدُ لِلَّهِ لِتَعْلَمَ الْمَلَائِكَةُ مَا يَحِقُّ لِلَّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ عَلَيْنَا مِنَ الْحَمْدِ عَلَى نِعْمَتِهِ فَقَالَتِ الْمَلَائِكَةُ الْحَمْدُ لِلَّهِ فَبِنَا اهْتَدَوْا إِلَى مَعْرِفَةِ تَوْحِيدِ اللَّهِ وَ تَسْبِيحِهِ وَ تَهْلِيلِهِ وَ تَحْمِيدِهِ وَ تَمْجِيدِهِ....

از امام رضا(علیه السلام) از آباء كرامش از حضرت اميرالمؤمنين(علیه السلام) از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) كه مي‌فرمود: خلق نفرموده خداوند كسيرا افضل و گرامى‌تر از من، على(علیه السلام) عرضه داشت: يا رسول اللَّه! شما افضلید يا جبرئيل(علیه السلام) رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: يا على! پروردگار فضيلت داده انبياء و مرسلين خود را بر ملائكهﻱ مقربين، و فضيلت داده مرا بر تمامى انبیاء و فضيلت بعد از من براى تو و سپس براى ائمه بعد از تو باشد، و ملائكه خادمان مایند. يا على! ملائكه حملة العرش و ملائكه اطراف آن حمد و ستايش مي‌نمايند خداوند را و طلب مغفرت مي‌كنند براى کسانی‌که ايمان

آورده‌اند به ولايت ما يا على! اگر ما نبوديم خداى تعالى خلق نمي‌فرمود آدم(علیه السلام) و حوا و بهشت و جهنّم و آسمان و زمين را و چگونه ما افضل نباشيم از ملائكه و حال آن‌كه سبقت و پيشى گرفتيم بر ملائكه در خداشناسى و تسبيح و تهليل و تقديس خداوند.....و علّت سبقت ما اين شد كه، اول چیزی که خداوند آفرید ارواح ما بود، پس از آن ما را به یگانگی و شکر خود گویا نمود، بعد از آن ملائکه را آفرید و وقتی آنان ارواح ما را یک نور واحد مشاهده کردند ما را بزرگ شمردند. پس ما شروع به تسبیح پروردگار نمودیم تا ملائکه بدانند ما مخلوق هستیم و خداوند منزه است از این‌که

دارای صفات ما باشد، و ملائکه نیز پس از ما شروع به تسبیح نموده و او را منزه از صفات ما شمردند. وقتی مشاهدهﻱ عظمت مقام ما نمودند ما خدا را تهلیل گفتیم تا ملائکه بدانند که جز او پروردگاری نیست و ما بنده‌ایم نه خدا، تا این‌که هم ردیف با او یا در مقامی پایین تر از او، ما را پرستش نکنند (زیرا تنها خداوند سزاوار پرستش است) آنان نیز گفتند Sلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُR و بار دیگر چون بزرگی مقام ما را مشاهده کردند. Sاللَّهَ أَكْبَرُR گفتیم تا ملائکه بدانند خداوند بزرگتر از آنست که مقامش درک شود مگر به وسیلهﻱ خودش، ونیز وقتی مشاهده کردند خداوند چقدر عزّت و نیرو به ما داده، گفتیم Sلَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِR تا ملائکه بدانند حرکت و نیروئی نیست. مگر به یاری و مدد خداوند و چون نعمت‌های خدا را بر ما مشاهده نموده واطاعت از ما را واجب دیدند گفتیم Sالْحَمْدُ لِلَّهِR پس ملائکه الهی به واسطهﻱ ما به شناخت توحید خدا، تهلیل، تحمید و تمجید او هدایت یافتند....⁽¹⁾

مقام پیامبر از زبان امام سجاد علیه السلام

أَنَا ابْنُ مَكَّةَ وَ مِنَى أَنَا ابْنُ زَمْزَمَ وَ الصَّفَا أَنَا ابْنُ مَنْ حَمَلَ الرُّكْنَ بِأَطْرَافِ الرِّدَا أَنَا ابْنُ خَيْرِ مَنِ ائْتَزَرَ وَ ارْتَدَى أَنَا ابْنُ خَيْرِ مَنِ انْتَعَلَ وَ احْتَفَى أَنَا ابْنُ خَيْرِ مَنْ طَافَ وَ سَعَى أَنَا ابْنُ خَيْرِ مَنْ حَجَّ وَ لَبَّى أَنَا ابْنُ مَنْ حُمِلَ عَلَى الْبُرَاقِ فِي الْهَوَاءِ أَنَا ابْنُ مَنْ أُسْرِيَ بِهِ (مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى‌)⁽¹⁾أَنَا ابْنُ مَنْ بَلَغَ بِهِ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى أَنَا ابْنُ مَنْ (دَنا فَتَدَلَّى فَكانَ قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌)⁽²⁾أَنَا ابْنُ مَنْ صَلَّى بِمَلَائِكَةِ السَّمَاءِ أَنَا ابْنُ مَنْ أَوْحَى إِلَيْهِ الْجَلِيلُ مَا أَوْحَى أَنَا ابْنُ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى(صلی الله علیه و آله)

امام سجاد(علیه السلام) در مجلس یزید لعنة الله علیه این چنان از مقام رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سخن می‌گوید: من فرزند مکه و منایم، من فرزند زمزم و صفایم. من فرزند بزرگمردی هستم که حجر الاسود را با عبای خویش جا به جا کرد و بر سر جایش نصب فرمود. من فرزند بهترین انسانی هستم که جامه احرام بر تنکرده و بر گرد خانه‌ی خدا به طواف پرداخته است. من فرزند بهترین انسانی هستم که کفش پوشید و آن گاه برای طواف بر گرد خانه‌ی خدا آن را از پا درآورد، من فرزند بهترین طواف گران و بهترین سعی کنندگانم. من فرزند بهترین حج گزاران و برترین لبیک گویان به دعوت خدایم، من فرزند آن بزرگ پیشوایی هستم که بر آن مرکب آسمانی سوار شد و در این فضای بی‌کران به پرواز درآمد، من فرزند آن پیامبری هستم که شبانگاه از مکه و از کهن‌ترین معبد توحید و رسالت، به سوی مسجد الاقصی پرواز داده شد. من فرزند آن کسی هستم که در شب معراج و سیر وصف ناپذیر آسمانی‌اش به سدرة المنتهی رسید، و نزدیکترین پیام آوران خدا به بارگاه او بود، من فرزند آن کسی هستم

که در اوج آسمان‌ها با فرشتگان نماز خواند و آنان با شادمانی به او اقتدا کردند، من فرزند آن کسی هستم که خدای فرزانه آنچه را می‌خواست به او وحی فرمود، من فرزند محمد(صلی الله علیه و آله) آن پیامبر برگزیده بارگاه خدا هستم.... ⁽¹⁾

باب 39 الوقائع المتأخرة عن قتله صلوات الله عليه إلى رجوع أهل البيت ع إلى المدينة و ما ظهر من إعجازه صلوات الله عليه في تلك الأحوال

مقام پیامبر از زبان امام رضا علیه السلام

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ جَعْفَرٍ الْهَمَدَانِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ عَبْدِ السَّلَامِ بْنِ صَالِحٍ الْهَرَوِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا تَقُولُ فِي الْحَدِيثِ الَّذِي يَرْوِيهِ أَهْلُ الْحَدِيثِ أَنَّ الْمُؤْمِنِينَ يَزُورُونَ رَبَّهُمْ فِي مَنَازِلِهِمْ فِي الْجَنَّةِ فَقَالَ يَا أَبَا الصَّلْتِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فَضَّلَ نَبِيَّهُ مُحَمَّداً(صلی الله علیه وآله)

عَلَى جَمِيعِ خَلْقِهِ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الْمَلَائِكَةِ وَ جَعَلَ طَاعَتَهُ طَاعَتَهُ وَ مُتَابَعَتَهُ مُتَابَعَتَهُ وَ زِيَارَتَهُ فِي الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ زِيَارَتَهُ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَ (مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‌)⁽²⁾وَ قَالَ (إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ‌)⁽³⁾وَ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله)

مَنْ زَارَنِي فِي حَيَاتِي أَوْ بَعْدَ مَوْتِي فَقَدْ زَارَ اللَّهَ تَعَالَى وَ دَرَجَةُ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فِي الْجَنَّةِ أَرْفَعُ الدَّرَجَاتِ فَمَنْ زَارَهُ فِي دَرَجَتِهِ فِي الْجَنَّةِ مِنْ مَنْزِلِهِ فَقَدْ زَارَ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَالَ فَقُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَمَا مَعْنَى الْخَبَرِ الَّذِي رَوَوْهُ أَنَّ ثَوَابَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ اللَّهِ تَعَالَى فَقَالَ يَا أَبَا الصَّلْتِ مَنْ وَصَفَ اللَّهَ تَعَالَى بِوَجْهٍ كَالْوُجُوهِ فَقَدْ كَفَرَ وَ لَكِنَّ وَجْهَ اللَّهِ تَعَالَى أَنْبِيَاؤُهُ وَ رُسُلُهُ وَ حُجَجُهُ هُمُ الَّذِينَ بِهِمْ يُتَوَجَّهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ

جَلَّ وَ إِلَى دِينِهِ وَ مَعْرِفَتِهِ وَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى (كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ ذُو الْجَلالِ وَ الْإِكْرامِ‌)⁽¹⁾وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَ (كُلُّ

شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌)⁽²⁾فَالنَّظَرُ إِلَى أَنْبِيَاءِ اللَّهِ تَعَالَى وَ رُسُلِهِ وَ حُجَجِهِ فِي دَرَجَاتِهِمْ ثَوَابٌ عَظِيمٌ لِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ قَدْ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله)

مَنْ أَبْغَضَ أَهْلَ بَيْتِي وَ عِتْرَتِي لَمْ يَرَنِي وَ لَمْ أَرَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ قَالَ إِنَّ فِيكُمْ مَنْ لَا يَرَانِي بَعْدَ أَنْ يُفَارِقَنِي يَا أَبَا الصَّلْتِ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَا يُوصَفُ بِمَكَانٍ وَ لَا يُدْرَكُ بِالْأَبْصَارِ وَ الْأَوْهَامِ قَالَ قُلْتُ لَهُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ أَ هُمَا الْيَوْمَ مَخْلُوقَتَانِ فَقَالَ نَعَمْ وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَدْ دَخَلَ الْجَنَّةَ وَ رَأَى النَّارَ لَمَّا عُرِجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ قَالَ فَقُلْتُ لَهُ إِنَّ قَوْماً يَقُولُونَ إِنَّهُمَا الْيَوْمَ مُقَدَّرَتَانِ غَيْرُ مَخْلُوقَتَيْنِ فَقَالَ لَا هُمْ مِنَّا وَ لَا نَحْنُ مِنْهُمْ مَنْ أَنْكَرَ خَلْقَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ فَقَدْ كَذَّبَ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) وَ كَذَّبَنَا وَ لَيْسَ مِنْ وَلَايَتِنَا عَلَى شَيْ‌ءٍ وَ يُخَلَّدُ فِي نَارِ جَهَنَّمَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى (هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ‌)⁽³⁾وَ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله)

لَمَّاعُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ أَخَذَ بِيَدِي جَبْرَئِيلُ فَأَدْخَلَنِي الْجَنَّةَ فَنَاوَلَنِي مِنْ رُطَبِهَا فَأَكَلْتُهُ فَتَحَوَّلَ ذَلِكَ نُطْفَةً فِي صُلْبِي فَلَمَّا هَبَطْتُ إِلَى الْأَرْضِ وَاقَعْتُ خَدِيجَةَ(علیها السلام)

فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ(علیها السلام) فَفَاطِمَةُ(علیها السلام) حَوْرَاءُ إِنْسِيَّةٌ فَكُلَّمَا اشْتَقْتُ إِلَى رَائِحَةِ الْجَنَّةِ شَمِمْتُ رَائِحَةَ ابْنَتِي فَاطِمَةَ(علیها السلام).

از عبد اللّه السلام بن صالح الهروى مروى است كه گفت من به على بن موسى الرضا(علیه السلام) عرضه داشتم: يا ابن رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) چه مي‌فرمائيد در اين حديث كه اهل حديث روايت كرده‌اند كه مؤمنين در بهشت از منزل‌هاى خود خداوند را مى‌بينند فرمود: اى ابا صلت! (اینگونه نیست که گفته‌اند) خداى تبارك و تعالى تفصيل داد پيغمبر گرامى خود محمد(صلی الله علیه و آله) را بر جميع خلق از پيغمبران و ملائكه و طاعت او

را اطاعت خود قرار داده و پيروى او را پيروى خود قرار داد و زيارت او را در دنيا و آخرت زيارت خود قرار داد و فرمود هر كه رسول(صلی الله علیه و آله) را اطاعت كند خداوند را اطاعت كرده است و فرمود: كسانى كه بيعت كنند تو را اى رسول محترم(صلی الله علیه و آله) خدا را بيعت كرده‌اند و دست خدا بالاى دست خلق است يعنى چون دست خلق نيست و پيغمبر مكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر كه مرا زيارت كند در حيات و زندگى من يا بعد از موت من خداوند را زيارت كرده و درجه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) در بهشت بلندترين درجات است و كسى كه از منزل خود در بهشت آن جناب را در درجه او زيارت كند خداوند تبارك و تعالى را زيارت كرده ابا صلت عبد السلام گويد كه عرضه داشتم: يا ابن رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) چه چيز است معنى آن خبرى را كه روايت كرده‌اند كه ثواب لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ نظر كردن بروى خداوند است فرمود: اى ابا صلت كسى كه وصف كند حقتعالى را بر روى مثل صورت و روهاى مردم به اين معنى كه بگويد خداوند روى دارد كافر است و لكن وجه خداوند، انبياء و رسل و حجج او هستند و ايشانند كسانى كه خلق به سبب اين‌ها روى به خداوند و دين خداو معرفت او مي‌نمايند و حق تعالى فرمود. (كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ وَ يَبْقى وَجْهُ رَبِّكَ‌) يعنى هر كه بر روى زمين است فانى خواهد شد و روى پروردگار باقى و برقرار است و نيز حقتعالى فرموده (كُلُّ شَيْ‌ءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ‌) و هر چيز هلاك خواهد شد مگر روى پروردگار پس نظر به سوى انبياء خدا و رسل و حجج او در درجات ايشان در روز قيامت ثواب عظيم دارد از براى مؤمنين و پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرموده كسى كه دشمن دارد اهل بيت و عترت مرا نخواهد ديد مرا و من هم نخواهم ديد او را در روز قيامت و فرمود: در شما كسى است كه مرا نخواهد ديد بعد از آنكه از من مفارقت كند اى ابا صلت خداوند تبارك و تعالى نه موصوف خواهد شد به مكان و نه ابصار ابا صلت گويد كه عرضه داشتم: يا ابن رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) خبر بده مرا از جهنم و بهشت كه آيا حقتعالى آنها را خلق فرموده است يا بعد از اين

خلق مي‌كند فرمود: خلق فرموده است و پيغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) در شب معراج چون عروج كرد به آسمان داخل بهشت شد و جهنم را هم رؤيت نمود. ابا صلت گويد كه من عرضه داشتم: كه طائفه‌اى قائلند به اينكه بهشت و جهنم مقدرند و هنوز خلق نشده‌اند حضرت فرمود: نه اين طائفه از ما هستند و نه ما از ايشان كسى كه انكار كند خلقت بهشت و جهنم را تكذيب نموده است ما را، و چيزى از ولايت ما را ندارد، و مخلد خواهد بود در آتش جهنم. حقتعالى فرموده (هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ‌) اينست دوزخى كه تكذيب كنند آن را گناهكاران طواف كنند ميان آن و ميان آب جوشان بسيار گرم. و پيغمبر معظم(صلی الله علیه و آله) فرمود: كه چون عروج دادند مرا به سوى آسمان جبرئيل(علیه السلام) دست مرا گرفت و مرا داخل بهشت نمود و از رطب بهشتى به من داد من تناول نمودم پس اين تغيير يافت به نطفه در صُلب من چون هُبوط كردم به زمين و با خديجه(علیها السلام) نزديكى كردم حامله شد به فاطمه(علیها السلام) پس فاطمه(علیها السلام) حوراء وانسيه شد و هر زمان كه مشتاق بوى بهشت مي‌شدم بوى دخترم فاطمه(علیها السلام) را استشمام مي‌نمودم. ⁽¹⁾

ج‌1 ص115 باب 11 باب ما جاء عن الرضا علي بن موسى ع من الأخبار في التوحيد ح3

خبر دادن پیامبر از شهادت عمار

وَ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) آخِرُ شَرَابِكَ مِنَ الدُّنْيَا ضَيَاحٌ مِنْ لَبَنٍ وَ تَقْتُلُكَ الْفِئَةُ الْبَاغِيَةُ، فَاعْتَرَضَهُ أَبُو الْعَادِيَةِ الْفَزَارِيُّ فَقَتَلَهُ. فَعَلَى أَبِي الْعَادِيَةِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَ لَعْنَةُ مَلَائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ أَجْمَعِينَ، وَ عَلَى

مَنْ سَلَّ سَيْفَهُ عَلَيْكَ وَ سَلَلْتَ عَلَيْهِ سَيْفَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ الْمُنَافِقِينَ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ، وَ عَلَى مَنْ

رَضِيَ بِمَا سَاءَكَ وَ لَمْ يَكْرَهْهُ، وَ أَغْمَضَ عَيْنَهُ وَ لَمْ يُنْكِرْهُ، أَوْ أَعَانَ عَلَيْكَ بِيَدٍ أَوْ لِسَانٍ، أَوْ قَعَدَ عَنْ نَصْرِكَ، أَوْ خَذَلَ عَنِ الْجِهَادِ مَعَكَ، أَوْ غَمَطَ فَضْلَكَ، أَوْ جَحَدَ حَقَّكَ، أَوْ عَدَلَ بِكَ مَنْ جَعَلَكَ اللَّهُ أَوْلَى بِهِ مِنْ نَفْسِهِ، وَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ وَ سَلَامُهُ وَ تَحِيَّاتُهُ، وَ عَلَى الْأَئِمَّةِ مِنْ آلِكَ الطَّاهِرِينَ، إِنَّهُ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. وَ الْأَمْرُ الْأَعْجَبُ وَ الْخَطْبُ الْأَفْظَعُ بَعْدَ جَحْدِكَ حَقَّكَ، غَصْبُ الصِّدِّيقَةِ الزَّهْرَاءِ(علیها السلام) سَيِّدَةِ النِّسَاءِ فَدَكاً، وَ رَدُّ شَهَادَتِكَ وَ شَهَادَةِ السَّيِّدَيْنِ سُلَالَتِكَ وَ عِتْرَةِ أَخِيكَ الْمُصْطَفَى(صلی الله علیه و آله) صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ، وَ قَدْ أَعْلَى اللَّهُ تَعَالَى عَلَى الْأُمَّةِ دَرَجَتَكُمْ، وَ رَفَعَ مَنْزِلَتَكُمْ، وَ أَبَانَ فَضْلَكُمْ، وَ شَرَّفَكُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ، فَأَذْهَبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَكُمْ تَطْهِيراً، قَالَ اللَّهُ جَلَّ وَ عَزَّ: (إِنَ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً وَ إِذا مَسَّهُ الْخَيْرُ مَنُوعاً إِلَّا الْمُصَلِّينَ)⁽¹⁾فَاسْتَثْنَى اللَّهُ تَعَالَى نَبِيَّهُ الْمُصْطَفَى(صلی الله علیه و آله) وَ أَنْتَ يَا سَيِّدَ الْأَوْصِيَاءِ مِنْ جَمِيعِ الْخَلْقِ، فَمَا أَعْمَهَ مَنْ ظَلَمَكَ عَنِ الْحَقِّ، ثُمَّ أَفْرَضُوكَ سَهْمَ ذَوِي الْقُرْبَى مَكْراً، أَوْ حَادُوهُ عَنْ أَهْلِهِ جَوْراً.و یکی دیگر از نشانه‌های حقانیت تو این که عمار در معرکه صفین و در حال جهاد فریاد می‌زد: کوچ کنید، کوچ کنید به سوی بهشت. و هنگامی که آب طلبید و دید که به جای آب برایش شیر آوردند تکبیر گفته و فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به من فرمود آخرین توشه‌ات از این دنیا شیری رقیق است و تو را گروه متجاوز به قتل می‌رسانند پس ازین ابوالعادیه او را به شهادت رساند. پس لعنت خدا و فرشتگان و تمام انبیاء بر ابوالعادیه و لعنت بر کسی که شمشیر به روی تو کشید و تو به روی او شمشیر کشیدی از مشرکین و منافقین تا روز قیامت. ⁽²⁾

خبر دادن انبیاء از ظهور رسول خدا

انبیاء گذشته از آمدن رسول خدا خبر دادند

وَ قَالَ وَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ حَرِيزٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى يَقُولُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ)⁽¹⁾يَعْنِي رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) (كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ)⁽²⁾لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ أَنْزَلَ عَلَيْهِمْ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ صِفَةَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله)

وَ صِفَةَ أَصْحَابِهِ وَ مَبْعَثَهُ وَ مُهَاجَرَهُ وَ هُوَ قَوْلُهُ (مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ‌)⁽³⁾فَهَذِهِ صِفَةُ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ صِفَةُ أَصْحَابِهِ فَلَمَّا بَعَثَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ عَرَفَهُ أَهْلُ الْكِتَابِ كَمَا قَالَ جَلَّ جَلَالُهُ (فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ)⁽⁴⁾وَ

كَانَتِ الْيَهُودُ يَقُولُونَلِلْعَرَبِ قَبْلَ مَجِي‌ءِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله)

أَيُّهَا الْعَرَبُ هَذَا أَوَانُ نَبِيٍّ يَخْرُجُ بِمَكَّةَ وَ يَكُونُ مُهَاجَرُهُ بِالْمَدِينَةِ وَ هُوَ آخِرُ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَفْضَلُهُمْ فِي عَيْنَيْهِ حُمْرَةٌ وَ بَيْنَ كَتِفَيْهِ خَاتَمُ النُّبُوَّةِ يَلْبَسُ الشَّمْلَةَ يَجْتَزِئُ بِالْكِسْرَةِ وَ التُّمَيْرَاتِ وَ يَرْكَبُ الْحِمَارَ الْعَرِيَّةَ وَ هُوَ الضَّحُوكُ الْقَتَّالُ يَضَعُ سَيْفَهُ عَلَى عَاتِقِهِ لَا يُبَالِي مَنْ لَاقَى يَبْلُغُ سُلْطَانُهُ مُنْقَطَعَ الْخُفِّ وَ الْحَافِرِ لَنَقْتُلَنَّكُمْ بِهِ يَا مَعْشَرَ الْعَرَبِ قَتْلَ عَادٍ فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيَّهُ بِهَذِهِ الصِّفَةِ حَسَدُوهُ وَ كَفَرُوا بِهِ كَمَا قَالَ اللَّهُ (وَ

كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ‌)⁽⁵⁾

وَ مِنْهُ كُفْرُ الْبَرَاءَةِ وَ هُوَ قَوْلُهُ (ثُمَّ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ)⁽⁶⁾أَيْ يَتَبَرَّأُ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ وَ مِنْهُ كُفْرُ

التَّرْكِ لِمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ وَ هُوَ قَوْلُهُ (وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَنْ كَفَرَ)⁽¹⁾

أَيْ تَرَكَ الْحَجَّ وَ هُوَ مُسْتَطِيعٌ فَقَدْ كَفَرَ وَ مِنْهُ كُفْرُ النِّعَمِ وَ هُوَ قَوْلُهُ (لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ)⁽²⁾

أَيْ وَ مَنْ لَمْ يَشْكُرْ نِعْمَةَ اللَّهِ فَقَدْ كَفَرَ فَهَذِهِ وُجُوهُ الْكُفْرِ فِي كِتَابِ اللَّهِ.

حريز از امام صادق(علیه السلام) روايت مى‌كند كه آن حضرت فرمودند: هنگامى كه آيه‌ی شريفه (الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ) كه در باره يهود و نصارى مى‌باشد نازل شد و تفسيرش اين است كه آنها رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را مى‌شناسند همان گونه كه فرزندان خود را مى‌شناسند. خداوند متعال در تورات و انجيل و زبور صفات رسول(صلی الله علیه و آله) را براى آنها بيان كرده بود و از اصحاب و ياران آن جناب و مبعث او و هجرتش به مدينه سخن گفته بود و در اين باره در قرآن مجيد فرمود: (مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ‌) محمد(صلی الله علیه و آله) رسول خدا مى‌باشد وكسانى كه با او هستند بر كفار سخت‌گيرى مى‌كنند ولى نسبت به خود مهربان مى‌باشند، آنها را در حال ركوع و سجود مشاهده مى‌كنيد كه از خداوند خير و احسان طلب مى‌نمايند و خوشنودى او را مى‌خواهند، در سيماى آنها اثر سجده هست و در تورات و انجيل وصف آنها آمده است. اين بود صفت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) كه در تورات و انجيل بيان شده است و همچنان صفات اصحاب او هم آمده، ولى بعد از اينكه خداوند او را مبعوث فرمودند اهل كتاب آن حضرت را شناختند ولى بعد از اينكه آمد و آنها را دعوت كرد او را نشناختند و كافر شدند. يهوديان قبل از آمدن رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به عرب‌ها مى‌گفتند: اكنون نزديك است كه پيامبرى در مكه ظهور كند، و به مدينه مهاجرت نمايد، او بهترين پيامبران و آخرين آنها مى‌باشند، در

ديدگان او يك سرخى هست و بين دو شانه‌اش مهر نبوت مشاهده مى‌شود. او پارچه‌اى به خود مى‌پيچد و با نانى مختصر قناعت مى‌كند، و با چند دانه خرما روز را به سر مى‌برد، او بر الاغ برهنه سوار مى‌گردد و خندان و جنگجو مى‌باشد، شمشيرش را روى شانه‌اش مى‌گذارد و باكى ندارد از اينكه با كدام شخص برخورد مى‌كند، حكومت او به دورترين جاها خواهد رسيد، اى جماعت عرب با او با شما جنگ خواهيم كرد. اما بعد از اينكه آن پيامبر گرامى(صلی الله علیه و آله) مبعوث شد بر او حسد بردند و كافر شدند، همان گونه كه خداوند فرمود: (وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ‌) آنها قبل از بعثت مى‌گفتند ما به وسيله او بر شما پيروز خواهيم شد، اما بعد از اينكه آمد او را نشناختند و به او كافر شدند. ⁽¹⁾

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ أَبِيهِ رَفَعَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ دَاوُدَ الْغَنَوِيِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ:... فَأَمَّا أَصْحَابُ الْمَشْأَمَةِ فَهُمُ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ (الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ)⁽²⁾يَعْرِفُونَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) وَ الْوَلَايَةَ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ كَمَا يَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ فِي مَنَازِلِهِمْ (وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ‌)⁽³⁾أَنَّكَ الرَّسُولُ إِلَيْهِمْ (فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ)⁽⁴⁾فَلَمَّا جَحَدُوا مَا عَرَفُوا ابْتَلَاهُمُ اللَّهُ بِذَلِكَ فَسَلَبَهُمْ رُوحَ الْإِيمَانِ وَ أَسْكَنَ أَبْدَانَهُمْ ثَلَاثَةَ أَرْوَاحٍ رُوحَ الْقُوَّةِ وَ رُوحَ الشَّهْوَةِ وَ رُوحَ الْبَدَنِ ثُمَّ أَضَافَهُمْ إِلَى الْأَنْعَامِ فَقَالَ (إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ)⁽⁵⁾لِأَنَّ الدَّابَّةَ إِنَّمَا تَحْمِلُ بِرُوحِ الْقُوَّةِ وَ تَعْتَلِفُ بِرُوحِ الشَّهْوَةِ وَ تَسِيرُ بِرُوحِ الْبَدَنِ فَقَالَ لَهُ السَّائِلُ أَحْيَيْتَ قَلْبِي بِإِذْنِ اللَّهِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ.

و اما اصحاب مشأمه يهود و نصارايند كه خداى عز و جل مي‌فرمايد: كسانى كه خدا كتابشان داد او را مي‌شناسند چنان كه فرزندان خود را مي‌شناسند، (يعنى (نبوت) محمد(صلی الله علیه و آله) و ولايت را در تورات و انجيل مي‌شناسند، چنان كه پسران خود را در خانه‌هاى خويش مي‌شناسند و دسته‌ئى از آنها با آنكه مي‌دانند حق را مي‌پوشند حق و درستى از پروردگارا تو است كه تو به سوى آنها فرستاده‌شده‌ئى پس مبادا از آنها باشى كه شك و تردد دارند. ⁽¹⁾

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ:...فَلَمَّا نَزَلَتِ التَّوْرَاةُ عَلَى مُوسَى(علیه السلام) بَشَّرَ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ كَانَ بَيْنَ يُوسُفَ وَ مُوسَى مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ كَانَ وَصِيُّ مُوسَى(علیه السلام) يُوشَعَ بْنَ نُونٍ(علیه السلام) وَ هُوَ فَتَاهُ الَّذِي ذَكَرَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كِتَابِهِ فَلَمْ تَزَلِ الْأَنْبِيَاءُ تُبَشِّرُ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیهو آله) حَتَّى بَعَثَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ(علیه السلام) فَبَشَّرَ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ ذَلِكَ قَوْلُهُ تَعَالَى (يَجِدُونَهُ)⁽²⁾يَعْنِي الْيَهُودَ وَ النَّصَارَى (مَكْتُوباً)⁽³⁾يَعْنِي صِفَةَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) (عِنْدَهُمْ) يَعْنِي (فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ)⁽⁴⁾وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ يُخْبِرُ عَنْ عِيسَى(علیه السلام) (وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ)⁽⁵⁾وَ بَشَّرَ مُوسَى(علیه السلام) وَ عِيسَى(علیه السلام) بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) كَمَا بَشَّرَ الْأَنْبِيَاءُ بَعْضُهُمْ بِبَعْضٍ

امام باقر(علیه السلام) زمانی‌که تورات بر موسی(علیه السلام) نازل شد، بشارت به محمّد داده شد. میان یوسف(علیه السلام) و موسی(علیه السلام) ده پیامبر بود و جانشین موسی(علیه السلام)، یوشع‌بن‌نون(علیه السلام) بود. او همان جوانمردی است که خداوند نام او را در کتابش برده است. انبیاء همواره به محمّد(صلی الله علیه و آله) بشارت می‌دادند تا اینکه خداوند مسیح

عیسی‌بن‌مریم(علیه السلام) را به پیامبری مبعوث کرد و او نیز به پیامبر(صلی الله علیه و آله) بشارت داد. و کلام خداوند تعالی در این زمینه، چنین است: (یَجِدُونَهُ) مقصود، یهود و نصاری است، (مَکْتُوبًا) یعنی، صفت محمّد(صلی الله علیه و آله) و نام او مکتوب است در تورات و انجیلی که نزدشان است، می‌یابند آن‌ها را به معروف دستور می‌دهد، و از منکر باز می‌دارد. و کلام خداوند عزّوجلّ است که از زبان عیسی خبر می‌دهد و سخن می‌گوید: (وَ مُبَشِّرًا بِرَسُول یَأْتِی مِن بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ) و موسی(علیه السلام) و عیسی(علیه السلام) به آمدنمحمّد(صلی الله علیه و آله) بشارت دادند، همان‌طور که برخی پیامبران به آمدن برخی دیگر بشارت می‌دادند تا اینکه زمان بعثت محمّد(صلی الله علیه و آله) فرا رسید. ⁽¹⁾

مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ جَمِيعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ أَبِي الدَّيْلَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ:...فَلَمَّا

أَنْ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمَسِيحَ(علیه السلام) قَالَ الْمَسِيحُ لَهُمْ إِنَّهُ سَوْفَ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي نَبِيٌّ اسْمُهُ أَحْمَدُ(صلی الله علیه و آله) مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ(علیه السلام)

يَجِي‌ءُ بِتَصْدِيقِي وَ تَصْدِيقِكُمْ وَ عُذْرِي وَ عُذْرِكُم

امام صادق(علیه السلام) چون خدای عزّوجلّ مسیح(علیه السلام) را مبعوث ساخت، مسیح(علیه السلام) به مردم گفت: همانا پس از من پیغمبری که نامش احمد(صلی الله علیه و آله) و از اولاد اسماعیل(علیه السلام) است خواهد آمد که مرا و شما را تصدیق می‌کند و حجّت و عذر مرا و شما را می‌آورد. ⁽²⁾

ص293 باب الإشارة و النص على أمير المؤمنين ح3

حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْبُنْدَارُ الْفَقِيهُ بِأَخْسِيكِثَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ مُحَمَّدُ بْنُ جُمْهُورٍ الْحَمَّادِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَلِيٍّ صَالِحُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ بِبُخَارَا قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ وَ مُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ وَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ لُقْمَانَ بْنِ عَامِرٍ عَنْ أَبِي أُمَامَةَ قَالَ: قُلْتُ يَا

رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا كَانَ بَدْءُ أَمْرِكَ قَالَ دَعْوَةُ أَبِي إِبْرَاهِيمَ وَ بُشْرَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ(علیه السلام) وَ رَأَتْ أُمِّي أَنَّهُ خَرَجَ مِنْهَا شَيْ‌ءٌ أَضَاءَتْ مِنْهُ قُصُورُ الشَّامِ.

ابى امامة گويد: به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) عرضه داشتم: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) آغاز كار شما از چه شروع شد؟ فرمود: از دعاى پدرم حضرتابراهيم(علیه السلام) و مژده عيسى بن مريم(علیه السلام) و خوابى كه مادرم ديد كه نورى از او بيرون آمد كه بر كاخ‌هاى شام درخشيدن گرفت. ⁽¹⁾

ج‌1 ص177 بدء أمر النبي ص من ثلاثة

وَ مِنْهَا: مَا رُوِيَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ الْإِمَامُ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ(علیه السلام) أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ فَدَخَلْتُ عَلَى الرِّضَا(علیه السلام) فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ بِالْأَمْرِ وَ أَوْصَلْتُ إِلَيْهِ مَا كَانَ مَعِي وَ قُلْتُ إِنِّي صَائِرٌ إِلَى الْبَصْرَةِ وَ عَرَفْتُ كَثْرَةَ خِلَافِ النَّاسِ وَ قَدْ نُعِيَ إِلَيْهِمْ مُوسَى(علیه السلام) وَ مَا أَشُكُّ أَنَّهُمْ سَيَسْأَلُونِّي عَنْ بَرَاهِينِ الْإِمَامِ فَلَوْ أَرَيْتَنِي شَيْئاً مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) لَمْ يَخْفَ عَلَيَّ هَذَا فَأَبْلِغْ أَوْلِيَاءَنَا بِالْبَصْرَةِ وَ غَيْرِهَا أَنِّي قَادِمٌ عَلَيْهِمْ وَ (لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ‌)⁽²⁾ثُمَّ أَخْرَجَ إِلَيَّ جَمِيعَ مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) عِنْدَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بُرْدَتِهِ وَ قَضِيبِهِ وَ سِلَاحِهِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ فَقُلْتُ وَ مَتَى تَقْدَمُ عَلَيْهِمْ قَالَ بَعْدَ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ وُصُولِكَ وَ دُخُولِكَ الْبَصْرَةَ. فَلَمَّا قَدِمْتُهَا سَأَلُونِي عَنِ الْحَالِ فَقُلْتُ لَهُمْ إِنِّي أَتَيْتُ مُوسَى بْنَ جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَبْلَ وَفَاتِهِ بِيَوْمٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنِّي مَيِّتٌ لَا مَحَالَةَ فَإِذَا وَارَيْتَنِي فِي لَحْدِي فَلَا تُقِيمَنَّ وَ تَوَجَّهْ إِلَى الْمَدِينَةِ بِوَدَائِعِي هَذِهِ وَ أَوْصِلْهَا إِلَى ابْنِي عَلِيِّ بْنِ مُوسَى فَهُوَ وَصِيِّي وَ صَاحِبُ الْأَمْرِ بَعْدِي فَفَعَلْتُ مَا أَمَرَنِي بِهِ وَ أَوْصَلْتُ الْوَدَائِعَ إِلَيْهِ وَ هُوَ يُوَافِيكُمْ إِلَى ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ مِنْ يَوْمِي هَذَا فَاسْأَلُوهُ عَمَّا شِئْتُمْ فَابْتَدَرَ لِلْكَلَامِ عَمْرُو بْنُ هذاب [هَدَّابٍ] مِنَ الْقَوْمِ وَ كَانَ نَاصِبِيّاً يَنْحُو نَحْوَ التَّزَيُّدِ وَ الِاعْتِزَالِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ الْحَسَنَ بْنَ مُحَمَّدٍ

رَجُلٌ مِنْ أَفَاضِلِ أَهْلِ هَذَا الْبَيْتِ فِي وَرَعِهِ وَ زُهْدِهِ وَ عِلْمِهِ وَ سِنِّهِ وَ لَيْسَ هُوَ كَشَابٍّ مِثْلِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى(علیه السلام) وَ لَعَلَّهُ لَوْ سُئِلَ عَنْ شَيْ‌ءٍ مِنْ مُعْضِلَاتِ الْأَحْكَامِ لَحَارَ فِي ذَلِكَ فَقَالَ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ كَانَ حَاضِراً فِي الْمَجْلِسِ لَا تَقُلْ يَا عَمْرُو ذَلِكَ فَإِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) عَلَى مَا وَصَفَ مِنَ الْفَضْلِ وَ هَذَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ يَقُولُ إِنَّهُ يَقْدَمُ إِلَى ثَلَاثَةِ أَيَّامِ فَكَفَاكَ بِهِ دَلِيلًا وَ تَفَرَّقُوا فَلَمَّا كَانَ فِي الْيَوْمِ الثَّالِثِ مِنْ دُخُولِيَ الْبَصْرَةَ إِذَا الرِّضَا(علیه السلام) قَدْ وَافَى فَقَصَدَ مَنْزِلَ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ أَخْلَى لَهُ دَارَهُ وَ قَامَ بَيْنَ يَدَيْهِ يَتَصَرَّفُ بَيْنَ أَمْرِهِ وَ نَهْيِهِ فَقَالَ يَا حَسَنَ بْنَ مُحَمَّدٍ أَحْضِرْ جَمِيعَ الْقَوْمِ الَّذِينَ حَضَرُوا عِنْدَ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ وَ غَيْرَهُمْ مِنْ شِيعَتِنَا وَ أَحْضِرْجَاثَلِيقَ النَّصَارَى وَ رَأْسَ الْجَالُوتِ وَ مُرِ الْقَوْمَ أَنْ يَسْأَلُوا عَمَّا بَدَا لَهُمْ فَجَمَعَهُمْ كُلَّهُمْ وَ الزَّيْدِيَّةَ وَ الْمُعْتَزِلَةَ وَ هُمْ لَا يَعْلَمُونَ لِمَا يَدْعُوهُمُ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ فَلَمَّا تَكَامَلُوا ثُنِيَ لِلرِّضَا(علیه السلام) وِسَادَةٌ فَجَلَسَ عَلَيْهَا ثُمَّ قَالَ السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ هَلْ تَدْرُونَ لِمَ بَدَأْتُكُمْ بِالسَّلَامِ فَقَالُوا لَا قَالَ لِتَطْمَئِنَ أَنْفُسُكُمْ قَالُوا وَ مَنْ أَنْتَ يَرْحَمُكَ اللَّهُ قَالَ أَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) صَلَّيْتُ الْيَوْمَ الْفَجْرَ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَعَ وَالِي الْمَدِينَةِ وَ أَقْرَأَنِي بَعْدَ أَنْ صَلَّيْنَا كِتَابَ صَاحِبِهِ إِلَيْهِ وَ اسْتَشَارَنِي فِي كَثِيرٍ مِنْ أُمُورِهِ فَأَشَرْتُ عَلَيْهِ بِمَا فِيهِ الْحَظُّ لَهُ وَ وَعَدْتُهُ أَنْ يَصِيرَ إِلَيَّ بِالْعَشِيِّ بَعْدَ الْعَصْرِ مِنْ هَذَا الْيَوْمِ لِيَكْتُبَ عِنْدِي جَوَابَ كِتَابِ صَاحِبِهِ وَ أَنَا وَافٍ لَهُ بِمَا وَعَدْتُهُ بِهِ وَ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ فَقَالَ الْجَمَاعَةُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا نُرِيدُ مَعَ هَذَا الدَّلِيلِ بُرْهَاناً أَكْبَرَ مِنْهُ وَ إِنَّكَ عِنْدَنَا الصَّادِقُ الْقَوْلِ وَ قَامُوا لِيَنْصَرِفُوا فَقَالَ

لَهُمُ الرِّضَا(علیه السلام) لَا تَفَرَّقُوا فَإِنِّي إِنَّمَا جَمَعْتُكُمْ لِتَسْأَلُونِي عَمَّا شِئْتُمْ مِنْ آثَارِ النُّبُوَّةِ وَ عَلَامَاتِ الْإِمَامَةِ الَّتِي لَا تَجِدُونَهَا إِلَّا عِنْدَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ فَهَلُمُّوا مَسَائِلَكُمْ فَابْتَدَرَ عَمْرُو بْنُ هذاب [هَدَّابٍ] فَقَالَ إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيَّ ذَكَرَ عَنْكَ أَشْيَاءَ لَا تَقْبَلُهَا الْقُلُوبُ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) وَ مَا تِلْكَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَنْكَ أَنَّكَ تَعْرِفُ كُلَّ مَا أَنْزَلَهُ اللَّهُ وَ أَنَّكَ تَعْرِفُ كُلَّ لِسَانٍ وَ لُغَةٍ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) صَدَقَ مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ فَأَنَا أَخْبَرْتُهُ بِذَلِكَ فَهَلُمُّوا فَاسْأَلُوا قَالَ فَإِنَّا نَخْتَبِرُكَ قَبْلَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ بِالْأَلْسُنِ وَ اللُّغَاتِ وَ هَذَا رُومِيٌّ وَ هَذَا هِنْدِيٌ وَ هَذَا فَارِسِيٌّ وَ هَذَا تُرْكِيٌّ فَأَحْضَرْنَاهُمْ فَقَالَ فَلْيَتَكَلَّمُوا بِمَا أَحَبُّوا أُجِبْ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ بِلِسَانِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَسَأَلَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مَسْأَلَةً بِلِسَانِهِ وَ لُغَتِهِ فَأَجَابَهُمْ عَمَّا سَأَلُوا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ لُغَاتِهِمْ فَتَحَيَّرَ النَّاسُ وَ تَعَجَّبُوا وَ أَقَرُّوا جَمِيعاً بِأَنَّهُ أَفْصَحُ مِنْهُمْ بِلُغَاتِهِمْ ثُمَّ نَظَرَ الرِّضَا(علیه السلام) إِلَى ابْنِ هَذَّابٍ فَقَالَ إِنْ أَنَا أَخْبَرْتُكَ أَنَّكَ سَتُبْتَلَى فِي هَذِهِ الْأَيَّامِ بِدَمِ ذِي رَحِمٍ لَكَ أَ كُنْتَ مُصَدِّقاً لِي قَالَ لَا فَإِنَّ الْغَيْبَ لَا يَعْلَمُهُ إِلَّا اللَّهُ تَعَالَى قَالَ أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ يَقُولُ (عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ‌)⁽¹⁾فَرَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عِنْدَ اللَّهِ مُرْتَضَى وَ نَحْنُ وَرَثَةُ ذَلِكَ الرَّسُولِ(صلیالله علیه و آله) الَّذِي أَطْلَعَهُ اللَّهُ عَلَى مَا شَاءَ مِنْ غَيْبِهِ فَعَلِمْنَا مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ إِنَّ الَّذِي أَخْبَرْتُكَ بِهِ يَا ابْنَ هَذَّابٍ لَكَائِنٌ إِلَى خَمْسَةِ أَيَّامٍ فَإِنْ لَمْ يَصِحَّ مَا قُلْتُ لَكَ فِي هَذِهِ الْمُدَّةِ فَإِنِّي كَذَّابٌ مُفْتَرٍ وَ إِنْ صَحَّ فَتَعْلَمُ أَنَّكَ الرَّادُّ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى رَسُولِهِ وَ لَكَ دَلَالَةٌ أُخْرَى أَمَا إِنَّكَ سَتُصَابُ بِبَصَرِكَ وَ تَصِيرُ مَكْفُوفاً فَلَا تُبْصِرُ سَهْلًا وَ لَا جَبَلًا وَ هَذَا كَائِنٌ بَعْدَ أَيَّامٍ وَ لَكَ عِنْدِي دَلَالَةٌ أُخْرَى أَنَّكَ سَتَحْلِفُ يَمِيناً كَاذِبَةً فَتُضْرَبُ بِالْبَرَصِ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ فَوَ اللَّهِ

لَقَدْ نَزَلَ ذَلِكَ كُلُّهُ بِابْنِ هذاب [هَدَّابٍ] فَقِيلَ لَهُ أَ صَدَقَ الرِّضَا أَمْ كَذَبَ قَالَ لَقَدْ عَلِمْتُ فِي الْوَقْتِ الَّذِي أَخْبَرَنِي بِهِ أَنَّهُ كَائِنٌ وَ لَكِنِّي كُنْتُ أَتَجَلَّدُ ثُمَّ إِنَّ الرِّضَا(علیه السلام) الْتَفَتَ إِلَى الْجَاثَلِيقِ فَقَالَ هَلْ دَلَّ الْإِنْجِيلُ عَلَى نُبُوَّةِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) قَالَ لَوْ دَلَّ الْإِنْجِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا جَحَدْنَاهُ فَقَالَ أَخْبِرْنِي عَنِ السَّكْتَةِ الَّتِي لَكُمْ فِي السِّفْرِ الثَّالِثِ فَقَالَ الْجَاثَلِيقُ اسْمٌ مِنْ أَسْمَاءِ اللَّهِ تَعَالَى لَا يَجُوزُ لَنَا أَنْ نُظْهِرَهُ قَالَ الرِّضَا(علیه السلام) فَإِنْ قَرَّرْتُكَ أَنَّهُ اسْمُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ ذِكْرُهُ وَ أَقَرَّ عِيسَى(علیه السلام) بِهِ وَ أَنَّهُ بَشَّرَ بَنِي إِسْرَائِيلَ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) أَ تُقِرُّ بِهِ وَ لَا تُنْكِرُهُ قَالَ الْجَاثَلِيقُ إِنْ فَعَلْتَ أَقْرَرْتُ فَإِنِّي لَا أَرُدُّ الْإِنْجِيلَ وَ لَا أَجْحَدُهُ قَالَ الرِّضَا(علیه السلام) فَخُذْ عَلَى السِّفْرِ الثَّالِثِ الَّذِي فِيهِ ذِكْرُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ بِشَارَةُ عِيسَى(علیه السلام) بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) قَالَ الْجَاثَلِيقُ هَاتِ فَأَقْبَلَ الرِّضَا(علیه السلام) يَتْلُو ذَلِكَ السِّفْرَ الثَّالِثَ مِنَ الْإِنْجِيلِ حَتَّى بَلَغَ ذِكْرَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ يَا جَاثَلِيقُ مَنْ هَذَا النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) الْمَوْصُوفُ قَالَ الْجَاثَلِيقُ صِفْهُ قَالَ لَا أَصِفُهُ إِلَّا بِمَا وَصَفَهُ اللَّهُ هُوَ صَاحِبُ النَّاقَةِ وَ الْعَصَا وَ الْكِسَاءِ النَّبِيُّ الْأُمِّيُ (الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ)⁽¹⁾يَهْدِي إِلَى الطَّرِيقِ الْأَقْصَدِ وَ الْمِنْهَاجِ الْأَعْدَلِ وَ الصِّرَاطِ الْأَقْوَمِ سَأَلْتُكَ يَا جَاثَلِيقُ بِحَقِّ عِيسَى(علیه السلام) رُوحِ اللَّهِ وَ كَلِمَتِهِ هَلْ تَجِدُ هَذِهِ الصِّفَةَ فِي الْإِنْجِيلِ لِهَذَا النَّبِيِّ فَأَطْرَقَ الْجَاثَلِيقُ مَلِيّاً وَ عَلِمَ أَنَّهُ إِنْ جَحَدَ الْإِنْجِيلَ كَفَرَ فَقَالَ نَعَمْ هَذِهِ الصِّفَةُ فِي الْإِنْجِيلِ وَ قَدْ ذَكَرَ عِيسَى(علیهالسلام) هَذَا النَّبِيَّ وَ لَمْ يَصِحَّ عِنْدَ النَّصَارَى أَنَّهُ صَاحِبُكُمْ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) أَمَّا إِذَا لَمْ تَكْفُرْ بِجُحُودِ الْإِنْجِيلِ وَ أَقْرَرْتَ

بِمَا فِيهِ مِنْ صِفَةِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَخُذْ عَلَيَّ فِي السِّفْرِ الثَّانِي فَإِنِّي أُوجِدُكَ ذِكْرَهُ وَ ذِكْرَ وَصِيِّهِ وَ ذِكْرَ ابْنَتِهِ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ ذِكْرَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فَلَمَّا سَمِعَ الْجَاثَلِيقُ وَ رَأْسُ الْجَالُوتِ ذَلِكَ عَلِمَا أَنَّ الرِّضَا(علیه السلام) عَالِمٌ بِالتَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ فَقَالا وَ اللَّهِ قَدْ أَتَى بِمَا لَا يُمْكِنُنَا رَدُّهُ وَ لَا دَفْعُهُ إِلَّا بِجُحُودِ التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ وَ قَدْ بَشَّرَ بِهِ مُوسَى(علیه السلام) وَ عِيسَى(علیه السلام) جَمِيعاً وَ لَكِنْ لَمْ يَتَقَرَّرْ عِنْدَنَا بِالصِّحَّةِ أَنَّهُ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) هَذَا فَأَمَّا اسْمُهُ مُحَمَّدٌ فَلَا يَجُوزُ لَنَا أَنْ نُقِرَّ لَكُمْ بِنُبُوَّتِهِ وَ نَحْنُ شَاكُّونَ أَنَّهُ مُحَمَّدُكُمْ أَوْ غَيْرُهُ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) احْتَجَزْتُمْ بِالشَّكِّ فَهَلْ بَعَثَ اللَّهُ قَبْلُ أَوْ بَعْدُ مِنْ وُلْدِ آدَمَ(علیه السلام) إِلَى يَوْمِنَا هَذَا نَبِيّاً اسْمُهُ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) أَوْ تَجِدُونَهُ فِي شَيْ‌ءٍ مِنَ الْكُتُبِ الَّتِي أَنْزَلَهَا اللَّهُ عَلَى جَمِيعِ الْأَنْبِيَاءِ غَيْرَ مُحَمَّدِنَا فَأَحْجَمُوا عَنْ جَوَابِهِ وَ قَالُوا لَا يَجُوزُ لَنَا أَنْ نُقِرَّ لَكُمْ بِأَنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) هُوَ مُحَمَّدُكُمْ لِأَنَّا إِنْ أَقْرَرْنَا لَكَ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ وَصِيِّهِ وَ ابْنَتِهِ وَ ابْنَيْهِ عَلَى مَا ذَكَرْتَ أَدْخَلْتُمُونَا فِي الْإِسْلَامِ كَرْهاً فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) أَنْتَ يَا جَاثَلِيقُ آمِنْ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ وَ ذِمَّةِ رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّهُ لَا يَبْدَؤُكَ مِنَّا شَيْ‌ءٌ تَكْرَهُ مِمَّا تَخَافُهُ وَ تَحْذَرُهُ قَالَ أَمَّا إِذَا قَدْ آمَنْتَنِي فَإِنَّ هَذَا النَّبِيُّ الَّذِي اسْمُهُ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) وَ هَذَا الْوَصِيُّ الَّذِي اسْمُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ هَذِهِ الْبِنْتُ الَّتِي اسْمُهَا فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ هَذَانِ السِّبْطَانِ اللَّذَانِ اسْمُهُمَا الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ قَالَ الرِّضَا(علیه السلام) فَهَذَا الَّذِي ذَكَرْتَهُ فِي التَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ مِنِ اسْمِ هَذَا النَّبِيِّ وَ هَذَا الْوَصِيِّ وَ هَذِهِ الْبِنْتِ وَ هَذَيْنِ السِّبْطَيْنِ صِدْقٌ وَ عَدْلٌ أَمْ كَذِبٌ وَ زُورٌ قَالَ بَلْ صِدْقٌ وَ عَدْلٌ وَ مَا قَالَ اللَّهُ إِلَّا الْحَقَّ فَلَمَّا أَخَذَ الرِّضَا(علیه السلام) إِقْرَارَ الْجَاثَلِيقِ بِذَلِكَ قَالَ لِرَأْسِ الْجَالُوتِ فَاسْتَمِعِ الْآنَ يَا رَأْسَ الْجَالُوتِ

السِّفْرَ الْفُلَانِيَّ مِنْ زَبُورِ دَاوُدَ قَالَ هَاتِ بَارَكَ اللَّهُ عَلَيْكَ وَ عَلَى مَنْ وَلَدَكَ فَتَلَا الرِّضَا(علیه السلام) السِّفْرَ الْأَوَّلَ مِنَ الزَّبُورِ حَتَّىانْتَهَى إِلَى ذِكْرِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فَقَالَ سَأَلْتُكَ يَا رَأْسَ الْجَالُوتِ بِحَقِّ اللَّهِ أَ هَذَا فِي زَبُورِ دَاوُدَ(علیه السلام) وَ لَكَ مِنَ الْأَمَانِ وَ الذِّمَّةِ وَ الْعَهْدِ مَا قَدْ أَعْطَيْتُهُ الْجَاثَلِيقَ فَقَالَ رَأْسُ الْجَالُوتِ نَعَمْ هَذَا بِعَيْنِهِ فِي الزَّبُورِ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ الرِّضَا فَبِحَقِّ الْعَشْرِ الْآيَاتِ الَّتِي أَنْزَلَهَا اللَّهُ عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ(علیه السلام) فِي التَّوْرَاةِ هَلْ تَجِدُ صِفَةَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فِي التَّوْرَاةِ مَنْسُوبِينَ إِلَى الْعَدْلِ وَ الْفَضْلِ قَالَ نَعَمْ وَ مَنْ جَحَدَ هَذَا فَهُوَ كَافِرٌ بِرَبِّهِ وَ أَنْبِيَائِهِ قَالَ لَهُ الرِّضَا(علیه السلام) فَخُذِ الْآنَ عَلَى سِفْرِ كَذَا مِنَ التَّوْرَاةِ فَأَقْبَلَ الرِّضَا(علیه السلام) يَتْلُو التَّوْرَاةَ وَ أَقْبَلَ رَأْسُ الْجَالُوتِ يَتَعَجَّبُ مِنْ تِلَاوَتِهِ وَ بَيَانِهِ وَ فَصَاحَتِهِ وَ لِسَانِهِ حَتَّى إِذَا بَلَغَ ذِكْرَ مُحَمَّدٍ قَالَ رَأْسُ الْجَالُوتِ نَعَمْ هَذَا أَحْمَادُ وَ بِنْتُ أَحْمَادَ وَ إِلْيَا وَ شَبَّرُ وَ شَبِيرٌ وَ تَفْسِيرُهُ بِالْعَرَبِيَّةِ مُحَمَّدٌ وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) فَتَلَا الرِّضَا(علیه السلام) السِّفْرَ إِلَى تَمَامِهِ فَقَالَ رَأْسُ الْجَالُوتِ لَمَّا فَرَغَ مِنْ تِلَاوَتِهِ وَ اللَّهِ يَا ابْنَ مُحَمَّدٍ لَوْ لَا الرِّئَاسَةُ الَّتِي قَدْ حَصَلَتْ لِي عَلَى جَمِيعِ الْيَهُودِ لَآمَنْتُ بِأَحْمَادَ وَ اتَّبَعْتُ أَمْرَكَ فَوَ اللَّهِ الَّذِي أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ عَلَى مُوسَى وَ الزَّبُورَ عَلَى دَاوُدَ وَ الْإِنْجِيلَ عَلَى عِيسَى(علیه السلام) مَا رَأَيْتُ أَقْرَأَ لِلتَّوْرَاةِ وَ الْإِنْجِيلِ وَ الزَّبُورِ مِنْكَ وَ لَا رَأَيْتُ أَحَداً أَحْسَنَ بَيَاناً وَ تَفْسِيراً وَ فَصَاحَةً لِهَذِهِ الْكُتُبِ مِنْكَ فَلَمْ يَزَلِ الرِّضَا(علیه السلام) مَعَهُمْ فِي ذَلِكَ إِلَى وَقْتِ الزَّوَالِ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ حَضَرَ وَقْتُ الزَّوَالِ أَنَا أُصَلِّي وَ أَصِيرُ إِلَى الْمَدِينَةِ لِلْوَعْدِ الَّذِي وَعَدْتُ بِهِ وَالِيَ الْمَدِينَةِ لِيَكْتُبَ جَوَابَ كِتَابِهِ وَ أَعُودُ إِلَيْكُمْ بُكْرَةً إِنْ

شَاءَ اللَّهُ قَالَ فَأَذَّنَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سُلَيْمَانَ وَ أَقَامَ وَ تَقَدَّمَ الرِّضَا(علیه السلام) فَصَلَّى بِالنَّاسِ وَ خَفَّفَ الْقِرَاءَةَ وَ رَكَعَ تَمَامَ السُّنَّةِ وَ انْصَرَفَ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ عَادَ إِلَى مَجْلِسِهِ ذَلِكَ فَأَتَوْهُ بِجَارِيَةٍ رُومِيَّةٍ فَكَلَّمَهَا بِالرُّومِيَّةِ وَ الْجَاثَلِيقُ يَسْمَعُ وَ كَانَ فَهِماً بِالرُّومِيَّةِ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) بِالرُّومِيَّةِ لَهَا أَيُّمَا أَحَبُّ إِلَيْكِ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) أَمْ عِيسَى(علیه السلام) فَقَالَتْ كَانَ فِيمَا مَضَى عِيسَى(علیه السلام) أَحَبَّ إِلَيَّ حِينَ لَمْ أَكُنْ عَرَفْتُ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) فَأَمَّابَعْدَ أَنْ عَرَفْتُ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) فَمُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) الْآنَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ عِيسَى(علیه السلام) وَ مِنْ كُلِّ نَبِيٍّ فَقَالَ لَهَا الْجَاثَلِيقُ فَإِذَا كُنْتِ دَخَلْتِ فِي دِينِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَتُبْغِضِينَ عِيسَى(علیه السلام) قَالَتْ مَعَاذَ اللَّهِ بَلْ أُحِبُّ عِيسَى(علیه السلام) وَ أُؤْمِنُ بِهِ وَ لَكِنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) أَحَبُّ إِلَيَّ فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) لِلْجَاثَلِيقِ فَسِّرْ لِلْجَمَاعَةِ مَا تَكَلَّمَتْ بِهِ الْجَارِيَةُ وَ مَا قُلْتَ أَنْتَ لَهَا وَ مَا أَجَابَتْكَ بِهِ فَفَسَّرَ لَهُمُ الْجَاثَلِيقُ ذَلِكَ كُلَّهُ ثُمَّ قَالَ الْجَاثَلِيقُ يَا ابْنَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) هَاهُنَا رَجُلٌ سِنْدِيٌّ وَ هُوَ نَصْرَانِيٌّ صَاحِبُ احْتِجَاجٍ وَ كَلَامٍ بِالسِّنْدِيَّةِ فَقَالَ لَهُ أَحْضِرْنِيهِ فَأَحْضَرَهُ فَتَكَلَّمَ مَعَهُ بِالسِّنْدِيَّةِ ثُمَّ أَقْبَلَ يُحَاجُّهُ وَ يَنْقُلُهُ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَى شَيْ‌ءٍ بِالسِّنْدِيَّةِ فِي النَّصْرَانِيَّةِ فَسَمِعْنَا السِّنْدِيَّ يَقُولُ بِالسِّنْدِيَّةِ بثطى بثطى بثطلة فَقَالَ الرِّضَا(علیه السلام) قَدْ وَحَّدَ اللَّهَ بِالسِّنْدِيَّةِ ثُمَّ كَلَّمَهُ فِي عِيسَى(علیه السلام) وَ مَرْيَمَ فَلَمْ يَزَلْ يُدْرِجُهُ مِنْ حَالٍ إِلَى حَالٍ إِلَى أَنْ قَالَ بِالسِّنْدِيَّةِ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) رَسُولُ اللَّهِ ثُمَّ رَفَعَ مِنْطَقَةً كَانَتْ عَلَيْهِ فَظَهَرَ مِنْ تَحْتِهَا زُنَّارٌ فِي وَسَطِهِ فَقَالَ اقْطَعْهُ أَنْتَ بِيَدِكَ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَدَعَا الرِّضَا(علیه السلام) بِسِكِّينٍ فَقَطَعَهُ ثُمَّ قَالَ لِمُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ خُذِ السِّنْدِيَّ إِلَى الْحَمَّامِ فَطَهِّرْهُ وَ اكْسُهُ وَ عِيَالَهُ وَ احْمِلْهُمْ جَمِيعاً إِلَى الْمَدِينَةِ فَلَمَّا فَرَغَ مِنْ مُخَاطَبَةِ الْقَوْمِ قَالَ قَدْ صَحَّ عِنْدَكُمْ صِدْقُ مَا كَانَ مُحَمَّدُ بْنُ

الْفَضْلِ يُلْقِي عَلَيْكُمْ عَنِّي فَقَالُوا بِأَجْمَعِهِمْ نَعَمْ وَ اللَّهِ قَدْ بَانَ لَنَا مِنْكَ فَوْقَ ذَلِكَ أَضْعَافاً مُضَاعَفَةً وَ قَدْ ذَكَرَ لَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ أَنَّكَ تُحْمَلُ إِلَى خُرَاسَانَ فَقَالَ صَدَقَ مُحَمَّدٌ إِلَّا أَنِّي أُحْمَلُ مُكَرَّماً مُعَظَّماً مُبَجَّلًا قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ فَشَهِدَ لَهُ الْجَمَاعَةُ بِالْإِمَامَةِ وَ بَاتَ عِنْدَنَا تِلْكَ اللَّيْلَةَ فَلَمَّا أَصْبَحَ وَدَّعَ الْجَمَاعَةَ وَ أَوْصَانِي بِمَا أَرَادَ وَ مَضَى وَ تَبِعْتُهُ أُشَيِّعُهُ حَتَّى إِذَا صِرْنَا فِي وَسَطِ الْقَرْيَةِ عَدَلَ عَنِ الطَّرِيقِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ انْصَرِفْ فِي حِفْظِ اللَّهِ غَمِّضْ طَرْفَكَ فَغَمَّضْتُهُ ثُمَّ قَالَ افْتَحْ عَيْنَيْكَ فَفَتَحْتُهُمَا فَإِذَا أَنَا عَلَى بَابِ مَنْزِلِي بِالْبَصْرَةِ وَ لَمْ أَرَ الرِّضَا(علیه السلام) قَالَ وَ حَمَلْتُ السِّنْدِيَّ وَ عِيَالَهُ إِلَى الْمَدِينَةِ فِي وَقْتِ الْمَوْسِمِ

محمّد بن فضل هاشمى مى‌گويد: زمانى كه امام موسى بن جعفر(علیه السلام) وفات كرد، به مدينه آمدم و به خدمت امام رضا(علیه السلام) رسيده، به عنوان امام و ولىّ امر، به او سلام كردم. و ودايعى كه نزد من بود، به ايشان رساندم و عرضه داشتم كهمن به بصره برمى‌گردم. و شما مى‌دانيد كه خبر فوت امام كاظم(علیه السلام) به اهل آنجا رسيده و اختلاف زيادى بين مردم رخ داده (در باره امامت بعد از آن حضرت) و شك ندارم كه از من از براهين امام(علیه السلام) سؤال خواهند كرد. اگر چيزى از آن براهين به من نشان بدهيد، بى‌مناسبت نيست. آن حضرت فرمود: اين موضوع براى من مخفى نيست. به دوستداران من بگو كه من به بصره مى‌آيم. (لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ) و آنچه كه امامان از عبا، چوب دستى و اسلحه با خود بايد داشته باشند را بيرون آورد (و به من نشان داد). راوى مى‌گويد: عرضه داشتم: چه وقت منتظر مقدم شما باشيم؟ فرمود: سه روز بعد از رسيدن تو به بصره. راوى مى‌گويد: پس، من از خدمت حضرت مرخص شدم و به بصره رفتم. و در آنجا از جانشين امام موسى بن جعفر(علیه السلام) از من سؤال كردند. گفتم: يك روز قبل از وفات حضرت موسى بن جعفر(علیه السلام) ايشان را ملاقات نمودم، به من فرمود: من از دنيا

مى‌روم. وقتى مرا دفن نموديد، به مدينه برو و اين امانت‌ها را به فرزندم رضا برسان. او وصى من و صاحب امر بعد از من است و من به دستور آن حضرت عمل كردم و امانت‌ها را در مدينه به على بن موسى(علیه السلام) رساندم. و ايشان وعده كردند كه بعد از سه روز از رسيدن من به بصره، به بصره بيايند، و هر سؤالى كه داريد از ايشان بپرسيد. عمرو بن هذّاب كه تمايل به زيديه و معتزله داشت، شروع به سخن كرد و گفت: اى محمّد! حسن بن محمّد از فضلاى اهل بيت است. و در ورع، زهد، علم و سن و سال، در حد بالايى است. و مثل على بن موسى(علیه السلام) جوانى نيست كه اگر از مشكلات احكام از او سؤال كنند، نتواند پاسخ آن را بدهد. حسن بن محمّد كه همان جا حاضر بود گفت: اى عمرو! چنين مگو. با آن فضيلت‌هايى كه از او گفته شد. و اين محمّد بن فضل است كه مى‌گويد: سه روز ديگر امام رضا(علیه السلام) به اينجا مى‌آيد، همين كفايت مى‌كند كه دليلى بر بزرگى او باشد. و آن جمع متفرق شدند. هنگامى كه روز سوم شد، ناگاه متوجه شديم كه آنحضرت به بصره آمده و در منزل حسن بن محمّد مى‌باشد. و او از امام(علیه السلام) پذيرايى مى‌كند. پس حضرت دستور داد و فرمود: اى حسن جماعت شيعه و اشخاصى كه با من كارى دارند حاضر ساز و جاثليق نصرانى و رأس الجالوت را نيز دعوت كن. و به همه بگو از آنچه مى‌خواهند سؤال كنند. همه اعم از زيديه و معتزله جمع شدند ولى نمى‌دانستند حسن آنها را براى چه جمع مى‌كند. وقتى كه همه حاضر شدند، منبرى براى آن حضرت گذاشته شد و حضرت بر فراز آن قرار گرفت و رو به حضار مجلس نموده و فرمود: السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته. آيا مى‌دانيد چرا من سخنم را با سلام آغاز نمودم؟ گفتند: خير. فرمود: براى اينكه به شما آرامش بدهم. گفتند: خداوند تو را رحمت كند، تو كيستى؟ فرمود: من على بن موسى بن جعفر بن محمّد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب(علیه السلام) و فرزند رسول خدا(صلی الله علیه و آله) هستم. امروز نماز صبح را با والى مدينه در مسجد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خوانده‌ام بعد از اينكه نماز

را خوانديم، نامه‌اى را كه از سوى صاحبش به او رسيده بود، نشانم داد و با من مشورت كرد. و من هم او را راهنمايى كردم و وعده دادم كه بعد از نماز عصر، به مدينه بر مى‌گردم تا جواب نامه را نزد من بنويسد و من به وعده‌ام عمل خواهم كرد. و لا حول و لا قوّة الّا باللَّه. آنگاه مردم گفتند: يا ابن رسول اللَّه! ما را همين قدر كفايت مى‌كند و شما نزد ما راستگو هستيد. و براى ثبوت امامت شما دليلى ديگر لازم نيست. سپس برخاستند تا بروند كه حضرت فرمود: بمانيد و متفرق نشويد. من شما را در اينجا جمع نموده‌ام تا از من سؤال كنيد از هر آنچه مى‌خواهيد؛ از آثار نبوّت و علامت‌هاى امامتى تا از من سؤال كنيد از هر آنچه مى‌خواهيد، از آثار نبوّت و علامت‌هاى امامتى كه نمى‌يابيد آنها را مگر نزد ما اهل بيت. پس سؤال‌هايتان را بياوريد. پس عمرو بن هذّاب شروع كرد و گفت: محمّد بن فضل هاشمى، كلماتى در باره شما مى‌گويد و مقاماتى براى شما قائل است كه قلب‌ها آن را قبول نمى‌كنند.حضرت فرمود: آنها چيست؟ گفت: محمّد بن فضل هاشمى مى‌گويد: شما هر آنچه را خداوند نازل فرموده، مى‌دانيد و مى‌توانيد به هر زبان و لغتى صحبت كنيد. امام(علیه السلام) فرمود: محمّد بن فضل راست مى‌گويد. من آنها را به او خبر داده‌ام. پس بشتابيد و سؤال كنيد. عمرو بن هذّاب گفت: ما قبل از هر چيز شما را با زبان امتحان مى‌كنيم. ما در اين شهر افراد مختلف اعم از رومى، هندى، فارسى و تركى زبان داريم. همه آنها را حاضر مى‌كنيم. حضرت فرمود: پس تكلم كنيد به هر آنچه دوست داريد. ان شاء اللَّه به هر يك از شما با زبان خودتان پاسخ خواهم گفت. پس هر كدام از آنها با زبان و لغت خودشان مسأله‌اى را پرسيدند و امام(علیه السلام) هم با لغت خودشان، به آنان پاسخ گفت. مردم بسيار تعجّب كرده و حيران ماندند. و تصديق كردند كه امام(علیه السلام) از خود آنها به زبانشان واردتر و فصيح‌تر است. سپس حضرت، به عمرو بن هذّاب توجّه نموده و فرمود: اگر به تو خبر دهم كه در همين ايّام به خون يكى از اقوامت، مبتلا مى‌شوى (يعنى او را مى‌كشى) مرا تصديق

مى‌كنى؟ او جواب داد: خير! چون غيب را فقط خدا مى‌داند. حضرت فرمود: آرى، اما آيا خداوند نمى‌فرمايد: (عالِمُ الْغَيْبِ فَلا يُظْهِرُ عَلى غَيْبِهِ أَحَداً إِلَّا مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ) پس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نزد خداوند مرتضى مى‌باشد و ما ورثه همان رسولى هستيم كه خداوند او را مطلع و آگاه ساخته است از غيب خود از هر آنچه خواسته است. پس ما به آنچه در گذشته رخ داده است و آنچه در آينده تا روز قيامت رخ خواهد داد، آگاه هستيم. اى پسر هذّاب! آنچه به تو خبر دادم در ظرف پنج روز واقع خواهد شد. پس اگر آنچه را كه به تو گفتم در اين مدت صورت نگرفت، پس من دروغگو و افترا زننده هستم. ولى اگر صحيح شد پس بدان كه تو رد كننده خدا و رسول او هستى. سپس امام(علیه السلام) فرمود: چيز ديگرى نيز هست و آن اينكه: آگاه باش كه بزودى نابينا خواهى شد و چيزى را نمى‌بينى نه زمين و نه كوهى را. بعد از چند روز همان طور شد كهامام(علیه السلام) فرموده بود. مطلب ديگر اينكه: تو به زودى به دروغ قسم خواهى خورد، لذا به مرض پيسى مبتلا مى‌شوى. محمّد بن فضل مى‌گويد: به خدا قسم! هر چه حضرت رضا(علیه السلام) فرموده بود، به سر عمرو بن هذّاب آمد. سپس امام رضا(علیه السلام) رو به جاثليق كرده فرمود: آيا در انجيل، دليلى بر پيامبرى حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) هست؟ جاثليق گفت: اگر چنين چيزى باشد، ما آن را انكار نمى‌كنيم. حضرت فرمود: از «سكينه» كه در سفر سوم از كتاب انجيل است به من بگو. گفت: نامى از نام‌هاى خداى متعال است كه براى ما اظهار آن جايز نيست. امام(علیه السلام) فرمود: اگر براى تو ثابت كنم كه آن اسم محمّد(صلی الله علیه و آله) و ياد اوست و عيساى پيامبر، به آن اقرار كرده و آن را براى بنى اسرائيل بشارت داده است، اقرار مى‌كنى، و در صدد انكار آن بر نمى‌آيى؟ گفت: اگر چنين كنى اقرار مى‌كنم چون من انجيل را رد نمى‌كنم و منكر آن نيز نمى‌شوم. حضرت فرمود: پس بگير براى من سفر سوم را كه در آنجا نام محمّد(صلی الله علیه و آله) ذكر شده و عيسى(علیه السلام) به پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) حضرت محمّد(صلی الله علیه و آله) بشارت داده است. جاثليق گفت: اين هم سفر سوم. حضرت، سفر

سوم از انجيل را گرفته و خواند، تا رسيد به نام پيامبر(صلی الله علیه و آله)، سپس رو به جاثليق نموده، فرمود: اين پيامبرى كه در اينجا توصيف شده است، كيست؟ جاثليق گفت: او را توصيف كن. حضرت فرمود: چيزى از خود نمى‌گويم بلكه توصيف خدا را ذكر مى‌كنم؛ او صاحب ناقه و عصا و كسا مى‌باشد، پيامبر امّى است كه نام مبارك او در تورات و انجيل نوشته شده، امر به معروف و نهى از منكر مى‌كند و حلال و حرام خدا را بيان مى‌نمايد. طيّبات و پاكيها را حلال و خبائث و ناپاكي‌ها را حرام مى‌نمايد. تكاليف و گناهان سخت را بر مى‌دارد. و زنجيرهايى كه مانع از پيمودن راه رستگارى و طريق عدل و مستقيم مى‌شوند، از بين مى‌برد. اى جاثليق! تو را به حق عيسى(علیه السلام) كه روح خدا و كلمه او بود آيا درانجيل اين توصيفات را براى اين پيامبر نديده‌اى؟ جاثليق سرش را پايين انداخت و دانست كه اگر انكار كند، كافر خواهد شد. بعد گفت: آرى، اين صفات در انجيل هست و عيسى(علیه السلام) نام اين پيامبر را آورده است. امام(علیه السلام) فرمود: اكنون كه انكار نكردى و به اين مطالب اقرار نمودى، سفر دوم انجيل را نيز بياور كه در آنجا نام آن پيامبر و جانشينش (على(علیه السلام)) و نام دخترش فاطمه و فرزندانش حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) ذكر شده است. وقتى جاثليق و رأس الجالوت، مشاهده كردند كه حضرت از آنها به كتاب‌هايشان عالمتر است عرضه داشتند: قسم به خدا! چيزى فرموديد كه رد و دفع آن براى ما امكان ندارد، مگر اينكه منكر تورات و انجيل و زبور بشويم. و مطالب شما را موسى(علیه السلام) و عيسى(علیه السلام) بشارت داده‌اند. ولى ما نمى‌دانستيم او محمّد(صلی الله علیه و آله) است. ولى اكنون چون شك داريم كه آيا اين محمّد(صلی الله علیه و آله)، محمّد(صلی الله علیه و آله) شماست و يا محمّد(صلی الله علیه و آله) ديگر. لذا نمى‌توانيم به نبوّت او اقرار كنيم! امام(علیه السلام) فرمود: چرا به شك چنگ مى‌زنيد، مگر از ابتداى خلقت تا به حال، خداوند كسى را مبعوث كرده است كه نامش محمّد باشد؟ و آيا غير از محمّد(صلی الله علیه و آله) ما، در كتاب‌هاى آسمانى «محمّد» ديگرى ديده‌ايد؟ آنها از جواب باز ماندند و گفتند: ما نمى‌توانيم قبول كنيم كه اين محمّد(صلی الله علیه و آله)،

محمّد(صلی الله علیه و آله) شماست؛ چون اگر به پيامبرى او و جانشينى على(علیه السلام) و فرزندان فاطمه اقرار كنيم، به اجبار مسلمان‌شده‌ايم. امام فرمود: تو اى جاثليق! در پناه خدا و پيامبرش ايمان بياور و از ناحيه ما، بدى به تو نمى‌رسد و از چيزى خوف نداشته باش. جاثليق گفت: اكنون كه مرا پناه دادى، نام‌هايى كه ذكر نمودى، در تورات، انجيل و زبور آمده است. حضرت فرمود: آيا سخنان تورات و انجيل و زبور راست است يا دروغ؟ گفت: بلكه راست است. و خدا جز حق نمى‌گويد.بعد از اينكه امام(علیه السلام) از جاثليق اقرار گرفت، رو به رأس الجالوت كرده، فرمود: گوش كن اى رأس الجالوت! سفر فلان از زبور داود(علیه السلام) را، رأس الجالوت گفت: بخوان، خدا تو را و پدر و مادرت را مبارك گرداند. امام(علیه السلام) شروع كرد و سفر اول از زبور را خواند. تا اينكه به نام محمّد، على(علیه السلام)، فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) رسيد. فرمود: اى رأس الجالوت! تو را به خدا! آيا اين‌ها در زبور داود(علیه السلام) نيست؟ و به تو نيز مثل جاثليق پناه مى‌دهم. رأس الجالوت گفت: آرى، عين مطالب و نام‌ها در زبور آمده است. حضرت فرمود: تو را به حق ده معجزه‌اى كه خداوند بر موسى بن عمران(علیه السلام) اعطا نمود، قسم مى‌دهم آيا اين پنج تن، در تورات به عدل و فضل توصيف نشده‌اند؟ گفت: آرى، و كسى كه منكر آن شود به خدا و پيامبرانش كافر گرديده است. امام(علیه السلام) رو به او كرد و فرمود: فلان سفر از تورات را بياور و شروع كرد به خواندن. رأس الجالوت از خواندن و فصاحت و بلاغت حضرت، تعجّب كرد. وقتى امام(علیه السلام) به نام مقدس محمّد(صلی الله علیه و آله) رسيد، رأس الجالوت گفت: آرى، اينها احماد و دختر او، واليا و شبر و شبير هستند كه معناى آن به عربى مى‌شود: محمّد(صلی الله علیه و آله)، على(علیه السلام)، فاطمه(علیها السلام)، حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام). امام آن جزء از تورات را تا به آخر خواند. سپس رأس الجالوت گفت: به خدا قسم! اى پسر محمّد! اگر خوف از دست دادن رياستى كه بر تمام يهود پيدا كرده‌ام، نبود به احماد (محمّد(صلی الله علیه و آله)) ايمان مى‌آوردم و دستورات شما را اطاعت مى‌كردم. و قسم به خدايى كه

تورات را بر موسى(علیه السلام) و زبور را بر داود(علیه السلام) و انجيل را بر عيسى(علیه السلام) نازل كرد، تا به حال كسى را نديدم بهتر از شما تورات و انجيل و زبور را بخواند. و به بهترين بيان و فصاحت و بلاغت، آن را تفسير كند. امام رضا(علیه السلام) تا ظهر با آنان بود. وقتى ظهر شدفرمود: من نمازم را مى‌خوانم و به مدينه بر مى‌گردم تا به وعده‌اى كه به والى مدينه داده‌ام و آن نوشتن جواب نامه صاحبش مى‌باشد، وفا كنم. و فردا صبح نزد شما برمى‌گردم، ان شاء اللَّه. راوى مى‌گويد: بعد از اينكه امام(علیه السلام) نمازش را خواند، روانه مدينه شد. صبح روز بعد، حضرت برگشت و دوباره همان مجلس، برپا شد. پس كنيز رومى آوردند و امام(علیه السلام) با او به زبان رومى سخن گفت. و در اين حال جاثليق كه با زبان رومى آشنا بود، گوش فرا مى‌داد. حضرت به زبان رومى خطاب به آن كنيز فرمود: محمّد(صلی الله علیه و آله) را بيشتر دوست مى‌دارى يا عيسى(علیه السلام) را؟ گفت: تا زمانى كه محمّد(صلی الله علیه و آله) را نمى‌شناختم، عيسى(علیه السلام) را بيشتر دوست داشتم. امّا بعد از اينكه محمّد(صلی الله علیه و آله) را شناختم، او را بيشتر از حضرت عيسى(علیه السلام) و ساير پيامبران، دوست مى‌دارم. جاثليق به كنيز گفت: اگر مسلمان بشوى، دشمن عيسى(علیه السلام) مى‌شوى؟! كنيز گفت: به خدا پناه مى‌برم! عيسى(علیه السلام) را دوست داشته و به او ايمان دارم ولى محمّد(صلی الله علیه و آله) نزد من محبوبتر است. آنگاه امام(علیه السلام) به جاثليق گفت: آنچه را كه اين جاريه گفت، براى مردم تفسير كن و همچنين تفسير كن آنچه را كه تو به او گفتى و او براى تو جواب گفت: پس جاثليق نيز همه اينها را براى مردم تفسير نمود. سپس جاثليق به امام(علیه السلام) عرضه داشت: اى فرزند محمّد(صلی الله علیه و آله) در اينجا مردى سندى مى‌باشد كه مذهبش نصرانى است و مى‌خواهد با شما به زبان سندى احتجاج نمايد. حضرت فرمود: او را حاضر كنيد. وقتى كه حاضر شد، امام(علیه السلام) با او به زبان خودش صحبت كرد و بعد سؤال و جواب‌هايى بين آن دو در مورد نصرانيت رد و بدل شد. راوى مى‌گويد: شنيديم كه مرد سندى مى‌گويد: بثطى بثطى بثطلة. حضرت فرمود: او به زبان سندى، به يگانگى خداوند گواهى مى‌دهد.

سپس امام(علیه السلام) در مورد حضرت عيسى(علیه السلام) و مريم با او صحبت كرد و او راقانع كرد تا اينكه به زبان سندى گفت: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله)

رَسُولُ اللَّهِ بعد كمربندش را بالا برد و علامتى كه به رسم نصرانيت، مى‌بستند، آن را به امام(علیه السلام) داد و عرض كرد، يا بن رسول اللَّه! با دست خود، اين را پاره كنيد. و حضرت چاقويى طلب كردند و به وسيله آن، علامت را پاره كردند. سپس حضرت به محمّد بن فضل، دستور داد تا مرد سندى را به حمام ببرد و او را غسل دهد و لباس بپوشاند و با خانواده‌اش به مدينه بياورد. وقتى كه بحث و گفتگوها تمام شد، حضرت فرمود: آيا متوجّه شديد آنچه را كه محمّد بن فضل در مورد من با شما مطرح كرده بود، درست بود؟ همه گفتند: آرى، بلكه چندين برابر، بيشتر از آن را در شما ديديم. و ديگر اينكه محمّد بن فضل مى‌گويد: شما را به خراسان مى‌برند؟ حضرت فرمود: محمّد(صلی الله علیه و آله) راست مى‌گويد، الّا اينكه مرا با شكوه، عزّت و جلال به آنجا مى‌برند. محمّد بن فضل مى‌گويد: در همان جا همگى به امامت حضرت گواهى دادند. و حضرت، شب را نزد ما سپرى كرد و صبح هنگام با مردم خداحافظى كرد و به من سفارشاتى فرمود و قصد عزيمت نمود. و من او را بدرقه كردم تا اينكه ميان دهى رسيديم. حضرت به كنارى رفته و چهار ركعت نماز بجا آورد و بعد به من فرمود: اى محمّد! برگرد و در پناه خدا باش و چشمانت را ببند. من نيز چشمانم را بستم. سپس فرمود: چشمانت را باز كن. وقتى چشمانم را باز كردم، ديدم در بصره نزد درب خانه‌ام ايستاده‌ام! و اثرى از امام(علیه السلام) نيست.⁽¹⁾

چرا پیامبر را امی میخوانند

أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الْبَرْقِيِّ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصُّوفِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ الرِّضَا(علیه السلام) فَقُلْتُ يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ لِمَ سُمِّيَ النَّبِيُّ الْأُمِّيَّ فَقَالَ مَا يَقُولُ النَّاسُ قُلْتُ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ إِنَّمَا سُمِّيَ الْأُمِّيَّ لِأَنَّهُ لَمْ يُحْسِنْ أَنْ يَكْتُبَ فَقَالَ كَذَبُوا عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ أَنَّى ذَلِكَ وَ اللَّهُ يَقُولُ فِي مُحْكَمِ كِتَابِهِ (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ)⁽¹⁾فَكَيْفَ كَانَ يُعَلِّمُهُمْ مَا لَا يُحْسِنُ وَ اللَّهِ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقْرَأُ وَ يَكْتُبُ بِاثْنَتَيْنِ وَ سَبْعِينَ أَوْ قَالَ بِثَلَاثَةٍ وَ سَبْعِينَ لِسَاناً وَ إِنَّمَا سُمِّيَ الْأُمِّيَّ لِأَنَّهُ كَانَ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ وَ مَكَّةُ مِنْ أُمَّهَاتِ الْقُرَى وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها)⁽²⁾حديث كرد مرا پدرم از ... از جعفر بن محمّد(علیه السلام) كه گفت پرسيدم از حضرت امام محمّد تقى(علیه السلام) كه: چرا نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) را امّى مي‌گفتند؟ فرمود: مردم چه مي‌گويند در اين موضوع؟ عرضه داشتم: كه مردم گمان مي‌كنند كه چون آن حضرت نمي‌توانست بنويسد و بخواند حضرتش را امى گفتند! فرمود: دروغ مي‌گويند، لعنت خدا بر آنها باد، چگونه چنين چيزى مى‌شود كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) نمي‌توانست بخواند و بنويسد! (و هر كه چنين معتقد باشد بر خلاف قول خدا معتقد شده) با اينكه خداوند در كتاب محكم خود قرآن مجيد مي‌فرمايد: (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ) او است خدائى كه ميان عرب امّى (كه خواندن و نوشتن را نمي‌دانستند) پيغمبرى بزرگوار از جنس همان مردم مبعوث به رسالت فرمود تا برايشان آيات وحى خدا را تلاوت كند و ايشان را از جهل و صفات

ناپسند و اخلاق زشت پاك سازد و شريعت و كتاب آسمانى و حكمت الهى به آنها بياموزد. پس وقتى كه خدا بفرمايد: پيغمبر(صلی الله علیه و آله) تلاوت آيات مي‌نمود و مردم را تعليم كتاب مي‌كرد، آيا چنين پيغمبرى نمي‌توانست بخواند و بنويسد؟! بخدا قسم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به هفتاد و سه زبان مي‌خواند و مي‌نوشت، و علت آنكه آن حضرت را امّى گفتند براى اين بود كه از اهل مكه بود و مكه را ام القرى مي‌گويند چنان كه خداى تعالى مي‌فرمايد: (وَ لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها) (ام القرى يعنى مادر شهرها، و ام با ياء نسبت امّى مى‌شود يعنى كسى كه از اهل مكه است). ⁽¹⁾

ج‌1 ص124 باب105 باب العلة التي من أجلها سمي النبي ص الأمي ..... ح1

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الْخَشَّابُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَسَّانَ وَ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ وَ غَيْرِهِ رَفَعَهُ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ قُلْتُ إِنَّ النَّاسَ يَزْعُمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلیالله علیه و آله) لَمْ يَكْتُبْ وَ لَا يَقْرَأُ فَقَالَ كَذَبُوا لَعَنَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يَكُونُ ذَلِكَ وَ قَدْ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌)⁽²⁾فَكَيْفَ يُعَلِّمَهُمُ الْكِتَابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ لَيْسَ يُحْسِنُ أَنْ يَقْرَأَ وَ يَكْتُبَ قَالَ قُلْتُ فَلِمَ سُمِّيَ النَّبِيُّ الْأُمِّيَّ قَالَ لِأَنَّهُ نُسِبَ إِلَى مَكَّةَ وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها)⁽³⁾فَأُمُّ الْقُرَى مَكَّةُ فَقِيلَ أُمِّيٌّ لِذَلِكَ

حديث كردند ما را ... از مردى كه گفت عرضه داشتم: به حضرت باقر(علیه السلام) كه (بعضى از) مردم گمان مي‌كنند كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نمي‌توانست بخواند و بنويسد فرمود دروغ مي‌گويند خدا آنها را لعنت كند (و از رحمتش دور بگرداند) چگونه آن حضرت نمي‌توانست بخواند و بنويسد با اينكه خداوند (در حق آن حضرت) ميفرمايد: (هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ

وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌) پس اگر آن حضرت خواندن و نوشتن را نمي‌دانست چگونه (خداوند فرموده كه) مردم را تعليم كتاب و حكمت الهى مي‌فرمود مگر نعوذ باللَّه خدا دروغ فرموده؟ راوى گويد عرضه داشتم: پس چرا حضرتش راامّى ناميده‌اند؟! فرمود: چون نسبت به مكه داشت (و از اهل مكه بود) و مكه را «امّ» مي‌گويند چنان كه خداى عز و جل فرموده: (لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرى وَ مَنْ حَوْلَها) (كه مراد از ام القرى مكه است) و هر كه اهل مكه باشد او را به آنجا نسبت مي‌دهند و به او امّى مي‌گويند. ⁽¹⁾

ج‌1 ص125 باب105 باب العلة التي من أجلها سمي النبي الأمي ..... ح2

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ هِلَالٍ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَجَّاجِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) إِنَّ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) كَانَ يَقْرَأُ وَ يَكْتُبُ وَ يَقْرَأُ مَا لَمْ يُكْتَبْ.امام صادق(علیه السلام) فرمودند: پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) هم می‌خواندند و هم می‌نوشتند و حتی چیزهایی را که هنوز نوشته نشده بود، می‌خواندند. ⁽²⁾

قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الصَّيْرَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ الْعَبَّاسُ بْنُ الْمُغِيرَةِ الْجَوْهَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ الرَّمَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ قَالَ لَمَّا حَضَرَتِ النَّبِيَّ الْوَفَاةُ وَ فِي الْبَيْتِ رِجَالٌ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هَلُمُّوا أَكْتُبْ لَكُمْ كِتَاباً لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ أَبَداً فَقَالَ عُمَرُ لَا تَأْتُوهُ بِشَيْ‌ءٍ فَإِنَّهُ قَدْ غَلَبَهُ الْوَجَعُ وَ عِنْدَكُمُ الْقُرْآنُ حَسْبُنَا كِتَابُ اللَّهِ فَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْبَيْتِ وَ اخْتَصَمُوا فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ قُومُوا يَكْتُبْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ مَا قَالَ عُمَرُ فَلَمَّا كَثُرَ اللَّغَطُ وَ الِاخْتِلَافُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قُومُوا عَنِّي قَالَ عُبَيْدُ

اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ وَ كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَحِمَهُ اللَّهُ يَقُولُ الرَّزِيَّةُ كُلُّ الرَّزِيَّةِ مَا حَالَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ بَيْنَ أَنْ يَكْتُبَ لَنَا ذَلِكَ الْكِتَابَ مِنْ اخْتِلَافِهِمْ وَ لَغَطِهِمْ

عبد اللَّه بن عبّاس گويد: چون زمان رحلت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرا رسيد گروهى كه عمر بن خطّاب نيز در ميان آنان بود در خانه حضور داشتند، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: بيائيد نامه‌اى براى شما بنويسم تا هرگز پس از آن گمراه نشويد. عمر گفت: چيزى نياوريد كه درد بر او غلبه كرده، و قرآن نزد شما هست، و كتاب خدا ما را كافى است. ميان اهل خانه اختلاف افتاد و به مخاصمه پرداختند، عدّه‌اى مى‌گفتند برخيزيد (كاغذ بياوريد) تا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برايتان بنويسد، و عدّه‌اى ديگر سخن عمر را مى‌گفتند. چون سر و صدا بلند شد واختلاف بالا گرفت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: از نزد من برخيزيد (و مرا تنها بگذاريد). عبيد اللَّه بن عبد اللَّه بن عتبه گويد: ابن عبّاس هميشه مى‌گفت: تمام مصيبت‌ها از همان وقتى آغاز شد كه با اختلاف و شلوغ كارى خود مانع از آن شدند كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آن نوشته را بر ايمان بنويسد. ⁽¹⁾

همگی اتفاق نظر دارند که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در نزد استادی خواندن و نوشتن را نیاموخت اما این مطلب به این معنا نیست که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بی‌سواد بوده بلکه سواد خواندن و نوشتن را توسط علم لدنی و از ناحیه‌ی خدای تبارک و تعالی آموخته است.

ذره ای از سختی‌های رسول خدا برای هدایت امت

رَأَیتُ رَسولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِی الجاهِلِیَّةِ وَ هُوَ یَقولُ لِلنَّاسِ: قُولُوا لا اِلهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُوا فَمِنْهُمْ مَنْ تَفَلَ فِی وَجْهِهِ، وَ مِنْهُمْ مَن حَثَا عَلَیهِ التُّرَابَ، وَ مِنْهُمْ مَنْ سَبَّهُ، حَتَّی انْتَصَفَ النَّهارُ فَأَقبَلَتْ جارِیَةٌ بِعُسٍّ مِنْ ماءٍ فَغَسَلَ وَجهَهُ أَوْ یَدَیهِ وَ قَالَ: یا بُنَیَّةُ لَا تَخْشَی عَلَی أَبِیکِ عَیلَةً وَ لَا ذِلَّةً

منیب می‌گوید: در دوران جاهلیت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را دیدم که خطاب به مردم می‌گفت: بگویید: نیست خدایی جز خدای یکتا تا رستگار شوید. برخی بر چهره‌اش آب دهان می‌انداختند و برخی بر او خاک می‌پاشیدند و برخیدشنامش می‌دادند تا آنکه روز به نیمه رسید. آنگاه دختری با کاسه بزرگی از آب نزد او آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) صورت و دستانش را شست و فرمود: دخترم، از تنهایی و بی کسی پدرت بیمی به خود راه مده.

کَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَی النَّبِیِّ(صلی الله علیه و آله) یَحْکِی نَبِیّاً مِنَ الأَنْبِیاءِ ضَرَبَهُ قَومُهُ وَ هُوَ یَمْسَحُ الدَّمَ عَنْ وَجْهِهِ وَ یَقُولُ: اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِی فَإِنَّهُمْ لَا یَعْلَمُونَ!

عبدالله می‌گوید: گویی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را می‌بینم که همچون یکی از پیامبران، از سوی قومش مضروب و خونین شده و در حالی که خون را از چهره‌اش پاک می‌کند عرضه می‌دارد: خدایا قوم مرا ببخش که آنان نمی‌دانند.

رَأَیتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَرَّ فِی سُوقِ ذِی الْمَجازِ وَ عَلَیهِ حُلَّةٌ حَمْراءُ، وَ هُوَ یَقُولُ: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ، قُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُوا»، و رَجُلٌ یَرْمِیهِ بِالْحِجارَةِ و قَدْ أَدْمَی کَعْبَیهِ وَ عُرقُوبَیهِ، و َهُوَ یَقُولُ: یَا أَیّها النَّاسُ، لَا تُطِیعُوهُ فَإِنَّهُ کَذَّابٌ! فَقُلْتُ:

مَنْ هَذَا؟ قَالُوا: غُلامُ بَنِی عَبْدِ الْمُطَّلِبِ. فَقُلْتُ: مَنْ هَذَا الَّذی یَتْبَعُهُ یَرْمِیهِ بِالْحِجَارَةِ؟ قَالُوا: هَذَا عَبْدُ الْعُزَّی أَبو لَهَبٍ.

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) را در حالی دیدم که جامه‌ای سرخ فام برتن داشت و از بازار ذو المجاز می‌گذشت و می‌فرمود: ای مردم! بگویید: خدایی جز خدای یکتا نیست تا رستگار شوید. در این هنگام، مردی به سوی پیامبر(صلی الله علیه و آله) سنگ پرتاب کرد و استخوان قوزک و پی پاشنه پای ایشان را خونین کرد و در این حال می‌گفت: ای مردم! از او پیروی نکنید که دروغگوست! من (که تا آن روز، پیامبر(صلی الله علیه و آله) را نمی‌شناختم) گفتم: این شخص کیست؟ گفتند: جوانی از فرزندان عبد المطّلب است. گفتم: این شخص که او را دنبال کرده است و به او سنگ پرتاپ می‌کند، کیست؟ گفتند: این، عبد العزّی ابولهب (عموی پیامبر(صلی الله علیه و آله)) است.فَقَدْ رُوِيَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

كَانَ يَمْشِي وَ مَعَهُ بَعْضُ أَصْحَابِهِ فَأَدْرَكَهُ أَعْرَابِيٌّ

فَجَذَبَهُ جَذْباً شَدِيداً وَ كَانَ عَلَيْهِ بُرْدٌ نَجْرَانِيٌّ غَلِيظُ الْحَاشِيَةِ فَأَثَّرَتِ الْحَاشِيَةُ فِي عُنُقِهِ مِنْ شِدَّةِ جَذْبِهِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) هَبْ لِي مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي عِنْدَكَ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَضَحِكَ وَ أَمَرَ بِإِعْطَائِهِ وَ لَمَّا أَكْثَرَتْ قُرَيْشٌ أَذَاهُ وَ ضَرْبَهُ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَوْمِي فَإِنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ فَلِذَلِكَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى (وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيم‌)

نقل كرده‌اند كه پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در حال رفتن بود، و بعضى از اصحاب نيز در خدمت آن بزرگوار بودند، مرد عربى با آن حضرت برخورد كرد، چنان به شدّت او را به طرف خود كشيد كه حاشيه درشت عبایی كه بر دوش داشت، گردن مباركش را آزرد، آنگاه گفت: يا محمد! از آن مال‌هاى خدا كه در نزد تو است، به من هم بده! پيامبر(صلی الله علیه و آله) نگاهى به آن مرد عرب كرد و خنديد، و دستور داد تا به او چيزى دادند.

وقتى هم كه آن بزرگوار را افراد قبيله قريش زياد اذيّت كردند، و صدمه زدند، رو به طرف آسمان كرد و عرضه داشت: بارالها قوم مرا بيامرز كه آنها نادانند! و به همين دليل است كه خداى متعال در کتاب شریفش فرمودند (وَ إِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيمٍ) به راستى كه تو به خُلقِ عظيمى آراسته‌اى‌⁽¹⁾

مباهله

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ مِنْهُمْ أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ بِقِرَاءَتِي عَلَيْهِ قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُوالْعَبَّاسِ الْمِيكَالِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَانُ الْأَهْوَازِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَاتِمٍ الْعَسْكَرِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مِهْرَانَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ قَدِمَ عَلَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) الْعَاقِبُ وَ السَّيِّدُ، فَدَعَاهُمَا إِلَى الْإِسْلَامِ فَتَلَاحَيَا وَ رَدَّا عَلَيْهِ، فَدَعَاهُمَا إِلَى الْمُلَاعَنَةِ، فَوَاعَدَاهُ عَلَى أَنْ يُغَادِيَاهِ بِالْغَدَاةِ فَغَدَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَيْهِمَا فَأَبَيَا أَنْ يَجِيئَا وَ أَقَرَّا لَهُ بِالْخَرَاجِ... (فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ‌) قَالَ الشَّعْبِيُّ: قَالَ جَابِرٌ: (أَنْفُسَنا) رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيُّ بْنُأَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)، وَ (أَبْناءَنا) الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام)، وَ (نِساءَنا) فَاطِمَةُ(علیها السلام).

جابر بن عبد اللَّه انصارى نقل كرده است: دو تن از علماى مسيحى به نام‌هاى عاقب و سيّد در مدينه به خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رسيدند. آن حضرت آنان را به اسلام دعوت كرد، آن دو نپذيرفتند. نبى اکرم(صلی الله علیه و آله) بر طبق فرمان خداى سبحان در آيه (فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ) آنان را به مُباهِله دعوت كرد، و در روز موعود به همراه على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) در جايگاه مباهله حاضر شد. امّا آن دو حاضر به مباهله نشدند، بلكه به خراج و جزيه راضى شدند، در اين جا شعبى از جابر بن عبد اللَّه نقل مى‌كند: منظور از انفسنا، على بن ابى طالب(علیه السلام) و منظور از ابناءنا، حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و منظور از نساءنا، فاطمه(علیها السلام) است. ⁽¹⁾

فَقَالَ أُسْقُفُّ نَجْرَانَ يَا مَعْشَرَ النَّصَارَى:...وَ ارْجِعُوا إِلَى بِلَادِكُمْ وَ ارْتَئُوا لِأَنْفُسِكُمْ يَا مَعْشَرَ النَّصَارَى إِنِّي لَأَرَى وُجُوهاً لَوْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يُزِيلَ جَبَلًا مِنْ مَكَانِهِ لَأَزَالَهُ بِهَا فَلَا تُبَاهِلُوهُ فَتَهْلِكُوا وَ لَا يَبْقَى عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ نَصْرَانِيٌّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.... وَ قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله): وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الْهَلَاكَ قَدْ بَدَا عَلَى أَهْلِ نَجْرَانَ وَ لَوْ لَاعَنُوا لَمُسِخُوا قِرَدَةً وَ خَنَازِيرَ وَ لَاضْطَرَمَ الْوَادِي عَلَيْهِمْ نَاراً وَ

لَاسْتَأْصَلَ اللَّهُ نَجْرَانَ وَ أَهْلَهُ حَتَّى الطَّيْرَ عَلَى رُءُوسِ الشَّجَرِ وَ لَمَا حَالَ الْحَوْلُ عَلَى النَّصَارَى كُلِّهِمْ حَتَّى هَلَكُوا

سرکرده گروه نَجران خطاب به دوستانش گفت: اكنون براى نجات خويش از مهلكه عذاب بكوشيد و آينده خود را با تيزبينى از خطر برهانيد، اى گروه نصارا! هم اكنون چهره‌هايى نورانى مى‌بينم كه اگر كسى براى از جاى كندن كوهى به آنها متوسل شود، هر آينه خداوند به بركت اين صورت‌هاى نورانى، آن كوه را از جايى به جاىديگر منتقل خواهد نمود. با اين حال اگر بخواهيد با او مباهله نماييد. بى‌ترديد به نابودى و هلاكت خواهيد رسيد و در پهناى گيتى، يك تن نصرانى تا روز قيامت بر جا نخواهد ماند!! رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: سوگند به خدايى! كه جانم در قبضه قدرت اوست اگر جمعيت نَجران به مباهله اقدام مى‌كردند، بى‌گمان نابودى، آنها را فرامى‌گرفت و همگى به صورت خوكان و بوزينگان مسخ مى‌شدند. و آتش شعله‌ور و سوزان آنها را فرا مى‌گرفت تا آنجا كه پرندگان بر شاخه درختان و در پرواز را طعمه خود مى‌ساخت و سرزمين آنان را نابود و تمامى اهل نجران را به هلاكت مى‌كشاند، علاوه بر اين هنوز سال مباهله به پايان نرسيده بود كه جمعيت مسيحيان روى زمين همگى نابود مى‌شدند.⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ الضَّبِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ الصَّيْرَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ أَيُّوبَ الصَّيْرَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَنِ الَّذِينَ أَرَادَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) أَنْ يُبَاهِلَ بِهِمْ قَالَ عَلِيٌّ وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) وَ الْأَنْفُسُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيُّ(علیه السلام)

مجاهد گوید به ابن عباس گفتم: پیامبر(صلی الله علیه و آله) همراه چه کسانی می‌خواست مباهله کند؟ گفت: علی(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) و مراد از انفس پیامبر(صلی الله علیه و آله) و علی(علیه السلام) بودند. ⁽¹⁾

آیه مباهله(فَمَنْ حَاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبينَ)⁽²⁾

هرگاه بعد از علم و دانشى كه (در باره مسيح) به تو رسيده، (باز) كسانى با تو به محاجّه و ستيز برخيزند به آنها بگو بياييد ما فرزندان خود را دعوت كنيم شما هم فرزندان خود را ما زنان خويش را دعوت نماييم، شما هم زنان خود را ما از نفوس خود دعوت كنيم شما هم از نفوس خود آن گاه مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم.

(فَمَنْ حَاجَّكَ فيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبينَ)⁽³⁾

هرگاه بعد از علم و دانشى كه (در باره مسيح) به تو رسيده، (باز) كسانى با تو به محاجّه و ستيز برخيزند به آنها بگو: بياييد ما فرزندان خود را دعوت كنيم شما هم فرزندان خود را ما زنان خويش را دعوت نماييم، شما هم زنان خود را ما از نفوس خود دعوت كنيم شما هم از نفوس خود آن گاه مباهله كنيم و لعنت خدا را بر دروغگويان قرار دهيم.

حدیث20: قَالَ وَ حَدَّثَنِي الشَّيْخُ أَدَامَ اللَّهُ عِزَّهُ أَيْضاً قَالَ: قَالَ الْمَأْمُونُ يَوْماً لِلرِّضَا(علیه السلام) أَخْبِرْنِي بِأَكْبَرِ فَضِيلَةٍ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) يَدُلُّ عَلَيْهَا الْقُرْآنُ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا(علیه السلام) فَضِيلَةٌ فِي الْمُبَاهَلَةِ قَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْحَسَنَ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنَ(علیه السلام) فَكَانَا ابْنَيْهِ وَ دَعَا فَاطِمَةَ فَكَانَتْ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ نِسَاءَهُ وَ دَعَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فَكَانَ نَفْسَهُ بِحُكْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى أَجَلَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَفْضَلَ فَوَجَبَ أَنْ لَا يَكُونَ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنْ نَفْسِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِحُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى....حدیث20: روزی مامون لعنة الله علیه به امام رضا(علیه السلام) عرضه داشت: بزرگ‌ترین فضیلتی که امیرالمؤمنین(علیه السلام) از قرآن دارد برای من بازگو کنید. حضرت فرمودند: برترین فضیلت آن‌حضرت در قضیه مُباهِله است. همانا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به وسیلهﻱ علی(علیه السلام)، فاطمه، حسن(علیه السلام)، و حسین(علیه السلام) با نصارای نجران مُباهِله نمود، و علی(علیه السلام) را همانند جان خویش قرار داد... بنابراین، همهﻱ فضائلی که بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) لازم بوده بر علی(علیه السلام) نیز ثابت شده جز نبوّت، پس کدامین فضل و برتری بالاتر از این فضل و شرف؟⁽¹⁾

تذکر: و از جمله این فضیلت‌ها عصمت است که امیرالمومنین(علیه السلام) در آن با پیامبر(صلی الله علیه و آله) شریک است پس آیه مباهله یک سند زنده برای

عظمت اهل‌بیت بوده که بواسطه آن لزوم عصمت امام(علیه السلام) به اثبات می‌رسد.

حدیث21: فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): هَذَا الْجَامِعُ لِلْمَكَارِمِ، الْحَاوِي لِلْفَضَائِل

حدیث21:رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اشاره به سوی علی(علیه السلام) کرده و فرمودند:...همه مکارم و فضائل در این شخص جمع شده.⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ حَصِيرَةَ، عَنْ أَبِي صَادِقٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ نَاجِذٍ، عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حِينَ خَرَجَ لِمُبَاهَلَةِ النَّصَارَى بِي وَ بِفَاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام)علی(علیه السلام) می‌فرماید: هنگامی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برای مُباهله با مسیحیان خارج شد من و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) را همراه برد. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ الضَّبِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ الصَّيْرَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ أَيُّوبَ الصَّيْرَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ: قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ: مَنِ الَّذِينَ أَرَادَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله)

أَنْ يُبَاهِلَ بِهِمْ قَالَ: عَلِيٌّ(علیه السلام)

وَ فَاطِمَةُ(علیها السلام)

وَ الْحَسَنُ(علیه السلام)

وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام)

وَ الْأَنْفُسُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيُّ(علیه السلام)

مجاهد می‌گوید: به این عباس گفتم: پیامبر(صلی الله علیه و آله) همراه چه کسانی می‌خواست مباهله کند؟ گفت: علی(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) و مراد از انفس پیامبر(صلی الله علیه و آله) و علی(علیه السلام) بودند. ⁽³⁾

باب چهلم: قطره ای از دریای بی پایان فضائل امیرالمومنین

اشاره

ولادت امیرالمومنین

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الدَّقَّاقُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْأَسَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عِمْرَانَ النَّخَعِيُّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ قَالَ يَزِيدُ بْنُ قَعْنَبٍ كُنْتُ جَالِساً مَعَ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ فَرِيقٌ مِنْ عَبْدِ الْعُزَّى بِإِزَاءِ الْبَيْتِ الْحَرَامِ إِذْ أَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ(علیها السلام) بِنْتُ أَسَدٍ أُمُّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ كَانَتْ حَامِلَةً بِهِ تِسْعَةَ أَشْهُرٍ وَ قَدْ أَخَذَهَا الطَّلْقُ فَقَالَتْ رَبِّ إِنِّي مُؤْمِنَةٌ بِكَ وَ بِمَا جَاءَ مِنْ عِنْدِكَ مِنْ رُسُلٍ وَ كُتُبٍ وَ إِنِّي مُصَدِّقَةٌ بِكَلَامِ جَدِّي إِبْرَاهِيمَ الْخَلِيلِ(علیه السلام) وَ إِنَّهُ بَنَى الْبَيْتَ الْعَتِيقَ فَبِحَقِّ الَّذِي بَنَى هَذَا الْبَيْتَ وَ بِحَقِّ الْمَوْلُودِ الَّذِي فِي بَطْنِي لَمَّا يَسَّرْتَ عَلَيَّ وِلَادَتِي قَالَ يَزِيدُ بْنُ قَعْنَبٍ فَرَأَيْنَا الْبَيْتَ وَ قَدِ انْفَتَحَ عَنْ ظَهْرِهِ وَ دَخَلَتْ فَاطِمَةُ(علیها السلام) وَ غَابَتْ عَنْ أَبْصَارِنَا وَ الْتَزَقَ الْحَائِطُ فَرُمْنَا أَنْ يَنْفَتِحَ لَنَا قُفْلُ الْبَابِ فَلَمْ يَنْفَتِحْ فَعَلِمْنَا أَنَّ ذَلِكَ أَمْرٌ مِنَ اللَّهِ تَعَالَى ثُمَّ خَرَجَتْ بَعْدَ الرَّابِعِ وَ بِيَدِهَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) ثُمَّ قَالَتْ إِنِّي فُضِّلْتُ عَلَى مَنْ تَقَدَّمَنِي مِنَ النِّسَاءِ لِأَنَّ آسِيَةَ بِنْتَ مُزَاحِمٍ عَبَدَتِ اللَّهَ سِرّاً فِي مَوْضِعٍ لَا يُحِبُّ أَنْ يُعْبَدَ اللَّهُ فِيهِ إِلَّا اضْطِرَاراً وَ أَنَّ مَرْيَمَ بِنْتَ عِمْرَانَ هَزَّتِ النَّخْلَةَ الْيَابِسَةَ بِيَدِهَا حَتَّى أَكَلَتْمِنْهَا (رُطَباً جَنِيًّا)⁽¹⁾وَ أَنِّي دَخَلْتُ بَيْتَ اللَّهِ الْحَرَامَ وَ أَكَلْتُ مِنْ ثِمَارِ الْجَنَّةِ وَ أَرْزَاقِهَا فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَخْرُجَ هَتَفَ بِي هَاتِفٌ يَا فَاطِمَةُ سَمِّيهِ عَلِيّاً فَهُوَ عَلِيٌّ وَ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْأَعْلَى يَقُولُ إِنِّي شَقَقْتُ اسْمَهُ مِنِ اسْمِي وَ أَدَّبْتُهُ بِأَدَبِي وَ وَقَفْتُهُ عَلَى غَامِضِ

عِلْمِي وَ هُوَ الَّذِي يَكْسِرُ الْأَصْنَامَ فِي بَيْتِي وَ هُوَ الَّذِي يُؤَذِّنُ فَوْقَ ظَهْرِ بَيْتِي وَ يُقَدِّسُنِي وَ يُمَجِّدُنِي فَطُوبَى لِمَنْ أَحَبَّهُ وَ أَطَاعَهُ وَ وَيْلٌ لِمَنْ عَصَاهُ وَ أَبْغَضَهُ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّاهِرِين

حديث كرد ما را ... از يزيد بن قعنب كه گفت: با عباس بن عبد المطلب و جمعى از فرزندان عبد العزّى در گوشه مسجد الحرام نشسته بوديم و مشاهده كرديم كه فاطمه(علیها السلام) بنت اسد وارد شد و به حضرت امير المؤمنين(علیه السلام) نُه ماهه حامله بود و آثار درد مخاض در او ظاهر و نمايان بود و كنار خانه كعبه رفت و گفت: خدايا ايمان به تو آورده‌ام، و ايمان دارم به پيغمبران تو و آنچه كه از جانب تو آورده‌اند، و تصديق دارم كتاب‌هاى آسمانى و كلام جدم حضرت ابراهيم خليل(علیه السلام) را [كه گفت (رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً وَ اجْنُبْنِي وَ بَنِيَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ‌)⁽¹⁾پروردگارا اين شهر مكه را محل امن و امان قرار بده و دور بدار مرا و فرزندانم را از بت‌پرستى] كه اوست بناكننده اين خانه (به دستور تو) پس خدايا به حق آن كسى كه اين خانه را ساخته و به حق اين فرزندى كه در رحم من است وضع حمل را بر من سهل و آسان گردان.

يزيد بن قعنب گفت: همه ديديم ديوار خانه كعبه شكافته شد و فاطمه(علیها السلام) بنت اسد داخل در خانه كعبه شد و از چشم ما پنهان گرديد و شكاف ديوار به هم متصل شد، همگى رفتيم كه قفل خانه كعبه را باز كنيم (يكى بعد از ديگرى هر چه كرديم) باز نشد، دانستيم كه اين امر از طرف خداى تعالى است، و پس از چهار روز بيرون آمد در حالى كه در دست او امير المؤمنين(علیه السلام) بود، و مي‌گفت: مقام من شامخ‌تر است بر زنانى كه پيش از من بوده‌اند، زيرا آسيه دختر مزاحم (زن فرعون) عبادت كرد خدا رامخفيانه در مكانى كه خداوند دوست نمي‌داشت كه عبادتش كنند در آن مكان مگر در حال اضطرار (چون براى امت حضرت موسى(علیه السلام) جايز نبوده عبادت كنند مگر در معابد و كنيسه‌ها) و مريم دختر عمران (مادر حضرت عيسى(علیه السلام)) درخت خرماى خشكيده را با دست خود حركت داد

تا از آن درخت خرما افتاد و تناول نمود، و من داخل خانه خدا شدم و از ميوه‌ها و غذاهاى بهشتى خوردم، و چون خواستم بيرون آيم هاتفى گفت: اى فاطمه! فرزند خود را على نام بگذار، كه خداى علىّ اعلى مي‌فرمايد اسم او را مشتق از اسم خود نمودم و به ادب خود او را مؤدب گردانيده‌ام و به غامض و مشكل‌هاى علم خودم (كه كسى از آنها اطلاع ندارد) او را عالم و واقف نموده‌ام، و اوست كه مي‌شكند بت‌هائى را كه در خانه (كعبه) من گذارده‌اند (بت پرستان) و اوست كه اذان مي‌گويد بر بام خانه من و مرا تقديس و تمجيد مي‌نمايد، پس خوشا به حال كسى كه او را دوست بدارد و اطاعت دستوراتش بنمايد، و واى بر كسى كه نافرمانى او كند و او را دشمن بدارد، و يا (علنى و آشكارا با او) دشمنى نمايد.⁽¹⁾

پدر بزرگوار ایشان

ایمان جناب ابوطالب علیه السلام

الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنْ بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَزْدِيِ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ(علیه السلام) قَالَ: قِيلَ لَهُ إِنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنَّ أَبَا طَالِبٍ كَانَ كَافِراً فَقَالَ كَذَبُوا كَيْفَ يَكُونُ كَافِراً وَ هُوَ يَقُولُ أَ لَمْ تَعْلَمُوا أَنَّا وَجَدْنَا مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) نَبِيّاً كَمُوسَى(علیه السلام) خُطَّ فِي أَوَّلِ الْكُتُبِ وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ كَيْفَ يَكُونُ أَبُوطَالِبٍ(علیه السلام) كَافِراً وَ هُوَ يَقُولُ لَقَدْ عَلِمُوا أَنَّ ابْنَنَا لَا مُكَذَّبٌ لَدَيْنَا وَ لَا يَعْبَأُ بِقِيلِ الْأَبَاطِلِ وَ أَبْيَضَ يُسْتَسْقَى الْغَمَامُ بِوَجْهِهِ ثِمَالُ الْيَتَامَى عِصْمَةٌ لِلْأَرَامِلِ

اسحاق بن جعفر از پدرش امام صادق(علیه السلام) نقل كند كه به آن حضرت عرض شد: آنها گمان كنند كه ابو طالب(علیه السلام) كافر بوده است، فرمود: دروغ گويند، چگونه او كافر است كه مي‌گويد مگر نمي‌دانند كه ما محمد(صلی الله علیه و آله) را مانند موسى(علیه السلام) به پيغمبرى يافته‌ايم كه در كتاب‌هاى نخست و سلف نامش نوشته است؟ و در حديث ديگر فرمود: چگونه مى‌شود كه ابو طالب(علیه السلام) كافر باشد؟ در صورتى كه خود او مي‌گويد: مردم دانسته‌اند كه ما فرزند خود را به دروغ نسبت ندهيم و به سخن ياوه‌سرايان اعتنا نمي‌کنیم. او رو سفيد و آبرومندى است كه باحترام آبروى او طلب باران مى‌شود. او فريادرس يتيمان و پناه بيوه زنانست. ⁽¹⁾

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: إِنَ مَثَلَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) مَثَلُ أَصْحَابِ الْكَهْفِ أَسَرُّوا الْإِيمَانَ وَ أَظْهَرُوا الشِّرْكَ فَآتَاهُمُ اللَّهُ (أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ‌).

و فرمود: حكايت ابو طالب(علیه السلام) حكايت اصحاب كهف است كه ايمان را نهان كردند و شرك را اظهار داشتند، پس خدا پاداششان را دو بار به آنها داد. (يك بار به جهت ايمان آوردن و يك بار به جهت تقيه كردن). ⁽¹⁾

أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنِ الصَّغِيرِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْجَعْفَرِيِّ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: نَزَلَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) عَلَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ رَبَّكَ يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ إِنِّي قَدْ حَرَّمْتُ النَّارَ عَلَى صُلْبٍ أَنْزَلَكَ وَ بَطْنٍ حَمَلَكَ وَ حَجْرٍ كَفَلَكَ فَالصُّلْبُ صُلْبُ أَبِيكَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ(علیه السلام) وَ الْبَطْنُ الَّذِي حَمَلَكَ فَآمِنَةُ(علیها السلام) بِنْتُ وَهْبٍ وَ

أَمَّا حَجْرٌ كَفَلَكَ فَحَجْرُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ فِي

رِوَايَةِ ابْنِ فَضَّالٍ وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) بِنْتِ أَسَد.

جبرئيل(علیه السلام) بر پيغمبر نازل شد و عرضه داشت: اى محمد(صلی الله علیه و آله) پروردگارت به تو سلام مي‌رساند و مي‌فرمايد من آتش دوزخ را حرام كردم بر پشتى كه تو را فرود آورد، و شكمى كه به تو آبستن شد، و دامانى كه تو را پروريد آن پشت، پشت عبداللَّه بن عبد المطلب است، و شكمى كه به تو آبستن شد، آمنه (علیها السلام)بنت وهب، و اما دامانى كه تو را پروريد، دامان ابى طالب

(علیه السلام)و فاطمه (علیها السلام)بنت اسد است. ⁽²⁾

عَنِ الصَّادِقِ(علیه السلام) عَنْ آبَائِهِ أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ جَالِساً فِي الرَّحْبَةِ وَ النَّاسُ حَوْلَهُ مُجْتَمِعُونَ فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) أَنْتَ بِالْمَكَانِ الَّذِي أَنْزَلَكَ اللَّهُ بِهِ وَ أَبُوكَ مُعَذَّبٌ فِي النَّارِفَقَالَ لَهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

مَهْ فَضَّ اللَّهُ فَاكَ وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) بِالْحَقِّ نَبِيّاً لَوْ شَفَعَ أَبِي فِي كُلِّ مُذْنِبٍ عَلَى وَجْهِ الْأَرْضِ لَشَفَّعَهُ اللَّهُ فِيهِمْ أَبِي مُعَذَّبٌ فِي النَّارِ وَ ابْنُهُ قَسِيمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) بِالْحَقِّ نَبِيّاً إِنَّ نُورَ أَبِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَيُطْفِئُ أَنْوَارَ الْخَلَائِقِ كُلِّهِمْ إِلَّا خَمْسَةَ أَنْوَارٍ نُورَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ نُورِي وَ نُورَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ نُورَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ نُورَ تِسْعَةٍ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فَإِنَّ نُورَهُ مِنْ نُورِنَا خَلَقَهُ اللَّهُ تَعَالَى قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ آدَمَ(علیه السلام) بِأَلْفَيْ عَامٍ

امام صادق(علیه السلام) فرمود: كه امير مؤمنان(علیه السلام) در رحبه بود و مردم در گرد او بودند و مردى از جا برخاست و عرضه داشت: اى امير مؤمنان تو را چنين مقامى است با اينكه پدرت در دوزخ عذاب مي‌كشد. فرمودش خاموش باش خداوند دهانت را خُرد كند سوگند بدان كه محمد(صلی الله علیه و آله) را براستى برانگيخته اگر پدرم همه گناهكاران روى زمين را شفاعت كند خدا شفاعتش را بپذيرد و از همه درگذرد، آيا پدرم در دوزخ عذاب مي‌كشد در حالی که پسرش قسمت‌كننده بهشت و دوزخ است؟ سوگند بدان كه محمد(صلی الله علیه و آله) را به راستى فرستاده كه نور پدرم در روز رستاخيز نور همه خلائق را به خاموشى كشد جز پنج نور كه از محمد(صلی الله علیه و آله) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) و نور فرزندانش كه امامند، آگاه باش كه نور او از نور ما است و خدا آن را دو هزار سال پيش از آفرينش آدم(علیه السلام) آفريده. ⁽¹⁾

مَا أَخْبَرَنِي بِهِ شَيْخِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ الْوَاسِطِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ هَارُونُ بْنُ مُوسَى التَّلَّعُكْبَرِيُّ قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عَلِيِّ بْنُ هَمَّامٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْقُمِّيُّ الْأَشْعَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مُنْجِحٌ الْخَادِمُ مَوْلَى بَعْضِ الطَّاهِرِيَّةِ بِطُوسَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبَانُ

بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ كَتَبْتُ إِلَى الْإِمَامِ الرِّضَا عَلِيِّ بْنِ مُوسَى(علیه السلام) جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ شَكَكْتُ فِي إِيمَانِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ فَكَتَبَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ أَمَّا بَعْدُ فَمَنْ (يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى)⁽¹⁾إِنَّكَ إِنْ لَمْ تُقِرَّ بِإِيمَانِ أَبِي طَالِبِ(علیه السلام) كَانَ مَصِيرُكَ إِلَى النَّارِ

به سندش تا ابان بن محمد كه گفت: نوشتم به امام رضا على بن موسى(علیه السلام) قربانت من در باره ايمان ابى طالب(علیه السلام) ترديد دارم و آن حضرت در پاسخم نگارش فرمود: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ اما بعد (يَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ ما تَوَلَّى) هر كه پيرو باشد جز راه مؤمنان را، به دنبال آنَش فرستيم كه دوست داشته، راستش اگر تو به ايمان ابى طالب(علیه السلام) اعتراف نكنى به دوزخ خواهى رفت. ⁽²⁾

ج‌1 ص182 فصل في الأشعار المأثورة عن أبي طالب بن عبد المطلب ره التي يستدل بها على صحة إيمانه

وَ بِإِسْنَادِهِ إِلَى أَبَانِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ يُونُسَ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَنَّهُ قَالَ يَا يُونُسُ مَا يَقُولُ النَّاسُ فِي إِيمَانِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ يَقُولُونَ هُوَ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ نَارٍ يَغْلِي مِنْهَا أُمُّ رَأْسِهِ فَقَالَ كَذَبَ أَعْدَاءُ اللَّهِ إِنَّ أَبَا طَالِبٍ(علیه السلام) مِنْ رُفَقَاءِ (النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفيقًا)⁽³⁾

و به سندش از يونس بن نباته از امام صادق(علیه السلام) فرمود: اى يونس مردم در باره ابو طالب(علیه السلام) چه مي‌گويند؟ گفتم: قربانت مي‌گويند او در گودالى از دوزخ است كه مغزش از آن به جوش مى‌آيد فرمود: دروغ گفتند دشمنان خدا، به راستی که ابیطالب(علیه السلام) از رفقاى (النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَداءِ وَالصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفيقًا) پيغمبران و صديقان و شهيدانست و نيكان شايسته و چه خوب رفيقانى باشند آنان. ⁽⁴⁾

ج‌1 ص183 فصل في الأشعار المأثورة عن أبي طالب بن عبد المطلب ره التي يستدل بها على صحة إيمانه

خبر دادن جناب ابوطالب علیه السلام به ولادت امیرالمومنین

الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْفَارِسِيِّ عَنْ أَبِي حَنِيفَةَ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِيهِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) إِنَّ فَاطِمَةَ(علیها السلام) بِنْتَ أَسَدٍ جَاءَتْ إِلَى أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) لِتُبَشِّرَهُ بِمَوْلِدِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ أَبُو طَالِبٍ(علیه السلام) اصْبِرِي سَبْتاً أُبَشِّرْكِ بِمِثْلِهِ إِلَّا النُّبُوَّةَ وَ قَالَ السَّبْتُ ثَلَاثُونَ سَنَةً وَ كَانَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) ثَلَاثُونَ سَنَةً

امام صادق(علیه السلام) فرمود: فاطمه(علیها السلام) بنت اسد نزد ابو طالب(علیه السلام) آمد تا او را به ولادت پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مژده دهد، ابو طالب(علیه السلام) گفت يك سبت صبر كن، من هم تو را به شخصى مانند او غير از مقام نبوت مژده خواهم داد، امام صادق(علیه السلام) فرمود: سبت 30 سال است و فاصله ميان پيغمبر(صلی الله علیه و آله) و امير المؤمنين(علیه السلام) سى سال بود. ⁽¹⁾

بَعْضُ أَصْحَابِنَا عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ الْكَلْبِيِ عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) يَقُولُ لَمَّا وُلِدَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فُتِحَ لآِمِنَةَ بَيَاضُ فَارِسَ وَ قُصُورُ الشَّامِ فَجَاءَتْفَاطِمَةُ(علیها السلام) بِنْتُ أَسَدٍ أُمُّ أَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) إِلَى أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) ضَاحِكَةً مُسْتَبْشِرَةً فَأَعْلَمَتْهُ مَا قَالَتْ آمِنَةُ فَقَالَ لَهَا أَبُو طَالِبٍ(علیه السلام) وَ تَتَعَجَّبِينَ مِنْ هَذَا إِنَّكِ تَحْبَلِينَ وَ تَلِدِينَ بِوَصِيِّهِ وَ وَزِيرِهِ.

مفضل بن عمر گويد شنيدم: امام صادق(علیه السلام) مى‌فرمود: چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) متولد شد، سفيدى مملكت فارس و كاخ‌هاى شام براى (مادرش) آمنه. نمايان شد. فاطمه(علیها السلام) بنت اسد مادر امير المؤمنين(علیه السلام) خندان و شادان نزد ابو طالب(علیه السلام) آمد و آنچه را آمنه گفته بود به او خبر داد: ابوطالب(علیه السلام) فرمود: از اين تعجب مي‌كنى همانا

تو هم آبستن شوى و وصى و وزير او را بزائى. ⁽¹⁾

حمایت جناب ابوطالب از رسول خدا

عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: لَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو طَالِبٍ(علیه السلام) نَزَلَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) اخْرُجْ مِنْ مَكَّةَ فَلَيْسَ لَكَ فِيهَا نَاصِرٌ وَ ثَارَتْ قُرَيْشٌ بِالنَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَخَرَجَ هَارِباً حَتَّى جَاءَ إِلَى جَبَلٍ بِمَكَّةَ يُقَالُ لَهُ الْحَجُونُ فَصَارَ إِلَيْهِ.

و فرمود: چون ابو طالب(علیه السلام) وفات يافت، جبرئيل(علیه السلام) بر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) نازل شد و عرض كرد: اى محمد! از مكه بيرون رو، زيرا در اينجا ياورى ندارى و قريش هم بر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) هجوم آوردند. حضرت از آنجا فرار كرد تا به يكى از كوه‌هاى مكه كه حجونش مي‌گفتند رسيد و درآنجا شد، (گويا مقصود همان كوهى است كه غار مشهور در آن بوده و هجرت در اين زمان واقع شد). ⁽²⁾

فَقَالَ قَيْسٌ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بَعَثَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) (رَحْمَةً

لِلْعالَمِينَ‌)⁽³⁾

فَبَعَثَهُ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً إِلَى الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الْأَحْمَرِ وَ الْأَسْوَدِ وَ الْأَبْيَضِ وَ اخْتَارَهُ لِنُبُوَّتِهِ وَ اخْتَصَّهُ بِرِسَالَتِهِ فَكَانَ أَوَّلُ مَنْ صَدَّقَهُ وَ آمَنَ بِهِ ابْنَ عَمِّهِ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ كَانَ أَبُو طَالِبٍ(علیه السلام) عَمُّهُ يَذُبُّ عَنْهُ وَ يَمْنَعُ مِنْهُ وَ يَحُولُ بَيْنَ كُفَّارِ قُرَيْشٍ وَ بَيْنَهُ أَنْ يُرَوِّعُوهُ أَوْ يُؤْذُوهُ وَ يَأْمُرُهُ بِتَبْلِيغِ رِسَالاتِ رَبِّهِ فَلَمْ يَزَلْ مَمْنُوعاً مِنَ الضَّيْمِ وَ الْأَذَى حَتَّى مَاتَ عَمُّهُ أَبُو طَالِبٍ(علیه السلام) وَ أَمَرَ ابْنَهُ عَلِيّاً(علیه السلام) بِمُؤَازَرَتِهِ [وَ نُصْرَتِهِ] فَوَازَرَهُ

عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ نَصَرَهُ وَ جَعَلَ نَفْسَهُ دُونَهُ فِي كُلِّ شَدِيدَةٍ وَ كُلِّ ضَيْقٍ وَ كُلِّ خَوْفٍ وَ اخْتَصَّ اللَّهُ بِذَلِكَ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنْ بَيْنِ قُرَيْشٍ وَ أَكْرَمَهُ مِنْ بَيْنِ جَمِيعِ الْعَرَبِ وَ الْعَجَم

قيس گفت: خداوند عز و جل محمّد(صلی الله علیه و آله) را (رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ) رحمت بر جهانيان فرستاد و او را بر همه مردم فرستاد بر جن و انس و سرخ و سياه و سفيد. و او را براى نبوّتش انتخاب كرد و به رسالت خويش اختصاص داد. اوّل كسى كه او را تصديق نمود و به او ايمان آورد پسر عمويش على بن ابى طالب(علیه السلام) بود. عمويش ابوطالب(علیه السلام) از او دفاع مى‌كرد و مانع دشمنان پیامبر(صلی الله علیه و آله) مى‌شد و بين كفار قريش و او حائل مى‌شد كه او را نترسانند و اذيت نكنند، و او را به ابلاغ رسالت‌هاى پروردگار ترغيب مى‌كرد. پيامبر(صلی الله علیه و آله) همچنان از ظلم و اذيت مانع داشت تا آنكه عمويش ابوطالب(علیه السلام) از دنيا رفت و به پسرش على(علیه السلام) دستور داد تا آن حضرت را تقويت و يارى كند. على(علیه السلام) هم او را تقويت و يارى نمود وجان خود را در هر مسأله شديدى و در هر تنگنا و ترسى فداى او كرد. اين مطلب را خداوند از بين قريش به على(علیه السلام) اختصاص داد و او را از بين همه عرب و عجم مورد اكرام قرار داد. ⁽¹⁾

رُوِيَ أَنَّ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) اسْتَعْبَرَ ثُمَّ قَالَ يَا عَمِّ وَ اللَّهِ لَوْ وُضِعَتِ الشَّمْسُ فِي يَمِينِي وَ الْقَمَرُ فِي شِمَالِي مَا تَرَكْتُ هَذَا الْقَوْلَ حَتَّى أُنْفِذَهُ أَوْ أُقْتَلَ دُونَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُوطَالِبٍ(علیه السلام) امْضِ لِأَمْرِكَ فَوَ اللَّهِ لَا أَخْذُلُكَ أَبَداً

و روايت شده كه پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) اشك از چشمانش جارى شد بعد فرمود عمو جان، اگر خورشيد را در دست راست و ماه را در دست چپم قرار دهند دست از ماموريت خود بر نمى‌دارم تا به انجام برسانم يا كشته شوم. حضرت ابو طالب(علیه السلام) گفت دنبال كار خود باش‌هرگز دست از پشتيبانى تو بر نمى‌دارم. ⁽²⁾

مادر بزرگوار ایشان

مادر بزرگوار ایشان فاطمه بنت اسد

عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ السَّيَّارِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُمْهُورٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: إِنَّ فَاطِمَةَ(علیها السلام) بِنْتَ أَسَدٍ أُمَّ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) كَانَتْ أَوَّلَ امْرَأَةٍ هَاجَرَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْ مَكَّةَ إِلَى الْمَدِينَةِ عَلَى قَدَمَيْهَا وَ كَانَتْ مِنْ أَبَرِّ النَّاسِ بِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَسَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ يَقُولُ إِنَّ النَّاسَ يُحْشَرُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عُرَاةً كَمَا وُلِدُوا فَقَالَتْ وَا سَوْأَتَاهْ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَإِنِّي أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَبْعَثَكِ كَاسِيَةً وَ سَمِعَتْهُ يَذْكُرُ ضَغْطَةَ الْقَبْرِ فَقَالَتْ وَا ضَعْفَاهْ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَإِنِّي أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يَكْفِيَكِ ذَلِكِ وَ قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَوْماً إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُعْتِقَ جَارِيَتِي هَذِهِ فَقَالَ لَهَا إِنْ فَعَلْتِ أَعْتَقَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهَا عُضْواً مِنْكِ مِنَ النَّارِ فَلَمَّا مَرِضَتْ أَوْصَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَمَرَتْ أَنْ يُعْتِقَ خَادِمَهَا وَ اعْتُقِلَ لِسَانُهَا فَجَعَلَتْ تُومِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِيمَاءً فَقَبِلَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَصِيَّتَهَا فَبَيْنَمَا هُوَ ذَاتَ يَوْمٍ قَاعِدٌ إِذْ أَتَاهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ هُوَ يَبْكِي فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا يُبْكِيكَ فَقَالَ مَاتَتْ أُمِّي فَاطِمَةُ(علیها السلام) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أُمِّي وَ اللَّهِ وَ قَامَ مُسْرِعاً حَتَّى دَخَلَ فَنَظَرَ إِلَيْهَا وَ بَكَى ثُمَّ أَمَرَ النِّسَاءَ أَنْ يَغْسِلْنَهَا وَ قَالَ إِذَا فَرَغْتُنَّ فَلَا تُحْدِثْنَ شَيْئاً حَتَّى تُعْلِمْنَنِي فَلَمَّا فَرَغْنَ أَعْلَمْنَهُ بِذَلِكَ فَأَعْطَاهُنَّ أَحَدَ قَمِيصَيْهِ الَّذِي يَلِي جَسَدَهُ وَ أَمَرَهُنَّ أَنْ يُكَفِّنَّهَا فِيهِ وَ قَالَ لِلْمُسْلِمِينَ إِذَا رَأَيْتُمُونِي قَدْ فَعَلْتُ شَيْئاً لَمْ أَفْعَلْهُ قَبْلَ ذَلِكَ فَسَلُونِي لِمَ فَعَلْتُهُ فَلَمَّا فَرَغْنَ مِنْ غُسْلِهَا وَ كَفْنِهَا دَخَلَ فَحَمَلَ جَنَازَتَهَا عَلَى عَاتِقِهِ فَلَمْ يَزَلْ تَحْتَ

جَنَازَتِهَا حَتَّى أَوْرَدَهَا قَبْرَهَا ثُمَّ وَضَعَهَا وَ دَخَلَ الْقَبْرَ فَاضْطَجَعَ فِيهِثُمَّ قَامَ فَأَخَذَهَا عَلَى يَدَيْهِ حَتَّى وَضَعَهَا فِي الْقَبْرِ ثُمَّ انْكَبَّ عَلَيْهَا طَوِيلًا يُنَاجِيهَا وَ يَقُولُ لَهَا ابْنُكِ ابْنُكِ [ابْنُكِ] ثُمَّ خَرَجَ وَ سَوَّى عَلَيْهَا ثُمَّ انْكَبَّ عَلَى قَبْرِهَا فَسَمِعُوهُ يَقُولُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَوْدِعُهَا إِيَّاكَ ثُمَّ انْصَرَفَ فَقَالَ لَهُ الْمُسْلِمُونَ إِنَّا رَأَيْنَاكَ فَعَلْتَ أَشْيَاءَ لَمْ تَفْعَلْهَا قَبْلَ الْيَوْمِ فَقَالَ الْيَوْمَ فَقَدْتُ بِرَّ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) إِنْ كَانَتْ لَيَكُونُ عِنْدَهَا الشَّيْ‌ءُ فَتُؤْثِرُنِي بِهِ عَلَى نَفْسِهَا وَ وَلَدِهَا وَ إِنِّي ذَكَرْتُ الْقِيَامَةَ وَ أَنَّ النَّاسَ يُحْشَرُونَ عُرَاةً فَقَالَتْ وَا سَوْأَتَاهْ فَضَمِنْتُ لَهَا أَنْ يَبْعَثَهَا اللَّهُ كَاسِيَةً وَ ذَكَرْتُ ضَغْطَةَ الْقَبْرِ فَقَالَتْ وَا ضَعْفَاهْ فَضَمِنْتُ لَهَا أَنْ يَكْفِيَهَا اللَّهُ ذَلِكَ فَكَفَّنْتُهَا بِقَمِيصِي وَ اضْطَجَعْتُ فِي قَبْرِهَا لِذَلِكَ وَ انْكَبَبْتُ عَلَيْهَا فَلَقَّنْتُهَا مَا تُسْأَلُ عَنْهُ فَإِنَّهَا سُئِلَتْ عَنْ رَبِّهَا فَقَالَتْ وَ سُئِلَتْ عَنْ رَسُولِهَا فَأَجَابَتْ وَ سُئِلَتْ عَنْ وَلِيِّهَا وَ إِمَامِهَا فَأُرْتِجَ عَلَيْهَا فَقُلْتُ ابْنُكِ ابْنُكِ [ابْنُكِ].

امام صادق(علیه السلام) فرمود: فاطمه(علیها السلام) بنت اسد مادر امير المؤمنين(علیه السلام) نخستين زنى بود كه پياده از مكه به مدينه به سوى پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مهاجرت كرد و از همه مردم نسبت به پيغمبر مهربانتر بود، از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيد كه مي‌فرمود: مردم روز قيامت عریان محشور شوند، پس گفت: واى از اين رسوائى! پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: از خدا مي‌خواهم كه تو را پوشیده محشور كند، و نيز از آن حضرت شنيد كه فشار قبر را ياد آور مى‌شد. فاطمه(علیها السلام) گفت: واى از ناتوانى! پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: من از خدا مى‌خواهم كه تو را در آنجا آسوده دارد. روزى به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) عرضه داشت: مي‌خواهم اين كنيز خود را آزاد كنم، حضرت به او فرمود: اگر چنين كنى، خدا در برابر هر عضوى از او يك عضو تو را از آتش دوزخ آزاد كند، پس چون بيمار شد،

به پيغمبر(صلی الله علیه و آله) وصيت كرد و سفارش نمود خادمش را آزاد كند، لذا به پيغمبر(صلی الله علیه و آله) اشاره كرد و پيغمبر(صلی الله علیه و آله) وصيتش را پذيرفت. پس روزى پيغمبر(صلی الله علیه و آله) نشسته بود كه امير المؤمنين(علیه السلام) گريان وارد شد. پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: چرا گريه مي‌كنى؟ عرضه داشت: مادرم فاطمه(علیها السلام) وفات كرد. پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: به خدا مادر من هم بود، پس با شتاببرخاست تا بر او وارد شد و چون به او نگريست گريان شد. آنگاه به زن‌ها دستور داد غسلش دهند. و فرمود: چون از غسلش فارغ شديد، كارى نكنيد تا به من خبر دهيد، آنها چون فارغ شدند، آن حضرت را آگاه ساختند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پيراهنى را كه در زير مي‌پوشيد و به بدنش مى‌چسبيد به يكى از آنها داد تا در آن كفنش كنند، و به مسلمانان فرمود: هر گاه ديديد من كارى كردم كه پيش از اين نكرده بودم، از من بپرسيد چرا اين كار كردى؟ چون زنان از غسل و كفنش، بپرداختند، پيغمبر(صلی الله علیه و آله) در آمد و جنازه را روى دوش كشيد و همواره زير جنازه بود تا به قبرش رسانيد، سپس جنازه را گذاشت و خود داخل قبر شد و در آن دراز كشيد، آنگاه برخاست و جنازه را با دست خود گرفت و داخل قبر كرد، سپس خم شد و مدتى طولانى با او نجوا کرد و مى‌فرمود: پسرت، پسرت [پسرت] پس برخاست و روى قبر را هموار كرد، و باز خود را بروى قبر انداخت و مردم مي‌شنيدند كه مي‌فرمود: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ بار خدايا! من او را به تو مي‌سپارم آنگاه مراجعت فرمود. مسلمين عرضه داشتند: شما را ديديم كارهائى كرديد كه پيش از اين نكرده بوديد فرمود: امروز مهربانى ابو طالب(علیه السلام) را از دست دادم، فاطمه(علیها السلام) اگر چيز خوبى نزدش بود، مرا بر خود و فرزندانش مقدم مي‌داشت، من از روز قيامت ياد كردم و گفتم: مردم برهنه محشور شوند، او گفت: واى از اين رسوائى، من ضامن شدم كه خدا او را پوشیده محشور كند و از فشار قبر يادآور شدم. او گفت: واى از ناتوانى، من ضمانتش كردم كه خدا كارگزاريش كند، از اين جهت او را در پيراهنم كفن كردم و در قبرش خوابيدم

و سر بگوشش گذاردم و آنچه از او مي‌پرسيدند تلقينش كردم. چون او را از پروردگارش پرسيدند جواب داد و چون از پيغمبرشپرسيدند جواب داد اما چون از ولى و امامش پرسيدند، من گفتم: پسرت، پسرت [پسرت].⁽¹⁾

جایگاه امیرالمومنین در نزد خدای عزوجل

علی را نشناخت احدی جز خدا و رسولش

كَمَا قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): يَا عَلِيُّ(علیه السلام) مَا عَرَفَ اللَّهَ إِلَّا أَنَا وَ أَنْتَ وَ لَا عَرَفَنِي إِلَّا اللَّهُ وَ أَنْتَ وَ لَا عَرَفَكَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَنَا

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: یا علی! خدا را نشاخت احدی به جز من و تو، و من را نشناخت کسی جز خدا و تو و تو را نشناخت مگر خدا و من.⁽¹⁾

قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): يَا عَلِيُّ(علیه السلام) مَا عَرَفَ اللَّهَ حَقَّ مَعْرِفَتِهِ غَيْرِي وَ غَيْرُكَ وَ مَا عَرَفَكَ حَقَ مَعْرِفَتِكَ غَيْرُ اللَّهِ وَ غَيْرِي

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): ای علی! خداوند متعال را نشناخت به حقیقت شناختش جز من و تو و تورا نشناخت آنگونه که حق شناخت توست جز خدا و من. ⁽²⁾

کلام خدای عزوجل درباره امیرالمومنین

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْهَاشِمِيُّ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ فُرَاتٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ظَهِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ ابْنُ أَخِي يُونُسَ الْبَغْدَادِيُّ بِبَغْدَادَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ النَّهْشَلِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ(علیهالسلام) عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

عَنِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) عَنْ جَبْرَئِيلَ(علیه السلام) عَنْ مِيكَائِيلَ(علیه السلام) عَنْ إِسْرَافِيلَ(علیه السلام) عَنِ اللَّهِ جَلَّ جَلَالُهُ أَنَّهُ قَالَ: (أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا)⁽¹⁾خَلَقْتُ الْخَلْقَ بِقُدْرَتِي فَاخْتَرْتُ مِنْهُمْ مَنْ شِئْتُ مِنْ أَنْبِيَائِي وَ اخْتَرْتُ مِنْ جَمِيعِهِمْ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) حَبِيباً وَ خَلِيلًا وَ صَفِيّاً فَبَعَثْتُهُ رَسُولًا إِلَى خَلْقِي وَ اصْطَفَيْتُ لَهُ عَلِيّاً(علیه السلام) فَجَعَلْتُهُ لَهُ أَخاً وَ وَصِيّاً وَ وَزِيراً وَ مُؤَدِّياً عَنْهُ مِنْ بَعْدِهِ إِلَى خَلْقِي وَ خَلِيفَتِي عَلَى عِبَادِي لِيُبَيِّنَ لَهُمْ كِتَابِي وَ يَسِيرَ فِيهِمْ بِحُكْمِي وَ جَعَلْتُهُ الْعَلَمَ الْهَادِيَ مِنَ الضَّلَالَةِ وَ بَابِيَ الَّذِي أُوتِيَ مِنْهُ وَ بَيْتِيَ الَّذِي (مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً)⁽²⁾مِنْ نَارِي وَ حِصْنِيَ الَّذِي مَنْ لَجَأَ إِلَيْهِ حَصَّنَهُ مِنْ مَكْرُوهِ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ وَجْهِيَ الَّذِي مَنْ تَوَجَّهَ إِلَيْهِ لَمْ أَصْرِفْ وَجْهِي عَنْهُ وَ حُجَّتِي فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرَضِينَ عَلَى جَمِيعِ مَنْ فِيهِنَّ مِنْ خَلْقِي لَا أَقْبَلُ عَمَلَ عَامِلٍ مِنْهُمْ إِلَّا بِالْإِقْرَارِ بِوَلَايَتِهِ مَعَ نُبُوَّةِ أَحْمَدَ رَسُولِي وَ هُوَ يَدِيَ الْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِي وَ هُوَ النِّعْمَةُ الَّتِي أَنْعَمْتُ بِهَا عَلَى مَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِي فَمَنْ أَحْبَبْتُهُ مِنْ عِبَادِي وَ تَوَلَّيْتُهُ عَرَّفْتُهُ وَلَايَتَهُ وَ مَعْرِفَتَهُ وَ مَنْ أَبْغَضْتُهُ مِنْ عِبَادِي أَبْغَضْتُهُ لِانْصِرَافِهِ عَنْ مَعْرِفَتِهِ وَ وَلَايَتِهِ فَبِعِزَّتِي حَلَفْتُ وَ بِجَلَالِي أَقْسَمْتُ أَنَّهُ لَا يَتَوَلَّى عَلِيّاً عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي إِلَّا زَحْزَحْتُهُ عَنِ النَّارِ وَ أَدْخَلْتُهُ الْجَنَّةَ وَ لَا يُبْغِضُهُ عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي وَ يَعْدِلُ عَنْ وَلَايَتِهِ إِلَّا أَبْغَضْتُهُ وَ أَدْخَلْتُهُ النَّارَ (وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ)⁽³⁾

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: خداى جل جلاله فرمود منم خدا معبود حقى جز من نيست به توان خود خلق را آفريدم و هر كه از پيغمبران را خواستم از آنها برگزيدم و از ميان آنها محمد(صلی الله علیه و آله) حبيب و خليل و صفى خود را بر گزيدم و او را به خلق خود مبعوث كردم و على(علیه السلام) را براىاو برگزيدم و برادر و وصى و وزير و ادا كن بعد از او به خلقم ساختم و خليفه خود بر بندگانم نمودم تا قرآن مرا براى آنها

بيان كند و در ميان آنها به حكم من سير كند، او را عَلَم راهبر از گمراهى و باب خود كه از او در آيند و خانه خود كه هر كه وارد شود از دوزخم در امانست نمودم و او است دژ من كه هر كه بدان پناهد از بد دنيا و آخرت محفوظ است و وجه من است كه هر كه بدو رو كند از او رو نگردانم و حجت منست در آسمان‌ها و زمين بر هر كه در آنها است از خلقم نپذيرم كردار هيچ عاملى را جز با اقرار به ولايت او و نبوت احمد رسولم، اوست دو دست گشاده‌ام بر بندگانم او است نعمتى كه به هر كه دوست داشتم دادم و او را ولى و شناساى او نمودم و هر كه از بندگانم را دشمن دارم براى آنست كه از شناسائى و ولايتش روگردانست و به عزت خود سوگند خوردم و به جلالم قسم خوردم كه هيچ كدام بندگانم على(علیه السلام) را دوست ندارند جز آنكه آنها را از دوزخ بركنار دارم و به بهشت وارد كنم و دشمن ندارد او را كسى و از ولايتش رو نگرداند جز آنكه او را دشمن دارم و در دوزخ درآرم كه چه بد سرانجامى است. ⁽¹⁾

النص 222 المجلس التاسع و الثلاثون ح10

وَ عَنْ أَسْعَدَ بْنِ زُرَارَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) انْتَهَيْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى فَأَوْحَى إِلَيَّ رَبِّي فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) ثَلَاثاً أَنَّهُ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ إِلَى جَنَّاتِ النَّعِيم

از اسعد بن زرارة نقل كرده است كه گفت: رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: در آن شبى كه به معراج و سير آسمان‌ها مى‌رفتم، به سدرة المنتهى رسيدم، در آنجا خداى متعال، در باره‌ی على(علیه السلام) به من وحى نمود و سه بار تكرار كردكه على(علیه السلام) پيشواى متقيان و آقاى مسلمانان و راهنماى سپيد رويان به جنات النعيم است. ⁽²⁾

وَ عَنْ أَخْطَبَ بْنِ مُحَمَّدٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمَّا كَانَ لَيْلَةُ أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ إِذَا قَصْرٌ أَحْمَرُ مِنْ يَاقُوتَةٍ تَتَلَأْلَأُ فَأُوحِيَ إِلَيَّ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) أَنَّهُ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِين

از اخطب بن محمد، نقل است كه گفت: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: در آن شبى كه در آسمان سير مى‌كردم، ناگهان قصرى كه از ياقوت سرخ ساخته شده بود مشاهده نمودم، در آن هنگام خداى متعال به من وحى نمود كه اين قصر براى على(علیه السلام) است كه آقاى مسلمانان و پيشواى متقيان و رهبر سپيدرويان است. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحُسَيْنُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ وَ انْتَهَيْتُ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى، نُودِيتُ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) اسْتَوْصِ بِعَلِيٍّ(علیه السلام) خَيْراً، فَإِنَّهُ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ، وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ، وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): هنگامی که در شب معراج به آسمان برده شدم و به سدرة المنتهی رسیدم ندا آمد، ای محمد! بر علی(علیه السلام) خیرخواهی نما و بهنیکی رفتار کن. همانا که او آقای مسلمانان و پیشوای پرهیزکاران و رهبر سپیدرویان در روز قیامت است. ⁽²⁾

آنچه خداوند درباره ی علی امر فرموده است

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْجِعَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُ بْنُ سَعِيدٍ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ

أَبِي هَاشِمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ، عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ، أَ لَا أَدُلُّكُمْ عَلَى مَا إِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِ لَنْ تَضِلُّوا بَعْدِي أَبَداً قَالُوا: بَلَى، يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله). قَالَ: هَذَا عَلِيٌّ(علیه السلام) أَخِي وَ وَزِيرِي وَ وَارِثِي وَ خَلِيفَتِي إِمَامُكُمْ، فَأَحِبُّوهُ لِحُبِّي، وَ أَكْرِمُوهُ لِكَرَامَتِي، فَإِنَّ جَبْرَئِيلَ(علیه السلام) أَمَرَنِي أَنْ أَقُولَ لَكُمْ مَا قُلْتُ.

سلمان فارسی می‌گوید: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌فرمود: ای گروه مهاجرین و انصار. آیا شما را به امری راهنمایی نکنم که اگر به آن دست یازید پس از من هرگز گمراه نمی‌شوید؟ عرضه داشتند بله، ای رسول خدا! پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: علی(علیه السلام) برادر، وزیر، وارث و جانشین من، و امام شماست پس برای دوستی من او را دوست بدارید و برای بزرگداشت من اورا بزرگ دارید پس همانا جبرئیل(علیه السلام) به من فرمان داد که آنچه را گفتم به شما بگویم. ⁽¹⁾

وَ حَدَّثَنَا الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ بْنُ شَاذَانَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَاصِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سور [سَعْدُ] بْنُ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ قَالَ سُئِلَ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِيطَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَإِنَّهُ مَوْلَاكُمْ فَأَحِبُّوهُ وَ كَبِيرُكُمْ فَاتَّبِعُوهُ وَ عَالِمُكُمْ فَأَكْرِمُوهُ وَ قَائِدُكُمْ إِلَى الْجَنَّةِ فَعَزِّرُوهُ وَ إِذَا دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ وَ إِذَا أَمَرَكُمْ فَأَطِيعُوهُ وَ أَحِبُّوهُ لِحُبِّي وَ أَكْرِمُوهُ لِكَرَامَتِي مَا قُلْتُ لَكُمْ فِي عَلِيٍّ إِلَّا مَا أَمَرَنِي بِهِ رَبِّي

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مي‌فرمود: بر شما باد ملازمت على بن ابى طالب(علیه السلام) كه او مولاى شما است دوستش داريد، و بزرگ شما است از او پيروى كنيد، و داناى شما است او را گرامى داريد، و جلودار شما است به سوى بهشت او را عزيز شماريد، و چون شما را بخواند پذيرا باشيد و چون به شما فرمان دهد فرمانش ببريد و دوستش داريد به دوستى من و گراميش داريد به كرامت من، نگفتم به شما در باره‌ی على(علیه السلام) جز آنچه را پروردگارم به من امر فرموده. ⁽¹⁾

ج‌2 ص56 فصل من روايات ابن شاذان رحمه الله ح3

حجت خدا بر مردم

تَارِيخِ الْخَطِيبِ وَ الْإِحَنِ وَ الْمِحَنِ رَوَى أَنَسٌ أَنَّهُ نَظَرَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) إِلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَالَ أَنَا وَ هَذَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ

انس می‌گوید: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نگاهی به علی(علیه السلام) انداخت و فرمود: من و علی(علیه السلام) حجت خدا هستیم بر خلق. ⁽²⁾

الْفِرْدَوْسِ عَنِ الدَّيْلَمِيِّ قَالَ أَنَا وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ

رسول الله(صلی الله علیه و آله) فرمودند: من و علی(علیه السلام) حجت خدا بر بندگانش هستیم. ⁽³⁾فِي الْحِسَابِ كَمَالُ حُجَجِي بِعَلِي(علیه السلام)⁽⁴⁾

خداوند متعال فرموده: کمال حجت های من در قیامت علی(علیه السلام) است.

أَبُو صَالِحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً) أَيْ مَنْ تَرَكَ وَلَايَةَ عَلِيٍّ أَعْمَاهُ اللَّهُ وَ أَصَمَّهُ عَنِ الْهُدَى

امام صادق(علیه السلام) درباره قول خدای عزوجل (وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً) فرمودند: هرکه ترک کند ولایت علی(علیه السلام) را خداوند او را

(از شنیدن حرف حق) کر و از دیدن راه هدایت کور کند. ⁽¹⁾

وَ بِالْإِسْنَادِ يَرْفَعُهُ إِلَى أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ إِذْ أَقْبَلَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): أَنَا وَ هَذَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

با اسنادی که به انس بن مالک می رسد از او نقل شده است در نزد رسول الله(صلی الله علیه و آله) بودم زمانی که علی(علیه السلام) وارد شد نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: من و او حجت خدا بر مردم در روز قیامت هستیم. ⁽²⁾

وَ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيُّ عَنْ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِيِّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِيالْقَاسِمِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

الْأَئِمَّةُ بَعْدِي اثْنَا عَشَرَ أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ آخِرُهُمُ الْقَائِمُ فَهُمْ خُلَفَائِي وَ أَوْصِيَائِي وَ أَوْلِيَائِي وَ حُجَجُ اللَّهِ عَلَى أُمَّتِي بَعْدِي الْمُقِرُّ بِهِمْ مُؤْمِنٌ وَ الْمُنْكِرُ لَهُمْ كَافِرٌ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): إمامان بعد از من دوازده نفرند، كه اوّلشان على بن ابیطالب(علیه السلام) و آخرشان قائم(علیه السلام) است، ايشان خلفاى من، و اوصياء من، و اولياء من و حجّت‌هاى خدا بر امّت من بعد از من هستند. ⁽³⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى وَ يَعْقُوبُ بْنُ يَزِيدَ وَ غَيْرُهُمَا عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ بْنِ غَالِبٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: مَضَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ خَلَّفَ فِي أُمَّتِهِ كِتَابَ اللَّهِ وَ وَصِيَّهُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِمَامَ الْمُتَّقِينَ وَ حَبْلَ اللَّهِ الْمَتِينَ وَ العروة [عُرْوَتَهُ] الْوُثْقَى الَّتِي (لَا انْفِصامَ لَها) وَ

عَهْدَهُ الْمُؤَكَّدَ صَاحِبَانِ مُؤْتَلِفَانِ يَشْهَدُ كُلُّ وَاحِدٍ لِصَاحِبِهِ بِتَصْدِيقٍ يَنْطِقُ الْإِمَامُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الْكِتَابِ بِمَا أَوْجَبَ اللَّهُ فِيهِ عَلَى الْعِبَادِ مِنْ طَاعَةِ اللَّهِ وَ طَاعَةِ الْإِمَامِ وَ وَلَايَتِهِ وَ أَوْجَبَ حَقَّهُ الَّذِي أَرَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنِ اسْتِكْمَالِ دِينِهِ وَ إِظْهَارِ أَمْرِهِ وَ الِاحْتِجَاجَ بِحُجَّتِهِ وَ الِاسْتِضَاءَةِ بِنُورِهِ فِي مَعَادِنِ أَهْلِ صَفْوَتِهِ وَ مُصْطَفَى أَهْلِ خِيَرَتِهِ قَدْ ذَخَرَ اللَّهُ بِأَئِمَّةِ الْهُدَى مِنْ أَهْلِ بَيْتِ نَبِيِّنَا عَنْ دِينِهِ وَ أَبْلَجَ بِهِمْ عَنْ سَبِيلِ مَنَاهِجِهِ وَ فَتَحَ بِهِمْ عَنْ بَاطِنِ يَنَابِيعِ عِلْمِهِ فَمَنْ عَرَفَ مِنْ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَاجَبَ حَقِّ إِمَامِهِ وَجَدَ طَعْمَ حَلَاوَةِ إِيمَانِهِ وَ عَلِمَ فَضْلَ طَلَاقَةِ إِسْلَامِهِ لِأَنَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ نَصَبَ الْإِمَامَ عَلَماً لِخَلْقِهِ وَ حُجَّةً عَلَى أَهْلِ عَالَمِهِ أَلْبَسَهُ اللَّهُ تَاجَ الْوَقَارِ وَ غَشَّاهُ مِنْ نُورِ الْجَبَّارِ يَمُدُّ بِسَبَبٍ إِلَى السَّمَاءِ لَا يَنْقَطِعُ عَنْهُ مَوَارِدُهُ وَ لَا يُنَالُ مَا عِنْدَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى إِلَّا بجهد [بِجِهَةِ] أَسْبَابِ سَبِيلِهِ وَ لَا يَقْبَلُ اللَّهُ أَعْمَالَ الْعِبَادِ إِلَّا بِمَعْرِفَتِهِ فَهُوَ عَالِمٌ بِمَا يَرِدُ مِنْ مُلْتَبِسَاتِ الْوَحْيِ وَ مُصِيبَاتِ السُّنَنِ وَ مُشْتَبِهَاتِ الْفِتَنِ وَ لَمْ يَكُنِ (اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ‌) وَ تَكُونُ الْحُجَّةُ مِنَ اللَّهِ عَلَى الْعِبَادِ بَالِغَةً.

اسحاق بن غالب از حضرت صادق(علیه السلام) نقل كرد كه فرمودند: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) از دنيا رفت در ميان امت خود كتاب خدا و وصى خويش علي بن ابى طالب(علیه السلام) اميرالمؤمنين و پيشواى متقين و حبل اللَّه المتين ودستاويز محكم غير قابل گسستن (لَا انْفِصامَ لَها)⁽¹⁾را گذارد پيمانى استوار گرفت كه اين دو با هم هستند و هر كدام گواه ديگرى است. و زبان گويا قرآن است كه چه چيز را خدا بر بندگان واجب نموده از قبيل اطاعت خدا و اطاعت امام و ولايت او و حق واجبش كه عبارت است از كامل شدن دين و اظهار امر و احتجاج به دليل و درخشش به نورى از گنجينه برگزيدگان و

ائمه(علیهم السلام) گرام است. خداوند به وسيله ائمه هدى(علیهم السلام) از خاندان نبوت دين خود را روشن نمود و راه رستگارى را واضح كرد و به وسيله آنها گنجينه‌هاى دانش خود را گشود هر كه از امت محمّد(صلی الله علیه و آله) آشنا به حق واجب امام خود گرديد شيرينى طعم ايمانش را چشيد و ارزش اسلام خويش را درك كرد زيرا خدا امام را رهبر خلق و حجت بر جهانيان قرار داده او را مفتخر به تاج وقار نموده و به نور خويش منور گردانيده با ريسمانى ناگسستنى او را به آسمان پيوند داده نمى‌توان به مقامات آخرت و آنچه خداوند به بندگان ارزانى مي‌دارد رسيد مگر از راه پيروى امام و اعمال بندگان پذيرفته نيست مگر با معرفت او. امام عقده‌هاى مشكل دين و رمزهاى پيچيده سنت و پيش آمدهاى نامعلوم زندگى را حل مى‌كند هرگز خداوند گمراه نمي‌كند گروهى را كه هدايت نموده بلكه به آنها راه رستگارى را مى‌آموزد (اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ)⁽¹⁾او حجت بالغه پروردگار است ميان مردم. ⁽²⁾

اللَّهُمَّ أَنْتَ جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلَى مَنْ عَصَاهُ وَ خَالَفَ أَمْرَه‌خدایا تو قرار دادی حجت بر کسی که معصيت کرده و مخالفت امرت مى‌كند (و از هواى نفس خود پيروى مى‌نمايد) ⁽³⁾

مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو وَ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ أَبِي الدَّيْلَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: عَاشَ نُوحٌ(علیه السلام) بَعْدَ الطُّوفَانِ خَمْسَمِائَةِ سَنَةٍ ثُمَّ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) فَقَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ قَدِ انْقَضَتْ نُبُوَّتُكَ وَ اسْتَكْمَلْتَ أَيَّامَكَ فَانْظُرْ إِلَى الِاسْمِ الْأَكْبَرِ وَ مِيرَاثِ الْعِلْمِ وَ آثَارِ عِلْمِ النُّبُوَّةِ الَّتِي مَعَكَ فَادْفَعْهَا إِلَى ابْنِكَ سَامٍ فَإِنِّي لَا أَتْرُكُ الْأَرْضَ إِلَّا وَ فِيهَا عَالِمٌ تُعْرَفُ بِهِ طَاعَتِي وَ يُعْرَفُ بِهِ هُدَايَ وَ يَكُونُ نَجَاةً فِيمَا بَيْنَ مَقْبِضِ النَّبِيِّ وَ مَبْعَثِ النَّبِيِّ الْآخَرِ وَ لَمْ أَكُنْ أَتْرُكُ النَّاسَ بِغَيْرِ حُجَّةٍ لِي وَ

دَاعٍ إِلَيَّ وَ هَادٍ إِلَى سَبِيلِي وَ عَارِفٍ بِأَمْرِي فَإِنِّي قَدْ قَضَيْتُ أَنْ أَجْعَلَ لِكُلِّ قَوْمٍ هَادِياً أَهْدِي بِهِ السُّعَدَاءَ وَ يَكُونُ حُجَّةً لِي عَلَى الْأَشْقِيَاءِ قَالَ فَدَفَعَ نُوحٌ(علیه السلام) الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ إِلَى سَامٍ وَ أَمَّا حَامٌ وَ يَافِثُ فَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُمَا عِلْمٌ يَنْتَفِعَانِ بِهِ قَالَ وَ بَشَّرَهُمْ نُوحٌ(علیه السلام) بِهُودٍ(علیه السلام) وَ أَمَرَهُمْ بِاتِّبَاعِهِ وَ أَمَرَهُمْ أَنْ يَفْتَحُوا الْوَصِيَّةَ فِي كُلِّ عَامٍ وَ يَنْظُرُوا فِيهَا وَ يَكُونَ عِيداً لَهُمْ

امام صادق(علیه السلام) فرمود: حضرت نوح(علیه السلام) پس از طوفان پانصد سال زندگى كرد سپس جبرئيل(علیه السلام) به نزد او آمده (و از جانب خداى تعالى براى او پيغام آورده) گفت: اى نوح! همانا دوران پيغمبرى تو سپرى شده و روزگارت به سر آمده اكنون در اسم اكبر و ميراث علم و آثار علم نبوت كه همراه تو است نظر كن و آن را به فرزندت سام بسپار، زيرا من زمين را وانگذارم جز آنكه در آن دانشمندى باشد كه طاعت من به وسيله او شناخته شود و راه هدايت من با او دانسته گردد، و او وسيله نجاتى باشد در فاصله مرگ يك پيغمبر و بعثت پيغمبر ديگر، و شيوه من چنان نيست كه مردم را بدون حجتى از جانب خود، و بدون خواننده به سوى خود و راهنمائى به سوى راه من، و كسى كه عارف به فرمان منباشد واگذارم، و مقرر داشته‌ام كه براى هر قومى راهنمائى منصوب دارم كه سعادتمندان را به او راهنمائى كنم و حجت من باشد و حجّت من باشد براى نگون بختان.⁽¹⁾

لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ جَعَلَنَا حُجَّةً عَلَى الْمُقَصِّرِينَ وَ الْمُعَانِدِينَ وَ الْمُخَالِفِينَ وَ الْخَائِنِينَ وَ الْآثِمِينَ وَ الظَّالِمِينَ مِنْ جَمِيعِ الْعَالَمِين

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در بخشی از خطابه غدیر فرمودند: ...ايزد منان مرا و ساير اوصياى من (ائمة الهدى(علیهم السلام)) را حجت بر جميع مقتصران و همگى باغيان و مخالفان و دشمنان همه خاندان طيبين و طاهرين الى يوم الدين گردانيد. ⁽²⁾

فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ الْإِيمَانَ تَطْهِيراً لَكُمْ مِنَ الشِّرْكِ....وَ طَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ، وَ إِمَامَتَنَا لَمّاً لِلْفُرْقَةِ، وَ الْجِهَادَ عِزّاً لِلْإِسْلَامِ.... فَاحْمَدُوا اللَّهَ الَّذِي بِعَظَمَتِهِ وَ نُورِهِ ابْتَغَى مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ، فَنَحْنُ وَسِيلَتُهُ فِي خَلْقِهِ، وَ نَحْنُ آلُ رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله) وَ نَحْنُ حُجَّةُ غَيْبِهِ، وَ وَرَثَةُ أَنْبِيَائِهِ

حضرت زهرا(علیها السلام) در قسمتی از خطبه فدکیه فرمودند: و خدا ايمان را سبب تطهير شما از شرك كفر و عصيان...و اطاعت از مارا سبب نظام امت و امامت ما را امانی از تفرقه و اختلاف قرار داده سپاسگزار باشید خدایی را که به عظمت و نورش، اهل آسمان‌ها و زمین، وسیله‌ای به سوی او طلب کردند و ما وسیله خدا درمخلوقاتش و آل رسول(صلی الله علیه و آله) و حجّت خدا برای غیبش بوده و ما خاصّان خدا و محل قُدس او و وارثان انبیائیم...⁽¹⁾

وَ احْمَدوا اللَّهَ الَّذِي لِعَظَمَتِهِ وِ نُورِهِ يَبْتَغَي مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِلَيْه ِالْوَسِيلَةَ وَ نَحْنُ وَسِيلَتُهُ فِي خَلْقِهِ وَ نَحْنُ خَاصَّتُهُ وَ مَحَلُّ قُدْسِهِ وَ نَحْنُ حُجَّتُهُ فی غَيْبِهِ وَ نَحنُ وَرَثَةُ

أَنْبِيَائِهِ

خدایى را حمد و سپاس گویید كه به خاطر عظمت و نورش، هر كه در آسمان‌ها و زمین است به سوى او وسیله می‌جوید، و ما وسیله او در میان مخلوقاتش و خاصّان درگاه و جایگاه قدس او و حجّت غیبى و وارث پیامبرانش هستیم. ⁽²⁾

وَ أَخْبَرَنَا أَيْضاً أَبُو جَعْفَرٍ [عَنْ] مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْعَلَوِيِّ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْقَاسِمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْكُوفِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ: عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ عَلِيّاً(علیه السلام) وَ زَوْجَتَهُ وَ أَبْنَاءَ [هُ] حُجَجَ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ هُمْ أَبْوَابُ الْعِلْمِ

فِي أُمَّتِي مَنِ اهْتَدَى بِهِمْ (هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ‌)

جابر بن عبد اللَّه انصارى مى‌گويد؛ پيامبر گرامى(صلی الله علیه و آله) فرمود: خداى سبحان، على(علیه السلام) و همسر و فرزندانش را حجّت‌هاى خود بر مردم قرار داده است و آنان باب‌هاى علم براى امّت من هستند. هر كه در جست و جوى هدايت توسط آنان باشد. (هُدِيَ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ)⁽¹⁾به صراط مستقيم هدايت مى‌يابد. ⁽²⁾وَ مِنْهُ عَنْ أَنَسٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَرَأَى عَلِيّاً(علیه السلام) مُقْبِلًا فَقَالَ أَنَا وَ هَذَا حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى أُمَّتِي يَوْمَ الْقِيَامَة

مناقب خوارزمى، از انس نقل كرده است كه گفت: نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) حاضر بودم، ناگهان چشمش به روى على(علیه السلام) افتاد كه به سويش مى‌آيد: فرمود: من و اين كه مى‌آيد دو حجت خدا بر امتم در روز قيامت خواهيم بود. ⁽³⁾

خداوند متعال به وجود علی مُباهات می‌کند

الْمُسْتَدْرَكُ مِنَ الْفِرْدَوْسِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ جَابِرٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُبَاهِي بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) كُلَّ يَوْمٍ الْمَلَائِكَةَ الْمُقَرَّبِينَ حَتَّى تَقُولَ بَخْ بَخْ هَنِيئاً لَكَ يَا عَلِيُ(علیه السلام)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حدیث زیبایی فرمودند: خدای عزّوجل هر روز به وجود علی بن ابي‌طالب(علیه السلام) بر فرشتگان مقرّب مُباهات می‌کند تا این که فرشتگان می‌گویند: به به، بر تو گوارا باد یا علی(علیه السلام).⁽⁴⁾

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْغِطْرِيفِ الْجُرْجَانِيُ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو خَلِيفَةَ الْفَضْلُ بْنُ صال [حُبَابٍ] الْجُمَحِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ

قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ [عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ] قَالَ:... قالَ الرَسول(صلی الله علیه و آله): .. وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِيّاً(علیه السلام)

سُمِّيَ أَسِيرَ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ وَ بَاهَى اللَّهُ بِهِ مَلَائِكَتَهُ وَ حَمَلَةَ عَرْشِهِ أَلَارسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حدیثی بسیار زیبا فرمودند: ...هر كه على(علیه السلام) را دوست بدارد مُطيع خدا ناميده مى‌شود در زمين و خدا بر ملائكه و حاملين عرش به واسطه علی(علیه السلام) مُباهات مي‌كند.⁽¹⁾

محبت شدید خداوند به امیرالمومنین

رَوَى الْمَنْصُورُ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ جَدِّهِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ قَالَ كُنْتُ أَنَا وَ أَبِي الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ جَالِسَيْنِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِذْ دَخَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَسَلَّمَ فَرَدَّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) السَّلَامَ وَ بَشَّ بِهِ وَ قَامَ إِلَيْهِ وَ اعْتَنَقَهُ وَ قَبَّلَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَ أَجْلَسَهُ عَنْ يَمِينِهِ فَقَالَ الْعَبَّاسُ أَ تُحِبُّ هَذَا يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ يَا عَمَّ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ اللَّهِ لَلَّهُ أَشَدُّ حُبّاً لَهُ مِنِّي إِنَّ اللَّهَ جَعَلَ ذُرِّيَّةَ كُلِّ نَبِيٍّ فِي صُلْبِهِ وَ جَعَلَ ذُرِّيَّتِي فِي صُلْبِ هَذَا

عبد اللَّه بن عباس می‌گوید من و پدر من عباس بن عبد المطلب نشسته بوديم نزد رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) كه على بن ابى طالب(علیه السلام) وارد شد سلام کرد و پيغمبر(صلی الله علیه و آله) سلامش را پاسخ داد سپس برخاست و او را در بغل گرفت و ميان هر دو چشمش را بوسه داد و و در سمت راست خود نشاند عباس عرضه داشت: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) آيا علی(علیه السلام) را دوست می‌داری؟ حضرت فرمود: كه اى عموی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و اللَّه كه

خداى تعالى علی(علیه السلام) را از من بیشتر دوست دارد، و خدای تعالی ذريه هر نبى را در صُلب او قرار داد اما ذُريّه مرا در صُلب علی(علیه السلام) قرار داده است. ⁽¹⁾امیرالمومنین جنب الله

الصَّادِقُ وَ الْبَاقِرُ وَ السَّجَّادُ وَ زَيْدُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) فِي هَذِهِ الْآيَةِ قَالُوا (جَنْبِ اللَّهِ) عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ هُوَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْخَلْقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

امام باقر(علیه السلام) درباره (جَنْبِ اللَّهِ)⁽²⁾فرمودند: مقصود علی(علیه السلام) است و او حجت خدا بر خلق است تا قیامت. ⁽³⁾

الرِّضَا(علیه السلام) فِي (جَنْبِ اللَّهِ) قَالَ فِي وَلَايَةِ عَلِيٍ(علیه السلام)

امام رضا(علیه السلام) درباره (جَنْبِ اللَّهِ)⁽⁴⁾فرمودند: یعنی ولایت علی(علیه السلام)⁽⁵⁾

وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) أَنَا صِرَاطُ اللَّهِ أَنَا جَنْبُ اللَّه

امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: من صراط خدا و جنب الله هستم.⁽⁶⁾

قَالَ حَدَّثَنَا فُرَاتُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْكُوفِيُّ مُعَنْعَناً عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ‌) قَالَ جَنْبُ اللَّهِ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ هُوَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى الْخَلْقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَمَرَ اللَّهُ [عَلَى] خُزَّانِ جَهَنَّمَ أَنْ يَدْفَعَ مَفَاتِيحَ جَهَنَّمَ إِلَى عَلِيٍّ فَيُدْخِلُ مَنْ يُرِيدُ وَ يُنْجِي مَنْ يُرِيدُ وَ ذَلِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ مَنْ أَحَبَّكَ فَقَدْ أَحَبَّنِي وَ مَنْأَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ أَخِي وَ أَنَا أَخُوكَ يَا عَلِيُّ إِنَّ لِوَاءَ الْحَمْدِ مَعَكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَقْدَمُ بِهِ قُدَّامَ أُمَّتِي وَ

الْمُؤَذِّنُونَ عَنْ يَمِينِكَ وَ عَنْ شِمَالِك

فرات بن ابراهیم کوفی به طور معنعن از حضرت علی بن حسین امام سجاد(علیه السلام) نقل می‌کند در سخن خداوند تعالی (يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ‌)⁽¹⁾فرمودند: جَنْبُ اللَّهِ علی(علیه السلام) است و او حجت خدا بر خلق است در روز قیامت. روز قیامت خداوند بر نگهبانان گماشته بر جهنم امر می‌فرماید که کلیدهای جهنم را به علی بن ابیطالب(علیه السلام) دهید پس وارد می کند هر که را بخواهد و نجات می‌بخشد هر که را اراده نماید. به این دلیل رسول الله(صلی الله علیه و آله) فرمودند: هر که تو را دوست بدارد مرا دوست داشته است و هر که تو را دشمن بدارد با من دشمنی نموده. ای علی! تو برادر من هستی و من برادر تو هستم. ای علی! همانا لوا و پرچم حمد و ستایش در روز قیامت با تو است که پیشی جویان امتم بدان پیشی می‌جویند و اعلان کنندگانی از سمت راست و چپ تو می‌آیند. ⁽²⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ الْوَلِيدِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبَانٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ النَّضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنِ ابْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فِي خُطْبَتِهِ أَنَا الْهَادِي وَ أَنَا الْمُهْتَدِي وَ أَنَا أَبُو الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ زَوْجُ الْأَرَامِلِ وَ أَنَا مَلْجَأُ كُلِ ضَعِيفٍ وَ مَأْمَنُ كُلِّ خَائِفٍ وَ أَنَا قَائِدُ الْمُؤْمِنِينَ إِلَى الْجَنَّةِ وَ أَنَا حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ وَ أَنَا عُرْوَةُ اللَّهِ الْوُثْقَى وَ كَلِمَةُ التَّقْوَى وَ أَنَا عَيْنُ اللَّهِ وَ لِسَانُهُ الصَّادِقُ وَ يَدُهُ وَ أَنَا جَنْبُ اللَّهِ الَّذِي يَقُولُ (أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ‌) وَ أَنَا يَدُ اللَّهِ الْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ وَ أَنَا بَابُ حِطَّةٍ مَنْ عَرَفَنِي وَ عَرَفَ حَقِّي فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ لِأَنِّي وَصِيُّ نَبِيِّهِ فِي أَرْضِهِ وَ حُجَّتُهُ عَلَى خَلْقِهِ لَا يُنْكِرُ

هَذَا إِلَّا رَادٌّ عَلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله).ابو بصير از از حضرت صادق(علیه السلام) كه فرمود امير المؤمنين(علیه السلام) در خطبه خويش فرمود: كه منم راه نما و منم راه يافته و منم پدر يتيمان و بيچارگان و شوهر بيوه زنان و منم پناه هر ناتوان و محل ايمنى هر ترسان و منم جلودار مؤمنان به سوى بهشت و منم ريسمان استوار خدا و منم دسته محكم‌تر خدا و كلمه تقوى و سخن پرهيزگارى خدا و منم چشم خدا و زبان راستگوى او و دست او و منم جنب و پهلوى خدا كه خدا مي‌فرمايد (أَنْ تَقُولَ نَفْسٌ يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ‌)⁽¹⁾يعنى به جهت كراهت و نخواستن آنكه در نزد ديدن عذاب خدا نفسى بگويد كه اى افسوس و پشيمانى بر كوتاهى كردن من در باب جنب خدا يعنى در جانب و حق او يا در امر يا در طلب قرب جوار او يا طريقه كه موصل برضاى او باشد و منم دست گشوده خدا بر بندگانش به مهربانى و آمرزش و منم درگاه حطه و آن كلمه استغفار بنى اسرائيل بود يعنى گناهان مرا از من بيفكن و مرا بيامرز (و شرح باب حطه در تفاسير مذكور است) هر كه مرا شناخت و حق مرا شناخت به حقيقت اويم پروردگار خود را شناخته زيرا كه من وصى پيغمبر اويم در زمين او و حجت اويم بر خلق او و اين را انكار نمي‌كند مگر ردكننده بر خدا و رسولش(صلی الله علیه و آله). ⁽²⁾

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنْ عَمِّهِ حَمْزَةَ بْنِ بَزِيعٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ (يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ) قَالَ جَنْبُ اللَّهِ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ كَذَلِكَ مَا كَانَ بَعْدَهُ مِنَ الْأَوْصِيَاءِ بِالْمَكَانِ الرَّفِيعِ إِلَى أَنْ يَنْتَهِيَ الْأَمْرُ إِلَى آخِرِهِمْ

موسى بن جعفر(علیه السلام) راجع به قول خداى عزوجل (يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطْتُ فِي جَنْبِ اللَّهِ)⁽¹⁾دريغا بر من از آنچه در جنب خدا قصور ورزيدم فرمود: جنب خدا اميرالمؤمنين(علیه السلام) است و همچنين اوصياء بعد از او تا آخرين آنها در مقام بلندى باشند. ⁽²⁾

باب النوادر ح9

علی وَجهُ اللَّه

أَبُو الْمَضَا عَنِ الرِّضَا(علیه السلام) قَالَ فِي قَوْلِهِ (فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ‌) قَالَ عَلِيٌ(علیه السلام)

امام رضا(علیه السلام) درباره قول خدای عزوجل (فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ)⁽³⁾فرمودند: مقصود علی(علیه السلام) است. ⁽⁴⁾

سلام خداوند بر ایشان

قَوْلُهُ تَعَالَى (سَلَامٌ عَلَى آلِ يَاسِينَ‌) قَالَ ابْنُ السَّائِبِ آلُ يَاسِينَ آلُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله)(سَلامٌ عَلى إِلْ‌ياسِينَ)⁽⁵⁾ابن سائب گويد مراد آل محمد(صلی الله علیه و آله) است. ⁽⁶⁾

دست خدا چشم خدا باب خدا

.....السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا يَعْسُوبَ الدِّينِ وَ قَائِدَ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا بَابَ اللَّهِ، السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا عَيْنَ اللَّهِ النَّاظِرَةَ، وَ يَدَهُ الْبَاسِطَةَ، وَ أُذُنَهُ الْوَاعِيَةَ، وَ حِكْمَتَهُ الْبَالِغَةَ، وَ نِعْمَتَهُ السَّابِغَةَ، السَّلَامُ عَلَى قَسِيمِ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، السَّلَامُ عَلَى نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَى الْأَبْرَارِ وَ نِقْمَتِهِ عَلَى الْفُجَّارِ، السَّلَامُ عَلَى سَيِّدِ الْمُتَّقِينَ الْأَخْيَارِ...

صفوان جمال از امام صادق(علیه السلام) نقل می‌کند که هنگام زیارت امیرالمومنین(علیه السلام) بگویید: السلام علیک یا امیرالمومنین، سلام بر تو ای پیشوای دین و پیشروی آبرو داران، سلام بر تو ای درگاه الهی. سلام بر تو ای دیده‌ی بینای خداوند، و دست گشوده‌ی او، گوش شنوا و نگهدارنده‌ی راز او و حکمت رسا و کامل او، و نعمت وافرش سلام بر تقسیم کننده‌ی بهشت و دوزخ، سلام بر نعمت خدا بر ابرار و نقمتش بر فجّار سلام بر بهترین نیکان...⁽¹⁾

5 زيارة اخرى لأمير المؤمنين و الحسين بن علي صلوات الله عليهما

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا حَسَّانُ الْجَمَّالِ قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ أَبِي عَمَّارٍ قَالَ سَمِعْتُ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) يَقُولُ أَنَا عَيْنُ اللَّهِ وَ أَنَا يَدُ اللَّهِ وَ أَنَا جَنْبُ اللَّهِ وَ أَنَا بَابُ اللَّهِ.امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: من عین الله (چشم خدا)، یدالله (دست خدا) جنب الله (نهایت قرب به خدا را دارم) و باب الله (دربی که باید از آن وارد شد) هستم. ⁽²⁾

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حُمْرَانَ عَنْ أَسْوَدَ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فَأَنْشَأَ يَقُولُ ابْتِدَاءً مِنْهُ

مِنْ غَيْرِ أَنْ أَسْأَلَهُ نَحْنُ حُجَّةُ اللَّهِ وَ نَحْنُ بَابُ اللَّهِ وَ نَحْنُ لِسَانُ اللَّهِ وَ نَحْنُ وَجْهُ اللَّهِ وَ نَحْنُ عَيْنُ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ وَ نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ فِي عِبَادِهِ.

اسود بن سعيد گويد خدمت امام باقر(علیه السلام) بودم كه خود حضرت بدون آنكه من چيزى بپرسم شروع كرد و فرمود: ما حجت خدائيم ما باب خدائيم، ما زبان خدائيم، ما وجه خدائيم، ما ديده خدا در ميان خلقش باشيم، مائيم سرپرستان امر خدا در ميان بندگانش (امر خدا همان فرمان‌هاى خداست نسبت به بندگانش و يا به معنى مطلق كار و مطلب خدائى است مانند امر توحيد و معاد و نبوت و عبادات و معاملات از نظر شرع و معانى ساير جملات در دو حديث قبل بيان شد). ⁽¹⁾

باب النوادر ح7

حزب علی حزب خداست

قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله):... حِزْبُ عَلِيٍّ(علیه السلام) حِزْبُ اللَّهِ وَ حِزْبُ أَعْدَائِهِ حِزْبُ الشَّيْطَانِرسول خدا(صلی الله علیه و آله): حزب على(علیه السلام) حزب خداست و حزب دشمنانش حزب شيطان.⁽²⁾

عهد و

پیمان خدا از پیامبر درباره ی مقام علی

وَ مِنْ كِتَابِ كِفَايَةِ الطَّالِبِ لِلْحَافِظِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الشَّافِعِيِّ بِإِسْنَادِهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ عَهِدَ إِلَيَّ عَهْداً فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقُلْتُ يَا رَبِّ

بَيِّنْهُ لِي فَقَالَ اسْمَعْ فَقُلْتُ سَمِعْتُ فَقَالَ إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) رَايَةُ الْهُدَى وَ إِمَامُ الْأَوْلِيَاءِ وَ نُورُ مَنْ أَطَاعَنِي وَ هُوَ الْكَلِمَةُ الَّتِي أَلْزَمْتُهَا الْمُتَّقِينَ مَنْ أَحَبَّهُ أَحَبَّنِي وَ مَنْ أَبْغَضَهُ أَبْغَضَنِي فَبَشِّرْهُ بِذَلِكَ فَجَاءَ عَلِيٌّ فَبَشَّرْتُهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَ فِي قَبْضَتِهِ فَإِنْ يُعَذِّبْنِي فَبِذُنُوبِي وَ إِنْ يُتِمَّ الَّذِي بَشَّرْتَنِي بِهِ فَاللَّهُ أَوْلَى بِي قَالَ فَقُلْتُ اللَّهُمَّ اجْلُ قَلْبَهُ وَ اجْعَلْ رَبِيعَهُ الْإِيمَانَ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ فَعَلْتُ بِهِ ذَلِكَ ثُمَّ إِنَّهُ رَفَعَ إِلَيَّ أَنَّهُ سَيَخُصُّهُ مِنَ الْبَلَاءِ بِشَيْ‌ءٍ لَمْ يَخُصَّ بِهِ أَحَداً مِنْ أَصْحَابِي فَقُلْتُ يَا رَبِّ أَخِي وَ صَاحِبِي فَقَالَ إِنَّ هَذَا شَيْ‌ءٌ قَدْ سَبَقَ أَنَّهُ مُبْتَلًى وَ مُبْتَلًى بِه

رسول اكرم(صلی الله علیه و آله): خداى متعال، در باره‌ی مقام و منزلت على(علیه السلام) با من عهد و پيمانى موثّق و مؤكد در انجام مأموريتم گرفت، عرضه داشتم: پروردگارا آن مأموريت مهم چيست؟ فرمود: بشنو عرضه داشتم: آماده‌ام، فرمود: على(علیه السلام) پرچمدار هدايت، رهبر اولياى من و روشنايى فرمانبران من مى‌باشد. وى آن كلمه‌اى است كه پرهيزگاران را به آن الزام نموده‌ام. هر كه محبّ على(علیه السلام) باشد محبّ من است و هر كه دشمن على(علیه السلام) است، دشمن من مى‌باشد! تو اى پيامبر او را مژده و بشارت به اين عنايت خاص داده و او را آگاه كن در آن حال على(علیه السلام) نزدم حاضر شد و مژده الهى را به او ابلاغ نمودم. پسعلى(علیه السلام) عرضه داشت: يا رسول اللَّه! من بنده خدا و در قبضه اقتدار او هستم، اگر مرا عذاب كند، علت اين عذاب جز گناه و نافرمانى چيزى نيست و اگر اين مژدگانى را محقق سازد از فضل و عظمت اوست. در آن حال دست به دعا برداشته و عرض كردم: پروردگارا! قلب او را نورانى و بهار عمر او را ايمان به خودت قرار ده، خداى عز و جل، دعاى مرا در باره او مستجاب نمود و فرمود: خواسته تو را در باره او انجام خواهم داد، سپس خداوند مرا آگاه نمود كه آزمايش‌هايى به او اختصاص داده‌ام، كه اين آزمايش‌ها و بلاها در باره هيچ يك از اصحابم پيش نخواهد آمد، از اين رو

عرض كردم: پروردگارا او برادر و يار و همگام با من است؟ فرمود: اين رتبه و مقام پيش از علم تو پيش بينى شده بود، چرا كه او مورد امتحان و آزمايش من قرار گرفته و مردم را در باره مقام و منزلتش آزمايش خواهم نمود. ⁽¹⁾

خداوند به علی احتجاج کرد

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي الْمُظَفَّرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الثَّلْجِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْهَاشِمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الزُّرَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ، عَنْ أَبِي زَكَرِيَّا الْمَوْصِلِيِّ، عَنْ جَابِرٍ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ (عَلَيْهِمْ السَّلَامُ)، أَنَ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

قَالَ لِعَلِيٍّ(علیه السلام)

أَنْتَ الَّذِي احْتَجَّ اللَّهُ بِكَ فِي ابْتِدَائِهِ الْخَلْقَ حَيْثُ أَقَامَهُمْ أَشْبَاحاً، فَقَالَ لَهُمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا: بَلَى. قَالَ: وَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) رَسُولِي قَالُوا: بَلَى. قَالَ: وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَصِيِّي فَأَبَى الْخَلْقُ جَمِيعاً إِلَّا اسْتِكْبَاراً وَ عَتَوْا مِنْ وَلَايَتِكَ إِلَّا نَفَرٌ قَلِيلٌ، وَ هُمْ أَقَلُّ الْقَلِيلِ، وَ هُمْ أَصْحَابُ الْيَمِينِ.رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به علی(علیه السلام) فرمود: تو کسی هستی که خداوند در آغاز آفرینش آفریدگان و هنگامی که آنان را به صورت اشباحی برپا داشت به تو احتجاج کرد، پس خداوند به آفریدگان فرمود: آیا من پروردگار شما نیستم؟ عرضه داشتند: بلی هستی خداوند فرمود: و محمد(صلی الله علیه و آله) فرستاده‌ی من نیست؟ عرضه داشتند: بلی هست، خداوند فرمود: و علی بن ابیطالب(علیه السلام) جانشین من نیست؟ پس جز گروهی

اندک دیگر آفریدگان از روی نخوت و سرکشی از ولایت تو سرباز زدند و آن چند نفر که کمترین افرادند، همان اصحاب یمین می‌باشند. ⁽¹⁾

خداوند والا با علی سخن گفت

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنِي الْأَجْلَحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْكِنْدِيُّ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ: نَاجَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يَوْمَ الطَّائِفِ فَأَطَالَ مُنَاجَاتَهُ، فَرَأَى الْكَرَاهَةَ فِي وُجُوهِ رِجَالٍ، فَقَالُوا: قَدْ أَطَالَ مُنَاجَاتَهُ مُنْذُ الْيَوْمِ. فَقَالَ: مَا أَنَا انْتَجَيْتُهُ، وَ لَكِنَّ اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ) انْتَجَاهُ.

جابر می‌گوید: رسول خدا در روز طائف با علی بن ابیطالب(علیه السلام) پنهان سخن می‌گفت و سخنش را طولانی کرد. پس ناخوشایندی را در چهره‌ی مردانی، مشاهده نمود. پس گفتند: پیامبر(صلی الله علیه و آله) سخنش را از امروزطولانی ساخته است. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: من با او سخن نگفتم. خداوند والا با او سخن گفت. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ الْمُلَائِيُّ، عَنِ الْأَجْلَحِ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ: أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) دَعَا عَلِيّاً(علیه السلام) وَ هُوَ مُحَاصِرٌ الطَّائِفَ، فَكَانَ الْقَوْمُ اسْتَشْرَفُوا لِذَلِكَ وَ قَالُوا: لَقَدْ طَالَ نَجْوَاكَ لَهُ مُنْذُ الْيَوْمِ. فَقَالَ: مَا أَنَا انْتَجَيْتُهُ، وَ لَكِنَّ اللَّهَ انْتَجَاهُ.

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در حالی که طائف را محاصره کرده بودند علی(علیه السلام) را فرا خواند و جماعتی به این امر نگریسته و گفتند: از امروز نجوایت با علی(علیه السلام) فزونی یافته. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: من با او نجوا نکردم. بلکه خدا با او نجوا فرمود. ⁽¹⁾

رحمت پروردگار بر او و دو فرزندش فرود می آید

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو نَصْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْمُقْرِئٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْعَبَّاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ بِشْرٍ الْأَسَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَنَانُ بْنُ سَدِيرٍ الصَّيْرَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) جَالِساً فِي مَسْجِدِهِ، فَجَاءَ عَلِيٌّ(علیه السلام) فَسَلَّمَ وَ جَلَسَ، ثُمَّ جَاءَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) فَأَخَذَهُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) وَ أَجْلَسَهُ فِي حَجْرِهِ وَ ضَمَّهُ إِلَيْهِ وَ قَبَّلَهُ، ثُمَّ قَالَ لَهُ: اذْهَبْ فَاجْلِسْ مَعَ أَبِيكَ، ثُمَّ جَاءَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) فَفَعَلَالنَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) مِثْلَ ذَلِكَ، وَ قَالَ لَهُ اجْلِسْ مَعَ أَبِيكَ، إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ الْمَسْجِدَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) خَاصَّةً، وَ أَعْرَضَ عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): مَا مَنَعَكَ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَى عَلِيٍّ وَ وَلَدَيْهِ، فَوَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْهُدَى وَ دِينِ الْحَقِّ، لَقَدْ رَأَيْتُ الرَّحْمَةَ تَنْزِلُ عَلَيْهِ وَ عَلَى وَلَدَيْهِ.

امام باقر(علیه السلام): پیامبر(صلی الله علیه و آله) در مسجد نشسته بودند پس علی(علیه السلام) به نزد او آمده سلام کرد و نشست. آنگاه حسن بن علی(علیه السلام) آمد. پس پیامبر(صلی الله علیه و آله) او را در دامنش نشاند و در آغوش گرفت و بوسید سپس فرمود: برو کنار پدرت بنشین. آنگاه حسین بن علی(علیه السلام) آمد و پیامبر(صلی الله علیه و آله) مانند آن رفتار را انجام داد و به او فرمود: در کنار پدرت

بنشین. آنگاه مردی در مسجد داخل شد و فقط بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سلام کرد و از علی(علیه السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) روی گرداند. پیامبر(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: چه چیز تورا بازداشت که بر علی(علیه السلام) و دو فرزندش سلام نکنی؟ سوگند به آنکه مرا به هدایت و دین حق برانگیخت مشاهده کردم که رحمت پروردگار بر او و دو فرزندش فرود می‌آید. ⁽¹⁾

ازدواج علی و فاطمه به امر خدا صورت گرفت

إِنَ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) مِنْ عَلِيٍّ(علیه السلام)⁽²⁾رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: همانا خدای متعال امر کرد که فاطمه(علیها السلام) را به ازدواج علی(علیه السلام) در بیاورم.

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا زَوَّجْتُ فَاطِمَةَ(علیها السلام) إِلَّا لَمَّا أَمَرَنِي اللَّهُ بِتَزْوِيجِهَا.

و به همين اسناد جعابى روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: من جز به فرمان حق تعالى فاطمه(علیها السلام) دخترم را به شوهر ندادم. ⁽³⁾

بیوت خدای عزوجل

قَوْلُهُ تَعَالَى (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ‌) عَنْ أَنَسٍ وَ بُرَيْدَةَ قَالا قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) (‌فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ) إِلَى قَوْلِهِ (الْقُلُوبُ وَ

الْأَبْصارُ) فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ أَيُّ بُيُوتٍ هَذِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ بُيُوتُ الْأَنْبِيَاءِ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هَذَا الْبَيْتُ مِنْهَا يَعْنِي بَيْتَ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) قَالَ نَعَمْ مِنْ أَفَاضِلِهَا

و ديگر (فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ‌)⁽¹⁾يعنى تسبيح گويند خداى را در خانه‌هاى كه دستورى داد خداى تعالى و امر كرد آن كه برداشته شود قدر او به تعظيم، يعنى آن را رفيع قدر و بزرگ مرتبه دانند، يا بردارند در آن آوازها، يا برداشته شود به حق سبحانه حاجت‌ها در آن بيوت و ياد كرده شود در آن خانه‌هانام او، مرويست از انس و بريده كه رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) خواند اين آيت را تا (فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ)⁽²⁾مردى برخاست و گفت: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) كدام خانه‌هاست اين؟ فرمود: خانه‌هاى انبيا، ابوبكر گفت خانه على(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) هر آينه از اين خانه‌ها است؟ فرمود: بله از افاضل اين خانه‌ها است. ⁽³⁾

علی اسم

پسندیده خدا

السَّلَامُ عَلَى اسْمِ اللَّهِ الرَّضِيِّ، وَ وَجْهِهِ الْمُضِي‌ءِ، وَ جَنْبِهِ الْعَلِيِّ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ

سلام بر نام پسندیده‌ی خدا و چهره‌ی تابان او و هم نشین والایش و رحمت و برکات الهی بر او باد. ⁽⁴⁾

5 - زيارة اخرى لأمير المؤمنين و الحسين بن علي صلوات الله عليهما

علی شایسته‌ی اعطای فضل از ناحیه‌ی خدا عزوجل باشد

وَ عَنْهُ (وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ) قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) (أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي)⁽¹⁾عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ آلُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) (أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُ)⁽²⁾عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام).و ديگر ابو جعفر(علیه السلام) فرموده كه (وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِي فَضْلٍ فَضْلَهُ‌)⁽³⁾على بن ابى طالب(علیه السلام) است. و به هر انسان شايسته نعمتى از كرم خود، عطا كند فرمود: مراد از آن انسان على بن ابى طالب(علیه السلام) است.⁽⁴⁾

برگزیدگان خدای عزوجل

وَ قَالَ عَلِيٌ (ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا) نَحْنُ أُولَئِك

و ديگر آيت (ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا)⁽⁵⁾

اميرالمؤمنين(علیه السلام) فرمود: برگزيدگان مائيم. ⁽⁶⁾

جایگاه امیرالمومنین در نزد رسول مهربانی

جایگاه ویژه علی در نزد پیامبر

أَخْبَرَنَا الْحَفَّارُ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي بَكْرٍ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ: حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ حَسَنٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، عَنْ أَبِي هَاشِمٍ الرُّمَّانِيِّ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي بِمَنْزِلَةِ رَأْسِي مِنْ بَدَنِي.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: جایگاه علی(علیه السلام) نسبت به من همچون جایگاه سر نسبت به بدنم باشد.⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي النَّضْرِ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْعُودٍ الْعَيَّاشِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بَيَّاعُ الْحَرِيرِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمُؤْمِنِ الْأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ: سَأَلْتُهُ مَنْ كَانَ آثَرَ النَّاسِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِيمَا رَأَيْتَ قَالَ: مَا رَأَيْتُ أَحَداً بِمَنْزِلَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) كَانَ يَبْعَثُنِي فِي جَوْفِ اللَّيْلِ إِلَيْهِ فَيَسْتَخْلِي بِهِ حَتَّى يُصْبِحَ، هَذَا كَانَ لَهُ عِنْدَهُ حَتَّى فَارَقَ الدُّنْيَا. قَالَ: وَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ هُوَ يَقُولُ: يَا أَنَسُ،تُحِبُّ عَلِيّاً(علیه السلام) قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، وَ اللَّهِ إِنِّي لَأُحِبُّهُ لِحُبِّكَ إِيَّاهُ. فَقَالَ: أَمَا إِنَّكَ إِنْ أَحْبَبْتَهُ أَحَبَّكَ اللَّهُ، وَ إِنْ أَبْغَضْتَهُ أَبْغَضَكَ اللَّهُ، وَ إِنْ أَبْغَضَكَ اللَّهُ أَوْلَجَكَ فِي النَّارِ. ⁽²⁾

از انس بن مالک سوال کردم: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) چه کسی را بر سایرین ترجیح می‌داد؟ انس گفت: هیچ کس را به مرتبه ی علی بن ابی طالب(علیه السلام) مشاهده نکردم. در

دل شب مرا به دنبال او می‌فرستاد، و تا صبح با او خلوت می نمود و این جایگاه علی(علیه السلام) در نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود تا پیامبر(صلی الله علیه و آله) از دنیا رفت. و شنیدم که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌فرمود: ای انس آیا علی(علیه السلام) را دوست می‌داری؟ عرضه داشتم: ای رسول خدا! به خدا سوگند! من او را دوست می‌دارم چون تو او را دوست می‌داری. پس پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: آگاه باش که اگر او را دوست بداری خدا تورا دوست می‌دارد و اگر اورا دشمن بداری خدا تو را دشمن می‌دارد و اگر خدا تو را دشمن بدارد در دوزخ می‌افکندت. ⁽¹⁾

أَبُو الْعَبَّاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ وَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي غُنَيَّةَ، وَ عَبَّادُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي غُنَيَّةَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ جُمَيْعِ بْنِ عُمَيْرٍ، قَالَ: دَخَلْتُ مَعَ أُمِّي عَلَى عَائِشَةَ فَذَكَرْتُ لَهَا عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَالَتْ: مَا رَأَيْتُ رَجُلًا كَانَ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْهُ، وَ مَا رَأَيْتُ امْرَأَةً كَانَتْ أَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْ امْرَأَتِهِ.جُمَیع بن عُمَیر می‌گوید به همراه مادرم بر عایشه وارد شدیم، پس مادرم علی(علیه السلام) را نزد عایشه یاد کرد. پس عایشه گفت: هیچ مردی محبوب تر از علی(علیه السلام) و هیچ زنی محبوبتر از فاطمه(علیها السلام) در نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مشاهده نکرده‌ام. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الشَّرِيفُ الْفَقِيهُ أَبُو إِبْرَاهِيمَ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ جَعْفَرٍ الصَّادِقِ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي قَتَادَةَ الْحَرَّانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَرُوبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنِ الْمُعْتَمِرِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ كَفُّهُ فِي كَفِّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ هُوَ يُقَلِّبُهُ.

فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، مَا مَنْزِلَةُ عَلِيٍّ(علیه السلام) مِنْكَ فَقَالَ: كَمَنْزِلَتِي مِنَ اللَّهِ.

عبدالله بن مسعود: دیدم که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دست در دست علی بن ابیطالب(علیه السلام) گذاشته و آن را می‌بوسید. پس عرضه داشتم: ای رسول خدا! علی(علیه السلام) در نزد تو چه جایگاهی دارد؟ پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: همان جایگاهی که من در نزد خداوند دارم. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا ابْنُ الْحَمَّامِيِّ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ أَحْمَدُ بْنُ عُثْمَانَ الْآدَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ سَعِيدٍ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي جُمَيْعُ بْنُ عُمَيْرٍ التَّيْمِيُّ، قَالَ: دَخَلْتُ مَعَ أُمِّي وَ خَالَتِي عَلَى عَائِشَةَ، فَسَأَلْنَاهَا كَيْفَ كَانَ مَنْزِلَةُ عَلِيٍّ(علیه السلام) فِيكُمْ قَالَتْ: سُبْحَانَ اللَّهِ! كَيْفَ تَسْأَلَانِ عَنْ رَجُلٍ لَمَّا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ النَّاسُ: أَيْنَ تَدْفِنُونَهُ فَقَالَ عَلِيٌّ(علیهالسلام): لَيْسَ فِي أَرْضِكُمْ بُقْعَةٌ أَحَبَّ إِلَى اللَّهِ مِنْ بُقْعَةٍ قُبِضَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ كَيْفَ تَسْأَلَانِّي عَنْ رَجُلٍ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى مَوْضِعٍ لَمْ يَطْمَعْ فِيهِ أَحَدٌ.

جمیع بن عمیر می‌گوید: به همراه مادر و خاله‌ام به نزد عایشه رفتیم و از او پرسیدیم که جایگاه علی(علیه السلام) در میان شما چگونه بود؟ او گفت: سبحان الله! چگونه می‌پرسید از مردی که چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درگذشت و مردم گفتند او را کجا دفن می‌کنید؟ علی(علیه السلام) فرمود: در همه زمین شما هیچ مکانی محبوبتر از مکانی نیست که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آن جان سپرده است. و چگونه از من درباره‌ی مردی می‌پرسید که دست بر جایگاهی گذاشته که طمع هیچکس به آن نمی‌رسید. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْمُودٍ ابْنُ بِنْتِ الْأَشَجِّ الْكِنْدِيِّ بِأُسْوَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَبُو جَعْفَرٍ الذُّهْلِيُّ، قَالَ

حَدَّثَنَا عَمَّارُ بْنُ الصَّبَّاحِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْغَفُورِ أَبُو الصَّبَّاحِ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ وَ كَانَتْ لَهُ صُحْبَةٌ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) قَالَتْ: حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حِجَّةَ الْوَدَاعِ بِأَزْوَاجِهِ، فَكَانَ يَأْوِي فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ إِلَى امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ وَ هُوَ حَرَامٌ يَبْتَغِي بِذَلِكَ الْعَدْلَ بَيْنَهُنَّ. قَالَتْ: فَلَمَّا أَنْ كَانَتْ لَيْلَةُ عَائِشَةَ وَ يَوْمُهَا خَلَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يُنَاجِيهِ وَ هُمَا يَسِيرَانِ، فَأَطَالَ مُنَاجَاتَهُ، فَشَقَّ ذَلِكَ عَلَى عَائِشَةَ، فَقَالَتْ: إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَذْهَبَ إِلَى عَلِيٍّ فَأَنَالَهُ أَوْ قَالَتْ: أَتَنَاوَلَهُ بِلِسَانِي، فِي حَبْسِهِ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَنِّي، فَنَهَيْتُهَا، فَنَصَّتْ نَاقَتَهَا فِي السَّيْرِ، ثُمَّ إِنَّهَا رَجَعَتْ إِلَيَ وَ هِيَ تَبْكِي، فَقُلْتُ: مَا لَكِ قَالَتْ: إِنِّي أَتَيْتُ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) فَقُلْتُ: يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)، مَا تَزَالُ تَحْبِسُ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): لَا تَحُولِي بَيْنِي وَ بَيْنَ عَلِيٍّ(علیه السلام)، إِنَّهُ لَا يُحَاقُّهُ فِيَّ أَحَدٌ، وَ إِنَّهُ لَا يُبْغِضُهُ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مُؤْمِنٌ وَ لَا يُحِبُّهُ كَافِرٌ، أَلَا إِنَّ الْحَقَّ بَعْدِي مَعَ عَلِيٍّ(علیه السلام)، يَمِيلُ مَعَهُ حَيْثُمَا مَالَ، لَا يَفْتَرِقَانِ جَمِيعاً حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ. قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ: فَقُلْتُ لَهَا قَدْ نَهَيْتُكِ فَأَبَيْتِ إِلَّا مَا صَنَعْتِ.

ام سلمه همسر پیامبر(صلی الله علیه و آله): رسول خدا(صلی الله علیه و آله) حج پایانی را با همسرانش به انجام رساند آن حضرت در هر روز و شب در حالی که محرم بود پیش یکی از همسرانش می‌رفت تا عدالت را میان آنان برقرار کند. او گفته است: وقتی روز و شب عایشه فرا رسید، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) با علی بن ابیطالب(علیه السلام) خلوت کرده بود و در حال قدم زدن با او به نجوا سخن می‌گفت. چون سخنشان به طول انجامید بر عایشه دشوار آمد و گفت: می‌خواهم سراغ علی(علیه السلام) بروم و به این جهت که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را از من بازداشته با زبانم او را بنوازم. ام سلمه می‌گوید: او را از این کار نهی کردم، ولی او ماده شترش را

راند و رفت. سپس گریان به نزد من بازگشت. من گفتم: چه شده است؟ گفت: من به نزد پیامبر گرامی(صلی الله علیه و آله) رفتم و گفتم: ای پسر ابوطالب(علیه السلام) چرا پیوسته رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را از من باز می‌داری؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: میان من و علی(علیه السلام) فاصله نینداز که هیچ کس نباید درباره‌ی من با او نِزاع کند، زیرا سوگند به کسی که جانم در دست اوست، مومن با او دشمنی نمی‌کند و کافر او را دوست نمی‌دارد. هان که حق پس از من به همراه علی(علیه السلام) است. هرجا که علی(علیه السلام) برود حق نیز می‌رود از هم جدا نمی‌شوند تا در آن حوض بر من وارد شوند. ام سلمه گفت: من به او گفتم که من تو را از این کار نهی کردم ولی تو سرباز زدی و کار خودت را کردی. ⁽¹⁾

وَ عَنْهُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ الْبَاغَنْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي هِشَامُ بْنُ نَاجِيَةَ أَبُو ثَوْرٍ الْقُرَشِيُّ بِسَلَمْيَةَ، قَالَحَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ مُسْلِمٍ الْحَلَبِيُّ، عَنْ أَزْهَرَ بْنِ رَاشِدٍ، عَنْ أَبِي هَارُونَ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ: أَنَّهُ ذَكَرُوا عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَالَ: إِنَّهُ كَانَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِمَنْزِلَةٍ خَاصَّةٍ، وَ لَقَدْ كَانَتْ لَهُ عَلَيْهِ دَخْلَةٌ لَمْ تَكُنْ لِأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ.

ابو هارون عبدی روایت کرده که در نزد ابو سعید خدری از علی(علیه السلام) سخن به میان آمد و او گفت: او نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) جایگاه ویژه‌ای داشت و با ایشان رابطه‌ای داشت که با هیچ یک از مردم نداشت. ⁽²⁾

فَأَخَذَتْنِي الْحُمَّى لَيْلَةً فَأَسْهَرَتْنِي، فَسَهَرَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِسَهَرِي. فَبَاتَ لَيْلَتَهُ بَيْنِي وَ بَيْنَ مُصَلَّاهُ يُصَلِّي مَا قُدِّرَ لَهُ، ثُمَّ يَأْتِينِي فَيَسْأَلُنِي وَ يَنْظُرُ إِلَيَّ. فَلَمْ يَزَلْ دَأْبُهُ ذَلِكَ إِلَى أَنْ أَصْبَحَ. فَلَمَّا أَصْبَحَ صَلَّى بِأَصْحَابِهِ الْغَدَاةَ ثُمَّ قَالَ: «اللَّهُمَّ اشْفِ عَلِيّاً(علیه السلام) وَ عَافِهِ فَإِنَّهُ قَدْ أَسْهَرَنِي اللَّيْلَةَ لِمَا بِهِ مِنَ الْوَجَعِ»، فَكَأَنَّمَا نَشِطْتُ مِنْ عِقَالٍ

مَا بِي قَبْلَهُ. قَالَ: ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): أَبْشِرْ يَا أَخِي قَالَ ذَلِكَ وَ أَصْحَابُهُ يَسْمَعُونَ قُلْتُ: بَشَّرَكَ اللَّهُ بِخَيْرٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

وَ جَعَلَنِي فِدَاءَكَ. قَالَ: إِنِّي لَمْ أَسْأَلِ اللَّهَ شَيْئاً إِلَّا أَعْطَانِيهِ، وَ لَمْ أَسْأَلْ لِنَفْسِي شَيْئاً إِلَّا سَأَلْتُ لَكَ مِثْلَهُ، وَ إِنِّي دَعَوْتُ اللَّهَ «أَنْ يُوَاخِيَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ» فَفَعَلَ، وَ سَأَلْتُهُ «أَنْ يَجْعَلَكَ وَلِيَّ كُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ بَعْدِي» فَفَعَلَ.

يك شب مرا تب گرفت و بيدارم نگه داشت. پيامبر(صلی الله علیه و آله) بخاطر بيدارى من بيدار ماند، و آن شب را بين من و محل نماز خود به صبح رساند كه مقدارى نماز مى‌خواند و سپس نزد من مى‌آمد و حال مرا مى‌پرسيد و به من توجّه مى‌كرد، و تا صبح كارش همين بود. وقتى صبح شد نماز صبح را با اصحابش خواند و سپس فرمود: خدايا، على(علیه السلام) را شفا و عافيت بده او امشب از دردى كه داشت مرا بيدار نگه داشت. با اين دعا از بيمارى كه قبل از آن داشتم خلاص شدم. امير المؤمنين(علیه السلام) فرمود: بعد پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: برادرم،بشارت باد تو را و اين سخن را طورى فرمود كه اصحابش مى‌شنيدند عرضه داشتم: يا رسول اللَّه، خدا تو را بشارت خير دهد و مرا فدايت گرداند. فرمود: من از خداوند چيزى نخواستم مگر آنكه به من عطا كرد، و چيزى براى خود نخواستم مگر آنكه مثل آن را براى تو خواستم. من از خدا خواستم كه بين من و تو برادرى قرار دهد، و چنين كرد، و از او خواستم تو را صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از من قرار دهد، و چنين كرد. ⁽¹⁾

الحديث الستون

الْأَرْبَعِينِ عَنِ الْخَطِيبِ أَنَّ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) قَالَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ اللَّهُمَّ إِنَّكَ أَخَذْتَ مِنِّي عُبَيْدَةَ بْنَ الْحَارِثِ يَوْمَ بَدْرٍ وَ حَمْزَةَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ(علیه السلام) يَوْمَ أُحُدٍ وَ هَذَا عَلِيٌّ(علیه السلام) فَلَا تَدَعْنِي (فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِين)‌⁽²⁾

در روز خندق رسول خدا(صلی الله علیه و آله) عرضه داشت: خدایا در در بدر عبیدة بن حارث و در روز احد حمزه را از دست دادم، و این علی(علیه السلام) است مرا تنها و بی یاور مگذار (وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثِين)⁽¹⁾

وَ لَمَّا وَرَدَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْمَدِينَةَ، نَزَلَ فِي بَنِي عَمْرِو بْنِ عَوْفٍ بِقُبَاءَ، فَأَرَادَهُ أَبُو بَكْرٍ عَلَى دُخُولِهِ الْمَدِينَةَ وَ أَلَاصَهُ فِي ذَلِكَ، فَقَالَ: مَا أَنَا بِدِاخِلِهَا حَتَّى يَقْدَمَ ابْنُ عَمِّي وَ ابْنَتِي، يَعْنِي عَلِيّاً(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(علیها السلام)

چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به مدینه نزدیک شدند در منطقه‌ی قبا و میان قبیله‌ی بنی عمرو بن عوف فرود آمدند. ابوبکر تلاش می‌کرد تا ایشان را واردمدینه کند اما حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) فرمودند: تا پسر عمویم (علی(علیه السلام)) و دخترم فاطمه(علیها السلام) به من نرسند به مدینه داخل نمی‌شوم. ⁽²⁾

النص469 [16] المجلس السادس عشر ح37

فُرَاتٌ قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْأَحْمَسِيُّ مُعَنْعَناً عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ [رَحِمَهُ اللَّهِ عَلَيْهِ] قَالَ كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ذَاتَ يَوْمٍ فِي مَنْزِلِ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا وَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يُحَدِّثُنِي وَ أَنَا لَهُ مُسْتَمِعٌ إِذْ دَخَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَلَمَّا أَنْ بَصُرَ [أَبْصَرَ] بِهِ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) أَشْرَقَ وَجْهُهُ نُوراً

وَ فَرَحاً وَ سُرُوراً بِأَخِيهِ وَ ابْنِ عَمِّهِ ثُمَّ ضَمَّهُ إِلَى صَدْرِهِ وَ قَبَّلَ بَيْنَ عَيْنَيْه....

ابوذر غفاری می‌گوید: روزی در منزل ام سلمه مشغول گفتگو با رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بودم که علی بن ابیطالب(علیه السلام) وارد شد. تا چشمان رسول خدا به علی(علیه السلام) افتاد از شدت شادی چهره‌اش برافروخته شد سپس او را به سینه چسبانید و میان چشمانش را بوسید.... ⁽³⁾

اللَّهُمَّ فَرِّجْ هَمِّي وَ بَرِّدْ كَبِدِي بِخَلِيلِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌فرمودند: خدایا اندوهم را بزدای و جگرم را به دیدن محبوبم علی بن ابیطالب(علیه السلام) خنک ساز⁽¹⁾

امیرالمومنین صاحب سِرِّ پیامبروَ مِنْ إِفْشَائِهِ الْأَسْرَارَ عَلَيْهِ مَا رَوَى شِيرَوَيْهِ فِي الْفِرْدَوْسِ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): صَاحِبُ سِرِّي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام). ⁽²⁾

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: صاحب سِرِّ من علی بن ابیطالب(علیه السلام) است

علی از آنچه بر رسول خدا نازل میشد مطلع بود

وَ بِإِسْنَادِهِ، عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ: سَلُونِي عَنْ كِتَابِ اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ)، فَوَ اللَّهِ مَا نَزَلَتْ آيَةٌ مِنْهُ فِي لَيْلٍ أَوْ نَهَارٍ وَ لَا مَسِيرٍ وَ لَا مَقَامٍ إِلَّا وَ قَدْ أَقْرَأَنِيهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ عَلَّمَنِي تَأْوِيلَهَا. فَقَالَ ابْنُ الْكَوَّاءِ: يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، فَمَا كَانَ يَنْزِلُ عَلَيْهِ وَ أَنْتَ غَائِبٌ عَنْهُ قَالَ: كَانَ يَحْفَظُ عَلَيَّ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا كَانَ يَنْزِلُ عَلَيْهِ مِنَ الْقُرْآنِ وَ أَنَا عَنْهُ غَائِبٌ حَتَّى أَقْدَمَ عَلَيْهِ فَيُقْرِئُنِيهِ، وَ يَقُولُ لِي: يَا عَلِيُّ(علیه السلام)، أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيَّ بَعْدَكَ كَذَا وَ كَذَا، وَ تَأْوِيلُهُ كَذَا وَ كَذَا، فَيُعَلِّمُنِي تَنْزِيلَهُ وَ تَأْوِيلَهُ.

امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: از من درباره‌ی کتاب خدای عزتمند بپرسید که به خدا سوگند آیه‌ای از آن در شب یا روز یا بر راه و بر جای فرو نیامده جز آن که

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خواندن و تاویل آنرا به من آموخت. در این هنگام ابن کوّا عرضه داشت: ای امیر مومنان! پس چیزی نبوده که بر او نازل شود و شما نزدش نباشی؟ حضرت فرمودند: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آنچه از قرآن بر او نازل شد برایم حفظ می‌کرد و وقتی من نزدش نبودم، آن گاه به نزدش می‌رفتم،به من می‌آموخت و می‌فرمود: ای علی! بعد از تو خداوند چنین و چنان به من نازل کرد و تاویلش چنین و چنان است. و وحی و تاویلش را به من می‌آموخت. ⁽¹⁾

وَ عَنْهُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ حَفْصٍ الْخَثْعَمِيُّ بِالْكُوفَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ السُّدِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمُفَضَّلِ الْحَفَرِيُّ، عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ، عَنْ أَخِيهِ أَسْنَدَهُ لَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ: كَانَ الْوَحْيُ يَنْزِلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

لَيْلًا، فَلَا يُصْبِحُ حَتَّى يُعَلِّمَهُ عَلِيّاً(علیه السلام) وَ يَنْزِلُ الْوَحْيُ نَهَاراً فَلَا يُمْسِي حَتَّى يُعَلِّمَهُ عَلِيّاً(علیه السلام)

عبدالله بن حسن بن حسن گفته است: هرگاه وحی بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شبانه فرود می‌آمد آن حضرت صبح علی(علیه السلام) را از آن آگاه می‌گرد و هرگاه در روز فرود می‌آمد پیش از شب او را از آن آگاه می‌کرد. ⁽²⁾

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ الْأَشْقَرِ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي الْأَسْوَدِ عَنْ أَخِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: كَانَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْيُ نَهَاراً لَمْ يَمَسَّ حَتَّى يُخْبِرَ بِهِ عَلِيّاً(علیه السلام) وَ إِذَا نَزَلَ عَلَيْهِ لَيْلًا لَمْ يُصْبِحْ حَتَّى يُخْبِرَ بِهِ عَلِيّاً(علیه السلام).

چون در روز وحى به پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مي‌رسيد شب نشده بود كه آن را به على(علیه السلام) گزارش مي‌داد و اگر شب وحى مي‌رسيد صبح نمي‌كرد تا آن را به على(علیه السلام) خبر مي‌داد. ⁽³⁾

علی از منست و من از علی هستمقَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله):...وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): على(علیه السلام) از منست و من از اویم.⁽¹⁾

قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَنْتَ مِنِّي وَ أَنَا مِنْكَ.

و به همين اسناد جعابىّ روايت كرده كه على(علیه السلام) فرمود: مرا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: تو از منى و من از تو. ⁽²⁾

وَ نَقَلْتُ مِنْ مَنَاقِبِ الْخُوَارِزْمِيِّ عَنْ عَبْدِ خَيْرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ أُهْدِيَ إِلَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) قِنْوُ مَوْزٍ فَجَعَلَ يُقَشِّرُ الْمَوْزَةَ وَ يَجْعَلُهَا فِي فَمِي فَقَالَ لَهُ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ تُحِبُّ عَلِيّاً(علیه السلام) قَالَ أَ وَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْه

و در مناقب خوارزمى منقولست از عبد خير كه او روايت كند از اميرالمؤمنين على(علیه السلام) كه خوشه‌ای موز برای پیامبر(صلی الله علیه و آله) هدیه آرودند هديه نزد حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) آورد آن حضرت آن موز را از پوست جدا مي‌كرد و به دهان من مي‌نهاد، قائلى گفت: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) به درستى كه دوست مي‌دارى على(علیه السلام) را؟ پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: كه واى بر تو هنوز نمي‌دانى كه على(علیه السلام) از منست و من از على(علیه السلام)⁽³⁾أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عُبَيْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ الْمَرْزُبَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدَ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عِيسَى الرَّمْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ، عَنْ عَبَايَةَ الْأَسَدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ (رَحِمَهُ اللَّهُ)، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِأُمِّ سَلَمَةَ: يَا أُمَّ سَلَمَةَ، عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي، وَ أَنَا

مِنْ عَلِيٍّ(علیه السلام)، لَحْمُهُ لَحْمِي، وَ دَمُهُ دَمِي، وَ هُوَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى، يَا أُمَّ سَلَمَةَ، اسْمَعِي وَ اشْهَدِي، هَذَا عَلِيٌّ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ.

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله): ای ام سلمه! علی(علیه السلام) از منست و من از علی(علیه السلام) هستم. گوشت او گوشت من و خون او خون منست و او نسبت به من در جایگاه هارون(علیه السلام) نسبت به موسی(علیه السلام) است. ای ام سلمه! بشنو و گواه باش. علی(علیه السلام) آقا و سرور مسلمان است. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكَاتِبُ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الزَّعْفَرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ مُهَاجِرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى، عَنْ زِرِّ بْنِ حُبَيْشٍ، قَالَ: كَانَتْ عِصَابَةٌ مِنْ قُرَيْشٍ فِي مَسْجِدِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَذَكَرُوا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ انْتَهَكُوا مِنْهُ، وَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَائِلٌ فِي بَيْتِ بَعْضِ نِسَائِهِ، فَأُتِيَ بِقَوْلِهِمْ فَثَارَ مِنْ نَوْمِهِ فِي إِزَارٍ لَيْسَ عَلَيْهِ غَيْرُهُ، فَقَصَدَ نَحْوَهُمْ وَ رَأَوُا الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ، فَقَالُوا: نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ غَضَبِ اللَّهِ وَ غَضَبِ رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله). فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): مَا لَكُمْ وَ علي [عَلِيّاً(علیه السلام)]! أَ مَا تَدَعُونَ عَلِيّاً، أَلَا إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ، مَنْ آذَى عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ آذَانِي، مَنْ آذَى عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ آذَانِي.زربن جیش می‌گوید: گروهی از قریش در مسجد پیامبر(صلی الله علیه و آله) بودند پس علی بن ابیطالب(علیه السلام) را یاد کردند و از او بدگویی نمودند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در خانه یکی از همسرانش در خواب قیلوله به سر می‌بردند. پس سخن قریش به پیامبر(صلی الله علیه و آله) رسید، به سرعت از جا برخاست. و به سوی آنان رفت. قریش خشم را در چهره‌ی پیامبر(صلی الله علیه و آله) مشاهده کرد پس عرضه داشتند: از خشم خدا و رسولش به خدا پناه می‌بریم. پس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: با علی(علیه السلام) چکار دارید؟ آیا علی(علیه السلام) را رها نمی‌کنید؟ آگاه

باشید که علی(علیه السلام) از من و من از علی(علیه السلام) هستم. هرکه علی(علیه السلام) را بیازارد مرا آزرده و هرکه علی(علیه السلام) را بیازارد مرا آزرده. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عُبَيْدِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي هَارُونَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ. فَقَالَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام): يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله)، وَ أَنَا مِنْكُمَا.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: علی(علیه السلام) از من است و من از علی(علیه السلام) هستم. پس جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: ای محمد! من نیز از شمایم. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّزَّازُ، قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى الْقَيْسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يَزِيدَ الطَّائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ طَرِيفٍ الْحَنْظَلِيُّ، عَنْ عَطِيَّةَ بْنِ سَعْدٍ الْعَوْفِيِّ، عَنْ مَحْدُوجِ بْنِ زَيْدٍ الذُّهْلِيِّ، وَ كَانَ فِي وَفْدِ قَوْمِهِ إِلَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله)

تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ (لا يَسْتَوِي أَصْحابُ النَّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزُونَ) قَالَ: فَقُلْتُ: يَارَسُولَ اللَّهِ، مَنْ أَصْحَابِ الْجَنَّةِ قَالَ:

مَنْ أَطَاعَنِي وَ سَلَّمَ لِهَذَا مِنْ بَعْدِي. قَالَ: وَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

بِكَفِّ عَلِيٍّ(علیه السلام)

وَ هُوَ يَوْمَئِذٍ إِلَى جَنْبِهِ فَرَفَعَهَا، وَ قَالَ: أَلَا إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ، فَمَنْ حَادَّهُ فَقَدْ حَادَّنِي، وَ مَنْ حَادَّنِي فَقَدْ أَسْخَطَ اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ). ثُمَّ قَالَ: يَا عَلِيُّ، حَرْبُكَ حَرْبِي، وَ سِلْمُكَ سِلْمِي، وَ أَنْتَ الْعَلَمُ بَيْنِي وَ بَيْنَ أُمَّتِي.

از مخدوج ذهلی که در میان هیاتی از قومش به سوی پیامبر(صلی الله علیه و آله) آمده بود روایت شد که آن حضرت این آیه را خواند (لا يَسْتَوِي أَصْحابُ النَّارِ وَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفائِزُونَ)⁽³⁾دوزخیان و بهشتیان برابر نیستند، بهشتیان رستگارانند.

من عرضه داشتم: بهشتیان چه کسانی هستند؟ ایشان فرمودند: کسانی که از من اطاعت کنند و پس از من این مرد را بپذیرند. و دست علی(علیه السلام) را که در کنارش بود بلند کردند و فرمودند: هان که علی(علیه السلام) از من است و من از او هستم. هرکه با او مخالفت کند با من مخالفت کرده و هرکه با من مخالفت کند، خداوند عزتمند را خشمگین کرده است. آنگاه فرمودند: ای علی! جنگ با تو جنگ با من و صلح با تو صلح با من است. و تو نشانه‌ی میان من و امتم هستی. عطیّه بن سعد کوفی یکی از روایان حدیث گفته است: من به منزل زید ارقم رفتم و حدیث مخدوج بن یزید را برایش گفتم. او گفت گمان نمی‌کنم کسی جز من مانده باشد که آن را از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیده باشد و روایت کند، من گواهی می‌دهم که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آن را به ما فرمودند. سپس گفت: کسانی بودند که این سخن را از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدند و با این همه با علی(علیه السلام) مخالفت کردند. ⁽¹⁾امیرالمومنین

شاهد بر پیامبر

قَوْلُهُ تَعَالَى (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ) قَالَ عَبَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْأَسَدِيُّ سَمِعْتُ عَلِيّاً(علیه السلام) يَقُولُ وَ هُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ مَا مِنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَّا وَ قَدْ نَزَلَتْ فِيهِ آيَةٌ أَوْ آيَتَانِ فَقَالَ رَجُلٌ مِمَّنْ تَحْتَهُ فَمَا نَزَلَ فِيكَ أَنْتَ فَغَضِبَ ثُمَّ قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ لَمْ تَسْأَلْنِي عَلَى رُءُوسِ الْقَوْمِ مَا حَدَّثْتُكَ وَيْحَكَ هَلْ تَقْرَأُ سُورَةَ هُودٍ ثُمَّ قَرَأَ عَلِيٌّ(علیه السلام) (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ) رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلَى بَيِّنَةٍ وَ أَنَا الشَّاهِدُ مِنْهُ.

در باره‌ی آيه (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ‌)⁽¹⁾عبّاد بن عبد اللَّه اسدى مى‌گويد: از على(علیه السلام) شنيدم كه بر منبر مى‌گفت: مردى از قريش نيست كه يك يا دو آيه در حقّ او نازل نشده باشد. مردى كه پاى منبر نشسته بود گفت: در حقّ تو چه نازل شده است؟ حضرت خشمگين شد و فرمود: اگر تو اين را در برابر سران قوم نمى‌پرسيدى به تو نمى‌گفتم: واى بر تو، آيا در سوره هود نخوانده‌اى كه (أَ

فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ‌) پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر بيّنه است و من شاهد بر او.⁽²⁾

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ، عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) أَنَّهُ كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ يَخْطُبُ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَقَالَ: وَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ، مَا مِنْ رَجُلٍ مِنْ قُرَيْشٍ جَرَتْ عَلَيْهِ الْمَوَاسِي إِلَّا وَ قَدْ نَزَلَتْ فِيهِ آيَةٌ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ)، أَعْرِفُهَا كَمَا أَعْرِفُهُ. فَقَامَ إِلَيْهِ رَجُلٌ

فَقَالَ:

يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، مَا آيَتُكَ الَّتِي نَزَلَتْ فِيكَ فَقَالَ: إِذَا سَأَلْتَ فَافْهَمْ وَ لَا عَلَيْكَ أَلَّا تَسْأَلَ عَنْهَا غَيْرِي، أَ قَرَأْتَ سُورَةَ هُودٍ قَالَ:

نَعَمْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. قَالَ: فَسَمِعْتَ

اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ) يَقُولُ: (أَ

فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌمِنْهُ) قَالَ: نَعَمْ.

قَالَ: فَالَّذِي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِي يَتْلُوهُ شَاهِدٌ مِنْهُ، وَ هُوَ الشَّاهِدُ وَ هُوَ مِنْهُ، عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)، وَ أَنَا الشَّاهِدُ، وَ أَنَا مِنْهُ

امیرالمومنین(علیه السلام) در خطبه‌ی نماز جمعه فرمود: سوگند به کسی که دانه را شکافت و جنبندگان را آفرید، کسی از قریش نیست که بر او ستمی روا شده باشد مگر آن که درباره‌ی او آیه‌ای نازل شده. شخصی پرسید: ای امیرالمومنین. آیه‌ای که درباره‌ی شما نازل شده کدام است؟ حضرت فرمودند: چون پرسیدی بفهم. و اشکالی ندارد که جز از من نپرسی. آیا سوره‌ی هود را خوانده‌ای؟ عرضه داشت: بله. حضرت فرمود: پس شنیده‌ای که خدای عزوجل می‌فرماید (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ

شاهِدٌ مِنْهُ)⁽¹⁾آیا کسی که دلیل روشنی از جانب پروردگارش داشت و به دنبال آن شاهدی از خود داشت او عرضه داشت: بله. حضرت فرمود: کسی که دلیلی روشن از جانب پروردگار داشت، محمد(صلی الله علیه و آله) رسول خدا بود و کسی که به دنبالش شاهد او بود که گواه اوست و از اوست علی(علیه السلام) پسر ابوطالب است. شاهد منم و من از اویم. ⁽²⁾

خدایا مرا نمیران تا علی را ببینم

وَ مِنْهُ عَنْ أُمِّ عَطِيَّةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بَعَثَ عَلِيّاً(علیه السلام) فِي سَرِيَّةٍ قَالَتْ فَرَأَيْتُهُ رَافِعاً يَدَيْهِ يَقُولُ اللَّهُمَّ لَا تُمِتْنِي حَتَّى تُرِيَنِي عَلِيّاً(علیه السلام) هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ أَخْرَجَهُ أَبُو عِيسَى مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى التِّرْمِذِيُّفِي صَحِيحِهِ: وَ مِثْلُهُ مِنْ كِتَابِ الْيَوَاقِيتِ لِأَبِي عُمَرَ الزَّاهِدِ إِلَّا أَنَّ فِيهِ حَتَّى تُرِيَنِي وَجْهَ عَلِي(علیه السلام)

و از ام عطيه روايت است كه رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) امير المؤمنين را(علیه السلام) در سريه به جنگ كفار فرستاده بود من ديدم كه آن حضرت دست‌هاى مبارك به دعا برداشته بود كه: بار خدايا نمیران مرا تا ببينم على(علیه السلام) را و مثل اين در كتاب يواقيت مذكور است با این تفاوت که فرمود: تا ببينم روى على(علیه السلام) را. ⁽³⁾

دوری و فراق یکدیگر را تحمل نمیکردند

وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّادِقِ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام)

قَالَ كُنْتُ أَنَا وَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فِي الْمَسْجِدِ بَعْدَ أَنْ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ نَهَضَ وَ نَهَضْتُ مَعَهُ وَ كَانَ

رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

إِذَا أَرَادَ أَنْ يَتَّجِهَ إِلَى مَوْضِعٍ أَعْلَمَنِي بِذَلِكَ وَ كَانَ إِذَا أَبْطَأَ فِي ذَلِكَ الْمَوْضِعِ صِرْتُ إِلَيْهِ لِأَعْرِفَ خَبَرَهُ لِأَنَّهُ لَا يَتَصَابَرُ قَلْبِي عَلَى فِرَاقِهِ سَاعَةً وَاحِدَة...

حضرت صادق(علیه السلام) به واسطه پدران گرامش نقل نموده كه حضرت على(علیه السلام) فرمود: در خدمت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بعد از اداى نماز صبح در مسجد نشسته بودم كه آن حضرت برخاسته و حركت نمودند و من نيز با آن حضرت روانه شدم، و رسم آن حضرت اين بود كه به هر جايى كه مى‌خواستند بروند مرا مطّلع مى‌فرمودند، و هر گاه توقّف در آن محلّ طول مى‌كشيد من به آنجامى‌رفتم تا ببينم چه خبر شده، زيرا قلب من حتّى براى زمانى كوتاه فراق و دورى آن حضرت را طاقت نمى‌آورد.... ⁽¹⁾

ج‌1 ص197 خطبة أمير المؤمنين ع بعد فتح البصرة

رسول خدا در آغوش امیرالمومنین از دنیا رفت

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بَزِيعٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ الْمُلَائِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَلْقَمَةَ وَ الْأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ لَمَّا حَضَرَهُ الْمَوْتُ: ادْعُوا لِي حَبِيبِي. فَقُلْتُ لَهُمْ: ادْعُوا لَهُ ابْنَ أَبِي طَالِبٍ، فَوَ اللَّهِ مَا يُرِيدُ غَيْرَهُ، فَلَمَّا جَاءَهُ فَرَّجَ الثَّوْبَ الَّذِي كَانَ عَلَيْهِ ثُمَّ أَدْخَلَهُ فِيهِ، فَلَمْ يَزَلْ يَحْتَضِنُهُ حَتَّى قُبِضَ وَ يَدُهُ عَلَيْهِ.

عایشه: هنگامی که زمان رحلت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرا رسید فرمود: دوستم را نزد من بخوانید. پس به اطرافیان حضرت گفتم: فرزند ابوطالب(علیه السلام) را فرا خوانید به خدا سوگند! جز او را نمی‌طلبد. پس هنگامی که علی(علیه السلام) به نزد پیامبر آمد پارچه‌ای

را که بر خود بود بر علی(علیه السلام) گشود و علی(علیه السلام) را داخل آن ساخت پس هم چنان علی(علیه السلام) را در آغوش داشت تا از دنیا رفت در حالی که در آغوش علی(علیه السلام) بود.⁽¹⁾

رسول خدا را امیرالمومنین غسل کرده و کفن نموده و دفن نمودندقَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو نَصْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْمُقْرِي الْبَصِيرُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ الْقُرَشِيُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُخَارِقٍ عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَلِيٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ لَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) تَوَلَّى غُسْلَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ الْعَبَّاسُ مَعَهُ وَ الْفَضْلُ بْنُ الْعَبَّاسِ فَلَمَّا فَرَغَ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنْ غُسْلِهِ كَشَفَ الْإِزَارَ عَنْ وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي طِبْتَ حَيّاً وَ طِبْتَ مَيِّتاً انْقَطَعَ بِمَوْتِكَ مَا لَمْ يَنْقَطِعْ بِمَوْتِ أَحَدٍ مِمَّنْ سِوَاكَ مِنَ النُّبُوَّةِ وَ الْإِنْبَاءِ خَصَّصْتَ حَتَّى صِرْتَ مُسَلِّياً عَمَّنْ سِوَاكَ وَ عَمَّمْتَ حَتَّى صَارَ النَّاسُ فِيكَ سَوَاءً وَ لَوْ لَا أَنَّكَ أَمَرْتَ بِالصَّبْرِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْجَزَعِ لَأَنْفَدْنَا عَلَيْكَ مَاءَ الشُّئُونِ وَ لَكِنْ مَا لَا يُرْفَعُ كَمَدٌ وَ غُصَصٌ مُحَالِفَانِ وَ هُمَا دَاءُ الْأَجَلِ وَ قَلَّا لَكَ بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي اذْكُرْنَا عِنْدَ رَبِّكَ وَ اجْعَلْنَا مِنْ هَمِّكَ ثُمَّ أَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَبَّلَ وَجْهَهُ وَ مَدَّ الْإِزَارَ عَلَيْه

عبد اللَّه بن عبّاسگويد: چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) وفات يافت كار غسل او را اميرالمؤمنين علىّ بن ابى طالب(علیه السلام) به دست گرفت و عبّاس و پسرش: فضل نيز با آن حضرت بودند، چون على(علیه السلام) از غسل پيامبر(صلی الله علیه و آله) فراغت يافت كفن از چهره مبارك حضرتش كنار زد و گفت: پدر و مادرم فدايت، پاكيزه زيستى و پاكيزه بدرود حيات

گفتى، با مرگ تو چيزى از ما بريده شد كه با مرگ هيچ يك از انبياء گذشته بريده نشده و آن نبوّت و اخبار آسمانى است، مصيبت تو از طرفى به اندازه‌اى بزرگ است كه با اين مصيبت ويژه‌ات تسلّى بخش مصيبت هر كس ديگرى هستى، و از طرفى نيز بر تمامى مردم سايه افكنده است به طورى كه همه در اين غم شريك‌اند، و اگر به صبر و پايدارى فرمان نداده و از بى‌تابى و ناشكيبائى نهى نفرموده بودى هر آينه اشك ديده‌مان را در اين راه با گريه فراوان مى‌خشكانديم پدر و مادرم فدايت ما را به نزد خدايت ياد آر و مارا وجهه همّت خود دار. سپس خود را به روى بدن آن حضرت انداخت و صورتش را بوسيد و كفن را به رويش كشيد. ⁽¹⁾

دعاهای پیامبر در حق علی

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ مِدْرَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي طَاهِرُ بْنُ مِدْرَارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ مَيْسَرَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ بْنِ عُتَيْبَةَ، وَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، قَالا: حَدَّثَنَا حَبِيبٌ وَ كَانَ إِسْكَافاً فِي بَنِي بَدِيٍّ، وَ أَثْنَى عَلَيْهِ خَيْراً أَنَّهُ سَمِعَ زَيْدَ بْنَ أَرْقَمَ يَقُولُ: خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَوْمَ غَدِيرِ خُمٍّ، فَقَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در روز عید غدیر برایمان خطبه خواند و فرمود: هرکه من صاحب اختیار اویم پس علی(علیه السلام) صاحب اختیار اوست، خداوندا هرکه او را یاری کند، یاری کن، و با هرکه با او دشمنی کند، دشمنی کن. ⁽²⁾

وَ عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ وَجِعْتُ وَجَعاً فَأَتَيْتُ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) فَأَنَامَنِي فِي مَكَانِهِ وَ قَامَ يُصَلِّي فَأَلْقَى عَلَيَّ طَرَفَ ثَوْبِهِ فَصَلَّى مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَدْ بَرَأْتَ فَلَا بَأْسَ عَلَيْكَ مَا سَأَلْتُ اللَّهَ شَيْئاً إِلَّا وَ سَأَلْتُ لَكَ مِثْلَهُ وَ لَا سَأَلْتُ اللَّهَ شَيْئاً إِلَّا أَعْطَانِيهِ إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي

على(علیه السلام) فرمود: به بيمارى شديدى مبتلا گرديدم براى طلب شفا و دعاى آن حضرت به منزل رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رفتم. وقتى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) رنجورى مرا مشاهده نمود، مرا در جاى خويش خواباند و گوشه‌اى ازلباس خود را روى من كشيد و خود به نماز مشغول شد، پس از گذشت زمانى كه در عبادت گذرانيد، به من فرمود: اى پسر ابیطالب(علیه السلام) خداوند تو را شفا عنايت نمود و از اين به بعد هيچ نگرانى وجود ندارد، زيرا هر چه براى خودم از خداوند طلب كردم مانند همان نيز، براى تو از خداوند خواستم و همه خواسته‌هايم برآورده شد، مگر مسأله نبوت كه بعد از من پيامبرى نخواهد آمد. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا هَانِئُ بْنُ أَيُّوبَ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ عَمِيرَةَ بْنِ سَعْدٍ: أَنَّهُ سَمِعَ عَلِيّاً(علیه السلام) فِي الرَّحْبَةِ يَنْشُدُ النَّاسَ: مَنْ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ فَقَامَ بِضْعَةَ عَشَرَ فَشَهِدُوا.

عمیرة بن سعد: شنیدم که علی(علیه السلام) در میان جمعیت، مردم را سوگند می‌دهد و می‌فرماید: چه کسی شنیده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هرکه من مولا و صاحب اختیار اویم علی(علیه السلام) مولا و صاحب اختیار اوست. خداوندا! گرامی بدار هرکه او را گرامی دارد و دشمن دار هرکه با او دشمنی کند؟ پس چند ده نفری برخاستند و گواهی دادند. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُقْدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُوسَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ، وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هرکه من مولای اویم علی(علیه السلام) مولای اوست. خداوندا گرامی دار هرکه او را گرامی دارد و دشمن دار هرکهبا او دشمنی کند و خوار ساز هرکه او را خوار نماید و یاری کن هرکه او را یاری کند. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ الزَّيَّاتِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ الْإِسْكَافِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ، عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) قَالَ: لَمَّا نَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بَطْنَ قُدَيْدٍ قَالَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام): يَا عَلِيُّ، إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يُوَالِيَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ فَفَعَلَ، وَ سَأَلْتُهُ أَنْ يُؤَاخِيَ بَيْنِي وَ بَيْنَكَ فَفَعَلَ، وَ سَأَلْتُهُ أَنْ يَجْعَلَكَ وَصِيِّي فَفَعَلَ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ: وَ اللَّهِ لَصَاعٌ مِنْ تَمْرٍ فِي شَنٍ بَالٍ خَيْرٌ مِمَّا سَأَلَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) رَبَّهُ، هَلَّا سَأَلَهُ مَلَكاً يَعْضُدُهُ عَلَى عَدُوِّهِ، أَوْ كَنْزاً يَسْتَعِينُ بِهِ عَلَى فَاقَتِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ (تَعَالَى): (فَلَعَلَّكَ تارِكٌ بَعْضَ ما يُوحى إِلَيْكَ وَ ضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّما أَنْتَ نَذِيرٌ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَكِيلٌ)⁽²⁾

امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: هنگامی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در بطن قدید (موضعی در نزدیکی مکه) فرود آمد به علی بن ابیطالب(علیه السلام) فرمود: ای علی! من از خدا خواستم که میان من و تو دوستی برقرار کند و خدا این چنین کرد. و از او خواستم، که میان من و تو برادری برقرار کند و این چنین کرد و از او خواستم تو را جانشین من قرار دهد و این چنین کرد. پس مردی از آن جماعت گفت: به خدا قسم! یک پیمانه از خرما در مشکی کهنه و پوسیده بهتر از آن چیزی است که محمد(صلی الله علیه و آله) از پروردگارش درخواست نمود. چرا فرشته‌ای را درخواست نکرده که او را بر دشمنش یاری دهد و یا گنجی نطلبیده که برای فقر وبیچارگی خود از او کمک گیرد؟ پس خداوند بلند مرتبه این آیه را فرستاد (فَلَعَلَّكَ تارِكٌ بَعْضَ ما يُوحى إِلَيْكَ وَ ضائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّما أَنْتَ نَذيرٌ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَكيلٌ)⁽¹⁾

جز درب خانه علی باقی دربها را ببند

وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) سُدُّوا الْأَبْوَابَ الشَّارِعَةَ فِي الْمَسْجِدِ إِلَّا بَابَ عَلِيٍّ(علیه السلام)

جعابىّ به همين اسناد: از امير مؤمنان(علیه السلام) روايت كرده رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: تمام درب‌هائى كه از منازل به مسجد باز است ببنديد جز باب على(علیه السلام) را.⁽²⁾

امیرالمومنین در معراج

فَرَوَاهُ صَدْرُ الْأَئِمَّةِ مُوَفَّقُ بْنُ أَحْمَدَ الْمَكِّيُّ أَخْطَبُ خُوارِزْمَ عَنِ الْمُهَذَّبِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْقَاسِمِ نَصْرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ زِيرَكَ الْمُقْرِئُ أَخْبَرَنَا وَالِدِيأَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدٌ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو عَلِيٍّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّيْسَابُورِيُّ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ النَّانَجِيُّ الْبَغْدَادِيُّ مِنْ حِفْظِهِ بِدِينَوَرَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَرِيرٍ الطَّبَرِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ الرَّازِيُّ حَدَّثَنَا الْعَلَاءُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْهَمَدَانِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مِخْنَفٍ لُوطُ بْنُ يَحْيَى الْأَزْدِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ سُئِلَ بِأَيِّ لُغَةٍ خَاطَبَكَ رَبُّكَ لَيْلَةَ الْمِعْرَاجِ قَالَ خَاطَبَنِي بِلُغَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَأَلْهَمَنِي أَنْ قُلْتُ يَا رَبِّ خَاطَبْتَنِي أَنْتَ أَمْ عَلِيٌّ فَقَالَ يَا أَحْمَدُ أَنَا شَيْ‌ءٌ لَا كَالْأَشْيَاءِ لَا أُقَاسُ بِالنَّاسِ وَ لَا أُوصَفُ بِالشُّبُهَاتِ خَلَقْتُكَ مِنْ نُورِي وَ خَلَقْتُ عَلِيّاً مِنْ نُورِكَ فَاطَّلَعْتُ عَلَى سَرَائِرِ قَلْبِكَ فَلَمْ أَجِدْ فِي قَلْبِكَ أَحَبَّ إِلَيْكَ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَخَاطَبْتُكَ بِلِسَانِهِ كَيْمَا يَطْمَئِنَّ قَلْبُكَ

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سؤال شد كه در شب معراج، خداوند با چه زبانى با تو سخن گفت؟ حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) فرمود: با زبان على بن ابى طالب(علیه السلام) بعد هم به من الهام فرمود و گفتم: خداوندا! مرا خطاب مى‌فرمايى يا على(علیه السلام) را؟ خطاب آمد: اى احمد! من مانند ساير اشيا نبوده و با مردم قیاس نشوم تو را از نور خود خلق كرده و على(علیه السلام) را هم از نور تو آفريدم و به اسرار قلبت آگاهم. و در قلب تو كسى را محبوب‌تر از على(علیه السلام) نيافتم. اين بود كه من با زبان او با تو حرف زدم تا قلبت آرام بگيرد. ⁽¹⁾

حَدَّثَنِي بِهِ مِنْ طَرِيقِ الْعَامَّةِ الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَاذَانَ الْقُمِّيُّ وَ نَقَلْتُهُ مِنْ كِتَابِهِ الْمَعْرُوفِ بِإِيضَاحِ دَقَائِقِ النَّوَاصِبِ وَ قَرَأْتُهُ عَلَيْهِ بِمَكَّةَ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ سَنَةَ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ وَ أَرْبَعِمِائَةٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مَسْرُورٍ اللَّجَّامُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلَوِيَّةَ الْمَعْرُوفُ بِابْنِ الْأَسْوَدِ الْكَاتِبِ الْأَصْبَهَانِيِ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ قَالَ حَدَّثَنِي جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ مَا مَرَرْتُ بِمَلَإٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِلَّا سَأَلُونِي عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّ اسْمَ عَلِيٍّ أَشْهَرُ فِي السَّمَاءِ مِنِ اسْمِي فَلَمَّا بَلَغْتُ السَّمَاءَ الرَّابِعَةَ نَظَرْتُ إِلَى مَلَكِ الْمَوْتِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) مَا خَلَقَ اللَّهُ خَلْقاًإِلَّا أَقْبِضُ رُوحَهُ بِيَدِي مَا خَلَا أَنْتَ وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) فَإِنَّ اللَّهَ جَلَّ جَلَالُهُ يَقْبِضُ أَرْوَاحَكُمَا بِقُدْرَتِهِ فَلَمَّا صِرْتُ تَحْتَ الْعَرْشِ نَظَرْتُ فَإِذَا أَنَا بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) لَيْسَ هَذَا عَلِيّاً(علیه السلام) وَ لَكِنَّهُ مَلَكٌ مِنْ مَلَائِكَةِ الرَّحْمَنِ خَلَقَهُ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى صُورَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَنَحْنُ الْمَلَائِكَةُ

الْمُقَرَّبُونَ كُلَّمَا اشْتَقْنَا إِلَى وَجْهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي

طَالِبٍ(علیه السلام) زُرْنَا هَذَا الْمَلَكَ لِكَرَامَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَلَى اللَّهِ سُبْحَانَه

پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) وقتى به معراج رفت در آسمان فرشته‌اى را ديد به صورت امير المؤمنين(علیه السلام) اين خبر را دو فريق (سنى و شيعه) اتفاق بر نقلش نموده‌اند. ابن عباس گفت از پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) شنيدم مي‌فرمود: وقتى مرا به آسمان بردند به هيچ گروهى از ملائكه گذر نكردم مگر اينكه از من راجع به على بن ابى طالب(علیه السلام) مي‌پرسيدند به طورى كه من گمان كردم اسم على(علیه السلام) در آسمان مشهورتر از اسم من

است. به آسمان چهارم كه رسيدم چشمم به ملك الموت(علیه السلام) افتاد عرضه داشت: خداوند آفريده‌اى را نيافريده مگر اينكه روح او را من قبض مي‌كنم مگر روح شما و على(علیه السلام) زيرا خداوند روح شما را به قدرت خويش قبض مي‌نمايد. وقتى به زير عرش رسيدم نگاه كردم ديدم على بن ابى طالب(علیه السلام) زير عرش پروردگار ايستاده گفتم يا على(علیه السلام) از من جلوتر آمده‌اى؟ جبرئيل(علیه السلام) عرضه داشت: يا محمّد! اين چه كسى است كه با تو صحبت مي‌كند؟ گفتم: برادرم على بن ابى طالب(علیه السلام) است گفت: اين على(علیه السلام) نيست اين يكى از فرشتگان خدا است كه او را به صورت على بن ابى طالب(علیه السلام) آفريده ما ملائكه مقرب هر وقتمشتاق ديدار على بن ابى طالب(علیه السلام) مي‌شويم اين فرشته را زيارت كنيم به جهت عظمت مقام على بن ابى طالب(علیه السلام).⁽¹⁾

وَ مِنْهُ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَرَرْتُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ فَإِذَا أَنَا بِمَلَكٍ جَالِسٌ عَلَى مِنْبَرٍ مِنْ نُورٍ وَ الْمَلَائِكَةُ تُحْدِقُ بِهِ فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ مَنْ هَذَا المَلَكُ قَالَ ادْنُ مِنْهُ وَ سَلِّمْ عَلَيْهِ فَدَنَوْتُ مِنْهُ وَ سَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَإِذَا أَخِي وَ ابْنُ عَمِّي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ سَبَقَنِي عَلِيٌّ إِلَى السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ لَا وَ لَكِنِ الْمَلَائِكَةُ شَكَتْ حُبَّهَا لِعَلِيٍّ فَخَلَقَ اللَّهُ هَذَا الْمَلَكَ مِنْ نُورٍ عَلَى صُورَةِ عَلِيٍّ فَالْمَلَائِكَةُ تَزُورُهُ فِي كُلِّ لَيْلَةِ جُمُعَةٍ وَ يَوْمِ جُمُعَةٍ

سَبْعِينَ أَلْفَ مَرَّةٍ وَ يُسَبِّحُونَ اللَّهَ وَ يُقَدِّسُونَهُ وَ يَهْدُونَ ثَوَابُهُ لِمُحِبِّ عَلِيٍّ(علیه السلام)

و هم از مناقب ابن مغازلى است كه روايت كرد از انس كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: كه آن شب كه مرا به معراج بردند در آنجا فرشته‌ای ديدم نشسته بر منبر كه از نور است و فرشتگان بسيار بر وى ناظرند پس گفتم: يا جبرئيل! اين چه ملك است؟ جبرئيل(علیه السلام) گفت: نزديك شو به او و بر او سلام كن، من نزديك رفتم و بر او سلام كردم ديدم كه برادر و ابن عم من على بن ابى طالب(علیه السلام) است، گفتم: يا جبرئيل

على(علیه السلام) بر من سبقت كرده است بر آسمان چهارم؟ جبرئيل(علیه السلام) عرضه داشت: يا محمد! سبقت نكرده و ليكن ملائكه ملاء اعلى به واسطه شدت محبتى كه به اميرالمؤمنين(علیه السلام) دارند از حق‌تعالى التماس نمودند كه مي‌خواهیم او را ببينيم، حق سبحانه و تعالى اين ملك را خلق كرد از نور به صورت على(علیه السلام) كه ملائكه زيارت مي‌كنند او را در هر شب جمعه و روزجمعه هفتاد هزار بار، و تسبيح و تقديس حق جل و علا مي‌نمايند، و ثواب آن را هديت مي‌كنند بر محبان و دوستان على(علیه السلام).⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا ابْنُ الصَّلْتِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا ابْنُ عُقْدَةَ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ الْهَاشِمِيُّ قِرَاءَةً عَلَيْهِ، قَالَ: أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَالِكِ بْنِ الْأَبْرَدِ النَّخَعِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلِ بْنِ غَزْوَانَ الضَّبِّيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا غَالِبٌ الْجُهَنِيُّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ، ثُمَّ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى السَّمَاءِ، ثُمَّ إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى، أُوقِفْتُ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّي فَقَالَ لِي: يَا مُحَمَّدُ. فَقُلْتُ: لَبَّيْكَ رَبِّي وَ سَعْدَيْكَ. قَالَ: قَدْ بَلَوْتَ خَلْقِي، فَأَيَّهُمْ وَجَدْتَ أَطْوَعَ لَكَ قَالَ: قُلْتُ: رَبِّ عَلِيّاً. قَالَ: صَدَقْتَ يَا مُحَمَّدُ، فَهَلِ اتَّخَذْتَ لِنَفْسِكَ خَلِيفَةَ يُؤَدِّي عَنْكَ، وَ يُعَلِّمُ عِبَادِي مِنْ كِتَابِي مَا لَا يَعْلَمُونَ قَالَ: قُلْتُ: اخْتَرْ لِي، فَإِنَّ خِيَرَتَكَ خَيْرٌ لِي. قَالَ: قَدِ اخْتَرْتُ لَكَ عَلِيّاً، فَاتَّخِذْهُ لِنَفْسِكَ خَلِيفَةً وَ وَصِيّاً، فَإِنِّي قَدْ نَحَلْتُهُ عِلْمِي وَ حِلْمِي وَ هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ حَقّاً، لَمْ يَقُلْهَا أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا أَحَدٌ بَعْدَهُ. يَا مُحَمَّدُ، عَلِيٌّ رَايَةُ الْهُدَى، وَ إِمَامُ مَنْ أَطَاعَنِي، وَ نُورُ أَوْلِيَائِي، وَ هُوَ الْكَلِمَةُ الَّتِي أَلْزَمْتُهَا الْمُتَّقِينَ، مَنْ أَحَبَّهُ فَقَدْ أَحَبَّنِي، وَ مَنْ أَبْغَضَهُ فَقَدْ أَبْغَضَنِي، فَبَشِّرْهُ بِذَلِكَ يَا مُحَمَّدُ. فَقَالَ النَّبِيُّ: رَبِّ فَقَدْ بَشَّرْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ: أَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَ فِي قَبَضْتِهِ إِنْ يُعَذِّبْنِي فَبِذُنُوبِي، لَمْ يَظْلِمْنِي شَيْئاً،

وَ إِنْ يُتِمَّ لِي مَا وَعَدَنِي فَاللَّهُ أَوْلَى بِي. فَقَالَ: اللَّهُمَّ أَجِلَّ قَلْبَهُ وَ اجْعَلْ رَبِيعَهُ الْإِيمَانَ بِكَ. قَالَ: قَدْ فَعَلْتُ ذَلِكَ بِهِ يَا مُحَمَّدُ، غَيْرَ أَنِّي مُخْتَصَّهُ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الْبَلَاءِ لَمْ أَخْتَصَّ بِهِ أَحَداً مِنْ أَوْلِيَائِي. قَالَ: قُلْتُ: رَبِّ أَخِي وَ صَاحِبِي. قَالَ: إِنَّهُ قَدْ سَبَقَ فِي عِلْمِي

أَنَّهُ مُبْتَلًى وَ مُبْتَلًى بِهِ، لَوْ لَا عَلِيٌّ لَمْ يُعْرَفْ حِزْبِي وَ لَا أَوْلِيَائِي وَ لَا أَوْلِيَاءُ رُسُلِي

پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: وقتى مرا به آسمان بردند تا سدرة المنتهى كه رسيدم و در مقابل پروردگار ايستادم. فرمود: يا محمّد! عرضه داشتم: آری. فرمود: تو مردم را آزمايش كرده‌اى كدام يك بيشتر پيرو تو بودند عرضه داشتم: خداياعلي(علیه السلام)، فرمود: درست است آيا براى خود جانشينى گرفته‌اى كه دنباله مأموريت تو را بگيرد و كتاب مرا به مردم بياموزد عرضه داشتم: نه، خدايا تو انتخاب كن كه منتخب تو به صلاح من است فرمود: من علي(علیه السلام) را برگزيدم او را جانشين و وصى خود قرار ده من علم و حلم خويش را به او بخشيدم او به حقیقت امير المؤمنين است و اين مقام را كسى قبل از او نداشته و بعد از او نخواهد داشت، يا محمّد! علي(علیه السلام) پرچم هدايت و پيشواى فرمانبرداران و روشنى بخش دل دوستان و او كلمه تقوى است كه بر متقين محبت او را واجب نموده‌ام هر كه او را دوست بدارد مرا دوست داشته و هر كه او را دشمن بدارد مرا دشمن داشته اين بشارت را به او بده. پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) اين بشارت را به على(علیه السلام) داد علي(علیه السلام) فرمود: من بنده خدا و در اختيار اويم اگر مرا كيفر كند از خطاى من است نه اينكه ستم به من روا داشته باشد و اگر وعده خود را انجام دهد او شايسته چنين كارى است نسبت به من. پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) عرضه داشت: خدايا دل او را بزرگ دار و ايمان به خود را روشنى بخش دلش قرار ده فرمود: اين خواسته تو را مستجاب كردم جز اينكه او را امتياز بخشيدم به گرفتاري‌هایى كه هيچ يك از اولياء خود را چنين امتيازى نداده‌ام عرضه داشتم: خدايا برادر و مصاحب من است. فرمود:

در علم من چنين گذشته كه او گرفتار خواهد شد اگر علي(علیه السلام) نبود دوستان من و پيامبرم شناخته نمى‌شدند. ⁽¹⁾

وَ عَنْهُ، قَالَ: أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُوسَوِيُّ فِي دَارِهِ بِمَكَّةَ سَنَةَ ثَمَانٍ وَ عِشْرِينَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ، قَالَ: حَدَّثَنِي مُؤَدِّبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَهِيكٍ الْكُوفِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ رِئَابٍ، عَنْ أَبِي بَصِيرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ آبَائِهِ، عَنْ عَلِيٍّ قَالَ: قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ: يَا عَلِيُّ، إِنَّهُ لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ تَلَقَّتْنِي الْمَلَائِكَةُ بِالْبِشَارَاتِ فِي كُلِّ سَمَاءٍ حَتَّى لَقِيَنِي جَبْرَئِيلُ فِي مَحْفِلٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ، فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ، لَوِ اجْتَمَعَتْ أُمَّتُكَ عَلَى حُبِّ عَلِيٍّ، مَا خَلَقَ اللَّهُ النَّارَ. يَا عَلِيُّ، إِنَّ اللَّهَ أَشْهَدَكَ مَعِي فِي سَبْعَةِ مَوَاطِنَ حَتَّى أَنِسْتُ بِكَ: أَمَّا أَوَّلُ ذَلِكَ: فَلَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ، قَالَ لِي جَبْرَئِيلُ: أَيْنَ أَخُوكَ يَا مُحَمَّدُ فَقُلْتُ: يَا جَبْرَئِيلُ، خَلَّفْتُهُ وَرَائِي. فَقَالَ: ادْعُ اللَّهَ فَلْيَأْتِكَ بِهِ، فَدَعَوْتُ اللَّهَ فَإِذَا مِثَالُكَ مَعِي، وَ إِذَا الْمَلَائِكَةُ وُقُوفٌ صُفُوفاً، فَقُلْتُ: يَا جَبْرَئِيلُ، مَنْ هَؤُلَاءِ قَالَ: هَؤُلَاءِ الَّذِينَ يُبَاهِي اللَّهُ بِهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، فَدَنَوْتُ فَنَطَقْتُ بِمَا كَانَ وَ بِمَا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ. وَ الثَّانِي: حِينَ أُسْرِيَ بِي إِلَى ذِي الْعَرْشِ فَقَالَ لِي جَبْرَئِيلُ: أَيْنَ أَخُوكَ يَا مُحَمَّدُ فَقُلْتُ: خَلَّفْتُهُ وَرَائِي. قَالَ: ادْعُ اللَّهَ فَلْيَأْتِكَ بِهِ، فَدَعَوْتُ اللَّهَ فَإِذَا مِثَالُكَ مَعِي، وَ كُشِطَ لِي عَنْ سَبْعِ سَمَاوَاتٍ حَتَّى رَأَيْتُ سُكَّانَهَا وَ عُمَّارَهَا وَ مَوْضِعَ كُلِّ مَلَكٍ مِنْهَا.

وَ الثَّالِثُ: حَيْثُ بُعِثْتَ لِلْجِنِّ فَقَالَ لِي جَبْرَئِيلُ أَيْنَ أَخُوكَ فَقُلْتُ: خَلَّفْتُهُ وَرَائِي. فَقَالَ: ادْعُ اللَّهَ فَلْيَأْتِكَ بِهِ، فَدَعَوْتُ اللَّهَ

فَإِذَا أَنْتَ مَعِي، فَمَا قُلْتُ لَهُمْ شَيْئاً وَ لَا رَدُّوا عَلَيَّ شَيْئاً إِلَّا سَمِعْتَهُ وَ وَعَيْتَهُ.

وَ الرَّابِعُ: خُصِّصْنَا بِلَيْلَةِ الْقَدْرِ وَ أَنْتَ مَعِي فِيهَا، وَ لَيْسَتْ لِأَحَدٍ غَيْرِنَا.

وَ الْخَامِسُ: نَاجَيْتُ اللَّهَ وَ مِثَالُكَ مَعِي، فَسَأَلْتُ فِيكَ خِصَالًا أَجَابَنِي إِلَيْهَا إِلَّا النُّبُوَّةَ، فَإِنَّهُ قَالَ: خَصَّصْتُهَا بِكَ، وَ خَتَمْتُهَا بِكَ.

وَ السَّادِسُ: لَمَّا طُفْتُ بِالْبَيْتِ الْمَعْمُورِ، كَانَ مِثَالُكَ مَعِي.

وَ السَّابِعُ: هَلَاكُ الْأَحْزَابِ عَلَى يَدِي، وَ أَنْتَ مَعِي.

يَا عَلِيُّ، إِنَّ اللَّهَ أَشْرَفَ عَلَى الدُّنْيَا فَاخْتَارَنِي عَلَى رِجَالِ الْعَالَمِينَ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثَّانِيَةَ فَاخْتَارَكَ عَلَى رِجَالِ الْعَالَمِينَ، ثُمَّ اطَّلَعَ الثَّالِثَةَ فَاخْتَارَ فَاطِمَةَ عَلَى نِسَاءِ الْعَالَمِينَ، ثُمَّ اطَّلَعَ الرَّابِعَةَ فَاخْتَارَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِمَا عَلَى رِجَالِ الْعَالَمِينَ. يَا عَلِيُّ، إِنِّي رَأَيْتُ اسْمَكَ مَقْرُوناً بِاسْمِي فِي أَرْبَعَةِ مَوَاطِنَ، فَأَنِسْتُ بِالنَّظَرِ إِلَيْهِ: إِنِّي

لَمَّا بَلَغْتُ بَيْتَ الْمَقْدِسِ فِي مَعَارِجِي إِلَى السَّمَاءِ، وَجَدْتُ عَلَى صَخْرَتِهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، أَيَّدْتُهُ بِوَزِيرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِهِ" فَقُلْتُ: يَا جَبْرَئِيلُ، وَ مَنْ وَزِيرِي قَالَ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَلَمَّا انْتَهَيْتُ إِلَى سِدْرَةِالْمُنْتَهَى،

وَجَدْتُ مَكْتُوباً عَلَيْهَا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهِ، أَنَا وَحْدِي، وَ مُحَمَّدٌ صَفْوَتِي مِنْ خَلْقِي، أَيَّدْتُهُ بِوَزِيرِهِ وَ نَصَرْتُهُ بِهِ فَقُلْتُ:

يَا جَبْرَئِيلُ، وَ مَنْ وَزِيرِي فَقَالَ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَلَمَّا جَاوَزْتُ السِّدْرَةَ وَ انْتَهَيْتُ إِلَى عَرْشِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، وَجَدْتُ مَكْتُوباً عَلَى قَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ:

أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا

وَحْدِي، مُحَمَّدٌ حَبِيبِي وَ صَفْوَتِي مِنْ خَلْقِي، أَيَّدْتُهُ بِوَزِيرِهِ وَ أَخِيهِ وَ نَصَرْتُهُ بِهِ. يَا

عَلِيُّ، إِنَّ اللَّهَ أَعْطَانِي فِيكَ سَبْعَ خِصَالٍ: أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَنْشَقُّ الْقَبْرُ عَنْهُ مَعِي، وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَقِفُ مَعِي عَلَى الصِّرَاطِ، فَيَقُولُ لِلنَّارِ:

خُذِي هَذَا فَهُوَ لَكَ وَ ذَرِي هَذَا فَلَيْسَ هُوَ لَكَ، وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يُكْسَى إِذَا كُسِيتُ وَ يُحَيَّا إِذَا حُيِّيتُ، وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَقِفُ مَعِي عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ، وَ أَوَّلُ مَنْ يَقْرَعُ مَعِي بَابَ الْجَنَّةِ، وَ أَوَّلُ مَنْ يَسْكُنُ مَعِي عِلِّيِّينَ، وَ أَوَّلُ مَنْ يَشْرَبُ مَعِي مِنَ الرَّحِيقِ الْمَخْتُومِ الَّذِي (خِتامُهُ مِسْكٌ، وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ‌)

ابو بصیر از حضرت صادق(علیه السلام) به نقل از پدرانش روایت کرده که علی(علیه السلام) فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به من فرمودند: ای علی! وقتی مرا در آن سفر شبانه به آسمان بردند در هر آسمان فرشتگانی مرا با مژده‌هایی استقبال کردند تا جبرئیل(علیه السلام) در انجمنی از فرشتگان مرا دیدار کرد و عرضه داشت: ای محمد! اگر امت تو بر دوستی علی(علیه السلام) گرد می‌آمدند خداوند عزتمند دوزخ را نمی‌آفرید، ای علی! همانا خدای والا در هفت جا تورا با من حاضر کرد تا آنکه با تو اُنس گرفتم. نخستین جا شبی که به معراج رفتم جبرئیل(علیه السلام) به من عرضه داشت: برادرت کجاست؟ گفتم: او را ورای خودم جانشین قرار دادم. جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: از خداوند بخواه تا او را به نزدت بیاورد. من از خدا خواستم و ناگاه دیدم که همسان تو بامنست، در این هنگام دسته‌ای از ملائکه را دیدم که به صف ایستاده‌اند، گفتم: ای جبرئیل! اینان کیستند که به صف ایستاده اند؟ عرضه داشت: اینان کسانی هستند که در قیامت خداوند به (واسطه شما) آنان فخر می‌کند. پس نزدیک آنان شدم و از آنچه بوده و تا روز قیامت خواهد شد با آنان حرف زدم (در حالی که مثال تو همراه من بود) دومین جا: هنگامی که مرا بسویصاحب

عرش عزتمند می‌بردند، جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: برادرت کجاست؟ و من

هم گفتم: او را ورای خودم جانشین قرار دادم. جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: از خداوند عزتمند بخواه تا اورا به نزدت بیاورد. من از خداوند عزتمند خواستم و ناگاه مثال تو همراه من بود. تا اینکه حقیقت آسمان‌ها برایم مکشوف شد و من در هفت آسمان ساکنین آن، و موضع هر ملکی را در جایگاه خود دیدم. (در حالی که مثال تو همراه من بود و همه چیز را می دید) هنگامی که بر اجّنه مبعوث شدم، جبرئیل(علیه السلام) به من عرضه داشت: علی(علیه السلام) کجاست؟ گفتم: او را ورای خودم جانشین قرار دادم. جبرئیل(علیه السلام) گفت: از خداوند عزتمند بخواه تا اورا به نزدت بیاورد من از خداوند عزتمند خواستم و ناگاه تو با من بودی. و من هیچ کلامی با خدا نگفتم و هیچ جوابی نشنیدم، مگر اینکه تو آن را شنیدی. چهارم: خداوند ما را به شب قدر اختصاص داده و غیر از ما کسی دیگر چنین نیست.

پنجم: در حالی که مثال تو با من بود با خدای عزتمند مناجات کردم و برایت خصلت‌هایی خواستم جز نبوت، همه را پذیرفت. آنگاه فرمود: تورا به آن اختصاص دادم و با تو آنرا خاتمه دادم.

ششم: آنگاه که خانه آباد شده را طواف کردم، همسان تو با من بود.

هفتم: نابودی احزاب به دست من بود در حالی که تو با من بودی.......⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: أَخْبَرَنِي أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنِي الْمُعَلَّى بْنُ هِلَالٍ، عَنِ الْكَلْبِيِّ، عَنْ أَبِيصَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: أَعْطَانِي اللَّهُ خَمْساً، وَ أَعْطَى عَلِيّاً خَمْساً: أَعْطَانِي جَوَامِعَ الْكَلِمِ، وَ أَعْطَى عَلِيّاً جَوَامِعَ الْعِلْمِ، وَ جَعَلَنِيَ نَبِيّاً وَ جَعَلَهُ وَصِيّاً، وَ أَعْطَانِي الْكَوْثَرَ، وَ أَعْطَاهُ السَّلْسَبِيلَ، وَ أَعْطَانِي الْوَحْيَ، وَ

أَعْطَاهُ الْإِلْهَامَ، وَ أَسْرَى بِي إِلَيْهِ، وَ فَتَحَ لَهُ أَبْوَابَ السَّمَاءِ وَ الْحُجُبِ حَتَّى نَظَرَ إِلَيَّ فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ. قَالَ: ثُمَّ بَكَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقُلْتُ لَهُ: مَا يُبْكِيكَ فِدَاكَ أُمِّي وَ أَبِي فَقَالَ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، إِنَّ أَوَّلَ مَا كَلَّمَنِي بِهِ أَنْ قَالَ: يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) انْظُرْ تَحْتَكَ، فَنَظَرْتُ إِلَى الْحُجُبِ قَدِ انْخَرَقَتْ، وَ إِلَى أَبْوَابِ السَّمَاءِ قَدْ فُتِحَتْ، وَ نَظَرْتُ إِلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ هُوَ رَافِعٌ رَأْسَهُ إِلَيَّ، فَكَلَّمَنِي وَ كَلَّمْتُهُ، وَ كَلَّمَنِي رَبِّي فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، بِمَ كَلَّمَكَ رَبُّكَ قَالَ: قَالَ لِي: يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله)، إِنِّي جَعَلْتُ عَلِيّاً(علیه السلام) وَصِيَّكَ وَ وَزِيرَكَ وَ خَلِيفَتَكَ مِنْ بَعْدِكَ فَأَعْلِمْهُ، فَهَا هُوَ يَسْمَعُ كَلَامَكَ، فَأَعْلَمْتُهُ وَ أَنَا بَيْنَ يَدَيْ رَبِّي فَقَالَ لِي: قَدْ قَبِلْتُ وَ أَطَعْتُ. فَأَمَرَ اللَّهُ الْمَلَائِكَةَ أَنْ تُسَلِّمَ عَلَيْهِ، فَفَعَلَتْ، فَرَدَّ عَلَيْهِمُ السَّلَامَ، وَ رَأَيْتُ الْمَلَائِكَةَ يَتَبَاشَرُونَ بِهِ، وَ مَا مَرَرْتُ بِمَلَائِكَةٍ مِنْ مَلَائِكَةِ السَّمَاءِ إِلَّا هَنَّئُونِي وَ قَالُوا: يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله)، وَ الَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، لَقَدْ دَخَلَ السُّرُورُ عَلَى جَمِيعِ الْمَلَائِكَةِ بِاسْتِخْلَافِ اللَّهِ لَكَ ابْنَ عَمِّكَ. وَ رَأَيْتُ حَمَلَةَ الْعَرْشِ قَدْ نَكَسُوا رُءُوسَهُمْ إِلَى الْأَرْضِ، فَقُلْتُ: يَا جَبْرَئِيلُ(علیه السلام)، لِمَ نَكَسَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ رُءُوسَهُمْ فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله)، مَا مِنْ مَلَكٍ مِنَ الْمَلَائِكَةِ إِلَّا وَ قَدْ نَظَرَ إِلَى وَجْهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) اسْتِبْشَاراً بِهِ مَا خَلَا حَمَلَةَ الْعَرْشِ، فَإِنَّهُمْ اسْتَأْذَنُوا اللَّهَ فِي هَذِهِ السَّاعَةِ، فَأَذِنَ لَهُمْ أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَنَظَرُوا إِلَيْهِ، فَلَمَّا هَبَطْتُ جَعَلْتُ أُخْبِرُهُ بِذَلِكَ وَ هُوَ يُخْبِرُنِي بِهِ، فَعَلِمْتُ أَنِّي لَمْ أَطَأْ مَوْطِئاً إِلَّا وَ قَدْ كُشِفَ لِعَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْهُ حَتَّى نَظَرَ إِلَيْهِ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، أَوْصِنِي. فَقَالَ: عَلَيْكَ بِمَوَدَّةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)، وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً، لَا يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْ عَبْدٍ حَسَنَةً حَتَّى يَسْأَلَهُ عَنْ حُبِّ عَلِيِّ بْنِ أَبِي

طَالِبٍ(علیه السلام) وَ هُوَ تَعَالَى أَعْلَمُ، فَإِنْ جَاءَ بِوَلَايَتِهِ قَبْلَ عَمَلِهِ عَلَى مَا كَانَ مِنْهُ، وَ إِنْ لَمْ يَأْتِ بِوَلَايَتِهِ لَمْ يَسْأَلْهُ عَنْ شَيْ‌ءٍ، ثُمَّ أَمَرَ بِهِ إِلَى النَّارِ. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً، إِنَّ النَّارَ لَأَشَدُّ غَضَباً عَلَى مُبْغِضِ عَلِيٍّ(علیه السلام) مِنْهَا عَلَى مَنْ زَعَمَ أَنَّ لِلَّهِ وَلَداً. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، لَوْ أَنَّ الْمَلَائِكَةَ الْمُقَرَّبِينَ وَ الْأَنْبِيَاءَ الْمُرْسَلِينَ اجْتَمَعُوا عَلَى بُغْضِ عَلِيٍّ(علیه السلام)، وَ لَنْ يَفْعَلُوا، لَعَذَّبَهُمُ اللَّهُ بِالنَّارِ. قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، وَ هَلْ يُبْغِضُهُ أَحَدٌ قَالَ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ نَعَمْ، يُبْغِضُهُ قَوْمٌ يَذْكُرُونَ أَنَّهُمْ مِنْ أُمَّتِي، لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُمْ فِي الْإِسْلَامِ نَصِيباً. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، إِنَّ مِنْ عَلَامَةِ بُغْضِهِمْ تَفْضِيلَهُمْ مَنْ هُوَ دُونَهُ عَلَيْهِ، وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً، مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً أَكْرَمَ عَلَيْهِ مِنِّي، وَ لَا وَصِيّاً أَكْرَمَ عَلَيْهِ مِنْ وَصِيِّي عَلِيٍّ(علیه السلام). قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَلَمْ أَزَلْ لَهُ كَمَا أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ وَصَّانِي بِمَوَدَّتِهِ، وَ إِنَّهُ لَأَكْبَرُ عَمَلِي عِنْدِي. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: فَلَمَّا مَضَى مِنَ الزَّمَانِ مَا مَضَى، وَ حَضَرَتْ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْوَفَاةُ حَضَرْتُهُ، فَقُلْتُ لَهُ: فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، قَدْ دَنَا أَجَلُكَ، فَمَا تَأْمُرُنِي فَقَالَ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، خَالِفْ مَنْ خَالَفَ عَلِيّاً(علیه السلام)، وَ لَا تَكُونَنَّ لَهُمْ ظَهِيراً، وَ لَا وَلِيّاً. قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، فَلِمَ لَا تَأْمُرُ النَّاسَ بِتَرْكِ مُخَالَفَتِهِ قَالَ: فَبَكَى حَتَّى أُغْمِيَ عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، قَدْ سَبَقَ فِيهِمْ عِلْمُ رَبِّي، وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً لَا يَخْرُجُ أَحَدٌ مِمَّنْ خَالَفَهُ مِنَ الدُّنْيَا وَ أَنْكَرَ حَقَّهُ حَتَّى يُغَيِّرَ اللَّهُ مَا بِهِ مِنْ نِعْمَةٍ. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، إِذَا أَرَدْتَ أَنْ تَلْقَى اللَّهَ وَ هُوَ عَنْكَ رَاضٍ، فَاسْلُكْ طَرِيقَةَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)، وَ مِلْ مَعَهُ حَيْثُ مَالَ، وَ ارْضَ بِهِ إِمَاماً، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ، وَ وَالِ مَنْ وَالاهُ. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، احْذَرْ أَنْ يَدْخُلَكَ شَكٌّ فِيهِ، فَإِنَّ الشَّكَّ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) كُفْرٌ بِاللَّهِ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): خداوند به من پنج چیز و به علی(علیه السلام) نیز پنج چیز ارزانی فرمود: به من سخنی جامع و به علی(علیه السلام) دانشی جامع ارزانی نمود. مرا پیامبر و علی(علیه السلام) را جانشین قرار داد. به من کوثر و به علی(علیه السلام) سلسبیل عطا فرمود. به من وحی و به علی(علیه السلام) الهام بخشید.مرا به سوی خود بالا برد و درب‌های آسمان و حجاب‌هارا بر او گشود تا به من نگریست و من به او نگریستم. سپس پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) گریست. پس خدمت حضرت عرضه داشتم: پدر و مادرم فدایت گردند چه چیز تورا به گریه واداشته است؟ پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: ای ابن عباس! همانا اولین سخنی که خدا به من گفت این بود که فرمود: ای محمد(صلی الله علیه و آله) به پایین نگاه کن، و من به حجاب‌ها نگریستم که شکافته شده بود و دروازه‌های آسمان که گشوده شده بود و به علی(علیه السلام) نگریستم که سر به سوی من فراز کرده، با من سخن گفت و من با او سخن گفتم و نیز خدای عزوجل با من سخن گفت. عرضه داشتم: ای رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، چه سخنی باتو گفت. فرمود: خدا به من فرمود: ای محمد! همانا من علی(علیه السلام) را جانشین و وزیر و خلیفه پس از تو قرار دادم پس به او ابلاغ کن. او سخن تورا می‌شنود. پس کلام خداوند را به او رساندم. درحالی که در پیشگاه خداوند قرار داشتم. پس خداوند به من فرمود: همانا پذیرفتی و اطاعت کردی. پس خداوند به فرشتگان فرمان داد که بر او سلام کنند پس اینچنین کردند و علی(علیه السلام) سلام ایشان را پاسخ گفت و دیدم که فرشتگان به او بشارت می‌دهند و بر هیچ فرشته‌ای از فرشتگان آسمان نگذشتم جز آن که به من تهنیت گفته و عرضه داشتند: ای محمد! سوگند به کسی که به حق تورا برانگیخت، بخاطر اینکه خداوند پسر عمویت را جانشین تو ساخت شادی بر تمام فرشتگان فرود آمد. مشاهده کردم که حاملان عرش سرهایشان را به سوی زمین پایین آورده‌اند. پس گفتم ای جبرئیل! چرا حاملان عرش سرهایشان را پایین آورده‌اند؟ جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: ای محمد! هیچ فرشته‌ای از فرشتگان نبود مگر آنکه برای برای شادی و سرور به چهره علی بن

ابیطالب(علیه السلام) نگریست و حاملان عرش در این ساعت از خداوند کسب اجازه نموده‌اند و خداوند به ایشان اجازه داد که به علی بن ابیطالب(علیه السلام) بنگرند پسبه او نگریستند. پس هنگامی که به زمین پایین آمدم او را از آنچه گذشت با خبر کردم در حالی که او نیز مرا به آنچه مشاهده کردم خبر می‌داد پس دانستم که بر هیچ محلی قدم نگذاشتم مگر آنکه آن جایگاه برای علی(علیه السلام) روشن و آشکار گردید تا به آنجا بنگرد ( و از آنچه می‌گذرد با خبر شود).... ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا الْحَفَّارُ، قَالَ: حَدَّثَنَا ابْنُ الْجِعَابِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عُثْمَانَ سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجَبٍ الْأَنْبَارِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ دُرُسْتَ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ صقين [صُقَيْرٍ]، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ دَنَوْتُ مِنْ رَبِّي حَتَّى كَانَ بَيْنِي وَ بَيْنَهُ (قابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنى‌) فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ، مَنْ تُحِبُّ مِنَ الْخَلْقِ قُلْتُ: يَا رَبِّ عَلِيّاً(علیه السلام). قَالَ: الْتَفِتْ يَا مُحَمَّدُ، فَالْتَفَتَ عَنْ يَسَارِي، فَإِذَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): هنگامی که به سوی آسمان بالا برده شدم و در پیشگاه خداوند قرار گرفتم، خداوند متعال فرمود: ای محمد(صلی الله علیه و آله) از میان آفریدگان چه کسی را دوست می‌داری؟ عرضه داشتم: پروردگارا علی(علیه السلام) را دوست می‌دارم. فرمودند: ای محمد(صلی الله علیه و آله) روی گردان پس به سمت چپ خود نظر کرده و علی بن ابیطالب(علیه السلام) را دیدم. ⁽²⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْكُوفِيُّ عَنْ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ النَّخَعِيِّ عَنْ عَمِّهِ الْحُسَيْنِ بْنِ يَزِيدَ النَّوْفَلِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ سَعْدٍ الْخَفَّافِ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى

السَّمَاءِ السَّابِعَةِ وَ مِنْهَا إِلَى سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى وَ مِنَ السِّدْرَةِ إِلَى حُجُبِ النُّورِ نَادَانِي رَبِّي جَلَّ جَلَالُهُ يَا مُحَمَّدُ أَنْتَ عَبْدِي وَ أَنَا رَبُّكَ فَلِي فَاخْضَعْ وَ إِيَّايَفَاعْبُدْ وَ عَلَيَّ فَتَوَكَّلْ وَ بِي فَثِقْ فَإِنِّي قَدْ رَضِيتُ بِكَ عَبْداً وَ حَبِيباً وَ رَسُولًا وَ نَبِيّاً وَ بِأَخِيكَ عَلِيٍّ خَلِيفَةً وَ بَاباً فَهُوَ حُجَّتِي عَلَى عِبَادِي وَ إِمَامٌ لِخَلْقِي بِهِ يُعْرَفُ أَوْلِيَائِي مِنْ أَعْدَائِي وَ بِهِ يُمَيَّزُ حِزْبُ الشَّيْطَانِ مِنْ حِزْبِي وَ بِهِ يُقَامُ دِينِي وَ تُحْفَظُ حُدُودِي وَ تُنْفَذُ أَحْكَامِي وَ بِكَ وَ بِهِ وَ بِالْأَئِمَّةِ(علیهم السلام) مِنْ وُلْدِهِ أَرْحَمُ عِبَادِي وَ إِمَائِي وَ بِالْقَائِمِ مِنْكُمْ أَعْمُرُ أَرْضِي بِتَسْبِيحِي وَ تَهْلِيلِي وَ تَقْدِيسِي وَ تَكْبِيرِي وَ تَمْجِيدِي وَ بِهِ أُطَهِّرُ الْأَرْضَ مِنْ أَعْدَائِي وَ أُورِثُهَا أَوْلِيَائِي وَ بِهِ أَجْعَلُ (كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا) بِيَ السُّفْلى وَ كَلِمَتِيَ الْعُلْيَا وَ بِهِ أُحْيِي عِبَادِي وَ بِلَادِي بِعِلْمِي وَ لَهُ [بِهِ] أُظْهِرُ الْكُنُوزَ وَ الذَّخَائِرَ بِمَشِيَّتِي وَ إِيَّاهُ أُظْهِرُ عَلَى الْأَسْرَارِ وَ الضَّمَائِرِ بِإِرَادَتِي وَ أَمُدُّهُ بِمَلَائِكَتِي لِتُؤَيِّدَهُ عَلَى إِنْفَاذِ أَمْرِي وَ إِعْلَانِ دِينِي ذَلِكَ وَلِيِّي حَقّاً وَ مَهْدِيُّ عِبَادِي صِدْقاً.

عبد اللَّه بن عباس: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: وقتى مرا به آسمان هفتم بردند و از آنجا به سدرة المنتهى و از سدرة تا حجب نور، خداوند به من خطاب كرد يا محمد! تو بنده من و من پروردگار توام نسبت به من خضوع داشته و مرا پرستش کرده و بر من توكل كن و به من اعتماد نما من تو را به بندگى و دوستى و رسالت و نبوت برگزيدم، و برادرت علي(علیه السلام) را خليفه و درب به سوى من، او حجت من بر مردم و امام خلق است، به وسيله او دشمنان خود را از دوستان جدا کرده و به واسطه‌ی او پيروان شيطان از خداپرستان جدا شوند و با او دين پايدار و حدود محفوظ و احكام اجراء شود. به وسيله تو و او و ائمه(علیهم السلام) از فرزندانش به بندگان و كنيزان خود رحم کرده و به واسطه قائم(علیه السلام) از شما خانواده زمين را آباد با تسبيح و تقديس و تهليل و

تمجيد کرده و با او پاك كنم زمين را از دشمنانم و در اختيار دوستان خود گذارم و به واسطه او سخن كافران را در پائين و سخن خود را در بالا قرار دهم و به واسطه او بندگان و بلاد را زنده کرده براى او گنج‌ها و ذخاير را آشكار کنم به اراده خود او را بر اسرار و راز دل‌ها آگاه کرده و به اراده خود و با ملائكه مددش کنم در راه اجرا و گسترش دستور خود به واقع ولى من و مهدى(علیه السلام) بندگان منست. ⁽¹⁾امیرالمومنین در تمام فضایل شریک با رسول خدا است

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا الشَّرِيفُ الصَّالِحُ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ حَمْزَةَ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ نَصْرُ بْنُ الْحَسَنِ الْوَرَامِينِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ الْآدَمِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَعْرُوفُ بِشَبَابِ الصَّيْرَفِيِّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدٌ الْأَعْرَجُ، قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَ سُلَيْمَانُ بْنُ خَالِدٍ عَلَى أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَابْتَدَأَنِي، فَقَالَ: يَا سُلَيْمَانُ، مَا جَاءَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يُؤْخَذُ بِهِ، وَ مَا نَهَى عَنْهُ يُنْتَهَى عَنْهُ، جَرَى لَهُ مِنَ الْفَضْلِ مَا جَرَى لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ لِرَسُولِهِ الْفَضْلُ عَلَى جَمِيعِ مَنْ خَلَقَ اللَّهُ، الْعَائِبُ عَلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ فِي شَيْ‌ءٍ كَالْعَائِبِ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى رَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله) وَ الرَّادُّ عَلَيْهِ فِي صَغِيرٍ أَوْ كَبِيرٍ عَلَى حَدِّ الشِّرْكِ بِاللَّهِ. كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ بَابَ اللَّهِ لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْهُ، وَ سَبِيلَهُ الَّذِي مَنْ تَمَسَّكَ بِغَيْرِهِ هَلَكَ، كَذَلِكَ جَرَى حُكْمُ

الْأَئِمَّةِ بَعْدَهُ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ، جَعَلَهُمُ اللَّهُ أَرْكَانَ الْأَرْضِ، وَ هُمُ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ عَلَى مَنْ فَوْقَ الْأَرْضِ وَ مَنْ تَحْتَ الثَّرَى. أَ مَا عَلِمْتَ أَنَّ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ كَانَ يَقُولُ: أَنَا قَسِيمُ اللَّهِ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، وَ أَنَا الْفَارُوقُ الْأَكْبَرُ، وَ أَنَا صَاحِبُ الْعَصَا وَ الْمِيسَمِ، وَ لَقَدْ أَقَرَّ لِي جَمِيعُ الْمَلَائِكَةِ وَ الرُّوحُ بِمِثْلِ مَا أَقَرُّوا لِمُحَمَّدٍ وَ لَقَدْ حَمَلْتُ مِثْلَ حَمُولَةِ مُحَمَّدٍ، وَ هِيَ حَمُولَةُ الرَّبِّ، وَ إِنَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) يُدْعَى فَيُكْسَى وَ يُسْتَنْطَقُ فَيَنْطِقُ، وَ أُدْعَى فَأُكْسَى وَ أُسْتَنْطَقُ فَأَنْطِقُ، وَ لَقَدْ أُعْطِيتُ خِصَالًا لَمْ يُعْطَهَا أَحَدٌ قَبْلِي: عَلِمْتُ الْبَلَايَا، وَ الْقَضَايَا، (وَ فَصْلَ الْخِطاب‌)

سعيد اعرج گفت من و سليمان بن خالد خدمت حضرت صادق(علیه السلام) رسيديم ابتدا و بدون سابقه سؤالى به من فرمود سليمان آنچه اميرالمؤمنين علي بن ابىطالب(علیه السلام) دستور داده بايد انجام داد و آنچه نهى كرده بايد خوددارى نمود فضيلت و مقام علي(علیه السلام) همان فضيلت و مقام پيامبر(صلی الله علیه و آله) است پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) برترى بر تمام خلايق دارد. (و علی(علیه السلام) نیز برتری بر تمام مخلوقات دارد) كسى كه عيب جوئى بر اميرالمومنين(علیه السلام) در چيزى نمايد مثل كسى است كه عيب بر خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) بگيرد و رد كننده علي(علیه السلام) در چيز كوچك يا بزرگ مشرک به خداست. امير المؤمنين(علیه السلام) باب اللَّه است كه نتوان به سوى خدا رفت مگر از آن در و راه به سوى اوست كه هر كه جز اين راه را برود هلاك شده همچنين است حكم سائر ائمه پس از او يكى بعد از ديگرى خداوند آنها را اركان زمين قرار داده و حجت بالغه او هستند بر مردم روى زمين و زير آسمان. مگر نمي‌دانى كه اميرالمؤمنين(علیه السلام) فرمود: من از جانب خدا تقسيم‌كننده هستم بين بهشت و جهنم و من فاروق اكبر (تميز دهنده بين حق و باطل) و صاحب عصا منم تمام فرشتگان و روح اقرار كرده‌اند برايم بمانند آنچه اقرار براى محمد مصطفى(صلی الله علیه و آله) نموده‌اند و بر من نيز بار تبليغ و ارشاد و علم و دانش گذارده شده همان مقدار كه بر

حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) تحميل گرديده و او مأمور از جانب خدا است پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) را خواهند خواست و بر او لباس مي‌پوشانند و از او مي‌خواهند صحبت كند شروع به سخن مي‌نمايد مرا نيز مي‌خواهند لباس بر قامتم مي‌پوشانند و از من مي‌خواهند سخن بگويم شروع به سخن مي‌كنم به من امتيازاتى بخشيده‌اند كه به هيچ كس قبل از من نداده‌اند علم بلايا و وقايع را دارم و داراى فصل الخطاب هستم‌⁽¹⁾

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَسَّانَ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الرِّيَاحِيُّ عَنْ أَبِي الصَّامِتِ الْحُلْوَانِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ:

فَضْلُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) مَا جَاءَآخُذُ بِهِ وَ مَا نَهَى عَنْهُ أَنْتَهِي عَنْهُ وَ جَرَى لَهُ مِنَ الطَّاعَةِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ مِثْلَ الَّذِي جَرَى لِرَسُولِ اللَّهِ وَ الْفَضْلُ لِمُحَمَّدٍ الْمُتَقَدِّمُ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالْمُتَقَدِّمِ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْمُتَفَضِّلُ عَلَيْهِ كَالْمُتَفَضِّلِ عَلَى اللَّهِ وَ عَلَى رَسُولِهِ وَ الْمُتَفَضِّلُ عَلَيْهِ فِي صَغِيرَةٍ أَوْ كَبِيرَةٍ عَلَى حَدِّ الشِّرْكِ بِاللَّهِ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ بَابُ اللَّهِ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْهُ وَ سَبِيلُهُ الَّذِي مَنْ سَلَكَهُ وَصَلَ إِلَى اللَّهِ وَ كَذَلِكَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) مِنْ بَعْدِهِ وَ جَرَى فِي الْأَئِمَّةِ وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ جَعَلَهُمُ اللَّهُ أَرْكَانَ الْأَرْضِ أَنْ تَمِيدَ بِأَهْلِهَا وَ عهد [عُمَدَ] الْإِسْلَامِ وَ رَابِطَةً عَلَى سَبِيلِ هُدَاهُ وَ لَا يَهْتَدِي هَادٍ إِلَّا بِهُدَاهُمْ وَ لَا يَضِلُّ خَارِجٌ مِنْ هُدًى إِلَّا بِتَقْصِيرٍ عَنْ حَقِّهِمْ لِأَنَّهُمْ أُمَنَاءُ اللَّهِ عَلَى مَا هَبَطَ مِنْ عِلْمٍ أَوْ عُذْرٍ أَوْ نُذْرٍ وَ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ عَلَى مَا فِي الْأَرْضِ يَجْرِي لِآخِرِهِمْ مِنَ اللَّهِ مِثْلُ الَّذِي جَرَى لِأَوَّلِهِمْ وَ لَا يَصِلُ أَحَدٌ إِلَى شَيْ‌ءٍ مِنْ ذَلِكَ إِلَّا بِعَوْنِ اللَّهِ وَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) أَنَا قَسِيمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ لَا يَدْخُلُهَا دَاخِلٌ إِلَّا عَلَى أَحَدِ قِسْمَيْنِ وَ أَنَا الْفَارُوقُ الْأَكْبَرُ وَ أَنَا الْإِمَامُ لِمَنْ بَعْدِي وَ الْمُؤَدِّي عَمَّنْ كَانَ قَبْلِي وَ لَا يَتَقَدَّمُنِي أَحَدٌ إِلَّا أَحْمَدُ وَ إِنِّي وَ إِيَّاهُ لَعَلَى سَبِيلٍ وَاحِدٍ إِلَّا أَنَّهُ هُوَ الْمَدْعُوُّ بِاسْمِهِ وَ لَقَدْ أُعْطِيتُ السِّتَّ عِلْمَ الْمَنَايَا وَ

الْبَلَايَا وَ الْوَصَايَا وَ الْأَنْسَابَ وَ فَصْلَ الْخِطَابِ وَ إِنِّي لَصَاحِبُ الْكَرَّاتِ وَ دَوْلَةِ الدُّوَلِ وَ إِنِّي صَاحِبُ الْعَصَا وَ الْمِيسَمِ وَ الدَّابَّةُ الَّتِي تُكَلِّمُ النَّاسَ.

بصائر: ابو صامت حلوانى از حضرت باقر(علیه السلام) نقل مي‌كند كه فرمود: اميرالمومنين(علیه السلام) بر ساير جهانيان برترى داده شده به اينكه هر چه دستور دهد بايد انجام شود و آنچه نهى كند بايد خوددارى گردد اطاعت و فرمانبردارى از او پس از پيامبر(صلی الله علیه و آله) مانند اطاعت و فرمانبردارى از پيامبر(صلی الله علیه و آله) لازم است و فضيلت و برترى از آن پيامبر(صلی الله علیه و آله) است. كسى كه خود را بر علي(علیه السلام) مقدم بدارد مثل كسى است كه خود را بر خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) مقدم داشته و كسى كه خود را برتر از علي(علیه السلام) بداند مثل كسى است كه خود را برتر از خدا و پيامبر(صلی الله علیه و آله) بداند هر كسى بر او رد كند چه مسائل كوچك و چه بزرگ باشد در حد شرك به خدا است پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) باب اللَّه است كه جز از آن درب نتوان رفت و راه به سوى خدا است كه هر كه از آن راه برود به خدا مي‌رسد امير المؤمنين(علیه السلام) نيز چنين است بعد از او و اين مقام براى ائمه يكى پس از ديگرى هست. خداوند آنهارا اركان زمين قرار داده تا موجب تزلزل جهان براى مردم نشود و پايه‌هاى اسلام و روابط دين هستند كه مانع از دست‌اندازى به دين مي‌شوند هيچ كس هدايت نخواهد يافت مگر به وسيله آنها و هيچ كس از هدايت خارج نمي‌شود مگر اينكه كوتاهى در باره حق آنها كرده باشد و امين خدايند بر آنچه از علم و دانش نازل شده و بر هر نذر و پيمان، و حجت بالغه بر مردم جهانند آنچه از جانب خدا براى اولين آنها است براى آخرى نيز همان جارى است و هيچ كس به يكى از اينها نمي‌رسد مگر به كمك خدا. اميرالمومنين(علیه السلام) فرمود: من قسمت‌كننده بهشت و جهنم هستم داخل نمي‌شود در آن مگر به يكى از دو قسمتى كه من كرده‌ام من فاروق اكبر و پيشوا براى كسى كه بعد از من است هستم و سفير و مأمورم از جانب كسى كه قبل از من بوده هيچ كس را بر من فضيلت و برترى نيست مگر محمد

مصطفى(صلی الله علیه و آله) من و او در يك راه هستيم جز اينكه او را به نام (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) ناميده‌اند به من شش امتياز بخشيده‌اند علم منايا و بلايا و وصايا و علم انساب و فصل الخطاب من حمله‌كننده در جنگ‌هايم و پيروزشونده بر قدرت‌هايم من صاحب عصا و ميسم هستم و آن جنبنده‌اى هستم كه با مردم سخن مي‌گويد. ⁽¹⁾

امیرالمومنین نفس پیامبرحدیث15: قَالَ وَ حَدَّثَنِي الشَّيْخُ أَدَامَ اللَّهُ عِزَّهُ أَيْضاً قَالَ: قَالَ الْمَأْمُونُ يَوْماً لِلرِّضَا(علیه السلام) أَخْبِرْنِي بِأَكْبَرِ فَضِيلَةٍ لِأَمِيرِالْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) يَدُلُّ عَلَيْهَا الْقُرْآنُ قَالَ فَقَالَ لَهُ الرِّضَا(علیه السلام) فَضِيلَةٌ فِي الْمُبَاهَلَةِ قَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلَالُهُ فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبِينَ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْحَسَنَ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنَ(علیه السلام) فَكَانَا ابْنَيْهِ وَ دَعَا فَاطِمَةَ(علیها السلام) فَكَانَتْ فِي هَذَا الْمَوْضِعِ نِسَاءَهُ وَ دَعَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فَكَانَ نَفْسَهُ بِحُكْمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ ثَبَتَ أَنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى أَجَلَّ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَفْضَلَ فَوَجَبَ أَنْ لَا يَكُونَ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنْ نَفْسِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِحُكْمِ اللَّهِ تَعَالَى

حدیث15: روزی مامون لعنة الله علیه به امام رضا(علیه السلام) عرضه داشت: بزرگ‌ترین فضیلتی که امیرالمؤمنین(علیه السلام) از قرآن دارد برای من بازگو کنید. حضرت فرمودند: برترین فضیلت آن‌حضرت در قضیه مُباهِله است. همانا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به وسیلهﻱ علی(علیه السلام)، فاطمه(علیها السلام)، حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) با نَصارای نجران مُباهِله نمود، و

علی(علیه السلام) را همانند جان خویش قرار داد... در نتيجه ثابت شد كه احدى در عالم از ازل تا ابد افضل از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) وجود نداشته در نتيجه احدى در عالم نيز افضل از نفس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) (امیرالمومنین(علیه السلام)) نيست بر طبق حکم خدای متعال.... ⁽¹⁾(بنابراین، همهﻱ فضائلی که بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) لازم بوده بر علی(علیه السلام) نیز ثابت شده جز نبوّت، پس کدامین فضل و برتری بالاتر از این فضل و شرف؟ و شکی نیست که از جملهﻱ صفات پیامبر اکرم(صلی اللهعلیه و آله)، افضلیّت ایشان است بر تمام پیامبران و رسولان الهی، بنابراین با توجّه به نصّ صریح آیهﻱ مباهله که علی(علیه السلام) را نفس پیامبر(صلی الله علیه و آله) معرّفی می‌کند، پس باید آن‌حضرت نیز مانند پیامبر(صلی الله علیه و آله) افضل از سایر انبیاء و رسولان باشد)

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الصَّلْتِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ الضَّبِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ الصَّيْرَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ أَيُّوبَ الصَّيْرَفِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ أَبِي أُمَيَّةَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ: قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ:

مَنِ الَّذِينَ أَرَادَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) أَنْ يُبَاهِلَ بِهِمْ قَالَ: عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ فَاطِمَةُ (علیها السلام) وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) وَ الْأَنْفُسُ

النَّبِيُّ (صلی الله علیه و آله) وَ عَلِيُّ(علیه السلام)

مجاهد می‌گوید: به این عباس گفتم: پیامبر(صلی الله علیه و آله) همراه چه کسانی می‌خواست مباهله کند؟ گفت: علی(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) و مراد از انفس پیامبر(صلی الله علیه و آله) و علی(علیه السلام) بودند. ⁽²⁾

پیامبر و علی از شجره واحد

قَوْلُهُ تَعَالَى (وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ) عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ النَّاسُ مِنْ شَجَرٍ شَتَّى وَ أَنَا وَ أَنْتَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ ثُمَّ قَرَأَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله).

و ديگر آيت (وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِيلٌ صِنْوانٌ وَ غَيْرُ صِنْوانٍ يُسْقى بِماءٍ واحِدٍ)⁽¹⁾از جابر بن عبد اللَّه روايت است كه او شنيده از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مي‌فرمود كه: همه مردمان از اشجار متفرقه‌اند ولی من و تو اى على(علیه السلام) از يك درختيم بعد از آن اين آيت را خواند.⁽²⁾

رسول خدا و امیرالمومنین از نوری واحد خلق شدند

وَ أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الدِّهْقَانِ عَنِ ابْنِ عُقْدَةَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عِيسَى الْعَلَوِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ قَالَ:...قَالَ

النَبی(صلی الله علیه و آله):... يَا عَلِيُّ أَمَا عَلِمْتَ

أَنَّهُ أَبَى خَالِقِي وَ رَازِقِي أَنْ يَكُونَ لِي سِرٌّ دُونَك يَا عَلِيُّ أَنْتَ وَصِيِّي مِنْ بَعْدِي وَ أَنْتَ الْمَظْلُومُ الْمُضْطَهَدُ بَعْدِي يَا عَلِيُّ الثَّابِتُ عَلَيْكَ كَالْمُقِيمِ مَعِي وَ مُفَارِقُكَ مُفَارِقِي يَا عَلِيُّ كَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يُحِبُّنِي وَ يُبْغِضُكَ لِأَنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَنِي وَ إِيَّاكَ مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حدیث زیبایی فرمودند: ...يا على! خداوند و خالق و رازق من امتناع ورزيده از اينكه من سرّ و رازى داشته باشم كه تو مطلع نباشى يا على! وصى من هستى پس از من و تو مظلوم و مغلوب هستى پس از من، يا على! كسى كه در راه تو ثابت قدم باشد با من خواهد بود و كسى كه از تو جداشود از من جدا شده يا على! دروغ گفته كسى كه گمان كرده

مرا دوست مي‌دارد، ولى با تو دشمن باشد چون خدا من و تو را از يك نور آفريده.⁽¹⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) خُلِقْتُ أَنَا وَ عَلِيٌّ مِنْ نُورٍ وَاحِدٍ. ⁽²⁾

و به همين اسناد جعابى روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: من و على(علیه السلام) از يك نور آفريده‌شده‌ايم.

خلقت محمد و علی

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الْحَسَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمُنْعِمِ الصَّيْدَاوِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شِمْرٍ، عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ. قَالَ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمُنْعِمِ وَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَزَارِيُّ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ لِعَلِيٍّ(علیه السلام): يَا عَلِيُّ، أَ لَا أَسُرُّكَ، أَ لَا أَمْنَحُكَ، أَ لَا أُبَشِّرُكَ قَالَ: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله). قَالَ: إِنِّي خُلِقْتُ أَنَا وَ أَنْتَ مِنْ طِينَةِ وَاحِدَةٍ، وَ فَضَلَتْ فَضْلَةٌ فَخَلَقَ اللَّهُ مِنْهَا شِيعَتَنَا، فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ دُعِيَ النَّاسُ بِأَسْمَاءِ أُمَّهَاتِهِمْ سِوَى

شِيعَتِنَا فَإِنَّهُمْ يُدْعَوْنَ بِأَسْمَاءِ آبَائِهِمْ لِطِيبِ مَوْلِدِهِمْ.جابر بن عبدالله گفنه: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدم که به علی(علیه السلام) می‌فرمود: ای علی آیا تو را شاد نکنم. آیا به تو چیزی نبخشم. آیا به تو مژده ندهم؟ او عرضه داشت: چرا ای رسول خدا(صلی الله علیه و آله). حضرت فرمود: همانا من و تو از یک گِل خلق شدیم و زیادی آن باقی ماند. آنگاه خداوند از آن شیعیان ما را آفرید چون قیامت شود مردم به نام مادرانشان خوانده می‌شوند جز شیعیان ما که آنان به جهت حلال زادگی به نام پدرانشان خوانده می‌شوند. ⁽¹⁾

امیرالمومنین و ائمه نورند

تفسير القمي (وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّا نَصارى أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ‌) قَالَ عَنَى أَنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ(علیه السلام) عَبْدٌ مَخْلُوقٌ فَجَعَلُوهُ رَبّاً (فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ‌) قَوْلُهُ (يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيراً مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتابِ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ) قَالَ يُبَيِّنُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) مَا أَخْفَيْتُمُوهُ مِمَّا فِي التَّوْرَاةِ مِنْ أَخْبَارِهِ وَ يَدَعُ كَثِيراً لَا يُبَيِّنُهُ (قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ‌) يَعْنِي بِالنُّورِ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةَ(علیهم السلام) قَوْلُهُ (قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ‌) مُخَاطَبَةٌ لِأَهْلِ الْكِتَابِ (يُبَيِّنُ لَكُمْ عَلى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ) قَالَ عَلَى انْقِطَاعٍ مِنَ الرُّسُلِ ثُمَّ احْتَجَّ عَلَيْهِمْ فَقَالَ (أَنْ تَقُولُوا) أَيْ لِئَلَّا تَقُولُوا قَوْلُهُ (اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ جَعَلَ فِيكُمْ أَنْبِياءَ وَ جَعَلَكُمْ مُلُوكاً) يَعْنِي فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ لَمْ يَجْمَعِ اللَّهُ

لَهُمُ النُّبُوَّةَ وَ الْمُلْكَ فِي بَيْتٍ وَاحِدٍ ثُمَّ جَمَعَ اللَّهُ لِنَبِيِّهِ(صلی الله علیه و آله)

تفسير قمى (وَ مِنَ الَّذِينَ قالُوا إِنَّا نَصارى أَخَذْنا مِيثاقَهُمْ‌)⁽¹⁾نوشته است منظور اينست كه عيسى بن مريم(علیه السلام) بنده و مخلوق است كه او را نصارى خداگرفته‌اند (وَ نَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ‌)⁽²⁾اين و آيه (يا أَهْلَ الْكِتابِ قَدْ جاءَكُمْ رَسُولُنا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيراً مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتابِ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ)⁽³⁾فرمود: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) بيان مى‌كنند كه آنچه شما از تورات مخفى كرده‌ايد در ارتباط با اخبار مربوطه به پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) و بسيارى از آنها را بيان نمى‌كند. (قَدْ جاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَ كِتابٌ مُبِينٌ‌)⁽⁴⁾منظور از نور امير المؤمنين(علیه السلام) و ائمه(علیهم السلام) است.⁽⁵⁾

ج‌1 ص164 [سورة المائدة(5): الآيات 15 الى 26] .....

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ غَالِبٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام)

قَالَ قَالَ:

لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ (يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ‌) قَالَ الْمُسْلِمُونَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَ لَسْتَ إِمَامَ النَّاسِ كُلِّهِمْ أَجْمَعِينَ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

إِلَى النَّاسِ أَجْمَعِينَ وَ لَكِنْ سَيَكُونُ مِنْ بَعْدِي أَئِمَّةٌ عَلَى النَّاسِ مِنَ اللَّهِ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يَقُومُونَ فِي النَّاسِ فَيُكَذَّبُونَ وَ يَظْلِمُهُمْ أَئِمَّةُ الْكُفْرِ وَ الضَّلَالِ وَ أَشْيَاعُهُمْ فَمَنْ وَالاهُمْ وَ اتَّبَعَهُمْ وَ صَدَّقَهُمْ فَهُوَ مِنِّي وَ مَعِي وَ سَيَلْقَانِي أَلَا وَ مَنْ ظَلَمَهُمْ وَ كَذَّبَهُمْ فَلَيْسَ مِنِّي وَ لَا مَعِي وَ أَنَا مِنْهُ بَرِي‌ءٌ.

امام باقر(علیه السلام): چون آيه (يَوْمَ نَدْعُوا كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ‌)⁽⁶⁾روزى كه هر دسته از مردم را به امامشان خوانيم نازل شد، عرضه داشتند: اى فرستاده خدا! مگر شما امام همه مردم نيستيد؟ پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: من از جانب خدا بسوى همه مردم فرستاده شده‌ام ولى بعد از من امامانى از خاندانم بر مردم منصوب شوند، ايشان در ميان مردم قيام كنند و مردم آنها را تكذيب كنند و امامان كفر وگمراهى و پيروانشان بر ايشان ستم كنند، هر كه آنها را دوست دارد و از آنها پيروى كند و تصديقشان نمايد، از من

بوده و با من است و مرا ملاقات خواهد كرد و آگاه باشيد كسى كه به ايشان ستم كند و تكذيبشان نمايد، از من نبوده و با من نيست و من از او بيزارم. ⁽¹⁾

امیرالمومنین و انبیاء

انبیاء بر محبت و ولایت ایشان مبعوث شده‌اند

وَ نَقَلْتُ مِمَّا خَرَّجَهُ الْعِزُّ الْمُحَدِّثُ قَالَ وَ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

أَتَانِي مَلَكٌ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ (وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنا) عَلَى مَا بُعِثُوا قَالَ قُلْتُ عَلَى مَا بُعِثُوا قَالَ عَلَى وَلَايَتِكَ وَ وَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِب(علیه السلام).

پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: در شب معراج ملکی به نزد من آمده و عرضه داشت: (وَ سْئَلْ مَنْ أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِكَ مِنْ رُسُلِنا)⁽¹⁾يعنى بپرس اى محمد! كسانى را كه پيش از تو فرستاديم از فرستادگان ما بر آنچه مبعوث شده‌اند، من گفتم بر چه مبعوث شده‌اند؟ گفت: بر ولایت تو و ولایت على بن ابیطالب(علیه السلام).⁽²⁾

أَخْبَرَنَا الْقَاضِي أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ السَّبَّاطُ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيُّوبَ الْبَغْدَادِيُّ الْجَوْهَرِيُّ الْحَافِظُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ لَاحِقِ بْنِ سَابِقٍ قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الشَّرْقِيِّ بْنِ الْقُطَامِيِّ عَنْ تَمِيمِ بْنِ وَهْلَةَ الْمُرِّيِّ قَالَ حَدَّثَنِي الْجَارُودُ بْنُ الْمُنْذِرِ الْعَبْدِي...فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا جَارُودُ لَيْلَةٌ أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ أَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيَّ أَنْ سَلْ مَنْ أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنْ رُسُلِنَا عَلَى مَا بُعِثُوا فَقُلْتُ لَهُمْ عَلَى مَا بُعِثْتُمْ فَقَالُوا عَلَى نُبُوَّتِكَ وَ وَلَايَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةِ مِنْكُمَا ثُمَّ أَوْحَى إِلَيَّ أَنِ الْتَفِتْ عَنْ يَمِينِ الْعَرْشِ فَالْتَفَتُّ فَإِذَا عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) وَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ(علیهالسلام) وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) وَ مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ(علیه السلام) وَ عَلِيُّ بْنُ مُوسَى(علیه السلام) وَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ

عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) وَ الْحَسَنُ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ الْمَهْدِيُّ(علیه السلام) فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ نُورٍ يُصَلُّونَ فَقَالَ لِيَ الرَّبُّ تَعَالَى هَؤُلَاءِ الْحُجَجُ لِأَوْلِيَائِي وَ هَذَا الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَائِي...

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: اى ابو جارود شبى كه مرا به آسمان بالا برند خدا عز و جل به من وحى كرد كه بپرس از رسولان پيش از خودت كه بر چه مبعوث شديد، بدانها گفتم: بر چه مبعوث شديد؟ گفتند بر عقيده به نبوت تو و ولايت على بن ابى طالب(علیه السلام) و امامانى كه از شمایند وانگه به من وحى شد كه رو كن به سمت راست عرش من بدان سو رو كردم و به ناگاه على(علیه السلام)، حسن(علیه السلام)، حسين(علیه السلام)، على بن الحسين(علیه السلام)، محمد بن على(علیه السلام)، جعفر بن محمد(علیه السلام)، موسى بن جعفر(علیه السلام)، على بن موسى(علیه السلام)، محمد بن على(علیه السلام)، على بن محمد(علیه السلام)، حسن بن على(علیه السلام) و مهدى(علیه السلام) در حوضچه‌اى از نور نماز مي‌خواندند و پروردگار تعالى به من فرمود: اينانند حجت‌هایند براى دوستانم و اين است كه انتقام گیرد از دشمنانم... ⁽¹⁾

تفسير العياشي عَنْ خَطَّابِ بْنِ سَلَمَةَ قَالَ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً قَطُّ إِلَّا بِوَلَايَتِنَا وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ عَدُوِّنَا وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ فِي كِتَابِهِ (وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ)⁽²⁾بِتَكْذِيبِهِمْ آلَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) ثُمَّ قَالَ (فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ‌)⁽³⁾

تفسير عياشى: خطاب بن سلمه گفت حضرت باقر(علیه السلام) فرمود: خداوند هيچ پيامبرى را بر نيانگيخت مگر با ولايت ما و بيزارى از دشمنانمان اين آيه اشاره به همان است: (وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَ مِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلالَةُ) آنها كه گمراه شدند به واسطه تكذيب آل محمّد(صلی الله علیه و آله) بود بعد مي‌فرمايد: (فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ‌)⁽¹⁾

ج‌2 ص258 [سورة النحل(16): آية 36] ح25

توسل انبیاء بر ذوات مقدس ایشان

رُوِيَ أَنَّ آدَمَ(علیه السلام) لَمّا نَزَلَ إِلَی الدُّنْيا بَكی حَتّی صارَ فِي خَدّيهِ مِنَ الدُّمُوعِ نَهْرانِ ثَجّاجانِ فَنَزَلَ عَلَيْهِ جَبْرَئيلُ(علیه السلام) فَقَالَ: يا آدَمُ، تُحِبُّ أَنْ يَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْكَ؟

قَالَ: نَعَمْ. فَقَالَ: قُلِ: اَللّهُمَّ إِنّا نَسْأَلُكَ بِحَقّ ِالأَكْرَمينَ عَلَيْكَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ عَليٍّ(علیه السلام) وَ فاطِمَةَ(علیها السلام) وَ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ الأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِه إِلاّ تُبْتَ عَلَيْنا. فَتابَ اللَّهُ عَلَيْهِما، وَنُوحٌ(علیه السلام) لَمّا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ وَ هُوَ فِي السَّفينَةِ، تَوَسَّلَ إِلَى اللَّهِ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله)

وَ آلِهِ الطّاهِرينَ، فَأَنْجاهُ اللَّهُ وَ مَنْ مَعَهُ مِنَ الْغَرَقِ، وَ إِبْراهيمُ(علیه السلام) لَمّا قُذِفَ بِه فِي النّارِ، تَوَسَّلَ بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ آلِه الطّاهِرينَ، فَجُعِلَتِ النّارِ عَلَيهِ بَرْداً وَ سَلاماً.

وَ كَذلِكَ سائِرُ الأَنْبياءِ وَ الأَوصياءِ وَ الْحُجَجِ كانُوا يَتَوَسَّلُونَ إِلَى اللَّهِ سُبْحانَهُ فِي مَهامِّهِمْ وَ حَوائِجِهِم بِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله)

وَ أَهْلِ بَيْتِه، وَ لَوْ عَرَفُوا أَنَّ أَحَداً أَقْرَبُ مِنْهُمْ إِلَى اللَّهِ لَأَبَرُّوهُ عَلَيْهِم.

و آنگاه که آدم(علیه السلام) هبوط کرد و به دنیا آورده شد آنقدر گریست که اشک‌هایش بر گونه‌هایش همچون نهر آب جاری بود و آثار اشک بر چهره‌اش نمایان شده بود، جبرئیل(علیه السلام) بر او نازل شد و گفت: ای آدم! آیا می‌خواهی خداوندتوبه تو را پذیرا گردد؟ آدم گفت: آری. جبرئیل(علیه السلام) گفت: بگو خداوندا به حق گرامی‌ترین بندگانت محمد(صلی الله علیه و آله) و علی(علیه السلام) و فاطمه(علیها السلام) و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) و ائمه از نسل او از تو می‌خواهم که توبه ما را پذیرا باشی پس توبه ایشان پذیرفته شد، و آنگاه که نوح(علیه السلام) مشرف به غرق شد وسیله قرار داد محمد(صلی الله علیه و آله) و آلش را به درگاه خدا پس از غرق شدن رهایی یافت و آنگاه که ابراهیم(علیه السلام) به آتش پرتاب شد وسیله قرار داد محمد(صلی الله علیه و آله) و آلش را به درگاه خدا پس آتش بر او سرد و سالم شد و همواره انبیاء اوصیاء و حجت‌های خدا وسیله قرار می‌دادند محمد(صلی الله علیه و آله) و آلش را به

درگاه خدا در مهمات و حاجت‌های خود و اگر کسانی بودند که از محمد(صلی الله علیه و آله) و آلش به درگاه خدا نزدیکتر بودند یقینا انبیاء ایشان را وسیله قرار می‌دادند (حال آنکه هرگز چنین اشخاصی یافت نمی‌گردند) ⁽¹⁾

امیرالمومنین

نجات دهنده انبیاء از گرفتاری

قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): اِعْلَمْ يَا سَلْمَانُ أَنَّهُ مَاابتُلِیَ أَحَدٌ مِنَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْأَوْلِيَاءِ مُنذُ عَهدِ آدَمَ(علیه السلام) إِلی الآنِ بِبَلاءٍ إِلّا کانَ عَلیٌّ(علیه السلام) هُوَ الَّذیِ نَجّاهُ مِنْ ذلِکَ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ای سلمان! بدان هیچ یک از انبیاء اولیاء از زمان حضرت آدم(علیه السلام) تا الان به گرفتاری مبتلا نشدند مگر آنکه علی(علیه السلام) ایشان را از گرفتاری نجات داده است.قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): یا عَليُّ(علیه السلام) كُنْتَ مَعَ الأَنْبیاءِ سِرّاً وَ مَعِیَ جَهْراً.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ای علی جان! تو با همه پیامبران گذشته به صورت پنهان همراه بودی، ولی با من آشکارا همراه شده‌ای.

قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): بَعَثَ اللَّهُ عَليّاً(علیه السلام) مَعَ كُلِّ نَبِىٍّ سِرّاً، وَ مَعِىَ جَهْراً

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: علی(علیه السلام) با همه انبیاء در باطن و با من در ظاهر برانگیخته شده

قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): بُعِثَ عَلیٌ(علیه السلام) مَعَ الأَنْبِیاءِ باطِنَاٍ وَ مَعَکَ ظَاهِراً

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: مبعوث شد علی(علیه السلام) با انبیاء بطور پنهان و با من بطور آشکار

قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): اِنَّ اللَّهَ تَعَالی قَالَ یَا مُحَّمَدُ بَعَثْتُ عَلیّاً(علیه السلام) مَعَ الأَنْبیاءِ باطِناً وَ مَعَکَ ظاهِراً

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: خدای تبارک و تعالی به من فرمود: ای محمد! من علی(علیه السلام) را با پیامبران در باطن فرستادم و با تو در ظاهر.

قَالَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله): إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ عَلِیّاً(علیه السلام) مَعَ الأَنْبِیاءِ بَاطِناً وَ بَعَثَهُ مَعَکَ ظَاهِراً

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: همانا خداوند علی(علیه السلام) را با انبیاء در باطن و با تو در ظاهر بر انگیخته.

علم ایشان در قیاس با علم سایر انبیاءقَالَ اَمیر المُومِنین(علیه السلام):...عِلْمُ الْأَنْبِيَاءِ فِي عِلْمِهِمْ وَ سِرُّ الْأَوْصِيَاءِ فِي سِرِّهِمْ وَ عِزُّ الْأَوْلِيَاءِ فِي عِزِّهِمْ كَالْقَطْرَةِ فِي الْبَحْرِ وَ الذَّرَّةِ فِي الْقَفْرِ وَ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ عِنْدَ الْإِمَامِ كَيَدِهِ مِنْ رَاحَتِهِ يَعْرِفُ ظَاهِرَهَا مِنْ بَاطِنِهَا وَ يَعْلَمُ بَرَّهَا مِنْ فَاجِرِهَا وَ رَطْبَهَا وَ يَابِسَهَا لِأَنَّ اللَّهَ عَلَّمَ نَبِيَّهُ عِلْمَ مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ وَ وَرِثَ ذَلِكَ السِّرَّ الْمَصُونَ

الْأَوْصِيَاءُ الْمُنْتَجَبُونَ وَ مَنْ أَنْكَرَتْ ذَلِكَ فَهُوَ شَقِيٌّ

مَلْعُونٌ يَلْعَنُهُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُ اللَّاعِنُونَ وَ كَيْفَ يَفْرِضُ اللَّهُ عَلَى عِبَادِهِ طَاعَةَ مَنْ يُحْجَبُ عَنْهُ مَلَكُوتُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْض

امیرمؤمنان علی(علیه السلام): ...علم و دانش همهﻱ پیامبران⁽¹⁾در برابر علم و دانش اهل‌بیت(علیهم السلام) و سِرّ همهﻱ اوصیا در برابر سِرّشان و اقتدار همهﻱ اولیاﻱ در برابر اقتدار آن‌ها، همانند قطره‌ای در دریا و ذره‌ای در بیابان و سیع است.⁽²⁾

عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ الْكُوفِيِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ السَّمَّانِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ: مَا يَقُولُ النَّاسُ فِي أُولِي الْعَزْمِ وَ صَاحِبِكُمْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ قُلْتُ مَا يُقَدِّمُونَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَحَداً قَالَ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَالَ لِمُوسَى(علیه السلام) (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً) وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً وَ قَالَ لِعِيسَى(علیه السلام) (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ‌) وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ وَ قَالَ لِصَاحِبِكُمْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ (وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ) وَ عِلْمُ هَذَا الْكِتَابِ عِنْدَه

امام صادق(علیه السلام): نظر مردم در باره اولو العزم و امامتان اميرالمومنين(علیه السلام) چيست؟ گفتم: هيچ كسى را بر اولو العزم مقدّم نمى‌دارند. حضرت فرمود: خداوند تبارك و تعالى در باره موسى(علیه السلام) فرموده (وَ كَتَبْنا لَهُفِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً)⁽¹⁾و براى او در آن لوح‌ها از هر گونه پندى چيزى نوشتيم و نفرمود: هر موعظه‌اى را و از قول عيسى(علیه السلام) فرموده (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ)⁽²⁾و تا برخى از آنچه را كه در باره آن اختلاف مى‌كنيد برايتان بيان كنم و در باره امامتان امير المؤمنين(علیه السلام) فرموده (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽³⁾بگو: ميان من و شما خدا گواهى بسنده است و آن كه دانش كتاب نزد اوست و خداوند [در باره آن كتاب] فرموده (وَ لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ)⁽⁴⁾و نه هيچ ترى و نه هيچ خشكى مگر آنكه در كتابى است و علم و دانش آن كتاب نزد او است.⁽⁵⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ وَلِيدٍ السَّمَّانِ قَالَ: قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ(علیه السلام) يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا تَقُولُ الشِّيعَةُ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ مُوسَى(علیه السلام)

وَ عِيسَى(علیه السلام)

قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مِنْ أَيِّ حَالاتٍ تَسْأَلُنِي قَالَ أَسْأَلُكَ عَنِ الْعِلْمِ فَأَمَّا الْفَضْلُ فَهُمْ سَوَاءٌ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَا عَسَى أَقُولُ فِيهِمْ فَقَالَ هُوَ وَ اللَّهِ أَعْلَمُ مِنْهُمَا ثُمَّ قَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ أَ لَيْسَ يَقُولُونَ إِنَّ لِعَلِيٍّ(علیه السلام) مَا لِلرَّسُولِ(صلی الله علیه و آله)

مِنَ الْعِلْمِ قَالَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَخَاصِمْهُمْ فِيهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى قَالَ لِمُوسَى(علیه السلام) (وَ

كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ) فَأَعْلَمَنَا أَنَّهُ لَمْ يُبَيِّنْ لَهُ الْأَمْرَ كُلَّهُ وَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) (وَ جِئْنَا بِكَ شَهِيداً عَلَى هَؤُلاءِ وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْ‌ءٍ)بصائر: وليد سمان گفت: حضرت باقر(علیه السلام) به من فرمود: يا عبد اللَّه شيعه در باره على(علیه السلام) و موسى(علیه السلام) و عيسى(علیه السلام) چه مي‌گويند عرضه داشتم: در چه مورد مي‌فرمائيد؟ فرمود: از علم مي‌پرسم اما فضيلت كه آنها مساوى هستند عرضه داشتم: فدايت شوم چطور صحيح است بگويم در باره آنها فرمود به خدا قسم على(علیه السلام) از آنها عالمتر است. سپس فرمود: مگر نمي‌گويند على(علیه السلام) داراى علم پيامبر(صلی الله علیه و آله) است عرضه داشتم: چرا فرمود پس با آنها در اين مورد استدلال كن خداوند در باره موسى(علیه السلام) مي‌فرمايد: (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ)⁽¹⁾معلوم مى‌شود كه تمام مسائل را به او نياموخته. خداوند در باره محمّد(صلی الله علیه و آله) مي‌فرمايد (وَ جِئْنَا بِكَ شَهِيداً عَلَى هَؤُلاءِ وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْ‌ءٍ)⁽²⁾در صفحه بعد همين روايت نقل مى‌شود از اين آيه مي‌پرسند مي‌فرمايد على(علیه السلام) اول ما و افضل ما و بهترين ما پس از پيامبر(صلی الله علیه و آله) است دنباله روايت نيز تكرار شده است. ⁽³⁾

قَالَ سَعْدٌ وَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ السَّمَّانِ قَالَ قَالَ الْبَاقِرُ (علیه السلام) يَا عَبْدَ اللَّهِ مَا تَقُولُ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ مُوسَى(علیه السلام) وَ عِيسَى(علیه السلام) قُلْتُ مَا عَسَى أَنْ أَقُولَ فِيهِمْ قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ أَعْلَمُ مِنْهُمَا ثُمَّ قَالَ أَ لَسْتُمْ

تَقُولُونَ إِنَّ لِعَلِيٍّ(علیه السلام) مَا لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنَ الْعِلْمِ قُلْتُ نَعَمْ وَ النَّاسُ يُنْكِرُونَ قَالَ فَخَاصِمْهُمْ فِيهِ بِقَوْلِهِ تَعَالَى لِمُوسَى(علیهالسلام) (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ) فَعَلِمْنَا أَنَّهُ لَمْ يَكْتُبْ لَهُ الشَّيْ‌ءَ كُلَّهُ وَ قَالَ لِعِيسَى(علیه السلام) (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ) فَعَلِمْنَا أَنَّهُ لَمْ يُبَيِّنِ الْأَمْرَ كُلَّهُ وَ قَالَ مُحَمَّدٌ(صلی الله علیه و آله) (وَ

جِئْنَا بِكَ شَهِيداً عَلَى هَؤُلاءِ وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْ‌ءٍ) قَالَ فَسُئِلَ عَنْ قَوْلِهِ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ وَ اللَّهِ إِيَّانَا عَنَى وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) أَوَّلُنَا وَ أَفْضَلُنَا وَ خَيْرُنَا بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ قَالَ إِنَّ الْعِلْمَ الَّذِي نَزَلَ بِهِ آدَمُ(علیه السلام) عَلَى حَالِهِ عِنْدَنَا وَ لَيْسَ يَمْضِي مِنَّا عَالِمٌ إِلَّا خَلَفَهُ مَنْ يَعْلَمُ عِلْمَهُ وَ الْعِلْمُ يُتَوَارَثُ

عبد اللَّه بن وليد سمّان مى‌گويد: امام باقر(علیه السلام) از من پرسيد: اى عبد اللَّه! در باره على(علیه السلام) و موسى(علیه السلام) و عيسى(علیه السلام) چه مى‌گويى؟ گفتم: در باره آنان چه مى‌توانم بگويم؟ فرمود: او به خدا سوگند! از آن دو اعلم بود. سپس فرمود: مگر شما نمى‌گوييد آنچه را كه پيامبر دارد على(علیه السلام) هم دارد؟ گفتم: آرى، ولى مردم انكار مى‌كنند. فرمود: با اين فرمايش خداوند به موسى(علیه السلام) با آنان مباحثه كن كه مى‌فرمايد: (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ)⁽¹⁾در اين آيه خداوند به ما فهمانده است كه همه چيز را براى او ننوشته است. و به عيسى(علیه السلام) فرموده است (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ‌)⁽²⁾و اينجا هم به ما فهمانده كه تمام چيزها را براى عيسى(علیه السلام) بيان نكرده است. و به محمّد(صلی الله علیه و آله) فرموده است (وَ جِئْنَا بِكَ شَهِيداً عَلَى هَؤُلاءِ وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِّكُلِّ شَيْ‌ءٍ)⁽³⁾و فرمود در باره آيه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْعِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽⁴⁾پرسيده شد، فرمود: به خدا سوگند! ما را قصد كرده است و على(علیه السلام) نخستين ما و افضل ما و بهترين ما بعد از پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى‌باشد. باز فرمود: آن علمى كه خداوند براى آدم(علیه السلام) فرستاده است به همان حال نزد ماست و از ميان ما

عالمى از دنيا نمى‌رود مگر اينكه كسى را كه علم او را بداند، جانشين خويش بگذارد و علم همين طور به ارث مى‌رسد.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ رَجُلٍ مِنَ الْكُوفِيِّينَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْوَلِيدِ قَالَ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) مَا يَقُولُ أَصْحَابُكَ فِي أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ عِيسَى وَ مُوسَى أَنَّهُمْ أَعْلَمُ قَالَ قُلْتُ مَا يُقَدِّمُونَ عَلَى أُولِي الْعَزْمِ أَحَداً قَالَ أَمَا إِنَّكَ لَوْ حَاجَجْتَهُمْ بِكِتَابِ اللَّهِ لَحَجَجْتَهُمْ قَالَ قُلْتُ وَ أَيْنَ هَذَا فِي كِتَابِ اللَّهِ قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَالَ فِي مُوسَى(علیه السلام) (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً) وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ وَ قَالَ فِي عِيسَى(علیه السلام) (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ‌) وَ لَمْ يَقُلْ كُلَّ شَيْ‌ءٍ وَ قَالَ فِي صَاحِبِكُمْ (كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)

بصائر با استناد به ابو عبد اللَّه بن وليد مى‌گويد: امام صادق(علیه السلام) از من پرسيد: پيروان تو در باره امير المؤمنين(علیه السلام) و عيسى(علیه السلام) و موسى(علیه السلام) چه مى‌گويند و كداميك را داناتر مى‌شمارند؟ گفتم: ما مى‌گوئيم هيچ كس بر پيامبران اولى العزم برترى و تقدّم ندارد حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: اگر من با شما بر اساس كتاب خدا استدلال كنم، چه خواهيد گفت؟ گفتم: در كجاى كتاب خدا چنين مطلبى آمده است؟ حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: خداى تعالى به موسى(علیه السلام) فرمود (وَ كَتَبْنا لَهُ فِي الْأَلْواحِ مِنْ كُلِّ شَيْ‌ءٍ مَوْعِظَةً)⁽²⁾يعنى ما در الواح تورات براى موسى(علیه السلام) از پند هر چيزى نوشتيم) امّا نفرمود: علم همه چيز را نوشتيم. عيسى(علیه السلام) به مردم فرمود (وَ لِأُبَيِّنَ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي تَخْتَلِفُونَ فِيهِ)‌⁽³⁾

(يعنى من آمده‌ام تا بعضى از موارد اختلافتان را برايتان توضيح دهم) و نفرمود: همه چيز را برايتان بيان كنم و توضيح دهم. امّا در باره صاحب شما فرمود (كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽⁴⁾

يعنى

ميان من و شما شهادت خدا و كسى كه علم همه كتاب نزد اوست كفايت مى‌كند. ⁽¹⁾

امیرالمومنین سید الاوصیاء

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الصَّادِقِ(علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ...أَنَا سَيِّدُ النَّبِيِّينَ وَ وَصِيِّي سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ أَوْصِيَائِي سَادَةُ الْأَوْصِيَاءِ ..وَ لَتَكْفُرَنَّ بِكَ

الْأُمَّةُ وَ لَتَخْتَلِفَنَّ عَلَيْكَ اخْتِلَافاً شَدِيداً الثَّابِتُ عَلَيْكَ كَالْمُقِيمِ

مَعِي وَ الشَّاذُّ عَنْكَ فِي النَّارِ وَ النَّارُ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: من سيد پيغمبرانم و وصيم سيد اوصياء و اوصيائم، سادات اوصیائند...پس از من (اکثر) امت به تو کافر شده واختلافى شديد خواهند نمود آنکه تو را رها نکند همچون کسی است که با من بوده و آنان كه از تو برگشته و منحرف شوند در آتشند، و آتش جايگاه كافران است. ⁽²⁾

امیرالمومنین

برتر از تمام انبیاء

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ يُوسُفَ الْبَغْدَادِيُّ الْوَرَّاقُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَنْبَسَةَ مَوْلَى الرَّشِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا دَارِمُ بْنُ قَبِيصَةَ بْنِ

نَهْشَلِ بْنِ مُجَمِّعٍ الصَّنْعَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَنِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) قَالَ: خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ أَلْفِ نَبِيٍّ وَ أَرْبَعَةً وَ عِشْرِينَ أَلْفَ نَبِيٍّ أَنَا أَكْرَمُهُمْ عَلَى اللَّهِ وَ لَا فَخْرَ وَ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ أَلْفِ وَصِيٍّ وَ أَرْبَعَةً وَ عِشْرِينَ أَلْفَ وَصِيٍّ فَعَلِيٌّ أَكْرَمُهُمْ عَلَى اللَّهِ وَ أَفْضَلُهُم

پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: خداى عز و جل يك صد و بيست و چهار هزار پيغمبر آفريد و من گرامى ترين آنهايم نزد خدا و نبالم و آفريد يك صد و بيست و چهار

هزار وصى و على(علیه السلام) گرامى‌تر و برتر آنها است نزد خدا. ⁽¹⁾

النص236 المجلس الحادي و الأربعون ح11

خَبَرٌ مِمَّا رُوِيَ عَنْ جَمَاعَةٍ ثِقَاتٍ، أَنَّهُ لَمَّا وَرَدَتْ حُرَّةُ بِنْتُ حَلِيمَةَ السَّعْدِيَّةُ (رض) عَلَى الْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ الثَّقَفِيِّ وَ أَنَّهَا مُثِّلَتْ بَيْنَ يَدَيْهِ. فَقَالَ لَهَا: يَا حُرَّةُ ابْنَةُ حَلِيمَةَ السَّعْدِيَّةِ، قَالَتْ لَهُ: فِرَاسَةٌ مِنْ غَيْرِ مُؤْمِنٍ. فَقَالَ لَهَا: اللَّهُ جَاءَ بِكِ، وَ قَدْ قِيلَ لِي عَنْكِ: إِنَّكِ تُفَضِّلِينَ عَلِيّاً(علیه السلام) عَلَى أَبِي بَكْرٍ وَ عُمَرَ وَ عُثْمَانَ؟قَالَتْ: لَقَدْ كَذَبَ الَّذِي قَالَ إِنِّي أُفَضِّلُهُ عَلَى هَؤُلَاءِ خَاصَّةً، قَالَ وَ عَلَى غَيْرِ هَؤُلَاءِ؟ قَالَتْ أُفَضِّلُهُ عَلَى آدَمَ(علیه السلام) وَ نُوحٍ(علیه السلام) وَ لُوطٍ(علیه السلام) وَ إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) وَ مُوسَى(علیه السلام) وَ دَاوُدَ(علیه السلام) وَ سُلَيْمَانَ(علیه السلام) وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ(علیه السلام) فَقَالَ لَهَا: يَا وَيْلَكِ! أَقُولُ لَكِ إِنَّكِ تُفَضِلِّينَهُ عَلَى الصَّحَابَةِ، وَ تَزِيدِينَ عَلَيْهِمْ سَبْعَةً مِنَ الْأَنْبِيَاءِ مِنْ أُولِي الْعَزْمِ، مِنَ الرُّسُلِ. وَ إِذَا لَمْ تَأْتِي بِبَيَانِ مَا قُلْتِ وَ إِلَّا لَأَضْرِبَنَّ عُنُقِكِ. قَالَتْ: مَا أَنَا فَضَّلْتُهُ عَلَى هَؤُلَاءِ الْأَنْبِيَاءِ، بَلِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَهُ. بِقَوْلِهِ تَعَالَى فِي الْقُرْآنِ

فِي حَقِّ آدَمَ (وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى) وَ قَالَ فِي عَلِيٍّ (وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً) قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ فما [فَبِمَا] تُفَضِّلِينَهُ عَلَى نُوحٍ وَ لُوطٍ عَلَيْهِمَا السَّلَامُ؟ قَالَتِ: اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَهُ، بِقَوْلِهِ تَعَالَى: (ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كانَتا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَيْنِ فَخانَتاهُما فَلَمْ يُغْنِيا عَنْهُما مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ قِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ) وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) زَوْجَتُهُ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ الْمُصْطَفَى(صلی الله علیه و آله) الَّتِي يَرْضَى اللَّهُ لِرِضَاهَا، وَ يَسْخَطُ لِسَخَطِهَا. قَالَ الْحَجَّاجُ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، فَبِمَا تُفَضِّلِينَهُ عَلَى أَبِي الْأَنْبِيَاءِ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلِ اللَّهِ؟ قَالَتِ: اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَهُ بِقَوْلِهِ تَعَالَى (رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي) عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالَ قَوْلًا لَا يَخْتَلِفُ فِيهِ أَحَدٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ: لَوْ كُشِفَ (لِيَ) الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً فَهَذِهِ كَلِمَةٌ مَا قَالَهَا أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا بَعْدَهُ. قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، فَبِمَا تُفَضِّلِينَهُ عَلَى مُوسَى كَلِيمِ اللَّهِ؟ قَالَتْ: قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَى عَزَّ وَ جَلَّ (وَ أَنْ أَلْقِ عَصاكَ فَلَمَّا رَآها تَهْتَزُّ كَأَنَّها جَانٌّ وَلَّى مُدْبِراً وَ لَمْ يُعَقِّبْ‌) وَ عَلِيٌّ عَلَيْهِ السَّلَامُ نَزَلَ عَلَى الْجِنِّ يُقَاتِلُهُمْ فِي مَنَازِلِهِمْ، مَعَ أَنَّهُمْ يَتَصَوَّرُونَ عَلَى صُوَرٍ شَتَّى. فَهَلْ يَسْتَوِي مَنْ يَخَافُ عَصَاهُ إِذَا انْقَلَبَتْ حَيَّةً، مَعَ مَنْ يُقَاتِلُ الْجِنَّ فِي مَنَازِلِهِمْ قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ. وَ فِي خَبَرٍ آخَرَ: أَنَّهَا قَالَتْ: أُفَضِّلُهُ بِقَوْلِهِ تَعَالَى (فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً يَتَرَقَّبُ‌) وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) بَاتَ عَلَى فِرَاشِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ يَقِيَهُ بِنَفْسِهِ حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ فِي حَقِّهِ (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ) قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، فَبِمَا تُفَضِّلِينَهُ عَلَى دَاوُدَ وَ سُلَيْمَانَ؟قَالَتِ: اللَّهُ فَضَّلَهُ بِقَوْلِهِ تَعَالَى (يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ

النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ‌) قَالَ لَهَا: فِي أَيِّ شَيْ‌ءٍ كَانَتْ حُكُومَتُهُ؟ قَالَتْ: فِي رَجُلَيْنِ وَاحِدٌ لَهُ غَنَمٌ، وَ الْآخَرُ لَهُ كَرْمٌ، فَبَعَثَ الْغَنَمَ فِي الْكَرْمِ فَرَعَتْهُ، فَتَحَاكَمَا إِلَى دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَقَالَ: تُبَاعُ الْغَنَمُ وَ يُنْفَقُ ثَمَنُهَا عَلَى الْكَرْمِ، حَتَّى تَعُودَ إِلَى مَا كَانَ عَلَيْهِ، فَقَالَ لَهُ سُلَيْمَانُ: لَا يَا أَبَتِ، يُؤْخَذُ لَبَنُهَا وَ صُوفُهَا، وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ: (فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ‌) مَوْلَانَا عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالَ: سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي سَلُونِي عَمَّا تَحْتَ الْعَرْشِ، وَ عَمَّا فَوْقَهُ، إِنَّهُ عَلَيْهِ السَّلَامُ دَخَلَ يَوْماً عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ .. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ. لِلْحَاضِرِينَ: أَفْضَلُكُمْ وَ أَعْلَمُكُمْ وَ أَقْضَاكُمْ عَلِيٌّ. فَقَالَ لَهَا: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، فَبِمَا تُفَضِّلِينَهُ عَلَى سُلَيْمَانَ؟ فَقَالَتْ: اللَّهُ فَضَّلَهُ عَلَيْهِ بِقَوْلِهِ تَعَالَى: رَبِ (هَبْ لِي مُلْكاً لا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ) مَوْلَانَا عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالَ: طَلَّقْتُكِ يَا دُنْيَا ثَلَاثاً، لَا رَجْعَةَ لِي فِيكِ، فَعِنْدَ ذَلِكَ أَنْزَلَ اللَّهُ فِي حَقِّهِ عَلَى رَسُولِهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ (تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ) قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، فَبِمَا تُفَضِّلِينَهُ عَلَى عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ(علیه السلام). قَالَتِ: اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَضَّلَهُ بِقَوْلِهِ تَعَالَى (وَ إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالَ سُبْحانَكَ ما يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِي بِهِ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّي وَ رَبَّكُمْ وَ كُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيداً ما دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَ أَنْتَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ) فَأَخَّرَ

الْحُكُومَةَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) لَمَّا ادَّعَى فِيهِ النُّصَيْرِيَّةُ مَا ادَّعَوْا، وَ هُمْ أَهْلُ النَّهْرَوَانِ، قَاتَلَهُمْ وَ لَمْ يُؤَخِّرْ حُكُومَتَهُمْ. فَهَذِهِ كَانَتْ فَضَائِلَهُ لَا تُعَدُّ بِفَضَائِلِ غَيْرِهِ. قَالَ: أَحْسَنْتِ يَا حُرَّةُ، خَرَجْتِ مِنْ جَوَابِكِ وَ لَوْ لَا ذَلِكَ لَكَانَ ذَلِكَ ثُمَّ أَجَازَهَا، أَعْطَاهَا، وَ سَرَّحَهَا سَرَاحاً حَسَناً رَحْمَةُ اللَّهِ عَلَيْهَا

در فضائل ابن شاذان از گروهى مورد اعتماد نقل مي‌كند كه چون حره دختر حليمه سعديه وارد بر حجاج بن يوسف شد حجاج به او گفت تو حره دختر حليمهسعديه هستى در پاسخ او گفت: خوب تشخيص دادى ولى حسن تشخيص از امتيازات مؤمن است نه تو. حجاج گفت: خدا تو را به اينجا آورد مي‌گويند تو على(علیه السلام) را بر ابى بكر و عمر و عثمان برترى مي‌دهى گفت: هر كه چنين نسبتى داده دروغ گفته من او را بر ديگران نيز فضيلت مي‌دهم آدم(علیه السلام) نوح(علیه السلام) لوط(علیه السلام) ابراهيم(علیه السلام) و سليمان(علیه السلام) و عيسى ابن مريم(علیه السلام) گفت: واى بر تو علاوه بر اينكه او را از صحابه بهتر مي‌دانى بر هفت نفر از پيامبران مقدم مي‌دارى كه اولو العزم پيامبرانند اگر دليل اين مطلب را نياورى گردنت را مي‌زنم. گفت: من او را بر اين پيامبران مقدم مي‌شمارم خداوند در قرآن او را برتر دانسته زيرا در باره آدم(علیه السلام) مي‌فرمايد (وَ عَصى آدَمُ رَبَّهُ فَغَوى)⁽¹⁾ولى در باره على(علیه السلام) مي‌فرمايد (وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً)⁽²⁾حجاج گفت: احسن حره به چه دليل او را بر نوح(علیه السلام) و لوط(علیه السلام) مقدم مي‌دارى. حره گفت: خداوند او را برتر دانسته چنانچه در باره آن دو مي‌فرمايد (ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كانَتا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبادِنا صالِحَيْنِ فَخانَتاهُما فَلَمْ يُغْنِيا عَنْهُما مِنَ اللَّهِ شَيْئاً وَ قِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ)⁽³⁾اما على بن ابى طالب(علیه السلام) پايگاهش زير سدرة المنتهى است و همسرش فاطمه(علیها السلام) دختر پيامبر(صلی الله علیه و آله) بود كه از رضاى او خدا راضى و از خشمش خشمگين مى‌شود. حجاج گفت: بسيار عالى، به

چه دليل او را بر پدر انبياء ابراهيم خليل(علیه السلام) مقدم مي‌دارى؟ جواب داد خداوند او را در اين آيه مقدم داشته (وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْلِيَطْمَئِنَ قَلْبِي)⁽¹⁾ولى مولاى من امير المؤمنين(علیه السلام) سخنى فرموده كه هيچ يك از فرق مسلمان در آن سخن اختلاف ندارند فرمود: لَوْ كُشِفَ (لِيَ) الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً اگر پرده‌ها برداشته شود بر يقين من افزوده نمي‌شود اين سخن را كسى قبل از على(علیه السلام) و بعد از او نگفته. حجاج گفت: احسن چگونه او را برتر از موسى كليم الله مي‌دانى؟ گفت: خداوند مي‌فرمايد (فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً يَتَرَقَّبُ)⁽²⁾ولى على(علیه السلام) در رختخواب پيغمبر(صلی الله علیه و آله) خوابيد بى‌آنكه ترس و بيمى داشته باشد تا خداوند اين آيه را در باره‌اش نازل نمود (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ‌)⁽³⁾حجاج گفت: احسن چگونه او را بر داود(علیه السلام) و سليمان(علیه السلام) فضيلت مي‌دهى گفت: خداوند به اين آيه او را بر اين دو فضيلت داده (يا داوُدُ إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعِ الْهَوى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ)⁽⁴⁾حجاج پرسيد: حكومت داود(علیه السلام) در چه موضوع بود گفت: دو نفر آمدند كه يكى باغستانى از انگور داشت و ديگرى گله‌اى گوسفند صاحب باغ مدعى بود كه اين مرد گوسفندانش را در باغ من رها كرده و انگورم را چرانده شكايت پيش داود(علیه السلام) برد. داود(علیه السلام) گفت: گوسفندها را مي‌فروشند معادل زيانى كه به باغ وارد شده مي‌دهند تا باغ به صورت اول برگردد، سليمان(علیه السلام) پسر داود گفت: نه پدر از منافع گوسفند از قبيل شير و پشم استفاده مي‌كنند خداوند در اين آيه مي‌فرمايد (فَفَهَّمْناها سُلَيْمانَ‌)⁽⁵⁾ما حكم آن جريان را به سليمان(علیه السلام) آموختيم. ولى مولاى ما على(علیه السلام) فرمود از من سؤال كنيد از بالاى عرش واز زير عرش سؤال كنيد قبل از اينكه مرا از دست دهيد. در روز فتح خيبر خدمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) رسيد پيغمبر(صلی الله علیه و آله) روى به حاضرين نموده فرمود:

از همه شما گرامى‌تر و داناتر و واردتر به فنون قضاوت على(علیه السلام) است. حجاج گفت: احسن به چه دليل او را بر سليمان(علیه السلام) فضيلت مي‌دهى گفت: خداوند در اين آيه فضيلت داده (قالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ هَبْ لِي مُلْكاً لا يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي‌)⁽¹⁾ولى مولاى ما امير المؤمنين(علیه السلام) فرمود: دنيا من تو را سه طلاقه كرده‌ام مرا حاجتى به تو نيست در اين موقع اين آيه را نازل نمود (تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً)⁽²⁾حجاج گفت: احسن به چه دليل او را از عيسى(علیه السلام) برتر مي‌دانى؟ گفت: خداوند در اين آيه به او برترى داده (إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّهِ قالَ سُبْحانَكَ ما يَكُونُ لِي أَنْ أَقُولَ ما لَيْسَ لِي بِحَقٍّ إِنْ كُنْتُ قُلْتُهُ فَقَدْ عَلِمْتَهُ تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَ لا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ إِنَّكَ أَنْتَ عَلَّامُ الْغُيُوبِ ما قُلْتُ لَهُمْ إِلَّا ما أَمَرْتَنِي بِهِ)⁽³⁾

حكومت را به تاخير انداخت تا روز قيامت اما على بن ابى طالب(علیه السلام) وقتى نصيريه ادعاى خود را نمودند آنها را كشت و به قيامت نيانداخت اين فضائل على(علیه السلام) است كه قابل مقايسه با فضائل ديگران نيست حجاج گفت: احسن از عهده جواب برآمدى اگر چنين جوابى نمي‌دادى تو را مي‌كشتم جايزه‌اى به او داد و با احترام او را به منزل خود برگرداند. ⁽⁴⁾‌أَنَّهُ دَخَلَ أَميرُ الْمُؤْمِنينَ(علیه السلام) لَمّا ضُرِبَ، فَقَالَ: يا أَميرَ الْمُؤْمِنينَ(علیه السلام) اَنْتَ اَفْضَلُ اَمْ آدَمُ أَبُو الْبَشَرِ؟ قَالَ عَليٌّ(علیه السلام): تَزْكِيَةُ الْمَرْءِ نَفْسَهُ قَبيحٌ لكِنْ قَالَ اللَّهُ تَعالی: (يا آدَمُ اسْكُنْ أَنْتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ وَ كُلَا مِنْهَا رَغَداً حَيْثُ شِئْتُمَا وَ لَا تَقْرَبَا هَ-ٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمينَ)⁽⁵⁾وَ اِنَّ اَكْثَرَ الْأَشْياءِ أَبَاحَهَا لِي قَدْ تَرَكْتُها وَ مَا قَارَبْتُها ثُمَّ قَالَ: اَنْتَ اَفْضَلُ يا أَميرَ الْمُؤْمِنينَ اَمْ نُوحٌ؟ قَالَ عَليٌّ عليه السلام: اِنَّ نُوحاً دَعَا عَلی قَوْمِه وَ اَمّا اَنَا ما دَعَوْتُ عَلی ظَالِمي حَقّي وَ ابْنُ نُوحٍ

كانَ كافِراً وَ ابْنايَ سَيِدا شَبابِ أَهلِ الْجَنَّةِ. قَالَ: اَنْتَ اَفْضَلُ اَمْ مُوسی قَالَ: إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی أَرْسَلَ مُوسَی إِلَی فِرْعَوْنَ فَقَالَ: إِنّي أَخَافُ اَنْ يَقْتُلُونِ، حَتَّی قَالَ اللَّهُ: (لَا تَخَفْ إِنِّي لَا يَخَافُ لَدَيَّ الْمُرْسَلُونَ)⁽¹⁾وَ قَالَ: (رَبِّ إِنّي قَتَلْتُ مِنْهُمْ نَفْسَاً فَاَخافُ اَنْ يَقْتُلُونِ)⁽²⁾وَ اَنَا ما خِفْتُ حينَ اَرْسَلَني رَسولُ اللَّهِ بِتَبْليغِ سُورَةِ بَراءَةٍ أَنْ اَقْرَأَهَا عَلَی قُرَيْشٍ فِي الْمُوسِمِ مَعَ أَنّي كُنْتُ قَدْ قَتَلْتُ كَثيراً مِن صَنادِيدِهِمْ فَذَهَبْتُ بِها إِلَيْهِمْ وَ قَرأْتُها عَلَيْهِمْ وَمَا خِفْتُهُم. ثُمَّ قَالَ: أَنْتَ اَفْضَلُ اَمْ عِيسَی ابْنُ مَرْيَمَ؟ قَالَ: كَانَتْ أُمُّهُ فِي الْبَيْتِ الْمُقَدَّسِ، فَلَمّا جَاءَ وَقْتُ وِلادَتِهَا سَمِعَتْ قَائِلاً يَقُولُ: اُخْرُجي هذَا بَيْتُ الْعِبادَةِ لَا بَيْتُ الوِلادَةِ وَ أَنَا اُمِّي فاطِمَةُ بِنْتُ اَسَدٍ لَمّا قَرَبَ وَضْعُ حَمْلِها كانَتْ فِي الْحَرَم فَانْشَقَّ حائِطُ الْكَعْبَةِ وَسَمِعَتْ قائِلاً يَقُولُ لَهَا: اُدْخُلِي فَدَخَلَتْ فِي وَسَطِ الْبَيْتِ وَأَنَا وُلِدْتُ بِهِ وَلَيْسَ لِأَحَدٍ هذِهِ الْفَضيلَةُ لا قَبْلي وَ لا بَعْدي. ثُمَّ قَالَ: أَنْتَ اَفْضَلُ اَمْ إِبْراهیم؟ فَقاَل: أَنَا أَفْضَلُ، لِأَنَّ إِبْراهِيمَ قَالَ: (وَ إِذْ قالَ إِبْراهيمُ رَبِ أَرِني كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبی)⁽³⁾وَلِكنّي قُلْتُ وَ أَقُولُ: لَوْ كُشِفَ (لِيَ) الْغِطَاءُ مَا ازْدَدْتُ يَقِيناً (فَهَذِهِ كَلِمَةٌ مَا قَالَهَا أَحَدٌ قَبْلَهُ وَ لَا بَعْدَهُ)از صعصعة بن صوحان روايت است كه وى هنگامى كه على(علیه السلام) به حكومت رسيد بر آن حضرت وارد شده وعرضه داشتم: اى اميرمؤمنان(علیه السلام) شما برتريد يا آدم ابوالبشر؟ فرمود: خودستايى زشت است، (ولى بدان كه) خداوند به آدم(علیه السلام) فرمود: (تو وهمسرت در بهشت جاى گزينيد واز همه چيز بخوريد جز اين درخت ولى آدم(علیه السلام) از آن درخت خورد) اما با آن كه خداوند بيشتر چيزها را براى من مباح كرده بود من از آنها دست كشيدم و پيرامون آنها نگشتم. عرضه داشت: شما برتريد يا نوح(علیه السلام) فرمود:

نوح(علیه السلام) قوم خود را نفرين كرد ومن هيچ گاه بر ظالمان وغاصبان به حق خودم نفرين نكردم، و فرزند نوح(علیه السلام) كافر بود ولى دو فرزند من سرور جوانان اهل بهشتند. عرضه داشت: شما برتريد يا موسى(علیه السلام) فرمود: خداوند موسى(علیه السلام) را به نزد فرعون فرستاد و موسى(علیه السلام) عرضه داشت:گفت: اى پروردگار من، يكى از ايشان را كشته‌ام، و مى‌ترسم مرا بكشند. ولى من هنگامى كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مرا براى تبليغ سوره برائت فرستاد كه آن را در موسم حج بر قريش قرائت كنم هيچ نترسيدم با آن كه بسيارى از سران و بزرگان آنها را كشته بودم، رفتم و آن سوره را بر آنان قرائت كرده و از آنان نترسيدم. عرضه داشت: شما برتريد يا عيسى بن مريم(علیه السلام) فرمود: مادر عيسى(علیه السلام) در بيت المقدس بود، چون هنگام زايمان او فرا رسيد شنيد كه كسى می‌گفت: بيرون رو كه اينجا پرستشگاه است نه زايشگاه، اما مادر من فاطمه(علیها السلام) بنت اسد چون هنگام زايمانش فرا رسيد در حرم بود، پس ديوار كعبه شكافت و شنيد كه كسى می‌گويد: داخل شو، و او داخل در وسط خانه شد و من در آنجا به دنيا آمدم، و اين فضيلت را هيچ كس پيش از من و پس از من دارا نبوده و نيست.⁽¹⁾عرضه داشت: شما برترید یا ابراهیم(علیه السلام) حضرت فرمودند: من برترم وچون ابراهیم(علیه السلام) به خدای تبارک و تعالی عرضه داشت: خدایا به من نشان ده که چگونه مردگان را زنده می‌کنی؟ خداوند فرمود: آیا باور نداری؟ ابراهیم(علیه السلام) عرضه داشت: آری باور دارم، اما می‌خواهم قلبم مطمئن گردد. اما من گفتم و می‌گویم: اگر تمامی پرده‌ها کنار روند ذره‌ای بر یقینم افزوده نمی‌گردد.

امیرالمومنین خیر البریة

قَوْلُهُ تَعَالَى (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) قَالُوا نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام).

درباره قول خدای عزوجل (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ)⁽¹⁾این آیه درباره علی(علیه السلام) نازل شده⁽²⁾

وَ مِنْهُ عَنْ جَابِرٍ قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَأَقْبَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَدْ أَتَاكُمْ أَخِي ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَضَرَبَهَا بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ هَذَا وَ شِيعَتَهُ هُمُ الْفَائِزُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ قَالَ إِنَّهُ أَوَّلُكُمْ إِيمَاناً مَعِي وَ أَوْفَاكُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ تَعَالَى وَ أَقْوَمُكُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ وَ أَعْدَلُكُمْ فِي الرَّعِيَّةِ وَ أَقْسَمُكُمْ بِالسَّوِيَّةِ وَ أَعْظَمُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَزِيَّةً قَالَ وَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) قَالَ وَ كَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) إِذَا أَقْبَلَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالُوا قَدْ جَاءَ خَيْرُ الْبَرِيَّةِهم در مناقب از جابر روايت مي‌كند كه ما نزد پيغمبر(صلی الله علیه و آله) بوديم كه على بن ابى طالب(علیه السلام) آمد آن حضرت فرمود كه: برادر من آمد و بعد از آن ملتفت شد به جانب كعبه و دست مبارك بر آن زد و فرمود: به آن خدائى كه جان من به يد قدرت اوست كه اين و شيعه اين رستگارانند در روز قيامت، و ديگر فرمود كه: او اول شماست در ايمان به من، و اوفى شماست به عهد الهى، و اقوم شماست به امر پادشاهى، و اعدل شماست در رعيت، و اقسم شماست به سويت، و اعظم شماست نزد حضرت عزت به مزيت، گفت كه: بعد از اين اين آيت نازل شد كه (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ

عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) يعنى به درستى آنان كه گرويده‌اند و كرده‌اند عمل‌هاى پاك و ستوده آن گروه ايشانند بهترين همه آفريدگان. و بعد از آنكه اصحاب محمد(صلی الله علیه و آله) او را مي‌ديدند مى‌گفتند كه خير البريه آمد. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ الْمُؤَدِّبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْأَصْبَهَانِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ السَّرَّاجِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَنْ فَضَّلَ أَحَداً مِنْ أَصْحَابِي عَلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَدْ كَفَرَ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: هرکه برتری داد کسی را از اصحاب و یاران من بر علی(علیه السلام) به تحقیق کافر شده است. ⁽²⁾

النص656 المجلس الرابع و التسعون ح4

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَنَسٍ الْأَنْصَارِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) فَأَقْبَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ النَّبِيُّ(صلیالله علیه و آله): قَدْ أَتَاكُمْ أَخِي، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى الْكَعْبَةِ فَضَرَبَهَا بِيَدِهِ، ثُمَّ قَالَ: وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ، إِنَّ هَذَا وَ شِيعَتَهُ لَهُمُ الْفَائِزُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، ثُمَّ قَالَ: إِنَّهُ أَوَّلُكُمْ إِيمَاناً مَعِي، وَ أَوْفَاكُمْ بِعَهْدِ اللَّهِ، وَ أَقْوَمُكُمْ بِأَمْرِ اللَّهِ، وَ أَعْدَلُكُمْ فِي الرَّعِيَّةِ، وَ أَقْسَمُكُمْ بِالسَّوِيَّةِ، وَ أَعْظَمُكُمْ عِنْدَ اللَّهِ مَزِيَّةً، قَالَ: فَنَزَلَتْ (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) قَالَ: وَ كَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِذَا أَقْبَلَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قَالُوا: قَدْ جَاءَ خَيْرٌ الْبَرِيَّةِ.

جابر بن عبد الله: نزد پیامبر(صلی الله علیه و آله) بودیم که علی بن ابیطالب(علیه السلام) پیش آمد، پس پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: برادرم به نزد شما آمد، آنگاه پیامبر(صلی الله علیه و آله) رو به جانب کعبه کرد، و با

دست به دیوار آن زد، آنگاه فرمود: سوگند به کسی که جانم در دست اوست، او و شیعیانش در روز قیامت رستگارانند، سپس فرمود: او اولین کسی است که با من ایمان آورد، و وفادار ترین شما به پیمان خدا و پایدارترین شما به امر اوست و او نسبت به زیر دستان از همه شما عدالتمندتر و به هنگام تقسیم در رعایت مساوات و برابری دقیق تر است، و در نزد خداوند بیش از تمامی شما برتری دارد، راوی گوید: پس این آیه فرو فرستاده شد (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ)⁽¹⁾و یاران

پیامبر(صلی الله علیه و آله) هرگاه که علی(علیه السلام) می‌آمد می‌گفتند: بهترین آفریدگان آمد. ⁽²⁾

علی خیرالبشر

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ عُمَرَ التَّمَّارِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هِلْقَامَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ،عَنِ الْأَعْمَشِ وَ عُبَيْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ، قَالَ: سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ: ذَاكَ خَيْرُ الْبَشَرِ.

عطیه کوفی می‌گوید: از جابر بن عبدالله درباره‌ی علی بن ابیطالب(علیه السلام) پرسیدم گفت: او بهترین انسان‌هاست. ⁽³⁾

بهترینِ امت

وَ مِنْ كِتَابِ الْمُسْتَرْشِدِ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) خَيْرُ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدِي أَوَّلُهَا إِسْلَاماً عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

و در كتاب مسترشد روايت مي‌كند از سلمان فارسى كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود كه: بهترينِ امت بعد از من على بن ابى طالب(علیه السلام) است. ⁽¹⁾

ص87 ما جاء في إسلامه و سبقه و سنه يومئذ

علی صالح مومنینقَوْلُهُ تَعَالَى (فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ) قَالَ مُجَاهِدٌ هُوَ عَلِيٌّ(علیه السلام).

و ديگر آیه (فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ)⁽²⁾

مجاهد گويد كه صالح المؤمنين على بن ابى طالب است(علیه السلام). ⁽³⁾

قَوْلُهُ تَعَالَى (يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ‌) نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ أَصْحَابِهِ.

قَوْلُهُ تَعَالَى (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) حَدَّثَنِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ أَنَا مُسْنِدُهُ إِلَى صَدْرِي قَالَ أَيْ عَلِيُّ أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ تَعَالَى (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا) الْآيَةَ أَنْتَ وَ شِيعَتُكَ وَ مَوْعِدِي وَ مَوْعِدُكُمُ الْحَوْضُ إِذَا جَثَتِ الْأُمَمُ لِلْحِسَابِ تُدْعَوْنَ غُرّاً مُحَجَّلِينَ

در باره آيه مباركه (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ)⁽¹⁾تحقيقا كسانى كه ايمان آورده و اعمال نيكو انجام مى‌دهند بهترين مردمانند، على(علیه السلام) فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حالى كه او را بر سينه‌ام تكيه داده بودم، به اين آيه اشاره نمود و فرمود: يا على! مراد از اين آيه، تو و شيعيانت مى‌باشيد، ميعاد تو و شيعيانت با من در روز قيامت كنار حوض [كوثر] است، آن‌گاه كه مردم براى حساب روز قيامت به زانو نشسته‌اند، اما پيروان تو با چهره‌هاى نورانى وارد بهشت مى‌شوند.⁽²⁾

قَوْلُهُ تَعَالَى (وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ‌) عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ عُمَيْسٍ قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ صَالِحُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مِثْلَهُ‌از اسماء بنت عميس و ابن عباس روايت شده است كه از پيامبر(صلی الله علیه و آله) شنيديم كه مى‌فرمود: مراد از (وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ)⁽³⁾على بن ابى طالب(علیه السلام) است. ⁽⁴⁾

برترین خلق خدا بعد از رسول گرامی

قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله): وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ جَعَلَنِي خَيْرَ الْبَرِيَّةِ إِنَّ وَصِيِّي لَأَفْضَلُ الْأَوْصِيَاءِ وَ إِنَّهُ لَحُجَّةُ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى خَلْقِهِ وَ مِنْ وُلْدِهِ الْأَئِمَّةُ الْهُدَاةُ بَعْدِي بِهِمْ يَحْبِسُ اللَّهُ الْعَذَابَ عَنْ أَهْلِ الْأَرْضِ وَ بِهِمْ يُمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ وَ بِهِمْ يُمْسِكُ الْجِبَالَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ وَ بِهِمْ يَسْقِي خَلْقَهُ الْغَيْثَ وَ بِهِمْ يُخْرِجُ النَّبَات

پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله): به حقّ کسی‌که مرا به رسالت برانگیخت و بهترین خَلق خود قرار داد، وصی و جانشین من برترین اوصیاست، او حجت خدا بر بندگان و جانشین او در میان مخلوقات بوده، و فرزندان او پیشوایان هدایت کننده‌اند. به واسطهﻱ ایشان از اهل زمین عذاب را منع کرده، و به سبب آن‌ها آسمان‌ها را حفظ کند، و به خاطر ایشان کوه‌ها را نگاه دارد، و بندگان را از باران رحمت خود سیراب کند، و به برکت ایشان گیاهان را از زمین خارج کرده و می‌رویاند.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ الْفَقِيهُ شَيْخٌ لِأَهْلِ الرَّيِّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّفَّارُ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُتْبَةَ الْكِنْدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شَرِيكٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَطَاءٍ قَالَ:سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَتْ ذَاكَ [ذَلِكَ] خَيْرُ الْبَشَرِ وَ لَا يَشُكُّ فِيهِ إِلَّا كَافِرٌ.

عطاء گويد: از عايشه پرسيدم راجع به على بن ابى‌طالب(علیه السلام)، گفت: آن‌حضرت خير البشر است و شك نكند در آن جز كافر.⁽²⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ الصَّيْرَفِيُّ وَ كَانَ مِنْ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَبَّاسِ بْنِ بَسَّامٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْخَيْرِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُونُسَ الْبَصْرِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُونُسَ وَ أَبُو الْخَيْرِ قَالا حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بُكَيْرٍ النَّخَعِيُّ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِيِّ عَنِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) خَيْرُ الْبَشَرِ وَ مَنْ أَبَى فَقَدْ كَفَرَ.

حذيقة بن يمان از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) روايت كرده كه فرمود: على بن ابى‌طالب(علیه السلام) خير البشر است و هركه اِبا كند كافر بوده.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ يُوسُفَ بْنِ يَعْقُوبَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْخَيْطِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْأَزْدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ حُسَيْنٍ الْعُرَنِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ حُذَيْفَةَ أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَالَ ذَاكَ [ذَلِكَ] خَيْرُ الْبَشَرِ وَ لَا يَشُكُّ فِيهِ إِلَّا مُنَافِقٌ.

از حذيفه سؤال شد راجع به على(علیه السلام) گفت: آن‌حضرت خير البشر است و شك ندارد در آن جز منافق.⁽²⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْحَافِظُ الْبَغْدَادِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْعَبَّاسِ الرَّازِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ هَارُونَ التَّمِيمِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي سَيِّدِي عَلِيُّ بْنُ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُوسَى بْنُ جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَحَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) أَنْتَ خَيْرُ الْبَشَرِ وَ لَا يَشُكُّ فِيكَ إِلَّا كَافِرٌ.

به روايت امام رضا(علیه السلام) از جدّش على بن ابى‌طالب(علیه السلام) فرمود: كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به من فرموده توئى خير البشر و شك نكند در بارهﻱ تو جز كافر.⁽³⁾

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا عَلِيُّ أَنْتَ خَيْرُ الْبَشَرِ لَا يَشُكُّ فِيكَ إِلَّا كَافِرٌ.

و به همين اسناد جعابىّ روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على(علیه السلام) فرمود: تو بهترين افراد بشر هستى و كسى درباره‌ات شك نكند جز كافر. ⁽¹⁾

قَالَ

وَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَ مَا أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ بَعْدِي أَفْضَلَ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ إِنَّهُ إِمَامُ أُمَّتِي وَ أَمِيرُهَا وَ إِنَّهُ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي عَلَيْهَا مَنِ اقْتَدَى بِهِ بَعْدِي اهْتَدَى وَ مَنِ اهْتَدَى بِغَيْرِهِ ضَلَّ وَ غَوَى إِنِّي أَنَا النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى(صلی الله علیه و آله) مَا أَنْطِقُ بِفَضْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَنِ الْهَوَى إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْمُجْتَبَى عَنِ الَّذِي لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى‌ابن عباس گفت: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: آسمان سايه نيافكنده و زمين برنداشته پس از من كسى را كه افضل از علي بن ابى طالب(علیه السلام) باشد او امام امت من و رهبر آنها و وصى و جانشين من است بر امت هركه پس از من به او اقتدا كند هدايت يافته و هركه ديگرى رهبرش شود گمراه و بيچاره است من پيامبر برگزيده‌ام از روى هواى نفس سخن از فضل علي(علیه السلام) نمي‌گويم اين وحى خدا است که روح الامين آورده از جانب خداى جهان آفرين كه هرچه در آسمان‌ها و زمين و بين آن دو و زير آسمان باشد متعلق به اوست.⁽²⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَافِظُ قَالَ حَدَّثَنِي جَعْفَرُ بْنُ عَلِيٍّ الدَّقَّاقُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ الْكَاتِبُ قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ الرَّبِيعِ قَالَ حَدَّثَنِي نَصْرُ بْنُ مُزَاحِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنِي الْأَشْعَثُ عَنْ

ضَمْرَةَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ قَالَ: نَظَرَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ هَذَا خَيْرُ الْأَوَّلِينَ [وَ خَيْرُ الْآخِرِينَ] مِنْ أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أَهْلِ الْأَرَضِينَ هَذَا سَيِّدُ الصِّدِّيقِينَ وَ زَيْنُ الْوَصِيِّينَ وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِين

ابى ذر رضى اللَّه عنه گفت پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نگاهى به على بن ابى طالب(علیه السلام) كرده و گفت: اين بهترين شخص از پيشينيان و آيندگان از اهل آسمان‌ها و اهل زمين‌ها است اين سرور صديقين و سيد وصيين است. ⁽¹⁾

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ زُرَارَةَ عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْهَاشِمِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أُمِّهِ أُمِّ سَلَمَةَ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِهِ بَعْدِي سَادَةُ أَهْلِ الْأَرْضِ

وَ قَادَةُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.ام سلمه گفت از پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) شنيدم مى‌فرمود: علي بن ابى طالب(علیه السلام) و پيشوايان از نژاد او بهترين شخصيت‌هاى روى زمين و رهبر سفيد چهرگان در روز قيامت هستند. ⁽²⁾

أَبُو نُعَيْمٍ الْأَصْفَهَانِيُّ فِي مَا نَزَلَ مِنَ الْقُرْآنِ فِي عَلِيٍّ بِالْإِسْنَادِ عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَرْثِ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) نَحْنُ أَهْلُ بَيْتٍ لَا نُقَاسُ بِالنَّاسِ فَقَامَ رَجُلٌ فَأَتَى ابْنُ عَبَّاسٍ فَأَخْبَرَهُ بِذَلِكَ فَقَالَ صَدَقَ عَلِيٌّ(علیه السلام) أَ وَ لَيْسَ النَّبِيُّ لَا يُقَاسُ بِالنَّاسِ وَ قَدْ نَزَلَ فِي عَلِيٍ (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّة)

حارث گفت: علي(علیه السلام) فرمود: ما اهل بيت را با مردم نمي‌توان قياس كرد مردى از جاى حركت كرد و پيش عبد اللَّه بن عباس رفت و اين جريان را به او گفت. او جواب داد علي(علیه السلام) راست مي‌گويد مگر نه اين بود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) با مردم مقايسه نمي‌شد بعد ابن عباس گفت اين آيه در باره علي(علیه السلام) نازل شد (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ)⁽¹⁾

حَدَّثَنِي أَبُو زَكَرِيَّا طَلْحَةُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الصَّرَّامُ قَدِمَ عَلَيْنَا الْكُوفَةَ حَاجّاً قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَادٍ شَاهُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بِهَرَاةَ قَالَ: حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ الْقَتَّادُ قَالَ حَدَّثَنِي هُشَيْمُ بْنُ بَشِيرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ بْنُ الْحَجَّاجِ قَالَ حَدَّثَنَا عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) أَفْضَلُ خَلْقِ اللَّهِ تَعَالَى غَيْرِي وَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ أَبُوهُمَا خَيْرٌ مِنْهُمَا وَ إِنَّ فَاطِمَةَ(علیها السلام) سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) خَطَبَنِي وَ لَوْ وَجَدْتُ لِفَاطِمَةَ(علیها السلام) خَيْراً مِنْ عَلِيٍّ لَمْ أُزَوِّجْهَا مِنْهُ‌ابن عباس گفت: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: علي بن ابى طالب(علیه السلام) بهترين خلق خدا است بعد از من و حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) سرور جوانان اهل بهشتند و پدرشان بهتر از آنها است فاطمه(علیها السلام) بهترين زنان جهان است و علي(علیه السلام) داماد من است اگر بهتر از علي(علیه السلام) دامادى مى‌يافتم فاطمه(علیها السلام) را به ازدواج او در نمى‌آوردم. ⁽²⁾

قَالَ وَ حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ شَاذَانَ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ عَنِ ابْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَ

مَا أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ بَعْدِي أَفْضَلَ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ إِنَّهُ إِمَامُ أُمَّتِي وَ أَمِيرُهَا وَ إِنَّهُ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي عَلَيْهَا مَنِ اقْتَدَى بِهِ بَعْدِي اهْتَدَى وَ مَنِ اهْتَدَى بِغَيْرِهِ ضَلَّ وَ غَوَى إِنِّي أَنَا النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى مَا أَنْطِقُ بِفَضْلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَنِ الْهَوَى (إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى‌) نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْمُجْتَبَى عَنِ الَّذِي (لَهُ

ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى) وَ قَالَ رَحِمَهُ اللَّهُ فِيمَا عَدَّ مِنْ عَقَائِدِ الشِّيعَةِ الْإِمَامِيَّةِ وَ يَجِبُ أَنْ يُعْتَقَدَ أَنَّ أَفْضَلَ الْأَئِمَّةِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ أَنْ يُسَمَّى بِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ أَحَدٌ سِوَاهُ وَ أَنَّ بَقِيَّةَ الْأَئِمَّةِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمْ يُقَالُ لَهُمُ الْأَئِمَّةُ وَ الْخُلَفَاءُ وَ الْأَوْصِيَاءُ وَ الْحُجَجُ وَ أَنَّهُمْ كَانُوا فِي الْحَقِيقَةِ أُمَرَاءَ الْمُؤْمِنِينَ فَإِنَّهُمْ لَمْ يَمْنَعُوا مِنْ هَذَا الِاسْمِ لِأَجْلِ مَعْنَاهُ لِأَنَّهُ حَاصِلٌ عَلَى الِاسْتِحْقَاقِ وَ إِنَّمَا مَنَعُوا مِنْ لَفْظِهِ سِمَةً لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ أَنَّ أَفْضَلَ الْأَئِمَّةِ بَعْدَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَلَدُهُ الْحَسَنُ(علیه السلام) ثُمَّ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) وَ أَفْضَلُ الْبَاقِينَ بَعْدَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) إِمَامُ الزَّمَانِ الْمَهْدِيُّ(علیه السلام) ثُمَّ بَقِيَّةُ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ عَلَى مَا جَاءَ بِهِ الْأَثَرُ وَ ثَبَتَ فِي النَّظَرِ وَ أَنَّهُ لَا يَتِمُّ الْإِيمَانُ إِلَّا بِمُوَالاةِ أَوْلِيَاءِ اللَّهِ وَ مُعَادَاةِ أَعْدَائِهِ وَ أَنَّ أَعْدَاءَ الْأَئِمَّةِ كُفَّارٌ مُخَلَّدُونَ فِي النَّارِ وَ إِنْ أَظْهَرُوا الْإِسْلَامَ فَمَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الْأَئِمَّةَ تَوَلَّاهُمْ وَ تَبَرَّأَ مِنْ أَعْدَائِهِمْ فَهُوَ مُؤْمِنٌ وَ مَنْ أَنْكَرَهُمْ أَوْ شَكَّ فِيهِمْ أَوْ أَنْكَرَ أَحَدَهُمْ أَوْ شَكَّ فِيهِ أَوْ تَوَلَّى أَعْدَاءَهُمْ أَوْ أَحَدَ أَعْدَائِهِمْ فَهُوَ ضَالٌّ هَالِكٌ بَلْ كَافِرٌلَا يَنْفَعُهُ عَمَلٌ وَ لَا اجْتِهَادٌ وَ لَا تُقْبَلُ لَهُ طَاعَةٌ وَ لَا تَصِحُّ لَهُ حَسَنَاتٌ وَ أَنْ يُعْتَقَدَ أَنَّ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ مَضَوْا مِنَ الدُّنْيَا وَ هُمْ غَيْرُ عَاصِينَ يُؤْمَرُ بِهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى الْجَنَّةِ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَ أَنَّ جَمِيعَ الْكُفَّارِ وَ الْمُشْرِكِينَ وَ مَنْ لَمْ تَصِحَّ لَهُ الْأُصُولُ مِنَ

الْمُؤْمِنِينَ يُؤْمَرُ بِهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلَى الْجَحِيمِ بِغَيْرِ حِسَابٍ وَ إِنَّمَا يُحَاسَبُ مَنْ خَلَطَ (عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً) وَ هُمُ الْعَارِفُونَ الْعُصَاةُ

ابن عباس گفت: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) فرمود: آسمان سايه نيافكنده و زمين بر نداشته پس از من كسى را كه افضل از علي بن ابى طالب(علیه السلام) باشد او امام امت من و رهبر آنها است و او وصى و جانشين من است بر امت هر كه پس از من به او اقتدا كند هدايت يافته و هر كه ديگرى رهبرش شود گمراه و بيچاره است من پيامبر برگزيده‌ام از روى هواى نفس سخن از فضل علي(علیه السلام) نمي‌گويم (إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى‌)⁽¹⁾اين وحى خدا است روح الامين آورده از جانب خداى جهان آفرين (لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ ما تَحْتَ الثَّرى)‌⁽²⁾كه هر چه در آسمان‌ها و زمين و بين آن دو و زير آسمان است متعلق به اوست. ⁽³⁾

صدوق رحمة اللَّه گفته از جمله عقايد شيعه امامى اين مطلب شمرده شده: واجب است كه معتقد شويم افضل از تمام ائمه(علیهم السلام) امير المؤمنين علي بن ابى طالب(علیه السلام) است و اينكه جايز نيست هيچ كس را جز او به نام امير المؤمنين ناميد و بقيه را ائمه(علیهم السلام) مي‌گوئيم ائمه(علیهم السلام) جانشينان پيامبر، اوصياء رسول خدا(صلی الله علیه و آله)، و حُجَج خدایند با اينكه آنها نيز امير بر مؤمنين هستند و از ناميدن به اين اسم جلوگيرى نكرده‌اند به واسطه معنى آن چوناين معنى در تمام ائمه(علیهم السلام) وجود دارد اما از ناميدن به اين لفظ (اميرالمؤمنين) منع كرده‌اند تا علامت براى اميرالمؤمنين(علیه السلام) باشد.

علی برادر رسول خدا

وَ عَنْهُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَامِدٍ مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ، وَ أَحْمَدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمَّارٍ الثَّقَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ النَّوْفَلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْعَبَّاسِ، قَالَ: لَمَّا نَزَلَتْ (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ) آخَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ، فَآخَى بَيْنَ أَبِي بَكْرٍ وَ عُمَرَ، وَ بَيْنَ عُثْمَانَ وَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَ بَيْنَ فُلَانٍ وَ فُلَانٍ حَتَّى آخَى بَيْنَ أَصْحَابِهِ أَجْمَعِهِمْ عَلَى قَدْرِ مَنَازِلِهِمْ، ثُمَّ قَالَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام): أَنْتَ أَخِي، وَ أَنَا أَخُوكَ.

عبدالله بن عباس گفته: وقتی این آیه ناز شد (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ)⁽¹⁾مومنان برادرند رسول خدا(صلی الله علیه و آله) میان مسلمانان عقد برادری خواند، میان ابوبکر با عمر، عثمان با عبد الرحمن، فلانی با فلانی و میان اصحابش بنا بر جایگاهشان برادری خواند. سپس به علی بن ابیطالب(علیه السلام) فرمود. تو برادر منی و من برادر توام. ⁽²⁾وَ عَنْهُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُطَّلِبِ الشَّيْبَانِيُّ سَنَةَ سِتَّ عَشْرَةَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ وَ فِيهَا مَاتَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ بِشْرٍ بِالْكُوفَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي نُوَيْرَةَ الْأَسَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ شَمِرٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ الْأَعْلَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: آخَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بَيْنَ الْأَنْصَارِ وَ الْمُهَاجِرِينَ أُخُوَّةَ الدِّينِ، وَ كَانَ يُؤَاخِي بَيْنَ الرَّجُلِ وَ نَظِيرِهِ، ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ: هَذَا أَخِي. قَالَ: حُذَيْفَةُ

فَرَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) سَيِّدُ الْمُرْسَلِينَ، وَ إِمَامُ الْمُتَّقِينَ، وَ رَسُولُ رَبِّ الْعَالَمِينَ، الَّذِي لَيْسَ لَهُ فِي الْأَنَامِ شِبْهٌ وَ لَا نَظِيرٌ، وَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ أَخُوهُ.

حذیفة بن یمان گفت: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) میان انصار و مهاجرین برادری دینی برقرار کرد. حضرت هرکه را با همانندش برادر می‌کرد. سپس دست علی بن ابیطالب(علیه السلام) را گرفت و فرمود: این برادر من است. حذیفة گفت: پس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سرور فرستادگان و پیشوای پرهیزکاران و فرستاده‌ی پروردگار جهانیان است. کسی که در میان آدمیان مثل و مانندی ندارد و علی بن ابیطالب(علیه السلام) برادر اوست. ⁽¹⁾

وَ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نُودِيتُ مِنْ بُطْنَانِ الْعَرْشِ نِعْمَ الْأَبُ أَبُوكَ إِبْرَاهِيمُ(علیه السلام) وَ نِعْمَ الْأَخُ أَخُوكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): روز قیامت منادی ندا می دهد: ای محمد! چه خوب پدری است پدرت ابراهیم(علیه السلام) و چه خوب برادری است برادرت علی بن ابیطالب(علیه السلام). ⁽²⁾مِنْ كِتَابِ مُسْنَدِ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي آدَمِيٍّ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَذَكَرَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قِصَّةَ مُؤَاخَاةِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بَيْنَ الصَّحَابَةِ فَقَالَ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) لَقَدْ ذَهَبَتْ رُوحِي وَ انْقَطَعَ ظَهْرِي حِينَ رَأَيْتُكَ فَعَلْتَ بِأَصْحَابِكَ مَا فَعَلْتَ فَإِنْ كَانَ هَذَا مِنْ سَخَطِكَ عَلَيَّ فَلَكَ الْعُتْبَى وَ الْكَرَامَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ نَبِيّاً مَا اخْتَرْتُكَ إِلَّا لِنَفْسِي فَأَنْتَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ(علیه السلام) مِنْ مُوسَى(علیه السلام) إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَ بَعْدِي وَ أَنْتَ أَخِي وَ وَارِثِي.... وَ أَنْتَ مَعِي فِي قَصْرِي فِي الْجَنَّةِ مَعَ ابْنَتِي فَاطِمَةَ وَ أَنْتَ أَخِي وَ رَفِيقِي ثُمَّ تَلَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) (إِخْواناً عَلى سُرُرٍ مُتَقابِلِينَ) الْمُتَحَابُّونَ فِي اللَّهِ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ

در كتاب مسند احمد بن حنبل به نقل از زيد بن ابى آدميّ آمده است كه گفته: بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) وارد شدم پس على(علیه السلام) داستان برادرى با پيامبر(صلی الله علیه و آله) را در ميان صحابه باز گفت. راوى مى‌گويد: على(علیه السلام) گفت: روحم برفت و پشتم بشكست آن گاه كه ديدم تو با اصحاب خود چنان مى‌كنى كه كردى. اگر اين از خشم تو بر من بود، كه خشنودى و كرامت از آن توست. پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: سوگند به خدايى كه مرا به حق به پيامبرى برگزيد من تو را برنگزيدم مگر براى خود. پس تو براى من همچون هارون(علیه السلام) هستى براى موسى(علیه السلام)، جز آن كه پس از من پيامبرى نيست و تو برادر و وارث من هستى........ و تو به همراه فاطمه(علیها السلام) در بهشت در كوشك من‌خواهى بود در حالى كه برادر و دوست من هستى. پيامبر(صلی الله علیه و آله) سپس آيه (إِخْواناً عَلى‌سُرُرٍ مُتَقابِلِينَ‌)⁽¹⁾را تلاوت كرد كه يك ديگر را در راه خدا دوست دارند و به يك ديگر مى‌نگرند. ⁽²⁾

جایگاه امیرالمومنین در نزد ملائکه مقرب

معلم ملائکه مقرب

إِنَّ النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله)

كَانَ جَالِساً وَعِنْدَهُ جَبْرَئيلُ(علیه السلام)

فَدَخَلَ عَلِيٌّ، فَقَامَ لَهُ جَبْرَئيلُ(علیه السلام): فَقَالَ النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله)

اَتَقومُ لِهَذَا الْفَتَی. فَقَالَ: نَعَمْ اِنَّ لَهُ عَلَيَّ حَقُّ التَّعْليمِ. فَقَالَ

النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله): كَيْفَ ذَلِكَ التَّعْليمُ يا جَبْرَئيلُ.

قَالَ: لَمَّا خَلَقَنِي اللَّهُ تَعَالَی سَأَلَني مَنْ اَنْتَ وَ ما اسْمُكَ وَ ما أَنَا وَ مَا اسْمي؟ فَتَحَيَّرْتُ فِي الْجَوابِ وَ بَقيتُ ساكِتاً ثُمَّ حَضَرَ هذَا الشَّابُ في عالَمِ الْاَنْوارِ وَ عَلَّمَنِي الْجَوابَ.

فَقالَ: قُلْ: أَنْتَ رَبِّيَ الْجَليلُ وَ اسْمُكَ الْجَليلُ وَ أَنَا الْعَبْدُ الذَّليلُ وَاسْمِي جَبْرَئيلُ وَ لِهَذَا قُمْتُ لَهُ وَعَظَّمْتُهُ. فَقَالَ

النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله): كَمْ عُمْرُكَ يا جَبْرَئيلُ؟ فَقَالَ: يا رَسولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، يَطْلُعُ نَجْمٌ مِنَ الْعَرشِ في كُلِّ ثَلاثينَ اَلْفَ سَنَةٍ مَرَّةً وَ قَدْ شاهَدْتُهُ طالِعاً ثَلاثينَ اَلْفَ مَرَّةٍ.

قَالَ النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله) لِجَبْرَئيلُ(علیه السلام): هَلْ مَنْ كانَ يَزيدُ عُمْرُهُ مِنْكَ؟ قَالَ جَبْرَئيلُ(علیه السلام): بَلَی، ميكائيلُ(علیه السلام) اَزْيَدُ عُمْرُهُ مِنّي. فَنَزَلَ

ميكائيلُ(علیه السلام)، قَالَ النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله): يا ميكائيلُ! كَمْ مُدَّةَ عُمْرِكَ؟ قَالَ ميكائيلُ(علیه السلام): يا حَبيبَ اللَّهِ لا أَعْلَمُ مُدَّةَ عُمْري لكِنْ كوكَبٌ يَطْلُعُ فِي كُلِّ سِتّينَ اَلْفَ عامٍ مَرَّةً وَ أَنَا رَأَيْتُهُ سِتّينَ اَلْفَ مَرَّةٍ. قَالَ النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله): هَلْ مَنْ كانَ عُمْرُهُ أَزْيَدَ مِنْكَ؟ قَالَ: بَلَی يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)،

إِسْرَافيلُ(علیه السلام) عُمْرُهُ أَزْيَدُ مِنِّي. فَنَزَلَ إسْرَافيلُ(علیه السلام)، فَقَالَ: يا إسْرَافيلُ كَمْ عُمْرُكَ؟ قَالَ: يَا حَبيبَ اللَّهِ، أَنَا لا أَعْلَمُ مُدَّةَ عُمْرِي وَ لَكِنْ كَوْکَبٌ يَطْلُعُ فِي كُلِّ تِسْعينَ أَلْفَ عَامٍ مَرَّةً أَنَا رَأَيْتُهُ تِسْعينَ أَلْفَ مَرَّةً. قَالَ النَّبيُّ(صلی الله علیه و آله): هَلْ مَنْ كَانَ عُمْرُهُ أَزْيَدَ مِنْكَ؟ قَالَ: بَلَی يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)،

عِزْرَائيلُ(علیه السلام). فَنَزَلَ عِزْرَائيلُ(علیه السلام)،

قَالَ: يَا عِزْرَائيلُ، كَمْ مُدَّةَ عُمْرِكَ؟

قَالَ: يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، أَنَا لا أَعْلَمُ مُدَّةَ عُمْري لَكِنْ كُوكَبٌ يَطْلُعُ فِي كُلِّ مِائَةٍ وَعِشْرينَ أَلْفَ عامٍ مَرَّةً، أَنَا رَأَيْتُهُ مِائَةً وَعِشْرينَ أَلْفَ مَرَّةٍ.

قَالَ: هَلْ مَنْ كانَ عُمْرُهُ أَزْيَدَ مِنْكَ؟ قَالَ:

بَلَی يا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، رُوحٌ(علیه السلام). فَنَزَلَ رُوحٌ(علیه السلام) قَالَ: يا رُوحُ(علیه السلام)، كَمْ مُدَّةَ عُمْرِكَ؟ قَالَ: يا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)،

أَنَا لا أَعْلَمُ

مُدَّةَ عُمْري لَكِنْ كُوْكَبٌ يَطْلُعُ فِي كُلِّ مِائَتَي أَلْفِ عامٍ مَرَّةً وَ أَنَا رَأَيْتُهُ مِأَتَيْنِ وَ أَلْفَ مَرَّةٍ. قَالَ: يا عَليُّ، اِرْفَعْ عِمَامَتَكَ. فَرَفَعَ

أَميرُ الْمُؤْمِنينَ(علیه السلام) عِمَامَتَهُ فَرَأَوْا تِلْكَ الْمَلائِكَةُ أَنْ طَلَعَ كُوْكَبٌ، عَنْ جَبينِهِ الْمُبينِ وَ نُوَّرَتْ بِنُورِهِ الاَرضُونَ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَلی النَبيِّ(صلی الله علیه و آله)

وَ آلِهِ وَ سَلامُهُ عَلَيْهِمْ أَجْمَعينَ مِنَ الآنَ إِلی يَومِ الدينِ.

روزی جبرئیل(علیه السلام) در خدمت پیامبر(صلی الله علیه و آله) بود که حضرت علی(علیه السلام) وارد شد. جبرئیل(علیه السلام) چون آن حضرت را دید برخاست وشرائط تعظیم بجای آورد. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ای جبرئیل! از چه جهت به این جوان تعظیم می‌کنی؟ جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: چگونه تعظیم نکنم که او را بر من حق تعلیم است. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: چگونه؟ جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: در وقتی که حق تعالی مرا خلق کرد، از من پرسید: تو کیستی و من کیستم؟ من در جواب متحیر ماندم و مدتی در مقام جواب ساکت بودم، که این جوان در عالم نور به من ظاهر گردید و این طور به من تعلیم داد که بگو: تو پروردگار جلیل و جمیلی و من بنده ذلیل، جبرئیلم از این جهت او را که دیدم تعظیمش کردم. پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمودند: مدت عمر تو چند سال است؟ جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: یا رسول الله! در آسمان، ستاره‌ای هست ک-ه هر 30 هزار سال یکبار طلوع می‌کند، من آن را 30 هزار بار دیده‌ام حضرت فرمود: آیا مخلوقی می‌شناسی که عمرش از تو بیشتر بوده باشد؟ جبرئیل عرضه داشت: آری میکائیل(علیه السلام) پس میکائیل(علیه السلام) پایین آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: مدت عمر تو چقدر است؟ میکائیل(علیه السلام) عرضه داشت: ای حبیب خدا نمی‌دانم اما ستاره‌ای هست که هر شصت

هزار سال یکبار طلوع می‌کند و من آنرا شصت هزار بار دیده‌ام، حضرت فرمود: آیا مخلوقی می‌شناسی که عمرش از تو بیشتر بوده باشد؟ میکائیل(علیه السلام) عرضه داشت: آری اسرافیل(علیه السلام) پس اسرافیل(علیه السلام) پایین آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: مدت عمر تو چقدر است؟ عرضه داشت: ای حبیب خدا نمی‌دانم اما ستاره‌ای هست که هر نود هزار سال یکبار طلوع می‌کند و من آنرا نود هزار بار دیده‌ام، حضرت فرمود: آیا مخلوقی می‌شناسی که عمرش از تو بیشتر بوده باشد؟ اسرافیل(علیه السلام) عرضه داشت: آری عزرائیل(علیه السلام) پس عزرائیل(علیه السلام) پایین آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: مدتعمر تو چقدر است؟ عزرائیل(علیه السلام) عرضه داشت: ای حبیب خدا نمی‌دانم اما ستاره‌ای هست که هر 120 هزار سال یکبار طلوع کرده و من آنرا 120 هزار بار دیده‌ام حضرت فرمود: آیا مخلوقی می‌شناسی که عمرش از تو بیشتر بوده باشد؟ عزرائیل(علیه السلام) عرضه داشت: آری روح(علیه السلام) پس روح(علیه السلام) پایین آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او فرمود: مدت عمر تو چقدر است؟ روح(علیه السلام) عرضه داشت: ای حبیب خدا من نمی‌دانم چه میزان است، اما ستاره‌ای هست که هر دویست هزار سال یکبار طلوع می‌کند و من آنرا دویست هزار بار دیده‌ام. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به علی(علیه السلام) فرمود: عمامه‌ات را بالا بزن، پس امیرالمومنین(علیه السلام) عمامه‌اش را بالا زد و ملائکه دیدند آن ستاره را در پیشانی امیرالمومنین(علیه السلام) و به نور آن زمین‌ها روشن گردید و صلوات

خداوند بر او و بر پیامبر و آلش و سلام خداوند بر تمام ایشان تا روز قیامت.⁽¹⁾

تفاخر فرشتگان بر یکدیگر

رُوِیَ أَنَّ الْمَلائِكَةَ الْمُقَرَّبينَ اخْتَصَمُوا فِي الْمَلَأِ الْأَعْلی وَتَفاخَرُوا فِيما بَيْنَهُمْ وَذلِكَ قَوْلُه تَعالی (ما كانَ لِي مِنْ عِلْمٍ بِالْمَلَإِ الْأَعْلى إِذْ يَخْتَصِمُون)⁽¹⁾فَتَفاخَرَ بَعْضُهُمْ عَلی بَعْضٍ، فَقالَ جَبْرَئيلُ(علیه السلام): أَنَا أَكْبَرُ وَأَعْظَمُ مِنْكُمْ لِأَجْلِ أَنّي مُتَعَلِّمُ مِنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) حَيْثُ إِنَّ اللَّهَ تَعَالی خَلَقَني فَقَالَ لي: مَنْ أَنَا وَمَنْ أَنْتَ؟فَقُلْتُ فِي جَوابٍ: أَنَا أَنَا وَأَنْتَ أَنْتَ، فَحينَئِذٍ انْكَسَرَ بالي فَهَبَطْتُ وَبَقيتُ وَحيداً وَ مُتَحَيِّراً فَإِذا ظَهَرَ عَليُّ بْنُ أَبي طالِبٍ أَميرُ الْمُؤمِنينَ(علیه السلام) فَعَلَّمَني فَقَالَ لي: قُلْ يا جَبْرَئيلُ(علیه السلام) فِي الْجَوابِ: أَنْتَ الرَّبُّ الْجَليلُ و َأَنَا الْعَبْدُ الذَّليلُ وَاسْمي جَبْرَئيلُ، فَحينَئِذٍ عَادَ لي رِيشي، فَعَدْتُ إِلی مَكاني، وَقالَ مِيكائيل(علیه السلام): أَنَا أَعْظَمُ مِنْكُمْ لِأَجْلِ أَنّي خادِمُ عَليٍّ كُنْتُ أُحَرِّكُ مَهْدَهُ فِي الطُفُولِيَّةِ، وَقال إِسْرافيلُ(علیه السلام): أَنَا أَعْظَمُ وَأَكْبَرُ مِنْكُمْ لِأَجْلِ أَنَّهُ لَمّا رَقَی الْمَنْبَرَ فِي الْكُوفَةِ وَقَالَ: سَلُوني قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُوني فَأَمَرَنِي اللَّهُ تَعَالی أَنْ أَنْزِلْ وَ قَبِّلْ مِنْ فَمِ عَلِيٍّ فَأَنَا قَدْ قَبَّلْتُ مِنْ فَمِه فَلَيْسَ لَكُمْ ذلِكَ، وَ قَالَ عِزْرائيلُ(علیه السلام): أَنَا أَكْبَرُ وَ أَعْظَمُ لِأَجْلِ أَنّي إِذا أُمِرْتُ بِقَبْضِ رُوحِ شِيعَةٍ مِنْ أَشْياعِه [لا] أَقْبِضُ رُوحَهُ حَتّی يَظْهَرَ عَليٌّ(علیه السلام) فَيَأمُرَني ما هُوَ أَمَرَهُ مِنَ الرِّفْقِ عَلَيْهِمْ.

فرشتگان مقرب الهی در ملکوت اعلاء هر کدام جهت برتری خویش را از دیگران بیان می‌نمودند. جبرئیل(علیه السلام) گفت: من از شما بزرگتر و با عظمت‌ترم. زیرا من دانش آموخته علی(علیه السلام) هستم. زمانی که خداوند متعال مرا خلق کرد از من سوال نمود که من کیستم و تو کیستی؟ من در جواب عرضه داشتم: أَنَا

أَنَا وَأَنْتَ أَنْتَ خداوند قول مرا نپسندید و من شکسته بال به زمین هبوط کردم و تنها و متحیر ماندم. در آن زمان بود که

حضرت امیرالمومنین علی ابن ابی طالب(علیه السلام) آشکار شد و فرمود که در جواب خداوند متعال اینگونه بگویم أَنْتَ الرَّبُّ الْجَليلُ و َأَنَا الْعَبْدُ الذَّليلُ وَاسْمي جَبْرَئيلُ تو پروردگار بزرگ و با عظمتی و من بنده کوچک تو و اسمم جبرئیل(علیه السلام) است. در آن زمان بود که پر و بال سوخته‌ام به من برگشت و من به جایگاه خود صعود کردم. میکائیل(علیه السلام) گفت من از شما برترم. زیرا من خادم علی(علیه السلام) هستم. من در زمان طفولیت علی(علیه السلام) گهواره جنبانی حضرت را عهده دار بودم. اسرافیل(علیه السلام) گفت من از شما باعظمت‌تر و بزرگترم زیرا زمانی که امیرالمومنین(علیه السلام) بر فراز منبر کوفه فرمود: سَلُوني

قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُوني خداوند متعال بهمن امر فرمود که به زمین فرود آیم و دهان علی(علیه السلام) را ببوسم و من اینچنین کردم و چنین فضیلتی برای شما نیست. عزراییل(علیه السلام) گفت من بزرگتر و با عظمت‌ترم زیرا هنگامی که مامور می‌شوم روح شیعه‌ای از شیعیان علی(علیه السلام) را قبض کنم تا امیرالمومنین(علیه السلام) ظاهر نشود قبض نمی‌کنم. پس حضرت تشریف می‌آورند و مرا به رفق و مدارای با او سفارش می‌کنند و من امر ایشان را اطاعت می‌کنم.⁽¹⁾

علم امیرالمومنین

گنجینه علوم الهی

قَوْلُهُ تَعَالَى (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ) عَنْ بُرَيْدَةَ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله)

لِعَلِيٍّ إِنَّ اللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُدْنِيَكَ وَ لَا أُقْصِيَكَ وَ أَنْ أُعْلِمَكَ وَ أَنْ تَعِيَ فَنَزَلَتْ وَ حَقٌّ عَلَى اللَّهِ أَنْ تَعِيَ فَنَزَلَتْ وَ عَنْ مَكْحُولٍ قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هَذِهِ الْآيَةَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ فَقَالَ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ:

وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ فَسَأَلْتُ رَبِّي فَقُلْتُ اللَّهُمَّاجْعَلْهَا أُذُنَ عَلِيٍّ فَكَانَ عَلِيٌّ(علیه السلام) يَقُولُ مَا سَمِعْتُ مِنْ نَبِيِّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) كَلَاماً إِلَّا وَعَيْتُهُ وَ حَفِظْتُهُ فَلَمْ أَنْسَه

خداوند متعال مى‌فرمايد: (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ)⁽¹⁾گوش شنواى هوشمندان اين پند و تذكر را تواند شنيد. بريده گويد: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على(علیه السلام) فرمود: خداوند به من امر نمود، تا تو را به خود نزديك ساخته و از خود دور ننمايم و علوم غامض را به تو بياموزم زيرا جز تو كسى قادر به حفظ و نگهدارى آنها نيست و بر خداوند است كه علوم خويش را در جايى استقرار بخشد كه از گزند و نابودى، محفوظ بماند، آن‌گاه اين آيه نازل گرديد. از مكحول روايت شده است كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اين آيه را قرائت نمود سپس رو به على(علیه السلام) نمود و فرمود: از خداى متعال خواستم، آن گوش شنوايى كه علوم الهى و آيات قرآنى را خوب مى‌شنود، همانا گوش شنواى تو باشد.⁽²⁾

وَ عَنْ مَكْحُولٍ قَالَ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هَذِهِ الْآيَةَ (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ) ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ فَقَالَ إِنِّي سَأَلْتُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اين آيه (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ) را قرائت نمود سپس رو به على(علیه السلام) نمود و فرمود: از خداى متعال خواستم، آن گوش شنوايى كه علوم الهى و آيات قرآنى را خوب مى‌شنود، همانا گوش شنواى تو باشد.⁽³⁾

امیرالمومنین

طعام دانش میدهدالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُعَلَّى بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْوَشَّاءِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ عُمَرَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ(علیه السلام) لِمَ سُمِّيَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) قَالَ لِأَنَّهُ يَمِيرُهُمْ الْعِلْمَ أَ مَا سَمِعْتَ فِي كِتَابِ اللَّهِ (وَ نَمِيرُ أَهْلَنا)

از حضرت ابو الحسن(علیه السلام) سوال شد چرا آن حضرت اميرالمؤمنين(علیه السلام) ناميده شد؟ فرمود: زيرا او مؤمنين را طعام علمى مي‌دهد. مگر نشنيده‌ئى كه خدا در كتابش مي‌فرمايد (وَ نَمِيرُ أَهْلَنا)⁽¹⁾و ما خانواده خود را طعام مي‌دهيم. ⁽²⁾

ص412 باب نادر ..... ح3

وَ فِي رِوَايَةٍ أُخْرَى قَالَ: لِأَنَّ مِيرَةَ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ عِنْدِهِ يَمِيرُهُمُ الْعِلْم

و در روايت ديگر است كه فرمود: زيرا خوراك مؤمنين از جانب اوست، او به آنها خوراك دانش مي‌دهد. ⁽³⁾

ص412 باب نادر ..... ح3

امیرالمومنین تمام علم رسول خدا را دارا می باشد

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ حُمْرَانَ بْنِ أَعْيَنَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: إِنَّ جَبْرَئِيلَ(علیه السلام) أَتَى رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِرُمَّانَتَيْنِ فَأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِحْدَاهُمَا وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَيْنِ فَأَكَلَ نِصْفاً وَ أَطْعَمَ عَلِيّاً(علیه السلام) نِصْفاً ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا أَخِي هَلْ تَدْرِي مَا هَاتَانِ الرُّمَّانَتَانِ قَالَ لَا قَالَ أَمَّا الْأُولَى فَالنُّبُوَّةُ لَيْسَ لَكَ فِيهَا نَصِيبٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَالْعِلْمُ

أَنْتَ شَرِيكِي فِيهِ فَقُلْتُ أَصْلَحَكَ اللَّهُ كَيْفَ كَانَ يَكُونُ شَرِيكَهُ فِيهِ قَالَ لَمْ يُعَلِّمِ اللَّهُ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) عِلْماً إِلَّا وَ أَمَرَهُ أَنْ يُعَلِّمَهُ عَلِيّاً(علیه السلام).

حمران گويد: امام صادق(علیه السلام) فرمود: جبرئيل(علیه السلام) دو انار براى پيغمبر(صلی الله علیه و آله)، آورد، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) يكى را خورد و ديگرى را دو نيمه كرد، نيمى را هم خورد و نيمى را به على(علیه السلام) خورانيد. پس پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: برادرم! مى‌دانى اين دو انار چه بود؟ عرضه داشت: نه، فرمود: اما اولى نبوت بود كه (مخصوص منست و) تو را از آن بهره‌ئى نيست و اما ديگرى علم و دانش بود كه تو در آن با من شريك هستى. من گفتم: چگونه على(علیه السلام) در علم شريك پيغمبر بود؟ فرمود: خدا هيچ علمى را به محمد(صلی الله علیه و آله) نياموخت جز آنكه به او دستور داد كه آن را به على(علیه السلام) بياموزد. ⁽¹⁾

باب أن الله عز و جل لم يعلم نبيه علما إلا أمره أن يعلمه أمير المؤمنين و أنه كان شريكه في العلم ح1

عَلِيٌّ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ قَالَ: نَزَلَ جَبْرَئِيلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ بِرُمَّانَتَيْنِ مِنَ الْجَنَّةِ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُمَا فَأَكَلَ وَاحِدَةً وَ كَسَرَ الْأُخْرَى بِنِصْفَيْنِ فَأَعْطَى عَلِيّاً نِصْفَهَا فَأَكَلَهَا فَقَالَ يَا عَلِيُّ أَمَّا الرُّمَّانَةُ الْأُولَى الَّتِي أَكَلْتُهَا فَالنُّبُوَّةُ لَيْسَ لَكَ فِيهَا شَيْ‌ءٌ وَ أَمَّا الْأُخْرَى فَهُوَ الْعِلْمُ فَأَنْتَ شَرِيكِي فِيهِ.

امام باقر(علیه السلام): جبرئيل(علیه السلام) دو انار بهشتى آورد و هر دو را به آن حضرت داد، پيغمبر(صلی الله علیه و آله) يكى را خورد و ديگرى را از ميان دو نيمه كرد، سپس نيمى را به على(علیه السلام) داد تا بخورد، آنگاه فرمود: اى على! انار اولى را كه من خوردم نبوت بود كه تو را در آن بهره‌ئى نيست و ديگرى علم و دانش بود كه تو با من در آن شريك هستى. ⁽²⁾

باب أن الله عز و جل لم يعلم نبيه علما إلا أمره أن يعلمه أمير المؤمنين و أنه كان شريكه في العلم ح2

هَذِهِ فَالْعِلْمُ ثُمَّ فَلَقَهَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِنِصْفَيْنِ فَأَعْطَاهُ نِصْفَهَا وَ أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) نِصْفَهَا ثُمَّ قَالَ أَنْتَ شَرِيكِي فِيهِ وَ أَنَا شَرِيكُكَ فِيهِ قَالَ فَلَمْ يَعْلَمْ وَ اللَّهِ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حَرْفاً مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَّا وَ قَدْ عَلَّمَهُ عَلِيّاً(علیه السلام) ثُمَّ انْتَهَى الْعِلْمُ إِلَيْنَا ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْرِهِ.

امام باقر(علیه السلام) مي‌فرمود: جبرئيل(علیه السلام) براى محمد(صلی الله علیه و آله) دو انار بهشتى آورد، على(علیه السلام) او را ملاقات كرد و گفت: اين دو انار كه در دست دارى چيست؟ فرمود: اما اين يكى نبوت است كه تو از آن بهره‌ئى ندارى و اما اين يكى علمست، سپس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آن را دو نيمه كرد، نيمى را به على(علیه السلام) داد و نيمى را خود گرفت، سپس فرمود: در اين تو با من شريك هستى و من با تو. پس امام باقر(علیه السلام) فرمود: به خدا كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) از آنچه خدايش تعليم داد حرفى نياموخت جز آنكه آن را به على(علیه السلام) تعليم داد، سپس آن علم به ما رسيد، آنگاه دست بر سينه خود نهاد. ⁽¹⁾

ص263 باب أن الله عز و جل لم يعلم نبيه علما إلا أمره أن يعلمه أمير المؤمنين و أنه كان شريكه في العلم ح3

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ هَاشِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ عَنْ أَبَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ الْهِلَالِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) إِنِّي سَمِعْتُ مِنْ سَلْمَانَ وَ الْمِقْدَادِ وَ أَبِي ذَرٍّ شَيْئاً مِنْ تَفْسِيرِالْقُرْآنِ وَ أَحَادِيثَ عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) غَيْرَ مَا فِي أَيْدِي النَّاسِ ثُمَّ سَمِعْتُ مِنْكَ تَصْدِيقَ مَا سَمِعْتُ مِنْهُمْ وَ رَأَيْتُ فِي أَيْدِي النَّاسِ أَشْيَاءَ كَثِيرَةً مِنْ تَفْسِيرِ الْقُرْآنِ وَ مِنَ الْأَحَادِيثِ عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَنْتُمْ تُخَالِفُونَهُمْ فِيهَا وَ تَزْعُمُونَ أَنَّ ذَلِكَ كُلَّهُ بَاطِلٌ أَ فَتَرَى النَّاسَ يَكْذِبُونَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مُتَعَمِّدِينَ وَ يُفَسِّرُونَ الْقُرْآنَ بِآرَائِهِمْ قَالَ فَأَقْبَلَ عَلَيَّ فَقَالَ قَدْ سَأَلْتَ فَافْهَمِ الْجَوَابَ إِنَّ فِي أَيْدِي النَّاسِ حَقّاً وَ بَاطِلًا وَ صِدْقاً وَ كَذِباً وَ نَاسِخاً وَ مَنْسُوخاً وَ عَامّاً وَ خَاصّاً وَ مُحْكَماً وَ مُتَشَابِهاً وَ حِفْظاً وَ

وَهَماً وَ قَدْ كُذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلَى عَهْدِهِ حَتَّى قَامَ خَطِيباً فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ كَثُرَتْ عَلَيَّ الْكَذَّابَةُ فَمَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّداً فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ ثُمَّ كُذِبَ عَلَيْهِ مِنْ بَعْدِهِ وَ إِنَّمَا أَتَاكُمُ الْحَدِيثُ مِنْ أَرْبَعَةٍ لَيْسَ لَهُمْ خَامِسٌ رَجُلٍ مُنَافِقٍ يُظْهِرُ الْإِيمَانَ مُتَصَنِّعٍ بِالْإِسْلَامِ لَا يَتَأَثَّمُ وَ لَا يَتَحَرَّجُ أَنْ يَكْذِبَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مُتَعَمِّداً فَلَوْ عَلِمَ النَّاسُ أَنَّهُ مُنَافِقٌ كَذَّابٌ لَمْ يَقْبَلُوا مِنْهُ وَ لَمْ يُصَدِّقُوهُ وَ لَكِنَّهُمْ قَالُوا هَذَا قَدْ صَحِبَ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ رَآهُ وَ سَمِعَ مِنْهُ وَ أَخَذُوا عَنْهُ وَ هُمْ لَا يَعْرِفُونَ حَالَهُ وَ قَدْ أَخْبَرَهُ اللَّهُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ بِمَا أَخْبَرَهُ وَ وَصَفَهُمْ بِمَا وَصَفَهُمْ فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَ (وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ‌) ثُمَّ بَقُوا بَعْدَهُ فَتَقَرَّبُوا إِلَى أَئِمَّةِ الضَّلَالَةِ وَ الدُّعَاةِ إِلَى النَّارِ بِالزُّورِ وَ الْكَذِبِ وَ الْبُهْتَانِ فَوَلَّوْهُمُ الْأَعْمَالَ وَ حَمَلُوهُمْ عَلَى رِقَابِ النَّاسِ وَ أَكَلُوا بِهِمُ الدُّنْيَا وَ إِنَّمَا النَّاسُ مَعَ الْمُلُوكِ وَ الدُّنْيَا إِلَّا مَنْ عَصَمَ اللَّهُ فَهَذَا أَحَدُ الْأَرْبَعَةِ وَ رَجُلٍ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) شَيْئاً لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى وَجْهِهِ وَ وَهِمَ فِيهِ وَ لَمْ يَتَعَمَّدْ كَذِباً فَهُوَ فِي يَدِهِ يَقُولُ بِهِ وَ يَعْمَلُ بِهِ وَ يَرْوِيهِ فَيَقُولُ أَنَا سَمِعْتُهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَلَوْ عَلِمَ الْمُسْلِمُونَ أَنَّهُ وَهَمٌ لَمْ يَقْبَلُوهُ وَ لَوْ عَلِمَ هُوَ أَنَّهُ وَهَمٌ لَرَفَضَهُ وَ رَجُلٍ ثَالِثٍ سَمِعَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) شَيْئاً أَمَرَ بِهِ ثُمَّ نَهَى عَنْهُ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ أَوْ سَمِعَهُ يَنْهَى عَنْ شَيْ‌ءٍ ثُمَّ أَمَرَ بِهِ وَ هُوَ لَا يَعْلَمُ فَحَفِظَ مَنْسُوخَهُ وَ لَمْ يَحْفَظِ النَّاسِخَ وَ لَوْ عَلِمَ أَنَّهُ مَنْسُوخٌ لَرَفَضَهُ وَ لَوْ عَلِمَ الْمُسْلِمُونَ إِذْ سَمِعُوهُ مِنْهُ أَنَّهُ مَنْسُوخٌ لَرَفَضُوهُ وَ آخَرَ رَابِعٍ لَمْ يَكْذِبْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مُبْغِضٍ لِلْكَذِبِ خَوْفاً مِنَ اللَّهِ وَ تَعْظِيماً لِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمْ يَنْسَهُ بَلْ حَفِظَ مَا سَمِعَ عَلَى وَجْهِهِ فَجَاءَ بِهِ كَمَا سَمِعَ لَمْ يَزِدْ

فِيهِ وَ لَمْ يَنْقُصْ مِنْهُ وَ عَلِمَ النَّاسِخَ مِنَ الْمَنْسُوخِ فَعَمِلَ بِالنَّاسِخِ وَ رَفَضَ الْمَنْسُوخَ فَإِنَّ أَمْرَ النَّبِيِّ(صلی الله علیهو آله) مِثْلُ الْقُرْآنِ نَاسِخٌ وَ مَنْسُوخٌ وَ خَاصٌّ وَ عَامٌّ وَ مُحْكَمٌ وَ مُتَشَابِهٌ قَدْ كَانَ يَكُونُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْكَلَامُ لَهُ وَجْهَانِ كَلَامٌ عَامٌّ وَ كَلَامٌ خَاصٌّ مِثْلُ الْقُرْآنِ وَ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كِتَابِهِ (ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا) فَيَشْتَبِهُ عَلَى مَنْ لَمْ يَعْرِفْ وَ لَمْ يَدْرِ مَا عَنَى اللَّهُ بِهِ وَ رَسُولُهُ(صلی الله علیه و آله) وَ لَيْسَ كُلُّ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) كَانَ يَسْأَلُهُ عَنِ الشَّيْ‌ءِ فَيَفْهَمُ وَ كَانَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْأَلُهُ وَ لَا يَسْتَفْهِمُهُ حَتَّى إِنْ كَانُوا لَيُحِبُّونَ أَنْ يَجِي‌ءَ الْأَعْرَابِيُّ وَ الطَّارِئُ فَيَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حَتَّى يَسْمَعُوا وَ قَدْ كُنْتُ أَدْخُلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) كُلَّ يَوْمٍ دَخْلَةً وَ كُلَّ لَيْلَةٍ دَخْلَةً فَيُخْلِينِي فِيهَا أَدُورُ مَعَهُ حَيْثُ دَارَ وَ قَدْ عَلِمَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ لَمْ يَصْنَعْ ذَلِكَ بِأَحَدٍ مِنَ النَّاسِ غَيْرِي فَرُبَّمَا كَانَ فِي بَيْتِي يَأْتِينِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَكْثَرُ ذَلِكَ فِي بَيْتِي وَ كُنْتُ إِذَا دَخَلْتُ عَلَيْهِ بَعْضَ مَنَازِلِهِ أَخْلَانِي وَ أَقَامَ عَنِّي نِسَاءَهُ فَلَا يَبْقَى عِنْدَهُ غَيْرِي وَ إِذَا أَتَانِي لِلْخَلْوَةِ مَعِي فِي مَنْزِلِي لَمْ تَقُمْ عَنِّي فَاطِمَةُ وَ لَا أَحَدٌ مِنْ بَنِيَّ وَ كُنْتُ إِذَا سَأَلْتُهُ أَجَابَنِي وَ إِذَا سَكَتُّ عَنْهُ وَ فَنِيَتْ مَسَائِلِي ابْتَدَأَنِي فَمَا نَزَلَتْ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) آيَةٌ مِنَ الْقُرْآنِ إِلَّا أَقْرَأَنِيهَا وَ أَمْلَاهَا عَلَيَّ فَكَتَبْتُهَا بِخَطِّي وَ عَلَّمَنِي تَأْوِيلَهَا وَ تَفْسِيرَهَا وَ نَاسِخَهَا وَ مَنْسُوخَهَا وَ مُحْكَمَهَا وَ مُتَشَابِهَهَا وَ خَاصَّهَا وَ عَامَّهَا وَ دَعَا اللَّهَ أَنْ يُعْطِيَنِي فَهْمَهَا وَ حِفْظَهَا فَمَا نَسِيتُ آيَةً مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَ لَا عِلْماً أَمْلَاهُ عَلَيَّ وَ كَتَبْتُهُ مُنْذُ دَعَا اللَّهَ لِي بِمَا دَعَا وَ مَا تَرَكَ شَيْئاً عَلَّمَهُ اللَّهُ مِنْ حَلَالٍ وَ لَا حَرَامٍ وَ لَا أَمْرٍ وَ لَا نَهْيٍ كَانَ أَوْ يَكُونُ وَ لَا كِتَابٍ مُنْزَلٍ عَلَى أَحَدٍ قَبْلَهُ مِنْ طَاعَةٍ أَوْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا عَلَّمَنِيهِ وَ حَفِظْتُهُ فَلَمْ

أَنْسَ حَرْفاً وَاحِداً ثُمَّ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْرِي وَ دَعَا اللَّهَ لِي أَنْ يَمْلَأَ قَلْبِي عِلْماً وَ فَهْماً وَ حُكْماً وَ نُوراً فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي مُنْذُ دَعَوْتَ اللَّهَ لِي بِمَا دَعَوْتَ لَمْ أَنْسَ

شَيْئاً وَ لَمْ يَفُتْنِي شَيْ‌ءٌ لَمْ أَكْتُبْهُ أَ فَتَتَخَوَّفُ عَلَيَّ النِّسْيَانَ فِيمَا

بَعْدُ فَقَالَ لَا لَسْتُ أَتَخَوَّفُ عَلَيْكَ النِّسْيَانَ وَ الْجَهْلَ.

سليم بن قيس گويد: به امير المؤمنين(علیه السلام) عرضه داشتم: من از سلمان و مقداد و ابى‌ذر چيزى از تفسير قرآن و هم احاديثى از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيده‌ام كه با آنچه در نزد مردم است مخالفست و باز از شما مي‌شنوم چيزى كه آنچه را شنيده‌ام تصديق مي‌كند، و در دست مردم مطالبى از تفسير قرآن و احاديثپيغمبر(صلی الله علیه و آله) مى‌بينم كه شما با آنها مخالفيد و همه را باطل مي‌دانيد، آيا عقيده داريد كه مردم عمدا به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دروغ مى‌بندند و قرآن را برأى خود تفسير مي‌كنند؟ سليم گويد: حضرت به من توجه كرد و فرمود: سؤالى كردى اكنون پاسخش را بفهم. همانا نزد مردم حق و باطل و راست و دروغ و ناسخ و منسوخ و عام و خاص و محكم و متشابه و خاطره درست و نادرست همه هست و در زمان پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مردم بر حضرتش دروغ بستند تا آنكه ميان مردم به سخنرانى ايستاد و فرمود: اى مردم همانا دروغ‌بندان بر من زياد شده‌اند هر كه عمدا به من دروغ بندد بايد جاى نشستن خود را دوزخ داند. سپس بعد از او هم بر او دروغ بستند همانا حديث از چهار طريقى كه پنجمى ندارد به شما مي‌رسد.

اول: شخص منافقى كه تظاهر به ايمان مي‌كند و اسلام ساختگى دارد و از عمدا دروغ بستن به پيغمبر(صلی الله علیه و آله) پروا ندارد و آن را گناه نمي‌شمارد، اگر مردم بدانند كه او منافق و دروغگو است از او نمي‌پذيرند و تصديقش نمي‌كنند ليكن مردم مي‌گويند اين شخص همدم پيغمبر(صلی الله علیه و آله) بوده و او را ديده و از او شنيده است مردم از او اخذ كنند و از حالش آگهى ندارند در صورتى كه خداوند پيغمبرش را از حال منافقين خبر داده و ايشان را توصيف نموده و فرموده است (وَ إِذا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ

أَجْسامُهُمْ وَ إِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ)⁽¹⁾چون ايشان را ببينى از ظاهرشان خوشت آيد و اگر سخن گويند به گفتارشان گوش دهى منافقين پس از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) زنده ماندند و به رهبران گمراهى و كسانى كه با باطل و دروغ و تهمت مردم را به دوزخ خوانند پيوستند و آنها پست‌هاى حساسشان دادند و بر گردن مردمشان سوار كردند و به وسيله آنها دنيا را بدست آوردند زيرا مردم همراه زمامداران و دنبال دنيا مي‌روند مگر آن را كه خدا نگهدارد اين بود يكى از چهار نفر.دوم: كسى كه چيزى از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيده و آن را درست نفهميده و به غلط رفته ولى قصد دروغ نداشته آن حديث در دست او است، به آن معتقد است و عمل مي‌كند و به ديگران مي‌رساند و مي‌گويد من اين را از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنيدم. اگر مسلمين بدانند كه او به غلط رفته نمى‌پذيرندش و اگر هم خودش بداند اشتباه كرده آن را رها مي‌كند.

سوم: شخصى كه چيزى از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيده كه به آن امر مي‌فرمود سپس پيغمبر(صلی الله علیه و آله) از آن نهى فرموده و او آگاه نگشته يا نهى چيزى را از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيده و سپس آن حضرت به آن امر فرموده و او اطلاع نيافته پس او منسوخ را حفظ كرده و ناسخ را حفظ نكرده اگر او بداند منسوخست تركش كند و اگر مسلمين هنگامى كه از او مي‌شنوند بدانند منسوخست تركش كنند.

چهارم: شخصى كه بر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) دروغ نبسته و دروغ را از ترس خدا و احترام پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مبغوض دارد و حديث را هم فراموش نكرده بلكه آنچه شنيده چنان كه بوده حفظ كرده و همچنان كه شنيده نقل كرده، به آن نيفزوده و از آن كم نكرده و ناسخ را از منسوخ شناخته، به ناسخ عمل كرده و منسوخ را رها كرده، زيرا امر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) هم مانند قرآن ناسخ و منسوخ [و خاص و عام] و محكم و متشابه دارد، گاهى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به دو طريق سخن مي‌فرمود: سخنى عام و سخنى خاص مثل

قرآن. و خداى عز و جل در كتابش فرموده (ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا)⁽¹⁾آنچه را پيغمبر(صلی الله علیه و آله) برايتان آورده اخذ كنيد و از آنچه نهيتان كرده باز ايستيد، كسى كه مقصود خدا و رسولش را نفهمد و درك نكند بر او مشتبه شود، اصحاب پيغمبر(صلی الله علیه وآله) كه چيزى از او مي‌پرسيدند همگى كه نمي‌فهميدند، بعضى از آنها از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مي‌پرسيدند ولى (به علت شرم يا احترام يا بى‌قيدى) فهم‌جوئى نمي‌كردند و دوست داشتند كه بيابانى و رهگذرى بيايد و از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) بپرسد تا آنها بشنوند. اما من هر روز يك نوبت و هر شب يك نوبت بر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) وارد مي‌شدم با من خلوت مي‌كرد و در هر موضوعى با او بودم (محرم رازش بودم و چيزى از من پوشيده نداشت) اصحاب پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مي‌دانند كه جز من با هيچ كس چنين رفتار نمي‌كرد، بسا بود كه در خانه خودم بودم و پيغمبر(صلی الله علیه و آله) نزدم مى‌آمد، و اين همنشينى در خانه من بيشتر واقع مي‌شد از خانه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) و چون در بعضى از منازل بر آن حضرت وارد مي‌شدم، زنان خود را بيرون مي‌كرد و تنها با من بود و چون براى خلوت به منزل من مى‌آمد فاطمه و هيچ يك از پسرانم را بيرون نمي‌كرد، چون از او مي‌پرسيدم جواب مي‌داد و چون پرسشم تمام مي‌شد و خاموش مي‌شدم او شروع مي‌فرمود، هيچ آيه‌ئى از قرآن بر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نازل نشد جز اينكه براى من خواند و املا فرمود و من به خط خود نوشتم و تأويل و تفسير و ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه و خاص و عام آن را به من آموخت و از خدا خواست كه فهم و حفظ آن را به من عطا فرمايد، و از زمانى كه آن دعا را در باره من كرد هيچ آيه‌ئى از قرآن و هيچ علمى را كه املا فرمود و من نوشتم فراموش نكردم و آنچه را كه خدا تعليمش فرمود از حلال و حرام و امر و نهى گذشته و آينده و نوشته‌اى كه بر هر پيغمبر پيش از او نازل شده بود از طاعت و معصيت به من تعليم فرمود و من حفظش كردم و حتى يك حرف آن را فراموش نكردم، سپس دستش را بر سينه‌ام گذاشت و از خدا خواست دلم را از علم و فهم و

حكم و نور پركند، عرضه داشتم: اى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پدر و مادرم قربانت از زمانى كه آن دعا را درباره من كردى چيزى را فراموش نكردم و آنچهرا هم ننوشتم از يادم نرفت، آيا بيم فراموشى بر من دارى؟ فرمود: نه بر تو بيم فراموش و نادانى ندارم. ⁽¹⁾

ص62 باب اختلاف الحديث ح1

فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ حُجِبَ النَّاسُ عَنْهُ وَ ثَقُلَ فِي مَرَضِهِ وَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) لَا يُفَارِقُهُ إِلَّا لِضَرُورَةٍ فَقَامَ فِي بَعْضِ شُئُونِهِ فَأَفَاقَ إِفَاقَةً فَافْتَقَدَ عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَالَ وَ أَزْوَاجُهُ حَوْلَهُ ادْعُوا لِي أَخِي وَ صَاحِبِي وَ عَاوَدَهُ الضَّعْفَ فَأَصْمَتَ فَقَالَتْ عَائِشَةُ ادْعُوا لَهُ أَبَا بَكْرٍ فَدُعِيَ فَدَخَلَ عَلَيْهِ فَقَعَدَ عِنْدَ رَأْسِهِ فَلَمَّا فَتَحَ عَيْنَهُ نَظَرَ إِلَيْهِ وَ أَعْرَضَ عَنْهُ بِوَجْهِهِ فَقَامَ أَبُو بَكْرٍ فَقَالَ لَوْ كَانَ لَهُ إِلَيَّ حَاجَةٌ لَأَفْضَى بِهَا إِلَيَّ فَلَمَّا خَرَجَ أَعَادَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْقَوْلَ ثَانِيَةً وَ قَالَ ادْعُوا لِي أَخِي وَ صَاحِبِي فَقَالَتْ حَفْصَةُ ادْعُوا لَهُ عُمَرَ فَدُعِيَ فَلَمَّا حَضَرَ رَآهُ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) فَأَعْرَضَ عَنْهُ فَانْصَرَفَ. ثُمَّ قَالَ ادْعُوا لِي أَخِي وَ صَاحِبِي فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا ادْعُوا لَهُ عَلِيّاً فَإِنَّهُ لَا يُرِيدُ غَيْرَهُ فَدُعِيَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فَلَمَّا دَنَا مِنْهُ أَوْمَأَ إِلَيْهِ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَنَاجَاهُ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) طَوِيلًا ثُمَّ قَامَ فَجَلَسَ نَاحِيَةً حَتَّى أَغْفَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ النَّاسُ مَا الَّذِي أَوْعَزَ إِلَيْكَ يَا أَبَا الْحَسَنِ فَقَالَ عَلَّمَنِي أَلْفَ بَابٍ فَتَحَ لِي كُلُّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ وَ وَصَّانِي بِمَا أَنَا قَائِمٌ بِهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. ثُمَّ ثَقُلَ وَ حَضَرَهُ الْمَوْتُ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ حَاضِرٌ عِنْدَهُ فَلَمَّا قَرُبَ خُرُوجُ نَفْسِهِ قَالَ لَهُ ضَعْ رَأْسِي يَا عَلِيُّ فِي حَجْرِكَ فَقَدْ جَاءَ أَمْرُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَإِذَا فَاضَتْ نَفْسِي فَتَنَاوَلْهَا بِيَدِكَ وَ امْسَحْ بِهَا وَجْهَكَ ثُمَّ وَجِّهْنِي إِلَى الْقِبْلَةِ وَ تَوَلَّ أَمْرِي وَ صَلِّ عَلَيَّ أَوَّلَ النَّاسِ وَ لَا تُفَارِقْنِي حَتَّى تُوَارِيَنِي فِي

رَمْسِي وَ اسْتَعِنْ بِاللَّهِ تَعَالَى فَأَخَذَ عَلِيٌّ(علیه السلام) رَأْسَهُ فَوَضَعَهُ

فِي حَجْرِهِ فَأُغْمِيَ عَلَيْهِ فَأَكَبَّتْ فَاطِمَةُ تَنْظُرُ فِي وَجْهِهِ وَ تَنْدُبُهُ وَ تَبْكِي...

....على(علیه السلام) در تمام اين مدت از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) كناره نمى‌گرفت و پيوسته منتظر اجراى دستورات آن جناب بود فرداى آن روز كه درب خانه‌اش بروى مردم بسته بود و كسى از احوال آن جناب اطلاعى نداشت و بيمارىآن حضرت شدت يافته على(علیه السلام) براى انجام پاره از امور ضرورى خود رفته بود رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اندكى افاقه يافت على(علیه السلام) را نديد زن‌هاى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) اطراف او را گرفته بودند فرمود: برادر و رفيق مرا بخوانيد پس از اين جمله دوباره ضعف بر آن حضرت مستولى گرديد، ساکت شد عائشه گفت: ابو بكر را بگوئيد بيايد وى داخل شده بالين آن حضرت نشست چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ديده گشود چشمش به ابو بكر افتاد صورت برگردانيد ابوبكر دانست اشتباه كرده از جاى برخاست و گفت اگر او به من نيازمند بود صورت برنمى‌گردانيد و حاجتش را مي‌فرمود چون بيرون رفت دوباره رسول خدا(صلی الله علیه و آله) همان جمله را تكرار كرد حفصه گفت عمر را حاضر كنيد چون حضور يافت و چشم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به او افتاد صورت برگردانيد و او هم خارج شد بار سوم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود برادر و صاحب مرا بخوانيد ام سلمه كه حق از او خوشنود باد گفت على(علیه السلام) را بگوئيد حاضر شود كه پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) جز او به ديگرى عنايتى ندارد على(علیه السلام) را به حضور خواندند چون او وارد شد گوئيد روح روانى به رسول خدا دميدند شاد و خندان گرديده او را نزديك خواند مدتى با وى به راز پرداخت سپس على(علیه السلام) از جا برخاست و به گوشه آرام گرفت تا پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به خواب رود چون او خوابيد از خانه بيرون رفت مردم پرسيدند رسول خدا(صلی الله علیه و آله) با تو چه نجوائى داشت و چه فرمود؟ پاسخ داد هزار باب علم به من آموخت كه از هر بابى هزار باب ديگر گشوده مى‌شود و مرا به كارهائى مأموريت داد كه به خواست خدا بدان‌ها قيام خواهم كرد. بيمارى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شدت كرد و آثار ارتحال ظاهر شد و على(علیه السلام) در آن هنگام حضور

داشت چون نزديك شد روح مقدسش به آشيان جنان پرواز نمايدبه على فرمود: يا على! سرم را در ميان دامان خود بگذار كه امر خدا دررسيده چون جان من از كالبد بيرون خرامد آن را به دست خود بگير و به صورت بكش سپس مرا رو به قبله قرار داده و به كار غسل من بپرداز و نخستين كس بر من نماز بگزار و تا مرا در ميان قبر پنهان ننموده از من جدا مشو و در تمام امور خود از خدا كمك بخواه. على(علیه السلام) حسب الامر سر مبارك پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) را در ميان دامن خود گذارد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آن هنگام از هوش رفت زهراى مرضيه كه حضور داشت به صورت پدر بزرگوارش خيره شده گريه و ندبه مى‌كرد. ⁽¹⁾

تمام علوم در نزد ایشان

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُظَفَّرِ الْبَزَّازُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مَالِكٍ كَثِيرُ بْنُ يَحْيَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي السَّرِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يُونُسَ عَنْ سَعْدٍ الْكِنَانِيِّ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ لَمَّا بُويِعَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) بِالْخِلَافَةِ خَرَجَ إِلَى الْمَسْجِدِ مُعْتَمّاً بِعِمَامَةِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَابِساً بُرْدَيْهِ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ وَعَظَ وَ أَنْذَرَ ثُمَّ جَلَسَ مُتَمَكِّناً وَ شَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِهِ وَ وَضَعَهَا أَسْفَلَ سُرَّتِهِ ثُمَّ قَالَ يَا مَعْشَرَ النَّاسِ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي سَلُونِي فَإِنَّ عِنْدِي عِلْمَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ أَمَا وَ اللَّهِ لَوْ ثُنِيَ لِيَ الْوِسَادُ لَحَكَمْتُ بَيْنَ أَهْلِ التَّوْرَاةِ بِتَوْرَاتِهِمْ وَ بَيْنَ أَهْلِ الْإِنْجِيلِ بِإِنْجِيلِهِمْ وَ أَهْلِ الزَّبُورِ بِزَبُورِهِمْ وَ أَهْلِ الْقُرْآنِ بِقُرْآنِهِمْ حَتَّى يَزْهَرَ كُلُّ كِتَابٍ مِنْ هَذِهِ الْكُتُبِ وَ يَقُولُ يَا

رَبِّ إِنَّ عَلِيّاً قَضَى بِقَضَائِكَ وَ اللَّهِ إِنِّي أَعْلَمُ بِالْقُرْآنِ وَ تَأْوِيلِهِ مِنْ كُلِّ مُدَّعٍ عِلْمَهُ وَ لَوْ لَا آيَةٌ فِي كِتَابِ اللَّهِ لَأَخْبَرْتُكُمْ بِمَا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ قَالَ سَلُونِي قَبْلَ أَنْ تَفْقِدُونِي فَوَ الَّذِي فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ لَوْ سَأَلْتُمُونِي عَنْ آيَةٍ آيَةٍلَأَخْبَرْتُكُمْ بِوَقْتِ نُزُولِهَا وَ فِي مَنْ نَزَلَتْ وَ أَنْبَأْتُكُمْ بِنَاسِخِهَا مِنْ مَنْسُوخِهَا وَ خَاصِّهَا مِنْ عَامِّهَا وَ مُحْكَمِهَا مِنْ مُتَشَابِهِهَا وَ مَكِّيِّهَا مِنْ مَدَنِيِّهَا وَ اللَّهِ مَا فِئَةٌ تَضِلُّ أَوْ تُهْدَى إِلَّا وَ أَنَا أَعْرِفُ قَائِدَهَا وَ سَائِقَهَا وَ نَاعِقَهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ.

و خبر داد مرا محّمد بن مظفر بزاز (بسند خود) از اصبغ بن نُباته كه گفت: هنگامى كه مردمان با على(علیه السلام) در باره خلافت بيعت كردند، آن حضرت در حالى كه عمامه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را به سر بسته بود، و جامه او را بر تن داشت به مسجد آمد و بر منبر بالا رفت، پس خداى را ستايش و ثنا كرد، و مردمان را پند و اندرز داد، سپس به منبر تكيه زد و جاي گير كه شد انگشتان دو دست خود را درهم فرو برد و مشبك ساخته بر شکم نهاد و فرمود: اى گروه مردم! از من بپرسيد پيش از آنكه (من از دست شما بروم، و) مرا نيابيد، از من بپرسيد زيرا علم اولين و آخرين نزد من است، آگاه باشيد به خدا سوگند! اگر (بر بالين خلافت تكيه زنم و) بستر حكومت برايم گسترده شود ميان اهل توراة (و يهود) با توراتشان، و ميان اهل انجيل (و نصارى) با انجيلشان، و ميان اهل زبور با زبور آنها، و ميانه اهل قرآن با قرآن داورى كنم، بدانسان كه هر كتابى از اين كتاب‌ها به سخن آيد و بگويد بار پروردگارا همانا على(علیه السلام) به داورى تو داورى كرد، به خدا سوگند! من به قرآن و شرح و تفسير آن داناترم از هر كه ادعاى دانستن آن را مي‌كند، و اگر يك آيه در قرآن نبود هر آينه شما را به آنچه تا روز قيامت خواهد شد آگاه مي‌كردم، سپس (دوباره فرمود) از من بپرسيد پيش از آنكه مرا نيابيد، سوگند به آن كه دانه را (در دل زمين) شكافت، و انسان را آفريد، اگر از يك به يك

آيه‌هاى قرآن از من بپرسيد شما را آگاه سازم از هنگام فرود آمدنش، و از آنچه (آن آيه) در باره آن فرود آمده، و از ناسخ و منسوخ آن، و خاص و عامش، و محكم و متشابهش، و اينكه در مكه نازل شده يا در مدينه (از همهاين‌ها) شما را آگاه كنم، به خدا، هيچ گروهى نيست كه گمراه شود يا رستگار گردد تا روز قيامت جز اينكه من پيشوا و جلودار آنها و خواننده به آن گروه را مى‌شناسم. ⁽¹⁾

احاطه‌ی امیرالمومنین به قرآن

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي‌الْقَاضِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْجِعَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ يَعْلَى التَّيْمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ، عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) قَالَ: قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام): مَا نَزَلَتْ آيَةٌ إِلَّا وَ أَنَا عَالِمٌ مَتَى نَزَلَتْ، وَ فِيمَنْ أُنْزِلَتْ، وَ لَوْ سَأَلْتُمُونِي عَمَّا بَيْنَ اللَّوْحَيْنِ لَحَدَّثْتُكُمْ.

امیرمومنان علی بن ابیطالب(علیه السلام) فرمود: هیچ آیه‌ای فرو فرستاده نشد مگر آنکه می‌دانم چه هنگام و درباره‌ی چه کسی فرو فرستاده شده. و اگر از من درباره‌ی آنچه میان دو لوح محفوظ و لوح محو و اثبات بپرسید برایتان بازگو می‌کنم. ⁽²⁾

صاحب علم الکتاب

(وَ يَقُولُ الَّذينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهيداً بَيْني وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)و كسانى كه كافر شدند مى‌گويند: تو فرستاده شده نیستی از سوی خدا به آنان بگو: بس است خداوند و آن كه نزد اوست علم كتاب، برای گواهی میان من و شما.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ عَنِ النَّضْرِ بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام)

قَالَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

امام باقر(علیه السلام) درباره قول خدای عزوجل (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽²⁾فرمودند: آنکه در نزد او علم تمام کتاب بوده امیرالمومنین(علیه السلام) است.⁽³⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيَى عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُغَلِّسٍ عَنْ خَلَفٍ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ: سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ جَلَّ شَأْنُهُ (قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ) قَالَ ذَاكَ وَصِيُّ أَخِي سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ(علیه السلام) فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (قُلْ كَفى

بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ

بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ ذَاكَ أَخِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

ابى سعيد خدرى گويد از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) راجع به آيه (قالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ)⁽⁴⁾گفت آنكه نزد او علمی از كتاب بود، پرسيدم، فرمود: او وصى برادرم سليمان بن داود بود گفتم يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) در گفتارديگر خداى عز و جل

(قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽¹⁾بگو بس است به خدا گواه ميان من و شما و كسى كه نزد او است علم كتاب فرمود مقصود از آن برادرم على بن ابى طالب(علیه السلام) است.⁽²⁾

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ يَسَارٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ نَزَلَتْ فِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) إِنَّهُ عَالِمُ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله)

از امام صادق(علیه السلام) درباره آیه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽³⁾سوال شد حضرت فرمودند: این آیه درباره علی بن ابی طالب(علیه السلام) نازل شده و اوست عالم این امت بعد از پیامبر(صلی الله علیه و آله).⁽⁴⁾

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَمَّنْ ذَكَرَهُ جَمِيعاً عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ بُرَيْدِ بْنِ مُعَاوِيَةَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ إِيَّانَا عَنَى وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) أَوَّلُنَا وَ أَفْضَلُنَا وَ خَيْرُنَا بَعْدَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله)

بريد بن معاويه گويد به امام باقر(علیه السلام) آيه شريفه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽⁵⁾بگو خدا و كسى كه علم كتاب نزد اوست، براى گواهى ميان من و شما كافى است را عرضه داشتم حضرت فرمود: خدا ما راقصد كرده و على(علیه السلام) بعد از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) اول ما و افضل ما و بهتر ما خاندانست. ⁽⁶⁾

باب أنه لم يجمع القرآن كله إلا الأئمة ع و أنهم يعلمون علمه كله ح6

وَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَجْلَانَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَى (قُلْ كَفى بِاللَّهِ) فَقَالَ نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ فِي الْأَئِمَّةِ بَعْدَهُ وَ عَلِيٌ(علیه السلام) (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب‌)

از امام باقر(علیه السلام) درباره آیه شریفه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽¹⁾سوال شد فرمودند: نازل شده درباره علی(علیه السلام) و ائمه بعد از او و مقصود از کسی که (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتاب) امیرالمومنین(علیه السلام) است. ⁽²⁾

ج‌2 ص221 [سورة الرعد(13): آية 43] ح78

وَ عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) يَقُولُ: إِنَّا أَهْلُ بَيْتٍ لَمْ يَزَلِ اللَّهُ يَبْعَثُ فِينَا مَنْ يَعْلَمُ كِتَابَهُ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِه

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: پیوسته در میان ما اهلبیت پیامبر(صلی الله علیه و آله) کسانی برانگیخته می‌شوند که عالم به کتاب از آغاز تا پایان آنند.⁽³⁾

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ قَالَ وَ اللَّهِ لَقَدْ قَالَ لِي جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ عَلَّمَ نَبِيَّهُ التَّنْزِيلَ وَ التَّأْوِيلَ فَعَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلِيّاً(علیه السلام) قَالَ وَ عَلَّمَنَا وَ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ مَا صَنَعْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ أَوْ حَلَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ يَمِينٍ فِي تَقِيَّةٍ فَأَنْتُمْ مِنْهُ فِي سَعَةٍ.

خداوند به پیامبرش تنزیل و تاویل را آموخت پیامبر(صلی الله علیه و آله) هم آنرا به علی(علیه السلام) آموخت و به خدا سوگند به ما هم یاد داد... ⁽⁴⁾

باب ما لا يلزم من الأيمان و النذور ح15

إِلَى أَنْ قَالَ قَالَ يَا سَدِيرُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ قُلْتُ قَدْ قَرَأْتُهُ جُعِلْتُ

فِدَاكَ قَالَ فَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ‌) أَفْهَمُ أَمْ (مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) كُلِّهِ ثُمَّ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ وَ قَالَ وَ اللَّهِ عِلْمُ الْكِتَابِ كُلِّهِ عِنْدَنَا عِلْمُ الْكِتَابِ وَ اللَّهِ كُلِّهِ عِنْدَنَا

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبَّادِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَدِيرٍ قَالَ:

كُنْتُ أَنَا وَ أَبُو بَصِيرٍ وَ يَحْيَى الْبَزَّازُ وَ دَاوُدُ بْنُ كَثِيرٍ فِي مَجْلِسِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) إِذْ خَرَجَ إِلَيْنَا وَ هُوَ مُغْضَبٌ فَلَمَّا أَخَذَ مَجْلِسَهُ قَالَ يَا عَجَباً لِأَقْوَامٍ يَزْعُمُونَ أَنَّا نَعْلَمُ الْغَيْبَ مَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَقَدْ هَمَمْتُ بِضَرْبِ جَارِيَتِي فُلَانَةَ فَهَرَبَتْ مِنِّي فَمَا عَلِمْتُ فِي أَيِّ بُيُوتِ الدَّارِ هِيَ قَالَ سَدِيرٌ فَلَمَّا أَنْ قَامَ مِنْ مَجْلِسِهِ وَ صَارَ فِي مَنْزِلِهِ دَخَلْتُ أَنَا وَ أَبُو بَصِيرٍ وَ مُيَسِّرٌ وَ قُلْنَا لَهُ جُعِلْنَا فِدَاكَ سَمِعْنَاكَ وَ أَنْتَ تَقُولُ كَذَا وَ كَذَا فِي أَمْرِ جَارِيَتِكَ وَ نَحْنُ نَعْلَمُ أَنَّكَ تَعْلَمُ عِلْماً كَثِيراً وَ لَا نَنْسُبُكَ إِلَى عِلْمِ الْغَيْبِ قَالَ فَقَالَ يَا سَدِيرُ أَ لَمْ تَقْرَأِ الْقُرْآنَ قُلْتُ بَلَى قَالَ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ (قالَ

الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ‌) قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ قَرَأْتُهُ قَالَ فَهَلْ عَرَفْتَ الرَّجُلَ وَ هَلْ عَلِمْتَ مَا كَانَ عِنْدَهُ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ قَالَ قُلْتُ أَخْبِرْنِي بِهِ قَالَ قَدْرُ قَطْرَةٍ مِنَ الْمَاءِ فِي الْبَحْرِ الْأَخْضَرِ فَمَا يَكُونُ ذَلِكَ مِنْ عِلْمِ الْكِتَابِ قَالَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ مَا أَقَلَّ هَذَا فَقَالَ يَا سَدِيرُ مَا أَكْثَرَ هَذَا أَنْ يَنْسُبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ إِلَى الْعِلْمِ الَّذِي أُخْبِرُكَ بِهِ يَا سَدِيرُ فَهَلْ وَجَدْتَ فِيمَا قَرَأْتَ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَيْضاً (قُلْ

كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ قُلْتُ قَدْ قَرَأْتُهُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَالَ أَ فَمَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّهُ أَفْهَمُ أَمْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ بَعْضُهُ

قُلْتُ لَا بَلْ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّهُ قَالَ فَأَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى صَدْرِهِ وَ

قَالَ

عِلْمُ الْكِتَابِ وَ اللَّهِ كُلُّهُ عِنْدَنَا عِلْمُ الْكِتَابِ وَ اللَّهِ كُلُّهُ عِنْدَنَا.

فرمود: اى سدير! مگر تو قرآن را نمي‌خوانى؟ عرضه داشتم: چرا، فرمود: در آنچه از كتاب خداى عز و جل خوانده‌ئى؟ اين آيه (قالَ

الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ أَنَا آتِيكَبِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ)⁽¹⁾را ديده‌اى؟ کسی که علمی از کتاب را داشت گفت: من آن را پيش از آنكه چشم برهم زنى نزد تو آورم عرضه داشتم: قربانت گردم، اين آيه را خوانده‌ام. فرمود: آن مرد را شناختى و فهميدى چه اندازه از علم كتاب نزد او بود؟ عرضه داشتم: شما به من خبر دهيد. فرمود: به اندازه يك قطره آب نسبت به درياى اخضر (بحر محيط) عرضه داشتم: قربانت گردم، چه كم!! فرمود: اى سدير! چه بسيار است آن مقدارى كه خداى عز و جل نسبت داده است به علمى كه اكنون به تو خبر مي‌دهم [چه بسيار است آن مقدار براى كسى كه خداى عز و جل او را به علمى كه اكنون به تو خبر مي‌دهم نسبت نداده است]. اى سدير! باز در آنچه از كتاب خداى عز و جل خوانده‌ئى اين آيه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽²⁾را ديده‌ئى؟ بگو (اى محمد) گواه بودن خدا و كسى كه علم كتاب نزد اوست ميان من و شما بس است (كسى كه علم كتاب نزد اوست على و امامان از فرزندان او مي‌باشند چنانچه عرضه داشتم: قربانت، اين آيه را هم خوانده‌ام. فرمود: آيا كسى كه تمام علم كتاب را مي‌داند بافهمتر است يا كسى كه بعضى از آن را مي‌داند؟ عرضه داشتم: نه، بلكه كسى كه تمام علم كتاب را مي‌داند آنگاه حضرت با دست اشاره به سينه‌اش نمود و فرمود: به خدا تمام علم كتاب نزد ماست، به خدا تمام علم كتاب نزد ماست.⁽³⁾

باب نادر فيه ذكر الغيب ح3

وَ قَالَ الْبَاقِرُ(علیه السلام) (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ الْأَوَّلِ وَ الْآخِر

امام باقر(علیه السلام) در باره آيه (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽¹⁾و كسى كه پيش او علم كتاب است فرمود: منظور على(علیه السلام) است كه علم همه كتاب‌هاى اول و آخر پيش اوست. ⁽²⁾

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ نَجْمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ.

امام باقر(علیه السلام) درباره قول خدا (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽³⁾فرمود: مقصود علی(علیه السلام) است و در نزد اوست علم کتاب. ⁽⁴⁾

حَدَّثَنَا أَبُو الْقَاسِمِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى الْعَطَّارُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ قَالَ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ يَزِيدَ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُكَيْرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: كُنْتُ عِنْدَهُ فَذَكَرُوا سُلَيْمَانَ وَ مَا أُعْطِيَ مِنَ الْعِلْمِ وَ مَا أُوتِيَ مِنَ الْمُلْكِ فَقَالَ لِي وَ مَا أُعْطِيَ سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ(علیه السلام) إِنَّمَا كَانَ عِنْدَهُ حَرْفٌ وَاحِدٌ مِنَ الِاسْمِ الْأَعْظَمِ وَ صَاحِبُكُمُ الَّذِي قَالَ اللَّهُ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) وَ كَانَ وَ اللَّهِ عِنْدَ عَلِيٍّ(علیه السلام) عِلْمُ الْكِتَابِ فَقُلْتُ صَدَقْتَ وَ اللَّهِ جُعِلْتُ فِدَاكَ.

بصائر: ابن بكير از حضرت صادق(علیه السلام) نقل كرد كه فرمود: من خدمت آن جناب بودم سخن علم سليمان(علیه السلام) شد و قدرتى كه به او دادهشده بود فرمود: به سليمان بن داود(علیه السلام) چه چيز داده شده به او يك حرف از اسم اعظم داده بودند ولى صاحب شما كه خداوند در اين آيه مي‌فرمايد (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽⁵⁾به خدا قسم نزد على(علیه السلام) علم كتاب بود عرضه داشتم:

صحيح مى‌فرمائيد فدايتان بشوم. ⁽¹⁾

قَالَ سُلَيْمُ بْنُ قَيْسٍ: سَأَلَ رَجُلٌ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ وَ أَنَا أَسْمَعُ أَخْبِرْنِي بِأَفْضَلِ مَنْقَبَةٍ لَكَ قَالَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ قَالَ وَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فِيكَ قَالَ (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ) أَنَا الشَّاهِدُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ قَوْلُهُ (وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) إِيَّايَ عَنَى بِ (مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) فَلَمْ يَدَعْ شَيْئاً أَنْزَلَهُ اللَّهُ فِيهِ إِلَّا ذَكَرَهُ مِثْلَ قَوْلِهِ (إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ) وَ قَوْلِهِ (أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌) وَ غَيْرِ ذَلِكَ

سليم بن قيس الهلالى گفت: كه من روزى در خدمت حضرت امير على(علیه السلام) حاضر بودم و مى‌شنيدم كه مردى از آن حضرت سؤال نمود يا امير المؤمنين(علیه السلام) مرا خبر ده بافضل منقبت خود كه حضرت رب العزت بواسطه شما مقرر گردانيد كدامست؟ امير المؤمنين(علیه السلام) فرمود: كه آنچه حضرت ايزد معبود در كتاب خود كه به حضرت نبى المحمود ارسال و انزال نموده بيان فرموده. گفت: يا على ايزد تبارك و تعالى در شأن شما در قرآن كدام آيه منزل گردانيد؟ ولى خداى عز و جل در جواب سائل گفت: كه آيه مباركه (أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ‌)⁽²⁾من شاهدم از رسول بر جميع مردم، و نيز قول حضرت رب العزت است كه (وَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽³⁾علم كتاب ايزد وهاب در نزد منست و حضرت قادر واحد در اين آيه مرا قصد كرد، هيچ چيز رب العزيز نفرستاد در قرآن الا اينكه مرا نيز ذكر كرد، مثل قول عز و جل كه در قرآن مذكور و بيان فرمود كه (إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ

الصَّلاةَ، وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ، وَ هُمْ راكِعُونَ)⁽¹⁾و قوله تعالى (أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌)⁽²⁾و غير از اين آيات در بيان هست. ⁽³⁾

وَ رُوِيَ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ الْعِلْمَ الَّذِي هَبَطَ بِهِ آدَمُ مِنَ الْجَنَّةِ وَ مَا فُضِّلَتْ بِهِ النَّبِيُّونَ فِي عِتْرَةِ نَبِيِّكُمْ فَأَيْنَ يُتَاهُ بِكُم

روايت است از حضرت امير المؤمنين على(علیه السلام) كه آنچه باعث نجات حضرت آدم(علیه السلام) صفى اللَّه بلكه آن كسى كه او را از جنت رب العالمين بر زمين آورد و آنچه باعث فضيلت تمامى پيغمبران ايزد منان شده غير از پيغمبر شماحضرت محمد مصطفى(صلی الله علیه و آله) ائمة الهدى است، پس كسى كه توسل به آن اعيان نمود و نمايد كى حيران و سرگردان ماند. ⁽⁴⁾

ج‌1 ص159 احتجاجه ع على جماعة كثيرة من المهاجرين و الأنصار لما تذاكروا فضلهم بما قال رسول الله ص من النص عليه و غيره من القول الجميل

أَبِي عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنِ ابْنِ أُذَيْنَةَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ:

الَّذِي (عِنْدَهُ

عِلْمُ الْكِتابِ) هُوَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ سُئِلَ عَنِ (الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ‌) أَعْلَمُ أَمِ الَّذِي (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) فَقَالَ مَا كَانَ عِلْمُ (الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتابِ‌) عِنْدَ الَّذِي (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) إِلَّا بِقَدْرِ مَا يَأْخُذُ بَعُوضَةٌ بِجَنَاحِهَا مِنْ مَاءِ الْبَحْرِ

تفسير قمى: ابن اذينه از حضرت صادق(علیه السلام) نقل كرد كه فرمود: كسى كه داراى علم كتاب است امير المؤمنين(علیه السلام) است از آن جناب سؤال كردند كسى كه داراى علم كتاب است داناتر است يا كسى كه مقدارى از علم كتاب را دارد فرمود: نسبت علم كسى كه مقدارى از علم كتاب دارد به كسى كه علم كتاب دارد به نسبت فكر به اندازه‌اى كه يك پشه از آب دريا با بال خود بر مي‌دارد امير المؤمنين(علیه السلام) فرمود: تمام دانشى را كه آدم از آسمان به زمين فرود آورد و همه امتيازات علمى پيامبران تا خاتم انبياء در اختيار عترت پيامبر خاتم(صلی الله علیه و آله) است. ⁽⁵⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْفَارِسِيُّ قَالَ: أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ الْمُفِيدُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الْجَلُودِيُّ قَالَ: حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ قَالَ: حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ قَالَ:

حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ الْمُحَبَّرِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ: عَنِ

ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: (وَ

مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ [هُوَ] عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)سعيد بن جبير نقل كرده است: ابن عباس مفسّر قرآن و صحابى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در باره قول خداوند (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)‌⁽¹⁾

بيان كرد، كه منظور، على(علیه السلام) است كه علم الكتاب در نزد اوست. ⁽²⁾

وَ أَخْبَرُونَا عَنْ أَبِي بَكْرٍ [السَّبِيعِيِ] قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَنْصُورِ بْنِ الْجُنَيْدِ الرَّازِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ إِشْكَابَ قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُفَضَّلٍ قَالَ: حَدَّثَنَا مَنْدَلُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُلَيْمَانَ عَنْ أَبِي عُمَرَ زَاذَانَ، عَنِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ فِي قَوْلِهِ تَعَالَى (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ:

هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

ابى عمر زاذان از ابن حنفيّة در توضيح كلام خدا (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)‌⁽³⁾

نقل كرد كه مصداق آيه على بن ابى طالب(علیه السلام) است. ⁽⁴⁾

أَخْبَرُونَا عَنْ أَبِي بَكْرٍ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ صَالِحٍ السَّبِيعِيِّ قَالَ: حَدَّثَنِي الْحُسَيْنُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحُسَيْنِ الْجَصَّاصُ قَالَ: أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ حَكَمٍ الْحِبَرِيُّ قَالَ: حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ: حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ قَالَ كُنْتُ جَالِساً مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ فِي الْمَسْجِدِ فَرَأَيْتُ ابْناً لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ جَالِساً فِي نَاحِيَةٍ فَقُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ: زَعَمُوا أَنَّ أَبَا هَذَا (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) (يَعْنِي) عَبْدَ اللَّهِ

بْنَ سَلَامٍ.قَالَ: لَا إِنَّمَا ذَاكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

عبد اللَّه بن عطاء حكايت كرد: روزى در خدمت ابى جعفر(علیه السلام) در مسجد نشسته بوديم، ديدم فرزندان و نواده‌گان عبد اللَّه بن سلام در قسمت ديگر مسجد نشسته‌اند. به ابى جعفر(علیه السلام) گفتم، يا ابن رسول اللَّه! اينان گمانمى‌كنند در نزد پدرشان عبد اللَّه بن سلام (عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽¹⁾

موجود بود. ابى جعفر(علیه السلام) فرمود: خير، اين گونه نيست (عِلْمُ الْكِتابِ)‌⁽²⁾

در نزد على(علیه السلام) جدّ ماست. ⁽³⁾

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ الْأَشْعَرِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مَرْوَانَ عَنْ نَجْمٍ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ صَاحِبُ عِلْمِ الْكِتَابِ عَلِيٌّ(علیه السلام)

امام باقر(علیه السلام) در باره (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽⁴⁾عزوجل فرمودند: صاحب علم الکتاب امیرالمومنین(علیه السلام) است. ⁽⁵⁾

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْبَرْقِيِّ عَنْ نَضْرِ بْنِ سُوَيْدٍ عَنْ يَحْيَى الْحَلَبِيِّ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِنَا قَالَ: كُنْتُ مَعَ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي الْمَسْجِدِ أُحَدِّثُهُ إِذْ مَرَّ بَعْضُ وُلْدِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَّامٍ وَ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا ابْنُ الَّذِي يَقُولُ النَّاسُ (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ لَا إِنَّمَا ذَلِكَ عَلِيٌّ(علیه السلام) نَزَلَتْ فِيهِ خَمْسُ آيَاتٍ أَحَدُهَا (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)

با امام باقر(علیه السلام) در مسجد بودم صحبت در باره برخی از فرزندان عبدالله بن سلیم بود عرضه داشتم: فدایت شوم او کسی است که گمان می‌کند این آیه(عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽⁶⁾اشاره به پدرش دارد حضرت فرمودند: خیر بلکه این آیه درباره

علی(علیه السلام) نازل شده... ⁽⁷⁾

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قُلْتُ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ فَمَنْ عَسَى أَنْ يَكُونَ غَيْرَهُ.

از امام صادق(علیه السلام) پرسیدم درباره آیه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽¹⁾فرمود: او علی بن ابی طالب(علیه السلام) است.⁽²⁾

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَمْزَةَ عَنْ أَبَانِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي مَرْيَمَ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) هَذَا ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَّامٍ يَزْعُمُ أَنَّ أَبَاهُ الَّذِي يَقُولُ اللَّهُ (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) قَالَ كَذَبَ ذَاكَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

به امام صادق(علیه السلام) گفتم: پسر عبدالله بن سلام ادعا می‌کند که خداوند در این آیه (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽³⁾پدر او را قصدکرده حضرت فرمود: دروغ می‌گوید این آیه درباره امیرالمومنین(علیه السلام) نازل شد. ⁽⁴⁾

حَدَّثَنَا أَبُو الْفَضْلِ الْعَلَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ عِيسَى الكربزي [الْكُزْبُرِيُ] الْبَصْرِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَكَمِ بْنِ ظُهَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ شَرِيكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى الثَّعْلَبِيِّ عَنْ أَبِي تَمَامٍ عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِيِّ ره عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) فَقَالَ أَنَا هُوَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ وَ قَدْ صَدَّقَهُ اللَّهُ وَ أَعْطَاهُ الْوَسِيلَةَ فِي الْوَصِيَّةِ وَ لَا تخلى أمة [يُخَلِّي أُمَّتَهُ] مِنْ وَسِيلَتِهِ إِلَيْهِ وَ إِلَى اللَّهِ

قَالَ (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ)⁽¹⁾

امیرالمومنین(علیه السلام) درباره قول خدای عزوجل (قُلْ كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽²⁾فرمودند: من آن کسی هستم که علم تمام کتاب در نزد اوست... ⁽³⁾

وَ مِنْ رِوَايَاتِ الشَّافِعِيِّ ابْنِ الْمَغَازِلِيِّ فِي الْمَعْنَى يَرْفَعُهُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ عَابِسٍ قَالَ دَخَلْتُ أَنَا وَ أَبُو مَرْيَمَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ قَالَ أَبُو مَرْيَمَ حَدِّثْ عَلَيْنَا بِالْحَدِيثِ الَّذِي حَدَّثْتَنِي عَنِ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) قَالَ كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ جَالِساً إِذْ مَرَّ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلَامٍ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ هَذَا ابْنُ الَّذِي (عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ لَا وَ لَكِنَّهُ صَاحِبُكُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) الَّذِي نَزَلَتْ فِيهِ آيَاتٌ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌) أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَيَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ‌) (إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ‌)⁽⁴⁾

الْآيَةَ وَ ذَكَرَ السُّدِّيُّ فِي تَفْسِيرِهِ أَنَّ هَذِهِ الْآيَةَ نَزَلَتْ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام)

از روايات شافعى ابن مغازلى در همين معنى روايتى كه آن را از على بن عابس نقل كرده است وى گفت: من و ابو مريم، بر عبد اللَّه ابن عطا وارد شديم ابو مريم به ابن عطا گفت: براى ما روايت كن همان روايتى را كه به من از ابو جعفر(علیه السلام) نقل كردى گفت: من نزد ابو جعفر(علیه السلام) نشسته بودم كه گذر عبد اللَّه سلام به آنجا افتاد به او گفتم فداى تو شوم، اين است پسر كسى كه نزد او است علم الكتاب؟! گفت: نه و لكن آن شخص صاحب شما على بن ابى طالب(علیه السلام) است كه آياتى از قرآن در باره او نازل شده است مثل آيه (وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌)⁽⁵⁾

(أَ فَمَنْ كانَ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ وَ يَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ)⁽⁶⁾(إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ‌)⁽⁷⁾

قَوْلُهُ تَعَالَى (كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ) قَالَ مُحَمَّدُ ابْنُ الْحَنَفِيَّةِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)

و ديگر درباره آيت (كَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ)⁽¹⁾

محمد بن حنفيه گفت: كه آن كس على بن ابى طالب(علیه السلام) است. ⁽²⁾‌داناترین مردم به سنت پیامبر

وَ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ عَلِيٌّ(علیه السلام) أَعْلَمُ النَّاسِ بِالسُّنَّة

و عایشه گفت: علی(علیه السلام) داناترین مردم است به سنت رسول خدا(صلی الله علیه و آله).⁽³⁾

قضاوتهای علی ریشه در سنت نبوی دارد

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْجِعَابِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ حُمْدُونَ الرَّوَّاسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ طَرِيفٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ:

لَا تَجِدُ عَلِيّاً(علیه السلام) يَقْضِي بِقَضَاءٍ إِلَّا وَجَدْتَ لَهُ أَصْلًا فِي السُّنَّةِ. قَالَ: وَ كَانَ عَلِيٌّ(علیه السلام) يَقُولُ: لَوِ اخْتَصَمَ إِلَيَّ رَجُلَانِ فَقَضَيْتُ بَيْنَهُمَا، ثُمَّ مَكَثَا أَحْوَالًا كَثِيرَةً، ثُمَّ أَتَيَانِي فِي ذَلِكَ الْأَمْرِ، لَقَضَيْتُ بَيْنَهُمَا قَضَاءً وَاحِداً، لِأَنَّ الْقَضَاءَ لَا يَحُولُ وَ لَا يَزُولُ.

حسن بن طریف می‌گوید: شنیدم که امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: علی(علیه السلام) را در حال قضاوت نمی‌یابی جز آنکه برایش اصلی در سنت می‌یابی. امام(علیه السلام) فرمود: علی می‌فرمود: اگر دو مرد قضاوت خود را به نزد من بیاورند و میانشان قضاوت کنم، سپس مدتی طولانی صبر کنند، و در آن امر بهنزد من بازگردند در میانشان به یک نحو قضاوت می کنم زیرا قضاوت تغییر نمی یابد و متفاوت نمی‌گردد. ⁽¹⁾

به این مرد پناه ببرید

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ عَلِيُّ بْنُ خَالِدٍ الْمَرَاغِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدَّلَّالُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُزَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ غُرَابٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ قَيْسٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ عِيَاضٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: مَرَّ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) بِمَلَإٍ فِيهِ سَلْمَانُ فَقَالَ لَهُمْ سَلْمَانُ: قُومُوا فَخُذُوا بِحُجْزَةِ هَذَا، فَوَ اللَّهِ لَا يُخْبِرُكُمْ بِسِرِّ نَبِيِّكُمْ(صلی الله علیه و آله) أَحَدٌ غَيْرُهُ.

عیاض از پدرش روایت می‌کند که علی بن ابیطالب(علیه السلام) بر جماعتی گذشت که سلمان در میان آنها بود. پس سلمان به آن گروه گفت برخیزید و به این مرد پناه ببرید. پس به خدا سوگند هیچکس جز او شما را از اسرار پیامبرتان آگاه نمی‌گرداند. ⁽²⁾

علم صحیح

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ مُثَنًّى عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ يَسْأَلُهُعَنْ قَوْلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) سَلُونِي عَمَّا شِئْتُمْ فَلَا تَسْأَلُونِّي عَنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا أَنْبَأْتُكُمْ بِهِ قَالَ إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ عِنْدَهُ عِلْمُ شَيْ‌ءٍ إِلَّا خَرَجَ مِنْ عِنْدِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فَلْيَذْهَبِ النَّاسُ حَيْثُ شَاءُوا فَوَ اللَّهِ لَيْسَ الْأَمْرُ إِلَّا مِنْ هَاهُنَا وَ أَشَارَ بِيَدِهِ إِلَى بَيْتِهِ.

زراره گويد: خدمت امام باقر(علیه السلام) بودم كه مردى از اهل كوفه از آن حضرت راجع به قول امير المؤمنين(علیه السلام): هر چه خواهيد از من بپرسيد هر چه از من بپرسيد به شما خبر دهم سؤال كرد، حضرت فرمود: هيچ كس علمى ندارد جز آنچه از اميرالمؤمنين(علیه السلام) استفاده شده، مردم هر كجا خواهند بروند، به خدا علم درست جز اينجا نيست و با دست اشاره به خانه خود كرد. ⁽¹⁾

باب أنه ليس شي‌ء من الحق في يد الناس إلا ما خرج من عند الأئمة ع و أن كل شي‌ء لم يخرج من عندهم فهو باطل ح2

امیرالمومنین نشانه ای از سوی خدای عزوجل

خداوند علی را نشانه ای برای مردم قرار داده

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ هَمَّامٍ،

قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ الْمَالِكِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ عُبَيْدِ بْنِ يَقْطِينٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَيُّوبَ يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّا، قَالَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ كَثِيرِ بْنِ أَبِي خَالِدٍ الرَّقِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): قَالَ اللَّهُ (عَزَّ وَ جَلَّ): لَوْ لَا أَنِّي أَسْتَحْيِي مِنْ عَبْدِيَ الْمُؤْمِنِ، مَا تَرَكْتُ عَلَيْهِ خِرْقَةًيَتَوَارَى بِهَا، وَ إِذَا أَكْمَلْتُ لَهُ الْإِيمَانَ ابْتَلَيْتُهُ بِضَعْفٍ فِي قُوَّتِهِ وَ قِلَّةٍ فِي رِزْقِهِ، فَإِنْ هُوَ جَزِعَ أَعَدْتُ عَلَيْهِ، وَ إِنْ صَبَرَ بَاهَيْتُ بِهِ مَلَائِكَتِي، أَلَا وَ قَدْ جَعَلْتُ عَلِيّاً عَلَماً لِلنَّاسِ، فَمَنْ تَبِعَهُ كَانَ هَادِياً، وَ مَنْ تَرَكَهُ كَانَ ضَالًّا، لَا يُحِبُّهُ إِلَّا مُؤْمِنٌ وَ لَا يُبْغِضُهُ إِلَّا مُنَافِقٌ.

پیامبر(صلی الله علیه و آله): خداوند بلند مرتبه می‌فرماید: آگاه باشید علی(علیه السلام) را نشانه‌ای برای مردم قرار داده‌ام پس هرکه از او پیروی کند هدایت یافته و هرکه او را رها کند گمراه گشته جز مومن او را دوست نمی‌دارد و جز منافق او را دشمن نمی‌دارد. ⁽¹⁾

علی نشانه ای برای آفریدگان

إِبْرَاهِيمُ الْأَحْمَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ، عَنِ الْأَصَمِّ، عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنِ الْمُفَضَّلِ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) قَالَ: إِنَّ اللَّهَ (تَعَالَى) جَعَلَ عَلِيّاً(علیه السلام) عَلَماً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ خَلْقِهِ، لَيْسَ بَيْنَهُمْ عَلَمٌ غَيْرُهُ، فَمَنْ أَقَرَّ بِوَلَايَتِهِ كَانَ مُؤْمِناً،

وَ مَنْ جَحَدَهُ كَانَ كَافِراً، وَ مَنْ جَهِلَهُ كَانَ ضَالًّا، وَ مَنْ نَصَبَ مَعَهُ كَانَ مُشْرِكاً، وَ مَنْ جَاءَ بِوَلَايَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَ مَنْ أَنْكَرَهَا دَخَلَ النَّارَ.

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: همانا خداوند والا علی(علیه السلام) را نشانه‌ای میان خود و آفریدگانش نهاد و جز او نشانه‌ای میانشان نیست. هرکه به ولایت او اقرار کند مومن است و هرکه او را انکار کند کافر می‌گردد هرکه او را نشناسد گمراه است و هرکه با او دیگری را برافرازد مشرک است. هرکه با ولایت او بیاید وارد بهشت می‌شود و هرکه اورا انکار کند به دوزخ می‌رود. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّزَّازُ الْقُرَشِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى الْخَشَّابُ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّىالْحَضْرَمِيُّ، عَنْ زُرْعَةَ، يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِيِّ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ آبَائِهِ رَفَعَهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): إِنَّ اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ) نَصَبَ عَلِيّاً(علیه السلام) عَلَماً بَيْنَهُ وَ بَيْنَ خَلْقِهِ، فَمَنْ عَرَفَهُ كَانَ مُؤْمِناً، وَ مَنْ أَنْكَرَهُ كَانَ كَافِراً، وَ مَنْ جَهِلَهُ كَانَ ضَالًّا، وَ مَنْ عَدَلَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ غَيْرِهِ كَانَ مُشْرِكاً، وَ مَنْ جَاءَ بِوَلَايَتِهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَ مَنْ جَاءَ بِعَدَاوَتِهِ دَخَلَ النَّارَ.

مفضل بن عمر جعفی از حضرت صادق(علیه السلام) به نقل از پدرانشان روایت کرده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: همانا خدای عزوجل علی(علیه السلام) را چون نشانه‌ای میان خود و آفریدگانش قرار داد که هرکه او را بشناسد، مومن است و هرکه او را انکار کند کافر است. هرکه او را نشناسد گمراه شده و هرکه او را با دیگری همسان بداند شرک ورزیده است. هرکه به دوستی او در آید به بهشت می‌رود و هرکه به دشمنی با او بپردازد به دوزخ روانه می‌شود. ⁽²⁾

تو نشانه ی میان من و امت هستی

وَ مِنْ ذَلِكَ مَا رَوَاهُ أَيْضاً الشَّافِعِيُّ ابْنُ الْمَغَازِلِيِّ بِإِسْنَادِهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَتَانِي جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) بِدُرْنُوكٍ مِنْ دَرَانِيكِ الْجَنَّةِ فَجَلَسْتُ عَلَيْهِ فَلَمَّا صِرْتُ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّي كَلَّمَنِي وَ نَاجَانِي فَمَا عَلَّمَنِي شَيْئاً إِلَّا وَ عَلَّمْتُ عَلِيّاً(علیه السلام) فَهُوَ بَابُ مَدِينَةِ عِلْمِي ثُمَّ دَعَاهُ إِلَيْهِ فَقَالَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) سِلْمُكَ سِلْمِي وَ حَرْبُكَ حَرْبِي وَ أَنْتَ الْعَلَمُ بَيْنِي وَ بَيْنَ أُمَّتِي بَعْدِي

ابن عباس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روایت می کند که فرمود: جبرئیل(علیه السلام) فرشی از فرش‌های بهشت برایم آورد و بر آن نشستم و چون نزد پروردگارم رسیدم با من سخن گفت. و هیچ چیز به من نیاموخت مگر آنکهعلي(علیه السلام) نیز آن را دانست، بنا بر این او درب شهر علم من است سپس پیامبر(صلی الله علیه و آله) علی(علیه السلام) را نزد خود فراخواند و به وی فرمود: ای علی! دوستی تو دوستی من است و جنگ با تو جنگ با من است و تو نشانه‌ی میان من و امت من پس از من هستی. ⁽¹⁾

اطاعت از علی یعنی اطاعت از خدا و رسول

خداوند متعال به اطاعت از علی امر فرمودهوَ حَدَّثَنَا الشَّيْخُ أَبُو الْحَسَنِ بْنُ شَاذَانَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُرَّةَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْعَاصِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سور [سَعْدُ] بْنُ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ قَالَ سُئِلَ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ عَلَيْكُمْ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَإِنَّهُ مَوْلَاكُمْ فَأَحِبُّوهُ وَ كَبِيرُكُمْ فَاتَّبِعُوهُ وَ عَالِمُكُمْ فَأَكْرِمُوهُ وَ قَائِدُكُمْ إِلَى الْجَنَّةِ فَعَزِّرُوهُ وَ إِذَا دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ وَ إِذَا أَمَرَكُمْ فَأَطِيعُوهُ وَ أَحِبُّوهُ لِحُبِّي وَ أَكْرِمُوهُ لِكَرَامَتِي مَا قُلْتُ لَكُمْ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) إِلَّا مَا أَمَرَنِي بِهِ رَبِّي

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مي‌فرمود: بر شما باد ملازمت على بن ابى طالب(علیه السلام) كه او مولاى شما است دوستش داريد، و بزرگ شما است از او پيروى كنيد، و داناى شما است او را گرامى داريد، و جلودار شما است به سوى بهشت او را عزيز شماريد، و چون شما را بخواند پذيرا باشيد و چون به شما فرمان دهد فرمانش ببريد و دوستش داريد به دوستى من و گراميش داريد به كرامت من، نگفتم به شما درباره على(علیه السلام) جز آنچه را پروردگارم به من فرموده. ⁽¹⁾

ج‌2 ص56 فصل من روايات ابن شاذان رحمه الله ح3

بعد از من از علی اطاعت کنیدأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو نَصْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْبَصِيرُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْحَاسِبُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ نُصَيْرٍ الْبَحْرَانِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): يَا أَيُّهَا النَّاسُ، (اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا) قَالُوا: لِمَنِ السَّمْعُ وَ الطَّاعَةُ بَعْدَكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: لِأَخِي وَ ابْنِ عَمِّي وَ وَصِيِّي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام). قَالَ جَابِرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ: فَعَصَوْهُ وَ اللَّهِ، وَ خَالَفُوا أَمْرَهُ، وَ حَمَلُوا عَلَيْهِ السُّيُوفَ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): ای مردم! پرهیزکار باشید و سخن مرا بشنوید. عرضه داشتند: ای رسول خدا! پس از تو سخن چه کسی را بشنویم و از چه کسی اطاعت کنیم؟ فرمود: از برادر و پسر عمو و جانشینم علی بن ابیطالب(علیه السلام). جابر بن عبدالله انصاری می‌گوید: به خدا قسم! از او سرپیچی کردند و نافرمانی‌اش نمودند و بر او شمشیر کشیدند. ⁽¹⁾

پیروی از علی پیروی از رسول خداست

قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله):... عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي كَنَفْسِي طَاعَتُهُ طَاعَتِي وَ مَعْصِيَتُهُ مَعْصِيَتِي

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): على(علیه السلام) نسبت به من چون خود من است طاعتش طاعت من و نافرمانيش نافرمانى منست.⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو شُكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ حَمْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُسْتَوْفِي الْأَصْبَهَانِيُّ، بِقِرَاءَتِي عَلَيْهِ فِي دَارِهِ أَخْبَرَنَا أَبُو عَمْرٍو عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ مَنْدَةَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُرْشِيذَ، قَوْلَهُ «حَيْلُولَةً» وَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بُنِالْهَيْثَمِ بْنِ مُحَمَّدٍ بِقِرَاءَتِي عَلَيْهِ أَخْبَرَنَا أَبُو مَنْصُورٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ شُكْرَوَيْهِ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خُرْشِيذَ، قَوْلَهُ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ابْنُ عُقْدَةَ الْحَافِظُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ وَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ بَزِيعٍ قَالا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي لَيْلَى حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلِيٌّ(علیه السلام) طَاعَتُهُ طَاعَتِي، وَ مَعْصِيَتُهُ مَعْصِيَتِي.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: اطاعت از علی(علیه السلام) اطاعت از من و نافرمانی او نافرمانی از منست. ⁽²⁾

علی مطیع و پیرو پیامبر

وَ فِي رِوَايَةِ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي قَوْلِهِ (قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي) يَعْنِي نَفْسَهُ وَ مَنْ تَبِعَهُ يَعْنِي عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ آلَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله)

و در روايت ابى الجارود از حضرت ابى جعفر(علیه السلام) در آيه (قُلْ هذِهِ سَبِيلِي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصِيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِي)⁽¹⁾

منظور پيامبر(صلی الله علیه و آله) بوده (وَ مَنِ اتَّبَعَنِي‌) كسى كه پيرو من است منظور على بن ابى طالب(علیه السلام) و آل محمد(صلی الله علیه و آله) است. ⁽²⁾

پیروی از علی پیروی از خدا و رسولأَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّرِيفُ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ حَمْزَةَ الْعَلَوِيُّ الطَّبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْقَاسِمِ نَصْرُ بْنُ أَحْمَدَ الرَّازِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ سَهْلُ بْنُ زِيَادٍ الْآدَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْوَلِيدِ الْمَعْرُوفُ بِشَبَابِ الصَّيْرَفِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا الرُّكَيْنُ بْنُ الرَّبِيعِ الْفَزَارِيُّ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ قَبِيصَةَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ، قَالَ خَطَبَنَا النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ: مَنْ آمَنَ بِي وَ صَدَّقَنِي فَلْيَتَوَلَّ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنْ بَعْدِي، فَإِنَّ وَلَايَتَهُ وَلَايَتِي، وَ وَلَايَتِي وَلَايَةُ اللَّهِ، أَمَرَ عَهْدَهُ إِلَيَّ رَبِّي وَ أَمَرَنِي أَنْ أُبَلِّغَكُمُوهُ، أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ فَقَالُوا: نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ. قَالَ: أَمَا إِنَّكُمْ تَقُولُونَ نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ، وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمْنْ يُنَازِعُهُ حَقَّهُ، وَ يَحْمِلُ النَّاسَ عَلَى كَتِفِهِ. قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، سَمِّهِمْ لَنَا. قَالَ: أُمِرْتُ بِالْإِعْرَاضِ عَنْهُمْ، وَ كَفَى بِالْمَرْءِ مِنْكُمْ مَا يَجِدُ لِعَلِيٍّ فِي نَفْسِهِ.

جابر بن عبدالله انصاری: پیامبر گرامی(صلی الله علیه و آله) برای ما خطبه خواند و از جمله فرمود: هرکه به من ایمان آورده و مرا پذیرفته باید پس از من از علی(علیه السلام) پیروی کند زیرا پیروی از او پیروی از منست و پیروی از من پیروی از خداست. پروردگارم پیمان

با او را به من فرمان داد فرمود که آن را به شما برسانم، آیا به شما رساندم؟ آنان گفتند: گواهی می‌دهیم که تو رساندی. حضرت فرمودند: هان شما اکنون می‌گویید ما گواهیم که تو آن را رساندی ولی برخی از شما درباره‌ی این حق با او ستیزه کرده و مردم را بر او می‌شورانید. حضرت فرمودند: من به رویگردان شدن از ایشان فرمان داده شده‌ام. و برای هریک از شما آنچه در دل نسبت به علی(علیه السلام) دارد بس است. ⁽¹⁾

اطاعت از علی اطاعت از خداستوَ نَظَرَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِلَيْهِمَا يَوْماً [وَ] قَدْ أَقْبَلَا فَقَالَ هَذَانِ وَ اللَّهِ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ أَبُوهُمَا خَيْرٌ مِنْهُمَا إِنَّ خَيْرَ النَّاسِ عِنْدِي وَ أَحَبَّهُمْ إِلَيَّ وَ أَكْرَمَهُمْ عَلَيَّ أَبُوكُمَا ثُمَّ أُمُّكُمَا وَ لَيْسَ عِنْدَ اللَّهِ أَحَدٌ أَفْضَلَ مِنِّي وَ أَخِي وَ وَزِيرِي وَ خَلِيفَتِي فِي أُمَّتِي وَ وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) أَلَا إِنَّ أَخِي وَ خَلِيلِي وَ وَزِيرِي وَ صَفِيِّي وَ خَلِيفَتِي مِنْ بَعْدِي وَ وَلِيَّ كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ بَعْدِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَإِذَا هَلَكَ فَابْنِيَ الْحَسَنُ(علیه السلام) مِنْ بَعْدِهِ فَإِذَا هَلَكَ فَابْنِيَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) مِنْ بَعْدِهِ ثُمَّ الْأَئِمَّةُ [التِّسْعَةُ] مِنْ عَقِبِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) [هُمُ] الْهُدَاةُ الْمُهْتَدُونَ هُمْ مَعَ الْحَقِ وَ الْحَقُّ مَعَهُمْ لَا يُفَارِقُونَهُ وَ لَا يُفَارِقُهُمْ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ هُمْ زِرُّ الْأَرْضِ الَّذِينَ تَسْكُنُ إِلَيْهِمُ الْأَرْضُ وَ هُمْ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ وَ هُمْ عُرْوَةُ اللَّهِ الْوُثْقَى الَّتِي (لَا انْفِصامَ لَها) وَ هُمْ حُجَجُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ شُهَدَاؤُهُ عَلَى خَلْقِهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِهِ وَ مَعَادِنُ حِكْمَتِهِ وَ هُمْ بِمَنْزِلَةِ سَفِينَةِ نُوحٍ مَنْ رَكِبَهَا نَجَا وَ مَنْ تَرَكَهَا

غَرِقَ وَ هُمْ بِمَنْزِلَةِ بَابِ حِطَّةٍ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ مَنْ دَخَلَهُ كَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ خَرَجَ مِنْهُ كَانَ كَافِراً فَرَضَ اللَّهُ فِي الْكِتَابِ طَاعَتَهُمْ وَ أَمَرَ فِيهِ بِوَلَايَتِهِمْ مَنْ أَطَاعَهُمْ (أَطاعَ اللَّهَ‌) وَ مَنْ عَصَاهُمْ عَصَى اللَّهَ ....

روزى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نظر به آن دو (حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام)) نمود در حالى كه با هم پيش مى‌آمدند، و فرمود: به خدا قسم، اينان دو آقاى جوانان اهل بهشتند و پدرشان از ايشان بهتر است. بهترين مردم نزد من و محبوبترين آنان در قلب من و محترم‌ترين ايشان در پيشگاه من پدر شما و سپس مادرتان است. احدى نزد خداوند افضل از من و برادرم و وزيرم و جانشينم در امّتم و صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از من على بن ابى طالب(علیه السلام) نيست. بدانيد كه برادرم و دوستم و وزيرم و انتخاب شده‌ام و خليفه بعد از خودم و صاحب اختيار هر مؤمنى بعد از من على بن ابى طالب(علیه السلام) است. وقتى او از دنيا رفت پسرم حسن(علیه السلام) بعد از اوست. وقتى او از دنيا رفت پسرم حسين(علیه السلام) بعد از اوست. سپس امامان نُه‌گانه از نسل حسين(علیه السلام) خواهند بود. آنان هدايت‌كنندگان هدايت شده‌اند. آنان با حقّ و حقّ با آنان است. تا روز قيامت ايشان ازحق جدا نمى‌شوند و حق از ايشان جدا نمى‌شود. آنان مايه قوام زمين هستند كه بخاطر آنان آرام گرفته است. آنان ريسمان محكم خداوند و دستاويز مستحكم خدايند (لَا

انْفِصامَ لَها)⁽¹⁾كه از هم گسیختن نخواهد داشت. آنان حجّت‌هاى الهى در زمين و شاهدان او بر مردم و خزانه‌داران علمش و معادن حكمت اويند. آنان به منزله كشتى نوح‌اند كه هر كه بر آن سوار شد نجات يافت و هر كه آن را رها كرد غرق شد. آنان به منزله باب حطّه در بنى اسرائيلند كه هر كه از آن داخل شد مؤمن و هر كه از آن خارج شد كافر بود. خداوند در قرآن اطاعت ايشان را واجب كرده و در آن دستور ولايت آنان را داده است. هر كه آنان را اطاعت كند خدا را اطاعت كرده (أَطاعَ اللَّهَ)⁽²⁾و هر كه از آنان سرپيچى كند از خدا سرپيچى كرده است. ⁽³⁾

يَا مَوْلَايَ يَا حُجَّةَ اللَّهِ، يَا أَمِينَ اللَّهِ، يَا وَلِيَّ اللَّهِ، أَنَّ بَيْنِي وَ بَيْنَ اللَّهِ ذُنُوباً قَدْ أَثْقَلَتْ ظَهْرِي وَ مَنَعَتْنِي مِنَ الرُّقَادِ، وَ ذِكْرُهَا يُقَلْقِلُ أَحْشَائِي، وَ قَدْ هَرَبْتُ مِنْهَا إِلَى اللَّهِ وَ إِلَيْكَ، فَبِحَقِّ مَنِ ائْتَمَنَكَ عَلَى سِرِّهِ، وَ اسْتَرْعَاكَ أَمْرَ خَلْقِهِ، وَ قَرَنَ طَاعَتَكَ بِطَاعَتِهِ، وَ مُوَالاتَكَ بِمُوَالاتِهِ، كُنْ لِي إِلَى اللَّهِ شَفِيعاً، وَ مِنَ النَّارِ مُجِيراً، وَ عَلَى الدَّهْرِ ظَهِيراً.

ای مولای من و ای حجت پروردگار، ای امین سر الهی و ای ولی خدا میان من و خدا گناهانی است که بر دوشم سنگینی می‌کند، خواب را از چشمانم ربوده و درونم را مضطرب کرده است. پس از آنها فرار کرده و به سوی خدا و به سوی تو پناه می‌آورم. به آبروی کسی که تو را امین سرش و نگهبان امور خلقش قرار داده، و اطاعت و پیروی از تو را هم طراز اطاعت و پیروی از خویش نموده، واسطه‌ی من به بارگاهی الهی و نجات بخش من از آتش و یاور من بر سختی‌های روزگار باش. ⁽¹⁾

3 - زيارة اخرى لأمير المؤمنين صلوات الله عليه

امیرالمومنین هدایتگر امت

هرکه از تو روی گرداند گمراه شود

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَاذَانَ بْنِ حُبَابٍ الْأَزْدِيُّ الْخَلَّالُ بِالْكُوفَةِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ الْمُزَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ حُسَيْنٍ الْعُرَنِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْلَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُوسَى يَعْنِي الْوَجِيهِيَّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ آبَائِهِ، عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام)، عَنِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ: أَلَا إِنَّكَ الْمُبْتَلَى وَ الْمُبْتَلَي بِكَ، أَمَا إِنَّكَ الْهَادِي لِمَنِ اتَّبَعَكَ، وَ مَنْ خَالَفَ طَرِيقَتَكَ ضَلَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِرسول خدا(صلی الله علیه و آله) خطاب به علی(علیه السلام) فرمود: بدان که تو آزموده‌ای و به تو آزموده می‌شود. هان که تو برای کسی که از تو پیروی کند هدایتگری و هرکه از تو روی گرداند تا قیامت گمراه است. ⁽¹⁾

امیرالمومنین هدایت گر امت

وَ قَوْلُهُ تَعَالَى (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ) قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَدَهُ عَلَى صَدْرِهِ فَقَالَ أَنَا الْمُنْذِرُ وَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى مَنْكِبِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ قَالَ أَنْتَ الْهَادِي يَا عَلِيُّ يَهْتَدِي بِكَ الْمُهْتَدُونَ مِنْ بَعْدِي.

و ديگر آيت (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ)⁽²⁾يعنى جز اين نيست كه تو بيم‌كننده و از براى هر گروهى راه نماينده، ابن عباس گويد كه: چون اين آيت نازل

شد، رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) دست خود را بر سينه مبارك نهاد و فرمود كه: من منذرم، و اشارت كرد به دست خود بر دوش امير المؤمنين(علیه السلام) و گفت: توئى هادى اى على! راه يافتگان به تو راه يافته‌اند. ⁽¹⁾

وَ عَنْهُ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ صَفْوَانَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْقَصِيرِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(علیه السلام) فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) الْمُنْذِرُ وَ عَلِيٌّ(علیه السلام) الْهَادِي وَ اللَّهِ مَا ذَهَبَتْ مِنَّا وَ مَا زَالَتْ فِينَا إِلَى السَّاعَةِ.حضرت باقر(علیه السلام) در باره آيه (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ)⁽²⁾نقل كرد كه فرمود: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) منذر است و علي(علیه السلام) هادى است به خدا قسم اين آيه در باره ما خانواده است و تا قيامت راهنمايان از ما خانواده خواهند بود.⁽³⁾

أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ(علیه السلام) يَقُولُ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِطَهُورٍ فَلَمَّا فَرَغَ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍ(علیه السلام) فَأَلْزَمَهَا يَدَهُ ثُمَّ قَالَ (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ)⁽⁴⁾ثُمَّ ضَمَّ يَدَهُ إِلَى صَدْرِهِ قَالَ وَ (لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ)⁽⁵⁾ثُمَّ قَالَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ أَصْلُ الدِّينِ وَ مَنَارُ الْإِيمَانِ وَ غَايَةُ الْهُدَى وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ أَشْهَدُ لَكَ بِذَلِكَ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برای وضو گرفتن خود آب طلب کردند و چون از وضوء فارغ شدند دست امیرالمومنین(علیه السلام) را گرفته و به دست خود محکم چسبانیدند و گفتند (إِنَّما

أَنْتَ مُنْذِرٌ) و سپس آن دست را به سینه ی امیرالمومنین(علیه السلام) برگردانند و فرمودند (لِكُلِّ

قَوْمٍ هادٍ) سپس فرمودند: ای علی! تو اصل دین خدا و منار ایمان و نهایت هدایت و پیشوای مردمان مومن و سپید پیشانی هستی من به این مطلب درباره‌ی تو گواهی دهم. ⁽⁶⁾

صراط مستقیم صراط علی

قَوْلِهِ تَعَالَى (إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ‌) يَعْنِي صِرَاطَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ آلِهِ

و ديگر آيت (إِنَّ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ عَنِ الصِّراطِ لَناكِبُونَ‌)⁽¹⁾يعنى به درستى آنان كه نمي‌گروند به سراى آخرت از راه راست گردندگان و ميل‌كنندگان‌اند به بيابان گمراهى، راه راست مراد طريق محمد(صلی الله علیه و آله) است و آل محمد(صلی الله علیه و آله).⁽²⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ الْمُعَاذِيُ بِقِرَاءَتِي عَلَيْهِ مِنْ أَصْلِهِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْفَقِيهُ قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي حَاتِمٍ قَالَ: حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ: حَدَّثَنِي عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ: حَدَّثَنَا كَامِلُ بْنُ الْعَلَاءِ قَالَ: حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام): أَنْتَ الطَّرِيقُ الْوَاضِحُ وَ أَنْتَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ، وَ أَنْتَ يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِينَ.

سعيد بن جبير از ابن عباس نقل كرده كه رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) فرمود: يا على! تو طريق آشكار و صراط مستقيم و سركرده مؤمنان هستى⁽³⁾

أَخْبَرَنِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَلِيٍّ الْمَعْمَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ الْفَقِيهُ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ مَعْرُوفٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ الْيَعْقُوبِيِّ، عَنْ عِيسَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْعَلَوِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَنْ سَرَّهُ [مَنْ أَرَادَ] أَنْ يَجُوزَ عَلَى الصِّرَاطِ

كَالرِّيحِ الْعَاصِفِ وَ يَلِجَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسَابٍ فَلْيَتَوَلَّ وَلِيِّي وَ وَصِيِّي وَصَاحِبِي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أَهْلِي عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ مَنْ سَرَّهُ [وَ مَنْ أَرَادَ] أَنْ يَلِجَ النَّارَ فَلْيَتْرُكْ وَلَايَتَهُ فَوَ عِزَّةِ رَبِّي وَ جَلَالِهِ إِنَّهُ لَبَابُ اللَّهِ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْهُ، وَ إِنَّهُ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ وَ إِنَّهُ الَّذِي يَسْأَلُ اللَّهُ عَنْ وَلَايَتِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

ابى جعفر الباقر(علیه السلام): رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر كه مشتاق است كه از پل صراط مثل باد تند پاييزى بگذرد و خود را بدون حساب به بهشت جاويدان برساند، ولايت ولىّ و وصىّ و مصاحب و خليفه من، على بن ابى طالب(علیه السلام) را پذیرفته و بر دل بسپارد. و هر كه مى‌خواهد در آتش جهنّم سرنگون شود، ولايت على بن ابى طالب(علیه السلام) را رها كند. به عزّت و جلال پروردگارم سوگند، على(علیه السلام) باب اللَّه است، هيچ كسى وارد نمى‌شود، مگر از آن باب، و او صراط مستقيم است، على(علیه السلام) آن كسى است كه خداوند، در روز قيامت از ولايت او سؤال خواهد كرد. ⁽¹⁾

قَوْلُهُ تَعَالَى (أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِيهِ) هُوَ عَلِيٌّ(علیه السلام).

و ديگر آيت (أَ فَمَنْ وَعَدْناهُ وَعْداً حَسَناً فَهُوَ لاقِيهِ‌)⁽²⁾يعنى كسى كه وعده نيك به او داده‌ايم و حتماً به آن خواهد رسيد، و آن على بن ابى طالب(علیه السلام) است. ⁽³⁾

قَوْلُهُ تَعَالَى (أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ) الْمُؤْمِنُ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ الْفَاسِقُ الْوَلِيد

درباره قول خدای عزوجل (أَ فَمَنْ كانَ مُؤْمِناً كَمَنْ كانَ فاسِقاً لا يَسْتَوُونَ)⁽⁴⁾مقصود از مومن علی(علیه السلام) و منظور از فاسق ولید بن عقبه باشد.⁽⁵⁾

امیرالمومنین باب حطة و هدایت

أَنَسٌ عَنْهُ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) بَابُ حِطَّةٍ مَنْ دَخَلَ مِنْهُ كَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ خَرَجَ مِنْهُ كَانَ كَافِراً.

علی بن ابیطالب(علیه السلام) باب حطه است هرکه در آن وارد شود مومن و هرکه از آن خارج شود کافر است. ⁽¹⁾

ص76 باب 91 جوامع مناقبه صلوات الله عليه و فيه كثير من النصوص

ثُمَّ صَعِدَ الْحَسَنُ(علیه السلام) الْمِنْبَرَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ ذَكَرَ جَدَّهُ فَصَلَّى عَلَيْهِ ثُمَّ قَال أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بَابُ هُدًى فَمَنْ دَخَلَهُ اهْتَدَى وَ مَنْ خَالَفَهُ تَرَدَّى

سپس امام مجتبی(علیه السلام) به منبر رفته پس از حمد الهی و یاد جدش رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ای مردم! امیرالمومنین(علیه السلام) باب هدایت است پس هرکه در آن وارد شود هدایت شده و هرکه مخالفت کند هلاک گردد. ⁽²⁾

نور هدایت گر در قیامت

قَوْلُهُ تَعَالَى (يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ‌) قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ أَصْحَابُه‌آیه‌(يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ‌)⁽³⁾

يعنى روزى كه خوار نسازد خداى تعالى پيغمبر(صلی الله علیه و آله) را و آنان كه گرويده‌اند با او نور ايشان شتابد در پيش ايشان و به اطراف ايشان بر پل صراط و به

آن نور مردم راه برند، اين دوستان على بن ابى طالب(علیه السلام) و اصحاب او است.⁽¹⁾

و ديگر آیه (يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ)⁽²⁾يعنى روزى كه خوار نسازد خداى تعالى پيغمبر(صلی الله علیه و آله) را و آنان كه گرويده‌اند با او نور ايشان شتابد در پيش ايشان و به اطراف ايشان بر پل صراط و به آن نور مردم راه برند، اينان دوستان على بن ابى طالب(علیه السلام) و اصحاب او هستند. ⁽³⁾

همراهی با امیرالمومنین تنها راه نجات و رستگاری

چرا علی را تنها گذاشتند

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى الْمُكَتِّبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الطَّيِّبِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ دُرَيْدٍ الْأَزْدِيُّ الْعَمَّانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْفَرَجِ الرِّيَاشِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو زَيْدٍ النَّحْوِيُّ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ سَأَلْتُ الْخَلِيلَ بْنَ أَحْمَدَ الْعَرُوضِيُّ فَقُلْتُ لَهُ لِمَ هَجَرَ النَّاسُ عَلِيّاً(علیه السلام)

وَ قُرْبَاهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قُرْبَاهُ وَ مَوْضِعُهُ مِنَ الْمُسْلِمِينَ مَوْضِعُهُ وَ عَنَاهُ فِي الْإِسْلَامِ عَنَاهُ فَقَالَ بَهَرَ وَ اللَّهِ نُورُهُ أَنْوَارَهُمْ وَ غَلَبَهُمْ عَلَى صَفْوِ كُلِّ مَنْهَلٍ وَ النَّاسُ إِلَى أَشْكَالِهِمْ أَمْيَلُ أَ مَا سَمِعْتَ قَوْلَ الْأَوَّلِ يَقُولُ...

ابو زيد نحوى انصارى وى مى‌گويد: از خليل بن احمد عروضى سؤال كرده و به او گفتم: چرا مردم از على(علیه السلام) بريده و از حضرتش جدا شدند در حالى كه نزديكيش به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نزديكى غير قابل انكار و موقعيّتش نزد مسلمين موقعيّت درخشان و رنج‌ها و زحماتش در اسلام بر همگان روشن و واضح بود؟ خليل گفت: به خدا سوگند نور على(علیه السلام) بر درخشندگى همه مسلمين فائق بوده و بر هر مرد سخىّ و جوانمردى غالب بود و اين معنا را همگانمى‌دانستند و براى احدى قابل انكار نبود ولى مردم به هم تركيب‌ها و هم شكل‌هاى خويش مايلند. ⁽¹⁾

ج‌1 ص145باب 121 باب العلة التي من أجلها ترك الناس عليا ع و عدلوا عنه إلى غيره مع معرفتهم بفضله ح1

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ الطَّالَقَانِيُّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ(علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) كَيْفَ مَالَ النَّاسُ عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ وَ قَدْ عَرَفُوا فَضْلَهُ وَ سَابِقَتَهُ وَ مَكَانَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ إِنَّمَا مَالُوا عَنْهُ إِلَى غَيْرِهِ لِأَنَّهُ كَانَ قَدْ قَتَلَ آبَاءَهُمْ وَ أَجْدَادَهُمْ وَ أَعْمَامَهُمْ وَ أَخْوَالَهُمْ وَ أَقْرِبَاءَهُمْ

الْمُحَارِبِينَ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ عَدَداً كَثِيراً فَكَانَ حِقْدُهُمْ عَلَيْهِ لِذَلِكَ فِي قُلُوبِهِمْ فَلَمْ يُحِبُّوا أَنْ يَتَوَلَّى عَلَيْهِمْ وَ لَمْ يَكُنْ فِي قُلُوبِهِمْ عَلَى غَيْرِهِ مِثْلُ ذَلِكَ لِأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الْجِهَادِ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِثْلُ مَا كَانَ لَهُ فَلِذَلِكَ عَدَلُوا عَنْهُ وَ مَالُوا إِلَى غَيْرِهِ

از حضرت ابى الحسن(علیه السلام) راوى مى‌گويد: راجع به امير المؤمنين على(علیه السلام) از آن حضرت پرسيده و عرضه داشتم: چگونه مردم از آن حضرت روى گردانده و مايل به ديگرى شده با اين كه فضل و سابقه آن حضرت و موقعيّتش نزد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را مى‌دانستند؟ حضرت فرمودند: جهت روى گردانيدن مردم از آن حضرت و مايل شدن به ديگرى اين بود كه آن جناب پدران و اجداد و عموها و دايى‌ها و نزديكانشان را كه تعداد زيادى بوده و با خدا و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به مُحارِبه برخاسته بودند كشت لذا كينه آن حضرت در دل ايشان جاى گرفت از اين رو دوست نداشتند كه حضرتش بر آنها ولايت و سرورى داشته باشد امّا نسبت به غيرش چنين كينه‌اى نداشتند لا جرم

از آن حضرت عدول كرده و متمايل به غير او گرديدند. ⁽¹⁾

ج‌1 ص146 باب121 باب العلة التي من أجلها ترك الناس عليا ع و عدلوا عنه إلى غيره مع معرفتهم بفضله ح3

أَبُو الْعَبَّاسِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْحَسَنِ الْقَطَوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مَخْلَدُ بْنُ شَدَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِي سُخَيْلَةَ، قَالَ: حَجَجْتُ أَنَا وَ سَلْمَانُ فَنَزَلْنَا بِأَبِي ذَرٍّ، فَكُنَّا عِنْدَهُ مَا شَاءَ اللَّهُ، فَلَمَّا حَانَ مِنَّا خُفُوفٌ قُلْتُ: يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنِّي أَرَى أُمُوراً قَدْ حَدَّثْتَ، وَ أَنَا خَائِفٌ أَنْ يَكُونَ فِي النَّاسِ اخْتِلَافٌ، فَإِنْ كَانَ ذَلِكَ، فَمَا تَأْمُرُنِي قَالَ: الْزَمْ كِتَابَ اللَّهِ وَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ اشْهَدْ أَنِّي

سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: عَلِيٌّ(علیه السلام) أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِي، وَ أَوَّلُ مَنْ يُصَافِحُنِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَ هُوَ الصَّدِيقُ الْأَكْبَرُ، وَ هُوَ الْفَارُوقُ يُفَرِّقُ بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ.

ابو سخیله می‌گوید: من و سلمان باهم حج گذاردیم، سپس به نزد ابوذر آمدیم، پس هر آنقدر که خدا خواست در نزد او بودیم. پس هنگامی که زمان رفتن فرا رسید عرضه داشتم: ای اباذر! به درستی که من مشاهده می‌کنم اموری به وقوع پیوسته، و من در هراسم که در میان مردم اختلاف افتد، پس اگر این چنین شد، مرا به چه فرمان می‌دهی؟ اباذر گفت: همراه کتاب خدا و علی بن ابیطالب(علیه السلام) باش، گواهی می‌دهم که شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌فرمود: علی(علیه السلام) اولین کسی است که به من ایمان آورد و اولین کسی است که در قیامت دست در دست من می‌نهد، و او راستگوی بزرگ و جدا کننده‌ای است که میان حق و باطل جدایی می‌افکند. ⁽¹⁾الْحَسَنُ عَنْ أَبِي لَيْلَى الْغِفَارِيِّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) سَتَكُونُ مِنْ بَعْدِي فِتْنَةٌ فَإِذَا كَانَ كَذَلِكَ فَالْزَمُوا عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَإِنَّهُ الْفَارُوقُ بَيْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِل

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: به زودی بعد از من فتنه‌ها پیدا می‌شود پس همراه علی بن ابیطالب(علیه السلام) باشید زیرا او جدا کننده‌ی بین حق و باطل است. ⁽²⁾

هرکه از علی کناره گیرد گمراه شود

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الشَّيْبَانِيِّ، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ شَاذَانَ بْنِ حُبَابٍ الْأَزْدِيُّ الْخَلَّالُ بِالْكُوفَةِ، قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَسَنُ

بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْوَاحِدِ، قَالَ: حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ حُسَيْنٍ الْعُرَنِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى الْأَسْلَمِيُّ، عَنْ عُمَرَ بْنِ مُوسَى، يَعْنِي الْوَجِيهِيَّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ آبَائِهِ، عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ لَهُ: يَا عَلِيُّ أَمَا إِنَّكَ الْمُبْتَلَى وَ الْمُبْتَلَى بِكَ، أَمَا إِنَّكَ الْهَادِي مَنِ اتَّبَعَكَ، وَ مَنْ خَالَفَ طَرِيقَتَكَ فَقَدْ ضَلَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ

پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: ای علی! تو آزموده‌ای و به تو آزموده شود، تو هدایتگر کسی هستی که از تو پیروی کند و هرکه از تو کناره گیرد تا قیامت گمراه شده. ⁽¹⁾همواره با علی باش

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شَبَحٍ أَبُو الْحَسَنِ الرَّافِقِيُّ الصُّوفِيُّ بِحَرَّانَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْمُعْتَمِرِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُعَاذٍ الْعَامِرِيُّ بِالرَّقَّةِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، عَنْ أَبِيهِ وَ عَمِّهِ مُعَاذٌ وَ عُبَيْدُ اللَّهِ ابْنِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَمِّهِمَا يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ، قَالَ: قَدِمَ شُقَيْرُ بْنُ شَجَرَةَ الْعَامِرِيُّ الْمَدِينَةَ، فَاسْتَأْذَنَ عَلَى خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ زَوْجِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) وَ كُنْتُ عِنْدَهَا، فَقَالَتْ: ائْذَنْ لِلرَّجُلِ، فَدَخَلَ فَقَالَتْ:

مِنْ أَيْنَ أَقْبَلَ الرَّجُلُ قَالَ: مِنَ الْكُوفَةِ. قَالَتْ: فَمِنْ أَيِّ القَبَائِلِ أَنْتَ قَالَ: مِنْ بَنِي عَامِرٍ. قَالَتْ: حَيِيتَ ازْدَدْ قُرْباً، فَمَا أَقْدَمَكَ قَالَ:

يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ، رَهِبْتُ أَنْ تَكْبِسَنِي الْفِتْنَةُ لَمَّا رَأَيْتُ مِنْ اخْتِلَافِ النَّاسِ فَخَرَجْتُ. قَالَتْ: فَهَلْ كُنْتَ بَايَعْتَ عَلِيّاً(علیه السلام) قَالَ: نَعَمْ. قَالَتْ: فَارْجِعْ فَلَا تَزُولَنَّ عَنْ صَفِّهِ، فَوَ اللَّهِ مَا ضَلَّ وَ لَا ضُلَّ بِهِ. قَالَ: يَا أُمَّاهْ فَهَلْ أَنْتِ

مُحَدِّثَتِي فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) بِحَدِيثٍ سَمِعْتِهِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَتْ: اللَّهُمَّ نَعَمْ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ:

عَلِيٌّ(علیه السلام)

آيَةُ الْحَقِّ، وَ رَايَةُ الْهُدَى، عَلِيٌّ(علیه السلام) سَيْفُ اللَّهِ يَسُلُّهُ عَلَى الْكُفَّارِ وَ الْمُنَافِقِينَ، فَمَنْ أَحَبَّهُ فَبِحُبِّي أَحَبَّهُ، وَ مَنْ أَبْغَضَهُ فَبِبُغْضِي أَبْغَضَهُ، وَ مَنْ أَبْغَضَنِي أَوْ أَبْغَضَ عَلِيّاً(علیه السلام) لَقِيَ اللَّهَ (عَزَّ وَ جَلَّ) وَ لَا حُجَّةَ لَهُ.

یزید بن اصم گفت: سفیر بن شجره عامری به مدینه آمد و از خاله من میمونة بن حارث همسر پیامبر(صلی الله علیه و آله) در وقتی که من در نزدش بودم، اجازه‌ی ورود خواست. خاله‌ام گفت: به این مرد اجازه بده. او وارد شد و خاله‌ام گفت: این مرد از کجا آمده است؟ او گفت: از کوفه آمده‌ام. خاله‌ام گفت: از کدام قبیله‌ای؟ او گفت: از بنی عامر. خاله‌ام گفت: شرم نکن نزدیکتر بیا. چه چیزی تورا به اینجا کشانده است؟ او گفت: ای مادر مومنان از دیدن اختلاف میان مردم ترسیدم که در فتنه بیوفتم و برایهمین از کوفه بیرون آمدم. خاله‌ام گفت: آیا با علی(علیه السلام) بیعت کرده‌ای؟ گفت: بله. خاله‌ام گفت: پس بازگرد و از صف او بیرون نیا. به خدا سوگند او گمراه نمی‌شود و گمراه نمی‌کند. او گفت: مادر جان آیا حدیثی درباره‌ی علی(علیه السلام) می‌گویی؟ که از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیده باشی؟ خاله‌ام گفت: البته. از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدم که فرمودند: علی(علیه السلام) نشانه‌ی حق و پرچم هدایت است. علی(علیه السلام) شمشیر خداست که آن را برای کافران و منافقان بیرون می‌آورد. پس هرکه او را دوست بدارد با محبتش به من او را دوست داشته و هرکه او را دشنمی کند با کینه‌اش به من علی(علیه السلام) را دشمنی کرده است و هرکه به من یا علی(علیه السلام) کینه ورزد در حالی خداوند را دیدار می‌کند که هیچ برهانی برای خود ندارد؟⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَرِيرٍ أَبُو جَعْفَرٍ الطَّبَرِيُّ قِرَاءَةً، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُمَارَةَ الْأَسَدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ حَمَّادِ بْنِ طَلْحَةَ الْقَنَّادُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمِ بْنِ الْبَرِيدِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو

سَعِيدٍ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَبِي ثَابِتٍ مَوْلَى أَبِي ذَرٍّ، قَالَ: شَهِدْتُ مَعَ عَلِيٍّ(علیه السلام) يَوْمَ الْجَمَلِ، فَلَمَّا رَأَيْتُ عَائِشَةَ وَاقِفَةً دَخَلَنِي بَعْضُ مَا يَدْخُلُ النَّاسَ حَتَّى إِذَا كَانَ عِنْدَ الظُّهْرِ فَكَشَفَ اللَّهُ ذَلِكَ عَنِّي فَقَاتَلْتُ قِتَالًا شَدِيداً. قَالَ: ثُمَّ بَعْدَ ذَلِكَ أَتَيْتُ الْمَدِينَةَ، فَأَتَيْتُ أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله)

فَسَلَّمْتُ وَ اسْتَأْذَنْتُ، فَقِيلَ: مَنْ ذَا فَقُلْتُ: سَائِلٌ. فَقَالَتْ: أَطْعِمُوا السَّائِلَ. فَقُلْتُ: إِنِّي وَ اللَّهِ لَا أَسْأَلُ طَعَاماً وَ لَا شَرَاباً، وَ لَكِنِّي أَبُو ثَابِتٍ مَوْلَى أَبِي ذَرٍّ. فَقَالَتْ: مَرْحَباً، فَقَصَصْتُ عَلَيْهَا قِصَّتِي، قَالَتْ: فَأَيْنَ كُنْتَ حِينَ طَارَتِ الْقُلُوبُ مَطَائِرَهَا قَالَ: فَقُلْتُ إِلَى أَحْسَنِ ذَلِكَ، كَشَفَ اللَّهُ ذَلِكَ عَنِّي حِينَ زَوَالِ الشَّمْسِ فَقَاتَلْتُ قِتَالًا شَدِيداً مَعَ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) حَتَّى فَرَغَ، قَالَتْ: أَحْسَنْتَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: إِنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) مَعَ الْقُرْآنِ، وَ الْقُرْآنَ مَعَ عَلِيٍّ(علیه السلام)، لَا يَفْتَرِقَانِ حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ‌ابو ثابت غلام ابوذر گفت: در جنگ جمل با علی(علیه السلام) حاضر بودم. چون عایشه را به پا خواسته دیدم برخی از آن چه به ذهن مردم می‌آمد به ذهنم آمد تا آن که به هنگام ظهر خداوند آن (تردید) را از من برداشت و آنگاه جنگ سختی کردم. سپس به مدینه آمدم و به خدمت ام سلمه همسر پیامبر(صلی الله علیه و آله) رفتم و سلام کرده اجازه خواستم. گفتند: کیست؟ من گفتم: سائل‌ام سلمه گفت: به این سائل غذا دهید. من گفتم به خدا سوگند من غذا و آشامیدنی نمی‌خواهم من ابو ثابت غلام ابوذرم. ام سلمه! گفت: خوش آمدی. آنگاه من حکایتم را برایش بازگو کردم. او گفت: هنگامی که قلب‌ها به جایگاهشان پرگشودند توجه کردی؟ من گفتم: به نیکوترین جایگاه پر گشودم. خداوند آن تردید را به هنگام ظهر برداشت و من به همراه امیرالمومنین(علیه السلام) به سختی جنگ کردم تا پایان یافت. ام سلمه گفت: آفرین از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدم که

فرمودند: همانا علی(علیه السلام) همراه قرآن و قرآن همراه علی(علیه السلام) است از هم جدا نمی‌شوند تا در کنار حوض کوثر بر من وارد شوند. ⁽¹⁾

رسول خدا این گروه را نفرین کردند

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو عَلِيٍّ الْحَسَنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْقَطَّانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَمْرٍو عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ السَّمَّالِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحُسَيْنِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَسَّامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): أَحِبُّوا عَلِيّاً(علیه السلام)، فَإِنَّ لَحْمَهُ لَحْمِي وَ دَمَهُ دَمِي، لَعَنَ اللَّهُ أَقْوَاماً مِنْ أُمَّتِي ضَيَّعُوا فِيهِ عَهْدِي، وَ نَسُوا فِيهِ وَصِيَّتِي، مَا لَهُمْ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ خَلَاقٍ‌رسول خدا(صلی الله علیه و آله): علی(علیه السلام) را دوست بدارید. همانا گوشت او گوشت من و خون او خون منست. خداوند جماعتی از امت مرا که پیمان مرا درباره‌ی علی(علیه السلام) تباه ساختند و سفارش مرا فراموش کردند لعنت کند آنان در نزد خدا هیچ بهره‌ای ندارند. ⁽²⁾

کسی را بر علی برتری نجویید

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّرِيفُ الصَّالِحُ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ حَمْزَةَ الْعَلَوِيُّ الطَّبَرِيُّ الْحُسَيْنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ حَاتِمٍ، الْمَعْرُوفُ بِأَبِي بَكْرٍ النَّجَّارِ الطَّبَرِيُّ الْفَقِيهُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا دَاهِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى الْأَحْمَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُنْذِرُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ الْغِفَارِيِّ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): لَا تُضَادُّوا بِعَلِيٍّ(علیه السلام) أَحَداً فَتَكْفُرُوا، وَ لَا تُفَضِّلُوا عَلَيْهِ أَحَداً فَتَرْتَدُّوا.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هیچ یک از شما با علی(علیه السلام) مخالفت نورزید که کافر می‌شوید و هیچ کس را بر او برتری نبخشید که مرتد می‌گردید. ⁽¹⁾هرکه از علی جدا شود از خدا و پیامبر جدا گردیده

قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله):... مَنْ فَارَقَ عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ فَارَقَنِي وَ مَنْ فَارَقَنِي فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): هرکه از علی(علیه السلام) جدا شود، از من جدا گردیده و هرکه از من جدا شود، از خدا جدا گردیده.⁽²⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ نَبِيِّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ: مَنْ فَارَقَنِي فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ، وَ مَنْ فَارَقَ عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ فَارَقَنِي.

پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: هرکه از من جدا گردد از خدا جدا شده و هرکه از علی(علیه السلام) جدا شود از من جدا شده است. ⁽¹⁾

به وسیله علی امت آزمایش می‌شوند

وَ قَوْلُهُ تَعَالَى (الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ‌) قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَا هَذِهِ الْفِتْنَةُ قَالَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) بِكَ وَ إِنَّكَ تُخَاصَمُ فَأَعِدَّ لِلْخُصُومَةِو ديگر آيت (الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ‌)⁽²⁾يعنى آيا مي‌دانند مردمان كه گذاشته شوند به آن كه مي‌گويند كه گرويديم ما و ايشان مفتون نگردند و به فتنه نيفتند، و اين آيت كه نازل شد امير المؤمنين(علیه السلام) پرسيد كه: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) اين چه فتنه است؟ فرمود كه: به سبب تو به آن كه با تو خصومت خواهند كرد، تو آماده شود براى خصومت. ⁽³⁾

قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) مِحْنَةٌ لِلْعَالَمِ، بِهِ يَمِيزُ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ.

امیرالمومنین(علیه السلام) روایت کرده که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: علی(علیه السلام) آزمون سختی است برای کسی که او را می‌شناسد که خداوند به وسیله‌ی او منافقان را از مومنان باز می‌نماید. ⁽⁴⁾

قطره ای از دریای بی پایان فضائل امیرالمومنین

کثرت فضائل امیرالمومنین

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ عَلِيِّ بْنِ سَعِيدٍ الْجَبَلِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ نَضْرٍ [نَصْرٍ] الْخَزَّازُ قَالَ حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ طَلْحَةَ عَنْ أَسْبَاطِ بْنِ نَضْرٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): ...لَوْ كَانَتْ بِحَارُ الدُّنْيَا مِدَاداً وَ الْأَشْجَارُ أَقْلَاماً وَ أَهْلُهَا كُتَّاباً فَكَتَبُوا مَنَاقِبَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ فَضَائِلِهِ مِنْ يَوْمَ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الدُّنْيَا إِلَى أَنْ يَفْنِيَهَا مَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَا آتَاهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): اگر دریاها مرکب، و درختان عالم قلم گردند، و تمامي مردم نویسنده شوند و فضائل و مناقب امیرالمؤمنین علی بن ابى‌طالب(علیه السلام) را از روزی که خداوند عزّوجل جهان را آفریده تا روزی کهآن را فانی و نابود می‌کند، بنویسند نمی‌توانند یک دهم از فضائل و مناقبی را که خدای تبارک و تعالی به او کرامت کرده بنویسند.⁽¹⁾

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَوْ أَنَّ الرِّيَاضَ أَقْلَامٌ وَ الْبَحْرَ مِدَادٌ وَ الْجِنَّ حُسَّابٌ وَ الْإِنْسَ كُتَّابٌ مَا أَحْصَوْا فَضَائِلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام).

پيامبر اکرم(صلی الله علیه و آله): اگر درختان قلم، درياها مركب و جن و انس حساب‌گر و نويسنده شوند، نتوانند فضائل علي بن ابي طالب(علیه السلام) را برشمارند.⁽²⁾

باب في فضل مناقبه و ما أعده الله تعالى لمحبيه و ذكر غزارة علمه و كونه أقضى الأصحاب ح1.

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَمَّا أُسْرِیَ بی إِلی السَّمَاءِ رَأَیتُ تَحْتَ الْعَرْشِ فَضاءً وَسیِعاً مَمْلُوّاً مِنْ نِیاقِ الْجَنَّةِ لا یرُی اَوَّلُهَا وَ لا آخِرُهَا وَ عَلَیهَا أَحْمَالٌ وَ عَلی کُلِّ

نَاقَةٍ جَاریةٌ وَ زِمَامُ کُلِّ نَاقَةٍ بِیدِ غُلامٍ مِنْ غِلْمَانِ الْجَنَّةِ

وَ سَئَلْتُ عَنْ جَبْرَئیلَ(علیه السلام)

عَنْ هَذِهِ النُّوقِ وَ أَحْمَالِهَا، قَالَ: هَذه جَهَازُ إِبْنَتِکَ فَاطِمَةَ(علیها السلام) إِلی دَارِ عَلیٍّ(علیه السلام) وَ قُلْتُ لَهُ مَا هَذهِ الْأَحْمَالُ فَقَالَ لاَ أَدْرِی فَقُلْتُ لَهُ أَنِخْ واحِدَةً مِنْهَا، وَ فَعَلَ وَ رَأَیتُ حِمْلَهَا مَمْلُوّاً مِنَ الْکُتُبِ کُلُّ حِمْلٍ مُشْتَمِلٌ عَلی أَلْفِ کِتَابٍ، وَ کُلُّ کِتَابٍ فِیهِ أَلْفُ فَضِیلَةٍ مِنْ فَضَائِلِ أَمِیرِالْمُؤمِنِینَ(علیه السلام) وَ قَرَأْتُ فَضِیلَةً مِنْ فَضَائِلِهِ، وَ إِذَا کُتِبَ فِیهَا إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَلَقَ سَبْعِینَ أَلْفَ عَالَمٍ وَ فِی کُلِّ عَالَمِ سَبْعِینَ أَلْفَ بَلَدٍ وَ فِی کُلِّ بَلَدٍ سَبْعِینَ أَلْفَ مَسْجِدٍ وَ فِی کُلِّ مَسْجِدٍ سَبْعیِنَ أَلْفَ مِحْرابٍ وَ فِی کُلِّ مِحْرابٍ یُصَلّی أَمیِرُالْمُؤمِنِینَ صَلَوةَ الْجُمْعَةِ

پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: در شب معراج در زیر عرش پروردگار دیدم مکان بزرگی را که مملو از شتران بهشتی بود و اول و آخر آنها دیده نمی‌شد درحالی که حمل می‌کردند بارهایی را و افسار هرشتری در دست یکی از پسران بهشتی بود. از جبرئیل(علیه السلام) پرسیدم: این شترها و بارهایشان چیست؟ او گفت: اینها جهیزیه دخترت فاطمه(علیها السلام) برای خانه علی(علیه السلام) است. پرسیدم: این بارها چیست؟ جبرئیل(علیه السلام) عرضه داشت: نمی دانم. به او گفتم: یکی از اینها را باز کن. یکی را باز کرد و دیدم بار آن مملو از کتاب است هر بار شتری، شامل هزار کتاب و در هر کتابی هزار فضیلت از فضایل امیرالمومنین(علیه السلام) بود.... ⁽¹⁾

قَالَ سَلْمَانُ وَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ أَخْبَرْتُكُمْ بِفَضْلِ عَلِيٍّ(علیه السلام) فِي التَّوْرَاةِ لَقَالَتْ

طَائِفَةٌ مِنْكُمْ إِنَّهُ لَمَجْنُونٌ وَ لَقَالَتْ طَائِفَةٌ أُخْرَى اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِقَاتِلِ سَلْمَانَ.

سلمان گوید: قسم به آن‌که جانم در دست قدرت اوست اگر شما را خبر دهم به آن فضائل علی(علیه السلام) که در تورات است هرآینه گروهی از شما گویند: البته سلمان دیوانه است، و گروهی دیگر گویند: خدایا بیامرز کشنده سلمان را.⁽¹⁾

قَالَ عِكْرِمَةُ: إِنِّي لَأَعْلَمُ أَنَّ لِعَلِيٍّ(علیه السلام) مَنْقَبَةً لَوْ حَدَّثْتُ بِهَا لَنَفِدَتْ أَقْطَارُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ.

عكرمه می‌گفت: در مناقب جليله و فضايل كثيرهﻱ على(علیه السلام) چيزهايى مى‌دانم، كه اقطار زمين و آسمان تاب و تحمّل شنيدن آن‌ها را ندارند.⁽²⁾پاداش انتشار دهندگان فضائل امیرالمومنین

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ عَنْ يَحْيَى الْبَصْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْجَوْهَرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُمَارَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَنْ آبَائِهِ الصَّادِقِينَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى جَعَلَ لِأَخِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَضَائِلَ لَا يُحْصِي عَدَدَهَا غَيْرُهُ فَمَنْ ذَكَرَ فَضِيلَةً مِنْ فَضَائِلِهِ مُقِرّاً بِهَا غَفَرَ اللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ... وَ مَنْ كَتَبَ فَضِيلَةً مِنْ فَضَائِلِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) لَمْ تَزَلِ الْمَلَائِكَةُ تَسْتَغْفِرُ لَهُ مَا بَقِيَ لِتِلْكَ الْكِتَابَةِ رَسْمٌ وَ مَنِ اسْتَمَعَ إِلَى فَضِيلَةٍ مِنْ فَضَائِلِهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الذُّنُوبَ الَّتِي اكْتَسَبَهَا بِالاسْتِمَاعِ وَ مَنْ نَظَرَ إِلَى كِتَابَةٍ فِي فَضَائِلِهِ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ الذُّنُوبَ الَّتِي

اكْتَسَبَهَا بِالنَّظَرِ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) النَّظَرُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عِبَادَةٌ وَ ذِكْرُهُ عِبَادَةٌ وَ لَا يُقْبَلُ إِيمَانُ عَبْدٍ إِلَّا بِوَلَايَتِهِ وَ الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: خداى متعال براى برادرم على بن ابى‌طالب(علیه السلام) فضائل بي‌شمارى مقرر كرده، پس هرکه یکی از فضائل او را ذکر کند، با اعتراف بدان خدا گناهان گذشته و آينده‌اش را بيامرزد... و هركه يك فضيلت از او بنويسد تا آن نوشته بماند فرشتگان برايش آمرزش جويند و هركه به فضيلتى از او گوش دهد خدا گناهانى كه به گوش كرده بيامرزد و هركه به يك فضيلتش نگاه كند خدا گناهانى كه با چشم كرده بيامرزد سپس رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: نگاه بر على بن ابى‌طالب(علیه السلام) عبادت، يادآوريش

عبادت و ايمان بنده پذيرفته نيست جز به ولايت او و برائت از دشمنانش و صلى اللَّه على نبينا محمّد و آله اجمعين.⁽¹⁾توضیح: این‌که می‌فرمایند: خدا گناهانی که در گذشته و آینده مرتکب شده می‌آمرزد معنایش این است که توفیق توبه به او مرحمت می‌کند و عاقبتش را نیکو می‌گرداند، از این حدیث اجازه در معصیت داده نشده زیرا معاصی، فرد گنهکار را به جایی می‌کشاند که از دایره

ولایت ائمه معصومین(علیهم السلام) خارج شده و نهایتا او را وارد دوزخ می‌کند و دلیل سخن ما این حدیث از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) باشد.

قَالَ الرَسول(صلی الله علیه و آله): يَا عِبَادَ اللَّهِ احْذَرُوا الِانْهِمَاكَ فِي الْمَعَاصِي وَ التَّهَاوُنَ بِهَا فَإِنَّ الْمَعَاصِيَ تَسْتَوْلِي الْخِذْلَانَ عَلَى صَاحِبِهَا حَتَّى تُوقِعَهُ فِي

رَدِّ وَلَايَةِ وَصِيِّ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ دَفْعِ نُبُوَّةِ نَبِيِّ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ لَا تَزَالُ أَيْضاً بِذَلِكَ حَتَّى تُوقِعَهُ فِي دَفْعِ تَوْحِيدِ اللَّهِ وَ الْإِلْحَادِ فِي دِينِ اللَّهِ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: ای بندگان خدا! از فرو رفتن در گناهان و سبک شمردن آنان بپرهیزید، زیرا گناهان خواری و پستی را بر گنه‌کار چیره می‌سازد تا

آن‌که او را به ارتکاب گناهان بزرگتر مبتلا می‌کند، پس پیوسته نافرمانی می‌کند و آن را سبک می‌شمارد و خود را ذلیل می‌کند و به انجام گناهان بزرگ مبتلا می‌شود تا این‌که به مرحله انکار ولایت جانشین رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌رسد، و نبوت پیغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) را رد می‌کند، و کم کم در شقاوتش ادامه می‌دهد تا توحید پروردگارش را هم منکر می‌گردد و مُلحِدی در دین خدا می‌شود.⁽¹⁾

عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْمُسْتَوْرِدِ النَّخَعِيِ عَمَّنْ رَوَاهُ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: إِنَّ مِنَ الْمَلَائِكَةِ الَّذِينَ فِي سَمَاءِ الدُّنْيَا لَيَطَّلِعُونَ عَلَى الْوَاحِدِ وَ الِاثْنَيْنِ وَالثَّلَاثَةِ وَ هُمْ يَذْكُرُونَ فَضْلَ آلِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَيَقُولُونَ أَ مَا تَرَوْنَ هَؤُلَاءِ فِي قِلَّتِهِمْ، وَ كَثْرَةِ عَدُوِّهِمْ يَصِفُونَ فَضْلَ آلِ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) فَتَقُولُ الطَّائِفَةُ الْأُخْرَى مِنَ الْمَلَائِكَةِ ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ.

امام صادق(علیه السلام) در حدیثی زیبا فرمودند: همانا فرشتگانی در آسمان دنیا هستند به كساني كه فضائل و مناقب آل محمد(صلی الله علیه و آله) را یادآور شده و مذاکره می‌نمایند، سرکشی نموده و با هم می‌گویند: آیا نمی‌بینید اینان با این‌که افرادشان کم است و دشمنانشان زیاد فضائل آل محمد(صلی الله علیه و آله) را بیان می‌نمایند. دسته‌ای دیگر از فرشتگان به آن‌ها گویند این فضل و کرم خداست که آن را به هرکه خواهد می‌دهد و کرم خداوند زیاد است (و این توفیقی است از ناحیه خداوند تبارک و تعالی که به بندگان خود عطا می‌فرماید).⁽²⁾

بِالْإِسْنَادِ يَرْفَعُهُ عَنْ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ أُمِّ سَلَمَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا أَنَّهَا قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ مَا قَوْمٌ اجْتَمَعُوا يَذْكُرُونَ فَضْلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) إِلَّا هَبَطَتْ عَلَيْهِمْ مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ حَتَّى تَحُفَّ بِهِم...

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در حدیث زیبایی فرمودند: هیچ گروهی گرد هم جمع نشوند که فضائل علی بن ابیطالب(علیه السلام) را یاد کنند مگر آن‌که فرشتگان آسمان بر آنان فرود آمده و اطراف آنان پیچیده می‌شوند....⁽¹⁾برخی از فضائل علی از زبان رسول خدا

أَبَانُ بْنُ أَبِي عَيَّاشٍ عَنْ سُلَيْمِ بْنِ قَيْسٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِي ذَرٍّ حَدِّثْنِي رَحِمَكَ اللَّهُ بِأَعْجَبِ مَا سَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ فِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ:... وَ هُوَ عَيْنُ اللَّهِ النَّاظِرَةُ وَ أُذُنُهُ السَّامِعَةُ وَ لِسَانُهُ النَّاطِقُ فِي خَلْقِهِ وَ يَدُهُ الْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّحْمَةِ وَ وَجْهُهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ جَنْبُهُ الظَّاهِرُ الْيَمِينُ وَ حَبْلُهُ الْقَوِيُّ الْمَتِينُ وَ عُرْوَتُهُ الْوُثْقَى الَّتِي لَا انْفِصامَ لَها وَ بَابُهُ الَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ وَ بَيْتُهُ الَّذِي مَنْ دَخَلَهُ كانَ آمِناً وَ عَلَمُهُ عَلَى الصِّرَاطِ فِي بَعْثِهِ مَنْ عَرَفَهُ نَجَا إِلَى الْجَنَّةِ وَ مَنْ أَنْكَرَهُ هَوَى إِلَى النَّار

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در ضمن حدیثی طولانی که خلاصه‌ای از آن در این‌جا آورده شده می‌فرماید: علی(علیه السلام) حاکم و مدبر این امّت و گواه بر ایشان و متصدی حساب آنانست. او صاحب مقامی والاست و همان راه حق و روشن و صراط مستقیم خداوند است. مردم پس از من به وسیلهﻱ او از گمراهی هدایت شده و از کوردلی بینش و بصیرت پیدا کنند، و به وسیلهﻱ او نجات یافتگان، نجات می‌یابند، و به وسیلهﻱ او

از مرگ پناه برده می‌شوند و از ترس امان می‌یابند، و به وسیلهﻱ او

گناهان محو و ظلم و ستم دفع، و رحمت الهی نازل می‌گردد. او چشم بینای خداوند و گوش شنوای اوست، او زبان گویای خدا در خلقش و دست باز او به رحمت، بر بندگانست، او وجه خدا در آسمان‌ها و زمین و جَنب راست و آشکار اوست. او ریسمان قدرتمند خدا و دستگیره محکم اوست که هرگز از هم گسیختگی ندارد او باب خداوند است که بایستی از آن وارد شد، و خانهﻱ خداست که هر که واردش شود در امان خواهد بود. او عَلَم و پرچم خداوند بر صراط در قیامت خواهدبود، هر که او را بشناسد به سوی بهشت و هر که انکار کند به دوزخ روانه خواهد شد.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَعْبَدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَتَمَسَّكَ بِدِينِي وَ يَرْكَبَ سَفِينَةَ النَّجَاةِ بَعْدِي فَلْيَقْتَدِ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) وَ لْيُعَادِ عَدُوَّهُ وَ لْيُوَالِ وَلِيَّهُ فَإِنَّهُ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ وَفَاتِي وَ هُوَ إِمَامُ كُلِّ مُسْلِمٍ وَ أَمِيرُ كُلِّ مُؤْمِنٍ بَعْدِي قَوْلُهُ قَوْلِي وَ أَمْرُهُ أَمْرِي وَ نَهْيُهُ نَهْيِي وَ تَابِعُهُ تَابِعِي وَ نَاصِرُهُ نَاصِرِي وَ خَاذِلُهُ خَاذِلِي ثُمَّ قَالَ مَنْ فَارَقَ عَلِيّاً(علیه السلام) بَعْدِي لَمْ يَرَنِي وَ لَمْ أَرَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ خَالَفَ عَلِيّاً(علیه السلام) حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَ جَعَلَ مَأْوَاهُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ وَ مَنْ خَذَلَ عَلِيّاً(علیه السلام) خَذَلَهُ اللَّهُ يَوْمَ يُعْرَضُ عَلَيْهِ وَ مَنْ نَصَرَ عَلِيّاً(علیه السلام) نَصَرَهُ اللَّهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ لَقَّنَهُ حُجَّتَهُ عِنْدَ الْمُسَاءَلَةِ ثُمَّ قَالَ الْحَسَنُ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنُ(علیه السلام) إِمَامَا أُمَّتِي بَعْدَ أَبِيهِمَا وَ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ أُمُّهُمَا سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ وَ أَبُوهُمَا سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ مِنْ وُلْدِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) تِسْعَةُ أَئِمَّةٍ تَاسِعُهُمُ الْقَائِمُ(علیه السلام) مِنْ وُلْدِي طَاعَتُهُمْ طَاعَتِي وَ مَعْصِيَتُهُمْ مَعْصِيَتِي إِلَى اللَّهِ أَشْكُو الْمُنْكِرِينَ لِفَضْلِهِمْ

وَ الْمُضِيعِينَ لِحُرْمَتِهِمْ بَعْدِي (وَ كَفى بِاللَّهِ وَلِيًّا) وَ نَاصِراً لِعِتْرَتِي وَ أَئِمَّةِ أُمَّتِي وَ مُنْتَقِماً مِنَ الْجَاحِدِينَ لِحَقِّهِمْ (وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُون‌)

امام رضا(علیه السلام) از پدران بزرگوارشان از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت كند كه فرمودند: هر كه دوست دارد كه به دين من متمسّك شود و پس از من در كشتى نجات سوار شود بايد كه به علي بن ابى طالب(علیه السلام) اقتدا كند و دشمنش را دشمن بدارد و دوستش را دوست بدارد كه او وصىّ من و جانشينمن بر امّتم در حيات و ممات من است، و او امام هر مسلمان و امير هر مؤمن پس از من است قول او قول من و امر او امر من و نهى او نهى من است، و پيرو او پيرو من و ياور او ياور من و فروگزار او فروگزار (واگذار و رها کننده او رها کننده) من است. سپس فرمود: هر كه از علی(علیه السلام) جدا گردد مرا نخواهد ديد و من نيز در قيامت او را نخواهم ديد، و هر كه با علي(علیه السلام) مخالفت كند خداوند بهشت را بر او حرام كرده و جايگاه او را آتش قرار داده است و آن بد جايگاهى است، و كسى كه علي(علیه السلام) را فروگزارد خداوند او را در روزى كه بر وى در آيد فرو خواهد گذاشت، و هر كه على(علیه السلام) را نصرت كند خداوند او را در روز قيامت نصرت نمايد و حجّتش را هنگام بازخواست تلقين وى فرمايد، سپس فرمود: حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام) دو امام امّت من پس از پدرشان و سيّد جوانان اهل بهشت هستند و مادرشان سرور زنان عالم و پدرشان سرور اوصياء هستند، و از فرزندان حسين(علیه السلام) نُه تن امامند كه نهمين آنها قائم(علیه السلام) از فرزندان من است طاعت آنان طاعت من و معصيت ايشان معصيت من است، از منكرين فضل و ضايع‌كنندگان حرمت او به خدا شكايت مى‌كنم و خداوند بهترين ولى و ناصر براى عترتم و ائمّه امّتم مى‌باشد و بهترين منتقم از منكرين ايشان است (وَ سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ‌).⁽¹⁾

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ وَ أَعِنْ مَنْ أَعَانَهُ وَ انْصُرْ مَنْ نَصَرَهُ وَ اخْذُلْ مَنْ خَذَلَهُ وَ اخْذُلْ عَدُوَّهُ وَ كُنْ لَهُ وَ لِوُلْدِهِ وَ اخْلُفْهُ فِيهِمْ بِخَيْرٍ وَ بَارِكْ لَهُمْ فِيمَا تُعْطِيهِمْ وَ أَيِّدْهُمْ بِرُوحِ الْقُدُسِ وَ احْفَظْهُمْ حَيْثُ تَوَجَّهُوا مِنَ الْأَرْضِ وَ اجْعَلِ الْإِمَامَةَ فِيهِمْ وَ اشْكُرْ مَنْ أَطَاعَهُمْ وَ أَهْلِكْ مَنْ عَصَاهُمْ إِنَّكَ قَرِيبٌ مُجِيبٌ.و به همين اسناد جعابىّ روايت كرده كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر كه من ولى امر او هستم على(علیه السلام) پس از من ولى امر او خواهد بود، پروردگارا! دوست بدار هر كه على(علیه السلام) را دوست داشته و ولى خود مي‌شمارد، و دشمن بدار هر كه با على(علیه السلام) دشمنى كرده و در ستيز است، و يارى نما كسى را كه او را يارى كرد، و كمك نما هر كه او را مدد نمود، و خوار و بي‌مقدار گردان دشمن على(علیه السلام) را، و كفايت كن او و فرزندان او را، و عاقبت امرشان را ختم به خير بفرما، و در آنچه بديشان ارزانى داشتى بركت ده، و آنان را به روح القدس مؤيّد فرما، و به هر كجاى زمين كه رو كنند نگهدارشان باش، و منصب پيشوائى را در آنان قرارده، و كسانى را كه

از ايشان پيروى مى‌كنند جزاى نيكو عطا كن، و مخالفان و نافرمانان آنان را هلاك

گردان، به راستى كه تو نزديك و اجابت‌كننده‌اى. ⁽¹⁾

قَالَ النَبی(صلی الله علیه و آله):...عَلِيٌّ دَيَّانُ هَذِهِ الْأُمَّةِ وَ الشَّاهِدُ عَلَيْهَا وَ الْمُتَوَلِّي لِحِسَابِهَا وَ هُوَ صَاحِبُ السَّنَامِ الْأَعْظَمِ وَ طَرِيقُ الْحَقِّ الْأَبْهَجِ وَ السَّبِيلُ وَ صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِيمُ بِهِ يُهْتَدَى

بَعْدِي مِنَ الضَّلَالَةِ وَ يُبْصَرُ بِهِ مِنَ الْعَمَى بِهِ يَنْجُو النَّاجُونَ وَ يُجَارُ مِنَ الْمَوْتِ وَ يُؤْمَنُ مِنَ الْخَوْفِ وَ يُمْحَى بِهِ السَّيِّئَاتُ وَ يُدْفَعُ الضَّيْمُ وَ يُنْزَلُ الرَّحْمَةُ وَ هُوَ عَيْنُ اللَّهِ النَّاظِرَةُ وَ أُذُنُهُ السَّامِعَةُ وَ لِسَانُهُ

النَّاطِقُ فِي خَلْقِهِ وَ يَدُهُ الْمَبْسُوطَةُ عَلَى عِبَادِهِ بِالرَّحْمَةِ وَ وَجْهُهُ فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ جَنْبُهُ الظَّاهِرُ الْيَمِينُ وَ حَبْلُهُ الْقَوِيُّ الْمَتِينُ وَ عُرْوَتُهُ الْوُثْقَى الَّتِي لَا انْفِصامَ لَها وَ

بَابُهُ الَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ وَ بَيْتُهُ الَّذِي مَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِناً وَ عَلَمُهُ عَلَى

الصِّرَاطِ فِي بَعْثِهِ مَنْ عَرَفَهُ نَجَا إِلَى الْجَنَّةِ وَ مَنْ أَنْكَرَهُ هَوَى إِلَى النَّارِ.

پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى‌فرمود: على حاكم و مدبّر اين امت و شاهد بر آنها و متصدّى حساب آنان است. اوست صاحب مقام اعظم و راه حقّ روشن است، و او صراط مستقيم خداوند است. به وسيله او بعد از من از ضلالت هدايت مى‌يابند و ازكوردلى‌ها به بينش دست مى‌يابند. به وسيله او نجات يابندگان نجات مى‌يابند، و از مرگ به او پناه برده مى‌شود و به وسيله او امان از ترس مى‌آيد. با او گناهان محو و ظلم دفع مى‌گردد و رحمت نازل مى‌شود. او چشم بيننده خداوند و گوش شنواى او و زبان گوياى او در خلقش، و دست باز او به رحمت بر بندگانش، و وجه او در آسمان‌ها و زمين و جنب راست و آشكار او است او طناب محكم، و ريسمان قابل اعتماد بوده كه از هم گسيختگى ندارد، و باب خداوند است كه از آن بايد وارد شد و خانه خداست كه هر كه داخل آن شود در امان خواهد بود. او عَلَم خداوند بر صراط در روز برانگيختن مردم خواهد بود. هر كه او را بشناسد به سوى بهشت نجات خواهد يافت، و هر كه او را انكار كند به سوى آتش سقوط خواهد كرد.⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ [أَبِي عَبْدِ اللَّهِ أَحْمَدُ بْنُ] مُحَمَّدِ

بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو طَالِبٍ عُبَيْدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ نَصْرٍ الْأَنْبَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَسْرُوقٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زِيَادٍ الْهَاشِمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُتْبَةَ قَالَ حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَنَفِيَّةِ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

يَقُولُ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَأُعَذِّبَنَّ كُلَّ رَعِيَّةٍ دَانَتْ بِطَاعَةِ إِمَامٍ لَيْسَ مِنِّي وَ إِنْ كَانَتِ الرَّعِيَّةُ فِي نَفْسِهَا بَرَّةً وَ لَأَرْحَمَنَّ كُلَّ رَعِيَّةٍ دَانَتْ بِإِمَامٍ عَادِلٍ مِنِّي وَ إِنْ كَانَتِ الرَّعِيَّةُ فِي نَفْسِهَا غَيْرَ بَرَّةٍ وَ لَا تَقِيَّةٍ ثُمَّ قَالَ لِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْإِمَامُ وَ الْخَلِيفَةُ مِنْ بَعْدِي حَرْبُكَ حَرْبِي وَ سِلْمُكَ سِلْمِي وَ أَنْتَ أَبُو سِبْطَيَّ وَ زَوْجُ ابْنَتِي مِنْ ذُرِّيَّتِكَ الْأَئِمَّةُ الْمُطَهَّرُونَ فَأَنَا سَيِّدُ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَنْتَ سَيِّدُ الْأَوْصِيَاءِ وَ أَنَا

وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَةٍ وَاحِدَةٍ وَ لَوْلَانَا لَمْ يُخْلَقِ الْجَنَّةُ وَ النَّارُ وَ لَا الْأَنْبِيَاءُ وَ لَا الْمَلَائِكَةُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَنَحْنُ أَفْضَلُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ فَقَالَ يَا عَلِيُّ نَحْنُ خَيْرُ خَلِيقَةِ اللَّهِ عَلَى بَسِيطِ الْأَرْضِ وَ خَيْرٌ [مِنَ] الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ وَ كَيْفَ لَا نَكُونُ خَيْراً مِنْهُمْ وَ قَدْ سَبَقْنَاهُمْ إِلَى مَعْرِفَةِ اللَّهِ وَ تَوْحِيدِهِ فَبِنَا عَرَفُوا اللَّهَ وَ بِنَا عَبَدُوا اللَّهَ وَ بِنَا اهْتَدَوُا السَّبِيلَ إِلَى مَعْرِفَةِ اللَّه

كتاب محتضر: محمّد بن حنيفه گفت امير المؤمنين(علیه السلام) فرمود: از پيغمبر(صلی الله علیه و آله) شنيدم كه مى‌فرمود: خداوند فرموده است هر آينه عذابخواهم كرد هر پيروى كه معتقد به رهبرى امامى باشد كه از جانب من تعيين نشده گر چه آن رعيت در واقع خودشان اشخاص خوبى باشند و مورد محبت قرار خواهم داد هر رعيتى را كه معتقد به امامت امام عادلى كه از جانب من تعيين شده باشد...سپس به من فرمود: يا على! تو امام هستى و جانشين بعد از من جنگ تو جنگ من و صلح و سازش تو سازش من و تو پدر دو نواده من و همسر دختر من و از نژاد تو است ائمه طاهرين من سرور انبياء و تو سيد اوصيائى و من و تو از يك درختيم اگر ما نبوديم خداوند بهشت و جهنم و انبياء و ملائكه را نمى‌آفريد. عرضه داشتم: يا رسول اللَّه! پس ما از ملائكه برتريم. فرمود: يا على! ما بهتر از تمام خلايق خدا در زمين هستيم و بهترين فرشتگان مقرب چطور از آن‌ها بهتر نباشيم با اينكه ما بر آن‌ها در معرفت و شناخت خدا و

توحيد سبقت گرفتيم آن‌ها به وسيله ما خدا را شناختند و پرستش كردند و راه را يافتند به سوى شناخت خدا. ⁽¹⁾

أَخْبَرَنَا الشَّيْخُ أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ بَابَوَيْهِ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ أَبِيهِ الْحَسَنِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَمِّهِ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ رَحِمَهُمُ اللَّهُ قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ قَالَ:

حَدَّثَنِي عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْكُوفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) خَلِيفَةُ اللَّهِ وَ خَلِيفَتِي وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ حُجَّتِي وَ بَابُ اللَّهِ وَ بَابِي وَ صَفِيُّ اللَّهِ وَ صَفِيِّي وَ حَبِيبُ اللَّهِ وَ حَبِيبِي وَ خَلِيلُ اللَّهِ وَ خَلِيلِي وَ سَيْفُ اللَّهِ وَ سَيْفِي وَ هُوَ أَخِي وَ صَاحِبِي وَ وَزِيرِي وَ وَصِيِّي مُحِبُّهُ مُحِبِّي وَ مُبْغِضُهُ مُبْغِضِي وَ وَلِيُّهُ وَلِيِّي وَ عَدُوُّهُ عَدُوِّي وَ حَرْبُهُ حَرْبِي وَ سِلْمُهُ سِلْمِي وَ قَوْلُهُ قَوْلِي وَ أَمْرُهُ أَمْرِي وَ زَوْجَتُهُ ابْنَتِي وَ وُلْدُهُ وُلْدِي وَ هُوَ سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ خَيْرُ أُمَّتِي أَجْمَعِين‌رسول الله(صلی الله علیه و آله) فرمودند: همانا على بن ابى طالب(علیه السلام) خليفه خدا و خليفه من و حجت خدا و حجت من و باب خدا و باب من و برگزیده خدا و برگزیده من و حبيب خدا و حبيب من و خليل خدا و خليل من و شمشير خدا و شمشير من است. او برادر من و دوست و وزير و وصى من است دوستدار او دوست من و دشمنی با او دشمنی با من است. ولىّ او ولى من دشمن او دشمن من جنگ با او جنگ با من و صلح با او صلح با من و سخن او سخن من امر او، امر من است همسرش دختر من و فرزندش فرزند من و او سيد الوصيين و بهترين فرد امت من است. ⁽²⁾

ص31 وصية أمير المؤمنين لكميل بن زياد ح2

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّائِغُ الْعَدْلُ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بَزِيعٍ الْخَزَّازُ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانٍ عَنْ سَلَّامِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ الْخُرَاسَانِيِّ عَنْ مَعْرُوفِ بْنِ خَرَّبُوذَ الْمَكِّيِّ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ الْغِفَارِيِّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا حُذَيْفَةُ إِنَّ حُجَّةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ [عَلَيْكَ] بَعْدِي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) الْكُفْرُ بِهِ كُفْرٌ بِاللَّهِ وَ الشِّرْكُ بِهِ شِرْكٌ بِاللَّهِ وَ الشَّكُّ فِيهِ شَكٌّ فِي اللَّهِ وَ الْإِلْحَادُ فِيهِ إِلْحَادٌ فِي اللَّهِ وَ الْإِنْكَارُ لَهُ إِنْكَارٌ لِلَّهِ وَ الْإِيمَانُ بِهِ إِيمَانٌ بِاللَّهِ لِأَنَّهُ أَخُو رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ وَصِيُّهُ وَ إِمَامُ أُمَّتِهِ وَ مَوْلَاهُمْ وَ هُوَ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ وَ عُرْوَتُهُ الْوُثْقَى الَّتِي (لَا انْفِصامَ لَها) وَ سَيَهْلِكُ فِيهِ اثْنَانِ وَ لَا ذَنْبَ لَهُ مُحِبٌّ غَالٍ وَ مُقَصِّرٌ يَا حُذَيْفَةُ لَا تُفَارِقَنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) فَتُفَارِقَنِي وَ لَا تُخَالِفَنَّ عَلِيّاً فَتُخَالِفَنِي إِنَّ عَلِيّاً مِنِّي وَ أَنَا

مِنْهُ مَنْ أَسْخَطَهُ فَقَدْ أَسْخَطَنِي وَ مَنْ أَرْضَاهُ فَقَدْ أَرْضَانِي.

از حذيفة بن اسيد غفارى كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود اى حذيفه! براستى حجت خدا بعد از من بر شما على بن ابى طالب(علیه السلام) است كفر به او كفر به خداست، شرك به او شرك به خداست، شك در او شك در خداست و الحاد در او الحاد در خداست، انكار او انكار خداست ايمان به او ايمان به خداستزيرا او برادر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) و وصى او و امام امت او و سرور آنها است و او است حبل اللَّه المتين و عروة الوثقائى كه از هم گسیختگی ندارد و دو كس در باره او هلاك شوند و او تقصير ندارد دوست غلوّكننده و مقصر، اى حذيفه از على(علیه السلام) جدا مشو كه از من جدا شوى و با او مخالفت مكن كه مخالف من باشى على(علیه السلام) از منست و من از على(علیه السلام) هر كه خشمش آرد مرا به خشم آرد و هر كه خشنودش كند مرا خشنود كرده. ⁽¹⁾

النص197 المجلس السادس و الثلاثون ح2

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ مَاجِيلَوَيْهِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنِي عَمِّي مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْقَاسِمِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْكُوفِيِّ عَنْ عَلِيِّ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُرَاتِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) خَلِيفَةُ اللَّهِ وَ خَلِيفَتِي وَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ حُجَّتِي وَ بَابُ اللَّهِ وَ بَابِي وَ صَفِيُّ اللَّهِ وَ صَفِيِّي وَ حَبِيبُ اللَّهِ وَ حَبِيبِي وَ خَلِيلُ اللَّهِ وَ خَلِيلِي وَ سَيْفُ اللَّهِ وَ سَيْفِي وَ هُوَ أَخِي وَ صَاحِبِي وَ وَزِيرِي وَ وَصِيِّي مُحِبُّهُ مُحِبِّي وَ مُبْغِضُهُ مُبْغِضِي وَ وَلِيُّهُ وَلِيِّي وَ عَدُوُّهُ عَدُوِّي وَ حَرْبُهُ حَرْبِي وَ سِلْمُهُ سِلْمِي وَ قَوْلُهُ قَوْلِي وَ أَمْرُهُ أَمْرِي وَ زَوْجَتُهُ ابْنَتِي وَ وُلْدُهُ وُلْدِي وَ هُوَ سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ خَيْرُ أُمَّتِي أَجْمَعِينَ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود كه على بن ابى طالب(علیه السلام) خليفه خدا و خليفه من و حجت خدا و حجت من و باب خدا و باب من و صفى خدا و صفى من و حبيب خدا و حبيب من و خليل خدا و خليل من و شمشير خدا و شمشير منست و رفيق و وزير و وصى منست، دوستش دوست من و دشمنش دشمن من و جنگ با او جنگ با من و سازش با او سازش با من و گفته او گفته من و فرمانش فرمان من و همسرش دختر من و فرزندش فرزند منست و او سيد اوصياء و بهترين امت منست. ⁽¹⁾

النص203 المجلس السادس و الثلاثون ح17

وَ بِهَذَا الْإِسْنَادِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ السَّعْدَآبَادِيُّ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِبْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَبِي الْجَارُودِ زِيَادِ بْنِ الْمُنْذِرِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ شَيْخٍ مِنْ ثُمَالَةَ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ تَمِيمٍ عَجُوزٍ كَبِيرَةٍ، وَ هِيَ تُحَدِّثُ النَّاسَ، قُلْتُ لَهَا: يَرْحَمُكِ اللَّهُ حَدِّثِينِي عَنْ بَعْضِ فَضَائِلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) قَالَتْ: أُحَدِّثُكَ وَ هَذَا شَيْخٌ كَمَا تَرَى بَيْنَ يَدَيَّ قَائِمٌ. فَقُلْتُ لَهَا وَ مَنْ هَذَا فَقَالَتْ: أَبُو

الْحَمْرَاءِ خَادِمُ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَجَلَسْتُ إِلَيْهِ، فَلَمَّا سَمِعَ حَدِيثِي اسْتَوَى جَالِساً فَقَالَ: مَهْ. فَقُلْتُ: رَحِمَكَ اللَّهُ، حَدِّثْنِي بِمَا رَأَيْتَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَصْنَعُهُ بِعَلِيٍّ(علیه السلام) وَ إِنَّ اللَّهَ يَسْأَلُكَ عَنْهُ. فَقَالَ: عَلَى الْخَبِيرِ سَقَطْتَ، خَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَوْمَ عَرَفَةَ وَ هُوَ آخِذٌ بِيَدِ عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَالَ: يَا مَعْشَرَ الْخَلَائِقِ، إِنَّ اللَّهَ بَاهَى بِكُمْ فِي هَذَا الْيَوْمِ لِيَغْفِرَ لَكُمْ عَامَّةً، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ قَالَ لَهُ: وَ غَفَرَ لَكَ يَا عَلِيُّ خَاصَّةً. ثُمَّ قَالَ لَهُ: يَا عَلِيُّ ادْنُ مِنِّي، فَدَنَا مِنْهُ فَقَالَ: إِنَّ السَّعِيدَ حَقَّ السَّعِيدِ مَنْ أَحَبَّكَ وَ أَطَاعَكَ، وَ إِنَّ الشَّقِيَّ كُلَّ الشَّقِيِّ مَنْ عَادَاكَ وَ أَبْغَضَكَ وَ نَصَبَ لَكَ، يَا عَلِيُّ، كَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يُحِبُّنِي وَ يُبْغِضُكَ، يَا عَلِيُّ، مَنْ حَارَبَكَ فَقَدْ حَارَبَنِي، وَ مَنْ حَارَبَنِي فَقَدْ حَارَبَ اللَّهَ، يَا عَلِيُّ، مَنْ أَبْغَضَكَ فَقَدْ أَبْغَضَنِي، وَ مَنْ أَبْغَضَنِي فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ، وَ مَنْ أَبْغَضَ اللَّهَ فَقَدْ أَتْعَسَ اللَّهُ جَدَّهُ وَ أَدْخَلَهُ نَارَ جَهَنَّمَ.

پیرمرد ثمالی گفت: من به نزد زنی از تمیمیان که بسیار پیر بود رفتم. او برای من حدیث می‌گفت. من به او گفتم خدا تورا بیامرزد درباره‌ی یکی از فضیلت‌های امیرالمومنین(علیه السلام) برایم حدیثی بگو. او گفت: من به تو حدیث بگوبم در حالی که این پیرمرد در برابر من ایستاده است. من گفتم: او کیست؟ گفت او ابو حمراء خدمتکار رسول خداست(صلی الله علیه و آله). من نزد او رفتم و چون سخنم را شنید، نشست و گفت: چه می‌گویی؟ من گفتم: خدا تو را بیامرزد از رفتار رسول خدا(صلی الله علیه و آله) با علی(علیه السلام) حدیث بگوکه خداوند در این مورد از تو خواهد پرسید. او گفت: به نزد شخصی آگاه آمده‌ای. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در روز عرفه در حالی که دست علی(علیه السلام) را گرفته بود به سوی ما آمد و فرمود: ایگروه آفریدگان همانا خداوند پاک و والا در این روز به شما مُباهات کرد تا شما را به صورت همگانی بیامرزد. سپس به علی(علیه السلام) رو کرد و به او فرمود: و تو را ای علی(علیه السلام) تنهایی آمرزید. سپس به او فرمود: علی(علیه السلام) جان نزدیکتر بیا. او نزدیک

رفت و حضرت فرمود: سعادتمند حقیقی کسی است که تو را دوست بدارد و از تو فرمان ببرد. و بدبخت و شقی به تمام معنا کسی است که با تو دشمنی کند، کینه‌ی تورا به دل گیرد و با تو جنگ کند. دروغ می‌گوید کسی که می‌پندارد مرا دوست می‌دارد در حالی که با تو دشمنی می‌کند. ای علی! هرکه با تو جنگ کند با من جنگ کرده است و هرکه با من جنگ کند با خدا جنگیده است. ای علی! هرکه با تو کینه ورزی و دشمنی کند، با من دشمنی کرده و هرکه با من دشمنی کند با خدا دشمنی کرده و هرکه با خدا دشمنی کند خدا نیک بختی او را از بین برده و او را به دوزخ می‌اندازد. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَسَنِ الْمُؤَدِّبُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْأَصْبَهَانِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مُحَمَّدٍ الثَّقَفِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ الْحَسَنِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى الْعَبْسِيِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ السُّلَمِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَقِيلٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيِّ أَنَّهُ قَالَ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ إِنَّ فِي عَلِيٍّ(علیه السلام) خِصَالًا لَوْ كَانَتْ وَاحِدَةٌ مِنْهَا فِي جَمِيعِ النَّاسِ لَاكْتَفَوْا بِهَا فَضْلًا قَوْلُهُ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي كَهَارُونَ مِنْ مُوسَى وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي كَنَفْسِي طَاعَتُهُ طَاعَتِي وَ مَعْصِيَتُهُ مَعْصِيَتِي وَ قَوْلُهُ حَرْبُ عَلِيٍّ(علیه السلام) حَرْبُ اللَّهِ وَ سِلْمُ عَلِيٍّ(علیه السلام) سِلْمُ اللَّهِ وَ قَوْلُهُ وَلِيُّ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَلِيُّ اللَّهِ وَ عَدُوُّ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَدُوُّ اللَّهِ وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) حُجَّةُ اللَّهِ وَ خَلِيفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ وَ قَوْلُهُحُبُّ عَلِيٍّ(علیه السلام) إِيمَانٌ وَ بُغْضُهُ كُفْرٌ وَ قَوْلُهُ حِزْبُ عَلِيٍّ(علیه السلام) حِزْبُ اللَّهِ وَ حِزْبُ أَعْدَائِهِ حِزْبُ الشَّيْطَانِ وَ قَوْلُهُ عَلِيٌّ(علیه السلام) مَعَ الْحَقِّ وَ الْحَقُّ مَعَهُ لَا يَفْتَرِقَانِ حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ وَ قَوْلُهُ

عَلِيٌّ(علیه السلام) قَسِيمُ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ وَ قَوْلُهُ مَنْ فَارَقَ عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ فَارَقَنِي وَ مَنْ فَارَقَنِي فَقَدْ فَارَقَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَوْلُهُ شِيعَةُ عَلِيٍّ(علیه السلام) هُمُ الْفَائِزُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): به راستى در على(علیه السلام) چند خصلت است كه اگر يكى از آنها در همه مردم بود در فضل آنها بس بود گفته او هر كه من مولاى اويم على(علیه السلام) مولاى من است و گفته او على(علیه السلام) از من چون هارونست از موسى(علیه السلام) و گفته او على(علیه السلام) از منست و من از او و گفته او على(علیه السلام) نسبت به من چون خود من است طاعتش طاعت منست و نافرمانيش نافرمانى من و گفته او جنگ با على(علیه السلام) جنگ با خداست و سازش با على(علیه السلام) سازش با خداست و گفته او دوست على(علیه السلام) دوست خداست و دشمن او دشمن خدا و گفته او على(علیه السلام) حجت خدا و خليفه او است بر بندگانش و گفته او دوستى على(علیه السلام) ايمانست و بُغض او كفر است و گفته او حزب على(علیه السلام) حزب خداست و حزب دشمنانش حزب شيطان و گفته او على(علیه السلام) با حق است و حق با او است از هم جدا نشوند تا سر حوض بر من در آيند و گفته او على(علیه السلام) قسيم بهشت و دوزخ است و گفته او هر كه از على(علیه السلام) جدا شود از من جدا شده و هر كه از من جدا شود از خداى عز و جل جداست و گفته او شيعيان على(علیه السلام) همان كامجويان روز قيامتند. ⁽¹⁾

وَ مِنَ الْمَنَاقِبِ عَنْ أَنَسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا أَنَسُ اسْكُبْ لِي وَضُوءاً ثُمَ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ قَالَ يَا أَنَسُ أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ عَلَيْكَ مِنْهَذَا الْبَابِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ سَيِّدُ الْمُسْلِمِينَ وَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ خَاتَمُ الْوَصِيِّينَ قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ رَجُلًا مِنَ الْأَنْصَارِ وَ كَتَمْتُهُ إِذْ جَاءَ عَلِيٌّ(علیه السلام) فَقَالَ مَنْ هَذَا يَا أَنَسُ فَقُلْتُ عَلِيٌّ(علیه السلام) فَقَامَ مُسْتَبْشِراً فَاعْتَنَقَهُ ثُمَّ جَعَلَ يَمْسَحُ عَرَقَ وَجْهِهِ وَ يَمْسَحُ عَرَقَ وَجْهِ عَلِيٍّ(علیه السلام) عَلَى وَجْهِهِ فَقَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) يَا رَسُولَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُكَ صَنَعْتَ شَيْئاً مَا صَنَعْتَهُ بِي قَبْلُ قَالَ وَ مَا يَمْنَعُنِي وَ أَنْتَ تُؤَدِّي عَنِّي وَ تُسْمِعُهُمْ صَوْتِي وَ

تُبَيِّنُ لَهُمْ مَا اخْتَلَفُوا فِيهِ مِنْ بَعْدِي وَ قَدْ رَوَاهُ الْحَافِظُ أَبُو نُعَيْمٍ فِي حِلْيَتِهِ ثُمَّ جَعَلَ يَمْسَحُ عَرَقَ وَجْهِهِ بِوَجْهِهِ وَ عَرَقَ وَجْهِ عَلِيٍّ بِوَجْهِه

و نيز در مناقب از انس روايت كند كه پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود كه: يا انس از چاه آب بكش از براى وضوى من، من كشيدم و آن حضرت وضو گرفته و دو ركعت نماز گذارد و فرمود كه: اى انس اول كسى كه بر تو درآيد از اين در او امير المؤمنين و سيد المسلمين و قايد الغر المحجلين و خاتم الوصيين است، انس گويد: كه من با خود گفتم بار خدايا چنان ساز كه از انصار يكى از اين در درآيد و اين را پنهان مي‌داشتم، ناگاه ديدم كه على بن ابى طالب(علیه السلام) از در درآمد آن حضرت فرمود كه: چه كس بود اى أنس؟ گفتم: على(علیه السلام) بود. پس آن حضرت برخاست چنانچه اثر استبشار از او ظاهر بود و امير المؤمنين(علیه السلام) را در بغل گرفت بعد از آن عرق جبين خود را بر جبين او ماليد و از عرق جبين او بر جبين خود رسانيد، امير المؤمنين(علیه السلام) عرضه داشت: يا رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) ديدم كارى را به جاى آوردى كه پيش از اين نمي‌كردى، فرمود كه: چه چيز مرا مانع آيد كه از اين قبيل نسبت به تو بجاى نياورم، چون تو حق تبليغ رسالت مرا به مردم خواهى رسانيد، و صوت مرا به ايشان خواهى شنوانيد، و مبين خواهى كرد اختلافى كه در ميان ايشان باشد بعد از من. ⁽¹⁾حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي حَاتِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَبَدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا كَامِلُ بْنُ الْعَلَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ صَاحِبُ حَوْضِي وَ صَاحِبُ لِوَائِي وَ مُنْجِزُ عِدَاتِي وَ حَبِيبُ قَلْبِي وَ وَارِثُ عِلْمِي وَ أَنْتَ مُسْتَوْدَعُ مَوَارِيثِ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَنْتَ أَمِينُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ أَنْتَ حُجَّةُ اللَّهِ

عَلَى بَرِيَّتِهِ وَ أَنْتَ رُكْنُ الْإِيمَانِ وَ أَنْتَ مِصْبَاحُ الدُّجَى وَ أَنْتَ مَنَارُ الْهُدَى وَ أَنْتَ الْعَلَمُ الْمَرْفُوعُ لِأَهْلِ الدُّنْيَا مَنْ تَبِعَكَ نَجَا وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْكَ هَلَكَ وَ أَنْتَ الطَّرِيقُ الْوَاضِحُ وَ أَنْتَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ وَ أَنْتَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ أَنْتَ يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنْتَ مَوْلَى مَنْ أَنَا مَوْلَاهُ وَ أَنَا مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ لَا يُحِبُّكَ إِلَّا طَاهِرُ الْوِلَادَةِ وَ لَا يُبْغِضُكَ إِلَّا خَبِيثُ الْوِلَادَةِ وَ مَا عَرَجَ بِي رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى السَّمَاءِ قَطُّ وَ كَلَّمَنِي رَبِّي إِلَّا قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) أَقْرِئْ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنِّي السَّلَامَ وَ عَرِّفْهُ أَنَّهُ إِمَامُ أَوْلِيَائِي وَ نُورُ أَهْلِ طَاعَتِي فَهَنِيئاً لَكَ يَا عَلِيُّ هَذِهِ الْكَرَامَةُ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(علیه السلام) فرمود: اى على(علیه السلام) تو صاحب حوض منى پرچمدار منى و بر آورنده وعده‌هاى منى دوست دل منى وارث علم منى و امانت دار مواريث پيغمبرانى توئى امين اللَّه در زمينش و حجت بر خلقش توئى ركن ايمان و چراغ هدايت و منار شب تار توئى علمى كه براى اهل دنيا برافراشتند هر كه تو را پيروى كند نجات يافته و هر كه از تو تخلف كند هلاك است توئى راه روشن توئى راه راست، توئى قائد الغر المحجلين، توئى سرور هر كه منش سرورم و من سرور هر مؤمن و مؤمنه‌ام دوستت ندارد جز پاكزاد و دشمنت ندارد جز بدزاد و پروردگارم هيچ گاه مرا به آسمان بالا نبرد و با من سخن نگفت جز اينكه فرمود: اى محمد(صلی الله علیه و آله) سلام مرا به على(علیه السلام) برسان و به او اعلام كن كه امام اولياء و نور اهل طاعت منست گوارا باد تو را اى على(علیه السلام) اين كرامت. ⁽¹⁾

برخی از سخنان رسول خدا خطاب به امیرالمومنین

قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْجِعَابِيُّ يَوْمَ الْإِثْنَيْنِ لِخَمْسٍ بَقِينَ مِنْ شَعْبَانَ سَنَةَ ثَلَاثٍ وَ خَمْسِينَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ حَدَّثَنِي الرِّضَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى عَنْ أَبِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ يَا عَلِيُّ بِكُمْ يُفْتَحُ هَذَا الْأَمْرُ وَ بِكُمْ يُخْتَمُ عَلَيْكُمْ بِالصَّبْرِ فَ (إِنَّ الْعاقِبَةَ لِلْمُتَّقِينَ) أَنْتُمْ حِزْبُ اللَّهِ وَ أَعْدَاؤُكُمْ حِزْبُ الشَّيْطَانِ طُوبَى لِمَنْ أَطَاعَكُمْ وَ وَيْلٌ لِمَنْ عَصَاكُمْ أَنْتُمْ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ الْعُرْوَةُ الْوُثْقَى مَنْ تَمَسَّكَ بِهَا اهْتَدَى وَ مَنْ تَرَكَهَا ضَلَّ أَسْأَلُ اللَّهَ لَكُمُ الْجَنَّةَ لَا يَسْبِقُكُمْ أَحَدٌ إِلَى طَاعَةِ اللَّهِ فَأَنْتُمْ أَوْلَى بِهَا

عبد اللَّه علوى از پدر خود از حضرت رضا(علیه السلام) و آن جناب از آباء گرام خويش از امير المؤمنين(علیه السلام) از پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نقل كرد كه فرمود: يا على! به وسيله شما اين امر افتتاح مى‌شود و به شما ختم مى‌گردد صبر و شكيبائى را پيشه گيريد عاقبت پسنديده اختصاص به پرهيزگاران دارد شما حزب خدائيد و دشمنانتان حزب شيطان خوشا به حال هرکه مطيع شما است و واى بر آنکه مخالفت با شما كند شما حجت خدا بر خلقيد و دست آويز محكم هر كه چنگ به دامن شما زند هدايت شده و هرکه شما را ترك كند گمراه شود. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عِيسَى الْقُمِّيُّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَاجِيلَوَيْهِ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ خَلَفِ بْنِ حَمَّادٍ الْأَسَدِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْعَبْدِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِيٍّ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ يَا عَلِيُّ أَنْتَ أَخِي وَ وَارِثِي وَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي فِي أَهْلِي وَ أُمَّتِي فِي حَيَاتِي وَ بَعْدَ مَمَاتِي مُحِبُّكَ مُحِبِّي وَ مُبْغِضُكَ مُبْغِضِي يَا عَلِيُّ أَنَا وَ أَنْتَ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ يَا عَلِيُّ أَنَا وَ أَنْتَ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِكَ سَادَةٌ فِي

الدُّنْيَا وَ مُلُوكٌ فِي الْآخِرَةِ مَنْ عَرَفَنَا فَقَدْ عَرَفَ اللَّهَ وَ مَنْ أَنْكَرَنَا فَقَدْ أَنْكَرَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ.

سليمان بن مهران از حضرت صادق(علیه السلام) نقل كرد كه علي بن ابى طالب(علیه السلام) فرمود: پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) چنين بيان كرد: يا علي! تو برادر و وارث و وصى و خليفه منى در ميان خانواده و امت من در زمان حيات و بعد از مرگم دوست دار تو دوست دار من و دشمن تو دشمن من است يا على! من و تو دو پدر اين امتيم، يا على! من و تو و ائمه از فرزندانت در دنيا سرور و در آخرت فرمانروائيم هر كه ما را بشناسد خدا را شناخته و هر كه منكر ما باشد خدا را انكار نموده. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْبَغْدَادِيُّ الْحَافِظُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ ثَوَابٍ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ كَادِحٍ يَعْنِي أبي [أَبَا] جَعْفَرٍ الْبَجَلِيَّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ لَهِيعَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ زِيَادٍ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ يَسَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: لَمَّا قَدِمَ عَلِيٌّ(علیه السلام) عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِفَتْحِ خَيْبَرَ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لَوْ لَا أَنْ تَقُولَ فِيكَ طَوَائِفُ مِنْ

أُمَّتِي مَا قَالَتِ النَّصَارَى لِلْمَسِيحِ عِيسَى بْنِ مَرْيَمَ(علیه السلام) لَقُلْتُ فِيكَ الْيَوْمَ قَوْلًا لَا تَمُرُّ بِمَلَإٍ إِلَّا أَخَذُوا التُّرَابَ مِنْ تَحْتِ رِجْلَيْكَ وَ مِنْ فَضْلِ طَهُورِكَ يَسْتَشْفُوا بِه...

پس از فتح خیبر، به دست امیرمؤمنان علی(علیه السلام)، پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) روی سخن به او نمود و فرمود: ای علی! اگر نبود که گروهی از امّتمدربارهﻯ تو سخنان نصاری در حقّ عیسی بن مریم(علیه السلام) را گویند: (یعنی او را فرزند خدا خواندند و شریک او دانستند) امروز سخنی می‌گفتم: که بر احدی از مسلمانان نمی‌گذشتی مگر این که خاک پایت را به تبرّک برگیرند و با قطره‌های آب وضویت استشفاء جویند.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ السِّنَانِيُّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْكُوفِيُّ الْأَسَدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْبَرْمَكِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَحْمَدَ قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ ثَابِتِ بْنِ أَبِي صَفِيَّةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عِلَاقَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَقِيصَا عَنْ سَيِّدِ الشُّهَدَاءِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عَنْ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ أَخِي وَ أَنَا أَخُوكَ أَنَا الْمُصْطَفَى لِلنُّبُوَّةِ وَ أَنْتَ الْمُجْتَبَى لِلْإِمَامَةِ وَ أَنَا صَاحِبُ التَّنْزِيلِ وَ أَنْتَ صَاحِبُ التَّأْوِيلِ وَ أَنَا وَ أَنْتَ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ يَا عَلِيُّ أَنْتَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي وَ وَزِيرِي وَ وَارِثِي وَ أَبُو وُلْدِي شِيعَتُكَ شِيعَتِي وَ أَنْصَارُكَ أَنْصَارِي وَ أَوْلِيَاؤُكَ أَوْلِيَائِي وَ أَعْدَاؤُكَ أَعْدَائِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ صَاحِبِي عَلَى الْحَوْضِ غَداً وَ أَنْتَ صَاحِبِي فِي الْمَقَامِ الْمَحْمُودِ وَ أَنْتَ صَاحِبُ لِوَائِي فِي الْآخِرَةِ كَمَا أَنْتَ صَاحِبُ لِوَائِي فِي الدُّنْيَا لَقَدْ سَعِدَ مَنْ تَوَلَّاكَ وَ شَقِيَ مَنْ عَادَاكَ وَ إِنَّ الْمَلَائِكَةَ لَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ تَقَدَّسَ ذِكْرُهُ بِمَحَبَّتِكَ وَ وَلَايَتِكَ وَ اللَّهِ إِنَّ أَهْلَ مَوَدَّتِكَ فِي السَّمَاءِ لَأَكْثَرُ مِنْهُمْ فِي الْأَرْضِ يَا عَلِيُّ أَنْتَ أَمِينُ أُمَّتِي وَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَيْهَا

بَعْدِي قَوْلُكَ قَوْلِي وَ أَمْرُكَ أَمْرِي وَ طَاعَتُكَ طَاعَتِي وَ زَجْرُكَ زَجْرِي وَ نَهْيُكَ نَهْيِي وَ مَعْصِيَتُكَ مَعْصِيَتِي وَ حِزْبُكَ حِزْبِي وَ حِزْبِي حِزْبُ اللَّهِ (وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُون‌)

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: يا على! تو برادر منى و من برادر تو، من براى نبوت برگزيده شده‌ام و تو براى امامت. من صاحب تنزيل هستم و تو صاحب تاويل. من و تو دو پدر اين امت هستیم. اى على! تو وصى و خليفه و وزير و وارث من و پدر دو فرزندم هستى. پیروان تو پیروان من هستند و ياران تو ياران من هستند. دوستان تو دوستان من و دشمنان تو دشمنان من هستند. اى على! در فرداى قيامت تو رفيق من بر سر حوض هستی. تو همراه من در مقام محمود هستی. توپرچمدار من در آخرت هستی همچنان که پرچمدار من در دنيا هستی. خوشبخت است هر كه تو را دوست گيرد و بدبخت است هر كه تو را دشمن دارد. به خداوندی که ذکرش مقدس است فرشتگان در آسمان به واسطه محبت و ولایت تو تقرب می جويند. به خدا دوستداران تو در آسمان بيشتر از زمين هستند. اى على! تو امين امت من و حجت خدا بر آنها بعد از من هستی. گفتار تو گفتار من است و امر تو امر من و اطاعت از تو اطاعت از من است. نکوهش تو نکوهش و سرزنش من است و نهي تو [از امری] نهى من است و نافرماني از تو نافرمانى از من است و حزب تو حزب من و حزب من حزب خدا است. (وَ مَنْ يَتَوَلَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُون)⁽¹⁾و كسانى كه خدا و رسول(صلی الله علیه و آله) و اهل ايمان امير المؤمنين(علیه السلام) را ولی خود بدانند پس به تحقیق حزب و لشکر خدا غالب و چيره خواهند بود. ⁽²⁾

النص332 المجلس الثالث و الخمسون ح13

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي حَاتِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي عَبَدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ قَالَ حَدَّثَنَا

كَامِلُ بْنُ الْعَلَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يَا عَلِيُّ أَنْتَ صَاحِبُ حَوْضِي وَ صَاحِبُ لِوَائِي وَ مُنْجِزُ عِدَاتِي وَ حَبِيبُ قَلْبِي وَ وَارِثُ عِلْمِي وَ أَنْتَ مُسْتَوْدَعُ مَوَارِيثِ الْأَنْبِيَاءِ وَ أَنْتَ أَمِينُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ وَ أَنْتَ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَى بَرِيَّتِهِ وَ أَنْتَ رُكْنُ الْإِيمَانِ وَ أَنْتَ مِصْبَاحُ الدُّجَى وَ أَنْتَ مَنَارُ الْهُدَى وَ أَنْتَ الْعَلَمُ الْمَرْفُوعُ لِأَهْلِ الدُّنْيَا مَنْ تَبِعَكَ نَجَا وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْكَ هَلَكَ وَ أَنْتَ الطَّرِيقُ الْوَاضِحُ وَ أَنْتَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ وَ أَنْتَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِينَ وَ أَنْتَ يَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِينَ وَ أَنْتَ مَوْلَى مَنْ أَنَا مَوْلَاهُ وَ أَنَا مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ لَا يُحِبُّكَ إِلَّا طَاهِرُ الْوِلَادَةِ وَ لَا يُبْغِضُكَ إِلَّا خَبِيثُ الْوِلَادَةِ وَ مَا عَرَجَ بِي رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى السَّمَاءِ قَطُّ وَ كَلَّمَنِي رَبِّي إِلَّا قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ أَقْرِئْ عَلِيّاً(علیه السلام) مِنِّي السَّلَامَ وَ عَرِّفْهُ أَنَّهُ إِمَامُ أَوْلِيَائِي وَ نُورُ أَهْلِ طَاعَتِي فَهَنِيئاً لَكَ يَا عَلِيُّ هَذِهِ الْكَرَامَةُ.رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(علیه السلام) فرمود اى على! تو صاحب حوض منى پرچمدار منى و بر آورنده وعده‌هاى منى دوست دل منى وارث علم منى و امانت دار مواريث پيغمبرانى توئى امين اللَّه در زمينش و حجت بر خلقش توئى ركن ايمان و چراغ هدايت و منار شب تار توئى عَلَمى كه براى اهل دنيا برافراشتند هر كه تو را پيروى كند نجات يافته و هر كه از تو تخلف كند هلاك است توئى راه روشن توئى راه راست، توئى قائد الغر المحجلين، توئى سرور هر كه منش سرورم و من سرور هر مؤمن و مؤمنه‌ام دوستت ندارد جز پاكزاد و دشمنت ندارد جز بدزاد و پروردگارم هيچ گاه مرا به آسمان بالا نبرد و با من سخن نگفت جز اينكه فرمود: اى محمد(صلی الله علیه و آله) سلام مرا به على(علیه السلام) برسان و به او اعلام كن كه امام اولياء و نور اهل طاعت منست گوارا

باد تو را اى على! اين كرامت. ⁽¹⁾

النص306 المجلس الخمسون ح14

حَدَّثَنَا حَمْزَةُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) بِقُمَّ فِي رَجَبٍ سَنَةَ تِسْعٍ وَ ثَلَاثِينَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ يَاسِرٍ الْخَادِمِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَنْ آبَائِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِعَلِيٍّ(علیه السلام) يَا عَلِيُّ أَنْتَ حُجَّةُ اللَّهِ وَ أَنْتَ بَابُ اللَّهِ وَ أَنْتَ الطَّرِيقُ إِلَى اللَّهِ وَ أَنْتَ النَّبَأُ الْعَظِيمُ وَ أَنْتَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ وَ أَنْتَ الْمَثَلُ الْأَعْلَى يَا عَلِيُّ أَنْتَ إِمَامُ الْمُسْلِمِينَ وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ خَيْرُ الْوَصِيِّينَ وَ سَيِّدُ الصِّدِّيقِينَ يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْفَارُوقُ الْأَعْظَمُ وَ أَنْتَ الصِّدِّيقُ الْأَكْبَرُ يَا عَلِيُّ أَنْتَ خَلِيفَتِي عَلَى أُمَّتِي وَ أَنْتَ قَاضِي دَيْنِي وَ أَنْتَ مُنْجِزُ عِدَاتِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْمَظْلُومُ بَعْدِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْمُفَارِقُ بَعْدِي يَا عَلِيُّ أَنْتَ الْمَحْجُورُ بَعْدِي أُشْهِدُ اللَّهَ تَعَالَى وَ مَنْ حَضَرَ مِنْ أُمَّتِي أَنَّ حِزْبَكَ حِزْبِي وَ حِزْبِي حِزْبُ اللَّهِ وَ أَنَّ حِزْبَ أَعْدَائِكِ حِزْبُ الشَّيْطَانِ.رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به على بن ابى طالب(علیه السلام) فرمود: يا على! تو حجت خدائى و تو باب (تقرّب) به خدائى، و تو راه به سوى خدائى، و توئى نبأ عظيم، و توئى صراط مستقيم حقّ، و توئى مثل اعلاى الهى، يا على! توئى امام مسلمين و امير مؤمنين، و بهترين وصيّين، و اشرف صدّيقين، يا علىّ توئى فاروق اعظم، (جداكننده حقّ از باطل) و توئى صدّيق اكبر، يا على توئى جانشين من بر امتم، و توئى اداكننده ديون من و توئى انجام دهنده وعده‌هاى من، يا على تو هستى كه پس از من مظلوم خواهى شد و مورد ستم قرار خواهى گرفت، يا على توئى كه پس از من از تو كناره جويند، يا على توئى كه پس از من محجور و خانه‌نشين گردى، خدا را گواه مي‌گيرم و هر كه را كه

حضور دارد از امّت من كه حزب تو حزب من است و حزب من حزب خداست، و حزب دشمنان تو حزب شيطان است. ⁽¹⁾

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) الْبَرْقِيُّ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ جَدِّهِ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ(علیه السلام) الْبَرْقِيِّ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ الْمَرْزُبَانِ الْفَارِسِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَيْضِ بْنِ الْمُخْتَارِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ(علیه السلام) عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

ذَاتَ يَوْمٍ وَ هُوَ رَاكِبٌ وَ خَرَجَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ هُوَ يَمْشِي فَقَالَ لَهُ يَا أَبَا الْحَسَن:

إِمَّا أَنْ تَرْكَبَ وَ إِمَّا أَنْ تَنْصَرِفَ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِي أَنْ تَرْكَبَ إِذَا رَكِبْتُ وَ تَمْشِيَ إِذَا مَشَيْتُ وَ تَجْلِسَ إِذَا جَلَسْتُ إِلَّا أَنْ يَكُونَ حَدٌّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ لَا بُدَّ لَكَ مِنَ الْقِيَامِ وَ الْقُعُودِ فِيهِ وَ مَا أَكْرَمَنِيَ اللَّهُ بِكَرَامَةٍ إِلَّا وَ قَدْ أَكْرَمَكَ بِمِثْلِهَا وَ خَصَّنِي بِالنُّبُوَّةِ وَ الرِّسَالَةِ وَ جَعَلَكَ وَلِيِّي فِي ذَلِكَ تَقُومُ فِي حُدُودِهِ وَ فِي صَعْبِ أُمُورِهِ وَ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ نَبِيّاً مَا آمَنَ بِي مَنْ أَنْكَرَكَ وَ لَا أَقَرَّ بِي مَنْ جَحَدَكَ وَ لَا آمَنَ بِاللَّهِ مَنْ كَفَرَ بِكَ وَ إِنَّ فَضْلَكَ لَمِنْ فَضْلِي وَ إِنَّ فَضْلِي لَكَ لَفَضْلُ اللَّهِ وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَ (قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَخَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ) فَفَضْلُ اللَّهِ نُبُوَّةُ نَبِيِّكُمْ وَ رَحْمَتُهُ وَلَايَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ فَبِذَلِكَ قَالَ بِالنُّبُوَّةِ وَ الْوَلَايَةِ فَلْيَفْرَحُوا يَعْنِي الشِّيعَةَ هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ يَعْنِي مُخَالِفِيهِمْ مِنَ الْأَهْلِ وَ الْمَالِ وَ الْوَلَدِ فِي دَارِ الدُّنْيَا وَ اللَّهِ يَا عَلِيُّ مَا خُلِقْتَ إِلَّا لِيُعْبَدَ بِكَ وَ لِتُعْرَفَ بِكَ مَعَالِمُ الدِّينِ وَ يُصْلَحَ بِكَ دَارِسُ السَّبِيلِ وَ لَقَدْ ضَلَّ مَنْ ضَلَّ عَنْكَ وَ لَنْ يَهْتَدِيَ إِلَى اللَّهِ مَنْ لَمْ

يَهْتَدِ إِلَيْكَ وَ إِلَى وَلَايَتِكَ وَ هُوَ قَوْلُ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَ (وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى) يَعْنِي إِلَى وَلَايَتِكَ وَ لَقَدْ أَمَرَنِي رَبِّي تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَنْ أَفْتَرِضَ مِنْ حَقِّكَ مَا أَفْتَرَضَ مِنْ حَقِّي وَ إِنَّ حَقَّكَ لَمَفْرُوضٌ عَلَى مَنْ آمَنَ بِي وَ لَوْلَاكَ لَمْ يُعْرَفْ عَدُوُّ اللَّهِ وَ مَنْ لَمْ يَلْقَهُ بِوَلَايَتِكَ لَمْ يَلْقَهُ بِشَيْ‌ءٍ وَ لَقَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيَ (يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ‌) يَعْنِي فِي وَلَايَتِكَ يَا عَلِيُ (وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ‌)

وَ لَوْ لَمْ أُبَلِّغْ مَا أُمِرْتُ بِهِ مِنْ وَلَايَتِكَ لَحَبِطَ عَمَلِي وَ مَنْ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِغَيْرِ وَلَايَتِكَ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ غَدَا سُحْقاً لَهُ وَ مَا أَقُولُ إِلَّا قَوْلَ رَبِّي تَبَارَكَ وَ تَعَالَى وَ إِنَّ الَّذِي أَقُولُ لَمِنَ اللَّهِ أَنْزَلَهُ فِيكَ.

روزى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سواره بيرون شد و على(علیه السلام) همراهش پياده مي‌رفت فرمود: اى ابا الحسن(علیه السلام) يا سوار شو يا برگرد زيرا خدا به من دستور داده كه سوار شوى چون سوارم و پياده باشى چون پياده‌ام و بنشينى چون نشسته‌ام جز در اقامه حد الهى كه بايد در آن نشست و برخاست كنى خدا به من كرامتى نداده جز آنكه مانندش را به تو داده مرا به نبوت و رسالت مخصوص كرده و تو را در آن ولى من ساخته كه حدودش را به پا دارى و در مشكلاتش قيام كنى، بدان كه مرا به راستى مبعوث به نبوت كرده به من ايمان ندارد كسى كه منكر تو بوده و به خدا ايمان ندارد كسى كه كافر به تو باشد فضل تو از فضل منست و فضل من از خداست و آنست معنى قول خداى عز و جل (قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ فَبِذلِكَ فَلْيَفْرَحُوا هُوَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ) بدان بايد شاد باشند آن بهتر است از آنچه فراهم كنند فضل خدا نبوت پيغمبر شما و رحمتش ولايت على بن ابى طالب(علیه السلام) است فرمود به نبوت و ولايت بايد شاد باشند يعنى شيعه، آن بهتر است از آنچه جمع كنند يعنى مخالفين جمع كنند از اهل و مال و فرزند در دار دنيا، به خدا! يا على! تو آفريده نشدى مگر براى آنكه خدا پرستيده شود و به وسيله تو مَعالِم

دين شناخته شود و راه كهنه اصلاح گردد، گمراهاست هركه تو را به رهبرى نپذيرفته و راه به خدا نخواهد يافت هركه تو راهنمايش نبوده و به ولايت تو اقرار نداشته و اين آيه شاهد همين معنى است (وَ

إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً ثُمَّ اهْتَدى‌) يعنى من مى‌آمرزم كسى را كه توبه كند و ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد و اقرار به ولايت تو داشته باشد. خداوند مرا مأمور كرده كه آن حقى كه براى خودم واجب است براى تو نيز واجب بگردانم حق تو لازم است بر هرکه ايمان به من آورده باشد اگر تو نبودى دشمن خدا شناخته نمى‌شد هر كه خدا را بدون ولايت تو ملاقات كند با دست خالى به پيشگاه او رفته خداوند اين آيه را بر من نازل كرد (يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ) يعنى برسان آن دستورى كه به تو داده‌ايم در مورد ولايت علي(علیه السلام) (وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ) اگر تبليغ آن دستور را در مورد ولايت تو نمى‌رساندم عملم از ميان مي‌رفت و هر كه خدا را بدون ولايت تو ملاقات كند عملش از ميان رفته و عملش موجب فاصله او از خدا مى‌شود من آن چه مى‌گويم از جانب خدا است و آنچه مي‌گويم خدا در باره تو نازل كرده.⁽¹⁾

حَدَّثَنَا أَبِي رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ الْمَالِكِيُّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ أَبِي مَحْمُودٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الرِّضَا عَنْ أَبِيهِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عَنْ أَبِيهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ أَبِيهِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ(علیه السلام) قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ الْمَظْلُومُ مِنْ بَعْدِي فَوَيْلٌ لِمَنْ ظَلَمَكَ وَ اعْتَدَى عَلَيْكَ وَ طُوبَى لِمَنْ تَبِعَكَ وَ لَمْ يَخْتَرْ عَلَيْكَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ الْمُقَاتِلُ بَعْدِي فَوَيْلٌ لِمَنْ قَاتَلَكَ وَ طُوبَى لِمَنْ قَاتَلَ مَعَكَ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ الَّذِي تَنْطِقُ بِكَلَامِي وَ تَتَكَلَّمُ بِلِسَانِي بَعْدِي فَوَيْلٌ لِمَنْ رَدَّ عَلَيْكَ وَ طُوبَى لِمَنْ قَبِلَ كَلَامَكَ يَا عَلِيُّ أَنْتَ سَيِّدُ هَذِهِ الْأُمَّةِ بَعْدِي وَ أَنْتَ إِمَامُهَا وَ خَلِيفَتِي عَلَيْهَا

مَنْ فَارَقَكَ فَارَقَنِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ مَنْ كَانَ مَعَكَ كَانَ مَعِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ آمَنَ بِي وَصَدَّقَنِي وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ أَعَانَنِي عَلَى أَمْرِي وَ جَاهَدَ مَعِي عَدُوِّي وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ صَلَّى مَعِي وَ النَّاسُ يَوْمَئِذٍ فِي غَفْلَةِ الْجَهَالَةِ يَا عَلِيُّ(علیه السلام) أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ تَنْشَقُّ عَنْهُ الْأَرْضُ مَعِي وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَجُوزُ الصِّرَاطَ مَعِي وَ إِنَّ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنَّهُ لَا يَجُوزُ عَقَبَةَ الصِّرَاطِ إِلَّا مَنْ مَعَهُ بَرَاءَةٌ بِوَلَايَتِكَ وَ وَلَايَةِ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِكَ وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَرِدُ حَوْضِي تَسْقِي مِنْهُ أَوْلِيَاءَكَ وَ تَذُودُ عَنْهُ أَعْدَاءَكَ وَ أَنْتَ صَاحِبِي إِذَا قُمْتُ الْمَقَامَ الْمَحْمُودَ تُشَفِّعُ لِمُحِبِّينَا فَتُشَفَّعُ فِيهِمْ وَ أَنْتَ أَوَّلُ مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ وَ بِيَدِكَ لِوَائِي وَ هُوَ لِوَاءُ الْحَمْدِ وَ هُوَ سَبْعُونَ شِقَّةً الشِّقَّةُ مِنْهُ أَوْسَعُ مِنَ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ وَ أَنْتَ صَاحِبُ شَجَرَةِ طُوبَى فِي الْجَنَّةِ أَصْلُهَا فِي دَارِكَ وَ أَغْصَانُهَا فِي دُورِ شِيعَتِكَ وَ مُحِبِّيكَ قَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي مَحْمُودٍ فَقُلْتُ لِلرِّضَا(علیه السلام) يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ عِنْدَنَا أَخْبَاراً فِي فَضَائِلِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) وَ فَضْلِكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ هِيَ مِنْ رِوَايَةِ مُخَالِفِيكُمْ وَ لَا نَعْرِفُ مِثْلَهَا عِنْدَكُمْ أَ فَنَدِينُ بِهَا فَقَالَ يَا ابْنَ أَبِي مَحْمُودٍ لَقَدْ أَخْبَرَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ قَالَ مَنْ أَصْغَى إِلَى نَاطِقٍ فَقَدْ عَبَدَهُ فَإِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ عَبَدَ اللَّهَ وَ إِنْ كَانَ النَّاطِقُ عَنْ إِبْلِيسَ فَقَدْ عَبَدَ إِبْلِيسَ ثُمَّ قَالَ الرِّضَا يَا ابْنَ أَبِي مَحْمُودٍ إِنَّ مُخَالِفِينَا وَضَعُوا أَخْبَاراً فِي فَضَائِلِنَا وَ جَعَلُوهَا عَلَى ثَلَاثَةِ أَقْسَامٍ أَحَدُهَا الْغُلُوُّ وَ ثَانِيهَا التَّقْصِيرُ فِي أَمْرِنَا وَ ثَالِثُهَا التَّصْرِيحُ بِمَثَالِبِ

أَعْدَائِنَا فَإِذَا سَمِعَ النَّاسُ الْغُلُوَّ فِينَا كَفَّرُوا شِيعَتَنَا وَ نَسَبُوهُمْ إِلَى الْقَوْلِ بِرُبُوبِيَّتِنَا وَ إِذَا سَمِعُوا التَّقْصِيرَ اعْتَقَدُوهُ فِينَا وَ إِذَا سَمِعُوا مَثَالِبَ أَعْدَائِنَا بِأَسْمَائِهِمْ ثَلَبُونَا بِأَسْمَائِنَا وَ قَدْ

قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ (وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ) يَا ابْنَ أَبِي مَحْمُودٍ إِذَا أَخَذَ النَّاسُ يَمِيناً وَ شِمَالًا فَالْزَمْ طَرِيقَتَنَا فَإِنَّهُ مَنْ لَزِمَنَا لَزِمْنَاهُ وَ مَنْ فَارَقَنَا فَارَقْنَاهُ إِنَّ أَدْنَى مَا يَخْرُجُ بِهِ الرَّجُلُ مِنَ الْإِيمَانِ أَنْ يَقُولَ لِلْحَصَاةِ هَذِهِ نَوَاةٌ ثُمَّ يَدِينَ بِذَلِكَ وَ يَبْرَأَ مِمَّنْ خَالَفَهُ يَا ابْنَ أَبِي مَحْمُودٍ احْفَظْ مَا حَدَّثْتُكَ بِهِ فَقَدْ جَمَعْتُ لَكَ خَيْرَ الدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ.

از ابراهيم بن ابى محمود از حضرت رضا(علیه السلام) به توسط آباء امجاد خود از حضرت امير المؤمنين(علیه السلام) مروى است كه آن جناب فرمود رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: يا على(علیه السلام) توئى مظلوم بعد از من. پس واى بر كسى كه ستم كند تو را و عداوت كند مر تو را و خوشا به حال كسى كه متابعت كند تو را و ديگرى را بر تو اختيار نكند و بر نگزيند يا على(علیه السلام) توئى كه بعد از من با تو مقاتله و مجاهده كنند. پس واى بر كسى كه مقاتله و منازعه كند با تو و خوش به حال كسى كه در ركاب ظفر انتساب تو با اعداء تو مقاتله كند. ياعلى(علیه السلام) توئى كه سخن گوئى به سخن من و تكلم كنى به زبان من بعد از من پس واى بر كسى كه بر تو رد كند و خوشا به حال كسى كه سخن تو را قبول كند يا على(علیه السلام) توئى آقاى اين امت بعد از من و توئى امام اين امت و توئى خليفه من بر اين امت هر كه از تو مفارقت كند از من كناره جويد در روز قيامت و هر كه با تو باشد با من است در روز قيامت. يا على(علیه السلام) توئى اول كسى كه به من ايمان آورد و تصديق نمود مرا و توئى اول كسى كه يارى كرد مرا بر امر من و منازعه كرد با دشمنان من و توئى اول كسى كه با من نماز كرد و مردم در آن هنگام در غفلت جهالت بودند. يا على(علیه السلام) توئى اول كسى كه سر از قبر بر آورد با من و توئى اول كسى كه مبعوث شود با من در روز قيامت و توئى اول كسى كه از صراط بگذرد با من و پروردگار به عزت خود قسم ياد كرده كه احدى از آستانه صراط نگذرد مگر آنكه به سبب دوستى تو و دوستى ائمه(علیهم السلام) و اولاد تو برائت از آتش جهنم حاصل

كرده باشد و توئى اول كسى كه وارد شود بر حوض من و سيراب گردانى دوستداران خود را و منع كنى از آب دشمنان خود را و آب ندهى آنها را و توئى مصاحب من چون در مقام بلند و پسنديده بايستم تو شفاعت كنى دوستداران ما را و شفاعت تو در حق ايشان قبول شود و توئى اول كسى كه داخل بهشت شود و در دست تو لواء من باشد و آن لواء حمد است و هفتاد شقه دارد و هر شقه از آن وسيعتر است از آفتاب و ماه و توئى صاحب درخت طوبى در بهشت كه ريشه آن در خانه تست و شاخ‌هاى آن در خانه‌هاى شيعيان و دوستان تست. ابراهيم بن ابى محمود گويد كه به حضرت رضا(علیه السلام) عرضه داشتم: يا ابن رسول اللَّه(صلی الله علیه و آله) نزد ما اخبارى از فضايل امير المؤمنين(علیه السلام) و فضل شما اهل بيت است و اين اخبار از روايت مخالفين شما است و ما امثال اين اخبار را از شما نشناختيم آيا به اين اخبار متدين شويم و قبول كنيم آنها را. فرمود: اى پسرابى محمود خبر داد مرا پدر بزرگوارم از پدر بزرگوارش از جد بزرگوارش كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر كه گوش فرا دارد به سوى سخن گوينده يعنى روايتى كه او مي‌كند قبول كند اطاعت او را كرده است. پس اگر آن روايت‌كننده از خدا روايت كند اين كسى كه از براى او روايت كنند اطاعت و بندگى خدا كند و اگر از شيطان روايت كند اين شخص بندگى شيطان نموده است. پس از آن حضرت رضا(علیه السلام) فرمود اى پسر ابى محمود مخالفان ما اخبارى در فضايل ما جعل كرده‌اند و آن اخبار بر سه قسم باشد. يك قسم از آن اخبار اينست كه در حق ما غلو كرده‌اند و زياده از اندازه رفته‌اند (ما را نعوذ بالله خدا دانستند)

قسم دوم آنست كه در حق ما كوتاه انداخته‌اند و كم از اندازه رفته‌اند.

و قسم سوم آنست كه به عيب‌هاى دشمنان ما تصريح كرده‌اند.

پس مردم چون اخبارى كه در غلو ما جعل شده است بشنوند شيعيان ما را تكفير كنند و قول به خدا بودن ما نسبت به آنها دهند و چون بشنوند آن اخبارى كه

كوتاه انداخته شده به مضامين آنها در حق ما معتقد شوند و چون بشنوند آن اخبارى كه در معايب دشمنان ما جعل شده با اينكه در آن اخبار تصريح شده است به اسماء دشمنان ما اسماء ما را آورند و معايب را به اسماء ما زنند چه حقتعالى فرموده (وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ‌)⁽¹⁾و دشنام ندهيد آنان را كه مى‌پرستند غير خدا را و به قبايح ايشان را ياد مكنيد پس ايشان نيز در مقابل آن ناسزا گويند خداى را از روى ظلم و تجاوز از حق بيدانشى يعنى خداى را ناسزا گويند از روى جهل و نادانى پس نسبت به ما هم چنين كنند و آن معايب را به ما نسبت دهند. اى پسر ابى محمود چون ببينى كه هر طايفه از مردم به راهى روند تو با طريقه ما ملازم باش زيرا كه هر كه از ما دست بر ندارد و با ما ملازم باشد ما با او ملازم باشيم و هركه از ما مفارقت كند ما از او مفارقت كنيم و كمتر چيزى كه مرد را از دين او بيرون كند اينست كه سنگريزه را گويد دانه خرما است پس از آن متدين و معتقد شود به آن و بيزارى جويد از كسى كه او را مخالفت كند اى پسر ابى محمود حفظ كن آنچه من از براى تو حديث كردم زيرا كه جمع كردم از براى تو خير دنيا و آخرت را. ⁽²⁾

بیان فضائل امیرالمومنین توسط امام مجتبی در مجلس معاویه

رُوِيَ عَنِ الشَّعْبِيِّ وَ أَبِي مِخْنَفٍ وَ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ الْمِصْرِيِ أَنَّهُمْ قَالُوا:... أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) اسْتَخْلَفَهُ عَلَى الْمَدِينَةِ فِي غَزَاةِ تَبُوكَ وَ لَا سَخِطَ ذَلِكَ وَ لَا كَرَاهَةَ وَ تَكَلَّمَ فِيهِ الْمُنَافِقُونَ فَقَالَ لَا تُخْلِفْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنِّي لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْكَ فِي غَزْوَةٍ قَطُّ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

أَنْتَ وَصِيِّي وَ خَلِيفَتِي

فِي أَهْلِي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ مِنْ مُوسَى ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ(علیه السلام) فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ تَوَلَّانِي فَقَدْ تَوَلَّى اللَّهَ وَ مَنْ تَوَلَّى عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ تَوَلَّانِي وَ مَنْ أَطَاعَنِي (فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ‌) وَ مَنْ أَطَاعَ عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ أَطَاعَنِي وَ مَنْ أَحَبَّنِي فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ وَ مَنْ أَحَبَّ عَلِيّاً(علیه السلام)

فَقَدْ أَحَبَّنِي ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَالَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي قَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَمْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ كِتَابَ اللَّهِ وَ عِتْرَتِي أَهْلَ بَيْتِي فَأَحِلُّوا حَلَالَهُ وَ حَرِّمُوا حَرَامَهُ وَ اعْمَلُوا بِمُحْكَمِهِ وَ آمِنُوا بِمُتَشَابِهِهِ وَ قُولُوا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَ أَحِبُّوا أَهْلَ بَيْتِي وَ عِتْرَتِي وَ وَالُوا مَنْ وَالاهُمْ وَ انْصُرُوهُمْ عَلَى مَنْ عَادَاهُمْ وَ إِنَّهُمَا لَنْ يَزَالا فِيكُمْ حَتَّى يَرِدَا عَلَيَّ الْحَوْضَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ دَعَا وَ هُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ عَلِيّاً فَاجْتَذَبَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ اللَّهُمَّ مَنْ عَادَى عَلِيّاً(علیه السلام) فَلَا تَجْعَلْ لَهُ فِي الْأَرْضِ مَقْعَداً وَ لَا فِي السَّمَاءِ مَصْعَداً وَ اجْعَلْهُ فِي أَسْفَلِ دَرْكٍ مِنَ النَّارِ؟ وَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیهو آله)

قَالَ لَهُ أَنْتَ الذَّائِذُ عَنْ حَوْضِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ تَذُودُ عَنْهُ كَمَا يَذُودُ أَحَدُكُمُ الْغَرِيبَةَ مِنْ وَسْطِ إِبِلِهِ؟ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

فِي مَرَضِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَبَكَى رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

فَقَالَ عَلِيٌّ مَا يُبْكِيكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ فَقَالَ يُبْكِينِي أَنِّي أَعْلَمُ أَنَّ لَكَ فِي قُلُوبِ رِجَالٍ مِنْ أُمَّتِي ضَغَائِنَ لَا يُبْدُونَهَا لَكَ حَتَّى أَتَوَلَّى عَنْكَ؟ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) حِينَ حَضَرَتْهُ الْوَفَاةُ وَ اجْتَمَعَ عَلَيْهِ أَهْلُ بَيْتِهِ قَالَ اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلُ بَيْتِي وَ عِتْرَتِي اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُمْ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُمْ وَ قَالَ إِنَّمَا مَثَلُ أَهْلِ بَيْتِي فِيكُمْ كَسَفِينَةِ نُوحٍ مَنْ دَخَلَ فِيهَا نَجَا وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ؟ وَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ أَصْحَابَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) قَدْ سَلَّمُوا عَلَيْهِ بِالْوَلَايَةِ فِي عَهْدِ

رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) وَ حَيَاتِهِ؟ وَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ أَ تَعْلَمُونَ أَنَّ عَلِيّاً(علیه السلام) أَوَّلُ مَنْ حَرَّمَ الشَّهَوَاتِ كُلَّهَا عَلَى نَفْسِهِ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالًا طَيِّباً وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ) وَ كَانَ عِنْدَهُ عِلْمُ الْمَنَايَا وَ عِلْمُ الْقَضَايَا وَ فَصْلُ الْكِتَابِ وَ رُسُوخُ الْعِلْمِ وَ مَنْزِلُ الْقُرْآنِ وَ كَانَ [فِي] رَهْطٍ لَا نَعْلَمُهُمْ يُتَمِّمُونَ عَشَرَةً نَبَّأَهُمُ اللَّهُ أَنَّهُمْ مُؤْمِنُونَ وَ أَنْتُمْ فِي رَهْطٍ قَرِيبٍ مِنْ عِدَّةِ أُولَئِكَ لُعِنُوا عَلَى لِسَانِ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَأَشْهَدُ لَكُمْ وَ أَشْهَدُ عَلَيْكُمْ أَنَّكُمْ لُعَنَاءُ اللَّهِ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِ كُلَّكُمْ؟

در ضمن خبری طولانی امام حسن مجتبی(علیه السلام) در مجلس معاویه و در دفاع از امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: شما را به خدا قسم مي‌دهم: آيا مي‌دانيد هنگامى كه پيغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) متوجه جنگ تبوك شد حضرت امير را در مدينه خليفه خويشتن قرار داد، بدون اينكه غضب و كراهتى داشته باشد، آنگاه منافقين حضرت امير(علیه السلام) را براى اين موضوع سرزنش نمودند و آن بزرگوار به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفت: مرا در مدينه مگذار، زيرا من هرگز از تو تخلف نكرده‌ام. پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در جوابش فرمود: تو وصى و خليفه منى همان طور كه هارون(علیه السلام) براى موسى(علیه السلام) بود، سپسپيغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) دست حضرت امير(علیه السلام) را گرفت و فرمود: ايها الناس! هر كه مرا دوست داشته باشد حقا كه خدا را دوست داشته است، هر كه على(علیه السلام) را دوست داشته باشد حقا كه مرا دوست داشته، كسى كه مرا اطاعت كند (فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ)⁽¹⁾

حقا كه خدا را اطاعت نموده، هر كه على(علیه السلام) را اطاعت كند حقا كه مرا اطاعت كرده هر كه محبت مرا داشته باشد حقا كه محبت خدا را داشته و هر كه محبت على(علیه السلام) را داشته باشد حقا كه محبت مرا داشته است. سپس فرمود: شما را به

خدا قسم مي‌دهم آيا مي‌دانيد كه پيغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) در حجّة الوداع فرمود: ايها الناس! من قرآن خدا را در ميان شما نهادم كه بعد از آن هرگز گمراه نشويد، پس حلال آن را حلال و حرام آن را حرام بدانيد، به حكم آن عمل كنيد، به آيات متشابه آن ايمان داشته باشيد و بگوئيد: به قرآنى كه خدا بر ما نازل كرده ايمان داريم، نسبت به اهل بيت و عترت من محبت داشته باشيد! دوست بداريد كسى را كه ايشان را دوست داشته باشد، آنان را در مقابل دشمنانشان يارى نمائيد. اين قرآن و عترت من دائما در ميان شما مي‌باشند تا روز قيامت نزد حوض بر من وارد شوند. آنگاه در حالى كه بالاى منبر بود على بن ابى طالب(علیه السلام) را خواست و دست آن حضرت را گرفت و فرمود: بار خدايا! دوست بدار كسى را كه على(علیه السلام) را دوست دارد و دشمن بدار شخصى را كه على(علیه السلام) را دشمن بدارد، پروردگارا! كسى كه با على(علیه السلام) دشمنى كند در زمين جايگاهى برايش قرار مده و در آسمان محل بالا رفتنى به وى عطا مكن و او را در درك اسفل جهنم قرار بده!! شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد كه پيغمبر خدا(صلی الله علیه و آله) به حضرت امير(علیه السلام) مي‌فرمود: تو فرداى قيامت نااهل‌ها را از نزدحوض من دور مي‌كنى آن طور كه يكى از شما شتر غريب را از ميان شتران خود دور نمايد.

شما را به خدا قسم مي‌دهم: آيا مي‌دانيد حضرت امير(علیه السلام) در آن بیماری كه پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) از دنيا رحلت كرد بر آن حضرت وارد شد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گريست، على(علیه السلام) به پيغمبر اعظم(صلی الله علیه و آله) گفت: براى چه گريه مي‌كنى يا رسول اللَّه! فرمود: براى اين گريه مي‌كنم كه مي‌دانم بغض و كينه‌هائى از تو در دل امت من است: آنها را ظاهر نمي‌كنند تا موقعى كه از دست بروم.

شما را بخدا قسم مي‌دهم: آيا مي‌دانيد هنگامى كه اجل پيغمبر معظم(صلی الله علیه و آله) اسلام فرا رسيد و اهل بيت آن بزرگوار اجتماع كردند فرمود: پروردگارا! اينان اهل بيت و عترت منند، بار خدايا! دوست بدار هر كه ايشان را دوست مي‌دارد، آنان را بر

دشمنانشان نصرت بده، آنگاه فرمود: مثل اهل بيت من در ميان شما نظير كشتى نوح است، كسى كه داخل آن شود نجات پيدا مي‌كند و كسى كه از آن تخلف نمايد غرق خواهد شد. شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد اصحاب پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در زمان حيات آن حضرت بر حضرت امير سلام و تبريك ولايت گفتند، شما را به خدا قسم مي‌دهم، آيا مي‌دانيد على بن ابى طالب(علیه السلام) در ميان اصحاب پيغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) اول كسى بود كه كليه خواستنى‌ها را بر خود حرام كرد، بعد از آن آيه سوره مائده نازل شد كه مي‌فرمايد: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ حَلالًا طَيِّباً وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي أَنْتُمْ بِهِ مُؤْمِنُونَ)⁽¹⁾اى افرادى كه ايمان آورده‌ايد اشياء طيب و نيكوئى كه خدا براى شما نازل كرده حرام نكنيد و سركشى هم منمائيد، زيراخدا افراد سركش را دوست ندارد. بخوريد از آن چيزهاى حلال و پاكيزه‌اى كه خدا براى شما مقدر نموده و از آن خدائى كه به او ايمان آورده‌ايد بترسيد و نزد او بود علم منايا و علم قضايا و فصل خطاب و رسوخ به علوم فراوان و همو عارف به محلّ نزول قرآن بود. على(علیه السلام) از گروهى بود كه گمان ندارم تعدادشان به ده برسد كه خدا پيامبر(صلی الله علیه و آله) را بر ايمانشان با خبر ساخت، و شما در گروهى به شمار اينان؛ ولى ملعون از زبان خود پيامبريد، پس من بر له و عليه شما شهادت مى‌دهم كه شما همگى از زبان خود پيامبر(صلی الله علیه و آله) لعن شده‌ايد.... ⁽²⁾

خطبه ی امام حسن بعد از شهادت امیرالمومنین

أَخْبَرَنَا أَبُو عُمَرَ عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَهْدِيٍّ، فِي مَنْزِلِهِ بِدَرْبِ الزَّعْفَرَانِيِّ بِبَغْدَادَ فِي الْكَرْخِ، سَنَةَ عَشْرٍ وَ أَرْبَعِمِائَةٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْعَبَّاسِ أَحْمَدُ

بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ عُقْدَةَ، فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ بَعْدَ صَلَاةِ الْجُمُعَةِ إِمْلَاءً، فِي مَسْجِدِ بَرَاثَا، لِثَمَانٍ بَقِينَ مِنْ جُمَادَى الْأُولَى سَنَةَ ثَلَاثِينَ وَ ثَلَاثِمِائَةٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبَانٍ، عَنْ سَلَّامِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ مَعْرُوفٍ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ، قَالَ: خَطَبَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ(علیه السلام) بَعْدَ وَفَاةِ عَلِيٍّ(علیه السلام) وَ ذَكَرَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) فَقَالَ: خَاتَمُ الْوَصِيِّينَ، وَصِيُّ خَاتَمِ الْأَنْبِيَاءِ، وَ أَمِيرُ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ الصَّالِحِينَ. ثُمَّ قَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ، لَقَدْ فَارَقَكُمْ رَجُلٌ مَا سَبَقَهُ الْأَوَّلُونَ، وَ لَا يُدْرِكُهُ الْآخَرُونَ، لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يُعْطِيهِ الرَّايَةَ فَيُقَاتِلُ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) عَنْ يَمِينِهِ، وَ مِيكَائِيلُ(علیه السلام) عَنْ يَسَارِهِ، فَمَا يَرْجِعُ حَتَّى يَفْتَحَ اللَّهُ عَلَيْهِ، مَا تَرَكَ ذَهَباً وَ لَا فِضَّةً إِلَّا شَيْئاً عَلَى صَبِيٍّ لَهُ، وَ مَا تَرَكَ فِي بَيْتِ الْمَالِ إِلَّا سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ، فَضَلَتْ مِنْ عَطَائِهِ،أَرَادَ أَنْ يَشْتَرِيَ بِهَا خَادِماً لِأُمِّ كُلْثُومٍ. ثُمَّ قَالَ: مَنْ عَرَفَنِي فَقَدْ عَرَفَنِي، وَ مَنْ لَمْ يَعْرِفْنِي فَأَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ، قَوْلَ يُوسُفَ(علیه السلام): (وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائِي إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ) أَنَا ابْنُ الْبَشِيرِ، أَنَا ابْنُ النَّذِيرِ، وَ أَنَا ابْنُ الدَّاعِي إِلَى اللَّهِ، وَ أَنَا ابْنُ السِّرَاجِ الْمُنِيرِ، وَ أَنَا ابْنُ الَّذِي أُرْسِلَ (رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ‌)⁽¹⁾وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ الَّذِينَ أَذْهَبَ اللَّهُ عَنْهُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَهُمْ تَطْهِيراً، وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ الَّذِينَ كَانَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) يَنْزِلُ عَلَيْهِمْ وَ مِنْهُمْ كَانَ يَعْرُجُ، وَ أَنَا مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ الَّذِينَ افْتَرَضَ اللَّهُ مَوَدَّتَهُمْ وَ وَلَايَتَهُمْ، فَقَالَ فِيمَا أُنْزِلَ عَلَى مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله): (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً) وَ اقْتِرَافُ الْحَسَنَةِ: مَوَدَّتُنَا.

حسین بن علی(علیه السلام) پس از وفات علی(علیه السلام) خطبه خواند و امیرالمومنین(علیه السلام) را یاد کرد و فرمود: او ختم کننده جانشینان، جانشین ختم کننده پیامبران و امیر راستگویان و شهدا و نیکوکاران بود. سپس فرمود: ای مردم! به درستی که مردی از شما جدا گردید که پیشینیان بر او برتری نیافتند و آیندگان به (جایگاه) او دست نیابند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرچم جهاد را به او می‌سپرد و جبرئیل(علیه السلام) در سمت راست و میکائیل(علیه السلام) در سمت چپش قرار داشتند و باز نمی‌گشت تا خداوند او را پیروز گرداند. هیچ طلا و نقره‌ای به جای نگذاشت جز مقداری برای فرزندانش و در بیت المال نیز جز هفتصد درهم که از بخشش او افزون آمده بود، چیزی باقی نگذاشت و می‌خواست با آن خدمتکاری برای ام کلثوم تهیه کند. سپس فرمود: هرکه مرا شناخت که می‌شناسد و هرکه مرا نشناخت من حسن(علیه السلام) فرزند محمد(صلی الله علیه و آله) پیامبرم. سپس این آیه را از قول حضرت یوسف(علیه السلام) تلاوت نمود (وَ اتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبائي إِبْراهيمَ وَ إِسْحاقَ وَيَعْقُوبَ)⁽¹⁾من از کیش نیاکانم ابراهیم(علیه السلام)، اسحاق(علیه السلام) و یعقوب(علیه السلام) پیروی کرده‌ام من فرزند بشارت دهنده و بیم دهنده و دعوت کننده به سوی خدا و چراغ روشنی بخش و فرزند کسی هستم که برای هدایت جهانیان فرستاده شد. من از اهل بیتی هستم که خداوند پلیدی را از آنان دور ساخت و به نیکی پاکشان گردانید. من از اهل بیتی هستم که جبرئیل(علیه السلام) بر آنان فرود آمده و از آنان عروج می یافت. من از اهل بیتی هستم که خداوند محبت و ولایتشان را واجب ساخت. پس در آنچه بر محمد(صلی الله علیه و آله) فرو فرستاده فرمود: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً)⁽²⁾بگو من در ازای رسالتم پاداشی جز محبت خویشاوندانم از شما طلب نکنم و هرکه کار نیکی انجام دهد و انجام کار نیک دوستی ما اهل بیت(علیهم السلام) است. ⁽³⁾

امیرالمومنین از زبان خودش

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى بْنِ الْمُتَوَكِّلِ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْحِمْيَرِيُّ وَ سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِمْرَانَ بْنِ مُوسَى عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنْ غروان [غَزْوَانَ] الضَّبِّيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام) قَالَ: أَنَا حُجَّةُ اللَّهِ وَ أَنَا خَلِيفَةُ اللَّهِ وَ أَنَا صِرَاطُ اللَّهِ وَ أَنَا بَابُ اللَّهِ وَ أَنَا خَازِنُ عِلْمِ اللَّهِ وَ أَنَا الْمُؤْتَمَنُ عَلَى سِرِّ اللَّهِ وَ أَنَا إِمَامُ الْبَرِّيَّةِ بَعْدَ خَيْرِ الْخَلِيقَةِ مُحَمَّدٍ نَبِيِّ الرَّحْمَةِ(صلی الله علیه و آله).امير المؤمنين(علیه السلام): منم حجت اللَّه خليفة اللَّه باب اللَّه منم خزانه دار علم خدا و امين سر خدا منم امام خلق پس از بهترين مردم محمد(صلی الله علیه و آله) نبى رحمت. ⁽¹⁾

النص 35 المجلس التاسع ح9

وَ بِالْإِسْنَادِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْهَيْثَمِ بْنِ أَبِي مَسْرُوقٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُلْوَانَ عَنْ عُمَرَ بْنِ ثَابِتٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ طَرِيفٍ عَنِ الْأَصْبَغِ بْنِ نُبَاتَةَ قَالَ: قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) ذَاتَ يَوْمٍ عَلَى مِنْبَرِ الْكُوفَةِ أَنَا سَيِّدُ الْوَصِيِّينَ وَ وَصِيُّ سَيِّدِ الْمُرْسَلِينَ وَ أَنَا إِمَامُ الْمُتَّقِينَ وَ مَوْلَى الْمُؤْمِنِينَ وَ قَائِدُ الْمُتَّقِينَ وَ زَوْجُ سَيِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ أَنَا الْمُتَخَتِّمُ بِالْيَمِينِ وَ الْمُعَفِّرُ لِلْجَبِينِ أَنَا الَّذِي هَاجَرْتُ الْهِجْرَتَيْنِ وَ بَايَعْتُ الْبَيْعَتَيْنِ أَنَا صَاحِبُ بَدْرٍ وَ حُنَيْنٍ وَ أَنَا الضَّارِبُ بِالسَّيْفَيْنِ وَ الْحَامِلُ عَلَى فَرَسَيْنِ وَ أَنَا وَارِثُ عِلْمِ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ حُجَّةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَى الْعَالَمِينَ بَعْدَ الْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) خَاتَمِ النَّبِيِّينَ أَهْلُ مُوَالاتِي مَرْحُومُونَ وَ أَهْلُ عَدَاوَتِي مَلْعُونُونَ وَ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) كَثِيراً مَا يَقُولُ لِي يَا

عَلِيُّ حُبُّكَ تَقْوَى وَ بُغْضُكَ كُفْرٌ وَ نِفَاقٌ وَ أَنَا بَيْتُ الْحِكْمَةِ وَ أَنْتَ مِفْتَاحُهُ وَ كَذَبَ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ يُحِبُّنِي وَ يُبْغِضُك

ابوجعفر محمد بن علی بن حسین با اسنادی از اصبغ بن نباته نقل می کند که حضرت علی بن ابی طالب(علیه السلام)

روزی بر منبر کوفه فرمودند: من بهترین جانشین پیامبران و وصی برترین پیامبر خدا هستم. من امام متقیان و مولای مومنان و رهبر باتقوایان و همسر برترین بانوی عالمیان هستم. من آن کسی هستم که انگشتر را در دست راست می کنم و از خاک سجده بر پیشانی‌ام نشان دارم. من آن کسی هستم که دو بار هجرت کردم و دو بار بیعت نمودم. من فاتح بدر و حنین هستم و من جنگنده با دو شمشیر هستم و در جنگ‌ها بر مرکب‌ها، یکی پس از دیگری سوار می شدم و من وارث علم اولین و آخرین هستم و من حجت خداوند عزّوجلّ بر عالمیانبعد از انبیاء و پیامبران مرسل و محمد بن عبدالله(صلی الله علیه و آله) خاتم پیامبران هستم. پذیرندگان ولایت من مورد رحمت هستند و دشمنان و کینه جویان با من ملعون و از رحمت به دور هستند. بسیار پیش آمده بود که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به من فرمودند: ای علی! دوست داشتن تو از تقوا و بغض و دشمنی با تو از کفر و نفاق است و من سرای حکمت و فرزانگی هستم و تو کلید آن و دروغ می گوید کسی که گمان می کند که مرا دوست دارد در حالی که با تو دشمن است. ⁽¹⁾

مقام

امیرالمومنین در زبان امام سجاد

أَنَا ابْنُ عَلِيٍّ الْمُرْتَضَى(علیه السلام) أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ خَرَاطِيمَ الْخَلْقِ حَتَّى قَالُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ أَنَا ابْنُ مَنْ ضَرَبَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) بِسَيْفَيْنِ وَ طَعَنَ بِرُمْحَيْنِ وَ

هَاجَرَ الْهِجْرَتَيْنِ وَ بَايَعَ الْبَيْعَتَيْنِ وَ قَاتَلَ بِبَدْرٍ وَ حُنَيْنٍ وَ لَمْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ طَرْفَةَ عَيْنٍ أَنَا ابْنُ صَالِحِ الْمُؤْمِنِينَ وَ وَارِثِ النَّبِيِّينَ وَ قَامِعِ الْمُلْحِدِينَ وَ يَعْسُوبِ الْمُسْلِمِينَ وَ نُورِ الْمُجَاهِدِينَ وَ زَيْنِ الْعَابِدِينَ وَ تَاجِ الْبَكَّائِينَ وَ أَصْبَرِ الصَّابِرِينَ وَ أَفْضَلِ الْقَائِمِينَ مِنْ آلِ يَاسِينَ رَسُولِ رَبِّ الْعَالَمِينَ(صلی الله علیه و آله) أَنَا ابْنُ الْمُؤَيَّدِ بِجَبْرَئِيلَ(علیه السلام) الْمَنْصُورِ بِمِيكَائِيلَ(علیه السلام) أَنَا ابْنُ الْمُحَامِي عَنْ حَرَمِ الْمُسْلِمِينَ وَ قَاتِلِ الْمَارِقِينَ وَ النَّاكِثِينَ وَ الْقَاسِطِينَ وَ الْمُجَاهِدِ أَعْدَاءَهُ النَّاصِبِينَ وَ أَفْخَرِ مَنْ مَشَى مِنْ قُرَيْشٍ أَجْمَعِينَ وَ أَوَّلِ مَنْ أَجَابَ وَ اسْتَجَابَ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ(صلی الله علیه و آله) مِن الْمُؤْمِنِينَ وَ أَوَّلِ السَّابِقِينَ وَ قَاصِمِ الْمُعْتَدِينَ وَ مُبِيدِ الْمُشْرِكِينَ وَ سَهْمٍ مِنْ مَرَامِي اللَّهِ عَلَى الْمُنَافِقِينَ وَ لِسَانِ حِكْمَةِ الْعَابِدِينَ وَ نَاصِرِ دِينِ اللَّهِ وَ وَلِيِّ أَمْرِ اللَّهِ وَ بُسْتَانِ حِكْمَةِ اللَّهِ وَ عَيْبَةِ عِلْمِهِ سَمِحٌ سَخِيٌّ بَهِيٌّ بُهْلُولٌ زَكِيٌّ أَبْطَحِيٌّ رَضِيٌّ مِقْدَامٌ هُمَامٌ صَابِرٌ صَوَّامٌ مُهَذَّبٌ قَوَّامٌ قَاطِعُ الْأَصْلَابِ وَ مُفَرِّقُ الْأَحْزَابِ أَرْبَطُهُمْ عِنَاناً وَ أَثْبَتُهُمْ جَنَاناً وَ أَمْضَاهُمْ عَزِيمَةً وَأَشَدُّهُمْ شَكِيمَةً أَسَدٌ بَاسِلٌ يَطْحَنُهُمْ فِي الْحُرُوبِ إِذَا ازْدَلَفَتِ الْأَسِنَّةُ وَ قَرُبَتِ الْأَعِنَّةُ طَحْنَ الرَّحَى وَ يَذْرُوهُمْ فِيهَا ذَرْوَ الرِّيحِ الْهَشِيمَ لَيْثُ الْحِجَازِ وَ كَبْشُ الْعِرَاقِ مَكِّيٌّ مَدَنِيٌّ خَيْفِيٌّ عَقَبِيٌّ بَدْرِيٌّ أُحُدِيٌّ شَجَرِيٌّ مُهَاجِرِيٌّ مِنَ الْعَرَبِ سَيِّدُهَا وَ مِنَ الْوَغَى لَيْثُهَا وَارِثُ الْمَشْعَرَيْنِ وَ أَبُو السِّبْطَيْنِ الْحَسَنِ(علیه السلام) وَ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) ذَاكَ جَدِّي عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)....

من فرزند علی(علیه السلام) مرتضایم. من فرزند آن بزرگ مردی هستم که با شهامت و اخلاصی وصف ناپذیرش، بینی گردنکشان شرک و بیداد را، پس از روشنگری و خیرخواهی بسیار و پس از ستیزه جویی و حق ناپذیری و زورمداری از سوی آنها به خاک مالید تا در برابر حق سر فرود آوردند و زبان به یکتایی خدا گشودند و به

برابری بندگان و به حقوق و آزادی و امنیت آنان اعتراف نمودند. من فرزند آن کسی هستم که در سخت ترین میدان‌ها و بحرانی‌ترین شرایط، پیشاپیش پیامبر(صلی الله علیه و آله) با دشمن تجاوز کار و مغرور، قهرمانانه می‌رزمید، و با دو سلاح و نیزه پیکار می‌کرد و دوبار در راه خدا بار هجرت بست و دوبار در اوج تنهاییِ پیامبر، با او بیعت کرد و در روزهای سرنوشت ساز بدر و حنین با کفار و بیداد پیکار نمود و در همه‌ی این فراز و نشیب‌ها، لحظه‌ای به خدای توانا کفر نورزید و در راه حق و عدالت و آزادی و حقوق انسان‌ها از پا ننشست. من فرزند شایسته کردارترین ایمان آوردندگان، فرزند جانشینی راستین پیام آوران، فرزند نابود کننده‌ی حق ستیزان و تجاوز کاران، فرزند پیشوای حقیقی ایمان آورندگان، فرزند مایه‌ی روشنی دیدگان مجاهدان، فرزند زینت و زیور و آراستگی پرستشگران خدا، فرزند سالار و سرور نیایشگران با خدا، فرزند بسیار گریه کنندگان بارگاه دوست فرزند شکیباترین شکیبایان، و فرزند برترین نماز گزاران، از خاندان پیام آور پروردگار جهانیان هستم. من فرزند آن کسی هستم که جبرئیل(علیه السلام) و میکائیل(علیه السلام) او را یاری کردند، من فرزند آن کسی هستم که از حریم حرمت مردم و حقوق، امنیت و آزادی آنان دلیرانه دفاع کرد و با خشونت کیشان و بیرون رفتگان ازمرزهای دین خدا، با بیعت شکنان و قانون ستیزان و برتری جویان به پیکار برخاست. من فرزند بهترین و سرافرازترین چهره‌ی قریش فرزند نخستین ایمان آورنده به خدا و پیامبر(صلی الله علیه و آله)، فرزند نخستین پیشتاز در اسلام و ایمان، و فرزند شکننده کمر تجاوز کاران و نابود کننده شرک گرایان و بیداد پیشگان و زورمداران هستم. من فرزند آن بزرگمردی هستم که به سان تیری از تیرهای خدا بر نفاقگرایان و حق ستیزان بود و زبان حکمت و فرزانگی عبادت کنندگان راستین و پر اخلاص بارگاه خدا، یاری رسان دلیر دین و مقررات او بود، و سررشته دار دین و دولت حق، بوستان پر گل و لاله حکمت خدا بود و گنجینه‌ی بیکران و پایان ناپذیر علوم و

دانش‌های او. من فرزند همان پیشوای گرانقدری هستم که جوانمرد بود و بسیار سخاوتمند و بخشنده، بسیار زیبا بود و دارای سیمایی نور افشان، هوشمند بود و دنیای نیکی‌ها و خوبی‌ها، از همه‌ی پلیدی ها و ناپسندی‌ها پاک و پاکیزه بود و به همه‌ی ارزش‌ها آراسته، از سرزمین حجاز بود و خشنود به خواست خدا و مورد پسند حق. پیشگام در والایی‌ها و شایستگی‌ها بود و پیشتاز در نیکی‌ها، پیشوای بلند همت بود و دارای اراده‌ی آهنین در راه خدا، سمبل شکیبایان بود و نمونه‌ی پایداری در راه حق بسیار روزه دار و روزه گیر بود و پاکیزه از هر آلودگی، شب زنده دار بود و بسیار نمازگزار بارگاه خدا. من فرزند آن قهرمان بزرگی هستم که از هم پاشنده‌ی شیرازه‌ی دشمنان حق و عدالت بود و پراکنده ساز گروه‌ها و احزاب سرکش و حق ستیز و خود کامه. از همگان پر شهامت‌تر و قوی دل‌تر بود، و از همه‌ی شجاعان نامدارتر و پر صولت‌تر و پر صلابت‌تر، در برابر حق ستیزان از همه تزلزل ناپذیرتر بود و از همه پایدارتر. شیر غرنده‌ای بود که در گرماگرم پیکار و آن گاه که چکاچک شمشیرها و نیزه‌ها به هم می‌آمیخت، تجاوز کاران را به سان آسیاب در هم می‌نوردید و به سان تند باد و طوفانی که خار و خاشاک را بپراکند آنان را از هم پراکندهمی‌ساخت. شیر حجاز بود و شهسوار عراق سردار نامدار مکه، مدینه، خیف، منی، عقبه، بدر، و احد بود و پیشتاز بیعت رضوان و هجرت در راه خدا و در جهت خشنودی او، سالار عرب بود و شیر ژیان میدان نبرد وارث مشعر و عرفات بود و پدر گرانمایه‌ی دو نواده ارجمند پیامبر، حسن، حسین.... آری این بزرگمردی که پرتویی از سیمای نورافشان و سبک و سیره انسان پرور و عادلانه‌اش ترسیم گردید، نیای گرانقدر من امیر مومنان علی(علیه السلام)، فرزند رشید ابوطالب است. ⁽¹⁾

باب 39 الوقائع المتأخرة عن قتله صلوات الله عليه إلى رجوع أهل البيت ع إلى المدينة و ما ظهر من إعجازه صلوات الله عليه في تلك الأحوال

برخی از فضائل امیرالمومنین از زبان امام باقر

وَ رَوَى الْحَسَنُ بْنُ مُعَاذٍ الرَّضَوِيُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا لُوطُ بْنُ يَحْيَى الْأَزْدِيُّ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ زَيْدٍ الْوَاقِدِيِّ، قَالَ: حَجَّ هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ سَنَةً مِنَ السِّنِينَ، وَ كَانَ قَدْ حَجَّ فِي تِلْكَ السَّنَةِ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ الْبَاقِرُ(علیه السلام) وَ ابْنُهُ جَعْفَرٌ فَقَالَ جَعْفَرٌ(علیه السلام) فِي بَعْضِ كَلَامِهِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) بِالْحَقِّ نَبِيّاً، وَ أَكْرَمَنَا بِهِ، فَنَحْنُ صَفْوَةُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ، وَ خِيَرَتُهُ مِنْ عِبَادِهِ، فَالسَّعِيدُ مَنِ اتَّبَعَنَا، وَ الشَّقِيُّ مَنْ عَادَانَا وَ خَالَفَنَا وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ إِنَّهُ يَتَوَلَّانَا وَ هُوَ يُوَالِي أَعْدَاءَنَا وَ مَنْ يَلِيهِمْ مِنْ جُلَسَائِهِمْ وَ أَصْحَابِهِمْ، فَهُوَ لَمْ يَسْمَعْ كَلَامَ رَبِّنَا وَ لَمْ يَعْمَلْ بِهِ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) فَأَخْبَرَ مُسَيْلَمَةُ أَخَاهُ بِمَا سَمِعَ فَلَمْ يَعْرِضْ لَنَا حَتَّى انْصَرَفَ إِلَى دِمَشْقَ، وَ انْصَرَفْنَا إِلَى الْمَدِينَةِ، فَأَنْفَذَ بَرِيداً إِلَى عَامِلِ الْمَدِينَةِ بِإِشْخَاصِ أَبِي وَ إِشْخَاصِي مَعَهُ، فَأُشْخِصْنَا، فَلَمَّا وَرَدْنَا دِمَشْقَ حَجَبَنَا ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ، ثُمَّ أَذِنَ لَنَا فِي الْيَوْمِ الرَّابِعِ، فَدَخَلْنَا وَ إِذَا هُوَ قَدْ قَعَدَ عَلَى سَرِيرِ الْمُلْكِ، وَ جُنْدُهُ وَ خَاصَّتُهُ وُقُوفٌ عَلَى أَرْجُلِهِمْ سِمَاطَيْنِ مُتَسَلِّحِينَ، وَ قَدْ نَصَبَ الْبِرْجَاسَ حِذَاءَهُ، وَ أَشْيَاخُ قَوْمِهِ يَرْمُونَ. فَلَمَّا دَخَلَ أَبِي وَ أَنَا خَلْفَهُ مَازَالَ يَسْتَدْنِينَا مِنْهُ حَتَّى حَاذَيْنَاهُ وَ جَلَسْنَا قَلِيلًا، فَقَالَ لِأَبِي: يَا أَبَا جَعْفَرٍ، لَوْ رَمَيْتَ مَعَ أَشْيَاخِ قَوْمِكَ الْغَرَضَ. وَ إِنَّمَا أَرَادَ أَنْ يَهْتِكَ بِأَبِي ظَنّاً مِنْهُ أَنَّهُ يُقَصِّرُ وَ يُخْطِئُ وَ لَا يُصِيبُ إِذَا رَمَى، فَيَشْتَفِي مِنْهُ بِذَلِكَ، فَقَالَ لَهُ: إِنِّي قَدْ كَبِرْتُ عَنِ الرَّمْيِ، فَإِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُعْفِيَنِي. فَقَالَ: وَ حَقِّ مَنْ أَعَزَّنَا بِدِينِهِ وَ نَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ لَا أُعْفِيكَ. ثُمَّ أَوْمَأَ إِلَى شَيْخٍ مِنْ بَنِي

أُمَيَّةَ أَنْ أَعْطِهِ قَوْسَكَ.

رضه داشت آیا فزرند جعفر نیز میتواند اینگونه تیر اندازی کند؟ی را که میزد درفَتَنَاوَلَ أَبِي عِنْدَ ذَلِكَ قَوْسَ الشَّيْخِ، ثُمَّ تَنَاوَلَ مِنْهُ سَهْماً فَوَضَعَهُ فِي كَبِدِ الْقَوْسِ ثُمَّ انْتَزَعَ وَ رَمَى وَسَطَ الْغَرَضِ فَنَصَبَهُ فِيهِ، ثُمَّ رَمَى فِيهِ الثَّانِيَةَ فَشَقَّ فَوْقَ سَهْمِهِ إِلَى نَصْلِهِ، ثُمَّ تَابَعَ الرَّمْيَ حَتَّى شَقَّ تِسْعَةَ أَسْهُمٍ بَعْضُهَا فِي جَوْفِ بَعْضٍ، وَ هِشَامٌ يَضْطَرِبُ فِي مَجْلِسِهِ، فَلَمْ يَتَمَالَكْ أَنْ قَالَ: أَجَدْتَ يَا أَبَا جَعْفَرٍ(علیه السلام) وَ أَنْتَ أَرْمَى الْعَرَبِ وَ الْعَجَمِ، كَلَّا زَعَمْتَ أَنَّكَ قَدْ كَبِرْتَ عَنِ الرَّمْيِ. ثُمَّ أَدْرَكَتْهُ نَدَامَةٌ عَلَى مَا قَالَ. وَ كَانَ هِشَامِ لَا يُكَنِّي أَحَداً قَبْلَ أَبِي وَ لَا بَعْدَهُ فِي خِلَافَتِهِ، فَهَمَّ بِهِ وَ أَطْرَقَ إِطْرَاقَةً يَرْتَئِيُ فِيهِ رَأْياً، وَ أَبِي وَاقِفٌ بِحِذَائِهِ مُوَاجِهاً لَهُ، وَ أَنَا وَرَاءَ أَبِي. فَلَمَّا طَالَ وُقُوفُنَا بَيْنَ يَدَيْهِ غَضِبَ أَبِي فَهَمَّ بِهِ، وَ كَانَ أَبِي إِذَا غَضِبَ نَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ نَظَرَ غَضْبَانٍ يَتَبَيَّنَ لِلنَّاظِرِ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ، فَلَمَّا نَظَرَ هِشَامٌ ذَلِكَ مِنْ أَبِي قَالَ لَهُ: يَا مُحَمَّدُ، اصْعَدْ، فَصَعِدَ أَبِي إِلَى سَرِيرِهِ وَ أَنَا أَتْبَعُهُ، فَلَمَّا دَنَا مِنْ هِشَامٍ قَامَ إِلَيْهِ فَاعْتَنَقَهُ وَ أَقْعَدَهُ عَنْ يَمِينِهِ، ثُمَّ اعْتَنَقَنِي وَ أَقْعَدَنِي عَنْ يَمِينِ أَبِي، ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أَبِي بِوَجْهِهِ فَقَالَ لَهُ: يَا مُحَمَّدُ، لَا تَزَالُ الْعَرَبُ وَ الْعَجَمُ تَسُودُهَا قُرَيْشٌ مَا دَامَ فِيهِمْ مِثْلُكَ، وَ لِلَّهِ دَرُّكَ، مَنْ عَلَّمَكَ هَذَا الرَّمْيَ؟ وَ فِي كَمْ تَعَلَّمْتَهُ؟ فَقَالَ لَهُ أَبِي: قَدْ عَلِمْتُ أَنَّ أَهْلَ الْمَدِينَةِ يَتَعَاطَوْنَهُ، فَتَعَاطَيْتُهُ أَيَّامَ حَدَاثَتِي، ثُمَّ تَرَكْتُهُ، فَلَمَّا أَرَادَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ مِنِّي ذَلِكَ عُدْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ لَهُ: مَا رَأَيْتُ مِثْلَ هَذَا الرَّمْيِ قَطُّ مُذْ عَقَلْتُ، وَ مَا ظَنَنْتُ أَنَّ فِي الْأَرْضِ أَحَداً يَرْمِي مِثْلَ هَذَا الرَّمْيِ، أَيْنَ رَمْيُ جَعْفَرٍ مِنْ رَمْيِكَ؟ فَقَالَ: إِنَّا نَحْنُ نَتَوَارَثُ الْكَمَالَ وَ التَّمَامَ اللَّذَيْنِ أَنْزَلَهُمَا اللَّهُ عَلَى نَبِيِّهِ فِي قَوْلِهِ (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً) وَ الْأَرْضُ لَا تَخْلُو مِمَّنْ يَكْمُلُ هَذِهِ الْأُمُورَ الَّتِي يُقَصِّرُ عَنْهَا غَيْرُنَا.

قَالَ: فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ مِنْ أَبِي انْقَلَبَتْ عَيْنُهُ الْيُمْنَى فَاحْوَلَّتْ وَ احْمَرَّ وَجْهُهُ، وَ كَانَ ذَلِكَ عَلَامَةُ غَضَبِهِ إِذَا غَضِبَ، ثُمَّ أَطْرَقَ هُنَيْئَةً، ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ لِأَبِي: أَ لَسْنَا بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ نَسَبُنَا وَ نَسَبُكُمْ وَاحِدٌ؟ فَقَالَ أَبِي: نَحْنُ كَذَلِكَ، وَ لَكِنَّ اللَّهَ (جَلَّ ثَنَاؤُهُ) اخْتَصَّنَا مِنْ مَكْنُونِ سِرِّهِ وَ خَالِصِ عِلْمِهِ، بِمَا لَمْ يَخْتَصَّ أَحَداً بِهِ غَيْرَنَا. فَقَالَ: أَلَيْسَ اللَّهُ (جَلَّ ثَنَاؤُهُ) بَعَثَ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) مِنْ شَجَرَةِ عَبْدِ مَنَافٍ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً، أَبْيَضِهَا وَ أَسْوَدِهَا وَ أَحْمَرِهَا، مِنْ أَيْنَ وَرِثْتُمْ مَا لَيْسَ لِغَيْرِكُمْ؟ وَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَبْعُوثٌ إِلَى النَّاسِ كَافَّةً، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ (تَبَارَكَ وَ تَعَالَى) (وَ لِلَّهِ مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ) إِلَى آخِرِ الْآيَةِ، فَمَنْ أَيْنَ وَرِثْتُمْ هَذَا الْعِلْمَ وَ لَيْسَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) نَبِيٌّ وَ لَا أَنْتُمْ أَنْبِيَاءُ؟ فَقَالَ: مِنْ قَوْلِهِ (تَعَالَى) لِنَبِيِّهِ(صلی الله علیه و آله) (لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ) فَالَّذِي أَبْدَاهُ فَهُوَ لِلنَّاسِ كَافَّةً، وَ الَّذِي لَمْ يُحَرِّكُ بِهِ لِسَانَهُ، أَمَرَ اللَّهُ (تَعَالَى) أَنْ يَخُصَّنَا بِهِ مِنْ دُونِ غَيْرِنَا. فَلِذَلِكَ كَانَ يُنَاجِي أَخَاهُ عَلِيّاً مِنْ دُونِ أَصْحَابِهِ، وَ أَنْزَلَ اللَّهُ بِذَلِكَ قُرْآناً فِي قَوْلِهِ (تَعَالَى) (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِأَصْحَابِهِ: سَأَلْتُ اللَّهَ (تَعَالَى) أَنْ يَجْعَلَهَا أُذُنَكَ يَا عَلِيُّ فَلِذَلِكَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) بِالْكُوفَةِ: عَلَّمَنِي رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) أَلْفَ بَابٍ مِنَ الْعِلْمِ يَفْتَحُ مِنْ كُلِّ بَابٍ أَلْفَ بَابٍ، خَصَّهُ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْ مَكْنُونِ عِلْمِهِ مَا خَصَّهُ اللَّهُ بِهِ، فَصَارَ إِلَيْنَا وَ تَوَارَثْنَاهُ مِنْ دُونِ قَوْمِنَا. فَقَالَ لَهُ هِشَامٌ: إِنَّ عَلِيّاً كَانَ يَدَّعِي عِلْمَ الْغَيْبِ، وَ اللَّهُ لَمْ يُطْلِعْ عَلَى غَيْبِهِ أَحَداً فَمِنْ أَيْنَ ادَّعَى ذَلِكَ؟ فَقَالَ أَبِي: إِنَّ اللَّهَ (جَلَّ ذِكْرُهُ) أَنْزَلَ عَلَى نَبِيِّهِ كِتَاباً بَيَّنَ فِيهِ مَا كَانَ وَ مَا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ، فِي قَوْلِهِ (وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى

لِلْمُسْلِمِينَ‌) وَ فِي قَوْلِهِ (كُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ‌) وَ فِي قَوْلِهِ (ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ) وَ فِي قَوْلِهِ (وَ ما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ‌) وَ أَوْحَى اللَّهُ (تَعَالَى) إِلَى نَبِيِّهِ(صلی الله علیه و آله) أَنْ لَا يُبْقِيَ فِي غَيْبِهِ وَ سِرِّهِ وَ مَكْنُونِ عِلْمِهِ شَيْئاً إِلَّا يُنَاجِي بِهِ عَلِيّاً(علیه السلام) فَأَمَرَهُ أَنْ يُؤَلِّفَ الْقُرْآنَ مِنْ بَعْدِهِ، وَ يَتَوَلَّى غُسْلَهُ وَ تَكْفِينَهُ وَ تَحْنِيطَهُ مِنْ دُونِ قَوْمِهِ، وَ قَالَ لِأَصْحَابِهِ: حَرَامٌ عَلَى أَصْحَابِي وَ أَهْلِي أَنْ يَنْظُرُوا إِلَى عَوْرَتِي غَيْرَ أَخِي عَلِيٍّ(علیه السلام) فَإِنَّهُ مِنِّي وَ أَنَا مِنْهُ، لَهُ مَا لِي وَ عَلَيْهِ مَا عَلَيَّ، وَ هُوَ قَاضِي دَيْنِي وَ مُنْجِزٌ مَوْعِدِي. ثُمَّ قَالَ لِأَصْحَابِهِ: عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يُقَاتِلُ عَلَى تَأْوِيلِ الْقُرْآنِ كَمَا قَاتَلْتُ عَلَى تَنْزِيلِهِ. وَ لَمْ يَكُنْ عِنْدَ أَحَدٍ تَأْوِيلُ الْقُرْآنِ بِكَمَالِهِوَ تَمَامِهِ إِلَّا عِنْدَ عَلِيٍّ وَ لِذَلِكَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) لِأَصْحَابِهِ: أَقْضَاكُمْ عَلِيٌّ، أَيْ هُوَ قَاضِيكُمْ. وَ قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: لَوْ لَا عَلِيٌّ(علیه السلام) لَهَلَكَ

عُمَرُ أَ فَيَشْهَدُ لَهُ عُمَرُ وَ يَجْحَدُ غَيْرُهُ؟!

عمارة بن زيد واقدى گويد: هشام بن عبد الملك در يكى از سال‌ها براى حج به مكه آمد و در آن سال محمد بن على باقر(علیه السلام) و فرزندش جعفر بن محمد(علیه السلام) هم به حج آمده بودند، جعفر بن محمد(علیه السلام) در يكى از سخنانش فرموده بودند. ستايش خداوندى را سزاست كه محمد(صلی الله علیه و آله) را به حق خلعت نبوت داد و ما را به وسيله او گرامى نمود، ما برگزيدگان مخلوقات و بهترين بندگان او مى‌باشيم، خوشبخت كسى است كه از ما پيروى كند و بدبخت و شقى آن است كه از ما دورى نمايد و با ما به مخالفت برخيزد. در ميان مردم كسانى هستند كه مى‌گويند ما را دوست مى‌دارند و محبت ما را در دل خود دارند، در حالى كه همين گونه مردمان مدعى محبت ما با دشمنان ما هم ارتباط دارند و آنها را دوست مى‌دارند، آنها با كسانى كه با ما دشمن

مى‌باشند هم‌نشينى مى‌كنند و با ياران دشمنان ما رفت و آمد دارند، آنها هرگز كلام خدا را نشنيده‌اند و به آن عمل نكرده‌اند. امام صادق(علیه السلام) فرمودند: مسلمة بن عبد الملك جريان را به برادرش گفت او هم چيزى به ما نگفت و به طرف شام رفت و ما هم به طرف مدينه برگشتيم، چندى نگذشت كه پيامى به عامل مدينه رسيد و هشام دستور داده بود كه من و پدرم را به طرف شام روانه كنند. عامل مدينه هم ما را روانه شام كرد و من همراه پدرم وارد دمشق شديم، هشام سه روز ما را معطل كرد و به ما اذن ورود نداد، روز چهارم ما را نزد هشام بردند، مشاهده كرديم او روى تخت سلطنت نشسته و سربازان و نزديكانش پيرامون او را گرفته‌اند و همگان مسلح و در حال قيام مى‌باشند، در وسط تالار هدفىگذاشته بودند كه بزرگان قومش به سوی آن تيراندازى مى‌كردند. ما به اتفاق پدر وارد بر هشام شديم، پدرم قبل از من حركت مى‌كرد و من هم دنبالش مى‌رفتم، تا آن‌گاه كه در مقابلش قرار گرفتيم هشام متوجه پدرم شد و عرضه داشت: اى محمد! تو هم تيراندازى كن و با پيرمردان قومت همراهى نما. او گمان مى‌كرد پدرم نخواهد توانست هدف‌گيرى كند و بدين وسيله او را تحقير کرده و استهزاء نمايد و انتقام خود را بگيرد و دلش را آرام كند، پدرم فرمود: من پير شده‌ام و از تيراندازى باز مانده‌ام بهتر است از من درگذريد، هشام عرضه داشت: به حق آن كسى كه ما را به دين او عزت داد و به حق محمد(صلی الله علیه و آله) شما را آزاد نخواهم گذاشت بايد تيراندازى كنى. بعد از آن به يكى از شيوخ بنى اميه گفت: کمان خود را به او بدهيد تا تيراندازى كند، پدرم كمان را از او گرفت و تيرى برداشت در كمان نهاد و آن را رها كرد و تير درست در وسط هدف نشست، سپس تير دوم را زد که به انتهای چوب تير اول برخورد کرد و آن را شكافت تا به نوک پیکان آن رسید به همین شکل نُه تير پشت سر هم به هدف زد كه هریک تير قبلى را می‌شكافت و در يك ديگر داخل می‌شد. هشام حالش دگرگون شد و مضطرب گرديد و گفت: يا ابا

جعفر نيكو هدف‌گيرى كردى و تو امروز تيراندازترين عرب و عجم مى‌باشى، تو گفتى من پير شده‌ام و توانائى ندارم تيراندازى كنم، بعد از آن از گفته‌اش پشيمان شد، هشام در خلافت خود كسى را با كنيه خطاب نمى‌كرد و فقط پدرم را با كنيه صدا زد. هشام مدتى سر بر زمين دوخت و ما هم در مقابل او قرار داشتيم، پدرم جلو و من هم دنبالش بودم....سپس هشام خطاب به پدرم عرضه داشت: اى محمد! بالا بيا، پدرم بالاى تخت او رفت و من هم دنبالش رفتم، وقتى كه نزديك هشام رسيد از جايش برخاست و او را در آغوش گرفت و در جانب راست خود نشانيد و بعد هم مرا در آغوش گرفت و در طرف راست پدرم نشانيد. بعد از آن متوجه پدرم شد و عرضهداشت: اى محمد! قرشيان بر عرب و عجم حكومت خواهند كرد مادامى كه مانند شما در ميان آنها باشند، خداوند تو را سلامتى بدهد اين تيراندازى را از كه آموختى و در چه مدت آن را فرا گرفتى. حضرت فرمود: خودت مى‌دانى كه اهل مدينه به تيراندازى عادت دارند و من هم در جوانى به اين كار مشغول بودم و بعد آن را ترك كردم اينك كه از من خواستى من هم بار ديگر تيراندازى كردم هشام گفت: من از هنگامى كه به سن رشد رسيده‌ام چنين تيراندازى نديده‌ام و گمان نمى‌كنم در روى زمين چنين تيراندازى باشد. هشام گفت: جعفر هم مانند شما تيراندازى مى‌كنند فرمودند: ما از اجدادمان كمال و تمام امتيازاتى كه در اين آيه خدا نازل نموده (الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً)⁽¹⁾به ارث برده‌ايم جهان خالى از حجتى كه قدرت بر انجام امور شگفت انگيز داشته باشد نيست چنان قدرتى به غير ما خانواده داده نشده. حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: هشام وقتى اين سخنان را از پدرم شنيد چشم راست او برگشت و صورتش قرمز شد. اين برگشتن چشم و قرمزى صورت علامت خشم او بود قدرى سر به زير انداخت. سپس سر بلند نموده عرضه داشت: مگر من و شما هر دو از فرزندان عبد مناف نيستيم مگر داراى يك نژاد

نيستيم؟ پدرم فرمود: چرا ما نيز از همان نژاديم ولى خداوند از خزانه غيب خود به ما امتيازهايى داده كه به هيچ كس نداده. هشام عرضه داشت: مگر خداوند محمد(صلی الله علیه و آله) را از نژاد عبد مناف براى همه مردم سياه و سفيد و قرمز نفرستاد. از كجا شما بارث مقامى را برديد كه به ديگرى داده نشد پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى همه مردم فرستاده شده اين آيه قرآن نيز مي‌فرمايد ميراث آسمان و زمين از خداست (وَ لِلَّهِ مِيراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ‌)⁽¹⁾از كجا به شما اين علم رسيد با اينكهبعد از محّمد(صلی الله علیه و آله) پيامبرى نيست و شما نیز پیامبر نمی‌باشید؟ پدرم فرمود: از فرموده‌اى خداى بزرگ به پيامبرش در اين آيه (لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ)⁽²⁾آن كسى كه نبايد براى ديگران زبان بگشايد خدا به او امر مي‌كند كه به ما اين امتياز را بدهد و ديگران محروم باشند به همين جهت تنها با على(علیه السلام) به گفتگوى سرى پرداخت و خداوند اين آيه را نازل نمود (وَ تَعِيَها أُذُنٌ واعِيَةٌ)⁽³⁾پيامبر(صلی الله علیه و آله) در ميان اصحاب فرمود: از خدا درخواست كردم كه آن گوش تو باشد على جان. به همين جهت على بن ابى طالب(علیه السلام) در كوفه گفت برايم پيامبر(صلی الله علیه و آله) هزار در از علم گشود كه از هر در هزار در ديگر باز مي‌شد امتيازاتى پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) به على(علیه السلام) داد از خزانه اسرار همان طور كه شما به محبوبترين شخص در نزد خود امتيازى مي‌دهيد. آنچنان كه خدا پيامبر(صلی الله علیه و آله) را ممتاز گردانيد پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نيز برادر خود على(علیه السلام) را امتياز بخشيد آن نيرو و قدرت‌ها از را راه ارث به ما رسيد بدون اينكه حتى ساير بستگان ما شريك باشند. هشام گفت على(علیه السلام) ادعاى علم غيب مي‌كرد با اينكه خداوند هيچ كس را بر غيب مطلع نكرده از كجا چنين ادعائى مي‌كرد. حضرت فرمود: خداوند بزرگ نوشته‌اى براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرستاد كه در آن تمام اسرار گذشته و آينده تا روز قيامت بود چنانچه اين آيه شاهد است (وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ‌)⁽⁴⁾و در اين آيه ديگر (وَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ‌)⁽⁵⁾ودر اين آيه (ما فَرَّطْنا فِي

الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ)⁽¹⁾

خداوند به پيامبرش وحى كرد كه تمام اسرار را با على(علیه السلام) در ميان گذارد دستور داد بعد از او قرآن را جمع كند غسل و كفن و ساير كارهاى دفن او را خودش انجام دهد. به اصحاب خود فرمود:...على(علیه السلام) از من و من از اويم سود من از او و سود او از من و زيان او و من همين طور است او پرداخت‌كننده قرض من و انجام دهنده‌ى تعهدات من است. و فرمود به اصحاب كه على بن ابى طالب(علیه السلام) بر تاويل قرآن جنگ خواهد كرد همان طورى كه من در تنزيل آن جنگ نمودم هيچ كس جز على(علیه السلام) عالم بر تمام تاويل قرآن نبود به همين جهت پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود بهترين داور شما على(علیه السلام) است منظورش اين بود كه او فقط داور است و عمر بن خطاب گفت: لَوْ لَا عَلِيٌّ لَهَلَكَ عُمَرُ اگر على(علیه السلام) نبود عمر هلاك مي‌شد عجیب اينجاست كه عمر این مطلب را قبول دارد اما ديگران انكار مي‌كنند.⁽²⁾

امیرالمومنین از زبان امام صادق

أَخْبَرَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مُحَمَّدٍ الْأَنْصَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مَيْمُونٍ الْبَزَّازُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عُلْوَانَ عَنْ أَبِي عَلِيٍّ زِيَادِ بْنِ رُسْتَمَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ كُلْثُومٍ قَالَ كُنْتُ عِنْدَ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیه السلام) فَذَكَرَ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَأَطْرَاهُ وَ مَدَحَهُ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ وَ اللَّهِ مَا أَكَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام)مِنَ الدُّنْيَا حَرَاماً قَطُّ حَتَّى مَضَى لِسَبِيلِهِ وَ مَا عُرِضَ لَهُ أَمْرَانِ قَطُّ هُمَا لِلَّهِ رِضًى إِلَّا أَخَذَ بِأَشَدِّهِمَا عَلَيْهِ فِي دِينِهِ وَ مَا نَزَلَتْ بِرَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) نَازِلَةٌ قَطُّ إِلَّا دَعَاهُ فَقَدَّمَهُ ثِقَةً بِهِ وَ مَا

أَطَاقَ عَمَلَ رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْ هَذِهِ الْأُمَّةِ غَيْرُهُ وَ إِنْ كَانَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ رَجُلٍ كَانَ وَجْهُهُ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَ النَّارِ يَرْجُو ثَوَابَ هَذِهِ وَ يَخَافُ عِقَابَ هَذِهِ وَ لَقَدْ أَعْتَقَ مِنْ مَالِهِ أَلْفَ مَمْلُوكٍ فِي طَلَبِ وَجْهِ اللَّهِ وَ النَّجَاةِ مِنَ النَّارِ مِمَّا كَدَّ بِيَدَيْهِ وَ رَشَحَ مِنْهُ جَبِينُهُ وَ إِنْ كَانَ لَيَقُوتُ أَهْلَهُ بِالزَّيْتِ وَ الْخَلِّ وَ الْعَجْوَةِ وَ مَا كَانَ لِبَاسُهُ إِلَّا الْكَرَابِيسَ إِذَا فَضَلَ شَيْ‌ءٌ عَنْ يَدِهِ مِنْ كُمِّهِ دَعَا بِالْجَلَمِ فَقَصَّهُ وَ مَا أَشْبَهَهُ مِنْ وُلْدِهِ وَ لَا أَهْلِ بَيْتِهِ أَحَدٌ أَقْرَبُ شَبَهاً بِهِ فِي لِبَاسِهِ وَ فِقْهِهِ مِنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ(علیه السلام) وَ لَقَدْ دَخَلَ أَبُو جَعْفَرٍ ابْنُهُ(علیه السلام) عَلَيْهِ فَإِذَا هُوَ قَدْ بَلَغَ مِنَ الْعِبَادَةِ مَا لَمْ يَبْلُغْهُ أَحَدٌ فَرَآهُ قَدِ اصْفَرَّ لَوْنُهُ مِنَ السَّهَرِ وَ رَمِصَتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْبُكَاءِ وَ دَبِرَتْ جَبْهَتُهُ وَ انْخَرَمَ أَنْفُهُ مِنَ السُّجُودِ وَ وَرِمَتْ سَاقَاهُ وَ قَدَمَاهُ مِنَ الْقِيَامِ فِي الصَّلَاةِ فَقَالَ أَبُو جَعْفَرٍ(علیه السلام) فَلَمْ أَمْلِكْ حِينَ رَأَيْتُهُ بِتِلْكَ الْحَالِ الْبُكَاءَ فَبَكَيْتُ رَحْمَةً لَهُ وَ إِذَا هُوَ يُفَكِّرُ فَالْتَفَتَ إِلَيَّ بَعْدَ هُنَيْهَةٍ مِنْ دُخُولِي فَقَالَ يَا بُنَيَّ أَعْطِنِي بَعْضَ تِلْكَ الصُّحُفِ الَّتِي فِيهَا عِبَادَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَأَعْطَيْتُهُ فَقَرَأَ فِيهَا شَيْئاً يَسِيراً ثُمَّ تَرَكَهَا مِنْ يَدِهِ تَضَجُّراً وَ قَالَ مَنْ يَقْوَى عَلَى عِبَادَةِ عَلِيٍّ(علیه السلام)

حسن بن محمد بن يحيى (به سند خود) از سعيد بن كلثوم روايت كند كه گفت: شرفياب محضر امام صادق(علیه السلام) بودم، پس نام امير المؤمنين على بن ابیطالب(علیه السلام) به ميان آمد، امام صادق(علیه السلام) او را ستود، و آنچه شايسته آن بزرگوار بود مدحش كرد آنگاه فرمود: به خدا على بن ابى طالب(علیه السلام) هرگز چيز حرامى از دنيا نخورد تا از دنيا رفت، و هرگز به او پيشنهاد انجام دو كارى كه مورد خوشنودى خدا بود نشد جز اينكه انجام هر كدام سخت‌تر و دشوارتر بود بر عهده گرفت، و هيچ پيش آمد ناگوار و اندوهناكى براى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پيش نيامد جز اينكه براى برطرف كردن آن على(علیه السلام) را مي‌طلبيد، و

اين بخاطر آن اعتمادى بود كه به او داشت، و كسى از اين امت تاب انجام عمل رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را جز آن جناب نداشت، و عمل او عمل مردى بود كه خود را گويا ميانبهشت و دوزخ مي‌ديد، كه اميدوار در ثواب اين و ترسناك از عقاب آن بود، و همانا از دارائى خويش هزار بنده خريد و در راه خدا و براى رهائى از دوزخ آزاد كرد، كه بهاى آن را از دسترنج خود و عرق پيشانى داد و با اين حال خوراك خانواده و زن و بچه خود را از زيتون و سركه و خرما ترتيب داده بود (يعنى با خوراكى بسيار ساده آنان را اداره مي‌كرد و زيادى آن را باين راه مصرف مي‌نمود) و جامه‌اش جز كرباس نبود كه هر گاه آستين آن بلندتر از دستش بود مقراض را مي‌خواست و آن را قيچى مي‌كرد، و كسى در ميان فرزندان و خانواده او از على بن الحسين(علیه السلام) به او در جامه و دانش شبيه‌تر نبود، و همانا پسرش أبو جعفر باقر(علیه السلام) بر او درآمد و پدر را ديد در عبادت بدان جا رسيده كه أحدى بدان حال در نيامده، ديد به واسطه بيدارى شب رنگش زرد شده، و از بسيارى گريه چشمانش مجروح گشته، پيشانى و بينى او از بسيارى سجده پينه بسته، و از بس براى نماز روى پا ايستاده پاها و ساق آن ورم كرده، ابو جعفر باقر(علیه السلام) فرمايد: چون او را باين حال ديدم نتوانستم خوددارى كنم و از روى دلسوزى براى او گريستم، و او در آن حال سر به جيب تفكر فرو برده بود، پس از لختى كه از رفتن من بدان جا گذشت به من رو كرده فرمود: اى پسرم من برخى از كتاب‌هائى كه عبادت على بن ابى طالب(علیه السلام) در آن نوشته شده به من بده، من آن را به دستش دادم، اندكى از آن را خواند آنگاه با اندوه آن را به زمين نهاده فرمود: كيست كه تاب و نيروى عبادت علی بن ابیطالب(علیه السلام) امیرالمومنین را داشته باشد. ⁽¹⁾

مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ وَ غَيْرُهُ عَنْ سَهْلٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى وَ مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ جَمِيعاً عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍ وَ عَبْدِ الْكَرِيمِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ أَبِي الدَّيْلَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: أَوْصَى

مُوسَى(علیه السلام) إِلَى يُوشَعَ بْنِ نُونٍ وَ أَوْصَى يُوشَعُ بْنُ نُونٍ إِلَى وَلَدِ هَارُونَ وَ لَمْ يُوصِ إِلَى وَلَدِهِ وَ لَا إِلَى وَلَدِ مُوسَى(علیه السلام) إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى لَهُ الْخِيَرَةُ يَخْتَارُ مَنْ يَشَاءُ مِمَّنْ يَشَاءُ وَ بَشَّرَ مُوسَى(علیه السلام) وَ يُوشَعُ بِالْمَسِيحِ(علیه السلام) فَلَمَّا أَنْ بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمَسِيحَ(علیه السلام) قَالَ الْمَسِيحُ لَهُمْ إِنَّهُ سَوْفَ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي نَبِيٌّ اسْمُهُ أَحْمَدُ(صلی الله علیه و آله) مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ(علیه السلام) يَجِي‌ءُ بِتَصْدِيقِي وَ تَصْدِيقِكُمْ وَ عُذْرِي وَ عُذْرِكُمْ....فَلَمَّا بَعَثَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مُحَمَّداً(صلی الله علیه و آله) أَسْلَمَ لَهُ الْعَقِبُ مِنَ الْمُسْتَحْفِظِينَ وَ كَذَّبَهُ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَ دَعَا إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ جَاهَدَ فِي سَبِيلِهِ ثُمَّ أَنْزَلَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ عَلَيْهِ أَنْ أَعْلِنْ فَضْلَ وَصِيِّكَ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ الْعَرَبَ قَوْمٌ جُفَاةٌ لَمْ يَكُنْ فِيهِمْ كِتَابٌ وَ لَمْ يُبْعَثْ إِلَيْهِمْ نَبِيٌّ وَ لَا يَعْرِفُونَ فَضْلَ نُبُوَّاتِ الْأَنْبِيَاءِ وَ لَا شَرَفَهُمْ وَ لَا يُؤْمِنُونَ بِي إِنْ أَنَا أَخْبَرْتُهُمْ بِفَضْلِ أَهْلِ بَيْتِي فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ (وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ)⁽¹⁾(وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ)⁽²⁾فَذَكَرَ مِنْ فَضْلِ وَصِيِّهِ ذِكْراً فَوَقَعَ النِّفَاقُ فِي قُلُوبِهِمْ فَعَلِمَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) ذَلِكَ وَ مَا يَقُولُونَ فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) (وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ)⁽³⁾(فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ‌)⁽⁴⁾وَ لَكِنَّهُمْ يَجْحَدُونَ بِغَيْرِ حُجَّةٍ لَهُمْ وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَتَأَلَّفُهُمْ وَ يَسْتَعِينُ بِبَعْضِهِمْ عَلَى بَعْضٍ وَ لَا يَزَالُ يُخْرِجُ لَهُمْ شَيْئاً فِي فَضْلِ وَصِيِّهِ حَتَّى نَزَلَتْ هَذِهِ السُّورَةُ فَاحْتَجَّ عَلَيْهِمْ حِينَ أُعْلِمَ بِمَوْتِهِ وَ نُعِيَتْ إِلَيْهِ نَفْسُهُ فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ (فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ)⁽⁵⁾يَقُولُ إِذَا فَرَغْتَ فَانْصَبْ عَلَمَكَ وَ أَعْلِنْ وَصِيَّكَ فَأَعْلِمْهُمْ فَضْلَهُ عَلَانِيَةً فَقَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ قَالَ لَأَبْعَثَنَّ رَجُلًا يُحِبُّ اللَّهَ وَ

رَسُولَهُ(صلی الله علیه و آله) وَ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ(صلی الله علیه و آله) لَيْسَ بِفَرَّارٍ يُعَرِّضُ بِمَنْ رَجَعَ يُجَبِّنُ أَصْحَابَهُ وَ يُجَبِّنُونَهُ وَ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) سَيِّدُ الْمُؤْمِنِينَ وَ قَالَ عَلِيٌّ(علیه السلام) عَمُودُ الدِّينِ وَ قَالَ هَذَا هُوَ الَّذِي يَضْرِبُ النَّاسَ بِالسَّيْفِ عَلَى الْحَقِّ بَعْدِي وَ قَالَ الْحَقُّ مَعَ عَلِيٍ(علیه السلام) أَيْنَمَا مَالَ وَ قَالَ إِنِّي تَارِكٌ فِيكُمْ أَمْرَيْنِ إِنْ أَخَذْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا كِتَابَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ أَهْلَ بَيْتِي عِتْرَتِي أَيُّهَا النَّاسُ اسْمَعُوا وَ قَدْ بَلَّغْتُ إِنَّكُمْ سَتَرِدُونَ عَلَيَّ الْحَوْضَ فَأَسْأَلُكُمْ عَمَّا فَعَلْتُمْ فِي الثَّقَلَيْنِ وَ الثَّقَلَانِ كِتَابُ اللَّهِ جَلَّ ذِكْرُهُ وَ أَهْلُ بَيْتِي فَلَا تَسْبِقُوهُمْ فَتَهْلِكُوا وَ لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْكُمْ فَوَقَعَتِ الْحُجَّةُ بِقَوْلِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) وَ بِالْكِتَابِ الَّذِي يَقْرَأُهُ النَّاسُ فَلَمْ يَزَلْ يُلْقِي فَضْلَ أَهْلِ بَيْتِهِ بِالْكَلَامِ وَ يُبَيِّنُ لَهُمْ بِالْقُرْآنِ (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً)⁽¹⁾وَ قَالَ عَزَّ ذِكْرُهُ (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى)⁽²⁾ثُمَّ قَالَ (وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ‌)⁽³⁾فَكَانَ عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ كَانَ حَقُّهُ الْوَصِيَّةَ الَّتِي جُعِلَتْ لَهُ وَ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ فَقَالَ (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)⁽⁴⁾ثُمَّ قَالَ (وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ‌)⁽⁵⁾يَقُولُ أَسْأَلُكُمْ عَنِ الْمَوَدَّةِ الَّتِي أَنْزَلْتُ عَلَيْكُمْ فَضْلَهَا مَوَدَّةِ الْقُرْبَى بِأَيِّ ذَنْبٍ قَتَلْتُمُوهُمْ وَ قَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ (فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ)⁽⁶⁾قَالَ الْكِتَابُ هُوَ الذِّكْرُ وَ أَهْلُهُ آلُ مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِسُؤَالِهِمْ وَ لَمْ يُؤْمَرُوا بِسُؤَالِ الْجُهَّالِ وَ سَمَّى اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْقُرْآنَ ذِكْراً فَقَالَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى (وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَالذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ‌)⁽⁷⁾وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ (وَ إِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ)⁽⁸⁾وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ

(أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ‌)⁽¹⁾وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ (وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى)⁽²⁾اللَّهِ وَ إِلَى (الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ‌)⁽³⁾فَرَدَّ الْأَمْرَ أَمْرَ النَّاسِ إِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمُ الَّذِينَ أَمَرَ بِطَاعَتِهِمْ وَ بِالرَّدِّ إِلَيْهِمْ فَلَمَّا رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مِنْ حَجَّةِ الْوَدَاعِ نَزَلَ عَلَيْهِ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) فَقَالَ (يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ)⁽⁴⁾فَنَادَى النَّاسَ فَاجْتَمَعُوا وَ أَمَرَ بِسَمُرَاتٍ فَقُمَّ شَوْكُهُنَ ثُمَّ قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ وَلِيُّكُمْ وَ أَوْلَى بِكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ فَقَالُوا اللَّهُ وَ رَسُولُهُ فَقَالَ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالاهُ وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ فَوَقَعَتْ حَسَكَةُ النِّفَاقِ فِي قُلُوبِ الْقَوْمِ وَ قَالُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ جَلَّ ذِكْرُهُ هَذَا عَلَى مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) قَطُّ وَ مَا يُرِيدُ إِلَّا أَنْ يَرْفَعَ بِضَبْعِ ابْنِ عَمِّهِ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ أَتَتْهُ الْأَنْصَارُ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) إِنَّ اللَّهَ جَلَّ ذِكْرُهُ قَدْ أَحْسَنَ إِلَيْنَا وَ شَرَّفَنَا بِكَ وَ بِنُزُولِكَ بَيْنَ ظَهْرَانَيْنَا فَقَدْ فَرَّحَ اللَّهُ صَدِيقَنَا وَ كَبَتَ عَدُوَّنَا وَ قَدْ يَأْتِيكَ وُفُودٌ فَلَا تَجِدُ مَا تُعْطِيهِمْ فَيَشْمَتُ بِكَ الْعَدُوُّ فَنُحِبُّ أَنْ تَأْخُذَ ثُلُثَ أَمْوَالِنَا حَتَّى إِذَا قَدِمَ عَلَيْكَ وَفْدُ مَكَّةَ وَجَدْتَ مَا تُعْطِيهِمْ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلَيْهِمْ شَيْئاً وَ كَانَ يَنْتَظِرُ مَا يَأْتِيهِ مِنْ رَبِّهِ فَنَزَلَ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) وَقَالَ (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى)⁽⁵⁾وَ لَمْ يَقْبَلْ أَمْوَالَهُمْ فَقَالَ الْمُنَافِقُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا عَلَى مُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله) وَ مَا يُرِيدُ إِلَّا أَنْ يَرْفَعَ بِضَبْعِ ابْنِ عَمِّهِ وَ يَحْمِلَ عَلَيْنَا أَهْلَ بَيْتِهِ يَقُولُ أَمْسِ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ(علیه السلام) مَوْلَاهُ وَ الْيَوْمَ (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌) ثُمَّ نَزَلَ عَلَيْهِ آيَةُ الْخُمُسِ فَقَالُوا يُرِيدُ أَنْ

يُعْطِيَهُمْ أَمْوَالَنَا وَ فَيْئَنَا ثُمَّ أَتَاهُ جَبْرَئِيلُ(علیه السلام) فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ(صلی الله علیه و آله) إِنَّكَ قَدْ قَضَيْتَ نُبُوَّتَكَ وَ اسْتَكْمَلْتَ أَيَّامَكَ فَاجْعَلِ الِاسْمَ الْأَكْبَرَ وَ مِيرَاثَ الْعِلْمِ وَ آثَارَ عِلْمِ النُّبُوَّةِ عِنْدَ عَلِيٍّ(علیه السلام) فَإِنِّي لَمْ أَتْرُكِ الْأَرْضَ إِلَّا وَ لِيَ فِيهَا عَالِمٌ تُعْرَفُ بِهِ طَاعَتِي وَ تُعْرَفُ بِهِ وَلَايَتِي وَ يَكُونُ حُجَّةً لِمَنْ يُولَدُ بَيْنَ قَبْضِ النَّبِيِّ إِلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله) الْآخَرِ قَالَ فَأَوْصَى إِلَيْهِ بِالاسْمِ الْأَكْبَرِ وَ مِيرَاثِ الْعِلْمِ وَ آثَارِ عِلْمِ النُّبُوَّةِ وَ أَوْصَى إِلَيْهِ بِأَلْفِ كَلِمَةٍ وَ أَلْفِ بَابٍ يَفْتَحُ كُلُّ كَلِمَةٍ وَ كُلُّ بَابٍ أَلْفَ كَلِمَةٍ وَ أَلْفَ بَابٍ.

امام صادق(علیه السلام) فرمود: ....و چون خداى عز و جل مسيح(علیه السلام) را مبعوث ساخت، مسيح(علیه السلام) به مردم گفت: همانا پس از من پيغمبرى كه نامش احمد(صلی الله علیه و آله) و از اولاد اسماعيل(علیه السلام) است خواهد آمد كه مرا و شما را تصديق مي‌كند (به نبوت من و پيروى شما باور دارد) و حجت و عذر مرا و شما را مى‌آورد مانند من و شما احتجاج مي‌كند و قول بالوهيت مرا از من و شما نفى مي‌كند) ....و چون خداى عز و جل محمد(صلی الله علیه و آله) مبعوث كرد، مستحفظين پسين به او اسلام آوردند و بنى اسرائيل تكذيبش نمودند، او به سوى خداى عز و جل دعوت كرد و در راهش جهاد نمود تا آنكه خداى جل ذكره به او امر فرستاد كه فضيلت وصيت را آشكار كن، پيغمبر(صلی الله علیه و آله) عرضه داشت: پروردگارا! عرب مردمى خشنند، در ميان ايشان كتابى نبوده و براى آنها پيغمبرى مبعوث نگشته و به فضيلت و شرف پيغمبران آگاه نيستند، اگر من فضيلتاهل بيتم را به آنها بگويم، ايمان نمى‌آورند، پس پس خداى جل ذكره فرمود: (وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ) غم آنها را مخور و بگو سلام شما در آينده مي‌دانيد پيغمبر اندكى از فضيلت وصيش تذكر داد، و در دل‌ها نفاق افتاد رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آن نفاق و گفتار ايشان بدانست، خداى جل ذكره فرمود: اى محمد! (وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِما يَقُولُونَ) (فَإِنَّهُمْ لا يُكَذِّبُونَكَ وَ لكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآياتِ اللَّهِ

يَجْحَدُونَ‌) محققا ما مي‌دانيم كه تو سينه‌ات از آنچه مي‌گويند تنگ مى‌شود ايشان تو را تكذيب نمي‌كنند بلكه ستمگران آيات خدا را انكار مي‌كنند يعنى بلكه بدون اينكه دليلى داشته باشند انكار مي‌كنند. رسول خدا ايشان را الفت مي‌داد و بعضى را ياور بعضى ديگر مي‌ساخت و هميشه چيزى از فضيلت وصيش را به آنها گوشزد مي‌كرد، تا آنكه اين سوره (انشراح) نازل شد و پيغمبر(صلی الله علیه و آله) زمانى كه از شهادت خود آگاه شد و گزارش آن را شنيد، بر آنها احتجاج كرد، و خداى فرموده: (فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ وَ إِلى رَبِّكَ فَارْغَبْ‌) چون فراغ يافتى در عبادت كوش [نصب كن] و به سوى پروردگارت راغب شو مي‌فرمايد: چون (از تبليغ رسالت) فراغ يافتى پرچم و نشانه‌ات يعنى على(علیه السلام) را نصب كن و وصيتت را آشكار نما پيغمبر(صلی الله علیه و آله) هم (در روز غدير) فضيلت على(علیه السلام) را آشكارا اعلام كرد. و فرمود: هر كه من مولاى او هستم على(علیه السلام) مولاى او است، خدايا دوست او را دوست بدار و دشمن او را دشمن تا سه مرتبه و باز در جنگ خيبر بعد از آنكه چند تن را پرچمدار كرد و نتوانستند فتح كنند فرمود: همانا مردى را اعزام كنم كه او خدا و رسولش را دوست دارد و خدا و رسولش او را، او فراركننده نيست با اين جمله پيغمبر گوشه مي‌زند به كسى كه از در قلعه خيبر برگشت، او اصحابش را ترسو مي‌شمرد و اصحابش او را و باز پيغمبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: على(علیه السلام) آقاى مؤمنين است و فرمود: على(علیه السلام) ستوندين است و فرمود: اينست همان كسى كه پس از من از روى حق با شمشير گردن مردم را مى‌زند، و فرمود: به هر جانب كه على(علیه السلام) رود، حق همراه اوست، و فرمود: همانا من دو امر در ميان شما مي‌گذارم، اگر آنها را بپذيريد، هرگز گمراه نشويد كتاب خداى عز و جل اهل بيت و عترت من، اى مردم گوش كنيد كه من تبليغ كردم، شما در قيامت سر حوض بر من وارد مي‌شويد و من از آنچه نسبت به ثقلين انجام داده‌ايد از شما بازخواست مي‌كنم، و ثقلين، كتاب خدا جل ذكره و اهل بيت منند، برايشان پيشى

نگيريد كه هلاك شويد، و به ايشان چيزى نياموزيد كه آنها از شما داناترند. بنا بر اين حجت (خدا براى مردم) با قول پيغمبر(صلی الله علیه و آله) و قرآنى كه خود مردم آن را مي‌خوانند ثابت شد، زيرا پيغمبر(صلی الله علیه و آله) همواره فضيلت اهل بيتش را به وسيله بيان القا مي‌فرمود و به وسيله قرآن براى مردم روشن مي‌ساخت. (إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيراً‌) خدا مي‌خواهد ناپاكى را از شما اهل اين خانه ببرد و پاكيزتان كند، پاكيزه كامل خداى عز ذكره فرمود: (وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى‌) بدانيد كه هر چه غنيمت بدست آريد، پنج يك آن از آن خدا و پيغمبر او و خويشان او .... است و سپس فرمود: (وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ‌) حق خويشاوندان را بده مقصود از خويشاوندان على(علیه السلام) است و حق او وصيتى است كه براى او قرار داده و اسم اكبر و ميراث علم و آثار علم نبوتست. و فرمود: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى‌) بگو من از شما براى پيغمبرى مزدى جز دوستى خويشاوندان نمى‌خواهم سپس فرمود: (وَ إِذَا الْمَوْؤُدَةُ سُئِلَتْ بِأَيِّ ذَنْبٍ قُتِلَتْ ) و زمانى كه در باره دختر زنده بگور رفته بازخواست شود كه بچه گناهى كشته شد؟ خدا مي‌فرمايد در باره مودت و دوستى كه فضيلت آن را بر شما نازل كردم از شما بازخواست ميكنم و آن مودت خويشاوندان پيغمبر است كه ايشان را به چه گناه كشتيد؟ و باز خدا جلذكره فرمود: (فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ‌) اگر نمي‌دانيد از اهل ذكر بپرسيد، فرمايد قرآن ذكر است و اهل قرآن آل محمدند كه خداى عز و جل مردم را به سؤال از ايشان امر كرده است، و مردم به سؤال از جهال و نادانان دستور ندارند، و خداى عز و جل قرآن را ذكر ناميده، در آنجا كه فرمايد: (وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ‌) ما ذكر را به تو نازل كرديم تا براى مردم آنچه نازل شده بيان كنى شايد انديشه كنند و باز فرمود، (وَ إِنَّهُ

لَذِكْرٌ لَكَ وَ لِقَوْمِكَ وَ سَوْفَ تُسْئَلُونَ‌) قرآن براى تو و قوم تو ذكر است و در آينده باز خواست شويد و خداى فرمود: (أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ ) خدا را فرمان بريد و پيغمبر و صاحبان امر از خودتان را فرمان بريد و فرمود: (وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ‌) و اگر آن را (بخدا و) رسول و صاحبان امر از خود ارجاع دهند، كسانى كه از آنها اهل استنباطند، بدانند، پس مقصود از ارجاع امر، ارجاع امر مردم است به صاحبان امر از آنها كه خدا مردم را به اطاعت از ايشان و رجوع به ايشان دستور داده است. و چون رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از حجة الوداع بازگشت، جبرئيل(علیه السلام) بر او نازل شد و گفت: (يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ) اى پيغمبر! آنچه از پروردگارت به تو نازل شده ابلاغ كن، و اگر نكنى رسالت او را نرسانيده‌ئى، خدا تو را از شر مردم نگه مى‌دارد، همانا خدا كافران را هدايت نمي‌كند پيغمبر(صلی الله علیه و آله) مردم را فرياد زد، تا گرد آمدند و دستور داد تا خارهاى بوته‌هاى خار را تراشيدند (تا بتوان روى آنها نشست و ايستاد). سپس آن حضرت فرمود: اى مردم ولى شما و سزاوارتر از خود به شما كيست؟ گفتند: خدا و رسولش، پس فرمود: هر كه من مولاى او هستم على(علیه السلام) مولاى اوست، خدايا دوست او را دوست بدار و دشمن او را دشمن پس خار نفاق در دل آن مردم افتاد و گفتند: خدا جل ذكره هرگز چنين امرى بر محمد(صلی الله علیه و آله) نازلنكرده بلكه او مي‌خواهد بازوى پسر عمويش را بلند كند (او را بر ما رئيس كند) چون پيغمبر(صلی الله علیه و آله) به مدينه وارد شد، انصار نزد او آمدند و گفتند: اى رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خداى جل ذكره به ما احسان فرمود و از بركت تشريف فرمائى شما در ميان ما، به ما شرافت بخشيد، و دوست ما را شاد و دشمن ما را سركوب كرد، اكنون واردين نزد شما مى‌آيند و بسا چيزى ندارى كه به آنها عطا كنى و موجب شماتت دشمن مى‌شود، ما دوست داريم كه شما يك سوم

اموال ما را قبول فرمائى تا اگر از مكه اشخاصى بر شما وارد شدند، براى عطاء به آنها چيزى داشته باشى، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) جوابى به ايشان نداد و منتظر بود كه از پروردگارش چه دستور برسد. تا آنكه جبرئيل(علیه السلام) اين آيه آورد: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى) بگو من براى پيغمبرى از شما مزدى جز دوستى خويشاوندان نمي‌خواهم و پيغمبر(صلی الله علیه و آله) اموال ايشان را نپذيرفت: باز منافقان گفتند: خدا اين را بر محمد(صلی الله علیه و آله) نازل نكرده و او مقصودى جز بلند كردن بازوى پسر عمويش و تحميل خاندان خود را بر ما ندارد، ديروز مي‌گفت: هر كه من مولاى او هستم، على مولاى اوست، و امروز مي‌گويد: (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى) بگو من براى پيغمبرى از شما مزدى جز دوستى خويشان نمي‌خواهم. سپس آيه خمس بر پيغمبر(صلی الله علیه و آله) نازل گشت و باز آنها گفتند: مى‌خواهد اموال و غنيمت ما را به آنها دهد. سپس جبرئيل(علیه السلام) نزد آن حضرت آمد و گفت: اى محمد! وظيفه پيغمبريت را انجام دادى و عمرت به آخر رسيد اكنون اسم اكبر و ميراث علم و آثار علم نبوت را به على(علیه السلام) بسپار، زيرا من هرگز زمين را خالى نگذارم، از دانشمندى كه اطاعت و ولايت من به وسيله او شناخته شود و او براى كسانى كه در ميان وفات رسول گذشته تا آمدن رسول آينده متولد مي‌شوند حجت باشد، پس پيغمبر(صلی الله علیه و آله) اسم اكبر و ميراثعلم و آثار علم نبوت را به عنوان وصيت به على(علیه السلام) سپرد و او را به هزار كلمه و هزار باب وصيت فرمود كه از هر كلمه و بابى هزار كلمه و باب گشوده مي‌شد. ⁽¹⁾

ص293 باب الإشارة و النص على أمير المؤمنين ح3

فضائل علی

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاضِي أَبُو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى أَبُو جَعْفَرٍ الْعِجْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مِسْعَرُ بْنُ يَحْيَى الْمُهَلَّبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ: كَانَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) جَالِساً فِي جَمَاعَةٍ مِنْ أَصْحَابِهِ إِذْ أَقْبَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى آدَمَ(علیه السلام) فِي عِلْمِهِ، وَ إِلَى نُوحٍ(علیه السلام) فِي حِكْمَتِهِ، وَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) فِي حِلْمِهِ، فَلْيَنْظُرْ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام).

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در میان گروهی از اصحابشان نشسته بودند که علی بن ابیطالب(علیه السلام) پیش رو آمد و رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: هرکه می‌خواهد دانش آدم(علیه السلام)، حکمت نوح(علیه السلام)، و شکیبایی ابراهیم(علیه السلام) را ببیند به علی بن ابیطالب(علیه السلام) بنگرد. ⁽¹⁾حَدَّثَنَا أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُمْرُوسٍ الْهَمَدَانِيُّ بِهَمَدَانَ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَسَنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْقَحْطَبِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي مَرْيَمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْأَوْزَاعِيِّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

عَلِيٌّ(علیه السلام)

فِي السَّمَاءِ السَّابِعَةِ كَالشَّمْسِ بِالنَّهَارِ فِي الْأَرْضِ وَ فِي السَّمَاءِ الدُّنْيَا كَالْقَمَرِ بِاللَّيْلِ فِي الْأَرْضِ أَعْطَى اللَّهُ عَلِيّاً مِنَ الْفَضْلِ جُزْءاً لَوْ قُسِمَ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ مِنَ الْفَهْمِ جُزْءاً لَوْ قُسِمَ عَلَى أَهْلِ الْأَرْضِ لَوَسِعَهُمْ شَبَّهْتُ لِينَهُ بِلِينِ لُوطٍ(علیه السلام) وَ خُلُقَهُ بِخُلُقِ يَحْيَى(علیه السلام) وَ زُهْدَهُ بِزُهْدِ أَيُّوبَ(علیه السلام)

وَ سَخَاهُ بِسَخَاءِ إِبْرَاهِيمَ(علیه السلام) وَ بَهْجَتَهُ بِبَهْجَةِ سُلَيْمَانَ بْنِ دَاوُدَ(علیه السلام) وَ قُوَّتَهُ بِقُوَّةِ دَاوُدَ(علیه السلام) لَهُ اسْمٌ مَكْتُوبٌ عَلَى كُلِّ حِجَابٍ فِي الْجَنَّةِ بَشَّرَنِي بِهِ رَبِّي وَ كَانَتْ لَهُ

الْبِشَارَةُ عِنْدِي عَلِيٌّ مَحْمُودٌ عِنْدَ الْحَقِّ مُزَكًّى عِنْدَ الْمَلَائِكَةِ وَ خَاصَّتِي وَ خَالِصَتِي وَ ظَاهِرَتِي وَ مِصْبَاحِي وَ جَنَّتِي وَ رَفِيقِي آنَسَنِي بِهِ رَبِّي فَسَأَلْتُ رَبِّي أَنْ لَا يَقْبِضَهُ قَبْلِي وَ سَأَلْتُهُ أَنْ يَقْبِضَهُ شَهِيداً بَعْدِي أُدْخِلْتُ الْجَنَّةَ فَرَأَيْتُ حُورَ عَلِيٍّ أَكْثَرَ مِنْ وَرَقِ الشَّجَرِ وَ قُصُورَ عَلِيٍّ كَعَدَدِ الْبَشَرِ عَلِيٌّ(علیه السلام) مِنِّي وَ أَنَا مِنْ عَلِيٍّ(علیه السلام) مَنْ تَوَلَّى عَلِيّاً(علیه السلام) فَقَدْ تَوَلَّانِي حُبُّ عَلِيٍّ(علیه السلام) نِعْمَةٌ وَ اتِّبَاعُهُ فَضِيلَةٌ دَانَ بِهِ الْمَلَائِكَةُ وَ حَفَّتْ بِهِ الْجِنُّ الصَّالِحُونَ لَمْ يَمْشِ عَلَى الْأَرْضِ مَاشٍ بَعْدِي إِلَّا كَانَ هُوَ أَكْرَمَ مِنْهُ عِزّاً وَ فَخْراً وَ مِنْهَاجاً لَمْ يَكُ فَظّاً عَجُولًا وَ لَا مُسْتَرْسِلًا لِفَسَادٍ وَ لَا مُتَعَنِّداً حَمَلَتْهُ الْأَرْضُ فَأَكْرَمَتْهُ لَمْ يَخْرُجْ مِنْ بَطْنِ أُنْثَى بَعْدِي أَحَدٌ كَانَ أَكْرَمَ خُرُوجاً مِنْهُ وَ لَمْ يَنْزِلْ مَنْزِلًا إِلَّا كَانَ مَيْمُوناً أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْحِكْمَةَ وَ رَدَّاهُ بِالْفَهْمِ تُجَالِسُهُ الْمَلَائِكَةُ وَ لَا يَرَاهَا وَ لَوْ أُوحِيَ إِلَى أَحَدٍ بَعْدِي لَأُوحِيَ إِلَيْهِ فَزَيَّنَ اللَّهُ بِهِ الْمَحَافِلَ وَ أَكْرَمَ بِهِ الْعَسَاكِرَ وَ أَخْصَبَ بِهِ الْبِلَادَ وَ أَعَزَّ بِهِ الْأَجْنَادَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ بَيْتِ اللَّهِ الْحَرَامِ يُزَارُ وَ لَا يَزُورُ وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ الْقَمَرِ إِذَا طَلَعَ أَضَاءَ الظُّلْمَةَ وَ مَثَلُهُ كَمَثَلِ الشَّمْسِ إِذَا طَلَعَتْ أَنَارَتْ وَصَفَهُ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ وَ مَدَحَهُ بِآيَاتِهِ وَ وَصَفَ فِيهِ آثَارَهُ وَ أَجْرَى مَنَازِلَهُ فَهُوَ الْكَرِيمُ حَيّاً وَ الشَّهِيدُ مَيِّتاً ..

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: على(علیه السلام) در آسمان هفتم چون خورشيد درخشان روز است در زمين و در آسمان دنيا چون ماه تابان شب است در زمين خدا به على(علیه السلام) سهمى از فضيلت داده كه اگر بر اهل زمين پخش شود همه را فرا گيرد و سهمى از فهم داده كه اگر بر اهل زمين پخش شود همه را فرا گيرد نرمش لوط(علیه السلام) دارد و خلق يحيى(علیه السلام) و زهدايوب(علیه السلام) و در سخاوت به ابراهيم(علیه السلام) مانَد، خرمى او چون خرمى سليمان بن داود(علیه السلام) است و توانائى او چون توان داود(علیه السلام) نامش بر همه

پرده‌هاى بهشت نگاشته است پروردگارم مرا به وجودش مژده داد اين مژده از آن او بود در نزد من على(علیه السلام) نزد حق ستوده است و نزد فرشتگان تزكيه‌شده خاص منست و اعلان من و چراغ منست و بهشت من و يارم پروردگارم مرا بدو مأنوس كرد و از او در خواستم كه پيش از من جانش نستاند و درخواستم كه پس از من به فيض شهادت جانش را ربايد، من در بهشت در آمدم و ديدم حوريان على(علیه السلام) بيش از برگ درختانست و كاخ‌هاى على(علیه السلام) به شماره افراد انسان على(علیه السلام) از منست و من از على(علیه السلام) هر كه او را دوست دارد مرا دوست داشته دوستى على(علیه السلام) نعمت است و پيروى او فضيلتى است كه فرشتگان بدان معتقدند و صالحان جن گرد اويند پس از من كسى بر زمين گام ننهاده جز آنكه على(علیه السلام) بهتر از او است عزت است و افتخار و دليل راه نه سخت است و نه شتابكار و نه سهل انكار بر تباهى و نه عناد ورز، زمين او را برداشته و گرامى داشته. پس از من گرامى‌تر از وى از شكم مادرى بر نيامده و به هر جا فرود آمده است ميمنت داشته، خدا بروى حكمت فرو فرستاده و فهمش در بر كرده فرشتگان با او همنشين باشند و آنها را ببيند و اگر پس از من به كسى وحى شدى به او وحى رسيدى خدا به وجود او محفل‌ها را زيور كرده و قُشون‌ها را گرامى داشته و بِلاد را ارزانى عطا كرده و لشكرها را عزيز ساخته مَثَلَش مثل خانه محترم خداست به ديدنش روند و به ديد كسى نرود و همانند ماه است كه چون برآيد بر هر تاريكى پرتو افكند و چون خورشيد كه چون طلوع كند روشن سازد، خدايش در كتاب خودستوده و به آيات خويش مدح نموده و وصف آثارش كرده و در منازلش روان ساخته او تا زنده است گرامى است و در مردن به شهادت سعادتمند است. ⁽¹⁾

ویژگی های فوق العاده ی علی

أَخْبَرَنَا ابْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الرَّزَّازُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الدَّقِيقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا فِطْرٌ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الطُّفَيْلِ يَقُولُ قَالَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله): لَقَدْ كَانَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) مِنَ السَّوَابِقِ مَا لَوْ أَنَّ سَابِقَةً مِنْهَا بَيْنَ الْخَلَائِقِ لَوَسِعَتْهُمْ خَيْراً

یکی از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه و آله) گفت: اگر یکی از ویژگی‌های علی بن ابیطالب(علیه السلام) را آفریدگان دیگر داشتند، نیکی آنان را فرا می‌گرفت. ⁽¹⁾

خداوند به من و علی پنج چیز داده

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَارُونَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَرْزَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعَلَّى بْنُ هِلَالٍ، عَنِ الْكَلْبِيِّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: أَعْطَانِي اللَّهُ خَمْساً، وَ أَعْطَى عَلِيّاً خَمْساً أَعْطَانِي جَوَامِعَ الْكَلِمِ، وَ أَعْطَى عَلِيّاً جَوَامِعَ الْعِلْمِ، وَ جَعَلَنِي نَبِيّاً، وَ جَعَلَ عَلِيّاً وَصِيّاً، أَعْطَانِي الْكَوْثَرَ، وَ أَعْطَى عَلِيّاً السَّلْسَبِيلَ، وَ أَعْطَانِي الْوَحْيَ، وَ أَعْطَى عَلِيّاً الْإِلْهَامَ، وَ أَسْرَى بِي إِلَيْهِ، وَ فُتِحَتْلَهُ أَبْوَابُ السَّمَاءِ حَتَّى رَأَى مَا رَأَيْتُ وَ نَظَرَ إِلَى مَا نَظَرْتُ إِلَيْهِ. ثُمَّ قَالَ: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، مَنْ خَالَفَ

عَلِيّاً فَلَا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لَهُ وَ لَا وَلِيّاً، فَوَ الَّذِي بَعَثَنِي بِالْحَقِّ مَا يُخَالِفُهُ أَحَدٌ إِلَّا غَيَّرَ اللَّهُ مَا بِهِ مِنْ نِعْمَةٍ وَ شَوَّهَ خَلْقَهُ قَبْلَ إِدْخَالِهِ النَّارَ. يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، لَا تَشُكَّ فِي عَلِيٍّ، فَإِنَّ الشَّكَّ فِيهِ يُخْرِجُ عَنِ الْإِيمَانِ، وَ يُوجِبُ الْخُلُودَ فِي النَّارِ.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله): خداوند پنج چیز به من و پنج چیز به علی(علیه السلام) عطا نمود. به من سخنی جامع و به علی(علیه السلام) علمی کامل عطا فرمود. من را پیامبر و علی(علیه السلام) را جانشین من قرار داد. به من کوثر و به علی(علیه السلام) سلسبیل عطا کرد. به من وحی را و به علی(علیه السلام) الهام را بخشید. مرا به سوی خود بالا برد و در همان حال درهای آسمان به روی علی(علیه السلام) گشوده شد تا آنجا که هرچه من دیدم او هم دید و به آنچه من نظر کردم نگریست. آنگاه فرمود: ای ابن عباس! هرگز پشتیبان و دوست مخالفان علی(علیه السلام) مباش سوگند به کسی که مرا به حق برانگیخت هیچ کس با او به مخالفت بر نمی‌خیزد مگر آن که خداوند تمام نعمت‌های او را تغییر داده و پیش از داخل کردنش در دوزخ او را زشت روی می‌گرداند. ای ابن عباس! در علی(علیه السلام) شک مکن. پس به درستی که شک در او انسان را از ایمان بیرون کرده و موجب جاودانگی در آتش می‌شود. ⁽¹⁾

نُه چیز به علی عطا شده

أَخْبَرَنَا الشَّيْخُ السَّعِيدُ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُالْحَسَنِ الصَّفَّارُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْبَرْقِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنِ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ الصَّادِقِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ)، قَالَ:

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ(علیه السلام): أُعطِيتُ تِسْعاً لَمْ يُعْطَ أَحَدٌ قَبْلِي سِوَى النَّبِيِّ(صلی الله علیه و آله): لَقَدْ فُتِحَتْ لِي السُّبُلُ، وَ عَلِمْتُ الْمَنَايَا، وَ الْبَلَايَا، وَ الْأَنْسَابَ، (وَ فَصْلَ الْخِطابِ‌)⁽¹⁾

وَ لَقَدْ نَظَرْتُ فِي الْمَلَكُوتِ بِإِذْنِ رَبِّي، فَمَا غَابَ عَنِّي مَا كَانَ قَبْلِي وَ لَا مَا يَأْتِي بَعْدِي، وَ أَنَّ بِوَلَايَتِي أَكْمَلَ اللَّهُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ دِينَهُمْ، وَ أَتَمَّ عَلَيْهِمُ النِّعَمَ، وَ رَضِيَ لَهُمْ إِسْلَامَهُمْ، إِذْ يَقُولُ يَوْمَ الْوَلَايَةِ لِمُحَمَّدٍ(صلی الله علیه و آله): يَا مُحَمَّدُ، أَخْبِرْهُمْ أَنِّي أَكْمَلْتُ لَهُمُ الْيَوْمَ دِينَهُمْ، وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْهِمُ النِّعَمَ، وَ رَضِيتُ إِسْلَامَهُمْ، كُلَّ ذَلِكَ مَنَّ اللَّهُ بِهِ عَلَيَّ فَلَهُ الْحَمْدُ.

امیرالمومنین(علیه السلام) فرمودند: نُه چیز به من عطا گردید که پیش از من به هیچ کس جز پیامبر(صلی الله علیه و آله) عطا نشده بود، راه‌ها برایم گشاده شد و علم زمان‌های مرگ و بلاهای جهان و نسب شناسی اشخاص و قضاوت به من عطا گردید و با اذن پروردگارم در ملکوت آسمان‌ها و زمین نگریستم و هیچ چیز از آنچه پیش از من بود و پس از من خواهد بود از نظرم دور نماند. و خداوند به ولایت من دین این امت را کامل کرد و نعمت را بر آنان تمام ساخت و اسلام را به عنوان دینشان پذیرفت. زیرا در روز عید غدیر خم به محمد(صلی الله علیه و آله) فرمود: ای محمد! این جماعت را آگاه کن که من امروز دینشان را کامل کردم و نعمتم را برایشان تمام ساختم و از اسلامشان خشنود گردیدم. و تمامی این‌ها را خداوند بر من منت نهاد پس ستایش از آن اوست. ⁽²⁾

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرٍ الصَّوْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحُسَيْنِ الطَّائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَعْقُوبُ بْنُ الْفَضْلِ، قَالَ حَدَّثَنِي شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي نَمِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِالْأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ: أُعطِيتُ فِي عَلِيٍّ تِسْعاً، ثَلَاثاً فِي الدُّنْيَا، وَ

ثَلَاثاً فِي الْآخِرَةِ، وَ اثْنَيْنِ أَرْجُوهُمَا لَهُ، وَ وَاحِدَةً أَخَافُهَا عَلَيْهِ فَأَمَّا الثَّلَاثَةُ الَّتِي فِي الدُّنْيَا فَسَاتِرٌ عَوْرَتِي، وَ الْقَائِمُ بِأَمْرِ أَهْلِي، وَ وَصِيِّي فِيهِمْ. وَ أَمَّا الثَّلَاثَةُ الَّتِي فِي الْآخِرَةِ فَإِنِّي أُعْطَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ لِوَاءَ الْحَمْدِ فَأَرْفَعُهُ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) يَحْمِلُهُ عَنِّي، وَ أَعْتَمِدُ عَلَيْهِ فِي مَقَامِ الشَّفَاعَةِ، وَ يُعِينُنِي عَلَى حَمْلِ مَفَاتِيحِ الْجَنَّةِ. وَ أَمَّا اللَّتَانِ أَرْجُوهُمَا لَهُ: فَإِنَّهُ لَا يَرْجِعُ مِنْ بَعْدِي ضَالًّا، وَ لَا كَافِراً. وَ أَمَّا الَّتِي أَخَافُهَا عَلَيْهِ فَغَدْرُ قُرَيْشٍ بِهِ مِنْ بَعْدِي.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: درباره‌ی علی(علیه السلام) نُه خصوصیت به من عطا گردید که سه خصوصیت در دنیا و سه خصوصیت در آخرت است. بر دو امر به او امید دارم و از یک امر بر او در هراسم. اما سه خصوصیت او در دنیا این که عیب های (دین) مرا در کاستی‌های آن را می‌پوشاند و جبران می‌کند (مقصود اینست که تحریف‌هایی که متوجه دین خدا توسط دشمنان خدا می‌گردد توسط امیرالمومنین(علیه السلام) برطرف می‌شود) و امر خانواده‌ی مرا به پا می‌دارد و جانشین من در میان آنهاست. و اما سه خصوصیت در آخرت این که پرچم حمد در قیامت به دست من داده می‌شود پس آن را به علی بن ابیطالب(علیه السلام) می‌سپارم و او آن را از جانب من بر دوش می‌گیرد و در مقام شفاعت بر او تکیه می‌کنم و بر حمل کلیدهای بهشت مرا یاری می‌کند. و اما دو امری که در آن دو به او امید دارم این که پس از من گمراه و کافر نمی‌گردد و اما امری که در آن بر او هراسانم خیانت قریش به او پس از من است. ⁽¹⁾

خصلتهای سه گانه ی علی

حَدَّثَنَا أَبُو الْفَتْحِ مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي الْفَوَارِسِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَامِدٍ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّائِغُ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ السَّرَّاجُ، قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ مِسْمَارٍ، عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)

يَقُولُ لِعَلِيٍّ(علیه السلام)

ثَلَاثاً، فَلَأَنْ تَكُونَ لِي وَاحِدَةٌ مِنْهُنَّ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ حُمْرِ النِّعَمِ، سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ لِعَلِيٍّ(علیه السلام)، وَ خَلَّفَهُ فِي بَعْضِ مَغَازِيهِ، فَقَالَ:

يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)، تُخَلِّفُنِي مَعَ النِّسَاءِ وَ الصِّبْيَانِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): أَ مَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ مِنِّي بِمَنْزِلَةِ هَارُونَ(علیه السلام) مِنْ مُوسَى(علیه السلام) إِلَّا أَنَّهُ لَا نَبِيَّ بَعْدِي وَ سَمِعْتُهُ يَقُولُ يَوْمَ خَيْبَرَ:

لَأُعْطِيَنَّ الرَّايَةَ رَجُلًا يُحِبُّ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ، وَ يُحِبُّهُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ. قَالَ: فَتَطَاوَلْنَا لَهَا، قَالَ: ادْعُوا لِي عَلِيّاً(علیه السلام)، فَأَتَى عَلِيٌّ أَرْمَدَ الْعَيْنَيْنِ، فَبَصَقَ فِي عَيْنَيْهِ، وَ دَفَعَ إِلَيْهِ الرَّايَةَ فَفُتِحَ عَلَيْهِ، وَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ (نَدْعُ

أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ) دَعَا رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) عَلِيّاً(علیه السلام) وَ فَاطِمَةَ(صلی الله علیه و آله) وَ حَسَناً(علیه السلام) وَ حُسَيْناً(علیه السلام) وَ قَالَ: اللَّهُمَّ هَؤُلَاءِ أَهْلِي.

عامر بن سعد از پدرش روایت می‌کند: شنیدم رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سه خصوصیت از علی(علیه السلام) ذکر کرد که اگر یکی از آنها برای من بود از شتران سرخ مو در نزد من محبوبتر بود. در حالی که پیامبر(صلی الله علیه و آله) علی(علیه السلام) را در یکی از جنگ‌هایش جانشین خود ساخته بود شنیدم که علی(علیه السلام) عرضه داشت: ای رسول خدا! مرا در میان زنان و کودکان باقی می‌گذاری؟ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: آیا خشنود نمی‌گردی که جایگاه تو نسبت به من همچون جایگاه هارون نسبت به موسی(علیه السلام) باشد جز آنکه هیچ پیامبری پس از من نیست. و همچنین شنیدم که پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)در روز جنگ خیبر

فرمودند: پرچم را فردا به کسی می‌سپارم که خدا و رسولش را دوست می‌دارد و خدا و رسولش نیز او را دوست می‌دارند. پس ما گردن بر افراشتیم تا رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرچم را به ما بدهد. ولی پیامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: علی(علیه السلام) را نزد من بخوانید. پس علی(علیه السلام) آمد در حالی که چشمانش را از شدت درد بسته بود. آنگاه پیامبر(صلی الله علیه و آله) از آب دهان خود بر دو چشمش گذارد و پرچم را به او سپرد و به وسیله‌ی او بر دشمن پیروز شد. و دیگر بار هنگامی بود که این آیه فرو فرستاده شد (نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ)⁽¹⁾که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) علی(علیه السلام) فاطمه و حسن(علیه السلام) و حسین(علیه السلام) را فرا خواند و فرمود: خداوندا این‌ها خانواده‌ی من هستند. ⁽²⁾

نگاه به علی عبادت است

أَخْبَرَنَا الْحَفَّارُ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو الْفَضْلِ عِيسَى بْنُ مُوسَى بْنِ أَبِي مُحَمَّدِ بْنِ الْمُتَوَكِّلِ عَلَى اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ الْمَرْزُبَانِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْقُرَشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجُعْفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْبَجَلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): النَّظَرُ إِلَى وَجْهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) عِبَادَةٌ.رسول خدا(صلی الله علیه و آله): نگاه به چهره‌ی علی بن ابیطالب(علیه السلام) عبادت است. ⁽³⁾

أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو اللَّيْثِ مُحَمَّدُ بْنُ مُعَاذِ

بْنِ سَعِيدٍ الْحَضْرَمِيُّ بِالْجَارِ، قَالَ أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْمُنْذِرِ أَبُو بَكْرٍ الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا

عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِيهِ هَمَّامِ بْنِ نَافِعٍ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ حُجْرٍ، يَعْنِي الْمَدَرِيَّ، قَالَ: قَدِمْتُ مَكَّةَ وَ بِهَا أَبُو ذَرٍّ جُنْدَبُ بْنُ جُنَادَةَ، وَ قَدِمَ فِي ذَلِكَ الْعَامِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حَاجّاً، وَ مَعَهُ طَائِفَةٌ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ فِيهِمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَبَيْنَا أَنَا فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ مَعَ أَبِي ذَرٍّ جَالِسٌ إِذْ مَرَّ بِنَا عَلِيٌّ(علیه السلام) وَ وَقَفَ يُصَلِّي بِإِزَائِنَا، فَرَمَاهُ أَبُو ذَرٍّ بِبَصَرِهِ، فَقُلْتُ:

يَرْحَمُكَ اللَّهُ يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَّكَ لَتَنْظُرُ إِلَى عَلِيٍّ(علیه السلام) فَمَا تَقْلَعُ عَنْهُ قَالَ: إِنِّي أَفْعَلُ ذَلِكَ وَ قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) يَقُولُ: النَّظَرُ

إِلَى عَلِيٍّ(علیه السلام)

عِبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَالِدَيْنِ بِرَأْفَةٍ وَ رَحْمَةٍ عِبَادَةٌ،

وَ النَّظَرُ فِي الصَّحِيفَةِ يَعْنِي صَحِيفَةَ الْقُرْآنِ عِبَادَةٌ، وَ النَّظَرُ إِلَى الْكَعْبَةِ عِبَادَةٌ.

حجر مذری گفت: من به مکه رسیدم هنگامی که ابوذر جندب بن جناده در آنجا بود و در آن سال عمر خطاب به همراه گروهی از مهاجران و انصار که علی بن ابیطالب(علیه السلام) نیز در میانشان بود به حج رفته بود هنگامی که در مسجد الحرام به همراه ابوذر نشسته بودم ناگاه علی(علیه السلام) از ما عبور کرد و در کنار ما به نماز ایستاد ابوذر به او چشم دوخت و من گفتم: ای ابوذر خدا تورا بیامرزد تو به علی(علیه السلام) می نگری و از او چشم برنمی‌داری؟ او گفت چنین می‌کنم، زیرا از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنیدم که می‌فرمود: نگاه به علی بن ابیطالب(علیه السلام) عبادت است و نگاه به پدر و مادر با مهربانی و دلسوزی عبادت است و نگاه به قرآن عبادت است و نگاه به کعبه عبادت است. ⁽¹⁾

هرکه میخواهد زندگی اش زندگی من و مرگش مرگ من باشد

وَ عَنْهُ، قَالَ أَخْبَرَنَا جَمَاعَةٌ، عَنْ أَبِي الْمُفَضَّلِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيُّ بِدَيْبُلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ بَيَانٍ، عَنْ حُمْرَانَ الْمَدَائِنِيِّ قَاضِي تَفْلِيسَ، قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي لِأُمِّي شَرِيفُ بْنُ سَابِقٍ التَّفْلِيسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ التَّمِيمِيُّ، عَنْ جَابِرٍ الْجُعْفِيِّ، عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَحْيَا حَيَاتِي وَ يَمُوتَ مَمَاتِي وَ يَسْكُنَ جَنَّةَ عَدْنٍ الَّتِي غَرَسَهَا رَبِّي، فَلْيَتَوَلَّ عَلِيّاً(علیه السلام) بَعْدِي، وَ لْيُوَالِ وَلِيَّهُ، وَ لْيَقْتَدِ بِالْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ، فَإِنَّهُمْ عِتْرَتِي، خَلَقَهُمْ اللَّهُ مِنْ لَحْمِي وَ دَمِي، وَ حَبَاهُمْ فَهْمِي وَ عِلْمِي، وَيْلٌ لِلْمُكَذِّبِينَ بِفَضْلِهِمْ مِنْ أُمَّتِي، لَا أَنَالَهُمُ اللَّهُ شَفَاعَتِي.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: هرکه دوست دارد که همچون من زندگی کند و همچون من بمیرد و در بهشت عدن که پروردگارم آنرا آماده ساخته، ساکن شود باید پس از من ولایت علی(علیه السلام) را بپذیرد و با یاوران او دوست باشد و از امامان او پیروی کند، زیرا آنان خاندان منند و خاندان ایشان را از گوشت و خون من آفریده شده و فهم و علم مرا به ایشان بخشیده است. وای بر کسانی از امت من که فضیلت ایشان را تکذیب کنند که خداوند شفاعت مرا به آنان نمی‌رساند. ⁽¹⁾

امیرالمومنین امام مبین هستند

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّائِغُ الْعَدْلُ قَالَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَلَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَلَّامٍ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الْوَاحِدِ قَالَ حَدَّثَنَا حَرْبُ بْنُ الْحَسَنِ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ صَدَقَةَ عَنْ أَبِي الْجَارُودِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ الْبَاقِرِ(علیه السلام) قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) (وَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ أَحْصَيْناهُ فِي إِمامٍ مُبِينٍ) قَامَ رَجُلَانِ مِنْ مَجْلِسِهِمَا فَقَالا يَا رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هُوَ التَّوْرَاةُ قَالَ لَا قَالا فَهُوَ الْإِنْجِيلُ قَالَ لَا قَالا فَهُوَ الْقُرْآنُ قَالَ لَا قَالَ فَأَقْبَلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ(علیه السلام) فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) هُوَ هَذَا إِنَّهُ الْإِمَامُ الَّذِي