نهج الدعا با ترجمه فارسی جلد 2

مشخصات کتاب

شماره کتابشناسی ملی : ۲۴۵۱۸۰۱

عنوان و نام پدیدآور : نهج الدعا (با ترجمه فارسی)/محمد محمدی ری شهری ؛ رسول افقی، احسان سرخه ای : ترجمه حمید رضا شیخی

مشخصات نشر : قم: دار الحدیث، ۱۳۸۹

مشخصات ظاهری : ج

فروست : علوم و معارف حدیث؛ ۱۳۸

یادداشت : چاپ سوم: ج۲

وضعیت فهرست نویسی : در انتظار فهرستنویسی (اطلاعات ثبت)

اشاره

الفَصلُ الرّابِعُ : الدّعاء للآخرینإنّ من المسائل البالغة الأهمیّة فی باب الدعاء الاهتمام بالتماس الدعاء من الآخرین والدعاء لهم . ویقدّم هذا الفصل نقاطا تربویّة تخصّ الموضوع . وکذلک یشتمل علی تعریفٍ بعددٍ من الرجال الذین دعا لهم أهل البیت علیهم السلام أو دعوا علیهم . والنقطة المفید ذکرها فی بدایة هذا الفصل الصدق فی الدعاء للآخرین . آیَةُ الصِّدقِ فِی الدُّعاءِ لِلآخَرینَ الدعاء للآخرین هو فی الحقیقة إرادة الخیر المادیّ أو المعنویّ أو کلیهما لهم . فیمکن أن یکون الإنسان صادقا فی دعائه لغیره تبعا لمقدار إرادته الخیر له . فعلی من أراد أن یعلم حجم صدقه فی دعائه فی مجال الاُمور المعنویّة والاُخرویّة أن یری أمستعدٌّ هو فی إرادة الخیر المادّیّ لغیره عملیّا أم لا . وبهذا الشأن نقل الإمام الصادق علیه السلام عن الإمام أمیر المؤمنین علیّ بن أبی طالب علیه السلام حکایةً فی غایة الروعة والبُعد التربویّ . فقد قال علیه السلام : إنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ ـ بَعَثَ إلی رَجُلٍ بِخَمسَةِ أوساقٍ مِن تَمرِ البُغَیبِغَةِ ⁽¹⁾، وکانَ الرَّجُلُ مِمَّن یَرجو نَوافِلَهُ ویُؤَمِّلُ نائِلَهُ ورِفدَهُ ، وکانَ لا یَسأَلُ عَلِیّا علیه السلام ولا غَیرَهُ شَیئا ، فَقالَ رَجُلٌ لِأَمیرِ المُؤمِنینَ علیه السلام : وَاللّهِ ما سَأَلَکَ فُلانٌ ، ولَقَد کانَ یُجزِئُهُ مِنَ الخَمسَةِ الأَوساقِ وَسقٌ واحِدٌ . فَقالَ لَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام : لا کَثَّرَ اللّهُ فِی المُؤمِنینَ ضَربَکَ ⁽²⁾! اُعطی أنَا وتَبخَلُ أنتَ ! للّهِِ أنتَ ، إذا أنَا لَم اُعطِ الَّذی یَرجونی إلاّ مِن بَعدِ المَسأَلَةِ ، ثُمَّ اُعطیهِ بَعدَ المَسأَلَةِ ، فَلَم اُعطِهِ ثَمَنَ ⁽³⁾ما أخَذتُ مِنهُ ؛ وذلِکَ لِأَنّی عَرَّضتُهُ أن یَبذُلَ لی وَجهَهُ الَّذی یُعَفِّرُهُ فِی التُّرابِ لِرَبّی ورَبِّهِ عِندَ تَعَبُّدِهِ لَهُ ، وطَلَبِ حَوائِجِهِ إلَیهِ ، فَمَن فَعَلَ هذا بِأَخیهِ المُسلِمِ ـ وقَد عَرَفَ أنَّهُ مَوضِعٌ لِصِلَتِهِ ومَعروفِهِ ـ فَلَم یَصدُقِ اللّهَ عز و جل فی دُعائِهِ لَهُ ، حَیثُ یَتَمَنّی لَهُ الجَنَّةَ بِلِسانِهِ ، ویَبخَلُ عَلَیهِ بِالحُطامِ مِن مالِهِ ، وذلِکَ أنَّ العَبدَ قَد یَقولُ فی دُعائِهِ : اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ . فَإِذا دَعا لَهُم بِالمَغفِرَةِ فَقَد طَلَبَ لَهُمُ الجَنَّةَ ، فَما أنصَفَ مَن فَعَلَ هذا بِالقَولِ ، ولَم یُحَقِّقهُ بِالفِعلِ . ⁽⁴⁾

.

فصل چهارم : دعا کردن برای دیگران

نشانه صداقت در دعا برای دیگران

فصل چهارم : دعا کردن برای دیگرانیکی از مسایل بسیار مهم در باب دعا ، اهتمام به دعا خواستن از دیگران و دعا کردن برای دیگران است ، در این فصل نکات آموزنده ای در این زمینه ارائه می گردد و همچنین شماری از کسانی که مشمول دعا یا نفرین اهل بیت علیهم السلام قرار گرفته اند معرفی خواهند شد . نکته ای که در آغاز این فصل تذکر آن مفید به نظر می رسد ، صداقت در دعا برای دیگران است .

نشانه صداقت در دعا برای دیگراندعا کردن برای دیگران ، در واقع خیرخواهی مادی و یا معنوی و یا هر دو برای آنها است ، بنابراین انسان به میزان خیرخواه بودن برای دیگری و یا دیگران می تواند در دعای برای آنان صادق باشد ، از این رو کسی که می خواهد بداند در دعا در زمینه امور معنوی و اخروی تا چه اندازه ای صادق است باید ببیند عملاً در خیرخواهی مادی نسبت به دیگران آمادگی دارد یا نه ، در این زمینه امام صادق علیه السلام داستانی را از امام علی علیه السلام نقل کرده است که بسیار جالب و آموزنده است : ایشان روایت کرده اند که : امیر مؤمنان ـ که درودهای خدا بر او باد ـ برای فردی پنج بار ⁽¹⁾خرما از خرمای بُغَیْبِغَه ⁽²⁾فرستاد . آن مرد ، فردی با داد و دَهِش و سخاوتمند بود و هیچ گاه از علی علیه السلام و دیگران ، چیزی درخواست نمی کرد . مردی به امیر مؤمنان گفت : به خدا سوگند که فلانی از تو درخواست نکرد و به جای پنج بار [خرما] ، یک بار هم کفایتش می کرد. امیر مؤمنان علیه السلام به او فرمود : «خداوند ، امثال تو را در میان مؤمنان ، بسیار مکناد! من می بخشم و تو بخل می ورزی؟! انصاف داشته باش. اگر من به کسی که به من امید دارد ، جز پس از درخواست ، عطا نکنم و بعد از آن که درخواست کرد ، به او عطا کنم ، بهای آنچه را از او گرفته ام ، به او نداده ام ؛ ⁽³⁾چه ، او را در معرض آن قرار داده ام تا صورتی را که هنگام عبادت و نیازخواهی از خداوند برای پروردگار من و خودش بر خاک می نهد ، به من ببخشد [و به من رو بیندازد] ، و هر کس با برادر مسلمانش چنین کند ، در حالی که می داند او سزاوارِ کمک و احسان اوست ، در دعایی که برایش می کند ، به خداوند ، راست نگفته است ؛ چرا که با زبانش برای او بهشتْ آرزو می کند ؛ امّا از ریزه ای از مال خود بر او بخل می ورزد ؛ چه آن که بنده ، گاه در دعایش می گوید : «بار خدایا ! مردان و زنانِ مؤمن را بیامرز» و وقتی برای آمرزش آنان دعا می کند ، در واقع ، بهشت را برایشان طلبیده است . بنا بر این ، کسی که به گفتار ، چنین کند و با کردار ، آن را تحقّق نبخشد ، انصاف به خرج نداده است.

.

. .

. .

البابُ الأَوَّلُ : الحثّ علی طلب الدّعاء من الآخَرینَ۱ / ۱اُدعُنی بِلِسانٍ لَم تَعصِنی بِهِ !عدّة الداعی :رُوِیَ أنَّ اللّهَ تَعالی أوحی إلی موسی علیه السلام : یا موسَی ، ادعُنی عَلی لِسانٍ لَم تَعصِنی بِهِ . فَقالَ علیه السلام : أنّی لی بِذلِکَ ؟ فَقالَ : اُدعُنی عَلی لِسانِ غَیرِکَ . ⁽¹⁾

۱ / ۲اِستَکثِر مِن دُعاءِ النّاسِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِستَکثِر مِنَ النّاسِ مِن دُعاءِ الخَیرِ لَکَ ؛ فَإِنَّ العَبدَ لا یَدری عَلی لِسانِ مَن یُستَجابُ لَهُ ، أو یُرحَمُ . ⁽²⁾

۱ / ۳اِغتَنِم دُعاءَ المُستَضعَفینَرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اِغتَنِموا دُعاءَ ضَعَفَةِ اُمَّتی ؛ فَإِنَّهُ یُستَجابُ لَهُم فیکُم ، ولا یُستَجابُ لَهُم فی أنفُسِهِم . ⁽³⁾

.

باب یکم : ترغیب به درخواست دعا از دیگران

۱ / ۱ مرا با زبانی بخوان که با آن ، مرا معصیت نکرده ای!

۱ / ۲ فراوانْ درخواست دعا کردن از مردم

۱ / ۳ دعای مستضعفان را غنیمت شمار

باب یکم : ترغیب به درخواست دعا از دیگران۱ / ۱مرا با زبانی بخوان که با آن ، مرا معصیت نکرده ای!عدة الداعی :روایت شده است که خدای متعال به موسی علیه السلام وحی فرمود : «ای موسی! مرا با زبانی بخوان که با آن معصیتم نکرده ای». موسی علیه السلام گفت : از کجا چنین زبانی بیاورم؟ فرمود : «با زبانِ دیگران ، مرا بخوان».

۱ / ۲فراوانْ درخواست دعا کردن از مردمپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :از مردم ، بسیار درخواستِ دعای خیر برای خود کن ؛ چرا که انسان نمی داند از زبانِ چه کسی درخواستش مستجاب می شود یا مورد رحمت قرار می گیرد.

۱ / ۳دعای مستضعفان را غنیمت شمارپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای ضعیفانِ امّت مرا غنیمت بشمارید ؛ زیرا دعای آنها در حقّ شما مستجاب می شود ، امّا دعایشان در حقّ خودشان مستجاب نمی شود.

.

الإمام الصادق علیه السلام :لا تَستَخِفّوا بِدُعاءِ المَساکینِ لِلمَرضی مِنکُم ؛ فَإِنَّهُ یُستَجابُ لَهُم فیکُم ، ولا یُستَجابُ لَهُم فی أنفُسِهِم . ⁽¹⁾

۱ / ۴لا تُحَقِّروا دَعوَةَ أحَدٍ !الإمام الکاظم علیه السلام :لا تُحَقِّروا دَعوَةَ أحَدٍ ؛ فَإِنَّهُ یُستَجابُ لِلیَهودِیِّ وَالنَّصرانِیِّ فیکُم ، ولا یُستَجابُ لَهُم فی أنفُسِهِم . ⁽²⁾

۱ / ۵تَزَوَّدوا مِن أخیکُم !محاسبة النفس عن طلحة :اِنطَلَقَ رَجُلٌ ذاتَ یَومٍ فَنَزَعَ ثِیابَهُ ، وتَمَرَّغَ فِی الرَّمضاءِ ، ویَقولُ لِنَفسِهِ : ذوقی ، نارُ جَهَنَّمَ أشَدُّ حَرّا ، أجیفَةٌ بِاللَّیلِ وبَطّالَةٌ بِالنَّهارِ ؟ قالَ : فَبَینا هُوَ کَذلِکَ إذ أبصَرَ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فی ظِلِّ شَجَرَةٍ ، فَقالَ : غَلَبَتنی نَفسی ، فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ألَم یَکُن لَکَ بُدٌّ مِنَ الَّذی صَنَعتَ ؟ أما لَقَد فُتِحَت لَکَ أبوابُ السَّماءِ ، ولَقَد باهَی اللّهُ بِکَ المَلائِکَةَ ، ثُمَّ قالَ لِأَصحابِهِ ، تَزَوَّدوا مِن أخیکُم ، فَجَعَلَ الرَّجُلُ یَقولُ لَهُ : یا فُلانُ ادعُ لی ، فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : عُمَّهُم ، فَقالَ : اللّهُمَّ اجعَلِ التَّقوی زادَهُم ، وَاجمَع عَلَی الهُدی أمرَهُم ، فَجَعَلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَقولُ : اللّهُمَّ سَدِّدهُ ، فَقالَ : اللّهُمَّ وَاجعَلِ الجَنَّةَ مَآبَهُم . ⁽³⁾

.

۱ / ۴ دعای هیچ کس را کوچک مشمارید

۱ / ۵ از برادرتان توشه بستانید

امام صادق علیه السلام :دعای مستمندان را در حقّ بیمارانتان دستِ کم نگیرید ؛ زیرا دعای آنها درباره شما مستجاب می شود ، ولی درباره خودشان مستجاب نمی شود.

۱ / ۴دعای هیچ کس را کوچک مشماریدامام کاظم علیه السلام :دعای هیچ کس را کوچک مشمارید ؛ چرا که [حتّی ]دعای [سائل ]یهودی و نصرانی در حقّ شما پذیرفته می شود ؛ امّا دعایشان در حقّ خودشان پذیرفته نمی شود.

۱ / ۵از برادرتان توشه بستانیدمحاسبة النفسـ به نقل از طلحه ـ: روزی مردی بیرون شد و جامه هایش را درآورد و شروع به غلت زدن بر روی ریگ های داغ کرد و به خودش می گفت : بچش که آتش دوزخ ، از اینْ داغ تر است ! شب ها چون نعش می افتی و روزها ولگردی می کنی؟ آن مرد ، در همین حال ، چشمش به پیامبر صلی الله علیه و آله که در سایه درختی بود ، افتاد . گفت : نفسم بر من ، چیره شده است [و برای تنبیه آن ، چنین کردم] . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «آیا گریزی از این کاری که کردی ، نداشتی؟ بدان که درهای آسمان به روی تو باز شد و خداوند ، به وجود تو بر فرشتگان بالید» . سپس به یارانش فرمود : «از برادرتان ، توشه بستانید» . پس ، هر یک از آنها به او گفت : فلانی! برایم دعا کن . پیامبر خدا به او فرمود : «برای همه شان دعا کن» . مرد گفت : بار خدایا ! پرهیزگاری را توشه آنان قرار ده و همه آنها را در مسیر هدایت ، قرار ده . پیامبر صلی الله علیه و آله نیز فرمود : «بار خدایا ! تیرِ دعایش را به هدف بزن» . مرد هم ادامه داد : بار خدایا ! بهشت را سرانجامشان قرار ده.

.

الأمالی للصدوق عن لیث بن أبی سلیم :سَمِعتُ رَجُلاً مِنَ الأَنصارِ یَقولُ : بَینَما رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مُستَظِلٌّ بِظِلِّ شَجَرَةٍ فی یَومٍ شَدیدِ الحَرِّ ، إذ جاءَ رَجُلٌ فَنَزَعَ ثِیابَهُ ، ثُمَّ جَعَلَ یَتَمَرَّغُ فِی الرَّمضاءِ ، یَکوی ظَهرَهُ مَرَّةً وبَطنَهُ مَرَّةً وجَبهَتَهُ مَرَّةً ، ویَقولُ : یا نَفسُ ذوقی ، فَما عِندَ اللّهِ عز و جل أعظَمُ مِمّا صَنَعتُ بِکِ ، ورَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَنظُرُ إلی ما یَصنَعُ . ثُمَّ إنَّ الرَّجُلَ لَبِسَ ثِیابَهُ ، ثُمَّ أقبَلَ ، فَأَومَأَ إلَیهِ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِیَدِهِ ودَعاهُ ، فَقالَ لَهُ : یا عَبدَ اللّهِ ، لَقَد رَأَیتُکَ صَنَعتَ شَیئا ، ما رَأَیتُ أحَدا مِنَ النّاسِ صَنَعَهُ ، فَما حَمَلَکَ عَلی ما صَنَعتَ ؟ فَقالَ الرَّجُلُ : حَمَلَنی عَلی ذلِکَ مَخافَةُ اللّهِ عز و جل ، وقُلتُ لِنَفسی : یا نَفسُ ذوقی ، فَما عِندَ اللّهِ أعظَمُ مِمّا صَنَعتُ بِکِ . فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : لَقَد خِفتَ رَبَّکَ حَقَّ مَخافَتِهِ ، وإنَّ رَبَّکَ لَیُباهی بِکَ أهلَ السَّماءِ ، ثُمَّ قالَ لِأَصحابِهِ : یا مَعشَرَ مَن حَضَرَ ، اُدنوا مِن صاحِبِکُم حَتّی یَدعُوَ لَکُم ، فَدَنَوا مِنهُ فَدَعا لَهُم ، وقالَ : اللّهُمَّ اجمَع أمرَنا عَلَی الهُدی ، وَاجعَلِ التَّقوی زادَنا ، وَالجَنَّةَ مَآبَنا . ⁽¹⁾

.

الأمالی ، صدوقـ به نقل از لیث بن ابی سلیم ـ: شنیدم مردی از انصار می گوید : در یک روز بسیار گرم ، پیامبر خدا در سایه درختی نشسته بود که مردی آمد و جامه های خویش را از تن برکَنْد و آن گاه ، شروع به غلت زدن بر روی ریگ های داغ کرد . گاه پشتش ، گاه شکمش و گاه پیشانی اش را داغ می کرد و می گفت : بچش ، ای نفس ، که عذاب خدا سخت تر از این کاری است که با تو می کنم ! پیامبر خدا هم به کاری که او می کرد ، می نگریست. سپس ، آن مرد ، جامه هایش را پوشید و آمد . پیامبر صلی الله علیه و آله با اشاره دستش او را فرا خوانْد و به وی فرمود : «ای بنده خدا ! من ، شاهد بودم تو کاری را انجام دادی که تاکنون ندیده بودم کسی چنین کاری بکند . چه چیز تو را بر این کار ، وا داشت؟». مرد گفت : ترس از خداوند عز و جل مرا به این کار ، وا داشت و به نفس خود گفتم : بچش ، ای نفس ، که عذاب خدا بسی سخت تر از این کاری است که با تو می کنم! پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «به راستی که تو از [مقام ]پروردگارت ، چنان که سزاوار است ، ترسیدی و پروردگارت به تو بر آسمانیان نازید» . سپس به یارانش فرمود : «ای گروه حاضران! نزد این رفیقتان بروید تا برایتان دعا کند» . یاران پیامبر صلی الله علیه و آله نزدیک او رفتند و آن مرد برای ایشان دعا کرد و گفت : بار خدایا ! همه ما را در مسیر هدایت بدار و پرهیزگاری را ره توشه ما ، و بهشت را پایان کارِ ما قرار ده.

.

البابُ الثّانی : من ینبغی الدّعاء له۲ / ۱الوالِدانِالکتاب«رَبَّنَا اغْفِرْ لِی وَ لِوَ لِدَیَّ وَلِلْمُؤْمِنِینَ یَوْمَ یَقُومُ الْحِسَابُ» . ⁽¹⁾

«رَّبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوَ لِدَیَّ وَ لِمَن دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ وَ لاَ تَزِدِ الظَّــلِمِینَ إِلاَّ تَبَارَا» . ⁽²⁾

«وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا کَمَا رَبَّیَانِی صَغِیرًا» . ⁽³⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :دُعاءُ الوَلَدِ لِلوالِدِ کَالأَخذِ بِالیَدِ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی لَیَرفَعُ العَبدَ ⁽⁵⁾الدَّرَجَةَ فَیَقولُ : رَبِّ أنّی لی هذِهِ ؟ فَیَقولُ : بِدُعاءِ وَلَدِکَ لَکَ . ⁽⁶⁾

.

باب دوم : آنان که سزاوار دعایند

۲ / ۱ پدر و مادر

باب دوم : آنان که سزاوار دعایند۲ / ۱پدر و مادرقرآن«ای پروردگار ما ! در آن روزی که حساب برپا می شود ، مرا و پدر و مادرم و مؤمنان را ببخشای» .

«ای پروردگار من ! مرا و پدر و مادرم و هر مؤمنی را که به سرایم درمی آید ، و همه مردان و زنان با ایمان را بیامرز ، و ستمگران را جز بر هلاکتشان میفزای» .

«و از سرِ مهربانی ، بالِ فروتنی برای آن دو (پدر و مادر) فرود آور و بگو : ای پروردگار من ! بر آن دو مِهر آور آن گونه که مرا در خُردی پروراندند» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای فرزند برای پدر ، مانند گرفتن دست است. ⁽¹⁾

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ـ تبارک و تعالی ـ بنده را درجه ای بالا می بَرَد . بنده می گوید : بار پروردگارا ! این درجه به چه سبب به من داده شد؟ خداوند می فرماید : «به سبب دعای فرزندت در حقّ تو».

.

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ الرَّجُلَ لَیَموتُ والِداهُ وهُوَ عاقٌّ لَهُما ، فَیَدعو لَهُما مِن بَعدِهِما فَیَکتُبُهُ اللّهُ مِنَ البارّینَ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :أربَعَةٌ لا تُرَدُّ لَهُم دَعوَةٌ : . . . وَالوالِدُ البارُّ لِوَلَدِهِ ، وَالوَلَدُ البارُّ لِوالِدِهِ . ⁽²⁾

الإمام زین العابدین علیه السلامـ کانَ مِن دُعائِهِ علیه السلام لِأَبَوَیهِ علیهماالسلام ـ: اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ عَبدِکَ ورَسولِکَ ، وأهلِ بَیتِهِ الطّاهِرینَ ، وَاخصُصهُم بِأَفضَلِ صَلَواتِکَ ورَحمَتِکَ وبَرَکاتِکَ وسَلامِکَ. وَاخصُصِ اللّهُمَّ والِدَیَّ بِالکَرامَةِ لَدَیکَ ، وَالصَّلاةِ مِنکَ ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ. اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وألهِمنِی عِلمَ ما یَجِبُ لَهُما عَلَیَّ إلهاما ، وَاجمَع لی عِلمَ ذلِکَ کُلِّهِ تَماما ، ثُمَّ استَعمِلنی بِما تُلهِمُنی مِنهُ ، ووَفِّقنی لِلنُّفوذِ فیما تُبَصِّرُنی مِن عِلمِهِ حَتّی لا یَفوتَنِی استِعمالُ شَیءٍ عَلَّمتَنیهِ ، ولا تَثقُلَ أرکانی عَنِ الحَفوفِ فیما ألهَمتَنیهِ . اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ کَما شَرَّفتَنا بِهِ ، وصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، کَما أوجَبتَ لَنَا الحَقَّ عَلَی الخَلقِ بِسَبَبِهِ . اللّهُمَّ اجعَلنی أهابُهُما هَیبَةَ السُّلطانِ العَسوفِ ، وأبَرُّهُما بِرَّ الاُمِّ الرَّؤوفِ ، وَاجعَل طاعَتی لِوالِدَیَّ وبِرّی بِهِما أقَرَّ لِعَینی مِن رَقدَةِ الوَسنانِ ، وأثلَجَ لِصَدری مِن شَربَةِ الظَّمآنِ حَتّی اُوثِرَ عَلی هَوایَ هَواهُما ، واُقَدِّمَ عَلی رِضایَ رِضاهُما وأستَکثِرَ بِرَّهُما بی وإن قَلَّ ، وأستَقِلَّ بِرّی بِهِما وإن کَثُرَ. اللّهُمَّ خَفِّض لَهُما صَوتی ، وأطِب لَهُما کَلامی ، وألِن لَهُما عَریکَتی ، وَاعطِف عَلَیهِما قَلبی ، وصَیِّرنی بِهِما رَفیقا ، وعَلَیهِما شَفیقا. اللّهُمَّ اشکُر لَهُما تَربِیَتی ، وأثِبهُما عَلی تَکرِمَتی ، وَاحفَظ لَهُما ما حَفِظاهُ مِنّی فی صِغَری. اللّهُمَّ وما مَسَّهُما مِنّی مِن أذیً ، أو خَلَصَ إلَیهِما عَنّی مِن مَکروهٍ ، أو ضاعَ قِبَلی لَهُما مِن حَقٍّ فَاجعَلهُ حِطَّةً لِذُنوبِهِما ، وعُلُوّا فی دَرَجاتِهِما ، وزِیادَةً فی حَسَناتِهِما ، یا مُبَدِّلَ السَّیِّئاتِ بِأَضعافِها مِنَ الحَسَناتِ. اللّهُمَّ وما تَعَدَّیا عَلَیَّ فیهِ مِن قَولٍ ، أو أسرَفا عَلَیَّ فیهِ مِن فِعلٍ ، أو ضَیَّعاهُ لی مِن حَقٍّ ، أو قَصَّرا بی عَنهُ مِن واجِبٍ فَقَد وَهَبتُهُ لَهُما ، وجُدتُ بِهِ عَلَیهِما ورَغِبتُ إلَیکَ فی وَضعِ تَبِعَتِهِ عَنهُما ، فَإِنّی لا أتَّهِمُهُما عَلی نَفسی ، ولا أستَبطِئُهُما فی بِرّی ، ولا أکرَهُ ما تَوَلَّیاهُ مِن أمری یا رَبِّ ، فَهُما أوجَبُ حَقّا عَلَیَّ ، وَ أَقدَمُ إحسانا إلَیَّ ، وأعظَمُ مِنَّةً لَدَیَّ مِن أن اُقاصَّهُما بِعَدلٍ ، أو اُجازِیَهُما عَلی مِثلٍ ، أینَ إذا یا إلهی طولُ شُغلِهِما بِتَربِیَتی ؟! وأینَ شِدَّةُ تَعَبِهِما فی حِراسَتی ؟! وأینَ إقتارُهُما عَلی أنفُسِهِما لِلتَّوسِعَةِ عَلَیَّ ؟! هَیهاتَ ما یَستَوفِیانِ مِنّی حَقَّهُما ، ولا اُدرِکُ ما یَجِبُ عَلَیَّ لَهُما ، ولا أنا بِقاضٍ وَظیفَةَ خِدمَتِهِما ، فَصَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وأعِنّی یا خَیرَ مَنِ استُعینَ بِهِ ، ووَفِّقنی یا أهدی مَن رُغِبَ إلَیهِ ، ولا تَجعَلنی فی أهلِ العُقوقِ لِلآباءِ وَالاُمَّهاتِ یَومَ تُجزی کُلُّ نَفسٍ بِما کَسَبَت وهُم لا یُظلَمونَ . اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ وذُرِّیَّتِهِ ، وَاخصُص أبَوَیَّ بِأَفضَلِ ما خَصَصتَ بِهِ آباءَ عِبادِکَ المُونینَ واُمَّهاتِهِم ، یا أرحَمَ الرّاحِمینَ. اللّهُمَّ لا تُنسِنی ذِکرَهُما فی أدبارِ صَلَواتی ، وفی إنیً مِن آناءِ لَیلی ، وفی کُلِّ ساعَةٍ مِن ساعاتِ نَهاری. اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِر لی بِدُعائی لَهُما ، وَاغفِر لَهُما بِبِرِّهِما بی مَغفِرَةً حَتما ، وَارضَ عَنهُما بِشَفاعَتی لَهُما رِضیً عَزما ، وبَلِّغهُما بِالکَرامَةِ مَواطِنَ السَّلامَةِ. اللّهُمَّ وإن سَبَقَت مَغفِرَتُکَ لَهُما فَشَفِّعهُما فِیَّ ، وإن سَبَقَت مَغفِرَتُکَ لی فَشَفِّعنی فیهِما حَتّی نَجتَمِعَ بِرَأفَتِکَ فی دارِ کَرامَتِکَ ومَحَلِّ مَغفِرَتِکَ ورَحمَتِکَ ، إنَّکَ ذُو الفَضلِ العَظیمِ ، وَالمَنِّ القَدیمِ ، وأنتَ أرحَمُ الرّاحِمینَ. ⁽³⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :انسان ، پدر و مادرش می میرند ، در حالی که آن دو را نافرمانی کرده است و بعد از مرگشان برای آنها دعا می کند . پس خداوند ، او را از نیکوکاران [نسبت به پدر و مادر] و فرمان بُرداران می نویسد.

امام علی علیه السلام :چهار کس اند که دعایشان رد نمی شود : ... پدرِ خوش رفتار با فرزندش ، و فرزند خوش رفتار با پدرش.

امام زین العابدین علیه السلامـ از دعای ایشان برای پدر و مادرش ـ: بار خدایا! بر محمّد ، بنده و فرستاده ات ، و بر خاندان پاک او درود فرست ، و برترین درودها و رحمت و برکات و سلامت را نثار آنان کن ، و پدر و مادرم را ـ ای خداوند ـ در نزد خود ، گرامی بدار و درود خویش را بر آنان ، ارزانی بدار ، ای مهربان ترینِ مهربانان! بار خدایا ! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا به هر آنچه در قبالِ پدر و مادرم بر عهده من است ، یکسره آشنا گردان و آنها را بی کم و کاست ، به من بیاموز . سپس ، مرا در انجام دادن و به کار بستن آنچه به من می آموزی ، موفّق بدار تا چیزی از آنچه را به من آموخته ای ، فروگذار نکنم و اندامم از پرداختن به آنچه به من الهام فرموده ای ، سنگین [و سست] نشود. بار خدایا ! بر محمّد و خاندان او درود فرست ، همانند شرافت بخشیدنت به ما توسّط او ، و بر محمّد و خاندان او درود فرست ، همان گونه که به سبب او برای ما حقّی بر خلق ، واجب گردانیدی. بار خدایا ! چنانم گردان که از پدر و مادر خویش ، آن گونه هیبت به دل بدارم که از پادشاه خودکامه دارند ، و به آن دو چنان نیکی کنم که مادرِ مهربان [به فرزندش می کند] ، و فرمان بُرداری ام از پدر و مادر و خوش رفتاری ام با آنان را در نظرم خوش تر از خوابیدنِ شخص خواب آلوده و گواراتر از سرْ کشیدن آبی که تشنه کامی می نوشد ، قرار ده تا خواستِ آنان را بر خواست خویش ، برگزینم و خشنودی آن دو را بر خشنودی خویش ، مقدّم بدارم و نیکی ای را که در حقّ من می کنند ، اگرچه اندک باشد ، بسیار بشمارم و نیکیِ خود در حقّ آنان را ، اگر چه بسیار باشد ، اندک بشمارم. بار خدایا ! صدایم را در برابر آنان ، آهسته ، سخنم را خوش ، خویم را نرم و دلم را به ایشان ، مهربان گردان و مرا نسبت به آنان ، با مدارا و دلسوز ، قرار ده. بار خدایا ! از زحمات آنان در تربیت من ، قدردانی فرما و آن دو را بر گرامی داشتنم ، پاداش ده و همچنان که در خُردی از من نگهداری کرده اند ، تو نیز از آنان ، نگهداری کن. بار خدایا ! هر آزاری که از من به ایشان رسیده ، یا هر رفتار ناگواری ای که از من دیده اند، یا هر حقّی که از آنان پای مال کرده ام ، سبب ریختن گناهان آن دو و علوّ درجاتشان و فزونیِ حَسَناتشان قرار ده ، ای کسی که بدی ها را به چندین برابرِ خوبی تبدیل می کنی! بار خدایا ! هر سخنی که آن دو از سر تعدّی به من گفته اند ، یا هر رفتار زیاده روانه ای که با من کرده اند، یا هر تضییع حقّی که از من کرده اند، یا هر کوتاهی ای که در انجام دادن وظیفه شان نسبت به من نموده اند، همه را بر آن دو بخشیدم و از ایشان ، گذشت کردم و از تو درخواست می کنم که تو نیز از سرِ تقصیراتشان درگذری ؛ چرا که من ، درباره خود نسبت به آن دو بدگمان نیستم [و قطعا بدِ مرا نمی خواسته اند] ، و متّهمشان نمی کنم که در نیکی به من ، کُندی کرده باشند و از آنچه در حقّ من کرده اند ، دلگیر نیستم ، ای خداوندگارِ من ؛ زیرا حقّ آن دو بر من ، واجب تر، سابقه احسانشان به من بیشتر ، و لطفشان به من ، بزرگ تر از آن است که بخواهم آنان را به عدل ، قصاص کنم یا با ایشان ، مقابله به مثل نمایم ، که اگر چنین کنم ـ ای معبود من ـ پس بسیاریِ کار ایشان برای پرورش من ، چه می شود؟! و رنج و زحمت فراوانشان در راه مراقبت از من ، کجا می رود؟! و آن همه سختی و تنگی که به جان خریدند تا من در گشایش و آسایش باشم ، چه می شود؟! هیهات! ایشان نمی توانند حقّ خود را به تمام و کمال ، از من بستانند و من نیز نمی توانم حقوق آنان را که بر عهده من است ، دریابم و وظیفه خدمت گزاری به آن دو را بگزارم . پس ، بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرست و مرا [در ادای حقوق و انجام دادن وظیفه ام نسبت به والدینم ]کمک فرما ، ای بهترین کسی که از او کمک می جویند ، و توفیقم دِه ، ای سزاوارترین کسی که از وی درخواست می شود ، و در آن روز که هر کس ، جزای اعمال خود را می یابد و به ایشان کمترین ستمی نمی شود ، مرا در جرگه بدرفتارانِ با پدر و مادران قرار مده. بار خدایا ! بر محمّد و خاندان او و فرزندانش ، درود فرست و برترین چیزی را به پدران و مادرانِ بندگان باایمانت عطا کرده ای ، به پدر و مادرم عطا فرما ، ای مهربان ترینِ مهربانان ! بار خدایا ! یاد آن دو را در تعقیبات نمازهایم و در هر پاسی از پاس های شبم و در هر ساعتی از ساعات روزم ، از خاطرم مَبَر. بار خدایا ! بر محمّد و خاندان او درود فرست و مرا به سبب دعایم برای آن دو ، بیامرز و آن دو را به سبب محبّت و خوش رفتاری شان با من ، حتما بیامرز و به واسطه شفاعتم برای آن دو ، از ایشان قطعا خشنود شو ، و آن دو را با عزّت و احترام ، به جایگاه های سلامت [بهشت ]برسان. بار خدایا ! اگر آن دو را پیش تر آمرزیده ای ، ایشان را شفیع من قرار ده و اگر مرا پیش تر آمرزیده ای ، مرا شفیعِ آن دو قرار ده تا به لطف تو ، همگی در سرای کرامت تو و خانه آمرزش و رحمتت ، گِرد هم بیاییم ، که به راستی تو صاحب فضل بزرگ و نواخت دیرینی و تو مهربان ترینِ مهربانانی.

.

. .

. .

الأمالی للصدوق عن أبی بصیر :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ الصّادِقِ علیه السلام : ما کانَ دُعاءُ یوسُفَ علیه السلام فِی الجُبِّ فَإِنّا قَدِ اختَلَفنا فیهِ ؟ فَقالَ : إنَّ یوسُفَ علیه السلام لَمّا صارَ فِی الجُبِّ وآیَسَ مِنَ الحَیاةِ قالَ : اللّهُمَّ إن کانَتِ الخَطایا وَالذُّنوبُ قَد أخلَقَت وَجهی عِندَکَ فَلَن تَرفَعَ لی إلَیکَ صَوتا ، ولَن تَستَجیبَ لی دَعوَةً فَإِنّی أسأَ لُکَ بِحَقِّ الشَّیخِ یَعقوبَ فَارحَم ضَعفَهُ وَاجمَع بَینی وبَینَهُ فَقَد عَلِمتَ رِقَّتَهُ عَلَیَّ وشَوقی إلَیهِ . ⁽¹⁾

مهج الدعواتـ فیما ذَکَرَهُ مِن دُعاءِ یوسُفَ علیه السلام فی بَعضِ أوقاتِ بَلواهُ ـ: یا راحِمَ المَساکینِ ویا رازِقَ المُتَکَلِّمینَ ویا رَبَّ العالَمینَ ... یا غافِرَ الذُّنوبِ یا عَلاّمَ الغُیوبِ یا ساتِرَ العُیوبِ أسأَ لُکَ أن تُصَلِّیَ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وأن تَغفِرَ لی ولِوالِدَیَّ وتَجاوَز عَنّا فیما تَعلَمُ فَإِنَّکَ الأَعَزُّ الأَکرَمُ ⁽²⁾. ⁽³⁾

راجع : نهج الذکر : ج ۲ ص ۴۰۹ (الاستغفار للآخرین / من ینبغی الاستغفار له / الوالدان) .

.

الأمالی ، صدوقـ به نقل از ابو بصیر ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : دعای یوسف علیه السلام در چاه ، چه بود ؛ چون ما درباره آن ، اختلاف پیدا کرده ایم؟ فرمود : «یوسف علیه السلام زمانی که در چاه قرار گرفت و از زندگی نومید شد ، گفت : بار خدایا ! اگر خطاها و گناهان ، مرا در نزد تو روسیاه کرده است و از این رو ، صدایی از من به درگاه تو فراز نمی آید و دعایی از من ، مستجاب نمی شود ، به حقّ یعقوبِ پیر ، از تو درخواست می کنم که به ناتوانی او رحم آوری و مرا به او برگردانی ؛ زیرا تو خود می دانی که او چه علاقه ای به من دارد و من ، چه اشتیاقی به او دارم ».

مهج الدعوات- در بیان دعای یوسف علیه السلام در وقتی از اوقات گرفتاری اش ـ: ای رحم کننده بر بیچارگان ، ای روزی دهنده سخن گویان و ای خداوندگارِ جهانیان! ... ای آمرزنده گناهان ، ای دانای نهان ها ، ای پوشاننده عیب ها! از تو درخواست می کنم که بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرستی و مرا و پدر و مادرم را بیامرزی و از آنچه از ما می دانی ، درگذری ، که تو عزیزترین و کریم ترینی. ⁽¹⁾

.

۲ / ۲الأَهلُ وَالأَولادُ وَالأَخُالکتاب«رَبَّنَا ظَـلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخَـسِرِینَ » . ⁽¹⁾

«وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرَ هِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمَـعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّـا إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ * رَبَّنَا وَ اجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَ مِن ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّکَ وَ أَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَ تُبْ عَلَیْنا إِنَّکَ أَنتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمُ * رَبَّنَا وَ ابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولاً مِّنْهُمْ یَتْلُواْ عَلَیْهِمْ ءَایَـتِکَ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَـبَ وَ الْحِکْمَةَ وَ یُزَکِّیهِمْ إِنَّکَ أَنتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ » . ⁽²⁾

«وَ إِذْ قَالَ إِبْرَ هِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هَـذَا الْبَلَدَ ءَامِنًا وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ * رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثِیرًا مِّنَ النَّاسِ فَمَن تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی وَ مَنْ عَصَانِی فَإِنَّکَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ * رَّبَّنَا إِنِّی أَسْکَنتُ مِن ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِندَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِیُقِیمُواْ الصَّلَوةَ فَاجْعَلْ أَفْئدَةً مِّنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ وَ ارْزُقْهُم مِّنَ الثَّمَرَ تِ لَعَلَّهُمْ یَشْکُرُونَ * رَبَّنَا إِنَّکَ تَعْلَمُ مَا نُخْفِی وَ مَا نُعْلِنُ وَ مَا یَخْفَی عَلَی اللَّهِ مِن شَیْ ءٍ فِی الْأَرْضِ وَ لاَ فِی السَّمَاءِ * الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی وَهَبَ لِی عَلَی الْکِبَرِ إِسْمَـعِیلَ وَ إِسْحَـقَ إِنَّ رَبِّی لَسَمِیعُ الدُّعَاءِ * رَبِّ اجْعَلْنِی مُقِیمَ الصَّلَوةِ وَ مِن ذُرِّیَّتِی رَبَّنَا وَ تَقَبَّلْ دُعَاءِ » . ⁽³⁾

«رَبِّ هَبْ لِی مِنَ الصَّــلِحِینَ * فَبَشَّرْنَـهُ بِغُلَـمٍ حَلِیمٍ » . ⁽⁴⁾

«قَالُواْ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ یَــلُوطُ لَتَکُونَنَّ مِنَ الْمُخْرَجِینَ * قَالَ إِنِّی لِعَمَلِکُم مِّنَ الْقَالِینَ * رَبِّ نَجِّنِی وَ أَهْلِی مِمَّا یَعْمَلُونَ * فَنَجَّیْنَـهُ وَ أَهْلَهُ أَجْمَعِینَ » . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۲ خانواده ، فرزندان و برادر

۲ / ۲خانواده ، فرزندان و برادرقرآن«ای پروردگار ما ! ما به خویشتن ، ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نیاوری ، بی گمان ، از زیانکاران خواهیم بود» .

«و آن گاه که ابراهیم و اسماعیل ، پایه های خانه را بالا می بردند، [می گفتند:] ای پروردگار ما ! از ما بپذیر که به راستی ، تو شنوایِ دانایی ، و ای پروردگار ما ! ما دو را سر در فرمان خودت قرار ده و از نسل ما نیز امّتی را فرمان بُردار خود گردان ، و آداب دینی ما را به ما بنمایان و توبه ما را بپذیر ، که همانا تویی توبه پذیرِ مهربان . ای پروردگار ما ! در میان ایشان ، فرستاده ای از خودشان برانگیز تا آیات تو را بر آنان بخوانَد و کتاب و حکمت به ایشان بیاموزد و پاکیزه شان گردانَد ، که به راستی ، تو عزّتمندِ حکیمی» .

«و آن گاه که ابراهیم گفت : ای پروردگار من ! این شهر را ایمن گردان و مرا و فرزندانم را از این که بت ها را پرستش کنیم ، دور بدار . ای پروردگار من ! این بتان ، بسیاری از مردم را گم راه کردند . پس ، هر که از من پیروی کند ، بی گمان ، او از من است و هر که مرا نافرمانی کند ، هر آینه ، تو آمرزگاری مهربانی . ای پروردگار ما ! من [برخی] از فرزندانم را در درّه ای بی کِشت ، نزد خانه باحرمت تو ، سکونت دادم ـ ای پروردگار ما ـ تا نماز بگزارند . پس ، دل های برخی از مردم را به سوی آنان ، گرایش ده و آنان را از میوه ها روزی ده ، باشد که سپاس گزاری کنند . ای پروردگار ما ! بی گمان ، تو آنچه را ما پنهان می داریم و آنچه را که آشکار می سازیم ، می دانی و هیچ چیز ، نه در زمین و نه در آسمان ، بر خدا پوشیده نیست . سپاس ، خدا را که با وجود سالخوردگی ، اسماعیل و اسحاق را به من بخشید . به راستی که پروردگار من ، شنونده دعاست . ای پروردگار من ! مرا نمازگزار قرار ده و از فرزندان من نیز ـ ای پروردگار ما ـ دعای ما را بپذیر» .

«پروردگارا! به من از صالحان [فرزندان صالح] ببخش . ما او را [= ابراهیم] به نوجوانی بردبار و صبور بشارت دادیم» .

«گفتند : ای لوط! اگر دست برنداری ، قطعا از بیرون شدگان خواهی بود . گفت : هر آینه ، من ، دشمنِ کردار شما هستم . ای پروردگار من ! مرا و خانواده مرا از آنچه انجام می دهند ، رهایی بخش و ما او و خانواده اش همگی را رهانیدیم» .

.

«قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِی وَلأَِخِی وَأَدْخِلْنَا فِی رَحْمَتِکَ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّ حِمِینَ » . ⁽¹⁾

«قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِی صَدْرِی * وَ یَسِّرْ لِی أَمْرِی * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِی * یَفْقَهُواْ قَوْلِی * وَ اجْعَل لِّی وَزِیرًا مِّنْ أَهْلِی * هَـرُونَ أَخِی * اشْدُدْ بِهِ أَزْرِی * وَ أَشْرِکْهُ فِی أَمْرِی * کَیْ نُسَبِّحَکَ کَثِیرًا * وَ نَذْکُرَکَ کَثِیرًا * إِنَّکَ کُنتَ بِنَا بَصِیرًا » . ⁽²⁾

«هُنَالِکَ دَعَا زَکَرِیَّا رَبَّهُ قَالَ رَبِّ هَبْ لِی مِن لَّدُنکَ ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَاءِ * فَنَادَتْهُ الْمَلَئِکَةُ وَهُوَ قَائمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحْیَی مُصَدِّقَام بِکَلِمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَسَیِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِیًّا مِّنَ الصَّــلِحِینَ » . ⁽³⁾

«فَهَبْ لِی مِن لَّدُنکَ وَلِیًّا * یَرِثُنِی وَ یَرِثُ مِنْ ءَالِ یَعْقُوبَ وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِیًّا » . ⁽⁴⁾

«فَلَمَّا أَن جَاءَ الْبَشِیرُ أَلْقاهُ عَلَی وَجْهِهِ فَارْتَدَّ بَصِیرًا قَالَ أَلَمْ أَقُل لَّکُمْ إِنِّی أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ * قَالُواْ یَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا کُنَّا خَـطِـینَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ » . ⁽⁵⁾

«إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَ نَ رَبِّ إِنِّی نَذَرْتُ لَکَ مَا فِی بَطْنِی مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّی إِنَّکَ أَنتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ * فَلَمَّا وَضَعَتْهَا قَالَتْ رَبِّ إِنِّی وَضَعْتُهَا أُنثَی وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا وَضَعَتْ وَلَیْسَ الذَّکَرُ کَالْأُنثَی وَإِنِّی سَمَّیْتُهَا مَرْیَمَ وَإِنِّی أُعِیذُهَا بِکَ وَذُرِّیَّتَهَا مِنَ الشَّیْطَـنِ الرَّجِیمِ » . ⁽⁶⁾

الحدیثرسول اللّه صلی الله علیه و آله :دُعاءُ الوالِدِ لِوَلَدِهِ ، مِثلُ دُعاءِ النَّبِیِّ لاُِمَّتِهِ . ⁽⁷⁾

.

«گفت : ای پروردگار من ! مرا و برادرم را بیامرز و ما را در رحمتت درآور ، که تو مهربان ترینِ مهربانانی» .

«گفت : ای پروردگار من ! سینه ام را برایم بگشا و کارَم را برایم آسان گردان و گِرِه از زبانم باز کن ، تا گفتارم را بفهمند . و برای من ، دستْ یاری از کسانم قرار ده ؛ هارون ، برادرم را . پشتم را به او محکم گردان و او را شریک کارَم قرار ده ، تا تو را فراوان تسبیح گوییم . و بسیار یادت کنم ، که به راستی ، تو به حال ما بینایی» .

«آن جا [بود که] زکریّا پروردگارش را خواند و گفت : ای پروردگار من ! از جانب خود ، فرزندی پاک به من ببخش ، که تو شنونده دعایی . پس ، فرشتگان به او که در محراب به نماز ایستاده بود ، ندا دادند که : خداوند ، تو را به یحیی ، که تصدیق کننده کلمه خدا [عیسی ]و مهتر و خویشتندار و پیامبری از شایستگان است ، مژده می دهد» .

«پس مرا از جانب خودت ولی ای ببخش ، که از من و از خاندان یعقوب ، ارث ببَرَد و او را ـ ای پروردگار من ـ پسندیده گردان» .

«پس چون مژده دهنده آمد ، آن [پیراهن] را بر چهره او (یعقوب) انداخت و او بینا شد . گفت : آیا به شما نگفتم که بی شک ، من از [عنایت ]خدا چیزهایی می دانم که شما نمی دانید ؟ گفتند : ای پدر ما ! برای گناهان ما آمرزش بخواه ، که به راستی ما خطاکار بودیم . گفت : به زدوی از پروردگارم برای شما آمرزش می خواهم ، که به راستی ، او آمرزگاری مهربان است».

«آن گاه که زن عمران گفت : ای پروردگار من ! من ، آنچه را در شکم خود دارم ، نذر تو کردم تا آزاد شده [از مشاغل دنیا و پرستشگر تو ]باشد ، پس ، از من بپذیر ، که تو شنوایِ دانایی . پس ، چون وضعِ حمل کرد ، گفت : پروردگارا ! من ، دختر زاییده ام ـ و خدا خود ، به آنچه او زایید ، داناتر بود ـ و پسر ، چون دختر نیست و من ، او را مریم نامیدم و او و فرزندانش را از شیطانِ رانده شده ، در پناه تو درمی آورم» .

حدیثپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای پدر برای فرزندش ، به سانِ دعای پیامبر برای امّتش است.

.

عنه صلی الله علیه و آله :دُعاءُ الوالِدِ لِلوَلَدِ کَالماءِ لِلزَّرعِ بِصَلاحِهِ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :رَحِمَ اللّهُ مَن أعانَ وَلَدَهُ عَلی بِرِّهِ ، وهُوَ أن یَعفُوَ عَن سَیِّئَتِهِ ، ویَدعُوَ لَهُ فیما بَینَهُ وبَینَ اللّهِ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلام :رَقَی النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله حَسَنا وحُسَینا فَقالَ : اُعیذُکُما بِکَلِماتِ اللّهِ التّامّاتِ وأسمائِهِ الحُسنی کُلِّها عامَّةً مِن شَرِّ السّامَّةِ وَالهامَّةِ ومِن شَرِّ کُلِّ عَینٍ لامَّةٍ ومِن شَرِّ حاسِدٍ إذا حَسَدَ . ثُمَّ التَفَتَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله إلَینا فَقالَ : هکَذا کانَ یُعَوِّذُ إبراهیمُ إسماعیلَ وإسحاقَ . ⁽³⁾

الإمام زین العابدین علیه السلامـ وکانَ مِن دُعائِهِ علیه السلام لِوُلدِهِ علیهم السلام ـ: اللّهُمَّ ومُنَّ عَلَیَّ بِبَقاءِ وُلدی وبِإِصلاحِهِم لی وبِإِمتاعی بِهِم . إلهِی امدُد لی فی أعمارِهِم ، وزِد لی فی آجالِهِم ، ورَبِّ لی صَغیرَهُم ، وقَوِّ لی ضَعیفَهُم ، وأصِحَّ لی أبدانَهُم وأدیانَهُم وأخلاقَهُم ، وعافِهِم فی أنفُسِهِم وفی جَوارِحِهِم وفی کُلِّ ما عُنیتُ بِهِ مِن أمرِهِم ، وأدرِر لی وعَلی یَدَیَّ أرزاقَهُم . وَاجعَلهُم أبرارا أتقِیاءَ بُصَراءَ سامِعینَ مُطیعینَ لَکَ ، ولِأَولِیائِکَ مُحِبّینَ مُناصِحینَ ، ولِجَمیعِ أعدائِکَ مُعانِدینَ ومُبغِضینَ ، آمینَ . اللّهُمَّ اشدُد بِهِم عَضُدی ، وأقِم بِهِم أوَدی ، وکَثِّر بِهِم عَدَدی ، وزَیِّن بِهِم مَحضَری ، وأحیِ بِهِم ذِکری ، وَاکفِنی بِهِم فی غَیبَتی ، وأعِنّی بِهِم عَلی حاجَتی ، وَاجعَلهُم لی مُحِبّینَ ، وعَلَیَّ حَدِبینَ مُقبِلینَ مُستَقیمینَ لی ، مُطیعینَ ، غَیرَ عاصینَ ولا عاقّینَ ولا مُخالِفینَ ولا خاطِئینَ . وأعِنّی عَلی تَربِیَتِهِم وتَأدیبِهِم ، وبِرِّهِم ، وهَب لی مِن لَدُنکَ مَعَهُم أولادا ذُکورا ، وَاجعَل ذلِکَ خَیرا لی ، وَاجعَلهُم لی عَونا عَلی ما سَأَلتُکَ . وأعِذنی وذُرِّیَّتی مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ . فَإِنَّکَ خَلَقتَنا وأمَرتَنا ونَهَیتَنا ورَغَّبتَنا فی ثَوابِ ما أمَرتَنا ورَهَّبتَنا عِقابَهُ ، وجَعَلتَ لَنا عَدُوّا یَکیدُنا ، سَلَّطتَهُ مِنّا عَلی ما لَم تُسَلِّطنا عَلَیهِ مِنهُ ، أسکَنتَهُ صُدورَنا ، وأجرَیتَهُ مَجارِیَ دِمائِنا . لا یَغفُلُ إن غَفَلنا ، ولا یَنسی إن نَسینا ، یُؤمِنُنا عِقابَکَ ، ویُخَوِّفُنا بِغَیرِکَ . إن هَمَمنا بِفاحِشَةٍ شَجَّعَنا عَلَیها ، وإن هَمَمنا بِعَمَلٍ صالِحٍ ثَبَّطَنا عَنهُ ، یَتَعَرَّضُ لَنا بِالشَّهَواتِ ، ویَنصِبُ لَنا بِالشُّبَهاتِ ، إن وَعَدَنا کَذَبَنا ، وإن مَنّانا أخلَفَنا ، وإلاّ تَصرِف عَنّا کَیدَهُ یُضِلَّنا ، وإلاّ تَقِنا خَبالَهُ یَستَزِلَّنا . اللّهُمَّ فَاقهَر سُلطانَهُ عَنّا بِسُلطانِکَ حَتّی تَحبِسَهُ عَنّا بِکَثرَةِ الدُّعاءِ لَکَ فَنُصبِحَ مِن کَیدِهِ فِی المَعصومینَ بِکَ . اللّهُمَّ أعطِنی کُلَّ سُؤلی ، وَاقضِ لی حَوائِجی ، ولا تَمنَعنِی الإِجابَةَ وقَد ضَمِنتَها لی ، ولا تَحجُب دُعائی عَنکَ وقَد أمَرتَنی بِهِ ، وَامنُن عَلَیَّ بِکُلِّ ما یُصلِحُنی فی دُنیایَ وآخِرَتی ما ذَکَرتُ مِنهُ وما نَسیتُ ، أو أظهَرتُ أو أخفَیتُ أو أعلَنتُ أو أسرَرتُ . وَاجعَلنی فی جَمیعِ ذلِکَ مِنَ المُصلِحینَ بِسُؤالی إیّاکَ ، المُنجِحینَ بِالطَّلَبِ إلَیکَ غَیرِ المَمنوعینَ بِالتَّوَکُّلِ عَلَیکَ . المُعَوَّدینَ بِالتَّعَوُّذِ بِکَ ، الرّابِحینَ فی التِّجارَةِ عَلَیکَ ، المُجارینَ بِعِزِّکَ ، المُوَسَّعِ عَلَیهِمُ الرِّزقُ الحَلالُ مِن فَضلِکَ ، الواسِعِ بِجودِکَ وکَرَمِکَ ، المُعَزّینَ مِنَ الذُّلِّ بِکَ ، وَالمُجارینَ مِنَ الظُّلمِ بِعَدلِکَ ، وَالمُعافَینَ مِنَ البَلاءِ بِرَحمَتِکَ ، والمُغنَینَ مِنَ الفَقرِ بِغِناکَ ، والمَعصومینَ مِنَ الذُّنوبِ وَالزَّلَلِ وَالخَطاءِ بِتَقواکَ ، وَالمُوَفَّقینَ لِلخَیرِ وَالرُّشدِ وَالصَّوابِ بِطاعَتِکَ ، وَالمُحالِ بَینَهُم وبَینَ الذُّنوبِ بِقُدرَتِکَ ، التّارِکینَ لِکُلِّ مَعصِیَتِکَ ، السّاکِنینَ فی جِوارِکَ . اللّهُمَّ أعطِنا جَمیعَ ذلِکَ بِتَوفیقِکَ ورَحمَتِکَ ، وأعِذنا مِن عَذابِ السَّعیرِ ، وأعطِ جَمیعَ المُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ وَالمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ مِثلَ الَّذی سَأَلتُکَ لِنَفسی ولِوُلدی فی عاجِلِ الدُّنیا وآجِلِ الآخِرَةِ ، إنَّکَ قَریبٌ مُجیبٌ سَمیعٌ عَلیمٌ عَفُوٌّ غَفورٌ رَؤوفٌ رَحیمٌ . وآتِنا فِی الدُّنیا حَسَنَةً ، وفِی الآخِرَةِ حَسَنَةً وقِنا عَذابَ النّارِ . ⁽⁴⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای پدر برای فرزندش ، همانند آب برای رشد و پرورشِ زراعت است.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، رحمت کند آن کسی را که فرزندش را بر نیکی کردن به خویش کمک می کند ، بدین گونه که از خطای او درمی گذرد و به درگاه خدا برایش دعا می کند.

امام علی علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله به حسن و حسین علیهماالسلام تعویذ (دعای حفظ) خواند و فرمود : «شما را باکلمات تامّ خداوند و با همه نام های نیکوی او ، از آسیبِ هر گزنده و خزنده ، و از گزند هر چشم بد و از شرّ هر حسودی ، آن گاه که حسد ورزد ، تعویذ می کنم (به حفظ خدا واگذار می کنم)» . پیامبر صلی الله علیه و آله ، سپس رو به ما کرد و فرمود : «ابراهیم علیه السلام نیز اسماعیل و اسحاق علیهماالسلامرا این گونه تعویذ می کرد».

امام زین العابدین علیه السلامـ از دعای ایشان برای فرزندانش علیه السلام ـ: بار خدایا ! بر من منّت بگذار فرزندانم را زنده بدار و آنان را برایم ، صالح گردان و مرا از ایشان ، بهره مند فرما. معبود من! عمرشان را برایم دراز گردان و بر مدّت زندگانی شان بیفزای و خُردشان را برایم بپروران و ناتوانشان را نیرومند ساز ، و تن و دین و اخلاقشان را سالم بدار و به جان و اندام ها و هر امری از امور آنان که دل نگرانش هستم ، عافیت عطا فرما ، و روزی های آنان را برای من و به دست من ، فراوان ساز. ایشان را نیکوکار و پرهیزگار و بینا و شنوا و فرمان بردار خودت ، و دوستدار و خیرخواه دوستانت ، و دشمن و متنفّر از همه دشمنانت ، قرار ده . آمین! بار خدایا ! آنان را پشتیبان من ، و کمکِ من در زندگی ام قرار ده ، و به واسطه آنان ، بر عدّه من بیفزای ، و در بودنم ، آنان را مایه آراستگی ام قرار ده ، و یاد و نام مرا به واسطه آنان ، زنده بدار و در نبودم ، امورم را به وسیله آنان ، کفایت فرما و آنان را یاور من در کارهایم قرار ده و ایشان را نسبت به من ، دوستدار و مهربان و متوجّه و درستکار و فرمان بُردار ، قرار ده ، نه نافرمان و بدرفتار و مخالفت کننده و خطاکار. و مرا در تربیت و تعلیم آنان و نیکی نمودن به ایشان ، یاری فرما ، و مرا از جانب خود ، افزون بر ایشان ، پسرانی دیگر نیز ببخش ، و آن را برایم خیر قرار ده ، و به آنان در آنچه از تو خواستم ، برایم کمک قرار ده ، و مرا و فرزندانم را از شیطانِ رانده شده [از درگاهت] پناه ده ؛ زیرا تو ما را آفریدی و امر و نهی مان کردی ، و به پاداشِ آنچه ما را بدان امر فرمودی ، ترغیب نمودی و از کیفرِ آنچه ما را از آن نهی کردی ، ترسانیدی و برای ما دشمنی قرار دادی که مدام ، در صدد فریب ماست ، و او را بر ما چنان تسلّطی دادی که ما را بر او چنان تسلّطی نبخشیدی : او را در سینه های ما جای دادی ، و در رگ های خون ما جاری اش ساختی ، به طوری که اگر ما [از او ]غافل شویم ، او [از ما ]دَمی غافل نمی شود و اگر ما [او را ]از یاد ببریم ، او [ما را] از یاد نمی بَرَد . ما را از کیفر تو آسوده خاطر می دارد ؛ امّا از غیر تو می ترساند . اگر آهنگِ زشتکاری کنیم ، ما را بر آن تشویق می کند و اگر آهنگِ کاری نیک نماییم ، ما را در آن سست می گردانَد . با شهوات ، قصد ما می کند و با شبهات ، به سراغ ما می آید . اگر به ما وعده بدهد ، دروغ می گوید و اگر امید بدهد ، خلاف آن عمل می کند . اگر نیرنگ او را از ما نگردانی ، گم راهمان می سازد و اگر ما را از تباهکاری او نگه نداری ، ما را می لغزاند . بار خدایا ! پس با چیرگی خودت ، او را از چیرگی بر ما ناتوان ساز ، تا با خواندنِ بسیارِ تو ، او را از ما باز داری و به یاری تو از نیرنگ او مصون بمانیم. بار خدایا ! همه خواهش هایم را به من عطا فرما و حاجت هایم را برآورده ساز و مرا از اجابت [دعا ]که آن را برایم ضمانت کرده ای ، محروم مگردان و دعایم را که تو خود ، مرا بدان فرمان داده ای ، از درگاهت باز مدار و هر آنچه را که در دنیا و آخرتم باعث اصلاح حال من است ، به من ارزانی دار ؛ چه آنهایی را که یاد کردم و چه آنهایی را که فراموش کردم ؛ چه آنهایی را که به زبان آوردم و چه آنهایی را که در دل داشتم ؛ چه آنهایی را که آشکار نمودم و چه آنهایی را که پنهان داشتم. و در همه اینها ، مرا ، به سبب درخواستم از تو ، از درستکاران قرار ده ، از دست یابندگان به تقاضایشان از تو ، از محروم ناشدگان از توکّل بر تو ، از خو گرفتگان به پناه جُستن از تو ، از سود بَرَندگان در سودای با تو ، از پناهندگان به عزّت تو ، از آنان که از فضل خود ، روزیِ حلال را برایشان فراخ گردانیده ای ، و به جود و کَرَمت به ایشان ، گشایش داده ای ؛ از آنان که به واسطه تو از ذلّت به عزّت رسیده اند، و از ستم ، به عدل تو پناه آورده اند، و به رحمت تو از بلا رَهیده اند و به توانگریِ تو ، از فقر به بی نیازی رسیده اند، و به برکتِ پروای از تو ، از گناهان و لغزش و خطا ، مصون مانده اند و بر اثرِ طاعت تو ، به خوبی و هدایت و درستی ، توفیق یافته اند و به واسطه قدرت تو ، میان آنان و گناهان ، مانع پدید آمده است ؛ آنان که هر معصیتی را وا نهاده اند و در جوار تو آرمیده اند. بار خدایا ! همه این موهبت ها را به توفیق و رحمتت ، به ما عطا فرما و ما را از عذاب دوزخ ، پناه ده و همانند آنچه را برای خودم و فرزندانم در دنیا و آخرت از تو خواستم ، به مردان و زنان مسلمان ، و مردان و زنان مؤمن نیز عطا فرما ، که به راستی تو نزدیک و اجابت کننده و شنوا و دانا و باگذشت و آمرزنده و رئوف و مهربانی . ما را در دنیا ، نیکی ده و در آخرت نیز ، نیکی ده و از عذاب آتش ، نگاهمان بدار.

.

. .

. .

الإمام الصادق علیه السلام :کانَ أبی علیه السلام یَقولُ فی دُعائِهِ : رَبِّ أصلِح لی نَفسی ، فَإِنَّها أهَمُّ الأَنفُسِ إلَیَّ ، رَبِّ أصلِح لی ذُرِّیَّتی ؛ فَإِنَّهُم یَدی وعَضُدی ، رَبِّ وأصلِح لی أهلَ بَیتی ؛ فَإِنَّهُم لَحمی ودَمی ، رَبِّ أصلِح لی جَماعَةَ إخوَتی وأخَواتی ومُحِبِّیَّ ؛ فَإِنَّ صَلاحَهُم صَلاحی . ⁽¹⁾

الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ آدَمَ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ لَمّا بَنَی الکَعبَةَ وطافَ بِها قالَ : اللّهُمَّ إنَّ لِکُلِّ عامِلٍ أجرا ، اللّهُمَّ وإنّی قَد عَمِلتُ . فَقیلَ لَهُ : سَل یا آدَمُ ، فَقالَ : اللّهُمَّ اغفِر لی ذَنبی . فَقیلَ لَهُ : قَد غُفِرَ لَکَ یا آدَمُ ، فَقالَ : ولِذُرِّیَّتی مِن بَعدی ، فَقیلَ لَهُ : یا آدَمُ مَن باءَ ⁽²⁾مِنهُم بِذَنبِهِ هاهُنا کَما بُؤتَ ، غَفَرتُ لَهُ . ⁽³⁾

.

امام صادق علیه السلام :پدرم[امام باقر علیه السلام ] در دعایش می گفت : «ای پروردگار من! جانم را اصلاح فرما ؛ زیرا جانم مهم ترین کس برای خودم است . ای پروردگار من! فرزندانم را برایم اصلاح فرما زیرا آنان ، دست و بازوی من اند . ای پروردگار من ! خانواده ام را برایم اصلاح فرما ؛ زیرا آنان ، گوشت و خون من اند . ای پروردگار من! جماعتِ برادران و خواهران و دوستداران مرا برایم اصلاح فرما ؛ زیرا صلاحِ ایشان ، صلاحِ من است».

امام باقر علیه السلام :آدم ـ که درودهای خدا بر او باد ـ چون کعبه را ساخت و بر آن طواف کرد ، گفت : بار خدایا ! هر کارگری مزدی دارد ، بار خدایا ! من هم کار کردم . به او ندا آمد که : « بخواه ، ای آدم !». گفت : بار خدایا ! گناه مرا بیامرز . به او گفته شد : «آمرزیده شدی ، ای آدم !». گفت : فرزندان مرا که پس از من می آیند نیز بیامرز . گفته شد : «ای آدم ! هر یک از ایشان که در این مکان ، همانند تو به گناهش اعتراف کند ، او را نیز آمرزیدم» .

.

الإمام الصادق علیه السلام :لَمّا طافَ آدَمُ بِالبَیتِ وَانتَهی إلَی المُلتَزَمِ ، قالَ لَهُ جَبرَئیلُ علیه السلام : یا آدَمُ أقِرَّ لِرَبِّکَ بِذُنوبِکَ فی هذَا المَکانِ ، فَوَقَفَ آدَمُ علیه السلام فَقالَ : یا رَبِّ إنَّ لِکُلِّ عامِلٍ أجرا وقَد عَمِلتُ ، فَما أجری ؟ فَأَوحَی اللّهُ عز و جل إلَیهِ : یا آدَمُ ، قَد غَفَرتُ ذَنبَکَ ، قالَ : یا رَبِّ ولِوُلدی أو لِذُرِّیَّتی . فَأَوحَی اللّهُ عز و جل إلَیهِ : یا آدَمُ مَن جاءَ مِن ذُرِّیَّتِکَ إلی هذَا المَکانِ ، وأقَرَّ بِذُنوبِهِ وتابَ کَما تُبتَ ثُمَّ استَغفَرَ غَفَرتُ لَهُ . ⁽¹⁾

راجع : ج ۱ ص ۶۱۲ (من تستجاب دعوته / الوالد) .

۲ / ۳الأَخُ المُؤمِنُ بِظَهرِ الغَیبِأ ـ الجارُ ثُمَّ الدّارُالإمام الحسن علیه السلام :رَأَیتُ اُمّی فاطِمَةَ علیهاالسلام قائِمَةً فی مِحرابِها لَیلَةَ الجُمُعَةِ ، فَلَم تَزَل راکِعَةً ساجِدَةً حَتَّی انفَجَرَ عَمودُ الصُّبحِ ، وسَمِعتُها تَدعو لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ وتُسَمّیهِم ، وتُکثِرُ الدُّعاءَ لَهُم ، ولا تَدعو لِنَفسِها بِشَیءٍ . فَقُلتُ : یا اُمّاه ، لِمَ لا تَدعینَ لِنَفسِکِ کَما تَدعینَ لِغَیرِکِ ؟ فَقالَت : یا بُنَیَّ ؟ الجارُ ثُمَّ الدّارُ . ⁽²⁾

راجع : ج ۱ ص ۲۰۲ ح ۳۰۲ .

.

۲ / ۳ پشتِ سر برادر مؤمن

الف ـ اوّل همسایه ، بعد خانه

امام صادق علیه السلام :هنگامی که آدم علیه السلام کعبه را طواف کرد و به ملتزم ⁽¹⁾رسید ، جبرئیل علیه السلام به او گفت : «ای آدم ! در این مکان به گناهان خود برای پروردگارت اعتراف کن» . پس ، آدم علیه السلام ایستاد و گفت : پروردگارا ! هر کارگری مزدی دارد و من نیز کار کردم . مزد من چیست؟ خداوند عز و جل به او وحی فرمود که : «ای آدم ! گناهت را بخشیدم» . آدم گفت : ای پروردگار من ! و فرزندانم با ذریّه ام؟ خداوند عز و جل به او وحی فرمود که : «ای آدم ! هر یک از ذریّه تو که بدین مکان بیاید . و به گناهان خویش اعتراف کند و چنان که تو توبه کردی ، توبه کند و سپس ، آمرزش بطلبد ، او را نیز می آمرزم».

ر . ک : ج ۱ ص ۶۱۳ (کسانی که دعایشان مستجاب می شود / پدر) .

۲ / ۳پشتِ سر برادر مؤمنالف ـ اوّل همسایه ، بعد خانهامام حسن علیه السلام :مادرم فاطمه علیهاالسلام را دیدم که شب جمعه ، در محرابش به نماز ایستاد و تا دمیدن سپیده صبح ، پیوسته در رکوع و سجود بود . شنیدم که از مردان و زنانِ مؤمن نام می بَرَد و مرتّب ، برایشان دعا می کند و برای خودش اصلاً دعا نمی کند. گفتم : مادر جان ! چرا همان گونه که برای آنان دعا می کنی ، برای خودت دعایی نمی کنی؟ فرمود : «فرزندم ! اوّلْ همسایه ، سپس خانه».

ر . ک : ج ۱ ص ۲۰۳ ح ۳۰۲ .

.

ب ـ سُرعَةُ إِجابَةِ دَعوَةِ الغائِبِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :لَیسَ شَیءٌ أسرَعَ إجابَةً مِن دَعوَةِ غائِبٍ لِغائِبٍ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :دُعاءُ المُؤمِنِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ مُستَجابٌ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :دُعاءُ الأَخِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ لا یُرَدُّ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :أربَعُ دَعَواتٍ لا تُرَدُّ : دَعوَةُ الحاجِّ حَتّی یَرجِعَ ، ودَعوَةُ الغازی حَتّی یَصدُرَ ، ودَعوَةُ المَریضِ حَتّی یَبرَأَ ، ودَعوَةُ الأَخِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، وأسرَعُ هذِهِ الدَّعَواتِ إجابَةً ، دَعوَةُ الأَخِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ . ⁽⁴⁾

الإمام الباقر علیه السلام :أوشَکُ دَعوَةٍ وأسرَعُ إجابَةٍ ، دُعاءُ المَرءِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ . ⁽⁵⁾

تفسیر القمّی عن حمّاد :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : أشغَلُ نَفسی بِالدُّعاءِ لاِءِخوانی ولِأَهلِ الوِلایَةِ ؛ فَما تَری فی ذلِکَ ؟ فَقالَ : إنَّ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی یَستَجیبُ دُعاءَ غائِبٍ لِغائِبٍ ، ومَن دَعا لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ولِأَهلِ مَوَدَّتِنا ، رَدَّ اللّهُ عَلَیهِ مِن آدَمَ إلی أن تَقومَ السّاعَةُ لِکُلِّ مُؤمِنٍ حَسَنَةً . ⁽⁶⁾

.

ب ـ سرعت اجابت دعای پشتِ سر

ب ـ سرعت اجابت دعای پشتِ سرپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ دعایی سریع تر از دعای شخص غایب برای غایب ، به اجابت نمی رسد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای مؤمن برای برادرش در غیاب او ، مستجاب می شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای برادر برای برادرش (برادر ایمانی اش) در پشتِ سر او ، رد نمی شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :چهار دعاست که رد نمی شود : دعای حج گزار تا زمانی که مراجعت کند ؛ دعای مجاهد تا زمانی که بازگردد ؛ دعای بیمار تا آن گاه که بهبود یابد ؛ و دعای برادر برای برادرش در پشتِ سر او . و سریع الإجابه ترینِ این دعاها ، دعای برادر برای برادرش در پشتِ سر اوست .

امام باقر علیه السلام :نزدیک ترین و سریع ترین دعاها به اجابت ، دعایی است که شخص ، پشتِ سر برادرش برای او دعا می کند.

تفسیر القمّیـ به نقل از حمّاد ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : نفسم را به دعا برای برادرانم و پیروان ولایت ، مشغول می کنم . در این باره ، چه می گویی؟ فرمود : «خداوند ـ تبارک و تعالی ـ دعای غایب برای غایب را مستجاب می فرماید و هر کس برای مردان و زنانِ مؤمن و برای دوستداران ما دعا کند ، خداوند ، از زمان آدم تا قیامِ قیامت ، به ازای هر مؤمنی ، ثوابی به او می دهد».

.

الإمام الصادق علیه السلام :إذا دَعَا الرَّجُلُ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، نودِیَ مِنَ العَرشِ : ولَکَ مِئَةُ ألفِ ضِعفٍ مِثلِهِ ، وإذا دَعا لِنَفسِهِ کانَت لَهُ واحِدَةٌ ، فَمِئَةُ ألفٍ مَضمونَةٌ خَیرٌ مِن واحِدَةٍ لا یَدری یُستَجابُ لَهُ أم لا . ⁽¹⁾

راجع : ج ۱ ص ۶۲۲ ح ۹۹۴ و ۹۹۵ و ۹۹۷ و ۹۹۹ .

ج ـ دُعاءُ المَلائِکَةِ لِمَن یَدعو لِأَخیهِالکتاب«وَ یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ وَ یَزِیدُهُم مِّن فَضْلِهِ» . ⁽²⁾

الحدیثالإمام الباقر علیه السلامـ فی قَولِهِ تَبارَکَ وتَعالی : «وَ یَسْتَجِیبُ الَّذِینَ ءَامَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّــلِحَـتِ وَ یَزِیدُهُم مِّن فَضْلِهِ» ـ: هُوَ المُؤمِنُ یَدعو لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، فَیَقولُ لَهُ المَلَکُ : آمینَ ، ویَقولُ اللّهُ العَزیزُ الجَبّارُ : ولَکَ مِثلا ما سَأَلتَ ، وقَد اُعطیتَ ما سَأَلتَ بِحُبِّکَ إیّاهُ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :دَعوَةُ الرَّجُلِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ تَعدِلُ سَبعینَ دَعوَةً مُستَجابَةً ، ویُوَکِّلُ اللّهُ عز و جل بِها مَلَکا یَقولُ : آمینَ آمینَ ، ولَکَ مِثلُ ما دَعَوتَ . ⁽⁴⁾

.

ج ـ دعای فرشتگان در حقّ کسی که برای برادرش دعا می کند

امام صادق علیه السلام :هر گاه انسان در غیاب برادرش برای او دعا کند ، از عرش ندا می آید که : «صد هزار برابر آن ، از آنِ تو باد!» . و هر گاه برای خودش دعا کند ، یکی از آنِ اوست . پس ، یکصد هزار دعای ضمانت شده ، بهتر از یک دعایی است که [شخص] نمی داند برایش مستجاب می شود یا نه».

ر . ک : ج ۱ ص ۶۲۳ ح ۹۹۴ و ۹۹۵ و ۹۹۷ و ۹۹۹ .

ج ـ دعای فرشتگان در حقّ کسی که برای برادرش دعا می کندقرآن«و دعای کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، اجابت می کند و از فضل خویش نیز به آنان ، زیاده می دهد» .

حدیثامام باقر علیه السلامـ درباره این سخن خداوند ـتبارک و تعالی ـ که : «و دعای کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده اند ، اجابت می کند و از فضل خویش نیز به آنان ، زیاده می دهد» ـ : مقصود ، مؤمنی است که برای برادر [ایمانی ]خود ، در پشتِ سر او دعا کند ، پس فرشته می گوید : «آمین !» و خدای عزیز جبّار می فرماید : «و از آنِ توست ، دو برابرِ آنچه درخواست کردی ، و آنچه هم [برای او ]درخواست نمودی ، به خاطر محبّتت به او ، به تو داده شد [و مستجاب گردید]».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :دعای مرد برای برادرش در پشتِ سر او ، برابر با هفتاد دعای اجابت شده است ، و خداوند عز و جل برای دعایش فرشته ای می گمارد که بگوید : «آمین ، آمین!» و «برای خودت نیز همانند آن باد!».

.

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن عَبدٍ مُسلِمٍ یَدعو لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، إلاّ قالَ المَلَکُ : ولَکَ بِمِثلٍ . ⁽¹⁾

صحیح مسلم عن صفوان بن عبد اللّه بن صفوانـ وکانَت تَحتَهُ الدَّرداءُ ـ: قَدِمتُ الشّامَ ، فَأَتَیتُ أبَا الدَّرداءِ فی مَنزِلِهِ فَلَم أجِدهُ ، ووَجَدتُ اُمَّ الدَّرداءِ ، فَقالَت : أتُریدُ الحَجَّ العامَ ؟ فَقُلتُ : نَعَم . قالَت : فَادعُ اللّهَ لَنا بِخَیرٍ ؛ فَإِنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کانَ یَقولُ : دَعوَةُ المَرءِ المُسلِمِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ مُستَجابَةٌ ، عِندَ رَأسِهِ مَلَکٌ مُوَکَّلٌ ، کُلَّما دَعا لِأَخیهِ بِخَیرٍ قالَ المَلَکُ المُوَکَّلُ بِهِ : آمینَ ، ولَکَ بِمِثلٍ . فَخَرَجتُ إلَی السّوقِ فَلَقیتُ أبَا الدَّرداءِ ، فَقالَ لی مِثلَ ذلِکَ ، یَرویهِ عَنِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن قَضی لِأَخیهِ المُؤمِنِ حاجَةً ، کانَ کَمَن عَبَدَ اللّهَ دَهرَهُ ، ومَن دَعا لِمُؤمِنٍ بِظَهرِ الغَیبِ قالَ المَلَکُ : ولَکَ مِثلُ ذلِکَ ، وما مِن عَبدٍ مُؤمِنٍ دَعا لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ بِظَهرِ الغَیبِ إلاّ رَدَّ اللّهُ عز و جل مِثلَ الَّذی دَعا لَهُم ، مِن مُؤمِنٍ أو مُؤمِنَةٍ مَضی مِن أوَّلِ الدَّهرِ أو هُوَ آتٍ إلی یَومِ القِیامَةِ . وإنَّ العَبدَ المُؤمِنَ لَیُؤمَرُ بِهِ إلَی النّارِ ، یَکونُ مِن أهلِ الذُّنوبِ وَالخَطایا فَیُسحَبُ ، فَیَقولُ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ : إلهَنا ! عَبدُکَ هذا کانَ یَدعو لَنا فَشَفِّعنا فیهِ ، فَیُشَفِّعُهُمُ اللّهُ عز و جل فیهِ ، فَیَنجو مِنَ النّارِ ، بِرَحمَةٍ مِنَ اللّهِ عز و جل . ⁽³⁾

الإمام زین العابدین علیه السلام :إنَّ المَلائِکَةَ إذا سَمِعُوا المُؤمِنَ یَدعو لِأَخیهِ المُؤمِنِ بِظَهرِ الغَیبِ أو یَذکُرُهُ بِخَیرٍ ، قالوا : نِعمَ الأَخُ أنتَ لِأَخیکَ ! تَدعو لَهُ بِالخَیرِ وهُوَ غائِبٌ عَنکَ ، وتَذکُرُهُ بِخَیرٍ ، قَد أعطاکَ اللّهُ عز و جل مِثلَی ما سَأَلتَ لَهُ ، وأثنی عَلَیکَ مِثلَی ما أثنَیتَ عَلَیهِ ، ولَکَ الفَضلُ عَلَیهِ . وإذا سَمِعوهُ یَذکُرُ أخاهُ بِسوءٍ ویَدعو عَلَیهِ قالوا لَهُ : بِئسَ الأَخُ أنتَ لِأَخیکَ ، کُفَّ أیُّهَا المُسَتَّرُ عَلی ذُنوبِهِ وعَورَتِهِ ، وَاربَع عَلی نَفسِکَ ⁽⁴⁾، وَاحمَدِ اللّهَ الَّذی سَتَرَ عَلَیکَ ، وَاعلَم أنَّ اللّهَ عز و جلأعلَمُ بِعَبدِهِ مِنکَ . ⁽⁵⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده مسلمانی نیست که در غیابِ برادرش برای او دعا کند ، مگر آن که فرشته می گوید : تو را نیز چنان باد!

صحیح مسلمـ به نقل از صفوان بن عبد اللّه بن صفوان (شوهر دَرداء): وارد شام شدم و در پیِ ابودرداء به خانه اش رفتم ؛ امّا او در خانه نبود و امّ درداء بود . او گفت : می خواهی امسال به حج بروی؟ گفتم : آری . گفت : پس برای ما دعای خیر کن ؛ زیرا پیامبر صلی الله علیه و آله می فرمود : «دعای شخص مسلمان برای برادرش در غیاب او ، مستجاب می شود و فرشته ای بر بالای سرِ او گماشته شده است که هر گاه برای برادرش دعای خیر کند ، آن فرشته موکّل بر او می گوید : «آمین !» و «مانند آن ، تو را باد!». من به بازار رفتم و ابودرداء را دیدم . او نیز همانند این حدیث را از پیامبر صلی الله علیه و آله برایم روایت کرد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس برای برادر مؤمنش حاجتی را برآورده سازد ، همانند کسی باشد که یک عمر خدا را عبادت کرده باشد و هر کس برای مؤمنی در غیابش دعا کند ، فرشته می گوید : «تو را نیز مانند آن باد!» . هیچ بنده مؤمنی نیست که برای مردان و زنان مؤمن ، در پشتِ سر آنان ، دعا کند ، مگر آن که خداوند عز و جلهمانند دعایی را که برای آنان کرده است ، به شماره هر مرد یا زن مؤمنی که از آغاز روزگار در گذشته یا تا روز قیامت خواهند آمد ، به او برمی گردانَد. [روز قیامت] امر می شود بنده مؤمنی را که اهل گناه ها و خطاها بوده است ، به سوی آتش ببرند و او را کِشان کِشان می برند . در این هنگام ، مردان و زنان مؤمن می گویند : ای معبود ما! این بنده تو برای ما دعا می کرد . پس اکنون ، شفاعت ما را در حقّ او بپذیر . خداوند عز و جل هم شفاعت آنان را درباره اش می پذیرد و با لطف و رحمت خداوند عز و جلاز آتش نجات می یابد.

امام زین العابدین علیه السلام :فرشتگان ، هر گاه بشنوند که مؤمن برای برادر مؤمنش پشتِ سر او دعا می کند یا از او به نیکی یاد می کند، می گویند : «چه نیکو برادری هستی تو برای برادرت! در غیابش برای او دعای خیر می کنی و از او به نیکی یاد می نمایی . خداوند عز و جلدو برابرِ آنچه را برای او درخواست کردی ، به خود تو عطا فرمود و دو برابرِ آنچه او را ستوده ای ، تو را ستود و تو بر او برتری داری». ولی هر گاه بشنوند که از برادرش به بدی یاد می کند و او را نفرین می نماید ، به او می گویند : «چه بد برادری هستی تو برای برادرت! بس کن ، ای کسی که بر گناهان و عیب هایت پرده پوشی شده است ، و باز ایست و خدا را که بر تو پرده پوشی کرده است ، سپاس گوی و بدان که خداوند عز و جل به بنده اش از تو داناتر است».

.

الإمام الصادق علیه السلام :ما مِن مُؤمِنٍ یَدعو لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، إلاّ وَکَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ مَلَکا یَقولُ : ولَکَ مِثلُهُ . ⁽¹⁾

الإمام الباقر علیه السلام :أسرَعُ الدُّعاءِ نُجحا لِلإِجابَةِ دُعاءُ الأَخِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ؛ یَبدَأُ بِالدُّعاءِ لِأَخیهِ ، فَیَقولُ لَهُ مَلَکٌ مُوَکَّلٌ بِهِ : آمینَ ، ولَکَ مِثلاهُ . ⁽²⁾

أبو الحسن علیه السلامـ إنَّهُ کانَ یَقولُ ـ: مَن دَعا لاِءِخوانِهِ مِنَ المُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ ، وَکَّلَ اللّهُ بِهِ عَن کُلِّ مُؤمِنٍ مَلَکا یَدعو لَهُ . ⁽³⁾

د ـ إجابَةُ دُعاءِ مَن دَعا لِأَربَعینَ مِنَ المُؤمِنینَرسول اللّه صلی الله علیه و آله :ما مِن عَبدٍ یَقومُ مِنَ اللَّیلِ فَیُصَلّی رَکعَتَینِ، فَیَدعو فی سُجودِهِ لِأَربَعینَ مِن أصحابِهِ یُسَمّی بِأَسمائِهِم وأسماءِ آبائِهِم ، إلاّ ولَم یَسأَلِ اللّهَ تَعالی شَیئا إلاّ أعطاهُ . ⁽⁴⁾

.

د ـ مستجاب شدن دعای کسی که برای چهل مؤمن ، دعا کند

امام صادق علیه السلام :هیچ مؤمنی نیست که در غیاب برادرش برای او دعا کند ، مگر آن که خداوند عز و جلفرشته ای بر او می گمارد که بگوید : «و تو را نیز مانند آن باد!».

امام باقر علیه السلام :سریع ترین دعا به اجابت ، دعای برادر [دینی] برای برادرش در غیاب اوست . همین که برای برادرش شروع به دعا کرد ، فرشته ای که بر او گماشته شده است ، می گوید : «آمین . تو را نیز دو چندانِ آن ، باد!».

ابوالحسن ⁽¹⁾علیه السلام :ابوالحسن ۲ علیه السلام : هر کس برای برادران خود ، از مرد و زن مؤمن و مرد و زن مسلمان ، دعا کند ، خداوند ، به ازای هر مؤمنی ، یک فرشته ای بر او می گمارد که برایش دعا کند.

د ـ مستجاب شدن دعای کسی که برای چهل مؤمن ، دعا کندپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده مؤمنی نیست که پاسی از شب برخیزد و دو رکعت نماز بخواند و در سجده اش برای چهل تن از یارانش دعا کند و نامِ آنها و نام پدرانشان را ببرد ، مگر آن که هر چه از خداوند متعال درخواست کند ، به او عطا فرماید.

.

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قَدَّمَ أربَعینَ مِنَ المُؤمِنینَ ثُمَّ دَعَا استُجیبَ لَهُ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :مَن دَعا لِأَربَعینَ رَجُلاً مِن إخوانِهِ قَبلَ أن یَدعُوَ لِنَفسِهِ ، استُجیبَ لَهُ فیهِم وفی نَفسِهِ . ⁽²⁾

ه ـ تِلکَ البَرَکاتُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اُطلُبِ العافِیَةَ لِغَیرِکَ ، تُرزَقها فی نَفسِکَ . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن دَعا لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ فی کُلِّ یَومٍ خَمسا وعِشرینَ مَرَّةً نَزَعَ اللّهُ الغِلَّ مِن صَدرِهِ ، وکَتَبَهُ مِنَ الأَبدالِ ، إن شاءَ اللّهُ . ⁽⁴⁾

عنه صلی الله علیه و آله :ما مِن عَبدٍ یَدعو لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ إلاّ رَدَّ اللّهُ عَلَیهِ عَن کُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ مَضی ⁽⁵⁾أو هُوَ کائِنٌ إلی یَومِ القِیامَةِ ، بِمِثلِ ما دَعا بِهِ . ⁽⁶⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَنِ استَغفَرَ لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ کُلَّ یَومٍ سَبعا وعِشرینَ مَرَّةً ، کانَ مِنَ الَّذینَ یُستَجابُ لَهُم ، ویُرزَقُ بِهِم أهلُ الأَرضِ . ⁽⁷⁾

.

ه ـ این برکت ها

امام صادق علیه السلام :هر کس ابتدا چهل مؤمن را دعا کند و سپس برای خودش دعا نماید ، دعایش مستجاب می شود.

امام صادق علیه السلام :هر کس پیش از آن که برای خودش دعا کند ، برای چهل مرد از برادرانش دعا نماید ، دعایش درباره آنها و خودش مستجاب می شود.

ه ـ این برکت هاپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :عافیت را برای دیگران طلب کن تا به تو نیز روزی شود.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در هر روز ، بیست و پنج مرتبه برای مردان و زنان مؤمن دعا کند ، خداوند ، کینه را از سینه اش می زُداید و او را جزو اَبدال (اولیای بزرگ خویش) می نویسد ، إن شاء اللّه !

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هیچ بنده ای نیست که برای مردان و زنان مؤمن دعا کند ، مگر آن که خداوند ، از جانب هر مرد و زن مؤمنی که در گذشته یا تا روز قیامت خواهد آمد ، به سان آنچه دعا کرده است ، به او بازمی گردانَد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس در هر روز ، ۲۷ مرتبه برای مردان و زنان مؤمن طلب آمرزش کند ، از کسانی باشد که دعایشان مستجاب می شود و اهل زمین ، به واسطه آنان ، روزی داده می شوند.

.

عنه صلی الله علیه و آله :مَن قالَ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ» ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ بِکُلِّ مُؤمِنٍ خَلَقَهُ اللّهُ مُنذُ خَلَقَ آدَمَ إلی أن تَقومَ السّاعَةُ حَسَنَةً ، ومَحا عَنهُ سَیِّئَةً ، ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً . ⁽¹⁾

الإمام الصادق علیه السلام :مَن قالَ کُلَّ یَومٍ خَمسا وعِشرینَ مَرَّةً : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ» ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ کُلِّ مُؤمِنٍ مَضی ، وکُلِّ مُؤمِنٍ بَقِیَ إلی یَومِ القِیامَةِ حَسَنَةً ، ومَحا عَنهُ سَیِّئَةً ، ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً . ⁽²⁾

عنه علیه السلام :إذا قالَ الرَّجُلُ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنینَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمینَ وَالمُسلِماتِ ، الأَحیاءِ مِنهُم وجَمیعِ الأَمواتِ» ، رَدَّ اللّهُ عَلَیهِ بِعَدَدِ مَن مَضی ومَن بَقِیَ مِن کُلِّ إنسانٍ دَعوَةً . ⁽³⁾

الإمام الباقر علیه السلام :عَلَیکَ بِالدُّعاءِ لاِءِخوانِکَ بِظَهرِ الغَیبِ ؛ فَإِنَّهُ یُهیلُ الرِّزقَ ـ یَقولُها ثَلاثا ـ . ⁽⁴⁾

الإمام الصادق علیه السلام :دُعاءُ المَرءِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، یُدِرُّ الرِّزقَ ویَدفَعُ المَکروهَ . ⁽⁵⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس بگوید : «بار خدایا ! مردان و زنان مؤمن را بیامرز» ، خداوند ، به ازای هر مؤمنی که از زمان خلقت آدم علیه السلام تا قیامِ قیامت آفریده و می آفریند ، برایش یک ثواب می نویسد و یک گناه از او پاک می کند و یک درجه بر او می افزاید.

امام صادق علیه السلام :هر کس در هر روز ، ۲۵ مرتبه بگوید : «بار خدایا! مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان مسلمان را بیامرز» ، خداوند به عدد هر مؤمنی که در گذشته و هر مؤمنی که تا روز قیامت خواهد آمد ، یک ثواب برایش می نویسد و یک گناه از او می زداید و یک درجه بر او می افزاید.

امام صادق علیه السلام :هر گاه شخص بگوید : «بار خدایا ! مردان و زنانِ اهل ایمان ، و مردان و زنان مسلمان ، زندگان ایشان و همه مُردگانشان را بیامرز» ، خداوند ، به شمارِ هر یک از افراد گذشته و باقی مانده ، یک دعا به او برمی گردانَد.

امام باقر علیه السلام :بر تو باد دعا کردن برای برادرانت در پشتِ سر آنان ؛ زیرا این کار ، روزی را سرازیر می کند . (امام علیه السلام ، سه بار این جمله را فرمود) .

امام صادق علیه السلام :دعای شخص برای برادرش در غیاب او ، روزی را بسیار و پیشامدِ ناگوار را دفع می کند.

.

عنه علیه السلام :دُعاءُ المُؤمِنِ لِلمُؤمِنِ یَدفَعُ عَنهُ البَلاءَ ، ویُدِرُّ عَلَیهِ الرِّزقَ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :دُعاءُ المُسلِمِ لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ یَسوقُ إلَی الدّاعِی الرِّزقَ ، ویَصرِفُ عَنهُ البَلاءَ ، وتَقولُ لَهُ المَلائِکَةُ : لَکَ مِثلاهُ . ⁽²⁾

۲ / ۴المَسجونُ وَالأَسیرُرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ مِن دُعائِهِ صلی الله علیه و آله فی شَهرِ رَمَضانَ بَعدَ المَکتوبَةِ ـ: اللّهُمَّ رُدَّ کُلَّ غَریبٍ ، اللّهُمَّ فُکَّ کُلَّ أسیرٍ . ⁽³⁾

دلائل الإمامة عن علیّ بن محمّدـ فی خَبرِ عَبدِ الحَمیدِ ـ: کانَ صَدیقا لِمُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ بنِ عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ ، وأخَذَهُ أبو جَعفَرٍ [ المَنصورُ ] فَحَبَسَهُ زَمانا فِی المُطبِقِ ⁽⁴⁾، فَحَجَّ ، فَلَمّا کانَ یَومُ عَرَفَةَ لَقِیَهُ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام فِی المَوقِفِ ، فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، ما فَعَلَ صَدیقُکَ عَبدُ الحَمیدِ ؟ قالَ : حَبَسَهُ أبو جَعفَرٍ فِی المُطبِقِ مُنذُ زَمانٍ . فَرَفَعَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَدَهُ ، فَدَعا ساعَةً ثُمَّ التَفَتَ إلَیَّ وقالَ : یا مُحَمَّدُ ، قَد وَاللّهِ خُلِّیَ سَبیلُ صاحِبِکَ . قالَ مُحَمَّدٌ : فَسَأَلتُ عَبدَ الحَمیدِ : أیَّ ساعَةٍ أخرَجَکَ أبو جَعفَرٍ ؟ قالَ : أخرَجَنی یَومَ عَرَفَةَ بَعدَ العَصرِ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ زندانی و اسیر

امام صادق علیه السلام :دعای مؤمن برای مؤمن ، بلا را از او برمی گردانَد و روزی اش را افزون می سازد.

امام صادق علیه السلام :دعای مسلمان برای برادرش در پشتِ سر او ، روزی را به سوی دعاکننده سوق می دهد و بلا را از او برمی گردانَد و فرشتگان به او می گویند : «تو را نیز ، دو چندانِ آن دعا باد!».

۲ / ۴زندانی و اسیرپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ از دعای ایشان در ماه رمضان ، بعد از هر نماز واجب ـ: بار خدایا ! هر غریبی را [به وطن و دیارش ]بازگردان . بار خدایا ! هر اسیری را آزاد گردان.

دلائل الإمامةـ به نقل از علی بن محمّد (درباره عبد الحمید) ـ: او (عبد الحمید) ، دوستِ محمد بن عبد اللّه بن علی بن الحسین علیه السلام بود . ابو جعفر [منصور] او را بازداشت و مدّتی در سیاه چال ، زندانی کرد . محمّد به حج رفت و در روز عرفه ، امام صادق علیه السلام را در موقف دید . امام علیه السلام به او فرمود : «ای محمّد! از دوستت عبد الحمید چه خبر؟». گفت : مدّتی است که ابو جعفر ، او را در سیاه چال ، زندانی کرده است. امام صادق علیه السلام دستش را به طرف آسمان برد و لَختی دعا کرد و سپس ، رو به من نمود و فرمود : «ای محمّد! به خدا سوگند که دوستت آزاد شد». از عبد الحمید پرسیدم : چه وقت ابو جعفر ، تو را آزاد کرد؟ گفت : بعد از نماز عصرِ روز عرفه.

.

رجال الکشّی عن زید الشحّام :إنّی لَأَطوفُ حَولَ الکَعبَةِ وکَفّی فی کَفِّ أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام ، ودُموعُهُ تَجری عَلی خَدَّیهِ . فَقالَ : یا شَحّامُ ، ما رَأَیتَ ما صَنَعَ رَبّی إلَیَّ ؟ ثُمَّ بَکی ودَعا . ثُمَّ قالَ لی : یا شَحّامُ ، إنّی طَلَبتُ إلی إلهی فی سَدیرٍ وعَبدِ السَّلامِ بنِ عَبدِ الرَّحمنِ ـ وکانا فِی السِّجنِ ـ فَوَهَبَهُما لی وخَلّی سَبیلَهُما . ⁽¹⁾

الکافی عن یحیی بن إبراهیم بن مهاجر :قُلتُ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : فُلانٌ یُقرِئُکَ السَّلامَ وفُلانٌ وفُلانٌ ، فَقالَ : وعَلَیهِمُ السَّلامُ . قُلتُ : یَسأَلونَکَ الدُّعاءَ . فَقالَ : وما لَهُم ؟ قُلتُ : حَبَسَهُم أبو جَعفَرٍ [ المَنصورُ ] ، فَقالَ : وما لَهُم وما لَهُ ؟ قُلتُ : استَعمَلَهُم فَحَبَسَهُم . فَقالَ : وما لَهُم وما لَهُ ؟ ! ألَم أنهَهُم ؟ ألَم أنهَهُم ؟ ألَم أنهَهُم ؟ هُمُ النّارُ ، هُمُ النّارُ ، هُمُ النّارُ . ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ اخدَع عَنهُم سُلطانَهُم . قالَ : فَانصَرَفتُ مِن مَکَّةَ ، فَسَأَلتُ عَنهُم فَإِذا هُم قد اُخرِجوا بَعدَ هذَا الکَلامِ بِثَلاثَةِ أیّامٍ . ⁽²⁾

قصص الأنبیاء للثعلبیـ فی بَیانِ قِصَّةِ یوسُفَ علیه السلام ـ: فَلَمّا تَبَیَّنَ لِلمَلِکِ عُذرُ یوسُفَ وعَرَفَ أمانَتَهُ وکِفایَتَهُ وعِلمَهُ وعَقلَهُ قالَ : «ائْتُونِی بِهِ أَسْتَخْلِصْهُ لِنَفْسِی» ⁽³⁾، فَلَمّا جاءَهُ الرَّسولُ قالَ لَهُ : أجِبِ المَلِکَ الآنَ ، فَخَرَجَ یوسُفُ ودَعا لِأَهلِ السِّجنِ بِدُعاءٍ یُعرَفُ إلَی الیَومِ ، وذلِکَ أنَّهُ قالَ : اللّهُمَّ اعطِف عَلَیهِم قُلوبَ الأَخیارِ ، ولا تُعمِ عَنهُمُ الأَخبارَ ، فَهُم أعلَمُ النّاسِ بِالأَخبارِ إلَی الیَومِ فی کُلِّ بَلدَةٍ . ⁽⁴⁾

.

رجال الکشّیـ به نقل از زید شحّام ـ: گِرد کعبه طواف می کردم ، در حالی که دستم در دست امام صادق علیه السلام بود و اشک های ایشان بر گونه هایش جاری بود . فرمود : «ای شحّام ! ندیدی پروردگارم چه لطفی به من فرمود؟» . سپس گریست و دعا کرد . آن گاه به من فرمود : «ای شحّام ! من از خدایم برای سَدیر و عبد السلام بن عبد الرحمن ـ که زندانی بودند ـ درخواست کردم و خداوند ، آن دو را به من بخشید و آزادشان کرد».

الکافیـ به نقل از یحیی بن ابراهیم بن مهاجر ـ: به امام صادق علیه السلام گفتم : فلانی و فلانی و فلانی ، به شما سلام می رسانند . فرمود : «و بر ایشان ، سلام باد!» . گفتم : از شما درخواستِ دعا دارند . فرمود : «چه مشکلی دارند؟». گفتم : ابو جعفر [منصور] آنها را زندانی کرده است . فرمود : «آنها را چه به او؟». گفتم : آنها را منصبی داد ، سپس زندانی شان کرد. فرمود : «آنها را چه به او؟! مگر آنها را نهی نکردم؟ مگر آنها را نهی نکردم؟! مگر آنها را نهی نکردم؟! آنها آتش اند . آنها آتش اند . آنها آتش اند». سپس فرمود : «بار خدایا ! سلطه شان را از ایشان بگردان» . من از مکّه مراجعه کردم و از حال آن سه نفر ، جویا شدم . متوجّه شدم که سه روز پس از آن دعا ، آزاد شده اند.

قصص الأنبیاء ، ثعلبیـ در بیان داستان یوسف علیه السلام ـ: چون بی گناهی یوسف علیه السلام بر پادشاه معلوم شد و به امانتداری و شایستگی و دانش و خردمندی او پی بُرد ، گفت : «او را نزد من بیاورید تا از نزدیکان خویش قرار دهم» . فرستاده پادشاه ، نزد یوسف علیه السلام رفت و گفت : پادشاه ، تو را می خواند . یوسف علیه السلام [از زندان] بیرون آمد و برای زندانیان ، دعایی کرد که تا به امروز ، معروف است . او گفت : «بار خدایا ! دل های نیکان را متوجّه ایشان گردان و اخبار را از آنان ، پوشیده مدار» . از این رو ، تا به امروز ، زندانیان در هر شهری ، آگاه ترینِ مردم از اخبار هستند.

.

۲ / ۵الَّذینَ لَم یَدعوا لِأَنفُسِهِم فِی المَوقِفِ بِدَعوَةٍ !أ ـ إبراهیمُ بنُ شُعَیبٍالکافی عن إبراهیم بن أبی البلاد أو عبد اللّه بن جندب :کُنتُ فِی المَوقِفِ ، فَلَمّا أفَضتُ لَقیتُ إبراهیمَ بنَ شُعَیبٍ ، فَسَلَّمتُ عَلَیهِ وکانَ مُصابا بِإِحدی عَینَیهِ ، وإذا عَینُهُ الصَّحیحَةُ حَمراءُ کَأَنَّها عَلَقَةُ دَمٍ ، فَقُلتُ لَهُ : قَد اُصِبتَ بِإِحدی عَینَیکَ ، وأنَا وَاللّهِ مُشفِقٌ عَلَی الاُخری ، فَلَو قَصَرتَ مِنَ البُکاءِ قَلیلاً ! فَقالَ : وَاللّهِ ، یا أبا مُحَمَّدٍ ، ما دَعَوتُ لِنَفسِیَ الیَومَ بِدَعوَةٍ ، فَقُلتُ : فَلِمَن دَعَوتَ ؟ قالَ : دَعَوتُ لاِءِخوانی ؛ لِأَ نّی سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَقولُ : «مَن دَعا لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ ، وَکَّلَ اللّهُ بِهِ مَلَکا ، یَقولُ : ولَکَ مِثلاهُ» ، فَأَرَدتُ أن أکونَ إنَّما أدعو لاِءِخوانی ، ویَکونَ المَلَکُ یَدعو لی ، لِأَ نّی فی شَکٍّ مِن دُعائی لِنَفسی ولَستُ فی شَکٍّ مِن دُعاءِ المَلَکِ لی . ⁽¹⁾

.

۲ / ۵ کسانی که در موقف ، برای خود ، هیچ دعایی نکردند

الف ـ ابراهیم بن شُعیب

۲ / ۵کسانی که در موقف ، برای خود ، هیچ دعایی نکردندالف ـ ابراهیم بن شُعیبالکافیـ به نقل از ابراهیم بن ابی بلاد یا عبد اللّه بن جُندَب ـ: من در موقف (عرفات) بودم. چون کوچیدم ، به ابراهیم بن شعیب برخوردم . به او سلام کردم . او یک چشمش آسیب دیده بود . دیدم چشم سالمش هم مانند لَخته ای خون ، قرمز است . گفتم : تو یکی از چشمانت که آسیب دیده است . به خدا سوگند ، من نگران چشم دیگرت هستم . خوب است اندکی از گریه ات بکاهی! گفت : به خدا سوگند ، ای ابا محمّد ! امروز ، حتّی یک دعا هم برای خودم نکردم . گفتم : پس برای که دعا کردی؟ گفت : برای برادرانم دعا کردم ؛ زیرا از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرماید : «هر کس در غیاب برادرش برای او دعا کند ، خداوند ، فرشته ای بر وی می گمارد که بگوید : دو چندانِ آن [دعا] از آنِ تو باد!» . لذا خواستم کسی باشم که برای برادرانم دعا می کنم و فرشته برای من دعا کند ؛ چرا که من در [اجابت] دعایی که برای خودم می کنم ، شک دارم ؛ امّا در دعای فرشته برای خودم شک ندارم.

.

ب ـ عَبدُ اللّهِ بنُ جُندَبٍالکافی عن إبراهیم بن هاشم :رَأَیتُ عَبدَ اللّهِ بنَ جُندَبٍ فِی المَوقِفِ ، فَلَم أرَ مَوقِفا کانَ أحسَنَ مِن مَوقِفِهِ ؛ مازالَ مادّا یَدَیهِ إلَی السَّماءِ ودُموعُهُ تَسیلُ عَلی خَدَّیهِ حَتّی تَبلُغُ الأَرضَ ، فَلَمّا صَدَرَ النّاسُ قُلتُ لَهُ : یا أبا مُحَمَّدٍ ، ما رَأَیتُ مَوقِفا قَطُّ أحسَنَ مِن مَوقِفِکَ . قالَ : وَاللّهِ ما دَعَوتُ إلاّ لاِءِخوانی ، وذلِکَ أنَّ أبَا الحَسَنِ موسی علیه السلام أخبَرَنی : أنَّ مَن دَعا لِأَخیهِ بِظَهرِ الغَیبِ نودِیَ مِنَ العَرشِ : ولَکَ مِئَةُ ألفِ ضِعفٍ ، فَکَرِهتُ أن أدَعَ مِئَةَ ألفٍ مَضمونَةً لِواحِدَةٍ لا أدری تُستَجابُ أم لا . ⁽¹⁾

ج ـ عیسَی بنُ أعیَنَالکافی عن ابن أبی عمیر :کانَ عیسَی بنُ أعیَنَ إذا حَجَّ فَصارَ إلَی المَوقِفِ ، أقبَلَ عَلَی الدُّعاءِ لاِءِخوانِهِ حَتّی یُفیضَ النّاسُ ، فَقُلتُ لَهُ : تُنفِقُ مالَکَ وتُتعِبُ بَدَنَکَ ، حَتّی إذا صِرتَ إلَی المَوضِعِ الَّذی تُبَثُّ فیهِ الحَوائِجُ إلَی اللّهِ عز و جل ، أقبَلتَ عَلَی الدُّعاءِ لاِءِخوانِکَ وتَرَکتَ نَفسَکَ ؟! قالَ : إنّی عَلی ثِقَةٍ مِن دَعوَةِ المَلَکِ لی ، وفی شَکٍّ مِنَ الدُّعاءِ لِنَفسی . ⁽²⁾

.

ب ـ عبد اللّه بن جُندب

ج ـ عیسی بن أعیَن

ب ـ عبد اللّه بن جُندبالکافیـ به نقل از ابراهیم بن هاشم ـ: عبد اللّه بن جندب را در موقف (عرفات) دیدم و وقوقی بهتر از وقوف او ندیدم . یکسره ، دستانش را به سوی آسمان بلند داشت و اشک هایش بر گونه هایش جاری بود ، چنان که به زمین می ریخت . چون مردم [از عرفات ]رفتند ، به او گفتم : ای ابا محمّد ! من ، وقوفی نیکوتر از وقوف تو ندیدم. گفت : به خدا سوگند که من ، جز برای برادرانم دعا نکردم ؛ چرا که امام کاظم علیه السلام به من خبر داد که : «هر کس در غیاب برادرش برای او دعا کند ، از عرش به او ندا می آید که : صد هزار برابرِ آن ، از آنِ تو باد!» . از این رو ، خوش نداشتم که صد هزار دعای تضمین شده را به خاطر یک دعایی که نمی دانم همان هم مستجاب خواهد شد یا نه ، از دست بدهم.

ج ـ عیسی بن أعیَنالکافیـ به نقل از ابن ابی عمیر ـ: عیسی بن اَعیَن ، هر گاه حج می گزارد و به موقف می رسید تا زمانی که مردم از موقف می کوچیدند ، پیوسته برای برادرانش دعا می کرد . به او گفتم : پولت را خرج می کنی و جسمت را به زحمت می اندازی و چون به جایگاهی که در آن حاجت ها به درگاه خداوند عز و جلعرضه می شود ، می رسی ، برای برادرانت دعا می کنی و خودت را وا می گذاری؟! گفت : من به [اجابت] دعای فرشته برایم اطمینان دارم ؛ امّا به [اجابت] دعای خودم در حقّ خویش ، شک دارم.

.

د ـ مُعاوِیَةُ بنُ وَهبٍالاُصول الستّة عشر عن زید النرسی :رَأَیتُ مُعاوِیَةَ بنَ وَهبٍ البَجَلِیَّ فِی المَوقِفِ وهُوَ قائِمٌ یَدعو ، فَتَفَقَّدتُ دُعاءَهُ فَما رَأَیتُهُ یَدعو لِنَفسِهِ بِحَرفٍ واحِدٍ ، وسَمِعتُهُ یَعُدُّ رَجُلاً رَجُلاً مِنَ الآفاقِ یُسَمّیهِم ویَدعو لَهُم حَتّی نَفَرَ النّاسُ . فَقُلتُ : یا أبَا القاسِمِ ، أصلَحَکَ اللّهُ ، لَقَد رَأَیتُ مِنکَ عَجَبا ! قالَ : یَابنَ أخی ، ومَا الَّذی أعجَبَکَ مِمّا رَأَیتَ مِنّی ؟ قُلتُ : رَأَیتُکَ لا تَدعو لِنَفسِکَ ، وأنَا أرمُقُکَ ⁽¹⁾حَتَّی السّاعَةِ ؛ فَلا أدری أیُّ الأَمرَینِ أعجَبُ ، ما أخطَأتَ مِن حَظِّکَ فِی الدُّعاءِ لِنَفسِکَ فی مِثلِ هذَا المَوقِفِ ، أو عِنایَتُکَ وإیثارُکَ إخوانَکَ عَلی نَفسِکَ حَتّی تَدعُوَ لَهُم فِی الآفاقِ ؟! فَقالَ : یَابنَ أخی ، فَلا تُکثِرَنَّ تَعَجُّبَکَ مِن ذلِکَ ، إنّی سَمِعتُ مَولاکَ ومَولایَ ومَولی کُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ جَعفَرَ بنَ مُحَمَّدٍ علیه السلام ـ وکانَ وَاللّهِ فی زَمانِهِ سَیِّدَ أهلِ السَّماءِ وسَیِّدَ أهلِ الأَرضِ ، وسَیِّدَ مَن مَضی مُنذُ خَلَقَ اللّهُ الدُّنیا إلی أن تَقومَ السّاعَةُ ، بَعدَ آبائِهِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وأمیرِ المُؤمِنینَ وَالأَئِمَّةِ مِن آبائِهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیهِم ـ یَقولُ ـ وإلاّ صَمَّت اُذُنا مُعاوِیَةَ ، وعَمِیَت عَیناهُ ، ولا نالَتهُ شَفاعَةُ مُحَمَّدٍ وأمیرِ المُؤمِنینَ علیهماالسلام ـ : مَن دَعا لِأَخیهِ المُؤمِنِ بِظَهرِ الغَیبِ ، ناداهُ مَلَکٌ مِن سَماءِ الدُّنیا : یا عَبدَ اللّهِ ، لَکَ مِئَةُ ألفِ مِثلِ ما سَأَلتَ ، وناداهُ مَلَکٌ مِنَ السَّماءِ الثّانِیَةِ : یا عَبدَ اللّهِ ، لَکَ مِئَتا ألفِ مِثلِ الَّذی دَعَوتَ ، وکَذلِکَ یُنادی مِن کُلِّ سَماءٍ تُضاعَفُ ، حَتّی یَنتَهِیَ إلَی السَّماءِ السّابِعَةِ ، فَیُنادیهِ مَلَکٌ : یا عَبدَ اللّهِ لَکَ سَبعُمِئَةِ ألفِ مِثلِ الَّذی دَعَوتَ . فَعِندَ ذلِکَ یُنادیهِ اللّهُ : عَبدی ، أنَا اللّهُ الواسِعُ الکَریمُ ، الَّذی لا یَنفَدُ خَزائِنی ، ولا یَنقُصُ رَحمَتی شَیءٌ ، بَل وَسِعَت رَحمَتی کُلَّ شَیءٍ ، لَکَ ألفُ ألفِ مِثلِ الَّذی دَعَوتَ ، فَأَیُّ حَظٍّ یَابنَ أخی أکثَرُ مِنَ الَّذِی اختَرتُهُ أنَا لِنَفسی ؟ ⁽²⁾

.

د ـ معاویة بن وَهَب

د ـ معاویة بن وَهَبالاُصول الستّة عشرـ به نقل از زید نَرسی ـ: معاویة بن وَهْب بَجَلی را در موقف دیدم که به دعا ایستاده است . کنجکاو شدم ببینم چه دعایی می کند . دیدم حتّی یک کلمه برای خودش دعا نمی کند ؛ بلکه شنیدم یکایک مردان را از گوشه و کنار ، به نام برمی شمارد و برایشان دعا می کند تا آن که مردم [از عرفات ]کوچیدند. گفتم : ای ابو القاسم ! خداوند ، تو را به صلاح بدارد ! رفتار عجیبی از تو دیدم! گفت : پسرِ برادرم ! چه چیز از من دیدی که تو را به تعجّب وا داشته است؟ گفتم : تا الآن ، تو را زیرِ نظر داشتم و دیدم برای خودت دعا نمی کنی . نمی دانم کدام یک عجیب تر است : محروم ساختن خود از دعا برای خودت در یک چنین موقفی ، یا توجّه تو به برادرانت و مقدّم داشتن آنان بر خود ، به طوری که برای یکایک آنان در گوشه و کنار عالم ، دعا می کنی؟! گفت : ای پسرِ برادر ! زیاد از این کار تعجّب مکن . من از مولای تو و مولای من و مولای هر مرد و زن مؤمنی ، امام صادق علیه السلام که به خدا سوگند ، بعد از پدرانش پیامبر خدا و امیر مؤمنان و پدرانِ امامش ـ که درود خدا بر ایشان باد ـ ، در زمان خودش سرور آسمانیان و سرورِ زمینیان و سرورِ همه گذشتگان از آغاز خلقت دنیا تا قیام قیامت بود ، شنیدم ـ و کَر باد دو گوش معاویه[ی بجلی] و کور باد دو چشم او و به شفاعت محمّد صلی الله علیه و آله و امیر مؤمنان علیه السلام نایل نگردد ، اگر دروغ بگویم ـ که می فرماید : «هر کس در غیاب برادرش برای او دعا کند ، فرشته ای از آسمانِ دنیا به او ندا می دهد که : «ای بنده خدا ! صد هزار مثل آنچه دعا کردی ، از آنِ تو باد !» و فرشته ای از آسمان دوم ندایش می دهد که : ای بنده خدا ! دویست هزار مثل آنچه دعا کردی ، از آنِ تو باد !» و به همین ترتیب ، از هر آسمانی ، دو برابر ندا می آید تا به آسمان هفتم برسد ، و فرشته ای به او ندا می دهد که : «ای بنده خدا ! هفتصد هزار مثل آنچه دعا کردی ، از آنِ تو باد!». در این هنگام ، خداوند به او ندا می دهد که : «ای بنده من ! منم خدای وسعت بخش و کریمی که گنجینه هایم پایان نمی پذیرد و چیزی از رحمت من نمی کاهد ؛ بلکه رحمتم همه چیز را فراگرفته است . هزار هزار مثل آنچه دعا کردی ، از آنِ تو باد !». پس ، ای برادرزاده! کدامین بهره بیشتر از این بهره ای است که من برای خودم برگزیدم؟

.

. .

. .

البابُ الثّالِثُ : من لا ینبغی الدّعاء له۳ / ۱المُشرِکُ وَالکافِرُالکتاب«مَا کَانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَن یَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِکِینَ وَلَوْ کَانُواْ أُوْلِی قُرْبَی مِن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَـبُ الْجَحِیمِ * وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلاَّ عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَ هِیمَ لَأَوَّ هٌ حَلِیمٌ» . ⁽¹⁾

«اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِینَ مَرَّةً فَلَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَ لِکَ بِأَنَّهُمْ کَفَرُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الْفَـسِقِینَ» . ⁽²⁾

«وَلاَ تُصَلِّ عَلَی أَحَدٍ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَی قَبْرِهِ إِنَّهُمْ کَفَرُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَمَاتُواْ وَهُمْ فَـسِقُونَ » . ⁽³⁾

«قَدْ کَانَتْ لَکُمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ فِی إِبْرَ هِیمَ وَالَّذِینَ مَعَهُ إِذْ قَالُواْ لِقَوْمِهِمْ إِنَّا بُرَءَ ؤُاْ مِنکُمْ وَ مِمَّا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ کَفَرْنَا بِکُمْ وَ بَدَا بَیْنَنَا وَ بَیْنَکُمُ الْعَدَ وَةُ وَ الْبَغْضَاءُ أَبَدًا حَتَّی تُؤْمِنُواْ بِاللَّهِ وَحْدَهُ إِلاَّ قَوْلَ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَکَ وَ مَا أَمْلِکُ لَکَ مِنَ اللَّهِ مِن شَیْ ءٍ رَّبَّنَا عَلَیْکَ تَوَکَّلْنَا وَ إِلَیْکَ أَنَبْنَا وَإِلَیْکَ الْمَصِیرُ » . ⁽⁴⁾

.

باب سوم : کسانی که نباید برایشان دعا کرد

۳ / ۱ مشرک و کافر

باب سوم : کسانی که نباید برایشان دعا کرد۳ / ۱مشرک و کافرقرآن«بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده اند ، نسزد که برای مشرکان ، پس از آن که برایشان آشکار گردید که آنان اهل دوزخ اند ، طلب آمرزش کنند ، هر چند خویشاوند باشند و آمرزش خواهی ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود ، نبود ؛ ولی هنگامی که برای او روشن شد که وی دشمنِ خداست ، از او بیزاری جُست . راستی که ابراهیم ، دلسوزی بُردبار بود» .

«چه برای آنان آمرزش بخواهی یا برایشان آمرزش نخواهی [ ، یکسان است ، حتّی] اگر هفتاد بار برایشان آمرزش طلب کنی ، هرگز خدا آنان را نخواهد آمرزید ؛ چرا که آنان به خدا و فرستاده اش کفر ورزیدند ، و خدا ، گروه فاسقان را هدایت نمی کند» .

«و هرگز بر هیچ مُرده ای از ایشان نماز مگزار و بر سرِ قبرش نَایست ؛ چرا که آنان به خدا و پیامبرش کافر شدند و در حال بی ایمانی مُردند» .

«قطعا برای شما در ابراهیم و کسانی که با اویند ، الگویی نیکوست : آن گاه که به قوم خود گفتند : ما از شما و از آنچه به جای خدا می پرستید ، بیزاریم . به شما کفر می ورزیم و میان ما و شما ، دشمنی و کینه همیشگی پدیدار شده تا وقتی که فقط به خدا ایمان آورید . جز در این سخن ابراهیم به پدرش که : حتما برای تو آمرزش خواهم خواست ، با آن که در برابر خدا اختیار چیزی را برای تو ندارم . ای پروردگار ما ! بر تو توکّل کردیم و به سوی تو بازگشتیم و فرجام ، به سوی توست» .

.

الحدیثالإمام علیّ علیه السلام :سَمِعتُ رَجُلاً یَستَغفِرُ لِأَبَوَیهِ وهُما مُشرِکانِ ، فَقُلتُ لَهُ : أتَستَغفِرُ لِأَبَوَیکَ وهُما مُشرِکانِ ؟ فَقالَ : أوَ لَیسَ استَغفَرَ إبراهیمُ لِأَبیهِ وهُوَ مُشرِکٌ ؟ فَذَکَرتُ ذلِکَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَنَزَلَت : «مَا کَانَ لِلنَّبِیِّ وَ الَّذِینَ ءَامَنُواْ أَن یَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِکِینَ» . ⁽¹⁾

تفسیر العیّاشی عن أبی إسحاق الهمدانی عن رجل :صَلّی رَجُلٌ إلی جَنبی فَاستَغفَرَ لِأَبَوَیهِ ، وکانا ماتا فِی الجاهِلِیَّةِ . فَقُلتُ : تَستَغفِرُ لِأَبَوَیکَ وقَد ماتا فِی الجاهِلِیَّةِ ؟ فَقالَ : قَدِ استَغفَرَ إبراهیمُ لِأَبیهِ ، فَلَم أدرِ ما أرُدُّ عَلَیهِ ، فَذَکَرتُ ذلِکَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَأَنزَلَ اللّهُ : «وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلاَّ عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ» قالَ : لَمّا ماتَ تَبَیَّنَ أنَّهُ عَدُوٌّ للّهِِ فَلَم یَستَغفِر لَهُ . ⁽²⁾

تفسیر العیّاشی عن إبراهیم بن أبی البلاد عن بعض أصحابه :قالَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام : ما یَقولُ النّاسُ فی قَولِ اللّهِ : «وَ مَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلاَّ عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ» ؟ قُلتُ : یَقولونَ إنَّ إبراهیمَ وَعَدَ أباهُ لِیَستَغفِرَ لَهُ . قالَ : لَیسَ هُوَ هکَذا ، إنَّ إبراهیمَ وَعَدَهُ أن یُسلِمَ فَاستَغفَرَ لَهُ ، فَلَمّا تَبَیَّنَ أنَّهُ عَدُوٌّ للّهِِ تَبَرَّأَ مِنهُ . ⁽³⁾

.

حدیثامام علی علیه السلام :شنیدم مردی برای پدر و مادرش که مشرک بودند ، طلب آمرزش می کند . به او گفتم : برای پدر و مادر مشرکت آمرزش می طلبی؟ گفت : مگر ابراهیم برای پدرش که مشرک بود ، طلب آمرزش نکرد؟ من ، این مطلب را به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتم . پس این آیه نازل شد : «بر پیامبر و کسانی که ایمان آورده اند ، نسزد که برای مشرکان ، طلب آمرزش کنند» .

تفسیر العیّاشیـ به نقل از ابو اسحاق هَمْدانی ، از مردی ـ: مردی در کنار من نماز خواند و برای پدر و مادرش که در جاهلیت از دنیا رفته بودند ، طلب آمرزش کرد. گفتم : برای پدر و مادرت آمرزش می طلبی ، در صورتی که در زمان جاهلیت مُرده اند؟ گفت : ابراهیم علیه السلام برای پدرش طلب آمرزش کرد . من ندانستم چه پاسخی به او بدهم . مطلب را به پیامبر صلی الله علیه و آله گفتم . پس خداوند ، این آیه را فرو فرستاد : «آمرزش خواهی ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود ، نبود ؛ امّا چون بر او روشن شد که وی دشمنِ خداست ، از او بیزاری جُست» . فرمود : «یعنی چون از دنیا رفت ، معلوم شد که وی دشمن خداست و دیگر برایش طلب آمرزش نکرد».

تفسیر العیّاشیـ به نقل از ابراهیم بن ابی البلاد ، از یکی از یارانش ـ: امام صادق صلی الله علیه و آله فرمود : «مردم درباره این سخن خداوند که : «و آمرزش خواهی ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود ، نبود» چه می گویند؟». گفتم : می گویند که ابراهیم علیه السلام به پدرش وعده داد برایش استغفار کند. فرمود : «این طور نیست . ابراهیم علیه السلام به او قول داد که [اگر ]اسلام آورد ، برای او طلب آمرزش کند ؛ امّا چون معلوم شد که وی ، دشمن خداست ، از او بیزاری جُست» .

.

تفسیر القمّی :قَولُهُ : «وَمَا کَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِیمَ لِأَبِیهِ إِلاَّ عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِیَّاهُ» قالَ إبراهیمُ لِأَبیهِ : إن لَم تَعُبدِ الأَصنامَ استَغفَرتُ لَکَ ، فَلَمّا لَم یَدَعِ الأَصنامَ تَبَرَّأَ مِنهُ إبراهیمُ . ⁽¹⁾

قرب الإسناد عن علیّ بن جعفر عن الإمام الکاظم علیه السلام ، قال :سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ مُسلِمٍ وأبَواهُ کافِرانِ ، هَل یَصلُحُ أن یَستَغفِرَ لَهُما فِی الصَّلاةِ ؟ قالَ : إن کانَ فارَقَهُما وهُوَ صَغیرٌ لا یَدری أسلَما أم لا ، فَلا بَأسَ ، وإن عَرَفَ کُفرَهُما فَلا یَستَغفِر لَهُما ، وإن لَم یَعرِف فَلیَدعُ لَهُما . ⁽²⁾

کشف الغمّة عن أبی سهل البلخی :کَتَبَ رَجُلٌ إلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام ، یَسأَلُهُ الدُّعاءَ لِوالِدَیهِ ، وکانَتِ الاُمُّ غالِیَةً وَالأَبُ مُؤمِنا ، فَوَقَّعَ : رَحِمَ اللّهُ والِدَکَ . وکَتَبَ آخَرُ یَسأَلُ الدُّعاءَ لِوالِدَیهِ ، وکانَتِ الاُمُّ مُؤمِنَةً وَالأَبُ ثَنَوِیّا ⁽³⁾، فَوَقَّعَ : رَحِمَ اللّهُ والِدَتَکَ . ⁽⁴⁾

۳ / ۲الظّالِمُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن دَعا لِظالِمٍ بِالبَقاءِ ، فَقَد أحَبَّ أن یُعصَی اللّهُ فی أرضِهِ . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۲ ستمکار

تفسیر القمّی :این سخن خداوند که : «وآمرزش خواهی ابراهیم برای پدرش ، جز برای وعده ای که به او داده بود ، نبود» . ابراهیم علیه السلام به پدرش گفت : اگر بت نپرستی ، برایت طلب آمرزش می کنم ؛ امّا چون او دست از بت ها برنداشت ، ابراهیم علیه السلام از وی بیزاری جُست.

قرب الاسنادـ به نقل از علی بن جعفر ـ: از امام [کاظم] علیه السلام پرسیدم : مردی مسلمان است و پدر و مادرش کافرند . آیا درست است که در نماز برای آن دو ، طلبِ آمرزش کند؟ فرمود : «اگر در خردسالی آنها را از دست داده و نمی داند اسلام آورده بوده اند یا نه ، اشکالی ندارد ؛ امّا اگر می داند کافر بوده اند ، برایشان طلب آمرزش نکند و اگر نمی داند ، برایشان دعا کند».

کشف الغمّةـ به نقل از ابوسهل بلخی ـ: مردی به امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشت و از ایشان برای پدر و مادرش درخواست دعا کرد . مادرش از غُلات و پدرش مؤمن بود . امام علیه السلام مرقوم فرمود : «خداوند ، پدرت را رحمت کند!». مرد دیگری نیز در نامه ای از ایشان برای پدر و مادرش ملتمسِ دعا شد . مادر [او] ، مؤمن بود و پدر او ، دوگانه پرست. ⁽¹⁾امام علیه السلام مرقوم فرمود : «خداوند ، مادرت را رحمت کند!» .

۳ / ۲ستمکارپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس برای بقای ستمگری دعا کند ، در واقع ، دوست داشته است که خداوند در زمینش نافرمانی شود.

.

۳ / ۳أدَبُ الدُّعاءِ لِأَهلِ الکِتابِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا دَعَوتُم لِأَحَدٍ مِنَ الیَهودِ وَالنَّصاری فَقولوا : أکثَرَ اللّهُ مالَکَ ووَلَدَکَ . ⁽¹⁾

الإمام الرضا علیه السلام :قیلَ لِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام : کَیفَ أدعو لِلیَهودِیِّ وَالنَّصرانِیِّ ؟ قالَ : تَقولُ لَهُ : بارَکَ اللّهُ لَکَ فِی الدُّنیا . ⁽²⁾

.

۳ / ۳ روش دعا کردن برای اهل کتاب

۳ / ۳روش دعا کردن برای اهل کتابپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر گاه برای یکی از یهود و نصارا دعا کردید ، بگویید : «خداوند ، مال و فرزندانت را افزون گردانَد!».

امام رضا علیه السلام :به امام صادق علیه السلام گفته شد : برای یهودی و نصرانی چگونه دعا کنم؟ فرمود : «می گویی : خدا به تو در دنیا برکت دهد!».

.

. .

تحلیلی درباره ممنوعیت دعا کردن برای مشرکان و کافران و ستمگران

تحلیلی درباره ممنوعیت دعا کردن برای مشرکان و کافران و ستمگراندر بابی که گذشت ، مشرکان ، کافران و ستمگران به عنوان کسانی که دعا کردن برای آنان شایسته نیست ، معرّفی شده اند . پرسشی که در این باره قابل طرح است ، این که دعا در حقیقت ، خیرخواهی از خدا برای دیگران است . بنا بر این ، چه مانعی دارد مسلمان حتّی برای کسانی که با او هم عقیده نیستند و نیز برای انسان های ظالم و ستمگر ، خیرخواهی کند ؟ به هر حال ، آنها هم انسان اند . در این باره ، امیرمؤمنان ، خطاب به مالک اشتر می فرماید : وأشعِر قَلبَکَ الرَّحمَةَ لِلرَّعِیَّةِ ، وَالمَحَبَّةَ لَهُم وَاللُّطفَ بِهِم و لا تَکونَنَّ عَلَیهِم سَبُعا ضارِیا تَغتَنِمُ أکلَهُم ، فَإِنَّهُم صِنفانِ : إمّا أخٌ لَکَ فِی الدّینِ أو نَظیرٌ لَکَ فِی الخَلقِ . ⁽¹⁾دل خویش را جایگاه رحمت برای مردم و مهر و لطف به آنها قرار بده و همچون جانوری درنده برایشان مباش که خوردنشان را غنیمت بشماری؛ زیرا آنان ، دو دسته اند : یا در دین تو با تو برادرند و یا در آفرینش با تو برابر . بی تردید ، یکی از مصادیق بارز رحمت ، محبّت ، لطف و خیرخواهی برای کسانی که راه درست زندگی را انتخاب نکرده اند ، دعا کردن برای هدایت و

.

سعادت آنها است . پس چرا دعا کردن برای مشرکان و کافران ، شایسته نیست ؟ پاسخ این پرسش این است که به طور کلّی ، کسانی که گرفتار انحرافات اعتقادی و عملی هستند ، به دو دسته تقسیم می شوند : دسته اوّل : مستضعفان ؛ یعنی کسانی که به دلیل ناآگاهی و نبودِ ابزار و امکانات لازم جهت شناسایی حق و پیروی از آن ، دچار انحراف شده اند . دسته دوم ، معاندان ؛ یعنی کسانی که حق را می شناسند و آگاهانه به دلیل هوسرانی و برتری جویی با آن مخالفت می کنند و یا به ابزارها و موقعیت های شناسایی حق ، دسترسی دارند ، لیکن بدان بی اعتنایی می کنند و بر باطل می مانند . در مورد دسته اوّل ، نه تنها دعا برای هدایت آنها ممدوح است ؛ بلکه هر گونه تلاش برای آگاه سازی و تعلیم و تربیت آنها ضرور است . لذا پیامبر خدا با آن همه آزارهایی که از قوم خود دید ، برای هدایت آنها دعا می کرد و می گفت : اللّهُمَّ اهدِ قَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽¹⁾خداوند! قوم مرا راهنمایی کن؛ زیرا که آنان نادان اند . سیّد بن طاووس ، در کتاب شریف الإقبال ، در این باره سخن بسیار زیبایی دارد . ایشان می گوید : شبی ارجمند از ماه رمضان ، پس از گذشت مدّتی از تألیف این کتاب (الإقبال) ، در سحرگاه ، مشغول دعا بودم برای کسی که لازم و نیکوست که پیش از همه ، دعا برای او انجام گیرد ، و برای خودم ، و برای هر که لیاقت این توفیق را داشت که دعایش کنم . به خاطرم گذشت که ابتدا سزاوار است به آنانی دعا کنم که مُنکر خدایند و نعمت های او را ناسپاسی می کنند و حرمت او را سبُک می شمارند و حکم او

.

را درباره بندگان و مخلوقاتش عوض می کنند؛ دعا کنم که خداوند از این گم راهی ، هدایتشان کند؛ چرا که جنایت آنان بر ساحت ربوبی خدا و حکمت الهی و جلالت نبوی ، سخت تر از جنایت عارفان به خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله است . بزرگداشت و تکریم جلالت خداوند و بزرگداشت پیامبر خدا و حقّ هدایت پیامبر صلی الله علیه و آله با سخنان و رفتار خویش ، ایجاب می کند که ابتدا برای هدایت کسی دعا شود که ضررش بیشتر و خطرش شدیدتر است ، که ایشان نتوانست با جهاد ، آن را بزُداید و آنان را از کفر و فساد ، باز دارد . دعا کردم که هر گم راه از خدا ، به سوی خدا هدایت شود و هر گم راه از پیامبر صلی الله علیه و آله ، به سوی او باز گردد و هر گم راه از حق ، حق را بپذیرد و بر آن تکیه کند . سپس برای اهل توفیق و پیروان حق ، دعا کردم که توفیقشان بپاید و حقجویی شان افزون شود . نیز برای خودم و کسانی که کارشان به من مربوط است ، بر اساس امیدی که داشتم و به ترتیبی که به خدا و به خواسته پیامبرش نزدیک تر باشد ، دعا کردم و مهم ترین حاجت ها را طبق امیدی که داشتم به اجابت نزدیک تر است ، مقدّم داشتم . آیا نمی بینی که قرآن مقدّس ، وساطت ابراهیم علیه السلام برای ناسپاسان را بیان کرده است؟ خداوند می فرماید : « یُجَـدِلُنَا فِی قَوْمِ لُوطٍ إِنَّ إِبْرَ هِیمَ لَحَلِیمٌ أَوَّ هٌ مُّنِیبٌ ؛ درباره قوم لوط با ما مجادله می کند . همانا ابراهیم ، بردبار و نرم دل و بازگشت کننده [ به سوی خدا] است» . ⁽¹⁾خداوند ، بردباری و شفاعت و مجادله وی را درباره قوم لوط ، که کفر (ناسپاسی) آنان به آن جا رسیده بود که کیفرشان زود فرا رسید ، ستوده است . آیا ندیده ای که در میان روایات مربوط به پیامبر صلی الله علیه و آله که پیشوای اهل جلالت است ، چنین آمده که هر گاه قوم کافر ، ایشان را آزار می داد و آزار را به نهایت می رساند ، پیامبر صلی الله علیه و آله می گفت : «خدایا! قوم مرا ببخشای . آنان

.

نادان اند»؟ آیا حدیث عیسی علیه السلام را ندیده ای که : «همچون خورشید باش که بر نیک و بد ، یکسان می تابد»؟ و سخن پیامبرمان را ندیده ای که : «نیکی را هم برای اهلش و هم برای نااهل انجام بده . اگر او اهل خیر نیست ، تو اهل خیر باش»؟ این آیه شریف ، مقام آنان را که به بدکاران نیکی می کنند ، برتر می داند : «لاَ یَنْهَـکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَـتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَ لَمْ یُخْرِجُوکُم مِّن دِیَـرِکُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ ؛ خداوند ، شما را نهی نمی کند از این که به آنانی که بر سر دین با شما نجنگیدند و شما را از سرزمین خودتان بیرون نکردند ، نیکی و عدل و داد ورزید . همانا خداوند ، دادگران را دوست می دارد» ⁽¹⁾و همین بس که محمّد صلی الله علیه و آله ، به عنوان «رحمت برای جهانیان» برانگیخته شده است . ⁽²⁾بنا بر این ، دعا برای هدایت افراد گم راه نه تنها نکوهیده نیست ؛ بلکه ممدوح است . البته استغفار برای آنان ، در حالی که عقاید خود را تصحیح نکرده اند ، صحیح نیست . و امّا معاندان ، نه تنها دعا برای آنان ممدوح نیست ؛ بلکه مذموم و ممنوع است ، بلکه نفرین کردن آنان ، لازم و بایسته است ؛ چرا که دعا برای معاندان حق و عدل اگر برای دنیای آن ها باشد (مانند دعا برای سلامت و طول عمر آنها) ، در واقع برای گسترش کفر ، شرک و ظلم و فساد در زمین است ، چنان که از پیامبر خدا روایت شده است : مَن دَعا لِظالِمٍ بِالبَقاءِ ، فَقَد أحَبَّ أن یُعصَی اللّهُ فی أرضِهِ . ⁽³⁾

.

هر کس برای ماندگاری ستمگر دعا کند، دوست دارد که خداوند در زمین ، نافرمانی شود . و اگر برای هدایت آنها باشد ، بی فایده است ؛ زیرا آنها قابلیت هدایت ندارند و چه بسا ممکن است چنین دعایی ، تبعات سیاسی ـ اجتماعیِ زیبانباری نیز داشته باشد . در حدیث دیگری از ایشان روایت شده که فرمود : یَأتی عَلَی النّاسِ زَمانٌ یَدعو فیهِ المُؤمِنُ لِلعامَّةِ ، فَیَقولُ اللّهُ تَعالی : اُدعُ لِخاصَّةِ نَفسِکَ أستَجِب لَکَ فَأَمَّا العامَّةُ فَإِنّی عَلَیهِم ساخِطٌ . ⁽¹⁾زمانی فرا می رسد که در آن، مؤمن برای همگان دعا می کند . خداوند متعال می فرماید : برای خودت دعا کن که درخواستت را اجابت می کنم ، امّا من از همگان ، خشمگین هستم . این حدیث ، هر چند از نظر سند ضعیف است ؛ لیکن اگر ناظر به جامعه ای باشد که غالب افرادش ستمکار و روی از حق برتافته اند ، مضمون آن ایرادی ندارد ؛ زیرا «إِنَّ اللَّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ ؛ خداوند ، آنچه را که از آنِ قومی است، تغییر نمی دهد، تا وقتی که خودشان دگرگون شوند » . ⁽²⁾بر این اساس ، اولیای الهی نه تنها برای حامیان باطل و دشمنان حق و عدالت دعا نمی کردند ؛ بلکه گاه آنان را نفرین می کردند . ابواب دوم تا دوازدهم فصل پنجم این مجموعه به این موضوع اختصاص دارد .

.

البابُ الرّابِعُ : من دعا له النّبیّ۴ / ۱الإِمامُ عَلِیُّ بنُ أبی طالِبٍرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: اللّهُمَّ وَفِّقهُ وسَدِّدهُ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ أیضا ـ: اللّهُمَّ اجلُ ⁽²⁾قَلبَهُ ، وَاجعَل رَبیعَهُ ⁽³⁾الإِیمانَ بِکَ . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلام :دَعا لِیَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : اللّهُمَّ اهدِ قَلبَهُ ، وَاشرَح صَدرَهُ ، وثَبِّت لِسانَهُ ، وقِهِ الحَرَّ وَالبَردَ . ⁽⁵⁾

.

باب چهارم : کسانی که پیامبر صلی الله علیه و آله برایشان دعا کرد

۴ / ۱ امام علی بن ابی طالب علیه السلام

باب چهارم : کسانی که پیامبر برایشان دعا کرد۴ / ۱امام علی بن ابی طالبپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حقّ علی علیه السلام ـ: بار خدایا ! او را موفّق و استوار بدار!

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در حقّ علی علیه السلام ـ: بار خدایا ! دل او را جلا بده و بهارِ دلش را ایمان به خودت قرار ده!

امام علی علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله برایم دعا کرد و گفت : «بار خدایا ! دلش را هدایت فرما ، سینه اش را گشایش بخش ، زبانش را استوار بدار و از گرما و سرما نگاهش دار».

.

عنه علیه السلام :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ... یَضَعُ یَدَهُ عَلی صَدری ، ثُمَّ یَقولُ : اللّهُمَّ املَأ قَلبَهُ عِلما وفَهما ونورا وحِلما وحُکما وإیمانا ، وعَلِّمهُ ولا تُجَهِّلهُ ، وأحفِظهُ ولا تُنسِهِ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلام :وَجِعتُ وَجَعا فَأَتَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ، فَأَقامَنی ⁽²⁾فی مَکانِهِ وقامَ یُصَلّی ، وألقی عَلَیَّ طَرَفَ ثَوبِهِ . ثُمَّ قالَ : قَد بَرَأتَ یَابنَ أبی طالِبٍ لا بَأسَ عَلَیکَ ؛ ما سَأَلتُ اللّهَ شَیئا إلاّ سَأَلتُ لَکَ مِثلَهُ ، ولا سَأَلتُ اللّهَ شَیئا إلاّ أعطانیهِ ، غَیرَ أنَّهُ قیلَ لی : إنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدَکَ . ⁽³⁾

عنه علیه السلام :دَخَلتُ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فِی المَسجِدِ ـ وهُوَ فی مُصَلّیً لَهُ فی بَعضِ حُجَرِهِ ـ فَقالَ : یا عَلِیُّ ، بِتُّ لَیلَتی هذِهِ حَیثُ تَری اُصَلّی وأسأَلُ رَبّی تَعالی ، فَما سَأَلتُ رَبّی شَیئا إلاّ سَأَلتُ لَکَ مِثلَهُ ، وما سَأَلتُ مِن شَیءٍ إلاّ أعطانی ، إلاّ أنَّهُ قیلَ لی : لا نَبِیَّ بَعدی . ⁽⁴⁾

تاریخ دمشق عن عبد اللّه بن الحارث :قُلتُ لِعَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام : أخبِرنی بِأَفضَلِ مَنزِلَتِکَ مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . قالَ : نَعَم ، بَینا أنَا نائِمٌ عِندَهُ وهُوَ یُصَلّی ، فَلَمّا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ قالَ : یا عَلِیُّ ، ما سَأَلتُ مِنَ اللّهِ عز و جل مِنَ الخَیرِ شَیئا إلاّ سَأَلتُ لَکَ مِثلَهُ ، ومَا استَعَذتُ اللّهَ مِنَ الشَّرِّ إلاَّ استَعَذتُ لَکَ مِثلَهُ . ⁽⁵⁾

.

امام علی علیه السلام :پیامبر خدا ... دستش را بر سینه ام می نهاد و سپس می گفت : «بار خدایا ! دلش را از دانش و فهم و روشنایی و بردباری و حکمت ( / داوری) و ایمان ، مالامال گردان . به او دانش بیاموز و نادانش قرار مده و آن را حافظ قرار ده و فراموشکارش مگردان».

امام علی علیه السلام :درد شدیدی مرا گرفت . نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم . مرا در جای خود نشانید و خود به نماز ایستاد و گوشه جامه اش را روی من انداخت . سپس فرمود : «بهبود یافتی ، ای پسر ابوطالب و دیگر ، مشکلی نداری . من هیچ گاه چیزی از خدا نخواستم ، مگر این که مانند آن را برای تو نیز خواستم . هیچ گاه از خدا چیزی نخواستم ، مگر آن که به من عطا فرمود ، جز آن که به من گفته شد : بعد از تو ، پیامبری نیست».

امام علی علیه السلام :بر پیامبر خدا در مسجد وارد شدم ، در حالی که در یکی از اتاق هایش در محلّ نمازش نشسته بود . فرمود : «ای علی ! دیشب ، در همین جا که می بینی ، شب را به نماز گذراندم و از پروردگار بلند مرتبه ام درخواست می کردم . هر چه از پروردگارم خواستم ، مانند آن را برای تو نیز درخواست نمودم ، و هیچ چیز از او نخواستم ، مگر آن که عطایم فرمود ، جز آن که به من گفته شد : بعد از من ، پیامبری نیست».

تاریخ دمشقـ به نقل از عبد اللّه بن حارث ـ: به علی بن ابی طالب علیه السلام گفتم : مرا از برترین مقام و منزلتت در نزد پیامبر خدا آگاه کن. فرمود : «بله . یک بار من نزد او خوابیده بودم و ایشان ، نماز می خواند . چون از نمازش فراغت یافت ، فرمود : ای علی ! من هیچ خیری از خداوند عز و جل نخواستم، مگر این که به سانِ آن را برای تو نیز درخواست کردم ، و از شری به خدا پناه نبردم ، مگر این که از او خواستم تو را نیز از مانندِ آن ، در پناه خود درآورَد ».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ علیه السلام ـ: اللّهُمَّ ارحَمهُ وتَرَحَّم عَلَیهِ ، وَانصُرهُ وَانتَصِر بِهِ ، وأعِنهُ وَاستَعِن بِهِ ؛ فَإِنَّهُ عَبدُکَ وکَتیبَةُ رَسولِکَ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ أیضا ـ: اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ ، وعادِ مَن عاداهُ ، وَانصُر مَن نَصَرَهُ ، وأحِبَّ مَن أحَبَّهُ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :مَن کُنتُ مَولاهُ فَعَلِیٌّ مَولاهُ ، اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ ، وعادِ مَن عاداهُ . ⁽³⁾

راجع : موسوعة الإمام علیّ بن أبی طالب : ج ۱ ص ۲۸۳ (من أدعیة النبیّ للإمام) .

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: بار خدایا ! به او رحم کن و بر وی ، رحمت آور و او را نصرت ده و به واسطه او نصرت عطا کن ، و به او کمک نما و به واسطه او کمک فرما ، که او بنده تو و لشکر پیامبرِ توست.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی علیه السلام ـ: بار خدایا ! دوست باش با هر آن کس که دوستِ او باشد و دشمن باش با کسی که دشمنِ او باشد و یاری کن کسی را که یاری اش کند و دوست بدار هر که را دوستش بدارد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر که من مولای اویم ، پس علی مولای اوست . بار خدایا ! دوست باش با کسی که دوستِ او باشد و دشمن باش با کسی که دشمنِ او باشد.

ر . ک : دانش نامه امیر المؤمنین علیه السلام : ج ۱ ص ۲۶۳ (برخی از دعاهای پیامبر درباره امام) .

.

۴ / ۲عَلِیٌّ وفاطِمَةُکفایة الطالب عن أنسـ فی خَبَرِ تَزویجِ فاطِمَةَ بِعَلِیٍّ علیهماالسلام ـ: ثُمَّ قالَ [ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ] : یا عَلِیُّ ، إنَّ اللّهَ أمَرَنی أن اُزَوِّجَکَ فاطِمَةَ ، فَقَد زَوَّجتُکَها عَلی أربَعِمِئَةِ مِثقالِ فِضَّةٍ إن رَضیتَ . فَقالَ عَلِیٌّ علیه السلام : قَد رَضیتُ یا رَسولَ اللّهِ . ثُمَّ إنَّ عَلِیّا علیه السلام مالَ فَخَرَّ ساجِدا شُکرا للّهِِ تَعالی ، وقالَ : الحَمدُ للّهِِ الَّذی حَبَّبَنی إلی خَیرِ البَرِیَّةِ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : بارَکَ اللّهُ عَلَیکُما ، وبارَکَ فیکُما ، وأسعَدَکُما ، وأخرَجَ مِنکُمَا الکَثیرَ الطَّیِّبَ . ⁽¹⁾

الإمام علیّ علیه السلام :زَوَّجَنی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، ثُمَّ أتانی فَأَخَذَ بِیَدی فَقالَ : قُم بِسمِ اللّهِ ، وقُل : عَلی بَرَکَةِ اللّهِ وما شاءَ اللّهُ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ تَوَکَّلتُ عَلَی اللّهِ . ثُمَّ جاءَنی حینَ أقعَدَنی عِندَها علیهاالسلام ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ إنَّهُما أحَبُّ خَلقِکَ إلَیَّ فَأَحِبَّهُما ، وبارِک فی ذُرِّیَّتِهِما ، وَاجعَل عَلَیهِما مِنکَ حافِظا ، وإنّی اُعیذُهُما وذُرِّیَّتَهُما بِکَ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ . ⁽²⁾

المعجم الکبیر عن ابن عبّاسـ فی حَدیثِ زَواجِ فاطِمَةَ علیهاالسلامـ: ثُمَّ دَعا صلی الله علیه و آله فاطِمَةَ علیهاالسلامفَأَخَذَ کَفّا مِن ماءٍ فَضَرَبَ بِهِ عَلی رَأسِها وکَفّا بَینَ ثَدیَیها ، ثُمَّ رَشَّ جِلدَهُ وجِلدَها ، ثُمَّ التَزَمَها فَقالَ : اللّهُمَّ إنَّها مِنّی وأنَا مِنها ، اللّهُمَّ کَما أذهَبتَ عَنِّی الرِّجسَ وطَهَّرتَنی فَطَهِّرها . ثُمَّ دَعا بِمِخضَبٍ آخَرَ ، ثُمَّ دَعا عَلِیّا فَصَنَعَ بِهِ کَما صَنَعَ بِها ، ثُمَّّ دَعا لَهُ کَما دَعا لَها . ثُمَّ قالَ لَهُما : قوما إلی بَیتِکُما ، جَمَعَ اللّهُ بَینَکُما وبارَکَ فی سَیرِکُما وأصلَحَ بالَکُما . ثُمَّ قامَ فَأَغلَقَ عَلَیهِما بابَهُ بِیَدِهِ . ⁽³⁾

.

۴ / ۲ علی و فاطمه علیهماالسلام

۴ / ۲علی و فاطمهکفایة الطالبـ به نقل از اَ نَس ـدر خبر تزویج فاطمه علیهاالسلامبا علی علیه السلام ـ : سپس [پیامبر خدا] فرمود : «ای علی! خداوند به من دستور داد که فاطمه را به همسری تو درآورم و من هم ، او را با مهریه چهارصد مثقال نقره ، اگر تو راضی باشی ، به ازدواجت درآوردم» . علی علیه السلام گفت : راضی ام ، ای پیامبر خدا . آن گاه ، علی علیه السلام به خاک افتاد و سجده شکر برای خداوند متعال به جای آورد و گفت : سپاس ، خداوندی را که مرا ، محبوب بهترینِ خلق ، محمّد پیامبر خدا ، گردانید. آنگاه پیامبر خدا فرمود : «خدا به شما دو نفر ، خیر و برکت دهد و خوش بختتان کند و از شما دو تن ، نسلِ پاک فراوانی پدیدار سازد!».

امام علی علیه السلام :پیامبر خدا ، مرا تزویج کرد . سپس نزدم آمد و دستم را گرفت و فرمود : «به نام خدا ، برخیز و بگو : به امیدِ برکت خدا ، و آنچه خواست خداست ، و هیچ نیرویی نیست ، مگر به مدد خدا . به خدا توکّل کردم». و چون مرا آورد و کنار فاطمه علیهاالسلام نشانید ، گفت : «بار خدایا! این دو ، محبوب ترینِ خلق تو نزد من اند . پس [تو نیز] آندو را دوست دار و به نسل ایشان ، برکت عطا فرما و از جانب خود ، بر این دو نگهبانی بگمار . من ، این دو و فرزندانشان را از گزند شیطان رانده شده ، در پناه تو درآوردم».

المعجم الکبیرـ به نقل از ابن عبّاس (در بیان ازدواج فاطمه علیهاالسلام) ـ: سپس ، پیامبر صلی الله علیه و آله فاطمه علیهاالسلام را صدا زد و مُشتی آب برگرفت و بر سرِ او و مُشتی هم میان سینه اش ریخت . سپس ، مقداری آب به پوست علی و فاطمه پاشید . آن گاه ، فاطمه را در آغوش گرفت و گفت : «بار خدایا ! این ، از من است و من ، از اویم . بار خدایا! همچنان که پلیدی را از من زدودی و پاکم نمودی ، این را نیز پاک گردان». بعد ، ظرف آب دیگری خواست و علی علیه السلام را صدا زد و با او نیز چنین کرد . سپس ، همچنان که برای فاطمه علیهاالسلام دعا کرده بود ، برای او نیز دعا کرد . آن گاه به آن دو فرمود : «برخیزید و به خانه خود بروید . خداوند ، شما را با هم بدارد و به زندگی تان برکت دهد و خاطرتان را آسوده بدارد !». سپس ، برخاست و با دست خود ، در را به روی آنها بست.

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی عَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهماالسلام ـ: اللّهُمَّ إنَّهُما مِنّی وأنَا مِنهُما ، اللّهُمَّ کَما أذهَبتَ عَنِّی الرِّجسَ وطَهَّرتَنی تَطهیرا ، فَأَذهِب عَنهُمَا الرِّجسَ وطَهِّرهُما تَطهیرا . ⁽¹⁾

تاریخ دمشق عن ابن عبّاس :أخبَرَتنی أسماءُ بِنتُ عُمَیسٍ أنَّها رَمَقَت رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَلَم یَزَل یَدعو لَهُما خاصَّةً ـ یَعنی عَلِیّا وفاطِمَةَ ـ لا یُشرِکُهُما بِدُعائِهِ أحَدا . ⁽²⁾

السنن الکبری عن بریدة :لَمّا کانَ لَیلَةُ البِناءِ ، قالَ صلی الله علیه و آله : یا عَلِیُّ ، لا تُحدِث شَیئا حَتّی تَلقانی . فَدَعَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِماءٍ فَتَوَضَّأَ مِنهُ ثُمَّ أفرَغَهُ عَلی عَلِیٍّ علیه السلام ، فَقالَ : اللّهُمَّ بارِک فیهِما ، وبارِک عَلَیهِما ، وبارِک لَهُما فی شِبلِهِما . ⁽³⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره علی و فاطمه علیهماالسلام ـ: بار خدایا ! این دو از من هستند و من ، از آنهایم . بار خدایا! همچنان که پلیدی را از من بُردی و مرا پاک پاک گردانیدی ، از این دو نیز پلیدی را ببَر و آنها را پاکِ پاک گردان.

تاریخ دمشقـ به نقل از ابن عبّاس ـ: اسماء بنت عُمَیس برایم گفت که وی به پیامبر خدا می نگریست و ایشان ، پیوسته برای آن دو (علی و فاطمه علیهماالسلام) اختصاصا دعا می کرد و در دعایش از هیچ کس دیگر نام نمی بُرد.

السنن الکبریـ به نقل از بُرَیده ـ: چون شبِ زفاف شد ، پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «ای علی ! کاری انجام مده تا مرا ملاقات کنی» . پس پیامبر صلی الله علیه و آله مقداری آب طلبید و با آن وضو ، ساخت و سپس ، بقیه آب را روی علی علیه السلام خالی کرد و گفت : «بار خدایا ! در این دو ، برکت قرار ده و به آنها خیر و برکت عطا فرما و در فرزندانشان نیز برای این دو برکت قرار ده».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لِعَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهماالسلام لَیلَةَ الزِّفافِ لَمّا وَدَّعَهُما ـ: طَهَّرَکُما وطَهَّرَ نَسلَکُما، أنَا سِلمٌ لِمَن سالَمَکُما وحَربٌ لِمَن حارَبَکُما، أستَودِعُکُمَا اللّهَ وأستَخلِفُهُ عَلَیکُما . ⁽¹⁾

المناقب لابن شهرآشوبـ فی ذِکرِ زَواجِ فاطِمَةَ مِن عَلِیٍّ علیهماالسلامـ: سَأَلَ [ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ]عَلِیّا : کَیفَ وَجَدتَ أهلَکَ ؟ قالَ : نِعمَ العَونُ عَلی طاعَةِ اللّهِ . وسَأَلَ فاطِمَةَ فَقالَت : خَیرُ بَعلٍ . فَقالَ : اللّهُمَّ اجمَع شَملَهُما ، وألِّف بَینَ قُلوبِهِما ، وَاجعَلهُما وذُرِّیَّتَهُما مِن وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعیمِ ، وَارزُقهُما ذُرِّیَّةً طاهِرَةً طَیِّبَةً مُبارَکَةً ، وَاجعَل فی ذُرِّیَّتِهِمَا البَرَکَةَ ، وَاجعَلهُم أئِمَّةً یَهدونُ بِأَمرِکَ إلی طاعَتِکَ ، ویَأمُرونَ بِما یُرضیکَ . ⁽²⁾

۴ / ۳الحَسَنانِصحیح البخاری عن البراء :رَأَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ـ وَالحَسَنُ بنُ عَلِیٍّ علیهماالسلام عَلی عاتِقِهِ ـ یَقولُ : اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ . ⁽³⁾

.

۴ / ۳ امام حسن و امام حسین

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ به علی و فاطمه علیهماالسلام در شب زفاف ، هنگامی که با آن دو خداحافظی کرد ـ: خداوند ، شما دو تن و نسلتان را پاک گردانَد ! من با هر که با شما در آشتی باشد ، در آشتی ام و با هر که با شما بجنگد ، در جنگم . شما را به خدا می سپارم و او را جانشین خود در میان شما قرار می دهم.

المناقب ، ابن شهر آشوبـ در بیان ازدواج فاطمه و علی ـ: [پیامبر خدا] از علی علیه السلام پرسید : «همسرت را چگونه یافتی؟». گفت : نیکو یاوری است بر طاعت خدا» . از فاطمه علیهاالسلام نیز همان سؤال را کرد . فاطمه گفت : بهترین شوهر است . پس پیامبر صلی الله علیه و آله گفت : بار خدایا ! پیوند این دو را استوار گردان و دل هایشان را به هم اُلفت بخش و آن دو و فرزندانشان را از وارثانِ بهشت پُرنعمت ، قرار ده و به ایشان ، فرزندانی پاک و پاکیزه و خجسته ، روزی فرما و در نسلشان برکت قرار ده و آنان را پیشوایانی گردان که به فرمان تو به طاعتت رهنمون می شوند و به آنچه مایه خشنودی توست ، فرمان می دهند».

۴ / ۳امام حسن و امام حسینصحیح البخاریـ به نقل از براء ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله را دیدم که حسن بن علی علیهماالسلامروی شانه اش بود و می گفت: «بار خدایا ! من ، او را دوست دارم. تو نیز دوستش بدار».

.

المناقب لابن شهرآشوب عن أبی هریرة :قالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وقَد جاءَهُ الحَسَنُ علیه السلام وفی عُنُقِهِ السِّخابُ ⁽¹⁾، فَالتَزَمَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وَالتَزَمَ هُوَ رَسولَ اللّهِ ، وقالَ : اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّهُ ، فَأَحِبَّهُ وأحِبَّ مَن یُحِبُّهُ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ . ⁽²⁾

تاریخ دمشق عن أبی هریرة :کُنتُ مَعَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فی سوقٍ مِنَ الأَسواقِ بِالمَدینَةِ ، فَانصَرَفَ وَانصَرَفتُ مَعَهُ حَتَّی انتَهَیتُ إلی فِناءِ فاطِمَةَ علیهاالسلام ، فَنادی ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ یَعنِی الحَسَنَ علیه السلام ـ فَلَم یُجِبهُ أحَدٌ ، فَانصَرَفَ حَتَّی انتَهی إلی بَیتِ عائِشَةَ فَقَعَدَ وقَعَدتُ مَعَهُ ، فَأَقبَلَ الحَسَنُ علیه السلام وفی عُنُقِهِ سِخابٌ ، فَظَنَنتُ أنَّما حَبَسَتهُ اُمُّهُ تَلبَسُهُ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله هکَذا ـ بِیَدِهِ ـ إلَی الحَسَنِ علیه السلام ، هکَذا وَالتَزَمَهُ ، وقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ وأحِبَّ مَن یُحِبُّهُ . ⁽³⁾

کفایة الطالب عن أبی هریرة :کانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَأخُذُ بِیَدِ الحُسَینِ بنِ عَلِیٍّ علیهماالسلامفَیَرفَعُهُ عَلی باطِنِ قَدَمَیهِ ، فَیَقولُ : حُزُقَّةٌ حُزُقَّهتَرَقَّ عَینَ بَقَّه ⁽⁴⁾اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ وأحِبَّ مَن یُحِبُّهُ . ⁽⁵⁾

.

المناقب ، ابن شهر آشوبـ به نقل از ابو هُرَیره ـ: حسن علیه السلام در حالی که گردن بندی از مُهره به گردن داشت ، نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و هر دو ، یکدیگر را در آغوش کشیدند . پیامبر خدا ، سه بار گفت : بار خدایا ! من ، او را دوست دارم . تو نیز او و دوستدارش را دوست بدار».

تاریخ دمشقـ به نقل از ابو هریره ـ: با پیامبر صلی الله علیه و آله در یکی از بازارهای مدینه بودم که برگشت و من هم با او برگشتم . چون به درِ خانه فاطمه علیهاالسلامرسیدم ، سه بار حسن علیه السلام را صدا زد ؛ امّا کسی پاسخی نداد . پیامبر صلی الله علیه و آله به راه خود ادامه داد تا آن که به خانه عایشه رسید . نشست و من هم با ایشان نشستم . در این هنگام ، حسن علیه السلام در حالی که گردن بندی از مُهره بر گردنش بود ، آمد . به گمانم مادرش او را نگه داشته بود تا آن گردن بند را به گردنش بیاویزد. پس ، پیامبر خدا ، دستش را این چنین به طرف حسن علیه السلام دراز کرد و او را در آغوش گرفت و گفت : «بار خدایا ! من ، او را دوست دارم . تو نیز او را و هم آن کس را که دوستش می دارد ، دوست بدار».

کفایة الطالبـ به نقل از ابو هُرَیره ـ: پیامبر خدا ، دستِ حسین بن علی علیهماالسلام را می گرفت و او را بر بدن خود بالا می بُرد و می فرمود : «کوچولوی ریزه میزهبرو بالا ، چشمْ تیزه! بار خدایا ! من ، او را دوست می دارم . پس تو نیز او را و هر کس را که دوستش می دارد ، دوست بدار».

.

المناقب لابن المغازلی عن البراء بن عازب :رَأَیتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله واضِعا الحَسَنَ وَالحُسَینَ علیهماالسلامعَلی عاتِقِهِ یَقولُ : اللّهُمَّ إنّی اُحِبُّهُما فَأَحِبَّهُما . ⁽¹⁾

کفایة الأثر عن ابن عبّاس :دَخَلتُ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وَالحَسَنُ علیه السلام عَلی عاتِقِهِ وَالحُسَینُ علیه السلام عَلی فَخِذِهِ ، یَلثِمُهُما ویُقَبِّلُهُما ویَقولُ : اللّهُمَّ والِ مَن والاهُما ، وعادِ مَن عاداهُما . ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فِی الحَسَنِ وَالحُسَینِ علیهماالسلام ـ: اللّهُمَّ إنّی أسأَ لُکَ فیهِما ما سَأَلَکَ إبراهیمُ فی ذُرِّیَّتِهِ ، اللّهُمَّ أحِبَّهُما وأحِبَّ مَن یُحِبُّهُما ، وَالعَن مَن یُبغِضُهُما مِل ءَ السَّماءِ وَالأَرضِ . ⁽³⁾

خصائص أمیرالمؤمنین للنسائی عن اُسامة بن زید :طَرَقتُ بابَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَیلَةً لِبَعضِ الحاجَةِ ، فَخَرَجَ وهُوَ مُشتَمِلٌ عَلی شَیءٍ ، لا أدری ما هُوَ ، فَلَمّا فَرَغتُ مِن حاجَتی قُلتُ : ما هذَا الَّذی أنتَ مُشتَمِلٌ عَلَیهِ ؟ فَکَشَفَهُ فَإِذَا الحَسَنُ وَالحُسَینُ عَلی وَرِکَیهِ فَقالَ : هذانِ ابنایَ وَابنَا ابنَتی ، اللّهُمَّ إنَّکَ تَعلَمُ أنّی اُحِبُّهُما فَأَحِبَّهُما ، اللّهُمَّ إنَّکَ تَعلَمُ أنّی اُحِبُّهُما فَأَحِبَّهُما . ⁽⁴⁾

.

المناقب ، ابن مغازلیـ به نقل از براء بن عازب ـ: پیامبر خدا را دیدم که حسن و حسین علیهماالسلام را بر دوش خود گذاشته است و می گوید : «بار خدایا ! من ، این دو را دوست دارم . تو هم آنها را دوست بدار».

کفایة الأثرـ به نقل از ابن عبّاس ـ: بر پیامبر صلی الله علیه و آله وارد شدم . دیدم که حسن علیه السلام بر شانه او و حسین علیه السلام روی زانوی اوست و آن دو را می بوسد و می گوید : «بار خدایا ! با هر که دوست اینهاست ، دوست باش و با هر کس که دشمن اینهاست ، دشمن باش».

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ درباره حسن و حسین علیهماالسلام ـ: بار خدایا ! من از تو درباره این دو ، همان چیزی را درخواست می کنم که ابراهیم برای ذریّه اش از تو درخواست کرد . بار خدایا ! این دو را و دوستدارِ این دو را دوست بدار و هر کس را که با این دو دشمنی می کند ، به اندازه آسمان و زمین ، لعنت کن».

خصائص أمیر المؤمنین ، نسائیـ به نقل از اُسامة بن زید ـ: شبی برای حاجتی ، دَرِ خانه پیامبر خدا را کوبیدم . ایشان ، در حالی که چیزی همراهش بود و برای من مشخّص نبود که چیست ، بیرون آمد . چون کارم تمام شد ، گفتم : این چیست که همراه خود و زیر جامه داری؟ جامه اش را کنار زد ، دیدم حسن و حسین علیهماالسلام پشت سرش هستند . گفت : «این دو ، فرزندان من و فرزندان دخترِ من هستند . بار خدایا! تو می دانی که من ، این دو را دوست دارم . پس تو هم آنها را دوست بدار . بار خدایا ! تو می دانی که من ، این دو را دوست دارم . پس تو هم آنها را دوست بدار».

.

المستدرک علی الصحیحین عن ابن عبّاس :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یُعَوِّذُ الحَسَنَ وَالحُسَینَ علیهماالسلامیَقولُ : اُعیذُکُما بِکَلِماتِ اللّهِ التّامَّةِ ، مِن کُلِّ شَیطانٍ وهامَّةٍ ⁽¹⁾، ومِن کُلِّ عَینٍ لامَّةٍ . ⁽²⁾ثُمَّ یَقولُ : هکَذا کانَ یُعَوِّذُ إبراهیمُ ابنَیهِ إسماعیلَ وإسحاقَ . ⁽³⁾

تاریخ دمشق عن أبی إسحاق السبیعیـ فی خَبَرِ ابنِ زِیادٍ ونَکتِهِ ثَنایَا الحُسَینِ علیه السلام ـ: إنَّ زَیدَ بنَ أرقَمَ خَرَجَ مِن عِندِهِ ـ یَعنِی ابنَ زِیادٍ ـ یَومَئِذٍ وهُوَ یَقولُ : أما وَاللّهِ لَقَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَقولُ : «اللّهُمَّ إنّی أستَودِعُکَهُ وصالِحَ المُؤمِنینَ» ، فَکَیفَ حِفظُکُم لِوَدیعَةِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ؟ ⁽⁴⁾

۴ / ۴أهلُ البَیتِتاریخ دمشق عن اُمّ سلمة :بَینَما رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عِندی فَأَرسَلَ إلی حَسَنٍ وحُسَینٍ وعَلِیٍّ وفاطِمَةَ علیهم السلام ، فَانتَزَعَ کِساءً عَنّی فَأَلقاهُ عَلَیهِم ، وقالَ : اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلُ بَیتی ، فَأَذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرا . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۴ اهل بیت

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله برای محافظت حسن و حسین علیهماالسلاماین دعا را می خواند : «شما را از گزند هر شیطان و خزنده زهرآگینی و از هر چشمِ بدی ، در پناه کلمات تامّ خداوند عز و جل درمی آورم». سپس می فرمود : «ابراهیم ، پسرانش اسماعیل و اسحاق را این گونه تعویذ می کرد».

تاریخ دمشقـ به نقل از ابو اسحاق سبیعی ـ: هنگامی که امام حسین علیه السلام شهید شد و سرِ ایشان را نزد ابن زیاد آوردند و او با چوب به سرِ ایشان می زد ، آن روز ، زید بن ارقم از نزد ابن زیاد خارج شد و می گفت : به خدا سوگند ، از پیامبر خدا شنیدم که می گوید : «بار خدایا ! من ، او را و مؤمنان شایسته را به تو می سپارم» ، و شما چگونه سپرده پیامبر خدا را حفظ کردید؟!

۴ / ۴اهل بیتتاریخ دمشقـ به نقل از امّ سلمه ـ: پیامبر خدا ، نزد من بود . پس ، در پیِ حسن و حسین و علی و فاطمه علیهم السلامفرستاد . آن گاه ، ردای مرا درآورد و روی آنها انداخت و فرمود : «بار خدایا ! اینان ، اهل بیت من اند . پس ، پلیدی را از آنان ببَر و پاکِ پاکشان گردان».

.

مسند ابن حنبل عن اُمّ سلمة :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله جَلَّلَ ⁽¹⁾عَلی عَلِیٍّ وحَسَنٍ وحُسَینٍ وفاطِمَةَ علیهم السلامکِساءً ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلُ بَیتی وخاصَّتی ، اللّهُمَّ أذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرا . ⁽²⁾

مسند ابن حنبل عن شهر بن حوشب عن اُمّ سلمة :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ لِفاطِمَةَ علیهاالسلام : اِیتینی بِزَوجِکِ وَابنَیکِ . فَجاءَت بِهِم فَأَلقی عَلَیهِم کِساءً فَدَکِیّا ، ثُمَّ وَضَعَ یَدَهُ عَلَیهِم ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ إنَّ هؤُلاءِ آلُ مُحَمَّدٍ ، فَاجعَل صَلَواتِکَ وبَرَکاتِکَ عَلی مُحَمَّدٍ وعَلی آلِ مُحَمَّدٍ ، إنَّکَ حَمیدٌ مَجیدٌ . قالَت اُمُّ سَلَمَةَ : فَرَفَعتُ الکِساءَ لِأَدخُلَ مَعَهُم فَجَذَبَهُ مِن یَدی ، وقالَ : إنَّکِ عَلی خَیرٍ . ⁽³⁾

تاریخ دمشق عن شهر بن حوشب :جِئتُ اُمَّ سَلَمَةَ اُعَزّیها بِحُسَینِ بنِ عَلِیٍّ علیه السلام ، فَحَدَّثَتنا اُمُّ سَلَمَةَ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ فی بَیتِها ، فَصَنَعَت لَهُ فاطِمَةُ علیهاالسلامسَخینَةً ⁽⁴⁾وجاءَتهُ بِها . فَقالَ : اُدعِی ابنَ عَمِّکِ وَابنَیکِ ـ أو زَوجَکِ وَابنَیکِ ـ فَجاءَت بِهِم ، فَأَکَلوا مَعَهُ مِن ذلِکَ الطَّعامِ ، قالَت : ورَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی مَنامَةٍ ⁽⁵⁾لَنا ، فَأَخَذَ فَضلَةَ کِساءٍ لَنا خَیبَرِیٍّ کانَ تَحتَهُ فَجَلَّلَهُم بِهِ ، ثُمَّ رَفَعَ یَدَهُ فَقالَ : اللّهُمَّ عِترَتی وأهلُ بَیتی ، اللّهُمَّ أذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرا . قالَت : فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، وأنَا مِن أهلِکَ ؟ قالَ : وأنتِ إلی خَیرٍ . ⁽⁶⁾

.

مسند ابن حنبلـ به نقل از امّ سلمه ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله ردایی روی علی و حسن و حسین و فاطمه علیهم السلامانداخت و سپس گفت : «بار خدایا ! اینان ، اهل بیت و بستگان من اند . بار خدایا ! پلیدی را از ایشان ببر و آنان را کاملاً پاک گردان».

مسند ابن حنبلـ به نقل از شهر بن حَوشَب ، از امّ سلمه ـ: پیامبر خدا به فاطمه علیهاالسلامفرمود : «شوهر و پسرانت را نزد من بیاور» . فاطمه علیهاالسلام آنها را آورد و پیامبر صلی الله علیه و آله جامه ای فَدَکی روی آنها انداخت و سپس ، دستش را بر آنان قرار داد و گفت : «بار خدایا ! اینان ، خاندان (آل) محمّد هستند . پس درودها و برکاتت را بر محمّد و خاندان محمّد قرار ده ، که به راستی تو ستودنی و بزرگواری». امّ سلمه گفت : گوشه جامه را بالا زدم تا من هم کنار آنها بروم . پیامبر صلی الله علیه و آله آن را از دستم کشید و فرمود : «تو بر نیکی هستی».

تاریخ دمشقـ به نقل از شهر بن حوشب ـ: نزد اُمّ سَلَمه رفتم تا برای [شهادت ]حسین بن علی علیهماالسلام به او تسلیت بگویم . او برای ما نقل کرد که پیامبر خدا در خانه او بود و فاطمه علیهاالسلامکاچی برایش پخت و نزد ایشان آورد . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «پسر عمویت و دو پسرت ( / شوهر و دو پسرت) را هم صدا بزن . او آنها را آورد و همراه پیامبر صلی الله علیه و آله از آن غذا تناول کردند . پیامبر خدا بر تخت خوابی که داشتیم ، نشسته بود . اضافه جامه ای خیبری را که زیر ایشان بود ، گرفت و روی آنها انداخت . سپس ، دستش را بلند کرد و گفت : «بار خدایا ! اینان ، عترت و اهل بیت من هستند . بار خدایا ! پلیدی را از آنان ببَر و ایشان را کاملاً پاک گردان». من گفتم : ای پیامبر خدا ! من هم از اهل تو هستم؟ فرمود : «تو بر مسیر خیر هستی».

.

تاریخ دمشق عن عبد اللّه بن معین مولی اُمّ سلمة عن اُمّ سلمة زوج النبیّ صلی الله علیه و آلهـ أنّها قالت ـ: نَزَلَت هذِهِ الآیَةُ فی بَیتِها : «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا » . قالَت : أمَرَنی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن اُرسِلَ إلی عَلِیٍّ وفاطِمَةَ وَالحَسَنِ وَالحُسَینِ علیهم السلام ، فَأَرسَلتُ إلَیهِ ، فَلَمّا أتَوهُ اعتَنَقَ عَلِیّا بِیَمینِهِ ، وَالحَسَنَ بِشِمالِهِ ، وَالحُسَینَ عَلی بَطنِهِ ، وفاطِمَةَ عِندَ رِجلَیهِ ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلی وعِترَتی فَأَذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرا ، قالَها ثَلاثَ مَرّاتٍ . قُلتُ : فَأَنَا یا رَسولَ اللّهِ ؟ فَقالَ : إنَّکِ عَلی خَیرٍ إن شاءَ اللّهُ . ⁽¹⁾

.

تاریخ دمشقـ به نقل از عبد اللّه بن معین (غلام اُمّ سلمه): اُمّ سلمه ، همسر پیامبر ، گفت که این آیه در خانه او نازل شد : «جز این نیست که خدا می خواهد پلیدی را از شما اهل بیت ببَرَد و پاکِ پاکتان سازد» . پیامبر خدا به من فرمود که در پیِ علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام بفرستم . من هم به دنبال آنها فرستادم . چون آمدند ، پیامبر صلی الله علیه و آله علی علیه السلام را با دست راست خود ، و حسن علیه السلام را با دست چپش بغل کرد و حسین علیه السلام را روی زانویش نشاند و فاطمه علیهاالسلام را جلوی پایش . سپس گفت : «بار خدایا ! اینان ، کسان و عترت من اند . پس پلیدی را از ایشان ببَر و پاکِ پاکشان گردان ، و سه بار ، این جمله را فرمود. من گفتم : پس من چه ، ای پیامبر خدا؟ فرمود : «تو ـ إن شاء اللّه ـ بر مسیر خیر هستی».

.

المعجم الکبیر عن ابن لهیعة عن عمرو بن شعیب :أنَّهُ دَخَلَ عَلی زَینَبَ بِنتِ أبی سَلَمَةَ ، فَحَدَّثَتهُم أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ عِندَ اُمِّ سَلَمَةَ فَدَخَلَ عَلَیها بِالحَسَنِ وَالحُسَینِ وفاطِمَةَ علیهم السلام ، فَجَعَلَ الحَسَنَ مِن شِقٍّ وَالحُسَینَ مِن شِقٍّ وفاطِمَةَ فی حِجرِهِ . ثُمَّ قالَ : «رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَکَـتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ إِنَّهُ حَمِیدٌ مَّجِیدٌ » ⁽¹⁾. ⁽²⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :مَن أحَبَّ أن یَحیا حَیاةً تُشبِهُ حَیاةَ الأَنبِیاءِ ، ویَموتَ میتَةً تُشبِهُ میتَةَ الشُّهَداءِ ، ویَسکُنَ الجِنانَ الَّتی غَرَسَهَا الرَّحمنُ ، فَلیَتَوَلَّ عَلِیّا ، وَلیُوالِ وَلِیَّهُ ، وَلیَقتَدِ بِالأَئِمَّةِ مِن بَعدِهِ ؛ فَإِنَّهُم عِترَتی خُلِقوا مِن طینَتی ، اللّهُمَّ ارزُقهُم فَهمی وعِلمی ، ووَیلٌ لِلمُخالِفینَ لَهُم مِن اُمَّتی ، اللّهُمَّ لا تُنِلهُم شَفاعَتی . ⁽³⁾

الأمالی للصدوق عن ابن عبّاس :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله کانَ جالِسا ذاتَ یَومٍ وعِندَهُ عَلِیٌّ وفاطِمَةُ وَالحَسَنُ وَالحُسَینُ علیهم السلام ، فَقالَ : اللّهُمَّ إنَّکَ تَعلَمُ أنَّ هؤُلاءِ أهلُ بَیتی وأکرَمُ النّاسِ عَلَیَّ ، فَأَحبِب مَن أحَبَّهُم وأبغِض مَن أبغَضَهُم ، ووالِ مَن والاهُم ، وعادِ مَن عاداهُم ، وأعِن مَن أعانَهُم ، وَاجعَلهُم مُطَهَّرینَ مِن کُلِّ رِجسٍ ، مَعصومینَ مِن کُلِّ ذَنبٍ ، وأیِّدهُم بِروحِ القُدُسِ . ⁽⁴⁾

.

المعجم الکبیرـ به نقل از ابن لُهَیعه ـ: عمرو بن شعیب ، به دیدار زینب ، دختر ابو سلمه [و اُمّ سلمه] ، رفت و او برای حاضران ، نقل کرد که پیامبر خدا با حسن و حسین و فاطمه علیهم السلامبر امّ سلمه وارد شد و حسن علیه السلام را در یک طرفش قرار داد و حسین علیه السلام را طرف دیگرش و فاطمه علیهاالسلام را در کنارش . سپس فرمود : «و رحمت و برکات خدا بر شما اهل بیت ، که او ستودنی و بزرگوار است!» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هر کس دوست دارد به سانِ زندگی پیامبران زندگی کند و به سانِ مُردن شهیدان بمیرد و در باغ هایی که خدای مهربان آنها را کاشته است ، سکونت یابد ، باید علی را دوست بدارد و دوستدارِ او را دوست بدارد و به امامانِ پس از او اقتدا نماید ؛ زیرا آنان ، عترت من اند و از سرشتِ من آفریده شده اند . بار خدایا ! فهم و دانش مرا به ایشان روزی فرما ، و وای بر آن کسانی از امّت من که با ایشان ، مخالفت ورزند . بار خدایا ! شفاعت مرا ، شامل حال آنان مگردان».

الأمالی ، صدوقـ به نقل از ابن عبّاس ـ: روزی پیامبر خدا نشسته بود و علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلامنیز نزد او بودند . پس گفت : «بار خدایا ! تو خود می دانی که اینان ، اهل بیتِ من و گرامی ترینِ مردم در نزد من اند . پس ، دوستدار آنان را دوست بدار و دشمنشان را دشمن بدار و دوست باش با کسی که دوستِ آنان باشد و دشمنی کن با کسی که با آنان ، دشمنی کند و یاری کن هر کس را که ایشان را یاری کند و آنان را از هر گونه پلیدی ، پاک گردان و از هر گناهی مصونشان بدار و با روح القُدُس ، تأییدشان فرما».

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ إنَّکَ جَعَلتَ صَلَواتِکَ ورَحمَتَکَ ومَغفِرَتَکَ ورِضوانَکَ عَلی إبراهیمَ وآلِ إبراهیمَ . اللّهُمَّ إنَّهُم مِنّی وأنَا مِنهُم ، فَاجعَل صَلَواتِکَ ورَحمَتَکَ ومَغفِرَتَکَ ورِضوانَکَ عَلَیَّ وعَلَیهِم ـ یَعنی عَلِیّا وفاطِمَةَ وحَسَنا وحُسَینا علیهم السلام ـ . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :یا رَبِّ ، إنَّکَ لَم تَبعَث نَبِیّا إلاّ وقَد جَعَلتَ لَهُ عِترَةً ، اللّهُمَّ فَاجعَل عِترَتِی الهادِیَةَ مِن عَلِیٍّ وفاطِمَةَ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آلهـ فِی الدُّعاءِ لِأَهلِ البَیتِ علیهم السلام ـ: اللّهُمَّ اجعَلِ العِلمَ وَالفِقهَ فی عَقِبی وعَقِبِ عَقِبی ، وفی زَرعی وزَرعِ زَرعی . ⁽³⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لَقَد دَعَوتُ اللّهَ تَبارَکَ وتَعالی أن یَجعَلَ العِلمَ وَالحِکمَةَ فی عَقِبی وعَقِبِ عَقِبی ، وفی زَرعی وزَرعِ زَرعی إلی یَومِ القِیامَةِ ، فَاستُجیبَ لی . ⁽⁴⁾

راجع : أهل البیت فی الکتاب والسنّة : (القسم الأوّل : معنی أهل البیت / الفصل الأوّل إلی الفصل الرابع) .

۴ / ۵جَمعٌ مِن أصحابِهِ۱ . أبوذَرٍّ الغِفارِیُّتفسیر القمّیـ فی ذِکرِ غَزوَةِ تَبوکَ ـ: کانَ أبو ذَرٍّ تَخَلَّفَ عَن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ثَلاثَةَ أیّامٍ ، وذلِکَ أنَّ جَمَلَهُ کانَ أعجَفَ فَلَحِقَ بَعدَ ثَلاثَةِ أیّامٍ بِهِ ، ووَقَفَ عَلَیهِ جَمَلُهُ فی بَعضِ الطَّریقِ فَتَرَکَهُ وحَمَلَ ثِیابَهُ عَلی ظَهرِهِ ، فَلَمَّا ارتَفَعَ النَّهارُ نَظَرَ المُسلِمونَ إلی شَخصٍ مُقبِلٍ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : کُن أبا ذَرٍّ ، فَقالوا : هُوَ أبو ذَرٍّ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أدرِکوهُ بِالماءِ فَإِنَّهُ عَطشانُ ، فَأَدرَکوهُ بِالماءِ ، ووافی أبو ذَرٍّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله ومَعَهُ إداوَةٌ فیها ماءٌ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا أبا ذَرٍّ مَعَکَ ماءٌ وعَطِشتَ ؟ فَقالَ : نَعَم یا رَسولَ اللّهِ بِأَبی أنتَ واُمِّی ، انتَهَیتُ إلی صَخرَةٍ وعَلَیها ماءُ السَّماءِ فَذُقتُهُ ، فَإِذا هُوَ عَذبٌ بارِدٌ ، فَقُلتُ : لا أشرَبُهُ حَتّی یَشرَبَهُ حَبیبی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا أبا ذَرٍّ رَحِمَکَ اللّهُ ، تَعیشُ وَحدَکَ ، وتَموتُ وَحدَکَ ، وتُبعَثُ وَحدَکَ ، وتَدخُلُ الجَنَّةَ وَحدَکَ ، یَسعَدُ بِکَ قَومٌ مِن أهلِ العِراقِ ، یَتَوَلَّونَ غُسلَکَ وتَجهیزَکَ وَالصَّلاةَ عَلَیکَ ودَفنَکَ . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۵ شماری از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله

۱ ـ ابو ذر غِفاری

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بار خدایا ! تو درودها و رحمت و آمرزش و خشنودی ات را بر ابراهیم و خاندان ابراهیم ، قرار دادی. بار خدایا ! ایشان از من اند و من ، از ایشانم . پس درودها و رحمت و آمرزش و خشنودی ات را بر من و بر ایشان ـ یعنی علی و فاطمه و حسن و حسین علیهم السلام ـ قرار ده .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :پروردگارا ! تو هیچ پیامبری را مبعوث نکردی ، مگر آن که برایش عترتی (خانواده ای) قرار دادی . بار خدایا ! عترت هدایتگر مرا از علی و فاطمه قرار بده.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در دعا برای اهل بیت علیهم السلام ـ: بار خدایا ! دانش و دانایی را در فرزندان من و فرزندان فرزندانم ، و در کِشته من و کِشته کِشته من قرار بده.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من دعا کردم که خداوند ـ تبارک و تعالی ـ دانش و حکمت را در فرزندان من و فرزندان فرزندان من ، و در کِشته من و کِشته کِشته من تا روز قیامت قرار دهد و دعایم مستجاب شد.

ر . ک : اهل بیت در کتاب و سنّت : (بخش یکم : معنای اهل بیت / فصل نخست تا فصل چهارم) .

۴ / ۵شماری از اصحاب پیامبر۱ ـ ابو ذر غِفاری ⁽¹⁾تفسیر القمّیـ در یادکرد از غزوه تبوک ـ: ابو ذر ، سه روز از پیامبر خدا عقب ماند و علّتش آن بود که وی اُشتری نحیف داشت و پس از سه روز به ایشان رسید . در بین راه ، اُشتر ابوذر از رفتن باز ماند و ابو ذر آن را رها کرد و بار و بنه اش را بر پشت خویش نهاد و به راه افتاد . آفتاب که بالا آمد ، مسلمانان دیدند شخصی می آید . پیامبر خدا فرمود : «ای کاش ابو ذر باشد!» . مسلمانان گفتند : او ابو ذر است. پیامبر خدا صلی الله علیه و آله فرمود : «به او آب برسانید که تشنه است» . برایش آب بردند . چون ابوذر به پیامبر خدا رسید، مشک آبی همراهش بود. پیامبر خدا فرمود : «ای ابو ذر ! آب ، همراه توست و تو تشنه ای؟». گفت : آری ، ای پیامبر خدا ! پدر و مادرم به فدایت باد ! من به صخره ای رسیدم و روی آن مقداری آب باران بود . از آن چشیدم . دیدم خنک و گواراست . با خود گفتم : از آن نمی نوشم تا حبیبم پیامبر خدا از آن بنوشد. پیامبر خدا فرمود : «خدایت رحمت کناد ، ای ابوذر! [تو] تنها زندگی می کنی و تنها می میری و تنها برانگیخته می شوی و تنها وارد بهشت می شوی . این سعادت ، نصیب گروهی از عراقیان می شود که تو را غسل دهند و کفن کنند و به تو نماز بخوانند و به خاکت بسپارند» .

.

۲ . أبو زَیدٍ الأَنصارِیُّمسند ابن حنبل عن علباء بن أحمر عن أبی زید الأنصاری ، قال :قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اُدنُ مِنّی . قالَ : فَمَسَحَ بِیَدِهِ عَلی رَأسِهِ ولِحیَتِهِ . قالَ : ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ جَمِّلهُ وأدِم جَمالَهُ . قالَ : فَلَقَد بَلَغَ بِضعا ومِئَةَ سَنَةٍ وما فی رَأسِهِ ولِحیَتِهِ بَیاضٌ إلاّ نَبذٌ یَسیرٌ ، ولَقَد کانَ مُنبَسِطَ الوَجهِ ولَم یَنقَبِض وَجهُهُ حَتّی ماتَ . ⁽¹⁾

صحیح ابن حبّان عن أبی نهیک عن عمرو بن أخطب :اِستَسقی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَأَتَیتُهُ بِإِناءٍ فیهِ ماءٌ ، وفیهِ شَعرَةٌ فَرَفَعتُها فَناوَلتُهُ ، فَنَظَرَ صلی الله علیه و آله إلَیَّ فَقالَ : اللّهُمَّ جَمِّلهُ . قالَ : فَرَأَیتُهُ وهُوَ ابنُ ثَلاثٍ وتِسعینَ ، وما فی رَأسِهِ ولِحیَتِهِ شَعرَةٌ بَیضاءُ . ⁽²⁾

.

۲ ـ ابو زید انصاری

۲ ـ ابو زید انصاری ⁽¹⁾مسند ابن حنبلـ به نقل از علباء بن احمر ، از ابو زید انصاری ـ: پیامبر خدا به من فرمود : «نزدیک من بیا» . پس ، دستی بر سر و محاسنش کشید و فرمود : «بار خدایا! او را زیبا گردان و زیبایی اش را مستدام بدار». ابو زید ، یکصد و اندی سال عمر کرد و در سر و ریشش ، جز اندکی موی سپید نبود و تا زمانی که از دنیا رفت ، چهره اش همچنان بشّاش بود و چروکیده نشد.

صحیح ابن حبّانـ به نقل از ابو نهیک ـ: عمرو بن اخطب گفت : پیامبر خدا آب خواست و من ظرف آبی برایشان آوردم. تار مویی در آب بود . آن را برداشتم و سپس آب را به دست پیامبر صلی الله علیه و آله دادم . ایشان نگاهی به من کرد و فرمود : «بار خدایا! او را زیبا گردان» . عمرو را در سنّ نود و سه سالگی دیدم ، بدون آن که یک تار موی سفید در سر و ریشش باشد .

.

۳ . أبو قِرصافَةَدلائل النبوّة لأبی نعیم عن أبی قرصافة صاحب رسول اللّه صلی الله علیه و آله :کانَ بَدءُ إسلامی أنّی کُنتُ یَتیما بَینَ اُمّی وخالَتی ، وکانَ أکثَرُ مَیلی إلی خالَتی ، وکُنتُ أرعی شُوَیهاتٍ لی ، فَکانَت خالَتی کَثیرا ما تَقولُ لی : یا بُنَیَّ لا تَمُرَّ بِهذَا الرَّجُلِ ـ تَعنِی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ـ فَیُغوِیَکَ ویُضِلَّکَ ، فَکُنتُ أخرُجُ حَتّی آتِی المَرعی وأترُکُ شُوَیهاتی ، ثُمَّ آتِی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَلا أزالُ عِندَهُ أسمَعُ مِنهُ ، وأروحُ بِغَنَمی ضُمرا یابِساتِ الضُّروعِ . فَقالَت لی خالَتی : ما لِغَنَمِکَ یابِساتِ الضُّروعِ ؟ قُلتُ : ما أدری . ثُمَّ عُدتُ إلَیهِ الیَومَ الثّانِیَ ، فَفَعَلَ کَما فَعَلَ الیَومَ الأَوَّلَ غَیرَ أنّی سَمِعتُهُ یَقولُ : أیُّهَا النّاسُ هاجِروا وتَمَسَّکوا بِالإِسلامِ ؛ فَإِنَّ الهِجرَةَ لا تَنقَطِعُ مادامَ الجِهادُ ، ثُمَّ إنّی رَجَعتُ بِغَنَمی کَما رُحتُ الیَومَ الأَوَّلَ . ثُمَّ عُدتُ إلَیهِ الیَومَ الثّالِثَ ، فَلَم أزَل عِندَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله أسمَعُ مِنهُ حَتّی أسلَمتُ وبایَعتُهُ وصافَحتُهُ بِیَدی ، وشَکَوتُ إلَیهِ أمرَ خالَتی وأمرَ غَنَمی . فَقالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : جِئنی بِالشِّیاهِ ، فَجِئتُهُ بِهِنَّ ، فَمَسَحَ ظُهورَهُنَّ وضُروعَهُنَّ ، ودَعا فیهِنَّ بِالبَرَکَةِ فَامتَلَأنَ شَحما ولَبَنا ، فَلَمّا دَخَلتُ عَلی خالَتی بِهِنَّ قالَت : یا بُنَیَّ هکَذا فَارعَ . قُلتُ : یا خالَةُ ما رَعَیتُ إلاّ حَیثُ کُنتُ أرعی کُلَّ یَومٍ ، ولکِن اُخبِرُکِ بِقِصَّتی ، فَأَخبَرتُها بِالقِصَّةِ وإتیانِی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ، وأخبَرتُها بِسیرَتِهِ وبِکَلامِهِ . ⁽¹⁾

.

۳ ـ ابو قِرصافه

۳ ـ ابو قِرصافه ⁽¹⁾دلائل النبوّة ، ابو نعیمـ به نقل از ابو قرصافه ، صحابی پیامبر خدا ـ: اسلام آوردن من ، این گونه بود که من یتیم بودم و مادرم و خاله ام مرا سرپرستی می کردند و گرایش من به خاله ام بیشتر بود . چندتایی میش داشتم که آنها را می چرانیدم . خاله ام مُدام به من می گفت : فرزندم ! از کنار این مرد ـ یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله ـ رد نشوی ، که تو را فریب می دهد و گم راه می کند . امّا من بیرون می آمدم و به چراگاه می رفتم و برّه هایم را رها می کردم و خود نزد پیامبر صلی الله علیه و آله می رفتم . و مدّت ها نزد پیامبر صلی الله علیه و آله می نشستم و به سخنان ایشان گوش می دادم و شبانگاه ، گوسفندانم را با شکم خالی و پستان های خشکیده برمی گرداندم. خاله ام به من گفت : چرا گوسفندانت شیری در پستان ندارند؟ گفتم : نمی دانم . روز دوم نیز نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم . ایشان همانند روز اوّل رفتار کرد ؛ امّا این بار شنیدم که می فرماید : «ای مردم ! هجرت کنید و به اسلام چنگ زنید ؛ زیرا تا زمانی که جهاد هست ، هجرت قطع نمی شود» . من باز ، همانند روز نخست با گوسفندانم باز گشتم. روز سوم نیز نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفتم و به سخنان ایشان گوش دادم تا آن که اسلام آوردم و با ایشان بیعت کردم و دست دادم ، و از قضیّه خاله ام و گوسفندانم به ایشان شکایت نمودم. پیامبر خدا به من فرمود : «گوسفندان را نزد من بیاور» . و من آنها را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بردم . ایشان به پشت و پستان های آنها دست کشید و برایشان دعای برکت کرد و در حال ، فربه و پرشیر شدند . چون گوسفندان را نزد خاله ام بردم ، گفت : پسرم ! این گونه بچران. گفتم : خاله! امروز هم در همان جایی چرانیدم که هر روز می چراندم ؛ امّا داستانم را به تو می گویم . و ماجرای خود و داستان رفتنم به نزد پیامبر خدا را برایش گفتم و از رفتار و سخنان ایشان برایش تعریف کردم.

.

۴ . أبو مَریَمَ الغَسّانِیُّالمعجم الکبیر عن أبی مریم الغسّانی :غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَدَفَعَ إلَیَّ اللِّواءَ ، ورَمَیتُ بَینَ یَدَیهِ بِالجَندَلِ ⁽¹⁾، فَأَعجَبَهُ ذلِکَ ودَعا لی . ⁽²⁾

۵ . الأَحنَفُ بنُ قَیسٍمسند ابن حنبل عن الأحنف :بَینَما أطوفُ بِالبَیتِ إذ لَقِیَنی رَجُلٌ مِن بَنی سُلَیمٍ فَقالَ : ألا اُبَشِّرُکَ ؟ قالَ : قُلتُ : بَلی . قالَ : أتَذکُرُ إذ بَعَثَنی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إلی قَومِکَ بَنی سَعدٍ أدعوهُم إلَی الإِسلامِ ـ قالَ : ـ فَقُلتَ أنتَ : وَاللّهِ ما قالَ إلاّ خَیرا ، ولا أسمَعُ إلاّ حُسنا ؟ فَإِنّی رَجَعتُ فَأَخبَرتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله بِمَقالَتِکَ ، قالَ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلأَحنَفِ» . قالَ : فَما أنَا بِشَیءٍ أرجی مِنّی لَها . ⁽³⁾

۶ . أسماءُ بِنتُ عُمَیسٍالمعجم الکبیر عن ابن عبّاسـ فی خَبرِ زِفافِ فاطِمَةَ علیهاالسلام ـ: ... وتَخَلَّفَت أسماءُ بِنتُ عُمَیسٍ [ فی مَنزِلِ عَلِیٍّ علیه السلام ] فَقالَ لَهَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : عَلی رِسلِکِ ، مَن أنتِ ؟ قالَت : أنَا الَّتی أحرُسُ ابنَتَکَ ؛ إنَّ الفَتاةَ لَیلَةَ تُبنی بِها لابُدَّ لَها مِنِ امرَأَةٍ تَکونُ قَریبَةً مِنها ، إن عَرَضَت لَها حاجَةً أو أرادَت شَیئا أفضَت بِذلِکَ إلَیها . قالَ : فَإِنّی أسأَلُ إلهی أن یَحرُسَکِ مِن بَینِ یَدَیکِ ، ومِن خَلفِکِ ، وعَن یَمینِکِ وعَن شِمالِکِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ . ⁽⁴⁾

.

۴ ـ ابو مریم غَسّانی

۵ ـ احنف بن قیس

۶ ـ اسماء بنت عُمَیس

۴ ـ ابو مریم غَسّانی ⁽¹⁾المعجم الکبیرـ به نقل از ابو مریم غسّانی ـ: همراه پیامبر خدا به جنگ رفتم و ایشان پرچم را به من داد و من پیشاپیش ایشان [به طرف دشمن ]سنگ پرتاب می کردم . ایشان از این کار من خوشش آمد و برایم دعا کرد.

۵ ـ احنف بن قیس ⁽²⁾مسند ابن حنبلـ به نقل از احنف ـ: مشغول طواف کعبه بودم که مردی از بنی سُلَیم به من بر خورد و گفت : آیا بشارتت ندهم؟ گفتم : چرا . گفت : یادت می آید زمانی که پیامبر خدا مرا به نزد قومت بنی سعد فرستاد تا آنها را به اسلام دعوت کنم ، تو گفتی : به خدا سوگند که او جز نیک نگفت و من جز نیکویی نمی شنوم؟ من باز گشتم و سخن تو را به اطّلاع پیامبر صلی الله علیه و آله رسانیدم . ایشان فرمود : «خدایا! احنف را بیامرز» . من به چیزی [از اعمالم] امیدوارتر از این [سخن و دعای پیامبر] نیستم.

۶ ـ اسماء بنت عُمَیس ⁽³⁾المعجم الکبیرـ به نقل از ابن عبّاس ، در خبر زفاف فاطمه علیهاالسلامـ: ... اسماء بنت عُمَیس [در منزل علی علیه السلام ]ماند . پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «ببینم ، تو چه کاره ای؟». اسماء گفت : من کسی هستم که از دختر شما نگهداری می کنم . دختر در شب زفافش باید زنی نزدیکش باشد تا اگر کاری داشت یا چیزی خواست ، به او بگوید. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «پس ، من هم از خدایم درخواست می کنم که تو را از پیش رو و از پشت سر و از راست و از چپت از شیطانِ رانده شده ، حفظ کند».

.

۷ . اُمُّ سُلَیمٍالطبقات الکبری عن أنس :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله دَخَلَ عَلی اُمِّ سُلَیمٍ ... ثُمَّ قامَ فی ناحِیَةِ البَیتِ فَصَلّی صَلاةً غَیرَ مَکتوبَةٍ ، فَدَعا لاُِمِّ سُلَیمٍ ولِأَهلِ بَیتِها . ⁽¹⁾

الاستیعاب عن اُمّ سلیم :لَقَد دَعا لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَتّی ما اُریدُ زِیادَةً . ⁽²⁾

الطبقات الکبری عن عبایة بن رفاعة :کانَت اُمُّ أنَسٍ تَحتَ أبی طَلحَةَ فَوَلَدَت مِنهُ غُلاما ومَرِضَ ، فَانطَلَقَ أبو طَلحَةَ إلی رَسولِ اللّهِ ، فَماتَ الغُلامُ فَسَجَّتهُ اُمُّهُ ، فَلَمّا جاءَ أبو طَلحَةَ قالَ لَها : ما فَعَلَ ابنی ؟ قالَت : صالِحٌ ، فَأَتَتهُ بِتُحفَتِهَا الَّتی کانَت تُتحِفُهُ فَأَصابَ مِنها ، ثُمَّ طَلَبَت مِنهُ ما تَطلُبُ المَرأَةُ مِن زَوجِها فَأَصابَ مِنها . ثُمَّ قالَت : ما رَأَیتَ ما صَنَعَ ناسٌ مِن جیرَتِنا ، کانَت عِندَهُم عارِیَةٌ فَطَلَبوها فَأَبَوا أن یَرُدّوها ، فَقالَ : بِئسَ ما صَنَعوا ! فَقالَت : هذا أنتَ ، کانَ ابنُکَ عارِیَةً مِنَ اللّهِ ، وإنَّ اللّهَ قَد قَبَضَهُ إلَیهِ . فَقالَ لَها : وَاللّهِ لا تَغلِبینِی اللَّیلَةَ عَلَی الصَّبرِ ، فَغَدا عَلی رَسولِ اللّهِ فَأَخبَرَهُ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ بارِک لَهُما فی لَیلَتِهِما . قالَ : فَوَلَدَت لَهُ غُلاما . قالَ عَبایَةُ : فَلَقَد رَأَیتُ لِذلِکَ الغُلامِ سَبعَةَ بَنینَ کُلُّهُم قَد خَتَمَ القُرآنَ . ⁽³⁾

.

۷ ـ اُمّ سُلَیم

۷ ـ اُمّ سُلَیم ⁽¹⁾الطبقات الکبریـ به نقل از انس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله بر اُمّ سُلَیم وارد شد ... سپس در گوشه اتاق ایستاد و نمازی مستحبّی خواند و برای اُمّ سُلَیم و خانواده اش دعا کرد.

الاستیعابـ به نقل از اُمّ سُلَیم ـ: پیامبر خدا صلی الله علیه و آله برای من دعا کرد و بیش از آن نمی خواهم.

الطبقات الکبریـ به نقل از عبایة بن رفاعه ـ: اُمّ اَنَس ، همسر ابو طلحه بود و از او پسری به دنیا آورد و آن پسر بیمار شد . ابو طلحه نزد پیامبر خدا رفت . [در این فاصله] کودک از دنیا رفت و مادرش او را کفن کرد . چون ابو طلحه آمد ، به همسرش گفت : پسرم چگونه است؟ اُمّ اَنَس گفت : خوب است . و آن گاه برای ابو طلحه پیشکش و وسایل عیش و خوشی را آورد که زن ها برای شوهرشان می آورند و وی از آنها بهره گرفت. و آن گاه از ابو طلحه درخواست کامگیری کرد و شوهرش از او کام گرفت . سپس به ابو طلحه گفت : چه می گویی درباره کسانی از همسایگان ما که امانتی نزد آنها بود و صاحبانش آن را مطالبه کردند و آنها حاضر نشدند برگردانند؟ ابو طلحه گفت : بد کاری کردند! اُمّ اَنَس گفت : اینک ، فرزند تو نیز عاریتی از جانب خداوند بود و خدا او را گرفت. ابو طلحه به او گفت : [تو را] به خدا سوگند ، امشب را صبر از کَفم مَرُبای. و صبح نزد پیامبر خدا رفت و ماجرا را به ایشان گفت . پیامبر خدا فرمود : «بار خدایا ! این دو را در شبانگاهشان برکت ده» . پس اُمّ اَنَس برای ابو طلحه پسری به دنیا آورد . از آن پسر ، هفت پسر به دنیا آمد که همگی حافظ قرآن بودند.

.

۸ . اُمُّ عُمارَةَالطبقات الکبری عن عبد اللّه بن زید بن عاصم :شَهِدتُ اُحُدا مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَلَمّا تَفَرَّقَ النّاسُ عَنهُ دَنَوتُ مِنهُ أنَا واُمّی نَذُبُّ عَنهُ . فَقالَ : ابنُ اُمِّ عُمارَةَ ؟ قُلتُ : نَعَم . قالَ : اِرمِ ، فَرَمَیتُ بَینَ یَدَیهِ رَجُلاً مِنَ المُشرِکینَ بِحَجَرٍ وهُوَ عَلی فَرَسٍ ، فَأَصَبتُ عَینَ الفَرَسِ فَاضطَرَبَ الفَرَسُ حَتّی وَقَعَ هُوَ وصاحِبُهُ ، وجَعَلتُ أعلوهُ بِالحِجارَةِ حَتّی نَضَدتُ عَلَیهِ مِنها وِقرا ⁽¹⁾، وَالنَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَنظُرُ یَتَبَسَّمُ ، ونَظَرَ جُرحَ اُمّی عَلی عاتِقِها ، فَقالَ : اُمَّکَ اُمَّکَ ! اِعصِب جُرحَها ، بارَکَ اللّهُ عَلَیکُم مِن أهلِ بَیتٍ ، مَقامُ اُمِّکَ خَیرٌ مِن مَقامِ فُلانٍ وفُلانٍ ، رَحِمَکُمُ اللّهُ أهلَ البَیتِ ، ومَقامُ رَبیبِکَ ـ یَعنی زَوجَ اُمِّهِ ـ خَیرٌ مِن مَقامِ فُلانٍ وفُلانٍ ، رَحِمَکُمُ اللّهُ أهلَ البَیتِ . قالَت : اُدعُ اللّهَ أن نُرافِقَکَ فِی الجَنَّةِ . فَقالَ : اللّهُمَّ اجعَلهُم رُفَقائی فِی الجَنَّةِ . فَقالَت : ما اُبالی ما أصابَنی مِنَ الدُّنیا . ⁽²⁾

۹ . اُمُّ قَیسٍ اُختُ عُکاشَةَ بنِ مِحصَنٍسنن النسائی عن أبی الحسن مولی اُم قیس بنت محصن عن اُمّ قیس :تُوُفِّیَ ابنی فَجَزِعتُ عَلَیهِ ، فَقُلتُ لِلَّذی یَغسِلُهُ : لا تَغسِلِ ابنی بِالماءِ البارِدِ فَتَقتُلَهُ ! فَانطَلَقَ عُکاشَةُ بنُ مِحصَنٍ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَأَخبَرَهُ بِقَولِها ، فَتَبَسَّمَ ، ثُمَّ قالَ : «ما قالَت ؟ طالَ عُمُرُها» . فَلا نَعلَمُ امرَأَةً عُمِّرَت ما عُمِّرَت . ⁽³⁾

.

۸ ـ اُمّ عُماره

۹ ـ اُمّ قیس

۸ ـ اُمّ عُماره ⁽¹⁾الطبقات الکبریـ به نقل از عبد اللّه بن زید بن عاصم ـ: در اُحُد با پیامبر خدا بودم و چون مردم (مسلمانان) از گرد پیامبر صلی الله علیه و آله پراکنده شدند ، من و مادرم خود را به ایشان رسانیدیم و از ایشان دفاع می کردیم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «پسر اُمّ عُماره ای؟». گفتم : آری . فرمود : «پرتاب کن» . من به طرف مردی از مشرکان که در برابر پیامبر صلی الله علیه و آله بر اسب سوار بود ، سنگی پرتاب کردم که به چشم اسب خورد و اسب به خود پیچید و با سوارش ، هر دو ، به زمین افتادند . من او را سنگباران کردم ، به طوری که سنگ های بسیاری بر او بارید . و پیامبر صلی الله علیه و آله نگاه می کرد و لبخند می زد . پیامبر صلی الله علیه و آله چشمش به زخمی که بر شانه مادرم بود ، افتاد . فرمود : «مادرت ، مادرت را دریاب! زخمش را ببند . خدا به شما خانواده ، برکت دهد ! مقام مادر تو ، از مقام فلان و بهمان ، بهتر است . خدا شما خانواده را رحمت کند ! مقام پدرخوانده ات ، از مقام فلان و بهمان ، بهتر است . خدا شما خانواده را رحمت کند!» . مادرم [به ایشان ]گفت : دعا کن خدا ما را در بهشت همراه تو قرار دهد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بار خدایا ! آنان را همراهان من در بهشت قرار ده» . مادرم گفت : اکنون مرا باکی نیست که از دنیا به من چه رسد.

۹ ـ اُمّ قیس ⁽²⁾سنن النسائیـ به نقل از ابو الحسن (وابسته اُمّ قیس ، دختر محصن) ـ: اُمّ قیس گفت : فرزندم از دنیا رفت و من برایش بی تابی می کردم و به کسی که غسلش می داد ، گفتم : پسرم را با آب سرد ، غسل مده که او را می کشی ! عُکاشة بن مِحصَن نزد پیامبر خدا رفت و این سخن او را برای ایشان باز گفت . پیامبر صلی الله علیه و آله تبسّمی کرد و فرمود : «چه گفت؟ عمرش دراز باد!» . و [از دعای پیامبر صلی الله علیه و آله ] ما زنی را سراغ نداریم که به اندازه اُمّ قیس ، عمر کرده باشد.

.

۱۰ . اُمُّ مَعبَدٍالثقات عن ابن حبّانـ فی ذِکرِ هِجرَةِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ـ: ثُمَّ ساروا إلی خَیمَتَی اُمِّ مَعبَدٍ الخُزاعِیَّةِ ، وکانَتِ امرَأَةً بَرزَةً ⁽¹⁾جَلدَةً تَحتَبی وتَجلِسُ بِفِناءِ الخَیمَةِ ، ثُمَّ تُسقی وتُطعِمُ ، فَیُناوِلونَها تَمرا ویَشتَرونَ ⁽²⁾، فَلَم یُصیبوا عِندَها شَیئا مِن ذلِکَ ، فَإِذَا القَومُ مُرمِلونَ ⁽³⁾مُسنِتونَ . ⁽⁴⁾فَنَظَرَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله إلی شاةٍ فی کِسرِ خَیمَتِها ، فَقالَ : ما هذِهِ الشّاةُ یا اُمَّ مَعبَدٍ ؟ قالَت : خَلَّفَهَا الجَهدُ عَنِ الغَنَمِ ، فَقالَ : هَل بِها مِن لَبَنٍ ؟ قالَت : هِیَ أجهَدُ مِن ذلِکَ . قالَ أتَأذَنینَ لی أن أحلِبَها ؟ قالَت : نَعَم بِأَبی واُمّی ، إن رَأَیتَ بِها حَلبا فَاحلِبها . فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِالشّاةِ فَمَسَحَ ضَرعَها وذَکَرَ اسمَ اللّهِ عَلَیهِ ، وقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَها فی شاتِها . فَتَفاجَّت ⁽⁵⁾ودَرَّت وَاجتَرَّت ⁽⁶⁾، فَدَعا بِإِناءٍ لَها یُربِضُ ⁽⁷⁾الرَّهطَ ، فَحَلَبَ فیهِ ثَجّا ⁽⁸⁾حَتّی عَلاهُ البَهاءُ ⁽⁹⁾، فَسَقاها فَشَرِبَت حَتّی رَوِیَت ، وسَقی أصحابَهُ فَشَرِبوا حَتّی رَووا ، وشَرِبَ صلی الله علیه و آله آخِرَهُم ، وقالَ : ساقِی القَومِ آخِرُهُم شُربا ، فَشَرِبوا جَمیعا عَلَلاً بَعدَ نَهَلٍ ⁽¹⁰⁾حَتّی أراضوا ⁽¹¹⁾ثُمَّ حَلَبَ فیهِ ثانِیَةً . ⁽¹²⁾

.

۱۰ ـ اُمّ مَعبد

۱۰ ـ اُمّ مَعبد ⁽¹⁾الثقات ، ابن حبّانـ در یادکرد از هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله ـ: سپس به سوی خیمه های اُمّ مَعبدِ ⁽²⁾خُزاعی رفتند . اُمّ معبد ، بانویی میان سال ⁽³⁾بود که رو نمی گرفت و چابک بود . لباسش را روی پاهایش می انداخت و جلوی خیمه می نشست و آب و غذا می داد . به او خرما می دادند و چیزی می خریدند ؛ ⁽⁴⁾ولی [این بار ]چیزی از اینها را نزد او نیافتند ؛ چرا که مردم آذوقه شان تمام شده بود و قحطی زده بودند. چشم پیامبر خدا به میشی افتاد که در گوشه خیمه بود . فرمود : «این میش چیست ، ای اُمّ معبد؟» . اُمّ معبد گفت : از شدّت لاغری با گوسفندان نرفته است . فرمود : «شیری هم دارد؟» . گفت : لاغرتر از آن است که چیزی داشته باشد. فرمود : «اجازه می دهی آن را بدوشم؟» . اُمّ معبد گفت : آری ، پدر و مادرم فدایت ! اگر شیری در آن دیدی ، بدوشش. پیامبر خدا فرمود که آن را بیاورند و دستی به پستانش کشید و نام خدا را بر آن برد و فرمود : «بار خدایا! به میش اُمّ معبد برکت عطا فرما» . به ناگاه ، میان دو پای گوسفند از هم گشاد و پستان هایش پرشیر شد و شروع به نشخوار کردن نمود . پیامبر صلی الله علیه و آله از اُمّ معبد ، ظرفی که همگی را کاملاً سیر کند ، طلبید و در آن ، چندان شیر دوشید که کف های آن [در ظرف بالا آمد و] درخشیدن گرفت . پس ، به اُمّ معبد نوشانید و او چندان شیر نوشید که سیر شد . همچنین به یارانش داد و آنها نیز سیر نوشیدند ، و آخر از همه خودش نوشید و فرمود : «ساقی گروه ، فرجامین نوشنده است» . یک نوبت دیگر نیز همگی سیر نوشیدند و پیامبر صلی الله علیه و آله برای بار دوم ، گوسفند را دوشید .

.

۱۱ . أنَسُ بنُ مالِکٍصحیح البخاری عن أنس :قالَت اُمّی : یا رَسولَ اللّهِ ، خادِمُکَ أنَسٌ ادعُ اللّهَ لَهُ . قالَ : اللّهُمَّ أکثِر مالَهُ ووَلَدَهُ ، وبارِک لَهُ فیما أعطَیتَهُ . ⁽¹⁾

۱۲ . التَّلِبُ بنُ زیدٍالمعجم الکبیر عن ملقام بن التلب :إنَّ التَّلِبَ حَدَّثَهُ أنَّهُ أتَی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ استَغفِر لی . فَقالَ : إذا اُذِنَ لَکَ ـ أو حَتّی یُؤذَنَ لَکَ ـ . قالَ : فَغَبَرَ ⁽²⁾ما شاءَ اللّهُ ، ثُمَّ دَعاهُ فَمَسَحَ یَدَهُ عَلی وَجهِهِ ، وقالَ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلتَّلِبِ وَارحَمهُ» ثَلاثا . ⁽³⁾

.

۱۱ ـ اَ نَس بن مالک

۱۲ ـ تَلِب بن زید

۱۱ ـ اَنَس بن مالک ⁽¹⁾صحیح البخاریـ به نقل از انس ـ: مادرم گفت : ای پیامبر خدا ! برای خدمتکارت اَنَس ، دعا کن . ایشان فرمود : «بار خدایا ! مال و اولاد او را زیاد گردان و در آنچه به او می دهی ، برکت قرار ده».

۱۲ ـ تَلِب بن زید ⁽²⁾المعجم الکبیرـ به نقل از ملقام بن تَلِب ـ: تَلِب [برایم ]گفت که نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت و گفت : ای پیامبر خدا! برایم طلب آمرزش کن . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «هر گاه برایت اجازه داده شد ( / تا وقتی که برایت اجازه داده شود)». مدّتی گذشت . پیامبر صلی الله علیه و آله او را فرا خواند و دستی به صورتش کشید و سه بار گفت : «بار خدایا! تَلِب را بیامرز و رحمتش کن».

.

۱۳ . جَریرُ بنُ عَبدِ اللّهِالمعجم الکبیر عن جریر :کُنتُ لا أثبُتُ عَلَی الخَیلِ ، فَذَکَرتُ ذلِکَ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَضَرَبَ یَدَهُ عَلی صَدری حَتّی رَأَیتُ أثَرَ یَدِهِ فی صَدری ، فَقالَ : اللّهُمَّ ثَبِّتهُ وَاجعَلهُ هادِیا مَهدِیّا . فَما سَقَطتُ عَن فَرَسٍ بَعدُ . ⁽¹⁾

۱۴ . جُعَیلُ بنُ زِیادٍالمعجم الکبیر عن جعیل الأشجعی :غَزَوتُ مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی بَعضِ غَزَواتِهِ وأنَا عَلی فَرَسٍ لی عَجفاءَ ⁽²⁾ضَعیفَةٍ ، فَکُنتُ فی آخِرِ النّاسِ فَلَحِقَنی فَقالَ : سِر یا صاحِبَ الفَرَسِ ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ عَجفاءُ ضَعیفَةٌ ! فَرَفَعَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِخفَقَةً کانَت مَعَهُ فَضَرَبَها بِها ، وقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَهُ فیها . قالَ : فَلَقَد رَأَیتُنی اُمسِکُ رَأسَها أن تَقَدَّمَ النّاسَ . قالَ : ولَقَد بِعتُ مِن بَطنِها بِاثنَی عَشَرَ ألفا . ⁽³⁾

.

۱۳ ـ جریر بن عبد اللّه

۱۴ ـ جُعَیل بن زیاد

۱۳ ـ جریر بن عبد اللّه ⁽¹⁾المعجم الکبیرـ به نقل از جریر ـ: من بر اسب قرار نمی گرفتم . این موضوع را به پیامبر خدا گفتم . ایشان دستش را به سینه ام زد ـ چنان که جای آن را در سینه ام دیدم ـ و فرمود : «بار خدایا ! او را استوار بدار و هدایتگر و هدایت شده قرارش ده» . از آن پس ، هیچ گاه از اسبی نیفتادم.

۱۴ ـ جُعَیل بن زیاد ⁽²⁾المعجم الکبیرـ به نقل از جُعَیل اشجعی ـ: با پیامبر خدا در یکی از غزواتش شرکت کردم . من بر مادیانی نزار و ناتوان سوار بودم و در آخر لشکر حرکت می کردم . پیامبر صلی الله علیه و آله خودش را به من رساند و فرمود : «حرکت کن ، ای سوار!» . گفتم : ای پیامبر خدا ! نزار و ناتوان است! پیامبر خدا با تازیانه ای که در دست داشت ، بر آن زد و گفت : «بار خدایا! در آن به صاحبش برکت بده». پس ، در دَم ، مادیان تاخت برداشت و از دیگران پیش افتاد . ... و من از شکم آن، [کرّه هایی] به دوازده هزار فروختم.

.

۱۵ . حارِثَةُ بنُ مالِکٍالإمام الصادق علیه السلام :اِستَقبَلَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله حارِثَةَ بنَ مالِکِ بنِ النُّعمانِ الأَنصارِیَّ ، فَقالَ لَهُ : کَیفَ أنتَ یا حارِثَةَ بنَ مالِکٍ ؟ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ مُؤمِنٌ حَقّا . فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لِکُلِّ شَیءٍ حَقیقَةٌ فَما حَقیقَةُ قَولِکَ ؟ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ عَزَفَت نَفسی عَنِ الدُّنیا ، فَأَسهَرتُ لَیلی وأظمَأتُ هَواجِری ، وکَأَنّی أنظُرُ إلی عَرشِ رَبّی وقَد وُضِعَ لِلحِسابِ ، وکَأَنّی أنظُرُ إلی أهلِ الجَنَّةِ یَتَزاوَرونَ فِی الجَنَّةِ ، وکَأَنّی أسمَعُ عُواءَ أهلِ النّارِ فِی النّارِ . فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : عَبدٌ نَوَّرَ اللّهُ قَلبَهُ ، أبصَرتَ فَاثبُت . فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ادعُ اللّهَ لی أن یَرزُقَنِی الشَّهادَةَ مَعَکَ . فَقالَ : اللّهُمَّ ارزُق حارِثَةَ الشَّهادَةَ . فَلَم یَلبَث إلاّ أیّاما حَتّی بَعَثَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله سَرِیَّةً فَبَعَثَهُ فیها ، فَقاتَلَ فَقَتَلَ تِسعَةً أو ثَمانِیَةً ، ثُمَّ قُتِلَ . ⁽¹⁾

۱۶ . حُذَیفَةُ بنُ الیَمانِتاریخ دمشق عن حذیفة :أتَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله وهُوَ یُصَلّی بَینَ المَغرِبِ وَالعِشاءِ ، فَلَم یَزَل یُصَلّی حَتّی صَلَّی العِشاءَ ، فَلَمَّا انصَرَفَ تَبِعتُهُ . فَقالَ : مَن هذا ؟ قُلتُ : حُذَیفَةُ . قالَ : اللّهُمَّ اغفِر لِحُذَیفَةَ ولاُِمِّهِ . ⁽²⁾

.

۱۵ ـ حارثة بن مالک

۱۶ ـ حُذَیفة بن یَمان

۱۵ ـ حارثة بن مالک ⁽¹⁾امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا به حارثة بن مالک بن نعمان انصاری بر خورد . به او فرمود : «چگونه ای ، ای حارثة بن مالک؟». گفت : ای پیامبر خدا ! مؤمنِ حقیقی ام. پیامبر خدا به او فرمود : «برای هر چیزی حقیقتی است . حقیقت این گفته تو چیست؟». گفت : ای پیامبر خدا ! از دنیا روی گردانم ، شب هایم را تا صبح به عبادت می گذرانم و روزهای گرم را [با روزه گرفتنْ] تشنگی می کشم ، و گویی هم اکنون تخت پروردگارم را می بینم که برای حسابرسی نهاده شده است و گویی بهشتیان را می بینم که در بهشت ، یکدیگر را ملاقات می کنند و گویی نعره دوزخیان را در آتش می شنوم. پیامبر خدا فرمود : «بنده ای است که خداوند ، دلش را نورانی کرده است ! بینش یافته ای. پس پایدار باش». گفت : ای پیامبر خدا ! دعا کن که خداوند ، شهادت در رکاب تو را روزی ام کند. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «بار خدایا ! شهادت را روزیِ حارثه فرما». پس ، چند روزی نگذشت که پیامبر خدا لشکری اعزام کرد و حارثه را همراه آن فرستاد . حارثه جنگید و نه یا هشت نفر را کشت و سپس خود کشته شد.

۱۶ ـ حُذَیفة بن یَمان ⁽²⁾تاریخ دمشقـ به نقل از حذیفه ـ: خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسیدم و ایشان مشغول نماز خواندن بین مغرب و عشا بود و پیوسته نماز می خواند تا آن که نماز عشا را نیز گزارد . چون نمازش را تمام کرد و به راه افتاد ، من در پی او رفتم. فرمود : «تو کیستی؟». گفتم : حذیفه . فرمود : «خدایا ! حذیفه و مادرش را بیامرز».

.

۱۷ . حَسّانُ بنُ شَدّادٍاُسد الغابة عن نهشل بن حسّان بن شدّاد عن أبیه :وَفَدَت اُمّی عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی وَفَدتُ إلَیکَ لِتَدعُوَ لِبُنَیَّ هذا أن یَجعَلَ اللّهُ فیهِ البَرَکَةَ ، وأن یَجعَلَهُ کَبیرا طَیِّبا مُبارَکا . فَمَسَحَ وَجهَهُ ، وقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَهُما فیهِ ، وَاجعَلهُ کَبیرا طَیِّبا . ⁽¹⁾

۱۸ . حُصَینُ بنُ أوسٍالسنن الکبری عن زیاد بن الحصین عن أبیه :أنَّهُ قَدِمَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله بِالمَدینَةِ . فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اُدنُ مِنّی فَدَنا مِنهُ ، فَوَضَعَ یَدَهُ عَلی ذُؤابَتِهِ ، ثُمَّ أجری یَدَهُ وسَمَّتَ عَلَیهِ ودَعا لَهُ . ⁽²⁾

المعجم الکبیر عن حصین بن أوس :أتَینَا المَدینَةَ وَالنَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِها ، ومَعی إبِلٌ لی ، فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، مُر أهلَ الغائِطِ ⁽³⁾أن یُحسِنوا مُخالَطَتی وأن یُعینونی . قالَ : فَقاموا مَعی ، فَلَمّا بِعتُ إبِلی أتَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ لی : «اُدنُه» ، فَمَسَحَ یَدَهُ عَلی ناصِیَتی ، ودَعا لی ثَلاثَ مَرّاتٍ . ⁽⁴⁾

۱۹ . حُلَیسُ بنُ زَیدٍاُسد الغابةـ فی ذِکرِ حُلَیسِ بنِ زَیدٍ ـ: إنَّهُ وَفَدَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، بَعدَ وِفادَةِ أخیهِ الحارِثِ بنِ زَیدِ بنِ صَفوانَ ، فَمَسَحَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وَجهَ الحُلَیسِ ودَعا لَهُ بِالبَرَکَةِ . ⁽⁵⁾

.

۱۷ ـ حَسّان بن شدّاد

۱۸ ـ حُصَین بن اوس

۱۹ ـ حُلَیس بن زید

۱۷ ـ حَسّان بن شدّاد ⁽¹⁾اُسد الغابةـ به نقل از نهشل بن حسّان بن شدّاد ، از پدرش ـ: مادرم نزد پیامبر خدا رفت و گفت : ای پیامبر خدا! من نزد شما آمده ام تا برای این پسرم دعا کنی که خداوند در او برکت نهد و وی را به بزرگی رساند و پاک و با برکت قرارش دهد . [پیامبر صلی الله علیه و آله ] حضرت دستی به صورتش کشید و فرمود : «بار خدایا! او را برای پدر و مادرش با برکت کن و او را به بزرگی رسان و انسانی پاک قرارش ده».

۱۸ ـ حُصَین بن اَوس ⁽²⁾السنن الکبریـ به نقل از زیاد بن حُصَین ـ: وی (پدرم) در مدینه نزد پیامبر صلی الله علیه و آله رفت. پیامبر خدا به او فرمود : «نزدیک من بیا» و او نزدیک ایشان شد. پیامبر صلی الله علیه و آله دست بر گیسوان وی کشید و نام خدا را گفت و برایش دعا کرد.

المعجم الکبیرـ به نقل از حُصَین بن اَوس ـ: به مدینه ، خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله آمدیم. من با خود ، شتری داشتم. به ایشان گفتم : ای پیامبر خدا! به اهل غائط ⁽³⁾دستور دهید که با من خوش رفتار باشند و کمکم کنند. پس با همراهانم برخاستیم و چون شترم را فروختم ، خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله آمدم. به من فرمود : «نزدیک بیا» و دستش را بر پیشانی ام کشید و سه بار برایم دعا کرد .

۱۹ ـ حُلَیس بن زید ⁽⁴⁾اُسد الغابةـ در یادکرد از حُلَیس بن زید ـ: او پس از آن که برادرش حارث بن زید بن صفوان ، خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسید، نزد ایشان آمد . پیامبر صلی الله علیه و آله دستی به صورت حُلَیس کشید و برایش دعای برکت کرد.

.

۲۰ . حَنظَلَةُ بنُ حِذیَمٍمسند ابن حنبل عن ذیّال بن عتبة بن حنظلة عن جدّه حنظلة بن حذیم ⁽¹⁾بن حنیفة :مسند ابن حنبل عن ذیّال بن عتبة بن حنظلة عن جدّه حنظلة بن حذیم ⁽²⁾بن حنیفة : دَنا بی [ جَدّی ]إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : إنَّ لی بَنینَ ذَوی لِحیً ودونَ ذلِکَ ، وإنَّ ذا أصغَرُهُم فَادعُ اللّهَ لَهُ . فَمَسَحَ رَأسَهُ وقالَ : بارَکَ اللّهُ فیکَ ـ أو بورِکَ فیهِ ـ . قالَ ذَیّالٌ : فَلَقَد رَأَیتُ حَنظَلَةَ یُؤتی بِالإِنسانِ الوارِمِ وَجهُهُ أوِ البَهیمَةِ الوارِمَةِ الضَّرعِ فَیَتفِلُ عَلی یَدَیهِ ویَقولُ : بِسمِ اللّهِ ، ویَضَعُ یَدَهُ عَلی رَأسِهِ ویَقولُ ⁽³⁾عَلی مَوضِعِ کَفِّ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَیَمسَحُهُ عَلَیهِ ، وقالَ ذَیّالٌ : فَیَذهَبُ الوَرَمُ . ⁽⁴⁾

۲۱ . خالِدُ بنُ عَبدِ العُزّیالثقات :خالِدُ بنُ عَبدِ العُزَّی بنِ سَلامَةَ أبو خَنّاسٍ لَهُ صُحبَةٌ ، أکَلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فی دارِهِ ، وقالَ : اللّهُمَّ بارِک لَهُ ولاِبنِهِ خَنّاسٍ . ۵

.

۲۰ ـ حَنظلة بن حِذیَم

۲۱ ـ خالد بن عبد العُزّی

۲۰ ـ حَنظلة بن حِذیَم ⁽¹⁾مسند ابن حنبلـ به نقل از ذیّال بن عتبة بن حنظله ـجَدّم حنظلة بن حِذیَم بن حنیفه ، مرا خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله برد و گفت : تعدادی پسر بزرگ و کوچک دارم و این ، کوچک ترین آنهاست. برایش دعا کنید. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] بر سر حنظله دست کشید و فرمود : «خدا به تو برکت دهد!» یا «مبارک باشد!». از آن پس ، شاهد بودم افرادی را که صورتشان ورم کرده بود یا حیوانی را که پستانش ورم داشت ، نزد حنظله می آوردند و او دست خود را با آب دهانش خیس می کرد و می گفت : به نام خدا. آن گاه دستش را بر سر خود بر جایی که پیامبر خدا دست نهاده بود، می گذاشت و سپس بر آن (صورت یا پستان ورم کرده) می کشید و ورم از بین می رفت .

۲۱ ـ خالد بن عبد العُزّی ⁽²⁾الثقات :ابو خَنّاس ، خالد بن عبد العُزّی بن سلامه ، صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله بود. پیامبر صلی الله علیه و آله در خانه او غذا خورد و فرمود : «بار خدایا! به او و فرزندش خنّاس ، برکت ده» .

.

۲۲ . السائِبُ بنُ یَزیدَدلائل النبوّة للبیهقی عن عطاء مولی السائب :کانَ رَأسُ السّائِبِ أسوَدَ مِن هذَا المَکانِ ، ووَصَفَ بِیَدِهِ أنَّهُ کانَ أسوَدَ الهامَةِ إلی مُقَدَّمِ رَأسِهِ ؛ وکانَ سائِرُهُ ـ مُؤَخَّرُهُ ولِحیَتُهُ وعارِضاهُ ـ أبیَضَ . فَقُلتُ : یا مَولایَ ما رَأَیتُ أحَدا أعجَبَ شَعرا مِنکَ ! قالَ : وما تَدری یا بُنَیَّ لِمَ ذلِکَ ؟ إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَرَّ بی وأنَا مَعَ الصِّبیانِ فَقالَ : مَن أنتَ ؟ قُلتُ : السّائِبُ بنُ یَزیدَ أخُو النَّمِرِ ، فَمَسَحَ یَدَهُ عَلی رَأسی ، وقالَ : «بارَکَ اللّهُ فیکَ» ، فَهُوَ لا یَشیبُ أبَدا . ⁽¹⁾

صحیح البخاری عن السائب بن یزید :ذَهَبَت بی خالَتی إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ ابنَ اُختی وَجِعٌ ، فَمَسَحَ رَأسی ودَعا لی بِالبَرَکَةِ . ⁽²⁾

۲۳ . سَلمانُالإمام الباقر علیه السلام :إنَّ سَلمانَ الفارِسِیَّ کانَ لِناسٍ مِن بَنِی النَّضیرِ ، فَکاتَبوهُ عَلی أن یَغرِسَ لَهُم کَذا وکَذا وَدِیَّةً ⁽³⁾حَتّی یَبلُغَ عَشرَ سَعَفاتٍ . فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ضَع عِندَ کُلِّ نَقیرٍ ⁽⁴⁾وَدِیَّةً ، ثُمَّ غَدَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَوَضَعَها بِیَدِهِ ودَعا لَهُ فیها ، فَکَأَنَّها کانَت عَلی ثَبَجِ البَحرِ ⁽⁵⁾، فَأَعلَمَت ⁽⁶⁾مِنها وَدِیَّةٌ ، فَلَمّا أفاءَهَا اللّهُ عَلَیهِ ـ وهِیَ المَنبِتُ ـ جَعَلَهَا اللّهُ ⁽⁷⁾صَدَقَةً ، فَهِیَ صَدَقَةٌ بِالمَدینَةِ . ⁽⁸⁾

.

۲۲ ـ سائب بن یزید

۲۳ ـ سَلمان

۲۲ ـ سائب بن یزید ⁽¹⁾دلائل النبوّة ، بیهقیـ به نقل از عطاء ، غلام سائب ـ: [موی ]سر سائب از این جا (فرق سر تا جلوی سر) سیاه بود و بقیّه اش (پَسِ سر و چانه و گونه هایش) سفید . گفتم : سَرورم! کسی را ندیده ام که موهایی چنین عجیب داشته باشد! گفت : علّتش را می دانی، فرزندم؟ با عدّه ای از کودکان بودم که پیامبر خدا بر من گذشت. فرمود : «تو کیستی؟». گفتم : سائب بن یزید ، برادر نَمِر. پیامبر صلی الله علیه و آله دستش را بر سرم کشید و فرمود : «خدا برکتت دهد!» . از این رو، این قسمتِ سرم هرگز سفید نمی شود .

صحیح البخاریـ به نقل از سائب بن یزید ـ: خاله ام مرا نزد پیامبر صلی الله علیه و آله برد و گفت : ای پیامبر خدا! پسر خواهرم ، درد دارد. ایشان دستی به سرم کشید و برایم دعای برکت کرد .

۲۳ ـ سَلمان ⁽²⁾امام باقر علیه السلام :سلمان فارسی ، برده گروهی از بنی نضیر بود . با او قرار گذاشتند که فلان تعداد نهال خرما برایشان بکارد و وقتی هر یک دارای ده برگ شد ، او را آزاد کنند. پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «کنار هر گودالی یک نهال بگذار » . صبح روز بعد ، پیامبر صلی الله علیه و آله با دست خود ، آنها را کاشت و برای سلمان درباره نهال های خرما دعا کرد. تو گویی آن نهال ها در وسط دریا بودند. پس، یکی از آنها جوانه زد. چون خداوند ، آنها را ـ که همان رویشگاه نخل ها باشد ـ به غنیمت پیامبر صلی الله علیه و آله درآورد، آن را صدقه (وقف) قرار داد و اکنون ، یکی از صدقات مدینه است .

.

۲۴ . سَوادَةُ بنُ قَیسٍالأمالیللصدوق عن ابن عبّاسـ فی حَدیثٍ طَویلٍ یَذکُرُ فیهِ وَفاةَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، وما قالَهُ لِأَصحابِهِ فی مَرَضِهِ ـ: قالَ صلی الله علیه و آله : إنَّ رَبّی عز و جلحَکَمَ وأقسَمَ أن لا یَجوزَهُ ظُلمُ ظالِمٍ ، فَناشَدتُکُم بِاللّهِ، أیُّرَجُلٍ مِنکُم کانَت لَهُ قِبَلَ مُحَمَّدٍ مَظلِمَةٌ إلاّ قامَ فَلیَقتَصَّ مِنهُ، فَالقِصاصُ فی دارِ الدُّنیا أحَبُّ إلَیَّ مِنَ القِصاصِ فی دارِ الآخِرَةِ عَلی رُؤوسِ المَلائِکَةِ وَالأَنبِیاءِ . فَقامَ إلَیهِ رَجُلٌ مِن أقصَی القَومِ ، یُقالُ لَهُ : سَوادَةُ بنُ قَیسٍ ، فَقالَ لَهُ : فِداکَ أبی واُمّی یا رَسولَ اللّهِ ، إِنَّکَ لَمّا أقبَلتَ مِنَ الطّائِفِ ، استَقبَلتُکَ وأنتَ عَلی ناقَتِکَ العَضباءِ وبِیَدِکَ القَضیبُ المَمشوقُ ، فَرَفَعتَ القَضیبَ وأنتَ تُریدُ الرّاحِلَةَ فَأَصابَ بَطنی ، فَلا أدری عَمدا أو خَطَأً ، فَقالَ صلی الله علیه و آله : مَعاذَ اللّهِ أن أکونَ تَعَمَّدتُ ! ثُمَّ قالَ : یا بِلالُ قُم إلی مَنزِلِ فاطِمَةَ فَائتِنی بِالقَضیبِ المَمشوقِ . فَخَرَجَ بِلالٌ وهُوَ یُنادی فی سِکَکِ المَدینَةِ : مَعاشِرَ النّاسِ ! مَن ذَا الَّذی یُعطِی القِصاصَ مِن نَفسِهِ قَبلَ یَومِ القِیامَةِ ؟ فَهذا مُحَمَّدٌ صلی الله علیه و آله یُعطِی القِصاصَ مِن نَفسِهِ قَبلَ یَومِ القِیامَةِ ... . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أینَ الشَّیخُ ؟ فَقالَ الشَّیخُ : ها أنَا ذا یا رَسولَ اللّهِ ، بِأَبی أنتَ واُمّی ، فَقالَ : تَعالَ ، فَاقتَصَّ مِنّی حَتّی تَرضی . فَقالَ الشَّیخُ : فَاکشِف لی عَن بَطنِکَ یا رَسولَ اللّهِ ، فَکَشَفَ صلی الله علیه و آله عَن بَطنِهِ ، فَقالَ الشَّیخُ : بِأَبی أنتَ واُمّی یا رَسولَ اللّهِ ! أتَأذَنُ لی أن أضَعَ فَمی عَلی بَطنِکَ ؟ فَأَذِنَ لَهُ . فَقالَ : أعوذُ بِمَوضِعِ القِصاصِ مِن بَطنِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِنَ النّارِ یَومَ النّارِ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا سَوادَةَ بنَ قَیسٍ ، أتَعفو أم تَقتَصُّ ؟ فَقالَ : بَل أعفو یا رَسولَ اللّهِ . فَقالَ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ اعفُ عَن سَوادَةَ بنِ قَیسٍ کَما عَفا عَن نَبِیِّکَ مُحَمَّدٍ . ⁽¹⁾

.

۲۴ ـ سوادة بن قیس

۲۴ ـ سوادة بن قیس ⁽¹⁾الأمالی ، صدوقـ به نقل از ابن عبّاس ، در حدیثی طولانی در یاد کرد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله و سخنانی که ایشان در بستر بیماری اش به اصحاب خود فرمود ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «پروردگارم عز و جلحکم کرده و سوگند یاد نموده است که از ستمِ ستمکاری نمی گذرد، پس، شما را به خدا سوگند می دهم هر یک از شما که از جانب محمّد بر او ستمی رفته است . برخیزد و وی را قصاص کند؛ چرا که قصاص شدن در دار دنیا را دوست تر می دارم تا قصاص شدن در دار آخرت و در برابر فرشتگان و پیامبران» . مردی به نام سوادة بن قیس از انتهای جمعیّت برخاست و گفت : پدر و مادرم فدایت باد ، ای پیامبر خدا! زمانی که از طائف آمدی ، من به استقبالتان آمدم و شما بر ناقه عضبای ⁽²⁾خود سوار بودی و چوب دست ممشوق ⁽³⁾در دستت بود . چوب دست را بالا بردی که به شتر بزنی که به شکم من خورد. نمی دانم عمدی بود یا به خطا. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «پناه به خدا که عمدی زده باشم!». سپس فرمود : «ای بلال!» به منزل فاطمه برو و چوب دست ممشوق را برایم بیاور». بلال ، بیرون رفت و در کوچه های مدینه بانگ می زد: ای مردم! کیست که بخواهد پیش از روز قیامت ، قصاص شود؟ اینک ، محمّد می خواهد پیش از روز قیامت ، قصاص شود ... . پیامبر خدا فرمود : «آن پیرمرد کجاست؟». پیرمرد گفت : من این جا هستم ، ای پیامبر خدا! پدر و مادرم فدایت! فرمود : «بیا و مرا قصاص کن تا راضی شوی» . پیرمرد گفت : شکمت را برهنه گردان ، ای پیامبر خدا! پیامبر صلی الله علیه و آله جامه اش را کنار زد. پیرمرد گفت : پدر و مادرم فدایت ، ای پیامبر خدا! آیا اجازه می دهی دهانم را بر شکم شما بگذارم؟ پیامبر صلی الله علیه و آله به او اجازه داد. [پیرمرد] گفت : از آتشِ روز آتش ، به محلّ قصاص در شکم پیامبر خدا ، پناه می برم . پیامبر خدا فرمود : «ای سوادة بن قیس! می بخشی یا قصاص می کنی؟». گفت : می بخشم ، ای پیامبر خدا ! [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «بار خدایا! از سوادة بن قیس درگذر ، چنان که او از پیامبرت محمّد در گذشت» .

.

۲۵ . عَبدُ اللّهِ بنُ جَعفَرٍالمناقب لابن شهر آشوب :مَرَّ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بِعَبدِ اللّهِ بنِ جَعفَرٍ وهُوَ یَصنَعُ شَیئا مِن طینٍ مِن لُعَبِ الصِّبیانِ . فَقالَ : ما تَصنَعُ بِهذا ؟ قالَ : أبیعُهُ . قالَ : ما تَصنَعُ بِثَمَنِهِ ؟ قالَ : أشتَری رُطَبا فَآکُلُهُ . فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ بارِک لَهُ فی صَفقَةِ یَمینِهِ . فَکانَ یُقالُ : مَا اشتَری شَیئا قَطُّ إلاّ رَبِحَ فیهِ . ⁽¹⁾

۲۶ . عَبدُ اللّهِ بنُ عَبّاسٍسنن الترمذی عن ابن عبّاس :دَعا لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن یُؤتِیَنِی الحِکمَةَ مَرَّتَینِ . ⁽²⁾

.

۲۵ ـ عبد اللّه بن جعفر

۲۶ ـ عبد اللّه بن عبّاس

۲۵ ـ عبد اللّه بن جعفر ⁽¹⁾المناقب ، ابن شهر آشوب :پیامبر صلی الله علیه و آله بر عبد اللّه بن جعفر گذشت که مشغول ساختن وسایل بازی کودکان از گِل بود. فرمود : «با اینها چه می کنی؟» . گفت : آنها را می فروشم . فرمود : «با پولشان چه می کنی؟». گفت : خرمایی می خرم و می خورم . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بار خدایا! به او در کسب و کارش برکت ده». گفته می شد: از آن پس، او هرگز چیزی نخرید ، مگر آن که در آن سود کرد.

۲۶ ـ عبد اللّه بن عبّاس ⁽²⁾سنن الترمذیـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا برایم دو بار دعا کرد که به من حکمت داده شود.

.

الإصابة عن ابن عمر :دَعَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله لاِبنِ عَبّاسٍ ، فَقالَ : اللّهُمَّ بارِک فیهِ وَانشُر مِنهُ . ⁽¹⁾

المعجم الأوسط عن ابن عبّاس :أجلَسَنی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی حِجرِهِ فَمَسَحَ رَأسی ، وقالَ : اللّهُمَّ عَلِّمهُ الحِکمَةَ . ⁽²⁾

۲۷ . عَبدُ اللّهِ بنُ مَسعودٍالمعجم الکبیر عن عبد اللّه بن مسعود :مَرَّ بِیَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله وأنَا فی غَنَمٍ لِعُقبَةَ ، فَمَسَحَ رَأسی وقالَ : یَرحَمُکَ اللّهُ ، إنَّکَ غُلَیمٌ مُعَلَّمٌ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن ابن مسعود :کُنتُ أرعی غَنَما لِعُقبَةَ بنِ أبی مُعَیطٍ ، فَمَرَّ بی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وأبو بَکرٍ ، فَقالَ : یا غُلامُ ! هَل مِن لَبَنٍ ؟ قالَ : قُلتُ : نَعَم ، ولکِنّی مُؤتَمَنٌ . قالَ : فَهَل مِن شاةٍ لَم یَنزُ عَلَیهَا الفَحلُ ؟ فَأَتَیتُهُ بِشاةٍ ، فَمَسَحَ ضَرعَها فَنَزَلَ لَبَنٌ فَحَلَبَهُ فی إناءٍ ، فَشَرِبَ وسَقی أبا بَکرٍ ، ثُمَّ قالَ لِلضَّرعِ : اِقلِص ، فَقَلَصَ . قالَ : ثُمَّ أتَیتُهُ بَعدَ هذا فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، عَلِّمنی مِن هذَا القَولِ . قالَ : فَمَسَحَ رَأسی وقالَ : یَرحَمُکَ اللّهُ ، فَإِنَّکَ عُلَیِّمٌ مُعَلَّمٌ . ⁽⁴⁾

.

۲۷ ـ عبد اللّه بن مسعود

الإصابةـ به نقل از ابن عمر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله برای ابن عبّاس دعا کرد و فرمود : «بار خدایا! در او برکت قرار بده و از او [برکت] منتشر کن» .

المعجم الأوسطـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا مرا در دامنش نشانید و دستی به سرم کشید و فرمود : «بار خدایا! به او حکمت بیاموز» .

۲۷ ـ عبد اللّه بن مسعود ⁽¹⁾المعجم الکبیرـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: مشغول چرانیدن گوسفندان عُقبه بودم که پیامبر صلی الله علیه و آله بر من گذشت. پس ، دستی به سرم کشید و فرمود : «خدایت رحمت کناد! تو پسرکی آموزش دیده هستی» .

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابن مسعود ـ: در حال چرانیدن گوسفندان عُقبة بن ابی مُعَیط بودم که پیامبر خدا و ابو بکر بر من گذشتند. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «پسر جان! شیر داری؟». گفتم : آری؛ امّا من امانتدار هستم . فرمود : «میشی هست که قوچ ندیده باشد؟». میشی را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آوردم . ایشان دستی به پستانش کشید. پستان ، پر از شیر شد . آن را در ظرفی دوشید و خود نوشید و به ابو بکر هم نوشاند. سپس خطاب به پستان فرمود : «جمع شو» و پستان به حال اوّل باز گشت . بعد از این ماجرا نزد ایشان رفتم و گفتم : ای پیامبر خدا! از این گفتار ، به من بیاموز. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] دستی به سرم کشید و فرمود : «خدایت رحمت کناد! تو پسرکی دانا و دانش آموخته هستی» .

.

۲۸ . عَبدُ اللّهِ ذُو البِجادَینِاُسد الغابة عن زید بن أسلم عن رجل حدّثه :مَرَرتُ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله وهُوَ جالِسٌ عَلی قَبرٍ وهُوَ یُدفَنُ ، فَسَمِعتُهُ یَقولُ : اللّهُمَّ ، إنّی قَد رَضیتُ عَنهُ فَارضَ عَنهُ . فَسَأَلتُ : مَن هُوَ ؟ فَقیلَ : عَبدُ اللّهِ ذُو البِجادَینِ . وقَد رَوی یونُسُ عَنِ ابنِ إسحاقَ عَن مُحَمَّدِ بنِ إبراهیمَ عَن عَبدِ اللّهِ بنِ مَسعودٍ ، وذَکَرَ مَوتَ ذِی البِجادَینِ وقالَ فی آخِرِهِ : وقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ إنّی أمسَیتُ عَنهُ راضِیا فَارضَ عَنهُ . وقالَ ابنُ مَسعودٍ : فَلَیتَنی کُنتُ صاحِبَ الحُفرَةِ . ⁽¹⁾

۲۹ . عُبَیدٌ أبو عامِرٍرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لِعُبَیدٍ أبی عامِرٍ ... اللّهُمَّ اجعَلهُ یَومَ القِیامَةِ فَوقَ کَثیرٍ مِن خَلقِکَ مِنَ النّاسِ ... . ⁽²⁾

۳۰ . عُروَةُ البارِقِیُّسنن الترمذی عن أبی لبید عن عروة البارقی ، قال :دَفَعَ إلَیَّ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله دینارا لِأَشتَرِیَ لَهُ شاةً ، فَاشتَرَیتُ لَهُ شاتَینِ ، فَبِعتُ إحداهُما بِدینارٍ ، وجِئتُ بِالشّاةِ وَالدّینارِ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله . فَذَکَرَ لَهُ ما کان مِن أمرِهِ ، فَقالَ لَهُ : بارَکَ اللّهُ لَکَ فی صَفقَةِ یَمینِکَ . فَکانَ یَخرُجُ بَعدَ ذلِکَ إلی کُناسَةِ الکوفَةِ فَیَربَحُ الرِّبحَ العَظیمَ ، فَکانَ مِن أکثَرِ أهلِ الکوفَةِ مالاً . ⁽³⁾

.

۲۸ ـ عبد اللّه ذو البِجادَین

۲۹ ـ عُبَید ابو عامر

۳۰ ـ عُروه بارقی

۲۸ ـ عبد اللّه ذو البِجادَین ⁽¹⁾اُسد الغابة :زید بن اسلم ، از مردی که برایش نقل کرده بود ، روایت کرد که : بر پیامبر خدا ـ در حالی که بر سر قبری نشسته بود و مرده ای را دفن می کردند، گذشتم . شنیدم که می فرماید : «بار خدایا! من از او راضی هستم. تو نیز از او راضی باش» . پرسیدم : او کیست؟ گفتند : عبد اللّه ذو البِجادَین . یونس ، از ابن اسحاق ، از محمّد بن ابراهیم ، از عبد اللّه بن مسعود ، روایت کرده است که وی از مرگ ذوالبِجادَین ، یاد کرد و در آخر گفت : پیامبر خدا فرمود : «بار خدایا! من از او راضی هستم . تو نیز از او راضی باش» . ابن مسعود گفت : کاش من صاحب آن قبر بودم !

۲۹ ـ عُبَید ابو عامر ⁽²⁾پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بار خدایا! عُبَید ، ابو عامر را بیامرز... . بار خدایا! در روز قیامت ، او را فرا دستِ بسیاری از خَلقت قرار ده ... .

۳۰ ـ عُروه بارقی ⁽³⁾سنن الترمذیـ به نقل از ابو لبید ـ: عروه بارقی گفت : پیامبر خدا یک دینار به من داد تا برای ایشان گوسفندی خریداری کنم . من برای پیامبر صلی الله علیه و آله ، دو گوسفند خریدم و یکی از آنها را به یک دینار فروختم و گوسفند دیگر را با آن دینار نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آوردم . عروه داستان را برای ایشان باز گفت . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «خدا به معاملاتت برکت دهد!» . از آن پس، عروه به کُناسه ⁽⁴⁾کوفه می رفت و سود بسیار به دست می آورد. از این رو، وی از ثروتمندترین مردم کوفه بود .

.

۳۱ . عُکاشَةُ بنُ مِحصَنٍالتوکّل علی اللّه لابن أبی الدنیا عن عمران بن حصین عن رسول اللّه صلی الله علیه و آله :یَدخُلُ الجَنَّةَ مِن اُمَّتی سَبعونَ ألفا بِغَیرِ حِسابٍ ، لا یَکتَوونَ ولا یَستَرقونَ ⁽¹⁾ولا یَتَطَیَّرونَ ، وعَلی رَبِّهِم یَتَوَکَّلونَ . فَقامَ عُکاشَةُ بنُ مِحصَنٍ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ادعُ اللّهَ أن یَجعَلَنی مِنهُم . فَقالَ : اللّهُمَّ اجعَلهُ مِنهُم . فَقامَ آخَرُ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، ادعُ اللّهَ أن یَجعَلَنی مِنهُم . فَقالَ : قَد سَبَقَکَ بِها عُکاشَةُ . ⁽²⁾

۳۲ . عَمرُو بنُ الحَمِقِالمصنّف لابن أبی شیبة عن یونس بن سلمان عن جدّه عن عمرو بن الحمق :إنَّهُ سَقَی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله لَبَنا ، فَقالَ : «اللّهُمَّ أمتِعهُ بِشَبابِهِ» ، فَلَقَد أتَت عَلَیهِ ثَمانونَ سَنَةً لا یَری شَعرَةً بَیضاءَ . ⁽³⁾

راجع : ص ۱۸۸ ح ۱۳۰۰ .

.

۳۱ ـ عُکاشة بن مِحصَن

۳۲ ـ عَمرو بن حَمِق

۳۱ ـ عُکاشة بن مِحصَن ⁽¹⁾التوکّل علی اللّه ، ابن ابی الدنیاـ به نقل از عمران بن حصین ـ: از پیامبر خدا : «از امّت من ، هفتاد هزار نفر بدون حساب به بهشت می روند ، [به شرط آن که] خود را داغ نکنند، رقیه ⁽²⁾نبندند، فال نزنند، و به پروردگارشان توکّل کنند» . عکاشة بن مِحصَن برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! دعا کن خدا مرا از آنان قرار دهد . [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «بار خدایا! او را از آنان قرار بده» . مردی دیگر برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! دعا کن خدا مرا نیز از آنان قرار دهد. [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «عکاشه بر تو پیشی جست» .

۳۲ ـ عَمرو بن حَمِق ⁽³⁾المصنَّف ، ابن ابی شیبهـ به نقل از یونس بن سلمان ، از جدّش ـ: عمرو بن حَمِق به پیامبر صلی الله علیه و آله شیر نوشاند. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بار خدایا! او را از جوانی اش برخوردار بدار» . پس، هشتاد ساله شد و یک موی سپید در خود ندید .

ر . ک : ص ۱۸۹ ح ۱۳۰۰ .

.

۳۳ . عُمَیرَةُ بِنتُ سَهلِ بنِ رافِعٍالمعجم الکبیر عن سعید بن عثمان البلوی عن جدّته :أنَّ اُمَّها عُمَیرَةَ بِنتَ سَهلٍ صاحِبَ الصّاعَینِ ـ الَّذی لَمَزَهُ المُنافِقونَ ـ حَدَّثَتها أنَّهُ خَرَجَ بِزَکاتِهِ بِصاعٍ مِن تَمرٍ ، وبِابنَتِهِ عُمَیرَةَ حَتّی أتَی النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَصَبَّ ، ثُمَّ قالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ لی إلَیکَ حاجَةً . قالَ : وما هِیَ ؟ قالَ : تَدعُو اللّهَ لی ولَها بِالبَرَکَةِ وتَمسَحُ رَأسَها ، فَإِنَّهُ لَیسَ لی وَلَدٌ غَیرُها . قالَت : فَوَضَعَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَدَهُ عَلَیَّ ، فَاُقسِمُ بِاللّهِ لَکَأَنَّ بَردَ یَدِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی کَبِدی . ⁽¹⁾

۳۴ . فاطِمَةُ بِنتُ أسَدٍالخرائج والجرائح :إنَّ عَلِیّا علیه السلام بَکی یَوما ، وقالَ : ماتَت اُمّی ، فَنَهَضَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله فَقالَ : هِیَ وَاللّهِ اُمّی حَقّا ، ما رَأَیتُ مِن عَمّی شَیئا إلاّ وقَد رَأَیتُ مِنها أکثَرَ مِنهُ . ثُمَّ صاحَ : یا اُمَّ سَلَمَةَ ! هذِهِ بُردَتی فَأَزِّریها فیها ، وهذِهِ قَمیصی فَدَرِّعیها فیها ، وهذا رِدائی فَأدرِجیها فیهِ ، فَإِذا فَرَغتِ مِن غُسلِها فَأَعلِمینی . فَأَعلَمَتهُ اُمُّ سَلَمَةَ ، فَحَمَلَها عَلی سَریرِها ثُمَّ صَلّی عَلَیها ، ثُمَّ نَزَلَ لَحدَها فَلَبِثَ ما شاءَ اللّهُ لا یُسمَعُ لَهُ إلاّ هَمهَمَةٌ . ثُمَّ صاحَ : یا فاطِمَةُ ! قالَت : لَبَّیکَ یا رَسولَ اللّهِ . قالَ : هَل رَأَیتِ ما ضَمِنتُ لَکِ ؟ قالَت : نَعَم ، فَجَزاکَ اللّهُ عَنّی فِی المَحیا وَالمَماتِ أفضَلَ الجَزاءِ . فَلَمّا سَوّی عَلَیها وخَرَجَ ، سُئِلَ عَنها ، فَقالَ : قَرَأتُ عَلَیها یَوما «وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَ دَی کَمَا خَلَقْنَـکُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ» ⁽²⁾فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، وما فُرادی ؟ قُلتُ : عُراةً . قالَت : وا سَوأَتاه ! فَسَأَلتُ اللّهَ ألاّ یُبدِیَ ⁽³⁾عَورَتَها . ثُمَّ سَأَلَتنی عَن مُنکَرٍ ونَکیرٍ ، فَأَخبَرتُها بِحالِهِما ، بِأَنَّهُما کَیفَ یَجیئانِ . قالَت : واغَوثاه بِاللّهِ مِنهُما ! فَسَأَلتُ اللّهَ أن لا یُرِیَهُما إیّاها ، وأن یَفسَحَ لَها فی قَبرِها ، وأن یَحشُرَها فی أکفانِها . ⁽⁴⁾

.

۳۳ ـ عُمَیره ، دختر سهل بن رافع

۳۴ ـ فاطمه بنت اسد

۳۳ ـ عُمَیره ، دختر سهل بن رافع ⁽¹⁾المعجم الکبیر :سعید بن عثمان بلوی ، از مادر بزرگش نقل کرده است که مادرش عُمَیره ، دختر سهلِ صاحبِ دو صاع ـ همو که منافقان از وی عیبجویی کردند ـ برایش نقل کرد که سهل ، زکاتش را ـ که یک صاع خرما بود ـ و دخترش عمیره را برداشت و نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و ظرف خرما را خالی کرد . سپس گفت : ای پیامبر خدا! با شما عرضی دارم . فرمود : «چیست؟». گفت : این که برای من و این دخترم دعا کنی و دستی به سرش بکشی؛ چرا که من فرزندی جز او ندارم . عمیره گفت : پیامبر خدا دستش را بر [سرِ] من نهاد. به خدا سوگند که گویا خُنَکای دست پیامبر خدا بر جگرم بود !

۳۴ ـ فاطمه بنت اسد ⁽²⁾الخرائج و الجرائح :روزی ، علی علیه السلام گریست و گفت : مادرم درگذشت . پیامبر صلی الله علیه و آله برخاست و فرمود : «به خدا سوگند که او ، به راستی ، مادر من نیز هست. هیچ محبّتی از عمویم ندیدم ، مگر آن که بیشتر از آن را از او دیدم» . سپس صدا زد : «ای اُمّ سلمه! این بُردِ مرا به کمرش ببند و این پیراهنم را به بالاتنه اش بپوشان و این ردایم را بر او بپوشان و چون غسلش دادی ، مرا خبر کن» . اُمّ سلمه پیامبر صلی الله علیه و آله را خبر کرد. ایشان جنازه را بر تابوت نهاد و سپس بر او نماز گزارد و آن گاه وارد قبر شد . مدّتی گذشت و جز زمزمه ای از ایشان شنیده نمی شد. سپس [پیامبر صلی الله علیه و آله رو به جنازه ]صدا زد: «فاطمه!». او گفت : بله، ای پیامبر خدا ! فرمود : «آیا آنچه را برایت ضمانت کرده بودم ، دیدی؟». [فاطمه] گفت : آری . خداوند از جانب من ، به تو، در حیات و مَمات، برترین پاداش را بدهد ! از پیامبر صلی الله علیه و آله چون لحد را پوشاند و بیرون آمد، درباره آنچه فرمود ، سؤال کردند . فرمود : «روزی برای او این آیه را قرائت کردم : «و همان گونه که شما را نخستین بار آفریدیم ، [اکنون نیز ]تنها به سوی ما آمده اید» . او گفت : ای پیامبر خدا! تنها یعنی چه ؟ گفتم : یعنی عریان . گفت : چه شرم آور! و من از خدا خواستم که عورت او را آشکار نسازد . سپس از من درباره نَکیر و مُنکِر پرسید و من از نحوه آمدن آن دو برایش گفتم . گفت : خدا به دادم برسد از آن دو! و من از خدا خواستم که آن دو را به او نشان ندهد و قبرش را برای او فراخ گردانَد و وی را در همان کفنش محشور فرماید» .

.

۳۵ . قَتادَةُ بنُ عَیّاشٍالتاریخ الکبیر عن قتادة :لَمّا عَقَدَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أخَذتُ بِیَدِهِ فَوَدَّعتُهُ ، فَقالَ صلی الله علیه و آله : «جَعَلَ اللّهُ التَّقوی زادَکَ ، وغَفَرَ ذَنبَکَ ، ووَجَّهَکَ إلَی الخَیرِ حَیثُما تَکونُ» . ⁽¹⁾

۳۶ . قَتادَةُ بنُ النُّعمانِالمعجم الکبیر عن عمر عن أبیه قتادة بن النعمان ، قال :اُهدِیَ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله قَوسٌ فَدَفَعَها إلَیَّ یَومَ اُحُدٍ ، فَرَمَیتُ بِها بَینَ یَدَی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَتَّی اندَقَّت عَن سِیَتِها ⁽²⁾، ولَم أزُل عَن مَقامی نُصبَ وَجهِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ألقَی السِّهامَ بِوَجهی ، کُلَّما مالَ سَهمٌ مِنها إلی وَجهِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مَیَّلتُ رَأسی لِأَقِیَ وَجهَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِلا رَمیٍ أرمیهِ ، فَکانَ آخِرُها سَهما بَدَرَت مِنهُ حَدَقَتی ⁽³⁾عَلی خَدّی ، وتَفَرَّقَ الجَمعُ فَأَخَذتُ حَدَقَتی بِکَفّی فَسَعَیتُ بِها فی کَفّی إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَلَمّا رَآها رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فی کَفّی دَمَعَت عَیناهُ فَقالَ : «اللّهُمَّ إنَّ قَتادَةَ فَدی وَجهَ ⁽⁴⁾نَبِیِّکَ بِوَجهِهِ فَاجعَلها أحسَنَ عَینَیهِ وأحَدَّهُما نَظَرا» . فَکانَت أحسَنَ عَینَیهِ وأحَدَّهُما نَظَرا . ⁽⁵⁾

.

۳۵ ـ قَتادة بن عیّاش

۳۶ ـ قَتادة بن نُعمان

۳۵ ـ قَتادة بن عیّاش ⁽¹⁾التاریخ الکبیرـ به نقل از قَتاده ـ: چون پیامبر خدا لوای جنگ را برایم بست ، دستش را گرفتم و با ایشان خداحافظی کردم . ایشان فرمود : «خداوند ، تقوا را توشه تو بگرداند و گناهانت را بیامرزد و هر جا هستی ، تو را به خیر ، رهنمون شود!» .

۳۶ ـ قَتادة بن نُعمان ⁽²⁾المعجم الکبیرـ به نقل از عمر بن قتَاده ـ: پدرم قتادة بن نعمان گفت : به پیامبر خدا کمانی پیشکش شده بود . ایشان آن را در روز اُحد به من داد و من با آن ، پیشاپیش پیامبر خدا تیراندازی می کردم تا آن که قابش شکست ؛ امّا من همچنان جلو پیامبر خدا ایستادم و صورتم را سپر تیرها کردم و هر تیری که به طرف چهره پیامبر خدا کج می شد ، سرم را به سمت آن خم می کردم تا به صورت پیامبر خدا اصابت نکند، بدون آن که تیر و کمانی برای تیراندازی داشته باشم. آخرین تیری که آمد ، به چشمم خورد و تخم چشمم به گونه ای آویزان شد . جمعیّت که پراکنده شدند ، من چشمم را به دستم گرفتم و دوان دوان آن را نزد پیامبر خدا بردم . پیامبر صلی الله علیه و آله چون آن را در دستم دید ، دیدگانش پر اشک شد و فرمود : «بار خدایا! قتاده ، چهره اش را فدای چهره پیامبرت کرد. پس ، این چشمِ او را زیباتر و تیزتر از چشم دیگرش قرار ده!» . از آن پس، آن چشم قتاده ، از چشم دیگرش زیباتر و تیزبین تر بود .

.

۳۷ . مَدلوکٌ الفَزارِیُّالطبقات الکبری عن مطر بن العلاء الفزاری الدمشقی :حَدَّثَتنی عَمَّتی آمِنَةُ ـ أو اُمَیَّةُ ـ بِنتُ أبِی الشَّعثاءِ وقُطبَةُ مَولاةٌ لَنا ، قالَتا : سَمِعنا أبا سُفیانَ مَدلوکا یَقولُ : ذَهَبتُ مَعَ مَوالِیَّ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَأَسلَمتُ مَعَهُم ، فَدَعانی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَمَسَحَ رَأسی بِیَدِهِ ، ودَعا فِیَّ بِالبَرَکَةِ . قالَتا : فَکانَ مُقَدَّمُ رَأسِ أبی سُفیانَ أسوَدَ ما مَسَّتهُ یَدُ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وسائِرُ ذلِکَ أبیَضُ . ⁽¹⁾

۳۸ . النّابِغَةُ الجَعدِیُّالغیبة للطوسی عن أبی حاتم السجستانیـ فی ذِکرِ النّابِغَةِ الجَعدِیِّ ـ: رُوِیَ أنَّهُ کانَ یَفتَخِرُ ویَقولُ : أتَیتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَأَنشَدتُهُ : بَلَغنَا السَّماءَ مَجدُنا وجُدودُناوإنّا لَنَرجو فَوقَ ذلِکَ مَظهَرا فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أینَ المَظهَرُ یا أبا لَیلی ؟ فَقُلتُ : الجَنَّةُ یا رَسولَ اللّهِ ، فَقالَ : أجَل إن شاءَ اللّهُ تَعالی ، ثُمَّ أنشَدتُهُ : ولا خَیرَ فی حِلمٍ إذا لَم یَکُن لَهُبَوادِرُ تَحمی صَفوَهُ أن یُکَدَّرا ولا خَیرَ فی جَهلٍ إذا لَم یَکُن لَهُحَلیمٌ إذا ما أورَدَ الأَمرَ أصدَرا فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : لا یَفضُضِ اللّهُ فاکَ . وقیلَ : إنَّهُ عاشَ مِئَةً وعِشرینَ سَنَةً ، ولَم یَسقُط مِن فیهِ سِنٌّ ولا ضِرسٌ . وقالَ بَعضُهُم : رَأَیتُهُ وقَد بَلَغَ الثَّمانینَ تَزُفُّ غُروبُهُ ⁽²⁾، وکانَ کُلَّما سَقَطَت لَهُ ثَنِیَّةٌ تَنبُتُ لَهُ اُخری مَکانَها ، وهُوَ مِن أحسَنِ النّاسِ ثَغرا . ⁽³⁾

.

۳۷ ـ مَدلوک فَزاری

۳۸ ـ نابغه جَعدی

۳۷ ـ مَدلوک فَزاری ⁽¹⁾الطبقات الکبریـ به نقل از مطر بن علاء فزاری دمشقی ـ: عمّه ام آمنه (یا امیّه) دختر ابو شعثاء، و نیز خدمتکارمان قُطبه، هر دو برایم گفتند که : از ابو سفیان مدلوک شنیدیم که می گوید : همراه وابسته های خود ، نزد پیامبر خدا رفتم و همگی با هم اسلام آوردیم . پس ، پیامبر خدا مرا دعا کرد و دستی به سرم کشید و برایم دعای برکت نمود . آن دو گفتند : موهای جلوی سر ابو سفیان ـ که پیامبر خدا بر آن دست کشیده بود ـ سیاه بود و بقیّه سرش سفید .

۳۸ ـ نابغه جَعدی ⁽²⁾الغیبة ، طوسیـ به نقل از ابو حاتم سِجِستانی ، در یادکرد از نابغه جَعدی ـ: نقل شده است که وی با افتخار می گفت : خدمت پیامبر صلی الله علیه و آله رسیدم و این بیت را برایش خواندم : بزرگی و بخت ما به آسمان رسیدامید داریم که به بالاتر از آن هم برسیم . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بالاترش کجاست ، ای ابو لیلی؟» . گفتم : بهشت، ای پیامبر خدا ! فرمود : «آری، به خواست خداوند متعال» . سپس ادامه دادم : و خیری نیست در بردباری ، هرگاه که برای آننشانه هایی از خشم نباشد ، تا زلالیِ آن را از تیره شدن نگه دارد و خیری نیست در جهالت ، هرگاه که بر آنبردباری نباشد تا چون کج رود ، آن را به راه آورد پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «خدا دهانت را نشکند!» . ⁽³⁾گفته می شود : نابغه ، یکصد و بیست سال عمر کرد و حتّی یک دندان او نیفتاد . یکی نیز گفته است : در هشتاد سالگی اش او را دیدم ، در حالی که دندان هایش می درخشید و هر یک از دندان های پیشین او که می افتاد ، دندان دیگری به جایش می رویید و زیباترین دندان های پیشین را داشت .

.

۳۹ . هانِئٌ أبو مالِکٍ الهَمْدانیالطبقات الکبری عن خالد بن یزید بن عبدالرحمن بن أبی مالک الهمدانی عن أبیه عن جدّه هانئ :إنَّهُ قَدِمَ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِنَ الیَمَنِ فَأَسلَمَ ، فَمَسَحَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی رَأسِهِ ودَعا لَهُ بِالبَرَکَةِ . ⁽¹⁾

.

۳۹ ـ هانی ابو مالک هَمْدانی

۳۹ ـ هانی ابو مالک هَمْدانی ⁽¹⁾الطبقات الکبریـ به نقل از خالد بن یزید بن عبد الرحمان بن ابی مالک هانی همدانی ، از پدرش ، درباره جدّش: وی (هانی) از یمن ، خدمت پیامبر خدا آمد و اسلام آورد . پیامبر خدا دستی به سرش کشید و برایش دعای برکت کرد .

.

۴۰ . وائِلُ بنُ حُجرٍقصص الأنبیاء عن وائل بن حجر :جاءَنا ظُهورُ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، وأنَا فی مُلکٍ عَظیمٍ وطاعَةٍ مِن قَومی ، فَرَفَضتُ ذلِکَ وآثَرتُ اللّهَ ورَسولَهُ ، وقَدِمتُ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَأَخبَرَنی أصحابُهُ أنَّهُ بَشَّرَهُم قَبلَ قُدومی بِثَلاثٍ ؛ فَقالَ : هذا وائِلُ بنُ حُجرٍ قَد أتاکُم مِن أرضٍ بَعیدَةٍ مِن حَضرَمَوتَ ، راغِبا فِی الإِسلامِ ، طائِعا ، بَقِیَّةَ أبناءِ المُلوکِ . فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، أتانا ظُهورُکَ وأنَا فی مُلکٍ ، فَمَنَّ اللّهُ عَلَیَّ أن رَفَضتُ ذلِکَ وآثَرتُ اللّهَ ورَسولَهُ ودینَهُ راغِبا فیهِ . فَقالَ صلی الله علیه و آله : صَدَقتَ ، اللّهُمَّ بارِک فی وائِلٍ وفی وُلدِهِ ووُلدِ وُلدِهِ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :هذا وائِلُ بنُ حُجرٍ أتاکُم مِن أرضٍ بَعیدَةٍ ، مِن حَضرَمَوتَ ، طائِعا غَیرَ مُکرَهٍ ، راغِبا فِی اللّهِ عز و جلوفی رَسولِهِ وفی دینِهِ ، بَقِیَّةَ أبناءِ المُلوکِ ، اللّهُمَّ بارِک فی وائِلِ بنِ حُجرٍ وفی وُلدِهِ ووُلدِ وُلدِهِ . ⁽²⁾

۴ / ۶دُعاءُ النَّبِیِّ لاُِمَّتِهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ بارِک لاُِمَّتی فی بُکورِها . ⁽³⁾

.

۴۰ ـ وائل بن حُجر

۴ / ۶ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای امّتش

۴۰ ـ وائل بن حُجر ⁽¹⁾قصص الأنبیاءـ به نقل از وائل بن حُجر ـ: زمانی که خبر ظهور پیامبر صلی الله علیه و آله به ما رسید ، من سلطنتی شکوهمند داشتم و مردم از من فرمانبری داشتند ؛ امّا آن همه را رها کردم و خدا و پیامبر او را برگزیدم و خدمت پیامبر خدا رسیدم . اصحابش به من گفتند که پیامبر صلی الله علیه و آله سه روز پیش از ورود من ، آمدن مرا به آنان نوید داده و فرموده بود : «وائل بن حُجر ، از سرزمینی دور دست ، از حَضرَموت، از روی علاقه به اسلام ، نزد شما می آید . او واپسینِ شاه زادگان است» . گفتم : ای پیامبر خدا! خبر ظهور شما به ما رسید و من پادشاه بودم ؛ امّا خداوند بر من منّت نهاد و آن همه را رها کردم و خدا و پیامبرش را ترجیح دادم و به دینش علاقه مند گشتم . [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «راست می گویی . بار خدایا! به وائل و فرزندانش و فرزندان فرزندانش برکت عطا فرما» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :این ، وائل بن حُجر است که از سرزمینی دور دست، از حضرموت، داوطلبانه و بدون اجبار و به خاطر علاقه اش به خداوند عز و جل و پیامبر او و دین او نزد شما آمده است . او واپسینِ شاه زادگان است. بار خدایا! به وائل بن حجر و فرزندان او و فرزندان فرزندانش برکت بده .

۴ / ۶دعای پیامبر برای امّتشپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بار خدایا! برای امّت من در بامدادانشان برکت قرار ده .

.

عنه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لی ولاُِمَّتی ، اللّهُمَّ اغفِر لی ولاُِمَّتی ، أستَغفِرُ اللّهَ لی ولَکُم . ⁽¹⁾

صحیح مسلم عن عبد اللّه بن عمرو بن العاص :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله تَلا قَولَ اللّهِ عز و جل فی إبراهیمَ علیه السلام : «رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثِیرًا مِّنَ النَّاسِ فَمَن تَبِعَنِی فَإِنَّهُ مِنِّی» ⁽²⁾، وقالَ عیسی علیه السلام : «إِن تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُکَ وَإِن تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّکَ أَنتَ الْعَزِیزُ الْحَکِیمُ» ⁽³⁾، فَرَفَعَ یَدَیهِ وقالَ : «اللّهُمَّ اُمَّتی اُمَّتی» وبَکی . فَقالَ اللّهُ عز و جل : یا جِبریلُ ، اذهَب إلی مُحَمَّدٍ ـ ورَبُّکَ أعلَمُ ـ فَسَلهُ ما یُبکیکَ ؟ فَأَتاهُ جِبریلُ عَلَیهِ الصَّلاةُ وَالسَّلامُ فَسَأَلَهُ ، فَأَخبَرَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِما قالَ وهُوَ أعلَمُ . فَقالَ اللّهُ عز و جل : یا جِبریلُ ، اذهَب إلی مُحَمَّدٍ فَقُل : إنّا سَنُرضیکَ فی اُمَّتِکَ ولا نَسوؤُکَ . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلام :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله قالَ : سَأَلتُ رَبّی تَبارَکَ وتَعالی ثَلاثَ خِصالٍ ، فَأَعطانِی اثنَتَینِ و مَنَعَنی واحِدَةً . قُلتُ : یا رَبِّ لا تُهلِک اُمَّتی جَوعا ، قالَ : لَکَ هذِهِ . قُلتُ : یا رَبِّ لا تُسَلِّط عَلَیهِم عَدُوّا مِن غَیرِهِم ـ یَعنی مِنَ المُشرِکینَ ـ فَیَجتاحوهُم ⁽⁵⁾، قالَ : لَکَ ذلِکَ . قُلتُ : یا رَبِّ لا تَجعَل بَأسَهُم بَینَهُم ، فَمَنَعَنی هذِهِ . ⁽⁶⁾

.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :بار خدایا! مرا و امّتم را بیامرز. بار الها! مرا و امّتم را بیامرز . از خداوند برای خودم و شما آمرزش می طلبم .

صحیح مسلمـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو بن عاص ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله این فرموده خداوند عز و جلدرباره ابراهیم را تلاوت کرد که : «بار خدایا! این بت ها بسیاری از مردم را گم راه ساختند. پس ، هر که از من پیروی کند ، او از من است» ، و عیسی علیه السلام نیز گفت : «اگر عذابشان کنی ، آنان بندگان تواند و اگر ایشان را بیامرزی ، به راستی که تو عزّتمند و حکیمی» . پیامبر صلی الله علیه و آله سپس، دستانش را بلند کرد و گفت : «بار خدایا! امّت من، امّت من!» و گریست . پس، خداوند عز و جل فرمود : «ای جبرئیل! به نزد محمّد برو ـ و البتّه پروردگار تو داناتر است ـ و از او بپرس که چرا گریه می کند». جبرئیل ـ که درود و سلام بر او باد ـ نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و از ایشان پرسید. پیامبر خدا به او خبر داد که چه گفته است که خدا بهتر می داند . خداوند عز و جل فرمود : «ای جبرئیل! به نزد محمّد برو و بگو : ما تو را درباره امّتت راضی خواهیم کرد و تو را دلگیر نخواهیم ساخت» .

امام علی علیه السلام :پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «از خداوند ـ تبارک و تعالی ـ سه چیز خواسته ام . دو تای آنها را به من داده و یکی را نداده است : گفتم : پروردگارا! امّت مرا گرسنه نمیران. فرمود : خواسته ات را اجابت کردم. گفتم : پروردگارا! بر آنها دشمنی از غیر خودشان ـ یعنی مشرکان ـ را مسلّط مکن که ریشه کنشان کند. فرمود : خواسته ات اجابت شد . گفتم : پروردگارا! سختی (گرفتاری) در میانشان قرار مده . [خدا] این را بی پاسخ گذاشت» .

.

رسول اللّه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل وَعَدَنی فی اُمَّتی ، وأجارَهُم مِن ثَلاثٍ : لا یَعُمُّهُم بِسَنَةٍ ⁽¹⁾، ولا یَستَأصِلُهُم عَدُوٌّ ، ولا یَجمَعُهُم عَلی ضَلالَةٍ . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :إنَّ اللّهَ أجارَکُم مِن ثَلاثِ خِلالٍ : أن لا یَدعُوَ عَلَیکُم نَبِیُّکُم فَتَهلِکُوا جَمیعا ، وأن لا یَظهَرَ أهلُ الباطِلِ عَلی أهلِ الحَقِّ ، وأن لا تَجتَمِعوا عَلی ضَلالَةٍ . ⁽³⁾

راجع : ج ۱ ص ۳۲۶ ح ۵۱۹ .

۴ / ۷دُعاءُ النَّبِیِّ لِقَومِهِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لِقَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽⁴⁾

المناقب لابن شهر آشوبـ فی ذِکرِ غَزوَةِ اُحُدٍ ـ: کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یُرمی ویَقولُ : اللّهُمَّ اهدِ قَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽⁵⁾

رسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ لَمّا کانَ یَدعُو النّاسَ إلَی التَّوحیدِ ، وهُم یَرمونَهُ بِالتُّرابِ وَالحِجارَةِ وغَیرِ ذلِکَ ، فَقیلَ لَهُ : قَد آنَ لَکَ أن تَدعُوَ عَلَیهِم کَما دَعا نوحٌ عَلی قَومِهِ بِالهَلاکِ ! فَقالَ ـ: اللّهُمَّ اهدِ قَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ ، وَانصُرنی عَلَیهِم أن یُجیبونی إلی طاعَتِکَ . ⁽⁶⁾

الخرائج والجرائح :دَخَلَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مَکَّةَ، وکانَ وَقتَ الظُّهرِ، فَأَمَرَ بِلالاً، فَصَعِدَ عَلی ظَهرِ الکَعبَةِ فَأَذَّنَ ، فَما بَقِیَ صَنَمٌ بِمَکَّةَ إلاّ سَقَطَ عَلی وَجهِهِ ، فَلَمّا سَمِعَ وُجوهُ قُرَیشٍ الأَذانَ قالَ بَعضُهُم فی نَفسِهِ : الدُّخولُ فی بَطنِ الأَرضِ خَیرٌ مِن سَماعِ هذا . وقالَ آخَرُ : الحَمدُ للّهِِ الَّذی لَم یُعِش والِدی إلی هذَا الیَومِ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : یا فُلانُ قَد قُلتَ فی نَفسِکَ کَذا ، ویا فُلانُ قُلتَ فی نَفسِکَ کَذا . فَقالَ أبو سُفیانَ : أنتَ تَعلَمُ أنّی لَم أقُل شَیئا . قالَ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ اهدِ قَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽⁷⁾

.

۴ / ۷ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای قوم خود

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند عز و جل درباره امّتم به من وعده داد و از سه چیز در امانشان داشت : گرفتار قحطیِ فراگیرشان نکند ؛ هیچ دشمنی ، آنها را نابود نسازد ؛ و همه آنان راه گم راهی را در پیش نگیرند.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوند ، شما را از سه چیز در امان داشت : پیامبرتان بر ضدّ شما دعایی نکند که همگی تان نابود شوید ؛ اهل باطل بر اهل حق چیره نشوند ؛ و همگی بر گم راهی ، اتّفاق نظر نداشته باشید .

ر . ک : ج ۱ ص ۳۲۷ ح ۵۱۹ .

۴ / ۷دعای پیامبر برای قوم خودپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :خداوندا! قومم را بیامرز ، که آنان نادان اند .

المناقب، ابن شهر آشوبـ در یادکرد غزوه اُحد ـ: به پیامبر صلی الله علیه و آله تیر پرتاب می شد و ایشان عرضه می داشت : «خداوندا! قوم مرا بیامرز ، که آنان نادان اند» .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ آن گاه که مردم را به یکتاپرستی می خواند و مردم به طرفش خاک و سنگ و مانند آن می انداختند و هنگامی که به ایشان گفته شد : اکنون وقت آن رسیده است که آنان را نفرین کنی ، چنان که نوح قومش را به نابودی نفرین کرد! ـ: بار خدایا! قوم مرا هدایت فرما ، که اینان نادان اند، و مرا بر آنان نصرت بخش تا دعوت مرا به فرمان برداری از تو ، پاسخ دهند .

الخرائج و الجرائح :پیامبر صلی الله علیه و آله به مکّه در آمد . هنگام ظهر بود . بلال را فرمود و او بر بام کعبه رفت و اذان گفت ، و هر بتی در مکّه بود ، فرو افتاد . چون اذان به گوش بزرگان قریش رسید ، یکی از آنان با خود گفت : فرو شدن در شکم زمین ، بهتر از شنیدن این خبر است . دیگری گفت : خدای را سپاس که پدرم را تا به امروز زنده نگه نداشت [که چنین روزی را ببیند] . پیامبر خدا فرمود : «فلانی! تو در دلت چنین گفتی . فلانی! تو نیز در دلت چنین گفتی». ابو سفیان گفت : تو می دانی که من چیزی نگفتم . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بار خدایا! قوم مرا هدایت کن ، که آنان نادان اند» .

.

الشفا بتعریف حقوق المصطفی :رُوِیَ أنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله لَمّا کُسِرَت رَباعِیَتُهُ وشُجَّ وَجهُهُ یَومَ اُحُدٍ ، شَقَّ ذلِکَ عَلی أصحابِهِ شَقّا شَدیدا ، وقالوا لَو دَعَوتَ عَلَیهِم ، فَقالَ : إنّی لَم اُبعَث لَعّانا ولکِنّی بُعِثتُ داعِیا ورَحمَةً ، اللّهُمَّ اهدِ قَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽¹⁾

المعجم الکبیر عن سهل بن سعد :شَهِدتُ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله حینَ کُسِرَت رَباعِیَتُهُ ، وجُرِحَ وَجهُهُ ، وهُشِمَتِ البَیضَةُ عَلی رَأسِهِ ، وإنّی لَأَعرِفُ مَن یَغسِلُ الدَّمَ عَن وَجهِهِ ، ومَن یَنقُلُ عَلَیهِ الماءَ ، وماذا جُعِلَ عَلی جُرحِهِ حَتّی رَقَأَ الدَّمُ . کانَت فاطِمَةُ بِنتُ مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله تَغسِلُ الدَّمَ عَن وَجهِهِ ، وعَلِیٌّ علیه السلام یَنقُلُ الماءَ إلَیها فی مِجَنَّةٍ ، فَلَمّا غَسَلَتِ الدَّمَ عَن وَجهِ أبیها أحرَقَت حَصیرا حَتّی إذا صارَت رَمادا ، أخَذَت مِن ذلِکَ الرَّمادِ فَوَضَعَتهُ عَلی وَجهِهِ حَتّی رَقَأَ الدَّمُ ، ثُمَّ قالَ یَومَئِذٍ : اِشتَدَّ غَضَبُ اللّهِ عَلی قَومٍ کَلَموا وَجهَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . ثُمَّ مَکَثَ ساعَةً ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ اغفِر لِقَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽²⁾

صحیح البخاری عن أبی هریرة :قَدِمَ الطُّفَیلُ بنُ عَمرٍو عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ دَوسا قَد عَصَت وأبَت فَادعُ اللّهَ عَلَیها . فَظَنَّ النّاسُ أنَّهُ یَدعو عَلَیهِم . فَقالَ : اللّهُمَّ اهدِ دَوسا وَائتِ بِهِم . ⁽³⁾

.

الشفا بتعریف حقوق المصطفی :روایت شده است که چون در جنگ اُحد ، دندان های میانین پیامبر صلی الله علیه و آله شکست و صورتش شکافته شد، این حادثه بر یارانش سخت گران آمد و گفتند : کاش نفرینشان کنی ! فرمود : «من برای لعن [و نفرین] مبعوث نشده ام ؛ بلکه برای دعوت [به حق] و از سر مِهر ، برانگیخته گشته ام . بار خدایا! قوم مرا هدایت فرما ، که آنان نادان اند» .

المعجم الکبیرـ به نقل از سهل بن سعد ـ: زمانی که دندان های میانین پیامبر صلی الله علیه و آله شکست و چهره ایشان مجروح گشت و کلاه خود ایشان شکافت ، من خود، شاهد بودم و می دانم چه کسی خون از چهره اش می شست و چه کسی آب برایش می آورد و نیز بر زخمش چه نهادند تا خون ، بند آمد. فاطمه دختر محمّد ، پیامبر خدا ، خون از چهره اش می شست و علی علیه السلام در سپری برایش آب می آورد . چون فاطمه خون از چهره پدرش شست ، حصیری را آتش زد و خاکستر که شد ، مقداری از آن خاکستر را برداشت و بر صورت ایشان نهاد و خون ، بند آمد. سپس [پیامبر صلی الله علیه و آله ] در آن روز فرمود : «خشم خداوند ، سخت است (/ سخت باد!) بر قومی که صورت پیامبر خدا را مجروح ساختند». سپس لختی درنگ کرد و آن گاه فرمود : «بار خدایا! قوم مرا بیامرز ، که آنان نادان اند» .

صحیح البخاریـ به نقل از ابو هریره ـ: طُفَیل بن عمرو ، خدمت پیامبر خدا رسید و گفت : ای پیامبر خدا! قبیله دوس ، نافرمانی و سرپیچی کردند . پس، نفرینشان کن . مردم گمان بردند که پیامبر صلی الله علیه و آله آنان را نفرین می کند؛ امّا ایشان فرمود : بار خدایا! دوس را هدایت فرما و آنان را [به دین اسلام] بیاور» .

.

دلائل النبوّة لأبی نعیم عن بلال :أذَّنتُ الصُّبحَ فی لَیلَةٍ بارِدَةٍ فَلَم یَأتِ أحَدٌ ، ثُمَّ أذَّنتُ فَلَم یَأتِ أحَدٌ ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ما شَأنُهُم یا بِلالُ ؟ قُلتُ : کَبَدَهُمُ البَردُ ⁽¹⁾بِأَبی أنتَ واُمّی . فَقالَ : اللّهُمَّ اکسِر عَنهُمُ البَردَ . قالَ بِلالٌ : فَلَقَد رَأَیتُهُم یَتَرَوَّحونَ فِی السُّبحَةِ أوِ الصُّبحِ . ⁽²⁾

مسند ابن حنبل عن کعب بن مرّة أو مرّة بن کعب :دَعا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله عَلی مُضَرَ ، قالَ : فَأَتَیتُهُ فَقُلتُ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ اللّهَ عز و جلقَد نَصَرَکَ وأعطاکَ وَاستَجابَ لَکَ ، وإنَّ قَومَکَ قَد هَلَکوا فَادعُ اللّهَ لَهُم ـ فَأَعرَضَ عَنهُ ⁽³⁾ـ قالَ : فَقُلتُ لَهُ : یا رَسولَ اللّهِ ، إنَّ اللّهَ عز و جل قَد نَصَرَکَ وأعطاکَ وَاستَجابَ لَکَ ، وإنَّ قَومَکَ قَد هَلَکوا فَادعُ اللّهَ لَهُم . فَقالَ : اللّهُمَّ اسقِنا غَیثا ⁽⁴⁾مُغیثا مَریعا طَبَقا غَدَقا غَیرَ رائِثٍ ، نافِعا غَیرَ ضارٍّ . فَما کانَت إلاّ جُمعَةً أو نَحوَها حَتّی مُطِروا . ⁽⁵⁾

.

دلائل النبوّة ، ابو نعیمـ به نقل از بلال ـ: در یک شب سرد ، اذان گفتم و کسی [به نماز ]نیامد. دوباره اذان گفتم، باز کسی نیامد. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «مردم را چه شده است ، ای بلال؟». گفتم : پدر و مادرم به فدایت! دچار سرما[خوردگی ]شده اند. فرمود : «بار خدایا! سرما را برایشان بشکن» . دیدم مردم در هنگام نماز نافله یا صبح ، خود را [از گرما ]باد می زنند .

مسند ابن حنبلـ به نقل از کعب بن مرّه یا مرّة بن کعب ـ: پیامبر خدا بر مُضَر نفرین کرد . نزد ایشان رفتم و گفتم : ای پیامبر خدا! خداوند عز و جل تو را یاری نمود و [خواسته ات را ]عطا کرد و دعایت را برآورده ساخت . قومت [از قحطی ]هلاک شدند! برایشان دعا کن. پیامبر صلی الله علیه و آله روی گرداند. دوباره گفتم : ای پیامبر خدا! خداوند عز و جل تو را یاری نمود و [خواسته ات را] عطا کرد و دعایت را مستجاب ساخت. قومت هلاک شدند! برایشان دعا کن . فرمود : «بار خدایا! ما را بارانی کمک کننده، رویاننده، فراگیر، فراوان، بی تأخیر ، سودمند و بی زیان عطا فرما» . یکی دو جمعه نگذشته بود که بر آنان باران بارید .

.

مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مسعود :لَمّا قَسَمَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله غَنائِمَ حُنَینٍ بِالجِعرانَةِ ⁽¹⁾ازدَحَموا عَلَیهِ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : إنَّ عَبدا مِن عِبادِ اللّهِ بَعَثَهُ اللّهُ إلی قَومِهِ فَضَرَبوهُ وشَجّوهُ ، قالَ : فَجَعَلَ یَمسَحُ الدَّمَ عَن جَبهَتِهِ ویَقولُ : رَبِّ اغفِر لِقَومی إنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽²⁾

صحیح البخاری عن عبد اللّه بن مسعود :کَأَنّی أنظُرُ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله یَحکی نَبِیّا مِنَ الأَنبِیاءِ ضَرَبَهُ قَومُهُ فَأَدمَوهُ وهُوَ یَمسَحُ الدَّمَ عَن وَجهِهِ ویَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لِقَومی فَإِنَّهُم لا یَعلَمونَ . ⁽³⁾

۴ / ۸أقوامٌ دَعا لَهُمُ النَّبِیُّمسند ابن حنبل عن خفاف بن إیماء بن رحضة الغفاری :صَلّی بِنا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله الصُّبحَ ونَحنُ مَعَهُ ، فَلَمّا رَفَعَ رَأسَهُ مِنَ الرَّکعَةِ الآخِرَةِ قالَ : ... أسلَمُ سالَمَهَا اللّهُ ، وغِفارُ غَفَرَ اللّهُ لَها . ثُمَّ وَقَعَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ساجِدا ، فَلَمَّا انصَرَفَ قَرَأَ عَلَی النّاسِ فَقالَ : یا أیُّهَا النّاسُ ، إنّی أنَا لَستُ قُلتُهُ ، ولکِنَّ اللّهَ عز و جلقالَهُ . ⁽⁴⁾

.

۴ / ۸ اقوامی که پیامبر صلی الله علیه و آله برایشان دعا کرد

مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: هنگامی که پیامبر خدا در جِعرانه ⁽¹⁾به تقسیم غنایم حُنَین پرداخت ، مسلمانان بر گِرد ایشان ازدحام کردند. پیامبر خدا فرمود : «خداوند ، بنده ای از بندگان خدا را به سوی قومش فرستاد و آنان او را زدند و چهره اش را شکستند و او خون از چهره خویش پاک می کرد و می گفت : پروردگارا! قومم را بیامرز ، که آنان نادان اند» .

صحیح البخاریـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: گویی پیامبر صلی الله علیه و آله را می بینم که پیامبری از پیامبران را مجسّم می سازد که قومش او را زدند و خون آلودش کردند و او خون از چهره اش پاک می کند و می گوید : «بار خدایا! قوم مرا بیامرز ، که آنان نادان اند» .

۴ / ۸اقوامی که پیامبر برایشان دعا کردمسند ابن حنبلـ به نقل از خفاف بن ایماء بن رخصه غفاری ـ: پیامبر خدا نماز صبح را با ما خواند و ما با ایشان بودیم . چون سرش را از [سجده] رکعت آخر برداشت ، فرمود : «... اسلم را خدا به صلح کشانَد ( / کشانید) و غِفار را خدا بیامرزد ( / آمرزید)!» . ⁽²⁾سپس پیامبر خدا به سجده افتاد و چون نمازش را تمام کرد ، رو به مردم کرد و فرمود : «ای مردم! من این را نگفتم ؛ بلکه خداوند عز و جل آن را گفت» .

.

صحیح مسلم عن أبی ذرّ :قالَ لی رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اِیتِ قَومَکَ فَقُل : إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله قالَ : أسلَمُ سالَمَهَا اللّهُ ، وغِفارُ غَفَرَ اللّهُ لَها . ⁽¹⁾

الطبقات الکبری عن أبی خیرة الصباحی :کُنتُ فِی الوَفدِ الَّذی أتی رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله مِن عَبدِ القَیسِ ، فَزَوَّدَنَا الأَراکَ نَستاکُ بِهِ . فَقُلنا : یا رَسولَ اللّهِ ، عِندَنَا الجَریدُ ، ولکِنّا نَقبَلُ کَرامَتَکَ وعَطِیَّتَکَ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ اغفِر لِعَبدِ القَیسِ إذ أسلَموا طائِعینَ غَیرَ مُکرَهینَ ، إذ بَعضُ قَومٍ لَم یُسلِموا إلاّ خَزایا مَوتورینَ . ⁽²⁾

صحیح البخاری عن أبی هریرة :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَدعو فِی القُنوتِ : اللّهُمَّ أنجِ سَلَمَةَ بنَ هِشامٍ ، اللّهُمَّ أنجِ الوَلیدَ بنَ الوَلیدِ ، اللّهُمَّ أنجِ عَیّاشَ بنَ أبی رَبیعَةَ ، اللّهُمَّ أنجِ المُستَضعَفینَ مِنَ المُؤمِنینَ بِمَکَّةَ . ⁽³⁾

.

صحیح مسلمـ به نقل از ابو ذر ـ: پیامبر خدا به من فرمود : «نزد قومت برو و بگو : پیامبر خدا فرمود : أسلم را خدا به صلح آورَد و غِفار را خدا بیامرزد!» .

الطبقات الکبریـ به نقل از ابو خیره صباحی ـ: من همراه هیئتی از عبد القیس ـ که نزد پیامبر خدا آمدند ـ بودم و پیامبر صلی الله علیه و آله به ما چوب مسواک داد تا با آن مسواک بزنیم . گفتیم : ای پیامبر خدا! ما خود ، چوب شاخه خرما داریم ؛ امّا بخشش و عطای شما را می پذیریم . پیامبر خدا فرمود : «بار خدایا! عبد القیس را بیامرز ، که داوطلبانه و بدون اجبار ، اسلام آوردند ، در حالی که بعضی دیگر جز با سرافکندگی و دادن کشته اسلام نیاوردند» .

صحیح البخاریـ به نقل از ابو هریره ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله در قنوت ، [چنین] دعا می کرد : «بار خدایا! سَلَمة بن هشام را نجات بخش. بار خدایا! ولید بن ولید را نجات بخش. بار خدایا! عیّاش بن ابی ربیعه را نجات بخش. بار خدایا! مؤمنان مستضعف مکّه را نجات بخش» .

.

۴ / ۹دُعاءُ النَّبِیِّ لِلنَّجاشِیِّتهذیب الأحکام عن محمّد بن مسلم أو زرارة :قالَ [ الإِمامُ علیه السلام ] : الصَّلاةُ عَلَی المَیِّتِ بَعدَما یُدفَنُ إنَّما هُوَ الدُّعاءُ . قالَ : قُلتُ : فَالنَّجاشِیُّ لَم یُصَلِّ عَلَیهِ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ؟ فَقالَ : لا ، إنَّما دَعا لَهُ . ⁽¹⁾

۴ / ۱۰دُعاءُ النَّبِیِّ لِخَلَفِ شُهداءِ اُحُدٍرسول اللّه صلی الله علیه و آلهـ فی دُعائِهِ لِخَلَفِ شُهداءِ اُحُدٍ ـ: اللّهُمَّ أذهِب حُزنَ قُلوبِهِم ، وآجِر مُصیبَتَهُم ، وأحسِنِ الخَلَفَ عَلی مَن خَلَّفوا . ⁽²⁾

۴ / ۱۱دُعاءُ النَّبِیِّ لِغُلامٍ مِنَ الأَنصارِالمعجم الصغیر عن أنس :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله قالَ ذاتَ یَومٍ لِغُلامٍ مِنَ الأَنصارِ : ناوِلنی نَعلی . فَقالَ الغُلامُ : یا نَبِیَّ اللّهِ ، بِأَبی أنتَ واُمِّی ، اترُکنی حَتّی أجعَلَهُما أنَا فی رِجلَیکَ . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ إنَّ عَبدَکَ هذا یَتَرَضّاکَ فَارضَ عَنهُ . ⁽³⁾

.

۴ / ۹ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای نجاشی

۴ / ۱۰ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای بازماندگان شهدای اُحد

۴ / ۱۱ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای پسری از انصار

۴ / ۹دعای پیامبر برای نجاشیتهذیب الأحکامـ به نقل از محمّد بن مسلم یا زراره ـ: [امام علیه السلام ] فرمود : «[مقصود از ]نماز بر مُرده پس از به خاک سپاری اش ، همان دعا کردن است» . گفتم : پس ، پیامبر صلی الله علیه و آله بر نجاشی نماز نخواند! فرمود : «نه ؛ بلکه برایش دعا کرد» .

۴ / ۱۰دعای پیامبر برای بازماندگان شهدای اُحدپیامبر خدا صلی الله علیه و آلهـ در دعای ایشان برای بازماندگان شهیدان اُحد ـ: بار خدایا! غم و اندوه را از دل هایشان بِبَر و به مصیبت آنان مزد عطا کن و به بازماندگانشان عوضِ نیکو بده .

۴ / ۱۱دعای پیامبر برای پسری از انصارالمعجم الصغیرـ به نقل از اَنَس ـ: روزی ، پیامبر صلی الله علیه و آله به پسرکی از انصار فرمود : «کفشم را به من بده» . پسرک گفت : ای پیامبر خدا! پدر و مادرم فدایت! اجازه دهید من آن را به پایتان کنم . پیامبر خدا فرمود : «بار خدایا! این بنده ات در صدد جلب خشنودی توست . پس ، از او خشنود باش!» .

.

۴ / ۱۲دُعاءُ النَّبِیِّ لِرَجُلٍ بَخیلٍ جَبانٍ نَؤومٍالخرائج والجرائح عن الفضل بن عبّاس :إنَّ رَجُلاً قالَ : یا رَسولَ اللّهِ إنّی بَخیلٌ جَبانٌ نَؤومٌ ، فَادعُ لی . فَدَعَا اللّهَ أن یُذهِبَ جُبنَهُ ، وأن یُسَخِّیَ نَفسَهُ ، وأن یُذهِبَ کَثرَةَ نَومِهِ . فَلَم یُرَ أسخی نَفسا ، ولا أشَدَّ بَأسا ، ولا أقَلَّ نَوما مِنهُ . ⁽¹⁾

۴ / ۱۳دُعاءُ النَّبِیِّ لِدُنیا یَهودِیٍّالمصنّف لابن أبی شیبة عن قتادة :إنَّ یَهودِیّا حَلَبَ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ناقَةً ، فَقالَ : «اللّهُمَّ جَمِّلهُ» ، فَاسوَدَّ شَعرُهُ . ⁽²⁾

الخرائج والجرائح :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بَعَثَ إلی یَهودِیٍّ یَسأَلُهُ قَرضَ شَیءٍ لَهُ ، فَفَعَلَ . ثُمَّ جاءَ الیَهودِیُّ إلَیهِ فَقالَ : جاءَتکَ حاجَتُکَ ؟ قالَ : نَعَم ، ثُمَّ قالَ : فَابعَث فیما أرَدتَ ، ولا تَمتَنِع مِن شَیءٍ تُریدُهُ . فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : «أدامَ اللّهُ جَمالَکَ» ، فَعاشَ الیَهودِیُّ ثَمانینَ سَنَةً ما رُؤِیَ فی رَأسِهِ طاقَةُ شَعرٍ بَیضاءَ . ⁽³⁾

.

۴ / ۱۲ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای مردی بخیل و ترسو و پرخواب

۴ / ۱۳ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای دنیای مردی یهودی

۴ / ۱۲دعای پیامبر برای مردی بخیل و ترسو و پرخوابالخرائج و الجرائحـ به نقل از فضل بن عبّاس ـ: مردی گفت : ای پیامبر خدا! من شخصی بخیل و ترسو و پرخواب هستم . برایم دعا کن . پیامبر صلی الله علیه و آله دعا کرد که خداوند ، ترسویی را از او بزداید و سخاوتمندش گرداند و پرخوابی را از او ببرد . از آن پس، مردی سخاوتمندتر و شجاع تر و کم خواب تر از او دیده نشد .

۴ / ۱۳دعای پیامبر برای دنیای مردی یهودیالمصنَّف ، ابن ابی شیبةـ به نقل از قتاده ـ: مردی یهودی برای پیامبر صلی الله علیه و آله شتری را دوشید . ایشان فرمود : «بار خدایا! او را زیبا بدار» . پس، موهای او سیاه شد .

الخرائج و الجرائح :پیامبر خدا کسی را نزد مردی یهودی فرستاد و از او چیزی قرض خواست. آن یهودی قرض داد و سپس نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و گفت : مشکلتان حل شد؟ [پیامبر صلی الله علیه و آله ] فرمود : «آری». [یهودی] گفت : از این پس ، هر چه خواستید ، پیغام دهید تا برآورده شود و از درخواست چیزی خودداری نورزید . پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «خدا زیبایی ات را پایدار بدارد!». آن یهودی، هشتاد سال عمر کرد و حتّی یک تار موی سفید در سرش دیده نشد .

.

۴ / ۱۴دُعاءُ النَّبِیِّ لِلاُلفَةِ بَینَ الزَّوجَینِدلائل النبوّة لأبی نعیم عن جابر :مَرَّ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِسوقِ النَّبَطِ ⁽¹⁾ومَعَهُ عُمَرُ بنُ الخَطّابِ ، فَأَقبَلَتِ امرَأَةٌ فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ ، إنّی مَعَ زَوجٍ لی فِی البَیتِ مِثلِ المَرأَةِ ، وأنَا امرَأَةٌ مِنَ المُسلِمینَ اُحِبُّ ما تُحِبُّ المُسلِمَةُ . فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : عَلَیَّ بِهِ ، فَجاءَت بِهِ ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : ما تَقولُ زَوجَتُکَ هذِهِ ؟ فَقالَ الرَّجُلُ لِلنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : وَالَّذی بَعَثَکَ بِالحَقِّ ما جَفَّ رَأسی مِنَ الغُسلِ مِنها بَعدُ ، فَقالَت : یا رَسولَ اللّهِ وما مَرَّةٌ واحِدَةٌ فِی الشَّهرِ ؟ فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : تُبغِضینَهُ ؟ قالَت : نَعَم ، وَالَّذی أکرَمَکَ بِالحَقِّ ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أدنِیا إلَیَّ رُؤوسَکُما ، فَوَضَعا جَبهَتَیهِما عَلی وَجهِهِ ، فَقالَ : اللّهُمَّ ألِّف بَینَهُما ، وحَبِّب أحَدَهُما إلی صاحِبِهِ . ثُمَّ مَرَّ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله بَعدَ ذلِکَ بِأَیّامٍ بِهِما ، وکانَ زَوجُ المَرأَةِ خَرّازا فَإِذا هِیَ تَحمِلُ اُدما عَلی رَقَبَتِها ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : یا عُمَرُ ألَیسَت صاحِبَتَنَا الَّتی قالَت ما قالَت ؟ فَسَمِعَت صَوتَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَرَمَت بِالأُدمِ ثُمَّ قَبَّلَت رِجلَ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، ثُمَّ قالَ لَها رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : کَیفَ أنتِ وزَوجُکِ ؟ فَقالَت : وَالَّذی أکرَمَکَ ما فِی الدُّنیا وَلَدٌ ولا والِدٌ أحَبُّ إلَیَّ مِنهُ . فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : أشهَدُ أنّی رَسولُ اللّهِ ، قالَ عُمَرُ : وأنا أشهَدُ أنَّکَ رَسولُ اللّهِ . ⁽²⁾

.

۴ / ۱۴ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای اُلفت یافتن زن و شوهری

۴ / ۱۴دعای پیامبر برای اُلفت یافتن زن و شوهریدلائل النبوّة ، ابو نعیمـ به نقل از جابر ـ: پیامبر خدا با عمر بن خطّاب از بازار نبطی ها گذشت . زنی آمد و گفت : ای پیامبر خدا! شوهری دارم که در خانه با من چونان زنان است ، در حالی که من یک زن مسلمانم و آنچه را یک زن مسلمان دوست دارد ، من هم دوست دارم . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «او را نزد من بیاور» . زن ، شوهرش را آورد . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «این همسرت چه می گوید؟». مرد به پیامبر صلی الله علیه و آله گفت : به آن خدایی که تو را به حق فرستاده است ، هنوز سرم از غسل او خشک نشده است . زن گفت : ای پیامبر خدا! یک بار در ماه؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «از او نفرت داری؟». زن گفت : آری، به آن که تو را به حق [به پیامبری] مفتخر ساخت ، سوگند! پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «سرتان را نزدیک من بیاورید». آن دو ، پیشانی خود را در برابر صورت پیامبر صلی الله علیه و آله نهادند. ایشان فرمود : «بار خدایا! میان این دو ، الفت بینداز، و این دو را به یکدیگر علاقه مند گردان» . چند روز بعد از آن ، پیامبر صلی الله علیه و آله بر آن دو گذشت . شوهر آن زن ، چرمدوز بود. [پیامبر صلی الله علیه و آله ]دید آن زن ، قطعه چرمی را بر دوش خود ، حمل می کند. [به عُمَر ]فرمود : «عمر! این همان زنی نیست که آن روز ، چنان گفت؟». زن ، صدای پیامبر صلی الله علیه و آله را شنید و چرم را انداخت و پای پیامبر صلی الله علیه و آله را بوسه زد. پیامبر خدا به او فرمود : «با شوهرت چگونه ای؟». گفت : سوگند به آن که تو را گرامی داشت، در دنیا او را از فرزندان و پدرم هم دوست تر می دارم . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «گواهی می دهم که من پیامبر خدا هستم» . عمر گفت : من نیز گواهی می دهم که تو ، پیامبر خدایی .

.

۴ / ۱۵دُعاءُ النَّبِیِّ فِی الاِستِسقاءِصحیح البخاری عن أنس :بَینَمَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَخطُبُ یَومَ الجُمُعَةِ ، إذ قامَ رَجُلٌ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ هَلَکَ الکُراعُ ⁽¹⁾، وهَلَکَ الشّاءُ ، فَادعُ اللّهَ أن یَسقِیَنا . فَمَدَّ یَدَیهِ ودَعا . ⁽²⁾

صحیح البخاری عن أنس :بَینَا النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَخطُبُ یَومَ الجُمُعَةِ ، فَقامَ رَجُلٌ فَقالَ : یا رَسولَ اللّهِ ادعُ اللّهَ أن یَسقِیَنا . فَتَغَیَّمَتِ السَّماءُ ومُطِرنا ، حَتّی ما کادَ الرَّجُلُ یَصِلُ إلی مَنزِلِهِ ، فَلَم تَزَل تُمطَرُ إلَی الجُمُعَةِ المُقبِلَةِ ، فَقامَ ذلِکَ الرَّجُلُ أو غَیرُهُ فَقالَ : اُدعُ اللّهَ أن یَصرِفَهُ عَنّا فَقَد غَرِقنا . فَقالَ : اللّهُمَّ حَوالَینا ولا عَلَینا . فَجَعَلَ السَّحابُ یَتَقَطَّعُ حَولَ المَدینَةِ ، ولا یُمطِرُ أهلَ المَدینَةِ . ⁽³⁾

صحیح البخاری عن أنس :کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَخطُبُ یَومَ جُمُعَةٍ ؛ فَقامَ النّاسُ فَصاحوا فَقالوا : یا رَسولَ اللّهِ قَحَطَ المَطَرُ ، وَاحمَرَّتِ الشَّجَرُ ، وهَلَکَتِ البَهائِمُ ، فَادعُ اللّهَ أن یَسقِیَنا . فَقالَ : اللّهُمَّ اسقِنا ـ مَرَّتَینِ ـ وَایمُ اللّهِ ما نَری فِی السَّماءِ قَزَعَةً ⁽⁴⁾مِن سَحابٍ ، فَنَشَأَت سَحابَةٌ وأمطَرَت ، ونَزَلَ عَنِ المِنبَرِ فَصَلّی ، فَلَمَّا انصَرَفَ لَم تَزَل تُمطِرُ إلَی الجُمُعَةِ الَّتی تَلیها . فَلَمّا قامَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله یَخطُبُ صاحوا إلَیهِ : تَهَدَّمَتِ البُیوتُ ، وَانقَطَعَتِ السُّبُلُ ، فَادعُ اللّهَ یَحبِسها عَنّا . فَتَبَسَّمَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ حَوالَینا ولا عَلَینا . فَکَشَطَتِ المَدینَةُ ، فَجَعَلَت تُمطِرُ حَولَها ولا تُمطِرُ بِالمَدینَةِ قَطرَةً ، فَنَظَرتُ إلَی المَدینَةِ وإنَّها لَفی مِثلِ الإِکلیلِ . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۱۵ دعای پیامبر صلی الله علیه و آله برای بارش باران

۴ / ۱۵دعای پیامبر برای بارش بارانصحیح البخاریـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله ، روز جمعه مشغول خواندن خطبه بود که مردی برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! چارپایان هلاک شدند و گوسفندان تلف گشتند . دعا کن که خدا به ما باران بدهد. پس، پیامبر صلی الله علیه و آله دست به آسمان برداشت و دعا کرد .

صحیح البخاریـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله ، روز جمعه خطبه می خواند که مردی برخاست و گفت : ای پیامبر خدا! دعا کن که خداوند بر ما باران بباراند . ناگهان ، آسمان ابری شد و باران فرو بارید ، چنان که مردم خود را به زحمت به منازلشان رساندند . باران تا جمعه آینده ادامه داشت . پس ، همان مرد یا یکی دیگر برخاست و گفت : دعا کن که خداوند ، باران را برای ما بند آورد ، که آب ، همه جا را برد . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «بار خدایا! در اطراف ما بباران ، نه بر ما» . ناگهان ابرها در پیرامون مدینه پراکنده شدند و در خود مدینه ، باران بند آمد .

صحیح البخاریـ به نقل از اَنَس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله در روز جمعه مشغول خواندن خطبه بود که مردم برخاستند و فریاد زدند و گفتند : ای پیامبر خدا! باران ، بند آمده و درختان ، زرد شده اند و چارپایان ، از بین رفته اند . دعا کن که خداوند بر ما باران بباراند . پیامبر صلی الله علیه و آله دو بار فرمود : «بار خدایا! بر ما باران بباران» . به خدا سوگند ، در آسمان حتّی یک تکّه ابر هم مشاهده نمی شد ؛ امّا ناگهان ابرها پدیدار گشتند و فرو باریدند . پیامبر صلی الله علیه و آله از منبر به زیر آمد و نماز خواند و رفت . باران تا جمعه بعد همچنان می بارید . چون پیامبر صلی الله علیه و آله برخاست که خطبه بخواند ، مردم باز فریاد زدند که : خانه ها ویران گشتند، و راه ها بسته شدند . دعا کن که خداوند ، باران را بند آورد . پیامبر صلی الله علیه و آله تبسّمی کرد و فرمود : «بار خدایا! در اطراف ما بباران ، نه بر ما» . ناگهان ابرها از آسمان مدینه کنار رفتند و در پیرامون آن ، باریدن گرفتند و دیگر یک قطره هم در مدینه نمی بارید . به مدینه نگریستم . دیدم چونان اکلیل می درخشد .

.

. .

. .

البابُ الخامِسُ : من دعا له أمیر المؤمنین۵ / ۱فاطِمَةُالإمام الباقر علیه السلام :لَمّا ماتَت فاطِمَةُ علیهاالسلام قامَ عَلَیها أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام وقالَ : اللّهُمَّ إنّی راضٍ عَنِ ⁽¹⁾ابنَةِ نَبِیِّکَ ، اللّهُمَّ إنَّها قَد اُوحِشَت فَآنِسها ، اللّهُمَّ إنَّها قَد هُجِرَت فَصِلها ، اللّهُمَّ إنَّها قَد ظُلِمَت فَاحکُم لَها ، وأنتَ خَیرُ الحاکِمینَ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ عِندَ تَغسیلِهِ فاطِمَةَ علیهاالسلام ـ: اللّهُمَّ إنَّها أمَتُکَ وبِنتُ رَسولِکَ وصَفِیِّکَ وخِیَرَتِکَ مِن خَلقِکَ ، اللّهُمَّ لَقِّنها حُجَّتَها ، وأعظِم بُرهانَها ، وأعلِ دَرَجَتَها ، وَاجمَع بَینَها وبَینَ أبیها مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله . ⁽³⁾

۵ / ۲الحَسَنانِالإمام علیّ علیه السلامـ الدُّعاءِ المَنسوبِ إلَیهِ ـ: اللّهُمَّ احفَظ حَسَنا وحُسَینا ، ولا تُمَکِّن فَجَرَةَ قُرَیشٍ مِنهُما ما دُمتُ حَیّا ، فَإِذا تَوَفَّیتَنی فَأَنتَ الرَّقیبُ عَلَیهِم ، وأنتَ عَلی کُلِّ شَیءٍ شَهیدٌ . ⁽⁴⁾

.

باب پنجم : کسانی که امیر مؤمنان علیه السلام برایشان دعا کرد

۵ / ۱ فاطمه علیهاالسلام

۵ / ۲ امام حسن و امام حسین علیهماالسلام

باب پنجم : کسانی که امیر مؤمنان برایشان دعا کرد۵ / ۱فاطمهامام باقر علیه السلام :چون فاطمه علیهاالسلام در گذشت، امیر مؤمنان کنار جنازه اش ایستاد و گفت : «بار خدایا! من از دختر پیامبرت راضی هستم. بار خدایا! او اکنون تنها شده است. تو خود ، همدم او باش. بار خدایا! او جدا شد ، تو وصلش کن . بار خدایا! به او ستم شد ، تو خود ، داد او بستان ، که تو بهترین دادستانی» .

امام علی علیه السلامـ هنگام غسل دادن فاطمه علیهاالسلام ـ: بار خدایا! او بنده تو و دختر پیامبر و برگزیده و بهترینِ خلق توست. بار خدایا! حجّتش را به او تلقین فرما، و برهانش را استوار گردان، و درجه اش را بالا ببر، و او را با پدرش محمّد صلی الله علیه و آله محشور کن .

۵ / ۲امام حسن و امام حسینامام علی علیه السلامـ در دعای منسوب به ایشان ـ: بار خدایا! حسن و حسین را نگه دار و تا من زنده ام ، نابه کاران قریش را بر آنان مسلّط مگردان، و چون مرا میراندی ، تو خود ، نگهبان ایشانی و البته تو بر هر چیز ، ناظری .

.

عنه علیه السلامـ لاِبنِهِ الحَسَنِ علیه السلام ـ: أستَودِعُ اللّهَ دینَکَ ودُنیاکَ ، وأَسأَ لُهُ خَیرَ القَضاءِ لَکَ فِی العاجِلَةِ وَالآجِلَةِ وَالدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلامـ لاِبنِهِ الحُسَینِ علیه السلام ـ: وَاعلَم ـ أی بُنَیَّ ـ أنَّهُ مَن لانَت کَلِمَتُهُ وَجَبَت مَحَبَّتُهُ . وَفَّقَکَ اللّهُ لِرُشدِکَ ، وجَعَلَکَ مِن أهلِ طاعَتِهِ بِقُدرَتِهِ ، إنَّهُ جَوادٌ کَریمٌ . ⁽²⁾

۵ / ۳زاذانالخرائج والجرائح عن سعد الخفّاف عن زاذان أبی عمرو :قُلتُ : یا زاذانُ إنَّکَ لَتَقرَأُ القُرآنَ فَتُحسِنُ قِراءَتَهُ ! فَعَلی مَن قَرَأتَ ؟ فَتَبَسَّمَ ثُمَّ قالَ : إنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ مَرَّ بی وأنَا أُنشِدُ الشِّعرَ ، وکانَ لی خُلُقٌ حَسَنٌ، فَأَعجَبَهُ صَوتی ، فَقالَ : یا زاذانُ هَلاّ بِالقُرآنِ ؟ ! قُلتُ : وکَیفَ لی بِالقُرآنِ ، فَوَاللّهِ ما أقرَأُ مِنهُ إلاّ بِقَدَرِ ما اُصلّی بِهِ ! قالَ : فَادنُ مِنّی . فَدَنَوتُ مِنهُ ، فَتَکَلَّمَ فی اُذنی بِکَلامٍ ما عَرَفتُهُ ولا عَلِمتُ ما یَقولُ ، ثُمَّ قالَ لی : اِفتَح فاکَ ، فَتَفَلَ فی فِیِّ ، فَوَاللّهِ ما زالت قَدَمَیَّ مِن عِندِهِ حَتّی حَفِظتُ القُرآنَ بِإِعرابِهِ وهَمزِهِ ، وما احتَجتُ أن أسأَلَ عَنهُ أحَدا بَعدَ مَوقِفی ذلِکَ . قالَ سَعدٌ : فَقَصَصتُ قِصَّةَ زاذانَ عَلی أبی جَعفَرٍ علیه السلام ، قالَ : صَدَقَ زاذانُ ، إنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام دَعا لِزاذانَ بِالاِسمِ الأَعظَمِ الَّذی لا یُرَدُّ . ⁽³⁾

.

۵ / ۳ زاذان

امام علی علیه السلامـ به فرزندش حسن علیه السلام ـ: دین و دنیایت را به خدا می سپارم و از او برای تو ، بهترین قضا را درباره حال و آینده و دنیا و آخرتت مسئلت می کنم .

امام علی علیه السلامـ به فرزندش حسین علیه السلام ـ: بدان ـ ای فرزندم ـ که هر کس گفتارش نرم باشد ، دوستی او [بر دل ها ]لازم می آید . خداوند به قدرت خویش ، تو را در راه راستت موفّق بدارد و تو را از فرمان بردارانش قرار دهد، که او بخشنده و بزرگوار است !

۵ / ۳زاذان ⁽¹⁾الخرائج و الجرائحـ به نقل از سعد خفّاف ، از ابو عمرو زادان ـ: گفتم : ای زادان! تو خوب قرآن می خوانی . پیش چه کسی یاد گرفته ای؟ لبخندی زد و گفت : روزی ، امیر مؤمنان از کنار من گذشت و من شعر می خواندم و اخلاق خوبی داشتم . از صدای من خوشش آمد و فرمود : «ای زادان! چرا قرآن نمی خوانی؟» . گفتم : چه طور قرآن بخوانم ؟ به خدا سوگند که من از آن ، جز به مقداری که در نمازم می خوانم ، حفظ نیستم . فرمود : «پیش بیا» . نزدیکش رفتم . در گوشم سخنی گفت که نفهمیدم و ندانستم چه گفت . آن گاه فرمود : «دهانت را باز کن» . سپس از آب دهانش به دهانم زد . به خدا سوگند ، قدمی از نزدش برنداشته بودم که قرآن را با اِعراب و حرکات آن ، حفظ داشتم . پس از آن جلسه ، هیچ گاه نیازمند نشدم که از کسی درباره قرآن بپرسم . سعد می گوید: داستان زادان را برای امام باقر علیه السلام نقل کردم . فرمود : «زادان ، درست می گوید . امیر مؤمنان برای زادان ، با اسم اعظم خداوند ـ که هیچ گاه رد نمی شود ـ ، دعا کرد» .

.

۵ / ۴المَهدِیُّالإمام علیّ علیه السلامـ مِن دُعائِهِ لِلإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام ـ: اللّهُمَّ فَاجعَل بَعثَهُ خُروجا مِنَ الغُمَّةِ ، وَاجمَع بِهِ شَملَ الاُمَّةِ . ⁽¹⁾

۵ / ۵خَبّابُ بنُ الأَرَتِّالإمام علیّ علیه السلام :یَرحَمُ اللّهُ خَبّابَ بنَ الأَرَتِّ ؛ فَلَقَد أسلَمَ راغِبا ، وهاجَرَ طائِعا ، وقَنِعَ

۵ / ۶شاب یَبِسَ نِصفُ بَدَنِهِالمناقب لابن شهر آشوب :إنَّ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام سَمِعَ فی لَیلَةِ الإِحرامِ مُنادِیا باکِیا ، فَأَمَرَ الحُسَینَ علیه السلام بِطَلَبِهِ ⁽²⁾، فَلَمّا أتاهُ وَجَدَ شابّا یَبِسَ نِصفُ بَدَنِهِ ، فَأَحضَرَهُ فَسَأَلَهُ عَلِیٌّ علیه السلام عَن حالِهِ ، فَقالَ : کُنتُ رَجُلاً ذا بَطَرٍ ، وکانَ أبی یَنصَحُنی ، فَکانَ یَوما فی نُصحِهِ إذ ضَرَبتُهُ ، فَدَعا عَلَیَّ بِهذَا المَوضِعِ وأنشَأَ شِعرا ، فَلَمّا تَمَّ کَلامُهُ یَبِسَ نِصفی ، فَنَدِمتُ وتُبتُ وطَیَّبتُ قَلبَهُ ، فَرَکِبَ عَلی بَعیرٍ لِیَأتِیَ بی إلی هاهُنا ویَدعوَ لی ، فَلَمَّا انتَصَفَ البادِیَةَ نَفَرَ البَعیرُ مِن طَیَرانِ طائِرٍ وماتَ والِدی . فَصَلّی عَلِیٌّ علیه السلام أربَعا ثُمَّ قالَ : قُم سَلیما ؛ فَقامَ صَحیحا ، فَقالَ : صَدَقتَ ، لَو لَم یَرضَ عَنَکَ لَما سُمِعَت . ⁽³⁾

.

۵ / ۴ مهدی

۵ / ۵ خَبّاب بن اَرَت

۵ / ۶ جوانی که نیمی از بدنش فلج شده بود

۵ / ۴مهدیامام علی علیه السلامـ از دعای ایشان برای امام مهدی علیه السلام ـ: بار خدایا! ظهور او را مایه بیرون شدن از غم ( / شبهه و سرگردانی) قرار ده و به واسطه او ، امّت را [دیگر بار ، ]متّحد گردان.

۵ / ۵خَبّاب بن اَرَت ⁽¹⁾امام علی علیه السلام :خدا رحمت کند خَبّاب بن اَرَت را! او به دلخواه ، اسلام آورد و داوطلبانه هجرت کرد و به اندازه کفاف ، قناعت نمود و از خدا خشنود بود و مجاهد زیست .

۵ / ۶جوانی که نیمی از بدنش فلج شده بودالمناقب ، ابن شهر آشوب :امیر مؤمنان در شب احرام ، صدای گریه ای شنید . به امام حسین علیه السلام فرمان داد تا صاحب صدا را پیدا کند . [ امام حسین علیه السلام ] هنگامی که در پی صدا رفت ، جوانی را یافت که نصف بدنش از کار افتاده بود . او را پیش علی علیه السلام آورد . علی علیه السلام حالش را پرسید . گفت : من مردی هَوَس پیشه بودم و پدرم پیوسته پندم می داد . روزی در حال پنددهی بود که کتکش زدم . در همین مکان بود که به من نفرین کرد و شعری خواند . سخنش که پایان یافت ، نیمِ پیکرم خشک شد . پشیمان شدم و توبه کردم و دلش را به دست آوردم . آن گاه ، سوار شتری شد تا مرا به این جا بیاورد و برایم دعا کند . در نیمه های بیابان بودیم که شترش از پریدن پرنده ای رم کرد و پدرم [ افتاد و] مُرد . علی علیه السلام چهار رکعت نماز گزارد و فرمود : «به سلامت ، بخیز» . و او همچون افرادسالم ، حرکت کرد . [ علی علیه السلام ] فرمود : «راست گفتی ؛ اگر پدرت از تو خشنود نگشته بود ، دعایم پذیرفته نمی شد» .

.

الإمام الحسین علیه السلام :کُنتُ مَعَ عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام فی الطَّوافِ فی لَیلَةٍ دَیجوجِیَّةٍ ⁽¹⁾قَلیلَةِ النّورِ ، وقَد خَلاَ الطَّوافُ ، ونامَ الزُّوّارُ ، وهَدَأَتِ العُیونُ ، إذ سَمِعَ مستَغیثا مُستَجیرا مُتَرَحِّما ⁽²⁾بِصَوتٍ حَزینٍ مَحزونٍ مِن قَلبٍ موجَعٍ وهُوَ یَقولُ : یا مَن یُجیبُ دُعَا المُضطَرِّ فِی الظُّلَمِیا کاشِفَ الضُّرِّ وَالبَلوی مَعَ السَّقَمِ قَد نامَ وَفدُکَ حَولَ البَیتِ وَانتَبَهوایَدعو وعینُکَ یا قَیّومُ لَم تَنَمِ هَب لی بِجودِکَ فَضلَ العَفوِ عَن جُرُمییا مَن أشارَ إلَیهِ الخَلقُ فِی الحَرَمِ إن کانَ عَفوُکَ لا یَلقاهُ ذو سَرَفٍفَمَن یَجودُ عَلَی العاصینَ بِالنِّعَمِ قالَ الحُسینُ بنُ عَلِیٍّ علیه السلام : فَقالَ لی : یا أبا عَبدِ اللّهِ ، أ سَمِعتَ المُنادِیَ ذَنبَهُ ، المُستَغیثَ رَبَّهُ ؟ فَقُلتُ : نَعَم قَد سَمِعتُهُ . فَقالَ : اِعتَبِرهُ ⁽³⁾، عَسی [ أن ] ⁽⁴⁾تَراهُ . فَما زِلتُ أخبِطُ فی طَخیاءِ الظَّلامِ ، وأتَخَلَّلُ بَینَ النِّیامِ ، فَلَمّا صِرتُ بَینَ الرُّکنِ وَالمَقامِ ، بَدا لی شَخصٌ مُنتَصِبٌ ، فَتَأَمَّلتُهُ فإِذا هُوَ قائِمٌ ، فَقُلتُ : السَّلامُ عَلَیکَ أیُّهَا العَبدُ المُقِرُّ المُستَقیلُ ، المُستَغفِرُ المُستَجیرُ ، أجِب بِاللّهِ ابنَ عَمِّ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ! فَأَسرَعَ فی سُجودِهِ وقُعودِهِ وسَلَّمَ ، فَلَم یَتَکَلَّم حَتّی أشارَ بِیَدِهِ بِأَن تَقَدَّمنی ، فَتَقَدَّمتُهُ ، فَأَتَیتُ بِهِ أمیرَ المُؤمِنینَ علیه السلام فَقُلتُ : دونَکَ ها هُوَ . فَنَظَرَ إلَیهِ ، فَإِذا هُوَ شابٌّ حَسَنُ الوَجهِ نَقِیُّ الثِّیابِ ، فَقالَ لَهُ : مِمَّنِ الرَّجُلُ ؟ فَقالَ لَهُ : مِن بَعضِ العَرَبِ . فَقالَ لَهُ : ما حالُکَ ، ومِمَّ بُکاؤُکَ وَاستِغاثَتُکَ ؟ ! فَقالَ : حالُ مَن أُوخِذَ بِالعُقوقِ فَهُو فی ضیقٍ ، ارتَهَنَهُ المُصابُ ، وغَمَرَهُ الاِکتِئابُ فَارتابَ ⁽⁵⁾، فَدُعاؤُهُ لا یُستَجابُ . فَقالَ لَهُ عَلِیٌّ علیه السلام : ولِمَ ذلِکَ ؟ ! فَقالَ : لاِ نّی کُنتُ مُلتَهِیا فی العَرَبِ بِاللَّعِبِ وَالطَّرَبِ ، اُدیمُ العِصیانَ فی رَجَبٍ وشَعبانَ ، وما اُراقِبُ الرَّحمنَ ، وکانَ لی والِدٌ شَفیقٌ یُحَذِّرُنی مَصارِعَ الحَدَثانِ ، ویُخَوِّفُنِی العِقابَ بِالنّیرانِ ، ویَقولُ : کَم ضَجَّ مِنکَ النَّهارُ وَالظَّلامُ ، وَاللَّیالی وَالأَیّامُ ، وَالشُّهورُ وَالأَعوامُ ، وَالمَلائِکَةُ الکِرامُ ؟ ! وکانَ إذا ألَحَّ عَلَیَّ بِالوَعظِ زَجرَتُهُ وَانتَهَرتُهُ ، ووَثَبتُ عَلَیهِ وضَرَبتُهُ ، فَعَمَدتُ یَوما إلی شَیءٍ مِنَ الوَرِقِ ⁽⁶⁾وکانَت فِی الخِباءِ ، فَذَهَبتُ لاِخُذَها وأصرِفَها فیما کُنتُ عَلَیهِ ، فَمانَعَنی عَن أخذِها ، فَأَوجَعتُهُ ضَربا ولَوَیتُ یَدَهُ ، وأخَذتُها ومَضَیتُ . فَأَومَأَ بِیَدِهِ إلی رُکبَتَیهِ یَرومُ النُّهوضَ مِن مَکانِهِ ذلِکَ ، فَلَم یُطِق یُحَرِّکُها مِن شِدَّةِ الوَجَعِ وَالأَلَم ، فَأَنشَأَ یَقولُ : جَرَت رَحِمٌ بَینی وبَینَ مُنازِلٍسَواءً کَما یَستَنزِلُ القَطرَ طالِبُه ورَبَّیتُ حَتّی صار جَلدا شَمَردَلاًإذا قامَ ساوی غارِبَ الفَحلِ غارِبُه وقَد کُنتُ اُوتیهِ مِنَ الزّادِ فِی الصِّباإذا جاعَ مِنهُ صَفوَهُ وأطایِبَه فَلَمَّا استَوی فی عُنفُوانِ شَبابِهِوأصبَحَ کَالرُّمحِ الرُّدَینیِّ خاطِبُه تَهَضَّمَنی مالی کَذا ولَوی یَدیلَوی یَدَهُ اللّهُ الَّذی هُوَ غالِبُه ثُمَّ حَلَفَ بِاللّهِ لَیَقدَمَنَّ إلی بَیتِ اللّهِ الحَرامِ فَیَستَعدِی اللّهَ عَلَیَّ . قالَ : فَصامَ أسابیعَ ، وصَلّی رَکَعاتٍ ، ودَعا ، وخَرَجَ مُتَوَجِّها عَلی عَیرانَةٍ ⁽⁷⁾یَقطَعُ بِالسَّیرِ عَرضَ الفَلاةِ ، ویَطوِی الأَودِیَةَ ویَعلُو الجِبالَ ، حَتّی قَدِمَ مَکَّةَ یَومَ الحَجِّ الأَکبَرِ ، فَنَزَلَ عَن راحِلَتِهِ وأقبَلَ إلی بَیتِ اللّهِ الحَرامِ ، فَسَعی وطافَ بِهِ ، وتَعَلَّقَ بِأَستارِهِ وَابتَهَلَ ، وأنشَأَ یَقولُ : یا مَن إلَیهِ أتَی الحُجّاجُ بِالجَهَدِفَوقَ المَهاوی مِنَ اقصی غایَةِ البُعدِ إنّی أتَیتُکَ یا مَن لا یُخَیّبُ مَنیَدعوهُ مُبتَهِلاً بِالواحِدِ الصَّمَدِ هذا مُنازِلُ لا یَرتاعُ مِن عققیفَخُذ بِحَقّیَ یا جَبّارُ مِن وَلَدی حَتّی تُشِلَّ بِعَونٍ مِنکَ جانِبَهُیا مَن تَقَدَّسَ لَم یُولَد ولَم یَلِدِ قالَ : فَوَالَّذی سَمَکَ السَّماءَ ، وأنبَعَ الماءَ ، مَا استَتَمَّ دُعاءَهُ حَتّی نَزَلَ بی ما تَری ـ ثُمَّ کَشَفَ عَن یَمینِهِ فَإِذا بِجانِبِهِ قَد شَلَّ ـ فَأَنَا مُنذُ ثَلاثِ سِنینَ أطلُبُ إلَیهِ أن یَدعُوَ لی ⁽⁸⁾فِی المَوضِعِ الَّذی دَعا بِهِ عَلَیَّ فَلَم یُجِبنی ، حَتّی إذا کانَ العامُ أنعَمَ عَلَیَّ فَخَرَجتُ عَلی ناقَةٍ عُشَراءَ ⁽⁹⁾أجِدُّ السَّیرَ حَثیثا رَجاءَ العافِیَةِ ، حَتّی إذا کُنّا عَلَی الأَراکِ ⁽¹⁰⁾وحَطَمَةِ وادِی السِّیاکِ ⁽¹¹⁾، نَفَرَ طائِرٌ فِی اللَّیلِ فَنَفَرَت مِنهُ النّاقَةُ الَّتی کانَ عَلَیها فَأَلقَتُه إلی قَرارِ الوادی ، وَارفَضَّ بَینَ الحَجَرَینِ ، فَقَبَرتُهُ هُناکَ ، وأعظَمُ مِن ذلِکَ أ نّی لا اُعرَفُ إلاّ « المَأخوذَ بِدَعَوةِ أبیهِ » . فَقالَ لَهُ أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام : أتاکَ الغَوثُ ! ألا اُعَلِّمُکَ دُعاءً عَلَّمَنیهِ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله وفیهِ اسمُ اللّهِ الأَکبَرُ الأَعظَمُ العَزیزُ الأَکرَمُ ، الَّذی یُجیبُ بِهِ مَن دَعاهُ ، ویُعطی بِهِ مَن سَأَلَهُ ، ویُفَرِّجُ الهَمَّ ، ویَکشِفُ بِهِ الکَربَ ، ویُذهِبُ بِهِ الغَمَّ ، ویُبرِئُ بِهِ السُّقمَ ، ویَجبُرُ بِهِ الکَسیرَ ، ویُغنی بِهِ الفَقیرَ ، ویَقضی بِهِ الدَّین ، ویَرُدُّ بِهِ العَینَ ، ویَغفِرُ بِهِ الذُّنوبَ ، ویَستُرُ بِهِ العُیوبَ ، ویُؤمِنُ بِهِ کُلَّ خائِفٍ مِن شَیطانٍ مَریدٍ وجَبّارٍ عَنیدٍ ، ولَو دَعا بِهِ طائِعٌ للّهِِ عَلی جَبَلٍ لَزالَ مِن مَکانِهِ ، أو عَلی مَیِّتٍ لَأَحیاهُ اللّهُ بَعدَ مَوتِهِ ، ولَو دَعا بِهِ عَلَی الماءِ لَمَشی عَلَیهِ بَعدَ أن لا یَدخُلَهُ العُجبُ . فَاتَّقِ اللّهَ أیُّهَا الرَّجُلُ فَقَد أدرَکَتنِی الرَّحمَةُ لَکَ ، ولیَعلَمِ اللّهُ مِنکَ صِدقَ النِّیَّةِ أ نَّک لا تَدعو بِهِ فی مَعصِیَتِهِ ، ولا تُفیدُهُ إلاَّ الثِّقَةَ فی دینِکَ ، فَإِن أخلَصتَ النِّیَّةَ استَجابَ اللّهُ لَکَ ، ورَأَیتَ نَبِیَّکَ مُحَمَّدا صلی الله علیه و آله فی مَنامِکَ ، یُبَشِّرُکَ بِالجَنَّةِ وَالإِجابَةِ . قالَ الحُسَینُ بنُ عَلِیٍّ علیهماالسلام : فَکانَ سُروری بِفائِدَةِ الدُّعاءِ أشَدَّ مِن سُرورِ الرَّجُلِ بِعافِیَتِهِ وما نَزَلَ بِهِ ؛ لاِ نَّنی لَم أکُن سَمِعتُهُ مِنهُ ، ولا عَرَفتُ هذَا الدُّعاءَ قَبلَ ذلِکَ . ثُمَّ قالَ : اِیتِنی بِدَواةٍ وبَیاضٍ وَاکتُب ما اُملیهِ عَلَیکَ . فَفَعَلتُ ؛ وهُوَ : «بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، اللّهُمَّ إنّی أسأَلُکَ بِاسمِکَ یا ذَا الجَلالِ وَالإکرامِ ... » ⁽¹²⁾وتَسأَلُ اللّهَ تَعالی ما أحبَبتَ ، وتُسَمّی حاجَتَکَ ، ولا تَدعُ بِهِ إلاّ وأنتَ طاهِرٌ . ثُمَّ قالَ لِلفَتی : إذا کانَتِ اللَّیلَةُ فَادعُ بِهِ عَشرَ مَرّاتٍ وَأْتِنی مِن غَدٍ بِالخَبَرِ . قالَ الحُسَینُ بنُ عَلِیٍّ علیهماالسلام : وأخَذَ الفَتَی الکِتابَ ومَضی ، فَلَمّا کانَ مِن غَدٍ ما أصبَحنا حینا ⁽¹³⁾حَتّی أتَی الفَتی إلَینا سَلیما مُعافیً ، وَالکِتابُ بِیَدِهِ ، وهُوَ یَقولُ : هذا وَاللّهِ الاِسمُ الأَعظَم ، استُجیبَ لی ورَبِّ الکَعبَةِ . قالَ لَهُ عَلِیٌّ صَلَواتُ اللّهِ عَلَیهِ : حَدِّثنی ! قالَ : [ لمّا ] ⁽¹⁴⁾هَدَأَتِ العُیونُ بِالرُّقادِ ، وَاستَحلَکَ جِلبابُ اللَّیلِ ، رَفَعتُ یَدی بِالکِتابِ ودَعَوتُ اللّهَ بِحَقِّهِ مِرارا ، فَاُجِبتُ فِی الثّانِیَةِ : حَسبُکَ فَقَد دَعَوتَ اللّهَ بِاسمِهِ الأَعظَمِ . ثُمَّ اضطَجَعتُ ، فَرَأَیتُ رَسولَ اللّه صلی الله علیه و آله فی مَنامی وقَد مَسَحَ یَدَهُ الشَّریفَةَ عَلَیَّ وهُوَ یَقولُ : اِحتَفِظ بِاسمِ اللّهِ الأَعظَمِ العَظیمِ ، فَإِنَّکَ عَلی خَیرٍ . فَانتبَهَتُ مُعافیً کَما تَری ، فَجَزاکَ اللّهُ خَیرا . ⁽¹⁵⁾

.

امام حسین علیه السلام :در شبی تاریک و کم نور ، با علی بن ابی طالب علیه السلام طواف می کردیم . اطراف خانه خدا از طواف کننده خالی شد و زائرانْ خوابیدند و چشم ها آرام گرفت که ناگهان ، صدای کُمک خواه ، پناهجو و ترحّم طلبی شنیده شد که با ناله ای اندوهناک و غمبار ، از دلی دردمند می گفت : ای آن که دعای درمانده را در تاریکی ها پاسخ می گویی!ای برطرف کننده سختی و گرفتاری و بیماری! زائران ، دور خانه ات می خوابند و بیدار می شوندو تو را می خوانند ، در حالی که دیده تو ـ ای پایدار ـ هرگز نمی خوابد . با بخشش خود ، به بهترین شکل از گناهان من بگذرای آن که بندگان ، در حرم به او اشاره می کنند! اگر زیاده رَوی کنندگان ، گذشت تو را نمی بینندپس چه کسی بر گناهکاران ، نعمت می بخشد؟ [ علی علیه السلام ] به من فرمود : «ای ابو عبد اللّه ! آیا صدای این مویه کننده از گناه و کمک خواه از پروردگار خویش را می شنوی؟». گفتم : آری ؛ شنیدم . فرمود : «بگرد ؛ شاید او را بیابی» . من ، همچنان در دل تاریکی ها می رفتم و در بین خفتگان ، قدم می گذاشتم . وقتی بین رُکن و مقام رسیدم ، شخصی ایستاده در برابرم آشکار گشت . دقّت کردم ؛ دیدم به نماز ایستاده است . گفتم : سلام بر تو ، ای بنده اقرار کننده گذشتْ طلبِ بخشش جویِ پناهخواه! به خاطر خدا پیش پسر عموی پیامبر صلی الله علیه و آله بیا . او به سرعت ، سجده کرد و نشست و سلام داد . آن گاه ، چیزی نگفت و با دست ، اشاره کرد که من پیش بیفتم . من از او پیش افتادم تا او را نزد امیر مؤمنان آوردم و گفتم : این جاست ؛ آوردمش . [ علی علیه السلام ] نگاهی به وی انداخت . دید جوانی خوش سیما و با لباس های تمیز است . آن گاه به او فرمود : «از کدام قبیله ای؟». پاسخ داد : از عرب ها . [ علی علیه السلام ] به وی گفت: «حالت چگونه است و برای چه گریه می کنی و فریادرس می طلبی ؟». گفت: حالم، حال کسی است که به عاقّ والدین، گرفتار شده و در تنگناست ،مصیبت ها او را فرا گرفته اند ، در غمْ غرق گشته و به دو دلی افتاده ودعایش پذیرفته نمی شود . علی علیه السلام به وی فرمود : «چرا چنین شده است؟». گفت : من در بین عرب ها به لهو و طربْ مشغول بودم و در رجب و شعبان هم نافرمانی را ادامه می دادم و از خدای رحمان ، پروا نداشتم . پدری مهربان داشتم که مرا از پیشامدهای ناگوار بر حذر می داشت و از کیفر آتش می ترسانید و می گفت : چه قدر باید نور و ظلمت و شب ها و روزها و ماه ها و سال ها و فرشتگان گرامی از دست تو بنالند؟ و هر گاه در پنددهی اصرار می کرد ، او را طرد می نمودم و از خود ، دور می ساختم و به وی حمله می کردم و او را می زدم . روزی به فکر پولی افتادم که پنهان بود . رفتم که آن را بردارم و در کارهایی که می کردم ، خرج کنم . او از برداشتنم ممانعت به عمل آورد . او را زدم و دستش را پیچاندم و پول را برداشتم و رفتم . [ در این هنگام] ، دستانش را به زانونش گرفت تا از جایش بلند شود ؛ ولی از شدّت درد و ناراحتی نتوانست آنها را حرکت بدهد . پس شروع به خواندن این شعر کرد : پیوند خویشی ، همواره مرا [ برای دعا] به جاهای مختلف کشاندآن گونه که باران ، طالب باران را در پی خود می کشاند . و پرورشش دادم تا آن که استوار و جوان گردیدبه گونه ای که به هنگام ایستادن ، شانه اش هم اندازه شانه شتر گشت . در بچّگی ، توشه و زاد به وی می دادمو هر گاه گرسنه می شد ، [ به او] از بهترین ها و خوش گوارها می خوراندم . وقتی که به شکوفایی جوانی رسیدو خواسته هایش چون شمشیر رُدَینی گشت مالم را از من گرفت و دستم را چنین پیچانْد .خدا دستش را بپیچاند که تنها او بر وی تواناست! آن گاه ، به خدا سوگند یاد کرد که به خانه خدا خواهد رفت و از خدا علیه من کمک خواهد خواست . او چند هفته روزه گرفت و نماز خواند و دعا کرد . [ آن گاه ]سوار بر شتری تیزرو به سوی مکّه حرکت نمود . طول فلات ها و بیابان ها را پیمود و از کوه ها گذشت تا در روز حجّ اکبر به مکّه رسید . از شترش پیاده شد و به طرف خانه خدا رفت . سعی انجام داد و طواف نمود و به پرده کعبه آویخت و زاری کرد و به شعر گفت : ای آن که حاجیان ، به سویش می آیندبا تلاش ، از درّه ها و از راه های بسیار دور! من به درگاهت آمدم ، ای کسی که بی جواب نمی گذاردآن را که وی را با زاری ، یگانه بی نیاز می خوانَد! این ، جایگاهی است که در آن ، نافرمانی کننده ، رها نمی شودپس ، حقّ مرا ـ ای قدرتمند ـ از فرزندم بگیر تا به یاری تو دستش فلج گرددای آن که منزّه است و ای آن که نمی زاید و زاده نشده است! سوگند به آن که آسمان را بر افراشت و آب را از زمین جوشاند ، دعایش پایان نیافته بود که آنچه می بینی ، بر من نازل شد . آن گاه دست راستش را نشان داد که در یک طرف بدنش بی حرکت افتاده بود . [ آن گاه ادامه داد :] سه سال بود که از وی می خواستم در همان جایی که بر من نفرین کرده ، برایم دعا کند ؛ امّا نمی پذیرفت ، تا این که امسال ، توفیق زیارت پیداکردم . بر شترم سوار شده ، [ به همراه پدرم] به آرزوی سلامت ، با همه توان ، راه پیمودم . وقتی به منطقه اراک ⁽¹⁾و ورودی دره پرسنگلاخ رسیدیم ، شب هنگام ،پرنده ای پرواز کرد و شتری که پدرم بر آن سوار بود ، رم کرد و وی را در ته درّه افکند و وی بین دو سنگ افتاد و [ مُرد و من] در همان جا او را به گور کردم .مصیبت بزرگ تر ، آن است که من به عنوان نفرین شده پدر ، شناخته شده ام . امیر مؤمنان به وی فرمود : «یاری ، به سراغت آمده است . به تو دعایی می آموزم که آن را پیامبر خدا به من یاد داد و در آن ، بزرگ ترین و برترین نام خداوندِعزیز و کریم (اسم اعظم) است ؛ همان دعا که هر کس خداوند را با آن بخواند ، پاسخ می دهد و هر کس با آن درخواستی از او نماید ، به وی عطا می کند .با آن ، گرفتاری را می گشاید ، گرفتاری را می زداید ، غم را از بین می برد ،بیماری را شفا می دهد ، شکستگی را پیوند می زند ، فقیر را ثروتمندمی نماید ، قرض را ادا می کند ، چشمْ زخم را دفع می کند ، گناهان رامی بخشد ، عیب ها را می پوشاند و هر بیمناک از شیطانِ طردشده و ستمکارِکینه ورز را امنیّت می دهد . اگر فردی مطیع خداوند ، آن را بر کوهی بخواند ، [ کوه] از جای خود کَنده خواهدشد و [ اگر آن را] بر مُرده ای بخواند ، خداوندْ او را پس از مردنش زنده خواهدساخت و اگر بر آب بخواند ، می تواند روی آب راه برود ، به شرطی که مغرور نشود . ای مرد! از خدا بترس ، که دل من بر تو به رحم آمده است و برای آن که خداوند ،نیّت صادق در تو ببیند ، که این دعا را در کار نافرمانی خدا نخوان و جزبرای تحکیم دینت به کار نگیر . اگر نیّتت را خالص کنی ، خداوند ، دعای تو رااجابت خواهد کرد و پیامبرت محمّد۹ را در خوابت خواهی دید که تو را به بهشت و پذیرفته شدن دعا ، بشارت می دهد» . [ حسین بن علی علیهماالسلام در ادامه افزود :] خوش حالی من به خاطر بهره های [ فراوان ]این دعا ، بیشتر از خوش حالی آن مرد به خاطر شفا یافتن و رهایی اش از عارضه اش بود ؛ چون من این دعا را از علی علیه السلام نشنیده بودم و قبل از آن هم آن رانمی شناختم . سپس علی علیه السلام [ به من ]فرمود : «کاغذ و دواتی برای من بیاور و هرآنچه را اِملا می کنم ، بنویس» . من چنین کردم و آن دعا این است : «به نام خداوند بخشنده و مهربان . خداوندا!من به نام تو ـ ای صاحب شکوه و بزرگواری ـ از تو درخواست می کنم ...» . [ سپس فرمود :] «از خدا هر آنچه دوست داری ، بخواه و نیازهایت را نام ببر وجزبه هنگامی که طاهر هستی ، آن را مخوان» . آن گاه به جوان فرمود : «هنگام شب ، آن را ده مرتبه بخوان و فردا خبرش را برای من بیاور» . جوان ، نوشته را گرفت [ و رفت] . روز بعد ، هنوز خوب از خواب ، بیدار نشده بودیم که جوان ، در حالی که شفایافته بود و نوشته در دستش بود ، نزد ما آمد و گفت : به خدا سوگند ، این ، اسم اعظم است . سوگند به پروردگار کعبه که به من ، پاسخ داده شد . علی علیه السلام فرمود : «جریان را به من بگو» . گفت : هنگامی که دیده ها به خواب رفت و سیاهی شب فراگیر شد ، دستم را بانامه بلند کردم و چندین بار ، خداوند را به حقّ خودش خواندم . بار دوم ، به من پاسخ داده شد که : «کافی است . تو خدا را به اسم اعظمش خواندی» . سپس خوابیدم و پیامبر خدا را در خواب دیدم که دست شریفش را بر من می کشید ومی فرمود : «اسم اعظمِ خداوند عظیم را نگه دار . تو بر مسیر خیر هستی» و شفا یافته ـ همین طور که می بینی ـ از خواب ، بلند شدم . خداوند به تو جزای خیر دهد!

.

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

. .

۵ / ۷عَبّاسُ بنُ رَبیعَةَالإمام علیّ علیه السلامـ فِی العَبّاسِ بنِ رَبیعَةَ وقَد خَرَجَ لِلبِرازِ بِغَیرِ إذنِهِ ـ: اللّهُمَّ اشکُر لِلعَبّاسِ مَقامَهُ وَاغفِر لَهُ ذَنبَهُ ، اللّهُمَّ إنّی قَد غَفَرتُ لَهُ فَاغفِر لَهُ . ⁽¹⁾

۵ / ۸عَبدُ العَزیزِ بنُ الحارِثِ الجُعفِیُّوقعة صفّین :إنَّ خَیلَ أهلِ الشّامِ حَمَلَت عَلی خَیلِ أهلِ العِراقِ فَاقتَطَعوا مِن أصحابِ عَلِیٍّ علیه السلام ألفَ رَجُلٍ أو أکثَرَ ، فَأَحاطوا بِهِم وحالوا بَینَهُم وبَینَ أصحابِهِم فَلَم یَرَوهُم ، فَنادی عَلِیٌّ علیه السلام یَومَئِذٍ : ألا رَجُلٌ یَشری نَفسَهُ للّهِِ ویَبیعُ دُنیاهُ بِآخِرَتِهِ ؟ فَأَتاهُ رَجُلٌ مِن جُعفٍ یُقالُ لَهُ عَبدُ العَزیزِ بنُ الحارِثِ عَلی فَرَسٍ أدهَمَ کَأَ نَّهُ غُرابٌ ، مُقَنَّعا فِی الحَدیدِ لا یُری مِنهُ إلا عَیناهُ ، فَقالَ : یا أمیرَ المُؤمِنینَ مُرنی بِأَمرٍ ، فَوَاللّهِ ما تَأمُرُنی بِشَیءٍ إلا صَنَعتُهُ . فَقالَ عَلِیٌّ علیه السلام : سَمِحتَ بِأَمرٍ لا یُطاقُ حَفیظَةًوصِدقا وإخوانُ الحِفاظِ قَلیلُ جَزاکَ إلهُ النّاسِ خَیرا فَقَد وَفَتیَداکَ بِفَضلٍ ما هُناکَ جَزیلِ یا أبَا الحارِثِ ! شَدَّ اللّهُ رُکنَکَ ⁽²⁾، اِحمِل عَلی أهلِ الشّامِ حَتّی تَأتِیَ أصحابَکَ فَتَقولَ لَهُم : أمیرُ المُؤمِنینَ علیه السلام یَقرَأُ عَلَیکُمُ السَّلامَ . ⁽³⁾

.

۵ / ۷ عبّاس بن ربیعه

۵ / ۸ عبد العزیز بن حارث جُعفی

۵ / ۷عبّاس بن ربیعه ⁽¹⁾امام علی علیه السلامـ درباره عبّاس بن ربیعه که بدون اجازه ایشان برای مبارزه به میدان رفت ـ: بار خدایا! از مقام عبّاس ، قدردانی فرما و گناهش را ببخش . پروردگارا! من او را بخشیدم . تو هم او را ببخشای !

۵ / ۸عبد العزیز بن حارث جُعفی ⁽²⁾وقعة صفّین :سواران شامی [حاضر در سپاه معاویه] بر سواران عراقی تاختند و هزار تن یا شماری بیشتر از یاران علی علیه السلام را دور زدند و آنان را در میان گرفتند و میان آنان و دیگر یارانشان جدایی افکندند ، به طوری که آنها را نمی دیدند . در این هنگام ، علی علیه السلام فریاد زد : «آیا مردی نیست که جان خویش را با خدا معامله کند و دنیایش را به آخرتش بفروشد؟». مردی از قبیله جُعف، به نام عبد العزیز بن حارث، سوار بر اسبی به سیاهی کلاغ ، در حالی که نقابی آهنین بر سر و روی داشت و فقط چشمانش نمایان بود، پیش آمد و گفت : ای امیر مؤمنان! هر فرمانی دارید ، بفرمایید ، که به خدا سوگند ، هر دستوری بدهید ، انجامش می دهم . علی علیه السلام فرمود : «تو از سر غیرت و راستی ، مسئولیت دشواری را پذیرفتی و برادران غیرتمند ، اندک شمارند خدای مردم ، بهترین پاداشت دهاد ؛ چرا که دستان تو ، لطف بسیار نمودند ای ابو حارث! خداوند ، گامَت را استوار بدارد! بر شامیان بتاز و خود را به یارانت برسان و به آنان بگو : امیر مؤمنان به شما سلام می رساند» .

.

۵ / ۹عَطاءٌ مَولی إسحاقَ بنِ یَحییالعلل ومعرفة الرجال عن عطاء أبی محمّد :اِنطَلَقتُ مَعَ أبی إلی عَلِیٍّ علیه السلام فَمَسَحَ رَأسی ودَعا لی بِالبَرَکَةِ . ⁽¹⁾

تهذیب التهذیب عن عطاء مولی إسحاق بن یحیی بن طلحة :أتَیتُ أنَا وأبی عَلِیّا علیه السلام فَمَسَحَ رَأسی ودَعا لی ، فَما زِلتُ أتَعَرَّفُ الخَیرَ بَعدُ . ⁽²⁾

العلل ومعرفة الرجال عن الولید بن القاسم :حَدَّثَنا عَطاءٌ أنَّ أباهُ أتی بِهِ ⁽³⁾إلی عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ، قالَ : ولی ذُؤابَةٌ ، فَمَسَحَ عَلِیٌّ علیه السلام رَأسی ، وقالَ : «اللّهُمَّ بارِک فیهِ» ، فَما زِلتُ أرَی البَرَکَةَ . ⁽⁴⁾

.

۵ / ۹ عطاء ، وابسته اسحاق بن یحیی

۵ / ۹عطاء ، وابسته اسحاق بن یحیی ⁽¹⁾العلل ومعرفة الرجالـ به نقل از ابو محمّد ، عطاء ـ: با پدرم نزد علی علیه السلام رفتیم . ایشان دستی به سرم کشید و برایم دعای برکت کرد .

تهذیب التهذیبـ به نقل از عطاء ، وابسته اسحاق بن یحیی بن طلحه ـ: من و پدرم ، نزد علی علیه السلام رفتیم. ایشان دستی به سرم کشید و برایم دعا کرد . از آن پس ، همیشه خیر می بینم .

العلل ومعرفة الرجالـ به نقل از ولید بن قاسم ـ: عطاء برایمان حدیث کرد که پدرش او را نزد علی بن ابی طالب علیه السلام برد . عطاء گفت : من زلف داشتم . علی علیه السلام به سرم دست کشید و فرمود : «خدایا! به او برکت بده» . از آن پس، من همیشه برکت می دیدم .

.

۵ / ۱۰عَمّارُ بنُ یاسِرٍالإمام علیّ علیه السلامـ فی تَأبینِ عَمّارِ بنِ یاسِرٍ ـ: رَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ أسلَمَ ، ورَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ قُتِلَ ، ورَحِمَ اللّهُ عَمّارا یَومَ یُبعَثُ حَیّا . ⁽¹⁾

۵ / ۱۱عَمرُو بنُ الحَمِقِوقعة صفّین :قالَ عَمرُو بنُ الحَمِقِ : إنّی وَاللّهِ یا أمیرَ المُؤمِنینَ ما أجَبتُکَ ولا بایَعتُکَ عَلی قَرابَةٍ بَینی وبَینَکَ ، ولا إرادَةِ مالٍ تُؤتینیهِ ، ولاَ التِماسِ سُلطانٍ یُرفَعُ ذِکری بِهِ ؛ ولکِن أحبَبتُکَ لِخِصالٍ خَمسٍ : أنَّکَ ابنُ عَمِّ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وأوَّلُ مَن آمَنَ بِهِ ، وزَوجُ سَیِّدَةِ نِساءِ الاُمَّةِ فاطِمَةَ بِنتِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، وأبُو الذُّرِّیَّةِ الَّتی بَقِیَت فینا مِن رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، وأعظَمُ رَجُلٍ مِنَ المُهاجِرینَ سَهما فِی الجِهادِ . فَلَو أنّی کُلِّفتُ نَقلَ الجِبالِ الرَّواسی ، ونَزحَ البُحورِ الطَّوامی حَتّی یَأتِیَ عَلَیَّ یَومی فی أمرٍ اُقَوّی بِهِ وَلِیَّکَ واُوهِنُ بِهِ عَدُوَّکَ ، ما رَأَیتُ أنّی قَد أدَّیتُ فیهِ کُلَّ الَّذی یَحِقُّ عَلَیَّ مِن حَقِّکَ . فَقالَ أمیرُ المُؤمِنینَ عَلِیٌّ علیه السلام : اللّهُمَّ نَوِّر قَلبَهُ بِالتُّقی ، وَاهدِهِ إلی صِراطٍ مُستَقیمٍ ، لَیتَ أنَّ فی جُندی مِئَةً مِثلَکَ . ⁽²⁾

راجع : ص ۱۳۴ ح ۱۲۴۳ .

.

۵ / ۱۰ عمّار بن یاسر

۵ / ۱۱ عمرو بن حَمِق

۵ / ۱۰عمّار بن یاسر ⁽¹⁾امام علی علیه السلامـ در سوگ عمّار بن یاسر ـ: رحمت خدا بر عمّار ، در آن روز که اسلام آورد! رحمت خدا بر عمّار ، در آن روز که کشته شد! و رحمت خدا بر عمّار ، در آن روز که دوباره زنده می شود !

۵ / ۱۱عمرو بن حَمِق ⁽²⁾وقعة صفّین :عمرو بن حَمِق گفت : ای امیر مؤمنان! به خدا سوگند که من ، نه از آن روی که میان من و تو خویشاوندی ای است ، اجابتت نمودم و با تو بیعت کردم، و نه به طمع مالی که مرا بدهی، و نه به قصد قدرتی که با آن آوازه ای یابم ؛ بلکه به پنج سبب ، تو را دوست دارم ⁽³⁾: پسرعموی پیامبر خدا هستی، نخستین کسی هستی که به او ایمان آوردی، شوهر بانوی بانوان امّت، فاطمه دخت محمّد صلی الله علیه و آله ، هستی، پدر ذریّه ای هستی که از پیامبر خدا در میان ما باقی مانده است، و در میان مهاجران ، بزرگ ترین سهم را در جهاد داری . پس، اگر [از سوی تو ]مکلّف شوم که کوه های استوار را از جای بر کَنَم و آب دریاهای مالامال را بر کشَم تا چنین روزی [افتخارآمیزْ] مرا در رَسَد که با کاری ، دوستت را تقویت کنم و دشمنت را زبون سازم ، باز ، گمان نمی کنم که حقّ تو را ـ که بر من داری ـ به تمام ، گزارده باشم . امیر مؤمنان علی علیه السلام فرمود : «بار خدایا! دل او را به نور تقوا روشن گردان و به راه راست ، هدایتش فرما. ای کاش در سپاه من صد تن چون تو می بود!» .

ر . ک : ص ۱۳۵ ح ۱۲۴۳ .

.

۵ / ۱۲قَیسُ بنُ سَعدِ بنِ عُبادَةَالإمام علیّ علیه السلامـ لِقَیسِ بنِ سَعدِ بنِ عُبادَةَ ـ: قَضَی اللّهُ لَنا ولَکَ بِالإِحسانِ فی أمرِنا کُلِّهِ . ⁽¹⁾

۵ / ۱۳مالِکٌ الأَشتَرُالغارات عن صعصعة بن صوحان :لَمّا بَلَغَ عَلِیّا علیه السلام مَوتُ الأَشتَرِ قالَ : إنّا للّهِِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ ، وَالحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمینَ ، اللّهُمَّ إنّی أحتَسِبُهُ عِندَکَ ؛ فَإِنَّ مَوتَهُ مِن مَصائِبِ الدَّهرِ ، فَرَحِمَ اللّهُ مالِکا ؛ فَقَد وَفی بِعَهدِهِ ، وقَضی نَحبَهُ ، ولَقِیَ رَبَّهُ . ⁽²⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ فی تَأبینِ مالِکٍ الأَشتَرِ ـ: فَرَحِمَهُ اللّهُ ؛ فَلَقَدِ استَکمَلَ أیّامَهُ ، ولاقی حِمامَهُ ⁽³⁾، ونَحنُ عَنهُ راضونَ . أولاهُ اللّهُ رِضوانَهُ ، وضاعَفَ الثَّوابَ لَهُ . ⁽⁴⁾

الإمام علیّ علیه السلامـ فی کِتابِهِ إلی مالِکٍ الأَشتَرِ ـ: وأنَا أسأَلُ اللّهَ بِسَعَةِ رَحمَتِهِ ، وعَظیمِ قُدرَتِهِ عَلی إعطاءِ کُلِّ رَغبَةٍ ، أن یُوَفِّقَنی وإیّاکَ لِما فیهِ رِضاهُ مِنَ الإِقامَةِ عَلَی العُذرِ الواضِحِ إلَیهِ وإلی خَلقِهِ ، مَعَ حُسنِ الثَّناءِ فِی العِبادِ ، وجَمیلِ الأَثَرِ فِی البِلادِ ، وتَمامِ النِّعمَةِ ، وتَضعیفِ الکَرامَةِ، وأن یَختِمَ لی ولَکَ بِالسَّعادَةِ وَالشَّهادَةِ، إنّا إلَیهِ راجِعونَ(راغِبونَ). وَالسَّلامُ عَلی رَسولِ اللّهِ صَلَّی اللّهُ عَلَیهِ وآلِهِ الطَّیِّبینَ الطّاهِرینَ وسَلَّمَ تَسلیما کَثیرا . ⁽⁵⁾

.

۵ / ۱۲ قیس بن سعد بن عُباده

۵ / ۱۳ مالک اشتر

۵ / ۱۲قیس بن سعد بن عُباده ⁽¹⁾امام علی علیه السلامـ به قیس بن سعد بن عُباده ـ: خداوند برای ما و تو در همه کارهایمان نیکی مقدّر فرماید !

۵ / ۱۳مالک اشتر ⁽²⁾الغاراتـ به نقل از صعصعة بن صوحان ـ: چون خبر مرگ اَشتر به علی علیه السلام رسید، فرمود : «ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم . ستایش ، خداوند را که پروردگار جهانیان است. بار خدایا! من این قربانی را به تو تقدیم می کنم ، که مرگ او از مصیبت های روزگار است. خدای عز و جل مالک را رحمت کند ، که به عهد خویش وفا کرد و به شهادت رسید و به دیدار پروردگارش شتافت!» .

امام علی علیه السلامـ در سوگ مالک اَشتر ـ: خدایش رحمت کناد! او روزگارش را به پایان برد و به مرگی که برایش مقدّر شده بود، رسید . ما از او خشنودیم . خداوند هم از او خشنود باشد و دو چندان پاداش عطایش فرماید !

امام علی علیه السلامـ در نامه اش به مالک اَشتر ـ: از خداوند ، به رحمت گسترده اش و به قدرت عظیمش در برآوردن هر خواسته ای، می خواهم که من و تو را در آنچه مورد خشنودی اوست، از آوردن عذرِ روشن [در انجام دادن همه مسئولیت ها و وظایف] به پیشگاه او و خَلقش ، و نیک نامی در میان بندگانش، و تأثیر زیبا نهادن در شهرهایش، و کامل کردن نعمتش [بر ما]، و دو چندان ساختن کرامتش [در حقّ ما] موفّق بدارد و زندگی من و تو را به سعادت و شهادت ، ختم فرماید . ما به سوی او باز می گردیم . درود فراوان بر پیامبر خدا ـ که صلوات خداوند بر او و بر خاندان پاک و وارسته اش باد ـ .

.

۵ / ۱۴مُحَمَّدُ بنُ الحَنَفِیَّةِالإمام علیّ علیه السلامـ لِمُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِیَّةِ ـ: أسأَلُ اللّهَ أن یُلهِمَکَ الشُّکرَ وَالرُّشدَ ، ویُقَوِّیَکَ عَلَی العَمَلِ بِکُلِّ خَیرٍ ، ویَصرِفَ عَنکَ کُلَّ مَحذورٍ بِرَحمَتِهِ ، وَالسَّلامُ عَلَیکَ ورَحمَةُ اللّهِ وبَرَکاتُهُ . ⁽¹⁾

۵ / ۱۵مَعقِلُ بنُ قَیسٍالإمام علیّ علیه السلامـ لِمَعقِلِ بنِ قَیسٍ بَعدَ غَلَبَتِهِ بَنی ناجِیَةَ ـ: أمّا بَعدُ ، فَالحَمدُ للّهِِ عَلی تَأییدِ أولِیائِهِ وخِذلانِ أعدائِهِ . جَزاکَ اللّهُ وَالمُسلِمینَ خَیرا ؛ فَقَد أحسَنتُمُ البَلاءَ ، وقَضَیتُم ما عَلَیکُم. ⁽²⁾

۵ / ۱۶هاشِمُ بنُ عُتبَةَ المِرقالُالإمام علیّ علیه السلامـ فی دُعائِهِ لِهاشِمٍ المِرقالِ ـ: اللّهُمَّ ارزُقهُ الشَّهادَةَ فی سَبیلِکَ ، وَالمُرافَقَةَ لِنَبِیِّکَ صلی الله علیه و آله . ⁽³⁾

.

۵ / ۱۴ محمّد بن حنفیّه

۵ / ۱۵ مَعقِل بن قیس

۵ / ۱۶ هاشم بن عُتبه مِرقال

۵ / ۱۴محمّد بن حنفیّه ⁽¹⁾امام علی علیه السلامـ به محمّد بن حنفیّه ـ: از خداوند ، درخواست می کنم که با رحمتش به تو سپاس گزاری و بالندگی ارزانی بدارد، و بر هر کار نیکی توانمندت سازد، و از هر آنچه ممنوع ، است بازَت دارد. سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد !

۵ / ۱۵مَعقِل بن قیس ⁽²⁾امام علی علیه السلامـ به مَعقِل بن قیس ، پس از پیروزی اش بر بنی ناجیه ـ: امّا بعد، خدا را سپاس که دوستانش را یاری داد و دشمنانش را سرکوب کرد . خدا به تو و مسلمانان ، پاداش نیکو دهد ، که نیکو آزمایش را دادید [و مردانه جنگیدید] و وظیفه خویش را انجام دادید !

۵ / ۱۶هاشم بن عُتبه مِرقال ⁽³⁾امام علی علیه السلامـ در دعای ایشان برای هاشم مِرقال ـ: بار خدایا! شهادت در راه خودت، و همدمی با پیامبرت صلی الله علیه و آله را روزیِ او فرما .

.

البابُ السّادِسُ : من دعا له الإمام الحسین۶ / ۱أصحابُهُ وأهلُ بَیتِهِالإمام الحسین علیه السلام :أمّا بَعدُ ، فَإِنّی لا أعلَمُ أصحابا أوفی ولا خَیرا مِن أصحابی ، ولا أهلَ بَیتٍ أبَرَّ ولا أوصَلَ مِن أهلِ بَیتی ، فَجَزاکُمُ اللّهُ عَنّی خَیرا . ⁽¹⁾

۶ / ۲عَلِیٌّ الأَکبَرُالإمام الحسین علیه السلامـ لاِبنِهِ عَلِیٍّ الأَکبَرِ علیه السلام ـ: جَزاکَ اللّهُ مِن وَلَدٍ خَیرَ ما جَزی وَلَدا عَن والِدِهِ. ⁽²⁾

۶ / ۳أبو ثُمامَةَتاریخ الطبری عن أبی ثمامةـ أنَّهُ قالَ یَومَ عاشوراءَ ـ: اُحِبُّ أن ألقی رَبّی وقَد صَلَّیتُ هذِهِ الصَّلاةَ الَّتی دَنا وَقتُها ، فَرَفَعَ الحُسَینُ علیه السلام رَأسَهُ ثُمَّ قالَ : ذَکَرتَ الصَّلاةَ ، جَعَلَکَ اللّهُ مِنَ المُصَلّینَ . ⁽³⁾

.

باب ششم : کسانی که امام حسین علیه السلام برایشان دعا کرد

۶ / ۱ یاران و خانواده اش

۶ / ۲ علیّ اکبر علیه السلام

۶ / ۳ ابو ثُمامه

باب ششم : کسانی که امام حسین برایشان دعا کرد۶ / ۱یاران و خانواده اشامام حسین علیه السلام :امّا بعد، من یارانی وفادارتر و بهتر از یاران خود، و خانواده ای نیکوکارتر و مهربان تر از خانواده خویش سراغ ندارم . خداوند به همه شما از جانب من پاداش نیک دهد .

۶ / ۲علیّ اکبرامام حسین علیه السلامـ به فرزندش علیّ اکبر علیه السلام ـ: خداوند ، بهترین پاداشی را که از جانب پدری به فرزندش می دهد، به تو فرزندم عطا فرماید !

۶ / ۳ابو ثُمامه ⁽¹⁾تاریخ الطبریـ به نقل از ابو ثمامه که در روز عاشورا گفت : دوست دارم در حالی به لقای پروردگارم بشتابم که این نمازی را که وقتش نزدیک شده است ، خوانده باشم ـ: [امام ]حسین علیه السلام سرش را بلند کرد و سپس فرمود : «نماز را به یاد آوردی . خدا تو را از نمازگزاران قرار دهد !».

.

۶ / ۴أبُو الشَّعثاءِالإمام الحسین علیه السلامـ فی أبِی الشَّعثاءِ الکِندِیِّ ، وکانَ رامِیا ـ: اللّهُمَّ سَدِّد رَمیَتَهُ ، وَاجعَل ثَوابَهُ الجَنَّةَ . ⁽¹⁾

۶ / ۵اُمُّ وَهبٍالإمام الحسین علیه السلامـ لاُِمِّ وَهبٍ ـ: جُزِیتُم مِن أهلِ بَیتٍ خَیرا ، ارجِعی رَحِمَکِ اللّهُ إلَی النِّساءِ . ⁽²⁾

۶ / ۶جَونٌ مَولی أبی ذَرٍّالإمام الحسین علیه السلامـ لِجَونٍ مَولی أبی ذَرٍّ الغِفارِیِّ ـ: اللّهُمَّ بَیِّض وَجهَهُ ، وطَیِّب ریحَهُ وَاحشُرهُ مَعَ الأَبرارِ ، وعَرِّف بَینَهُ وبَینَ مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ . ⁽³⁾

.

۶ / ۴ ابو شَعثاء

۶ / ۵ اُمّ وَهب

۶ / ۶ جَون ، غلام ابو ذر

۶ / ۴ابو شَعثاء ⁽¹⁾امام حسین علیه السلامـ درباره ابوشعثای کِندی که تیرانداز بود ـ: بار خدایا! تیرش را به هدف بزن و پاداش او را بهشت قرار بده .

۶ / ۵اُمّ وَهب ⁽²⁾امام حسین علیه السلامـ به اُمّ وهب ـ: خدا به شما خانواده ، سزای نیک دهد ⁽³⁾رحمت خدا بر تو! نزد زنان باز گرد .

۶ / ۶جَون ، غلام ابو ذر ⁽⁴⁾امام حسین علیه السلامـ در حقّ جون ، غلام آزاد شده ابو ذر غِفاری ـ: بار خدایا! رویَش را سپید گردان و بویش را خوش ساز و با نیکان محشورش فرما و میان او و میان محمّد و خاندان محمّد ، آشنایی [و پیوند] برقرار کن .

.

۶ / ۷حَنظَلَةُ بنُ أسعَدَتاریخ الطبریـ فی ذِکرِ وَقعَةِ کَربَلاءَ ـ: وجاءَ حَنظَلَةُ بنُ أسعَدَ الشِّبامِیُّ ، فَقامَ بَینَ یَدَی حُسَینٍ علیه السلام ، فَأَخَذَ یُنادی : «یَـقَوْمِ إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُم مِّثْلَ یَوْمِ الْأَحْزَابِ * مِثْلَ دَأْبِ قَوْمِ نُوحٍ وَ عَادٍ وَ ثَمُودَ وَ الَّذِینَ مِن بَعْدِهِمْ وَ مَا اللَّهُ یُرِیدُ ظُـلْمًا لِّلْعِبَادِ * وَ یَـقَوْمِ إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ یَوْمَ التَّنَادِ * یَوْمَ تُوَلُّونَ مُدْبِرِینَ مَا لَکُم مِّنَ اللَّهِ مِنْ عَاصِمٍ وَ مَن یُضْلِلِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ هَادٍ» ⁽¹⁾، یا قَومِ لا تَقتُلوا حُسَینا فَیُسحِتَکُمُ اللّهُ بِعَذابٍ «وَ قَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَی» . ⁽²⁾فَقالَ لَهُ حُسَینٌ علیه السلام : یَابنَ أسعَدَ ، رَحِمَکَ اللّهُ ، إنَّهُم قَدِ استَوجَبُوا العَذابَ حَیثُ رَدّوا عَلَیکَ ما دَعَوتَهُم إلَیهِ مِنَ الحَقِّ ، ونَهَضوا إلَیکَ لِیَستَبیحوکَ وأصحابَکَ ، فَکَیفَ بِهِمُ الآنَ وقَد قَتَلوا إخوانَکَ الصّالِحینَ ؟ ⁽³⁾

۶ / ۸الطِّرِمّاحُ بنُ عَدِیٍّالإمام الحسین علیه السلامـ لِلطِّرِمّاحِ بنِ عَدِیٍّ ـ: جَزاکَ اللّهُ وقَومَکَ خَیرا . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۷ حنظلة بن اسعد

۶ / ۸ طِرِمّاح بن عَدی

۶ / ۷حنظلة بن اسعد ⁽¹⁾تاریخ الطبریـ در یادکرد از نبرد کربلا ـ: حنظلة بن اسعد شِبامی ، پیش آمد و پیشاپیش حسین علیه السلام ایستاد و [خطاب به سپاه دشمن] فریاد زد : «ای قوم من! من از روزی چونان روز احزاب ، بر شما می ترسم ، [از سرنوشتی ]مانند سرنوشت قوم نوح و عاد و ثمود و کسانی که پس از آنها آمدند ، و [گرنه] خدا برای بندگان [خود ،] ستم نمی خواهد . و ای قوم من! من بر شما از روزی که مردم ، یکدیگر را [به یاری خواستنْ] ندا می دهند، بیم دادم ؛ روزی که پشت کنان [به زور] باز می گردید . برای شما در برابر خدا هیچ حمایتگری نیست، و هر که خدا گم راهش کند ، هدایتگری نخواهد داشت» . ای قوم من! حسین را نکشید که خداوند ، شما را با عذابی سخت ، نابود می کند «و هر که دروغ بست ، ناکام شد» . حسین علیه السلام به او فرمود : «ای پسر اسعد! رحمت خدا بر تو باد! آنها همان زمان که تو به سوی حق دعوتشان کردی و دعوتت را رد کردند و برای ریختن خون تو و یارانت خیز برداشتند ، مستوجب عذاب گشتند ، چه رسد به اکنون که برادران شایسته تو را کشته اند؟».

۶ / ۸طِرِمّاح بن عَدی ⁽²⁾امام حسین علیه السلامـ به طِرمّاح بن عدی ـ: خدا به تو و قومت ، جزای نیک دهد !

.

۶ / ۹قَیسُ بنُ مُسهِرٍالإمام الحسین علیه السلامـ لَمّا بَلَغَهُ خَبرُ شَهادَةِ قَیسِ بنِ مُسهِرٍ تَرَقرَقَت عَیناهُ ولَم یَملِک دَمعَتَهُ ، ثُمَّ قالَ ـ: «مِنْهُم مَّن قَضَی نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِیلاً» ⁽¹⁾، اللّهُمَّ اجعَل لَنا ولَهُمُ الجَنَّةَ نُزُلاً ⁽²⁾، وَاجمَع بَینَنا وبَینَهُم فی مُستَقَرٍّ مِن رَحمَتِکَ ورَغائِبِ مَذخورِ ثَوابِکَ . ⁽³⁾

عنه علیه السلامـ لَمّا بَلَغَهُ خَبَرُ شَهادَةِ قَیسِ بنِ مُسهِرٍ ـ: اللّهُمَّ اجعَل لَنا ولِشیعَتِنا مَنزِلاً کَریما ، وَاجمَع بَینَنا وبَینَهم فی مُستَقَرِّ رَحمَتِکَ ، إنَّکَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽⁴⁾

۶ / ۱۰مُسلِمُ بنُ عَقیلٍالإمام الحسین علیه السلامـ لَمّا بَلَغَهُ خَبَرُ شَهادَةِ مُسلِمٍ ـ: رَحِمَ اللّهُ مُسلِما ، فَلَقَد صارَ إلی رَوحِ اللّهِ ورَیحانِهِ ، وتَحِیَّتِهِ ورِضوانِهِ ، أما إنَّهُ قَد قَضی ما عَلَیهِ وبَقِیَ ما عَلَینا . ⁽⁵⁾

۶ / ۱۱مُسلِمُ بنُ عَوسَجَةَالإمام الحسین علیه السلامـ فی مُسلِمِ بنِ عَوسَجَةَ ـ: رَحِمَکَ اللّهُ یا مُسلِمُ «مِنْهُم مَّن قَضَی نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن یَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُواْ تَبْدِیلاً » . ⁽⁶⁾

.

۶ / ۹ قیس بن مُسهِر

۶ / ۱۰ مسلم بن عقیل

۶ / ۱۱ مسلم بن عَوسَجه

۶ / ۹قیس بن مُسهِر ⁽¹⁾امام حسین علیه السلامـ چون خبر شهادت قیس بن مُسْهِر به ایشان رسید ، چشمانش پر از اشک شد و بی اختیار ، اشک ریخت ـ: «برخی از آنان به شهادت رسیدند و برخی از آنان در انتظارند و [هرگز عقیده خود را ]تبدیل نکردند» . بار خدایا! برای ما و آنان در بهشت ، پیشکشی فراهم کن و ما و آنان را در منزلگاهی از رحمتت با پاداش های مطلوبی که اندوخته ای ، گرد هم آور .

امام حسین علیه السلامـ چون خبر شهادت قیس بن مُسهِر به ایشان رسید ـ: بار خدایا! برای ما و شیعیانمان منزلگاهی با کرامت قرار بده و ما و آنان را در قرارگاه رحمتت گرد آور، که تو بر هر چیزی توانایی .

۶ / ۱۰مسلم بن عقیل ⁽²⁾امام حسین علیه السلامـ چون خبر شهادت مسلم به ایشان رسید ـ: خدا رحمت کند مسلم را! او به سوی آسایش و رحمت خدا و درود و خشنودی او شتافت . او آنچه را به عهده اش بود ، به جای آورد و اکنون بر ماست که وظیفه خویش را به جای آوریم .

۶ / ۱۱مسلم بن عَوسَجه ⁽³⁾امام حسین علیه السلامـ درباره مسلم بن عَوسَجه ـ: رحمت خدا بر تو باد ، ای مسلم! «برخی از آنان به شهادت رسیدند و برخی از آنان در انتظارند و [هرگز عقیده خود را ]تغییر ندادند» .

.

۶ / ۱۲یَزیدُ بنُ مَسعودٍالإمام الحسین علیه السلامـ فی یَزیدَ بنِ مَسعودٍ وقَد کَتَبَ لَهُ بِنُصرَتِهِ ـ: آمَنَکَ اللّهُ یَومَ الخَوفِ ، وأعَزَّکَ وأرواکَ یَومَ العَطَشِ الأَکبَرِ . ⁽¹⁾

.

۶ / ۱۲ یزید بن مسعود

۶ / ۱۲یزید بن مسعود ⁽¹⁾امام حسین علیه السلامـ درباره یزید بن مسعود که در نامه ای به امام علیه السلام ، آمادگی خود را برای یاری کردنِ ایشان اعلام کرد ـ: خداوند ، تو را در آن روزِ ترس، آسوده بدارد و در آن روزِ تشنگیِ بزرگ ، به تو عزّت دهد و سیرابَت کند !

.

البابُ السّابِعُ : من دعا له الإمام زین العابدین۷ / ۱حَبابَةُ الوالِبِیَّةُالإمام الباقر علیه السلام :إنَّ حَبابَةَ الوالِبِیَّةَ دَعا لَها عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام فَرَدَّ اللّهُ عَلَیها شَبابَها ، فَأَشارَ إلَیها بِإِصبَعِهِ فَحاضَت لِوَقتِها ، ولَها یَومَئِذٍ مِئَةُ سَنَةٍ وثَلاثَ عَشرَةَ سَنَةً . ⁽¹⁾

۷ / ۲الزُّهرِیُّالمجتنی :دُعاءٌ رَواهُ الزُّهرِیُّ أنَّ عَلِیَّ بنَ الحُسَینِ علیه السلام دَعا لَهُ بِهِ عِندَ مَرَضِهِ ، فَقُضِیَ حَوائِجُهُ ، وهُوَ : اللّهُمَّ إنَّ ابنَ شِهابٍ قَد فَزِعَ إلَیَّ بِالوَسیلَةِ إلَیکَ بِآبائی فیها ، بِالإِخلاصِ مِن آبائی واُمَّهاتی إلاّ جُدتَ عَلَیهِ بِما قَد أمَّلَ بِبَرَکَةِ دُعائی ، وَاسکُب لَهُ مِنَ الرِّزقِ ، وَارفَع لَهُ مِنَ القَدرِ ، وغَیِّرهُ ما یُصَیِّرُهُ لَقِنا لِما عَلَّمتَهُ مِنَ العِلمِ . قالَ الزُّهرِیُّ : فَوَالَّذی نَفسی بِیَدِهِ ، مَا اعتَلَلتُ ولا مَرَّ بی ضیقٌ ولا بُؤسٌ مُذ دَعا بِهذَا الدُّعاءِ . ⁽²⁾

.

باب هفتم : کسانی که امام زین العابدین علیه السلام برایشان دعا کرد

۷ / ۱ حَبابه والِبیّه

۷ / ۲ زُهْری

باب هفتم : کسانی که امام زین العابدین برایشان دعا کرد۷ / ۱حَبابه والِبیّه ⁽¹⁾امام باقر علیه السلام :[پدرم] زین العابدین علیه السلام در حقّ حَبابه والِبیّه دعا کرد و خداوند ، جوانی اش را به او باز گرداند . ایشان با انگشتش به او اشاره کرد و در دَم ، عادت شد، در حالی که آن هنگام ، یکصد و سیزده سال از عمرش می گذشت .

۷ / ۲زُهْری ⁽²⁾المجتنی :دعایی است که زُهْری ، آن را روایت کرده و گفته است هنگامی که بیمار بود ، امام زین العابدین علیه السلام با آن برای او دعا کرد و حوائجش برآورده شد. آن دعا این است : «بار خدایا! پسر شهاب ، به من پناه آورده و پدرانم را واسطه درگاه تو قرار داده است. به اخلاص پدران و مادرانم و به برکت دعایم ، او را به آنچه آرزو کرده است ، برسان و روزی اش را بر او فرو ریزان و منزلتش را بالا ببر و او را چنان گردان که آنچه را از دانش به او آموخته ای ، بفهمد . زُهری می گوید : سوگند به آن خدایی که جانم در دست اوست ، از زمانی که این دعا را کرد ، دیگر نه بیمار شدم و نه سختی و بینوایی به سراغم آمد .

.

۷ / ۳الفَرَزدَقُالخرائج والجرائح :إنَّ عَلِیَّ بنَ الحُسَینِ علیه السلام حَجَّ فِی السَّنَةِ الَّتی حَجَّ فیها هِشامُ بنُ عَبدِ المَلِکِ وهُوَ خَلیفَةٌ ، فَاستَجهَرَ ⁽¹⁾النّاسُ مِنهُ علیه السلام وتَشَوَّفوا لَهُ ، وقالوا لِهِشامٍ : مَن هُوَ ؟ قالَ هِشامٌ : لا أعرِفُ ، لِئَلاّ یُرغَبَ فیهِ ، فَقالَ الفَرَزدَقُ ـ وکانَ حاضِرا ـ : بَل أنَا أعرِفُهُ : هذَا الَّذی تَعرِفُ البَطحاءُ وَطأَتَهُوَالبَیتُ یَعرِفُهُ وَالحِلُّ وَالحَرَمُ إلی آخِرِها . فَبَعَثَهُ هِشامٌ ، وحَبَسَهُ ، ومَحَا اسمَهُ مِنَ الدّیوانِ ، فَبَعَثَ إلَیهِ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام بِصِلَةٍ ، فَرَدَّها وقالَ : ما قُلتُ ذلِکَ إلاّ دِیانَةً . فَبَعَثَ بِها إلَیهِ أیضا ، وقالَ : قَد شَکَرَ اللّهُ لَکَ ذلِکَ . فَلَمّا طالَ الحَبسُ عَلَیهِ ـ وکانَ یوعِدُهُ بِالقَتلِ ـ شَکا إلی عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ علیه السلام ، فَدَعا لَهُ فَخَلَّصَهُ اللّهُ ، فَجاءَ إلَیهِ وقالَ : یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنَّهُ مَحَا اسمی مِنَ الدّیوانِ . فَقالَ : کَم کانَ عَطاؤُکَ ؟ قالَ : کَذا . فَأَعطاهُ لِأَربَعینَ سَنَةً ، وقالَ علیه السلام : لَو عَلِمتُ أنَّکَ تَحتاجُ إلی أکثَرَ مِن هذا لَأَعطَیتُکَ . فَماتَ الفَرَزدَقُ بَعدَ أن مَضی أربَعونَ سَنَةً . ⁽²⁾

.

۷ / ۳ فَرَزدَق

۷ / ۳فَرَزدَق ⁽¹⁾الخرائج والجرائح :امام زین العابدین علیه السلام در سالی که خلیفه ، هشام بن عبد الملک ، به حج رفته بود، به حج رفت. شُکوه امام علیه السلام ، توجّه مردم را به خود جلب کرد و نگاه ها به ایشان خیره شد . به هشام گفتند : او کیست؟ هشام برای آن که به ایشان توجّهی نشود، گفت : نمی شناسم . فَرَزدَق ـ که حاضر بود ـ گفت : امّا من او را می شناسم : او کسی است که سرزمین مکّه با جای جای گام های او آشناستو کعبه و حرم و غیر حرم ، می شناسندش ... تا آخر ابیات . هشام دستور داد فرزدق را گرفتند و زندانی کردند و نامش را از دفتر عطایا حذف کرد. امام زین العابدین علیه السلام صله ای برای فرزدق فرستاد . فرزدق ، آن را برگرداند و گفت : من آن اشعار را جز از سر اعتقاد نگفتم. [امام علیه السلام ] صله را دوباره برایش فرستاد و فرمود : «خدا نیز به خاطر آن اشعار ، پاداشت دهد!» . فرزدق چون دوره زندانی اش به درازا کشید ـ و این ، در حالی بود که هشام ، پیوسته او را تهدید به قتل می کرد ـ به امام زین العابدین علیه السلام شکایت برد. ایشان برایش دعا نمود و خداوند ، وی را رهایی بخشید. فرزدق خدمت امام علیه السلام آمد و گفت : ای پسر پیامبر خدا! او نام مرا از دفتر عطایا حذف کرده است. امام فرمود : «چه قدر عطا می گرفتی؟». گفت : فلان مبلغ . [امام علیه السلام ] برای چهل سال به او عطا کرد و فرمود : «اگر می دانستم به بیش از این نیاز داری ، می دادمت» و درست پس از چهل سال ، فرزدق در گذشت .

.

۷ / ۴الکُمَیتُ بنُ زَیدٍتاریخ دمشق عن ابن عائشة عن أبیه :أتَی الکُمَیتُ بنُ زَیدٍ إلی عَلِیِّ بنِ الحُسَینِ علیه السلام فَقالَ لَهُ : إنّی قَد مَدَحتُکُم بِما أرجو أن یَکونَ وَسیلَةً عِندَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَومَ القِیامَةِ فَاسمَعهُ ، فَوَجَّهَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام فَجَمَعَ أهلَهُ ومَوالِیَهُ ثُمَّ أنشَدَهُ : طَرِبتَ وهَل بِکَ مِن مَطرَبِ ... فَلَمّا فَرَغَ مِنها قالَ لَهُ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام : ثَوابُکَ نَحنُ عاجِزونَ عَنهُ ، ولکِن ما عَجَزنا عَنهُ فَإِنَّ اللّهَ ورَسولَهُ لَن یَعجِزا عَن مُکافَأَتِکَ ، وسَقَطَ لَهُ عَلی نَفسِهِ وأهلِهِ أربَعَمِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ ، فَقالَ لَهُ : خُذ هذِهِ یا أبَا المُستَهِلِّ فَاستَعِن بِها عَلی سَفَرِکَ ، فَقالَ : لَو وَصَلتَنی بِدانِقٍ لَکانَ شَرَفا ، ولکِن عَلی مَدحِکُم لا آخُذُ ثَمَنا ولا أجرا ، إلاّ مَن أرَدتُ بِهِ وَجهَهُ وَالوَسیلَةَ عِندَهُ ، ولکِن إن أحبَبتَ أن تُحسِنَ إلَیَّ فَادفَع بَعضَ ثِیابِکَ الَّتی تَلی جَسَدَکَ أتَبَرَّک بِهِ ، فَقامَ عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ علیه السلام فَنَزَعَ ثِیابَهُ فَدَفَعَها کُلَّها إلَیهِ ، وأمَرَ بِجُبَّةٍ لَهُ کانَت یُصَلّی فیها فَدُفِعَت إلَیهِ ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ إنَّ الکُمَیتَ جادَ فی آلِ رَسولِکَ وذُرِّیَّةِ نَبِیِّکَ بِنَفسِهِ حینَ ضَنَّ ⁽¹⁾النّاسُ ، وأظهَرَ ما کَتَمَهُ غَیرُهُ مِنَ الحَقِّ ، فَأَمِتهُ شَهیدا ، وأحیِهِ سَعیدا ، وأرِهِ الجَزاءَ عاجِلاً ، وَاجزِ لَهُ جَزیلَ المَثوبَةِ آجِلاً ؛ فَإِنّا قَد عَجَزنا عَن مُکافَأَتِهِ وأنتَ واسِعٌ کَریمٌ . قالَ الکُمَیتُ : فَما زِلتُ أتَعَرَّفُ بَرَکَةَ دُعائِهِ . ⁽²⁾

راجع : الصحیفة السجّادیّة : الدعاء ۲۴ ـ ۲۷ .

.

۷ / ۴ کُمَیت بن زید

۷ / ۴کُمَیت بن زید ⁽¹⁾تاریخ دمشقـ به نقل از ابن عایشه ، از پدرش ـ: کُمَیت بن زید ، نزد امام زین العابدین علیه السلام آمد و گفت : شعری در مدح شما گفته ام که امیدوارم در روز قیامت ، وسیله ای [برای شفاعتم ]در نزد پیامبر خدا باشد. گوش کنید! امام زین العابدین علیه السلام کسی را فرستاد و افراد خانواده و خدمتکاران خود را جمع کرد. آن گاه کُمیت اشعارش را خواند : طربناک شدی و آیا تو را جای طربناکی هست؟ ... . چون اشعارش را به پایان برد ، امام زین العابدین علیه السلام به او فرمود : «پاداش دادنِ تو از توان ما برون است؛ امّا آن پاداشِ تو که ما از دادنش ناتوانیم ، بی گمان ، خدا و پیامبرش هرگز از آن ناتوان نیستند» و از طرف خودش و خانواده اش چهار صد هزار درهم به او داد و فرمود : «اینها را بگیر ـ ای ابو مستهل ـ و خرج سَفَرت کن» . کُمَیت گفت : اگر یک سکّه خرد هم به من صله بدهی ، برایم افتخار است ؛ امّا برای مدح شما پول و مزدی نمی گیرم و مزدم را فقط از کسی می گیرم که به خاطر رضای او و برای آن که وسیله ای در نزد او داشته باشم، سرودم ؛ لیک اگر دوست داری به من احسانی کنی ، یکی از آن جامه هایی را که بر تن داری، برای تبرّک به من بده . امام زین العابدین علیه السلام برخاست و جامه هایش را در آورد و همه آنها را به او داد و دستور داد جبّه ای را که با آن نماز می خواند ، آوردند و آن را نیز به او داد و سپس فرمود : «بار خدایا! کُمَیت در زمانی که دیگر مردمانْ بخل می ورزند ، در حقّ خاندان پیامبرت و فرزندان پیامبرت ، از خود گذشتگی کرد و حق را که دیگران کتمانش می کنند ، آشکارا بیان نمود. پس . او را شهید بمیران و سعادتمند ، زنده اش بدار و در دنیا پاداشش بده و در آخرت نیز پاداش فراوان عطایش فرما، که ما از دادنِ پاداش او عاجزیم، در حالی که تو توانگر و کریمی» . کُمَیت گفت : از آن پس، همواره برکت دعای ایشان را می دیدم .

رک : صحیفه سجّادیه : دعای ۲۴ ـ ۲۷ .

.

البابُ الثّامِنُ : من دعا له الإمام الباقر۸ / ۱الکُمَیتُ بنُ زَیدٍرجال الکشّی عن زرارة :دَخَلَ الکُمَیتُ بنُ زَیدٍ عَلی أبی جَعفَرٍ علیه السلام وأنَا عِندَهُ ، فَأَنشَدَهُ : مَن لِقَلبٍ مُتَیَّمٍ مُستَهامِ ... فَلَمّا فَرَغَ مِنها ، قالَ لِلکُمَیتِ : لا تَزالُ مُؤَیَّدا بِروحِ القُدُسِ ما دُمتَ تَقولُ فینا . ⁽¹⁾

دعائم الإسلام عَن أبی جَعفَرٍ علیه السلام :أنَّ الکُمَیتَ دَخَلَ عَلَیهِ فَأَنشَدَهُ أشعارا قالَها فیهِ . فَقالَ لَهُ أبو جَعفَرٍ علیه السلام : رَحِمَکَ اللّهُ یا کُمَیتُ ! لَو کانَ عِندَنا مالٌ حاضِرٌ لَأَعطَیناکَ رِضاکَ . فَقالَ الکُمَیتُ : جُعِلتُ فِداکَ ! وَاللّهِ مَا امتَدَحتُکُم وأنَا اُریدُ بِذلِکَ عاجِلَ دُنیا ، ولکِن أرَدتُ اللّهَ ورَسولَهُ . قالَ علیه السلام : فَإِنَّ لَکَ بِامتِداحِنا ما قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله لِعَبدِ اللّهِ بنِ رَواحَةَ وحَسّانَ بنِ ثابِتٍ ، قالَ لَهُما : لَن تَزالا تُؤَیَّدانِ بِروحِ القُدُسِ ما ذَبَبتُما عَنّا بِأَلسِنَتِکُما . ⁽²⁾

.

باب هشتم : کسانی که امام باقر علیه السلام برایشان دعا کرد

۸ / ۱ کُمَیت بن زید

باب هشتم : کسانی که امام باقر برایشان دعا کرد۸ / ۱کُمَیت بن زیدرجال الکشّیـ به نقل از زراره ـ: من در خدمت امام باقر علیه السلام بودم که کُمَیت بن زید در آمد و شعرِ : کسی که دلی شیفته و شوریده عشق دارد ... را [تا آخر] خواند. چون آن را تمام کرد، امام علیه السلام به کُمَیت فرمود : «تا درباره ما می گویی ، همواره مؤیَّد به روح القدس هستی» .

دعائم الإسلام :کُمَیت بر امام باقر علیه السلام وارد شد و اشعاری خواند که در مدح ایشان گفته بود . امام باقر علیه السلام به او فرمود : «رحمت خدا بر تو باد ، ای کُمَیت! اگر نزدمان پولِ آماده ای بود ، حتما خشنودت می ساختیم» . کُمَیت گفت : فدایت شوم! به خدا سوگند که من به خاطر دنیای گذرا مدح شما را نگفته ام ؛ بلکه نیّتم خدا و پیامبر او بوده است . [امام علیه السلام ] فرمود : «پس، پاداش تو در برابر مدح ما ، همان چیزی باد که پیامبر خدا به عبد اللّه بن رَواحه و حَسّان بن ثابت فرمود . [پیامبر صلی الله علیه و آله ] به آن دو فرمود : مادام که با زبانتان از ما دفاع می کنید ، همواره مؤیَّد به روح القدس باشید! » .

.

الإمام الباقر علیه السلام :اللّهُمَّ اغفِر لِلکُمَیتِ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وما تَأَخَّرَ . ⁽¹⁾

۸ / ۲عَلِیُّ بنُ سالِمٍ الجُعفِیُّالدعوات :رُوِیَ أنَّ عَلِیَّ بنَ سالِمٍ الجُعفِیَّ قالَ لِأَبی جَعفَرٍ علیه السلام : اُدعُ لی . فَقالَ : اللّهُمَّ أحیِهِ مَحیانا ، وأمِتهُ مَماتَنا ، وَاسلُک بِهِ سَبیلَنا . قالَ : فَاستُشهِدَ . ⁽²⁾

.

۸ / ۲ علی بن سالم جُعفی

امام باقر علیه السلام :بار خدایا! گناهان قبل و بعد کُمَیت را بیامرز .

۸ / ۲علی بن سالم جُعفی ⁽¹⁾الدعوات :روایت شده است که علی بن سالم جُعفی به امام باقر علیه السلام گفت : برایم دعا کنید . [امام علیه السلام ] فرمود : «بار خدایا! او را به [سانِ] زنده بودن ما زنده بدار و به [مانندِ ]مردن ما بمیران و او را به راه ما بِبَر» . راوی می گوید : علی بن سالم ، به شهادت رسید .

.

البابُ التّاسِعُ : من دعا له الإمام الصّادق۹ / ۱ابنُ الطَّیّارِرجال الکشّی عن أبی جعفر الأحول عن الإمام الصادق علیه السلام :ما فَعَلَ ابنُ الطَّیّارِ ؟ فَقُلتُ : تُوُفِّیَ . فَقالَ : رَحِمَهُ اللّهُ ! أدخَلَ اللّهُ عَلَیهِ الرَّحمَةَ ونَضَّرَهُ ⁽¹⁾؛ فَإِنَّهُ کانَ یُخاصِمُ عَنّا أهلَ البَیتِ . ⁽²⁾

۹ / ۲أبو عُبَیدَةَ الحَذّاءُرجال الکشیّ عن الأرقط عن الإمام الصادق علیه السلام ، قال:لَمّا دُفِنَ أبو عُبَیدَةَ الحَذّاءُ ، قالَ : اِنطَلِق بِنا حَتّی نُصَلِّیَ عَلی أبی عُبَیدَةَ . فَانطَلَقنا فَلَمَّا انتَهَینا إلی قَبرِهِ لَم یَزِد عَلی أن دَعا لَهُ . فَقالَ : اللّهُمَّ بَرِّد عَلی أبی عُبَیدَةَ ، اللّهُمَّ نَوِّر لَهُ قَبرَهُ ، اللّهُمَّ ألحِقهُ بِنَبِیِّهِ . ولَم یُصَلِّ عَلَیهِ . فَقُلتُ لَهُ : هَل عَلَی المَیِّتِ صَلاةٌ بَعدَ الدَّفنِ ؟ قالَ : لا ، إنَّما هُوَ الدُّعاءُ لَهُ . ⁽³⁾

.

باب نهم : کسانی که امام صادق علیه السلام برایشان دعا کرد

۹ / ۱ ابن طیّار

۹ / ۲ ابو عبیده حَذّاء

باب نهم : کسانی که امام صادق برایشان دعا کرد۹ / ۱ابن طیّار ⁽¹⁾رجال الکشّیـ به نقل از ابو جعفر احول ـ: امام صادق علیه السلام فرمود : «از ابن طیّار ، چه خبر؟». گفتم : در گذشت . فرمود : «خدایش رحمت کناد! خداوند ، او را غریق رحمت و نعمت گرداند! او پیوسته از ما اهل بیت ، دفاع می کرد» .

۹ / ۲ابو عبیده حَذّاء ⁽²⁾رجال الکشّیـ به نقل از اَرقط ـ: چون ابو عبیده حذّاء به خاک سپرده شد، امام صادق علیه السلام فرمود : «برویم تا بر ابو عبیده نماز بخوانیم». ما به راه افتادیم و چون به قبر او رسیدیم ، [امام علیه السلام ] فقط برایش دعا کرد و فرمود : «بار خدایا! بر ابو عبیده خُنَک گردان (به او آرامش بخش). بار خدایا! قبرش را برایش نورانی کن. بار خدایا! او را به پیامبرش ملحق گردان» . و بر او نماز نخواند . من گفتم : آیا بر مرده بعد از خاک سپاری اش هم نماز خوانده می شود؟ فرمود : «نه؛ بلکه فقط باید برایش دعا کرد».

.

۹ / ۳جابِرٌ الجُعفِیُّالإمام الصادق علیه السلام :رَحِمَ اللّهُ جابِرَ [بنَ یَزیدَ] الجُعفِیَّ ؛ کانَ یَصدُقُ عَلَینا ، لَعَنَ اللّهُ المُغیرَةَ بنَ سَعیدٍ ؛ کانَ یَکذِبُ عَلَینا . ⁽¹⁾

۹ / ۴طَرخانُ النَّخّاسُالکافی عن طرخان النخّاس :مَرَرتُ بِأَبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام وقَد نَزَلَ الحیرَةَ ، فَقالَ لی : ما عِلاجُکَ ⁽²⁾؟ قُلتُ : نَخّاسٌ . فَقالَ : أصِب لی بَغلَةً فَضحاءَ . قُلتُ : جُعِلتُ فِداکَ ! ومَا الفَضحاءُ ؟ قالَ : دَهماءُ ⁽³⁾، بَیضاءُ البَطنِ ، بَیضاءُ الأَفحاجِ ⁽⁴⁾، بَیضاءُ الجَحفَلَةِ . ⁽⁵⁾فَقُلتُ : وَاللّهِ ما رَأَیتُ مِثلَ هذِهِ الصِّفَةِ . فَرَجَعتُ مِن عِندِهِ ، فَساعَةً دَخَلتُ الخَندَقَ فَإِذا ⁽⁶⁾غُلامٌ قد أشفی ⁽⁷⁾عَلی بَغلَةٍ عَلی هذَا الصِّفَةِ ، فَسَأَلتُ الغُلامَ : لِمَن هذِهِ البَغلَةُ ؟ فَقالَ : لِمَولایَ . قُلتُ : یَبیعُها ؟ قالَ : لا أدری . فَتَبِعتُهُ حَتّی أتَیتُ مَولاهُ فَاشتَرَیتُها مِنهُ وأتَیتُهُ بِها . فَقالَ : هذِهِ الصِّفَةُ الَّتی أرَدتُها ، قُلتُ : جُعِلتُ فِداکَ ! اُدعُ اللّهَ لی . فَقالَ : أکثَرَ اللّهُ مالَکَ ووَلَدَکَ . قالَ : فَصِرتُ أکثَرَ أهلِ الکوفَةِ مالاً ووَلَدا . ⁽⁸⁾

.

۹ / ۳ جابر جُعْفی

۹ / ۴ طَرخان نَخّاس

۹ / ۳جابر جُعْفی ⁽¹⁾امام صادق علیه السلام :خدا رحمت کند جابر [بن یزید] جعفی را! او از طرف ما راست می گفت . خدا لعنت کند مغیرة بن سعید را! او بر ما دروغ می بست.

۹ / ۴طَرخان نَخّاس ⁽²⁾الکافیـ به نقل از طَرخان نَخّاس ـ: بر امام صادق علیه السلام که در حیره فرود آمده بود، گذشتم . به من فرمود : «شُغلت چیست؟». گفتم : چاپادار . فرمود : «قاطری فَضحا برایم تهیّه کن». گفتم : قربانت گردم! فَضحا چیست؟ فرمود : «قاطر سیاهی که شکم و میان پاها و پوزه اش سفید است». گفتم : به خدا سوگند ، تاکنون قاطری را با این ویژگی ندیده ام . و از نزد ایشان برگشتم . به محض آن که وارد خندق شدم ، دیدم جوانکی سوار بر قاطری با همان ویژگی نزدیک شد. از جوانک پرسیدم : این قاطر از آنِ کیست؟ گفت : از آنِ خواجه ام. گفتم : آن را می فروشد؟ گفت : نمی دانم. من به دنبال او رفتم تا نزد خواجه اش رسیدم و قاطر را از او خریدم و نزد امام علیه السلام آوردم. فرمود : «این ، همان ویژگی ای است که می خواستم». گفتم : قربانت گردم! برایم دعا کنید. فرمود : «خدا مال و فرزندانت را افزون کناد!». و من ، ثروتمندترین و پُر فرزندترینِ مردم کوفه شدم .

.

۹ / ۵عَبدُ المَلِکِ بنُ أعیَنَ أبُو الضُّرَیسِرجال الکشّی عن زرارة :قَدِمَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام مَکَّةَ فَسَأَلَ عَن عَبدِ المَلِکِ بنِ أعیَنَ ⁽¹⁾، فَقُلتُ : ماتَ . فَقالَ : ماتَ ؟ قُلتُ : نَعَم . قالَ : فَانطَلِق بِنا إلی قَبرِهِ حَتّی نُصَلِّیَ عَلَیهِ ، قُلتُ : نَعَم . فَقالَ : لا ، ولکِن نُصَلّی عَلَیهِ هاهُنا . فَرَفَعَ یَدَیهِ یَدعو وَاجتَهَدَ فِی الدُّعاءِ ، وتَرَحَّمَ عَلَیهِ . ⁽²⁾

رجال الکشّی عن زرارة :قالَ لی أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام بَعدَ مَوتِ عَبدِ المَلِکِ بنِ أعیَنَ : اللّهُمَّ إنَّ أبَا الضُّرَیسِ کُنّا عِندَهُ خِیَرَتَکَ مِن خَلقِکَ ، فَصَیِّرهُ فی ثَقَلِ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله یَومَ القِیامَةِ . ۳ ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّهِ: أما رَأَیتَهُ ـ یَعنی فِی النَّومِ ـ فَتَذَکَّرتَ ؟ فَقُلتُ : لا ، فَقالَ : سُبحانَ اللّهِ ! مِثلُ أبِی الضُّرَیسِ لَم یَأتِ بَعدُ ! ⁽³⁾

.

۹ / ۵ عبد الملک بن اَعیَن [ابو ضُرَیس]

۹ / ۵عبد الملک بن اَعیَن ابو ضُرَیس ⁽¹⁾رجال الکشّیـ به نقل از زراره ـ: امام صادق علیه السلام به مکّه آمد و از حال عبد الملک بن اَعیَن ⁽²⁾جویا شد. گفتم : مُرد. فرمود : «مُرد؟». گفتم . بله. فرمود : «پس نزد قبرش برویم و برایش دعا کنیم» . گفتم : باشد . سپس فرمود : «نه. همین جا برایش دعا می کنیم» و دست به دعا برداشت و در دعا [برایش ]کوشید و برایش طلب رحمت نمود .

رجال الکشّیـ به نقل از زرارة ـ: پس از درگذشت عبد الملک بن اَعیَن، امام صادق علیه السلام به من فرمود : «بار خدایا! نزد ابو ضُرَیس، ما بهترین خلقِ تو به شمار می رفتیم . پس ، تو هم او را در روز قیامت ، در شمار اطرافیان محمّد صلی الله علیه و آله قرار بده!» . امام صادق علیه السلام سپس فرمود : «آیا او را در خواب ندیده ای که چیزی به یاد آوری؟». گفتم : خیر . فرمود : «عجبا! آدمی چون ابو ضُرَیس ، هنوز [به خوابت ]نیامده است!».

.

۹ / ۶المَرأَةُ المُبتَلاةُ بِبَرَصٍ فی عَضُدِهاالأمالی للطوسی عن سدیر الصیرفی :جاءَتِ امرَأَةٌ إلی أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام فَقالَت لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ، إنّی وأبی وأهلَ بَیتی نَتَوَلاّکُم ، فَقالَ لَها : صَدَقتِ ، فَما الَّذی تُریدینَ ؟ قالَت لَهُ المَرأَةُ : جُعِلتُ فِداکَ یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، أصابَنی وَضَحٌ ⁽¹⁾فی عَضُدی ، فَادعُ اللّهَ أن یَذهَبَ بِهِ عَنّی . قالَ أبو عَبدِ اللّهِ : اللّهُمَّ إنَّکَ تُبرِئُ الأَکمَهَ ⁽²⁾وَالأَبرَصَ ، وتُحیِی العِظامَ وهِیَ رَمیمٌ ، ألبِسها مِن عَفوِکَ وعافِیَتِکَ ما تَری أثَرَ إجابَةِ دُعائی . فَقالَتِ المَرأَةُ : وَاللّهِ لَقَد قُمتُ وما بی مِنهُ قَلیلٌ ولا کَثیرٌ . ⁽³⁾

.

۹ / ۶ زنی که بازویش دچار پیسی شده بود

۹ / ۶زنی که بازویش دچار پیسی شده بودالأمالی، طوسیـ به نقل از سَدیر صَیرَفی ـ: زنی نزد امام صادق علیه السلام آمد و گفت : فدایت شوم! من و پدرم و خانواده ام ، دوستدار ( / پیرو) شما هستیم . [امام علیه السلام ] به او فرمود : «راست می گویی. چه می خواهی؟». زن گفت : فدایت شوم ، ای پسر پیامبر خدا! بازویم به پیسی مبتلا شده است. دعا کنید خداوند ، آن را از من برطرف سازد. امام صادق علیه السلام فرمود : «بار خدایا! تو ، کور مادرزاد و پیس را شفا می دهی و استخوان های پوسیده را [دوباره ]زنده می کنی . جامه عفو و عافیت (آسایش) خود را بر این زن نیز بپوشان ، آن گونه که اثر اجابت دعای مرا ببیند» . آن زن گفت : به خدا سوگند، از جایم که برخاستم ، کمترین نشانی از آن پیسی در من نبود .

.

۹ / ۷الشَّیخُ المُبتَلی بِبَلاءٍ شَدیدٍالدعوات :کانَ الصّادِقُ علیه السلام تَحتَ المیزابِ ومَعَهُ جَماعَةٌ ، إذ جاءَهُ شَیخٌ فَسَلَّمَ ، ثُمَّ قالَ : یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنّی لاَُحِبُّکُم أهلَ البَیتِ وأبرَأُ مِن عَدُوِّکُم ، وإنّی بُلیتُ بِبَلاءٍ شَدیدٍ ، وقَد أتَیتُ البَیتَ مُتَعَوِّذا بِهِ مِمّا أجِدُ وتَعَلَّقتُ بِأَستارِهِ ، ثُمَّ أقبَلتُ إلَیکَ وأنَا أرجو أن یَکونَ سَبَبَ عافِیَتی مِمّا أجِدُ ، ثُمَّ بَکی وأکَبَّ عَلی أبی عَبدِ اللّهِ علیه السلام یُقَبِّلُ رَأسَهُ ورِجلَیهِ ، وجَعَلَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَتَنَحّی عَنهُ ، فَرَحِمَهُ وبَکی . ثُمَّ قالَ : هذا أخوکُم قَد أتاکُم مُتَعَوِّذا بِکُم فَارفَعوا أیدِیَکُم ، فَرَفَعَ أبو عَبدِ اللّهِ علیه السلام یَدَیهِ ورَفَعنا أیدِیَنا ، ثُمَّ قالَ علیه السلام : اللّهُمَّ إنَّکَ خَلَقتَ هذِهِ النَّفسَ مِن طینَةٍ أخلَصتَها ، وجَعَلتَ مِنها أولِیاءَکَ وأولِیاءَ أولیائِکَ ، وإن شِئتَ أن تُنَحِّیَ عَنهَا الآفاتِ فَعَلتَ ، اللّهُمَّ وقَد تَعَوَّذَ بِبَیتِکَ الحَرامِ الَّذی یَأمَنُ بِهِ کُلُّ شَیءٍ ، اللّهُمَّ وقَد تَعَوَّذَ بِنا ، وأنَا أسأَ لُکَ یا مَنِ احتَجَبَ بِنورِهِ عَن خَلقِهِ ، أسأَ لُکَ بِحَقِّ مُحَمَّدٍ وعَلِیٍّ وفاطِمَةَ وَالحَسَنِ وَالحُسَینِ ، یا غایَةَ کُلِّ مَحزونٍ ومَلهوفٍ ومَکروبٍ ومُضطَرٍّ مُبتَلیً ، أن تُؤمِنَهُ بِأَمانِنا مِمّا یَجِدُ ، وأن تَمحُوَ مِن طینَتِهِ ما قُدِّرَ عَلَیها مِنَ البَلاءِ ، وأن تُفَرِّجَ کُربَتَهُ یا أرحَمَ الرّاحِمینَ . فَلَمّا فَرَغَ مِنَ الدُّعاءِ انطَلَقَ الرَّجُلُ ، فَلَمّا بَلَغَ بابَ المَسجِدِ رَجَعَ وبَکی ، ثُمَّ قالَ : اللّهُ أعلَمُ حَیثُ یَجعَلُ رِسالَتَهُ ! وَاللّهِ ما بَلَغتُ بابَ المَسجِدِ وبی مِمّا أجِدُ قَلیلٌ ولا کَثیرٌ . ثُمَّ وَلّی . ⁽¹⁾

راجع : ص ۵۰ ح ۱۱۴۷ ـ ۱۱۴۹ .

.

۹ / ۷ پیرمرد مبتلا به مرضی سخت

۹ / ۷پیرمرد مبتلا به مرضی سختالدعوات :امام صادق علیه السلام با عدّه ای زیر ناودان [کعبه] بود که پیرمردی نزد ایشان آمد و سلام کرد و گفت : ای پسر پیامبر خدا! من شما اهل بیت را دوست دارم و از دشمنتان بیزارم . من به مرضی سخت دچار گشته ام و برای شفای خود به کعبه پناه آوردم و به پرده هایش آویختم، و حالا نزد شما آمدم ، بدان امید که سبب بهبود من از این مرض شود. آن گاه به طرف امام صادق علیه السلام خم شد و شروع به بوسیدن سر و پاهای ایشان کرد و امام صادق علیه السلام سعی داشت خود را کنار بکشد . امام علیه السلام دلش به حال او سوخت و گریه کرد. سپس فرمود : «این برادرِ شما به شما پناه آورده است. پس ، دستانتان را به آسمان بردارید» . امام صادق علیه السلام دستانش را به طرف آسمان ، بلند کرد و ما نیز دستانمان را بلند کردیم. آن گاه فرمود : «بار خدایا! تو این تن را از گِلی که خالصش کردی ، آفریدی و دوستانت را و دوستان دوستانت را از آن خلق کردی و اگر بخواهی آفت ها را از آن دور کنی ، بی گمان می توانی. بار خدایا! [این مَرد] به خانه محترم تو که هر چیزی در آن در امان است ، پناه آورده است. بار خدایا! او به ما پناه آورده است . ای کسی که به واسطه نورش از خَلق خویش در پرده است! از تو درخواست می کنم ، به حقّ محمّد و علی و فاطمه و حسن و حسین . ای مقصد هر اندوهناک و افسرده و غم زده و گرفتارِ پریشان، از تو درخواست می کنم که با امان[خواهیِ ]ما ، او را از مرضی که دارد ، امان دهی (شفا بخشی) و بلایی را که برایش مقدّر گشته است ، از گِلِ (تنِ) او بزدایی و اندوهش را بِبَری، ای مهربان ترینِ مهربانان!» . چون دعای امام علیه السلام تمام شد، مرد رفت و به درِ مسجد که رسید ، برگشت و گریست و سپس گفت : «خدا بهتر می داند رسالت خود را در چه خاندانی قرار دهد» ! به خدا سوگند ، به درِ مسجد نرسیده بودم که دیدم کمترین نشانی از مَرَضم در من نیست. این را گفت و رفت .

ر . ک : ص ۵۱ ح ۱۱۴۷ ـ ۱۱۴۹ .

.

البابُ العاشِرُ : من دعا له الإمام الکاظم۱۰ / ۱عَلِیُّ بنُ یَقطینٍرجال الکشّی عن إسماعیل بن موسی :رَأَیتُ العَبدَ الصّالِحَ علیه السلام عَلَی الصَّفا ، یَقولُ : إلهی فی أعلی عِلِّیّینَ ، اغفِر لِعَلِیِّ بنِ یَقطینٍ . ⁽¹⁾

رجال الکشّی عن عبدالرحمن بن الحجّاج :قُلتُ لِأَبِی الحَسَنِ علیه السلام : إنَّ عَلِیَّ بنَ یَقطینٍ أرسَلَنی إلَیکَ بِرِسالَةٍ أسأَ لُکَ الدُّعاءَ لَهُ . فَقالَ : فی أمرِ الآخِرَةِ ؟ قُلتُ : نَعَم . قالَ : فَوَضَعَ یَدَهُ عَلی صَدرِهِ ، ثُمَّ قالَ : ضَمِنتُ لِعَلِیِّ بنِ یَقطینٍ ألاّ تَمَسَّهُ النّارُ أبَدا . ⁽²⁾

۱۰ / ۲حَمّادُ بنُ عیسیالأمالی للمفید عن حمّاد بن عیسی :قُلتُ لِأَبِی الحَسَنِ موسَی بنِ جَعفَرٍ علیهماالسلام : جُعِلتُ فِداکَ ، ادعُ اللّهَ أن یَرزُقَنی وَلَدا ولا یَحرِمَنِی الحَجَّ ما دُمتُ حَیّا . قالَ : فَدَعا لی ، فَرَزَقَنِی اللّهُ ابنی هذا ، ورُبَّما حَضَرَت أیّامُ الحَجِّ ولا أعرِفُ لِلنَّفَقَةِ فیهِ وَجها ، فَیَأتِی اللّهُ بِها مِن حَیثُ لا أحتَسِبُ. ⁽³⁾

.

باب دهم : کسانی که امام کاظم علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۰ / ۱ علی بن یَقْطین

۱۰ / ۲ حمّاد بن عیسی

باب دهم : کسانی که امام کاظم برایشان دعا کرد۱۰ / ۱علی بن یَقْطین ⁽¹⁾رجال الکشّیـ به نقل از اسماعیل بن موسی ـ: عبد صالح (امام کاظم) علیه السلام را بر کوه صفا دیدم که می گوید : «ای معبود من در اعلی علیّین! علی بن یقطین را بیامرز» .

رجال الکشّیـ به نقل از عبد الرحمان بن حَجّاج ـ: به ابو الحسن (امام کاظم) علیه السلام گفتم : علی بن یقطین ، مرا با نامه ای خدمت شما فرستاده و از شما خواهش کرده است که برایش دعا کنید . فرمود : «درباره آخرت؟». گفتم : آری . ایشان دستش را بر سینه اش نهاد و سپس فرمود : «برای علی بن یقطین ، ضمانت کردم که هرگز آتش به او نرسد» .

۱۰ / ۲حمّاد بن عیسی ⁽²⁾الأمالی ، مفیدـ به نقل از حمّاد بن عیسی ـ: به ابو الحسن ، موسی بن جعفر علیه السلام ، گفتم : فدایت شوم! دعا کنید که خداوند به من پسری روزی بفرماید و تا زنده هستم ، از حج محرومم نگرداند . ایشان برایم دعا کرد و خداوند ، این پسرم را روزیِ من کرد و در خصوص حج نیز ، گاه پیش می آمد که موسم حج می شد و من خرجیِ آن را نداشتم ؛ امّا خداوند ، از جایی که گمانش را هم نمی بردم ، خرج سفرم را می رسانْد .

.

قرب الإسناد عن محمّد بن عیسی :حَدَّثَنی حَمّادُ بنُ عیسی ، قالَ : دَخَلتُ عَلی أبِی الحَسَنِ موسَی بنِ جَعفَرٍ علیه السلام بِالبَصرَةِ ، فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ ! ادعُ اللّهَ تَعالی أن یَرزُقَنی دارا ، وزَوجَةً ، ووَلَدا ، وخادِما ، وَالحَجَّ فی کُلِّ سَنَةٍ . قالَ : فَرَفَعَ یَدَهُ ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَارزُق حَمّادَ بنَ عیسی دارا ، وزَوجَةً ، ووَلَدا ، وخادِما ، وَالحَجَّ خَمسینَ سَنَةً . قالَ حَمّادٌ : فَلَمَّا اشتَرَطَ خَمسینَ سَنَةً عَلِمتُ أنّی لا أحُجُّ أکثَرَ مِن خَمسینَ سَنَةً . قالَ حَمّادٌ : وقَد حَجَجتُ ثَمانِیَةً وأربَعینَ سَنَةً ، وهذِهِ داری قَد رُزِقتُها ، وهذِهِ زَوجَتی وَراءَ السِّترِ تَسمَعُ کَلامی ، وهذَا ابنی ، وهذِهِ خادِمی وقَد رُزِقتُ کُلَّ ذلِکَ . فَحَجَّ بَعدَ هذَا الکَلامِ حَجَّتَینِ تَمامَ الخَمسینَ. ⁽¹⁾

۱۰ / ۳بَعضُ الخُلَفاءِالمناقب لابن شهرآشوب :حُکِیَ أنَّهُ مَغِصَ بَعضُ الخُلَفاءِ فَعَجَزَ بَختیشوعُ النَّصرانِیُّ عَن دَوائِهِ ، وأخَذَ جَلیدا فَأَذابَهُ بِدَواءٍ ، ثُمَّ أخَذَ ماءً وعَقَدَهُ بِدَواءٍ ، وقالَ : هذَا الطِّبُّ إلاّ أن یَکونَ مُستَجابَ دُعاءٍ ذا مَنزِلَةٍ عِندَ اللّهِ یَدعو لَکَ . فَقالَ الخَلیفَةُ : عَلَیَّ بِموسَی بنِ جَعفَرٍ . فَاُتِیَ بِهِ فَسَمِعَ فِی الطَّریقِ أنینَهُ ، فَدَعَا اللّهَ سُبحانَهُ وزالَ مَغَصُ الخَلیفَةِ . فَقالَ لَهُ : بِحَقِّ جَدِّکَ المُصطَفی أن تَقولَ بِمَ دَعَوتَ لی ؟ فَقالَ علیه السلام قُلتُ : اللّهُمَّ کَما أرَیتَهُ ذُلَّ مَعصِیَتِهِ فَأَرِهِ عِزَّ طاعَتی ، فَشَفاهُ اللّهُ مِن ساعَتِهِ . ⁽²⁾

.

۱۰ / ۳ یکی از خلفا

قرب الإسنادـ به نقل از محمّد بن عیسی ـ: حمّاد بن عیسی برایم گفت که : در بصره خدمت ابو الحسن ، موسی بن جعفر علیه السلام ، رسیدم و گفتم : فدایت شوم! دعا کنید که خداوند به من خانه ای و همسری و فرزندی و خدمتکاری و حجّ همه ساله ، روزی کند . ایشان دستش را بلند کرد و فرمود : «بار خدایا! بر محمّد و خاندان محمّد درود فرست و به حمّاد بن عیسی ، خانه ای و همسری و فرزندی و خدمتکاری و پنجاه سال حج ، روزی فرما» . حمّاد گفت : وقتی امام علیه السلام قید پنجاه سال را آورد ، دانستم که بیش از پنجاه سال حج نخواهم گزارد . حمّاد [سپس] گفت : تاکنون چهل و هشت حج گزارده ام . این خانه هم روزی ام شده است. همسرم نیز هم اکنون پشت پرده ، سخنانم را می شنود. این هم فرزند من، و این هم خدمتکارم . همه اینها به من عطا شد. حمّاد پس از این سخنان ، دو بار دیگر نیز به حج رفت و پنجاه حج ، کامل شد .

۱۰ / ۳یکی از خلفاالمناقب ، ابن شهر آشوب :آورده اند که یکی از خلفا دچار قولنج شد و بختیشوع نصرانی ، از درمان وی درماند. او مقداری یخ برداشت و با دارویی آبش کرد. سپس کمی آب برگرفت و آن را با دارویی مخلوط کرد و گفت : این از طب! امّا لازم است فردی مستجاب الدعوه که نزد خداوند ، منزلتی دارد نیز باشد و برایت دعا کند. خلیفه گفت : موسی بن جعفر را نزد من بیاورید. امام علیه السلام را آوردند و ایشان در راه ، صدای ناله خلیفه را شنید . پس به درگاه خداوند سبحان دعا کرد و قولنج خلیفه برطرف شد. خلیفه به امام علیه السلام گفت : تو را به حقّ جدّت مصطفی ، سوگند می دهم که بگویی چه دعایی برایم کردی؟ فرمود : «گفتم : بار خدایا! همچنان که خواریِ معصیتش را به او نشان دادی، عزّت طاعت مرا به او بنمایان» و [این گونه] خداوند ، در دم ، او را شفا داد.

.

. .

. .

البابُ الحادی عَشَرَ : من دعا له الإمام الرّضا۱۱ / ۱أحمَدُ بنُ عَبدِ اللّهِ الکَرخِیُّعیون أخبار الرضا علیه السلام عن محمّد بن إسحاق عن عمّه أحمد بن عبد اللّه بن حارثة الکرخی :کانَ لا یَعیشُ لی وَلَدٌ وتُوُفِّیَ لی بِضعَةَ عَشَرَ مِنَ الوَلَدِ ، فَحَجَجتُ ودَخَلتُ عَلی أبِی الحَسَنِ الرِّضا علیه السلام ، فَخَرَجَ إلَیَّ وهُوَ مُتَّزِرٌ بِإِزارٍ مُوَرَّدٍ ، فَسَلَّمتُ عَلَیهِ وقَبَّلتُ یَدَهُ ، وسَأَلتُهُ عَن مَسائِلَ ، ثُمَّ شَکَوتُ إلَیهِ بَعدَ ذلِکَ ما ألقی مِن قِلَّةِ بَقاءِ الوَلَدِ ، فَأَطرَقَ طَویلاً ودَعا مَلِیّا ثُمَّ قالَ لی : إنّی لَأَرجو أن تَنصَرِفَ ولَکَ حَملٌ ، وأن یولَدَ لَکَ وَلَدٌ بَعدَ وَلَدٍ ، وتَمَتَّعَ بِهِم أیّامَ حَیاتِکَ ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالی إذا أرادَ أن یَستَجیبَ الدُّعاءَ فَعَلَ ، وهُوَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ . ⁽¹⁾

۱۱ / ۲الحَسَنُ بنُ مَحبوبٍالإمام الرضا علیه السلامـ فیما کَتَبَهُ إلَیهِ ـ: إنَّ اللّهَ قَد أیَّدَکَ بِحِکمَةٍ ، وأنطَقَها عَلی لِسانِکَ ، قَد أحسَنتَ وأصَبتَ ، أصابَ اللّهُ بِکَ الرَّشادَ ، ویَسَّرَکَ لِلخَیرِ ، ووَفَّقَکَ لِطاعَتِهِ . ⁽²⁾

.

باب یازدهم : کسانی که امام رضا علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۱ / ۱ احمد بن عبد اللّه کَرْخی

۱۱ / ۲ حسن بن محبوب

باب یازدهم : کسانی که امام رضا برایشان دعا کرد۱۱ / ۱احمد بن عبد اللّه کَرْخی ⁽¹⁾عیون أخبار الرضا علیه السلامـ به نقل از محمّد بن اسحاق ، از عمویش احمد بن عبداللّه بن حارثه کرخی ـ: هیچ فرزندی برایم زنده نمی ماند و ده و اندی فرزند از من مُرد . سالی به حج رفتم و خدمت ابو الحسن الرضا علیه السلام رسیدم. حضرت در حالی که ازاری سرخ فام پوشیده بود، وارد [اتاق ]شد. من به ایشان سلام کردم و دستش را بوسیدم و مسائلی را از ایشان پرسیدم و سپس از این که کمتر فرزندی برایم باقی می ماند ، به ایشان شِکوه کردم. امام علیه السلام لَختی دراز ، سر به زیر افکند و دعا کرد. آن گاه به من فرمود : «من امیدوارم وقتی برگشتی ، همسرت حامله باشد و فرزندی از پسِ فرزندی برایت به دنیا بیاید و در ایّام زندگانی ات از آنان بهره مند شوی؛ چرا که خداوند متعال ، هر گاه اراده نماید که دعایی را مستجاب کند، چنین می کند، و او بر هر چیزی تواناست».

۱۱ / ۲حسن بن محبوب ⁽²⁾امام رضا علیه السلامـ در نامه ای که به حسن بن محبوب نوشت ـ: خداوند ، تو را با حکمت ، تأیید فرموده و آن را بر زبانت جاری ساخته است. نیکو و درست گفتی. خداوند ، تو را در راه راست بدارد و خیر را برایت میسّر گرداند و بر طاعتش توفیقت دهد!

.

۱۱ / ۳داوُودُ بنُ کَثیرٍ الرِّقِّیُّقرب الإسناد عن الحسین بن یسار :قَرَأتُ کِتابَهُ [ أیِ الإمامِ الرِّضا علیه السلام ] إلی داوُودَ بنِ کَثیرٍ الرِّقِّیِّ ـ وهُوَ مَحبوسٌ وکَتَبَ إلَیهِ یَسأَلُهُ الدُّعاءَ ـ فَکَتَبَ : بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، عافانَا اللّهُ وإیّاکَ بِأَحسَنِ عافِیَةٍ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ بِرَحمَتِهِ ، کَتَبتُ إلَیکَ وما بِنا مِن نِعمَةٍ فَمِنَ اللّهِ ، لَهُ الحَمدُ لا شَریکَ لَهُ . ⁽¹⁾

۱۱ / ۴دِعبِلٌکمال الدین عن عبدالسلام بن صالح الهروی :دَخَلَ دِعبِلُ بنُ عَلِیٍّ الخُزاعِیُّ عَلی أبِی الحَسَنِ عَلِیِّ بنِ موسَی الرِّضا علیه السلام بِمَروَ ، فَقالَ لَهُ : یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنّی قَد قُلتُ فیکُم قَصیدَةً وآلَیتُ عَلی نَفسی أن لا اُنشِدَها أحَدا قَبلَکَ . فَقالَ علیه السلام : هاتِها ، فَأَنشَدَها : مَدارِسُ آیاتٍ خَلَت مِن تِلاوَةٍومَنزِلُ وَحیٍ مُقفِرُ العَرَصاتِ . . . فَلَمّا بَلَغَ إلی قَولِهِ : لَقَد خِفتُ فِی الدُّنیا وأیّامَ سَعیِهاوإنّی لَأَرجُو الأَمنَ بَعدَ وَفاتی قالَ لَهُ الرِّضا علیه السلام : آمَنَکَ اللّهُ یَومَ الفَزَعِ الأَکبَرِ . ⁽²⁾

.

۱۱ / ۳ داوود بن کثیر رقّی

۱۱ / ۴ دِعبِل

۱۱ / ۳داوود بن کثیر رقّی ⁽¹⁾قرب الإسنادـ به نقل از حسین بن یسار ـ: نامه ایشان (امام رضا علیه السلام ) به داوود بن کثیر رِقّی را در پاسخ نامه او ـ که از زندان برای امام علیه السلام نوشته و درخواست دعا کرده بود ـ خواندم. ایشان نوشته بود : «به نام خداوند بخشاینده مهربان. خداوند، به رحمت خویش، ما و تو را در دنیا و آخرت ، از بهترین عافیت (آسایش) ، برخوردار گرداند! این نامه را به تو نوشتم و [بدان که ]هر نعمتی که داریم ، از خداست. ستایش ، از آنِ اوست که بی انباز است».

۱۱ / ۴دِعبِل ⁽²⁾کمال الدینـ به نقل از عبد السلام بن صالح هروی ـ: دِعبل بن علی خُزاعی ، در مرو ، خدمت امام رضا علیه السلام رسید و گفت : ای پسر پیامبر خدا! من درباره شما قصیده ای گفته ام و با خود ، عهد کرده ام که آن را پیش از شما برای هیچ کس نخوانم . [امام علیه السلام ] فرمود : «بخوان». دعبل ، شروع به خواندن کرد : حلقه های درسی که در آنها قرآن خوانده می شد ، اکنون خالی اندو محلّ نزول وحی ، چونان بیابانی بی آب و علف گشته است... و چون به این بیت رسید که : من همه عمر در بیم و هراس زیستم ؛ امّاامیدم همه آن است که بعد از مرگ ، روی آسایش ببینم [امام] رضا علیه السلام به او فرمود : «خداوند ، تو را در آن روز وحشت بزرگ ، در امان بدارد!».

.

۱۱ / ۵موسَی بنُ عُمَرَ بنِ بَزیعٍعیون أخبار الرضا علیه السلام عن موسی بن عمر بن بزیع :کانَ عِندی جارِیَتانِ حامِلَتانِ فَکَتَبتُ إلَی الرِّضا علیه السلام اُعلِمُهُ ذلِکَ ، وأسأَ لُهُ أن یَدعُوَ اللّهَ تَعالی أن یَجعَلَ ما فی بُطونِهِما ذَکَرَینِ ، وأن یَهَبَ لی ذلِکَ ، قالَ : فَوَقَّعَ علیه السلام : أفعَلُ إن شاءَ اللّهُ تَعالی ، ثُمَّ ابتَدَأَنی علیه السلام بِکِتابٍ مُفرَدٍ نُسخَتُهُ : بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، عافانَا اللّهُ وإیاکَ بِأَحسَنِ عافِیَةٍ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ بِرَحمَتِهِ ، الاُمورُ بِیَدِ اللّهِ عز و جل ، یُمضی فیها مَقادیرَهُ عَلی ما یُحِبُّ ، یولَدُ لَکَ غُلامٌ وجارِیَةٌ إن شاءَ اللّهُ تَعالی ، فَسَمِّ الغُلامَ مُحَمَّدا وَالجارِیَةَ فاطِمَةَ عَلی بَرَکَةِ اللّهِ تَعالی . قالَ : فَوُلِدَ لی غُلامٌ وجارِیَةٌ عَلی ما قالَهُ علیه السلام . ⁽¹⁾

۱۱ / ۶یَزیدُ بنُ إسحاقَرجال الکشّی عن یزید بن إسحاق :خاصَمَنی مَرَّةً أخی مُحَمَّدٌ وکانَ مُستَوِیا ، قالَ : فَقُلتُ لَهُ لَمّا طالَ الکَلامُ بَینی وبَینَهُ : إن کانَ صاحِبُکَ بِالمَنزِلَةِ الَّتی تَقولُ ، فَاسأَلهُ أن یَدعُوَ اللّهَ لی حَتّی أرجِعَ إلی قَولِکُم . قالَ : قالَ لی مُحَمَّدٌ : فَدَخَلتُ عَلَی الرِّضا علیه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداکَ إنَّ لی أخا ، وهُوَ أسَنُّ مِنّی ، وهُوَ یَقولُ بِحَیاةِ أبیکَ ، وأنَا کَثیرا ما اُناظِرُهُ ، فَقالَ لی یَوما مِنَ الأَیّامِ : سَل صاحِبَکَ إن کانَ بِالمَنزِلَةِ الَّتی ذَکَرتَ أن یَدعُوَ اللّهَ لی حَتّی أصیرَ إلی قَولِکُم ، فَإِنّی اُحِبُّ أن تَدعُوَ اللّهَ لَهُ . قالَ : فَالتَفَتَ أبُوالحَسَنِ علیه السلام نَحوَ القِبلَةِ ، فَذَکَرَ ما شاءَ اللّهُ أن یُذکَرَ ، ثُمَّ قالَ : اللّهُمَّ خُذ بِسَمعِهِ وبَصَرِهِ ومَجامِعِ قَلبِهِ ، حَتّی تَرُدَّهُ إلَی الحَقِّ ، قالَ : وکانَ یَقولُ هذا وهُوَ رافِعٌ یَدَهُ الیُمنی . قالَ : فَلَمّا قَدِمَ أخبَرَنی بِما کانَ ، فَوَاللّهِ ما لَبِثتُ إلاّ یَسیرا حَتّی قُلتُ بِالحَقِّ . ⁽²⁾

.

۱۱ / ۵ موسی بن عمر بن بَزیع

۱۱ / ۶ یزید بن اسحاق

۱۱ / ۵موسی بن عمر بن بَزیع ⁽¹⁾عیون أخبار الرضا علیه السلامـ به نقل از موسی بن عمر بن بزیع ـ: من دو کنیز باردار داشتم . نامه ای به امام رضا علیه السلام نوشتم و این مطلب را به اطّلاع ایشان رسانیدم و از ایشان درخواست کردم که دعا کند خداوند متعال ، بچّه ای را که در شکم آن دو است ، پسر قرار دهد و آنها را به من ببخشد. ایشان مرقوم فرمود : «به خواست خدای متعال ، دعا خواهم کرد». سپس نامه دیگری به من نوشت که متن آن چنین بود : «به نام خداوند بخشاینده مهربان. خداوند با رحمت خویش، ما و تو را در دنیا و آخرت ، در نیکوترین عافیت (آسایش) ، نگه بدارد! کارها همه به دست خداوند عز و جل است و او تقدیرات خود را ـ آن طور که دوست دارد ـ در آنها جاری می سازد. به خواست خداوند متعال ، یک پسر و یک دختر برایت متولّد خواهد شد. نام پسر را محمّد بگذار و نام دختر را فاطمه. إن شاء اللّه ، مبارک باشد!». همان گونه که امام علیه السلام فرموده بود ، یک پسر و یک دختر برایم متولّد شد.

۱۱ / ۶یزید بن اسحاق ⁽²⁾رجال الکشّیـ به نقل از یزید بن اسحاق ـ: یک بار ، برادرم محمّد ـ که در مسیر درست بود ⁽³⁾ـ با من به مباحثه پرداخت و چون بحث میان من و او به درازا کشید، به وی گفتم : اگر امام تو ، این منزلتی را که تو می گویی، دارد ، از او بخواه که دعا کند تا من هم به عقیده شما درآیم . محمّد به من گفت : خدمت [امام] رضا علیه السلام رسیدم و گفتم : قربانت گردم! برادری دارم که از من ، مسن تر است و به زنده بودن پدر شما معتقد است و من زیاد با او مناظره می کنم. یکی از روزها به من گفت : از امامت بخواه که اگر به راستی ، آن منزلتی را که تو می گویی ، داراست ، دعا کند تا من نیز به عقیده شما درآیم. و من دوست دارم که شما برایش دعا کنید. امام رضا علیه السلام رو به قبله کرد و مقداری ذکر گفت. سپس فرمود : «بار خدایا! گوش و چشم و سرتاسر دل او را در اختیار بگیر و به حق ، بازَش گردان». محمّد گفت : ایشان ، این را در حالی می گفت که دست راستش را بلند کرده بود. چون [برادرم] نزد من آمد و ماجرا را برایم گفت و به خدا سوگند ، طولی نکشید که به [عقیده] حق [یعنی امامت امام رضا علیه السلام ] ایمان آوردم .

.

۱۱ / ۷إخوانُهُالإمام الرضا علیه السلامـ لَمّا نازَعَهُ إخوَتُهُ فی إرثِ أبیهِ ووَصِیَّتِهِ ـ: لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلاّ بِاللّهِ العَلِیِّ العَظیمِ ، أما إنّی یا إخوَتی فَحَریصٌ عَلی مَسَرَّتِکُم ، اللّهُ یَعلَمُ ، اللّهُمَّ إن کُنتَ تَعلَمُ أنّی اُحِبُّ صَلاحَهُم وأنّی بارٌّ بِهِم ، واصِلٌ لَهُم ، رَفیقٌ عَلَیهِم ، اُعنی بِاُمورِهِم لَیلاً ونَهارا فَاجزِنی بِهِ خَیرا ، وإن کُنتُ عَلی غَیرِ ذلِکَ فَأَنتَ عَلاّمُ الغُیوبِ فَاجزِنی بِهِ ما أنَا أهلُهُ ، إن کانَ شَرّا فَشَرّا وإن کانَ خَیرا فَخَیرا ، اللّهُمَّ ، أصلِحهُم وأصلِح لَهُم ، وَاخسَأ عَنّا وعَنهُمُ الشَّیطانَ ، وأعِنهُم عَلی طاعَتِکَ ووَفِّقهُم لِرُشدِکَ ، أمّا أنَا یا أخی ⁽¹⁾فَحَریصٌ عَلی مَسَرَّتِکُم ، جاهِدٌ عَلی صَلاحِکُم ، وَاللّهُ عَلی ما نَقولُ وَکیلٌ . ⁽²⁾

.

۱۱ / ۷ برادرانش

۱۱ / ۷برادرانشامام رضا علیه السلامـ هنگامی که برادران ایشان با ایشان درباره ارث و وصیّت پدرشان به ستیزه پرداختند ـ: هیچ حرکت و نیرویی نیست ، مگر به یاری خداوند بلندمرتبه و بزرگ. برادرانم! خدا می داند که من سخت ، خواهان شادمانی شما هستم. بار خدایا! اگر تو می دانی که من صلاح آنان را می خواهم و نسبت به آنان نیکوکار و خوش رفتار و مهربانم و روز و شب در فکر کارهای آنان هستم، پس مرا بدین سبب ، جزای نیک بده و اگر جز اینم ـ که تو خود ، دانای نهان هایی ـ ، مرا آن گونه که سزاوارش هستم ، سزا بده. اگر قصد بد دارم ، جزای بد ده و اگر قصد نیک دارم ، جزای نیک . بار خدایا! آنان را و کارهایشان را اصلاح گردان و شیطان را از ما و آنان دور کن و بر فرمان برداری ات یاری شان دِه و به هدایتت موفّقشان بدار. ای برادر! ⁽¹⁾من خواهان خوش حالی شما هستم و در به صلاح آوردن کارهای شما کوشایم و البته خدا بر آنچه می گوییم ، ناظر است.

.

البابُ الثّانی عَشَرَ : من دعا له الإمام الجواد۱۲ / ۱عَلِیُّ بنُ مَهزِیارَالغیبة للطوسی عن الحسن بن شمّون :قَرَأتُ هذِهِ الرِّسالَةَ عَلی عَلِیِّ بنِ مَهزِیارَ عَن أبی جَعفَرٍ الثّانی بِخَطِّهِ : بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، یا عَلِیُّ أحسَنَ اللّهُ جَزاکَ وأسکَنَکَ جَنَّتَهُ ، ومَنَعَکَ مِنَ الخِزیِ فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، وحَشَرَکَ اللّهُ مَعَنا ، یا عَلِیُّ قَد بَلَوتُکَ وخَبَرتُکَ فِی النَّصیحَةِ وَالطّاعَةِ وَالخِدمَةِ وَالتَّوقیرِ وَالقِیامِ بِما یَجِبُ عَلَیکَ ، فَلَو قُلتُ إنّی لَم أرَ مِثلَکَ لَرَجَوتُ أن أکونَ صادِقا ، فَجَزاکَ اللّهُ جَنّاتِ الفِردَوسِ نُزُلاً ، فَما خَفِیَ عَلَیَّ مَقامُکَ ولا خِدمَتُکَ فِی الحَرِّ وَالبَردِ ، فِی اللَّیلِ وَالنَّهارِ ، فَأَسأَلُ اللّهَ إذا جَمَعَ الخَلائِقَ لِلقِیامَةِ أن یَحبُوَکَ ⁽¹⁾بِرَحمَةٍ تَغتَبِطُ بِها ، إنَّهُ سَمیعُ الدُّعاءِ . ⁽²⁾

رجال الکشّی عن علیّ بن مهزیارـ فی ذِکرِ کُتُبِ الإِمامِ الجَوادِ علیه السلام إلَیهِ ـ: کَتَبتُ إلَیهِ أسأَ لُهُ التَّوَسُّعَ عَلَیَّ ، وَالتَّحلیلَ لِما فی یَدی . فَکَتَبَ : وَسَّعَ اللّهُ عَلَیکَ ، ولِمَن سَأَلتَ بِهِ التَّوسِعَةَ فی أهلِکَ ، ولِأَهلِ بَیتِکَ ، ولَکَ یا عَلِیُّ عِندی مِن أکبَرِ التَّوسِعَةِ ، وأنَا أسأَلُ اللّهَ أن یَصحَبَکَ بِالعافِیَةِ ، ویُقدِمَکَ عَلَی العافِیَةِ ، ویَستُرَکَ بِالعافِیَةِ إنَّهُ سَمیعُ الدُّعاءِ . وسَأَلتُهُ الدُّعاءَ فَکَتَبَ إلَیَّ : وأمّا ما سَأَلتَ مِنَ الدُّعاءِ فَإِنَّکَ بَعدُ لَستَ تَدری کَیفَ جَعَلَکَ اللّهُ عِندی ، ورُبَّما سَمَّیتُکَ بِاسمِکَ ونَسَبِکَ ، مَعَ کَثرَةِ عِنایَتی بِکَ ومَحَبَّتی لَکَ ومَعرِفَتی بِما أنتَ إلَیهِ ، فَأَدامَ اللّهُ لَکَ أفضَلَ ما رَزَقَکَ مِن ذلِکَ ، ورَضِیَ عَنکَ بِرِضائی ، وبَلَّغَکَ أفضَلَ نِیَّتِکَ ، وأنزَلَکَ الفِردَوسَ الأَعلی بِرَحمَتِهِ ، إنَّهُ سَمیعُ الدُّعاءِ ، حَفِظَکَ اللّهُ وتَوَلاّکَ ودَفَعَ الشَّرَّ عَنکَ بِرَحمَتِهِ ، وکَتَبتُ بِخَطّی . ⁽³⁾

.

باب دوازدهم : کسانی که امام جواد علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۲ / ۱ علی بن مَهزیار

باب دوازدهم : کسانی که امام جواد برایشان دعا کرد۱۲ / ۱علی بن مَهزیار ⁽¹⁾الغیبة ، طوسیـ به نقل از حسن بن شمّون ـ: این نامه را که ابو جعفر ثانی (امام جواد علیه السلام ) به خطّ خود به علی بن مَهزِیار نوشته بود، بر او خواندم : «به نام خداوند مهرگستر مهربان. ای علی! خدا به تو جزای نیک دهد و تو را در بهشتش ساکن گرداند و در دنیا و آخرت ، از خواری ، نگاهت دارد و با ما محشورت فرماید! ای علی! من تو را در خلوص و وفاداری و فرمان برداری و خدمت گزاری و احترام نهادن و انجام دادن وظیفه آزموده ام و به این صفات می شناسمت، و اگر بگویم که مانند تو ندیده ام ، امیدوارم راست گفته باشم. پس خداوند ، پاداش تو را پذیرایی در باغ های پَردیس قرار دهد! جایگاه تو و خدمت گزاری تو در گرما و سرما، در شب و روز ، بر من پوشیده نیست. از خداوند می خواهم که آن گاه که خلایق را در قیامت گرد می آورد ، به تو رحمتی عطا فرماید که بِدان، خشنود شوی . به راستی ، او شنونده دعاست».

رجال الکشّیـ به نقل از علی بن مهزیار ، در یادکرد از نامه های امام جواد علیه السلام به او ـ: نامه ای به ایشان نوشتم و از ایشان خواهش کردم که مرا در گشایش قرار دهد و آنچه را در دست من است ، بر من حلال شمارد. ایشان نوشت : «خدا بر تو و بر خانواده ات که برایشان گشایش [و بخشایش] خواستی ، گشایش دهد! ای علی! تو و خانواده ات از نظر من ، در بیشترین گشایش هستید. از خداوند می خواهم که سلامت را همراه تو سازد و به سلامت بازَت گرداند و جامه سلامت بر تو بپوشاند ، که به راستی ، او شنونده دعاست» . نیز از ایشان درخواست دعا کردم. به من نوشت : «و امّا درباره درخواست دعایت ، تو هنوز نمی دانی که خداوند ، چه مقامی برای تو در نزد من قرار داده است. گاه [در دعاهایم ]با نام و نَسَبَت ، از تو یاد می کنم و عنایت فراوان و علاقه بسیاری به تو دارم و تو را نیک می شناسم. خداوند ، برترین چیزی را که روزیِ تو کرده است ، برایت پایدار بدارد و از تو خشنود باشد ـ که من از تو خشنودم ـ و تو را به برترین هدفت برساند و با رحمت خویش، در پردیس برین ، جایَت دهد، که او شنونده دعاست! خداوند ، نگهدار و پشتیبان تو باشد و با رحمت خویش، بدی را از تو دور گرداند! این را به خطّ خود نوشتم» .

.

رجال الکشّی عن علیّ بن مهزیارـ فی کِتابٍ لِلإِمامِ الجَوادِ علیه السلام إلَیهِ بِبَغدادَ ـ: قَد وَصَلَ إلَیَّ کِتابُکَ ، وقَد فَهِمتُ ما ذَکَرتَ فیهِ ومَلَأتَنی سُرورا فَسَرَّکَ اللّهُ ، وأنَا أرجو مِنَ الکافِی الدّافِعِ أن یَکفِیَ کَیدَ کُلِّ کائِدٍ إن شاءَ اللّهُ تَعالی . وفی کِتابٍ آخَرَ : وقَد فَهِمتُ ما ذَکَرتَ مِن أمرِ القُمِّیّینَ ، خَلَّصَهُمُ اللّهُ وفَرَّجَ عَنهُم ، وسَرَرتَنی بِما ذَکَرتَ مِن ذلِکَ ولَم تَزَل تَفعَلُ ، سَرَّکَ اللّهُ بِالجَنَّةِ ورَضِیَ عَنکَ بِرِضائی عَنکَ ، وأنَا أرجو مِنَ اللّهِ حُسنَ العَونِ وَالرَّأفَةِ ، وأقولُ : حَسبُنَا اللّهُ ونِعمَ الوَکیلُ . وفی کِتابٍ آخَرَ بِالمَدینَةِ : فَاشخَص إلی مَنزِلِکَ ، صَیَّرَکَ اللّهُ إلی خَیرِ مَنزِلٍ فی دُنیاکَ وآخِرَتِکَ . وفی کِتابٍ آخَرَ : وأسأَلُ اللّهَ أن یَحفَظَکَ مِن بَینِ یَدَیکَ ومِن خَلفِکَ وفی کُلِّ حالاتِکَ ؛ فَأَبشِر فَإِنّی أرجو أن یَدفَعَ اللّهُ عَنکَ . ⁽¹⁾

.

رجال الکشّیـ درباره علی بن مهزیار ـ: در نامه امام جواد علیه السلام به او در بغداد آمده است : «نامه ات به من رسید و از مطالب آن ، آگاه شدم. مرا لبریز از شادی کردی . خدایت شاد گرداند! امیدوارم که آن بسنده دفع کننده ، نیرنگ هر نیرنگسازی را از تو دفع کند ، إن شاء اللّه تعالی!» . در نامه ای دیگر آمده است : «از آنچه درباره قمی ها نوشته بودی ، آگاه شدم. خداوند ، آنان را بِرَهاند و نجاتشان بخشد! با آنچه در این باره یادآور شده بودی و می شوی ، خوش حالم نمودی . خدا با بهشت ، خوش حالت گرداند و به سبب خشنودی من، از تو خشنود باشد! از خداوند ، حُسن یاری و رأفت او را آرزو دارم و می گویم : خدا ما را بس است و نیکو حمایتگری است» . ایشان در نامه دیگری در مدینه مرقوم فرموده است : «به منزل خویش عزیمت نما. خدا تو را در دنیا و آخرتت به بهترین منزل بَرَد!». در نامه دیگری آمده است : «از خداوند ، مسئلت می کنم که تو را از هر سو و در همه حال ، نگه دارد. شاد و خوش باشی، که امیدوارم خداوند عز و جل هرگزندی را از تو دور کند» .

.

۱۲ / ۲مُحَمَّدُ بنُ سِنانٍالغیبة للطوسی عن علیّ بن الحسین بن داوود :سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ الثّانِیَ علیه السلام یَذکُرُ مُحَمَّدَ بنَ سِنانٍ بِخَیرٍ ویَقولُ : رَضِیَ اللّهُ عَنهُ بِرِضائی عَنهُ ؛ فَما خالَفَنی وما خالَفَ أبی قَطُّ . ⁽¹⁾

رجال الکشّی عن محمّد بن مرزبان عن محمّد بن سنان :شَکَوتُ إلَی الرِّضا علیه السلام وَجَعَ العَینِ ، فَأَخَذَ قِرطاسا فَکَتَبَ إلی أبی جَعفَرٍ علیه السلام ، وهُوَ أقَلُّ مِن یَدی ⁽²⁾، فَدَفَعَ الکِتابَ إلَی الخادِمِ وأمَرَنی أن أذهَبَ مَعَهُ وقالَ : اُکتُم . فَأَتَیناهُ وخادِمٌ قَد حَمَلَهُ ، قالَ : فَفَتَحَ الخادِمُ الکِتابَ بَینَ یَدَی أبی جَعفَرٍ علیه السلام ، فَجَعَلَ أبو جَعفَرٍ علیه السلام یَنظُرُ فِی الکِتابِ ویَرفَعُ رَأسَهُ إلَی السَّماءِ ، ویَقولُ : ناجٍ . فَفَعَلَ ذلِکَ مِرارا فَذَهَبَ کُلُّ وَجَعٍ فی عَینی ، وأبصَرتُ بَصَرا لا یُبصِرُهُ أحَدٌ . قالَ : فَقُلتُ لِأَبی جَعفَرٍ علیه السلام : جَعَلَکَ اللّهُ شَیخا عَلی هذِهِ الاُمَّةِ ، کَما جَعَلَ عیسَی بنَ مَریَمَ شَیخا عَلی بَنی إسرائیلَ . قالَ : ثُمَّ قُلتُ لَهُ : یا شَبیهَ صاحِبِ فُطرُسَ ⁽³⁾، قالَ : وَانصَرَفتُ ، وقَد أمَرَنِی الرِّضا علیه السلام أن أکتُمَ ، فَما زِلتُ صَحیحَ البَصَرِ ، حَتّی أذَعتُ ما کانَ مِن أبی جَعفَرٍ علیه السلام فی أمرِ عَینی ، فَعاوَدَنِی الوَجَعُ . ⁽⁴⁾

.

۱۲ / ۲ محمّد بن سِنان

۱۲ / ۲محمّد بن سِنان ⁽¹⁾الغیبة ، طوسیـ به نقل از علی بن حسین بن داوود ـ: شنیدم امام جواد علیه السلام از محمّد بن سِنان به نیکی یاد می کند و می فرماید : «خدا از او به سبب خشنودی ام از او خشنود باشد! او هرگز با من و پدرم مخالفتی نکرد» .

رجال الکشّیـ به نقل از محمّد بن مرزبان ، از محمّد بن سِنان ـ: از دردِ چشم به امام رضا علیه السلام شکایت کردم. ایشان کاغذی برداشت و به ابو جعفر (امام جواد) علیه السلام نوشت، و آن کاغذ ، کوچک تر از دستم بود . ⁽²⁾نوشته را به خدمتکار داد و به من امر کرد که با او بروم و فرمود : «[این موضوع را ]پوشیده بدار» . ما نزد ابو جعفر علیه السلام رفتیم ، در حالی که خدمتکاری ، او را بر دوش خود نهاده بود. خدمتکار ، نامه را در حضور ابو جعفر علیه السلام گشود و ابو جعفر علیه السلام شروع به نگریستن در آن کرد و سرش را به طرف آسمان بلند می کرد و می فرمود : «ای نجاتبخش!» این کار را چند بار تکرار کرد و دردِ چشمم برطرف شد و چنان نور گرفت که هیچ کس چنان تیزبین نیست. به ابو جعفر علیه السلام گفتم : خدا تو را بزرگ این امّت گرداند، چنان که عیسی بن مریم علیه السلام را بزرگ بنی اسرائیل گردانید! سپس گفتم : «ای شبیه سرورِ صاحب فُطرُس!» ⁽³⁾و باز گشتم . امام رضا علیه السلام به من فرموده بود که موضوع را پوشیده بدارم و پیوسته چشمم سالم بود ، تا آن که قضیّه بهبود یافتن چشمم به وسیله ابو جعفر علیه السلام را فاش ساختم و چشم دردم عود کرد .

.

۱۲ / ۳مُحَمَّدُ بنُ عُمَیرٍ الرّازِیُّ وأخوهالخرائج والجرائح عن محمّد بن عمیر بن واقد الرازی :دَخَلتُ عَلی أبی جَعفَرٍ ابنِ الرِّضا علیهماالسلامومَعی أخی بِهِ بُهرٌ ⁽¹⁾شَدیدٌ ، فَشَکا إلَیهِ ذلِکَ البُهرَ فَقالَ علیه السلام : عافاکَ اللّهُ مِمّا تَشکو ، فَخَرَجنا مِن عِندِهِ وقَد عوفِیَ ، فَما عادَ إلَیهِ ذلِکَ البُهرُ إلی أن ماتَ . قالَ مُحَمَّدُ بنُ عُمَیرٍ : وکانَ یُصیبُنی وَجَعٌ فی خاصِرَتی فی کُلِّ اُسبوعٍ ، فَیَشتَدُّ ذلِکَ بی أیّاما ، فَسَأَلتُهُ أن یَدعُوَ لی بِزَوالِهِ عَنّی . فَقالَ : وأنتَ ، فَعافاکَ اللّهُ ، فَما عادَ إلی هذِهِ الغایَةِ . ⁽²⁾

۱۲ / ۴یونُسُ بنُ عَبدِ الرَّحمنِرجال الکشّی عن أبی هاشم الجعفری :سَأَلتُ أبا جَعفَرٍ مُحَمَّدَ بنَ عَلِیٍّ الرِّضا علیهماالسلامعَن یونُسَ ، فَقالَ : مَن یونُسُ ؟ فَقُلتُ: مَولی عَلِیِّ بنِ یَقطینٍ . فَقالَ : لَعَلَّکَ تُریدُ یونُسَ بنَ عَبدِ الرَّحمنِ ؟ فَقُلتُ : لا وَاللّهِ لا أدری ابنُ مَن هُوَ ؟ قالَ : بَل هُوَ ابنُ عَبدِ الرَّحمنِ . ثُمَّ قالَ : رَحِمَ اللّهُ یونُسَ ، رَحِمَ اللّهُ یونُسَ ، نِعمَ العَبدُ ، کانَ للّهِِ عز و جل . ⁽³⁾

.

۱۲ / ۳ محمّد بن عُمَیر رازی و برادرش

۱۲ / ۴ یونس بن عبد الرحمان

۱۲ / ۳محمّد بن عُمَیر رازی و برادرش ⁽¹⁾الخرائج و الجرائحـ به نقل از محمّد بن عُمَیر بن واقد رازی ـ: همراه برادرم که نفس تنگی شدیدی داشت ، خدمت ابو جعفر ، فرزند امام رضا ، رسیدیم . برادرم از نفس تنگی اش به ایشان شکایت کرد . [امام جواد علیه السلام ] فرمود : «خداوند ، بیماری ات را شفا بخشد!» و چون از نزد ایشان خارج شدیم ، بیماری برادرم برطرف شده بود و تا زنده بود ، دیگر آن نفس تنگی به سراغش نیامد . خودم نیز هفته ای یک بار ، دچار درد خاصره می شدم و چند روزی ، این درد ، مرا آزار می داد. از ایشان خواهش کردم که دعا کند این درد از من برطرف شود. فرمود : «خداوند ، تو را نیز عافیت (سلامت) بخشد!» از آن پس تاکنون ، آن درد به سراغم نیامده است .

۱۲ / ۴یونس بن عبد الرحمان ⁽²⁾رجال الکشّیـ به نقل از ابو هاشم جعفری ـ: از [امام جواد ]ابو جعفر محمّد بن علی الرضا علیه السلام ، درباره یونس پرسیدم . فرمود : «کدام یونس؟». گفتم : هم پیمان علی بن یقطین . فرمود : «شاید منظورت یونس بن عبد الرحمان است». گفتم : راستش نمی دانم فرزند کیست. فرمود : «بله، فرزند عبد الرحمان است». سپس فرمود : «رحمت خدا بر یونس! رحمت خدا بر یونس ! خوب بنده ای برای خداوند عز و جل بود!» .

.

۱۲ / ۵جَمعٌ مِن أصحابِهِالغیبة للطوسی عن أبی طالب القمّی :دَخَلتُ عَلی أبی جَعفَرٍ الثّانی علیه السلام فی آخِرِ عُمُرِهِ ، فَسَمِعتُهُ یَقولُ : جَزَی اللّهُ صَفوانَ بنَ یَحیی ، ومُحَمَّدَ بنَ سِنانٍ ، وزَکَرِیَّا بنَ آدَمَ ، وسَعدَ بنَ سَعدٍ ، عَنّی خَیرا ؛ فَقَد وَفَوا لی . ⁽¹⁾

.

۱۲ / ۵ شماری از یارانش

۱۲ / ۵شماری از یارانشالغیبة ، طوسیـ به نقل از ابو طالب قمی ـ: در اواخر عمر امام جواد علیه السلام خدمت ایشان رسیدم. شنیدم می فرماید : «خداوند از جانب من به صفوان بن یحیی و محمّد بن سِنان و زکریّا بن آدم و سعد بن سعد ، جزای نیک دهد! آنها به من وفادار بودند» .

.

البابُ الثّالِثَ عَشَرَ : من دعا له الإمام الهادی۱۳ / ۱دُعاؤُهُ لِأَبی هاشِمٍ الجَعفَرِیِّالخرائج والجرائح :رُوِیَ أنَّ أبا هاشِمٍ الجَعفَرِیَّ کانَ مُنقَطِعا إلی أبِی الحَسَنِ بَعدَ أبیهِ أبی جَعفَرٍ وجَدِّهِ الرِّضا علیهم السلام ، فَشَکی إلی أبِی الحَسَنِ علیه السلام ما یَلقی مِنَ الشَّوقِ إلَیهِ إذَا انحَدَرَ مِن عِندِهِ إلی بَغدادَ . ثُمَّ قالَ لَهُ : یا سَیِّدی ، اُدعُ اللّهَ لی ، فَرُبَّما لَم أستَطِع رُکوبَ الماءِ خَوفَ الإِصعادِ ⁽¹⁾وَالبُط ءِ عَنکَ ، فَسِرتُ إلَیکَ عَلَی الظَّهرِ ، وما لی مَرکوبٌ سِوی بِرذَونی ⁽²⁾هذِهِ عَلی ضَعفِها ، فَادعُ اللّهَ لی أن یُقَوِّیَنی عَلی زِیارَتِکَ . فَقالَ : قَوّاکَ اللّهُ یا أبا هاشِمٍ ، وقَوّی بِرذَونَکَ . ⁽³⁾

.

باب سیزدهم : کسانی که امام هادی علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۳ / ۱ ابو هاشم جعفری

باب سیزدهم : کسانی که امام هادی برایشان دعا کرد۱۳ / ۱ابو هاشم جعفری ⁽¹⁾الخرائج و الجرائح :روایت شده است که ابو هاشم جعفری، پس از امام جواد و امام رضا علیهماالسلام، در خدمت فرزندشان امام هادی علیه السلام بود. یک بار به ایشان گفت که هر گاه از نزد ایشان به بغداد باز می گردد ، غم فراقش او را سخت می آزارد . سپس گفت : سَرورم! برایم دعا کنید؛ زیرا گاه، به خاطر ترس از حرکت کِشتی بر خلاف جریان آب [دجله] و دیرتر رسیدن ، خدمت شما نمی توانم از راهِ آب بیایم و [به ناچار ]با چارپا می آیم و چارپایی هم جز همین بِرذَون ⁽²⁾ضعیفم ندارم. پس، دعا کنید که خداوند ، مرا برای زیارت شما قوّت دهد . ایشان فرمود : «خدا به تو ـ ای ابو هاشم ـ و بِزذَونت قوّت دهد!» .

.

۱۳ / ۲دُعاؤُهُ لِحُمرانَمکارم الأخلاق عن حمران :کَتَبتُ إلی أبِی الحَسَنِ الثّالِثِ علیه السلام : جُعِلتُ فِداکَ ، قِبَلی رَجُلٌ مِن مَوالیکَ بِهِ حَصرُ البَولِ ، وهُوَ یَسأَلُکَ الدُّعاءَ أن یُلبِسَهُ اللّهُ عز و جل العافِیَةَ ، وَاسمُهُ نَفیسٌ الخادِمُ . فَأَجابَ : کَشَفَ اللّهُ ضُرَّکَ ، ودَفَعَ عَنکَ مَکارِهَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ ، فَأَلِحَّ عَلَیهِ بِالقُرآنِ فَإِنَّهُ یُشفی إن شاءَ اللّهُ تَعالی . ⁽¹⁾

۱۳ / ۳جَمعٌ مِن أصحابِهِرجال الکشّی عن محمّد بن الفرج :کَتَبتُ إلی أبِی الحَسَنِ علیه السلام أسأَ لُهُ عَن أبی عَلِیِّ بنِ راشِدٍ ، وعَن عیسَی بنِ جَعفَرِ بنِ عاصِمٍ وَابنِ بَندٍ . فَکَتَبَ إلَیَّ : ذَکَرتَ ابنَ راشِدٍ رَحِمَهُ اللّهُ فَإِنَّهُ عاشَ سَعیدا وماتَ شَهیدا ، ودَعا لاِبنِ بَندٍ وَالعاصِمِیِّ ، وَابنُ بَندٍ ضُرِبَ بِالعَمودِ حَتّی قُتِلَ ، وأبو جَعفَرٍ ضُرِبَ ثَلاثَمِئَةِ سَوطٍ ورُمِیَ بِهِ فِی دِجلَةَ . ⁽²⁾

وراجع : الخرائج والجرائح : ج ۱ ص ۳۹۲ ح ۱ و ص ۳۹۵ ح ۵ .

.

۱۳ / ۲ حمران

۱۳ / ۳ شماری از یارانش

۱۳ / ۲حمران ⁽¹⁾مکارم الأخلاقـ به نقل از حمران ـ: به ابو الحسن ثالث (امام هادی) علیه السلام نوشتم : قربانت گردم! در ولایت ما ، مردی از دوستان شماست که مبتلا به بند آمدن بول است و از شما درخواست دارد که دعا کنید تا خداوند عز و جل بر او لباس عافیت بپوشاند. نامش ، نفیس خادم است . ایشان در پاسخ نوشت : «خداوند ، رنج را از تو بزداید و ناخوشی های دنیا و آخرت را از تو دور گرداند! او را به قرآن سفارش نمای که به خواست خداوند بزرگ ، شفا خواهد یافت» .

۱۳ / ۳شماری از یارانشرجال الکشّیـ به نقل از محمّد بن فرج ـ: در نامه ای به امام هادی علیه السلام از ایشان درباره ابو علی (ابن راشد) و عیسی بن جعفر بن عاصم و ابن بند ، پرسیدم . در جوابم نوشت : «از ابن راشد یاد کرده ای . خدایش رحمت کناد که سعادتمند زیست و شهید مُرد!» و برای ابن بند و عاصمی نیز دعا کرد. ابن بند ، با ضربه عمود به قتل رسید و ابو جعفر را سیصد تازیانه زدند و او را در دجله افکندند.

نیز ، ر . ک : الخرائج و الجرائح : ج ۱ ص ۳۹۲ ح ۱ و ص ۳۹۵ ح ۵ .

.

البابُ الرّابِعَ عَشَرَ : من دعا له الإمام العسکریّ۱۴ / ۱إبراهیمُ بنُ إسماعیلَالخرائج والجرائح عن جعفر بن الشریف الجرجانی :حَجَجتُ سَنَةً فَدخَلتُ عَلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام بِسُرَّ مَن رَأی ... فَقُلتُ : یَابنَ رَسولِ اللّهِ ، إنَّ إبراهیمَ بنَ إسماعیلَ الجُرجانِیَ ـ وهُوَ مِن شیعَتِکَ ـ کَثیرُ المَعروفِ إلی أولِیائِکَ ، یُخرِجُ إلَیهِم فِی السَّنَةِ مِن مالِهِ أکثَرَ مِن مِئَةِ ألفِ دِرهَمٍ ، وهُوَ أحَدُ المُتَقَلِّبینَ فی نِعَمِ اللّهِ بِجُرجانَ . فَقالَ : شَکَرَ اللّهُ لِأَبی إسحاقَ إبراهیمَ بنِ إسماعیلَ صَنیعَتَهُ إلی شِیعَتِنا ، وغَفَرَ لَهُ ذُنوبَهُ ، ورَزَقَهُ ذَکَرا سَوِیّا قائِلاً بِالحَقِّ ، فَقُل لَهُ : یَقولُ لَکَ الحَسَنُ بنُ عَلِیٍّ : سَمِّ ابنَکَ أحمَدَ . ⁽¹⁾

۱۴ / ۲إبراهیمُ بنُ عَبدَةَالإمام العسکریّ علیه السلامـ مِن کِتابِهِ إلی إسحاقَ بنِ إسماعیلَ ـ: عَلی إبراهیمَ بنِ عَبدَةَ سَلامُ اللّهِ ورَحمَتُهُ ، وعَلَیکَ یا إسحاقُ وعَلی جَمیعِ مَوالِیَّ السَّلامُ کَثیرا ، سَدَّدَکُمُ اللّهُ جَمیعا بِتَوفیقِهِ . ⁽²⁾

.

باب چهاردهم : کسانی که امام عسکری علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۴ / ۱ ابراهیم بن اسماعیل

۱۴ / ۲ ابراهیم بن عَبدَه

باب چهاردهم : کسانی که امام عسکری برایشان دعا کرد۱۴ / ۱ابراهیم بن اسماعیل ⁽¹⁾الخرائج والجرائحـ به نقل از جعفر بن شریف جرجانی ـ: سالی ره سپار حج شدم و در سامرّا ، خدمت ابو محمّد (امام عسکری) علیه السلام رسیدم ... . گفتم : ای پسر پیامبر خدا! ابراهیم بن اسماعیل جرجانی ـ که از شیعیان شماست ـ به دوستداران شما کمک بسیار می کند. در سال ، بیش از یکصد هزار درهم از داراییِ خود را به آنها می دهد. او یکی از جرجانیانی است که در نعمت های خدا ، غوطه ور است. فرمود : «خداوند ، به ابواسحاق ابراهیم بن اسماعیل برای کمکش به شیعیان ما پاداش دهد و گناهانش را بیامرزد و او را فرزندی سالم و معتقد به حق ، روزی فرماید . به او بگو : حسن بن علی می گوید که نام فرزندت را «احمد» بگذار .

۱۴ / ۲ابراهیم بن عَبدَه ⁽²⁾امام عسکری علیه السلامـ در نامه اش به اسحاق بن اسماعیل ـ: درود و رحمت خدا بر ابراهیم بن عَبدَه، و بر تو نیز ، ای ابو اسحاق، و بر همه دوستدارانم سلام فراوان باد! خداوند با توفیقات خویش ، همه شما را هماره بر راه راست بدارد!

.

عنه علیه السلامـ مِن کِتابِهِ إلی إبراهیمَ بنِ عَبدَةَ ـ: وکِتابِی الَّذی وَرَدَ عَلی إبراهیمَ بنِ عَبدَةَ بِتَوکیلی إیّاهُ لِقَبضِ حُقوقی مِن مَوالینا هُناکَ . نَعَم هُوَ کِتابی بِخَطّی إلَیهِ ـ أعنی إبراهیمَ بنَ عَبدَةَ ـ لَهُم بِبَلَدِهِم حَقّا غَیرَ باطِلٍ ، فَلیَتَّقُوا اللّهَ حَقَّ تُقاتِهِ ، وَلیُخرِجوا مِن حُقوقی وَلیَدفَعوها إلَیهِ ، فَقَد جَوَّزتُ لَهُ ما یَعمَلُ بِهِ فیها ، وَفَّقَهُ اللّهُ ومَنَّ عَلَیهِ بِالسَّلامَةِ مِنَ التَّقصیرِ بِرَحمَتِهِ . ⁽¹⁾

عنه علیه السلامـ مِن کِتابِهِ إلی عَبدِ اللّهِ بنِ حَمدَوَیهِ البَیهَقِیِّ ـ: وبَعدُ ، فَقَد نَصَبتُ لَکُم إبراهیمَ بنَ عَبدَةَ لِیَدفَعَ النّواحی وأهلُ ناحِیَتِکَ حُقوقِیَ الواجِبَةَ عَلَیکُم إلَیهِ ، وجَعَلتُهُ ثِقَتی وأمینی عِندَ مَوالِیَّ هُناکَ ، فَلیَتَّقُوا اللّهَ وَلیُراقِبوا وَلیُؤَدُّوا الحُقوقَ ، فَلَیسَ لَهُم عُذرٌ فی تَرکِ ذلِکَ ولا تَأخیرِهِ ، ولا أشقاهُمُ اللّهُ بِعِصیانِ أولِیائِهِ ، ورَحِمَهُمُ اللّهُ وإیّاکَ مَعَهُم بِرَحمَتی لَهُم ، إنَّ اللّهَ واسِعٌ کَریمٌ . ⁽²⁾

۱۴ / ۳إسحاقُ بنُ إسماعیلَرجال الکشّی :حَکی بَعضُ الثِّقاتِ بِنیسابورَ أنَّهُ خَرَجَ لاِءِسحاقِ بنِ إسماعیلَ مِن أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام تَوقیعٌ : یا إسحاقَ بنَ إسماعیلَ ، سَتَرَنَا اللّهُ وإیّاکَ بِسَترِهِ ، وتَوَلاّکَ فی جَمیعِ اُمورِکَ بِصُنعِهِ ، قَد فَهِمتُ کِتابَکَ یَرحَمُکَ اللّهُ ، ونَحنُ بِحَمدِ اللّهِ ونِعمَتِهِ أهلُ بَیتٍ نَرِقُّ عَلی مَوالینا ، ونُسَرُّ بِتَتابُعِ إحسانِ اللّهِ إلَیهِم وفَضلِهِ لَدَیهِم ، ونَعتَدُّ بِکُلِّ نِعمَةٍ یُنعِمُهَا اللّهُ عز و جل عَلَیهِم . فَأَتَمَّ اللّهُ عَلَیکُم بِالحَقِّ ومَن کانَ مِثلَکَ ـ مِمَّن قَد رَحِمَهُ اللّهُ وبَصَّرَهُ بَصیرَتَکَ ، ونَزَعَ عَنِ الباطِلَ ولَم یَعمَ فی طُغیانِهِ ـ نِعَمَهُ ؛ فَإِنَّ تَمامَ النِّعمَةِ دُخولُکَ الجَنَّةَ ، ولَیسَ مِن نِعمَةٍ وإن جَلَّ أمرُها وعَظُمَ خَطَرُها إلاّ وَ«الحَمدُ للّهِِ» ـ تَقَدَّسَت أسماؤُهُ ـ عَلَیها مُؤَدّی شُکرِها . ⁽³⁾وأنَا أقولُ : الحَمدُ للّهِِ مِثلَ ما حَمِدَ اللّهَ بِهِ حامِدٌ إلی أبَدِ الأَبَدِ ، بِما مَنَّ عَلَیکَ مِن نِعمَةٍ ، ونَجّاکَ مِنَ الهَلَکَةِ ، وسَهَّلَ سَبیلَکَ عَلَی العَقَبَةِ . ⁽⁴⁾

.

۱۴ / ۳ اسحاق بن اسماعیل

امام عسکری علیه السلامـ از نامه اش به ابراهیم بن عَبده ـ: و نامه من که به ابراهیم بن عبده رسیده و طیّ آن ، او را وکیل خود برای گرفتن حقوقم از دوستدارانم در آن ولایت ، تعیین کرده ام. بله! آن نامه من و به خطّ من است که به او (یعنی ابراهیم بن عبده) نوشته ام [و وی را] به حق، و نه باطل، بر ایشان در شهرشان گماشتم . پس ، از خداوند ، چنان که باید و شاید، پروا کنند و حقوق مرا از اموالشان خارج سازند و به او پرداخت کنند؛ زیرا من به او اجازه داده ام که در آنها تصرّف کند . خداوند ، توفیقش دهد و به لطف و رحمت خویش، او را از تقصیر ، مصون بدارد!

امام عسکری علیه السلامـ در نامه اش به عبد اللّه بن حَمدویه بیهقی ـ: و اینک، ابراهیم بن عبده را برای شما منصوب می کنم تا مردم نواحی و هم مردم ناحیه تو ، حقوقی را که از من بر عهده شماست ، به او بپردازند. من ، او را معتَمَد و امین خود در میان پیروانم در آن منطقه قرار دادم. پس باید از خدا پروا کنند و او را در نظر دارند و حقوق را بپردازند ؛ چرا که در نپرداختن و یا دیر پرداختن آنها عذری ندارند. خداوند ، ایشان را با نافرمانی از دوستانش به تیره روزی نیفکند! خداوند ، ایشان و هم تو را به واسطه مهر و محبّتی که مرا با آنان است، مورد مهر و رحمت خویش قرار دهد، که خدا ، مهرگسترِ بزرگوار است .

۱۴ / ۳اسحاق بن اسماعیل ⁽¹⁾رجال الکشّی :یکی از مردمانِ موثّق نیشابور ، نقل کرد که از جانب امام عسکری علیه السلام توقیعی ⁽²⁾برای اسحاق بن اسماعیل ، صادر شد : «ای اسحاق بن اسماعیل! خدا ، ما و تو را با پرده خویش بپوشانَد و با تدبیرش تو را در همه کارهایت اداره کند . از مطالب نامه ات آگاه شدم . خدایت رحمت کناد ! ما بحمد اللّه و به لطف او، خاندانی هستیم که نسبت به پیروان خود ، دلسوزیم و از نیکی ها و الطاف پیاپیِ خداوند به آنان ، شادمان می شویم و هر نعمتی را که خدای عز و جلبدیشان ارزانی دارد ، به حساب می آوریم . پس، خداوند بر شما و امثال تو ـ که خدا ، بدیشان رحمت آورده و چونان تو بصیرتشان بخشیده و از باطل ، دست شُسته و در کوری طغیانشان نمانده اند ـ به حق ، نعمت هایش را تمام گردانَد و تمام و کامل شدن نعمت، به وارد شدن تو به بهشت است . هیچ نعمتی نیست، هر چند بزرگ و پُرارزش ، مگر آن که گفتن «ستایش ، خدای را» ـ که نام هایش مقدّس باد ـ بر آن ، گزاردن شکر آن است . و من می گویم : ستایش ، خدای را، آن سان که هر ستاینده ای تا همیشه همیشه ، خدای را بستاید، که تو را مورد نعمت خویش قرار داد و از نابودی نجاتت داد و راه تو را در گذر از گردنه ، هموار ساخت» .

.

۱۴ / ۴عیسَی بنُ صَبیحٍالخرائج والجرائح عن عیسی بن صبیح :دَخَلَ الحَسَنُ العَسکَرِیُّ علیه السلام عَلَینَا الحَبسَ ، وکُنتُ بِهِ عارِفا . فَقالَ لی : لَکَ خَمسٌ وسِتّونَ سَنَةً وشَهرٌ ویَومانِ . وکانَ مَعی کِتابُ دُعاءٍ عَلَیهِ تاریخُ مَولِدی ، وإنّی نَظَرتُ فیهِ فَکانَ کَما قالَ . وقالَ : هَل رُزِقتَ وَلَدا ؟ قُلتُ : لا . فَقالَ : اللّهُمَّ ارزُقهُ وَلَدا یَکونُ لَهُ عَضُدا ، فَنِعمَ العَضُدُ الوَلَدُ . ثُمَّ تَمَثَّلَ علیه السلام : مَن کانَ ذا عَضُدٍ یُدرِک ظُلامَتَهُإنَّ الذَّلیلَ الَّذی لَیسَت لَهُ عَضُدُ ⁽¹⁾

.

۱۴ / ۴ عیسی بن صَبیح

۱۴ / ۴عیسی بن صَبیح ⁽¹⁾الخرائج والجرائحـ به نقل از عیسی بن صبیح ـ: امام حسن عسکری علیه السلام به نزد ما در زندان آمد . من به ایشان ، ایمان و اعتقاد داشتم . به من فرمود : «تو ۶۵ سال و یک ماه و دو روز داری». من با خود ، کتاب دعایی داشتم که تاریخ تولّدم در آن نوشته شده بود. به آن نگریستم. چنان بود که امام علیه السلام فرمود . و فرمود : «فرزند داری؟». گفتم : خیر . فرمود : «بار خدایا! او را فرزند روزی کن تا بازوی او باشد. خوبْ بازویی است فرزند !». سپس ، این بیت را خواند : هر که را بازویی باشد ، حق خویش بستانَدخوار و بیچاره ، کسی که او را بازویی نیست .

.

۱۴ / ۵الفَضلُ بنُ شاذانَرجال الکشّی عن محمّد بن إبراهیم السمرقندی عن بورق :خَرَجتُ إلی سُرَّ مَن رَأی ومَعی کِتابُ یَومٍ ولَیلَةٍ ، فَدَخَلتُ عَلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام ... فَقُلتُ لَهُ : الفَضلُ بنُ شاذانَ شَدیدُ العِلَّةِ ، ویَقولونَ : إنَّها مِن دَعوَتِکَ بِمَوجِدَتِکَ ⁽¹⁾عَلَیهِ لِما ذَکَروا عَنهُ أنَّهُ قالَ : إنَّ وَصِیَّ إبراهیمَ خَیرٌ مِن وَصِیِّ مُحَمَّدٍ صلی الله علیه و آله ، ولم یَقُل ـ جُعِلتُ فِداکَ ـ هکَذا ، کَذَبوا عَلَیهِ ، فَقالَ : نَعَم ، رَحِمَ اللّهُ الفَضلَ . قال بورَقٌ : فَرَجَعتُ فَوَجَدتُ الفَضلَ قَد تُوُفِّیَ فِی الأَیّامِ الَّتی قالَ أبو مُحَمَّدٍ علیه السلام : رَحِمَ اللّهُ الفَضلَ . ⁽²⁾

۱۴ / ۶مُحَمَّدُ بنُ الحَسَنِالکافی عن محمّد بن الحسن بن شمّون :کَتَبتُ إلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام أسأَ لُهُ أن یَدعُوَ اللّهَ لی مِن وَجَعِ عَینی ، وکانَت إحدی عَینَیَّ ذاهِبَةً ، وَالاُخری عَلی شَرَفِ ذَهابٍ ، فَکَتَبَ إلَیَّ : حَبَسَ اللّهُ عَلَیکَ عَینَکَ فَأَفاقَتِ الصَّحیحَةُ . ووَقَّعَ فی آخِرِ الکِتابِ : أعَزَّکَ اللّهُ ، آجَرَکَ اللّهُ وأحسَنَ ثَوابَکَ . فَاغتَمَمتُ لِذلِکَ ولَم أعرِف فی أهلی أحَدا ماتَ ، فَلَمّا کانَ بَعدَ أیّامٍ جاءَتنی وَفاةُ ابنی طَیِّبٍ ، فَعَلِمتُ أنَّ التَّعزِیَةَ لَهُ . ⁽³⁾

.

۱۴ / ۵ فضل بن شادان

۱۴ / ۶ محمّد بن حسن

۱۴ / ۵فضل بن شادان ⁽¹⁾رجال کشّیـ به نقل از محمّد بن ابراهیم سمرقندی ، از بورق ـ: به سامرّا رفتم و کتاب یوم و لیلة ⁽²⁾با من بود. خدمت امام عسکری علیه السلام رسیدم... و گفتم : فضل بن شادان ، سخت بیمار است و می گویند : این ، بر اثرِ نفرین شماست که بر او خشم گرفته ای ؛ چون می گویند که گفته است : وصیّ ابراهیم ، بهتر از وصیّ محمّد صلی الله علیه و آله است ؛ در حالی که ـ فدایت شوم ـ او چنین نگفته و بر او دروغ بسته اند. فرمود : «بله . خداوند ، فضل را رحمت کند!» . چون بازگشتم، دیدم که فضل در همان روزهایی که امام عسکری علیه السلام فرموده بود : «خداوند ، فضل را رحمت کند!»، در گذشته است .

۱۴ / ۶محمّد بن حسن ⁽³⁾الکافیـ به نقل از محمّد بن حسن بن شمّون ـ: به امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشتم و از ایشان ، درخواست کردم که برای شفای درد چشم من ، دعا کند . یکی از چشمانم از بین رفته بود و دیگری نیز در آستانه رفتن بود . امام علیه السلام به من نوشت : «خداوند ، چشمت را برایت نگه دارد!». پس، چشم [نیمه] سالم ، بهبود یافت . در پایان نامه مرقوم فرموده بود : «خدا به تو مزد دهد و پاداشِ نیکو عطایت کند!» . ⁽⁴⁾من از این موضوع ، اندوهگین شدم و سراغ نداشتم که کسی از خانواده ام مُرده باشد. چند روز بعد ، خبر وفات فرزندم طیّب به من رسید . دانستم که آن تسلیت امام علیه السلام برای او بوده است .

.

۱۴ / ۷مُحَمَّدُ بنُ دَریابَکشف الغمّة عن محمّد بن دریاب الرقّاشی :کَتَبتُ إلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام أسأَ لُهُ عَنِ المِشکاةِ ⁽¹⁾، وأن یَدعُوَ اللّهَ لاِمرَأَتی ـ وکانَت حامِلاً عَلی رَأسِ وَلَدِها ـ أن یَرزُقَنِی اللّهُ وَلَدا ذَکَرا ، وسَأَلتُهُ أن یُسَمِّیَهُ . فَرَجَعَ الجَوابُ : المِشکاةُ قَلبُ مُحَمَّدٍ عَلَیهِ وآلِهِ السَّلامُ ، ولَم یُجِبنی عَنِ امرَأَتی بِشَیءٍ ، وکَتَبَ فی آخِرِ الکِتابِ : عَظَّمَ اللّهُ أجرَکَ وأخلَفَ عَلَیکَ ، فَوَلَدَت وَلَدا مَیِّتا ، وحَمَلَت بَعدَهُ فَوَلَدَت غُلاما . ⁽²⁾

۱۴ / ۸مُحَمَّدُ بنُ عَلِیِّ بنِ إبراهیمَکشف الغمّة عن محمّد بن علیّ بن إبراهیم الهمدانی :کَتَبتُ إلی أبی مُحَمَّدٍ علیه السلام أسأَ لُهُ أن یَدعُوَ اللّهَ أن اُرزَقَ وَلَدا ذَکَرا مِنِ ابنَةِ عَمّی . فَوَقَّعَ : رَزَقَکَ اللّهُ ذُکرانا . فَوُلِدَ لی أربَعَةٌ . ⁽³⁾

راجع : ص ۶۶ ح ۱۱۶۰ .

.

۱۴ / ۷ محمّد بن دَریاب

۱۴ / ۸ محمّد بن علی بن ابراهیم

۱۴ / ۷محمّد بن دَریاب ⁽¹⁾کشف الغمّةـ به نقل از محمّد بن دَریاب رقّاشی ـ: به امام عسکری علیه السلام نامه ای نوشتم و از ایشان ، درباره «مشکاة» ⁽²⁾پرسیدم . همچنین تقاضا کردم برای همسرم ـ که باردار و پا به ماه بود ـ دعا کند تا خداوند به من پسری روزی فرماید و خواهش کردم خودِ ایشان برایش نامی برگزیند . پاسخ آمد : «مشکاة ، قلبِ محمّد است ـ که بر او و خاندانش سلام باد ـ ». و درباره همسرم پاسخی ننوشته بود. در پایان نامه ، نوشته بود : «خداوند ، تو را مزدِ بسیار عطا کند و عَوَضت دهد». همسرم فرزندی مُرده زایید . بعدا باردار شد و پسری به دنیا آورد .

۱۴ / ۸محمّد بن علی بن ابراهیم ⁽³⁾کشف الغمّةـ به نقل از محمّد بن علی بن ابراهیم هَمْدانی ـ: به امام عسکری علیه السلام نوشتم و از ایشان خواهش کردم که دعا کند خداوند از دختر عمویم ، پسری به من روزی فرماید . امام علیه السلام مرقوم فرمود : «خداوند ، تو را پسرانی روزی کُناد !» و چهار پسر برایم متولّد شد .

ر . ک : ص ۶۷ ح ۱۱۶۰ .

.

البابُ الخامِسَ عَشَرَ : من دعا له الإمام المهدیّ۱۵ / ۱إبراهیمُ بنُ مَهزِیارَکمال الدین عن إبراهیم بن مهزیارـ فی خَبرِ تَشَرُّفِهِ بِلِقاءِ الإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام ـ: مَکَثتُ عِندَهُ حینا . . . فَاستَأذَنتُهُ بِالقُفولِ ⁽¹⁾، وأعلَمتُهُ عَظیمَ ما أصدُرُ بِهِ عَنهُ مِنَ التَّوَحُّشِ لِفُرقَتِهِ ، وَالتَّجَزُّعِ ⁽²⁾لِلظَّعنِ ⁽³⁾عَن مَحالِّهِ ، فَأَذِنَ وأردَفَنی مِن صالِحِ دُعائِهِ ما یَکونُ ذُخرا عِندَ اللّهِ ، ولِعَقِبی وقَرابَتی إن شاءَ اللّهُ . فَلَمّا أزِفَ ⁽⁴⁾ارتِحالی ، وتَهَیَّأَ اعتِزامُ نَفسی ، غَدَوتُ عَلَیهِ مُوَدِّعا ومُجَدِّدا لِلعَهدِ ، وعَرَضتُ عَلَیهِ مالاً کانَ مَعی یَزیدُ عَلی خَمسینَ ألفَ دِرهَمٍ ، وسَأَلتُهُ أن یَتَفَضَّلَ بِالأَمرِ بِقَبولِهِ مِنّی . فَابتَسَمَ وقالَ: یا أبا إسحاقَ، استَعِن بِهِ عَلی مُنصَرَفِکَ، فَإِنَّ الشُّقَّةَ قُذفَةٌ ⁽⁵⁾وفَلَواتِ الأَرضِ أمامَکَ جَمَّةٌ ، ولا تَحزَن لاِءِعراضِنا عَنهُ ؛ فَإِنّا قَد أحدَثنا لَکَ شُکرَهُ ونَشرَهُ ، ورَبَّضناهُ ⁽⁶⁾عِندَنا بِالتَّذکِرَةِ وقَبولِ المِنَّةِ ، فبَارَکَ اللّهُ فیما خَوَّلَکَ ، وأدامَ لَکَ ما نَوَّلَکَ ⁽⁷⁾، وکَتَبَ لَکَ أحسَنَ ثَوابِ المُحسِنینَ وأکرَمَ آثارِ الطّائِعینَ ؛ فَإِنَّ الفَضلَ لَهُ ومِنهُ . وأسأَلُ اللّهَ أن یَرُدَّکَ إلی أصحابِکَ بِأَوفَرِ الحَظِّ مِن سَلامَةِ الأَوبَةِ ⁽⁸⁾، وأکنافِ ⁽⁹⁾الغِبطَةِ بِلینِ المُنصَرَفِ ، ولا أوعَثَ ⁽¹⁰⁾اللّهُ لَکَ سَبیلاً ، ولا حَیَّرَ لَکَ دَلیلاً ، وأستَودِعُهُ نَفسَکَ وَدیعَةً لا تَضیعُ ولا تَزولُ بِمَنِّهِ ولُطفِهِ إن شاءَ اللّهُ . ⁽¹¹⁾

.

باب پانزدهم : کسانی که امام مهدی علیه السلام برایشان دعا کرد

۱۵ / ۱ ابراهیم بن مَهزِیار

باب پانزدهم : کسانی که امام مهدی برایشان دعا کرد۱۵ / ۱ابراهیم بن مَهزِیار ⁽¹⁾کمال الدینـ به نقل از ابراهیم بن مهزیار (در خبر تشرّفش به دیدار امام مهدی علیه السلام ) ـ: مدّتی نزد ایشان ماندم ... . سپس ، اجازه بازگشت خواستم و گفتم که جدا شدن از ایشان ، مرا سخت دل تنگ می سازد و کوچیدن از کوی او ، بسی بی تابم می کند. امام علیه السلام به من اجازه رفتن داد و دعای خیرش را همراه من کرد ؛ دعایی که به خواستِ خداوند، برای من و بازماندگانم و خویشاوندانم ، اندوخته ای نزد خدا خواهد بود . چون، هنگام کوچیدنْ نزدیک شد و عزم رفتن کردم، برای خداحافظی و تجدیدِ عهد ، خدمت ایشان رسیدم و پولی که همراهم بود و بیش از پنجاه هزار درهم می شد، به ایشان ، تقدیم کردم و خواهش نمودم که لطف فرموده ، آن را از من بپذیرد . ایشان ، تبسّمی کرد و فرمود : «ای ابو اسحاق! باشد برای کمکْ خرجِ بازگشتت؛ چرا که سفر دور و دراز و بیابان های بسیاری پیشِ رو داری . از این که این پول را نپذیرفتیم ، دلگیر مباش؛ چرا که بابت آن از تو سپاس گزاریم و همواره ، آن را به یاد خواهیم داشت و منّت پذیریم . خداوند ، به داراییِ تو برکت دهد و آنچه را به تو عطا فرموده است ، پایدار بدارد و بهترین پاداشِ نیکوکاران و با ارزش ترین آثار فرمان بُرداران را برایت بنویسد، که فضل ، مال او و از جانب اوست . از خداوند می خواهم که تو را در کمالِ سلامت و خوشی و خرّمی و سفری آرام ، به یارانت بازگرداند. خداوند ، هیچ راهی را بر تو دشوار نگردانَد و به سرگردانی دچارت نسازد. تو را به او می سپارم ؛ سپرده ای که نه تباه شود و نه تلف گردد . به لطف و کرمش ، إن شاء اللّه !» .

.

۱۵ / ۲أبو عَبدِ اللّهِ بنُ صالِحٍالکافی عن أبی عبد اللّه بن صالح :خَرَجتُ سَنَةً مِنَ السِّنینَ بِبَغدادَ فَاستَأذَنتُ فِی الخُروجِ فَلَم یُؤذَن لی ، فَأَقَمتُ اثنَینِ وعِشرینَ یَوما وقَد خَرَجَتِ القافِلَةُ إلَی النَّهرَوانِ ، فَاُذِنَ فِی الخُروجِ لی یَومَ الأَربِعاءِ ، وقیلَ لی : اُخرُج فیهِ . فَخَرَجتُ وأنَا آیِسٌ مِنَ القافِلَةِ أن ألحَقَها ، فَوافَیتُ النَّهرَوانَ وَالقافِلَةُ مُقیمَةٌ ، فَما کانَ إلاّ أن أعلَفتُ جِمالی شَیئا حتّی رَحَلَتِ القافِلَةُ ، فَرَحَلتُ وقَد دَعا لی بِالسَّلامَةِ ، فَلَم ألقَ سوءا وَالحَمدُ للّهِِ . ⁽¹⁾

.

۱۵ / ۲ ابو عبد اللّه بن صالح

۱۵ / ۲ابو عبد اللّه بن صالح ⁽¹⁾الکافیـ به نقل از ابو عبداللّه بن صالح ـ: یکی از سال ها به بغداد وارد شدم . سپس از امام [مهدی] علیه السلام اجازه رفتن خواستم ؛ لیکن به من اجازه داده نشد. پس ، ۲۲ روز در آن جا ماندم و کاروان به سوی نهروان رفته بود. به من ، اجازه خروج در روز چهارشنبه داده و گفته شد : در این روز ، خارج شو. من [در این روز] بیرون شدم ، در حالی که از رسیدن به کاروان ، مأیوس بودم. امّا به نهروان که رسیدم ، دیدم که کاروان ، هنوز آن جاست. همین اندازه فرصت یافتم که اشترانم را اندکی علوفه بدهم . کاروان کوچید و من هم کوچیدم . ایشان ، برایم دعای سلامت کرده بود و از این رو، خدا را سپاس، هیچ گزندی [در طول سفرم] ندیدم .

.

۱۵ / ۳ابنُ بابَوَیهِالغیبة للطوسی عن أبی جعفر محمّد بن علیّ الأسود :سَأَلَنی عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ بنِ موسَی بنِ بابَوَیهِ بَعدَ مَوتِ مُحَمَّدِ بنِ عُثمانَ العَمرِیِّ ، أن أسأَلَ أبَا القاسِمِ الرَّوحِیَّ ، أن یَسأَلَ مَولانا صاحِبَ الزَّمانِ علیه السلام أن یَدعُوَ اللّهَ أن یَرزُقَهُ وَلَدا ذَکَرا . قالَ : فَسَأَلتُهُ فَأَنهی ⁽¹⁾ذلِکَ ، ثُمَّ أخبَرَنی بَعدَ ذلِکَ بِثَلاثَةِ أیّامٍ أنَّهُ قَد دَعا لِعَلِیِّ بنِ الحُسَینِ فَإِنَّهُ سَیولَدُ لَهُ وَلَدٌ مُبارَکٌ یَنفَعُ اللّهُ بِهِ ، وبَعدَهُ أولادٌ . قالَ أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیٍّ الأَسوَدُ : وسَأَلتُهُ فی أمرِ نَفسی أن یَدعُوَ لی أن اُرزَقَ وَلَدا ذَکَرا فَلَم یُجِبنی إلَیهِ ، وقالَ لی : لَیسَ إلی هذا سَبیلٌ . قالَ : فَوُلِدَ لِعَلِیِّ بنِ الحُسَینِ تِلکَ السَّنَةَ ابنُهُ مُحَمَّدُ بنُ عَلِیٍّ وبَعدَهُ أولادٌ ، ولَم یولَد لی . ⁽²⁾

رجال النجاشی :عَلِیُّ بنُ الحُسَینِ بنِ موسَی بنِ بابَوَیهِ القُمِّیُّ أبو الحَسَنِ ، شَیخُ القُمِّیّینَ فی عَصرِهِ ، ومُتَقَدِّمُهُم وفَقیهُهُم وثِقَتُهُم . کانَ قَدِمَ العِراقَ وَاجتَمَعَ مَعَ أبِی القاسِمِ الحُسَینِ بنِ رَوحٍ رَحِمَهُ اللّهُ وسَأَلَهُ مَسائِلَ ، ثُمَّ کاتَبَهُ بَعدَ ذلِکَ عَلی یَدِ عَلِیِّ بنِ جَعفَرِ بنِ الأَسوَدِ ، یَسأَلُهُ أن یوصِلَ لَهُ رُقعَةً إلَی الصّاحِبِ علیه السلام ویَسأَلَهُ فیهَا الوَلَدَ . فَکَتَبَ إلَیهِ : قَد دَعَونَا اللّهَ لَکَ بِذلِکَ ، وسَتُرزَقُ وَلَدَینِ ذَکَرَینِ خَیِّرَینِ . فَوُلِدَ لَهُ أبو جَعفَرٍ وأبو عَبدِ اللّهِ مِن اُمِّ وَلَدٍ. وکانَ أبو عَبدِ اللّهِ الحُسَینُ بنُ عُبَیدِ اللّهِ یَقولُ : سَمِعتُ أبا جَعفَرٍ یَقولُ : أنَا وُلِدتُ بِدَعوَةِ صاحِبِ الأَمرِ علیه السلام ، ویَفتَخِرُ بِذلِکَ . ⁽³⁾

.

۱۵ / ۳ ابن بابوُیِه

۱۵ / ۳ابن بابوُیِه ⁽¹⁾الغیبة ، طوسیـ به نقل از ابو جعفر محمد بن علی اسود ـ: علی بن حسین بن موسی بن بابوُیِه، پس از درگذشت محمّد بن عثمان عَمری ، از من خواست که از ابو القاسم روحی بخواهم تا از مولایمان صاحب زمان علیه السلام خواهش کند دعا نماید که خداوند به او ، فرزند پسری روزی فرماید . من این را از ابو القاسم خواستم و او درخواستِ علی بن حسین را به امام علیه السلام ابلاغ کرد . سه روز بعد ، به من خبر داد که ایشان برای علی بن حسین دعا کرده است و به زودی برایش پسری خجسته به دنیا خواهد آمد که خداوند ، وجود او را سودمند قرار می دهد و پس از او ، پسران دیگری هم روزی خواهد شد . درباره خودم نیز از او تقاضا کردم که برایم دعا کند تا به من هم فرزندِ پسری روزی شود ؛ امّا با درخواستم موافقت نکرد و به من گفت : «این ، راه ندارد» . ⁽²⁾همان سال برای علی بن حسین ، فرزندش محمّد بن علی به دنیا آمد و بعد از او پسران دیگری نیز روزی اش شد؛ امّا برای من ، فرزندی به دنیا نیامد .

رجال النجاشی :ابو الحسن علی بن حسین بن موسی بن بابوُیِه قمی ، شیخ قمی ها در روزگار خود و پیشوا و فقیه و معتمَد آنان، به عراق آمده بود و با ابو القاسم حسین بن روح ـ که خدایش رحمت کناد ـ ملاقات کرد و مسائلی از او پرسید و بعد از آن ، توسّط علی بن جعفر بن اسود ، نامه ای برایش نوشت و خواهش کرد که از جانب او نوشته ای به صاحب علیه السلام برساند و در آن از ایشان بخواهد که دعا کند خداوند ، به او پسری روزی کند . امام علیه السلام به او نوشت : «در این خصوص ، برایت دعا کردیم و به زودی دو فرزند پسر نیک ، روزی خواهی شد». پس، ابو جعفر و ابو عبد اللّه ، از کنیزی برایش متولّد شدند . ابو عبد اللّه حسین بن عبید اللّه می گفت : از ابو جعفر شنیدم که می گوید : من ، با دعای صاحب الأمر علیه السلام متولّد شده ام، و به این می بالید .

.

۱۵ / ۴القاسِمُ بنُ العَلاءِالإرشاد عن القاسم بن العلاء :وُلِدَ لی عِدَّةُ بَنینَ ، فَکُنتُ أکتُبُ وأسأَلُ الدُّعاءَ لَهُم فلا یُکتَبُ إلَیَّ بِشَیءٍ مِن أمرِهِم ، فَماتوا کُلُّهُم ، فَلَمّا وُلِدَ لِیَ الحُسَینُ ابنی ، کَتَبتُ أسأَلُ الدُّعاءَ لَهُ ، فَاُجِبتُ. فَبَقِیَ وَالحَمدُ للّهِِ . ⁽¹⁾

دلائل الإمامة عن القاسم بن العلاء :کَتَبتُ إلی صاحِبِ الزَّمانِ علیه السلام ثَلاثَةَ کُتُبٍ فی حَوائِجَ لی ، وأعلَمتُهُ أنَّنی رَجُلٌ قَد کَبِرَ سِنّی وأنَّهُ لا وَلَدَ لی ، فَأَجابَنی عَنِ الحَوائِجِ ولَم یُجِبنی فِی الوَلَدِ بِشَیءٍ . فَکَتَبتُ إلَیهِ فِی الرّابِعَةِ کِتابا ، وسَأَلتُهُ أن یَدعُوَ اللّهَ لی أن یَرزُقَنی وَلَدا ، فَأَجابَنی وکَتَبَ بِحَوائِجی . فَکَتَبَ : اللّهُمَّ ارزُقهُ وَلَدا ذَکَرا تُقِرُّ بِهِ عَینَیهِ ، وَاجعَل هذَا الحَملَ الَّذی لَهُ وارِثا . فَوَرَدَ الکِتابُ وأنَا لا أعلَمُ أنَّ لی حَملاً ، فَدَخَلتُ إلی جارِیَتی فَسَأَلتُها عَن ذلِکَ ، فَأَخبَرَتنی أنَّ عِلَّتَها قَدِ ارتَفَعَت ، فَوَلَدَت غُلاما . ⁽²⁾

.

۱۵ / ۴ قاسم بن علاء

۱۵ / ۴قاسم بن علاء ⁽¹⁾الإرشادـ به نقل از قاسم بن علاء ـ: من چندین پسر داشتم و [به امام مهدی علیه السلام ]نامه می نوشتم و از ایشان ، تقاضا می کردم که برایشان دعا کند ؛ امّا درباره آنها هیچ جوابی برایم نوشته نشد و همه آنها مُردند. چون فرزندم حسین به دنیا آمد ، نامه ای نوشتم و تقاضای دعا برایش کردم . این بار ، پاسخم داده شد و او، بحمد اللّه ، زنده مانْد .

دلائل الإمامةـ به نقل از قاسم بن علاء ـ: به محضر صاحب زمان علیه السلام سه نامه درباره حوایجی که داشتم، نوشتم و به عرض ایشان رسانیدم که من ، سنّم بالا رفته و فرزندی ندارم. امام علیه السلام حضرت درباره حاجت هایم پاسخ داد و درباره فرزند ، پاسخی به من نداد. بار چهارم ، نامه ای به ایشان نوشتم و خواهش کردم برایم دعا کند تا خداوند ، فرزندی روزی ام کند. امام علیه السلام پاسخم را داد و درباره حوایجم نیز نوشت . همچنین ، مرقوم فرمود : «بار خدایا! او را فرزندی پسر ، روزی کن تا نورِ دیده او باشد و این فرزندی را که در راه دارد ، وارثِ او قرار ده» . نامه که رسید ، من، خود، نمی دانستم فرزندی در راه دارم . نزد کنیزم رفتم و در این باره از او پرسیدم . او به من گفت که بیماری اش برطرف شده است، و پسری زایید .

.

۱۵ / ۵مُحَمَّدُ بنُ عَبدِ اللّهِ الحِمیَرِیُّالغیبة للطوسی عن محمّد بن عبد اللّه بن جعفر الحمیریـ فی ذَیلِ کِتابِهِ إلَی الإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام سَأَلَهُ فیهِ عَن مَسائِلَ ـ: ... وتَفَضَّل عَلَیَّ بِدُعاءٍ جامِعٍ لی و لاِءِخوانی ، لِلدُّنیا وَالآخِرَةِ ، فَعَلتَ مُثابا إن شاءَ اللّهُ تَعالی . التَّوقیعُ : جَمَعَ اللّهُ لَکَ ولاِءِخوانِکَ خَیرَ الدُّنیا وَالآخِرَةِ . ⁽¹⁾

الاحتجاج :فی کِتابٍ آخَرَ لِمُحَمَّدِ بنِ عَبدِ اللّهِ الحِمیَرِیِّ إلی صاحِبِ الزَّمانِ علیه السلام ، مِن جَوابِ مَسائِلِهِ الَّتی سَأَلَ عَنها فی سَنَةِ سَبعٍ وثَلاثِمِئَةٍ ... وسَأَلَهُ الدُّعاءَ لَهُ فَخَرَجَ الجَوابُ : جادَ اللّهُ عَلَیهِ بِما هُوَ ـ جَلَّ وتَعالی ـ أهلُهُ ، إیجابَنا لِحَقِّهِ ، ورِعایَتَنا لِأَبیهِ ـ رَحِمَهُ اللّهُ ـ وقُربَهُ مِنّا... نَسأَلُ اللّهَ بِمَسأَلَتِهِ ما أمَّلَهُ مِن کُلِّ خَیرٍ عاجِلٍ وآجِلٍ ، وأن یُصلِحَ لَهُ مِن أمرِ دینِهِ ودُنیاهُ ما یُحِبُّ صَلاحَهُ ، إنَّهُ وَلِیٌّ قَدیرٌ . ⁽²⁾

۱۵ / ۶مُحَمَّدُ بنُ عُثمانَ العَمرِیُّ وأبوهُکمال الدین عن عبد اللّه بن جعفر الحمیری :خَرَجَ التَّوقیعُ إلَی الشَّیخِ أبی جَعفَرٍ مُحَمَّدِ بنِ عُثمانَ العَمرِیِّ فِی التَّعزِیَةِ بِأَبیهِ رَضِیَ اللّهُ عَنهُما ، فی فَصلٍ مِنَ الکِتابِ : إنّا للّهِِ وإنّا إلَیهِ راجِعونَ ، تَسلیما لِأَمرِهِ ورِضاءً بِقَضائِهِ ، عاشَ أبوکَ سَعیدا ، وماتَ حَمیدا ، فَرَحِمَهُ اللّهُ وألحَقَهُ بِأَولِیائِهِ ومَوالیهِ علیهم السلام ، فَلَم یَزَل مُجتَهِدا فی أمرِهِم ، ساعِیا فیما یُقَرِّبُهُ إلَی اللّهِ عز و جل وإلَیهِم ، نَضَّرَ اللّهُ وَجهَهُ ، وأقالَهُ عَثرَتَهُ . وفی فَصلٍ آخَرَ : أجزَلَ اللّهُ لَکَ الثَّوابَ وأحسَنَ لَکَ العَزاءَ ، رُزِئتَ ورُزِئنا وأوحَشَکَ فِراقُهُ وأوحَشَنا ، فَسَرَّهُ اللّهُ فی مُنقَلَبِهِ ، وکانَ مِن کَمالِ سَعادَتِهِ أن رَزَقَهُ اللّهُ عز و جل وَلَدا مِثلَکَ یَخلُفُهُ مِن بَعدِهِ ، ویَقومُ مَقامَهُ بِأَمرِهِ ویَتَرَحَّمُ عَلَیهِ ، وأقولُ : الحَمدُ للّهِِ ؛ فَإِنَّ الأَنفُسَ طَیِّبَةٌ بِمَکانِکَ وما جَعَلَهُ اللّهُ عز و جل فیکَ وعِندَکَ ، أعانَکَ اللّهُ وقَوّاکَ وعَضَدَکَ ووَفَّقَکَ ، وکانَ اللّهُ لَکَ وَلِیّا وحافِظا وراعِیا وکافِیا ومُعینا . ⁽³⁾

.

۱۵ / ۵ محمّد بن عبد اللّه حِمیَری

۱۵ / ۶ محمّد بن عثمان عمری و پدرش

۱۵ / ۵محمّد بن عبد اللّه حِمیَری ⁽¹⁾الغیبة ، طوسیـ به نقل از محمّد بن عبد اللّه بن جعفر حِمیَری (در پایین نامه ای که به امام مهدی علیه السلام نوشته و در آن ، مسائلی از امام علیه السلام پرسیده بود) ـ: . . . لطفی بفرما و برای دنیا و آخرت من و برادرانم دعایی کن. مأجور باشی ، إن شاء اللّه تعالی ! مرقوم فرمود : «خداوند ، به تو و برادرانت ، خیرِ دنیا و آخرت عطا فرماید!» .

الاحتجاج :در نامه دیگری از محمّد بن عبد اللّه حِمیَری به صاحب زمان علیه السلام که در سال ۳۰۷ [هجری] به ایشان نوشت و در آن ، مسائلی از ایشان پرسید . . . و تقاضا کرد که برایش دعا کند. پاسخ آمد : «خداوند ، به او ببخشاید آنچه را که او ـ جلّ و تعالی ـ اهل آن است، به خاطر حقّی که بر ما دارد و احترامی که برای پدرش ـ که خدایش رحمت کند ـ قائل بودیم و مقام نزدیکی که او نزد ما داشت ... . از خداوند ، مسئلت داریم که او را به آنچه از خیر دنیا و آخرت ، امید دارد ، نایل گردانَد و کار دین و دنیایش را، آن سان که دوست دارد، به سامان آورد، که او حمایتگری تواناست .

۱۵ / ۶محمّد بن عثمان عمری و پدرش ⁽²⁾کمال الدینـ به نقل از عبد اللّه بن جعفر حمیری ـ: توقیعی خطاب به شیخ ابو جعفر محمّد بن عثمان عَمری در تسلیت مرگ پدرش ـ که خدا از هر دوی آنان خشنود باد ـ صادر شد. در بخشی از آن توقیع ، آمده بود : «ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم. تسلیمِ فرمان اوییم و خرسند به قضایش. پدرت خوش بخت زیست و خوش نام مُرد. پس، خدایش رحمت کند و او را به دوستان و اولیایش ملحق فرماید؛ چرا که هماره در کارِ آنان ، کوشا بود و برای هر آنچه که او را به خداوند عز و جل و به ایشان (ائمّه علیهم السلام) نزدیک می ساخت ، تلاش می کرد. خداوند ، رویَش را خرّم کُناد ⁽³⁾و از لغزش او درگُذراد !». و در بخش دیگری آمده بود : «خداوند ، به تو پاداش بسیار دهد و عزایت را برایت نیکو گردانَد. تو و ما ، هر دو داغداریم و فراق او هر دویِ ما را در غم ، فرو برده است. خداوند ، او را در بازگشتگاهش شاد گردانَد ! از کمال سعادت اوست که خداوند عز و جل وی را فرزندی چون تو روزی کرد که پس از او جانشینش باشد و عهده دارِ کار او شود و برایش طلب رحمت کند . می گویم : خدا را سپاس ؛ زیرا منزلت تو و آنچه خداوند عز و جل در تو و نزد تو نهاده ، خوشایندِ هر انسانی است. خداوند ، یاری ات کند و نیرویت بخشد و مؤیّد و موفّقت بدارد، و خداوند ، حامی ، نگهدار ، پناه و یاور تو باشد و او، خود، بسنده ات کند!» .

.

۱۵ / ۷الشَّیخُ المُفیدُالإحتجاج :ذِکرُ کِتابٍ وَرَدَ مِنَ النّاحِیَةِ المُقَدَّسَةِ ـ حَرَسَهَا اللّهُ ورَعاها ـ فی أیّامٍ بَقِیَت مِن صَفَرٍ سَنَةَ عَشرٍ وأربَعِمِئَةٍ ، عَلَی الشَّیخِ المُفیدِ أبی عَبدِ اللّهِ مُحَمَّدِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ النُّعمانِ ـ قَدَّسَ اللّهُ روحَهُ ونَوَّرَ ضَریحَهُ ـ ذَکَرَ موصِلُهُ أنَّهُ یَحمِلُهُ مِن ناحِیَةٍ مُتَّصِلَةٍ بِالحِجازِ ، نُسخَتُهُ : لِلأَخِ السَّدیدِ ، وَالوَلِیِّ الرَّشیدِ ، الشَّیخِ المُفیدِ ... أدامَ اللّهُ تَوفیقَکَ لِنُصرَةِ الحَقِّ ، وأجزَلَ مَثوبَتَکَ عَلی نُطقِکَ عَنّا بِالصِّدقِ ، إنَّهُ قَد اُذِنَ لَنا فی تَشریفِکَ بِالمُکاتَبَةِ ، وتَکلیفِکَ فیها بِما تُؤَدّیهِ عَنّا إلی مَوالینا قِبَلَکَ ، أعَزَّهُمُ اللّهُ بِطاعَتِهِ ، وکَفاهُمُ المُهِمَّ بِرِعایَتِهِ لَهُم وحِراسَتِهِ . ⁽¹⁾

.

۱۵ / ۷ شیخ مفید

۱۵ / ۷شیخ مفید ⁽¹⁾الاحتجاج :ذکر نامه ای که از ناحیه مقدّسه ⁽²⁾ـ که خدایش نگهدار و پاسدار باد ـ در چند روز مانده از ماه صفر سال ۴۱۰ ، برای شیخ مفید ابو عبد اللّه محمّد بن محمّد بن نعمان ـ که خداوند روانش را شاد بدارد و قبرش را نور افشان کند ـ فرستاده شد . آورنده نامه گفته است که آن را از ناحیه ای متّصل به حجاز می آورد . متن نامه ، چنین است : «به برادرِ نیک اندیش و دوست راست کردار، شیخ مفید ... . خداوند ، تو را همواره در یاری دادن حق ، توفیق دهد و به خاطر سخن گفتن جانانه ات درباره ما پاداش بسیار عطا فرماید ! به ما اجازه داده شد که تو را به نوشتن این نامه ، مفتخر سازیم و در آن ، تو را به رساندن پیام های ما به پیروانمان در ناحیه ات مکلّف گردانیم . خداوند ، آنان را به بندگی خویش ، عزّت بخشد و با حمایت و حراستش از ایشان ، گرفتاری هایشان را برطرف نماید !».

.

الإحتجاجـ فی ذِکرِ کِتابِ الإِمامِ المَهدِیِّ علیه السلام إلَی الشَّیخِ المُفیدِ ـ: وَرَدَ عَلَیهِ کِتابٌ آخَرُ مِن قِبَلِهِ علیه السلام ، یَومَ الخَمیسِ الثّالِثَ وَالعِشرینَ مِن ذِی الحِجَّةِ سَنَةَ اثنَتَی عَشرَةَ وأربَعِمِئَةٍ ، نُسخَتُهُ : بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیمِ ، سَلامُ اللّهِ عَلَیکَ أیُّهَا النّاصِرُ لِلحَقِّ ، الدّاعی إلَیهِ بِکَلِمَةِ الصِّدقِ ... وبَعدُ : فَقَد کُنّا نَظَرنا مُناجاتَکَ عَصَمَکَ اللّهُ بِالسَّبَبِ الَّذی وَهَبَهُ اللّهُ لَکَ مِن أولِیائِهِ ، وحَرَسَکَ بِهِ مِن کَیدِ أعدائِهِ ... حَرَسَکَ اللّهُ بِعَینِهِ الَّتی لا تَنامُ... أیَّدَکَ اللّهُ بِنَصرِهِ الَّذی أیَّدَ بِهِ السَّلَفَ مِن أولِیائِنَا الصّالِحینَ . ⁽¹⁾

۱۵ / ۸مُحَمَّدُ بنُ یوسُفَالکافی عن محمّد بن یوسف الشاشی :خَرَجَ بی ناصورٌ عَلی مَقعَدَتی ، فَأَرَیتُهُ الأَطِبّاءَ وأنفَقتُ عَلَیهِ مالاً ، فَقالوا : لا نَعرِفُ لَهُ دَواءً ، فَکَتَبتُ رُقعَةً أسأَلُ الدُّعاءَ ، فَوَقَّعَ علیه السلام إلَیَّ : ألبَسَکَ اللّهُ العافِیَةَ وجَعَلَکَ مَعَنا فِی الدُّنیا وَالآخِرَةِ . قالَ : فَما أتَت عَلَیَّ جُمعَةٌ حَتّی عوفیتُ وصارَ مِثلَ راحَتی ، فَدَعَوتُ طَبیبا مِن أصحابِنا وأرَیتُهُ إیّاهُ ، فَقالَ : ما عَرَفنا لِهذا دَواءً !! ⁽²⁾⁽³⁾

.

۱۵ / ۸ محمّد بن یوسف

الاحتجاجـ در یادکرد از نامه امام مهدی علیه السلام به شیخ مفید ـ: نامه دیگری نیز از جانب امام [مهدی] علیه السلام در روز پنج شنبه ۲۳ ذی حجه سال ۴۱۲ [هجری] به او رسید که متن آن ، چنین است : «به نام خداوند بخشنده مهربان . درود بر تو ، ای یاور حق، و ای دعوت کننده به آن با گفتار راستین! ... . و اینک : ما مناجاتِ تو را دیدیم. خداوند ، به واسطه آن سببی [و پیوندی] که از اولیایش به تو بخشیده ، نگهدارت باشد و از نیرنگ دشمنانش تو را حفظ کند... خداوند ، تو را با چشمان همیشه بیدارش پاس می دارد ... و همان گونه که دوستان شایسته پیشین ، ما را یاری می کرد، تو را نیز یاری کند .

۱۵ / ۸محمّد بن یوسف ⁽¹⁾الکافیـ به نقل از محمّد بن یوسف شاشی: در نشیمنگاهم ناصوری ⁽²⁾پدید آمد . آن را به طبیبان نشان دادم و برای درمانش پول ها خرج کردم . همه گفتند : ما دارویی برایش نمی شناسیم. لذا نامه ای [به امام مهدی علیه السلام ] نوشتم و تقاضای دعا کردم. به من نوشت : «خداوند ، تو را عافیت بخشد و در دنیا و آخرت ، همراه ما بدارد!» . جمعه نرسیده بود که بهبود یافتم و مانند کفِ دستم شد. طبیبی از دوستانمان را خواستم و به او نشان دادم. گفت : ما برای این ، دارویی نمی شناسیم! ⁽³⁾

.

. .

نکاتی پیرامون دعای اهل بیت درباره دیگران

نکاتی پیرامون دعای اهل بیت درباره دیگرانپیامبر خدا و اهل بیت بزرگوارش ، مَظهَر صفات و اسمای حسنای الهی و از جمله مظهر رحمت و حکمت خداوند متعال هستند و از این رو ، به مقتضای حکمت ، دیگران را از ادعیه پاک و مستجاب خود ، بهره مند می کردند و مشمول عنایت و رحمت الهی قرار می دادند . به منظور آشنایی با سیره عملی خاندان رسالت در موضوع دعا کردن برای دیگران ، در باب های گذشته ، شماری از دعاهای پیامبر صلی الله علیه و آله (درباره خاندان خود و دیگران) و دعاهای اهل بیت علیهم السلام در همین زمینه گزارش شد . در بررسی این دعاها ، چند نکته قابل توجّه است : ۱ . دعاهای پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام را به چند دسته می توان تقسیم کرد : دسته اول ، دعاهایی که حامل پیامی برای جامعه اسلامی اند . دسته دوم ، دعاهایی که برای تأمین نیازهای کسانی صادر شده اند که از خاندان رسالت ، تقاضای دعا کرده اند . دسته سوم ، دعاهای خاندان رسالت در مورد کسانی که به آنها خدمتی کرده اند . ۲ . دعاهای پیامبر خدا برای اهل بیت خود ، حامل پیام های اعتقادی و سیاسی برای امّت اسلامی و حاکی از شخصیت والای آنان و جایگاه بلندشان در اسلام

.

است ، مانند آنچه از پیامبر خدا ، خطاب به امام علی علیه السلام روایت شده که می فرماید : ما سَأَلتُ اللّهَ شَیئا إلاّ سَأَلتُ لَکَ مِثلَهُ ، ولا سَأَلتُ اللّهَ شَیئا إلاّ أعطانیهِ ، غَیرَ أنَّهُ قیلَ لی : إنَّهُ لا نَبِیَّ بَعدَکَ . ⁽¹⁾و چیزی از خداوند عز و جل درخواست نکردم ، مگر آن که همان را برای تو هم درخواست کردم . و چیزی از خداوند درخواست نکردم ، مگر این که آن را به من داد ؛ به جز این که به من گفته شد : پیامبری پس از تو نیست . و در روایتی دیگر در مورد ایشان می فرماید : اللّهُمَّ والِ مَن والاهُ ، وعادِ مَن عاداهُ ، وَانصُر مَن نَصَرَهُ . ⁽²⁾خداوندا! دوست دار او را دوست بدار و دشمن کننده با او را دشمن باش و یاری کننده او را مدد کن . و در روایتی دیگر درباره امام حسن و امام حسین علیهماالسلاممی فرماید : اللّهُمَّ والِ مَن والاهُما ، وعادِ مَن عاداهُما . ⁽³⁾خداوندا! دوستدار آن دو را دوست بدار و دشمنی کننده با آن دشمن باش . و در حدیث کسا ، از زبان پیامبر صلی الله علیه و آله درباره اهل بیت علیهم السلامآمده که می فرماید : اللّهُمَّ هؤُلاءِ أهلُ بَیتی ، فَأَذهِب عَنهُمُ الرِّجسَ وطَهِّرهُم تَطهیرا . ⁽⁴⁾خداوندا! اینان اهل بیت من هستند . از آنها پلیدی را ، دور کن و پاکِ پاکشان کن .

.

همچنین دعاهایی که از اهل بیت علیهم السلام درباره افرادی مانند ابوذر و عمار و امثال آنها صادر شده ، حکایت از جلالت و عظمت و جایگاه رفیع معنوی آنها دارد . این گونه دعاها نیز گاه دارای پیام سیاسی و اجتماعی هستند . ۳ . دعاهای پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام برای تأمین نیازهای دیگران یا برای کسانی که خدمتی به آنها داشته اند نیز دارای پیام اعتقادی است ؛ زیرا اجابت شدن این دعاها ، حاکی از جایگاه رفیع خاندان رسالت در نزد خداوند متعال است ؛ اما باید توجه داشت که این گونه از دعاها ، بسا که دلالتی بر جایگاه معنوی اشخاصی که برایشان دعا شده است ، نداشته باشد و این ، البته بسته به مضامین دعاهاست . از این رو ، دانشمندان رجالی ، هر دعایی را از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام ، دلیل بر خوبی و عدالت و مورد وثوق بودنِ شخصی که درباره او دعا شده ، نمی دانند ، چنان که در روایتی آمده است که پیامبر صلی الله علیه و آله در حقّ شخص یهودی ای که خدمتی به ایشان کرده بود ، فرمود : «أللّهُمَّ جَمِّلهُ ؛ خدایا! او را زیبا گردان» و در اثر این دعا ، موی سپید او سیاه شد ⁽¹⁾و یا در مورد یهودی دیگری فرمود : «أدامَ اللّهُ جَمالَکَ... ؛ خداوند ، زیبایی ات را پایدار گرداند». و در نتیجه اجابت این دعا ، آن مرد ، هشتاد سال زندگی کرد و یک موی سپید در سر او دیده نشد . ⁽²⁾

.

الفَصلُ الخامِسُ : الدّعاء علی الآخرینالبابُ الأَوَّلُ : من لا ینبغی الدّعاء علیه۱ / ۱النَّفسُ وَالأَولادُ وَالأَحِبّاءُ وَالخَدَمُرسول اللّه صلی الله علیه و آله :لا تَدعوا عَلی أولادِکُم فَیُوافِقَ ذلِکَ إجابَةً . ⁽¹⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لا تَدعوا عَلی أنفُسِکُم ، ولا تَدعوا عَلی أولادِکُم ، ولا تَدعوا عَلی خَدَمِکُم ، ولا تَدعوا عَلی أموالِکُم ، لا تُوافِقوا مِنَ اللّهِ تَبارَکَ وتَعالی ساعَةً نیلَ فیها عَطاءٌ ، فَیَستَجیبَ لَکُم . ⁽²⁾

عنه صلی الله علیه و آله :لا تَمَنَّوا هَلاکَ شَبابِکُم وإن کانَ فیهِم غَرامٌ ؛ فَإِنَّهُم عَلی ما کانَ فیهِم عَلی خِلالٍ ، إمّا أن یَتوبوا فَیَتوبَ اللّهُ عَلَیهِم ، وإمّا أن تُردِیَهُمُ الآفاتُ ، إمّا عَدُوّا فَیُقاتِلوهُ ، وإمّا حَریقا فَیُطفِئوهُ ، وإمّا ماءً فَیَسُدُّوهُ . ⁽³⁾

.

فصل پنجم : نفرین کردن به دیگران

باب یکم : کسانی که نباید نفرینشان کرد

۱ / ۱ خود، فرزندان، دوستان و خدمتکاران

فصل پنجم : نفرین کردن به دیگرانباب یکم : کسانی که نباید نفرینشان کرد۱ / ۱خود، فرزندان، دوستان و خدمتکارانپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :فرزندان خود را نفرین نکنید ، مبادا یک وقت به اجابت برسد.

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :به خودتان نفرین نکنید ، به فرزندانتان نفرین نکنید ، به خدمتکارانتان نفرین نکنید و به اموال خود ، نفرین نکنید ؛ زیرا ممکن است این نفرین ، در لحظه ای باشد که در آن [از جانب خداوند ]دَهِش می شود و نفرینتان را مستجاب کند .

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :مرگِ جوانانتان را درخواست نکنید، هر چند زیان (شر) داشته باشند؛ چرا که با وجود آن ، از چند حال خارج نیستند: یا توبه می کنند و خداوند ، توبه شان را می پذیرد، یا آسیب ها آنها را از بین می بَرَد، یا با دشمنی می جنگند، یا حریقی را خاموش می کنند و یا جلوِ سیلابی را می بندند .

.

عنه صلی الله علیه و آله :سَأَلتُ اللّهَ أن لا یَستَجیبَ دُعاءَ حَبیبٍ عَلی حَبیبِهِ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق علیه السلام :أیُّما رَجُلٍ دَعا عَلی وَلَدِهِ أورَثَهُ اللّهُ الفَقرَ . ⁽²⁾

راجع : ج ۱ ص ۶۱۲ (من تستجاب دعوته / الوالد) .

۱ / ۲مَن لا یَستَحِقُّ ولا سِیَّمَا المُؤمِنِرسول اللّه صلی الله علیه و آله :إذا خَرَجَتِ اللَّعنَةُ مِن فی صاحِبِها نَظَرَت ، فَإِن وَجَدَت مَسلَکا فِی الَّذی وُجِّهَت إلَیهِ ، وإلاّ عادَت إلَی الَّذی خَرَجَت مِنهُ . ⁽³⁾

الإمام الباقر علیه السلام :إنَّ اللَّعنَةَ إذا خَرَجَت مِن صاحِبِها تَرَدَّدَت بَینَهُ ⁽⁴⁾وبَینَ الَّذی یُلعَنُ ، فَإِن وَجَدَت مَساغا ، وإلاّ عادَت إلی صاحِبِها وکانَ أحَقَّ بِها ، فَاحذَروا أن تَلعَنوا مُؤمِنا فَیَحُلَّ بِکُم . ⁽⁵⁾

۱ / ۳المُذنِبُالإمام الصادق علیه السلام :لَمّا رَأی إبراهیمُ علیه السلام مَلَکوتَ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، التَفَتَ فَرَأی رَجُلاً یَزنی ، فَدَعا عَلَیهِ فَماتَ ، ثُمَّ رَأی آخَرَ فَدَعا عَلَیهِ فَماتَ ، حَتّی رَأی ثَلاثَةً فَدَعا عَلَیهِم فَماتوا . فَأَوحَی اللّهُ عَزَّ ذِکرُهُ إلَیهِ : یا إبراهیمُ إنَّ دَعوَتَکَ مُجابَةٌ ؛ فَلا تَدعُ عَلی عِبادی ؛ فَإِنّی لَو شِئتُ لَم أخلُقهُم ، إنّی خَلَقتُ خَلقی عَلی ثَلاثَةِ أصنافٍ : عَبدا یَعبُدُنی لا یُشرِکُ بی شَیئا فَاُثیبُهُ ، وعَبدا یَعبُدُ غَیری فَلَن یَفوتَنی ، وعَبدا عَبَدَ غَیری فَاُخرِجُ مِن صُلبِهِ مَن یَعبُدُنی . ⁽⁶⁾

.

۱ / ۲ کسی که مستحقّ نفرین نیست، بویژه مؤمن

۱ / ۳ گنهکار

پیامبر خدا صلی الله علیه و آله :من از خداوند درخواست کرده ام که نفرینِ دوستی را درباره دوستش اجابت نکند .

امام صادق علیه السلام :هر مردی که فرزندش را نفرین کند ، خداوند ، او را به فقر دچار می سازد.

ر . ک : ج ۱ ص ۶۱۳ (کسانی که دعایشان مستجاب می شود / پدر) .

۱ / ۲کسی که مستحقّ نفرین نیست، بویژه مؤمنپیامبر خدا صلی الله علیه و آله :هرگاه لعنت از دهان لعنت کننده خارج شود، می نگرد . اگر راهی [و وجه استحقاقی] در آن کسی که به او لعنت فرستاده شده است، نیافت ، به سوی کسی که از او صادر شده است ، بر می گردد [و دامان لعنت کننده را می گیرد] .

امام باقر علیه السلام :لعنت ، هر گاه از لعنت کننده صادر شود ، میان او و کسی که لعنت می شود ، می گردد . اگر مجوّزی نیافت ، به خودِ لعنت کننده بر می گردد که او، خود، به آن سزاوارتر است. پس، زنهار تا مؤمنی را لعنت نکنید که دامن خودتان را می گیرد !

۱ / ۳گنهکارامام صادق علیه السلام :چون ابراهیم علیه السلام ملکوتِ آسماها و زمین را دید، صورتش را که برگرداند ، دید مردی زنا می کند . نفرینش کرد و او مُرد. سپس ، مرد دیگری را [در آن حال] دید و او را هم نفرین کرد و مُرد، تا آن که سه نفر را [در آن حال ]دید و آنان را نیز نفرین کرد و هر سه مُردند . در این هنگام، خداوند ـ که نامش بِشکوه باد ـ، به او وحی فرمود : «ای ابراهیم! دعای تو مستجاب می شود. پس ، بندگانم را نفرین مکن ؛ زیرا اگر می خواستم ، آنها را نمی آفریدم . من ، مخلوقات خود را بر سه دسته آفریدم : یکی بنده ای که مرا می پرستد و چیزی را انباز من نمی سازد. به چنین بنده ای پاداش می دهم. دوم ، بنده ای که غیرِ مرا می پرستد. چنین بنده ای ، هرگز از چنگ من نخواهد گریخت . سوم ، بنده ای که غیرِ مرا پرستیده و من از پشتِ او کسی را بیرون می آورم که مرا بپرستد» .

.

السنن الکبری عن أبی هریرة :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله اُتِیَ بِشارِبٍ فَأَمَرَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله أصحابَهُ أن یَضرِبوهُ ، فَمِنهُم مَن ضَرَبَهُ بِنَعلِهِ ، ومِنهُم بِیَدِهِ ، ومِنهُم بِثَوبِهِ ، ثُمَّ قالَ : اِرجِعوا ، ثُمَّ أمَرَهُم فَبَکَّتوهُ ⁽¹⁾، فَقالوا : ألا تَستَحی ، مَعَ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله تَصنَعُ هذا ؟ ثُمَّ أرسَلَهُ ، فَلَمّا أدبَرَ وَقَعَ القَومُ یَدعونَ عَلَیهِ ویَسُبّونَهُ ، یَقولُ القائِلُ : اللّهُمَّ أخزِهِ ، اللّهُمَّ العَنهُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لا تَقولوا هکَذا ولکِن قولوا : اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ . ⁽²⁾

.

السنن الکبریـ به نقل از ابو هریره ـ: شرابخواری را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آوردند . پیامبر صلی الله علیه و آله به یارانش فرمود که او را بزنند. یکی با کفش خویش بر او زد، دیگری با دستش و یکی با جامه اش. سپس، پیامبر خدا فرمود : «برگردید». آن گاه ، دستور داد تا او را سرزنش کنند. اصحاب گفتند : شرم نمی کنی که با بودن پیامبر خدا ، چنین می کنی؟ سپس ، پیامبر صلی الله علیه و آله او را رها کرد. چون رفت، جمعیت به نفرین و دشنام گوییِ وی پرداختند . گوینده ای گفت : بار خدایا! خوارش کن؛ بار خدایا! لعنتش کن . پیامبر خدا فرمود : «چنین مگویید ؛ بلکه بگویید : بار خدایا! او را بیامرز. بار خدایا! بر او رحم آور» .

.

البابُ الثّانی : من ینبغی الدّعاء علیهالکتاب«بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَـنِ الرَّحِیمِ * تَبَّتْ یَدَا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ * مَا أَغْنَی عَنْهُ مَالُهُ وَ مَا کَسَبَ * سَیَصْلَی نَارًا ذَاتَ لَهَبٍ * وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ * فِی جِیدِهَا حَبْلٌ مِّن مَّسَدِ» . ⁽¹⁾

«إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ مَا أَنزَلْنَا مِنَ الْبَیِّنَـتِ وَ الْهُدَی مِن بَعْدِ مَا بَیَّنَّـهُ لِلنَّاسِ فِی الْکِتَـبِ أُوْلَـئکَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ یَلْعَنُهُمُ اللَّـعِنُونَ» . ⁽²⁾

«کَیْفَ یَهْدِی اللَّهُ قَوْمًا کَفَرُواْ بَعْدَ إِیَمَـنِهِمْ وَشَهِدُواْ أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ وَجَاءَهُمُ الْبَیِّنَـتُ وَاللَّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّــلِمِینَ * أُوْلَـئکَ جَزَاؤُهُمْ أَنَّ عَلَیْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلَئِکَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِینَ» . ⁽³⁾

الحدیثالإمام الصادق علیه السلام :إذا قَرَأتُم : «تَبَّتْ یَدَا أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ» فَادعوا عَلی أبی لَهَبٍ ؛ فَإِنَّهُ کانَ مِنَ المُکَذِّبینَ الَّذینَ یُکَذِّبونَ بِالنَّبِیِّ صلی الله علیه و آله وما جاءَ بِهِ مِن عِندِ اللّهِ عز و جل . ⁽⁴⁾

.

باب دوم : کسانی که سزاوار نفرین اند

باب دوم : کسانی که سزاوار نفرین اندقرآن«به نام خداوند بخشنده مهربان. بُریده باد دو دست ابولهب، بریده باد! دارایی او و آنچه اندوخت ، سودی برایش نداشت . به زودی در آتش پُر زبانه درمی آید و زنش ، آن هیمه کش (آتش افروز) ، بر گردنش طنابی از لطیف خرماست» .

«کسانی که نشانه های روشن و رهنمودی را که فرو فرستاده ایم ، بعد از آن که آن را برای مردم در کتاب توضیح داده ایم، نهفته می دارند ، خداوند ، آنان را لعنت می کند، و لعنت کنندگان ، لعنتشان می کنند»

«چگونه خداوند ، قومی را که بعد از ایمانشان کافر شدند ، هدایت می کند ، با آن که شهادت دادند که این فرستاده ، بر حقّ است و برایشان دلایل روشن آمد؟ و خدا ، قومِ بیدادگر را هدایت نمی کند. آنان، سزایشان این است که لعنت خدا و فرشتگان و مردم، همگی بر ایشان است» .

حدیثامام صادق علیه السلام :هرگاه «تَبَّتْ یَدَآ أَبِی لَهَبٍ وَ تَبَّ» را خواندید ، بر ابو لهب نفرین بفرستید؛ زیرا او از تکذیب کنندگانی بود که پیامبر صلی الله علیه و آله و آنچه را از جانب خداوند عز و جلآورد ، دروغ می شمردند .

.

البابُ الثّالِثُ : دعاء الأنبیاء وأتباعهم علی المجرمین۳ / ۱دُعاءُ نوحٍالکتاب«وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَی قَوْمِهِ فَقَالَ یَـقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَکُم مِّنْ إِلَـهٍ غَیْرُهُ أَفَلاَ تَتَّقُونَ * فَقَالَ الْمَلَؤُاْ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ مَا هَـذَا إِلاَّ بَشَرٌ مِّثْلُکُمْ یُرِیدُ أَن یَتَفَضَّلَ عَلَیْکُمْ وَ لَوْ شَاءَ اللَّهُ لَأَنزَلَ مَلَئِکَةً مَّا سَمِعْنَا بِهَـذَا فِی ءَابَائنَا الْأَوَّلِینَ * إِنْ هُوَ إِلاَّ رَجُلُ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُواْ بِهِ حَتَّی حِینٍ * قَالَ رَبِّ انصُرْنِی بِمَا کَذَّبُونِ » . ⁽¹⁾

«إِنْ هِیَ إِلاَّ حَیَاتُنَا الدُّنْیَا نَمُوتُ وَ نَحْیَا وَ مَا نَحْنُ بِمَبْعُوثِینَ * إِنْ هُوَ إِلاَّ رَجُلٌ افْتَرَی عَلَی اللَّهِ کَذِبًا وَ مَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِینَ * قَالَ رَبِّ انصُرْنِی بِمَا کَذَّبُونِ * قَالَ عَمَّا قَلِیلٍ لَّیُصْبِحُنَّ نَـدِمِینَ * فَأَخَذَتْهُمُ الصَّیْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَـهُمْ غُثَـاءً فَبُعْدًا لِّلْقَوْمِ الظَّــلِمِینَ » . ⁽²⁾

«قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِی کَذَّبُونِ * فَافْتَحْ بَیْنِی وَ بَیْنَهُمْ فَتْحًا وَ نَجِّنِی وَ مَن مَّعِیَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ * فَأَنجَیْنَـهُ وَ مَن مَّعَهُ فِی الْفُلْکِ الْمَشْحُونِ * ثُمَّ أَغْرَقْنَا بَعْدُ الْبَاقِینَ » . ⁽³⁾

.

باب سوم : نفرین پیامبران علیهم السلام و پیروان آنها بر مجرمان

۳ / ۱ نفرین نوح

باب سوم : نفرین پیامبران و پیروان آنها بر مجرمان۳ / ۱نفرین نوحقرآن«و هر آینه ، نوح را به سوی قومش فرستادیم و او [به ایشان ]گفت : ای قوم من! خدا را بپرستید که شما را معبودی جز او نیست. مگر پروا ندارید؟ اشراف قومش که کافر بودند ، گفتند : این [مرد] ، جز بشری چون شما نیست. می خواهد بر شما برتری جوید و اگر خدا می خواست ، قطعا فرشتگانی فرو می فرستاد. ما در میان پدران نخستین خویش ، چنین چیزی نشنیده ایم. او نیست ، جز مردی که در وی ، جنون است . پس تا چندی درباره اش دست نگه دارید. [نوح] گفت : پروردگارا! از آن روی که مرا دروغزن می خوانند ، مرا یاری کن» .

«جز این زندگانی دنیای ما ، چیزی نیست. می میریم و زنده می شویم و دیگر ، برانگیخته نخواهیم شد. او جز مردی که بر خدا دروغ می بندد ، نیست و ما به او باور نداریم. گفت : پروردگارا! از آن رو که مرا دروغزن خواندند ، یاری ام کن. فرمود : به زودی ، سخْت پشیمان خواهند شد. پس بانگ [مرگبار] ، آنان را به حق ، فرو گرفت و آنها را چون خاشاکی که بر آب می افتد ، گردانیدیم. دور باد [از رحمت حق ، ]گروه ستمکاران!» .

«گفت : پروردگارا! قوم من ، مرا تکذیب کردند. میان من و آنان ، فیصله ده و من و هر کس از مؤمنان را که با من است ، نجات بخش. پس او و هر که را که در آن کشتیِ آکنده با او بود ، رهانیدیم. آن گاه ، باقی ماندگان را غرق کردیم» .

.

«کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَکَذَّبُواْ عَبْدَنَا وَ قَالُواْ مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ * فَدَعَا رَبَّهُ أَنِّی مَغْلُوبٌ فَانتَصِرْ » . ⁽¹⁾

«قَالَ نُوحٌ رَّبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِی وَ اتَّبَعُواْ مَن لَّمْ یَزِدْهُ مَالُهُ وَ وَلَدُهُ إِلاَّ خَسَارًا * وَ مَکَرُواْ مَکْرًا کُبَّارًا * وَ قَالُواْ لاَ تَذَرُنَّ ءَالِهَتَکُمْ وَ لاَ تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لاَ سُوَاعًا وَ لاَ یَغُوثَ وَ یَعُوقَ وَ نَسْرًا * وَ قَدْ أَضَلُّواْ کَثِیرًا وَ لاَ تَزِدِ الظَّــلِمِینَ إِلاَّ ضَلَـلاً * مِّمَّا خَطِیئتِهِمْ أُغْرِقُواْ فَأُدْخِلُواْ نَارًا فَلَمْ یَجِدُواْ لَهُم مِّن دُونِ اللَّهِ أَنصَارًا » . ⁽²⁾

«وَ قَالَ نُوحٌ رَّبِّ لاَ تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکَـفِرِینَ دَیَّارًا * إِنَّکَ إِن تَذَرْهُمْ یُضِلُّواْ عِبَادَکَ وَ لاَ یَلِدُواْ إِلاَّ فَاجِرًا کَفَّارًا * رَّبِّ اغْفِرْ لِی وَ لِوَ لِدَیَّ وَ لِمَن دَخَلَ بَیْتِیَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ وَ لاَ تَزِدِ الظَّــلِمِینَ إِلاَّ تَبَارَا » . ⁽³⁾

الحدیثعلل الشرایع عن حنّان بن سدیر عن أبیه :قُلتُ لأَِبی جَعفَرٍ علیه السلام : أرَأَیتَ نوحا علیه السلام حینَ دَعا عَلی قَومِهِ فَقالَ : «رَّبِّ لاَ تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکَـفِرِینَ دَیَّارًا * إِنَّکَ إِن تَذَرْهُمْ یُضِلُّواْ عِبَادَکَ وَ لاَ یَلِدُواْ إِلاَّ فَاجِرًا کَفَّارًا» ؟ قالَ علیه السلام : عَلِمَ أنَّهُ لا یَنجُبُ مِن بَینِهِم أحَدٌ . قالَ : قُلتُ : وکَیفَ عَلِمَ ذلِکَ ؟ قالَ : أوحَی اللّهُ إلَیهِ : «أَنَّهُ لَن یُؤْمِنَ مِن قَوْمِکَ إِلاَّ مَن قَدْ ءَامَنَ» ⁽⁴⁾فَعِندَ هذا دَعا عَلَیهِم بِهذَا الدُّعاءِ . ⁽⁵⁾

.

«پیش از آنان، قوم نوح نیز به تکذیب پرداختند و بنده ما را دروغزن خواندند و گفتند : دیوانه است، و [بسی] آزار کشید تا پروردگارش را خواند که : من ، درمانده ام. به دادم برس» .

«نوح گفت : پروردگارا! آنان ، مرا نافرمانی کردند و از کسی پیروی نمودند که مال و فرزندش ، جز بر زیان وی نیفزود . دست به نیرنگی بس بزرگ زدند و گفتند : زنهار که از خدایانتان دست برندارید ، و نه از «ودّ» ، نه از «سُواع» ، نه از «یَغوت» و نه «یَعوق» و نه «نسر». و بسیاری را گم راه کردند. [پروردگارا! ]جز بر گم راهی ستمکاران میفزای . تا به سبب گناهانشان غرقه گشتند و [پس از مرگشان] در آتشی در آورده شدند و برای خود ، در برابر خدا یارانی نیافتند» .

«و نوح گفت : پروردگارا! هیچ کس از کافران را بر روی زمین مگذار ؛ چرا که اگر تو آنان را بر جای بگذاری ، بندگانت را گم راه می کنند و جز پلیدکارِ ناسپاس نمی زایند. پروردگارا! بر من و پدر و مادرم و هر مؤمنی که در سرایم درمی آید ، و بر مردان و زنان باایمان ببخشای ، و جز بر هلاکت ستمکاران میفزای» .

حدیثعلل الشرائعـ به نقل از حنّان بن سَدیر ، از پدرش ـ: به امام باقر علیه السلام گفتم : چرا نوح علیه السلام هنگامی که قومش را نفرین کرد ، گفت : «پروردگارا! هیچ کس از کافران را بر روی زمین مگذار ، چرا که اگر تو آنان را بر جای بگذاری ، بندگانت را گم راه می کنند و جز پلیدکارِ ناسپاس نمی زایند» ؟ فرمود : «می دانست که از میان آنها ، دیگر کسی به راه نخواهد آمد» . گفتم : چگونه این را دانست؟ فرمود : «خداوند به او وحی فرمود که : «از قوم تو ، دیگر کسی بجز همانان که ایمان آورده اند، ایمان نخواهد آورد» . این جا بود که آن نفرین را در حقّ آنان کرد .

.

تفسیر القمّیـ فی تَفسیرِ قَولِهِ تَعالی : «وَ قَالُواْ لاَ تَذَرُنَّ ءَالِهَتَکُمْ وَ لاَ تَذَرُنَّ وَدًّا وَ لاَ سُوَاعًا وَ لاَ یَغُوثَ وَ یَعُوقَ وَ نَسْرًا» ـ: کانَ قَومٌ مُؤمِنونَ ⁽¹⁾قَبلَ نوحٍ علیه السلام ، فَماتوا فَحَزِنَ عَلَیهِمُ النّاسُ ، فَجاءَ إبلیسُ فَاتَّخَذَ لَهُم صُوَرَهُم لِیَأنَسوا بِها فَأَنِسوا بِها ، فَلَمّا جاءَهُمُ الشِّتاءُ أدخَلوهَا البُیوتَ ، فَمَضی ذلِکَ القَرنُ وجاءَ القَرنُ الآخَرُ ، فَجاءَهُم إبلیسُ فَقالَ لَهُم : إنَّ هؤُلاءِ آلِهَةٌ کانَ ⁽²⁾آباؤُکُم یَعبُدونَها ، فَعَبَدوهُم وضَلَّ مِنهُم بَشَرٌ کَثیرٌ ، فَدَعا عَلَیهِم نوحٌ حَتّی أهلَکَهُمُ اللّهُ . ⁽³⁾

۳ / ۲دُعاءُ لوطٍ«وَ لُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ إِنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الْفَـحِشَةَ مَا سَبَقَکُم بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِّنَ الْعَــلَمِینَ * أَئنَّکُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَ تَقْطَعُونَ السَّبِیلَ وَ تَأْتُونَ فِی نَادِیکُمُ الْمُنکَرَ فَمَا کَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلاَّ أَن قَالُواْ ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِن کُنتَ مِنَ الصَّـدِقِینَ * قَالَ رَبِّ انصُرْنِی عَلَی الْقَوْمِ الْمُفْسِدِینَ» . ⁽⁴⁾

۳ / ۳دُعاءُ شُعَیبٍ«قَالَ الْمَلأَُ الَّذِینَ اسْتَکْبَرُواْ مِن قَوْمِهِ لَنُخْرِجَنَّکَ یَـشُعَیْبُ وَالَّذِینَ ءَامَنُواْ مَعَکَ مِن قَرْیَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِی مِلَّتِنَا قَالَ أَوَ لَوْ کُنَّا کَـرِهِینَ * قَدِ افْتَرَیْنَا عَلَی اللَّهِ کَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِی مِلَّتِکُم بَعْدَ إِذْ نَجّانَا اللَّهُ مِنْهَا وَمَا یَکُونُ لَنَا أَن نَّعُودَ فِیهَا إِلاَّ أَن یَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا کُلَّ شَیْ ءٍ عِلْمًا عَلَی اللَّهِ تَوَکَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَیْنَنَا وَبَیْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنتَ خَیْرُ الْفَـتِحِینَ * وَقَالَ الْمَلأَُ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن قَوْمِهِ لَئِن اتَّبَعْتُمْ شُعَیْبًا إِنَّکُمْ إِذًا لَّخَـسِرُونَ * فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُواْ فِی دَارِهِمْ جَـثِمِینَ» . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۲ نفرین لوط

۳ / ۳ نفرین شعیب

تفسیر القمیـ در تفسیر این سخن خدای متعال که : «و گفتند : زنهار که از خدایانتان دست برندارید، نه از «وَد» ، نه از «سُواع» ، نه از «یَغوث» ، نه از «یَعوق» و نه از «نَسر»!» ـ: پیش از نوح علیه السلام مردمانی مؤمن بودند که چون مُردند ، مردم از مُردن ایشان ، اندوهناک شدند. پس، ابلیس آمد و مجسّمه های آنها را برایشان ساخت تا بدانها اُنس بگیرند و انس گرفتند، و چون زمستان می رسید ، آن مجسّمه ها را به داخل خانه های خود می بُردند. آن نسل رفت و نسل بعد آمد . ابلیس ، نزد ایشان آمد و گفت : اینها ، خدایانی هستند که پدران شما آنها را می پرستیدند . پس، آنان نیز به پرستش مجسّمه ها پرداختند و شمارِ بسیاری از ایشان ، گم راه شدند. این جا بود که نوح علیه السلام نفرینشان کرد و خداوند ، آنان را از میان برداشت .

۳ / ۲نفرین لوط«و [یاد کن] لوط را ، آن گاه که به قوم خویش گفت : شما به کاری زشت می پردازید که پیش از شما هیچ یک از جهانیان ، چنان نمی کرده است . آیا شما با مُرده ها در می آمیزید و راه [زاد و ولد] را قطع می کنید و در محافل خود ، پلیدکاری می کنید؟ و پاسخ قومش جز این نبود که گفتند : اگر راست می گویی ، عذاب خدا را برای ما بیاور. لوط گفت : پروردگار من! مرا بر این قوم فسادکار ، چیره گردان» .

۳ / ۳نفرین شعیب«بزرگان قومش که گردن فرازی می کردند، گفتند : ای شعیب! یا تو و کسانی را که با تو ایمان آورده اند ، از آبادی خود بیرون می کنیم یا به کیش ما باز گردید . گفت : آیا هر چند کراهت داشته باشیم؟ اگر بعد از آن که خدا ، ما را از آن نجات بخشیده ، به کیش شما باز آییم ، در حقیقت ، به خدا دروغ بسته ایم و ما را نسِزد که به آن باز آییم، مگر آن که پروردگار ما خدا بخواهد ، که پروردگار ما ، از نظر دانش ، بر هر چیزی احاطه دارد. بر خدا توکّل کرده ایم. بار پروردگارا! میان ما و قوم ما به حق داوری کن ، که تو بهترینِ داورانی . بزرگان قومش که کافر بودند ، گفتند : اگر از شعیب پیروی کنید ، در این صورت ، قطعا زیانکارید. پس زمین لرزه ، آنان را فرو گرفت و در خانه هایشان از پا درآمدند» .

.

۳ / ۴دُعاءُ موسیالکتاب«وَ قَالَ مُوسَی رَبَّنَا إِنَّکَ ءَاتَیْتَ فِرْعَوْنَ وَ مَلَأَهُ زِینَةً وَ أَمْوَ لاً فِی الْحَیَوةِ الدُّنْیَا رَبَّنَا لِیُضِلُّواْ عَن سَبِیلِکَ رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَی أَمْوَ لِهِمْ وَ اشْدُدْ عَلَی قُلُوبِهِمْ فَلاَ یُؤْمِنُواْ حَتَّی یَرَوُاْ الْعَذَابَ الْأَلِیمَ» . ⁽¹⁾

الحدیثالإمام الکاظم علیه السلام :کانَ مِن قَولِ موسی علیه السلام حینَ دَخَلَ عَلی فِرعَونَ : «اللّهُمَّ إنّی أدرَأُ إلَیکَ فی نَحرِهِ ، وأستَجیرُ بِکَ مِن شَرِّهِ ، وأستَعینُ بِکَ» ، فَحَوَّلَ اللّهُ ما کانَ فی قَلبِ فِرعَونَ مِنَ الأَمنِ خَوفا . ⁽²⁾

.

۳ / ۴ نفرین موسی

۳ / ۴نفرین موسیقرآن«و موسی گفت : ای پروردگار ما! تو به فرعون و اشرافش در زندگیِ دنیا زیور و اموال داده ای ـ ای پروردگار ما ـ تا [خلق را ]از راه تو به دَر برند. ای پروردگار ما! اموالشان را نابود کن و آنان را در دل هایشان ، سخت گردان که ایمان نیاورند تا عذاب دردناک را ببینند» .

حدیثامام کاظم علیه السلام :از جمله سخنان موسی علیه السلام ، آن گاه که بر فرعون درآمد، این بود : «بار خدایا! خود را به تو می سپارم ، در برابر آدم کشی او، و از شرّ او به تو پناه می برم و از تو یاری می جویم» . پس خداوند ، آرامشی را که در دل فرعون بود ، به ترس مبدّل ساخت .

.

۳ / ۵النَّوادِرُالکتاب«وَکَأَیِّن مِّن نَّبِیٍّ قَـتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُواْ وَمَا اسْتَکَانُواْ وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّـبِرِینَ * وَمَا کَانَ قَوْلَهُمْ إِلاَّ أَن قَالُواْ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِی أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَـفِرِینَ» . ⁽¹⁾

«وَلَمَّا بَرَزُواْ لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُواْ رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَـفِرِینَ * فَهَزَمُوهُم بِإِذْنِ اللَّهِ وَقَتَلَ دَاوُدُ جَالُوتَ» . ⁽²⁾

الحدیثالإمام علیّ علیه السلام :دَعا نَبِیٌّ مِنَ الأَنبِیاءِ عَلی قَومِهِ ، فَقیلَ لَهُ : اُسَلِّطُ عَلَیهِم عَدُوَّهُم ؟ فَقالَ : لا ، فَقیلَ لَهُ : فَالجوعَ ؟ فَقالَ : لا ، فَقیلَ لَهُ : ما تُریدُ ؟ فَقالَ : مَوتٌ دَفیقٌ ⁽³⁾یُحزِنُ القَلبَ ، ویُقِلُّ العَدَدَ . فَاُرسِلَ إلَیهِمُ الطّاعونُ . ⁽⁴⁾

قصص الأنبیاء عن ابن عبّاس :إنَّ یوشَعَ بنَ نونٍ بَوَّأَ ⁽⁵⁾بَنی إسرائیلَ الشّامَ بَعدَ موسی علیه السلام ، وقَسَّمَها بَینَهُم ، فَصارَ مِنهُم سِبطٌ بِبَعلَبَکَّ بِأَرضِها ، وهُوَ السِّبطُ الَّذی مِنهُ إلیاسُ النَّبِیُّ علیه السلام ... ثُمَّ أوحَی اللّهُ تَعالی إلی إلیاسَ بَعدَ سَبعِ سِنینَ مِن یَومَ أحیَا اللّهُ یونُسَ علیه السلام : سَلنی اُعطِکَ . فَقالَ : تُمیتُنی فَتُلحِقُنی بِآبائی ؛ فَإِنّی قَد مَلِلتُ بَنی إسرائیلَ وأبغَضتُهُم فیکَ . فَقالَ تَعالی جَلَّت قُدرَتُهُ : ما هذا بِالیَومِ الَّذی اُعری مِنکَ الأَرضَ وأهلَها ، وإنَّما قِوامُها بِکَ ، ولکِن سَلنی اُعطِکَ . فَقالَ إلیاسُ : فَأَعطِنی ثاری مِنَ الَّذینَ أبغَضونی فیکَ ، فَلا تُمطِر عَلَیهِم سَبعَ سِنینَ قَطرَةً إلاّ بِشَفاعَتی . فَاشتَدَّ عَلی بَنی إسرائیلَ الجوعُ وألَحَّ عَلَیهِمُ البَلاءُ ، وأسرَعَ المَوتُ فیهِم ، وعَلِموا أنَّ ذلِکَ مِن دَعوَةِ إلیاسَ ، فَفَزِعوا إلَیهِ وقالوا : نَحنُ طَوعُ یَدِکَ ، فَهَبَطَ إلیاسُ مَعَهُم ومَعَهُ تِلمیذٌ لَهُ الیَسَعُ ، وجاءَ إلَی المَلِکِ فَقالَ : أفنَیتَ بنی إسرائیلَ بِالقَحطِ ! فَقالَ : قَتَلَهُمُ الَّذی أغواهُم ، فَقالَ : اُدعُ رَبَّکَ یُسقِهِم . فَلَمّا جَنَّ اللَّیلُ قامَ إلیاسُ علیه السلام ودَعَا اللّهَ ، ثُمَّ قالَ لِلیَسَعِ : اُنظُر فی أکنافِ ⁽⁶⁾السَّماءِ ماذا تَری ؟ فَنَظَرَ فَقالَ : أری سَحابَةً ، فَقالَ : أبشِروا بِالسِّقاءِ ، فَلیُحرِزوا أنفُسَهُم وأمتِعَتَهُم مِنَ الغَرَقِ ، فَأَمطَرَ اللّهُ عَلَیهِمُ السَّماءَ وأنبَتَ لَهُمُ الأَرضَ ، فَقامَ إلیاسُ بَینَ أظهُرِهِم وهُم صالِحونَ . ⁽⁷⁾

.

۳ / ۵ نمونه هایی دیگر

۳ / ۵نمونه هایی دیگرقرآن«ای بسا پیامبری که همراه او ، خدا باوران ( / توده های) فراوانی کارزار کردند و در برابر آنچه در راه خدا بدیشان رسید ، سستی نورزیدند و ناتوان نشدند و تسلیم نگردیدند، و خداوند ، شکیبایان را دوست دارد. سخن آنان ، جز این نبود که گفتند : پروردگارا! گناهان ما را و زیاده روی ما در کارمان را بر ما ببخشای و گام های ما را استوار بدار و ما را بر گروه کافران ، یاری ده» .

«و هنگامی که با جالوت و سپاهیانش روبه رو شدند، گفتند : ای پروردگار ما! بر دل های ما شکیبایی فرو ریز و گام هایمان را استوار بدار و ما را بر گروه کافران ، یاری ده. پس ، آنان را به اذن خدا شکست دادند و داوود، جالوت را کُشت» .

حدیثامام علی علیه السلام :پیامبری از پیامبران ، قومش را نفرین کرد . به او خطاب آمد که : «دشمنشان را بر آنان چیره گردانم؟» گفت : نه . گفته شد : «گرسنگی را؟». گفت : نه . گفته شد : «چه می خواهی؟». گفت : مرگی ناگهانی که دل را بسوزانَد و شمار را بکاهد. پس، طاعون به سوی آنان ، فرستاده شد .

قصص الأنبیاءـ به نقل از ابن عبّاس ـ: یوشع بن نون ، بعد از موسی علیه السلام بنی اسرائیل را در شام اسکان داد و آن را میانشان پخش کرد و طایفه ای از ایشان در بعلبک، از سرزمین شام، جای گرفت و این ، همان طایفه ای بود که الیاس نبی علیه السلام از آن برخاست... . سپس ، خدای متعال، هفت سال پس از روزی که یونس علیه السلام را زنده کرد، به الیاس علیه السلام وحی فرمود که : «از من بخواه تا عطایت کنم» . الیاس علیه السلام گفت : می خواهم که مرا بمیرانی و به پدرانم ملحق کنی؛ زیرا از دست بنی اسرائیل خسته شده ام و در خاطر ، آنان را دشمن می دارم . خداوند متعال فرمود : «امروز ، روزی نیست که زمین و مردمِ آن را از وجود تو محروم سازم، بلکه قوام آن به توست؛ امّا [هر چه دوست داری] از من بخواه تا عطایت کنم» . الیاس علیه السلام گفت : پس انتقام مرا از کسانی که مرا دشمن می دارند ، چون دَم از تو می زنم، بگیر و مدّت هفت سال ، قطره ای باران بر آنان مباران ، مگر با وساطت من . پس، گرسنگی به جان بنی اسرائیل افتاد و بلا ، آنان را به ستوه آورد و مرگ ، امانشان نمی داد . دانستند که این ، از نفرین الیاس علیه السلام است . دست به دامان او شدند و گفتند : ما در اختیار تو هستیم . پس، الیاس علیه السلام به همراه ایشان و با شاگردش یَسَع ، فرود آمد و نزد پادشاه رفت . پادشاه به او گفت : بنی اسرائیل را با قحطی از بین بردی . الیاس علیه السلام گفت : آنها را کسی کشت که گم راهشان کرد. پادشاه گفت : دعا کن تا پروردگارت به آنان ، باران بدهد . شب که شد ، الیاس علیه السلام به نماز ایستاد و به درگاه خدا دعا کرد . آن گاه به یَسَع گفت : به اطراف آسمان بنگر . چه می بینی؟ یَسَع ، نگاهی کرد و گفت : ابری می بینم . الیاس گفت : بشارتتان باد به باران ! مواظب خود و اموالتان باشید که آب نَبرَد. پس، خداوند ، آسمان را بر ایشان بارانید و زمین را برایشان رویانید و از آن پس ، مردم ، خوب شدند و الیاس علیه السلام به میان ایشان رفت .

.

الإمام الصادق علیه السلام :کانَ فی زَمانِ بَنی إسرائیلَ رَجُلٌ یُسَمّی إلیا ، رَئیسٌ عَلی أربَعِمِئَةٍ مِن بَنی إسرائیلَ ، وکانَ مَلِکُ بَنی إسرائیلَ هَوِیَ امرَأَةً مِن قَومٍ یَعبُدونَ الأَصنامَ مِن غَیرِ بَنی إسرائیلَ فَخَطَبَها . فَقالَت : عَلی أن أحمِلَ الصَّنَمَ فَأَعبُدَهُ فی بَلدَتِکَ ، فَأَبی عَلَیها ، ثُمَّ عاوَدَها مَرَّةً بَعدَ مَرَّةٍ حَتّی صارَ إلی ما أرادَت ، فَحَوَّلَها إلَیهِ ومَعَها صَنَمٌ ، وجاءَ مَعَها ثَمانُمِئَةِ رَجُلٍ یَعبُدونَهُ . فَجاءَ إلیا إلَی المَلِکِ فَقالَ : مَلَّکَکَ اللّهُ ومَدَّ لَکَ فِی العُمُرِ فَطَغَیتَ وبَغَیتَ ! فَلَم یَلتَفِت إلَیهِ ، فَدَعَا اللّهَ إلیا أن لا یُسقِیَهُم قَطرَةً ، فَنالَهُم قَحطٌ شَدیدٌ ثَلاثَ سِنینَ . حَتّی ذَبَحوا دَوابَّهُم ، فَلَم یَبقَ لَهُم مِنَ الدَّوابِّ إلاّ بِرذَونٌ یَرکَبُهُ المَلِکُ ، وآخَرُ یَرکَبُهُ الوَزیرُ ، وکانَ قَدِ استَتَرَ عِندَ الوَزیرِ أصحابُ إلیا یُطعِمُهُم فی سَرَبٍ . ⁽¹⁾فَأَوحَی اللّهُ تَعالی جَلَّ ذِکرُهُ إلی إلیا : تَعَرَّض لِلمَلِکِ ، فَإِنّی اُریدُ أن أتوبَ عَلَیهِ ، فَأَتاهُ فَقالَ : یا إلیا ما صَنَعتَ بِنا ؟ قَتَلتَ بَنی إسرائیلَ ! فَقالَ إلیا : تُطیعُنی فیما آمُرُکَ بِهِ ؟ فَأَخَذَ عَلَیهِ العَهدَ ، فَأَخرَجَ أصحابَهُ وتَقَرَّبوا إلَی اللّهِ تَعالی بِثَورَینِ ، ثُمَّ دَعا بِالمَرأَةِ فَذَبَحَها وأحرَقَ الصَّنَمَ ، وتابَ المَلِکُ تَوبَةً حَسَنَةً حَتّی لَبِسَ الشَّعرَ ، واُرسِلَ إلَیهِ المَطَرُ وَالخِصبُ . ⁽²⁾

.

امام صادق علیه السلام :در روزگار بنی اسرائیل ، مردی بود «الیا» نام که بر چهار صد تن از بنی اسرائیل ، ریاست داشت . پادشاه بنی اسرائیل ، دلباخته زنی از یک قوم بت پرست و غیر بنی اسرائیلی شد و از او خواستگاری کرد . زن گفت : به شرط آن که بت [خود] را بیاورم و در شهر تو ، آن را بپرستم ، [می پذیرم] . پادشاه نپذیرفت ؛ امّا بارها از او خواستگاری نمود و سرانجام ، همان شد که زن می خواست . پادشاه ، او را به خانه خود آورد و بتی همراهش بود. هشتصد مرد نیز با او آمدند که همگی ، آن بت را می پرستیدند . اِلیا ، نزد پادشاه آمد و گفت : خداوند ، تو را پادشاهی داد و عمرت را دراز گردانید و تو طغیان و سرکشی کردی! پادشاه ، به او توجّهی نکرد. الیا ، دعا کرد که خداوند ، قطره ای باران بر ایشان نبارانَد. پس سه سال خشک سالی سختی شد تا جایی که چارپایانِ خود را ذبح کردند و برایشان چارپایی نماند ، جز یک اسب تاتاری که پادشاه ، سوارش می شد، و اسبی دیگر ، که مَرکب وزیر بود. یاران الیا ، نزد وزیر ، در زیر زمینی پنهان شده بودند و او به آنها آب و غذا می داد . خداوند متعال ـ که نامش بِشکوه باد ـ ، به الیا وحی فرمود که : «نزد پادشاه برو؛ زیرا که من می خواهم او را توبه دهم» . الیا ، نزد پادشاه رفت . پادشاه به او گفت : با ما چه کرده ای ، الیا؟ بنی اسرائیل را کُشتی! الیا گفت : هر دستوری به تو دهم ، از من فرمان می بَری؟ و از او پیمان گرفت . پس، الیا یارانش را بیرون آورد و دو گاو نَر به درگاه خداوند متعال ، قربانی کردند. سپس ، زن را فراخوانْد و او را نیز سر بُرید و بت را سوزانید و پادشاه ، توبه ای راستین کرد تا جایی که پشمینه پوشید، و باران و حاصلخیزی ، دوباره به سراغ [سرزمین] او آمد .

.

. .

. .

البابُ الرّابِعُ : من دعا علیهم رسول اللّه۴ / ۱أبو ثَروانَدلائل النبوّة لأبی نعیم عن عبدالملک بن هارون بن عنترة عن أبیه عن جدّه :کانَ أبو ثَروانَ راعِیا لِبَنی عَمرِو بنِ تَیمٍ فی إ بِلِهِم ، فَخافَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله قُرَیشا فَخَرَجَ ، فَنَظَرَ إلی سَوادِ الإِبِلِ فَقَصَدَهُ فَإِذا هِیَ إ بِلٌ ، فَدَخَلَ بَینَ الأَراکِ فَجَلَسَ ، فَنَفَرَتِ الإِ بِلُ ، فَقامَ أبو ثَروانَ فَطافَ بِالإِ بِلِ فَلَم یَرَ شَیئا ، ثُمَّ تَخَلَّلَها فَإِذا هُوَ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله جالِسٌ ، فَقالَ لَهُ أبو ثَروانَ : مَن أنتَ ؟ فَقَد أنفَرتَ الإِبِلَ عَلَیَّ . فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لَم تَرُع أرَدتُ أن أستَأنِسَ إلی إ بِلِکَ ، فَقالَ لَهُ أبو ثَروانَ : مَن أنتَ ؟ فَقالَ لَهُ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : لا تَسأَل ، رَجُلٌ أرَدتُ أن أستَأنِسَ إلی إ بِلِکَ . فَقالَ لَهُ أبو ثَروانَ : إنّی أراکَ الرَّجُلَ الَّذی یَزعُمونَ أنَّهُ خَرَجَ نَبِیّا ! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : أجَل ، فَأَدعوکَ إلی شَهادَةِ أن لا إلهَ إلاَّ اللّهُ وأنَّ مُحَمَّدا عَبدُهُ ورَسولُهُ . فَقالَ لَهُ أبو ثَروانَ : اُخرُج ، فَلا تَصلُحُ إ بِلٌ أنتَ فیها ، وأبی أن یَدَعَهُ ، فَدَعا عَلَیهِ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَقالَ : اللّهُمَّ أطِل شَقاهُ وبَقاهُ . قالَ عَبدُ المَلِکِ : قالَ أبی : فَأَدرَکتُهُ شَیخا کَبیرا یَتَمَنَّی المَوتَ ، فَقالَ لَهُ القَومُ : ما نَراکَ إلاّ قَد هَلَکتَ ، دَعا عَلَیکَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، قالَ : کَلاّ ، قَد أتَیتُهُ بَعدُ حینَ ظَهَرَ الإِسلامُ فَأَسلَمتُ مَعَهُ ، فَدَعا لی وَاستَغفَرَ ، ولکِنَّ الاُولی قَد سَبَقَت . ⁽¹⁾

.

باب چهارم : کسانی که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله نفرینشان کرد

۴ / ۱ ابو ثَروان

باب چهارم : کسانی که پیامبر خدا نفرینشان کرد۴ / ۱ابو ثَروان ⁽¹⁾دلائل النبوّة ، ابو نعیمـ به نقل از عبد الملک بن هارون بن عنتره ، از پدرش ، از جدّش ـ: ابو ثَروان ، چوپان اشتران بنی عمرو بن تَیم بود . پیامبر خدا ، از بیم قریش بیرون شد. شَبَح اشترانی را دید . به طرف آن رفت . دید رمه اشتر است. میان درخچه های اَراک (درخت مسواک) رفت و نشست . اشتران رَمیدند . ابو ثَروان، برخاست و گِرد اشتران چرخید ؛ امّا چیزی ندید. سپس به میان آنها رفت . پیامبر خدا را دید که نشسته است . ابو ثروان گفت : تو کیستی؟ اُشتران را رماندی ! پیامبر خدا فرمود : «مَتَرس ! خواستم در کنار اُشترانت بیاسایم» . ابو ثروان ، دوباره پرسید : تو کیستی؟ پیامبر خدا فرمود : «مَپُرس . فردی که خواستم که در کنار اشترانت بیاسایم» . ابو ثروان گفت : گمان می کنم تو همان مردی باشی که می گویند پیامبر است! پیامبر خدا فرمود : «بله . پس ، اینکْ تو را دعوت می کنم که گواهی دهی معبودی جز خدا نیست و محمّد ، بنده و فرستاده اوست» . ابو ثروان گفت : از این جا برو ؛ زیرا اشترانی که تو در میانشان باشی ، به درد نمی خورند . و حاضر نشد پیامبر صلی الله علیه و آله را به حال خود بگذارد. پس، پیامبر خدا ، او را نفرین کرد و گفت : «بار خدایا! رنج و عمر او را به درازا کشان» . عبد الملک می گوید : پدرم گفت : من ، او را درک کردم ، در حالی که پیرمردی سالخورده بود و آرزوی مرگ می کرد. مردم به او گفتند : تو قطعا در هلاکتی. پیامبر خدا ، تو را نفرین کرده است. او گفت : چنین نیست. من بعدا، هنگامی که اسلام چیره گشت، نزد ایشان رفتم و اسلام آوردم و ایشان ، برایم دعا و طلب آمرزش کرد ؛ امّا آن اوّلی (نفرین پیامبر صلی الله علیه و آله ) کارِ خود را کرده است .

.

۴ / ۲أبو موسَی الأَشعَرِیُالأمالی للطوسی عن أبی تحیی :سَمِعتُ عَمّارَ بنَ یاسِرٍ یُعاتِبُ أبا موسَی الأَشعَرِیَّ ویُوَبِّخُهُ عَلی تَأَخُّرِهِ عَن عَلِیِّ بنِ أبی طالِبٍ علیه السلام ، وقُعودِهِ عَنِ الدُّخولِ فی بَیعَتِهِ ، ویَقولُ لَهُ : یا أبا موسی مَا الَّذی أخَّرَکَ عَن أمیرِ المُؤمِنینَ ؟ فَوَاللّهِ لَئِن شَکَکتَ فیهِ لَتَخرُجَنَّ عَنِ الإِسلامِ ، وأبو موسی یَقولُ لَهُ : لا تَفعَل ، ودَع عِتابَکَ لی ، فَإِنَّما أنَا أخوکَ . فَقالَ لَهُ عَمّارٌ : ما أنَا لَکَ بِأَخٍ ، سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَلعَنُکَ لَیلَةَ العَقَبَةِ ، وقَد هَمَمتَ مَعَ القَومِ بِما هَمَمتَ ، فَقالَ لَهُ أبو موسی : أفَلَیسَ قَدِ استَغفَرَ لی ؟ قالَ عَمّارٌ : قَد سَمِعتُ اللَّعنَ ولَم أسمَعِ الاِستِغفارَ . ⁽¹⁾

۴ / ۳الأَشعَثُ بنُ قَیسٍ وذُرِّیَّتُهُالکافی عن سدیر :قالَ لی أبو جَعفَرٍ علیه السلام : یا سَدیرُ ، بَلَغَنی عَن نِساءِ أهلِ الکوفَةِ جَمالٌ وحُسنُ تَبَعُّلٍ ؛ فَابتَغِ لِی امرَأَةً ذاتَ جَمالٍ فی مَوضِعٍ . فَقُلتُ : قَد أصَبتُها جُعِلتُ فِداکَ ، فُلانَةَ بِنتَ فُلانِ ابنِ مُحَمَّدِ بنِ الأَشعَثِ بنِ قَیسٍ . فَقالَ لی : یا سَدیرُ ، إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَعَنَ قَوما ، فَجَرَتِ اللَّعنَةُ فی أعقابِهِم إلی یَومِ القِیامَةِ ، وأنَا أکرَهُ أن یُصیبَ جَسَدی جَسَدَ أحَدٍ مِن أهلِ النّارِ . ⁽²⁾

.

۴ / ۲ ابو موسی اشعری

۴ / ۳ اشعث بن قیس و نسل او

۴ / ۲ابو موسی اشعری ⁽¹⁾الأمالی، طوسیـ به نقل از ابو تحیی ـ: شنیدم که عمّار بن یاسر، ابو موسی اشعری را به سبب درنگش در پیوستن به علی بن ابی طالب علیه السلام و خودداری از بیعت با او ، سرزنش می کند و به او می گوید : ای ابو موسی! چه چیز باعث شد که از امیر مؤمنان ، کناره بگیری؟ به خدا سوگند که اگر در [حقّانیّت] او شک داشته باشی ، قطعا از اسلام خارج شده ای. ابو موسی به او گفت : نکوهشم مکن و از سرزنش من ، دست بردار، که من برادر توام . عمّار به او گفت : من ، برادرِ تو نیستم . شنیدم که پیامبر خدا ، در شب عَقَبه ، تو را که با آن مردم هم داستان شده بودی ، لعنت می کند . ابو موسی گفت : آیا جز این است که برای من ، طلب آمرزش کرد؟ عمّار گفت : من ، لعنت را شنیدم و طلب آمرزش را نشنیدم .

۴ / ۳اشعث بن قیس و نسل او ⁽²⁾الکافیـ به نقل از سَدیر ـ: امام باقر علیه السلام به من فرمود : «ای سَدیر! شنیده ام که زنان کوفه زیبایند و نیکو ، شوهرداری می کنند. پس، برو و از جایی زنی زیبا برایم بیاب». من گفتم : سراغ دارم، فدایت شوم ! فلانی ، دختر فلان بن محمّد بن اشعث بن قیس . فرمود : «ای سدیر! پیامبر خدا ، عدّه ای را لعنت کرد و این لعنت ، به بازماندگان آنان نیز تا روز قیامت ، سرایت یافت و من ، خوش ندارم که بدنم به بدن یکی از دوزخیان بخورَد» .

.

۴ / ۴الحَکَمُ بنُ أبِی العاصِالخرائج والجرائح عن جابر :إنَّ الحَکَمَ بنَ أبِی العاصِ عَمَّ عُثمانَ بنِ عَفّانَ کانَ یَستَهزِئُ مِن رَسولِ اللّهِ بِخُطوَتِهِ فی مِشیَتِهِ ، ویَسخَرُ مِنهُ ، وکانَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله یَمشی یَوما وَالحَکَمُ خَلفَهُ یُحَرِّکُ کَتِفَیهِ ویُکَسِّرُ یَدَیهِ خَلفَ رَسولِ اللّهِ استِهزاءً مِنهُ بِمِشیَتِهِ صلی الله علیه و آله . فَأَشارَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله بِیَدِهِ وقالَ : هکَذا فَکُن ! فَبَقِیَ الحَکَمُ عَلی تِلکَ الحالِ مِن تَحریکِ أکتافِهِ وتَکسیرِ یَدَیهِ ، ثُمَّ نَفاهُ عَنِ المَدینَةِ ولَعَنَهُ ، فَکانَ مَطرودا إلی أیّامِ عُثمانَ ، فَرَدَّهُ إلَی المَدینَةِ وأکرَمَهُ . ⁽¹⁾

الاستیعاب عن عائشة :أمّا أنتَ یا مَروانُ ، فَأَشهَدُ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَعَنَ أباکَ وأنتَ فی صُلبِهِ . ⁽²⁾

راجع : ص ۳۱۸ (مروان بن الحکم) .

.

۴ / ۴ حَکَم بن ابی العاص

۴ / ۴حَکَم بن ابی العاص ⁽¹⁾الخرائج والجرائحـ به نقل از جابر ـ: حکم بن ابی العاص، عموی عثمان بن عفّان، اَدای راه رفتن پیامبر خدا را در می آورد و ایشان را مسخره می کرد. روزی پیامبر خدا می رفت و حَکَم ، در پشتِ سر او شانه های خود را می جنبانْد و دستانش را پیچ و خم می داد و راه رفتن ایشان را مسخره می نمود . پیامبر خدا ، با دستش اشاره کرد و فرمود : «همین سان بمان!» . پس، حَکَم بر آن حالِ جنبیدن شانه ها و خمیدگی دست هایش، باقی ماند. پیامبر صلی الله علیه و آله بعدها او را از مدینه تبعید کرد و لعنتش نمود، که تا روزگار عثمان ، همچنان در تبعید بود . عثمان ، او را برگردانْد و گرامی اش داشت .

الاستیعابـ به نقل از عایشه ـ: و تو ای مروان! من گواهی می دهم که پیامبر خدا ، پدرت را ـ در حالیکه تو در صُلب او بودی ـ ، لعنت کرد .

ر . ک : ص ۳۱۹ (مروان بن حکم) .

.

۴ / ۵سُراقَةُ بنُ مالِکٍالإمام الصادق علیه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَمّا خَرَجَ مِنَ الغارِ مُتَوَجِّها إلَی المَدینَةِ وقَد کانَت قُرَیشٌ جَعَلَت لِمَن أخَذَهُ مِئَةً مِنَ الإِبِلِ ، فَخَرَجَ سُراقَةُ بنُ مالِکِ بنِ جُعشُمٍ فیمَن یَطلُبُ ، فَلَحِقَ بِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ اکفِنی شَرَّ سُراقَةَ بِما شِئتَ ، فَساخَت قَوائِمُ فَرَسِهِ ، فَثَنی رِجلَهُ ثُمَّ اشتَدَّ فَقالَ : یا مُحَمَّدُ ، إنّی عَلِمتُ أنَّ الَّذی أصابَ قَوائِمَ فَرَسی إنَّما هُوَ مِن قِبَلِکَ فَادعُ اللّهَ أن یُطلِقَ لی فَرَسی ، فَلَعَمری إن لَم یُصِبکُم مِنّی خَیرٌ لَم یُصِبکُم مِنّی شَرٌّ . فَدَعا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَأَطلَقَ اللّهُ عز و جل فَرَسَهُ ، فَعادَ فی طَلَبِ رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله حَتّی فَعَلَ ذلِکَ ثَلاثَ مَرّاتٍ ، کُلَّ ذلِکَ یَدعو رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فَتَأخُذُ الأَرضُ قَوائِمَ فَرَسِهِ ، فَلَمّا أطلَقَهُ فِی الثّالِثَةِ قالَ : یا مُحَمَّدُ هذِهِ إ بِلی بَینَ یَدَیکَ فیها غُلامی ، فَإِنِ احتَجتَ إلی ظَهرٍ أو لَبَنٍ فَخُذ مِنهُ ، وهذا سَهمٌ مِن کِنانَتی عَلامَةً ، وأنَا أرجِعُ فَأَرُدُّ عَنکَ الطَّلَبَ ، فَقالَ : لا حاجَةَ لَنا فیما عِندَکَ . ⁽¹⁾

۴ / ۶عامِرُ بنُ الطُّفَیلِ وأربَدُ بنُ رَبیعَةَالطبقات الکبری :قَدِمَ عامِرُ بنُ الطُّفَیلِ بنِ مالِکِ بنِ جَعفَرِ بنِ کِلابٍ و أربَدُ بنُ رَبیعَةَ بنِ مالِکِ بنِ جَعفَرٍ عَلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ عامِرٌ : یا مُحَمَّدُ ما لی إن أسلَمتُ ؟ فَقالَ : لَکَ ما لِلمُسلِمینَ ، وعَلَیکَ ما عَلَی المُسلِمینَ . قالَ : أتَجعَلُ لِیَ الأَمرَ مِن بَعدِکَ ؟ قالَ : لَیسَ ذاکَ لَکَ ولا لِقَومِکَ . قالَ : أفَتَجعَلُ لِیَ الوَبَرَ ولَکَ المَدَرُ ؟ قالَ : لا ولکِنّی أجعَلُ لَکَ أعِنَّةَ الخَیلِ فَإِنَّکَ امرُؤٌ فارِسٌ . قالَ : أوَ لَیسَت لی ؟ لَأَملَأَنَّها عَلَیکَ خَیلاً ورِجالاً ! ثُمَّ وَلَّیا . فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ اکفِنیهِما ، اللّهُمَّ وَاهدِ بَنی عامِرٍ ، وأَغنِ الإِسلامَ عَن عامِرٍ ، یَعنِی ابنَ الطُّفَیلِ ، فَسَلَّطَ اللّهُ تَبارَکَ وتَعالی عَلی عامِرٍ داءً فی رَقَبَتِهِ فَاندَلَعَ لِسانُهُ فی حَنجَرَتِهِ . . . وأرسَلَ اللّهُ عَلی أربَدَ صاعِقَةً فَقَتَلَتهُ. ⁽²⁾

.

۴ / ۵ سُراقة بن مالک

۴ / ۶ عامر بن طُفَیل و اَربَد بن رَبیعه

۴ / ۵سُراقة بن مالک ⁽¹⁾امام صادق علیه السلام :پیامبر خدا ، چون از غار [ثور] به سوی مدینه بیرون شد و قریش ، برای کسی که ایشان را دستگیر کند ، صد شتر جایزه گذاشتند، سُراقة بن مالک بن جُعشُم ، یکی از کسانی بود که در جستجوی پیامبر صلی الله علیه و آله برآمد. او به پیامبر خدا رسید . پیامبر خدا فرمود : «بار خدایا! مرا آن گونه که می خواهی، از شرّ سُراقه نگهدار» . پس، دست و پای اسب او در زمین فرو رفت . سُراقه ، از اسب به زیر آمد و دوید و [نزدیک آمد و ]گفت : ای محمّد! من می دانم که این بلایی که بر سرِ دست و پای اسبم آمده ، از جانب توست . پس دعا کن که اسبم آزاد شود. به جانم سوگند ، اگر خیری از من به تو نرسیده ، شرّی هم از جانب من به تو نرسیده است . پیامبر خدا ، دعا کرد و خداوند ، اسبش را آزاد ساخت. سُراقه ، دوباره به تعقیب پیامبر خدا پرداخت و سه بار این کار را تکرار کرد و هر بار ، پیامبر خدا ، دعا می کرد و زمین ، دست و پای اسب او را فرو می گرفت . چون بارِ سوم ، اسبش را آزاد کرد، سراقه گفت : ای محمّد! این شتران من با غلامم تقدیم به تو. اگر به مَرکبی یا شیری نیاز پیدا کردی ، از آنها استفاده کن. این هم یک تیر از تیردانم که به عنوانِ علامت ، به تو می دهم . من بر می گردم و جستجوگران را از تعقیب تو [در این مسیر ]منصرف می کنم. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «ما را به آنچه تو داری ، نیازی نیست» .

۴ / ۶عامر بن طُفَیل و اَربَد بن رَبیعه ⁽²⁾الطبقات الکبری :عامر ⁽³⁾بن طفیل بن مالک بن جعفر بن کِلاب و اَربَد بن ربیعة بن مالک بن جعفر ، نزد پیامبر خدا آمدند . عامر گفت : ای محمّد! اگر مسلمان شوم ، به من چه خواهد رسید ؟ پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «هر حقّی [و وظیفه ای] که مسلمانان دارند ، تو هم خواهی داشت». عامر گفت : آیا بعد از خودت ، کار را به من وا می گذاری؟ فرمود : «این ، نه از آنِ توست و نه از قوم تو» . عامر گفت : پس [حکومتِ اعراب] بادیه را به من می دهی و شهر ، از آنِ تو باشد؟ فرمود : «نه ؛ امّا فرماندهیِ سواران را به تو می دهم؛ چون مرد سوارکار هستی» . عامر گفت : مگر اکنون نیستم؟ مدینه را از سواره و پیاده ، علیه تو پُرخواهم کرد . سپس ، هر دو رفتند . پیامبر خدا گفت : «بار خدایا! مرا از شرّ این دو نجات بده. بار خدایا! بنی عامر را هدایت فرما و اسلام را از عامر (یعنی ابن طفیل) بی نیاز گردان». پس خداوند ـ تبارک و تعالی ـ عامر را به بیماری ای در گردنش مبتلا ساخت که زبانش در حنجره اش آویزان شد ... و بر اَربَد نیز صاعقه ای فرستاد که او را کُشت .

.

تاریخ المدینة عن عکرمة :جاءَ عامِرٌ إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَسَأَلَهُ الخِلافَةَ مِن بَعدِهِ ، وسَأَلَهُ المِرباعَ ⁽¹⁾وسَأَلَهُ أشیاءَ ، فَقالَ لَهُ رَجُلٌ مِن أصحابِ النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله : زَحزِح قَدَمَیکَ لاتَنزِعکَ الرِّماحُ نَزعا عَنیفا ، وَاللّهِ لَو سَأَلتَ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله سَبیبَةً ⁽²⁾مِن سَبیباتِ المَدینَةِ ما أعطاکَ ، فَوَلّی عامِرٌ غَضبانَ ، وقالَ : لأََملأََنَّها عَلَیکَ خَیلاً ورِجالاً ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : «اللّهُمَّ إن لَم تَهدِ عامِرا فَاکفِنیهِ» ، فَأَخَذَتهُ غُدَّةٌ کَغُدَّةِ البَکرِ ⁽³⁾، فَجَعَلَ یُنادی یا آلَ عامِرٍ ! غُدَّةٌ کَغُدَّةِ البَکرِ !! حَتّی قَتَلَت عَدُوَّ اللّهِ . ⁽⁴⁾

.

تاریخ المدینةـ به نقل از عِکرِمه ـ: عامر نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمد و از او ، جانشینیِ بعد از او ، یکْ چهارمِ غنایم و چیزهای دیگری را خواست. مردی از یاران پیامبر صلی الله علیه و آله به او گفت : از این جا برو ، تا نیزه ها تو را به زور نرانده اند . به خدا سوگند ، اگر تکّه کرباسی از کرباس های مدینه هم از پیامبر خدا بخواهی ، به تو نمی دهد . عامر ، خشمگین بازگشت و گفت : این جا را از سواره و پیاده بر ضدّ تو می آکَنَم . پیامبر صلی الله علیه و آله گفت : «بار خدایا! اگر عامر را هدایت نمی کنی، مرا از شرّ او کفایت کن». پس طاعونی چون طاعون اُشتران جوان ، او را گرفت، به طوری که فریاد می زد: ای آل عامر! طاعونی چون طاعون اشتران جوان! تا این که [آن طاعون ،] این دشمن خدا را از پای درآورد .

.

۴ / ۷عُتَیبَةُ بنُ أبی لَهَبٍدلائل النبوّة لأبی نعیم عن ابن طاووس عن أبیه :لَمّا تَلا رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : «وَ النَّجْمِ إِذَا هَوَی» ⁽¹⁾قالَ عُتَیبَةُ بنُ أبی لَهَبٍ : کَفَرتُ بِرَبِّ النَّجمِ !! فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : سَلَّطَ اللّهُ عَلَیکَ کَلبا مِن کِلابِهِ . قالَ : فَحَدَّثَنی موسَی بنُ مُحَمَّدِ بنِ إبراهیمَ عَن أبیهِ ، قالَ : خَرَجَ عُتَیبَةُ مَعَ أصحابِهِ فی عیرٍ إلَی الشّامِ حَتّی إذا کانوا بِالشّامِ فَزَأَرَ الأَسَدُ ، فَجَعَلَت فَرائِصُهُ ⁽²⁾تُرعَدُ ، فَقیلَ لَهُ : مِن أیِّ شَیءٍ تُرعَدُ ؟ فَوَاللّهِ ما نَحنُ وأنتَ إلاّ سَواءٌ . فَقالَ : إنَّ مُحَمَّدا دَعا عَلَیَّ ، لا وَاللّهِ ما أظَلَّتِ السَّماءُ عَلی ذی لَهجَةٍ أصدَقَ مِن مُحَمَّدٍ ، ثُمَّ وَضَعُوا العَشاءَ فَلَم یُدخِل یَدَهُ فیهِ ، ثُمَّ جاءَ النَّومُ فَحاطوهُ بِمَتاعِهِم ووَسَّطوهُ بَینَهُم وناموا ، فَجاءَهُمُ الأَسَدُ یَهمِسُ یَستَنشِقُ رُؤوسَهُم رَجُلاً رَجُلاً ، حَتَّی انتَهی إلَیهِ فَضَغَمَهُ ⁽³⁾ضَغمَةً کانَت إیّاها ، فَفَزِعَ وهُوَ بِآخِرِ رَمَقٍ وهُوَ یَقولُ : ألَم أقُل لَکُم إنَّ مُحَمَّدا أصدَقُ النّاسِ ؟ وماتَ . ⁽⁴⁾

.

۴ / ۷ عُتَیبة بن ابی لَهَب

۴ / ۷عُتَیبة بن ابی لَهَب ⁽¹⁾دلائل النبوّة ، ابو نعیمـ به نقل از ابن طاووس ، از پدرش ـ: چون پیامبر خدا «سوگند به اختر (قرآن) ، چون فرود آید» را تلاوت کرد، عتیبة بن ابی لَهَب گفت : کافرم به خداوند اختر . پیامبر خدا فرمود : «خداوند ، درنده ای از درندگانش را بر تو مسلّط گردانَد» . موسی بن محمّد بن ابراهیم ، از پدرش برایم نقل کرد که عُتَیبه با یارانش در کاروانی ره سپار شام شدند . چون به شام رسیدند ، شیری غرّید . بدن عتیبه به لرزه افتاد . به او گفتند : از چه چیز به لرزه افتادی؟ به خدا سوگند که ما و تو یکسانیم . عتیبه گفت : محمّد ، مرا نفرین کرده است . به خدا سوگند که در زیر این آسمان ، راستگوتر از محمّد ، کسی نیست. آن گاه ، شام آوردند ؛ امّا عُتَیبه دست به غذا نبُرد. وقتِ خواب شد و هم سفرانش کالاهای خود را گِرداگِرد عتیبه نهادند و او را در میان خود گرفتند و خوابیدند . شیر ، نَفَس زنان آمد و سرِ یکایک آنان را بویید تا به او رسید و چنان او را به دندان گَزید که مرگش فرا رسید و در حالی که وحشتزده بود و آخرین نفس هایش را می کشید ، می گفت : نگفتم که محمّد راستگوترین مردمان است؟ و مُرد .

.

المستدرک علی الصحیحین عن أبی عقرب :کانَ لَهَبُ بنُ أبی لَهَبٍ ⁽¹⁾یَسُبُّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله ، فَقالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ سَلِّط عَلَیهِ کَلبَکَ . فَخَرَجَ فی قافِلَةٍ یُریدُ الشّامَ ، فَنَزَلَ مَنزِلاً فَقالَ : إنّی أخافُ دَعوَةَ مُحَمَّدٍ . قالوا لَهُ : کَلاّ ، فَحَطّوا مَتاعَهُم حَولَهُ وقَعَدوا یَحرُسونَهُ ، فَجاءَ الأَسَدُ فَانتَزَعَهُ فَذَهَبَ بِهِ . ⁽²⁾

۴ / ۸کِسریصحیح البخاری عن ابن عبّاس :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله بَعَثَ بِکِتابِهِ إلی کِسری مَعَ عَبدِ اللّهِ بنِ حُذافَةَ السَّهمِیِّ ، فَأَمَرَهُ أن یَدفَعَهُ إلی عَظیمِ البَحرَینِ ، فَدَفَعَهُ عَظیمُ البَحرَینِ إلی کِسری ، فَلَمّا قَرَأَهُ مَزَّقَهُ ، فَحَسِبتُ أنَّ ابنَ المُسَیَّبِ قالَ : فَدَعا عَلَیهِم رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن یُمَزَّقوا کُلَّ مُمَزَّقٍ . ⁽³⁾

المناقب لابن شهرآشبوب عن ابن المهدی المامطیری فی مجالسه :إنَّ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله کَتَبَ إلی کِسری : مِن مُحَمَّدٍ رَسولِ اللّهِ إلی کِسرَی بنِ هُرمُزَ : أمّا بَعدُ : فَأَسلِم تَسلَم ، وإلاّ فَأذَن بِحَربٍ مِنَ اللّهِ ورَسولِهِ ، وَالسَّلامُ عَلی مَنِ اتَّبَعَ الهُدی . فَلَمّا وَصَلَ إلَیهِ الکِتابُ مَزَّقَهُ وَاستَخَفَّ بِهِ ، وقالَ : مَن هذَا الَّذی یَدعونی إلی دینِهِ ، ویَبدَأُ بِاسمِهِ قَبلَ اسمی ؟! وبَعَثَ إلَیهِ بِتُرابٍ . فَقالَ صلی الله علیه و آله : مَزَّقَ اللّهُ مُلکَهُ کَما مَزَّقَ کِتابی ، أما إنَّهُ سَتُمَزِّقونَ مُلکَهُ . وبَعَثَ إلَیَّ بِتُرابٍ ! أما إنَّکُم سَتَملِکونَ أرضَهُ . فَکانَ کَما قالَ . ⁽⁴⁾

.

۴ / ۸ کسرا (خسرو)

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از ابو عقرب ـ: لَهَب بن ابی لهب ⁽¹⁾، به پیامبر صلی الله علیه و آله ناسزا می گفت . پیامبر صلی الله علیه و آله گفت : «بار خدایا! درنده خود را بر او مسلّط گردان» . باری! لَهَب با کاروانی ره سپار شام شد و چون در منزلی فرود آمد ، گفت : من از نفرین محمّد ، بیمناکم . کاروانیان به او گفتند : بیم مدار، و بار و بنه خود را پیرامونش قرار دادند و به نگهبانی از او نشستند. در این هنگام، شیر آمد و او را رُبود و بُرد .

۴ / ۸کسرا (خسرو) ⁽²⁾صحیح البخاریـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پیامبر خدا ، نامه اش را توسّط عبد اللّه بن حُذافه سَهمی برای خسرو فرستاد و به او دستور داد که نامه را به حاکم بحرین بدهد. حاکم بحرین هم آن را به خسرو داد. چون خسرو ، نامه را خواند ، آن را پاره کرد. به گمانم ابن مسیّب گفت : پس، پیامبر خدا نفرینشان کرد که به کلّی ، پاره پاره شوند .

المناقب، ابن شهر آشوبـ به نقل از ابن مهدی مامطیری در المجالس ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله به خسرو [پرویز] نوشت : «از محمّد ، فرستاده خدا ، به خسرو ، پورِ هرمز . امّا بعد، اسلام بیاور تا به سلامت بمانی، وگرنه با خدا و فرستاده اش اعلام جنگ نما . درود بر کسی که از راه راست ، پیروی کرد!» . چون نامه به خسرو رسید ، آن را پاره کرد و بدان ، بی احترامی نمود و گفت : این کیست که مرا به دین خود ، فرا می خوانَد و نامش را پیش از نام من می آورد؟! و مُشتی خاک برای پیامبر صلی الله علیه و آله فرستاد . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود : «خداوند ، مُلک او را پاره پاره کند که نامه مرا پاره کرد! بدانید که به زودی ، شما مُلک او را متلاشی خواهید کرد . و برایم مشتی خاک فرستاد ؛ بدانید که به زودی ، خاک او را تصرّف خواهید کرد» . و چنان شد که ایشان فرمود .

.

۴ / ۹مُحَلِّمُ بنُ جَثّامَةَتفسیر الطبری عن ابن عمر :بَعَثَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله مُحَلِّمَ بنَ جَثّامَةَ مَبعَثا ، فَلَقِیَهُم عامِرُ بنُ الأَضبَطِ ، فَحَیّاهُم بِتَحِیَّةِ الإِسلامِ ، وکانَت بَینَهُم إحنَةٌ ⁽¹⁾فِی الجاهِلِیَّةِ ، فَرَماهُ مُحَلِّمٌ بِسَهمٍ فَقَتَلَهُ ، فَجاءَ الخَبَرُ إلی رَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله ، فَتَکَلَّمَ فیهِ عُیَینَةُ وَالأَقرَعُ ، فَقالَ الأَقرَعُ : یا رَسولَ اللّهِ سُنَّ الیَومَ وغَیِّر غَدا . ۲ فَقالَ عُیَینَةُ : لا وَاللّهِ حَتّی تَذوقَ نِساؤُهُ مِنَ الثُّکلِ ما ذاقَ نِسائی ! فَجاءَ مُحَلِّمٌ فی بُردَینِ فَجَلَسَ بَینَ یَدَی رَسولِ اللّهِ لِیَستَغفِرَ لَهُ . فَقالَ لَهُ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله : لا غَفَرَ اللّهُ لَکَ . فَقامَ وهُوَ یَتَلَقّی دُموعَهُ بِبُردَیهِ ، فَما مَضَت بِهِ سابِعَةٌ حَتّی ماتَ ودَفَنوهُ ، فَلَفِظَتهُ الأَرضُ ، فَجاؤوا إلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله فَذَکَروا ذلِکَ لَهُ ، فَقالَ : إنَّ الأَرضَ تَقبَلُ مَن هُوَ شَرٌّ مِن صاحِبِکُم ، ولکِنَّ اللّهَ جَلَّ وعَزَّ أرادَ أن یَعِظَکُم . ثُمَّ طَرَحوهُ بَینَ صَدَفَی جَبَلٍ ، وألقَوا عَلَیهِ مِنَ الحِجارَةِ ، ونَزَلَت : «یَـأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِذَا ضَرَبْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَتَبَیَّنُواْ ... » الآیَةَ ⁽²⁾. ⁽³⁾

.

۴ / ۹ مُحَلِّم بن جَثّامه

۴ / ۹مُحَلِّم بن جَثّامه ⁽¹⁾تفسیر الطبریـ به نقل از ابن عمر ـ: پیامبر صلی الله علیه و آله مُحَلِّم بن جَثّامه را به جنگی فرستاد. عامر بن اضبط به آنان (مسلمانان) برخورد و با سلامِ اسلامی به آنان سلام داد؛ امّا چون از زمان جاهلیت میان ایشان (طایفه مُحَلّم و عامر) کینه ای بود، مُحَلّم تیری به سوی او انداخت و وی را کُشت. خبر به پیامبر خدا رسید. عُیَینَه و اَقْرَع ، درباره او [که قصاص شود یا دیه بدهند ]صحبت کردند. اقرع گفت : ای پیامبر خدا! امروز ، به سنّت عمل کن و فردا ، آن را تغییر ده . ⁽²⁾عُیَینه گفت : نه . به خدا سوگند، همچنان که زنان من ، داغدار شدند ، زنان او نیز باید داغدار شوند. در این وقت ، مُحَلّم ، در حالی که دو بُرد بر تن داشت ، آمد و در برابر پیامبر خدا نشست تا ایشان برایش طلبِ آمرزش کند ؛ امّا پیامبر صلی الله علیه و آله به او فرمود : «خداوند ، تو را نیامرزد!» . محلّم ، در حالی که اشک هایش را با دو بُرد خود ، پاک می کرد، برخاست و هفت روز نگذشت که مُرد و او را دفن کردند. زمین ، جسد او را بیرون انداخت. مردم نزد پیامبر صلی الله علیه و آله آمدند و ماجرا را به ایشان گفتند . پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: «زمین ، بدتر از رفیق شما را هم می پذیرد ؛ امّا خداوند عز و جل خواسته است که شما را پند دهد» . آن گاه، جسدش را در درّه ای انداختند و رویش سنگ ریختند، و این آیه نازل شد : «ای کسانی که ایمان آورده اید! هر گاه در راه خدا به جهاد رفتید، تحقیق کنید...» .

.

۴ / ۱۰مَروانُ بنُ الحَکَمِمسند أبی یعلی عن أبی یحیی النخعی :إنَّ الحَسَنَ والحُسَینَ علیهماالسلام مَرَّ بِهِما مَروانُ ، فَقالَ لَهُما قَولاً قَبیحا . فَقالَ الحَسَنُ أوِ الحُسَینُ علیهماالسلام : وَاللّهِ ثُمَّ وَاللّهِ ، لَقَد لَعَنَکَ اللّهُ وأنتَ فی صُلبِ الحَکَمِ عَلی لِسانِ نَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله . قالَ : فَسَکَتَ مَروانُ . ⁽¹⁾

المستدرک علی الصحیحین عن عمرو بن مرّة الجهنیـ وکانَت لَهُ صُحبَةٌ ـ: إنَّ الحَکَمَ بنَ أبِی العاصِ استَأذَنَ عَلَی النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله ، فَعَرَفَ النَّبِیُّ صلی الله علیه و آله صَوتَهُ وکَلامَهُ . فَقالَ : اِیذَنوا لَهُ عَلَیهِ لَعنَةُ اللّهِ وعَلی مَن یَخرُجُ مِن صُلبِهِ ، إلاَّ المُؤمِنَ مِنهُم وقَلیلٌ ما هُم ، یُشَرَّفونَ فِی الدُّنیا ویوضَعونَ ⁽²⁾فِی الآخِرَةِ ، ذَوو مَکرٍ وخَدیعَةٍ ، یُعطَونَ فِی الدُّنیا وما لَهُم فِی الآخِرَةِ مِن خَلاقٍ . ⁽³⁾

.

۴ / ۱۰ مروان بن حَکَم

۴ / ۱۰مروان بن حَکَم ⁽¹⁾مسند أبی یعلیـ به نقل از ابو یحیی نَخَعی ـ: مروان به حسن و حسین علیهماالسلامبرخورد و به آن دو زشتگویی کرد . حسن علیه السلام یا حسین علیه السلام فرمود : به خدا سوگند، به خدا سوگند که خداوند ، تو را آن گاه که در صُلب حَکَم بودی ، به زبان پیامبرش لعنت کرده است» . مروان ، خاموش شد .

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از عمرو بن مرّه جُهَنی (که از صحابیان بود) ـ: حکم بن ابی العاص ، اجازه ورود بر پیامبر صلی الله علیه و آله طلبید. پیامبر صلی الله علیه و آله صدای او و سخنش را شناخت و فرمود : «به او اجازه دهید. لعنت خدا بر او و بر کسی که از پشتِ او به دنیا آید ، بجز مؤمنانِ ایشان ، که آنان هم اندک اند . در دنیا به بزرگی می رسند و در آخرت ، پَست می شوند . مردمانی فریبکار و نیرنگبازند ؛ در دنیا برخوردار می شوند ، امّا در آخرت ، کمترین بهره ای ندارند» .

.

المعجم الکبیر عن أبی یحیی :کُنتُ بَینَ الحَسَنِ وَالحُسَینِ علیهماالسلامومَروانَ یَتَسابّانِ ، فَجَعَلَ الحَسَنُ علیه السلام یُسَکِّتُ الحُسَینَ علیه السلام ، فَقالَ مَروانُ : أهلُ بَیتٍ مَلعونونَ ! فَغَضِبَ الحَسَنُ علیه السلام وقالَ : قُلتَ : أهلُ بَیتٍ مَلعونونَ ؟! فَوَاللّهِ لَقَد لَعَنَکَ اللّهُ عَلی لِسانِ نَبِیِّهِ صلی الله علیه و آله وأنتَ فی صُلبِ أبیکَ . ⁽¹⁾

مسند ابن حنبل عن الشعبی :سَمِعتُ عَبدَ اللّهِ بنَ الزُّبَیرِ وهُوَ مُستَنِدٌ إلَی الکَعبَةِ وهُوَ یَقولُ : ورَبِّ هذِهِ الکَعبَةِ ، لَقَد لَعَنَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله فُلانا وما وُلِدَ مِن صُلبِهِ . ⁽²⁾

المستدرک علی الصحیحین عن عبد اللّه بن الزبیر :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلی الله علیه و آله لَعَنَ الحَکَمَ ووُلدَهُ . ⁽³⁾

المستدرک علی الصحیحین عن عبدالرحمن بن عوف :کانَ لا یولَدُ لِأَحَدٍ مَولودٌ إلاّ أتی بِهِ النَّبِیَّ صلی الله علیه و آله فَدَعا لَهُ ، فَاُدخِلَ عَلَیهِ مَروانُ بنُ الحَکَمِ فَقالَ : هُوَ الوَزَغُ ابنُ الوَزَغِ ، المَلعونُ ابنُ المَلعونِ ! ⁽⁴⁾

الکافی عن زرارة عن الإمام الباقر علیه السلام :لَمّا وُلِدَ مَروانُ عَرَضوا بِهِ لِرَسولِ اللّهِ صلی الله علیه و آله أن یَدعُوَ لَهُ ، فَأَرسَلوا بِهِ إلی عائِشَةَ لِیَدعُوَ لَهُ ، فَلَمّا قَرَّبَتهُ مِنهُ قالَ : أخرِجوا عَنِّی الوَزَغَ ابنَ الوَزَغِ . قالَ زُرارَةُ : ولا أعلَمُ إلاّ أنَّهُ قالَ : ولَعَنَهُ . ⁽⁵⁾

راجع : ص ۳۰۶ (الحکم بن أبی العاص) .

.

المعجم الکبیرـ به نقل از ابو یحیی ـ: من ، میان حسن و حسین علیهماالسلام و مروان قرار داشتم و آنها به یکدیگر ، بد می گفتند . حسن علیه السلام سعی کرد حسین علیه السلام را ساکت کند. مروان گفت : خانواده لعنتی! حسن علیه السلام عصبانی شد و فرمود : «گفتی : خانواده لعنتی؟! به خدا سوگند که خداوند ، تو را زمانی که هنوز در پشتِ پدرت بودی ، با زبان پیامبرش لعنت کرد» .

مسند ابن حنبلـ به نقل از شُعْبی ـ: از عبد اللّه بن زبیر ، در حالی که به کعبه تکیه داده بود، شنیدم که می گوید : به خداوند این کعبه سوگند که پیامبر خدا ، فلانی و فرزندانی را که از پشتِ او زاده شوند ، لعنت کرد .

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از عبد اللّه بن زبیر ـ: پیامبر خدا ، حَکَم و فرزندانش را لعنت کرد .

المستدرک علی الصحیحینـ به نقل از عبد الرحمان بن عوف ـ: برای هیچ کس فرزندی زاده نمی شد ، مگر آن که او را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله می آوردند و ایشان ، برایش دعا می کرد . مروان بن حَکَم را که نزد ایشان آوردند ، فرمود : «وَزَغ ، پسر وَزَغ، ملعون ، پسر ملعون!» .

الکافیـ به نقل از زُراره ، از امام باقر علیه السلام ـ: چون مروان زاده شد ، او را نزد پیامبر خدا فرستادند تا برایش دعا کند. این کار را توسّط عایشه کردند. وقتی عایشه او را نزدیک پیامبر صلی الله علیه و آله بُرد، ایشان فرمود : «این وَزَغ پسر وَزَغ را از نزد من بیرون ببرید». زراره گفت : و یقین دارم که امام باقر علیه السلام فرمود : «و [پیامبر خدا] او را لعنت کرد» .

ر . ک : ص ۳۰۷ (حَکَم بن ابی العاص) .

.

۴ / ۱۱مُعاوِیَةُ بنُ أبی سُفیانَ وأبوهُمعانی الأخبار عن عدی بن ثابت عن البراء بن عازب :أقبَلَ أبو سُفیانَ ومُعاوِیَةُ یَتبَعُهُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله علیه و آله : اللّهُمَّ العَنِ التّابِعَ وَالمَتبوعَ ، اللّهُمَّ عَلَیکَ بِالاُقَیعِسِ . قالَ ابنُ البَراءِ لِأَبیهِ : مَنِ الاُقَیعِسُ ؟ قالَ : مُعاوِیَةُ . ⁽¹⁾