نهج الذکر فارسی - عربی جلد 4

مشخصات كتاب

سرشناسه : محمدي ري‌شهري، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان و نام پديدآور : نهج الذكر: فارسي - عربي/ محمدي‌ري‌شهري؛ باهمكاري رسول افقي؛ ترجمه حميدرضا شيخي.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۷ -

مشخصات ظاهري : ج.

فروست : پژوهشكده علوم و معارف حديث؛ ۱۵۴.

شابك : ۲۵۰۰۰ ريال: دوره : 978-964-493-302-8 ؛ ج.۱ : 978-964-493-303-5 ؛ ج.۲ : 978-964-493-304-2 ؛ ج.۳‌978-964-493-305-9 : ؛ ج.۴‌978-964-493-306-6 :

وضعيت فهرست نويسي : برون‌سپاري.

يادداشت : فارسي - عربي.

يادداشت : ج.۲، ۳ و ۴ (چاپ اول: ۱۳۸۷).

يادداشت : كتابنامه.

موضوع : ذكر -- احاديث

موضوع : احاديث شيعه -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : افقي، رسول، ۱۳۴۵ -

شناسه افزوده : شيخي، حميدرضا، ۱۳۳۷ -، مترجم

رده بندي كنگره : BP۱۳۶/۹ /م۳ن۹ ۱۳۸۷

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۲۱۲

شماره كتابشناسي ملي : ۱۵۸۱۸۴۹

اشاره

بخش نهم: استغفار (آمرزش خواهى از خدا)

اشاره

بخش نهم: استغفار (آمرزش خواهي از خدا)شامل:درآمدفصل يكم: حقيقت آمرزش خواهىفصل دوم: تشويق به آمرزش خواهى و برحذر داشتن از وا نهادن آنفصل سوم: ويژگى هاى آمرزش خواهىفصل چهارم: بركت هاى آمرزش خواهىفصل پنجم: اوقات مناسب براى آمرزش خواهىفصل ششم: مواقع مناسب براى آمرزش خواهىفصل هفتم: عبادت هايى كه سزاوار است در آنها طلب آمرزش كردفصل هشتم: آمرزش خواهى براى ديگرانفصل نهم: آمرزش خواهى هاى رسيده از پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام

.

. .

درآمد

واژه شناسى «استغفار»

درآمدواژه شناسى «استغفار»واژه «استغفار» ، مصدر است از مادّه «غفر» . اصل اين مادّه ، به معناى «پوشاندن» و «پوشيده داشتن» است ؛ ليكن گاه توسّعا در معانى نزديك و متناسب با آن نيز به كار مى رود . بنا بر اين ، «استغفار» به معناى درخواست پوشش است . ابن فارس در اين باره مى گويد : مادّه «غفر» ، اغلب به معناى پوشش است ، به استثناى مواردى كه ذكر مى شود . پس «غفر» ، يعنى پوشاندن . غفران و غفر به يك معنا هستند . گفته مى شود : «غفر اللّه ذنبه (خدا گناهش را بپوشاند)» . غفر و غفران ومغفرة ، مصدر هستند ... مِغفَر ، يعنى : كلاهْ خود . ⁽¹⁾ همچنين ابن منظور مى گويد : غفر در اصل ، به معناى پوشيدن و سرپوش نهادن است . «غفر اللّه ذنوبه» ، يعنى : خداوند ، گناهانش را پوشاند و او را رسواى عام نكرد ... به هر

.

جامه اى كه با آن چيزى پوشانده شود ، «غفاره» گويند . ⁽¹⁾ گفتنى است كه بررسى موارد استعمال مادّه «غفر» نشان مى دهد كه به هر نوع پوشاندن ، «غفر» اطلاق نمى شود ؛ بلكه «غفر» ، سَترى است كه در آن ، نوعى مصلحتْ مورد نظر باشد ، مانند : «اغفر ثوبك فى الوعاء ( جامه ات را در ظرف بپوشان و پنهان كن )» كه در آن ، مصلحت لباس ، مورد نظر است ، يا «اغفر لى ذنوبى (گناهانم را برايم بپوشان)» كه در آن ، مصلحت مغفور له در نظر گرفته شده ، يا «قُل لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ يَغْفِرُواْ لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ؛ ⁽²⁾به كسانى كه ايمان آورده اند ، بگو از كسانى كه به روزهاى جپيروزىج خدا اميد ندارند ، دورى كنند» كه در آن ، مصلحت غافر و يا مصلحت غافر و مغفورٌ له ، هر دو ، منظور گرديده است . شايد با در نظر گرفتن نكته اى كه بدان اشارت رفت ، راغب ، مادّه «غفر» را چنين معنا كرده است : غفر ، پوشاندن چيزى است كه او را از آلودگى نگه دارد . و از همين معنا گفته مى شود : «اغفر ثوبك في الوعاء (جامه ات را در ظرف بپوشان و پنهان كن)» و «اصبغ ثوبك ؛ فإنّه أغفر للوسخ (جامه ات را رنگ كن ؛ زيرا اين كار ، چرك آن را بهتر مى پوشاند)» . «المغفرة من اللّه » ، به اين معناست كه خداوند ، بنده را از اين كه عذاب به او رسد ، نگه مى دارد ... گاه گفته مى شود : «غفر له» ، هر گاه در ظاهر ، از او دورى كند ، هر چند در باطن از او دورى ننمايد . مانند : «قُل لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ يَغْفِرُواْ لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ ؛ به كسانى كه ايمان آورده اند ، بگو از كسانى كه به روزهاى جپيروزىج خدا اميد ندارند ، دورى كنند» . استغفار ، يعنى : طلب

.

استغفار ، در قرآن و حديث

۱ . روح استغفار

پوشاندن به گفتار و كردار . ⁽¹⁾ با توجّه به آنچه گذشت ، مادّه «غفر» و «استغفار» از نظر لغوى ، به باب معاصى اختصاص ندارند ، هر چند در قرآن و حديث ، بيشترين كاربرد آنها در اين باره است .

استغفار ، در قرآن و حديثدر قرآن كريم ، مشتقّات مادّه «غفر» ، ۲۳۴ بار تكرار شده است . اين كتاب آسمانى ، هفت بار ⁽²⁾به صورت هاى مختلف ، پيروان خود را به درخواست مغفرت تشويق كرده است . همچنين ، از خداوند متعال ۹۱ بار با صفت «غفور» ، پنج بار با صفت «غفّار» ⁽³⁾و يك بار با صفت «غافر» ⁽⁴⁾ياد كرده است ، كه اين همه در برخورد با خطاكاران ، حاكى از گستردگى رأفت و رحمت الهى است . با عنايت به آنچه در تبيين واژه «استغفار» آمد ، اين واژه در قرآن و حديث به معناى درخواست پوشش و آمرزش گناهان از خداوند متعال است . در اين باره ، چند نكته قابل توجّه است :

۱ . روح استغفارروح و حقيقتِ «استغفار براى خود» ، ندامت قلبى است ؛ زيرا تا انسان نسبت به خطاى خود نادم نباشد ، نمى تواند حقيقتا از خداوند متعال ، طلب مغفرت نمايد . امام رضا عليه السلام مى فرمايد :

.

مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ ولَم يَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ . ⁽¹⁾هر كس به زبانش استغفار كند در حالى كه پشيمان نباشد ، در حقيقت ، خودش را ريشخند كرده است . بر اين پايه ، امام على عليه السلام «ندامت قلبى» را يكى از ستون هاى توبه مى شمرد . ⁽²⁾نقش ندامت در تحقّق حقيقى استغفار و توبه ، تا آن جاست كه در حديثى از پيامبر خدا آمده است : النَّدَمُ تَوبَةٌ . ⁽³⁾پشيمانى ، يك نوع توبه است . در حديثى از امام على عليه السلام نيز آمده است : النَّدَمُ استِغفارٌ . ⁽⁴⁾پشيمانى ، نوعى آمرزش خواهى است . اين سخن ، مبالغه نيست ؛ زيرا ندامت حقيقى ، تصميم بر تكرار نكردن گناه و جبران نمودن گذشته را به دنبال خود دارد . بنا بر اين ، همه حدود ششگانه اى كه در حديث امام على عليه السلام براى استغفار بيان شده است ، ⁽⁵⁾با ندامت حقيقى ـ كه روح استغفار و توبه است ـ همراه است . البتّه اين ، در صورتى است كه انسان براى خود ، طلب مغفرت نمايد ؛ امّا طلب مغفرت براى ديگران ⁽⁶⁾تنها به معناى

.

۲ . معناى غفران الهى

۳ . نقش استغفار در زندگى مادّى و معنوى

آمرزش خواهى براى آنها از خداوند متعال است .

۲ . معناى غفران الهىپيش از اين ، روشن شد كه مغفرت به معناى پوشاندن و پوشيده داشتن است ؛ امّا بايد توجّه داشت كه پرده پوشى و پوشانندگى گناهان انسان توسّط خداوند ، نه تنها با گذشت و پوشش بشرى متفاوت است ، بلكه قابل قياس با آن هم نيست . پرده پوشى خداوند متعال نسبت به گناه ، به معناى از بين بردن آثار و تبعات آن است و حتّى خداوند منّان ، در شرايطى ، براى گنهكار ، با تبديل كردن گناهان او به كارهاى نيك ، پرده پوشى مى كند ، چنان كه خداوند متعال با اشاره به شمارى از كسانى كه مرتكب گناهانى بزرگ شده اند و مستحقّ عذاب مضاعف در دوزخ گرديده اند ، مى فرمايد : «إِلَا مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صَــلِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّـئاتِهِمْ حَسَنَـتٍ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا . ⁽¹⁾مگر كسى كه توبه كند و ايمان آورد و كار شايسته كند . پس خداوند ، بدى هاى اينان را به نيكى تبديل مى كند و خدا همواره آمرزنده مهربان است» . پرده پوشى و غفران ، بدين سان ، بالاترين نوع ستّارى و مغفرت است كه فوق تصوّر ماست و تنها از آفريدگار جهان بر مى آيد و بس .

۳ . نقش استغفار در زندگى مادّى و معنوىاز منظر قرآن و احاديث اسلامى ، استغفار ، افزون بر پاكسازى گناهان ، شيطان را

.

از انسان دور مى كند ، دل را جلا مى دهد ، نور علم را در دل جلوه گر مى سازد ، غم و اندوه را از دل مى برد ، به روزى وسعت مى بخشد و در يك جمله ، از انواع آفات مادّى و معنوى پيشگيرى مى نمايد و انواع بركات دنيوى و اُخروى را براى انسان به ارمغان مى آورد . ⁽¹⁾از اين رو ، تكرار اين ذكر با حضور قلب در هر فرصتى كه پيش آيد ، خصوصا لحظات حسّاس و پُربركت (مانند : سحرها ، قنوت نماز وتر ، ثلث آخر شب ، پنجشنبه و جمعه ، پيش از غروب در صحراى عرفات ، روز عيد قربان ، ماه هاى رجب ، شعبان و رمضان) توصيه شده است . ⁽²⁾ ذكر استغفار ، همچنين قبل از خواب ، پس از بيدار شدن ، در آغاز خطبه نماز جمعه ، در كنار مُلتَزَم ، هنگام بالا رفتن از كوه صفا ، و هنگام برخاستن از جا ، هنگام تعريف كردن ديگرى از انسان ، هنگام احساس حسد در خود ، هنگام ديدار و خداحافظى با برادران دينى ، و هنگام حركت براى سفر ، مورد تأكيد قرار گرفته است . ⁽³⁾ نيز هنگام وضو گرفتن ، هنگام حركت به قصد نماز جماعت ، هنگام وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن ، در آغاز نماز ، در اَثناى نماز ، در سجده ، بين دو سجده ، در قنوت ، در تعقيب نمازهاى واجب ، به دنبال تسبيح ، در حج و عمره ، در نماز استسقا ، هنگام زيارت قبر پيامبر صلى الله عليه و آله ، هنگام طواف خانه خدا ، هنگام حركت از عرفات به مَشعَر و از مَشعر به مِنا ، تكرار ذكر استغفار ، توصيه شده است . ⁽⁴⁾

.

تأمّل در استغفارهاى رسيده از پيامبر خدا و اهل بيت آن بزرگوار ـ كه در فصل هشتم آمده است ـ به روشنى ، نشان دهنده اهتمام فراوان آنان به اين ذكر سازنده و پُربركت است . ⁽¹⁾

.

الفَصلُ الأَوَّلُ : حقيقة الاستغفار۱ / ۱حَدُّ الاِستِغفارِتحف العقول عن كميل بن زياد :قُلتُ : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، العَبدُ يُصيبُ الذَّنبَ فَيَستَغفِرُ اللّهَ مِنهُ ، فَما حَدُّ الاِستِغفارِ ؟ قالَ : يَابنَ زِيادٍ : التَّوبَةُ ، قُلتُ : بَس ⁽¹⁾؟ قالَ : لا ، قُلتُ : فَكَيفَ ؟ قالَ : إنَّ العَبدَ إذا أصابَ ذَنبا يَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ» بِالتَّحريكِ ، قُلتُ : ومَا التَّحريكُ ؟ قالَ : الشَّفَتانِ وَاللِّسانُ ، يُريدُ أن يَتبَعَ ذلِكَ بِالحَقيقَةِ ، قُلتُ : ومَا الحَقيقَةُ ؟ قالَ : تَصديقٌ فِي القَلبِ ، وإضمارُ أن لا يَعودَ إلَى الذَّنبِ الَّذِي استَغفَرَ مِنهُ . قالَ كُمَيلٌ : فَإِذا فَعَلتُ ذلِكَ فَأَنَا مِنَ المُستَغفِرينَ ؟ قالَ : لا . قالَ كُمَيلٌ : فَكَيفَ ذاكَ ؟ قالَ : لِأَ نَّكَ لَم تَبلُغ إلَى الأَصلِ بَعدُ ، قالَ كُمَيلٌ : فَأَصلُ الاِستِغفارِ ما هُوَ ؟ قالَ : الرُّجوعُ إلَى التَّوبَةِ مِنَ الذَّنبِ الَّذِي استَغفَرتَ مِنهُ ، وهِيَ أوَّلُ دَرَجَةِ العابِدينَ ، وتَركُ الذَّنبِ ، وَالاِستِغفارُ اسمٌ واقِعٌ لِمَعانٍ سِتٍّ : أوَّلُها : النَّدَمُ عَلى ما مَضى ، وَالثاني : العَزمُ عَلى تَركِ العَودِ أبَدا ، وَالثّالِثُ : أن تُؤَدِّيَ حُقوقَ المَخلوقينَ الَّتي بَينَكَ وبَينَهُم ، وَالرّابِعُ : أن تُؤَدِّيَ حَقَّ اللّهِ في كُلِّ فَرضٍ ، وَالخامِسُ : أن تُذيبَ اللَّحمَ الَّذي نَبَتَ عَلَى السُّحتِ وَالحَرامِ حَتّى يَرجِعَ الجِلدُ إلى عَظمِهِ ، ثُمَّ تُنشِئَ فيما بَينَهُما لَحما جَديدا ، وَالسّادِسُ : أن تُذيقَ البَدَنَ ألَمَ الطّاعاتِ ، كَما أذَقتَهُ لَذّاتِ المَعاصي . ⁽²⁾

.

فصل يكم: حقيقت آمرزش خواهى

۱ / ۱ معناى آمرزش خواهى

فصل يكم: حقيقت آمرزش خواهى۱ / ۱معناى آمرزش خواهىتحف العقولـ به نقل از كميل بن زياد ـ: گفتم : اى امير مؤمنان! بنده ، گناه مى كند و براى آن از خدا آمرزش مى طلبد . معناى آمرزش خواهى چيست؟ فرمود : «توبه، اى پسر زياد!» . گفتم : همين و بس؟ فرمود : «نه» . گفتم : پس چه؟ فرمود : «بنده ، هرگاه گناهى كند ، بگويد : از خدا آمرزش مى خواهم با جنبانيدن» . گفتم : جنبانيدن چه؟ فرمود : «لب ها و زبان ، و قصدش اين باشد كه آن را به حقيقت بپيونداند» . گفتم : حقيقت چيست؟ فرمود : «باور داشتن در دل و تصميم گرفتن بر اين كه گناهى را كه از آن آمرزش خواسته است ، ديگر تكرار نكند» . كميل [مى گويد كه] گفت[م] : اگر چنين كردم ، آن گاه ، من از آمرزش خواهان هستم؟ فرمود : «نه» . كميل [مى گويد كه] گفت[م] : چرا؟ فرمود : «چون هنوز به اصل [آمرزش خواهى] نرسيده اى . كميل [مى گويد كه] گفت[م] : اصل آمرزش خواهى چيست؟ فرمود : «روى آوردن به توبه از گناهى كه از آن ، آمرزش خواسته اى و اين ، نخستين درجه عبادت پيشگان و ترك كردن گناه است . آمرزش خواهى ، نامى است داراى شش معنا : اوّل ، پشيمانى از گذشته ؛ دوم ، تصميم بر اين كه ديگر ، هرگز بدان گناه برنگردى ؛ سوم ، اين كه حقوق هر مخلوقى را كه برگردن توست ، اداكنى ؛ چهارم ، اين كه حقّ خدا را در هر واجبى به جا آورى ؛ پنجم ، اين كه گوشتى را كه از ناروا و حرام بر تنت روييده است ، آب كنى ، چندان كه پوست به استخوان بچسبد و سپس ، گوشت تازه ميان آنها بِرويد ؛ و ششم ، اين كه رنج طاعات را به بدنت بچشانى ، چنان كه لذّت گناهان را به آن چشانده اى» .

.

الإمام عليّ عليه السلامـ لِقائِلٍ قالَ بِحَضرَتِهِ : أستَغفِرُ اللّهَ ـ: ثَكِلَتكَ اُمُّكَ ، أتَدري مَا الاِستِغفارُ ؟ الاِستِغفارُ دَرَجَةُ العِلِّيّينَ . وهُوَ اسمٌ واقِعٌ عَلى سِتَّةِ مَعانٍ : أوَّلُها : النَّدَمُ عَلى ما مَضى . وَالثّاني : العَزمُ عَلى تَركِ العَودِ إلَيهِ أبَدا . وَالثّالِثُ : أن تُؤَدِّيَ إلَى المَخلوقينَ حُقوقَهُم حَتّى تَلقَى اللّهَ أملَسَ لَيسَ عَلَيكَ تَبِعَةٌ . وَالرّابِعُ : أن تَعمِدَ إلى كُلِّ فَريضَةٍ عَلَيكَ ضَيَّعتَها فَتُؤَدِّيَ حَقَّها . وَالخامِسُ : أن تَعمِدَ إلَى اللَّحمِ الَّذي نَبَتَ عَلَى السُّحتِ فَتُذيبَهُ بِالأَحزانِ حَتّى تُلصِقَ الجِلدَ بِالعَظمِ ، ويَنشَأَ بَينَهُما لَحمٌ جَديدٌ . وَالسّادِسُ : أن تُذيقَ الجِسمَ ألَمَ الطّاعَةِ ، كَما أذَقتَهُ حَلاوَةَ المَعصِيَةِ . فَعِندَ ذلِكَ تَقولُ : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽¹⁾

.

امام على عليه السلامـ به گوينده اى كه در حضور ايشان گفت : از خدا آمرزش مى خواهم ـ: مادرت به عزايت بنشيند! آيا مى دانى آمرزش خواهى چيست؟ آمرزش خواهى ، درجه بلندپايگان است ، و آن ، نامى است كه متضمّن شش معناست : اوّل ، پشيمانى از گذشته ؛ دوم ، تصميم بر اين كه ديگر ، هرگز به گناه باز نگردى ؛ سوم ، اين كه حقوق مردمان را به آنان ادا كنى ، به طورى كه خداوند را در حالى ديدار كنى كه كاملاً پاك باشى و هيچ حقّى از مردم برگردنت نباشد ؛ چهارم ، اين كه هر وظيفه [و واجبى] را كه فرو گذارده اى ، حقّ آن را به جا آورى . پنجم ، اين كه گوشتى را كه از حرام [بر تنت] روييده است ، با غم و اندوه ها آب كنى تا جايى كه پوست به استخوان بچسبد و دوباره ، گوشتى تازه ميانشان بِرويد . و ششم ، اين كه درد [و رنج] طاعت را به تن بچشانى ، همچنان كه شيرينى گناه را به آن چشانده اى . در اين هنگام ، بگو : از خدا آمرزش مى خواهم » .

.

۱ / ۲ذَمُّ الاِستِغفارِ بِلا حَقيقَةٍرسول اللّه صلى الله عليه و آله :المُستَغفِرُ بِاللِّسانِ دونَ القَلبِ كَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :التّائِبُ مِنَ الذَّنبِ كَمَن لا ذَنبَ لَهُ ، وَالمُستَغفِرُ مِنَ الذَّنبِ وهُوَ مُقيمٌ عَلَيهِ كَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :... المُستَغفِرُ مِنَ الذَّنبِ وهُوَ مُقيمٌ عَلَيهِ كَالمُستَهزِئِ بِرَبِّهِ ، وإنَّ الرَّجُلَ إذا قالَ : أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ ، ثُمَّ عادَ فَقالَها ، ثُمَّ عادَ ـ ثَلاثَ مَرّاتٍ ـ كُتِبَ فِي الرّابِعَةِ مِنَ الكَذّابينَ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ فيما أوصى بِهِ عَلِيّا عليه السلام ـ: وأن لا تُصِرَّ عَلَى الذُّنوبِ مَعَ الاِستِغفارِ ، فَتَكونَ كَالمُستَهزِئِ بِاللّهِ وآياتِهِ ورُسُلِهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :يُؤتى بِعِصابَةٍ مِن اُمَّتي يَومَ القِيامَةِ ـ وهُمُ القُرّاءُ ـ فَيُقالُ لَهُم : مَن كُنتُم تَعبُدونَ ؟ قالوا : إيّاكَ رَبَّنا ، قالَ : فَمَن كُنتُم تَسأَلونَ ؟ قالوا : إيّاكَ رَبَّنا ، قالَ : فَمَن كُنتُم تَستَغفِرونَ ؟ قالوا : إيّاكَ رَبَّنا ، فَيَقولُ عز و جل : كَذَبتُم ، عَبَدتُموني بِالكَلامِ ، وَاستَغفَرتُموني بِالأَلسُنِ ، وفَرَرتُم مِنّي بِالقُلوبِ ؛ فَيُنظَمونَ في سِلسِلَةٍ ثُمَّ يُطافُ بِهِم عَلى رُؤوسِ الخَلائِقِ فَيُقالُ : هؤُلاءِ كَذّابو اُمَّةِ مُحَمَّدٍ . ⁽⁵⁾

.

۱ / ۲ نكوهش آمرزش خواهى غير حقيقى

۱ / ۲نكوهش آمرزش خواهى غير حقيقىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه [تنها] با زبان آمرزش خواهد ، نه با دل ، همانند كسى است كه پروردگارش را ريشخند كرده باشد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :توبه كننده از گناه ، مانند كسى است كه اصلاً گناه نكرده باشد ، و كسى كه از گناه ، آمرزش خواهد ، امّا همچنان بر آن گناه بمانَد ، چونان كسى است كه پروردگارش را ريشخند كند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :... كسى كه از گناه ، آمرزش خواهد ، امّا همچنان بر آن گناه پاى فشارد ، همانند كسى است كه پروردگارش را ريشخند كند . هرگاه شخص بگويد : از خدا آمرزش مى خواهم و به درگاه او توبه مى كنم و دوباره گناه كند و باز ، تا سه بار همان جمله را بگويد ، در بار چهارم از دروغگويان قلمداد مى شود .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ از سفارش هاى ايشان به على عليه السلام ـ: ديگر اين كه با وجود آمرزش خواهى ، بر گناهان پافشارى نكنى ؛ زيرا در اين صورت ، همانند كسى خواهى بود كه خدا و آيات او و پيامبرانش را ريشخند كند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در روز رستاخيز ، گروهى از امّت من (يعنى قاريان) را مى آورند و به آنان گفته مى شود : شما چه كسى را مى پرستيديد؟ . آنان گويند : تو را ، اى پروردگار ما! خداوند به آنان مى فرمايد : از چه كسى درخواست مى كرديد؟ ؛ مى گويند : از تو ، اى پروردگار ما! خداوند مى فرمايد : از چه كسى آمرزش مى طلبيديد؟ . مى گويند : از تو ، اى پروردگار ما! خداوند عز و جل مى فرمايد : دروغ مى گوييد . شما در حرف ، مرا پرستيديد و به زبان ، از من آمرزش طلبيديد ؛ امّا با دل از من گريختيد . در اين هنگام ، آنان را به زنجير مى كِشند و در برابر خلايق مى چرخانند و گفته مى شود : اينان ، دروغگويان امّت محمّدند » .

.

الإمام عليّ عليه السلام :الاِستِغفارُ مَعَ الإِصرارِ ذُنوبٌ مُجَدَّدَةٌ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :مِنَ الغِرَّةِ بِاللّهِ أن يُصِرَّ العَبدُ ⁽²⁾عَلَى المَعصِيَةِ ، ويَتَمَنّى عَلَى اللّهِ المَغفِرَةَ . ⁽³⁾

الإمام الرضا عليه السلام :سَبعَةُ أشياءَ بِغَيرِ سَبعَةِ أشياءَ مِنَ الاِستِهزاءِ : مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ ولَم يَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ ... . ⁽⁴⁾

.

امام على عليه السلام :آمرزش خواستن با وجود ادامه دادن [برگناه] ، گناهانى نو شونده اند .

امام على عليه السلام :از گستاخى [و بى توجّهى] به خداست كه بنده ، بر گناه و نافرمانى او پاى فشارد و [با اين حال ]توقّع آمرزش از خدا داشته باشد .

امام رضا عليه السلام :هفت چيز ، بدون هفت چيز ، نشانه ريشخند كردن است : كسى كه به زبانش آمرزش بطلبد ، ولى [از گناهش] پشيمان نباشد ، در واقع ، خود را ريشخند كرده است ... .

.

الفَصلُ الثّاني : الحثّ على الاستغفار والتّحذير من تركه۲ / ۱الحَثُّ عَلَى الاِستِغفارِالكتاب«وَ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّى رَحِيمٌ وَدُودٌ» . ⁽¹⁾

«وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيم» . ⁽²⁾

«قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَىَّ أَنَّمَا إِلَـهُكُمْ إِلَـهٌ وَ حِدٌ فَاسْتَقِيمُواْ إِلَيْهِ وَ اسْتَغْفِرُوهُ وَ وَيْلٌ لِّلْمُشْرِكِينَ» . ⁽³⁾

«فَاصْبِرْ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِىِّ وَ الْاءِبْكَـرِ» . ⁽⁴⁾

«إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ * وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِى دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا * فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابَا» . ⁽⁵⁾

.

فصل دوم: تشويق به آمرزش خواهى و برحذر داشتن از وا نهادن آن

۲ / ۱ تشويق به آمرزش خواهى

فصل دوم: تشويق به آمرزش خواهى و برحذر داشتن از وا نهادن آن۲ / ۱تشويق به آمرزش خواهىقرآن«و از پروردگارتان آمرزش بخواهيد، سپس به سوى او بازگرديد، كه پروردگار من ، مهربان و دوستدار است» .

«و از خدا آمرزش بخواهيد، كه خدا آمرزگار و مهربان است» .

«بگو : من هم بشرى مانند شما هستم كه به من ، وحى مى شود ، كه معبود شما در حقيقت ، معبودى يكتاست . پس به سوى او بِايستيد و از او آمرزش بخواهيد ؛ و واى بر مشركان» .

«پس شكيبا باش كه وعده خدا ، راست است ، و براى گناهت آمرزش بخواه و در شامگاهان و بامدادان ، پروردگارت را به پاكى بستاى» .

«هرگاه يارى خدا و پيروزى فرا رسد . و كسان را مى بينى كه گروه گروه ، به دين خدا درمى آيند. پس پروردگارت را به پاكى بستاى و از او آمرزش بخواه كه او توبه پذير است».

.

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ مِن وَصِيَّتِهِ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: وعَلَيكَ بِالاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ أيضا ـ: وعَلَيكَ بِالاِستِغفارِ فَإِنَّهَا المَنجاةُ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عَوِّدوا ألسِنَتَكُمُ الاِستِغفارَ ، فَإِنَّ اللّهَ لَم يُعَلِّمكُمُ الاِستِغفارَ إلّا وهُوَ يُريدُ أن يَغفِرَ لَكُم . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنِ استَطَعتُم أن تُكثِروا مِنَ الاِستِغفارِ فَافعَلوا ، فَإِنَّهُ لَيسَ شَيءٌ أنجَحَ عِندَ اللّهِ ولا أحَبَّ إلَيهِ مِنهُ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إذا ماتَ أحَدُكُم فَقَد قامَت قِيامَتُهُ ، فَاعبُدُوا اللّهَ كَأَنَّكُم تَرَونَهُ ، وَاستَغفِروهُ كُلَّ ساعَةٍ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أحَبَّ أن تَسُرَّهُ صَحيفَتُهُ ، فَليُكثِر فيها مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :الاِستِغفارُ فِي الصَّحيفَةِ يَتَلَألَأُ نورا . ⁽⁷⁾

.

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سفارش به على عليه السلام ـ: بر تو باد آمرزش خواهى!

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر تو باد آمرزش خواهى؛ زيرا آن ، وسيله نجات است!

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زبان هايتان را به آمرزش خواهى عادت دهيد؛ زيرا خداوند ، آمرزش خواهى را به شما نياموخت ، مگر براى اين كه مى خواهد شما را بيامرزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر توانستيد بسيار آمرزش خواهى كنيد، چنين كنيد؛ زيرا در نزد خداوند ، چيزى مؤثّرتر و دوست داشتنى تر از آن نيست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه يكى از شما بميرد ، [همان دم] قيامتش برپا مى شود . پس خدا را چنان بپرستيد كه گويى او را مى بينيد و هر دَم ، از او آمرزش بطلبيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هركس دوست دارد كه نامه اعمالش او را خوش حال گرداند، پس بر آمرزش خواهى در آن بيفزايد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آمرزش خواهى ، در نامه اعمال ، چون نور مى درخشد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِلا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ، فَأَكثِروا مِنهُما ؛ فَإِنَّ إبليسَ قالَ : أهلَكتُ النّاسَ بِالذُّنوبِ فَأَهلَكوني بِلا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ، فَلَمّا رَأَيتُ ذلِكَ ، أهلَكتُهُم بِالأَهواءِ ، وهُم يَحسَبونَ أنَّهُم مُهتَدونَ . ⁽¹⁾

مجمع الزوائد عن أنس :جاءَ رَجُلٌ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنّي أذنَبتُ ، فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : إذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّكَ ، قالَ : فَإِنّي أستَغفِرُهُ ثُمَّ أعودُ فَاُذنِبُ ، قالَ : فَإِذا أذنَبتَ فَعُد فَاستَغفِر رَبَّكَ ، قالَ : فَإِنّي أستَغفِرُ ثُمَّ أعودُ فَاُذنِبُ ، قالَ : إذا أذنَبتَ فَعُد فَاستَغفِر رَبَّكَ ، فَقالَها فِي الرّابِعَةِ ، فَقالَ : إذا أذنَبتَ فَاستَغفِر رَبَّكَ حَتّى يَكونَ الشَّيطانُ هُوَ المَخسورُ . ⁽²⁾

الإمام عليّ عليه السلام :عَجِبتُ لِمَن يَقنَطُ ومَعَهُ الاِستِغفارُ . ⁽³⁾

الدعوات :قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام : العَجَبُ لِمَن يَهلِكُ وَالنَّجاةُ مَعَهُ ، قيلَ : وما هِيَ ؟ قالَ : الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

الإمام عليّ عليه السلام :الاِستِغفارُ أعظَمُ جَزاءً وأسرَعُ مَثوبَةً . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلامـ مِن مَواعِظِهِ عليه السلام ـ: أطِعِ اللّهَ سُبحانَهُ في كُلِّ حالٍ ، ولا تُخلِ قَلبَكَ مِن خَوفِهِ ورَجائِهِ طَرفَةَ عَينٍ ، وَالزَمِ الاِستِغفارَ . ⁽⁶⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد گفتن «لا إله إلّا اللّه » و طلبِ آمرزش . اين دو را بسيار بگوييد؛ زيرا ابليس گفت: من ، مردم را با گناهان نابود كردم و آنان با «لا إله إلّا اللّه » و طلب آمرزش ، مرا نابود كردند. پس چون چنين ديدم ، آنان را با هوا و هوس نابود كردم ، در حالى كه گمان مى كنند در راه راست هستند.

مجمع الزوائدـ به نقل از اَ نَس ـ: مردى نزد پيامبر خدا آمد و گفت: اى پيامبر خدا! من مرتكب گناه شده ام. پيامبر خدا فرمود: «هرگاه گناهى كردى ، از پروردگارت طلب آمرزش كن». مرد گفت: من از او طلب آمرزش مى كنم ، امّا دوباره مرتكب گناه مى شوم. فرمود: «چون دوباره گناه كردى ، دوباره از پروردگارت طلب آمرزش كن». مرد گفت: طلب آمرزش مى كنم ؛ ولى باز هم گناه مى كنم. فرمود: «چون گناه كردى ، باز هم از پروردگارت طلب آمرزش كن» . مرد بار چهارم همان جمله را گفت . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «چون گناه كردى ، باز از پروردگارت طلب آمرزش كن ، چندان كه [سرانجام] شيطان ، بازنده [و مأيوس] (/ گم و گور) شود» .

امام على عليه السلام :در شگفتم از كسى كه آمرزش خواهى را دارد و با اين حال ، نوميد مى شود!

الدعوات :امير مؤمنان عليه السلام فرمود : «تعجّب است از كسى كه [وسيله] نجات را با خود دارد و با اين حال ، نابود مى شود». گفته شد: آن وسيله نجات چيست؟ فرمود: «آمرزش خواهى» .

امام على عليه السلام :آمرزش خواهى، بزرگ ترين و سريع ترين پاداش را در پى دارد.

امام على عليه السلام :از اندرزهاى ايشان ـ : خداوند سبحان را در همه حال ، اطاعت كن و يك چشم به هم زدن ، دل خود را از بيم و اميد او تهى مدار، و پيوسته آمرزش بخواه.

.

عنه عليه السلام :ثَلاثٌ يُبلِغنَ بِالعَبدِ رِضوانَ اللّهِ : كَثرَةُ الاِستِغفارِ ، وخَفضُ الجانِبِ ، وكَثرَةُ الصَّدَقَةِ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :التَّوبَةُ عَلى أربَعِ دَعائِمَ : نَدَمٍ بِالقَلبِ ، وَاستِغفارٍ بِاللِّسانِ وعَمَلٍ بِالجَوارِحِ ، وعَزمٍ أن لا يَعودَ . ⁽²⁾

تحف العقول :قيلَ لَهُ [ لِلإِمامِ عَلِيٍّ عليه السلام ] : مَا التَّوبَةُ النَّصوحُ ؟ فَقالَ عليه السلام : نَدَمٌ بِالقَلبِ ، وَاستِغفارٌ بِاللِّسانِ ، وَالقَصدُ عَلى أن لا يَعودَ . ⁽³⁾

الإمام عليّ عليه السلام :النَّدَمُ استِغفارٌ . ⁽⁴⁾

الإمام زين العابدين عليه السلامـ في ذِكرِ أحوالِ أبيهِ لَيلَةَ عاشوراءَ ـ: رَجَعَ عليه السلام إلى مَكانِهِ ، فَقامَ اللَّيلَ كُلَّهُ يُصَلّي ويَستَغفِرُ ويَدعو ويَتَضَرَّعُ ، وقامَ أصحابُهُ كَذلِكَ يُصَلّونَ ويَدعونَ ويَستَغفِرونَ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ عليه السلام لِجابِرِ بنِ يَزيدَ الجُعفِيِّ ـ: وَاستَرجِع سالِفَ الذُّنوبِ بِشِدَّةِ النَّدَمِ وكَثرَةِ الاِستِغفارِ ، وتَعَرَّض لِلرَّحمَةِ وعَفوِ اللّهِ بِحُسنِ المُراجَعَةِ ، وَاستَعِن عَلى حُسنِ المُراجَعَةِ بِخالِصِ الدُّعاءِ وَالمُناجاةِ فِي الظُّلَمِ . ⁽⁶⁾

الإمام الصادق عليه السلامـ في ذِكرِ جُنودِ العَقلِ وَالجَهلِ ـ: ... وَالتَّوبَةُ وضِدُّهَا الإِصرارُ ، وَالاِستِغفارُ وضِدُّهُ الاِغتِرارُ . ⁽⁷⁾

.

امام على عليه السلام :سه چيز است كه بنده را به خشنودى خدا مى رساند: بسيار آمرزش خواستن، فروتن بودن، و بسيار صدقه دادن.

امام على عليه السلام :توبه ، بر چهار ستونْ استوار است: پشيمانى در دل، آمرزش خواهى به زبان، تحقّق بخشيدن [به آن ]در عمل، و تصميم گرفتن به تكرار نكردن [گناه].

تحف العقول :به امام على عليه السلام گفته شد: توبه خالص (نصوح) چيست؟ فرمود: «پشيمانى در دل، آمرزش خواهى به زبان، و تصميم بر باز نگشتن [به گناه]» .

امام على عليه السلام :پشيمانى [از گناه] ، همان آمرزش خواهى است.

امام زين العابدين عليه السلامـ در بيان احوال پدرش امام حسين عليه السلام در شب عاشورا ـ: به جاى خويش باز گشت و سراسر شب را به نماز و آمرزش خواهى و دعا و زارى پرداخت، و يارانش نيز نماز مى خواندند و دعا مى كردند و آمرزش مى خواستند.

امام باقر عليه السلامـ در سفارش به جابربن يزيد جُعْفى ـ: و از گناهان گذشته ات، در نهايتِ پشيمانى و با آمرزش خواهى بسيار، دست بردار و با بازگشت درست [از گناهان ]خود را در معرض رحمت و بخشايش خداوند قرار ده و براى بازگشت درست، از دعاى خالصانه و راز و نياز در دلِ تاريكى ها[ى شب] ، كمك بگير.

امام صادق عليه السلامـ در بيان لشكريان خِرد و نادانى ـ: توبه و ضدّ آن ، كه پافشارى [بر گناه] است، و آمرزش خواهى و ضدّ آن ، كه غفلت زدگى است.

.

عنه عليه السلام :إذا أحسَنتُم فَاحمَدُوا اللّهَ ، وإذا أسَأتُم فَاستَغفِرُوا اللّهَ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلامـ مِن وَصِيَّتِهِ لِعَبدِ اللّهِ بنِ جُندَبٍ ـ: يَابنَ جُندَبٍ ، حَقٌّ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ يَعرِفُنا أن يَعرِضَ عَمَلَهُ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ عَلى نَفسِهِ ، فَيَكونَ مُحاسِبَ نَفسِهِ ، فَإِن رَأى حَسَنَةً استَزادَ مِنها ، وإن رَأى سَيِّئَةً استَغفَرَ مِنها ؛ لِئَلّا يَخزى يَومَ القِيامَةِ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :ثَلاثٌ لا يَضُرُّ مَعَهُنَّ شَيءٌ : الدُّعاءُ عِندَ الكَربِ ، وَالاِستِغفارُ عِندَ الذَّنبِ ، وَالشُّكرُ عِندَ النِّعمَةِ . ⁽³⁾

الإمام العسكري عليه السلامـ مِن دُعائِهِ فِي الصَّباحِ ـ: وأعِنّي عَلَى استِغفارِكَ وَاستِقالَتِكَ ، قَبلَ أن يَفنَى الأَجَلُ ، ويَنقَطِعَ الأَمَلُ . ⁽⁴⁾

۲ / ۲الحَثُّ عَلى كَثرَةِ الاِستِغفارِأ ـ كَثرَةُ استِغفارِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آلهالسنن الكبرى للنسائي عن أبي هريرة :ما رَأَيتُ أحَدا أكثَرَ أن يَقولَ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ» مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۲ تشويق به آمرزش خواهى بسيار

الف ـ بسيار آمرزش خواستن پيامبر صلى الله عليه و آله

امام صادق عليه السلام :هرگاه كار نيكى كرديد ، خدا را ستايش گوييد، و هرگاه كار بد [و گناهى] كرديد ، از خدا آمرزش بخواهيد.

امام صادق عليه السلامـ ايشان به عبد اللّه بن جندب ـ: اى پسر جندب! بر هر مسلمانى كه به ما اعتقاد دارد ، لازم است كه در روز و شب ، كردار خود را بر خويشتن عرضه كند و حسابرسِ خود باشد. اگر نيكى ديد ، بر آن بيفزايد و اگر كردار بدى از خود مشاهده كرد ، از آن آمرزش بخواهد تا در روز رستاخيز ، سرافكنده نشود.

امام صادق عليه السلام :سه چيز است كه با وجود آنها ، هيچ چيز گزندى نمى رساند: دعا كردن در هنگام رنج [و گرفتارى] ، آمرزش خواستن در هنگام گناه، و سپاس گزارى در هنگام برخوردارى از نعمت.

امام عسكرى عليه السلامـ از دعاى ايشان در صبحگاه ـ: كمكم فرما تا از تو آمرزش و پوزش بخواهم ، پيش از آن كه عمر به سرآيد و اميد ، قطع شود.

۲ / ۲تشويق به آمرزش خواهى بسيارالف ـ بسيار آمرزش خواستن پيامبر صلى الله عليه و آلهالسنن الكبرى، نسائىـ به نقل از ابوهُرَيره ـ: هيچ كس را نديدم كه بيشتر از پيامبر خدا بگويد: «از خدا آمرزش مى طلبم و به درگاه او ، توبه مى كنم».

.

صحيح البخاري عن عائشة :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُكثِرُ أن يَقولَ في رُكوعِهِ وسُجودِهِ : سُبحانَكَ اللّهُمَّ رَبَّنا وبِحَمدِكَ ، اللّهُمَّ اغفِر لي . ⁽¹⁾

صحيح مسلم عن عائشة :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُكثِرُ أن يَقولَ قَبلَ أن يَموتَ : سُبحانَكَ وبِحَمدِكَ ، أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنّي لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِي اليَومِ سَبعينَ مَرَّةً . ⁽³⁾

الكافي عن الحارث بن المغيرة عن الإمام الصادق عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَستَغفِرُ اللّهَ عز و جلفي كُلِّ يَومٍ سَبعينَ مَرَّةً ، ويَتوبُ إلَى اللّهِ عز و جل سَبعينَ مَرَّةً . قالَ : قُلتُ : كانَ يَقولُ : أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ ؟ قالَ : كانَ يَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ ، أستَغفِرُ اللّهَ» سَبعينَ مَرَّةً ، ويَقولُ : «وأتوبُ إلَى اللّهِ ، وأتوبُ إلَى اللّهِ» سَبعينَ مَرَّةً . ⁽⁴⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :وَاللّهِ ، إنّي لَأَستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ فِي اليَومِ أكثَرَ مِن سَبعينَ مَرَّةً . ⁽⁵⁾

.

صحيح البخارىـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا ، در ركوع و سجودش بسيار مى گفت: پاكا تو ـ خدايا ، پروردگارا ـ و ستايش ، تو را! بار خدايا! مرا بيامرز» .

صحيح مسلمـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا ، پيش از آن كه درگذرد، فراوان مى گفت: «پاكا تو و ستايش ، تو را! از تو آمرزش مى خواهم و به درگاه تو ، توبه مى كنم» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من ، در روز ، هفتاد بار از خدا آمرزش مى خواهم.

الكافىـ به نقل از حارث بن مغيره ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «پيامبر خدا ، روزى هفتاد بار از خداوند عز و جل آمرزش مى طلبيد و هفتاد بار به درگاه او ، توبه مى كرد». گفتم : مى فرمود: «از خدا آمرزش مى خواهم و به درگاه او ، توبه مى كنم»؟ ⁽¹⁾ فرمود: «[نه، بلكه] هفتاد بار مى گفت: از خدا ، آمرزش مى خواهم . از خدا ، آمرزش مى خواهم و هفتاد بار مى گفت: و به درگاه خدا ، توبه مى برم . به درگاه خدا ، توبه مى برم .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به خدا سوگند، من در روز ، بيش از هفتاد بار از خدا آمرزش مى طلبم و به درگاهش ، توبه مى كنم.

.

عنه صلى الله عليه و آله :إنّي لَأَستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ فِي اليَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّهُ لَيُغانُ ⁽²⁾عَلى قَلبي ، وإنّي لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِي اليَومِ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽³⁾

السنن الكبرى للنسائي عن حذيفة بن اليمان :قُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنّي رَجُلٌ ذَرِبُ ⁽⁴⁾اللِّسانِ ، وإنَّ عامَّةَ ذلِكَ عَلى أهلي ، قالَ : فَأَينَ أنتَ مِنَ الاِستِغفارِ ؟ إنّي لَأَستَغفِرُ اللّهَ فِي اليَومِ ـ أو قالَ فِي اليَومِ وَاللَّيلَةِ ـ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَتوبُ إلَى اللّهِ ويَستَغفِرُهُ في كُلِّ يَومٍ ولَيلَةٍ مِئَةَ مَرَّةٍ مِن غَيرِ ذَنبٍ . ⁽⁶⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من، روزى صد بار از خدا طلب آمرزش مى كنم و به درگاهش ، توبه مى برم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گاه دلم را تيرگى مى گيرد و من ، روزى صد بار ، از خدا آمرزش مى طلبم. ⁽¹⁾

السنن الكبرى، نسائىـ به نقل از حُذَيفة بن يمان ـ: گفتم : اى پيامبر خدا! من ، مردى تند زبانم و بيشتر هم با خانواده ام (/ همسرم) چنين ام. فرمود: «پس آمرزش خواهى ات كجا رفته است؟ من ، خود، در روز (يا فرمود: در شبانه روز) صد بار از خداوند ، آمرزش مى طلبم.

امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، شبانه روزى صد مرتبه به درگاه خدا ، توبه مى كرد و از او آمرزش مى طلبيد، بدون آن كه گناهى از ايشان ، سر زده باشد.

.

ب ـ كَثرَةُ استِغفارِ أبِي الحَسَنِ الكاظِمِ عليه السلامالزهد للحسين بن سعيد عن إبراهيم بن أبي البلاد :قالَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام : إنّي أستَغفِرُ اللّهَ في كُلِّ يَومٍ خَمسَةَ آلافِ مَرَّةٍ . ثُمَّ قالَ لي : خَمسَةُ آلافٍ كَثيرٌ . ⁽¹⁾

۲ / ۳فَضلُ المُستَغفِرِالكتاب«وَ ظَنَّ دَاوُدُ أَنَّمَا فَتَنَّـهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَ خَرَّ رَاكِعًا وَ أَنَابَ * فَغَفَرْنَا لَهُ ذَ لِكَ وَ إِنَّ لَهُ عِندَنَا لَزُلْفَى وَ حُسْنَ مَـئابٍ» . ⁽²⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :أفلَحَ مَن وَجَدَ في صَحيفَتِهِ استِغفارا كَثيرا . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :طوبى لِمَن وَجَدَ في صَحيفَتِهِ استِغفارا كَثيرا . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :طوبى لِمَن وَجَدَ في صَحيفَةِ عَمَلِهِ يَومَ القِيامَةِ تَحتَ كُلِّ ذَنبٍ : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ المُؤمِنَ إذا أحسَنَ استَبشَرَ ، وإذا أساءَ استَغفَرَ . ⁽⁶⁾

.

ب ـ بسيار آمرزش خواستن امام كاظم عليه السلام

۲ / ۳ فضيلت شخص آمرزش خواه

ب ـ بسيار آمرزش خواستن امام كاظم عليه السلامالزهد ، حسين بن سعيدـ به نقل از ابراهيم بن ابى البلاد ـ: امام كاظم عليه السلام فرمود: «من ، در هر روز ، پنجاه هزار مرتبه از خدا ، طلب آمرزش مى كنم» . سپس به من فرمود: «پنج هزار بار هم بسيار است».

۲ / ۳فضيلت شخص آمرزش خواهقرآن«و داوود دانست كه ما ، وى را آزموده ايم . پس از پروردگار خود ، آمرزش خواست و به خاك افتاد و به سوى ما بازگشت. و ما هم اين را بر او بخشوديم ، و او را در نزد ما منزلتى و بازگشتى نيكوست» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رستگار ، كسى است كه در كارنامه اش ، آمرزش خواهى بسيار يابد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوشا آن كه در كارنامه اش ، آمرزش خواهى بسيار يابد!

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوشا به حال كسى كه روز رستاخيز ، در نامه عملش، زير هر گناهى «استغفر اللّه» بيابد!

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن ، هرگاه كار نيك كند ، شاد مى شود و هر گاه بد كند ، آمرزش مى طلبد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ اُمَّتِي الَّذينَ إذا أساؤُوا استَغفَروا ، وإذا أحسَنُوا استَبشَروا . ⁽¹⁾

سنن ابن ماجة عن عائشة :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ يَقولُ : اللّهُمَّ اجعَلني مِنَ الَّذينَ إذا أحسَنُوا استَبشَروا ، وإذا أساؤُوا استَغفَروا . ⁽²⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ المُسلِمَ في ذِمَّةِ اللّهِ مِن يَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ إلى أن يَقومَ بَينَ يَدَيِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى ، فَإِن وافَى اللّهَ بِشَهادَةِ لا إلهَ إلَا اللّهُ صادِقا ، أو بِاستِغفارٍ صادِقا ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ بَراءَةً مِنَ النّارِ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن اُمَّتي ـ أو هذِهِ الاُمَّةِ ـ عَبدٌ يَعمَلُ حَسَنَةً فَيَعلَمُ أنَّها حَسَنَةٌ ، وأنَّ اللّهَ عز و جلجازيهِ بِها خَيرا ، ولا يَعمَلُ سَيِّئَةً فَيَعلَمُ أنَّها سَيِّئَةٌ ، وَاستَغفَرَ اللّهَ عز و جل مِنها ، ويَعلَمُ أنَّهُ لا يَغفِرُ إلّا هُوَ ، إلّا وهُوَ مُؤمِنٌ . ⁽⁴⁾

الإمام عليّ عليه السلام :المُؤمِنُ مُنيبٌ مُستَغفِرٌ تَوّابٌ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :إنَّمَا الكَيِّسُ ⁽⁶⁾مَن إذا أساءَ استَغفَرَ ، وإذا أذنَبَ نَدِمَ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :طوبى لِنَفسٍ أدَّت إلى رَبِّها فَرضَها ، وعَرَكَت بِجَنبِها بُؤسَها ⁽⁸⁾، وهَجَرَت فِي اللَّيلِ غُمضَها ، حَتّى إذا غَلَبَ الكَرى ⁽⁹⁾عَلَيهَا افتَرَشَت أرضَها ، وتَوَسَّدَت كَفَّها ، في مَعشَرٍ أسهَرَ عُيونَهُم خَوفُ مَعادِهِم ، وتَجافَت عَن مَضاجِعِهِم جُنوبُهُم ، وهَمهَمَت بِذِكرِ رَبِّهِم شِفاهُهُم ، وتَقَشَّعَت بِطولِ استِغفارِهِم ذُنوبُهُم «أُوْلَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» ⁽¹⁰⁾. ⁽¹¹⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين هاى امّت من ، كسانى هستند كه هرگاه بد كنند ، آمرزش بخواهند و هر گاه كار نيك كنند ، شادمان شوند.

سنن ابن ماجةـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله مى فرمود: «بار خدايا! مرا از كسانى قرار ده كه هر گاه كار نيك كنند ، شادمان مى شوند و هر گاه بد كنند ، آمرزش مى طلبند».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسلمان، از آن روزى كه مادرش او را مى زايد تا روزى كه در پيشگاه خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى ايستد، در پناه [و زنهار] خداست . پس اگر با شهادت راستين به يگانگى خدا، يا آمرزش خواهى راستين بر خدا وارد شود ، خداوند برايش ، برات آزادى از آتش مى نويسد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر بنده اى از امّت من (يا : اين امّت) كار نيكى كند و بداند آن كار ، نيك است و خداوند عز و جل براى آن به او پاداش نيك مى دهد، يا كار بدى كند و بداند آن كار ، بد است و براى آن از خداوند عز و جل آمرزش بخواهد و بداند كه آمرزگارى جز او نيست، بى گمان ، او مؤمن است.

امام على عليه السلام :مؤمن، بازگردنده [به درگاه خدا]، آمرزش خواه و توبه گر است.

امام على عليه السلام :زيرك [و خردمند] كسى است كه هرگاه بد كند ، آمرزش بخواهد و هر گاه گناه كند، پشيمان گردد.

امام على عليه السلام :خوشا آن كه وظيفه اش را در قبال پروردگارش به جا مى آورد و رنج [و سختى] را به جان مى خرد و در شب ، از خواب دورى مى ورزد و چون چُرت بر او چيره گردد ، زمين را بستر خود مى سازد و سر بر كف خويش مى نهد و در ميان جماعتى است كه از بيم رستاخيز ، شب ها ديدگانشان نمى خوابد و پهلوهايشان از بسترهايشان كناره مى گيرد و لبانشان به ياد پروردگارشان زمزمه كنان مى شود و از آمرزش خواهى هاى بسيار ، گناهانشان زدوده مى شود . «اينان اند گروه خدا ؛ و آگاه باشيد كه گروه خدا ، رستگارند» .

.

عنه عليه السلامـ في ذِكرِ أحوالِ أهلِ الدُّنيا فِي الآخِرَةِ ـ: «وَ سِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْاْ رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا» ⁽¹⁾قَد اُمِنَ العَذابُ ، وَانقَطَعَ العِتابُ ، وزُحزِحوا عَنِ النّارِ ، وَاطمَأَنَّت بِهِمُ الدّارُ ، ورَضُوا المَثوى وَالقَرارَ . الَّذينَ كانَت أعمالُهُم فِي الدُّنيا زاكِيَةً ، وأعيُنُهُم باكِيَةً . وكانَ لَيلُهُم في دُنياهُم نَهارا تَخَشُّعا وَاستِغفارا ، وكانَ نَهارُهُم لَيلاً تَوَحُّشا وَانقِطاعا ، فَجَعَلَ اللّهُ لَهُمُ الجَنَّةَ مَآبا ، وَالجَزاءَ ثَوابا ، وكانوا أحَقَّ بِها وأهلَها ، في مُلكٍ دائِمٍ ، ونَعيمٍ قائِمٍ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى إذا رَأى أهلَ قَريَةٍ قَد أسرَفوا فِي المَعاصي ، وفيها ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ المُؤمِنينَ ، ناداهُم جَلَّ جَلالُهُ وتَقَدَّسَت أسماؤُهُ : يا أهلَ مَعصِيَتي ، لَولا مَن فيكُم مِنَ المُؤمِنينَ المُتَحابّينَ بِجَلالي ، العامِرينَ بِصَلاتِهِم أرضي ومَساجِدي ، وَالمُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ خَوفا مِنّي ، لَأَنزَلتُ بِكُم عَذابي ثُمَّ لا اُبالي . ⁽³⁾

.

امام على عليه السلامـ در بيان احوال مردم دنيا در آخرت ـ: «آنان را كه از پروردگارشان پروا كرده بودند ، گروه گروه، به بهشت مى بَرند» ، در حالى كه از عذاب ، ايمن شده اند و سرزنش به پايان رسيده و از آتش ، دور گشته اند و سرا [ى بهشت] ، به ايشان آرام گرفته است و ايشان ، از آن خانه و كاشانه خشنودند. اينان ، كسانى هستند كه كردارهايشان ، در دنيا ، پاك بوده و چشمانشان ، گريان، و شب هايشان [چونان] روز بوده است زيرا سراسر آن را به عبادت و آمرزش خواهى مى گذرانده اند، و روزهايشان [چونان] شب بوده ؛ چرا كه در تنهايى و جدايى [از خلق] به سر مى برده اند. از اين رو ، خداوند ، بهشت را فرجام آنان و پاداششان قرار داده است و البته ، اينان ، سزاوارترين كس به بهشت اند و شايستگى آن را دارند تا در مُلكى پاينده و نعمتى جاويدان باشند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ـ تبارك و تعالى ـ هرگاه مردم آبادى اى را بيند كه در گناه [و نافرمانى] از اندازه گذشته اند و سه نفر مؤمن در ميان ايشان به سر مى برد، آن پُرشكوهِ پاك نام، ندايشان مى دهد كه: «اى نافرمانان از من! اگر نبود وجود چند مؤمن در ميان شما كه به خاطر من ، دوستدار يكديگرند و با نمازِ خود ، زمين و مسجدهايم را آباد دارند و سحرگاهان ، از ترس من به آمرزش خواهى مى پردازند، بى هيچ ملاحظه اى ، عذابم را بر شما فرو مى فرستادم.

.

الإمام زين العابدين عليه السلام :مَن قالَ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ» فَلَيسَ بِمُستَكبِرٍ ولا جَبّارٍ ، إنَّ المُستَكبِرَ الَّذي يُصِرُّ عَلَى الذَّنبِ الَّذي قَد غَلَبَهُ هَواهُ فيهِ ، وآثَرَ دُنياهُ عَلى آخِرَتِهِ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلامـ مِن دُعائِهِ فِي الاِعتِرافِ ـ: وأنَّ أحَبَّ عِبادِكَ إلَيكَ مَن تَرَكَ الاِستِكبارَ عَلَيكَ ، وجانَبَ الإِصرارَ ، ولَزِمَ الاِستِغفارَ . وأنَا أبرَأُ إلَيكَ مِن أن أستَكبِرَ ، وأعوذُ بِكَ مِن أن اُصِرَّ ، وأستَغفِرُكَ لِما قَصَّرتُ فيهِ . ⁽²⁾

عنه عليه السلامـ أيضا ـ: يا أرحَمَ مَنِ انتابَهُ المُستَرحِمونَ ، ويا أعطَفَ مَن أطافَ بِهِ المُستَغفِرونَ . ⁽³⁾

عنه عليه السلامـ ومِن دُعائِهِ لِلعيدَينِ وَالجُمُعَةِ ـ: ولا يَشقى بِنَقِمَتِكَ المُستَغفِرونَ ، رِزقُكَ مَبسوطٌ لِمَن عَصاكَ ، وحِلمُكَ مُعتَرِضٌ لِمَن ناواكَ ⁽⁴⁾، عادَتُكَ الإِحسانُ إلَى المُسيئينَ ، وسُنَّتُكَ الإِبقاءُ عَلَى المُعتَدينَ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إذا أكثَرَ العَبدُ مِنَ الاِستِغفارِ ، رُفِعَت صَحيفَتُهُ وهِيَ تَتَلَألَأُ ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :يَدخُلُ رَجُلانِ المَسجِدَ ، أحَدُهُما عابِدٌ وَالآخَرُ فاسِقٌ ، فَيَخرُجانِ مِنَ المَسجِدِ وَالفاسِقُ صِدِّيقٌ وَالعابِدُ فاسِقٌ ، وذلِكَ أنَّهُ يَدخُلُ العابِدُ المَسجِدَ وهُوَ مُدِلٌّ ⁽⁸⁾بِعِبادَتِهِ وفِكرَتُهُ في ذلِكَ ، ويَكونُ فِكرَةُ الفاسِقِ فِي التَّنَدُّمِ عَلى فِسقِهِ ، فَيَستَغفِرُ اللّهَ مِن ذُنوبِهِ . ⁽⁹⁾

.

امام زين العابدين عليه السلام :كسى كه بگويد: «از خدا ، آمرزش مى طلبم و به درگاهش ، توبه مى برم» ، گردن فراز و متكبّر نيست. گردن فراز ، كسى است كه بر گناهى كه در آن مغلوب هوس خويش گشته است ، پاى بفشارد و دنياى خود را بر آخرتش برگزيند.

امام زين العابدين عليه السلامـ از دعاى ايشان در اعتراف به درگاه خدا ـ: محبوب ترينِ بندگانت در نزد تو ، كسى است كه گردن فرازى بر تو را فرو گذارد و از پافشارى [برگناه] دورى كند و به آمرزش خواهى در آويزد . من ، درپيشگاه تو اعلام برائت مى كنم از اين كه گردن فرازى كنم، و به تو پناه مى برم از اين كه [برگناه ]پاى فِشُرم، و براى تقصيرات خود ، از تو آمرزش مى طلبم.

امام زين العابدين عليه السلامـ از دعاى ايشان در اعتراف به درگاه خدا ـ: اى مهربان ترين كسى كه مهرجويان، پياپى ، آهنگ او مى كنند، و اى با محبّت ترين كسى كه آمرزش خواهان ، گِرد او مى چرخند .

امام زين العابدين عليه السلامـ از دعاى ايشان در روز عيد قربان و فطر و روز جمعه ـ: آمرزش خواهان ، به خشم تو گرفتار نمى آيند . [خوان] روزى ات براى آن هم كه تو را نافرمانى كند ، گسترده است و بردبارى ات ، آن را كه با تو دشمنى ورزد ، در بر مى گيرد. عادت تو ، نيكى كردن به بدكاران است، و شيوه ات ، شفقت بر متجاوزان [ از فرمان و حدودت].

امام صادق عليه السلام :هر گاه بنده ، بسيار طلب آمرزش كند ، نامه اعمالش در حالى كه مى درخشد ، بالا برده مى شود.

امام صادق عليه السلام :دو مرد به مسجد در مى آيند : يكى عبادت پيشه و ديگرى گنهكار، و از مسجد بيرون روند در حالى كه آن گنهكار ، مؤمنى راستين گشته است و آن ديگرى ، عبادت پيشه گنهكار؛ از آن رو كه عبادت پيشه ، در حالى به مسجد در آمده است كه به عبادت خويش ، مى نازيده و به آن مى انديشيده است ؛ امّا گنهكار ، پيوسته در انديشه پشيمانى از گنهكارى خويش بوده است . لذا خداوند ، گناهان او را مى آمرزد.

.

۲ / ۴التَّحذيرُ مِن تَركِ الاِستِغفارِالكتاب«قَالَ يَـقَوْمِ لِمَ تَسْتَعْجِلُونَ بِالسَّيِّئَةِ قَبْلَ الْحَسَنَةِ لَوْلَا تَسْتَغْفِرُونَ اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ» . ⁽¹⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن لا يَستَغفِرُ اللّهَ لا يَغفِرُ اللّهُ لَهُ ، ومَن لا يَتوبُ لا يَتوبُ ⁽²⁾اللّهُ عَلَيهِ ، ومَن لا يَرحَمُ لا يَرحَمُهُ اللّهُ . ⁽³⁾

الكافي عن سماعة بن مهران :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن قَولِ اللّهِ عز و جل : «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ» ⁽⁴⁾؟ قالَ : هُوَ العَبدُ يُذنِبُ الذَّنبَ فَتُجَدَّدُ لَهُ النِّعمَةُ مَعَهُ ، تُلهيهِ تِلكَ النِّعمَةُ عَنِ الاِستِغفارِ مِن ذلِكَ الذَّنبِ . ⁽⁵⁾

.

۲ / ۴ بر حذر داشتن از ترك آمرزش خواهى

۲ / ۴بر حذر داشتن از ترك آمرزش خواهىقرآن«گفت: «اى مردم! چرا پيش از نيكى به بدى مى شتابيد؟ چرا از خدا ، آمرزش نمى خواهيد ، باشد كه مورد رحمت قرار گيريد؟»» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه از خدا آمرزش نخواهد ، خدا او را نمى آمرزد، و كسى كه به درگاه خدا بازنگردد ، خدا هم به سوى او باز نمى گردد، و كسى كه رحم نكند ، خدا هم به او رحم نمى كند.

الكافىـ به نقل از سماعة بن مهران ـ: از حضرت صادق عليه السلام در باره اين سخن خداوند عز و جل پرسيدم: «به زودى ، آنان را از جايى كه نمى دانند ، تدريجاً غافلگير مى كنيم» ؟ فرمود: «بنده ، گناه مى كند و با آن گناه ، نعمتى تازه به او داده مى شود و آن نعمت ، او را از طلب آمرزش براى آن گناه ، غافل مى سازد» .

.

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنَقِمَةٍ ، ويُذَكِّرُهُ الاِستِغفارَ ، وإذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنِعمَةٍ لِيُنسِيَهُ الاِستِغفارَ ، ويَتَمادى بِها ، وهُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل : «سَنَسْتَدْرِجُهُم مِّنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ» بِالنِّعَمِ عِندَ المَعاصي . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :لَمّا نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ : «وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَـحِشَةً أَوْظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ» ⁽²⁾صَعِدَ إبليسُ جَبَلاً بِمَكَّةَ يُقالُ لَهُ : ثَورٌ ، فَصَرَخَ بِأَعلى صَوتِهِ بِعَفاريتِهِ ، فَاجتَمَعوا إلَيهِ ، فَقالوا : يا سَيِّدَنا لِمَ دَعَوتَنا ؟ قالَ : نَزَلَت هذِهِ الآيَةُ ، فَمَن لَها ؟ فَقامَ عِفريتٌ مِنَ الشَّياطينِ فَقالَ : أنَا لَها بِكَذا وكَذا ، قالَ : لَستَ لَها ، فَقامَ آخَرُ فَقالَ : مِثلَ ذلِكَ ، فَقالَ : لَستَ لَها ، فَقالَ الوَسواسُ الخَنّاسُ : أنَا لَها ، قالَ : بِماذا ؟ قالَ : أعِدُهُم واُمَنّيهِم حَتّى يُواقِعُوا الخَطيئَةَ ، فَإِذا واقَعُوا الخَطيئَةَ أنسَيتُهُمُ الاِستِغفارَ ، فَقالَ : أنتَ لَها ، فَوَكَّلَهُ بِها إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽³⁾

حياة الحيوان عن وهيب بن الورد :بَلَغَنا أنَّ إبليسَ تَمَثَّلَ لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام فَقالَ لَهُ : أنصَحُكَ ؟ فَقالَ لَهُ : لا اُريدُ ذلِكَ ، ولكِن أخبِرني عَن بَني آدَمَ ، فَقالَ : هُم عِندَنا ثَلاثَةُ أصنافٍ : صِنفٌ مِنهُم هُم أشَدُّ الأَصنافِ عِندَنا ، نُقبِلُ عَلى أحَدِهِم حَتّى نَفتِنَهُ في دينِهِ ونَتَمَكَّنَ مِنهُ ، فَيَفزَعُ إلَى الاِستِغفارِ وَالتَّوبَةِ فَيُفسِدُ عَلَينا كُلَّ شَيءٍ نُصيبُهُ مِنهُ ، ثُمَّ نَعودُ إلَيهِ فَيَعودُ ، فَلا نَحنُ نَيأَسُ مِنهُ ، ولا نَحنُ نُدرِكُ مِنهُ حاجَتَنا ، فَنَحنُ مَعَهُ في عَناءٍ . وصِنفٌ مِنهُم في أيدينا كَالكُرَةِ في أيدي صِبيانِكُم نَتَلَقَّفُهُم كَيفَ شِئنا ، قَد كَفَونا مُؤنَةَ ⁽⁴⁾أنفُسِهِم . وصِنفٌ مِنهُم مِثلُكَ مَعصومونَ لا نَقدِرُ مِنهُم عَلى شَيءٍ . ⁽⁵⁾

.

امام صادق عليه السلام :خداوند ، هر گاه خير بنده اى را بخواهد و او گناهى كند ، در پى آن ، كيفرش مى دهد و آمرزش خواهى را به يادش مى آورد ، و هر گاه شرّ بنده اى را بخواهد و او گناهى كند ، در پى آن ، به او نعمتى مى دهد تا آمرزش خواهى را از يادش ببرد و به آن حال ، ادامه دهد . اين است معناى اين سخن خداوند عز و جل : «به زودى آنان را از جايى كه نمى دانند ، تدريجاً غافلگير مى كنيم» ؛ يعنى با نعمت دادن در هنگام ارتكاب گناهان.

امام صادق عليه السلام :چون اين آيه: «و كسانى كه هرگاه كار زشت كنند يا به خود ستم ورزند ، خدا را ياد مى كنند و براى گناهانشان ، آمرزش مى طلبند» ، فرود آمد ، ابليس بر فراز كوهى در مكّه به نام ثور رفت و با فرياد هر چه بلندتر ، عفريت هاى خويش را صدا زد و آنان ، همگى جمع شدند و گفتند: سَرورا! براى چه ما را فرا خوانده اى؟ ابليس گفت: اين آيه فرود آمده است . كيست كه از پسِ آن برآيد؟ عفريتى از شياطين گفت: من ، در برابر آن ، چنين و چنان مى كنم. ابليس گفت: تو از پسِ آن بر نمى آيى. ديگرى برخاست و همانند آن گفت. ابليس گفت: تو هم از عهده اش برنمى آيى. وسوسه گرِ خنّاس گفت: من ، از پس آن بر مى آيم. ابليس گفت: چگونه؟ گفت: به آنان وعده [ى توبه ]مى دهم و اميدوارشان مى كنم تا آن كه مرتكب گناه شوند و چون در گناه افتادند ، آمرزش خواهى را از يادشان مى برم. ابليس گفت: تو از عهده آن ، بر مى آيى . آن گاه ، او را تا روز قيامت ، بر اين كار گماشت.

حياة الحيوانـ به نقل از وهيب بن ورد ـ: آورده اند كه ابليس ، در برابر يحيى بن زكريا عليه السلام مجسّم شد و گفت: مى خواهى به تو پندى دهم؟ يحيى عليه السلام به او گفت: «نمى خواهم ؛ امّا مرا از فرزندان آدم ، خبر ده». ابليس گفت: آنان ، از نظر ما سه دسته اند: دسته اى از آنان ، در نظر ما سرسخت ترين اند. به سراغ يكى از آنان مى رويم تا او را از دينش گم راه سازيم و بر او مسلّط شويم ؛ ولى او به آمرزش خواهى و توبه ، پناه مى برد و هر چه در باره او رِشته ام ، پنبه مى كند . بار ديگر به سراغش مى رويم و او ، باز چنين مى كند. نه از او نوميد مى شويم و نه در باره اش به هدف خود مى رسيم . پس از او در زحمتيم. دسته اى ديگر از آنان ، چونان گويى كه در دست كودكان است ، در دستان ما هستند و هر گونه كه بخواهيم ، آنها را مى چرخانيم. اينان ، براى ما زحمتى ندارند. و دسته اى ديگر از ايشان ، معصوم اند و هيچ كارى با آنان نمى توانيم بكنيم.

.

. .

. .

الفَصلُ الثّالِثُ : خصائص الاستغفار۳ / ۱خَيرُ العِبادَةِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ العِبادَةِ الاِستِغفارُ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ عز و جل في كِتابِهِ : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ» ⁽¹⁾. ⁽²⁾

۳ / ۲خَيرُ الدُّعاءِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَيرُ الدُّعاءِ الاِستِغفارُ وخَيرُ العِبادَةِ قَولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» . ⁽³⁾

.

فصل سوم: ويژگى هاى آمرزش خواهى

۳ / ۱ بهترين پرستش

۳ / ۲ بهترين نيايش

فصل سوم: ويژگى هاى آمرزش خواهى۳ / ۱بهترين پرستشپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين پرستش، آمرزش خواهى است؛ زيرا اين ، سخن خداوند عز و جل در كتابش است كه فرموده : «بدان كه معبودى جز خدا نيست و براى گناهت ، آمرزش بخواه» .

۳ / ۲بهترين نيايشپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين نيايش، آمرزش خواهى است، و بهترين پرستش ، گفتن: «لا إله إلّا اللّه ؛ معبودى جز خدا نيست».

.

المحاسن عن السكوني عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : أفضَلُ العِبادَةِ قَولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ، وخَيرُ الدُّعاءِ الاِستِغفارُ . ثُمَّ تَلَا النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ» . ⁽¹⁾

الدعوات :قالَ صلى الله عليه و آله : ما مِنَ الذِّكرِ شَيءٌ أفضَلُ مِن قَولِ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» ، وما مِنَ الدُّعاءِ شَيءٌ أفضَلُ مِنَ الاِستِغفارِ . ثُمَّ تَلا : «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ» . ⁽²⁾

۳ / ۳أجمَعُ الدُّعاءِالإمام الصادق عليه السلام :إنَّ مِن أجمَعِ الدُّعاءِ الاِستغفارَ . ⁽³⁾

۳ / ۴أفضَلُ التَّوَسُّلِالإمام عليّ عليه السلام :أفضَلُ التَّوَسُّلِ الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :نِعمَ الوَسيلَةُ الاِستِغفارُ . ⁽⁵⁾

.

۳ / ۳ جامع ترين نيايش

۳ / ۴ برترين توسّل

المحاسنـ به نقل از سكّونى ، از امام صادق عليه السلام ، از پدران بزرگوارش عليهم السلام ـ: پيامبر خدا فرمود: «برترينِ پرستش ، گفتن «معبودى جز خدا نيست . نيرو و توانى نيست ، جز به يارى خدا» است، و بهترين نيايش ، آمرزش خواهى است» . پيامبر صلى الله عليه و آله سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «بدان كه معبودى جز خدا نيست ، و براى گناهت ، آمرزش بخواه» » .

الدعوات :پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «هيچ ذكرى ، برتر از گفتن «معبودى جز خدا نيست» نباشد ، و هيچ دعايى ، برتر از آمرزش خواهى نيست». سپس اين آيه را تلاوت كرد: «بدان كه معبودى جز خدا نيست ، و براى گناهت ، آمرزش بخواه» » .

۳ / ۳جامع ترين نيايشامام صادق صلى الله عليه و آله :يكى از جامع ترين نيايش ها، آمرزش خواهى است.

۳ / ۴برترين توسّلامام على عليه السلام :برترين توسّل، آمرزش خواهى است.

امام على عليه السلام :خوبْ وسيله اى [براى شفاعت نزد خدا] است آمرزش خواهى!

.

۳ / ۵سِلاحُ المُذنِبِالإمام عليّ عليه السلام :سِلاحُ المُذنِبِ الاِستِغفارُ . ⁽¹⁾

۳ / ۶شَفيعُ المُذنِبِالإمام عليّ عليه السلام :لا شَفيعَ أنجَحُ مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽²⁾

.

۳ / ۵ حربه گنهكار

۳ / ۶ ميانجى گنهكار

۳ / ۵حربه گنهكارامام على عليه السلام :حربه گنهكار، آمرزش خواهى است.

۳ / ۶ميانجى گنهكارامام على عليه السلام :هيچ ميانجى اى مؤثّرتر از آمرزش خواهى نيست.

.

الفَصلُ الرابِعُ : بركات الاستغفار۴ / ۱غُفرانُ اللّهِالكتاب«وَمَن يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْـلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَّحِيمًا» . ⁽¹⁾

«وَالَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَـحِشَةً أَوْظَـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ ذَكَرُواْ اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُواْ لِذُنُوبِهِمْ وَمَن يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَا اللَّهُ وَلَمْ يُصِرُّواْ عَلَى مَا فَعَلُواْ وَهُمْ يَعْلَمُونَ» . ⁽²⁾

«وَاسْتَغْفِرِ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ غَفُورًا رَّحِيمًا» . ⁽³⁾

«وَ اسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيم» . ⁽⁴⁾

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا» . ⁽⁵⁾

«أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى اللَّهِ وَيَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» . ⁽⁶⁾

.

فصل چهارم: بركت هاى آمرزش خواهى

۴ / ۱ آمرزش خدا

فصل چهارم: بركت هاى آمرزش خواهى۴ / ۱آمرزش خداقرآن«و هر كس كار بدى كند يا بر خويشتن ستم ورزد ، سپس از خدا آمرزش بخواهد ، خداى را آمرزگارى مهربان مى يابد» .

«و كسانى كه هر گاه فحشايى كنند يا بر خويش ستم ورزند ، خداى را به ياد مى آورند و از گناهانشان آمرزش مى طلبند ـ و جز خدا ، كيست كه گناهان را بيامرزد؟ ـ و بر آنچه كرده اند ، آگاهانه اصرار نمى ورزند» .

«و از خدا آمرزش بخواه ، كه خدا ، همواره آمرزگارى مهربان بوده است» .

«و از خدا آمرزش بخواهيد ، كه خدا ، آمرزگارى مهربان است» .

«پس گفتم: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد ، كه او آمرزنده مهربان است»» .

«پس چرا به درگاه خدا توبه نمى بريم و از او آمرزش نمى خواهيم، در حالى كه خدا ، آمرزگارى مهربان است؟» .

.

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَغفَرَ غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :قالَ اللّهُ عز و جل : يَابنَ آدَمَ ، إنَّكَ ما دَعَوتَني ورَجَوتَني غَفَرتُ لَكَ عَلى ما كانَ فيكَ ولا اُبالي ، يَابنَ آدَمَ ، لَو بَلَغَت ذُنوبُكَ عَنانَ السَّماءِ ثُمَّ استَغفَرتَني غَفَرتُ لَكَ ، ولا اُبالي . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ الشَّيطانَ قالَ : وعِزَّتِكَ يا رَبِّ ، لا أبرَحُ أغوي عِبادَكَ ما دامَت أرواحُهُم في أجسادِهِم . قالَ الرَّبُّ : وعِزَّتي وجَلالي ، لا أزالُ أغفِرُ لَهُم مَا استَغفَروني . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :يَقولُ اللّهُ تعالى : يا عِبادي ... كُلُّكُم مُذنِبٌ إلّا مَن عافَيتُ ، فَمَن عَلِمَ مِنكُم أنّي ذو قُدرَةٍ عَلَى المَغفِرَةِ فَاستَغفَرَني ، غَفَرتُ لَهُ ولا اُبالي . ⁽⁴⁾

صحيح مسلم :عَن أبي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فيما رَوى عَنِ اللّهِ تَبارَكَ وتَعالى أنَّهُ قالَ : ... يا عِبادي ! إنَّكُم تُخطِئونَ بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ ، وأنَا أغفِرُ الذُّنوبَ جَميعا ، فَاستَغفِروني أغفِر لَكُم . ⁽⁵⁾

.

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس آمرزش بخواهد، خدا او را مى آمرزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند عز و جل فرمود: «اى پسر آدم! تا آن گاه كه مرا بخوانى و به من ، اميدوار باشى ، با وجود همه گناهانى كه داشته اى، تو را مى آمرزم و باكى ندارم. اى پسر آدم ! اگر گناهانت سر به آسمان بزند، سپس از من آمرزش بخواهى ، تو را مى آمرزم و باكى ندارم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شيطان گفت: به عزّتت سوگند ـ اى پروردگار ـ كه بندگانت را تا جان در بدن دارند ، گم راه مى كنم! پروردگار فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند كه من هم تا هر زمان از من آمرزش خواهند ، آنان را مى آمرزم!» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال مى فرمايد: «بندگان من!... همه شما گناهكاريد ، مگر كسى كه من از گناه به سلامتش دارم. پس هر يك از شما بداند كه من ، بر آمرزيدنْ توانايم و از من ، آمرزش بخواهد، باك ندارم و او را مى آمرزم» .

صحيح مسلمـ به نقل از ابوذر ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله از خداوند تبارك و تعالى ـ روايت كرده كه فرمود : «... اى بندگان من! شما شب و روز ، گناه مى كنيد، و من [كسى هستم كه ]همه گناهان را مى آمرزم. پس، از من آمرزش بخواهيد تا شما را بيامرزم» .

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ العَبدَ لَيَقولُ : يا رَبِّ اغفِر لي ـ وقَد أذنَبَ ـ فَتَقولُ المَلائِكَةُ : يا رَبِّ ، إنَّهُ لَيسَ لِذلِكَ بِأَهلٍ ! قالَ اللّهُ تَعالى : لكِنّي أهلٌ أن أغفِرَ لَهُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ ، إنَّ اللّهَ يَعجَبُ مِن عَبدِهِ إذا قالَ : «رَبِّ اغفِر لي فَإِنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» يَقولُ : يا مَلائِكَتي ، عَبدي هذا قَد عَلِمَ أنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ غَيري ، اِشهَدوا أنّي قَد غَفَرتُ لَهُ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :من اُعطِيَ الاِستِغفارَ اُعطِيَ المَغفِرَةَ ؛ لِأَنَّ اللّهَ يَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا» . ⁽³⁾

الإمام عليّ عليه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ أصابَ المَغفِرَةَ . ⁽⁴⁾

۴ / ۲عَدَمُ كِتابَةِ السَّيِّئاتِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ صاحِبَ الشِّمالِ لَيَرفَعُ القَلَمَ سِتَّ ساعاتٍ عَنِ العَبدِ المُسلِمِ المُخطِئِ أوِ المُسيءِ ، فَإِن نَدِمَ وَاستَغفَرَ اللّهَ مِنها ألقاها ، وإلّا كُتِبَت واحِدَةً . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۲ ننوشتن گناهان

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده گنهكار مى گويد: پروردگارا! مرا بيامرز. فرشتگان مى گويند: پروردگارا! او سزاوار اين كار نيست . خداى متعال مى فرمايد: «امّا من ، سزاوار آن هستم كه او را بيامرزم» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـ: اى على! خدا از بنده اى كه بگويد: پروردگارا! مرا بيامرز؛ زيرا گناهان را جز تو كسى نمى آمرزد ، خوشش مى آيد و مى فرمايد: اى فرشتگان من! اين بنده ام دانست كه جز من ، كسى گناهان را نمى آمرزد. گواه باشيد كه من هم او را آمرزيدم » .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به هر كس آمرزش خواهى داده شود ، آمرزش عطا شود؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است» .

امام على عليه السلام :هر كس از خدا آمرزش طلبد ، به آمرزش مى رسد.

۴ / ۲ننوشتن گناهانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرشته دست چپ ، تا شش ساعت از نوشتن گناه بنده مسلمان خطا كار يا بدكار، خوددارى مى كند. اگر [در اين مدّت] پشيمان شد و از خدا آمرزش خواست ، آن [گناه] را دور مى افكند ؛ و گرنه ، يك گناه برايش نوشته مى شود.

.

عنه صلى الله عليه و آله :المَلَكُ الَّذي عَلَى اليَمينِ أميرٌ عَلَى المَلَكِ الَّذي عَلَى الشِّمالِ ، فَإِذا عَمِلَ حَسَنَةً قالَ لِصاحِبِ الشِّمالِ : اُكتُبها ، وإذا عَمِلَ سَيِّئَةً ، قالَ لَهُ : دَعها لا تَكتُبها سَبعَ ساعاتٍ ، لَعَلَّهُ يَستَغفِرُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالى : «مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» ⁽²⁾ـ: صاحِبُ اليَمينِ أميرٌ عَلى صاحِبِ الشِّمالِ ، فَإِذا عَمِلَ حَسَنَةً كَتَبَها لَهُ صاحِبُ اليَمينِ بِعَشرِ أمثالِها ، وإذا عَمِلَ سَيِّئَةً فَأَرادَ صاحِبُ الشِّمالِ أن يَكتُبَها ، قالَ لَهُ صاحِبُ اليَمينِ : أمسِك ، فَيُمسِكُ عَنهُ سَبعَ ساعاتٍ ؛ فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ مِنها ، لَم يُكتَب عَلَيهِ شَيءٌ ، وإن لَم يَستَغفِرِ اللّهَ كُتِبَ لَهُ سَيِّئَةٌ واحِدَةٌ . ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَن عَمِلَ سَيِّئَةً اُجِّلَ فيها سَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ ، فَإِن قالَ : «أستَغفِرُ اللّهَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ وأتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ ، لَم تُكتَب عَلَيهِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :إنَّ العَبدَ إذا أذنَبَ ذَنبا اُجِّلَ مِن غُدوَةٍ إلَى اللَّيلِ ، فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ لَم يُكتَب عَلَيهِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :إذا هَمَّ العَبدُ بِحَسَنَةٍ كُتِبَت لَهُ حَسَنَةٌ ، فَإِذا عَمِلَها كُتِبَت لَهُ عَشرُ حَسَناتٍ ، وإذا هَمَّ بِسَيِّئَةٍ لَم تُكتَب عَلَيهِ ، فَإِذا عَمِلَها اُجِّلَ تِسعَ ⁽⁶⁾ساعاتٍ ، فَإِن نَدِمَ عَلَيها وَاستَغفَرَ وتابَ لَم تُكتَب ⁽⁷⁾عَلَيهِ ، وإن لَم يَندَم ولَم يَتُب مِنها كُتِبَت عَلَيهِ سَيِّئَةٌ واحِدَةٌ . ⁽⁸⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرشته دست راست ، فرمانده فرشته دست چپ است. هر گاه شخص ، كار نيكى انجام دهد ، او به فرشته دست چپ مى گويد: «آن را بنويس»، و هر گاه كار بدى انجام دهد، به او (فرشته دست چپ) مى گويد: «دست نگه دار و آن را تا هفت ساعت ننويس . شايد آمرزش بخواهد» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در تفسير سخن خداوند متعال: «هيچ سخنى بر زبان نمى آورد ، جز آن كه نزد او، نگاهبانى آماده است» ـ: فرشته دست راست ، فرمانده فرشته دست چپ است. هر گاه شخص كار نيكى انجام دهد ، فرشته دست راست ، آن را ده برابر مى نويسد، و هر گاه كار بدى كند و فرشته دست چپ بخواهد آن را بنويسد، فرشته دست راست به او مى گويد: «دست نگه دار»، و او تا هفت ساعت ، دست نگه مى دارد. اگر در اين مدّت از خدا آمرزش خواست ، چيزى براى او نمى نويسد، و اگر از خدا آمرزش نخواست ، تنها يك گناه برايش مى نويسد.

امام صادق عليه السلام :هر كس گناهى كند ، هفت ساعت از روز به او مهلت داده شود . اگر [در اين مدّت ]سه بار گفت: «از خدايى كه معبودى جز او زنده جاويدان نيست ، آمرزش مى خواهم و به درگاهش توبه مى برم» ، آن گناه برايش نوشته نمى شود.

امام صادق عليه السلام :هر گاه بنده ، آهنگ كار نيكى كند ، برايش يك كار نيك نوشته مى شود، و هر گاه آن را انجام دهد ، ده كار نيك برايش نوشته شود. و هر گاه [بنده] آهنگ گناه كند ، برايش نوشته نمى شود و چون آن را انجام داد تا نُه ⁽¹⁾ساعت به او مهلت داده مى شود . اگر از آن پشيمان شد و آمرزش خواست و توبه كرد ، برايش نوشته نمى شود، و اگر پشيمان نشد و از آن توبه نكرد ، فقط يك گناه برايش نوشته مى شود.

امام صادق عليه السلام :هرگاه بنده اى قصد انجام دادن كار نيكى (حَسَنه اى) را داشته باشد، آن كار نيك، برايش ثبت مى شود، و اگر آن را انجام دهد، ده كار نيك برايش ثبت مى شود؛ امّا اگر قصد انجام دادن گناهى را داشته باشد، هيچ چيزى برايش ثبت نمى شود، و اگر آن را انجام دهد، نُه ساعت به او فرصت داده مى شود. اگر پشيمان شد و درخواست آمرزش كرد و توبه نمود، برايش ثبت نمى شود، و اگر پشيمان نشد و توبه ننمود، برايش جز يك گناه ، ثبت نمى شود .

.

الكافي عن حفص :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ : ما مِن مُؤمِنٍ يُذنِبُ ذَنبا إلّا أجَّلَهُ اللّهُ عز و جلسَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ ، فَإِن هُوَ تابَ لَم يُكتَب عَلَيهِ شَيءٌ ، وإن هُوَ لَم يَفعَل كَتَبَ اللّهُ عَلَيهِ سَيِّئَةً . فَأَتاهُ عَبّادٌ البَصرِيُّ فَقالَ لَهُ : بَلَغَنا أنَّكَ قُلتَ : ما مِن عَبدٍ يُذنِبُ ذَنبا إلّا أجَّلَهُ اللّهُ عز و جلسَبعَ ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ . فَقالَ : لَيسَ هكَذا قُلتُ ، ولكِنّي قُلتُ : ما مِن مُؤمِنٍ ، وكَذلِكَ كانَ قَولي . ⁽¹⁾

۴ / ۳تَمحيصُ الذُّنوبِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :الاِستِغفارُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكَ بِالاِستِغفارِ فَإِنَّها مَمحاةٌ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لِكُلِّ داءٍ دَواءٌ ، ودَواءُ الذُّنوبِ الاِستِغفارُ . ⁽⁴⁾

.

۴ / ۳ پاك كردن گناهان

الكافىـ به نقل از حفص ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد: «هيچ مؤمنى نيست كه گناهى كند ، مگر آن كه خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت مى دهد . اگر توبه كرد ، چيزى برايش نوشته نمى شود، و اگر نكرد ، خداوندْ يك گناه برايش مى نويسد» . عبّاد بصرى ، نزد امام عليه السلام آمد و گفت: شنيده ايم كه شما گفته اى: «هيچ بنده اى نيست كه گناهى كند ، مگر آن كه خداوند عز و جل هفت ساعت از روز را به او مهلت مى دهد؟» . فرمود: «من چنين نگفته ام ؛ بلكه گفته ام: هيچ مؤمنى نيست . سخن من ، اين گونه بود» .

۴ / ۳پاك كردن گناهانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آمرزش خواهى، پاك كننده گناهان است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر تو باد آمرزش خواهى، كه آن پاك كننده است!

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر دردى درمانى دارد و درمان گناهان ، آمرزش خواهى است.

.

عنه صلى الله عليه و آله :ألا أدُلُّكُم عَلى دائِكُم ودَوائِكُم ، ألا إنَّ داءَكُمُ الذُّنوبُ ، ودَواءَكُمُ الاِستِغفارُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا تَنسَيَنَّ الاِستِغفارَ في صَلاتِكَ ؛ فَإِنَّها مَمحاةٌ لِلخَطايا بِرَحمَةِ اللّهِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن ظَلَمَ أحَدا فَفاتَهُ ، فَليَستَغفِرِ اللّهَ لَهُ فَإِنَّهُ كَفّارَةٌ لَهُ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما كَبيرَةٌ بِكَبيرَةٍ مَعَ الاِستِغفارِ ، ولا صَغيرَةٌ بِصَغيرَةٍ مَعَ الإِصرارِ . ⁽⁴⁾

الإمام الباقر عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَالاِستِغفارُ لَكُم حِصنَينِ حَصينَينِ مِنَ العَذابِ ، فَمَضى أكبَرُ الحِصنَينِ وبَقِيَ الاِستِغفارُ ، فَأَكثِروا مِنهُ ؛ فَإِنَّهُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ ، قالَ اللّهُ عز و جل : «وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

الإمام عليّ عليه السلام :الاِستِغفارُ دَواءُ الذُّنوبِ . ⁽⁷⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آيا شما را به دردتان و درمانتان ، راه نمايى نكنم؟ بدانيد كه درد شما ، گناهان است و درمانتان ، آمرزش خواهى.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آمرزش خواهى در نمازت را هيچ گاه از ياد مبر ؛ زيرا كه آن، به لطف خداوند، خطاها را پاك مى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به شخصى ستم كند و [براى جلب رضايت او] به او دسترس نداشته باشد، از خدا برايش طلب آمرزش كند ؛ زيرا اين ، كفّاره [ستم] اوست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ گناه بزرگى با وجود آمرزش خواهى ، بزرگ نيست، و هيچ گناه كوچكى ، با وجود ادامه دادن به آن ، كوچك نيست.

امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا و آمرزش خواهى ، دو سنگر مستحكم در برابر آتش براى شما بودند. سنگر بزرگ تر رفت و آمرزش خواهى مانْد . پس آن را فراوان بگوييد؛ زيرا پاك كننده گناهان است. خداوند عز و جل فرموده است : «تا تو در ميان آنانى ، خدا عذابشان نمى كند، و تا زمانى كه آمرزش بخواهند، خداوند عذاب كننده ايشان نباشد» .

امام على عليه السلام :آمرزش خواهى، داروى گناهان است.

.

عنه عليه السلام :الذُّنوبُ الدّاءُ ، وَالدَّواءُ الاِستِغفارُ ، وَالشِّفاءُ ألّا تَعودَ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :الاِستِغفارُ يَمحُو الأَوزارَ ⁽²⁾. ⁽³⁾

عنه عليه السلام :حُسنُ الاِستِغفارِ يُمَحِّصُ ⁽⁴⁾الذُّنوبَ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :يَسيرُ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ ، يُمَحِّصُ المَعاصِيَ وَالإِصرارَ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :عَوِّد نَفسَكَ الاِستِهتارَ ⁽⁷⁾بِالذِّكرِ وَالاِستِغفارِ ، فَإِنَّهُ يَمحو عَنكَ الحَوبَةَ ⁽⁸⁾، ويُعَظِّمُ لَكَ المَثوبَةَ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :تَعَطَّروا بِالاِستِغفارِ ، لا تَفضَحكُم رَوائِحُ الذُّنوبِ . ⁽¹⁰⁾

الإمام الباقر عليه السلام :ألِحّوا فِي الاِستِغفارِ ، فَإِنَّهُ مَمحاةٌ لِلذُّنوبِ . ⁽¹¹⁾

.

امام على عليه السلام :گناهان ، بيمارى اند و دارو[ى آنها] آمرزش خواهى است، و شفايش ، [در] اين است كه [به آنها ]باز نگردى.

امام على عليه السلام :آمرزش خواهى، بار سنگين گناهان را از بين مى برَد.

امام على عليه السلام :آمرزش خواهىِ نيكو (راستين) ، گناهان را مى زُدايد.

امام على عليه السلام :اندكى توبه و آمرزش خواهى، گناهان و پافشارى [بر آنها] را مى زدايد.

امام على عليه السلام :خويشتن را به آزمندى بر ياد خدا و آمرزش خواهى عادت دِه ؛ زيرا اين كار ، گناه را از تو مى زُدايد و پاداشت را بزرگ مى گردانَد.

امام على عليه السلام :به عطر آمرزش خواهى معطّر شويد تا بوى گناهان ، شما را رسوا نسازد.

امام باقر عليه السلام :در آمرزش خواهى پافشارى كنيد؛ زيرا كه آن ، پاك كننده گناهان است.

.

۴ / ۴جَلاءُ القُلوبِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ لِلقُلوبِ صَدأً كَصَدإِ النُّحاسِ ، فَاجلوها بِالاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ العَبدَ إذا أخطَأَ خَطيئَةً نُكِتَت في قَلبِهِ نُكتَةٌ سَوداءُ ، فَإِذا هُوَ نَزَعَ وَاستَغفَرَ وتابَ سُقِلَ ⁽²⁾قَلبُهُ ، وإن عادَ زيدَ فيها حَتّى تَعلُوَ قَلبَهُ ، وهُوَ الرّانُ الَّذي ذَكَرَ اللّهُ «كَلَا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِم مَّا كَانُواْ يَكْسِبُونَ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

۴ / ۵تَباعُدُ الشَّيطانِفضائل الأشهر الثلاثة عن يونس بن ظبيان :قُلتُ لِلصّادِقِ عليه السلام : مَا الَّذي يُباعِدُ عَنّا إبليسَ ؟ قالَ : الصَّومُ يُسَوِّدُ وَجهَهُ ... وَالاِستِغفارُ يَقطَعُ وَتينَهُ ⁽⁵⁾ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۴ صيقل دادن دل ها

۴ / ۵ دور كردن شيطان

۴ / ۴صيقل دادن دل هاپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دل ها همانند مس، ⁽¹⁾زنگار مى بندند . پس آنها را با آمرزش خواهى ، صيقل دهيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده ، هر گاه گناهى كند ، نقطه اى سياه در دلش پديد مى آيد. اگر دست برداشت و آمرزش طلبيد و توبه كرد ، دلش صيقل مى يابد؛ ولى اگر دوباره آن را انجام داد ، بر آن نقطه افزوده مى شود تا جايى كه تمام دلش را مى پوشانَد. اين ، همان زنگارى است كه خداوند فرموده است: «نه ؛ بلكه آنچه كرده اند ، زنگار بر دل هاشان بسته است» .

۴ / ۵دور كردن شيطانفضائل الأشهر الثلاثةـ به نقل از يونس بن ظبيان ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم : چه چيز ، شيطان را از ما دور مى گرداند؟ فرمود: «روزه ، روى او را سياه مى كند... و آمرزش خواهى ، شاه رگش را قطع مى كند» .

.

۴ / ۶الأَمنُ مِنَ العَذابِ وَالبَلاياالكتاب«وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽¹⁾

«وَ مَا مَنَعَ النَّاسَ أَن يُؤْمِنُواْ إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى وَ يَسْتَغْفِرُواْ رَبَّهُمْ إِلَا أَن تَأْتِيَهُمْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذَابُ قُبُلاً» . ⁽²⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يَزالُ العَبدُ آمِنا مِن عَذابِ اللّهِ مَا استَغفَرَ اللّهَ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ في دُعاءٍ لَهُ وقَدِ انكَسَفَتِ الشَّمسُ ـ: رَبِّ ! ألَم تَعِدني أن لا تُعَذِّبَهُم وأنَا فيِهم ؟ ألَم تَعِدني أن لا تُعَذِّبَهُم وهُم يَستَغفِرونَ ؟ ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أكثِروا مِن قَولِ : لا إلهَ إلَا اللّهُ وَالاِستِغفارِ ؛ فَإِنَّهُما أمانٌ فِي الدُّنيا مِنَ الذُّلِّ ، وفِي الآخِرَةِ جُنَّةٌ مِنَ النّارِ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :فِي الأَرضِ أمانانِ : أنَا أمانٌ ، وَالاِستِغفارُ أمانٌ ، وأنَا مَذهوبٌ بي ، ويَبقى أمانُ الاِستِغفارِ عِندَ كُلِّ حَدَثٍ وذَنبٍ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۶ ايمنى از عذاب و بلاها

۴ / ۶ايمنى از عذاب و بلاهاقرآن«تا تو در ميان آنانى ، خداوند ، عذابشان نمى كند، و تا زمانى كه آمرزش بطلبند ، خداوند عذاب كننده ايشان نباشد» .

«و چيزى مانع مردم نشد از اين كه وقتى هدايت به سويشان آمد ، ايمان بياورند و از پروردگارشان آمرزش بخواهند ، جز اين كه [مستحق شوند] تا سنّت [خدا در مورد عذاب] پيشينيان، در باره آنان [نيز] به كار رود يا عذاب ، رويارويشان بيايد» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده ، تا زمانى كه از خدا آمرزش بطلبد ، از عذاب خدا در امان خواهد بود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در دعايى از ايشان در هنگام خورشيدگرفتگى ـ: پروردگارا! مگر به من ، وعده ندادى كه تا من در ميان آنان هستم ، عذابشان نكنى؟ مگر به من وعده ندادى كه تا وقتى آمرزش مى طلبند ، عذابشان نكنى؟

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جمله «معبودى جز خدا نيست» را بسيار بگوييد و فراوان آمرزش بطلبيد؛ زيرا اين دو در دنيا ، امان از خوارى اند و در آخرت ، سپر در برابر آتش اند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در زمين ، دو امان وجود دارد: من ، يك امان هستم و آمرزش خواهى ، امان ديگر. من ، بُرده مى شوم و امان آمرزش خواهى ، در هنگام هر رُخداد و گناهى بر جاى مى مانَد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :أنزَلَ اللّهُ عَلَيَّ أمانَينِ لِاُمَّتي : «وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» ، فَإِذا ⁽¹⁾مَضَيتُ تَرَكتُ فيهِمُ الاِستِغفارَ إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽²⁾

الإمام عليّ عليه السلام :لَو أنَّ النّاسَ حينَ عَصَوا أنابوا وَاستَغفَروا ، لَم يُعَذَّبوا ولَم يُهلَكوا . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :كانَ فِي الأَرضِ أمانانِ مِن عَذابِ اللّهِ ، وقَد رُفِعَ أحَدُهُما فَدونَكُمُ الآخَرَ فَتَمَسَّكوا بِهِ . أمَّا الأَمانُ الَّذي رُفِعَ فَهُوَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وأمَّا الأَمانُ الباقي فَالاِستِغفارُ ، قالَ اللّهُ تَعالى : «وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :أربَعٌ لِلمَرءِ لا عَلَيهِ : الإِيمانُ ، وَالشُّكرُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ : «مَا يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذَابِكُمْ إِن شَكَرْتُمْ وَءَامَنتُمْ» ⁽⁵⁾، وَالاِستِغفارُ ؛ فَإِنَّهُ قالَ : «وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَأَنتَ فِيهِمْ وَمَا كَانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَهُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» ، والدُّعاءُ ؛ فَإِنَّهُ قالَ : «قُلْ مَا يَعْبَؤُاْ بِكُمْ رَبِّى لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

الإمام الصادق عليه السلام :ما ضاعَ مالٌ في بَرٍّ ولا بَحرٍ إلّا بِتَضييعِ الزَّكاةِ ، فَحَصِّنوا أموالَكُم بِالزَّكاةِ ، وداووا مَرضاكُم بِالصَّدَقَةِ ، وَادفَعوا نَوائِبَ البَلايا بِالاِستِغفارِ . ⁽⁸⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند دو امان براى امّتم بر من نازل كرد: «تا تو در ميان ايشان هستى ، خداوندْ عذابشان نمى كند، و تا زمانى كه آمرزش مى طلبند ، خداوند عذاب كننده ايشان نخواهد بود» . پس، هر گاه من رفتم ، آمرزش خواهى را تا روز قيامت ، در ميانشان بر جاى مى گذارم.

امام على عليه السلام :اگر مردم ، زمانى كه نافرمانى [خدا] كردند ، توبه مى نمودند و آمرزش مى طلبيدند ، عذاب نمى شدند و هلاك نمى گشتند.

امام على عليه السلام :در زمين ، دو مايه ايمنى از عذاب خدا وجود داشت كه يكى از آن دو بُرده شد . پس آن ديگرى را دريابيد و بدان ، چنگ زنيد. آن مايه ايمنى كه بُرده شد ، پيامبر خدا بود، و آن مايه ايمنىِ باقى مانده ، آمرزش خواهى است. خداوند متعال فرموده است: «تا تو در ميان ايشان هستى ، خداوندْ عذابشان نمى كند، و تا زمانى كه آمرزش مى طلبند ، خداوندْ عذاب كننده ايشان نخواهد بود».

امام على عليه السلام :چهار چيز است كه به سود آدمى است ، نه به زيان او: ايمان، و سپاس گزارى؛ زيرا خداوند متعال فرموده است: «اگر سپاس بگزاريد و ايمان آوريد ، خدا مى خواهد با عذاب شما چه كند؟» ؛ [سوم، ]آمرزش خواهى؛ زيرا فرموده است: «و تا تو در ميان ايشان هستى ، خداوندْ عذابشان نمى كند ، و تا زمانى كه آمرزش بخواهند ، خداوندْ عذاب كننده ايشان نخواهد بود» ؛ و [چهارم ]دعا؛ زيرا فرموده: «بگو: اگر دعاى شما نباشد ، پروردگارم هيچ اعتنايى به شما نمى كند» .

امام صادق عليه السلام :هيچ مالى در خشكى و دريا از بين نرفت ، مگر به سبب نپرداختن زكات . پس، اموال خود را با پرداخت زكات ، نگه داريد، و بيمارانتان را با دادن صدقه ، درمان كنيد، و بلاهاى سخت را با آمرزش خواهى ، از خود دور نماييد.

.

۴ / ۷دَفعُ الهُمومِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَبطَأَ الرِّزقَ فَليُكثِر مِنَ التَّكبيرِ ، ومَن كَثُرَ هَمُّهُ وغَمُّهُ فَليُكثِر مِنَ الاِستِغفارِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن ظَهَرَت عَلَيهِ النِّعمَةُ فَليُكثِر ذِكرَ «الحَمدُ للّهِِ» ، ومَن كَثُرَت هُمومُهُ فَعَلَيهِ بِالاِستِغفارِ ، ومَن ألَحَّ عَلَيهِ الفَقرُ فَليُكثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ» يَنفي عَنهُ الفَقرَ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن ألبَسَهُ اللّهُ نِعمَةً فَليُكثِر مِن : «الحَمدُ للّهِِ» ، ومَن كَثُرَت هُمومُهُ فَليَستَغفِرِ اللّهَ ، ومَن أبطَأَ عَنهُ رِزقُهُ فَليُكثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ، ومَن نَزَلَ مَعَ قَومٍ فَلا يَصومَنَّ إلّا بِإِذنِهِم . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أكثَرَ مِنَ الاِستِغفارِ جَعَلَ اللّهُ لَهُ مِن كُلِّ هَمٍّ فَرَجا ، ومِن كُلِّ ضيقٍ مَخرَجا ، ويَرزُقُهُ مِن حَيثُ لا يَحتَسِبُ . ⁽⁴⁾

الدعوات عن محمّد بن الريّان :كَتَبتُ إلى أبِي الحَسَنِ الثّالِثِ عليه السلام أسأَ لُهُ أن يُعَلِّمَني دُعاءً لِلشَّدائِدِ وَالنَّوازِلِ ⁽⁵⁾وَالمُهِمّاتِ وقَضاءِ حَوائِجِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، وأن يَخُصَّني كَما خَصَّ آباؤُهُ مَوالِيَهُم . فَكَتَبَ إلَيَّ : اِلزَمِ الاِستِغفارَ . ⁽⁶⁾

.

۴ / ۷ زدودن غم و اندوه

۴ / ۷زدودن غم و اندوهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در رسيدن روزى كُندى ديد، بسيار تكبير بگويد، و هر كس غم و اندوهش بسيار شد ، طلب آمرزش كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس نعمت ، او را فرا گرفت ، ذكر «الحمدللّه ؛ ستايش ، براى خداست» را بسيار بگويد، و هر كس غم هايش بسيار شد ، به آمرزش خواهى رو آورد، و هر كس فقر دامنگيرش شد ، جمله «هيچ نيرو و توانى نيست ، مگر به يارى خدا» را بسيار بگويد، فقر را از او مى زُدايد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه خداوند بر او نعمتى بپوشانَد ، بايد [جمله] «ستايش ، براى خداست» را بسيار بگويد، و هر كس كه [غم و] اندوه هايش فزونى گيرد ، بايد از خدا آمرزش بطلبد، و هر كس روزى اش دير به او برسد ، بايد جمله «هيچ نيرو و توانى نيست ، مگر به يارى خدا» را فراوان بگويد، و هر كس ميهمان قومى شود ، نبايد جز با اجازه آنها روزه[ى مستحبّى ]بگيرد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس بسيار آمرزش خواهى كند ، خداوندْ براى هر غم ، او گشايشى، و براى هر تنگناى او ، برون رفتى قرار مى دهد و او را از جايى كه گمان نمى برَد ، روزى مى دهد.

الدعواتـ به نقل از محمّد بن ريّان ـ: به امام هادى عليه السلام نوشتم و درخواست كردم كه دعايى براى سختى ها و بلايا و گرفتارى ها و برآورده شدن حوايج دنيا و آخرت ، به من بياموزد و به من ، عنايت خاصّ ورزَد، چنان كه پدرانش به دوستانشان عنايت ويژه داشتند. امام عليه السلام به من نوشت: «آمرزش خواهى را وامگذار» .

.

۴ / ۸دَفعُ الشَّدائِدِالفرج بعد الشدّة :حَدَّثَني أيّوبُ بنُ العَبّاسِ بنِ الحَسَنِ بِإِسنادٍ كَثيرٍ ، أنَّ أعرابِيّا شَكى إلى أميرِ المُؤمِنينَ عَلِيٍّ عليه السلام شَكوى لَحِقَتهُ ، وضيقا فِي الحالِ وكَثرَةً مِنَ العِيالِ ، فَقالَ لَهُ : عَلَيكَ بِالاِستِغفارِ ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جليَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا» ⁽¹⁾الآياتِ . فَمَضَى الرَّجُلُ وعادَ إلَيهِ ، فَقالَ : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، إنّي قَدِ استَغفَرتُ اللّهَ كَثيرا ولَم أرَ فَرَجا مِمّا أنَا فيهِ ! فَقالَ لَهُ : لَعَلَّكَ لا تُحسِنُ الاِستِغفارَ . قالَ : عَلِّمني . فَقالَ : أخلِص نِيَّتَكَ ، وأطِع رَبَّكَ ، وقُل : اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ قَوِيَ عَلَيهِ بَدَني بِعافِيَتِكَ ، أو نالَتهُ قُدرَتي بِفَضلِ نِعمَتِكَ ، أو بَسَطتُ إلَيهِ يَدي بِسابِغِ رِزقِكَ ، وَاتَّكَلتُ فيهِ عِندَ خَوفي مِنهُ عَلى أمانِكَ ، ووَثِقتُ فيهِ بِحِلمِكَ ، وعَوَّلتُ فيهِ عَلى كَريمِ عَفوِكَ ، اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِن كُلِّ ذَنبٍ خُنتُ ⁽²⁾ فيهِ أمانَتي ، أو بَخَستُ فيهِ نَفسي ، أو قَدَّمتُ فيهِ لَذَّتي ، أو آثَرتُ فيهِ شَهوَتي ، أو سَعَيتُ فيهِ لِغَيري ، أوِ استَغوَيتُ إلَيهِ مَن تَبِعَني ، أو غَلَبتُ فيهِ بِفَضلِ حيلَتي ، أو أحَلتُ فيهِ عَلى مَولايَ فَلَم يُعاجِلني عَلى فِعلي ، إذ كُنتَ سُبحانَكَ كارِها لِمَعصِيَتي غَيرَ مُريدِها مِنّي ، لكِن سَبَقَ عِلمُكَ فِيَّ بِاختِياري وَاستِعمالِ مُرادي ، وإيثاري ، فَحَلُمتَ عَنّي ، ولَم تُدخِلني فيهِ جَبرا ولَم تَحمِلني عَلَيهِ قَهرا ، ولَم تَظلِمني عَلَيهِ شَيئا ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ . يا صاحِبي في شِدَّتي ، يا مُؤنِسي في وَحدَتي ، يا حافِظي في غُربَتي ، يا وَلِيّي في نِعمَتي ، يا كاشِفَ كُربَتي ، يا مُستَمِعَ دَعوَتي ، يا راحِمَ عَبرَتي ، يا مُقيلَ عَثرَتي ، يا إلهي بِالتَّحقيقِ ، يا رُكنِيَ الوَثيقَ ، يا رَجائي لِلضّيقِ ⁽³⁾، يا مَولايَ الشَّفيقَ ، يا رَبَّ البَيتِ العَتيقِ ، أخرِجني مِن حَلَقِ المَضيقِ إلى سَعَةِ الطَّريقِ ، بِفَرَجٍ مِن عِندِكَ قَريبٍ وَثيقٍ ، وَاكشِف عَنّي كُلَّ شِدَّةٍ وضيقٍ ، وَاكفِني ما اُطيقُ وما لا اُطيقُ . اللّهُمَّ فَرِّج عَنّي كُلَّ هَمٍّ وغَمٍّ ، وأخرِجني مِن كُلِّ حُزنٍ وكَربٍ ، يا فارِجَ الهَمِّ ويا كاشِفَ الغَمِّ ، ويا مُنزِلَ القَطرِ ، ويا مُجيبَ دَعوَةِ المُضطَرِّ ، يا رَحمنَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ورَحيمَهُما ، صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ خِيَرَتِكَ مِن خَلقِكَ ، وعَلى آلِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ ، وفَرِّج عَنّي ما ضاقَ بِهِ صَدري ، وعيلَ مَعَهُ صَبري ، وقَلَّت فيهِ حيلَتي ، وضَعُفَت لَهُ قُوَّتي ، يا كاشِفَ كُلِّ ضُرٍّ وبَلِيَّةٍ ، يا عالِمَ كُلِّ سِرٍّ وخَفِيَّةٍ ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ «وَ أُفَوِّضُ أَمْرِى إِلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ» ⁽⁴⁾، وما تَوفيقي إلّا بِاللّهِ ، عَلَيهِ تَوَكَّلتُ وهُوَ رَبُّ العَرشِ العَظيمِ . قالَ الأَعرابِيُّ : فَاستَغفَرتُ بِذلِكَ مِرارا فَكَشَفَ اللّهُ عَنِّي الغَمَّ وَالضِّيقَ ، ووَسَّعَ عَلَيَّ فِي الرِّزقِ ، وأزالَ المِحنَةَ . ⁽⁵⁾

.

۴ / ۸ برطرف ساختن سختى ها

۴ / ۸برطرف ساختن سختى هاالفرج بعد الشدّة :ايّوب بن عبّاس بن حسن ، با اِسناد بسيار ، برايم نقل كرد كه باديه نشينى به امير مؤمنان على عليه السلام از رنجورى و تنگ دستى و عيالوارى اش شكايت كرد . ايشان به او فرمود: «بر تو باد آمرزش خواهى ؛ زيرا خداوند عز و جلمى فرمايد: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است» (تا آخر آيات)». مرد رفت و [پس از چندى ]باز آمد و گفت: اى امير مؤمنان، من از خداوند ، بسيار آمرزش طلبيدم ؛ امّا گشايشى در وضع خود نديدم! فرمود: «شايد آمرزش خواهى را نيكو (درست) انجام نمى دهى» . گفت: به من بياموز. فرمود: «نيّتت را خالص گردان» و از پروردگارت ، فرمان ببر و بگو: «بار خدايا! از تو آمرزش مى طلبم از هر گناهى كه تنم، به لطف عافيت بخشى تو، بر آن توانا گشت، يا نيرويم ـ كه با نعمت تو آن را به دست آورده ام ـ به آن رسيد، يا دستم، بر اثر برخوردارى از نعمت فراوان تو، به سوى آن كشيده شد، و آن گاه كه خواستم از آن گناه بترسم ، به امان دهىِ تو تكيه كردم و به بردبارى تو پشت گرم شدم و به عفو كريمانه تو اعتماد كردم. بار خدايا! از تو آمرزش مى طلبم از هر گناهى كه در آن ، در امانتم خيانت كردم، يا خويشتن را حقير گردانيدم، يا در آن ، لذّت خود را مقدّم داشتم، يا خواسته ام را ترجيح دادم، يا در آن ، براى غير خودم كوشيدم، يا پيروانم را گم راه كرده ، به سوى آن كشانيدم، يا به لطف چاره گرى ام بر آن چيره آمدم، يا در آن ، با سَروَرم [خداوند] از در فريب در آمدم ، ولى او مرا بى درنگ ، به كيفر اين كردارم نرساند؛ زيرا كه تو ـ اى پروردگار پاك ـ ، نافرمانى مرا خوش نمى داشتى و آن را از من نمى خواستى ؛ بلكه علم اَزَلى تو ، به اختيار من و به كار گرفتن اراده ام و انتخابگرى ام تعلّق گرفت . پس نسبت به من ، بردبارى ورزيدى و به جبر ، در آن [گناه ]واردم نكردى، و به زور ، بر آنم وا نداشتى و در باره آن ، بر من ستمى نكردى [ ، بلكه خود بر خويشتن ستم كردم]، اى مهربان ترينِ مهربانان، اى يارِ سختى هاى من، اى مونس تنهايى من، اى نگهدار من در غربت، اى ولى نعمت من، اى زُداينده اندوه من، اى شنونده دعاى من، اى رحم آوردنده بر گريه من، اى گذشت كننده از لغزش من، اى معبود راستين من، اى تكيه گاه استوار من، اى اميد من در تنگناها، اى سَرور دلسوز من، اى پروردگار خانه كهن (كعبه)! با گشايشى نزديك و استوار از جانب خودت، مرا از تنگه تو در تو ، به راه فراخ ، بيرون بَر، و هر گونه سختى و تنگنايى را از من بزُداى و گرفتارى هايم را، چه آن گرفتارى اى كه آن را برمى تابم يا بر نمى تابم، برطرف فرما. بار خدايا! هر نگرانى و غمى را از من ، دور گردان، و مرا از هر اندوه و رنجى بِرَهان، اى زداينده نگرانى و اى برطرف كننده اندوه، و اى فرو فرستنده باران، و اى اجابت كننده دعاى درمانده، و اى مهرگستر در دنيا و آخرت! بر محمّد، اين برگزيده تو از ميان آفريدگانت، و بر خاندان پاك و پاكيزه او درود فرست ، و آنچه را كه مرا به تنگ آورده و شكيبايى را از كفم رُبوده و از چاره گرى در آن ، فرو مانده ام و در رفع آن ، ناتوان گشته ام، از من برطرف فرما، اى برطرف كننده هر گزند و بلايى، اى داناىِ هر راز و نهانى، اى مهربان ترينِ مهربانان! «من ، كار خويش را به خدا وا مى گذارم ، كه خدا بركار بندگانْ بيناست» ، و موفّقيّتم ، جز به توفيق دهىِ خدا نيست . بر او توكّل كردم ، و او پروردگارِ عرش بزرگ است » . باديه نشين گفت: من ، با اين دعا بارها آمرزش خواستم و سرانجام ، خداوند ، اندوه و تنگنا از من بُرد و درِ روزى را بر من گشود،و رنج و محنت را زُدود.

.

. .

. .

۴ / ۹سَعَةُ الرِّزقِالكتاب«وَ أَنِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُمَتِّعْكُم مَّتَـعًا حَسَنًا إِلَى أَجَلٍ مُّسَمًّى وَ يُؤْتِ كُلَّ ذِى فَضْلٍ فَضْلَهُ وَ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنِّى أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ كَبِيرٍ» . ⁽¹⁾

«وَيَـقَوْمِ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ وَ لَا تَتَوَلَّوْاْ مُجْرِمِينَ» . ⁽²⁾

«وَ إِلَى ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَــلِحًا قَالَ يَـقَوْمِ اعْبُدُواْ اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـهٍ غَيْرُهُ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَ اسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُواْ إِلَيْهِ إِنَّ رَبِّى قَرِيبٌ مُّجِيبٌ» . ⁽³⁾

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» . ⁽⁴⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :أكثِرُوا الاِستِغفارَ ؛ فَإِنَّهَ يَجلِبُ الرِّزقَ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أنعَمَ اللّهُ تَعالى عَلَيهِ نِعمَةً فَليَحمَدِ اللّهَ تَعالى ، ومَنِ استَبطَأَ ⁽⁶⁾ الرِّزقَ فَليَستَغفِرِ اللّهَ . ⁽⁷⁾

.

۴ / ۹ گشايش روزى

۴ / ۹گشايش روزىقرآن«و اين كه از پروردگارتان آمرزش خواهيد ، سپس به سوى او باز آييد تا شما را تا سر رسيدى تعيين شده، از بهره اى نيكو برخوردار كند و فزونِ هر فزونمندى (/پاداش هر بخشنده اى) را بدو دهد . و اگر پشت كنند ، من از كيفر روزى بزرگ ، بر شما بيم دارم» .

«اى قوم من! از پروردگارتان آمرزش بخواهيد . سپس به سوى او باز آييد تا باران پياپى ، بر شما فرو ريزد و نيرويى بر نيروتان بيفزايد ؛ و بزهكارانه ، پشت مكنيد» .

«و به سوى ثمود ، برادرشان صالح [را فرستاديم] . گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستيد كه جز او ، شما را معبودى نيست. او ، شما را از زمين پديد آورد و شما را در آن ، به آبادانى وا داشت . پس از او آمرزش بخواهيد . سپس به سوى او باز آييد كه پروردگار من ، نزديك و اجابت كننده است»» .

«پس گفتم: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است، تا باران را بر شما پياپى ، فرو فرستد . و شما را با مال و فرزندان ، يارى دهد و برايتان باغ ها پديد آورد و نهرها جارى سازد»» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بسيار آمرزش بخواهيد ؛ زيرا اين كار ، روزى مى آورد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه خداى متعال به او نعمتى داد، خداى متعال را سپاس گويد، و هر كس در رسيدن روزى كُندى ديد ، از خدا آمرزش طلبد.

.

الإمام عليّ عليه السلام :اِستَغفِر تُرزَق . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :الاِستِغفارُ يَزيدُ فِي الرِّزقِ . ⁽²⁾

عنه عليه السلامـ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ ـ: إذا أبطَأَتِ الأَرزاقُ عَلَيكَ فَاستَغفِرِ اللّهَ ، يُوَسِّع عَلَيكَ فيها . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :قَد جَعَلَ اللّهُ سُبحانَهُ الاِستِغفارَ سَبَبا لِدُرورِ الرِّزقِ ، ورَحمَةِ الخَلقِ ، فَقالَ سُبحانَهُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» ⁽⁴⁾فَرَحِمَ اللّهُ امرَأً استَقبَلَ تَوبَتَهُ ، وَاستَقالَ خَطيئَتَهُ ، وبادَرَ مَنِيَّتَهُ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر عليه السلام :إذا أبطَأَ عَلَيكَ رِزقٌ فَقُل : أستَغفِرُ اللّهَ . ⁽⁶⁾

الإمام الصادق عليه السلامـ لِسُفيانَ الثَّورِيِّ ـ: يا سُفيانُ ، إذا أنعَمَ اللّهُ عَلَيكَ بِنِعمَةٍ فَأَحبَبتَ بَقاءَها ، فَأَكثِر مِنَ الحَمدِ وَالشُّكرِ عَلَيها ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جلقالَ في كِتابِهِ العَزيزِ : «لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ» ⁽⁷⁾. وإذَا استَبطَأتَ الرِّزقَ فَأَكثِر مِنَ الاِستِغفارِ ؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جليَقولُ في كِتابِهِ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ» يَعني فِي الدُّنيا «وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ» فِي الآخِرَةِ . يا سُفيانُ ، إذا حَزَنَكَ أمرٌ مِن سُلطانٍ أو غَيرِهِ ، فَأَكثِر مِن قَولِ : «لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ» ؛ فَإِنَّها مِفتاحُ الفَرَجِ ، وكَنزٌ مِن كُنوزِ الجَنَّةِ . ⁽⁸⁾

.

امام على عليه السلام :آمرزش بخواه تا روزى داده شوى.

امام على عليه السلام :آمرزش خواهى، روزى را بسيار مى كند.

امام على عليه السلامـ به كميل بن زياد ـ: هر گاه روزى ات دير به تو رسيد ، آمرزش بخواه تا در آن ، به تو گشايش داده شود.

امام على عليه السلام :خداوندِ پاك ، آمرزش خواهى را سبب سرازير شدن روزى، و مهر آوردن بر آفريدگان قرار داد و فرمود: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا باران را پياپى بر شما فرو فرستد و با مال و فرزندان ، شما را يارى رساند و برايتان ، باغ ها پديد آورد و برايتان ، جويبارها روان مى سازد» . پس رحمت خدا بر آن كسى كه به توبه رو آورَد و از خطايش دست بكِشد و پيش از مرگش كارى بكند!

امام باقر عليه السلام :هر گاه روزى اى به تو دير رسيد ، بگو: «از خدا آمرزش مى طلبم».

امام صادق عليه السلامـ به سفيان ثورى ـ: اى سفيان! هر گاه خداوند به تو نعمتى بخشيد و دوست داشتى برايت بمانَد، ]خدا را] بر آن ، بسيار ستايش و سپاس گو ؛ زيرا خداوند عز و جل در كتاب ارجمندش فرموده است: «اگر سپاس بگزاريد ، به شما بيشتر مى دهم» ، و هر گاه در رسيدن روزى ، كُندى يافتى ، بسيار آمرزش خواهى كن ؛ چرا كه خداوند عز و جل در كتابش مى فرمايد: «از پروردگارتان آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا باران پياپى بر شما فرو فرستد و با مال و فرزندان ، شما را يارى رساند» ، يعنى در دنيا . «و برايتان باغ ها قرار دهد» ، [يعنى] در آخرت. اى سفيان! هر گاه از جانب سلطان يا غير او ، تو را پيشامدى ناراحت كننده رسيد ، جمله «هيچ نيرو و توانى نيست ، جز به يارى خدا» را بسيار بگو؛ زيرا كه آن ، كليد گشايش و گنجى از گنج هاى بهشت است.

.

الكافي عن إبراهيم بن صالح ، عن رجل من الجعفريّين :كانَ بِالمَدينَةِ عِندَنا رَجُلٌ يُكَنّى أبَا القَمقامِ ، وكانَ مُحارَفا ⁽¹⁾، فَأَتى أبَا الحَسَنِ عليه السلام فَشَكا إلَيهِ حِرفَتَهُ ، وأخبَرَهُ أنَّهُ لا يَتَوَجَّهُ في حاجَةٍ فَتُقضى ⁽²⁾لَهُ ! فَقالَ لَهُ أبُو الحَسَنِ عليه السلام : قُل في آخِرِ دُعائِكَ مِن صَلاةِ الفَجرِ : «سُبحانَ اللّهِ العَظيمِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ مِن فَضلِهِ» عَشرَ مَرّاتٍ . قالَ أبُو القَمقامِ : فَلَزِمتُ ذلِكَ ، فَوَاللّهِ ما لَبِثتُ إلّا قَليلاً حَتّى وَرَدَ عَلَيَّ قَومٌ مِنَ البادِيَةِ ، فَأَخبَروني أنَّ رَجُلاً مِن قَومي ماتَ ولَم يُعرَف لَهُ وارِثٌ غَيري ، فَانطَلَقتُ فَقَبَضتُ ميراثَهُ وأنَا مُستَغنٍ . ⁽³⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في صَلاةِ الاِستِغفارِ ـ: إذا رَأَيتَ في مَعاشِكَ ضيقا ، وفي أمرِكَ التِياثا ⁽⁴⁾، فَأَنزِل حاجَتَكَ بِاللّهِ عز و جل ، ولا تَدَع صَلاةَ الاِستِغفارِ . وهِيَ رَكعَتانِ : تَفتَتِحُ الصَّلاةَ وتَقرَأُ الحَمدَ و«إنّا أنزَلناهُ» مَرَّةً واحِدَةً في كُلِّ رَكعَةٍ ، ثُمَّ تَقولُ بَعدَ القِراءَةِ : «أستَغفِرُ اللّهَ» خَمسَ عَشرَةَ مَرَّةً ، ثُمَّ تَركَعُ فَتَقولُها عَشرا ، عَلى هَيئَةِ صَلاةِ جَعفَرٍ رضى الله عنه ؛ يُصلِحُ اللّهُ لَكَ شَأنَكَ كُلَّهُ إن شاءَ اللّهُ تَعالى . ⁽⁵⁾

.

الكافىـ به نقل از ابراهيم بن صالح ، از مردى از جعفريان ـ: در مدينه ، مردى داشتيم كه به او «ابوقَمْقام» مى گفتند و آدم محروم و بدبختى بود. خدمت ابوالحسن عليه السلام ⁽¹⁾آمد و از محروميّت و بدبختى خود به ايشان ، شكايت كرد و گفت كه دست به هر كارى مى زند ، گرفتارى اش برطرف نمى شود . ابوالحسن عليه السلام به او فرمود: «در پايان دعاى نماز صبحت ، ده مرتبه بگو: «پاكا خداى بزرگ! از خدا آمرزش مى طلبم و از فضل او درخواست مى كنم». ابوقمقام گفت: من بر اين امر ، مداومت ورزيدم و به خدا سوگند ، طولى نكشيد كه عدّه اى از باديه نزدم آمدند و به من خبر دادند كه مردى از قومم مُرده و جز من ، وارثى براى او شناخته نشده است و من رفتم و ميراث او را گرفتم و بى نياز شدم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در نماز آمرزش خواهى ـ: هر گاه در زندگى خود ، مضيقه و در كارهايت ، كُندى [و گِرِهى ]ديدى، حاجتت را به نزد خداوند عز و جل ببر و نماز آمرزش خواهى را وا مگذار. و آن ، دو ركعت است: نماز را آغاز مى كنى و سوره حمد و «انّا انزلناه» را يك بار در هر ركعت مى خوانى. سپس، بعد از قرائت ، پانزده مرتبه «استغفر اللّه » مى گويى . آن گاه به ركوع مى روى و باز ، پانزده مرتبه آن را مى گويى، به شيوه نماز جعفر ـ كه خداوند از او خشنود باد ـ خداوند ـ إن شاءاللّه تعالى ـ تمام گرفتارى هاى تو را برطرف مى كند.

.

راجع : ص ۸۰ (الفصل الرابع : بركات الاستغفار / دفع الشدائد) .

۴ / ۱۰كَثرَةُ العِلمِ أوِ المالِالإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ كُلَّ يَومٍ أربَعَمِئَةِ مَرَّةٍ مُدَّةَ شَهرَينِ مُتَتابِعَينِ ، رُزِقَ كَنزا مِن عِلمٍ أو كَنزا مِن مالٍ ، وهُوَ : أستَغفِرُ اللّهَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الرَّحمنُ الرَّحيمُ ، الحَيُّ القَيّومُ ، بَديعُ السَّماواتِ وَالأَرضِ ، مِن جَميعِ جُرمي وظُلمي وإسرافي عَلى نَفسي ، وأتوبُ إلَيهِ . ⁽¹⁾

۴ / ۱۱قَضاءُ الدَّينِالكافي عن إسماعيل بن سهل :كَتَبتُ إلى أبي جَعفَرٍ (صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ) : إنّي قَد لَزِمَني دَينٌ فادِحٌ ، فَكَتَبَ : أكثِر مِنَ الاِستِغفارِ ، ورَطِّب لِسانَكَ بِقِراءَةِ «إنّـا أنزَلناهُ» . ⁽²⁾

.

۴ / ۱۰ بسيارى دانش و دارايى

۴ / ۱۱ پرداخته شدن بدهى ها

ر . ك : ص ۸۱ (بركت هاى آمرزش خواهى / برطرف ساختن سختى ها) .

۴ / ۱۰بسيارى دانش و دارايىامام صادق عليه السلام :هر كس دو ماه پياپى، روزى چهارصد مرتبه بگويد: «از خدايى كه معبودى نيست ، جز او كه مهرگستر مهربان، زنده پاينده و پديد آوردنده آسمان ها و زمين است، آمرزش مى طلبم از همه جرم ها و ستم هايم و زياده روى هايم در حقّ خودم ، و به درگاه او توبه مى كنم»، گنجى از دانش يا گنجى از دارايى، روزى اش مى شود.

۴ / ۱۱پرداخته شدن بدهى هاالكافىـ به نقل از اسماعيل بن سهل ـ: به امام باقر ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ نوشتم: بدهى سنگينى دامنگيرم شده است. ايشان [ ، در پاسخ من] نوشت : «بسيار آمرزش بخواه و زبانت را به تلاوت «انا انزلناه» تَر و تازه بدار.

.

۴ / ۱۲إفادَةُ الوَلَدِالكتاب«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» . ⁽¹⁾

الحديثالإمام عليّ عليه السلام :إذا أرَدتَ الوَلَدَ فَتَوَضَّأ وُضوءا سابِغا ، وصَلِّ رَكعَتَينِ ، وحَسِّنهُما ، وَاسجُد بَعدَهُما سَجدَةً ، وقُل : «أستَغفِرُ اللّهَ» إحدى وسَبعينَ مَرَّةً ، ثُمَّ تَغَشَّ امرَأَتَكَ وقُل : «اللّهُمَّ إن تَرزُقني وَلَدا لَاُسَمِّيَنَّهُ بِاسمِ نَبِيِّكَ» فَإِنَّ اللّهَ يَفعَلُ ذلِكَ ؛ فَإِنّي أمَرتُكَ بِالطَّهورِ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالى : «وَيُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ» ⁽²⁾، وأمَرتُكَ بِالصَّلاةِ ، وقَد سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : «أقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِن رَبِّهِ إذا رَآهُ ساجِدا وراكِعا» ، وأمَرتُكَ بِالاِستِغفارِ ، وقَد قالَ اللّهُ تَعالى : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ» ، وقالَ تَعالى لِنَبِيِّهِ صلى الله عليه و آله : «إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» ⁽³⁾فَأَمَرتُكَ أن تَزيدَ عَلَى السَّبعينَ . ⁽⁴⁾

مكارم الأخلاق عن الإمام الحسن عليه السلام :أنَّهُ وَفَدَ عَلى مُعاوِيَةَ ، فَلَمّا خَرَجَ تَبِعَهُ بَعضُ حُجّابِهِ وقالَ : إنّي رَجُلٌ ذو مالٍ ولا يولَدُ لي ، فَعَلِّمني شَيئا لَعَلَّ اللّهَ يَرزُقُني وَلَدا . فَقالَ : عَلَيكَ بِالاِستِغفارِ . فَكانَ يُكثِرُ الاِستِغفارَ ، حَتّى رُبَّمَا استَغفَرَ فِي اليَومِ سَبعَمِئَةِ مَرَّةٍ ، فَوُلِدَ لَهُ عَشَرَةُ بَنينَ . فَبَلَغَ ذلِكَ مُعاوِيَةَ فَقالَ : هَلّا سَأَلتَهُ مِمَّ قالَ ذلِكَ ؟ فَوَفَدَهُ وَفدَةً اُخرى ، فَسَأَلَهُ الرَّجُلُ فَقالَ : ألَم تَسمَع قَولَ اللّهِ عَزَّ اسمُهُ في قِصَّةِ هودٍ عليه السلام : «وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَى قُوَّتِكُمْ» ⁽⁵⁾، وفي قِصَّةِ نوحٍ عليه السلام : «وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

.

۴ / ۱۲ روزى شدن فرزند

۴ / ۱۲روزى شدن فرزندقرآن«و گفتم: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا براى شما از آسمان ، باران پياپى فرو فرستد و شما را به اموال و فرزندان ، يارى كند و برايتان ، باغ ها قرار دهد و براى شما نهرها جارى سازد» .

حديثامام على عليه السلام :هر گاه فرزند خواستى ، وضويى شاداب بساز و دو ركعت نماز نيكو بگزار و در پايان ، به سجده برو و هفتاد و يك بار بگو: «از خدا آمرزش مى خواهم» . سپس با همسرت هم بستر شو و بگو: «بار خدايا! اگر مرا فرزندى روزى كردى ، او را به نام پيامبرت مى نامم» . پس خدا به تو فرزندى خواهد داد. اين كه گفتم : «وضو بساز»، چون خداوند متعال فرموده است: «و [خدا] پاكيزگان را دوست مى دارد» . و اين كه گفتم : «نماز بخوان»؛ چون از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمايد: «نزديك ترين حالت بنده به پروردگارش ، هنگامى است كه او را در حال سجده و ركوع ببيند» . و اين كه تو را به آمرزش خواهى فرمان دادم، چون خداوند متعال فرموده است: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا بر شما از آسمان ، بارانِ پياپى فرو فرستد و شما را به اموال و فرزندان ، يارى كند و برايتان باغ ها قرار دهد و براى شما نهرها پديد آورد» . و خداوند متعال به پيامبرش صلى الله عليه و آله فرموده است: «اگر هفتاد مرتبه هم برايشان آمرزش بخواهى ، هرگز خداوند، آنان را نخواهد آمرزيد» . لذا گفتم از هفتاد بار بيشتر آمرزش بخواهى.

مكارم الأخلاق :امام حسن عليه السلام بر معاويه وارد شد و چون از نزد او بيرون آمد ، يكى از پرده داران معاويه ، دنبال ايشان آمد و گفت: من ، مردى ثروتمندم ؛ امّا بچّه دار نمى شوم . به من چيزى بياموز ؛ بلكه خداوند ، مرا فرزندى روزى كند. فرمود: «بر تو باد آمرزش خواهى!» . آن شخص ، آمرزش خواهى مى كرد تا جايى كه گاه روزى هفتصد مرتبه ، آمرزش مى طلبيد و ده پسر، روزى اش شد. اين خبر به معاويه رسيد . به آن مرد گفت: چرا دليل سخنش را از او (امام حسن عليه السلام ) نپرسيدى؟ بار ديگر كه امام عليه السلام به نزد معاويه آمد، آن مرد ، [دليلش را] از ايشان پرسيد . فرمود: «آيا سخن خداوند در داستان هود عليه السلام را نشنيده اى كه: «و نيرويى بر نيرويتان مى افزايد» ؟ و در داستان نوح عليه السلام [اين سخن را] كه: «و شما را با اموال و فرزندان ، يارى مى رساند» ؟» .

.

الإمام زين العابدين عليه السلامـ لِبَعضِ أصحابِهِ ـ: قُل في طَلَبِ الوَلَدِ : « «رَبِّ لَا تَذَرْنِى فَرْدًا وَ أَنتَ خَيْرُ الْوَ رِثِينَ» ، وَاجعَل لي مِن لَدُنكَ وَلِيّا يَرِثُني في حَياتي ، ويَستَغفِرُ لي بَعدَ مَوتي ، وَاجعَلهُ لي خَلقا سَوِيّا ، ولا تَجعَل لِلشَّيطانِ فيهِ نَصيبا ، اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ ، إنَّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ» سَبعينَ مَرَّةً . فَإِنَّهُ مَن أكثَرَ مِن هذَا القَولِ ، رَزَقَهُ اللّهُ تَعالى ما تَمَنّى مِن مالٍ ووَلَدٍ ، ومِن خَيرِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، فَإِنَّهُ يَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا* وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» ⁽¹⁾. ⁽²⁾

الكافي عن ابن أبي عمير عن بعض أصحابه :شَكَا الأَبرَشُ الكَلبِيُّ إلى أبي جَعفَرٍ عليه السلام أنَّهُ لا يولَدُ لَهُ ، فَقالَ لَهُ : عَلِّمني شَيئا . قالَ : اِستَغفِرِ اللّهَ في كُلِّ يَومٍ و ⁽³⁾في كُلِّ لَيلَةٍ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِنَّ اللّهَ يَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْرَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا» إلى قَولِهِ : «وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ» . ⁽⁴⁾

.

امام زين العابدين عليه السلامـ به يكى از يارانش ـ: براى درخواست فرزند ، بگو: «پروردگارا! مرا تنها مگذار و تو بهترينِ ارث بَرَندگانى» . و از جانب خودت برايم جانشينى قرار ده كه در زمان حياتم ، وارث من شود و پس از مرگم ، برايم آمرزش طلبد، و او را مخلوقى سالم قرار ده، و براى شيطان ، در او بهره اى قرار مده. بار خدايا! از تو آمرزش مى طلبم و به سوى تو باز مى گردم، كه تو آمرزگارى مهربانى». اين را هفتاد مرتبه بگو ؛ زيرا هر كس اين گفتار را بسيار بگويد ، خداوند متعال ، آنچه از دارايى و فرزند و خير دنيا و آخرت، آرزو كند ، روزى او مى گرداند؛ زيرا مى فرمايد: «از پروردگارتان، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و با اموال و فرزندان ، ياريتان رساند و برايتان ، باغ ها قرار دهد و نهرها جارى سازد» .

الكافىـ به نقل از ابن ابى عمير ، از يكى از يارانش ـ: اَبْرَش كلبى به امام باقر عليه السلام شِكوه كرد كه بچّه دار نمى شود، و گفت : به من ، دعايى بياموز. فرمود: «در هر روز و هر شب ، صد مرتبه از خدا آمرزش بخواه؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است» تا: «و شما را با اموال و فرزندان ، يارى رساند» .

.

مجمع البيان عن محمّد بن يوسف عن أبيه :سَأَلَ رَجُلٌ أبا جَعفَرٍ عليه السلام ـ وأنَا عِندَهُ ـ فَقالَ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ، إنّي كَثيرُ المالِ ولَيسَ يولَدُ لي وَلَدٌ ، فَهَل مِن حيلَةٍ ؟ قالَ : نَعَم ، اِستَغفِر رَبَّكَ سَنَةً في آخِرِ اللَّيلِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِن ضَيَّعتَ ذلِكَ بِاللَّيلِ فَاقضِهِ بِالنَّهارِ ، فَإِنَّ اللّهَ يَقولُ : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ» إلى آخِرِهِ . ⁽¹⁾

طبّ الأئمّة لابني بسطام عن سليمان بن جعفر الجعفري عن الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ رَجُلاً شَكا إلَيهِ قِلَّةَ الوَلَدَ ، وأنَّهُ يَطلُبُ الوَلَدَ مِنَ الإِماءِ وَالحَرايِرِ فَلا يُرزَقُ لَهُ ، وهُوَ ابنُ سِتّينَ سَنَةً ، فَقالَ عليه السلام : قُل ثَلاثَةَ أيّامٍ في دُبُرِ صَلاتِكَ المَكتوبَةِ ، صَلاةِ العِشاءِ الآخِرَةِ ، وفي دُبُرِ صَلاةِ الفَجرِ : «سُبحانَ اللّهِ» سَبعينَ مَرَّةً ، و«أستَغفِرُ اللّهَ» سَبعينَ مَرَّةً ، وتَختِمُهُ بِقَولِ اللّهِ عز و جل : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» ⁽²⁾. ⁽³⁾

الكافي عن زرارة عن الإمام الباقر عليه السلام :أنَّهُ وَفَدَ إلى هِشامِ بنِ عَبدِ المَلِكِ فَأَبطَأَ عَلَيهِ الإِذنُ حَتَّى اغتَمَّ ، وكانَ لَهُ حاجِبٌ كَثيرُ الدُّنيا ولا يولَدُ لَهُ ، فَدَنا مِنهُ أبو جَعفَرٍ عليه السلام فَقالَ لَهُ : هَل لَكَ أن توصِلَني إلى هِشامٍ واُعَلِّمُكَ دُعاءً يولَدُ لَكَ ؟ قالَ : نَعَم . فَأَوصَلَهُ إلى هِشامٍ وقَضى لَهُ جَميعَ حَوائِجِهِ ، قالَ : فَلَمّا فَرَغَ قالَ لَهُ الحاجِبُ : جُعِلتُ فِداكَ الدُّعاءَ الَّذي قُلتَ لي . قالَ لَهُ [ الباقِرُ عليه السلام ] : نَعَم ، قُل في كُلِّ يَومٍ إذا أصبَحتَ وأمسَيتَ : «سُبحانَ اللّهِ» سَبعينَ مَرَّةً ، وتَستَغفِرُ عَشرَ مَرّاتٍ ، وتُسَبِّحُ تِسعَ مَرّاتٍ ، وتَختِمُ العاشِرَةَ بِالاِستِغفارِ ، ثُمَّ تَقولُ قَولَ اللّهِ عز و جل : «اسْتَغْفِرُواْ رَبَّكُمْ إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا * يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا * وَ يُمْدِدْكُم بِأَمْوَ لٍ وَ بَنِينَ وَ يَجْعَل لَّكُمْ جَنَّـتٍ وَ يَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَـرًا» ⁽⁴⁾. فَقالَهَا الحاجِبُ ، فَرُزِقَ ذُرِّيَّةً كَثيرَةً ، وكانَ بَعدَ ذلِكَ يَصِلُ أبا جَعفَرٍ وأبا عَبدِ اللّهِ عليهماالسلام . فَقالَ سُلَيمانُ : فَقُلتُها ـ وقَد تَزَوَّجتُ ابنَةَ عَمٍّ لي فَأَبطَأَ عَلَيَّ الوَلَدُ مِنها ـ وعَلَّمتُها أهلي ، فَرُزِقتُ وَلَدا . وزَعَمَتِ المَرأَةُ أنَّها مَتى تَشاءُ أن تَحمِلَ حَمَلَت إذا قالَتها ، وعَلَّمتُها غَيرَ واحِدٍ مِنَ الهاشِمِيّينَ مِمَّن لَم يَكُن يولَدُ لَهُم ، فَوُلِدَ لَهُم وَلَدٌ كَثيرٌ ، وَالحَمدُ للّهِِ . ⁽⁵⁾

.

مجمع البيانـ به نقل از محمّد بن يوسف ، از پدرش ـ: من در محضر امام باقر عليه السلام بودم كه مردى به ايشان گفت : قربانت گردم! من ، ثروت بسيار دارم ؛ امّا بچّه دار نمى شوم . آيا راه چاره اى وجود دارد؟ فرمود: «آرى. به مدّت يك سال، در آخر شب ، صد مرتبه از پروردگارت آمرزش بخواه، و اگر شبْ آن را از دست دادى ، روز ، قضايش را به جاى آور؛ زيرا خداوند مى فرمايد: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد» تا آخر آيه».

طّب الائمه عليهم السلام ، ابنا بسطامـ به نقل از سليمان بن جعفر جعفرى ـ: مردى از كمى فرزند به امام باقر عليه السلام شكايت نمود و گفت كه شصت سال دارد و از كنيزان و زنان آزاد خود ، در جستجوى فرزند است ؛ امّا فرزندى روزى اش نمى شود. امام عليه السلام به او فرمود: «به مدّت سه روز، بعد از نماز واجبت، نماز عشا و نيز بعد از نماز صبح ، هفتاد مرتبه سبحان اللّه و هفتاد مرتبه استغفر اللّه بگو و در پايان آن ، اين فرموده خداوند عز و جل را بخوان: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و شما را با اموال و فرزندان ، يارى رساند و برايتان باغ ها قرار دهد و نهرها جارى سازد» .

الكافىـ به نقل از زُراره ـ: امام باقر عليه السلام به ديدار هشام بن عبد الملك رفت و او دير به ايشان ، اجازه[ى وارد شدن بر او] داد ، به طورى كه امام عليه السلام غمگين شد. هشام ، دربانى داشت كه ثروت بسيار داشت ؛ امّا بچّه دار نمى شد. امام باقر عليه السلام نزديك او رفت و فرمود: «حاضرى مرا نزد هشام ببرى و [در عوض] من ، دعايى به تو بياموزم كه بچّه دار شوى؟». گفت : آرى . امام عليه السلام را نزد هشام بُرد و همه حوايجش را برآورده ساخت. كار كه تمام شد ، دربان به امام عليه السلام گفت : قربانت گردم! دعايى كه به من وعده دادى ، امام باقر عليه السلام به او فرمود: «بله . هر روز ، چون صبح و شام خود را آغاز كردى، هفتاد بار سبحان اللّه بگو، ده بار آمرزش بخواه، نُه بار تسبيح بگو و بارِ دهم ، آمرزش بخواه . سپس اين فرموده خداوند عز و جل را بگو: «از پروردگارتان ، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است ، تا از آسمان ، بر شما باران فراوان فرو فرستد و با اموال و فرزندان ، ياريتان رساند و برايتان باغ ها پديد آورد و نهرها جارى سازد» » . دربان ، اينها را گفت و فرزندان بسيارى ، روزى او شد. از آن پس ، او به امام باقر و امام صادق عليهماالسلام ابراز محبّت مى كرد. من (سليمان بن جعفر) هم كه با دختر عمويم ازدواج كرده و هنوز از او بچّه دار نشده بودم، اينها را گفتم و به همسرم نيز آموختم، و فرزندى روزى ام شد. همسرم گفت: هر گاه بخواهد حامله شود ، اينها را مى گويد و حامله مى شود. اين دعا را به چند نفر از هاشميان كه فرزند دار نمى شدند ، نيز آموختم و فرزندان بسيارى برايشان متولّد شد. خدا را سپاس!

.

الكافي عن سعيد بن يسار :قالَ رَجُلٌ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام : لا يولَدُ لي ، فَقالَ : اِستَغفِر رَبَّكَ فِي السَّحَرِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِن نَسيتَهُ فَاقضِهِ . ⁽¹⁾

الكافي عن عمر بن أبي حسنة الجمّال :شَكَوتُ إلى أبِي الحَسَنِ عليه السلام قِلَّةَ الوَلَدِ ، فَقالَ لي : اِستَغفِرِ اللّهَ ، وكُلِ البَيضَ بِالبَصَلِ . ⁽²⁾

۴ / ۱۳مُرافَقَةُ أهلِ البَيتِثواب الأعمال عن إسماعيل بن سهل :كَتَبتُ إلى أبي جَعفَرٍ الثّاني عليه السلام : عَلِّمني شَيئا إذا أنَا قُلتُهُ كُنتُ مَعَكُم فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، قالَ : فَكَتَبَ بِخَطِّهِ أعرِفُهُ : أكثِر مِن تِلاوَةِ «إنّـا أنزَلناهُ» ، ورَطِّب شَفَتَيكَ بِالاِستِغفارِ . ⁽³⁾

.

۴ / ۱۳ همراه بودن با اهل بيت عليهم السلام

الكافىـ به نقل از سعيد بن يسار ـ: مردى به امام صادق عليه السلام گفت : فرزندى برايم متولّد نمى شود. فرمود: «در هنگام سحر ، صد بار از پروردگارت آمرزش بخواه و اگر [در آن هنگام ]فراموش كردى ، قضايش را به جا آور» .

الكافىـ به نقل از عمر بن ابى حسنه جمّال ـ: به ابوالحسن عليه السلام ⁽¹⁾از كمىِ فرزند ، شكايت كردم. فرمود: «از خدا آمرزش بخواه و تخم مرغ همراه با پياز بخور» .

۴ / ۱۳همراه بودن با اهل بيتثواب الأعمالـ به نقل از اسماعيل بن سهل ـ: به امام جواد عليه السلام نوشتم: چيزى به من بياموز كه چون آن را بگويم ، در دنيا و آخرت ، با شما باشم. امام عليه السلام با خطّ خودش كه آن را مى شناختم، [براى من] نوشت : «انّا انزلناه» را بسيار تلاوت كن و لبانت را به آمرزش خواهى ، تَر و تازه بدار.

.

الفَصلُ الخامِسُ : ما ينبغي فيه الاستغفار من الأوقات۵ / ۱الأَسحارُالكتاب«الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِنَّنَا ءَامَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ * الصَّـبِرِينَ وَالصَّـدِقِينَ وَالْقَـنِتِينَ وَالْمُنفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽¹⁾

«كَانُواْ قَلِيلاً مِّنَ الَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽²⁾

« . . . أَلَمْ أَقُل لَّكُمْ إِنِّى أَعْلَمُ مِنَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ * قَالُواْ يَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَـطِـئينَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّى إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» . ⁽³⁾

الحديثالإمام الصادق عليه السلام :إنَّ أفضَلَ ما دَعَوتُمُ اللّهَ بِالأَسحارِ ، قالَ اللّهُ تَعالى : «وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» . ⁽⁴⁾

.

فصل پنجم: اوقات مناسب براى آمرزش خواهى

۵ / ۱ سحرگاهان

فصل پنجم: اوقات مناسب براى آمرزش خواهى۵ / ۱سحرگاهانقرآن«آنان كه مى گويند: «اى پروردگار ما! ما به تو ايمان آورديم . پس گناهانمان را بيامرز و ما را از عذاب آتش ، نگه دار» ؛ [آنان، ]شكيبايان و راستگويان و فرمان بُرداران و انفاق كنندگان و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان [هستند]» .

«اندكى از شب را مى خوابند و در سحرگاهان ، آمرزش مى خواهند» .

«... آيا به شما نگفتم كه من ، از كار خدا چيزى دانم كه شما نمى دانيد؟ گفتند: «اى پدر ما! از گناهانمان ، آمرزش خواه كه ما گنهكار بوديم» . گفت: «به زودى ، از پروردگارم برايتان آمرزش مى خواهم كه او آمرزگارى مهربان است»» .

حديثامام صادق عليه السلام :بهترين زمان براى دعا كردن شما به درگاه خدا ، سحرگاهان است. خداوند متعال، فرموده است: « .. . و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» .

.

تفسير العيّاشي عن مفضّل بن عمر :قُلتُ لِأَبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام : جُعِلتُ فِداكَ ، تَفوتُني صَلاةُ اللَّيلِ فَاُصَلِّي الفَجرَ ، فَلي أن اُصَلِّيَ بَعدَ صَلاةِ الفَجرِ ما فاتَني مِنَ الصَّلاةِ ، وأنَا في صَلاةٍ ⁽¹⁾قَبلَ طُلوعِ الشَّمسِ ؟ فَقالَ : نَعَم ، ولكِن لا تُعلِم بِهِ أهلَكَ فَيَتَّخِذونَهُ ⁽²⁾سُنَّةً ، فَيَبطُلَ قَولُ اللّهِ جَلَّ وعَزَّ «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽³⁾

أعلام الدين :سُئِلَ أبو جَعفَرٍ الباقِرُ عليه السلام عَن وَقتِ صَلاةِ اللَّيلِ ، فَقالَ : الوَقتُ الَّذي جاءَ عَن جَدّي رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ قالَ : فيهِ يُنادي مُنادِي اللّهِ عز و جل : هَل مِن داعٍ فَاُجيبَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ قالَ السّائِلُ : وما هُوَ ؟ قالَ : الوَقتُ الَّذي وَعَدَ يَعقوبُ فيهِ بَنيهِ بِقَولِهِ : «أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّى» ⁽⁴⁾. قالَ : ما هُوَ ؟ قالَ : الوَقتُ الَّذي قالَ اللّهُ فيهِ : «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» . إنَّ صَلاةَ اللَّيلِ في آخِرِهِ أفضَلُ مِنها قَبلَ ذلِكَ ، وهُوَ وَقتُ الإِجابَةِ ، وهِيَ هَدِيَّةُ المُؤمِنِ إلى رَبِّهِ ، فَأَحسِنوا هَداياكُم إلى رَبِّكُم ، يُحسِنِ اللّهُ جَوائِزَكُم ؛ فَإِنَّهُ لا يُواظِبُ عَلَيها إلّا مُؤمِنٌ أو صِدِّيقٌ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : خَيرُ وَقتٍ دَعَوتُمُ اللّهَ عز و جلفيهِ الأَسحارُ ، وتَلا هذِهِ الآيَةَ في قَولِ يَعقوبَ عليه السلام : «سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّى» وقالَ : أخَّرَهُم إلَى السَّحَرِ . ⁽⁶⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ثَلاثَةٌ مَعصومونَ مِن شَرِّ إبليسَ وجُنودِهِ : الذّاكِرونَ اللّهَ كَثيرا بِاللَّيلِ وَالنَّهارِ ، وَالمُستَغفِرونَ بِالأَسحارِ ، وَالباكونَ مِن خَشيَةِ اللّهِ . ⁽⁷⁾

.

تفسير العيّاشىـ به نقل از مفضّل بن عمر ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم : فدايت شوم! نماز شب را از دست مى دهم و نماز صبحم را مى خوانم . آيا مى توانم بعد از نماز صبح تا پيش از طلوع آفتاب كه همچنان بر سجّاده هستم ، نماز از دست رفته شب را بخوانم؟ فرمود: «آرى ؛ امّا اين را به خانواده ات نگو كه آن را سنّت نكنند، و اين فرموده خداوند عز و جل از بين برود كه: « ... و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» ».

أعلام الدين :از امام باقر عليه السلام در باره وقت نماز شب ، سؤال شد . فرمود: «آن ، وقتى است كه از جدّم پيامبر خدا ، در باره اش وارد شده است كه فرمود: «در اين وقت ، منادى خداوند عز و جل بانگ مى زند: آيا دعا كننده اى هست تا اجابتش كنم؟ آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟» . [پرسنده] گفت : آن ، چه وقتى است؟ فرمود: «همان وقتى است كه يعقوب عليه السلام در آن به فرزندانش وعده داد و گفت: «به زودى ، از پروردگارم برايتان آمرزش مى طلبم» ». گفت : چه وقتى بود؟ فرمود: «وقتى كه خداوند ، در باره اش فرموده است : «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» ». نماز شب در آخر شب ، با فضيلت تر از قبلِ آن است. اين زمان، زمان اجابت [دعا] است و نماز شب ، هديه مؤمن است به پروردگارش . پس به پروردگارتان ، هديه هاى نيكو دهيد تا خداوند ، جايزه هاى نيكو به شما دهد. بر نماز شب ، مواظبت نمى كند ، مگر مؤمن يا صدّيق» .

امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا فرمود: «بهترين زمانى كه در آن ، خداوند عز و جل را مى خوانيد ، سحرگاهان است» . اين آيه را كه گفته يعقوب عليه السلام است ، تلاوت كرد: «به زودى ، از پروردگارم برايتان آمرزش مى طلبم» . و فرمود: «[يعقوب عليه السلام ] آمرزش خواهىِ براى آنان را تا سحرگاه ، به تأخير انداخت» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه گروه اند كه از گزند ابليس و سربازانش مصون اند: كسانى كه شب و روزْ خداوند را بسيار ياد مى كنند، آمرزش خواهانِ در سحرگاهان، و گريه كنندگان از ترس خدا.

.

عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثَةُ أصواتٍ يُحِبُّهَا اللّهُ عز و جل : صَوتُ الدِّيكِ ، وصَوتُ الَّذي يَقرَأُ القُرآنَ ، وصَوتُ المُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ ، صَلِّ مِنَ اللَّيلِ ولَو قَدرَ حَلبِ شاةٍ ، وبِالأَسحارِ فَادعُ ؛ لا تُرَدَّ لَكَ دَعوَةٌ ، فَإِنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يَقولُ : «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ مِن وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـيا أبا ذَرٍّ ، يَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى : إنَّ أحَبَّ العِبادِ إلَيَّ المُتَحابّونَ مِن أجلي ، المُتَعَلِّقَةُ قُلوبُهُم بِالمَساجِدِ ، وَالمُستَغفِرونَ بِالأَسحارِ ، اُولئِكَ إذا أرَدتُ بِأَهلِ الأَرضِ عُقوبَةً ذَكَرتُهُم فَصَرَفتُ العُقوبَةَ عَنهُم . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى ومَلائِكَتَهُ يُصَلّونَ عَلَى المُستَغفِرينَ وَالمُتَسَحِّرينَ بِالأَسحارِ ؛ فَليَتَسَحَّر أحَدُكُم ولَو بِشَربَةٍ مِن ماءٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :السَّحورُ بَرَكَةٌ ، وللّهِِ مَلائِكَةٌ يُصَلّونَ عَلَى المُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ ، وعَلَى المُتَسَحِّرينَ . ⁽⁵⁾

عدّة الداعي عنهم عليهم السلام :ألا صَلَواتُ اللّهِ عَلَى المُتَسَحِّرينَ وَالمُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ . ⁽⁶⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه آوازند كه خداوند عز و جل آنها را دوست مى دارد: آواز خروس، آواز كسى كه قرآن مى خواند، و آواز آمرزش خواهانِ در سحرگاهان.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـ: اى على! پاسى از شب را نماز بخوان ، حتّى اگر به اندازه زمان دوشيدن گوسفندى باشد. در سحرگاهان ، دعا كن كه دعايت رد نمى شود؛ زيرا خداوند ـ تبارك و تعالى ـ مى فرمايد : «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ از سفارش ايشان به ابو ذر ـ: اى ابوذر! خداوند تبارك و تعالى ـ مى فرمايد: «محبوب ترين بندگان در نزد من ، آنان اند كه به خاطر من ، يكديگر را دوست مى دارند، دل بسته مسجدهايند، و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان اند. اينان اند كه هرگاه بخواهم اهل زمين را كيفر دهم ، به ياد ايشان مى افتم و از كيفر دادنشان ، منصرف مى شوم» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ـ تبارك و تعالى ـ و فرشتگانش ، بر كسانى كه در سحرگاهان آمرزش مى طلبند و سَحَرى مى خورند ، درود (رحمت) مى فرستند. پس، هر يك از شما ، حتّى اگر شده با جرعه اى آب ، سَحَرى بخورد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سَحَرى ، بركت است. خداوند ، فرشتگانى دارد كه به آمرزش خواهانِ در سحرگاهان و بر سَحَرى خوران ، درود مى فرستند.

عدّة الداعىـ از معصومان عليهم السلام ـ: هان! درودهاى خدا بر كسانى كه سَحَرى مى خورند و در سحرگاهان ، آمرزش مى طلبند!

.

المعجم الأوسط عن أنس :أمَرَنا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن نَستَغفِرَ بِالأَسحارِ سَبعينَ مَرَّةً . ⁽¹⁾

الكافي عن أحمد بن عبد العزيز :حَدَّثَني بَعضُ أصحابِنا قالَ : كانَ أبُو الحَسَنِ الأَوَّلُ عليه السلام إذا رَفَعَ رَأسَهُ مِن آخِرِ رَكعَةِ الوَترِ قالَ : «هذا مَقامُ مَن حَسَناتُهُ نِعمَةٌ مِنكَ ، وشُكرُهُ ضَعيفٌ ، وذَنبُهُ عَظيمٌ ، ولَيسَ لَهُ إلّا دَفعُكَ ورَحمَتُكَ ، فَإِنَّكَ قُلتَ في كِتابِكَ المُنزَلِ عَلى نَبِيِّكَ المُرسَلِ صلى الله عليه و آله : «كَانُواْ قَلِيلاً مِّنَ الَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ * وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» ⁽²⁾، طالَ هُجوعي ، وقَلَّ قِيامي ، وهذَا السَّحَرُ ، وأنَا أستَغفِرُكَ لِذَنبِي استِغفارَ مَن لَم يَجِد لِنَفسِهِ ضَرّا ولا نَفعا ، ولا مَوتا ولا حَياةً ولا نُشورا» ، ثُمَّ يَخِرُّ ساجِدا صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ . ⁽³⁾

۵ / ۲قُنوتُ الوَترِكتاب من لا يحضره الفقيه :⁽⁴⁾كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَستَغفِرُ اللّهَ فِي الوَترِ سَبعينَ مَرَّةً ويَقولُ : «هذا مَقامُ العائِذِ بِكَ مِنَ النّارِ» سَبعَ مَرّاتٍ . ⁽⁵⁾

الإمام الباقر عليه السلام :مَن داوَمَ عَلى صَلاةِ اللَّيلِ وَالوَترِ ، وَاستَغفَرَ اللّهَ في كُلِّ وَترٍ سَبعينَ مَرَّةً ، ثُمَّ واظَبَ عَلى ذلِكَ سَنَةً ، كُتِبَ مِنَ المُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۲ دعاى قنوت نماز وَتْر

المعجم الاوسطـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا به ما فرمود كه در سحرگاهان ، هفتاد مرتبه آمرزش بطلبيم.

الكافىـ به نقل از احمد بن عبد العزيز ـ: يكى از شيعيان برايم نقل كرد كه امام كاظم عليه السلام هرگاه سرش را از ركوع نماز وَتْر بر مى داشت ، مى گفت: «اين جا ، كسى ايستاده است كه نيكى هايش ، نعمتى از جانب توست، و سپاس گزارى اش ، اندك است، و گناهش بزرگ است و جز حمايت و رحمت تو ، كسى را ندارد؛ زيرا تو در كتابت كه بر پيامبر مُرسل خود فرو فرستاده اى، فرموده اى: «و اندكى از شب را مى خوابند و در سحرگاهان ، آمرزش مى خواهند» ، و من ، بيشتر [شب را ]مى خوابم و اندكى از آن را به عبادت مى گذرانم، و در اين سحرگاه ، از تو براى گناهم آمرزش مى طلبم، همچون آمرزش خواهىِ كسى كه اختيار هيچ گزند و سودى ، و مرگ و زندگى و رستاخيزى را براى خود ندارد» . سپس به سجده مى رفت ـ درودهاى خدا بر او باد ـ .

۵ / ۲دعاى قنوت نماز وَتْركتاب من لايحضره الفقيه :پيامبر خدا ، در [دعاى قنوت] نماز وَتْر ، هفتاد مرتبه از خدا آمرزش مى طلبيد و هفت مرتبه مى گفت: «اين جا ، كسى ايستاده كه از آتش به تو پناه آورده است».

امام باقر عليه السلام :هر كس بر نماز شب و [نماز] وَتْر مداومت ورزد و در هر وَتْرى ، هفتاد بار از خدا آمرزش بخواهد و يك سال به اين كار ادامه دهد، از آمرزش خواهانِ در سحرگاهان ، نوشته مى شود.

.

الإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ في وَترِهِ إذا أوتَرَ : «أستَغفِرُ اللّهَ رَبّي وأتوبُ إلَيهِ» سَبعينَ مَرَّةً ، وواظَبَ عَلى ذلِكَ حَتّى تَمضِيَ سَنَةٌ ، كَتَبَهُ اللّهُ عِندَهُ مِنَ المُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ ، ووَجَبَت لَهُ الجَنَّةُ وَالمَغفِرَةُ مِنَ اللّهِ عز و جل . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :القُنوتُ فِي الوَترِ الاِستِغفارُ ، وفِي الفَريضَةِ الدُّعاءُ . ⁽²⁾

تهذيب الأحكام عن أبي بصير ، قال :قُلتُ لَهُ عليه السلام : «وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ» . فَقالَ : اِستَغفَرَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في وَترِهِ سَبعينَ مَرَّةً . ⁽³⁾

تهذيب الأحكام عن معاوية بن عمّار :سَمِعتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام يَقولُ في قَولِ اللّهِ عز و جل «وَ بِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ» : فِي الوَترِ في آخِرِ اللَّيلِ سَبعينَ مَرَّةً . ⁽⁴⁾

تهذيب الأحكام عن أبي بكر بن أبي سمّاك عن الإمام الصادق عليه السلام ، قال :قالَ لي : في قُنوتِ الوَترِ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا وَارحَمنا ، وعافِنا وَاعفُ عَنّا ، فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ . ⁽⁵⁾

.

امام صادق عليه السلام :هر كس در ركعت آخر از سه ركعت نماز وَتْر ، هفتاد بار بگويد: «از خداوند ـ پروردگارم ـ ، آمرزش مى طلبم و به درگاه او توبه مى برم» و به اين كار ادامه دهد تا يك سال بگذرد، خداوند ، او را جزو آمرزش خواهانِ در سحرگاهان مى نويسد و بهشت و آمرزش الهى بر او واجب مى گردد.

امام صادق عليه السلام :قنوت در [نماز] وَتْر [براى] آمرزش خواهى است و در نماز واجب ، [براى] دعا كردن.

تهذيب الاحكامـ به نقل از ابو بصير ـ: از امام عليه السلام ⁽¹⁾در باره «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» پرسيدم. فرمود: «پيامبر خدا ، در [نماز] وَتْرش هفتاد بار استغفار مى كرد» .

تهذيب الاحكامـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه در باره اين فرموده خداوند عز و جل «و آمرزش خواهانِ در سحرگاهان» مى فرمايد: يعنى در [نماز] وَتْر آخر شب ، هفتاد مرتبه استغفار مى كنند.

تهذيب الاحكامـ به نقل از ابو بكر بن ابى سمّاك ـ: امام صادق عليه السلام به من فرمود: «در قنوت [نماز] وَتْر ، چنين گفته شود: بار خدايا! ما را بيامرز ، و بر ما رحمت آور، و ما را عافيت بخش ، و از ما در گذر، در دنيا و آخرت » .

.

۵ / ۳حينَ يَمضي ثُلُثُ اللَّيلِالإمام الباقر عليه السلام :يُنادي مُنادٍ حينَ يَمضي ثُلُثُ اللَّيلِ : «يا باغِيَ الخَيرِ أقبِل ، يا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر ، هَل مِن تائِبٍ يُتابُ عَلَيهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ يُغفَرُ لَهُ ؟ هَل مِن سائِلٍ فَيُعطى ؟» حَتّى تَطلُعَ الشَّمسُ . ⁽¹⁾

۵ / ۴الثُّلُثُ الأَخيرُ مِن كُلِّ لَيلَةٍرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تَبارَكَ وتَعالى يُنزِلُ مَلَكا إلَى السَّماءِ الدُّنيا كُلَّ لَيلَةٍ فِي الثُّلُثِ الأَخيرِ ، ولَيلَةَ الجُمُعَةِ في أوَّلِ اللَّيلِ ، فَيَأمُرُهُ فَيُنادي : «هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِيَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَيهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ يا طالِبَ الخَيرِ أقبِل ، ويا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر ⁽²⁾» ، فَلا يَزالُ يُنادي بِهذا حَتّى يَطلُعَ الفَجرُ . ⁽³⁾

عيون أخبار الرضا عليه السلام عن رجاء بن أبي الضحّاكـ في ذِكرِ سيرَةِ الإِمامِ الرِّضا عليه السلام وهُوَ في طَريقِهِ إلى خُراسانَ ـ: فَإِذا كانَ الثُّلُثُ الأَخيرُ مِنَ اللَّيلِ ، قامَ مِن فِراشِهِ بِالتَّسبيحِ وَالتَّحميدِ وَالتَّكبيرِ وَالتَّهليلِ وَالاِستِغفارِ ، فَاستاكَ ، ثُمَّ تَوَضَّأَ ، ثُمَّ قامَ إلى صَلاةِ اللَّيلِ ... ثُمَّ يَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ» سَبعينَ مَرَّةً ، فَإِذا سَلَّمَ جَلَسَ فِي التَّعقيبِ ما شاءَ اللّهُ ... . وكانَ قُنوتُهُ في جَميعِ صَلَواتِهِ : رَبِّ اغفِر وَارحَم ، وتَجاوَز عَمّا تَعلَمُ ، إنَّكَ أنتَ الأَعَزُّ الأَجَلُّ الأَكرَمُ . ⁽⁴⁾

.

۵ / ۳ هنگام سپرى شدن يكْ سوم شب

۵ / ۴ يكْ سومِ آخر هر شب

۵ / ۳هنگام سپرى شدن يكْ سوم شبامام باقر عليه السلام :چون يكْ سومِ شب بگذرد، آواز دهنده اى [غيبى] آواز مى دهد كه: «اى جوينده خوبى، بشتاب! اى خواهانِ بدى ، دست بدار! آيا توبه گرى هست تا توبه او پذيرفته شود؟ آيا آمرزش خواهى هست تا آمرزيده شود؟ آيا خواهنده اى هست تا به او عطا شود؟ «و تا طلوع خورشيد ، ادامه مى دهد» .

۵ / ۴يكْ سومِ آخر هر شبپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ـ تبارك و تعالى ـ هر شب ، در ثلث آخر آن، و شب جمعه، در آغاز شب، فرشته اى به آسمانِ پايين ، فرو مى فرستد و به او دستور دهد كه بانگ زند: «آيا درخواست كننده اى هست تا عطايش كنم؟ آيا توبه كننده اى هست تا توبه اش را بپذيرم؟ آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟ اى جوينده خوبى ، بشتاب! اى جوينده بدى ، دست بردار!» و پيوسته اين را ندا مى دهد تا آن گاه كه سپيده بردَمَد» .

عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از رجاء بن ابى ضحّاك ، در يادكردِ رفتار امام رضا عليه السلام در راه سفر به خراسان ـ: چون ثلثِ آخر شب مى شد، با ذكر «سبحان اللّه » و «الحمد للّه » و «اللّه أكبر» و «لا إله إلّا اللّه » و آمرزش خواهى ، از بسترش بر مى خاست و مسواك مى زد و وضو مى گرفت . سپس به نماز شب مى ايستاد... . آن گاه ، هفتاد مرتبه مى گفت: «از خدا ، آمرزش مى خواهم و از او ، توبه مى طلبم». و چون سلام مى داد ، مى نشست و ساعت ها تعقيبات مى گفت... . دعاى قنوت ايشان در همه نمازهايش اين بود: «پروردگارا! بيامرز و رحم كن، و از آنچه [از گناهانم ]مى دانى ، در گذر كه تو عزيزترين و بزرگ ترين و كريم ترينى» .

.

۵ / ۵يَومُ الخَميسِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن صَلّى يَومَ الخَميسِ ما بَينَ الظُّهرِ وَالعَصرِ رَكعَتَينِ ، يَقرَأُ في أوَّلِ رَكعَةٍ بِفاتِحَةِ الكِتابِ وآيَةِ الكُرسِيِّ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وفِي الرَّكعَةِ الثّانِيَةِ فاتِحَةَ الكِتابِ و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، فَإِذا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ استَغفَرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وصَلّى عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله مِئَةَ مَرَّةٍ ؛ لا يَقومُ مِن مَقامِهِ حَتّى يَغفِرَ اللّهُ لَهُ البَتَّةَ . ⁽¹⁾

۵ / ۶لَيلَةُ الجُمُعَةِالإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام :إذا كانَت لَيلَةُ الجُمُعَةِ أمَرَ اللّهُ عز و جلمَلَكا فَنادى مِن أوَّلِ اللَّيلِ إلى آخِرِهِ ، ويُنادي في كُلِّ لَيلَةٍ ـ غَيرَ لَيلَةِ الجُمُعَةِ ـ مِن ثُلُثِ اللَّيلِ الآخِرِ : هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِيَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَيهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ يا طالِبَ الخَيرِ أقبِل ، يا طالِبَ الشَّرِّ أقصِر . ⁽²⁾

.

۵ / ۵ روز پنج شنبه

۵ / ۶ شب جمعه

۵ / ۵روز پنج شنبهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس روز پنج شنبه ، در فاصله ميان نماز ظهر و عصر ، دو ركعت نماز بگزارد و در ركعت اوّل ، «فاتحة الكتاب» را با صد مرتبه «آية الكرسى»، و در ركعت دوم «فاتحة الكتاب» را با صد مرتبه «قل هو اللّه أحد» بخواند و پس از نمازش ، صد مرتبه از خدا طلبِ آمرزش كند و صد مرتبه بر پيامبر صلى الله عليه و آله درود بفرستد، پيش از آن كه از جايش بلند شود ، خداوند ، حتماً او را مى آمرزد.

۵ / ۶شب جمعهامام باقر و امام صادق عليهماالسلام :چون شب جمعه شود ، خداوند عز و جل به فرشته اى فرمان دهد كه از اوّل شب تا آخر آن ، و در شب هاى ديگر، غير از شب جمعه، از ثلثِ آخر شب ، ندا دهد كه: «آيا درخواست كننده اى هست تا به او عطا كنم؟ آيا توبه كننده اى هست تا توبه اش را بپذيرم؟ آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟ اى طالب خوبى ، بيا! اى طالب بدى ، دست بردار!» .

.

۵ / ۷يَومُ الجُمُعَةِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ فِي الجُمُعَةِ ساعَةً لا يُوافِقُها عَبدٌ يَستَغفِرُ اللّهَ فيها إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽¹⁾

المعجم الكبير عن سمرة بن جندب :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَستَغفِرُ لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، ولِلمُسلِمينَ ولِلمُسلِماتِ ، كُلَّ يَومِ جُمُعَةٍ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ بَينَ رَكعَتَيِ الفَجرِ إلَى الغَداةِ يَومَ الجُمُعَةِ : «سُبحانَ رَبِّيَ العَظيمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ رَبّي وأتوبُ إلَيهِ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، بَنَى اللّهُ لَهُ مَسكَنا فِي الجَنَّةِ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :مَن يَستَغفِرِ اللّهَ تَعالى يَومَ الجُمُعَةِ بَعدَ العَصرِ سَبعينَ مَرَّةً ، يَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ» غَفَرَ اللّهُ عز و جل لَهُ ذَنبَهُ فيما سَلَفَ ، وعَصَمَهُ فيما بَقِيَ ، فَإِن لَم يَكُن لَهُ ذَنبٌ ، غَفَرَ لَهُ ذُنوبَ والِدَيهِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :مِنَ السُّنَّةِ الصَّلاةُ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ عليهم السلام يَومَ الجُمُعَةِ ألفَ مَرَّةٍ ، وفي غَيرِ يَومِ الجُمُعَةِ مِئَةَ مَرَّةٍ ، ومَن صَلّى عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ عليهم السلام في يَومِ جُمُعَةٍ مِئَةَ صَلاةٍ وَاستَغفَرَ مِئَةَ مَرَّةٍ ، وقَرَأَ «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، غُفِرَ لَهُ البَتَّةَ . ⁽⁵⁾

جمال الاُسبوع :رُوِيَ عَن أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام أنَّهُ أمَرَ رَجُلاً أن يُصَلِّيَ الضُّحى يَومَ الجُمُعَةِ أربَعَ رَكَعاتٍ : يَقرَأُ في كُلِّ رَكعَةٍ فاتِحَةَ الكِتابِ عَشرَ مَرّاتٍ ، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» عَشرَ مَرّاتٍ . ثُمَّ قالَ : فَإِذا سَلَّمتَ ، استَغفِرِ اللّهَ عز و جل سَبعينَ مَرَّةً ، وقُل : سُبحانَ اللّهِ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، ولا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَاللّهُ أكبَرُ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَلِيِّ العَظيمِ . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۷ روز جمعه

۵ / ۷روز جمعهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در جمعه ، ساعتى است كه هر بنده اى در آن ساعت از خدا آمرزش بطلبد ، خداوند ، حتماً او را مى آمرزد.

المعجم الكبيرـ به نقل از سَمَرة بن جُندب ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در هر روز جمعه ، براى مردان و زنان مؤمن و مسلمان ، طلب آمرزش مى كرد.

امام صادق عليه السلام :هر كس در روز جمعه ، پس از دو ركعت نماز صبح تا آغاز روز [در مابين الطلوعين] ، صد مرتبه بگويد: «پاكا پروردگار بزرگ من و ستايش ، او را! از پروردگارم آمرزش مى خواهم و به درگاه او توبه مى كنم»، خداوند ، براى او در بهشتْ خانه اى بنا مى كند .

امام صادق عليه السلام :هر كس در روز جمعه، بعد از نماز عصر ، هفتاد مرتبه از خداوند متعال ، آمرزش بخواهد، بگويد: «از خدا ، آمرزش مى خواهم و به درگاه او توبه مى كنم» ، خداوند عز و جل گناهان گذشته اش را مى آمرزد، و در آينده ، او را [از گناه ]مصون مى دارد، و اگر گناهى نداشته باشد، گناهانِ پدر و مادر او را مى آمرزد.

امام صادق عليه السلام :از سنّت است (/مستحب است) كه در روز جمعه ، هزار مرتبه و در غير روز جمعه ، صد مرتبه بر محمّد ، درود فرستاده شود. هر كس در روز جمعه ، صد مرتبه بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرستد و صد مرتبه طلب آمرزش كند و صد مرتبه «قل هو اللّه احد» را بخواند، قطعاً آمرزيده شود.

جمال الاُسبوع :روايت شده است كه امير مؤمنان ، به مردى دستور داد در روز جمعه هنگام چاشت ، چهار ركعت نماز بخواند: در هر ركعت ، ده مرتبه «فاتحة الكتاب» و ده مرتبه «قل هو اللّه احد» را. سپس فرمود: «چون سلام دادى، هفتاد مرتبه از خداوند عز و جل طلب آمرزش كن و بگو: پاكا خدا و ستايش ، خدا را! معبودى جز خدا نيست . خدا ، بزرگ تر است . هيچ نيرو و توانى نيست ، جز به يارى خداى بلندمرتبه و بزرگ » .

.

۵ / ۸قَبلَ الغُروبِ في عَرَفاتٍالإقبال عن حمّاد بن عبد اللّه :كُنتُ قَريبا مِن أبِي الحَسَنِ موسى عليه السلام بِالمَوقِفِ ، فَلَمّا هَمَّتِ الشَّمسُ لِلغُروبِ أخَذَ بِيَدِهِ اليُسرى بِمَجامِعِ ثَوبِهِ ثُمَّ قالَ : «اللّهُمَّ إنّي عَبدُكَ وَابنُ عَبدِكَ ، إن تُعَذِّبني فَبِاُمورٍ قَد سَلَفَت مِنّي ، وأنَا بَينَ يَدَيكَ بِرُمَّتي ، وإن تَعفُ عَنّي فَأَهلُ العَفوِ أنتَ يا أهلَ العَفوِ ، يا أحَقَّ مَن عَفَا ، اغفِر لي ولِأَصحابي» ، وحَرَّكَ دابَّتَهُ فَمَرَّ . ⁽¹⁾

۵ / ۹يَومُ النَّحرِالإمام عليّ عليه السلامـ في خُطبَتِهِ يَومَ النَّحرِ ⁽²⁾ـ: إنَّ هذا يَومٌ حُرمَتُهُ عَظيمَةٌ ، وبَرَكَتُهُ مَأمولَةٌ ، وَالمَغفِرَةُ فيهِ مَرجُوَّةٌ ، فَأَكثِروا ذِكرَ اللّهِ تَعالى وَاستَغفِروهُ ، وتوبوا إلَيهِ ، إنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحيمُ . ⁽³⁾

.

۵ / ۸ پيش از غروب در عرفات

۵ / ۹ روز قربان

۵ / ۸پيش از غروب در عرفاتالإقبالـ به نقل از حمّاد بن عبد اللّه ـ: در موقف ، نزديك امام كاظم عليه السلام بودم. نزديك غروب خورشيد كه شد ، امام عليه السلام با دست چپ خود ، گوشه هاى جامه اش را گرفت و گفت: «بار خدايا! من ، بنده تو و فرزند بنده تو هستم. اگر عذابم كنى ، به سبب امورى است كه پيش تر ، از من سرزده است ، و اينك ، من با تمام وجودم در اختيار توام . اگر مرا ببخشى ، تو اهل بخشايشى . اى اهل بخشايش، اى سزاوارترين كس به گذشت كردن! مرا و ياران مرا بيامرز» و مَركبش را هِى زد و رفت.

۵ / ۹روز قربانامام على عليه السلامـ در خطبه اش در روز [عيد] قربان ـ: اين ، روزى است كه حرمتش بسيار است و بركتش انتظار مى رود و به آمرزش در آن ، اميد است. بنا بر اين، خداوند متعال را فراوان ياد كنيد و از او آمرزش بخواهيد و به درگاهش توبه كنيد، كه او توبه پذيرى مهربان است.

.

۵ / ۱۰الصَّباحُ وَالمَساءُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِن صَباحٍ إلّا ومَلَكانِ يُنادِيانِ يَقولانِ : «يا باغِيَ الخَيرِ هَلُمَّ ، ويا باغِيَ الشَّرِّ انتَهِ ، هَل مِن داعٍ فَيُستَجابَ لَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَيُغفَرَ لَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَيُتابَ عَلَيهِ ؟ هَل مِن مَغمومٍ فَيُنَفَّسَ عَنهُ غَمُّهُ ؟ اللّهُمَّ عَجِّل لِلمُنفِقِ مالَهُ خَلَفا ، ولِلمُمسِكِ تَلَفا» ، فَهذا دُعاؤُهُما حَتّى تَغرُبَ الشَّمسُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما أصبَحتُ غَداةً قَطُّ ، إلَا استَغفَرتُ اللّهَ فيها مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَغفَرَ إذا وَجَبَتِ ⁽³⁾الشَّمسُ سَبعينَ مَرَّةً غَفَرَ اللّهُ لَهُ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ ، ولا يُذنِبُ مُؤمِنٌ إن شاءَ اللّهُ في يَومِهِ ولَيلَتِهِ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن عَبدٍ خَتَمَ صَحيفَتَهُ عِندَ مَغيبِ الشَّمسِ بِالاِستِغفارِ ، إلّا مَحا ما دونَها . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَهما تَرَكتَ مِن شَيءٍ فَلا تَترُك أن تَقولَ في كُلِّ صَباحٍ ومَساءٍ : اللّهُمَّ إنّي أصبَحتُ أستَغفِرُكَ في هذَا الصَّباحِ وفي هذَا اليَومِ لِأَهلِ رَحمَتِكَ ، وأبرَأُ إلَيكَ مِن أهلِ لَعنَتِكَ ... . اللّهُمَّ اغفِر لي ولِوالِدَيَّ وَارحَمهُما كَما رَبَّياني صَغيرا ، اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمينَ وَالمُسلِماتِ ، الأَحياءِ مِنهُم وَالأَمواتِ ، اللّهُمَّ إنَّكَ تَعلَمُ مُنقَلَبَهُم ومَثواهُم . ⁽⁶⁾

.

۵ / ۱۰ بامدادان و شامگاهان

۵ / ۱۰بامدادان و شامگاهانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ بامدادى نيست ، مگر آن كه دو فرشته ، بانگ برآورده ، مى گويند: «اى جوياى خوبى ، بيا! اى در پىِ بدى ، دست [ از بدى] بدار! آيا دعا كننده اى هست تا دعايش مستجاب شود؟ آيا آمرزش خواهى هست تا آمرزيده شود؟ آيا توبه گرى هست تا توبه اش پذيرفته شود؟ آيا غم زه اى هست تا غم او زُدوده شود؟ بار خدايا! به آن كه مال خويش را انفاق مى كند ، هر چه زودتر ، عوض عطا كن، و به آن كه از انفاق ، خوددارى مى ورزد ، در تلف كردن مال او تعجيل فرما»، و تا غروب آفتاب ، دعاى آن دو اين باشد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ گاه صبحى را آغاز نكردم ، مگر اين كه در آن ، صد مرتبه از خدا آمرزش طلبيدم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس، چون خورشيد غروب كرد، هفتاد بار آمرزش بخواهد ، خداوند ، هفتصد گناه از او مى آمرزد، و هيچ مؤمنى ـ اگر خدا خواهد ـ در شبانه روز ، هفتصد گناه نمى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ بنده اى نيست كه در هنگام غروب آفتاب ، كارنامه اش را به آمرزش خواهى ختم كند ، مگر آن كه گناهان پيش از آن را پاك مى كند.

امام صادق عليه السلام :هر چه را ترك كردى، اين را ترك مكن كه در هر بامداد و شامگاه بگويى: «بار خدايا! روز خود را آغاز مى كنم و در اين بامدادان و در اين روز ، براى آنان كه سزاوار رحمت تو هستند ، از تو آمرزش مى طلبم و از آنان كه سزاوار و مشمول نفرين تو هستند ، در پيشگاه تو اعلام بيزارى مى كنم... . بار خدايا! مرا و پدر و مادرم را بيامرز و آن دو را رحمت كن كه مرا در كودكى پروردند. بار خدايا! مردان و زنان مؤمن ، و مردان و زنان مسلمان را، زنده و مُرده شان را بيامرز. بار خدايا! تو از جايگاه و مكان بازگشت آنان ، آگاهى.

.

۵ / ۱۱شَهرُ رَجَبٍ ولا سِيَّما لَيلَةِ النِّصفِ مِنهُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :أكثِروا مِنَ الاِستِغفارِ في شَهرِ رَجَبٍ ، فَإِنَّ للّهِِ في كُلِّ ساعَةٍ مِنهُ عُتَقاءَ ⁽¹⁾مِنَ النّارِ ، وإنَّ للّهِِ مَدائِنَ لا يَدخُلُها إلّا مَن صامَ [ شَهرَ] ⁽²⁾رَجَبٍ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :رَجَبٌ شَهرُ الاِستِغفارِ لِاُمَّتي ، أكثِروا فيهِ الاِستِغفارَ ، فَإِنَّهُ غَفورٌ رَحيمٌ ، وشَعبانُ شَهرِي ، استَكثِروا في رَجَبٍ مِن قَولِ : «أستَغفِرُ اللّهَ» ، وَاسأَ لُوا اللّهَ الإِقالَةَ وَالتَّوبَةَ فيما مَضى ، وَالعِصمَةَ فيما بَقِيَ مِن آجالِكُم . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن صامَ أيّامَ البيضِ مِن رَجَبٍ أو قامَ ⁽⁵⁾لَيالِيَها ، ويُصَلّي لَيلَةَ النِّصفِ مِئَةَ رَكعَةٍ ، يَقرَأُ في كُلِّ رَكعَةٍ «قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» عَشرَ مَرّاتٍ ، فَإِذا فَرَغَ مِن هذِهِ الصَّلاةِ استَغفَرَ سَبعينَ مَرَّةً ، رُفِعَ عَنهُ شَرُّ أهلِ السَّماءِ ، وشَرُّ أهلِ الأَرضِ ، وشَرُّ إبليسَ وجُنودِهِ ، وإن ماتَ في هذَا الشَّهرِ ماتَ [ شَهيدا] ⁽⁶⁾، ويَقضِي اللّهُ لَهُ ألفَ حاجَةٍ . ⁽⁷⁾

.

۵ / ۱۱ ماه رجب ، بويژه شب نيمه آن

۵ / ۱۱ماه رجب ، بويژه شب نيمه آنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در ماه رجب ، بسيار طلب آمرزش كنيد؛ زيرا در هر ساعتى از اين ماه ، خداوند ، عده اى را از آتش مى رهانَد . براى خدا شهرهايى است كه تنها كسانى وارد آنها مى شوند كه [ماه] رجب را روزه بگيرند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رجب، ماه آمرزش خواهى امّت من است . پس در اين ماه ، بسيار آمرزش بخواهيد كه خدا ، آمرزگارى مهربان است. شعبان ، ماه من است . در رجب ، جمله «استغفر اللّه » را فراوان بگوييد و از خداوند ، در باره [گناهان] گذشته ، پوزش و توبه بخواهيد، و براى باقى مانده عمرتان ، مصونيت [از گناه].

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در ايّام البيض ماه رجب ، روزه بگيرد يا شب هاى آن را به عبادت بگذراند و شب نيمه [ى اين ماه] صد ركعت نماز بگزارد و در هر ركعت ، ده مرتبه «قل هو اللّه احد» بخواند و پس از اين نماز ، هفتاد مرتبه آمرزش بطلبد، گزند آسمانيان و گزند زمينيان و گزند ابليس و سربازانش ، از او دور داشته مى شود ، و اگر در اين ماه بميرد ، شهيد مُرده است، و خداوند ، هزار حاجت او را بر آورده مى سازد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :مَن صَلّى لَيلَةَ النِّصفِ مِن رَجَبٍ عَشرَ رَكَعاتٍ ، يَقرَأُ في كُلِّ رَكعَةٍ فاتِحَةَ الكِتابِ مَرَّةً ، و«قُل هُوَ اللّهُ أحَدٌ» ثَلاثينَ مَرَّةً ، فَإِذَا استَغفَرَ اللّهَ وسَجَدَ وسَبَّحَهُ ومَجَّدَهُ وكَبَّرَهُ مِئَةَ مَرَّةٍ ، لَم يُكتَب عَلَيهِ خَطيئَةٌ إلى مِثلِها مِنَ القابِلِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تَعالى نَصَبَ فِي السَّماءِ السّابِعَةِ مَلَكا يُقالُ لَهُ : الدّاعي ، فَإِذا دَخَلَ شَهرُ رَجَبٍ يُنادي ذلِكَ المَلَكُ كُلَّ لَيلَةٍ مِنهُ إلَى الصَّباحِ : طوبى لِلذّاكِرينَ ، طوبى لِلطائِعينَ . ويَقولُ اللّهُ تَعالى : أنَا جَليسُ مَن جالَسَني ، ومُطيعُ مَن أطاعَني ، وغافِرُ مَنِ استَغفَرَني . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ألا إنَّ في شَهرِ رَجَبٍ لَيلَةً ، مَن حَرَّمَ النَّومَ عَلى نَفسِهِ وقامَ فيها حَرَّمَ اللّهُ جَسَدَهُ عَلَى النّارِ ، وصافَحَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ إلى يَومٍ مِثلِهِ ، فَإِن عادَ عادَتِ المَلائِكَةُ . ⁽³⁾

۵ / ۱۲شَهرُ شَعبانَ ولا سِيَّما لَيلَةِ النِّصفِ مِنهُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا كانَ لَيلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ نادى مُنادٍ ⁽⁴⁾: هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِيَهُ ؟ فَلا يَسأَلُ أحَدٌ إلّا اُعطِيَ ، إلّا زانِيَةٌ بِفَرجِها أو مُشرِكٌ . ⁽⁵⁾

.

۵ / ۱۲ ماه شعبان ، بويژه شب نيمه آن

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس شب نيمه ماه رجب ، ده ركعت نماز بگزارد، در هر ركعتى يك مرتبه «فاتحة الكتاب» و سى مرتبه «قل هو اللّه احد» را بخوانَد و چون [نمازش را تمام كرد و] از خدا، آمرزش بخواهد و سجده كند و او را تسبيح و تمجيد گفته ، صد مرتبه «اللّه أكبر» بگويد ، تا رجب آينده ، گناهى برايش نوشته نمى شود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال، در آسمان هفتم ، فرشته اى منصوب كرده است كه به آن ، «دعوتگر» گفته شود. چون ماه رجب در آيد ، آن فرشته ، هر شب تا صبح بانگ مى زند: «خوشا به حال ذكرگويان [ خدا]! خوشا به حال فرمان بُرداران!» . و خداوند متعال مى فرمايد: «من همنشين كسى هستم كه با من ، همنشينى كند، و فرمان بُردار كسى هستم كه از من ، فرمان برَد، و آمرزنده كسى هستم كه از من ، آمرزش بخواهد» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هان! در ماه رجب ، شبى است كه هر كس در آن شب ، خواب را بر خود حرام كند و به عبادت بپردازد خداوند ، بدن او را بر آتش ، حرام مى گرداند و هفتاد هزار فرشته با او دست مى دهند و تا روزى چنان (يعنى ماه رجب سال آينده) برايش طلبِ آمرزش مى كنند، و اگر دوباره گناه كرد ، فرشتگان ، دوباره برايش آمرزش مى خواهند.

۵ / ۱۲ماه شعبان ، بويژه شب نيمه آنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه شب نيمه شعبان شود ، منادى اى ندا مى دهد : آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟ آيا درخواست كننده اى هست تا به او عطا كنم؟ پس هر كسى درخواست كند ، به او عطا مى شود ، بجز زن زناكار يا شخص مشرك.

.

عنه صلى الله عليه و آله :إذا كانَ لَيلَةُ النِّصفِ مِن شَعبانَ فَقوموا لَيلَتَها ، وصوموا يَومَها ، فَإِنَّ اللّهَ تَعالى يَقولُ : ألا مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ ألا مِن مُستَرزِقٍ فَأَرزُقَهُ ؛ ألا مِن سائِلٍ فَاُعطِيَهُ ؟ ألا كَذا ؟ حَتّى يَطلُعَ الفَجرُ . ⁽¹⁾

مصباح المتهجّد عن زيد بن عليّ :كانَ عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام يَجمَعُنا جَميعا لَيلَةَ النِّصفِ مِن شَعبانَ ، ثُمَّ يُجَزِّئُ اللَّيلَ أجزاءً ثَلاثَةً ، فَيُصَلّي بِنا جُزءا ، ثُمَّ يَدعو ونُؤَمِّنُ عَلى دُعائِهِ ، ثُمَّ يَستَغفِرُ اللّهَ ونَستَغفِرُهُ ونَسأَ لُهُ الجَنَّةَ حَتّى يَنفَجِرَ الصُّبحُ . ⁽²⁾

مصباح المتهجّد عن محمّد بن أبي حمزة عن الإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ في كُلِّ يَومٍ مِن شَعبانَ سَبعينَ مَرَّةً : أستَغفِرُ اللّهَ الَّذِي لا إلهَ إلّا هُوَ الرَّحمنُ الرَّحيمُ الحَيُّ القَيّومُ وأتوبُ إلَيهِ ، كَتَبَهُ اللّهُ تَعالى فِي الاُفُقِ المُبينِ . قُلتُ : ومَا الاُفُقُ المُبينُ ؟ قالَ : قاعٌ بَينَ يَدَيِ العَرشِ ، فيهِ أنهارٌ تَطَّرِدُ فيهِ مِنَ القِدحانِ عَدَدَ النُّجومِ . ⁽³⁾

الإمام الرضا عليه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ في كُلِّ يَومٍ مِن شَعبانَ سَبعينَ مَرَّةً ، حُشِرَ يَومَ القِيامَةِ في زُمرَةِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، ووَجَبَت لَهُ مِنَ اللّهِ الكَرامَةُ . ⁽⁴⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه شب نيمه شعبان رسيد ، آن شب را به عبادت بگذارنيد و روزش را روزه بگيريد؛ زيرا خداوند متعال مى فرمايد: «آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟ آيا روزى خواهى هست تا او را روزى دهم؟ آيا درخواست كننده اى هست تا به او عطا كنم؟ آيا چنين، آيا چنان؟»، تا آن گاه كه سپيده بزند.

مصباح المتهجّدـ به نقل از زيد بن على ـ: امام زين العابدين عليه السلام در شب نيمه شعبان ، همه ما را جمع مى كرد . آن گاه ، شب را به سه بخش تقسيم مى كرد، در يك بخش ، برايمان نماز مى خواند ، آن گاه، دعا مى كرد و ما «آمين» مى گفتيم. سپس از خدا آمرزش مى طلبيد و ما هم آمرزش مى طلبيديم و بهشت را از او درخواست مى كرديم ، تا آن گاه كه سپيده صبح مى دميد.

مصباح المتهجّدـ به نقل از محمّد بن ابى حمزه ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «هر كس در هر روز از [ماه ]شعبان ، هفتاد مرتبه بگويد: آمرزش مى طلبم از خدايى كه معبودى نيست ، جز او مهرگسترِ مهربان، زنده پاينده ، و به درگاهش توبه مى كنم» ، خداوند متعال ، نامش را در افق مبين مى نويسد». گفتم : افق مبين چيست؟ فرمود: «دشتى است در برابر عرش كه در آن ، جويبارها روان است و جاهايى به شمارِ ستارگان» .

امام رضا عليه السلام :هر كس در هر روز از ماه شعبان ، هفتاد بار از خدا آمرزش بخواهد، روز قيامت ، در گروه پيامبر خدا محشور شود و كرامت خدا بر او واجب مى گردد.

.

عنه عليه السلام :مَن قالَ في كُلِّ يَومٍ مِن شَعبانَ سَبعينَ مَرَّةً : «أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ» كَتَبَ اللّهُ تَعالى لَهُ بَراءَةً مِنَ النّارِ ، وجَوازا عَلَى الصِّراطِ ، وأحَلَّهُ دارَ القَرارِ . ⁽¹⁾

فضائل الأشهر الثلاثة عن إبراهيم بن ميمون :قُلتُ [ لَهُ عليه السلام ] : فَما أفضَلُ الدُّعاءِ فِي هذَا الشَّهرِ ؟ فَقالَ : الاِستِغفارُ ، إنَّ مَنِ استَغفَرَ في شَعبانَ كُلَّ يَومٍ سَبعينَ مَرَّةً ، كانَ كَمَنِ استَغفَرَ في غَيرِهِ مِنَ الشُّهورِ سَبعينَ ألفَ مَرَّةٍ . قُلتُ : فَكَيفَ أقولُ ؟ قالَ : قُل : أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ التَّوبَةَ . ⁽²⁾

عيون أخبار الرضا عليه السلام عن عبد السلام بن صالح الهروي :دَخَلتُ عَلى أبِي الحَسَنِ عَلِيِّ بنِ موسَى الرِّضا عليه السلام في آخِرِ جُمُعَةٍ مِن شَعبانَ ، فَقالَ لي : يا أبَا الصَّلتِ ، إنَّ شَعبانَ قَد مَضى أكثَرُهُ ، وهذا آخِرُ جُمُعَةٍ مِنهُ ، فَتَدارَكَ فيما بَقِيَ مِنهُ تَقصيرَكَ فيما مَضى مِنهُ ، وعَلَيكَ بِالإِقبالِ عَلى ما يَعنيكَ وتَركِ ما لا يَعنيكَ ، وأكثِر مِنَ الدُّعاءِ وَالاِستِغفارِ وتِلاوَةِ القُرآنِ ، وتُب إلَى اللّهِ مِن ذُنوبِكَ لِيُقبِلَ شَهرُ اللّهِ إلَيكَ وأنتَ مُخلِصٌ للّهِِ عز و جل . ⁽³⁾

۵ / ۱۳شَهرُ رَمَضانَرسول اللّه صلى الله عليه و آله :تُفتَحُ أبوابُ الجَنَّةِ في أوَّلِ لَيلَةٍ مِن رَمَضانَ إلى آخِرِ لَيلَةٍ ، وتُغَلُّ فيهِ مَرَدَةُ الشَّياطينِ ، ويَبعَثُ اللّهُ مُنادِيا يُنادي : يا باغِيَ الخَيرِ هَلُمَّ ، هَل مِن داعٍ يُستَجابُ لَهُ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ يُغفَرُ لَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ يُتابُ عَلَيهِ ؟ ⁽⁴⁾

.

۵ / ۱۳ ماه رمضان

امام رضا عليه السلام :هر كس در هر روز ماه شعبان ، هفتاد بار بگويد: «از خدا ، آمرزش مى طلبم و از او توبه مى خواهم»، خداوند متعال ، برايش بَرات آزادى از آتش و عبور از صراط را مى نويسد و او را در سراى جاويدان ، جاى مى دهد.

فضائل الأشهر الثلاثةـ به نقل از ابراهيم بن ميمون ـ: به امام عليه السلام ⁽¹⁾گفتم : بهترين دعا در اين ماه (شعبان) چيست؟ فرمود: «آمرزش خواستن . هر كس در ماه شعبان ، روزى هفتاد بار آمرزش بطلبد ، همانند كسى كه در ديگر ماه ها هفتاد هزار بار طلب آمرزش نمايد». گفتم : چگونه بگويم؟ فرمود: «بگو: از خدا ، آمرزش مى طلبم و از او توبه مى خواهم » .

عيون أخبار الرضا عليه السلامـ به نقل از عبد السلام بن صالح هروى ـ: در آخرين جمعه ماه شعبان ، بر امام رضا عليه السلام در آمدم . به من فرمود: «اى ابا صلت! شعبان ، بيشترش گذشت و اين ، آخرين جمعه آن است. پس در باقى مانده اين ماه ، كوتاهى هاى خويش در ايّام سپرى شده آن را جبران كن . بر تو باد انجام دادن آنچه به حال تو سودمند است و فرو نهادن آنچه برايت سودى ندارد! بسيار دعا كن و آمرزش بخواه و قرآن بخوان و از گناهانت به درگاه خدا ، توبه كن تا ماه خدا (رمضان) در حالى بر تو در آيد كه خود را براى خداوند عز و جل خالص گردانيده باشى.

۵ / ۱۳ماه رمضانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :درهاى بهشت ، در نخستين شب ماه رمضان ، باز مى شود و تا آخرين شب آن ، همچنان باز مى مانَد . در اين ماه ، شيطان هاى ياغى ، به زنجير كشيده مى شوند و خداوند ، منادى اى را مى فرستد تا ندا سر دهد كه: «اى جوياى خوبى ، بيا! آيا دعا كننده اى هست تا دعايش مستجاب شود؟ آيا آمرزش خواهى هست تا آمرزيده شود؟ آيا توبه كننده اى هست تا توبه اش پذيرفته گردد؟».

.

عنه صلى الله عليه و آله :يَقولُ اللّهُ تَبارَكَ وتَعالى في كُلِّ لَيلَةٍ مِن شَهرِ رَمَضانَ ثَلاثَ مَرّاتٍ : هَل مِن سائِلٍ فَاُعطِيَهُ سُؤلَهُ ؟ هَل مِن تائِبٍ فَأَتوبَ عَلَيهِ ؟ هَل مِن مُستَغفِرٍ فَأَغفِرَ لَهُ ؟ ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :شَهرُ رَمَضانَ لَيسَ كَالشُّهورِ ؛ لِما تُضاعَفُ فيهِ مِن الاُجورِ ، هُوَ شَهرُ الصِّيامِ ، وشَهرُ القِيامِ ، وشَهرُ التَّوبَةِ وَالاِستِغفارِ ... . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أيُّهَا النّاسُ ! إنَّهُ قَد أقبَلَ إلَيكُم شَهرُ اللّهِ بِالبَرَكَةِ وَالرَّحمَةِ وَالمَغفِرَةِ ... . يا أيُّهَا النّاسُ ! إنَّ أنفُسَكُم مَرهونَةٌ بِأَعمالِكُم فَفُكّوها بِاستِغفارِكُم ، وظُهورَكُم ثَقيلَةٌ مِن أوزارِكُم ⁽³⁾فَخَفِّفوا عَنها بِطولِ سُجودِكُم . ⁽⁴⁾

الإمام عليّ عليه السلام :عَلَيكُم في شَهرِ رَمَضانَ بِكَثرَةِ الاِستِغفارِ وَالدُّعاءِ ؛ فَأَمَّا الدُّعاءُ فَيُدفَعُ بِهِ عَنكُمُ البَلاءُ ، وأمَّا الاِستِغفارُ فَيَمحى ⁽⁵⁾ذُنوبَكُم . ⁽⁶⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ـ تبارك و تعالى ـ در هر شب ماه رمضان ، سه بار مى فرمايد: «آيا درخواست كننده اى هست تا خواسته اش را به او بدهم؟ آيا توبه كننده اى هست تا توبه اش را بپذيرم؟ آيا آمرزش خواهى هست تا او را بيامرزم؟».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ماه رمضان ، همچون ديگر ماه ها نيست. در اين ماه ، مزدها دو چندان مى شود. اين ماه، ماه روزه است، ماه شب زنده دارى است، ماه توبه و آمرزش خواهى است... .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى مردم! ماه خدا ، با بركت و رحمت وآمرزش ، به شما رو آورده است ... . اى مردم ! جان هاى شما ، در گرو كردارهاى شماست . پس با آمرزش خواهى خود ، آنها را آزاد كنيد . پشت هاى شما از بار گناهانتان ، گران بار گشته است . با سجده هاى طولانى خويش ، آنها را سبُك كنيد.

امام على عليه السلام :در ماه رمضان ، بسيار آمرزش خواهى و دعا كنيد؛ زيرا به واسطه دعا ، بلا از شما دور مى شود، و آمرزش خواهى ، گناهانتان را پاك مى كند.

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :قالَ موسى عليه السلام : ... إلهي اُريدُ النَّجاةَ مِنَ النّارِ . قالَ : ذلِكَ لِمَنِ استَغفَرَ في لَيلَةِ القَدرِ . ⁽¹⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :موسى عليه السلام گفت: معبود من! رهايى از آتش را مى خواهم. خدا فرمود: «اين ، براى كسى است كه در شب قدر ، طلب آمرزش كند».

.

الفَصلُ السّادِسُ : ما ينبغي فيه الاستغفار من الأحوال۶ / ۱قَبلَ النَّومِالإمام عليّ عليه السلام :دَعاني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَقالَ : يا عَلِيُّ ، إذا أخَذتَ مَضجَعَكَ فَعَلَيكَ بِالاِستِغفارِ ، وَالصَّلاةِ عَلَيَّ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أوَيتَ إلى فِراشِكَ قُل : بِاسمِكَ اللّهُمَّ وَضَعتُ جَنبي ، طَهِّر ⁽²⁾لي قَلبي ، وطَيِّب كَسبي ، وَاغفِر ذَنبي . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن قالَ حينَ يَأوي إلى فِراشِهِ : «أستَغفِرُ اللّهَ العَظيمَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ وأتوبُ إلَيهِ» ثَلاثَ مَرّاتٍ ، غَفَرَ اللّهُ ذُنوبَهُ وإن كانَت مِثلَ زَبَدِ البَحرِ . ⁽⁴⁾

السنن الكبرى للنسائي عن عبد اللّه بن عمرو عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أنَّهُ كانَ إذَا اضطَجَعَ لِلنَّومِ يَقولُ : اللّهُمَّ بِاسمِكَ رَبِّ وَضَعتُ جَنبي ، فَاغفِر لي ذَنبي . ⁽⁵⁾

.

فصل ششم: مواقع مناسب براى آمرزش خواهى

۶ / ۱ پيش از خواب

فصل ششم: مواقع مناسب براى آمرزش خواهى۶ / ۱پيش از خوابامام على عليه السلام :پيامبر خدا ، مرا فرا خواند و فرمود: «اى على! هرگاه به بستر خويش رفتى، به آمرزش خواهى و درود فرستادن بر من بپرداز».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه به بسترت رفتى، بگو: بار خدايا! به نام تو ، پهلويم را نهادم . دلم را پاك و درآمدم را پاكيزه [و حلال] گردان و گناهانم را بيامرز.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هركس هنگامى كه به بسترش مى رود، سه مرتبه بگويد: «از خداى بزرگى كه معبودى جز او ، زنده پاينده نيست ، آمرزش مى طلبم و به درگاهش توبه مى كنم»، خداوند ، گناهان او را مى آمرزد ، اگرچه به اندازه كف دريا باشد.

السنن الكبرى، نسائىـ به نقل از عبد اللّه بن عمرو ـ: پيامبر خدا ، هرگاه براى خواب به بستر مى رفت، مى گفت: بار خدايا ، پرورگارا! به نام تو ، پهلويم را نهادم . پس گناهانم را بيامرز.

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ خَلَقتَ نَفسي وأنتَ تَوَفّاها ، لَكَ مَماتُها ومَحياها ، إن أحيَيتَها فَاحفَظها ، وإن أمَتَّها فَاغفِر لَها ، اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ العافِيَةَ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ مِئَةَ مَرَّةٍ حينَ يَنامُ ، باتَ وقَد تَحاتَّتِ ⁽²⁾الذُّنوبُ كُلُّها عَنهُ ، كَما يَتَحاتُّ الوَرَقُ مِنَ الشَّجَرِ ، ويُصبِحُ ولَيسَ عَلَيهِ ذَنبٌ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :مَن قالَ حينَ يَأوي إلى فِراشِهِ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ» مِئَةَ مَرَّةٍ ، بَنَى اللّهُ لَهُ بَيتا فِي الجَنَّةِ . ومَنِ استَغفَرَ اللّهَ حينَ يَأوي إلى فِراشِهِ مِئةَ مَرَّةٍ ، تَحاتَّت ذُنوبُهُ كَما يَسقُطُ وَرَقُ الشَّجَرَةِ . ⁽⁴⁾

۶ / ۲بَعدَ الاِستيقاظِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا رَدَّ اللّهُ عز و جل إلَى العَبدِ المُسلِمِ نَفسَهُ مِنَ اللَّيلِ ، فَسَبَّحَهُ وَاستَغفَرَهُ ودَعاهُ ، تَقَبَّلَ مِنهُ . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۲ بعد از بيدار شدن

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بارخدايا! تو جان مرا آفريدى، و تو آن را مى ستانى . مرگ و زندگى آن ، براى (/در دست) توست . تا هرگاه زنده اش داشتى ، نگهدارش باش، و هرگاه ميراندى ، آن را بيامرز . بارخدايا! من از تو عافيت درخواست مى كنم.

امام صادق عليه السلام :هركس هنگامى كه مى خوابد ، صد مرتبه از خدا آمرزش بخواهد، آن شب را در حالى به سر برد كه همه گناهانش، همچنان كه برگ از درخت مى ريزد، از او فرو ريزند، و چون صبح كند ، هيچ گناهى در او نباشد.

امام صادق عليه السلام :هر كس هنگامى كه به بسترش مى رود ، صد بار بگويد: «معبودى جز خدا نيست» ، خداوند براى او در بهشت ، خانه اى بنا مى كند، و هر كس هنگامى كه به بسترش مى رود ، صد بار از خدا آمرزش بخواهد گناهانش، همانند فرو ريختن برگ هاى درخت، فرو مى ريزند.

۶ / ۲بعد از بيدار شدنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه خداوند عز و جل جان بنده مسلمان را كه در شب از او گرفته است ، [صبحگاهان ]به او بازگرداند و او خداى را تسبيح گويد و از او آمرزش بخواهد و به درگاهش دعا كند، [آنها را] از او مى پذيرد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن مُسلِمٍ يَتَعارُّ ⁽¹⁾مِنَ اللَّيلِ فَيَقولُ : «لا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَاللّهُ أكبَرُ ، وَالحَمدُ للّهِِ ، وسُبحانَ اللّهِ رَبِّ العالَمينَ ، اللّهُمَّ اغفِر لي» إلّا غَفَرَ لَهُ ، فَإِن هُوَ عَزَمَ فَقامَ فَتَوَضَّأَ فَدَعَا اللّهَ استَجابَ لَهُ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن مُسلِمٍ يَتَعارُّ مِن جَوفِ اللَّيلِ فَيَقولُ : «اللّهُ أكبَرُ وسُبحانَ اللّهِ ولا إلهَ إلَا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ ، لَهُ المُلكُ ولَهُ الحَمدُ ، يُحيي ويُميتُ ، وهُوَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ ، ولا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ الغَفورَ الرَّحيمَ» إلّا سَلَخَهُ اللّهُ مِن ذُنوبِهِ كَيَومَ وَلَدَتهُ اُمُّهُ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن ربيعة الجرشي :سَأَلتُ عائِشَةَ فَقُلتُ : ما كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ إذا قامَ مِنَ اللَّيلِ ؟ وبِمَ كانَ يَستَفتِحُ ؟ قالَت : كانَ يُكَبِّرُ عَشرا ، ويُسَبِّحُ عَشرا ، ويُهَلِّلُ عَشرا ، ويَستَغفِرُ عَشرا ، ويَقولُ : «اللّهُمَّ اغفِر لي وَاهدِني وَارزُقني» عَشرا ، ويَقولُ : «اللّهُمَّ إنّي أعوذُ بِكَ مِنَ الضّيقِ يَومَ الحِسابِ» عَشرا . ⁽⁴⁾

۶ / ۳بَدءُ الخُطبَةِرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في خُطبَةِ صَلاةِ الجُمُعَةِ ـ: الحَمدُ للّهِِ ، أحمَدُهُ وأستَعينُهُ ، وأستَغفِرُهُ وأستَهديهِ ، واُؤمِنُ بِهِ ولا أكفُرُهُ . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۳ آغاز سخنرانى

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مسلمانى نيست كه چون شب از خواب بيدار شود و بگويد: «معبودى جز خدا نيست . خدا بزرگ تر است . ستايش ، خداى را . پاكا خداى ، پروردگار جهانيان! بار خدايا! مرا بيامرز» ، مگر آن كه خدا او را مى آمرزد، و اگر تصميم گرفت و برخاست و وضو ساخت و به درگاه خدا دعا كرد، دعايش را مستجاب مى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مسلمانى نيست كه در دلِ شب از خواب بيدار شود و بگويد: «خدا ، بزرگ تر است. پاكا خدا! معبودى جز خداى يگانه بى انباز نيست . او راست پادشاهى و او راست ستايش . زنده مى كند و مى ميرانَد، و او بر هر چيزى تواناست . هيچ نيرو و توان نيست ، مگر به يارى خدا . از خداى آمرزگار مهربان ، آمرزش مى طلبم» ، مگر آن كه خداوند ، او را از گناهانش پاك مى كند، همانند روزى كه از مادرش زاده شده است.

مسند ابن حنبلـ به نقل از ربيعه جرشى ـ: از عايشه پرسيدم: پيامبر خدا ، هر گاه شب برمى خاست ، چه مى گفت؟ و نخستين سخنش چه بود؟ عايشه گفت: ده بار ، تكبير مى گفت و ده بار «سبحان اللّه»، ده بار «لا إله إلّا اللّه» . و ده بار آمرزش مى خواست و ده بار مى فرمود: «بار خدايا! مرا بيامرز و هدايتم كن و روزى ام ده» و ده بار مى فرمود: «بار خدايا! از سختى روز حسابرسى به تو پناه مى برم».

۶ / ۳آغاز سخنرانىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ـ در خطبه نماز جمعه ـ: ستايش ، خداى راست او را مى ستايم و از او يارى مى جويم . از او آمرزش و هدايت مى طلبم . به او ايمان دارم و منكرش نيستم.

.

عنه صلى الله عليه و آلهـ مِن خُطبَتِهِ في حَجَّةِ الوَداعِ ـ: الحَمدُ للّهِِ ، نَحمَدُهُ ونَستَعينُهُ ، ونَستَغفِرُهُ ونَتوبُ إلَيهِ ، ونَعوذُ بِاللّهِ مِن شُرورِ أنفُسِنا ، ومِن سَيِّئاتِ أعمالِنا . ⁽¹⁾

الإمام الباقر عليه السلام :خَطَبَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام بِهذِهِ الخُطبَةِ فَقالَ : الحَمدُ للّهِِ ، أحمَدُهُ وأستَعينُهُ ، وأستَغفِرُهُ وأستَهديهِ ، واُؤمِنُ بِهِ ، وأتَوَكَّلُ عَلَيهِ . ⁽²⁾

الإمام عليّ عليه السلام :الحَمدُ للّهِِ الواصِلِ الحَمدَ بِالنِّعَمِ ، وَالنِّعَمَ بِالشُّكرِ ... ونَستَغفِرُهُ مِمّا أحاطَ بِهِ عِلمُهُ ، وأحصاهُ كِتابُهُ ، عِلمٌ غَيرُ قاصِرٍ ، وكِتابٌ غَيرُ مُغادِرٍ . ⁽³⁾

۶ / ۴عِندَ المُلتَزَمِالإمام عليّ عليه السلام :أقِرّوا عِندَ المُلتَزَمِ ⁽⁴⁾بِما حَفِظتُم مِن ذُنوبِكُم ، وما لَم تَحفَظوا فَقولوا : «وما حَفِظَتهُ عَلَينا حَفَظَتُكَ ونَسيناهُ فَاغفِرهُ لَنا» ؛ فَإِنَّهُ مَن أقَرَّ بِذَنبِهِ في ذلِكَ المَوضِعِ وعَدَّهُ وذَكَرَهُ وَاستَغفَرَ اللّهَ مِنهُ ، كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ عز و جل أن يَغفِرَهُ لَهُ . ⁽⁵⁾

الكافي عن معاوية بن عمّار عن أبي عبد اللّه عليه السلامـ أنَّهُ كانَ إذَا انتَهى إلَى المُلتَزَمِ قالَ لِمَواليهِ ـ: أميطوا عَنّي حَتّى اُقِرَّ لِرَبّي بِذُنوبي في هذَا المَكانِ ، فَإِنَّ هذا مَكانٌ لَم يُقِرَّ عَبدٌ لِرَبِّهِ بِذُنوبِهِ ، ثُمَّ استَغفَرَ اللّهَ ، إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ . ⁽⁶⁾

.

۶ / ۴ در محل مُلتزَم

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ـ از خطبه ايشان در حَجة الوداع ـ: ستايش ، خداى راست . او را مى ستاييم و از او يارى مى جويم . از او آمرزش مى طلبيم و به درگاهش توبه مى بريم . از بدى هاى نفس خويش، و از كردارهاى بد خود ، به او پناه مى بريم.

امام باقر عليه السلام :امير مؤمنان ، اين خطبه را ايراد كرد و گفت : «ستايش ، خداى راست . او را مى ستايم و از او يارى مى جويم . از وى آمرزش و راه نمايى مى خواهم . به او ايمان دارم و بر او توكّل مى كنم.

امام على عليه السلام :ستايش ، خداى را كه ستايش را به نعمت ها، و نعمت ها را به سپاس گزارى پيوسته است ⁽¹⁾... و از هر آن گناهى كه علم او بدان احاطه دارد و در كتابش ثبت كرده است، علمى كه قاصر نيست و كتابى كه [هيچ گناه ريز و درشتى را ]فروگذار نمى كند، آمرزش مى طلبم.

۶ / ۴در محل مُلتزَمامام على عليه السلام :در جايگاه مُلتزم ⁽²⁾به آنچه از گناهانتان كه در ياد داريد و نداريد ، اعتراف كنيد و بگوييد: «آنچه را يادداشت كنندگان تو ، يادداشت كرده اند و ما آن را فراموش كرده ايم ، بر ما بيامرز» ؛ زيرا هر كس در اين مكان به گناهانش اعتراف كند و آنها را برشمارد و نام ببرد و براى آنها از خدا آمرزش بطلبد، بر خداوند عز و جلاست كه او را بيامرزد.

الكافىـ به نقل از معاوية بن عمّار ـ: امام صادق عليه السلام هر گاه به ملتزم مى رسيد ، به همراهانش مى فرمود : «از من دور شويد تا در اين مكان ، در برابر پروردگارم به گناهان خود اعتراف كنم؛ زيرا اين جا، مكانى است كه هر بنده اى اگر به گناهان خود در برابر پروردگارش اعتراف كند و از خدا آمرزش بطلبد ، حتماً خداوند او را مى آمرزد».

.

الإمام الصادق عليه السلام :لَمّا طافَ آدَمُ بِالبَيتِ ، وَانتَهى إلَى المُلتَزَمِ ، قالَ لَهُ جَبرَئيلُ عليه السلام : يا آدَمُ ، أقِرَّ لِرَبِّكَ بِذُنوبِكَ في هذَا المَكانِ ، قالَ : فَوَقَفَ آدَمُ عليه السلام فَقالَ : يا رَبِّ ، إنَّ لِكُلِّ عامِلٍ أجرا ، وقَد عَمِلتُ فَما أجري ؟ فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ : يا آدَمُ قَد غَفَرتُ ذَنبَكَ . قالَ : يا رَبِّ ، ولِوُلدي أو لِذُرِّيَّتي ؟ فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ : يا آدَمُ ، مَن جاءَ مِن ذُرِّيَّتِكَ إلى هذَا المَكانِ ، وأقَرَّ بِذُنوبِهِ ، وتابَ كَما تُبتَ ، ثُمَّ استَغفَرَ ، غَفَرتُ لَهُ . ⁽¹⁾

۶ / ۵عِندَ صُعودِ الصَّفاالكافي عن عليّ بن النعمان يرفعه :كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام إذا صَعِدَ الصَّفَا استَقبَلَ الكَعبَةَ ، ثُمَّ رَفَعَ يَدَيهِ ، ثُمَّ يَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لي كُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ قَطُّ ، فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَيَّ بِالمَغفِرَةِ ، فَإِنَّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ . ⁽²⁾

۶ / ۶خِتامُ المَجالِسِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما جَلَسَ قَومٌ في مَجلِسٍ ، فَخاضوا ⁽³⁾في حَديثٍ ، وَاستَغفَرُوا اللّهَ عز و جل قَبلَ أن يَتَفَرَّقوا ، إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُم ماخاضوا فيهِ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۵ هنگام بالا رفتن از صفا

۶ / ۶ در پايان مجلس

امام صادق عليه السلام :چون آدم عليه السلام خانه خدا را طواف كرد، به مُلتزم كه رسيد، جبرئيل عليه السلام به او فرمود: «اى آدم! در اين جايگاه ، به گناهان خود در برابر پروردگارت اعتراف كن». آدم عليه السلام ايستاد و گفت: پروردگارا! هر كارگرى را مزدى است. من هم كار كرده ام . مزد من چيست؟ خداوند عز و جل به او وحى فرمود كه: «اى آدم! گناهت را آمرزيدم». آدم عليه السلام گفت: پروردگارا! فرزندانم يا ذريّه من ، چه؟ خداوند عز و جل به او وحى فرمود كه: «اى آدم! هر يك از ذريّه تو كه به اين مكان بيايد و به گناهانش اعتراف كند و همچون تو توبه نمايد ، سپس آمرزش بخواهد ، او را هم مى آمرزم» .

۶ / ۵هنگام بالا رفتن از صفاالكافىـ به نقل از على بن نعمان، كه سند حديث را به امام باقر عليه السلام مى رساند ـ: امير مؤمنان ، هر گاه بالاى صفا مى رفت ، رو به كعبه مى كرد، سپس دستانش را بالا مى برد و مى گفت: «بار خدايا! هر گناهى را كه مرتكب شده ام ، بر من ببخشاى، و اگر دوباره مرتكب شدم ، دوباره مرا بيامرز؛ زيرا تو آمرزگارى مهربانى» .

۶ / ۶در پايان مجلسپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه گروهى گِرد هم بنشينند و به سخنان آميخته به دروغ و باطل پردازند و پيش از آن كه پراكنده شوند ، از خداوند عز و جل آمرزش بطلبند ، خداوند ، آنها را بر ايشان مى آمرزد.

.

عنه صلى الله عليه و آله :كَفّارَةُ المَجلِسِ أن يَقولَ العَبدُ بَعدَ أن يَقومَ : سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن جَلَسَ في مَجلِسٍ كَثُرَ فيه لَغطُهُ ⁽²⁾فَقالَ قَبلَ أن يَقومَ : «سُبحانَكَ رَبَّنا وبِحَمدِكَ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُكَ ثُمَّ أتوبُ إلَيكَ» إلّا غَفَرَ اللّهُ لَهُ ما كانَ في مَجلِسِهِ ذلِكَ . ⁽³⁾

عمل اليوم والليلة لابن السني عن أبي اُمامة :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا جَلَسَ فَأَرادَ أن يَقومَ استَغفَرَ اللّهَ عَشرا إلى خَمسَ عَشرَةَ . ⁽⁴⁾

عمل اليوم والليلة لابن السني عن عبد اللّه الحضرمي :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا قامَ مِنَ المَجلِسِ استَغفَرَ عِشرينَ مَرَّةً فَأَعلى . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ عليه السلام كانَ لا يَقومُ مِن مَجلِسٍ ـ وإن خَفَّ ـ حَتّى يَستَغفِرَ اللّهَ عز و جل خَمسا وعِشرينَ مَرَّةً . ⁽⁶⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كفّاره هر مجلسى اين است كه بنده ، بعد از بلند شدن از آن بگويد: «پاكا تو ـ اى خدا ـ و ستايش ، تو را! معبودى جز تو نيست. از تو آمرزش مى طلبم و به درگاهت ، توبه مى كنم».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در مجلسى بنشيند كه در آن ، بيهوده گويى بسيار شود، و پيش از آن كه برخيزد و بگويد: «پاكا تو ـ اى پروردگار ما ـ و ستايش ، تو را! معبودى جز تو نيست. از تو آمرزش مى طلبم و به درگاهت ، توبه مى كنم»، مگر آن كه خداوند ، آنچه را در آن مجلس از او سرزده است ، بر وى مى آمرزد.

عمل اليوم و الليلة ، ابن السنىـ به نقل از ابواُمامه ـ: پيامبر خدا ، هرگاه جلوس مى كرد، چون مى خواست برخيزد ، ده تا پانزده بار ، از خدا آمرزش مى طلبيد.

عمل اليوم والليلة ، ابن السنىـ به نقل از عبد اللّه حَضْرَمى ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه از مجلس برمى خاست ، بيست بار و بيشتر ، طلب آمرزش مى كرد.

امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، از هيچ مجلسى ، هر چند كوتاه ، بر نمى خاست تا آن كه بيست و پنج مرتبه از خداوند عز و جل آمرزش مى طلبيد.

.

المعجم الأوسط عن رافع بن خديج :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله لا يَقومُ مِن مَجلِسٍ حَتّى يَقولَ : «سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ ، أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ» ثُمَّ يَقولُ : إنَّها كَفّارَةٌ لِما يَكونُ فِي المَجلِسِ . ⁽¹⁾

سنن الترمذي عن ابن عمر :كانَ يُعَدُّ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فِي المَجلِسِ الواحِدِ مِئَةَ مَرَّةٍ مِن قَبلِ أن يَقومَ : رَبِّ اغفِر لي وتُب عَلَيَّ ، إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ . ⁽²⁾

منية المريد :[ رُوِيَ] أنَّهُ صلى الله عليه و آله كانَ إذا فَرَغَ مِن حَديثِهِ وأرادَ أن يَقومَ مِن مَجلِسِهِ ، يَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا ما أخطَأنا وما تَعَمَّدنا ، وما أسرَرنا وما أعلَنّا ، وما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّا ، أنتَ المُقَدِّمُ وأنتَ المُؤَخِّرُ ، لا إلهَ إلّا أنتَ . ⁽³⁾

راجع : ج ۱ ص ۲۰۰ (أهمّ مواطن الذكر / عند القيام) .

۶ / ۷تَزكِيَةُ النّاسِرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ: يا عَلِيُّ ، إذا اُثنِيَ عَلَيكَ في وَجهِكَ فَقُل : اللّهُمَّ اجعَلني خَيرا مِمّا يَظُنّونَ ، وَاغفِر لي ما لا يَعلَمونَ ، ولا تُؤاخِذني بِما يَقولونَ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام : إذا قيلَ فيكَ ما فيكَ ، فَاعلَم أنَّهُ ذَنبٌ ذُكِّرتَهُ فَاستَغفِرِ اللّهَ مِنهُ ، وإن قيلَ فيكَ ما لَيسَ فيكَ ، فَاعلَم أنَّهُ حَسَنَةٌ كُتِبَت لَكَ لَم تَتعَب فيها . ⁽⁵⁾

.

۶ / ۷ هنگام ستايش مردم

المعجم الأوسطـ به نقل از رافع بن خديج ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله از هيچ مجلسى برنمى خاست ، مگر آن كه مى گفت: «پاكا تو ـ اى خدا ـ و ستايش ، تو را! از تو آمرزش مى خواهم و به درگاهت ، توبه مى كنم» . سپس مى فرمود: «اين ، كفّاره چيزى (گناه و خطاهايى) است كه در مجلس مى گذرد» .

سنن الترمذىـ به نقل از ابن عمر ـ: براى پيامبر خدا در يك مجلس ، صد بار شمرده مى شد كه پيش از آن كه برخيزد ، مى گفت : «خدايا! مرا بيامرز و توبه ام را بپذير كه تو ، توبه پذيرِ آمرزگارى» .

منية المريد :[روايت شده است كه] پيامبر صلى الله عليه و آله هر گاه از سخن گفتن ، فارغ مى شد و مى خواست از جاى خود برخيزد ، مى گفت : «بار خدايا! هر آن گناهى را كه به خطا يا عمدا مرتكب شديم، و هر آنچه را در نهان يا آشكار از ما سر زده است و تو از ما بِدان داناترى، بيامرز، كه پس و پيش كردن امور ، در دست توست . معبودى جز تو نيست.

ر . ك : ج ۱ ص ۲۰۱ (مهم ترين اوقات ياد خدا/ هنگام برخاستن).

۶ / ۷هنگام ستايش مردمپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـ: اى على! هر گاه در پيشِ رويت از تو ستايش شد، بگو: «بار خدايا! مرا از آنچه [مردم ]مى پندارند ، بهتر قرار ده، و آنچه را نمى دانند ، بر من بيامرز، و بدانچه مى گويند ، مرا مؤاخذه مفرما» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـ: عيسى بن مريم عليه السلام به يحيى بن زكريا عليه السلام گفت: «اگر در باره تو چيزى گفته شد كه در تو هست ، بدان كه گناهى به تو يادآورى شده است . پس براى آن ، از خدا آمرزش بخواه، و اگر در باره تو چيزى گفته شد كه در تو نيست ، بدان كه ثوابى بى رنج [و زحمت] برايت نوشته شده است.

.

الإمام عليّ عليه السلامـ مِن خُطبَتِهِ في وَصفِ المُتَّقينَ ـ: إن زُكِّيَ أحَدُهُم خافَ مِمّا يَقولونَ ، ويَستَغفِرُ اللّهَ مِمّا لا يَعلَمونَ ، وقالَ : أنَا أعلَمُ بِنَفسي مِن غَيري ، ورَبّي أعلَمُ مِنّي بِنَفسي ، اللّهُمَّ لا تُؤاخِذني بِما يَقولونَ ، وَاجعَلني خَيرا مِمّا يَظُنّونَ ، وَاغفِر لي ما لا يَعلَمونَ ، فَإِنَّكَ عَلّامُ الغُيوبِ ، وساتِرُ العُيوبِ . ⁽¹⁾

الإمام زين العابدين عليه السلامـ في وَصفِ المُؤمِنِ ـ: إن زُكِّيَ خافَ مِمّا يَقولونَ ، ويَستَغفِرُ اللّهَ لِما لا يَعلَمونَ ، لا يَغُرُّهُ قَولُ مَن جَهِلَهُ ، ويَخافُ إحصاءَ ما عَمِلَهُ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :كانَ أبي عليه السلام يَقولُ في سُجودِهِ : اللّهُمَّ إنَّ ظَنَّ النّاسِ بي حَسَنٌ فَاغفِر لي ما لا يَعلَمونَ ، ولا تُؤاخِذني بِما يَقولونَ ، وأنتَ عَلّامُ الغُيوبِ . ⁽³⁾

۶ / ۸الحَسَدُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا حَسَدتَ فَاستَغفِرِ اللّهَ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۸ حسادت

امام على عليه السلامـ از خطبه ايشان در وصف پرهيزگاران ـ: اگر يكى از آنان ، ستوده شود ، از آنچه [در ستايش او ]مى گويند ، مى ترسد و براى آنچه [از عيب و گناه او ]نمى دانند ، از خدا آمرزش مى طلبد و مى گويد: «من ، خويشتن را بهتر از ديگران مى شناسم و پروردگارم ، مرا بهتر از خودم مى شناسد . بار خدايا! به آنچه مى گويند ، مرا مؤاخذه مفرما، و مرا بهتر از آن بدار كه آنان مى پندارند، و آنچه را از من نمى دانند ، بر من بيامرز ، كه تو داناى نهان ها و پوشاننده عيب هايى» .

امام زين العابدين عليه السلامـ در وصف مؤمن ـ: اگر ستوده شود ، از آنچه مى گويند ، مى ترسد و از آنچه نمى دانند ، به پيشگاه خدا آمرزش مى طلبد . سخن كسى كه او را نشناخته [مى ستايد] ، فريبش نمى دهد و از ثبت كردارهاى خود ، بيمناك است.

امام صادق عليه السلام :پدرم [امام كاظم عليه السلام ] در سجودش مى گفت: «بار خدايا! مردم به من ، گمان نيك مى برَند. پس آنچه را [از گناهان من] نمى دانند ، بر من بيامرز ، و مرا به آنچه [از خوبى در باره من] مى گويند ، مؤاخذه مفرما، كه تو داناى نهان هايى» .

۶ / ۸حسادتپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه حسادت ورزيدى ، از خدا آمرزش بخواه.

.

۶ / ۹الاِلتِقاءُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذَا التَقَى المُسلِمانِ فَتَصافَحا ، وحَمِدَا اللّهَ عز و جلوَاستَغفَراهُ ، غَفَرَ لَهُما . ⁽¹⁾

۶ / ۱۰الوَداعُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذَا التَقَيتُم فَتَلاقَوا بِالتَّسليمِ وَالتَّصافُحِ ، وإذا تَفَرَّقتُم فَتَفَرَّقوا بِالاِستِغفارِ . ⁽²⁾

۶ / ۱۱الخُروجُ إلَى السَّفَرِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :يا عَلِيُّ ، إنَّهُ لَيسَ مِن أحَدٍ يَركَبُ ما أنعَمَ اللّهُ عَلَيهِ ، ثُمَّ يَقرَأُ آيَةَ السُّخرَةِ ⁽³⁾، ثُمَّ يَقولُ : «أستَغفِرُ اللّهَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ وأتوبُ إلَيهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي ، فَإِنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» إلّا قالَ السَّيِّدُ الكَريمُ : يا مَلائِكَتي ، عَبدي يَعلَمُ أنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ غَيري ، اِشهَدوا أنّي قَد غَفَرتُ لَهُ ذُنوبَهُ . ⁽⁴⁾

.

۶ / ۹ به هم رسيدن

۶ / ۱۰ خداحافظى

۶ / ۱۱ بيرون رفتن براى سفر

۶ / ۹به هم رسيدنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه دو مسلمان به هم مى رسند ، با هم دست بدهند و خداوند عز و جل را ستايش گويند و از او آمرزش بطلبند ، خدا آن دو را مى آمرزد.

۶ / ۱۰خداحافظىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه به يكديگر بر خورديد ، با سلام كردن و دست دادن برخورد كنيد، و چون از هم جدا شديد ، با آمرزش خواهى كردن ، جدا شويد.

۶ / ۱۱بيرون رفتن براى سفرپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى على! هيچ كس نيست كه بر مَركبى كه خدا به او بخشيده است ، سوار شود، سپس آيه تسخير ⁽¹⁾را بخواند، آن گاه بگويد: «از خدايى كه معبودى جز او زنده پاينده نيست ، آمرزش مى طلبم و به درگاهش توبه مى برم. بار خدايا! گناهان مرا بيامرز ، كه گناهان را كسى جز تو نمى آمرزد» ، جز اين كه آن آقاى بزرگوار مى فرمايد: «اى فرشتگان من! بنده ام مى داند كه گناهان را كسى جز من نمى آمرزد. گواه باشيد كه گناهان او را آمرزيدم» .

.

السنن الكبرى عن أنس :لَم يُرِد رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله سَفَرا إلّا قالَ حينَ يَنهَضُ مِن جُلوسِهِ : «اللّهُمَّ ، بِكَ انتَشَرتُ ، وإلَيكَ تَوَجَّهتُ ... اللّهُمَّ زَوِّدنِي التَّقوى ، وَاغفِر لي ذَنبي ، ووَجِّهني إلَى الخَيرِ حَيثُ ما تَوَجَّهتُ» ثُمَّ يَخرُجُ . ⁽¹⁾

الأمالي للطوسي عن عليّ بن ربيعة الأسدي :رَكِبَ عَلِيُّ بنُ أبي طالِبٍ عليه السلام ، فَلَمّا وَضَعَ رِجلَهُ فِي الرِّكابِ قالَ : «بِاسمِ اللّهِ» ، ... ثُمَّ سَبَّحَ اللّهَ ثَلاثا ، وحَمَّدَ اللّهَ ثَلاثا ، وكَبَّرَ اللّهَ ثَلاثا . ثُمَّ قالَ : «رَبِّ اغفِر لي فَإِنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» ، ثُمَّ قالَ : فَعَلَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله هذا وأنَا رَديفُهُ . ⁽²⁾

.

السنن الكبرىـ به نقل از اَنَس ـ: پيامبر خدا ، هيچ گاه آهنگ سفرى نكرد ، مگر اين كه چون از جايش بلند مى شد ، مى گفت: «بار خدايا! به نام و يارى تو سفر مى كنم، و به سوى تو روى مى آوردم... بار خدايا! ره توشه ام را پرهيزگارى قرار ده، و گناهانم را بيامرز، و به هر سوى كه رفتم ، مرا در جهت خير قرار ده...» . سپس بيرون مى رفت.

الأمالى ، طوسىـ به نقل از على بن ربيعه اسدى ـ: على بن ابى طالب عليه السلام بر مَركب نشست . چون پايش را در ركاب نهاد ، گفت: «به نام خدا»... سپس ، سه بار خدا را تسبيح گفت و سه بار حمد گفت و سه بار تكبير. آن گاه گفت: «پروردگارا! مرا بيامرز ، كه گناهان را كسى جز تو نمى آمرزد». سپس فرمود: «من در ترك پيامبر خدا نشسته بودم كه ايشان ، اين گونه عمل كرد» .

.

الفَصلُ السّابِعُ : ما ينبغي فيه الاستغفار من العبادات۷ / ۱الوُضوءُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِن مُسلِمٍ يَتَوَضَّأُ ثُمَّ يَقولُ عِندَ فَراغِهِ مِن وُضوئِهِ : «سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ ، أشهَدُ أن لا إلهَ إلّا أنتَ ، أستَغفِرُكَ وأتوبُ إلَيكَ ، اللّهُمَّ اجعَلني مِنَ التَّوّابينَ وَاجعَلني مِنَ المُتَطَهِّرينَ ، وَاغفِر لي إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ» إلّا كُتِبَت في رِقٍّ ثُمَّ خُتِمَ عَلَيها ، ثُمَّ وُضِعَت تَحتَ العَرشِ ، حَتّى تُدفَعَ إلَيهِ بِخاتَمِها يَومَ القِيامَةِ . ⁽¹⁾

۷ / ۲الخُروجُ إلَى الصَّلاةِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ إلَى الصَّلاةِ فَقالَ : «اللّهُمَّ إنّي أسأَ لُكَ بِحَقِّ السّائِلينَ عَلَيكَ ، وأسأَ لُكَ بِحَقِّ مَمشايَ هذا ، فَإِنّي لَم أخرُج أشَرا ولا بَطَرا ، ولا رِياءً ولا سُمعَةً ، وخَرَجتُ اتِّقاءَ سَخَطِكَ ، وَابتِغاءَ مَرضاتِكَ ، فَأَسأَ لُكَ أن تُعيذَني مِنَ النّارِ ، وأن تَغفِرَ لي ذُنوبي ، إنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» أقبَلَ اللّهُ عَلَيهِ بِوَجهِهِ ، وَاستَغفَرَ لَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ . ⁽²⁾

.

فصل هفتم: عبادت هايى كه سزاوار است در آنها طلب آمرزش كرد

۷ / ۱ وضو

۷ / ۲ بيرون رفتن براى نماز

فصل هفتم: عبادت هايى كه سزاوار است در آنها طلب آمرزش كرد۷ / ۱وضوپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مسلمانى نيست كه وضو بگيرد و چون وضويش را تمام كرد ، بگويد: «پاكا تو ـ اى خدا ـ و ستايش ، تو را! گواهى مى دهم كه معبودى جز تو نيست . از تو آمرزش مى خواهم و به درگاهت، توبه مى آورم. بار خدايا! مرا از توبه گران و از پاكيزگان ، قرار ده، و مرا بيامرز . به راستى كه تو بر هر چيزى توانايى» ، جز آن كه اين دعا ، در نازك پوستى نوشته مى شود ، سپس بر آن مُهر زده شده ، در زير عرش نهاده مى شود تا آن كه در روز قيامت ، آن را همچنان مُهر شده به او مى دهند.

۷ / ۲بيرون رفتن براى نمازپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس از خانه اش براى نماز گزاردن [در مسجد] خارج شود و بگويد: «بار خدايا! به حقّ درخواست كنندگان از تو ، از تو مى خواهم، و به حقّ اين رفتنم ، از تو درخواست مى كنم؛ زيرا كه من ، از سرِ غرور و سرمستى يا خودنمايى و شهرت طلبى بيرون نيامده ام ؛ بلكه براى حفظ خود از خشم و ناخشنودى تو و طلب خشنودى ات بيرون آمده ام . پس از تو درخواست مى كنم كه مرا از آتش [دوزخ] در پناه خود بدارى و گناهانم را بيامرزى، كه گناهان را كسى جز تو نمى آمرزد»، خداوند به او رو مى كند و هفتاد هزار فرشته ، برايش آمرزش مى طلبند.

.

۷ / ۳دُخولُ المَسجِدِ وَالخُروجُ مِنهُالمعجم الأوسط عن ابن عمر :عَلَّمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ إذا دَخَلَ المَسجِدَ ، أن يُصَلِّيَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ويَقولَ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا ذُنوبَنا ، وَافتَح لَنا أبوابَ رَحمَتِكَ . ⁽¹⁾

فاطمة عليهاالسلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا دَخَلَ المَسجِدَ يَقولُ : «بِاسمِ اللّهِ ، وَالسَّلامُ عَلى رَسولِ اللّهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي ، وَافتَح لي أبوابَ رَحمَتِكَ . وإذا خَرَجَ قالَ : «بِاسمِ اللّهِ ، وَالسَّلامُ عَلى رَسولِ اللّهِ ، اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي ، وَافتَح لي أبوابَ فَضلِكَ» . ⁽²⁾

۷ / ۴اِفتِتاحُ الصَّلاةِرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِاُمِّ رافِعٍ لَمّا قالَت لَهُ : دُلَّني عَلى عَمَلٍ يَأجُرُنِيَ اللّهُ عز و جلعَلَيهِ ـ: يا اُمَّ رافِعٍ ، إذا قُمتِ إلَى الصَّلاةِ فَسَبِّحِي اللّهَ عَشرا ، وهَلِّليهِ عَشرا ، وَاحمَديهِ عَشرا ، وكَبِّريهِ عَشرا ، وَاستَغفِريهِ عَشرا . فَإِنَّكِ إذا سَبَّحتِ عَشرا ، قالَ : هذا لي . وإذا هَلَّلتِ ، قالَ : هذا لي ، وإذا حَمِدتِ ، قالَ : هذا لي . وإذا كَبَّرتِ ، قالَ : هذا لي . وإذَا استَغفَرتِ ، قالَ : قَد غَفَرتُ لَكِ . ⁽³⁾

.

۷ / ۳ وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آن

۷ / ۴ آغاز كردن نماز

۷ / ۳وارد شدن به مسجد و خارج شدن از آنالمعجم الأوسطـ به نقل از ابن عمر ـ: پيامبر خدا ، به حسن بن على عليهماالسلامآموخت كه هر گاه وارد مسجد شد ، بر پيامبر درود بفرستد و بگويد : «بار خدايا! گناهان ما را بيامرز و درهاى رحمتت را بر ما بگشاى» .

فاطمه عليهاالسلام :پيامبر خدا ، هر گاه وارد مسجد مى شد ، مى گفت: «به نام خدا . درود بر پيامبر خدا! بار خدايا! گناهان مرا بيامرز و درهاى رحمتت را برايم بگشا.. .» ، و هرگاه خارج مى شد ، مى گفت: «به نام خدا. درود بر پيامبر خدا! بار خدايا! گناهان مرا بيامرز و درهاى فضل خود را برايم بگشاى».

۷ / ۴آغاز كردن نمازپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به امّ رافع كه به ايشان گفت : مرا به عملى راه نمايى فرما كه خداوند عز و جل براى آن به من مزد دهد ـ: اى امّ رافع! هرگاه براى نماز ايستادى ، ده بار سبحان اللّه بگو، ده بار لا إله إلّا اللّه ، ده بار الحمد للّه ، ده بار اللّه أكبر ، و ده بار استغفر اللّه زيرا چون ده بار تسبيح بگويى، خداوند مى فرمايد: «اين ، از آنِ من است. چون لا إله إلّا اللّه بگويى، مى فرمايد: اين ، از آنِ من است . چون ستايش بگويى، مى فرمايد: اين ، از آنِ من است . چون تكبير بگويى، مى فرمايد: اين ، از آنِ من است ، و چون آمرزش بطلبى، مى فرمايد: تو را آمرزيدم » .

.

عنه صلى الله عليه و آلهـ لِبُرَيدَةَ ـ: يا بُرَيدَةُ ، إذا كانَ حينَ تَفتَتِحُ الصَّلاةَ فَقُل : سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ ، لا حَولَ ولا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ ، لا إلهَ إلّا أنتَ ، ظَلَمتُ نَفسي فَاغفِر لي ، إنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ . ⁽¹⁾

الإمام عليّ عليه السلام :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذَا استَفتَحَ الصَّلاةَ قالَ : لا إلهَ إلّا أنتَ سُبحانَكَ ، ظَلَمتُ نَفسي وعَمِلتُ سوءً ، فَاغفِر لي ، إنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ . ⁽²⁾

۷ / ۵أثناءُ الصَّلاةِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يُنسِيَنَّكَ ⁽³⁾الاِستِغفارَ في صَلاةٍ فَإِنَّها مَمحاةٌ لِلخَطايا بِرَحمَةِ اللّهِ تَعالى. ⁽⁴⁾

مسند ابن حنبل عن زاذان عن رجل من أصحاب النبيّ صلى الله عليه و آله من الأنصار :أنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله في صَلاةٍ وهُوَ يَقولُ : «رَبِّ اغفِر لي» ـ قالَ شُعبَةُ : أو قالَ : اللّهُمَّ اغفِر لي ـ «وتُب عَلَيَّ ، إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ» مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽⁵⁾

.

۷ / ۵ در ميان نماز

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به بُرَيده ـ: اى بُرَيده! هرگاه نماز را آغاز كردى ، بگو: «پاكا تو ـ اى خدا ـ و ستايش توراست! هيچ نيرو و توانى نيست ، جز به يارى خدا . معبودى جز تو نيست . من بر خويشتن ، ستم كردم . پس مرا بيامرز ، كه گناهان را جز تو كسى نمى آمرزد.

امام على عليه السلام :پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه نماز را آغاز مى كرد ، مى گفت: معبودى جز تو نيست . منزّهى تو! من بر خود ، ستم نمودم و بد كردم . پس مرا بيامرز ، كه گناهان را كسى جز تو نمى آمرزد.

۷ / ۵در ميان نمازپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زنهار [شيطان] آمرزش خواهى در نماز را از يادت نبرد؛ زيرا كه آمرزش خواهى در نماز، به لطف خداوند متعال، گناهان را پاك مى كند.

مسند ابن حنبلـ به نقل از زاذان ، از مردى انصارى كه از ياران پيامبر صلى الله عليه و آله بوده است ـ: [وى] از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيده كه در نمازى صد بار مى گفته است : «اى خداوند من! مرا بيامرز . (شعبه مى گويد: يا گفت : بار خدايا! مرا بيامرز) و توبه ام را بپذير كه تو ، توبه پذيرِ مهربانى».

.

تهذيب الأحكام عن عبيد بن زرارة :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ الرَّكعَتَينِ الأَخيرَتَينِ مِنَ الظُّهرِ . قالَ : تُسَبِّحُ وتُحَمِّدُ اللّهَ وتَستَغفِرُ لِذَنبِكَ ، وإن شِئتَ فاتِحَةَ الكِتابِ ، فَإِنَّها تَحميدٌ ودُعاءٌ . ⁽¹⁾

۷ / ۶فِي السَّجدَةِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قالَ وهُوَ ساجِدٌ ثَلاثَ مَرّاتٍ : «رَبِّ اغفِر لي» لَم يَرفَع رَأسَهُ حَتّى يَغفِرَ لَهُ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يَقولُ إذا وَضَعَ وَجهَهُ لِلسُّجودِ : اللّهُمَّ مَغفِرَتُكَ أوسَعُ مِن ذُنوبي ، ورَحمَتُكَ أرجى عِندي مِن عَمَلي ، فَاغفِر لي ذُنوبي يا حَيُّ لا يَموتُ . ⁽³⁾

الأمالي للصدوق عن الأصبغ بن نباتة :كانَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام يَقولُ في سُجودِهِ : اُناجيكَ يا سَيِّدي كَما يُناجِي العَبدُ الذَّليلُ مَولاهُ ، وأطلُبُ إلَيكَ طَلَبَ مَن يَعلَمُ أنَّكَ تُعطي ولا يَنقُصُ مِمّا عِندَكَ شَيءٌ ، وأستَغفِرُكَ استِغفارَ مَن يَعلَمُ أنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ ، وأتَوَكَّلُ عَلَيكَ تَوَكُّلَ مَن يَعلَمُ أنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۶ در سجده

تهذيب الأحكامـ به نقل از عبيد بن زُراره ـ: از امام صادق عليه السلام در باره دو ركعت آخر نماز ظهر پرسيدم . فرمود: «خدا را تسبيح و ستايش مى گويى و از گناهانت ، آمرزش مى خواهى، و اگر هم خواستى ، فاتحه الكتاب را مى خوانى؛ زيرا آن نيز ستايش و دعاست» .

۷ / ۶در سجدهپيامبرخدا صلى الله عليه و آله :هر كس در سجده ، سه بار بگويد: «پروردگارا! مرا بيامرز» ، سرش را [از سجده ]برنداشته ، خدا او را مى آمرزد.

امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، هرگاه صورتش را براى سجده مى نهاد، مى گفت: «بار خدايا! آمرزش تو ، از گناهان من گسترده تر است، و به رحمت تو اميدوارترم تا به عمل خويش . پس گناهان مرا بيامرز ، اى زنده ناميرا!» .

الأمالى ، صدوقـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ: امير مؤمنان ، در سجده اش مى گفت: «آقاى من! با تو آهسته سخن مى گويم ، آن گونه كه بنده خوار با خواجه اش مى گويد . از تو تقاضا مى كنم ، همچون تقاضاى كسى كه مى داند تو عطا مى كنى و از آنچه نزد توست ، هيچ كاسته نمى شود . از تو آمرزش مى خواهم ، همچون آمرزش خواهىِ كسى كه مى داند گناهان را فقط تو مى آمرزى و بس . بر تو توكّل مى كنم ، همچون توكّل كردن كسى كه مى داند تو بر هر چيزى توانايى» .

.

الإمام الكاظم عليه السلامـ في سُجودِهِ ـ: يا مَن عَلا فَلا شَيءَ فَوقَهُ ، يا مَن دَنا فَلا شَيءَ دونَهُ ، اغفِر لي ولِأَصحابي . ⁽¹⁾

۷ / ۷بَينَ السَّجدَتَينِالإمام الصادق عليه السلامـ عِندَ القُعودِ مِنَ السُّجودِ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ رَبّي وأتوبُ إلَيهِ . ⁽²⁾

سنن أبي داوود عن ابن عبّاس :أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ يَقولُ بَينَ السَّجدَتَينِ : اللّهُمَّ اغفِر لي وَارحَمني ، وعافِني وَاهدِني وَارزُقني . ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إذا رَفَعتَ رَأسَكَ فَقُل بَينَ السَّجدَتَينِ : اللّهُمَّ اغفِر لي ، وَارحَمني ، وأجِرني وَادفَع عَنّي ، إنّي لِما أنزَلتَ إلَيَّ مِن خَيرٍ فَقيرٌ ، تَبارَكَ اللّهُ رَبُّ العالَمينَ . ⁽⁴⁾

۷ / ۸القُنوتُكتاب من لا يحضره الفقيه :سَأَلَ الحَلَبِيُّ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَنِ القُنوتِ ، فيهِ قَولٌ مَعلومٌ ؟ فَقالَ : أثنِ عَلى رَبِّكَ ، وصَلِّ عَلى نَبِيِّكَ ، وَاستَغفِر لِذَنبِكَ . ⁽⁵⁾

.

۷ / ۷ ميان دو سجده

۷ / ۸ هنگام قنوت

امام كاظم عليه السلامـ در سجده اش ـ: اى آن كه بالا است و بالاتر از او ، هيچ نيست، اى آن كه نزديك است و نزديكتر از او ، چيزى نيست! مرا و يارانم را بيامرز.

۷ / ۷ميان دو سجدهامام صادق عليه السلامـ هنگام نشستن بعد از سجده ـ: از پروردگارم ـ خدا ـ آمرزش مى طلبم و به درگاهش ، توبه مى برم.

سنن أبى داوودـ به نقل از ابن عبّاس ـ: پيامبر خدا ، مابين دو سجده مى گفت: «بار خدايا! مرا بيامرز و به من ، رحم كن و عافيتم بخش و هدايتم فرما و روزى ام ده» .

امام صادق عليه السلام :هرگاه سرت را [از سجده] برداشتى، ميان دو سجده بگو: «بار خدايا! مرا بيامرز، و بر من ، رحم آور و پناهم ده و از من ، حمايت كن كه من به هر خيرى بر من بفرستى ، نيازمندم . بزرگ و خجسته است خدايى كه پروردگارِ جهانيان است».

۷ / ۸هنگام قنوتكتاب من لا يحضره الفقيه :حلبى از امام صادق عليه السلام در باره قنوت پرسيد و گفت: آيا ذكرِ معيّنى دارد؟ فرمود: «پروردگارت را ثنا گو و بر پيامبرت درود فرست و از گناهانت ، آمرزش بخواه» .

.

السنن الكبرى عن عبد الرحمن بن سويد الكاهلي :كَأَنّي أسمَعُ عَلِيّا عليه السلام فِي الفَجرِ حينَ قَنَتَ، وهُوَ يَقولُ : اللّهُمَّ إنّا نَستَعينُكَ ونَستَغفِرُكَ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق عليه السلام :يُجزِئُكَ فِي القُنوتِ : اللّهُمَّ اغفِر لَنا وَارحَمنا ، وعافِنا وَاعفُ عَنّا فِي الدُّنيا وَالآخِرَةِ ، إنَّكَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ . ⁽²⁾

۷ / ۹عَقيبَ الصَّلَواتِالسنن الكبرى للنسائي عن زاذان :حَدَّثَني رَجُلٌ مِنَ الأَنصارِ قالَ : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ في دُبُرِ الصَّلاةِ : «اللّهُمَّ اغفِر لي ، وتُب عَلَيَّ ، إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الغَفورُ» حَتّى بَلَغَ مِئَةَ مَرَّةٍ . ⁽³⁾

صحيح مسلم عن ثوبان :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذَا انصَرَفَ مِن صَلاتِهِ استَغفَرَ ثَلاثا ، وقالَ : اللّهُمَّ أنتَ السَّلامُ ، ومِنكَ السَّلامُ ، تَبارَكتَ ذَا الجَلالِ وَالإِكرامِ . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۹ در پىِ نمازها

السنن الكبرىـ به نقل از عبد الرحمان بن سويد كاهلى ـ: گويا هم اكنون صداى على عليه السلام را مى شنوم كه در دعاى قنوت نماز صبح مى گويد: «بار خدايا! از تو يارى مى جوييم و از تو آمرزش مى خواهيم» .

امام صادق عليه السلام :در دعاى قنوت ، اين دعا تو را كفايت مى كند: «بار خدايا! مرا بيامرز و بر ما رحم آور و ما را عافيت بخش و در دنيا و آخرت ، از ما درگذر ، كه به راستى تو بر هر چيزى توانايى» .

۷ / ۹در پىِ نمازهاالسنن الكبرى ، نسائىـ به نقل از زاذان ـ: مردى از انصار برايم گفت: از پيامبر خدا شنيدم كه در پىِ نماز مى گويد: «بار خدايا! مرا بيامرز و توبه ام را بپذير ، كه تو توبه پذير و آمرزگارى» تا به صد مرتبه رسيد.

صحيح مسلمـ به نقل از ثوبان ـ: پيامبر خدا ، هرگاه نمازش را به پايان مى رساند ، سه بار آمرزش مى طلبيد و مى گفت: «تويى سلام، و از توست سلام . بزرگى تو ، اى خداوند شكوه و ارج!

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ بَعدَ العَصرِ سَبعينَ مَرَّةً ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذُنوبَهُ سَبعينَ سَنَةً . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن قالَ بَعدَ صَلاةِ العَصرِ في كُلِّ يَومٍ مَرَّةً واحِدَةً : «أستَغفِرُ اللّه الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ ، الرَّحمنُ الرَّحيمُ ، ذُوالجَلالِ وَالإِكرامِ ، وأسأَ لُهُ أن يَتوبَ عَلَيَّ تَوبَةَ عَبدٍ ذَليلٍ ، خاضِعٍ فَقيرٍ بائِسٍ مِسكينٍ مُستَكينٍ مُستَجيرٍ ، لا يَملِكُ لِنَفسِهِ نَفعا ولا ضَرّا ، ولا مَوتا ولا حَياةً ولا نُشورا» . أمَرَ اللّهُ تَعالَى المَلَكَينِ بِتَخريقِ صَحيفَتِهِ كائِنَةً ما كانَت . ⁽²⁾

الإمام عليّ عليه السلام :قالَ رَجُلٌ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله : يا رَسولَ اللّهِ ، عَلِّمني عَمَلاً لا يُحالُ بَينَهُ وبَينَ الجَنَّةِ ؟ قالَ : لا تَغضَب ، ولا تَسأَلِ النّاسَ شَيئا ، وَارضَ لِلنّاسِ ما تَرضى لِنَفسِكَ . فَقالَ : يا رَسولَ اللّهِ ، زِدني . قالَ : إذا صَلَّيتَ العَصرَ فَاستَغفِرِ اللّهَ سَبعا وسَبعينَ مَرَّةً ؛ تَحُطُّ عَنكَ عَمَلَ سَبعٍ وسَبعينَ سَنَةً . ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَنِ استَغفَرَ اللّهَ عز و جل بَعدَ العَصرِ سَبعينَ مَرَّةً ، غَفَرَ اللّهُ لَهُ ذلِكَ اليَومَ سَبعَمِئَةِ ذَنبٍ ، فَإِن لَم يَكُن لَهُ فَلِأَبيهِ ، فَإِن لَم يَكُن لِأَبيهِ فَلِاُمِّهِ ، فَإِن لَم يَكُن لِاُمِّهِ فَلِأَخيهِ ، فَإِن لَم يَكُن لِأَخيهِ فَلِاُختِهِ ، فَإِن لَم يَكُن لِاُختِهِ فَلِلأَقرَبِ فَالأَقرَبِ . ⁽⁴⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس بعد از نماز عصر ، هفتاد بار آمرزش بخواهد ، خداوند ، گناهان هفتاد سال او را مى آمرزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس هر روز بعد از نماز عصر ، يك بار بگويد: «آمرزش مى طلبم از خدايى كه معبودى نيست ، جز او زنده جاويدان ، مهرگسترِ مهربان، خداوند شكوه و ارج . از او مى خواهم كه توبه مرا بپذيرد ؛ توبه بنده خوارِ خاكسارِ نادار بينواى مستمند بيچاره پناه خواهى را كه اختيار هيچ سود و زيانى ، و مرگ و زندگى و رستاخيزى را براى خود ندارد»، خداوند متعال ، به دو فرشته [ى متوكّل او] دستور دهد كه كارنامه او را، هر چه مى خواهد باشد [و هر اندازه آكَنده از گناه باشد]، پاره كنند.

امام على عليه السلام :مردى به پيامبرخدا گفت : اى پيامبر! به من عملى را بياموز كه هيچ چيز ميان آن و بهشت ، نتواند مانع شود. فرمود: «خشمگين مشو، از مردم چيزى مخواه، و براى مردم آن بپسند كه براى خويش مى پسندى» . گفت : باز هم بگو ، اى پيامبر خدا! فرمود: «نماز عصر را كه خواندى ، هفتاد و هفت بار از خدا آمرزش بخواه ، گناه هفتاد و هفت سال از تو مى ريزد» .

امام صادق عليه السلام :هر كس بعد از نماز عصر ، هفتاد بار از خداوند عز و جل آمرزش بخواهد ، خداوندْ در آن روز ، هفتصد گناه او را مى آمرزد، و اگر خودش اين اندازه گناه نداشته باشد، از گناهان پدرش مى آمرزد، و اگر پدرش گناهى نداشت ، از [گناه ]مادرش مى آمرزد، و اگر مادرش نداشت ، از [گناه] برادرش مى آمرزد، و اگر برادرش نداشت ، از [گناه] خواهرش مى آمرزد و اگر خواهرش گناهى نداشت ، از خويشانش، به ترتيب نزديك ترى به او مى آمرزد.

.

۷ / ۱۰عَقيبَ التَّسبيحِالكتاب«فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابَا» ⁽¹⁾. ۲

راجع : الأعراف : ۱۴۳ والأنبياء : ۸۷.

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قالَ : «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ» إلّا كُتِبَت كَما قالَها ، ثُمَّ عُلِّقَت بِالعَرشِ ، لا يَمحوها ذَنبٌ عَمِلَهُ صاحِبُها حَتّى يَلقَى اللّهَ ، وهِيَ مَختومَةٌ كَما قالَها . ⁽²⁾

مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن مسعود :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ مِمّا يُكثِرُ أن يَقولَ : «سُبحانَكَ رَبَّنا وبِحَمدِكَ ، اللّهُمَّ اغفِر لي» . قالَ : فَلَمّا نَزَلَت : «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» ⁽³⁾قالَ : «سُبحانَكَ رَبَّنا وبِحَمدِكَ ، اللّهُمَّ اغفِر لي ، إنَّكَ أنتَ التَّوّابُ الرَّحيمُ» . ⁽⁴⁾

.

۷ / ۱۰ در پى تسبيح گفتن

۷ / ۱۰در پى تسبيح گفتنقرآن«پس پروردگارت را تسبيح و ستايش گوى، و از او آمرزش بخواه ، كه او توبه پذير است» . ۱

ر . ك : اعراف: آيه ۱۴۳ و انبيا : آيه ۸۷ .

حديثپيامبرخدا صلى الله عليه و آله :هر كس بگويد: «پاكا خدا و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و به سوى او ، توبه مى برم»، اين جمله اش عينا نوشته و بر عرش ، آويخته مى شود . هيچ گناهى كه گوينده اش مرتكب شود ، آن را از بين نمى برد تا آن كه خدا را ديدار كند، و آن نوشته ، همچنان سر به مُهر باشد.

مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ: از جمله اذكارى كه پيامبر صلى الله عليه و آله بسيار مى گفت، اين بود: «پاكا تو ـ اى پروردگار ما ـ و ستاش ، تو را. بار خدايا! مرا بيامرز». و چون «اذا جاء نصراللّه و الفتح» نازل شد، مى گفت: «پاكا تو ـ اى پروردگار ما و ستايش ، تو را. بار خدايا! مرا بيامرز، كه تو توبه پذيرِ مهربانى».

.

صحيح البخاري عن عائشة :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُكثِرُ أن يَقولَ في رُكوعِهِ وسُجودِهِ : «سُبحانَكَ اللّهُمَّ رَبَّنا وبِحَمدِكَ ، اللّهُمَّ اغفِر لي» ، يَتَأَوَّلُ القُرآنَ . ⁽¹⁾

صحيح مسلم عن عائشة :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُكثِرُ مِن قَولِ «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ» . قالَت : فَقُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ ، أراكَ تُكثِرُ مِن قَولِ «سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ ؟» . فَقالَ : خَبَّرَني رَبّي أنّي سَأَرى عَلامَةً في اُمَّتي ، فَإِذا رَأَيتُها أكثَرتُ مِن قَولِ : سُبحانَ اللّهِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأتوبُ إلَيهِ ، فَقَد رَأَيتُها : «إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ» فَتحُ مَكَّةَ ، «وَ رَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِى دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا * فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْهُ إِنَّهُ كَانَ تَوَّابَا» ⁽²⁾. ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ ثَلاثا : «سُبحانَ رَبِّيَ العَظيمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ رَبّي وأتوبُ إلَيهِ» قَرَعَتِ العَرشَ كَما تَقرَعُ السِّلسِلَةُ الطَّشتَ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

.

صحيح البخارىـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله در ركوع و سجودش بسيار مى گفت: «پاكا تو ـ اى خدا ، اى پروردگار ما ـ و ستايش ، تو را! بار خدايا! مرا بيامرز»، قرآن را تفسير و تأويل مى كرد. ⁽¹⁾

صحيح مسلمـ به نقل از عايشه ـ: پيامبر خدا ، جمله «پاكا خدا و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و به درگاهش ، توبه مى كنم» را بسيار مى گفت. من گفتم: اى پيامبر خدا! مى بينم كه جمله «پاكا خدا و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و به درگاه او توبه مى كنم» را بسيار مى گويى . فرمود: «پروردگارم به من خبر داد كه به زودى ، علامتى را در امّتم خواهم ديد و هرگاه آن را ديدم، جمله «پاكا خدا و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و به درگاهش توبه مى برم» را بسيار گويم، و من ، آن را ديدم: «هرگاه يارى خدا و فتح ، فرا رسد» ، يعنى فتح مكّه . «و مردم را ديدى كه گروه گروه ، به دين خدا درمى آيند . پس پروردگارت را تسبيح و ستايش گوى و از او آمرزش بخواه ، كه او توبه پذير است» .

امام صادق عليه السلام :هر كس سه مرتبه بگويد: «پاكا پروردگار بزرگ من و ستايش ، او را! از پروردگارم ـ اللّه ـ آمرزش مى طلبم و به درگاهش توبه مى كنم» ، اين جمله ، عرش را به صدا در مى آورد ، همچنان كه با كوبيدن زنجير بر تَشت ، از آن صدا بر مى خيزد.

.

الكافي عن هلقام بن أبي هلقام :أتَيتُ أبا إبراهيمَ عليه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ، عَلِّمني دُعاءً جامِعا لِلدُّنيا وَالآخِرَةِ وأوجِز . فَقالَ : قُل في دُبُرِ الفَجرِ إلى أن تَطلُعَ الشَّمسُ : سُبحانَ اللّهِ العَظيمِ وبِحَمدِهِ ، أستَغفِرُ اللّهَ وأسأَ لُهُ مِن فَضلِهِ . ⁽¹⁾

الإمام الباقر عليه السلام :الكَلِماتُ الَّتي تَلَقّاهُنَّ آدَمُ مِن رَبِّهِ فَتابَ عَلَيهِ ⁽²⁾وهَدى ، قالَ : سُبحانَكَ اللّهُمَّ وبِحَمدِكَ إنّي عَمِلتُ سوءا وظَلَمتُ نَفسي فَاغفِر لي إنَّكَ خَيرُ الغافِرينَ ، اللّهُمَّ إنَّهُ لا إلهَ إلّا أنتَ سُبحانَكَ وبِحَمدِكَ ، إنّي عَمِلتُ سوءا وظَلَمتُ نَفسي ، فَاغفِر لي إنَّكَ أنتَ الغَفورُ الرَّحيمُ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :مَن سَبَّحَ تَسبيحَ الزَّهراءِ عليهاالسلام ثُمَّ استَغفَرَ غُفِرَ لَهُ ، وهِيَ مِئَةٌ بِاللِّسانِ ، وألفٌ فِي الميزانِ ، وتَطرُدُ الشَّيطانَ ، وتُرضِي الرَّحمنَ . ⁽⁴⁾

.

الكافىـ به نقل از هَلقام بن ابى هَلقام ـ: خدمت امام كاظم عليه السلام رسيدم و گفتم : فدايت شوم! به من دعايى كوتاه بياموز كه در برگيرنده [خير] دنيا و آخرت باشد. فرمود: «پس از نماز صبح تا طلوع آفتاب بگو: پاكا خداى بزرگ و ستايش ، او را! از خدا آمرزش مى خواهم و از فضل او مى طلبم » .

امام باقر عليه السلام :آن سخنانى كه آدم عليه السلام از پروردگارش دريافت كرد و [به سبب آنها ]خدا ، توبه اش را پذيرفت و هدايتش كرد، اينهاست : «پاكا تو ـ اى خدا ـ و ستايش ، تو راست! من ، بد كردم و بر خويش ، ستم نمودم . پس مرا بيامرز ، كه تو بهترينِ آمرزندگانى. بار خدايا! معبودى جز تو نيست . پاكى تو و ستايش، تو راست . من ، بد كردم و بر خويش ، ستم نمودم . پس مرا بيامرز كه تو آمرزگارى مهربانى» .

امام باقر عليه السلام :هر كس تسبيحات زهرا عليهاالسلام را بگويد ، سپس طلبِ آمرزش كند ، آمرزيده مى شود. اين تسبيحات ، صد بار گفته مى شود ؛ امّا در ميزان [اعمال] ، هزار به شمار مى آيد و شيطان را مى راند و خداى مهربان را خشنود مى سازد.

.

۷ / ۱۱الحَجُّ وَالعُمرَةُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :الحُجّاجُ وَالعُمّارُ وَفدُ اللّهِ ، إن دَعَوهُ أجابَهُم ، وإنِ استَغفَروهُ غَفَرَ لَهُم . ⁽¹⁾

۷ / ۱۲صَلاةُ الاِستِسقاءِالمعجم الكبير عن الشفاء بنت خلف :أنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله استَسقى يَومَ الجُمُعَةِ فِي المَسجِدِ ، ورَفَعَ يَدَيهِ وقالَ : «اِستَغفِروا رَبَّكُم إنَّهُ كانَ غَفّارا» وحَوَّلَ رِداءَهُ . ⁽²⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ صاحَت ⁽³⁾بِلادُنا ، وَاغبَرَّت أرضُنا ، وهامَت دَوابُّنا ، اللّهُمَّ مُنزِلَ البَرَكاتِ مِن أماكِنِها ، وناشِرَ الرَّحمَةِ مِن مَعادِنِها بِالغَيثِ المُغيثِ ، أنتَ المُستَغفَرُ لِلآثامِ ، فَنَستَغفِرُكَ لِلجَمّاتِ ⁽⁴⁾مِن ذُنوبنا ، ونَتوبُ إلَيكَ مِن عَظيمِ خَطايانا ، اللّهُمَّ أرسِلِ السَّماءَ عَلَينا مِدرارا ... . ⁽⁵⁾

الإمام عليّ عليه السلامـ في خُطبَةِ صَلاةِ الاِستِسقاءِ ـ: يا مُعطِيَ الخَيراتِ مِن أماثِلِها ، ومُرسِلَ البَرَكاتِ مِن مَعادِنِها ، مِنكَ الغَيثُ المُغيثُ ، وأنتَ الغِياثُ المُستَغاثُ ، ونَحنُ الخاطِئونَ وأهلُ الذُّنوبِ ، وأنتَ المُستَغفَرُ الغَفّارُ ، نَستَغفِرُكَ لِلجَهالاتِ مِن ذُنوبِنا ، ونَتوبُ إلَيكَ مِن عَوامِّ خَطايانا ... . ⁽⁶⁾

.

۷ / ۱۱ حج و عمره

۷ / ۱۲ نماز باران

۷ / ۱۱حج و عمرهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حاجيان و عمره گزاران ، ميهمان خدا هستند. اگر او را بخوانند ، پاسخشان مى دهد، و اگر از او آمرزش بخواهند ، آنان را مى آمرزد.

۷ / ۱۲نماز بارانالمعجم الكبيرـ به نقل از شفاء دختر خلف ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله روز جمعه ، در مسجد ، نماز باران خواند و دستانش را [به آسمان] بلند كرد و گفت: «از پروردگارتان ، آمرزش بطلبيد كه او بسى آمرزنده است»، و عبايش را وارونه ساخت.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بار خدايا! آبادى هاى ما خشك شدند، و زمين هاى ما از گياه و علف ، تهى شدند ، و چارپايانمان ، تلف شدند. بار خدايا! اى فرو فرستنده بركت ها از جايگاه هايشان، و اى پخش كننده رحمت از معادن آنها با بارانِ يارى دهنده! تويى آن كه براى گناهان ، از او آمرزش مى خواهند . پس ما براى انبوه گناهانمان ، از تو آمرزش مى خواهيم و از خطاهاى بزرگمان ، به درگاهت توبه مى آوريم. بار خدايا! آسمان را بر ما پياپى فرو باران... .

امام على عليه السلامـ در خطبه نماز باران ـ: اى دهنده خيرات از بهترين راه هاى آن، و اى فرستنده بركت ها از معادن آن! باران كمك كننده ، از جانب توست، و تويى آن كمك رسانى كه از او كمك مى خواهند، و ما خطاكار و اهل گناهانيم. تويى آمرزنده اى كه از او آمرزش مى خواهند . براى گناهانى كه از روى نادانى مرتكب گشته ايم ، از تو آمرزش مى طلبيم، و از عموم خطاهايمان به درگاه تو ، توبه مى آوريم... .

.

راجع : المصباح للكفعمي : ص ۵۴۸ والبلد الأمين : ص ۱۶۶ .

۷ / ۱۳زِيارَةُ قَبرِ النَّبِيِّالكتاب«وَمَا أَرْسَلْنَا مِن رَّسُولٍ إِلَا لِيُطَاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا» . ⁽¹⁾

الحديثالإمام عليّ عليه السلام :قَدِمَ عَلَينا أعرابِيٌّ بَعدَما دَفَنّا رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله بِثَلاثَةِ أيّامٍ ، فَرَمى بِنَفسِهِ عَلى قَبرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وحَثا عَلى رَأسِهِ مِن تُرابِهِ ؛ فَقالَ : قُلتَ يا رَسولَ اللّهِ فَسَمِعنا قَولَكَ ، وَوعَيتَ عَنِ اللّهِ فَوَعَينا عَنكَ ، وكانَ فيما أنزَلَ اللّهُ عَلَيكَ : «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ» الآيَةَ ، وقَد ظَلَمتُ نَفسي ، وجِئتُكَ تَستَغفِرُ لي . فَنودِيَ مِنَ القَبرِ : إنَّهُ قَد غُفِرَ لَكَ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلامـ مِمّا أمَرَ بِهِ أن يُقالَ عِندَ قَبرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ـ: اللّهُمَّ إنَّكَ قُلتَ : «وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا» ، وإنّي أتَيتُ نَبِيَّكَ مُستَغفِرا تائِبا مِن ذُنوبي ، وإنّي أتَوَجَّهُ بِكَ إلَى اللّهِ رَبّي ورَبِّكَ لِيَغفِرَ لي ذُنوبي . ⁽³⁾

.

۷ / ۱۳ زيارت قبر پيامبر صلى الله عليه و آله

ر . ك: المصباح ، كفعمى : ص ۵۴۸، البلد الأمين : ص ۱۶۶.

۷ / ۱۳زيارت قبر پيامبرقرآن«ما هيچ پيامبرى را نفرستاديم ، مگر براى آن كه به فرمان خدا فرمانش برَند. اگر آنان ، آن گاه كه بر خود ستم كردند ، نزد تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پيامبر ، برايشان آمرزش مى خواست ، خداوند را توبه پذيرى مهربان مى يافتند» .

حديثامام على عليه السلام :سه روز پس از آن كه پيامبر خدا را به خاك سپرديم، باديه نشينى نزد ما [در مدينه ]آمد و خودش را روى قبر پيامبر خدا انداخت و از خاك آن ، بر سر خود ريخت و گفت: اى پيامبر خدا! تو گفتى و ما گفته تو را شنيديم. تو از خدا گرفتى و ما از تو گرفتيم. از چيزهايى كه خدا بر تو فرو فرستاد ، اين است: «و اگر آن گاه كه به خود ، ستم كردند...» ، و من به خود ، ستم كرده ام و نزد تو آمده ام تا كه برايم طلبِ آمرزش كنى. در اين هنگام از قبر صدايى آمد كه: «آمرزيده شدى».

امام صادق عليه السلامـ از چيزهايى كه فرمود در كنار قبر پيامبر صلى الله عليه و آله خوانده شود ـ: بار خدايا! تو فرموده اى: «اگر آنها آن گاه كه به خود ستم كردند ، نزد تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پيامبر صلى الله عليه و آله برايشان آمرزش مى طلبيد، بى گمان ، خدا را توبه پذيرى مهربان مى يافتند» ، و من ، نزد پيامبرت آمده ام و از گناهان خويش ، آمرزش مى خواهم و توبه مى كنم . من به واسطه تو ، به خدا ـ كه پروردگار من و توست ـ ، رو مى آورم تا گناهان مرا بيامرزد» .

.

۷ / ۱۴طَوافُ البَيتِكنز العمّال عن عبد الأعلى التميمي :قالَت خَديجَةُ بِنتُ خُوَيلِدٍ : يا رَسولَ اللّهِ ، ما أقولُ وأنَا أطوفُ بِالبَيتِ ؟ قالَ : قولي : اللّهُمَّ اغفِر لي ذُنوبي وخَطايايَ ، وعَمدي وإسرافي في أمري ، إنَّكَ إن لا تَغفِر لي تُهلِكني . ⁽¹⁾

۷ / ۱۵الإِفاضَةُ مِن عَرَفاتٍ إلَى المَشعَرِالكتاب«ثُمَّ أَفِيضُواْ مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» . ⁽²⁾

الحديثالإمام الصادق عليه السلام :إذا غَرَبَتِ الشَّمسُ فَأَفِض مَعَ النّاسِ وعَلَيكَ السَّكينَةُ وَالوَقارُ ، وأفِض بِالاِستِغفارِ ، فَإِنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ : «ثُمَّ أَفِيضُواْ مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» . ⁽³⁾

.

۷ / ۱۴ طواف خانه خدا

۷ / ۱۵ كوچيدن از عرفات به مشعر

۷ / ۱۴طواف خانه خداكنز العمّالـ به نقل از عبد الأعلى تميمى ـ: خديجه دختر خُوَيلِد گفت : اى پيامبر خدا! هنگامى كه طواف خانه خدا مى كنم ، چه بگويم؟ فرمود: «بگو: بار خدايا! گناهان و خطاهاى مرا و بدى هايى را كه به عمد از من ، سر زده است ، و زياده روى ام در كارم را بيامرز، كه اگر تو مرا نيامرزى ، مرا هلاك كرده اى (/گناهان و... مرا به هلاكت مى افكنند) » .

۷ / ۱۵كوچيدن از عرفات به مشعرقرآن«پس از همان جا كه مردم روانه مى شوند ، شما نيز روانه شويد و از خدا آمرزش بخواهيد ، كه خدا آمرزگارى مهربان است» .

حديثامام صادق عليه السلام :چون خورشيد ، غروب كرد ، با مردم روانه شو و آرامش و وقار داشته باش، و با آمرزش خواهى روانه شو؛ زيرا خداوند عز و جل مى فرمايد: «سپس، از همان جا كه مردمان روانه مى شوند ، روانه شويد و از خدا آمرزش بخواهيد ، كه خدا آمرزگارى مهربان است» .

.

۷ / ۱۶الإِفاضَةُ مِنَ المَشعَرِ إلى مِنىًالإمام الصادق عليه السلامـ في ذِكرِ الإِفاضَةِ مِنَ المَشعَرِ ـ: كانَ أهلُ الجاهِلِيَّةِ يَقولونَ : أشرِق ثَبيرُ ـ يَعنونَ الشَّمسَ ـ كَيما نُغيرَ . ⁽¹⁾ وإنَّما أفاضَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله خِلافَ أهلِ الجاهِلِيَّةِ ، كانوا يُفيضونَ بِإِيجافِ الخَيلِ وإيضاعِ الإِبِلِ ، فَأَفاضَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله خِلافَ ذلِكَ ؛ بِالسَّكينَةِ وَالوَقارِ وَالدَّعَةِ ، فَأَفِض بِذِكرِ اللّهِ وَالاِستِغفارِ ، وحَرِّك بِهِ لِسانَكَ . ⁽²⁾

.

۷ / ۱۶ كوچيدن از مشعر به مِنا

۷ / ۱۶كوچيدن از مشعر به مِناامام صادق عليه السلامـ در بيان كوچيدن از مشعر ـ: مردم جاهليت مى گفتند: «طلوع كن ، اى ثَبير (يعنى خورشيد) تا [به سوى مِنا و قربانگاه ]بشتابيم» ؛ امّا پيامبر خدا ، بر خلاف [شيوه] مردم جاهليت ، ره سپار مى شد. آنها با دوانيدن اسب ها و شتاباندن شترها [به سرعت ]حركت مى كردند ، و پيامبر خدا ، بر خلاف اين شيوه، با آرامش و وقار و طمأنينه ، ره سپار مى شد. پس تو نيز با ياد كردن از خدا و آمرزش خواهى، روانه شو و پيوسته ، اين اذكار را بر زبان جارى كن.

.

الفَصلُ الثّامِنُ : الاستغفار للآخرين۸ / ۱مَن يَنبَغِي الاِستِغفارُ لَهُأ ـ الوالِدانِالكتاب«رَبَّنَا اغْفِرْ لِى وَ لِوَ لِدَىَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسَابُ» . ⁽¹⁾

«رَّبِّ اغْفِرْ لِى وَ لِوَ لِدَىَّ وَ لِمَن دَخَلَ بَيْتِىَ مُؤْمِنًا وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ» . ⁽²⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِستِغفارُ الوَلَدِ لِأَبيهِ مِن بَعدِ المَوتِ مِنَ البِرِّ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ الرَّجُلَ لَتُرفَعُ دَرَجَتُهُ فِي الجَنَّةِ فَيَقولُ : أنّى هذا ؟ فَيُقالُ : بِاستِغفارِ وَلَدِكَ لَكَ . ⁽⁴⁾

.

فصل هشتم: آمرزش خواهى براى ديگران

۸ / ۱ كسانى كه بايد برايشان ، آمرزش خواست

الف ـ پدر و مادر

فصل هشتم: آمرزش خواهى براى ديگران۸ / ۱كسانى كه بايد برايشان ، آمرزش خواستالف ـ پدر و مادرقرآن«اى پروردگار ما! مرا و پدر و مادرم را و مؤمنان را در آن روز كه حساب برپا مى شود، بيامرز» .

«اى پروردگار من! مرا ، و پدر و مادرم را ، و هر مؤمنى را كه به سرايم درآيد ، و مردان و زنان باايمان را بيامرز» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آمرزش خواهى فرزند براى پدرش پس از مرگ او ، از [مصاديق ]نيكى [به والدين ]است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر درجه شخص در بهشت افزوده مى شود و او مى گويد: اين ، از كجا آمد؟ به او گفته مى شود: «از آمرزش خواهى فرزندت براى تو».

.

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ الرَّجُلَ يَموتُ والِداهُ أو أحَدُهُما ، وإنَّهُ لَعاقٌّ لَهُما ، فَلا يَزالُ يَدعو لَهُما ، ويَستَغفِرُ لَهُما ، حَتّى يَكتُبَهُ اللّهُ بَرّا . ⁽¹⁾

المعجم الكبير عن أبي كاهل :قالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : . . . اِعلَمَنَّ يا أبا كاهِلٍ ؛ أنَّهُ مَن بَرَّ والِدَيهِ حَيّا ومَيِّتا كانَ حَقّا عَلَى اللّهِ أن يُرضِيَهُ يَومَ القِيامَةِ . قالَ : قُلتُ : كَيفَ يَبَرُّ والِدَيهِ إذا كانا مَيِّتَينِ ؟ قالَ : بِرُّهُما أن يَستَغفِرَ لِوالِدَيهِ ، ولا يَسُبَّ والِدَي أحَدٍ فَيَسُبَّ والِدَيهِ . ⁽²⁾

الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ العَبدَ لَيَكونُ بارّا بِوالِدَيهِ في حَياتِهِما ، ثُمَّ يَموتانِ فَلا يَقضي عَنهُما دُيونَهُما ، ولا يَستَغفِرُ لَهُما ، فَيَكتُبُهُ اللّهُ عاقّا . وإنَّهُ لَيَكونُ عاقّا لَهُما في حَياتِهِما ، غَيرَ بارٍّ بِهِما ، فَإِذا ماتا قَضى دَينَهُما وَاستَغفَرَ لَهُما ، فَيَكتُبُهُ اللّهُ عز و جل بارّا . ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلام :ميراثُ اللّهِ مِن عَبدِهِ المُؤمِنِ ، الوَلَدُ الصّالِحُ يَستَغفِرُ لَهُ . ⁽⁴⁾

ب ـ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُالكتاب«فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَـتِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَمَثْوَاكُمْ» . ⁽⁵⁾

.

ب ـ مردان و زنان مؤمن

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :انسان، پدر و مادرش يا يكى از آن دو مى ميرد و او نسبت به آنان ، نافرمان و بدرفتار بوده است ؛ ولى پيوسته ، برايشان دعا مى كند و آمرزش مى طلبد تا آن كه خداوند ، او را نيكوكار مى نويسد.

المعجم الكبيرـ به نقل از ابو كاهل ـ: پيامبر خدا به من فرمود : «... بدان ـ اى ابو كاهل ـ كه هر كس به پدر و مادرش، زنده باشند يا مُرده، نيكى كند ، بر خداست كه در روز قيامت ، او را خشنود سازد. من گفتم : چگونه به پدر و مادرش كه مُرده اند ، نيكى كند؟ فرمود: «نيكى كردن به آنها به اين است كه براى پدر و مادرش ، طلبِ آمرزش كند، و [نيز] به پدر و مادر كسى ناسزا نگويد تا او به پدر و مادرش ناسزا گويد».

امام باقر عليه السلام :بنده ، در زمان حيات پدر و مادرش ، با آنان خوش رفتار است ؛ امّا چون مى ميرند ، نه ديون آن دو را مى پردازد و نه برايشان آمرزش مى طلبد . پس خداوند ، او را بدرفتار و نافرمان مى نويسد، و [برعكس ]در زمان حياتشان ، نسبت به آن دو نافرمان و بدرفتار است و به آنان ، نيكى نمى كند ؛ ولى چون از دنيا رفتند ، دَين آنها را ادا مى كند و برايشان ، آمرزش مى طلبد . پس خداوند عز و جل او را نيكوكار [به والدين ]مى نويسد.

امام صادق عليه السلام :ميراث خدا از بنده مؤمنش، فرزند شايسته اى است كه براى او آمرزش مى طلبد.

ب ـ مردان و زنان مؤمنقرآن«پس بدان كه معبودى جز خدا نيست ، و براى گناهت و براى مردان و زنان باايمان ، طلب آمرزش كن ، و خدا ، فرجام و مآل شما را مى داند» .

.

«رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِاءِخْوَ نِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْاءِيمَـنِ» . ⁽¹⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَغفَرَ لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ حَسَنَةً . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما مِن مُؤمِنٍ أو مُؤمِنَةٍ مَضى مِن أوَّلِ الدَّهرِ ، أو هُوَ آتٍ إلى يَومِ القِيامَةِ ، إلّا وهُم شُفَعاءُ لِمَن يَقولُ في دُعائِهِ : اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ . وإنَّ العَبدَ لَيُؤمَرُ بِهِ إِلَى النّارِ يَومَ القِيامَةِ فَيُسحَبُ ، فَيَقولُ المُؤمِنونَ وَالمُؤمِناتُ : يا رَبَّنا هذَا الَّذي كانَ يَدعو لَنا فَشَفِّعنا فيهِ ، فَيُشَفِّعُهُمُ اللّهُ فيهِ فَيَنجو . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن لَم يَكُن عِندَهُ مالٌ يَتَصَدَّقُ بِهِ ، فَليَستَغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، فَإِنَّها صَدَقَةٌ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَنِ استَغفَرَ لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ كُلَّ يَومٍ سَبعا وعِشرينَ مَرَّةً ، كانَ مِنَ الَّذينَ يُستَجابُ لَهُم ، ويُرزَقُ بِهِم أهلُ الأَرضِ . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَن قالَ كُلَّ يَومٍ خَمسا وعِشرينَ مَرَّةً : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمينَ وَالمُسلِماتِ» كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِعَدَدِ كُلِّ مُؤمِنٍ مَضى ، وكُلِّ مُؤمِنٍ ومُؤمِنَةٍ بَقِيَ إلى يَومِ القِيامَةِ حَسَنَةً ، ومَحا عَنهُ سَيِّئَةً ، ورَفَعَ لَهُ دَرَجَةً . ⁽⁶⁾

.

«اى پروردگار ما! ما را و برادران ما را كه پيش از ما ايمان آوردند ، بيامرز» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس براى مردان و زنان مؤمن ، آمرزش بخواهد ، خداوندْ به ازاى هر مرد و زن مؤمنى ، يك كار نيك برايش مى نويسد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر مرد يا زن مؤمنى كه از اوّل روزگار بوده يا تا روز قيامت خواهد آمد ، براى كسى كه در دعايش بگويد: «بار خدايا! مردان و زنان مؤمن را بيامرز»، شفاعت خواهند كرد. در روز قيامت، فرمان داده مى شود كه فلان بنده را به سوى آتش ببرند و او را كِشانْ كِشان مى برند . در اين هنگام ، مردان و زنان مؤمن مى گويند: «پروردگارا! اين ، كسى است كه براى ما دعا مى كرد . پس شفاعت مارا در باره او بپذير» ، و خداوند ، شفاعت آنان را در حقّ او مى پذيرد و او نجات مى يابد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس مالى ندارد كه صدقه بدهد، براى مردان و زنان ، آمرزش بخواهد؛ زيرا اين كار، خود، صدقه است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس روزى بيست و هفت بار براى مؤمنين و مؤمنان ، طلب آمرزش كند ، از كسانى است كه دعايشان مستجاب مى گردد و به سبب آنان ، زمينيان ، روزى داده مى شوند.

امام صادق عليه السلام :هر كس روزى بيست و پنج مرتبه بگويد: «بار خدايا! مردان و زنان باايمان و مردان و زنان مسلمان را بيامرز» ، خداوند ، به عدد هر مرد مؤمنى كه درگذشته است، و به شمارِ هر مرد و زن مؤمنى كه تا روز قيامت مى آيد ، يك كار نيك برايش مى نويسد و يك گناه ، از او پاك كند و يك درجه او را بالا مى برد» .

.

عنه عليه السلام :إذا قالَ الرَّجُلُ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ ، وَالمُسلِمينَ وَالمُسلِماتِ ، الأَحياءِ مِنهُم وجَميعِ الأَمواتِ» رَدَّ اللّهُ عَلَيهِ بِعَدَدِ مَن مَضى ومَن بَقِيَ مِن كُلِّ إنسانٍ دَعوَةً . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِن مُسلِمٍ يَدعو لِأَخيهِ بِظَهرِ الغَيبِ فَيَقولُ : «اللّهُمَّ ، أخي فُلانٌ فَاغفِر لَهُ» إلّا قالَتِ المَلائِكَةُ : آمينَ ، ولَكَ بِمِثلٍ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :يَنبَغي لِلإِمامِ الَّذي يَخطُبُ النّاسَ يَومَ الجُمُعَةِ أن ... يُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ، وعَلى أئِمَّةِ المُسلِمينَ ، ويَستَغفِرَ لِلمُؤمِنينَ وَالمُؤمِناتِ . ⁽³⁾

ج ـ المُذنِبُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :يَلزَمُ الحَقُّ لِاُمَّتي في أربَعٍ : يُحِبّونَ التّائِبَ ، ويَرحَمونَ الضَّعيفَ ، ويُعينونَ المُحسِنَ ، ويَستَغفِرونَ لِلمُذنِبِ . ⁽⁴⁾

المعجم الأوسط عن ابن عمر :كُنّا نُمسِكُ عَنِ الاِستِغفارِ لِأَهلِ الكَبائِرِ ، حَتّى سَمِعنا نَبِيَّنا صلى الله عليه و آله يَقولُ : إنِّي ادَّخَرتُ شَفاعَتي لِأَهلِ الكَبائِرِ مِن اُمَّتي يَومَ القِيامَةِ ، فَأَمسَكنا عَن كَثيرٍ مِمّا كانَ في أنفُسِنا ، ورَجَونا لَهُم . ⁽⁵⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَنِ اطَّلَعَ مِن مُؤمِنٍ عَلى ذَنبٍ أو سَيِّئَةٍ ، فَأَفشى ذلِكَ عَلَيهِ ولَم يَكتُمها ، ولَم يَستَغفِرِ اللّهَ لَهُ ، كانَ عِندَ اللّهِ كَعامِلِها ، وعَلَيهِ وِزرُ ذلِكَ الَّذي أفشاهُ عَلَيهِ ، وكانَ مَغفورا لِعامِلِها ، وكانَ عِقابُهُ ما أفشى عَلَيهِ فِي الدُّنيا ، مَستورٌ عَلَيهِ فِي الآخِرَةِ ، ثُمَّ يَجِدُ اللّهَ أكرَمَ مِن أن يُثَنِّيَ عَلَيهِ عِقابا فِي الآخِرَةِ . ⁽⁶⁾

.

ج ـ گنهكار

امام صادق عليه السلام :هرگاه شخصى بگويد: «بار خدايا! مردان و زنان مؤمن و مردان و زنان مسلمان، زندگانشان و همه مُردگانشان را بيامرز» ، خداوندْ به شمارِ هر انسانى كه درگذشته و هر انسانى كه باقى است ، يك دعا به او برمى گردانَد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ مسلمانى نيست كه پشتِ سر برادرش براى او دعا كند و بگويد: «بار خدايا! برادرم فلانى را بيامرز» ، مگر آن كه فرشتگان مى گويند: «آمين! و تو را نيز چنان باد!».

امام صادق عليه السلام :شايسته است امامى كه در روز جمعه براى مردم ، خطبه [ى نماز ]مى خواند... بر محمّد و بر پيشوايان مسلمانان ، درود بفرستد و براى مردان و زنان مؤمن ، طلب آمرزش كند.

ج ـ گنهكارپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در باره چهار گروه ، وظايفى بر عهده امّت من است: توبه كننده را دوست بدارند، به ناتوان [و فقير ]رحم كنند، به نيكوكارْ كمك رسانند، و براى گنهكارْ آمرزش بخواهند.

المعجم الأوسطـ به نقل از ابن عمر ـ: ما از آمرزش خواهى براى مرتكبان گناهانِ كبيره ، خوددارى مى كرديم تا آن كه شنيديم پيامبرمان صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «من شفاعتم را براى مرتكبانِ گناهانِ كبيره از امّتم در روز قيامت ، اندوخته ام . لذا بسيارى از چيزهايى را كه در دل هاى ما بود ، كنار نهاديم، و به [آمرزش] آنان ، اميدوار شديم» .

امام صادق عليه السلام :هر كس بر گناهى يا بدى اى از مؤمنى مطّلع شود و آن را فاش سازد و پوشيده اش ندارد و براى او از خدا طلب آمرزش نكند، در نزد خدا ، چون كننده آن گناه يا بدى است، و گناه چيزى كه فاش ساخته است ، بر گردن اوست و آن مؤمن ، آمرزيده مى شود، و كيفرش ، همان فاش شدن [و بى آبرو شدن او ]در دنياست، و در آخرت ، بر او پوشيده مى شود، و خداوند را بزرگوارتر از آن مى يابد كه دوباره ، در آخرت هم او را كيفر دهد.

.

د ـ المُغتابُالإمام الصادق عليه السلام :سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : ما كَفّارَةُ الاِغتِيابِ ؟ قالَ : تَستَغفِرُ اللّهَ لِمَنِ اغتَبتَهُ كُلَّما ذَكَرتَهُ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كَفّارَةُ الاِغتِيابِ أن تَستَغفِرَ لِمَنِ اغتَبتَهُ . ⁽²⁾

ه ـ المُحتَضَرُ وَالمَيِّتُمسند ابن حنبل عن أبي سعيد الخدري :لَمّا قَدِمَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله كُنّا نُؤذِنُهُ ⁽³⁾لِمَن حَضَرَ مِن مَوتانا ، فَيَأتيهِ قَبلَ أن يَموتَ ، فَيَحضُرُهُ ويَستَغفِرُ لَهُ ويَنتَظِرُ مَوتَهُ . قالَ : فَكانَ ذلِكَ رُبَّما حَبَسَهُ الحَبسَ الطَّويلَ ، فَشَقَّ عَلَيهِ ، قالَ : فَقُلنا : إنَّهُ أرفَقُ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ألّا نُؤذِنَهُ بِالمَيِّتِ حَتّى يَموتَ ، قالَ : فَكُنّا إذا ماتَ مِنَّا المَيِّتُ آذَنّاهُ بِهِ ، فَجاءَ في أهلِهِ فَاستَغفَرَ لَهُ ، وصَلّى عَلَيهِ ، ثُمَّ إن بَدا لَهُ أن يَشهَدَهُ انتَظَرَ شُهودَهُ ، وإن بَدا لَهُ أن يَنصَرِفَ انصَرَفَ . قالَ : فَكُنّا عَلى ذلِكَ طَبَقَةً اُخرى ، قالَ فَقُلنا : إنَّهُ أرفَقُ بِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن نَحمِلَ مَوتانا إلى بَيتِهِ ، ولا نُشخِصَهُ ولا نُعَنّيهِ . قالَ : فَفَعَلنا ذلِكَ فَكانَ الأَمرُ . ⁽⁴⁾

.

د ـ غيبت شونده:

هـ شخصِ در حال مرگ و مُرده

د ـ غيبت شونده:امام صادق عليه السلام :از پيامبر صلى الله عليه و آله پرسيده شد: كفّاره غيبت كردن چيست؟ فرمود: «اين كه هر زمان به ياد شخصى كه از او غيبت كرده اى ، افتادى، از خداوند برايش طلب آمرزش كنى» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كفّاره غيبت ، اين است كه براى شخصى كه از او غيبت كرده اى ، طلب آمرزش كنى.

هـ شخصِ در حال مرگ و مُردهمسند ابن حنبلـ به نقل از ابوسعيد خُدرى ـ: زمانى كه پيامبر خدا [به مدينه ]آمد ، هرگاه كسى از ما مرگش فرا مى رسيد ، به اطّلاع ايشان مى رسانديم و ايشان ، پيش از اين كه آن شخص از دنيا برود، مى آمد و بر بالين او حاضر مى شد و برايش طلب آمرزش مى كرد و منتظر مى ماند تا از دنيا برود. امّا اين كار ، گاه پيامبر صلى الله عليه و آله را مدّتى طولانى نگه مى داشت و ايشان ، به زحمت مى افتاد. لذا به خاطر رعايت حال پيامبر صلى الله عليه و آله گفتيم كه بهتر است به ايشان اطّلاع ندهيم تا زمانى كه محتضر از دنيا برود. بنا بر اين، طرف كه از دنيا مى رفت ، آن را به اطّلاع ايشان مى رسانديم و پيامبر صلى الله عليه و آله به نزد خانواده او مى آمد و براى درگذشته ، طلب آمرزش مى كرد و بر او نماز مى خواند. سپس اگر صلاح مى ديد كه در تشييع او شركت كند ، منتظر تشييعش مى ماند ؛ و گرنه مى رفت. مدّتى هم بر اين روال گذشت . سپس گفتيم كه بهتر است براى رعايت حال پيامبر خدا، ما مُرده هايمان را به خانه پيامبر ببريم و ايشان را به خانه شخص مُرده نكشانيم و باعث زحمت پيامبر خدا نشويم. اين كار را كرديم و از آن پس ، چنين مرسوم شد.

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَا المَيِّتُ في قَبرِهِ إلّا يُشبِهُ الغَريقَ المُتَهَوِّبَ ⁽¹⁾، يَنتَظِرُ دَعوَةً مِن أبٍ أو اُمٍّ أو وَلَدٍ أو صَديقٍ ثِقَةٍ ، فَإِذا لَحِقَتهُ كانَت أحَبَّ إلَيهِ مِنَ الدُّنيا وما فيها . وإنَّ اللّهَ عز و جل لَيُدخِلُ عَلى أهلِ القُبورِ مِن دُعاءِ أهلِ الوُدِّ أمثالَ الجِبالِ ، وإنَّ هَدِيَّةَ الأَحياءِ لِلأَمواتِ الاِستِغفارُ لَهُم ، وَالصَّدَقَةُ عَنهُم . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ أوَّلَ ما يُبَشَّرُ بِهِ المُؤمِنُ أن يُقالَ لَهُ : قَدِمتَ خَيرَ مَقدَمٍ ، قَد غَفَرَ اللّهُ لِمَن شَيَّعَكَ ، وَاستَجابَ لِمَنِ استَغفَرَ لَكَ ، وقَبِلَ مِمَّن شَهِدَ لَكَ . ⁽³⁾

سنن أبي داوود عن عثمان بن عفّان :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا فَرَغَ مِن دَفنِ المَيِّتِ ، وَقَفَ عَلَيهِ فَقالَ : اِستَغفِروا لِأَخيكُم وسَلوا لَهُ بِالتَّثبيتِ ؛ فَإِنَّهُ الآنَ يُسأَلُ . ⁽⁴⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما صَلّى ثَلاثَةُ صُفوفٍ مِنَ المُسلِمينَ عَلى رَجُلٍ مُسلِمٍ ، يَستَغفِرونَ لَهُ ، إلّا أوجَبَ ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ إنَّهُ كانَ يَخرُجُ إلَى البَقيعِ لَيلاً ، فَيَقولُ ـ: السَّلامُ عَلَيكُم دارَ قَومٍ مُؤمِنينَ ! وآتاكُم ما توعَدونَ غَدا مُؤَجَّلونَ ، وإنّا إن شاءَ اللّهُ بِكُم لاحِقونَ ، اللّهُمَّ اغفِر لِأَهلِ بَقيعِ الغَرقَدِ . ⁽⁷⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مُرده در گور خود ، به سانِ شخص غرق شده و دور افتاده است. چشم به راه دعايى از جانب پدر يا مادر يا فرزند يا يك دوست صميمى است . هرگاه چنين دعايى به او برسد ، برايش از دنيا و آنچه در دنياست ، دوست داشتنى تر است. خداوند عز و جل، بر اثر دعاى عزيزان و دوستان، [بخشش ها و ثواب هايى] به اندازه كوه ها بر اهل قبور وارد مى كند، و هديه زندگان به مُردگان ، آمرزش خواهى براى آنان و صدقه دادن از جانب ايشان است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نخستين بشارتى كه به مؤمن داده مى شود ، اين است كه به او گفته مى شود: «خوش آمدى! خداوند ، تشييع كنندگان تو را آمرزيد و دعاى كسانى را كه برايت طلب آمرزش كردند ، مستجاب فرمود و شهادت كسانى را كه برايت شهادت دادند ، پذيرفت» .

سنن أبى داوودـ به نقل از عثمان بن عفّان ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه از خاك سپارى ميّت آسوده مى شد، بر قبر او مى ايستاد و مى فرمود: «براى برادرتان ، طلب آمرزش كنيد و [از خدا] برايش پايدارى بخواهيد؛ زيرا هم اكنون ، از او سؤال مى شود» .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر هيچ مرد مسلمانى ، سه رديف از مسلمانان نماز نخواندند و برايش آمرزش نطلبيدند ، مگر آن كه مستوجب آمرزش شد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ شبانه به [قبرستان] بقيع مى رفت و مى فرمود ـ: درود بر شما ، اى خانه مردمانى مؤمن! آنچه به شما وعده داده شده است ، فرداى قيامت به شما داده خواهد شد، و ما نيز، به خواست خدا، به شما خواهيم پيوست. بار خدايا! اهل بقيع غَرقد را بيامرز.

.

الإمام عليّ عليه السلامـ وقَد مَرَّ بِبَعضِ القُبورِ عِندَ مُنصَرَفِهِ مِن صِفّينَ ـ: السَّلامُ عَلَيكُم يا أهلَ الدِّيارِ مِنَ المُؤمِنينَ وَالمُسلِمينَ ، أنتُم لَنا سَلَفٌ فارِطٌ ⁽¹⁾، ونَحنُ لَكُم تَبَعٌ عَمّا قَليلٍ لاحِقٌ . اللّهُمَّ اغفِر لَنا ولَهُم ، وتَجاوَز بِعَفوِكَ عَنّا وعَنهُم . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ المَيِّتَ لَيَفرَحُ بِالتَّرَحُّمِ عَلَيهِ ، وَالاِستِغفارِ لَهُ ، كَما يَفرَحُ الحَيُّ بِالهَدِيَّةِ تُهدى إلَيهِ . ⁽³⁾

۸ / ۲مَن لا يَنبَغِي الاِستِغفارُ لَهُأ ـ المُشرِكُ وَالكافِرُالكتاب«مَا كَانَ لِلنَّبِىِّ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَن يَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِكِينَ وَلَوْ كَانُواْ أُوْلِى قُرْبَى مِن بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُمْ أَصْحَـبُ الْجَحِيمِ * وَ مَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِيمَ لِأَبِيهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ إِنَّ إِبْرَ هِيمَ لَأَوَّ هٌ حَلِيمٌ» . ⁽⁴⁾

.

۸ / ۲ كسانى كه نبايد برايشان آمرزش خواست

الف - مشرك و كافر

امام على عليه السلامـ در گذر از گورستانى به هنگام بازگشت از حنين فرمود ـ: درود بر شما ، اى مؤمنان و اى مسلمانانى كه در اين خانه ها خفته ايد! شما پيش گام و پيشرو ما هستيد و ما نيز به زودى ، در پى شما به شما خواهيم پيوست. بار خدايا! ما و ايشان را بيامرز و با بخشايش خود ، از ما و ايشان درگذر.

امام صادق عليه السلام :ميّت ، از طلب رحمت و آمرزش براى او خوش حال مى شود ، همچنان كه زنده ، از دريافت هديه خوش حال مى گردد .

۸ / ۲كسانى كه نبايد برايشان آمرزش خواستالف - مشرك و كافرقرآن«بر پيامبر و كسانى كه ايمان آورده اند ، سزاوار نيست براى مشركان ـ پس از آن كه برايشان آشكار گرديد كه آنان اهل دوزخ اند ـ ، طلب آمرزش كنند ، هر چند خويشاوند [آنان ]باشند. و طلب آمرزش ابراهيم براى پدرش ، جز براى وعده اى كه به او داده بود، نبود؛ ولى هنگامى كه براى او روشن شد كه وى ، دشمن خداست، از او بيزارى جست. راستى كه ابراهيم ، دلسوزى بردبار بود» .

.

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :اُوحِيَ إلَيَّ كَلِماتٌ فَدَخَلنَ في اُذُني ، ووَقَرنَ في قَلبي : اُمِرتُ ألّا أستَغفِرَ لِمَن ماتَ مُشرِكا ، ومَن أعطى فَضلَ مالِهِ فَهُوَ خَيرٌ لَهُ ، ومَن أمسَكَ فَهُوَ شَرٌّ لَهُ ، ولا يَلومُ اللّهُ عَلى كَفافٍ . ⁽¹⁾

الإمام عليّ عليه السلام :سَمِعتُ رَجُلاً يَستَغفِرُ لِأَبَوَيهِ وهُما مُشرِكانِ ، فَقُلتُ لَهُ : أتَستَغفِرُ لِأَبَوَيكَ وهُما مُشرِكانِ ؟ فَقالَ : أوَ لَيسَ استَغفَرَ إبراهيمُ لِأَبيهِ ؟ وهُوَ مُشرِكٌ ، فَذَكَرتُ ذلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ، فَنَزَلَت : «مَا كَانَ لِلنَّبِىِّ وَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ أَن يَسْتَغْفِرُواْ لِلْمُشْرِكِينَ» ⁽²⁾. ⁽³⁾

تفسير العيّاشي عن أبي إسحاق الهمداني ، عن رجل :صَلّى رَجُلٌ إلى جَنبي فَاستَغفَرَ لِأَبَوَيهِ ـ وكانا ماتا فِي الجاهِلِيَّةِ ، فَقُلتُ : تَستَغفِرُ لِأَبَوَيكَ وقَد ماتا فِي الجاهِلِيَّةِ ؟ فَقالَ : قَدِ استَغفَرَ إبراهيمُ لِأَبيهِ ! فَلَم أدرِ ما أرُدُّ عَلَيهِ . فَذَكَرتُ ذلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ، فَأَنزَلَ اللّهُ «وَ مَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِيمَ لِأَبِيهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ» ⁽⁴⁾، قالَ : لَمّا ماتَ تَبَيَّنَ أنَّهُ عَدُوٌّ للّهِِ ، فَلَم يَستَغفِر لَهُ . ⁽⁵⁾

تفسير العيّاشي عن إبراهيم بن أبي البلاد ، عن بعض أصحابه :قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام : ما يَقولُ النّاسُ في قَولِ اللّهِ : «وَ مَا كَانَ اسْتِغْفَارُ إِبْرَ هِيمَ لِأَبِيهِ إِلَا عَن مَّوْعِدَةٍ وَعَدَهَا إِيَّاهُ» ؟ قُلتُ : يَقولونَ : إنَّ إبراهيمَ وَعَدَ أباهُ لِيَستَغفِرَ لَهُ . قالَ : لَيسَ هُوَ هكَذا ، إنَّ إبراهيمَ وَعَدَهُ أن يُسلِمَ فَاستَغفَرَ لَهُ ، «فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِّلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ» . ⁽⁶⁾

.

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چند سخن به من وحى شد كه از گوشم گذشتند و در دلم نشستند: فرمان يافتم تا براى آن كه مشرك مى ميرد ، آمرزش نخواهم، و [ديگر آن كه:] هر كس فزونىِ دارايى خويش را ببخشد ، اين به سود اوست، و هر كس نگه دارد ، اين به زيان اوست، و خدا براى اندازه كفايت ، سرزنش نمى كند.

امام على عليه السلام :شنيدم كه مردى براى پدر و مادر مشركش آمرزش مى طلبد . به او گفتم : براى پدر و مادرِ مشرك خود ، آمرزش مى خواهى؟ گفت: مگر نه اين است كه ابراهيم عليه السلام براى پدرش آمرزش طلبيد ، در حالى كه او مشرك بود؟ من ، اين موضوع را به پيامبر صلى الله عليه و آله گفتم . پس اين آيه نازل شد: «بر پيامبر و كسانى كه ايمان آورده اند ، سزاوار نيست كه براى مشركان ، آمرزش بخواهند» .

تفسير العيّاشىـ به نقل از ابو اسحاق هَمْدانى ، از مردى ـ: مردى در كنار من نماز مى خواند. او براى پدر و مادرش ـ كه در جاهليت مُرده بودند ـ طلب آمرزش كرد. گفتم: براى پدر و مادرت كه در جاهليت مُرده اند ، آمرزش مى خواهى؟ گفت: ابراهيم عليه السلام [هم] براى پدرش آمرزش خواست . من ندانستم چه جوابى به او دهم . اين را براى پيامبر صلى الله عليه و آله گفتم . پس خداوند ، اين آيه را فرو فرستاد: «و طلب آمرزش ابراهيم براى پدرش ، جز براى وعده اى كه به او داده بود، نبود ؛ ولى وقتى برايش روشن شد او دشمن خداست ، از وى بيزارى جست» . [امام عليه السلام ] فرمود: «يعنى وقتى مُرد ، روشن شد كه او دشمن خداست و ديگر ، برايش آمرزش نخواست» .

تفسير العيّاشىـ به نقل از ابراهيم بن ابى البلاد، از يكى از يارانش ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: «مردم ، در باره اين سخن خداوند: «و طلب آمرزش ابراهيم براى پدرش ، جز براى وعده اى كه به او داده بود، نبود» ، چه مى گويند؟». گفت : مى گويند كه ابراهيم عليه السلام به پدرش وعده داده بود كه برايش طلب آمرزش كند. امام عليه السلام فرمود: «چنين نيست؛ بلكه ابراهيم عليه السلام به او وعده داد كه [اگر] مسلمان (موحّد) شود ، برايش طلب آمرزش كند ؛ «ولى چون برايش معلوم شد او دشمن خداست ، از وى بيزارى جست...» » .

.

قرب الإسناد عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه السلام ، قال :سَأَلتُهُ عَن رَجُلٍ مُسلِمٍ وأبَواهُ كافِرانِ ، هَل يَصلُحُ أن يَستَغفِرَ لَهُما فِي الصَّلاةِ ؟ قالَ : إن كانَ فارَقَهُما وهُوَ صَغيرٌ لا يَدري أسلَما أم لا ؟ فَلا بَأسَ ، وإن عَرَفَ كُفرَهُما فَلا يَستَغفِر لَهُما ، وإن لَم يَعرِف فَليَدعُ لَهُما . ⁽¹⁾

ب ـ المُنافِقُالكتاب« وَ إِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْاْ يَسْتَغْفِرْ لَكُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْاْ رُءُوسَهُمْ وَ رَأَيْتَهُمْ يَصُدُّونَ وَ هُم مُّسْتَكْبِرُونَ * سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَـسِقِينَ» . ⁽²⁾

«اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لَا تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ذَ لِكَ بِأَنَّهُمْ كَفَرُواْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِى الْقَوْمَ الْفَـسِقِينَ» . ⁽³⁾

الحديثالإمام الرضا عليه السلام :إنَّ اللّهَ تَعالى قالَ لِمُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله : «إِن تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» فَاستَغفَرَ لَهُم مِئَةَ مَرَّةٍ لِيَغفِرَ لَهُم ، فَأَنزَلَ اللّهُ : «سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ» ، وقالَ : «وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِّنْهُم مَّاتَ أَبَدًا وَلَا تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ» ⁽⁴⁾، فَلَم يَستَغفِر لَهُم بَعدَ ذلِكَ ، ولَم يَقُم عَلى قَبرِ أحَدٍ مِنهُم . ⁽⁵⁾

.

ب ـ منافق

قرب الإسنادـ به نقل از على بن جعفر، برادر امام كاظم عليه السلام ـ: از امام كاظم عليه السلام در باره مرد مسلمانى كه پدر و مادرش كافرند، پرسيدم و گفتم: آيا درست است كه او در نماز ، براى آنها طلب آمرزش كند؟ فرمود: «اگر در كودكى آنها را از دست داده است و نمى داند كه اسلام آورده بودند يا نه، عيبى ندارد، و اگر مى داند كافر بوده اند ، برايشان طلب آمرزش نكند، ولى اگر نمى داند، برايشان دعا كند» .

ب ـ منافققرآن«و هرگاه به ايشان گفته شود كه بياييد تا پيامبر خدا ، براى شما آمرزش خواهى كند، سرهاى خود را بر مى گردانند و آنان را مى بينى كه تكبّركنان ، روى بر مى تابند. براى آنان ، يكسان است: چه برايشان ، آمرزش بخواهى و چه برايشان آمرزش نخواهى . خدا ، هرگز بر ايشان نخواهد بخشود . خدا ، گروه فاسقان را راه نمايى نمى كند» .

«برايشان آمرزش بخواهى يا برايشان آمرزش نخواهى [فرقى نمى كند] . اگر هفتاد بار هم برايشان آمرزش بخواهى، خداوند ، هرگز آنان را نمى آمرزد . اين ، بدان سبب است كه به خدا و پيامبر او كافر شدند ، و خدا ، گروه فاسقان را هدايت نمى كند» .

حديثامام رضا عليه السلام :خداوند متعال به محمّد صلى الله عليه و آله فرمود: «اگر هفتاد بار هم برايشان آمرزش بخواهى ، خداوند، هرگز آنان را نخواهد آمرزيد» . پس پيامبر صلى الله عليه و آله صد مرتبه برايشان طلب آمرزش كرد تا [خداوند] ايشان را بيامرزد ؛ ولى خدا اين آيه را فرو فرستاد: «براى آنان ، يكسان است . چه برايشان ، آمرزش بخواهى و چه برايشان آمرزش نخواهى، خداوند، هرگز آنان را نمى آمرزد» و فرمود: «و بر هر يك از آنان كه بميرد ، هرگز نماز مخوان، و بر سرِ قبرش نَايست» . از آن پس، پيامبر صلى الله عليه و آله برايشان طلب آمرزش نكرد و بر سرِ قبر هيچ يك از آنان هم نايستاد.

.

۸ / ۳مَن يَنبَغي طَلَبُ الاِستِغفارِ مِنهُأ ـ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آلهالكتاب«وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذ ظَّـلَمُواْ أَنفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُواْ اللَّهَ تَوَّابًا رَّحِيمًا» . ⁽¹⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِحَرمَلَةَ بنِ زَيدٍ وقَد عَرَضَ عَلَى النَّبِيِّ أن يَدُلَّهُ عَلَى المُنافِقينَ مِن قَومِهِ ـ: لا ، مَن جاءَنا كَما جِئتَنَا استَغفَرنا لَهُ كَمَا استَغفَرنا لَكَ ، ومَن أصَرَّ عَلى ذَنبِهِ فَاللّهُ أولى بِهِ ، ولا تَخرِق عَلى أحَدٍ سِترا . ⁽²⁾

كنز العمّال عن يزيد بن الأسود :إنَّ أحَدَ الرَّجُلَينِ اللَّذَينِ صَلَّيا في رِحالِهِما قالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله : يا رَسولَ اللّهِ ، استَغفِرِ اللّهَ لي . قالَ صلى الله عليه و آله : غَفَرَ اللّهُ لَكَ ! قالَ : وأخَذَ بِيَدِهِ فَوَضَعَها في صَدري ، فَوَجَدتُ بَردَها في ظَهري ، قالَ : ما شَمَمتُ ريحا قَطُّ أطيَبَ مِن يَدِهِ ، ولَقَد كانَت أبرَدَ مِنَ الثَّلجِ . ⁽³⁾

.

۸ / ۳ كسانى كه بايد از آنان ، درخواست آمرزش خواهى كرد

الف ـ پيامبر صلى الله عليه و آله

۸ / ۳كسانى كه بايد از آنان ، درخواست آمرزش خواهى كردالف ـ پيامبر صلى الله عليه و آلهقرآن«و اگر زمانى كه به خويشتن ستم كردند ، نزد تو مى آمدند و از خدا ، طلب آمرزش مى كردند و پيامبر هم برايشان طلب آمرزش مى كرد، بى گمان ، خدا را توبه پذيرى مهربان مى يافتند» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به حرملة بن يزيد كه به پيامبر صلى الله عليه و آله پيشنهاد كرد منافقانِ قومش را به ايشان معرّفى كند ـ: نه . هر كس، همچنان كه تو نزد ما آمدى ، نزد ما بيايد، همان گونه كه براى تو طلب آمرزش كردم ، براى او نيز طلب آمرزش مى كنيم، و هر كس بر گناه خويش ، پاى فشارد ، خدا خود، بهتر مى داند با او چه كند، و تو نسبت به هيچ كس ، پرده درى مكن.

كنز العمّالـ به نقل از يزيد بن اَسوَد ـ: يكى از آن دو مردى كه در خانه اش نماز خوانده بود، ⁽¹⁾به پيامبر صلى الله عليه و آله گفت: اى پيامبر خدا! برايم از خداوند ، آمرزش بخواه. پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «خدا تو را بيامرزد!». سپس ، دستش را بر سينه ام نهاد و خُنَكى آن را در پشتم احساس كردم. هرگز بويى خوش تر از بوى دست ايشان ، استشمام نكرده بودم، و دستش خُنَك تر از يخ بود.

.

راجع : نهج الدعاء : (الفصل الرابع / الباب الرابع : من دعا له النبيّ صلى الله عليه و آله ) .

ب ـ الأَبُالكتاب«قَالُواْ يَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَـطِـئينَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّى إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» . ⁽¹⁾

الحديثعلل الشرائع عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي :قُلتُ لِجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام : أخبِرني عَن يَعقوبَ عليه السلام لَمّا قالَ لَهُ بَنوهُ : «يَـأَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَـطِـئينَ * قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّى» فَأَخَّرَ الاِستِغفارَ لَهُم ! ويوسُفَ عليه السلام لَمّا قالوا لَهُ : «تَاللَّهِ لَقَدْ ءَاثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنَا وَإِن كُنَّا لَخَـطِـئينَ * قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّ حِمِينَ» ⁽²⁾! قالَ : لِأَنَّ قَلبَ الشّابِّ أرَقُّ مِن قَلبِ الشَّيخِ ، وكانَت جِنايَةُ وُلدِ يَعقوبَ عَلى يوسُفَ ، وجِنايَتُهُم عَلى يَعقوبَ إنَّما كانَت بِجِنايَتِهِم عَلى يوسُفَ ، فَبادَرَ يوسُفُ إلَى العَفوِ عَن حَقِّهِ ، وأخَّرَ يَعقوبُ العَفوَ لِأَنَّ عَفوَهُ إنَّما كانَ عَن حَقِّ غَيرِهِ ، فَأَخَّرَهُم إلَى السَّحَرِ لَيلَةَ الجُمُعَةِ . ⁽³⁾

.

ب ـ پدر

ر . ك : نهج الدعاء : (فصل چهارم / باب چهارم : كسانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله برايشان دعا كرد) .

ب ـ پدرقرآن«[برادران يوسف] گفتند: «اى پدر! براى گناهان ما آمرزش بخواه كه ما خطاكار بوديم». [يعقوب] گفت: «به زودى ، از پروردگارم براى شما آمرزش مى خواهم ، كه او آمرزگار و مهربان است» .

حديثعلل الشرائعـ به نقل از اسماعيل بن فضل هاشمى ـ: به امام صادق عليه السلام گفتم: بفرما كه چرا وقتى پسران يعقوب عليه السلام به او گفتند: «اى پدر! براى گناهان ما آمرزش بخواه ، كه ما خطاكار بوديم، [يعقوب ]گفت: به زودى ، از پروردگارم براى شما آمرزش خواهم خواست» و آمرزش خواهى براى آنان را به تأخير افكند؛ ولى يوسف عليه السلام وقتى برادرانش به او گفتند: «به خدا سوگند كه خدا ، تو را بر ما برترى داده است و ما خطاكار بوديم ، گفت: امروز ، بر شما سرزنشى نيست . خدا ، شما را مى آمرزد و او مهربان ترينِ مهربانان است» ؟ فرمود: «چون دل جوان ، نازك تر از دل پيران است، و [ثانيا] جنايت فرزندان يعقوب عليه السلام [در اصل] بر يوسف عليه السلام بود و جنايتشان به يعقوب عليه السلام از آن رو بود كه به يوسف عليه السلام جنايت كردند. بنا بر اين، يوسف عليه السلام بى درنگ ، از حقّ خود گذشت كرد؛ ولى يعقوب عليه السلام بخشودن را به تأخير افكند ، چون بخشودن او، در حقيقت، گذشت كردن از حقّ غير خود بود. لذا [آمرزش خواهى براى] آنان را تا سحر گاه شب جمعه به تأخير افكند.

.

ج ـ المُؤمِنُ التَّقِيُّ الخَفِيُّالإمام عليّ عليه السلامـ في وَصفِ المُؤمِنينَ ـ: المُؤمِنونَ هُمُ الَّذينَ عَرَفوا ما أمامَهُم ، فَذَبَلَت شِفاهُم ، وغَشِيَت عُيونُهُم ، وشَحَبَت ألوانُهُم ، حَتّى عُرِفَت في وُجوهِهِم غَبرَةُ الخاشِعينَ . فَهُم عِبادُ اللّهِ الَّذينَ مَشَوا عَلَى الأَرضِ هَونا ، وَاتَّخَذوها بِساطا ، وتُرابَها فِراشا ، فَرَفَضُوا الدُّنيا ، وأقبَلوا عَلَى الآخِرَةِ ، عَلى مِنهاجِ المَسيحِ بنِ مَريَمَ ، إن شَهِدوا لَم يُعرَفوا ، وإن غابوا لَم يُفتَقَدوا ، وإن مَرِضوا لَم يُعادوا ، صُوّامُ الهَواجِرِ ⁽¹⁾، قُوّامُ الدَّياجِرِ ⁽²⁾يَضمَحِلُّ عِندَهم كُلُّ فِتنَةٍ ، ويَنجَلي عَنهُم كُلُّ شُبهَةٍ ، اُولئِكَ أصحابي ، فَاطلُبوهُم في أطرافِ الأَرَضينَ ، فَإِن لَقيتُم مِنهُم أحَدا فَاسأَلوهُ أن يَستَغفِرَ لَكُم . ⁽³⁾

د ـ الحاجُّرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا لَقيتَ الحاجَّ فَسَلِّم عَلَيهِ ، وصافِحهُ ، ومُرهُ أن يَستَغفِرَ لَكَ قَبلَ أن يَدخُلَ بَيتَهُ ؛ فَإِنَّهُ مَغفورٌ لَهُ . ⁽⁴⁾

الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل لَيَغفِرُ لِلحاجِّ ولِأَهلِ بَيتِ الحاجِّ ، ولِعَشيرَةِ الحاجِّ ، ولِمَن يَستَغفِرُ لَهُ الحاجُّ ، بَقِيَّةَ ذِيالحِجَّةِ ، وَالمُحَرَّمِ ، وصَفَرٍ ، وشَهرِ رَبيعِ الأَوَّلِ ، وعَشرٍ مِن رَبيعِ الآخَرِ . ⁽⁵⁾

.

ج ـ مؤمن پرهيزگار گم نام

د ـ حاجى

ج ـ مؤمن پرهيزگار گم نامامام على عليه السلامـ در توصيف مؤمنان ـ: مؤمنان ، آنان اند كه آنچه را ، [از زندگى اُخروى ]فرا پيش آنهاست ، شناختند و در نتيجه، لبانشان [از كثرت روزه دارى ]خشكيد و چشمانشان [از شدّت گريه] سفيد شد و رنگ رخسارشان پريد، آن سان كه گرد و غبار خاكساران ، بر چهره هايشان پيداست. آنان ، همان بندگان خدايند كه در زمين ، آرام [و بى تكبّر] راه مى روند، آن را فرش خود ساخته اند و خاكش را بستر خويش. دنيا را فرو نهاده اند و به آخرت ، رو آورده اند، به شيوه مسيح پسر مريم عليه السلام . اگر [در جمع ]حاضر باشند ، شناخته نمى شوند، و اگر غايب باشند ، كسى جوياى آنان نمى شود ، و اگر بيمار شوند ، كسى به عيادتشان نمى رود. روزهاى داغ را به روزه دارى مى گذرانند و شب هاى تار را به عبادت. فتنه ها در برابر آنان ، از هم فرو مى پاشد، و شُبهات ، از آنان بركنار مى مانَد. اينان اند ياران من! ايشان را در گوشه و كنار جهان بجوييد، و اگر يكى از ايشان را ديدار كرديد ، از او بخواهيد كه برايتان ، طلب آمرزش كند.

د ـ حاجىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه به حاجى [هنگام آمدن از حج] برخوردى ، بر او سلام كن و با او دست بده و از وى بخواه تا پيش از آن كه به خانه اش وارد شود ، برايت طلب آمرزش كند؛ زيرا او آمرزيده است.

امام صادق عليه السلام :خداوند عز و جل حاجى و خانواده حاجى و عشيره حاجى و كسى را كه حاجى برايش طلب آمرزش كند، در بقيه ماه ذى حجّه و محرّم و صفر و ربيع اوّل و ده روز از ربيع ثانى ، مورد آمرزش قرار مى دهد.

.

۸ / ۴مَن يَستَغفِرُ لَهُ النَّبِيُّ وأهلُ بَيتِهِأ ـ المُسلِمونَالكتاب«فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِى الْأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ» . ⁽¹⁾

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ ءَامَنُواْ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذَا كَانُواْ مَعَهُ عَلَى أَمْرٍ جَامِعٍ لَّمْ يَذْهَبُواْ حَتَّى يَسْتَـئذِنُوهُ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَـئذِنُونَكَ أُوْلَئِكَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَـئذَنُوكَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» . ⁽²⁾

«يَـأَيُّهَا النَّبِىُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَـتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَن لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْـئا وَ لَا يَسْرِقْنَ وَ لَا يَزْنِينَ وَ لَا يَقْتُلْنَ أَوْلَـدَهُنَّ وَ لَا يَأْتِينَ بِبُهْتَـنٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَ أَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِى مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ» . ⁽³⁾

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ مِن خُطبَةٍ لَهُ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ تَعالى لي ولَكُم . ⁽⁴⁾

.

۸ / ۴ كسانى كه پيامبر و اهل بيت عليهم السلام او برايشان طلب آمرزش كرده اند

الف ـ مسلمانان

۸ / ۴كسانى كه پيامبر و اهل بيت او برايشان طلب آمرزش كرده اندالف ـ مسلمانانقرآن«پس به [بركت] رحمتى كه از جانب خدا بود ، تو با آنان نرم خو شدى، و اگر تندخو و سخت دل بودى قطعا از پيرامون تو پراكنده مى شدند. پس ، از آنان درگذر و برايشان ، آمرزش بخواه و در كار[ها] با آنان ، رايزنى كن و چون تصميم گرفتى ، بر خدا توكّل كن كه خدا ، توكّل كنندگان را دوست مى دارد» .

«مؤمنان، در حقيقت، كسانى هستند كه به خدا و پيامبرش ايمان آورده اند و زمانى كه با او بر سر كارى اجتماع مى كنند، تا از وى كسب اجازه نكنند، نمى روند. در حقيقت، كسانى كه از تو كسب اجازه مى كنند ، آنان اند كه به خدا و پيامبرش ايمان آورده اند. پس چون براى برخى كارهايشان از تو اجازه خواستند، به هر كس از آنان كه خواستى ، اجازه ده و برايشان ، آمرزش بخواه ، كه خدا آمرزنده مهربان است» .

«اى پيامبر! چون زنان باايمان ، نزد تو بيايند كه [با اين شرط] با تو بيعت كنند كه چيزى را با خدا شريك نسازند و دزدى نكنند و زِنا نكنند و فرزندان خود را نكُشند، و بچّه هاى حرام زاده اى را كه پس انداخته اند ، با بهتان [و حيله] به شوهر نبندند و در [كار] نيك ، از تو نافرمانى نكنند ، با آنان بيعت كن و از خدا ، برايشان آمرزش بخواه، كه خداوند ، آمرزنده و مهربان است» .

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ از سخنرانى ايشان ـ: از خداوند متعال ، براى خودم و براى شما آمرزش مى طلبم.

.

عنه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لي ولِاُمَّتي ، اللّهُمَّ اغفِر لي ولِاُمَّتي ، أستَغفِرُ اللّهَ لي ولَكُم . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ لِأَصحابِهِ ـ: حَياتي خَيرٌ لَكُم ، تُحَدِّثونَ ونُحَدِّثُ لَكُم ، ومَماتي خَيرٌ لَكُم ، تُعرَضُ عَلَيَّ أعمالُكُم ، فَإِن رَأَيتُ حَسَنا جَميلاً حَمِدتُ اللّهَ عَلى ذلِكَ ، وإن رَأَيتُ غَيرَ ذلِكَ استَغفَرتُ اللّهَ لَكُم . ⁽²⁾

الإمام عليّ عليه السلامـ في نِهايَةِ خُطبَةٍ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ لي ولَكُم . ⁽³⁾

الإمام الهادي عليه السلامـ في آخِرِ خُطبَةٍ لَهُ ـ: أستَغفِرُ اللّهَ لي ولَكُم ، ولِجَميعِ المُسلِمينَ . ⁽⁴⁾

ب ـ شيعَةُ الإِمامِ عَلِيٍّ عليه السلامرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ مَثَّلَ لي اُمَّتي فِي الطّينِ ، وعَلَّمَني أسماءَهُم كَما عَلَّمَ آدَمَ الأَسماءَ كُلَّها ، فَمَرَّ بي أصحابُ الرّاياتِ ، فَاستَغفَرتُ لِعَلِيٍّ وشيعَتِهِ . ⁽⁵⁾

ج ـ المُؤَذِّنُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإِمامُ ضامِنٌ ، وَالمُؤَذِّنُ مُؤتَمَنٌ ، اللّهُمَّ أرشِدِ الأَئِمَّةَ ، وَاغفِر لِلمُؤَذِّنينَ. ⁽⁶⁾

.

ب ـ پيروان امام على عليه السلام

ج ـ مؤذّن

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بار خدايا! مرا و امّتم را بيامرز. بار خدايا! مرا و امّتم و را بيامرز. از خداوند ، براى خودم و شما آمرزش مى طلبم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به يارانش ـ: [هم] زندگى من براى شما خير [و بركت ]است، [چون ]با يكديگر، گفتگو مى كنيم [و از سخنان من ، بهره مند مى شويد] و [هم ]مرگ من براى شما خير و [بركت ]است؛ [زيرا ]اعمال شما بر من عرضه مى شود. اگر كردار نيكو و زيبايى ديدم ، خداوند را بر آن ، ستايش مى گويم ، و اگر جز آن ديدم ، برايتان از خدا آمرزش مى طلبم.

امام على عليه السلامـ در پايان سخنرانى اى ـ: از خداوند براى خودم و شما ، آمرزش مى طلبم.

امام هادى عليه السلامـ در پايان يكى از سخنرانى هايش ـ: از خداوند ، براى خودم و شما و براى همه مسلمانان ، طلب آمرزش مى كنم.

ب ـ پيروان امام على عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، امّت مرا در گِل (عالم طينت) برايم مجسّم ساخت و نام هاى ايشان را به من آموخت، همچنان كه به آدم عليه السلام همه نام ها را آموخت. آن گاه ، پرچمداران از برابرم گذشتند و من ، براى على و پيروانش آمرزش خواستم.

ج ـ مؤذّنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيش نماز ، ضامن [قرائت] است و مؤذّن ، مورد اعتماد است. بار خدايا! امامان [جماعت ]را راه نمايى فرما و مؤذّنان را بيامرز.

.

د ـ الحاجُّرسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لِلحاجِّ ، ولِمَنِ استَغفَرَ لَهُ الحاجُّ . ⁽¹⁾

الإمام الصادق عليه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَومَ الحُدَيبِيَةِ : «اللّهُمَّ اغفِر لِلمُحَلِّقينَ» مَرَّتَينِ . قيلَ : ولِلمُقَصِّرينَ يا رَسولَ اللّهِ ؟ قالَ : «ولِلمُقَصِّرينَ» . ⁽²⁾

ه ـ زُوّارُ قَبرِ الحُسَينِ عليه السلامالإمام الصادق عليه السلام :إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله تَحضُرُ لِزُوّارِ قَبرِ ابنِهَا الحُسَينِ عليه السلام ، فَتَستَغفِرُ لَهُم ذُنوبَهُم . ⁽³⁾

۸ / ۵مَن يَستَغفِرُ لَهُ المَلائِكَةُأ ـ مَن فِي الأَرضِ مِنَ المُؤمِنينَالكتاب«تَكَادُ السَّمَـوَ تُ يَتَفَطَّرْنَ مِن فَوْقِهِنَّ وَالْمَلَئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى الْأَرْضِ أَلَا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» . ⁽⁴⁾

«الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَىْ ءٍ رَّحْمَةً وَ عِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُواْ وَ اتَّبَعُواْ سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ» . ⁽⁵⁾

.

د ـ حاجى

هـ زائران قبر حسين عليه السلام

۸ / ۵ كسانى كه فرشتگان ، برايشان آمرزش مى خواهند

الف ـ مؤمنان در زمين

د ـ حاجىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بار خدايا! حاجى و آن كس را كه حاجى برايش طلب آمرزش كند، بيامرز.

امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، در روز حديبيه ، دوبار گفت : «بار خدايا! سرْ تراشيدگان را بيامرز» . گفته شد : كوتاه كنندگان مو چه ، اى پيامبر خدا؟ فرمود: «و كوتاه كنندگان مو را [نيز بيامرز]».

هـ زائران قبر حسين عليه السلامامام صادق عليه السلام :فاطمه دختر محمّد صلى الله عليه و آله نزد زائران قبر فرزندش حسين عليه السلام حاضر مى شود و براى گناهانشان ، طلب آمرزش مى كند.

۸ / ۵كسانى كه فرشتگان ، برايشان آمرزش مى خواهندالف ـ مؤمنان در زمينقرآن«چيزى نمانده كه آسمان ها از فرازشان بشكافند ، در حالى كه فرشتگان خداوند ، كارشان را به پاكى مى ستايند و براى كسانى كه در زمين هستند ، آمرزش مى طلبند. آگاه باش كه خدا ، آمرزگار و مهربان است» .

«كسانى كه عرش [خدا] را حمل مى كنند و آنها كه پيرامون آن اند ، پروردگارشان را به پاكى مى ستايند و به او ايمان دارند و براى كسانى كه ايمان آورده اند ، طلب آمرزش مى كنند . پروردگارا! دست و دانش تو ، بر هر چيزى احاطه دارد . كسانى را كه توبه كرده و راه تو را دنبال كرده اند ، ببخش و آنها را از عذاب آتش ، نگه دار» .

.

الحديثرسول اللّه صلى الله عليه و آله :أخبَرَني جَبرَئيلُ عليه السلام عَن رَبّي أنَّهُ قالَ : ما أمَرتُ أحَدا مِن مَلائِكَتي أن يَستَغفِروا لِأَحَدٍ مِن خَلقي ، إلَا استَجَبتُ لَهُم فيهِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لَقَد صَلَّتِ المَلائِكَةُ عَلَيَّ وعَلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ سَبعَ سِنينَ ، وذلِكَ أنَّهُ لَم يُؤمِن بي ذَكَرٌ قَبلَهُ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ : «الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِرَبِّهِمْ» ⁽²⁾«وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى الْأَرْضِ» ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

الإمام عليّ عليه السلام :لَقَد مَكَثَتِ المَلائِكَةُ سِنينَ لا تَستَغفِرُ إلّا لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ولي . وفينا نَزَلَت : «وَالْمَلَئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ» «وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَ امَنُواْ رَبَّنَا ـ إلى قَولِهِ ـ : الْحَكِيمُ» ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

.

حديثپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جبرئيل عليه السلام از جانب پروردگارم به من خبر داد كه فرمود: «هيچ يك از فرشتگانم را فرمان ندادم كه براى كسى از آفريدگانم آمرزش بخواهد ، مگر اين كه آمرزش خواهى آنان را در باره او پذيرفتم».

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرشتگان ، مدّت هفت سال بر من و بر على بن ابى طالب ، درود فرستادند؛ زيرا او نخستين مردى بود كه به من ، ايمان آورد، و اين است گفته خداوند: «كسانى كه عرش [خدا] را حمل مى كنند و آنها كه پيرامون آن اند ، پروردگارشان را به پاكى مى ستايند» «و براى كسانى كه در زمين اند ، طلب آمرزش مى كنند» .

امام على عليه السلام :فرشتگان ، چند سالى فقط براى پيامبر خدا و من ، طلب آمرزش مى كردند، و اين آيات ، در باره ما نازل شد: «و فرشتگان ، پروردگارشان را به پاكى مى ستايند» «و براى كسانى كه ايمان آورده اند، آمرزش مى طلبند [و مى گويند]: اى پروردگارما!» تا فرموده او «فرزانه» .

.

تفسير القمّي عن حمّاد عن الإمام الصادق عليه السلام :أنَّهُ سُئِلَ : هَلِ المَلائِكَةُ أكثَرُ ، أم بَنو آدَمَ ؟ فَقالَ : وَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ ، لَعَدَدُ مَلائِكَةِ اللّهِ فِي السَّماواتِ أكثَرُ مِن عَدَدِ التُّرابِ فِي الأَرضِ ، وما فِي السَّماءِ مَوضِعُ قَدَمٍ إلّا وفيها مَلَكٌ يُسَبِّحُهُ ويُقَدِّسُهُ ، ولا فِي الأَرضِ شَجَرَةٌ ولا مَدَرٌ إلّا وفيها مَلَكٌ مُوَكَّلٌ بِها ، يَأتِي اللّهَ كُلَّ يَومٍ بِعَمَلِها ، وَاللّهُ أعلَمُ بِها . وما مِنهُم أحَدٌ إلّا ويَتَقَرَّبُ كُلَّ يَومٍ إلَى اللّهِ بِوِلايَتِنا أهلَ البَيتِ ، ويَستَغفِرُ لِمُحِبّينا ، ويَلعَنُ أعداءَنا ، ويَسأَلُ اللّهَ أن يُرسِلَ عَلَيهِمُ العَذابَ إرسالاً . ⁽¹⁾

ب ـ طالِبُ العِلمِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ طالِبَ العِلمِ تَبسُطُ لَهُ المَلائِكَةُ أجنِحَتَها ، وتَستَغفِرُ لَهُ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ يَطلُبُ عِلما ، شَيَّعَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ يَستَغفِرونَ لَهُ . ⁽³⁾

الإمام عليّ عليه السلام :طالِبُ العِلمِ تَستَغفِرُ لَهُ المَلائِكَةُ ، وتَدعو لَهُ ⁽⁴⁾فِي السَّماءِ وَالأَرضِ . ⁽⁵⁾

ج ـ المُؤَذِّنُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :ألا وإنَّ المُؤَذِّنَ إذا قالَ : «أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ» صَلّى عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ ، وكانَ يَومَ القِيامَةِ في ظِلِّ العَرشِ ، حَتّى يَفرُغَ اللّهُ مِن حِسابِ الخَلائِقِ . ⁽⁶⁾

.

ب ـ دانشجو

ج ـ مؤذّن

تفسير القمّىـ به نقل از حمّاد ـ: از امام صادق عليه السلام پرسيده شد: آيا فرشتگان بيشترند يا آدميان؟ فرمود: «سوگند به آن كه جانم دردست اوست، شمارِ فرشتگان خدا در آسمان ها ، بيشتر از شمارِ خاك ها در زمين است . در آسمان ، هيچ جاى پايى نيست ، مگر اين كه در آن ، فرشته اى مشغول تسبيح و تقديس خداست، و در زمين ، هيچ بوته اى و كلوخى نيست ، مگر اين كه فرشته اى بر آن گماشته شده است و هر روز ، كار آن را نزد خدا مى برد، و البته خدا، خود، به [كارِ] آن داناتر است . هيچ يك از فرشتگان نيست ، مگر اين كه هر روز ، با توسّل به ولايت ما خاندان ، خود را به خدا نزديك مى سازد و براى دوستداران ما ، آمرزش مى خواهد و بر دشمنانمان ، لعنت مى فرستد و از خدا درخواست مى كند كه بر آنان ، دمادم ، عذاب بفرستد.

ب ـ دانشجوپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرشتگان ، بال هاى خود را براى طالب علم ، مى گسترانند و براى او آمرزش مى طلبند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در جستجوى دانشى از خانه خويش بيرون رود ، هفتاد هزار فرشته ، او را مشايعت مى كنند و برايش آمرزش مى طلبند .

امام على عليه السلام :براى طالب علم، فرشتگانْ آمرزش مى طلبند و در آسمان و زمين ، برايش دعا مى كنند.

ج ـ مؤذّنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آگاه باشيد كه مؤذّن ، هرگاه بگويد: «گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست» ، هفتاد هزار فرشته بر او درود مى فرستند و برايش آمرزش مى خواهند و روز قيامت ، در سايه عرش باشد تا آن كه خداوند ، حسابرسى مردمان را به پايان بَرَد.

.

عنه صلى الله عليه و آلهـ في فَضلِ مُؤَذِّنِ المَسجِدِ ـ: إذا أذَّنَ المُؤَذِّنُ فَقالَ : «أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ» اكتَنَفَهُ أربَعونَ ألفَ ألفِ مَلَكٍ ، كُلُّهُم يُصَلّونَ عَلَيهِ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ ، وكانَ في ظِلِّ اللّهِ حَتّى يَفرُغَ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ المَلائِكَةَ إذا سَمِعُوا الأَذانَ مِن أهلِ الأَرضِ قالوا : هذِهِ أصواتُ اُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله بِتَوحيدِ اللّهِ عز و جل ، ويَستَغفِرونَ لِاُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله حَتّى يَفرُغوا مِن تِلكَ الصَّلاةِ . ⁽²⁾

د ـ خادِمُ المَسجِدِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أسرَجَ في مَسجِدٍ مِن مَساجِدِ اللّهِ سِراجا ، لَم تَزَلِ المَلائِكَةُ وحَمَلَةُ العَرشِ يَستَغفِرونَ لَهُ ، مادامَ فِي المَسجِدِ ضَوءٌ مِن ذلِكَ السِّراجِ . ⁽³⁾

ه ـ مَن شَهِدَ شَهرَ رَمَضانَ مِنَ المُسلِمينَرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ ، أمَرَ اللّهُ حَمَلَةَ العَرشِ أن يَكُفّوا عَنِ التَّسبيحِ ، ويَستَغفِروا لِاُمَّةِ مُحَمَّدٍ وَالمُؤمِنينَ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ مِن خُطبَةٍ لَهُ في بَيانِ فَضلِ اللَّيلَةِ الاُولى مِن شَهرِ رَمَضانَ ـ: مَن شَهِدَ رَمَضانَ استَغفَرَ لَهُ كُلَّ يَومٍ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، مِن صَلاةِ الغَداةِ إلى أن تَوارى بِالحِجابِ ⁽⁵⁾. ⁽⁶⁾

.

د ـ خادم مسجد

هـ هر مسلمانى كه ماه رمضان را درك كند

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در بيان فضيلت مؤذّن مسجد ـ: هرگاه مؤذّن ، اذان دهد و بگويد: «گواهى مى دهم كه معبودى جز خدا نيست» ، چهل هزار هزار فرشته ، او را در ميان مى گيرند ، و بر او درود مى فرستند و برايش طلب آمرزش مى كنند و [روز قيامت] در سايه خدا باشد تا [آن كه از حسابرسى] فارغ شود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرشتگان ، هرگاه بانك اذان را از مردم زمين بشنوند ، مى گويند: «اينها بانگ هاى امّت محمّد صلى الله عليه و آله در توحيد خداوند عز و جل است. و براى امّت محمّد صلى الله عليه و آله آمرزش مى طلبند تا آن گاه كه از آن نماز ، فراغت يابند.

د ـ خادم مسجدپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در مسجدى از مسجدهاى خدا چراغى بيفروزد ، تا زمانى كه پرتوى از آن چراغ در مسجد است ، فرشتگان و حاملان عرش ، پيوسته برايش طلب آمرزش مى كنند.

هـ هر مسلمانى كه ماه رمضان را درك كندپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون ماه رمضان فرا رسد، خداوند به حاملان عرش دستور مى دهد كه از تسبيح گويى ، باز ايستند و به آمرزش خواهى براى امّت محمّد و مؤمنان بپردازند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ از سخنرانى ايشان در بيان فضيلت شب اوّل ماه رمضان ـ: هر كس به ماه رمضان وارد شود، هر روز ، هفتاد هزار فرشته، از نماز صبح تا غروب آفتاب، برايش آمرزش مى خواهند.

.

و ـ الصّائِمُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِن صائِمٍ يَحضُرُ قَوما يَطعَمونَ إلّا سَبَّحَت لَهُ أعضاؤُهُ ، وكانَت صَلاةُ المَلائِكَةِ عَلَيهِ ، وكانَت صَلاتُهُمُ استِغفارا . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أصبَحَ صائِما سَبَّحَت لَهُ أعضاؤُهُ ، وأضاءَت لَهُ السَّماواتُ نورا ، وَاستَغفَرَ لَهُ كُلُّ مَلَكٍ فِي السَّماءِ ، فَإِن سَبَّحَ أو هَلَّلَ تَلَقّاها سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، يَكتُبونَها إلى أن تَوارَت بِالحِجابِ . ⁽²⁾

ز ـ المُصَلّيرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أجابَ داعِيَ اللّهِ استَغفَرَت لَهُ المَلائِكَةُ، ويَدخُلُ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ. ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا يَزالُ العَبدُ في صَلاةٍ ما كانَ في مُصَلّاهُ يَنتَظِرُ الصَّلاةَ ، وتَقولُ المَلائِكَةُ : «اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ » ، حَتّى يَنصَرِفَ أو يُحدِثَ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ العَبدَ إذا جَلَسَ في مُصَلّاهُ بَعدَ الصَّلاةِ ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ ، وصَلاتُهُم عَلَيهِ : اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ . وإن جَلَسَ يَنتَظِرُ الصَّلاةَ صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ ، وصَلاتُهُم عَلَيهِ : اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ . ⁽⁵⁾

.

و ـ روزه دار

ز ـ نمازگزار

و ـ روزه دارپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ روزه دارى نيست كه در جمع گروهى در حال خوردن غذا حاضر شود ، مگر اين كه اعضايش براى او تسبيح [خدا] مى گويند و درود [و دعاى] فرشتگان ، نثار او مى شود، و درود آنها هم طلبِ آمرزش است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس روز خود را با روزه آغاز كند ، اعضايش براى او تسبيح مى گويند و آسمان ها برايش نورافشان مى شوند و همه فرشتگان آسمان ، برايش طلب آمرزش مى كنند. اگر «سبحان اللّه » يا «لا إله إلّا اللّه » بگويد ، هفتاد هزار فرشته ، آنها را مى گيرند و [طلب آمرزش] مى نويسند، تا آن گاه كه غروب شود.

ز ـ نمازگزارپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به نداى دعوت كننده خدا (مؤذّن) پاسخ دهد [و نماز بگزارد] ، فرشتگانْ برايش آمرزش مى طلبند و بدون حسابرسى وارد بهشت مى شود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده ، تا زمانى كه در نمازگاهش منتظر نماز باشد ، در حال نماز است و فرشتگان مى گويند: «بار خدايا! او را بيامرز، بار خدايا! بر او رحمت آور» تا آن كه نمازگاهش را ترك كند يا حَدَثى از او سر بزند .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده ، هرگاه بعد از نماز در جانمازش بنشيند، فرشتگان بر او درود مى فرستند و درودشان بر او: «بار خدايا! او را بيامرز . بار خدايا! بر او رحمت آور» است . اگر هم منتظر نماز بنشيند ، باز فرشتگان بر او درود مى فرستند، و درودشان بر او «بار خدايا! او را بيامرز ؛ بار خدايا! بر او رحمت آور» است.

.

عنه صلى الله عليه و آله :مَن صَلَّى الفَجرَ ثُمَّ جَلَسَ في مُصَلّاهُ ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ . وصَلاتُهُم عَلَيهِ : اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن صَلَّى الفَجرَ في جَماعَةٍ ، وقَعَدَ في مُصَلّاهُ ، وقَرَأَ ثَلاثَ آياتٍ مِن أوَّلِ سورَةِ الأَنعامِ ، وَكَّلَ اللّهُ بِهِ سَبعينَ مَلَكا ، يُسَبِّحونَ اللّهَ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ألا ومَن مَشى إلى مَسجِدٍ يَطلُبُ فيهِ الجَماعَةَ ، كانَ لَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ سَبعونَ ألفَ حَسَنَةٍ ، ويُرفَعُ لَهُ مِنَ الدَّرَجاتِ مِثلُ ذلِكَ . فَإِن ماتَ وهُوَ عَلى ذلِكَ ، وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ ، يَعودونَهُ في قَبرِهِ ، ويُبَشِّرونَهُ ويُؤنِسونَهُ في وَحدَتِهِ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ حَتّى يُبعَثَ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ أحَدَكُم إذا دَخَلَ المَسجِدَ كانَ في صَلاةٍ ما كانَتِ الصَّلاةُ تَحبِسُهُ ، وَالمَلائِكَةُ يُصَلّونَ عَلى أحَدِكُم ما دامَ في مَجلِسِهِ الَّذي صَلّى فيهِ ، يَقولونَ : «اللّهُمَّ اغفِرلَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ ، اللّهُمَّ تُب عَلَيهِ» ، ما لَم يُحدِث فيهِ ، ما لَم يُؤذِ فيهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ألا أدُلُّكُم عَلى ما يُكَفِّرُ اللّهُ بِهِ الخَطايا ، ويَزيدُ بِهِ فِي الحَسَناتِ ؟! ... إسباغُ الوُضوءِ عَلَى المَكارِهِ ، وكَثرَةُ الخُطى إلى هذِهِ المَساجِدِ ، وَانتِظارُ الصَّلاةِ بَعدَ الصَّلاةِ . ما مِنكُم مِن رَجُلٍ يَخرُجُ مِن بَيتِهِ مُتَطَهِّرا ، فَيُصَلّي مَعَ المُسلِمينَ الصَّلاةَ ، ثُمَّ يَجلِسُ فِي المَسجِدِ ⁽⁵⁾يَنتَظِرُ الصَّلاةَ الاُخرى ، [إلّا] ⁽⁶⁾أنَّ المَلائِكَةَ تَقولُ : اللّهُمَّ اغفِر لَهُ ، اللّهُمَّ ارحَمهُ . ⁽⁷⁾

.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس بعد از خواندن نماز صبح ، در جانمازش بنشيند، فرشتگان بر او درود مى فرستند ، و درودشان بر او: «بار خدايا! او را بيامرز ؛ بار خدايا! بر او رحمت آور» است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس نماز صبح را با جماعت بگزارد و [سپس] در جانمازش بنشيند و سه آيه آغازين سوره انعام را بخواند، خداوند ، هفتاد فرشته بر او مى گمارد كه خدا را تسبيح گويند و تا روز قيامت ، براى او طلب آمرزش كنند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آگاه باشيد كه هر كس براى شركت در نماز جماعت ، ره سپار مسجدى شود ، براى هر قدمى ، او را هفتاد هزار ثواب باشد، و همين اندازه ، درجه اش بالا مى رود. و اگر در اين حال بميرد، خداوند عز و جل هفتاد هزار فرشته بر او مى گمارد كه در قبرش به ديدار او بروند و پيوسته بشارتش بدهند و همدم تنهايى او باشند و برايش ، آمرزش مى طلبند تا آن گاه كه برانگيخته شود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر يك از شما هر گاه وارد مسجد شود تا زمانى كه نمازْ او را نگه داشته باشد ⁽¹⁾، در حال نماز است ، و هر يك از شما تا زمانى كه در مكانى كه در آن نماز خوانده ، نشسته باشد ، فرشتگان بر او درود مى فرستند، مى گويند: «بار خدايا! او را بيامرز . بار خدايا! او را رحمت كن . بار خدايا! توبه اش را بپذير» تا زمانى كه در آن [مسجد] ، حَدَثى از او سر نزند، تا زمانى كه در آن [مسجد] ، آزارى نرساند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آيا شما را به چيزى راه نمايى نكنم كه خداوند به سبب آن ، گناهان را مى پوشاند و بر نيكى ها مى افزايد؟!... گرفتن وضوى كامل در شرايط سخت، آمد و شد بسيار به اين مسجدها، و نشستن به انتظار نماز ، پس از نماز. هيچ مردى از شما نيست كه با وضو از خانه اش بيرون رود و با مسلمانان ، نماز بگزارد، سپس در مسجد به انتظار نماز بعد بنشيند ، مگر آن كه فرشتگان مى گويند: «بار خدايا! او را بيامرز . خدايا! بر او رحم آور».

.

عنه صلى الله عليه و آلهـ في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ ـ: يا أبا ذَرٍّ ، إنَّ رَبَّكَ عز و جليُباهِي المَلائِكَةَ بِثَلاثَةِ نَفَرٍ : رَجُلٍ يُصبِحُ فِي الأَرضِ فَردا ، فَيُؤَذِّنُ ثُمَّ يُصَلّي ، فَيَقولُ رَبُّكَ لِلمَلائِكَةِ : اُنظُروا إلى عَبدي ، يُصَلّي ولا يَراهُ أحَدٌ غَيري ، فَيَنزِلُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ يُصَلّونَ وَراءَهُ ، ويَستَغفِرونَ لَهُ إلَى الغَدِ مِن ذلِكَ اليَومِ ... . ⁽¹⁾

ح ـ المُصَلّي عَلَى النَّبِيِّ وآلِهِ عليهم السلامرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن صَلّى عَلَيَّ في كِتابٍ ، لَم تَزَلِ المَلائِكَةُ تَستَغفِرُ لَهُ مادامَ اسمي في ذلِكَ الكِتابِ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :الصَّدَقَةُ لَيلَةَ الجُمُعَةِ ويَومَها بِأَلفٍ ، وَالصَّلاةُ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ لَيلَةَ الجُمُعَةِ بِأَلفٍ مِنَ الحَسَناتِ ، ويَحُطُّ اللّهُ فيها ألفا مِنَ السَّيِّئاتِ ، ويَرفَعُ فيها ألفا مِنَ الدَّرَجاتِ . وإنَّ المُصَلِّيَ عَلَى النَّبِيِّ وآلِهِ في لَيلَةِ الجُمُعَةِ يَزهَرُ نورُهُ فِي السَّماواتِ إلى يَومِ السّاعَةِ ، وإنَّ مَلائِكَةَ اللّهِ عز و جل فِي السَّماواتِ لَيَستَغفِرونَ لَهُ ، ويَستَغفِرُ لَهُ المَلَكُ المُوَكَّلُ بِقَبرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى أن تَقومَ السّاعَةُ . ⁽³⁾

.

ح ـ درود فرستنده بر پيامبر و خاندان او عليهم السلام

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سفارشش به ابو ذر ـ: اى ابو ذر! پروردگار عز و جل تو به سه نفر ، بر فرشتگان مى نازد: مردى كه در جايى تنها باشد و خود ، اذان گويد سپس نماز بخواند. پروردگارت به فرشتگان مى فرمايد: «ببينيد بنده ام را . با آن كه كسى او را نمى بيند، نماز مى خواند» . سپس هفتاد هزار فرشته فرود مى آيند و پشتِ سرش نماز مى خوانند و تا فرداى آن روز ، برايش آمرزش خواهند... .

ح ـ درود فرستنده بر پيامبر و خاندان او عليهم السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در نوشته اى بر من درود گويد ، تا زمانى كه نام من در آن نوشته است ، فرشتگان ، پيوسته برايش آمرزش مى طلبند.

امام صادق عليه السلام :صدقه دادن در شب و روز جمعه ، برابر با هزار كار نيك است، و درود فرستادن بر محمّد و خاندان او در شب جمعه ، برابر با هزار كار نيك است و در آن شب ، خداوند ، هزار گناه [از درود فرستنده ]مى زُدايد و هزار درجه [او را] بالا مى برد. نور درود فرستنده بر پيامبر و خاندان او در شب جمعه، تا روز قيامت در آسمان ها مى درخشد و فرشتگان خداى عز و جل برايش طلب آمرزش مى كنند، و فرشته گماشته شده بر قبر پيامبر خدا ، تا قيامِ قيامت ، برايش آمرزش مى طلبد.

.

ط ـ زائِرُ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلامالإمام الصادق عليه السلام :مَن زارَ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام عارِفا بِحَقِّهِ ، غَيرَ مُتَجَبِّرٍ ولا مُتَكَبِّرٍ ، كَتَبَ اللّهُ لَهُ أجرَ مِئَةِ ألفِ شَهيدٍ ... وَاستَقبَلَتهُ المَلائِكَةُ ، فَإِذَا انصَرَفَ شَيَّعَتهُ إلى مَنزِلِهِ ، فَإِن مَرِضَ عادوهُ ، وإن ماتَ تَبِعوهُ بِالاِستِغفارِ إلى قَبرِهِ . ⁽¹⁾

ي ـ زائِرُ الإِمامِ الحُسَينِ عليه السلامالإمام الصادق عليه السلام :إنَّ اللّهَ وَكَّلَ بِالحُسَينِ عليه السلام مَلَكا في أربَعَةِ آلافِ مَلَكٍ يَبكونَهُ ، ويَستَغفِرونَ لِزُوّارِهِ ، ويَدعونَ اللّهَ لَهُم . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :وَكَّلَ اللّهُ بِقَبرِ الحُسَينِ عليه السلام أربَعَةَ آلافِ مَلَكٍ ، شُعثٍ غُبرٍ يَبكونَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ ، فَمَن زارَهُ عارِفا بِحَقِّهِ شَيَّعوهُ حَتّى يُبلِغوهُ مَأمَنَهُ ، وإن مَرِضَ عادوهُ ، غُدوَةً وعَشِيَّةً ، وإن ماتَ شَهِدوا جِنازَتَهُ ، وَاستَغفَروا لَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽³⁾

.

ط ـ زائر امير مؤمنان عليه السلام

ى ـ زاير امام حسين عليه السلام

ط ـ زائر امير مؤمنان عليه السلامامام صادق عليه السلام :هر كس، با شناخت حقّ امير مؤمنان و به دور از غرور و تكبّر، او را زيارت كند ، خداوند ، برايش مزد صد هزار شهيد مى نويسد... و فرشتگان ، به استقبال او مى روند ، و چون بازگردد ، او را تا خانه اش بدرقه كنند ، و اگر بيمار شود به عيادتش مى روند، و چون بميرد ، آمرزش خواهان ، او را تا گورش تشييع مى كنند.

ى ـ زاير امام حسين عليه السلامامام صادق عليه السلام :خداوند ، فرشته اى را با چهار هزار فرشته بر [آرامگاه] حسين عليه السلام گماشته است كه بر او مى گِريند و براى زائرانش آمرزش مى طلبند و برايشان ، دعا مى كنند.

امام صادق عليه السلام :خداوند ، چهار هزار فرشته ژوليده و غبار گرفته بر قبر حسين عليه السلام گماشته است كه تا روز قيامت ، بر او مى گِريند. پس هر كه با معرفت حقّ او به زيارتش برود، [در مراجعتْ] آن فرشتگان ، او را تا سرپناهش بدرقه مى كنند، و اگر بيمار شود ، صبح و شب به عيادتش مى روند، و چون از دنيا برود ، در تشييع جنازه اش حاضر مى شوند و تا روز قيامت ، برايش آمرزش مى طلبند.

.

ك ـ ذاكِرُ أمرِ الإِمامَةِالأمالي للطوسي عن معتب مولى الإمام الصادق عليه السلام ، قال :سَمِعتُهُ يَقولُ لِداوود بنِ سِرحانَ : يا داوودُ ، أبلِغ مَوالِيَّ عَنِّي السَّلامَ وأنّي أقولُ : رَحِمَ اللّهُ عَبدا اجتَمَعَ مَعَ آخَرَ فَتَذاكَرا أمرَنا ، فَإِنَّ ثالِثَهُما مَلَكٌ يَستَغفِرُ لَهُما ومَا اجتَمَعَ اثنانِ عَلى ذِكرِنا ، إلّا باهَى اللّهُ تَعالى بِهِمَا المَلائِكَةَ . فَإِذَا اجتَمَعتُم فَاشتَغِلوا بِالذِّكرِ ، فَإِنَّ فِي اجتِماعِكُم ومُذاكَرَتِكُم إحياءَنا ، وخَيرُ النّاسِ مِن بَعدِنا مَن ذاكَرَ بِأَمرِنا ، ودَعا إلى ذِكرِنا . ⁽¹⁾

ل ـ شيعَةُ عَلِيٍّ عليه السلام ومُحِبّيهِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :يا عَلِيُّ ، إنَّ الجَنَّةَ مُشتاقَةٌ إلَيكَ وإلى شيعَتِكَ ، وإنَّ مَلائِكَةَ العَرشِ المُقَرَّبينَ يَفرَحونَ بِقُدومِهِم ، وَالمَلائِكَةُ تَستَغفِرُ لَهُم . يا عَلِيُّ ، شيعَتُكَ الَّذينَ يَخافونَ اللّهَ فِي السِّرِّ وَالعَلانِيَةِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ألا ومَن أحَبَّ عَلِيّا استَغفَرَت لَهُ المَلائِكَةُ ، وفُتِحَت لَهُ أبوابُ الجَنَّةِ الثَّمانِيَةُ ، يَدخُلُها مِن أيِّ بابٍ شاءَ بِغَيرِ حِسابٍ . ⁽³⁾

الإمام الصادق عليه السلامـ لِقَومٍ مِن شيعَتِهِ ـ: إنَّ للّهِِ عز و جلمَلائِكَةً يَستَغفِرونَ لَكُم ، حَتّى تَتَساقَطَ ذُنوبُكُم ؛ كَما يَتَساقَطُ وَرَقُ الشَّجَرِ في يَومِ ريحٍ ، وذلِكَ قَولُ اللّهِ تَعالى : «الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ» ⁽⁴⁾هُم شيعَتُنا ، وهِيَ وَاللّهِ لَهُم . ⁽⁵⁾

.

ك ـ ياد كنندگان از موضوع امامت

ل ـ پيروان و دوستداران على عليه السلام

ك ـ ياد كنندگان از موضوع امامتالأمالى ، طوسىـ به نقل از معتّب غلام امام صادق عليه السلام ـ: شنيدم كه امام [صادق عليه السلام ] به داوود بن سِرحان مى فرمايد: «اى داوود! از جانب من به پيروانم سلام برسان و [بگو كه] من مى گويم: رحمت خدا بر آن بنده اى كه با ديگرى گِرد آيد و از موضوع ما (امامت) ياد كنند؛ زيرا سومين آنها فرشته اى است كه برايشان آمرزش مى طلبد، و هيچ گاه دو نفر براى ياد كردن از ما گِرد هم نيامدند ، مگر آن كه خداوند متعال به آن دو ، بر فرشتگان مباهات كرد. پس هرگاه گِرد هم آمديد ، به ياد كردن [از ما] بپردازيد؛ زيرا در گردهمايى شما و گفتگويتان ، زنده داشتن ماست، و بهترين مردم پس از ما ، كسى است كه از موضوع ما ياد كند و ديگران را به ياد و نام ما بخواند.

ل ـ پيروان و دوستداران على عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى على! بهشت ، مشتاق تو و پيروان توست ، و عرشيان مقرّب [درگاه الهى] ، از آمدن آنها شادمان مى شوند، و فرشتگان ، برايشان آمرزش مى طلبند. اى على! پيروان تو آنان اند كه در نهان و آشكار ، از خدا مى ترسند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هان! هر كه على را دوست داشته باشد ، فرشتگان ، برايش آمرزش مى طلبند و هفت درِ بهشت ، به روى او باز مى شود، و از هر درى كه خواهد، بدون حسابرسى، به آن وارد مى شود .

امام صادق عليه السلامـ به گروهى از پيروانش ـ: خداوند عز و جل فرشتگانى دارد كه براى شما آمرزش مى طلبند تا جايى كه گناهانتان، همچون ريزش برگ درختان در روز توفانى، فرو مى ريزد . اين سخن خداوند متعال است: «كسانى كه عرش را حمل مى كنند و آنان كه پيرامون آن اند ، پروردگارشان را به پاكى مى ستايند و به او ايمان دارند و براى كسانى كه ايمان آورده اند ، آمرزش مى طلبند» . اينان ، پيروان ما هستند . به خدا سوگند ، اين ، در باره آنهاست!

.

م ـ قاضي حاجَةِ المُؤمِنِالإمام الصادق عليه السلام :تَنافَسوا فِي المَعروفِ لِاءِخوانِكُم ، وكونوا مِن أهلِهِ ، فَإِنَّ لِلجَنَّةِ بابا يُقالُ لَهُ : «المَعروفُ» ، لا يَدخُلُهُ إلّا مَنِ اصطَنَعَ المَعروفَ فِي الحَياةِ الدُّنيا . فَإِنَّ العَبدَ لَيَمشي في حاجَةِ أخيهِ المُؤمِنِ ، فَيُوَكِّلُ اللّهُ عز و جل بِهِ مَلَكَينِ : واحِدا عَن يَمينِهِ ، وآخَرَ عَن شِمالِهِ ، يَستَغفِرانِ لَهُ رَبَّهُ ، ويَدعُوانِ بِقَضاءِ حاجَتِهِ . ⁽¹⁾

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن كَسا أحَدا مِن فُقَراءِ المُسلِمينَ ثَوبا مِن عُريٍ ، أو أعانَهُ بِشَيءٍ مِمّا يَقوتُهُ مِن مَعيشَتِهِ ، وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ مِنَ المَلائِكَةِ ، يَستَغفِرونَ ⁽²⁾لِكُلِّ ذَنبٍ عَمِلَهُ ، إلى أن يُنفَخَ فِي الصُّورِ . ⁽³⁾

كنز العمّال عن أنس :لَقِيَ اُبَيُّ بنُ كَعبٍ البَراءَ بنَ مالِكٍ ، فَقالَ : يا أخي ما تَشتَهي ؟ قالَ : سَويقا وتَمرا ، فَجاءَ فَأَكَلَ حَتّى شَبِعَ ، فَذَكَرَ البَراءُ بنُ مالِكٍ ذلِكَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، فَقالَ : اِعلَم يا بَراءُ ، أنَّ المَرءَ إذا فَعَلَ ذلِكَ بِأَخيهِ لِوَجهِ اللّهِ ، لا يُريدُ بِذلِكَ جَزاءً ولا شُكورا ، بَعَثَ اللّهُ إلى مَنزِلِهِ عَشَرَةً مِنَ المَلائِكَةِ يُقَدِّسونَ اللّهَ ويُهَلِّلونَهُ ويُكَبِّرونَهُ ويَستَغفِرونَ لَهُ حَولاً ، فَإِذا كانَ الحَولُ ، كُتِبَ لَهُ مِثلُ عِبادَةِ اُولئِكَ المَلائِكَةِ ، وحَقَّ عَلَى اللّهِ أن يُطعِمَهُم مِن طَيِّباتِ الجَنَّةِ ، في جَنَّةِ الخُلدِ ومُلكٍ لا يَبيدُ . ⁽⁴⁾

.

م ـ برآورنده نياز مؤمن

م ـ برآورنده نياز مؤمنامام صادق عليه السلام :در نيكى كردن به برادرانتان ، با يكديگر رقابت كنيد و اهل نيكوكارى باشيد؛ زيرا بهشت را درى است كه به آن «نيكى (معروف)» مى گويند و تنها كسى از آن وارد شود كه در زندگى دنيا ، نيكى كرده باشد. بنده اى كه در راه برآوردن نياز برادر مؤمنش گام بر مى دارد، خداوند عز و جل دو فرشته بر او مى گمارد: يكى را در سمت راست او و ديگرى را در سمت چپ او، كه از پروردگارش براى او آمرزش مى طلبند و براى برآورده شدن حاجتش دعا مى كنند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس مسلمان نيازمندى را از برهنگى بپوشاند، يا به معيشت او كمكى كند، خداوند عز و جل هفتاد هزار فرشته از فرشتگان بر او مى گمارد كه تا زمانى كه در صور دميده شود ، براى هر گناهى كه مى كند ، [از خداوند ]آمرزش بخواهند.

كنز العمّالـ به نقل از اَنَس ـ: اُبىّ بن كعب به بَراء بن مالك برخورد. گفت: چه ميل دارى، برادر؟ گفت: سَويق و خرما. آمد و خورد تا سير شد. بَراء بن مالك ، اين ماجرا را به پيامبر خدا گفت . ايشان فرمود: «بدان ـ اى براء ـ كه انسان ، هرگاه اين كار را براى برادرش به خاطر خدا انجام دهد و پاداش و سپاسى از او انتظار نداشته باشد، خداوند ، ده فرشته به خانه او مى فرستد تا به مدّت يك سال ، خدا را به پاكى و يگانگى و بزرگى بستايند و برايش طلب آمرزش كنند، و پس از يك سال ، به اندازه عبادت آن فرشتگان ، براى او نوشته مى شود، و بر خداست كه از خوردنى هاى پاك بهشت، در بهشت جاويدان و مُلكى ابدى، به آنان بخورانَد.

.

ن ـ مُدخِلُ السُّرورِ عَلى أهلِ بَيتِهِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أدخَلَ عَلى أهلِ بَيتِهِ سُرورا ، خَلَقَ اللّهُ مِن ذلِكَ السُّرورِ خَلقا يَستَغفِرُ لَهُ إلى يومِ القِيامَةِ . ⁽¹⁾

س ـ عائِدُ المَريضِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن عادَ مَريضا مَشى في خِرافِ ⁽²⁾الجَنَّةِ ، فَإِذا جَلَسَ عِندَهُ استَنقَعَ فِي الرَّحمَةِ ، فَإِذا خَرَجَ مِن عِندِهِ وُكِّلَ بِهِ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ يَستَغفِرونَ لَهُ ذلِكَ اليَومَ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن عبد اللّه بن نافع :عادَ أبو موسَى الأَشعَرِيُّ الحَسَنَ بنَ عَلِيٍّ عليه السلام فَقالَ لَهُ عَلِيٌّ عليه السلام : أعائِدا جِئتَ أم زائِرا ؟ فَقالَ أبو موسى : بَل جِئتُ عائِدا . فَقالَ عَلِيٌّ عليه السلام : سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : مَن عادَ مَريضا بَكَرا ⁽⁴⁾؛ شَيَّعَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ كُلُّهُم يَستَغفِرُ لَهُ حَتّى يُمسِيَ ، وكانَ لَهُ خَريفٌ ⁽⁵⁾فِي الجَنَّةِ . وإن عادَهُ مَساءً ؛ شَيَّعَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، كُلُّهُم يَستَغفِرُ لَهُ حَتّى يُصبِحَ ، وكانَ لَهُ خَريفٌ فِي الجَنَّةِ . ⁽⁶⁾

الإمام الباقر عليه السلام :أيُّما مُؤمِنٍ عادَ مُؤمِنا خاضَ فِي الرَّحمَةِ خَوضا ، فَإِذا جَلَسَ غَمَرَتهُ الرَّحمَةُ ، فَإِذَا انصَرَفَ وَكَّلَ اللّهُ بِهِ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ يَستَغفِرونَ لَهُ ، ويَستَرحِمونَ عَلَيهِ . ⁽⁷⁾

.

ن ـ كسى كه خانواده اش را شاد كند

س ـ عيادت كننده از بيمار

ن ـ كسى كه خانواده اش را شاد كندپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به خانواده اش شادى برساند ، خداوند ، از آن شادى مخلوقى مى آفريند كه تا روز قيامت ، برايش آمرزش بخواهد.

س ـ عيادت كننده از بيمارپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به عيادت بيمارى برود ، در نخلستان پُربار بهشت ، گام برداشته است، و اگر نزد او بنشيند ، در رحمت نشسته است، و چون از نزد او برود ، هفتاد هزار فرشته بر او گماشته مى شوند كه آن روز را برايش آمرزش بطلبند.

مسند ابن حنبلـ به نقل از عبد اللّه بن نافع ـ: ابوموسى اشعرى ، به عيادت حسن بن على عليه السلام رفت . على عليه السلام به او فرمود: «براى عيادت آمده اى يا براى ديدن؟». ابوموسى گفت : براى عيادت آمده ام. على عليه السلام فرمود: «از پيامبر صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود: «هر كس صبحگاه ، به عيادت بيمارى برود ، هفتاد هزار فرشته ، او را مشايعت مى كنند و همگى تا شب برايش آمرزش مى طلبند و برايش بُستانى (/نخلستانى) در بهشت باشد، و اگر شب هنگام به عيادتش برود ، باز هم هفتاد هزار فرشته ، بدرقه اش مى كنند و همگى تا صبح ، برايش آمرزش مى طلبند و او را بستانى در بهشت باشد » .

امام باقر عليه السلام :هر مؤمنى به عيادت مؤمنى برود ، وارد رحمت مى شود، و چون [در كنار او] بنشيند، رحمت ، او را فرو مى پوشاند، و چون برود ، خداوند ، هفتاد هزار فرشته بر او مى گمارد كه برايش آمرزش و رحمت مى طلبند.

.

الإمام الصادق عليه السلام :أيُّما مُؤمِنٍ عادَ مُؤمِنا فِي اللّهِ عز و جل في مَرَضِهِ ، وَكَّلَ اللّهُ بِهِ مَلَكا مِنَ العُوّادِ يَعودُهُ في قَبرِهِ ، ويَستَغفِرُ لَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽¹⁾

ع ـ مُشَيِّعُ جِنازَةِ المُؤمِنِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن شَيَّعَ جِنازَةً فَلَهُ بِكُلِّ خُطوَةٍ ـ حَتّى يَرجِعَ إلى مَنزِلِهِ ـ مِئَةُ ألفِ ألفِ حَسَنَةٍ ، ويُمحى عَنهُ مِئَةُ ألفِ ألفِ سَيِّئَةٍ ، ويُرفَعُ لَهُ مِئَةُ ألفِ ألفِ دَرَجَةٍ ، فَإِن صَلّى عَلَيها شَيَّعَهُ في جِنازَتِهِ مِئَةُ ألفٍ كُلُّهُم يَستَغفِرونَ لَهُ حَتّى يَرجِعَ ، فَإِن شَهِدَ دَفنَها وَكَّلَ اللّهُ بِهِ ألفَ مَلَكٍ كُلُّهُم يَستَغفِرونَ لَهُ ، حَتّى يُبعَثَ مِن قَبرِهِ . ⁽²⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مَن شَيَّعَ جِنازَةَ مُؤمِنٍ حَتّى يُدفَنَ في قَبرِهِ ، وَكَّلَ اللّهُ عز و جل بِهِ سَبعينَ مَلَكا مِنَ المُشَيِّعينَ ، يُشَيِّعونَهُ ويَستَغفِرونَ لَهُ إذا خَرَجَ مِن قَبرِهِ إلَى المَوقِفِ . ⁽³⁾

ف ـ قارِئُ القُرآنِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قَرَأَ هذِهِ الآيَةَ عِندَ مَنامِهِ : «قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِّثْلُكُمْ يُوحَى إِلَىَّ أَنَّمَا إِلَـهُكُمْ إِلَـهٌ وَ حِدٌ فَمَن كَانَ يَرْجُواْ لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صَــلِحًا وَ لَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدَا» ⁽⁴⁾ سَطَعَ لَهُ نورٌ إلَى المَسجِدِ الحَرامِ ، حَشوُ ذلِكَ النّورِ مَلائِكَةٌ يَستَغفِرونَ لَهُ حَتّى يُصبِحَ . ⁽⁵⁾

.

ع ـ تشييع كننده جنازه مؤمن

ف ـ قرائت كننده قرآن

امام صادق عليه السلام :هر مؤمنى به خاطر خداوند عز و جل از مؤمنِ بيمارى عيادت كند ، خداوند ، فرشته اى از فرشتگانِ عيادت كننده ، بر او مى گمارد كه در قبرش به عيادت او برود و تا روز قيامت ، برايش آمرزش بطلبد.

ع ـ تشييع كننده جنازه مؤمنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس جنازه اى را تشييع كند ، براى هر گامش ـ تا زمانى كه به خانه اش برگردد ـ صد هزار هزار ثواب باشد، و صد هزار هزار گناه ، از او زُدوده مى شود، و صد هزار هزار درجه او را بالا مى برند، و اگر بر آن [مُرده] نماز بخواند ، صد هزار [فرشته] در تشييع جنازه او شركت مى كنند و همگى ، تا زمانى كه برگردد، برايش طلب آمرزش مى كنند، و اگر شاهد دفن او باشد ، خداوند ، هزار فرشته بر او مى گمارد كه همگى تا آن گاه كه از قبرش برانگيخته شود ، برايش آمرزش بطلبند .

امام صادق عليه السلام :هر كس جنازه مؤمنى را تشييع كند تا آن گاه كه او را به خاك سپارند، خداوند عز و جل هفتاد فرشته از فرشتگانى كه كارشان تشييع است، بر او مى گمارد كه تا هنگامى كه از قبرش به سوى موقف خارج مى شود ، او را مشايعت كنند و برايش آمرزش بطلبند.

ف ـ قرائت كننده قرآنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در هنگام خوابيدن ، اين آيه را بخواند: «بگو: من، در حقيقت، بشرى مانند شما هستم كه به من ، وحى مى شود . معبود شما ، معبودى يگانه است. پس هر كه به ديدار پروردگارش اميد دارد ، بايد كه كار شايسته كند و در پرستش پروردگارش ، اَحَدى را شريك نگرداند» ، برايش نورى تا مسجد الحرام تابيدن مى گيرد كه درون آن نور ، فرشتگانى هستند كه تا صبح ، برايش طلب آمرزش مى كنند.

.

عنه صلى الله عليه و آله :مَن قَرَأَ «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ وَالْمَلَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَائِمَا بِالْقِسْطِ لَا إِلَـهَ إِلَا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ» ⁽¹⁾عِندَ مَنامِهِ ، خَلَقَ اللّهُ لَهُ سَبعينَ ألفَ مَلَكٍ يَستَغفِرونَ لَهُ إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽²⁾

ص ـ ذاكِرُ اللّهِ عِندَ النَّومِالإمام عليّ عليه السلام :إذا أرادَ أحَدُكُمُ النَّومَ فَليَضَع يَدَهُ اليُمنى تَحتَ خَدِّهِ الأَيمَنِ ، وَليَقُل : بِاسمِ اللّهِ ، وَضَعتُ جَنبي للّهِِ ⁽³⁾، عَلى مِلَّةِ إبراهيمَ ، ودينِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ، ووِلايَةِ مَنِ افتَرَضَ اللّهُ طاعَتَهُ ، ما شاءَ اللّهُ كانَ ، وما لَم يَشَأ لَم يَكُن . فَمَن قالَ ذلِكَ عِندَ مَنامِهِ ، حُفِظَ مِنَ اللِّصِّ ، وَالمُغيرِ ⁽⁴⁾، وَالهَدمِ ، وَاستَغفَرَت لَهُ المَلائِكَةُ . ⁽⁵⁾

ق ـ مَن باتَ مُتَطَهِّرارسول اللّه صلى الله عليه و آله :طَهِّروا هذِهِ الأَجسادَ طَهَّرَكُمُ اللّهُ ، فَإِنَّهُ لَيسَ عَبدٌ يَبيتُ طاهِرا إلّا باتَ مَعَهُ مَلَكٌ في شِعارِهِ ⁽⁶⁾، لا يَنقَلِبُ ساعَةً مِنَ اللَّيلِ إلّا قالَ : اللّهُمَّ اغفِر لِعَبدِكَ ، فَإِنَّهُ باتَ طاهِرا . ⁽⁷⁾

.

ص ـ ياد كننده از خدا در هنگام خوابيدن

ق ـ كسى كه شب را پاك و با وضو به سر برد

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس در هنگام خوابش آيه «خدا كه همواره به عدلْ قيام دارد ، گواهى مى دهد كه جز او معبودى نيست، و فرشتگان و دانشوران [نيز گواهى مى دهند كه:] جز او كه توانا و حكيم است ، هيچ معبودى نيست» را بخواند ، خداوند ، هفتاد هزار فرشته برايش خلق مى كند كه تا روز قيامت ، براى او آمرزش بطلبند.

ص ـ ياد كننده از خدا در هنگام خوابيدنامام على عليه السلام :هرگاه يكى از شما خواست بخوابد ، دست راست خود را زير گونه راستش بگذارد و بگويد: «به نام خدا . پهلويم را [ بر زمين] گذاشتم براى خدا، در حالى كه بر آيين ابراهيم و دين محمّد صلى الله عليه و آله و پيروى از كسى هستم كه خداوند ، اطاعت از او را واجب فرموده است. آنچه خدا خواهد ، همان مى شود، و آنچه او نخواهد ، نمى شود» . هر كس اين را در هنگام خوابيدن بگويد ، از دزد و غارتگر و رفتنِ زير آوار ، محفوظ مى مانَد و فرشتگان ، برايش آمرزش مى طلبند.

ق ـ كسى كه شب را پاك و با وضو به سر بردپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اين بدن ها را پاك گردانيد ، خدا ، شما را پاك مى گرداند؛ زيرا هيچ بنده اى نيست كه شب را پاك به سر ببرد ، مگر آن كه فرشته اى در زير پوشش با او باشد و هر ساعتى از شب ، غلتى بخورد ، آن فرشته مى گويد: «بار خدايا! بنده ات را بيامرز؛ زيرا او امشب ، در پاكى به سر مى برد».

.

ر ـ مَن أكَلَ الحَلالَرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ الحَلالَ ، قامَ عَلى رَأسِهِ مَلَكٌ يَستَغفِرُ لَهُ حَتّى يَفرُغَ مِن أكلِهِ . ⁽¹⁾

ش ـ مَن قَلَّمَ أظافيرَهُ يَومَ الجُمُعَةِ و ...رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قَلَّمَ أظافيرَهُ يَومَ الجُمُعَةِ ، وأخَذَ مِن شارِبِهِ ، وَاستاكَ ، وأفرَغَ عَلى رَأسِهِ مِنَ الماءِ حينَ يَروحُ إلَى ⁽²⁾الجُمُعَةِ ، شَيَّعَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ ، كُلُّهُم يَستَغفِرونَ لَهُ ، ويَشفَعونَ لَهُ . ⁽³⁾

۸ / ۶مَن يَستَغفِرُ لَهُ كُلُّ شَيءٍأ ـ طالِبُ العِلمِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ طالِبَ العِلمِ لَيَستَغفِرُ لَهُ كُلُّ شَيءٍ ، حَتّى حيتانُ البَحرِ ، وهَوامُّ الأَرضِ ، وسِباعُ البَرِّ وأنعامُهُ ؛ فَاطلُبُوا العِلمَ فَإِنَّهُ السَّبَبُ بَينَكُم وبَينَ اللّهِ عز و جل . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن سَلَكَ طَريقا يَطلُبُ فيهِ عِلما ، سَلَكَ اللّهُ بِهِ طَريقا إلَى الجَنَّةِ ، وإنَّ المَلائِكَةَ لَتَضَعُ أجنِحَتَها لِطالِبِ العِلمِ رِضا بِهِ ، وإنَّهُ يَستَغفِرُ لِطالِبِ العِلمِ مَن فِي السَّماءِ ومَن فِي الأَرضِ حَتَّى الحوتُ فِي البَحرِ . ⁽⁵⁾

.

ر ـ كسى كه حلال بخورد

ش ـ كسى كه در روز جمعه ، ناخن هايش را بگيرد و . . .

۸ / ۶ كسانى كه همه موجودات ، برايشان آمرزش مى طلبند

الف ـ جوينده دانش

ر ـ كسى كه حلال بخوردپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس از حلال بخورد ، فرشته اى بالاى سر او مى ايستد و برايش آمرزش مى خواهد تا آن گاه كه از خوردن ، دست كشد.

ش ـ كسى كه در روز جمعه ، ناخن هايش را بگيرد و . . .پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه در روز جمعه ناخن هايش را بگيرد، سبيلش را كوتاه كند، مسواك بزند ، و زمانى كه به نماز جمعه مى رود ، آب بر سرش بريزد ، هفتاد هزار فرشته ، او را بدرقه مى كنند و همگى برايش آمرزش مى طلبند و شفاعت مى كنند.

۸ / ۶كسانى كه همه موجودات ، برايشان آمرزش مى طلبندالف ـ جوينده دانشپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همه موجودات، حتّى ماهيان دريا و خزندگان زمين و دَدان و دام ها، براى جوينده دانش ، آمرزش مى طلبند . پس دانش بجوييد، زيرا دانش ، رشته پيوند ميان شما و خداى عز و جل است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس راهى را در جستجوى دانشى بپيمايد ، خداوند ، او را در راهى به سوى بهشت مى برَد . فرشتگان ، بال هاى خود را با خشنودى براى جوينده دانش ، مى گسترند، و اهل آسمان و زمين، حتّى ماهيان دريا، براى جوينده دانش ، آمرزش مى طلبند.

.

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أحَبَّ أن يَنظُرَ إلى عُتَقاءِ اللّهِ مِنَ النّارِ ، فَليَنظُر إلَى المُتَعَلِّمينَ ، فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ ، ما مِن مُتَعَلِّمٍ يَختَلِفُ إلى بابِ العالِمِ ، إلّا كَتَبَ اللّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ عِبادَةَ سَنَةٍ ، وبَنَى اللّهُ لَهُ بِكُلِّ قَدَمٍ مَدينَةً فِي الجَنَّةِ ، ويَمشي عَلَى الأَرضِ وهِيَ تَستَغفِرُ لَهُ ، ويُمسي ويُصبِحُ مَغفورا لَهُ ، وشَهِدَتِ المَلائِكَةُ أنَّهُم عُتَقاءُ اللّهِ مِنَ النّارِ . ⁽¹⁾

الإمام عليّ عليه السلامـ مِن وَصِيَّتِهِ لِوَلَدِهِ مُحَمَّدِ بنِ الحَنَفِيَّةِ ـ: وَاعلَم أنَّ طالِبَ العِلمِ يَستَغفِرُ لَهُ مَن فِي السَّماواتِ وَالأَرضِ ، حَتَّى الطَّيرُ في جَوِّ السَّماءِ ، وَالحوتُ فِي البَحرِ . ⁽²⁾

ب ـ العالِمُ العامِلُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :صاحِبُ العِلمِ يَستَغفِرُ لَهُ كُلُّ شَيءٍ ، حَتَّى الحوتُ فِي البَحرِ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :العُلَماءُ وَرَثَةُ الأَنبِياءِ ، يُحِبُّهُم أهلُ السَّماءِ ، ويَستَغفِرُ لَهُمُ الحيتانُ فِي البَحرِ إذا ماتوا ، إلى يَومِ القِيامَةِ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عُلَماءُ هذِهِ الاُمَّةِ رَجُلانِ : رَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما ، فَبَذَلَهُ لِلنّاسِ ولَم يَأخُذ عَلَيهِ طَمَعا ⁽⁵⁾، ولَم يَشتَرِ بِهِ ثَمَنا ، فَذلِكَ تَستَغفِرُ لَهُ حيتانُ البَحرِ ، ودَوابُّ البَرِّ ، وَالطَّيرُ في جَوِّ السَّماءِ ، ويَقدَمُ عَلَى اللّهِ سَيِّدا شَريفا ، حَتّى يُرافِقَ المُرسَلينَ . ورَجُلٌ آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ ، وأخَذَ عَلَيهِ طَمَعا ، وَاشتَرى بِهِ ثَمَنا ، فَذاكَ يُلجَمُ يَومَ القِيامَةِ بِلِجامٍ مِن نارٍ ، ويُنادي مُنادٍ : هذَا الَّذي آتاهُ اللّهُ عِلما فَبَخِلَ بِهِ عَن عِبادِ اللّهِ ، وأخَذَ عَلَيهِ طَمَعا ، وَاشتَرى بِهِ ثَمَنا ، وكَذلِكَ حَتّى يُفرَغَ مِنَ الحِسابِ . ⁽⁶⁾

.

ب ـ عالمى كه به علم خويش ، عمل كند

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس دوست دارد آزاد كرده شدگانِ خدا از آتش را ببيند ، به علم آموزان بنگرد. سوگند به آن كه جانم در دست اوست ، هيچ علم آموزى نيست كه به خانه عالم آمد و شد كند ، مگر آن كه خداوند براى هر قدمش عبادت يك سال را مى نويسد و براى هر قدمش ، شهرى در بهشت براى او مى سازد و زمينى كه بر آن راه مى رود ، برايش آمرزش مى طلبد، و روز را در حالى به شب مى رساند و شب را به روز كه آمرزيده است ، و فرشتگان ، گواهى مى دهند كه اينان ، آزاد شدگان خدا از آتش اند.

امام على عليه السلامـ از سفارش هاى ايشان به فرزندش محمّد بن حنفيه ـ: بدان كه براى جوينده دانش ، هر موجودى كه در آسمان ها و زمين است، حتّى پرندگان آسمان و ماهيان دريا، طلبِ آمرزش مى كنند.

ب ـ عالمى كه به علم خويش ، عمل كندپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر موجودى ، حتّى ماهى دريا ، براى دانشمند ، ⁽¹⁾آمرزش مى طلبد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دانشمندان [دينى] وارثان پيامبران اند . آسمانيان ، آنان را دوست دارند و هرگاه بميرند، ماهيان دريا تا روز قيامت ، برايشان آمرزش مى طلبند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دانشمندان اين امّت ، دو دسته اند: يكى مردى كه خداوند ، به او دانشى داده است و او ، آن را به مردم مى بخشد و براى آن ، مزدى نمى ستانَد و آن را به بهايى نمى فروشد. براى چنين عالمى ، ماهيان دريا و چارپايانِ خشكى و مرغان آسمان ، آمرزش مى طلبند، و با آقايى و بزرگوارى ، بر خداوند وارد مى شود تا آن كه با پيامبران مُرسَل ، همنشين مى گردد. و دوم ، مردى است كه خداوند ، به او دانشى داده است و او ، آن را از بندگان خدا دريغ مى كند و براى آن ، مزد مى گيرد و آن را به بها مى فروشد. بر چنين كسى در روز قيامت ، لگامى از آتش زده مى شود و آواز دهنده اى ، آواز مى دهد كه: اين ، كسى است كه خدا به او دانشى بخشيد و او ، آن را از بندگان خدا ، دريغ ورزيد و براى [آموختن ]آن، مزد ستاند و آن را به پول فروخت، و پيوسته چنين مى گويد تا آن گاه كه حسابرسى او به پايان برسد.

.

ج ـ مُعَلِّمُ الخَيرِرسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ مُعَلِّمَ الخَيرِ يَستَغفِرُ لَهُ دَوابُّ الأَرضِ ، وحيتانُ البَحرِ ، وكُلُّ ذي روحٍ فِي الهَواءِ ، وجَميعُ أهلِ السَّماءِ وَالأَرضِ . ⁽¹⁾

د ـ المُؤَذِّنُرسول اللّه صلى الله عليه و آله :يَغفِرُ اللّهُ لِلمُؤَذِّنِ مُنتَهى أذانِهِ ، ويَستَغفِرُ لَهُ كُلُّ رَطبٍ ويابِسٍ سَمِعَ صَوتَهُ . ⁽²⁾

ه ـ مَن صامَ ثَلاثَةَ عَشَرَ يَوما مِن شَعبانَرسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن صامَ ثَلاثَةَ عَشَرَ يَوما مِن شَعبانَ ، استَغفَرَت لَهُ مَلائِكَةُ سَبعِ سَماواتٍ ، ومَن صامَ أربَعَةَ عَشَرَ يَوما مِن شَعبانَ ، اُلهِمَتِ الدَّوابُّ وَالسِّباعُ ـ حَتَّى الحيتانُ فِي البُحورِ ـ أن يَستَغفِروا لَهُ . ⁽³⁾

.

ج ـ آموزگار خوبى ها

د ـ مؤذّن

هـ كسى كه سيزده روز از ماه شعبان را روزه بگيرد

ج ـ آموزگار خوبى هاپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :براى آموزگار خوبى ها، جانوران زمين و ماهيان دريا و هر جاندارى در هوا، و همه اهل آسمان و زمين ، آمرزش مى طلبند.

د ـ مؤذّنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ، مؤذّن را به مقدارِ بلندى صداى اذانش مى آمرزد ⁽¹⁾و هرتَر و خشكى كه صداى او را بشنود ، برايش آمرزش مى طلبد.

هـ كسى كه سيزده روز از ماه شعبان را روزه بگيردپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس سيزده روز از شعبان را روزه بگيرد ، فرشتگان هفت آسمان ، برايش آمرزش مى طلبند، و هر كس چهارده روز از شعبان را روزه بگيرد ، به چارپايان و درندگان و حتّى ماهيان درياها ، الهام مى شود كه براى او آمرزش بطلبند.

.

الفَصلُ التّاسِعُ : الاستغفارات المأثورة۹ / ۱الاِستِغفاراتُ المَأثورَةُ عَنِ النَّبِيِّرسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ اغفِر لي ذَنبي كُلَّهُ ، دِقَّهُ وجِلَّهُ ⁽¹⁾، وأوَّلَهُ وآخِرَهُ ، وعَلانِيَتَهُ وسِرَّهُ . ⁽²⁾

سنن النسائي عن عائشة :فَقَدتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَظَنَنتُ أنَّهُ أتى بَعضَ جَواريهِ ، فَطَلَبتُهُ ، فَإِذا هُوَ ساجِدٌ يَقولُ : رَبِّ اغفِر لي ما أسرَرتُ وما أعلَنتُ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن عمران بن حصين :كانَ عامَّةُ دُعاءِ نَبِيِّ اللّهِ صلى الله عليه و آله : اللّهُمَّ اغفِر لي ما أخطَأتُ وما تَعَمَّدتُ ، وما أسرَرتُ وما أعلَنتُ ، وما جَهِلتُ وما عَلِمتُ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

.

فصل نهم: آمرزش خواهى هاى رسيده از پيامبر و اهل بيت عليهم السلام

۹ / ۱ آمرزش خواهى هاى پيامبر صلى الله عليه و آله

فصل نهم: آمرزش خواهى هاى رسيده از پيامبر و اهل بيت۹ / ۱آمرزش خواهى هاى پيامبرپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بار خدايا! همه گناهان مرا، از ريز و درشت ، و اوّل و آخر ، و آشكار و پنهانش، بيامرز.

سنن النسائىـ به نقل از عايشه ـ: يك بار متوجّه شدم پيامبر خدا نيست . گمان بردم نزد يكى از كنيزانش رفته است . در جستجوى ايشان برآمدم . ديدم به سجده افتاده است و مى گويد: «خداوندا! هر خطايى را كه در نهان يا آشكار ، از من سر زده است ، بر من ببخشاى» .

مسند ابن حنبلـ به نقل از عمران بن حصين ـ: دعاى پيامبر خدا ، معمولاً اين بود: «بار خدايا! هر آن گناهى را كه به خطا يا به عمد ، در نهان يا آشكار، و ندانسته يا دانسته از من سر زده است، بيامرز» .

.

الإمام الجواد عليه السلام :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يَقولُ إذا فَرَغَ مِن صَلاتِهِ : اللّهُمَّ اغفِر لي ما قَدَّمتُ وما أخَّرتُ ، وما أسرَرتُ وما أعلَنتُ ، وإسرافي عَلى نَفسي ، وما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّي ... . وأسأَ لُكَ يا رَبِّ قَلبا سَليما ، ولِسانا صادِقا ، وأستَغفِرُكَ لِما تَعلَمُ ، وأسأَ لُكَ خَيرَ ما تَعلَمُ ، وأعوذُ بِكَ مِن شَرِّ ما تَعلَمُ ، فَإِنَّكَ تَعلَمُ ولا نَعلَمُ ، وأنتَ عَلّامُ الغُيوبِ . ⁽¹⁾

صحيح البخاري عن أبي موسى الأشعريّ عن النبيّ صلى الله عليه و آلهـ مِمّا كانَ يَدعو بِهِ صلى الله عليه و آله ـ: رَبِّ اغفِر لي خَطيئَتي وجَهلي ، وإسرافي في أمري كُلِّهِ ، وما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّي . اللّهُمَّ اغفِر لي خَطايايَ وعَمدي وجَهلي ، وهَزلي ⁽²⁾، وكُلُّ ذلِكَ عِندي . اللّهُمَّ اغفِر لي ما قَدَّمتُ وما أخَّرتُ ، وما أسرَرتُ وما أعلَنتُ ، أنتَ المُقَدِّمُ وأنتَ المُؤَخِّرُ ، وأنتَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ . ⁽³⁾

مسند ابن حنبل عن أبي اُمامة الباهلي :خَرَجَ عَلَينا رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ... فَكَأَنَّا اشتَهَينا أن يَدعُوَ اللّهَ لَنا ، فَقالَ : «اللّهُمَّ اغفِر لَنا وَارحَمنا ، وَارضَ عَنّا وتَقَبَّل مِنّا ، وأدخِلنَا الجَنَّةَ ونَجِّنا مِنَ النّارِ ، وأصلِح لَنا شَأنَنا كُلَّهُ» ، فَكَأَنَّا اشتَهَينا أن يَزيدَنا ، فَقالَ : قَد جَمَعتُ لَكُمُ الأَمرَ . ⁽⁴⁾

الإمام الحسن عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَدعو بِهذَا الدُّعاءِ بَينَ كُلِّ رَكعَتَينِ مِن صَلاةِ الزَّوالِ ، الرَّكعَتانِ الاُولَيانِ ⁽⁵⁾: اللّهُمَّ ... لَكَ عِندي طَلِباتٌ مِن ذُنوبٍ أنَا بها مُرتَهَنٌ ، وقَد أوقَرَت ⁽⁶⁾ظَهري وأوبَقَتني ⁽⁷⁾، وإلّا تَرحَمني وتَغفِر لي أكُن مِنَ الخاسِرينَ . اللّهُمَّ اعتَمَدتُكَ فيها تائِبا إلَيكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِر لي ذُنوبي كُلَّها ، قَديمَها وحَديثَها ، سِرَّها وعَلانِيَتَها ، خَطَأَها وعَمدَها ، صَغيرَها وكَبيرَها ، وكُلَّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ وأنَا مُذنِبُهُ ، مَغفِرَةً عَزما جَزما لا تُغادِرُ ذَنبا واحِدا ، ولا أكتَسِبُ بَعدَها مُحَرَّما أبَدا ، وَاقبَل مِنِّي اليَسيرَ مِن طاعَتِكَ ، وتَجاوَز لي عَنِ الكثَيرِ مِن مَعصِيَتِكَ ، يا عَظيمُ ، إنَّهُ لا يَغفِرُ الذَّنبَ العَظيمَ إلَا العَظيمُ ... . ⁽⁸⁾

.

امام جواد عليه السلام :پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه نمازش را تمام مى كرد، مى گفت: «بار خدايا! هر گناهى را كه از پيش تاكنون، و در نهان و آشكار مرتكب شده ام، و هر ستمى را كه بر خويشتن كرده ام، و هر خطايى را كه تو بدان از من داناترى... بيامرز. خداوندا! دلى سالم و زبانى راستگو از تو درخواست دارم، و براى آنچه تو خود مى دانى ، از تو آمرزش مى خواهم، و خوبى آنچه را مى دانى ، از تو درخواست مى كنم، و از شرّ آنچه مى دانى ، به تو پناه مى برم ؛ زيرا تو مى دانى و ما نمى دانيم، و تو داناى نهان هايى» .

صحيح البخارىـ به نقل از ابو موسى اشعرى ـ: از دعاهاى هميشگى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله اين بود : اى پروردگار من! خطا و نادانى مرا و زياده روى ام در همه كارهايم را، و آنچه را كه تو از من ، بدان داناترى، بر من بيامرز. بار خدايا! هر گناهى را كه به خطا يا به عمد ، يا از سر نادانى يا شوخى از من سر زده است و همگى نزد توست، بر من بيامرز. بار خدايا! هر گناهى را كه از پيش تاكنون، يا در نهان و آشكار ، انجام داده ام ، بر من بيامرز، كه پس و پيش كردن امور ، در دست توست و تو بر هر چيزى توانايى» .

مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو اُمامه باهِلى ـ: پيامبر خدا به سوى ما بيرون آمد... گويا دلمان خواست كه برايمان دعايى كند . ايشان گفت: «بار خدايا! ما را بيامرز و بر ما رحم آور و از ما خشنود باش و از ما بپذير و ما را به بهشت ، در آور و از آتش ، نجاتمان ده و همه كارهاى ما را اصلاح فرما...». دلمان خواست كه بيشتر دعا كند . ايشان فرمود : «دعايى جامع ، برايتان كردم».

امام حسن عليه السلام :پيامبر خدا ، بين هر دو ركعت از نماز ظهر، دو ركعت اوّل، اين دعا را مى خواند : «بار خدايا!... تو را از من ، مطالبات [و بازخواست هايى ]است ، به سبب گناهانى كه مرتكب گشته ام و اكنون ، در بند آنها هستم ؛ گناهانى كه كمرم را خم نموده اند و مرا به خوارى و نابودى كشانده اند. و اگر تو بر من رحم نكنى و مرا نيامرزى ، از زيانكاران خواهم بود. بار خدايا! در اين گناهان ، تكيه و اميدم به توست و به درگاه تو ، باز آمده ام. پس بر محمّد و خاندان او درود فرست و همه گناهان مرا ، از قديم و جديدش ، و پنهان و آشكارش ، و خطا و عمدش ، و كوچك و بزرگش، و هر گناهى را كه مرتكب شده ام و مقصّرش من هستم، بيامرز . آمرزش قطعى و حتمى ، به طورى كه حتّى يك گناه هم بر جاى نگذارى و از آن پس ، من نيز هرگز حرامى را به جاى نياورم. طاعتِ اندكم را از من ، بپذير و از نافرمانى هاى بسيارم درگذر ـ اى بزرگ ـ كه گناه بزرگ را جز شخص بزرگ نمى بخشد... ».

.

رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ لِما قَدَّمتُ وما أخَّرتُ ، وما أسرَرتُ وما أعلَنتُ ، إنَّكَ أنتَ المُقَدِّمُ وأنتَ المُؤَخِّرُ ، وأنتَ عَلى كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ . ⁽¹⁾

۹ / ۲الاِستِغفاراتُ المَأثورَةُ عَنِ الإِمامِ عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍأ ـ مِن كَلِماتٍ كانَ يَدعو بِهاالإمام عليّ عليه السلام :اللّهُمَّ اغفِر لي ما أنتَ أعلَمُ بِهِ مِنّي ، فَإِن عُدتُ فَعُد عَلَيَّ بِالمَغفِرَةِ . اللّهُمَّ اغفِر لي ما وَأَيتُ ⁽²⁾مِن نَفسي ولَم تَجِد لَهُ وَفاءً عِندي . اللّهُمَّ اغفِر لي ما تَقَرَّبتُ بِهِ إلَيكَ بِلِساني ثُمَّ خالَفَهُ قَلبي . اللّهُمَّ اغفِر لي رَمَزاتِ ⁽³⁾الأَلحاظِ ، وسَقَطاتِ الأَلفاظِ ، وشَهَواتِ الجَنانِ ، وهَفَواتِ اللِّسانِ . ⁽⁴⁾

.

۹ / ۲ آمرزش خواهى امام على عليه السلام

الف ـ پاره اى از دعاهاى ايشان

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بار خدايا! براى هر گناهى كه از پيش تاكنون، و هر آنچه در نهان يا آشكار انجام داده ام ، از تو آمرزش مى خواهم، كه پس و پيش كردن امور ، در دست توست و تو بر هر چيزى توانايى.

۹ / ۲آمرزش خواهى امام علىالف ـ پاره اى از دعاهاى ايشانامام على عليه السلام :بار خدايا! آنچه را [از گناهان و خطاهايم] كه تو بدانها از من داناترى، بر من بيامرز، و اگر تكرارشان كردم ، تو هم آمرزشت را بر من ، تكرار كن. بار خدايا! آنچه را با خود عهد كردم ، امّا نسبت به آن ، وفايى از من نديدى ، بر من بيامرز. بار خدايا! هر آنچه را كه به زبان براى تقرّب به تو انجام دادم ، ولى در دلم خلاف آن مى گذشت ، بر من بيامرز. بار خدايا! اشاره هاى چشم و ابرو [ براى تمسخر و آزار ديگران]، و گفتارهاى بيهوده و خواهش ها و آرزوهاى دل و لغزش هاى زبان را بر من ، بيامرز.

.

عنه عليه السلام :اللّهُمَّ أنتَ رَبّي وأنَا عَبدُكَ ، آمَنتُ بِكَ مُخلِصا لَكَ عَلى عَهدِكَ ووَعدِكَ مَا استَطَعتُ ، أتوبُ إلَيكَ مِن سوءِ عَمَلي ، وأستَغفِرُكَ لِذُنوبِي الَّتي لا يَغفِرُها غَيرُكَ ... . ⁽¹⁾

ب ـ مِنِ استِغفارِهِ فِي السَّحَرِالإمام عليّ عليه السلامـ مِمّا كانَ يَدعو بِهِ في سَحَرِ كُلِّ لَيلَةٍ بِعَقِبِ رَكعَتَيِ الفَجرِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ جَرى بِهِ عِلمُكَ فِيَّ وعَلَيَّ إلى آخِرِ عُمُري ، بِجَميعِ ذُنوبي لِأَوَّلِها وآخِرِها ، وعَمدِها وخَطَئِها ، وقَليلِها وكَثيرِها ، ودَقيقِها وجَليلِها ، وقَديمِها وحَديثِها ، وسِرِّها وعَلانِيَتِها ، وجَميعِ ما أنَا مُذنِبُهُ ، وأتوبُ إلَيكَ . وأسأَ لُكَ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تَغفِرَ لي جَميعَ ما أحصَيتَ مِن مَظالِمِ العِبادِ قِبَلي ، فَإِنَّ لِعِبادِكَ عَلَيَّ حُقوقا أنَا مُرتَهَنٌ بِها ، تَغفِرُها لي كَيفَ شِئتَ ، وأنّى شِئتَ ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ . ⁽²⁾

.

ب ـ برخى از آمرزش خواهى هاى ايشان در سحرگاهان

امام على عليه السلام :خدايا! تو پروردگار منى و من ، بنده تو هستم . به تو ايمان دارم و تا توان دارم ، بر پيمان و وعده تو ، صميمانه وفادار مى مانم. از كردار بدم ، به درگاهت توبه مى آورم و به خاطر گناهانم ، از تو آمرزش مى طلبم ؛ گناهانى كه آنها را جز تو ، كسى نمى آمرزد... .

ب ـ برخى از آمرزش خواهى هاى ايشان در سحرگاهانامام على عليه السلامـ از دعاهاى هميشگى ايشان در سحرگاه هر شب ، پس از دو ركعت نماز صبح ـ: بار خدايا! براى هر گناهى كه علم تو ، آن را در من و بر من تا پايان عمرم جارى ساخت، از تو آمرزش مى خواهم، براى همه گناهانم، از آغاز و انجام آن ، و عمد و خطايش ، و اندك و بسيارش ، و ريز و درشتش ، و قديم و جديدش ، و پنهان و پيدايش، و هر آن گناهى كه من ، مقصّرش بوده ام، و به درگاه تو ، توبه مى كنم. و از تو مى خواهم كه بر محمّد و خاندان محمّد ، درود فرستى و تمام مظالم بندگان را ـ كه بر گردن من است و تو آنها را شماره كرده اى ـ ، بر من بيامرزى؛ زيرا بندگانت را بر من ، حقوقى است كه من ، ضامن آنها هستم . اينها را بيامرزى ، آن گونه كه خواهى و هر زمان كه خواهى، اى مهربان ترينِ مهربانان!

.

عنه عليه السلامـ مِمّا كانَ يَقولُهُ في سَحَرِ كُلِّ لَيلَةٍ وبَعدَ رَكعَتَيِ الفَجرِ ـ: اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ مِمّا تُبتُ إلَيكَ مِنهُ ثُمَّ عُدتُ فيهِ ، وأستَغفِرُكَ لِما أرَدتُ بِهِ وَجهَكَ فَخالَطَني فيهِ ما لَيسَ لَكَ ، وأستَغفِرُكَ لِلنِّعَمِ الَّتي مَنَنتَ بِها عَلَيَّ فَقَويتُ بِها عَلى معاصيكَ ، أستَغفِرُ اللّهَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ الحَيُّ القَيّومُ ، عالِمُ الغَيبِ وَالشَّهادَةِ الرَّحمنُ الرَّحيمُ ، لِكُلِّ ذَنبٍ أذنَبتُهُ ، ولِكُلِّ مَعصِيَةٍ ارتَكَبتُها . اللّهُمَّ ارزُقني عَقلاً كامِلاً ، وعَزما ثاقِبا ⁽¹⁾، ولُبّا ⁽²⁾راجِحا ، وقَلبا زَكِيّا ⁽³⁾، وعِلما كَثيرا ، وأدَبا بارِعا ، وَاجعَل ذلِكَ كُلَّهُ لي ، ولا تَجعَلهُ عَلَيَّ ، بِرَحمَتِكَ يا أرحَمَ الرّاحِمينَ . ⁽⁴⁾

البلد الأمين :كانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَستَغفِرُ سَبعينَ مَرَّةً في سَحَرِ كُلِّ لَيلَةٍ بِعَقِبِ رَكعَتَيِ الفَجرِ : [ ۱.] اللّهُمَّ إنّي اُثني عَلَيكَ بِمَعونَتِكَ عَلى ما نِلتُ بِهِ الثَّناءَ عَلَيكَ ، واُقِرُّ لَكَ عَلى نَفسي بِما أنتَ أهلُهُ ، وَالمُستَوجِبُ لَهُ في قَدرِ فَسادِ نِيَّتي وضَعفِ يَقيني . اللّهُمَّ نِعمَ الإِلهُ أنتَ ، ونِعمَ الرَّبُّ أنتَ ، وبِئسَ المَربوبُ أنَا ، ونِعمَ المَولى أنتَ ، وبِئسَ العَبدُ أنَا ، ونِعمَ المالِكُ أنتَ ، وبِئسَ المَملوكُ أنَا ، فَكَم قَد أذنَبتُ فَعَفَوتَ عَن ذَنبي ، وكَم قَد أجرَمتُ فَصَفَحتَ عَن جُرمي ، وكَم قَد أخطَأتُ فَلَم تُؤاخِذني ، وكَم قَد تَعَمَّدتُ فَتَجاوَزتَ عَنّي ، وكَم قَد عَثَرتُ فَأَقَلتَني عَثرَتي ولَم تَأخُذني عَلى غِرَّتي ، فَأَنَا الظّالِمُ لِنَفسي ، المُقِرُّ بِذَنبي ، المُعتَرِفُ بِخَطيئَتي ، فَيا غافِرَ الذُّنوبِ أستَغفِرُكَ لِذَنبي ، وأستَقيلُكَ لِعَثرَتي ، فَأَحسِن إجابَتي ، فَإِنَّكَ أهلُ الإِجابَةِ ، وأهلُ التَّقوى ، وأهلُ المَغفِرَةِ . [ ۲.] اللّهُمَّ إنّي أستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ قَوِيَ بَدَني عَلَيهِ بِعافِيَتِكَ ، أو نالَتهُ قُدرَتي بِفَضلِ نِعمَتِكَ ، أو بَسَطتُ إلَيهِ يَدي بِتَوسِعَةِ رِزقِكَ ، أوِ احتَجَبتُ فيهِ مِنَ النّاسِ بِسِترِكَ ، أوِ اتَّكَلتُ فيهِ عِندَ خَوفي مِنهُ عَلى أناتِكَ ، ووَثِقتُ مِن سَطوَتِكَ عَلَيَّ فيهِ بِحِلمِكَ ، وعَوَّلتُ فيهِ عَلى كَرَمِ عَفوِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَدعو إلى غَضَبِكَ ، أو يُدني مِن سَخَطِكَ ، أو يَميلُ بي إلى ما نَهَيتَني عَنهُ ، أو يَنأى بي ⁽⁵⁾عَمّا دَعَوتَني إلَيهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ استَمَلتُ إلَيهِ أحَدا مِن خَلقِكَ بِغَوايَتي ، أو خَدَعتُهُ بِحيلَتي ، فَعَلَّمتُهُ مِنهُ ما جَهِلَ ، وعَمَّيتُ عَلَيهِ مِنهُ ما عَلِمَ ، ولَقيتُكَ غَدا بِأَوزاري وأوزارٍ مَعَ أوزاري ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِهِ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَدعو إلَى الغَيِّ ⁽⁶⁾، ويُضِلُّ عَنِ الرُّشدِ ، ويُقِلُّ الرِّزقَ ، ويَمحَقُ التَّلدَ ⁽⁷⁾، ويُخمِلُ الذِّكرَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ أتعَبتُ فيهِ جَوارِحي في لَيلي ونَهاري ، وقَدِ استَتَرتُ مِن عِبادِكَ بِسِتري ، ولا سِترَ إلّا ما سَتَرتَني ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ رَصَدَني فيهِ أعدائي لِهَتكي ، فَصَرَفتَ كَيدَهُم عَنّي ، ولَم تُعِنهُم عَلى فَضيحَتي ، كَأَنّي لَكَ وَلِيٌّ ، فَنَصَرتَني ، وإلى مَتى يا رَبِّ أعصي فَتُمهِلُني ، وطالَما عَصَيتُكَ فَلَم تُؤاخِذني ، وسَأَلتُكَ عَلى سوءِ فِعلي فَأَعطَيتَني ، فَأَيُّ شُكرٍ يَقومُ عِندَكَ بِنِعمَةٍ مِن نِعَمِكَ عَلَيَّ ! فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ قَدَّمتُ إلَيكَ فيهِ تَوبَتي ، ثُمَّ واجَهتُ بِتَكَرُّمِ قَسَمي بِكَ ⁽⁸⁾، وأشهَدتُ عَلى نَفسي بِذلِكَ أولِياءَكَ مِن عِبادِكَ أنّي غَيرُ عائِدٍ إلى مَعصِيَتِكَ ، فَلَمّا قَصَدَني بِكَيدِهِ الشَّيطانُ ، ومالَ بي إلَيهِ ⁽⁹⁾الخِذلانُ ، ودَعَتني نَفسي إلَى العِصيانِ ، استَتَرتُ حَياءً مِن عِبادِكَ ، جُرأَةً مِنّي عَلَيكَ ، وأنَا أعلَمُ أنَّهُ لا يَكُنُّني مِنكَ سِترٌ ولا بابٌ ، ولا يَحجُبُ نَظَرَكَ إلَيَّ حِجابٌ ، فَخالَفتُكَ فِي المَعصِيَةِ إلى ما نَهَيتَني عَنهُ ، ثُمَّ كَشَفتَ السِّترَ عَنّي ، وساوَيتُ أولِياءَكَ كَأَنّي لَم أزَل لَكَ طائِعا ، وإلى أمرِكَ مُسارِعا ، ومِن وَعيدِكَ فازِعا ، فَلَبَّستُ عَلى عِبادِكَ ، ولا يَعرِفُ بِسيرَتي غَيرُكَ ، فَلَم تَسِمني بِغَيرِ سِمَتِهِم ، بَل أسبَغتَ عَلَيَّ مِثلَ نِعَمِهِم ، ثُمَّ فَضَّلتَني في ذلِكَ عَلَيهِم ، كَأَنّي عِندَكَ في دَرَجَتِهِم ، وما ذلِكَ إلّا بِحِلمِكَ وفَضلِ نِعمَتِكَ ، فَلَكَ الحَمدُ مَولايَ ، فَأَسأَ لُكَ يا اللّهُ كَما سَتَرتَهُ عَلَيَّ فِي الدُّنيا ، ألّا تَفضَحَني بِهِ فِي القِيامَةِ ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ . [ ۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ سَهِرتُ لَهُ لَيلي فِي التَّأَنّي لِاءِتيانِهِ ، وَالتَّخَلُّصِ إلى وُجودِهِ ، حَتّى إذا أصبَحتُ تَخَطَّأتُ إلَيكَ بِحِليَةِ الصّالِحينَ ، وأنَا مُضمِرٌ خِلافَ رِضاكَ يا رَبَّ العالَمينَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ ظَلَمتُ بِسَبَبِهِ وَلِيّا مِن أولِيائِكَ ، أو نَصَرتُ بِهِ عَدُوّا مِن أعدائِكَ ، أو تَكَلَّمتُ فيهِ بِغَيرِ مَحَبَّتِكَ ، أو نَهَضتُ فيهِ إلى غَيرِ طاعَتِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ نَهَيتَني عَنهُ فَخالَفتُكَ إلَيهِ ، أو حَذَّرتَني إيّاهُ فَأَقَمتُ عَلَيهِ ، أو قَبَّحتَهُ لي فَزَيَّنتُهُ لِنَفسي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ نَسيتُهُ فَأَحصَيتَهُ ، وتَهاوَنتُ بِهِ فَأَثبَتَّهُ ، وجاهَرتُكَ ⁽¹⁰⁾فيهِ فَسَتَرتَهُ عَلَيَّ ، ولَو تُبتُ إلَيكَ مِنهُ لَغَفَرتَهُ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ تَوَقَّعتُ فيهِ قَبلَ انقِضائِهِ تَعجيلَ العُقوبَةِ ، فَأَمهَلتَني وأدلَيتَ عَلَيَّ سِترا ، فَلَم آلُ ⁽¹¹⁾في هَتكِهِ عَنّي جَهدا ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۴ .] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَصرِفُ عَنّي رَحمَتَكَ ، أو يُحِلُّ بي نَقِمَتَكَ ، أو يَحرِمُني كَرامَتَكَ ، أو يُزيلُ عَنّي نِعمَتَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ الفَناءَ ، أو يُحِلُّ البَلاءَ ، أو يُشمِتُ الأَعداءَ ، أو يَكشِفُ الغِطاءَ ، أو يَحبِسُ قَطرَ السَّماءِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ عَيَّرتُ بِهِ أحَدا مِن خَلقِكَ ، أو قَبَّحتُهُ مِن فِعلِ أحَدٍ مِن بَرِيَّتِكَ ، ثُمَّ تَقَحَّمتُ عَلَيهِ وَانتَهَكتُهُ ، جُرأَةً مِنّي عَلى مَعصِيَتِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ تُبتُ إلَيكَ مِنهُ ، وأقدَمتُ عَلى فِعلِهِ ، فَاستَحيَيتُ مِنكَ وأنَا عَلَيهِ ، ورَهِبتُكَ وأنَا فيهِ ، ثُمَّ استَقَلتُكَ مِنهُ وعُدتُ إلَيهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ ثَوَّرَكَ عَلَيَّ ⁽¹²⁾، ووَجَبَ في فِعلي بِسَبَبِ عَهدٍ عاهَدتُكَ عَلَيهِ ، أو عَقدٍ عَقَدتُهُ لَكَ ، أو ذِمَّةٍ آلَيتُ بِها مِن أجلِكَ لِأَحَدٍ مِن خَلقِكَ ، ثُمَّ نَقَضتُ ذلِكَ مِن غَيرِ ضَرورَةٍ لِرَغبَتي فيهِ ، بَلِ استَزَلَّني عَنِ الوَفاءِ بِهِ البَطَرُ ⁽¹³⁾، وَاستَحَطَّني عَن رِعايَتِهِ الأَشَرُ ⁽¹⁴⁾، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۱۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ لَحِقَني بِسَبَبِ نِعمَةٍ أنعَمتَ بِها عَلَيَّ ، فَقَويتُ بِها عَلى مَعصِيَتِكَ ، وخالَفتُ بِها أمرَكَ ، وقَدِمتُ بِها عَلى وَعيدِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ قَدَّمتُ فيهِ شَهوَتي عَلى طاعَتِكَ ، وآثَرتُ فيهِ مَحَبَّتي عَلى أمرِكَ ، وأرضَيتُ نَفسي فيهِ بِسَخَطِكَ ، إذ رَهَّبتَني مِنهُ بِنَهيِكَ ، وقَدَّمتَ إلَيَّ فيهِ بِإِعذارِكَ ، وَاحتَجَجتَ عَلَيَّ فيهِ بِوَعيدِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ عَلِمتُهُ مِن نَفسي ، أو نَسيتُهُ أو ذَكَرتُهُ ، أو تَعَمَّدتُهُ أو أخطَأتُ ، فيما لا أشُكُّ أنَّكَ سائِلي عَنهُ ، وأنَّ نَفسي بِهِ مُرتَهَنَةٌ لَدَيكَ ، وإن كُنتُ قَد نَسيتُهُ وغَفَلتُ عَنهُ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ واجَهتُكَ بِهِ ، وقَد أيقَنتُ أنَّكَ تَراني عَلَيهِ ، واُغفِلتُ أن أتوبَ إلَيكَ مِنهُ ، واُنسيتُ أن أستَغفِرَكَ لَهُ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ دَخَلتُ فيهِ بِحُسنِ ظَنّي بِكَ ألّا تُعَذِّبَني عَلَيهِ ، ورَجَوتُكَ لِمَغفِرَتِهِ فَأَقدَمتُ عَلَيهِ ، وقَد عَوَّلَت نَفسي عَلى مَعرِفَتي بِكَرَمِكَ ، ألّا تَفضَحَني بَعدَ أن سَتَرتَهُ عَلَيَّ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ استَوجَبتُ مِنكَ بِهِ رَدَّ الدُّعاءِ ، وحِرمانَ الإِجابَةِ ، وخَيبَةَ الطَّمَعِ ، وَانفِساخَ الرَّجاءِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُعقِبُ الحَسرَةَ ، ويورِثُ النَّدامَةَ ، ويَحبِسُ الرِّزقَ ، ويَرُدُّ الدُّعاءَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ الأَسقامَ وَالفَناءَ ، ويوجِبُ النِّقَمَ وَالبَلاءَ ، ويَكونُ فِي القِيامَةِ حَسرَةً ونَدامَةً ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ مَدَحتُهُ بِلِساني ، أو أضمَرَهُ جَناني ، أو هَشَّت ⁽¹⁵⁾إلَيهِ نَفسي ، أو أتَيتُهُ بِفَعالي ، أو كَتَبتُهُ بِيَدي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ خَلَوتُ بِهِ في لَيلٍ أو نَهارٍ ، وأرخَيتَ عَلَيَّ فيهِ الأَستارَ ، حَيثُ لا يَراني إلّا أنتَ يا جَبّارُ ، فَارتابَت فيهِ نَفسي ، ومَيَّزتُ بَينَ تَركِهِ لِخَوفِكَ وَانتِهاكِهِ لِحُسنِ الظَّنِّ بِكَ ، فَسَوَّلَت لي نَفسِيَ الإِقدامَ عَلَيهِ ، فَواقَعتُهُ وأنَا عارِفٌ بِمَعصِيَتي فيهِ لَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۲۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ استَقلَلتُهُ أوِ استَكثَرتُهُ ، أوِ استَعظَمتُهُ أوِ استَصغَرتُهُ ، أو وَرَّطَني جَهلي فيهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ مالَأتُ ⁽¹⁶⁾فيهِ عَلى أحَدٍ مِن خَلقِكَ ، أو أسَأتُ بِسَبَبِهِ إلى أحَدٍ مِن بَرِيَّتِكَ ، أو زَيَّنَتهُ لي نَفسي ، أو أشَرتُ بِهِ إلى غَيري ، أو دَلَلتُ عَلَيهِ سِوايَ ، أو أصرَرتُ عَلَيهِ بِعَمدي ، أو أقَمتُ عَلَيهِ بِجَهلي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ خُنتُ فيهِ أمانَتي ، أو بَخَستُ بِفِعلِهِ نَفسي ، أو أخطَأتُ بِهِ عَلى بَدَني ، أو آثَرتُ فيهِ شَهَواتي ، أو قَدَّمتُ فيهِ لَذّاتي ، أو سَعَيتُ فيهِ لِغَيري ، أوِ استَغوَيتُ إلَيهِ مَن تابَعَني ، أو كاثَرتُ فيهِ مَن مَنَعَني ، أو قَهَرتُ عَلَيهِ مَن غالَبَني ، أو غَلَبتُ عَلَيهِ بِحيلَتي ، أوِ استَزَلَّني إلَيهِ مَيلي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ استَعَنتُ عَلَيهِ بِحيلَةٍ تُدني مِن غَضَبِكَ ، أوِ استَظهَرتُ بِنَيلِهِ عَلى أهلِ طاعَتِكَ ، أوِ استَمَلتُ بِهِ أحَدا إلى مَعصِيَتِكَ ، أو راءَيتُ فيهِ عِبادَكَ ، أو لَبَّستُ عَلَيهِم بِفِعالي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ كَتَبتَهُ عَلَيَّ بِسَبَبِ عُجبٍ كانَ مِنّي بِنَفسي ، أو رِياءٍ ، أو سُمعَةٍ ، أو خُيَلاءَ ، أو فَرَحٍ ، أو حِقدٍ ، أو مَرَحٍ ، أو أشَرٍ ، أو بَطَرٍ ، أو حَمِيَّةٍ ، أو عَصَبِيَّةٍ ، أو رِضا ، أو سَخَطٍ ، أو سَخاءٍ ، أو شُحٍّ ، أو ظُلمٍ ، أو خِيانَةٍ ، أو سَرِقَةٍ ، أو كَذِبٍ ، أو نَميمَةٍ ، أو لَهوٍ ، أو لَعِبٍ ، أو نَوعٍ مِمّا يُكتَسَبُ بِمِثلِهِ الذُّنوبُ ، ويَكونُ فِي اجتِراحِهِ العَطَبُ ⁽¹⁷⁾، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ سَبَقَ في عِلمِكَ أنّي فاعِلُهُ ، بِقُدرَتِكَ الَّتي قَدَرتَ بِها عَلى كُلِّ شَيءٍ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ رَهِبتُ فيهِ سِواكَ ، أو عادَيتُ فيهِ أولِياءَكَ ، أو والَيتُ فيهِ أعداءَكَ ، أو خَذَلتُ فيهِ أحِبّاءَكَ ، أو تَعَرَّضتُ فيهِ لِشَيءٍ مِن غَضَبِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ تُبتُ إلَيكَ مِنهُ ، ثُمَّ عُدتُ فيهِ ، ونَقَضتُ العَهدَ فيما بَيني وبَينَكَ جُرأَةً مِنّي عَلَيكَ ، لِمَعرِفَتي بِكَرَمِكَ وعَفوِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ أدناني مِن عَذابِكَ ، أو نَآني ⁽¹⁸⁾عَن ثَوابِكَ ، أو حَجَبَ عَنّي رَحمَتَكَ ، أو كَدَّرَ عَلَيَّ نِعمَتَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ حَلَلتُ بِهِ عَقدا شَدَدتَهُ ، أو حَرَمتُ بِهِ نَفسي خَيرا وَعَدتَني بِهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۳۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ ارتَكَبتُهُ بِشُمولِ عافِيَتِكَ ، أو تَمَكَّنتُ مِنهُ بِفَضلِ نِعمَتِكَ ، أو قَويتُ عَلَيهِ بِسابِغِ رِزقِكَ ، أو خَيرٍ أرَدتُ بِهِ وَجهَكَ ، فَخالَطَني فيهِ وشارَكَ فِعلي ما لا يَخلُصُ لَكَ ، أو وَجَبَ عَلَيَّ ما أرَدتُ بِهِ سِواكَ ، فَكَثيرٌ ما يَكونُ كَذلِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ دَعَتنِي الرُّخصَةُ فَحَلَّلتُهُ لِنَفسي ، وهُوَ فيما عِندَكَ مُحَرَّمٌ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ خَفِيَ عَن خَلقِكَ ، ولَم يَعزُب عَنكَ ، فَاستَقَلتُكَ مِنهُ فَأَقَلتَني ، ثُمَّ عُدتُ فيهِ فَسَتَرتَهُ عَلَيَّ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ خَطَوتُ إلَيهِ بِرِجلي ، أو مَدَدتُ إلَيهِ يَدي ، أو تَأَمَّلَهُ بَصري ، أو أصغَيتُ إلَيهِ بِسَمعي ، أو نَطَقَ بِهِ لِساني ، أو أنفَقتُ فيهِ ما رَزَقتَني ، ثُمَّ استَرزَقتُكَ عَلى عِصياني فَرَزَقتَني ، ثُمَّ استَعَنتُ بِرِزقِكَ عَلى مَعصِيَتِكَ فَسَتَرتَ عَلَيَّ ، ثُمَّ سَأَلتُكَ الزِّيادَةَ فَلَم تُخَيِّبني ، وجاهَرتُكَ فيهِ فَلَم تَفضَحني ، فَلا أزالُ مُصِرّا عَلى مَعصِيَتِكَ ، ولا تَزالُ عائِدا عَلَيَّ بِحِلمِكَ ومَغفِرَتِكَ ، يا أكرَمَ الأَكرَمينَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يوجِبُ عَلَيَّ صَغيرُهُ أليمَ عَذابِكَ ، ويُحِلُّ بي كَبيرُهُ شَديدَ عِقابِكَ ، وفي إتيانِهِ تَعجيلُ نَقِمَتِكَ ، وفِي الإِصرارِ عَلَيهِ زَوالُ نِعمَتِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ لَم يَطَّلِع عَلَيهِ أحَدٌ سِواكَ ، ولا عَلِمَهُ أحَدٌ غَيرُكَ ، ولا يُنجيني مِنهُ إلّا حِلمُكَ ، ولا يَسَعُهُ إلّا عَفوُكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُزيلُ النِّعَمَ ، أو يُحِلُّ النِّقَمَ ، أو يُعَجِّلُ العَدَمَ ، أو يُكثِرُ النَّدَمَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَمحَقُ الحَسَناتِ ، ويُضاعِفُ السَّيِّئاتِ ، ويُعَجِّلُ النَّقِماتِ ، ويُغضِبُكَ يا رَبَّ السَّماواتِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ أنتَ أحَقُّ بِمَعرِفَتِهِ إذ كُنتَ أولى بِسُترَتِهِ ، فَإِنَّكَ أهلُ التَّقوى وأهلُ المَغفِرَةِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ تَجَهَّمتُ ⁽¹⁹⁾فيهِ وَلِيّا مِن أولِيائِكَ ، مُساعَدَةً فيهِ لِأَعدائِكَ ، أو مَيلاً مَعَ أهلِ مَعصِيَتِكَ عَلى أهلِ طاعَتِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۴۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ ألبَسَني كِبرَةً ⁽²⁰⁾، وَانهِماكي فيهِ ذِلَّةً ، أو آيَسَني مِن وُجودِ رَحمَتِكَ ، أو قَصَّرَ بِيَ اليَأسُ عَنِ الرُّجوعِ إلى طاعَتِكَ ، لِمَعرِفَتي بِعَظيمِ جُرمي وسوءِ ظَنّي بِنَفسي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ أورَدَنِي الهَلَكَةَ لَولا رَحمَتُكَ ، وأحَلَّني دارَ البَوارِ لَولا تَغَمُّدُكَ ، وسَلَكَ بي سَبيلَ الغَيِّ لَولا رُشدُكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ ألهاني عَمّا هَدَيتَني إلَيهِ ، أو أمَرتَني بِهِ أو نَهَيتَني عَنهُ ، أو دَلَلتَني عَلَيهِ فيما فيهِ الحَظُّ لي لِبُلوغِ رِضاكَ ، وإيثارِ مَحَبَّتِكَ ، وَالقُربِ مِنكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَرُدُّ عَنكَ دُعائي ، أو يَقطَعُ مِنكَ رَجائي ، أو يُطيلُ في سَخَطِكَ عَنائي ، أو يُقَصِّرُ عِندَكَ أمَلي ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُميتُ القَلبَ ، ويُشعِلُ الكَربَ ⁽²¹⁾، ويُرضِي الشَّيطانَ ، ويُسخِطُ الرَّحمنَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُعقِبُ اليَأسَ مِن رَحمَتِكَ ، وَالقُنوطَ مِن مَغفِرَتِكَ ، وَالحِرمانَ مِن سَعَةِ ما عِندَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ مَقَتُّ نَفسي عَلَيهِ إجلالاً لَكَ ، فَأَظهَرتُ لَكَ التَّوبَةَ فَقَبِلتَ ، وسَأَلتُكَ العَفوَ فَعَفَوتَ ، ثُمَّ مالَ بِيَ الهَوى إلى مُعاوَدَتِهِ طَمَعا في سَعَةِ رَحمَتِكَ وكَريمِ عَفوِكَ ، ناسِيا لِوَعيدِكَ ، راجِيا لِجَميلِ وَعدِكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ سَوادَ الوُجوهِ ، يَومَ تَبيَضُّ وُجوهُ أولِيائِكَ وتَسوَدُّ وُجوهُ أعدائِكَ ، إذ أقبَلَ «بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ يَتَلَـوَمُونَ» ⁽²²⁾، فَقيلَ لَهُم : «لَا تَخْتَصِمُواْ لَدَىَّ وَ قَدْ قَدَّمْتُ إِلَيْكُم بِالْوَعِيدِ» ⁽²³⁾فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَدعو إلَى الكُفرِ ، ويُطيلُ الفِكرَ ، ويورِثَ الفَقرَ ، ويَجلِبُ العُسرَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُدنِي الآجالَ ، ويَقطَعُ الآمالَ ، ويَبتُرُ الأَعمارَ ، فُهتُ بِهِ أو صَمَتُّ عَنهُ ، حَياءً مِنكَ عِندَ ذِكرِهِ ، أو أكنَنتُهُ في صَدري ، أو عَلِمتَهُ مِنّي ، فَإِنَّكَ تَعلَمُ السِّرَّ وأخفى ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۵۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَكونُ فِي اجتِراحِهِ قَطعُ الرِّزقِ ، ورَدُّ الدُّعاءِ ، وتَواتُرُ البَلاءِ ، ووُرودُ الهُمومِ ، وتَضاعُفُ الغُمومِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يُبَغِّضُني إلى عِبادِكَ ، ويُنَفِّرُ عَنّي أولِياءَكَ ، أو يوحِشُ مِنّي أهلَ طاعَتِكَ ، لِوَحشَةِ المَعاصي ، ورُكوبِ الحَوبِ ⁽²⁴⁾، وكَآبَةِ الذُّنوبِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۱.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ دَلَّستُ بِهِ مِنّي ما أظهَرتَهُ ، أو كَشَفتُ عَنّي بِهِ ما سَتَرتَهُ ، أو قَبَّحتُ بِهِ مِنّي ما زَيَّنتَهُ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۲.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ لا يُنالُ بِهِ عَهدُكَ ، ولا يُؤمَنُ مَعَهُ غَضَبُكَ ، ولا تَنزِلُ مَعَهُ رَحمَتُكَ ، ولا تَدومُ مَعَهُ نِعمَتُكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۳.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ استَخفَيتُ لَهُ ضَوءَ النَّهارِ مِن عِبادِكَ ، وبارَزتُ بِهِ في ظُلمَةِ اللَّيلِ جُرأَةً مِنّي عَلَيكَ ، عَلى أنّي أعلَمُ أنَّ السِّرَّ عِندَكَ عَلانِيَةٌ ، وأنَّ الخَفِيَّةَ عِندَكَ بارِزَةٌ ، وأنَّهُ لَن يَمنَعَني مِنكَ مانِعٌ ، ولا يَنفَعُني ⁽²⁵⁾عِندَكَ نافِعٌ ، مِن مالٍ وبَنينَ ، إلّا أن أتَيتُكَ بِقَلبٍ سَليمٍ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۴.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ النِّسيانَ لِذِكرِكَ ، ويُعقِبُ الغَفلَةَ عَن تَحذيرِكَ ، أو يُمادي فِي الأَمنِ مِن مَكرِكَ ، أو يُطمِعُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِن عِندِ غَيرِكَ ، أو يُؤيِسُ مِن خَيرِ ما عِندَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۵.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ لَحِقَني بِسَبَبِ عَتبي عَلَيكَ فِي احتِباسِ الرِّزقِ عَنّي ، وإعراضي عَنكَ ومَيلي إلى عِبادِكَ بِالاِستِكانَةِ ⁽²⁶⁾لَهُم وَالتَّضَرُّعِ إلَيهِم ، وقَد أسمَعتَني قَولَكَ في مُحكَمِ كِتابِكَ «فَمَا اسْتَكَانُواْ لِرَبِّهِمْ وَ مَا يَتَضَرَّعُونَ» ⁽²⁷⁾، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۶.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ لَزِمَني بِسَبَبِ كُربَةٍ استَعَنتُ عِندَها بِغَيرِكَ ، أوِ استَبدَدتُ بِأَحَدٍ فيها دونَكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۷.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ حَمَلَني عَلَى الخَوفِ مِن غَيرِكَ ، أو دَعاني إلَى التَّواضُعِ لِأَحَدٍ مِن خَلقِكَ ، أوِ استَمالَني إلَيهِ الطَّمَعُ فيما عِندَهُ ، أو زَيَّنَ لي طاعَتَهُ في مَعصِيَتِكَ استِجرارا لِما في يَدِهِ ، وأنَا أعلَمُ بِحاجَتي إلَيكَ ، لا غِنى لي عَنكَ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۸.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ مَدَحتُهُ بِلِساني ، أو هَشَّت إلَيهِ نَفسي ، أو حَسَّنتُهُ بِفَعالي ، أو حَثَثتُ عَلَيهِ بِمَقالي ، وهُوَ عِندَكَ قَبيحٌ تُعَذِّبُني عَلَيهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۶۹.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ مَثَّلَتهُ فِيَّ نَفسِي استِقلالاً لَهُ ، وصَوَّرَت لِي استِصغارَهُ ، وهَوَّنَت عَلَيَّ الاِستِخفافَ بِهِ حَتّى أورَطَتني ⁽²⁸⁾فيهِ ، فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وَاغفِرهُ لي يا خَيرَ الغافِرينَ . [ ۷۰.] اللّهُمَّ وأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ جَرى بِهِ عِلمُكَ ، فِيَّ وعَلَيَّ إلى آخِرِ عُمُري بِجَميعِ ذُنوبي لِأَوَّلِها وآخِرِها ، وعَمدِها وخَطَئِها ، وقَليلِها وكَثيرِها ، ودَقيقِها وجَليلِها ، وقَديمِها وحَديثِها ، وسِرِّها وعَلانِيَتِها ، وجَميعِ ما أنَا مُذنِبُهُ ، وأتوبُ إلَيكَ ، وأسأَ لُكَ أن تُصَلِّيَ عَلى مُحَمَّدٍ وآلِ مُحَمَّدٍ ، وأن تَغفِرَ لي جَميعَ ما أحصَيتَ مِن مَظالِمِ العِبادِ قِبَلي ، فَإِنَّ لِعِبادِكَ عَلَيَّ حُقوقا أنَا مُرتَهَنٌ بِها ، تَغفِرُها لي كَيفَ شِئتَ وأنّى شِئتَ ، يا أرحَمَ الرّاحِمينَ . ⁽²⁹⁾

.