اسناد لانه جاسوسی آمریکا جلد 9

مشخصات کتاب

سرشناسه : ایالات متحده. سفارت (ایران).

عنوان و نام پدیدآور : اسناد لانه جاسوسی آمریکا / دانشجویان مسلمان پیرو خط امام.

وضعیت ویراست : [ویراست ۳؟].

مشخصات نشر : تهران : موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی ، ۱۳۸۶-

مشخصات ظاهری : ج.+ یک لوح فشرده.

شابک : دوره : 9789645645753 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۱ : 9789645645746 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۲ : 9789645645764 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۳ 978-964-5645-79-1: ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۴ : 9789645645807 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۵ : 9789645645814 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۹ : 978-964-5645-88-3 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج.۱۰ : 978-964-5645-89-0 ؛ ۷۰۰۰۰ریال : ج. ۱۱ : 978-964-5645-96-8

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

یادداشت : ص.ع. به انگلیسی: Documents from the U.S. espionage den.

یادداشت : چاپ قبلی: جهان کتاب، ۱۳.

یادداشت : ج. ۳ (چاپ اول: ۱۳۸۵) (فیپا).

یادداشت : ج. ۴ و ۵ (چاپ اول: ۱۳۸۶) (فیپا).

یادداشت : ج. ۹ و ۱۰ (چاپ اول: ۱۳۸۶) (فیپا).

یادداشت : ج. ۱۱ (چاپ اول: ۱۳۸۸) (فیپا).

یادداشت : نمایه.

مندرجات : ج. ۹. اسناد لانه جاسوسی (روزشمار انقلاب).- ج. ۱۰. اسناد لانه جاسوسی (روزشمار انقلاب).- ج. ۱۱. خلیج‌فارس

عنوان دیگر : مجموعه اسناد لانه جاسوسی آمریکا.

موضوع : سفارتخانه‌ها و کنسولگری‌های آمریکا-- ایران

موضوع : ایران -- روابط خارجی -- ایالات متحده -- اسناد و مدارک

موضوع : ایالات متحده -- روابط خارجی -- ایران -- اسناد و مدارک

موضوع : ایران -- تاریخ -- پهلوی، ۱۳۲۰ - ۱۳۵۷ -- اسناد و مدارک

شناسه افزوده : دانشجو یان مسلمان پیرو خط امام

شناسه افزوده : موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی

رده بندی کنگره : DSR۱۵۰۲/۳الف۹‌الف۸۶ ۱۳۸۶

رده بندی دیویی : ۳۲۷/۵۵۰۷۳

شماره کتابشناسی ملی : م۸۵-۴۷۸۴۰

اشاره

فهرست

مقدمه

«بدون طبقه‌بندی4 نوامبر 1979- 13آبان 1358 از: سفارت ایالات متحده امریکا، تهران - 1540 به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی‌سی - خبر کوتاه و فوری در ساعت 11:10 گروهی از تظاهرات‌کنندگان به محوطه سفارت وارد شده و سپس به طبقه همکف ساختمان وارد شدند. تمامی کارمندان نمایندگی در طبقات فوقانی ساختمان قرار دارند. در طبقه همکف، سربازان نیروی دریایی با استفاده از گاز اشک‌آور در حال متفرق کردن تظاهرات‌کنندگان هستند. لینگن» با مخابره تلکس شماره 1540، پرونده سیاسی و دیپلماتیک سفارت ایالات متحده آمریکا در تهران، در ساعت 11:10 صبح روز 13 آبان 1358 بسته شد. هنگامی که دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، سفارت آمریکا را که به لانه جاسوسی علیه انقلاب اسلامی و نظام تازه‌تأسیس جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده بود، تسخیر کردند، کمتر کسی باور می‌کرد که ابعاد بین‌المللی این واقعه گسترش یافته و به مناقشه تمام‌عیار بین ایران از بند رها شده و آمریکای پرچمدار جهان غرب بینجامد.

با تسخیر این مکان، تعدادی از کارکنان آن، 444 روز در بند دانشجویان ماندند؛ ایالات متحده بخت خود را برای لشگرکشی به ایران آزمود که توسط شن‌های روان کویر طبس شکست خورد؛ غرب با تجهیز صدام در پی به زیر کشیدن انقلاب اسلامی برآمد؛ اما سرانجام آمریکا به اجبار به از میان برداشتن حکومتی تن داد که خود برای فراز آن سال‌ها تلاش کرده بود و در نهایت در گرداب عراق گرفتار آمد.

ایران نیز با فراز و فرودی بسیار، حدود سه دهة پرتلاطم را پشت سر گذارد؛ اما این یک

سوی ماجرا بود.

سوی دیگر، استفاده محققین، پژوهشگران، اندیشمندان و دیگر افراد از انتشار اسناد لانه جاسوسی بود. اردوگاه رسانه‌ای غرب در مقابل این اسناد، راه تحریم در پیش گرفت و آن را به هیچ انگاشت؛ حتی ورود این اسناد به ایالات متحده ممنوع شد. در داخل نیز عده‌ای بدان بی‌اعتنایی کردند، اما هیچ‌کدام از اینها مانع از آن نشد تا این مجموعه، راه خود را به درون کتابها، مقالات و پژوهشهای تاریخ معاصر ایران باز نیابد.

اکنون پس از گذشت حدود سه دهه از پیروزی انقلاب اسلامی و تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در تهران، انقلاب دوم که انقلابی بزرگتر از انقلاب اول نام گرفت، آثار تاریخی و پژوهشی خود را نمایان ساخته است. این، خود گویای کار سترگ دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - هم در تسخیر لانه جاسوسی و هم در انتشار اسناد - است؛ کاری که هر چه پیش می‌رود، قدر و قیمتی بس فزونتر می‌یابد و بر صدر می‌نشیند.

کتاب «نهم» و «دهم» مجموعه اسناد لانه جاسوسی، «روزشمار انقلاب اسلامی» نام گرفته است. کتاب نهم، اسناد سال 1978م. و به طور مشخص اسناد 19 دی 1356 تا 10 دی 1357 را در خود جای داده است. کتاب دهم، اسناد مربوط به سال 1979م. و به طور مشخص 11 دی 1357 تا 13 آبان 1358 است.

اولین سند این مجموعة دو جلدی مربوط به وقایع روز نوزدهم دی 1356 و آخرین سند که در ابتدای مقدمه آمد، آخرین متن ارسالی به ایالات متحده است.

مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، پیش از این، مجموعه 77 جلدی منتشره توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام را در 7 جلد تجدید چاپ کرده است. در پی آن نیز، کتاب «هشتم»، شامل اسناد منتشر نشده‌ای از رجال دوره پهلوی، منتشر گردید.

اکنون بخش دیگری از اسناد منتشر نشده در این مجموعه دو جلدی (نهم و دهم) به چاپ می‌رسد. شایان گفتن است که در زمستان 1373 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، یک جلد با عنوان «روزشمار انقلاب اسلامی» حاوی 82 سند منتشر کرده‌اند، که اسناد این مجموعه نیز در ابتدای کتاب نهم آمده است. کتاب نهم و دهم، حاوی 769 سند است. از این تعداد بخش محدودی در کتابهای پیشین آمده که برای کامل‌تر شدن روزشمار، حذف نگردیده است.

برای آماده‌سازی این مجموعه، اقدامات متعددی انجام شده است. برای اطلاع بیشتر و استفاده آسان‌تر و بهتر از این مجموعه، لطفاً به نکات ذیل توجه فرمایید:

باشد و هم متن‌های ترجمه‌ای مترجم‌های مختلف، یکسان شود.

اسنادی که در کتاب‌های پیشین (اول تا هشتم) استفاده شده است؛ با علامت * مشخص گردیده و در پاورقی، محل درج پیشین آن آمده است.

در پایان از توفیقات خدای بزرگ سپاسگزاریم؛ همچنین بر پرچمداران انقلاب دوم و بنیانگذار انقلاب اسلامی درود می‌فرستیم و زحمات دانشجویان مسلمان پیرو خط امام را

در ترجمه، تدوین و انتشار این اسناد که راه فراسوی ما به دست این عزیزان هموار گشته، ارج می‌نهیم.

مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی از همه دست‌اندرکاران ترجمه، تدوین، آماده‌سازی و چاپ این مجموعه سپاسگزار است، امیدواریم همچنان شاهد ترجمه و چاپ اسناد منتشرنشدة دیگری از این مجموعه باشیم.

مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی

اشاره

ناآرامی در دانشگاه جندی‌شاپور

سند شماره 1 خیلی محرمانه9 ژانویه 1978 - 19 دی 1356 از: کنسولگری آمریکا، شیراز - 2 - Aبه: وزارت امور خارجه رونوشت: کنسولگری‌های آمریکا، اصفهان و تبریز موضوع: ناآرامی در دانشگاه جندی‌شاپور آشفتگی دانشجویی در دانشگاه جندی‌شاپور در اهواز، نشانی از تظاهرات گسترده و خشونت‌هایی که بعضی اوقات در ناآرامی دانشجویی در دیگر دانشگاههای ایران طی سال تحصیلی جاری دیده می‌شود، ندارد. با این وجود تمامی دانشکده‌های این دانشگاه تحت‌تأثیر تحریم کلاسها قرار گرفته‌اند و تقریباً تمامی دانشجویان از حضور در جلسات امتحانی خودداری کرده‌اند. این کار دانشگاه را به آن حد از گیسختگی رسانده که بسیاری تصور می‌کنند کل ترم تحصیلی کاملاً منحل خواهد شد.

آشفتگی دانشجویی عمدتاً مربوط به تغییر سیستم دانشگاه از نیم سال به ربع سال می‌باشد. با این وجود یکی از منابع اظهار می‌دارد که این فقط آسان‌ترین موضوع قابل دسترس می‌باشد. اگرچه به نظر می‌رسد آشفتگی‌های جندی‌شاپور نسبت به سایر اماکن تحصیلی ایران تحت کنترل بیشتری باشد. اما در اهواز نیز همان نوع ناراحتی که به درستی تعریف نشده و بخش اصلی ناآرامی‌ها در سایر اماکن بوده است، وجود دارد. بنابراین غالباً این طور به نظر می‌رسد که دانشجویان فقط برای اینکه تظاهرات کرده باشند تظاهرات می‌کنند، اما بروز ناگهانی و مزمن فعالیتهایی از این نوع به طور قریب به یقین مؤید نارضایتی عمیقی در بین دانشجویان دانشگاههای ایران می‌باشد. تامست

تظاهرات در تبریز

سند شماره 2 محرمانه22 ژانویه 1978 - 2 بهمن 1356 از: کنسولگری آمریکا، تبریز - 0004به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی رونوشت: کنسولگری‌های آمریکا در اصفهان و شیراز و سفارت آمریکا در تهران موضوع: تظاهرات در تبریز 1- خلاصه. در 14 ژانویه یک تظاهرات دانشجویی در دانشگاه آذرآبادگان تبریز منجر به خسارت دیدن ساختمانها و وسایل نقلیه در محوطه دانشگاه شد و در همان روز بازار تبریز به دلیل اعتراضات ضددولتی تعطیل شد. در 17 ژانویه به طرفداری از دولت یک راهپیمایی بزرگ در پاسخ به وقایع فوق‌الذکر در تبریز برگزار شد. پایان خلاصه.

2- در 14 ژانویه به هنگام برگزاری انتخابات نهایی نیم سال تحصیلی، دانشگاه آذرآبادگان شاهد یکی دیگر از تظاهرات پراکنده و اعتراض‌آمیز اخیر خود بود. ادعا می‌شود این اقدام که در حمایت از تظاهرات قبلی در مرکز مذهبی قم و بازار تهران صورت گرفته منجر به وارد

شدن خسارت به چندین ساختمان دانشگاه و همچنین وسایل پارک شده در محوطه دانشگاه گردید. یک شاهد عینی ادعا کرد که تقریباً 50 دانشجو در این اعتراض شرکت داشتند و به تعداد دو برابر آنها پلیس برای متوقف کردنشان حاضر شده بودند.

3- بار دیگر در همان روز ایضاً ادعا می‌شود که نشانه اعتراض به اقدامات دولت در قم، تظاهرات و برخوردهایی در مرکز منطقه بازار به شدت محافظه‌کار تبریز به وقوع پیوست. دستور داده شد که بازار در آن روز بسته شود و بعضی از مغازه ها نیز تعطیل مانده‌اند. اهداف خاص تظاهرکنندگان بازار، شعب محلی بانک صادرات و بانک بازرگانی بود که در مورد هر دو بانک این شایعه گسترده وجود دارد که تحت کنترل پیروان مسلک بهائیت می‌باشند.

4- روز 17 ژانویه شاهد پاسخ دولت محلی به وقایع فوق‌الذکر بود. این کار با برگزاری یک راهپیمایی بزرگ به منظور نشان دادن حمایت تبریز از رژیم صورت گرفت. دستور داده شده بود که تمام مدارس، ادارات دولتی و کارخانه‌های استانی در منطقه بسته شوند و به محصلین، معلمین، کارمندان دولت و کارگران کارخانجات فرمان داده شده تا در مقابل ساختمان استانداری تجمع نمایند. سخنرانی‌ها توسط نمایندگان گروههای کارگری و حرفه‌ای مختلف (منجمله روحانیت) و برای جمعیتی ایراد می‌شد که برآورد رسمی تعداد آنها برابر 50000 نفر می‌باشند. با توجه به اینکه به جمعیت دانش‌آموزان و کارگران دستور شرکت داده شده بود، به نظر نمی‌رسد این رقم درست نباشد.

یادداشتهایی از یک سفر منطقه‌ای: اصفهان - کرمانشاه - ایلام - اصفهان

سند شماره 3 خیلی محرمانه22 ژانویه 1978 - 2 بهمن 1356 از: دیوید مک‌گافی کنسول آمریکا، اصفهانبه: گیرندگان موضوع: یادداشتهایی از یک سفر منطقه‌ای: اصفهان - کرمانشاه - ایلام - اصفهان 1- واکنش‌های تظاهرات و کشتارهای قم به هنگام این مسافرت منطقه‌ای که از 19 تا 21 ژانویه طول کشید متوجه برافراشته شدن پرچمهای سیاه بر سر بازارهای شهرهای درود و بروجرد در استان لرستان و تویسرکان و مهاوان (احتمالاً نهاوند - م) در استان همدان شدم. اهالی این شهرها به من گفتند که پرچمها علامت «شهدایی که در قم مرده‌اند» می‌باشند اما افزودند که بازارهایشان بسته نیستند و در شهرشان تظاهراتی بپا نشده است. پرچمها «بنا به اصرار ملاها» نصب شده‌اند. در هر چهار شهر فعالیت بازار معمولی به نظر می‌رسید. (در اصفهان پرچمها هنوز برافراشته‌اند و بازارها تازه شروع به باز شدن می‌کنند و تاکنون تعداد زیادی تظاهرات کوچک برپا شده و علاوه بر این آتش‌افروزی و شیشه شکستن‌های مختصری حادث شده است). آمریکاییهای مقیم کرمانشاه گزارش می‌دهند که در هفته گذشته چندین پرچم سیاه در بازار وجود داشته است اما هیچ مغازه‌ای بسته نبود و هیچ تظاهراتی انجام نشد و هیچ عمل ناخوشایندی نسبت به آمریکاییها

صورت نگرفت. ایرانیان شهر تکذیب می‌کنند که پرچمهای سیاه به دلیل کشتارهای قم نصب شده باشد و اظهار می‌دارند که آمریکاییها بایستی پرچم‌های سیاهی را دیده باشند که به مناسبت‌های خصوصی مانند فوت اقوام نصب شده‌اند. در شهر پیشکوه در استان ایلام نه تنها هیچ پرچم سیاهی وجود نداشته است بلکه کردهای محلی اظهار کردند که هیچ اطلاعی در مورد حوادث قم ندارند.

2- آب و هوا شمال استان اصفهان زیر پوشش چهار اینچی برف قرار دارد اما کشاورزان محلی مشتاقانه در انتظار برف بیشتری هستند. آنها اظهار می‌دارند که شهرها و زمینهای کم ارتفاع، آب مورد نیاز خود را از سدهای پرشده به دست می‌آورند، اما آنها به بارش برف متکی هستند و تاکنون به اندازه‌ای که برای فصل بعد کشت کافی باشد برف نیامده است. آنها از اینکه تهران اکثر برف امسال را به خود اختصاص داده و دولت متوجه وضع خراب آنها نمی‌باشد شکایت داشتند، زیرا دولت اخبار خود را از شهرهایی کسب می‌کند که توسط سدها تأمین می‌شوند. شکایات و نگرانیهای مشابهی نیز در استانهای لرستان، همدان و کرمانشاهان به گوش می‌رسید و نشان می‌دهد که این استانها نیز برف کمی داشتند یا هنوز برف نباریده است. در عوض بارانهای یکنواختی دارند که ذخیره علوفه آنها را خراب می‌کند. آنها از این ترس دارند که سال بعدی را پیش رو داشته باشند.

3- شرکت بین‌المللی بل هلیکوپتر کارمندان کرمانشاهی بل هلیکوپتر در مورد آنچه که آنها اقدامات استبدادی و زورگویانه و تحکم‌آمیز مدیریت بل هلیکوپتر می‌خوانند بسیار ناراحت هستند. به عنوان مثال چندین نفر، اخراج و بیرون کردن اجباری یکی از کارمندان را ذکر می‌کنند که بنا به گزارش به دلیل «ظن» مدیریت بل هلیکوپتر در مورد استفاده وی از مواد مخدر می‌باشد. سایر کارمندان معتقدند که او بی‌گناه است (اگرچه استفاده گسترده از حشیش را تأیید می کنند) و نسبت به این موضوع مظنون هستند که بل هلیکوپتر فقط به منظور ترساندن سایرین، این کارمند را به عنوان مظنون به طور تصادفی انتخاب کرده است. آنها با تذکر در مورد عدم استخدام این فرد در آینده، اظهار داشتند که این نوع برخوردی است که بل هلیکوپتر با کارمندانش انجام می‌دهد. (مدیریت بل هلیکوپتر تأیید می‌کند که این فرد فقط بر مبنای مظنون بودن اخراج شده است اما وی را بی‌گناه نمی‌داند و اظهار می‌دارد که اخراج وی بهتر از دستگیری بعدی توسط ایرانیان است.) تعدادی از کارمندان خواستار بازدیدهای مرتب کارمندان کنسولگری شدند و اظهار داشتند که بل هلیکوپتر به منظور تجدید پاسپورتهایشان و اموری نظیر آن، فرصت مسافرتی نمی‌دهد.

4- چادرنشینی و تولید گوشت در این مسافرت برای یکی از بازدیدکنندگان برجسته یک «چادر سیاه» که مخصوص چادرنشینان کرد است خریداری کردم. خانواده‌ای که آن را فروختند اظهار می‌داشتند که علت

فروش چادر توسط آنها این است که دیگر نمی‌توانند پاسخگوی دستمزدهای بالایی باشند که توسط چوپانان جوان درخواست می‌شود، زیرا کارخانه‌ها برای به کارگیری این افراد رقابت می‌کنند. بنابراین آنها اکثر دامهای خود را ذبح کرده‌اند و به مرغداری مشغول شده‌اند. وی یادآور شد که بسیاری از دوستانش نیز همین کار را می‌کنند و تجربیات دولت ایران در مورد آغلهای بزرگ برای دامها در روستاهای مخصوص اسکان چادرنشینان شکست خورده است. وی معتقد است که تعداد گوسفندان موجود در ایران به سرعت و به طور پیوسته کاهش می‌یابد و پیش‌بینی کرد که کمبود گوشت در ایران افزایش یابد. وی معتقد است که با تشویق دولت ایران و سیاست قیمت‌گذاری آزاد، چادرنشینان همچنان قادر خواهند بود احتیاجات گوشتی کشور را تأمین نمایند. اما عدم تشویق دولت به علاوه رقابت دستمزدها در شهر موجب نابودی این فرهنگ و بهترین امید ایران برای خودکفایی از نظر تأمین گوشت می‌گردد.

گیرندگان: سفارت: قسمت سیاسی: جی. استمپل کنسولگری: سی. جی. ال. گوئلز کشاورزی: پی. فری کنسولگری تبریز کنسولگری شیراز مک‌گافی

مذهب و سیاست؛ قم و عواقبش

سند شماره 4⁽¹⁾سری - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان24 ژانویه 1978 - 4 بهمن 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 0961به: وزارت امور خارجه، واشنگتن. دی. سی مراجع: (A) تهران 0548 (B) تهران 0489 (C) تهران 0665 (D) 77 تهران 124 - A موضوع: مذهب و سیاست؛ قم و عواقبش خلاصه: آشوبهای مذهبی در طول آخر هفته یعنی 15 - 14 ژانویه گستردگی پیدا کرد. مصاحبه آقای شریعتمداری با سه خبرنگار خارجی به صورت بارز و بی‌سابقه‌ای تکذیب عمومی اظهارات و بیانیه های دولتی بود. به عنوان ماحصل رویدادهای قم می‌توان گفت، حرکت سازمان یافته مذهبیون، پرقدرت‌ترین جنبش آنان در مقابل دولت از سال 1963 تاکنون بوده است. مسلمانان به طور کلی اتحاد کاملی ندارند، اما این طور به نظر می‌رسد که دولت ایران به میزان زیادی برای مقابله از خود عدم اطمینان نشان می‌دهد. پایان خلاصه.

1- توضیحاتی که ذیلاً خواهید دید شرح وقایعی است که از تماسهایی با ایرانیان نزدیک به رهبران مذهبی و از دو خبرنگاری که با آقای شریعتمداری یا با سایر رهبران مذهبی - مصاحبه کرده‌اند؛ برداشت شده است. ارزیابی و تشخیص سفارت از وقایع مهم و پرمعنی قم و نیز

عواقب آن در پاراگرافهای 6 تا 9 آمده است.

2- اخبار کاملی که به دست ما رسیده است حکایت از آن دارد که در 15 - 14 ژانویه تظاهرات وسیع مذهبی در مشهد، آبادان، اهواز، دزفول، خرمشهر، شوشتر، زنجان و شاید شهرهای دیگر دیده شده است. بازار اهواز به مدت 2 روز بسته بود و همچنین گزارش گردید که 50 شهروند اهوازی به علت شرکت در تظاهرات به زور از محل سکونت خود در اهواز به قم تبعید شده‌اند.

شایعات تأیید نشده حاکی از این است که تعدادی از مردم در آبادان کشته شده‌اند و نیز در نقاط دیگر هم تعدادی مجروح وجود داشته است. شایعه تأیید نشده‌ای در تهران حاکی از آن است که سه نفر از مردم به دنبال مجروح شدن در دانشگاه صنعتی آریامهر کشته شده‌اند (11 و 12 ژانویه). به نظر می‌رسد بسیاری از ایرانیان گزارشات مربوط به وقایع مذهبی مندرج در روزنامه‌ها را باور نمی نمایند (مراجع A و C) و اعمال ضدتظاهرات را ملهم از دولت تلقی می کنند.

3- خبرنگارانی که با آیت‌الله شریعتمداری مصاحبه کرده‌اند تحت‌تأثیر صمیمیت او قرار گرفته‌اند. آیت‌الله مایل به مصاحبه برای انتشار در روزنامه نبود ولی نهایتاً قانع شده اگر اظهارنظر ایشان با نامشان همراه نباشد برای مردم کمتر معنا خواهد داشت. شریعتمداری مستمراً تأکید می‌کرد که مایل نیست در کشمکشها با مقامات دولتی درگیر شود. او گفت که او دستور نداده بود بازارهای کشور بسته شوند و وی رهبران مذهبی در شهرها را تشویق کرده است که خودشان تصمیم بگیرند که مراسم یادبود آنهایی که در قم کشته شده‌اند را برگزار نمایند. به هر حال بیانیه‌های شریعتمداری که در واشنگتن پست هم آمده است (20 ژانویه) به عنوان یک مبارزه مستقیم با دولت ایران که در تظاهرات اخیر به طور مسلحانه رویاروی مردم قم ایستاده است تلقی می‌شود.

4- احترامی که از جانب سایر رهبران مذهبی (یا افراد روحانی که در حوزه علمیه شهر قم کار می‌کنند) که در طول مصاحبه حضور داشتند، نسبت به شریعتمداری واضح و آشکار بود. رهبران مذهبی همگی توافق داشتند که پلیس بیش از حد لزوم خشونت به خرج داده و تیراندازیش به سوی مردم کاملاً بدون انگیزه بوده است.

آیت‌الله سئوالی مطرح کرد: (که البته توسط مخبرین گزارش نشده است) چرا پلیس از گاز اشک‌آور و یا از شیلنگ آب‌پاش برای متفرق کردن مردم استفاده نکرد؟ شریعتمداری و همقطارانش گفتند که جمعیت اصلی حدود 5000 نفر بوده‌اند. او گفت چیزی حدود 30 نفر به طور پراکنده وقتی تیراندازی شروع شد، کشته شده‌اند و بعداً تعداد بیشتری کشته شده‌اند که کل آمار کشته‌شدگان وقایع اخیر را به هفتاد نفر می‌رساند. (نظریه: گزارشاتی که سفارت راجع به خبرگزاری پارس دریافت کرده است حاکی از این امر دانست که خبرگزاری بعد از اولین خبرها، آمار کشته‌شدگان را 76 نفر دریافت کرده است که این رقم به دستور دولت ایران منتشر

نشده است. به قضاوت ما رقم صحیح و درست‌تر همان آماری است که توسط خبرچینهای مخالفین گزارش شده که ادعا می‌کنند برای 14 نفر از کشته‌شدگان به طور رسمی گواهی فوت صادر شده است. (صورت مذاکرات جداگانه). این خبر اخیر از گزارشهای قابل اطمینانی بوده که سفارت به تازگی دریافت کرده است.

5- در ادامه بحث با خبرنگاران خارجی، شریعتمداری همچنین عنوان کرده است که مساجد و مدارس علوم دینی اهواز به مدت پنج روز بسته بوده‌اند و این بدین علت است که در آنجا روحانیون در جلوی تظاهرکنندگان بوده‌اند. شریعتمداری و همقطاران او چنین وانمود می‌کردند که در اکثر شهرهای بزرگ و کوچک رابطینی دارند. دو نفر از روحانیونی که به تازگی از استان خوزستان برگشته‌اند، از فعالیتهای خود برای سازماندهی در آنجا سخن گفتند. برداشت خبرنگاران این بود که شریعتمداری به عنوان یکی از هشت رهبر بزرگ مذهبی ایران و یا احتمالاً بزرگ‌ترین و بهترین آنها توصیف کرده‌اند. بعد از زندانی شدن آیت‌الله طالقانی و نیز تبعید تنی چند از رهبران مذهبی در پاییز امسال، در واقع شریعتمداری بهترین رهبر مذهبی ایران قلمداد می‌شود. یک منبع اشاره کرد که در شهر مشهد که یکی از چند شهر عمده مذهبی ایران است هیچ آیت‌اللهی وجود ندارد. بر طبق پرونده‌های سفارت، آیت‌الله شریعتمداری را از سالیان پیش به عنوان یک متفکر پیشرو (به معنی مذهبی آن) و کسی که قویاً و به صورت جدی در مورد اصلاح‌طلبان اسلامی اواخر قرن نوزدهم مطالعه نموده است، می‌شناسند. خبرنگاران خارجی توسط افرادی که در حسینیه ارشاد مقام بالا و ارشد و سابقه‌داری دارند به آیت‌الله معرفی شده‌اند. حسینیه مرکزی است مذهبی که با شریعتمداری و دیگر آیت‌الله‌ها تماس دارد.

6 - تحلیل سفارت: از نقطه‌نظر سیاسی جالب‌ترین قسمت مصاحبه شریعتمداری آن است که او اشاره به پوشش و حجاب زنان می‌کند و آن را مربوط به خودشان می‌داند، و نیز عنوان می کند که اسلام مخالف اصلاحات ارضی نیست و اگر مخالفتی است مربوط به روش اجرایی آن است که دولت عناصر خاصی را برای انقلاب شاه و مردم در نظر گرفته است. دو نفر از واسطه‌های محلی ما که به امور و جریانات مذهبی آشنا هستند اعتقاد دارند اگر شریعتمداری بتواند از این موقعیت که در حال حاضر دارد به عنوان محور اصلی گردهمایی مخالفین مذهبی استفاده کند می‌تواند جهت حرکت نهضت را به دست کسانی بدهد که تا به حال از مخالفتهای سیاسی دور بوده و به مذهب ارتجاعی هم علاقه ندارند و اعضاء طبقه متوسط ایران هستند.

7- در ماههای آتی سفارت سعی خواهد داشت که بر روی وظیفه ذاتاً دشوار یادگیری بیشتر درباره عناصر دینی جنبش مخالفین منجمله عقایدی که در حال حاضر هم مترقیون و هم مرتجعین آنها را باور دارند کار کند. به هر حال آنچه که واقعه قم و عواقب آن انجام داده این بوده که مخالفت دینی را به جایگاه نمایان و برجسته‌تری در بین کسانی که تا این جا از اعطای آزادیهای اخیر نفع برده‌اند کشانده است. پیروزیهای آیت‌الله‌ها و ملاها در ایجاد تجمعاتی مثل

وقایع قم تحسین‌برانگیز است. هر چند برای آنها مشکل خواهد بود که در غیاب رویدادهای تبلورساز (تحقق بخش) دیگر، صرفاً برای مقاصد سیاسی، تظاهرات فوری برپا کنند. (تظاهرات قم به دنبال درج مقاله‌ای در روزنامه اطلاعات شروع شد که در آن مقاله به رهبر دینی و تبعیدی ایرانیان، خمینی، به شدت حملاتی شده بود.) برای مثال در این مورد تردید وجود دارد که آیا در آینده نزدیک بتواند جهت حمایت از یک قانون یا برای تظاهرات به نفع اصلاح قانون اساسی بسیج شوند. به هر حال ترکیب و آمیزش بالقوه سیاست و دین چیزی است که شاه و دولت ایران را از خطر دخالت روحانیت در سیاست آگاه کرده است.

8- به نظر می‌رسد نخستین علایم حاکی از آن است که دولت ایران قادر نبوده است طبقه متوسط ایرانی را با این شعار که: تظاهرات مذهبی قم تلاش نومیدانه مرتجعین بوده است، به طرف خود جلب کرده و آنها را به نفع خود بسیج نماید. با این وجود هستند کارگران، روستاییان، کسبه، کارمندان دولت، دانش‌آموزان و بعضی از روشنفکرانی که بنا به حس وظیفه‌شناسی به نفع دولت ایران تظاهرات کنند. ولی حتی این امر هم باعث نشده که طبقه متوسط ایرانی به دولت نزدیک شود. البته خطر بالقوه این است که امکان دارد دولت کنترل خود را روی عوامل مذهبی خود از دست بدهد. در ظرف 15 سال اخیر سیاستهای ایران ذاتاً به سویی هدایت شده‌اند که رهبران مذهبی که خواستار تغییرات اساسی هستند کاملاً از غیرمذهبیونی که طرفدار مدرنیزه شدن ایران هستند، دور نگاه داشته شوند، چرا که نوع این برخورد مسلماً خطرناک خواهد بود و به این جهت باید حتماً از آن احتراز شود.

9- بنابر آنچه گذشت، آمریکا و سایر دول خارجی خود را مستقیم و یا غیرمستقیم در حمله به دولت ایران دخالت نداده‌اند. تمایل تنفر از بیگانه به طرز عمیقی در مسلمین اصلاح‌طلب دیده می‌شود. به هر حال، مشکل بتوان پیش‌بینی کرد که وضع موجود تا چه حد قابل دوام است، مگر این که زمانی برسد که آیت‌الله‌های مترقی قادر به اعمال نفوذ باشند، و این نفوذ را به طرزی دقیق و اکید روی مقلدین خود (از طریق وضع مقررات سخت) پیاده کنند. و این مسئله به خاطر تجارب گذشته محتمل به نظر می‌رسد، خصوصاً اگر این وسط مارکسیست‌های اسلامی آب را گل‌آلود کنند. سولیوان

تظاهرات در استان خوزستان

سند شماره 5 خیلی محرمانه25 ژانویه 1978 - 5 بهمن 1356 از: کنسولگری آمریکا، شیراز، 4 - Aبه: وزارت امور خارجه رونوشت: کنسولگریهای آمریکا در تبریز و اصفهان موضوع: تظاهرات در استان خوزستان در 18 ژانویه چندین تظاهرات عظیم به طرفداری از دولت توسط شعبه خوزستانی حزب رستاخیز در اهواز، آبادان و خرمشهر سازماندهی شد، گردهمایی اهواز تاکنون بزرگ‌ترین

راهپیمایی بوده است و تخمین رسمی شرکت‌کنندگان برابر 90000 نفر می‌باشد (منابع خصوصی که کارمند گزارشگر با آنها تماس گرفته نیز عموماً با این رقم موافقند.) شرکت کنندگان در تظاهرات آبادان و خرمشهر به ترتیب برابر 65 و 45 هزار نفر بود. هدف عنوان شده برای برپایی تظاهرات «محکوم کردن توطئه‌های عوامل امپریالیسم و تأیید بر یکپارچگی ملت ایران» می‌باشد. هر یک از این راهپیماییها با هماهنگی بسیار برپا شده بود و در آنها دانش‌آموزان سرودهای میهن‌پرستانه می‌خواندند و سخنرانان به نمایندگی از اقشار مختلف مردم به ذکر و تحسین فواید انقلاب شاه و مردم می‌پرداختند. بنا به گفته چند تن از منابع، این جمعیت بزرگ (حداقل در اهواز) بیشتر در نتیجه فشار اعمال شده بر کارخانجات و مؤسسات داخل و خارج شهر مبنی بر فرستادن کارمندان و اعضای خود برای شرکت در تظاهرات، گرد آمده بود تا اینکه به خاطر حمایت واقعی تظاهرکنندگان از رژیم باشد. یک شرکت معتبر (شرکت خدمات نفتی) بخشنامه‌ای صادر کرد که به موجب آن کلیه کارکنان ایرانی به منظور شرکت در راهپیمایی از کار معاف شده بودند. همسر آمریکایی یک مرد ایرانی گزارش می‌دهد که برای شرکت وی در این راهپیمایی فشار زیادی اعمال شده بود.

در روزهای قبل از این تظاهرات عناصر ناراضی نیز در اهواز فعال بودند. چندین تظاهرات که ظاهراً ماهیت خودجوشی داشتند در شهر به وقوع پیوست. در یک مورد گروهی از تظاهرکنندگان در حالیکه شعارهایی علیه شاه می‌دادند در طول بازار راهپیمایی کردند. در یک مورد دیگر گروهی از معترضین پس از استماع یک سخنرانی ضددولتی از مسجد حسینی خارج شده و به یک خودروی پلیس حمله کردند. این مسجد که بزرگ‌ترین مسجد اهواز است متعاقباً بسته می‌شود. چندین روز پس از برپایی راهپیمایی حزب رستاخیز و هنگامی که کارمند گزارشگر از شهر بازدید می‌کرد گروههای گشتی پلیس به نحو گسترده‌ای در محله‌های پایین شهر اهواز حضور داشتند که حاکی از نگرانی مسئولین از احتمال فعالیتهای بیشتر ناراضیان بود.

نظریه:

ظاهراً راهپیمایی‌های طرفداری از دولت در خوزستان دارای همان ماهیت تلاشهای دولت در سایر نقاط است و به منظور تحریک حمایت مردم از سلطنت و محکوم کردن فعالیتهای «ضد مملکتی» توسط گروههای ناراضی می‌باشد. واضح است که دولت امیدوار است تا با برپایی این تظاهرات ندای مخالفین را که طی شش ماهه اخیر در نتیجه اعطای آزادیهای بیشتر بروز کرده است، خفه کند.

به هر حال فشار آشکاری که بر روی سازمانها و مؤسسات مختلف برای وادار کردن کارکنانشان به شرکت در راهپیمایی‌ها اعمال می‌شود بیانگر این نکته است که دولت نیز خود در مورد میزان طرفداری توده‌ها از رژیم در شک و تردید است.

فعالیتهای مخالفین نیز نامنظم می‌باشد. در عین حالی که چنین فعالیتهایی دارای یکپارچگی

ظاهری می‌باشد و به خوبی نشان می‌دهد که احساسات ضدرژیم در خوزستان زنده است، با این وجود مشخص نیست به استثناء مخالفت با دولت، بین گروهی که در خارج مسجد حسینی به خودروی پلیس حمله کردند و کسانی که در تظاهرات بازار شرکت کردند، چه وجه مشترک دیگری وجود داشته است.

حدس زده می‌شود که گروه اول بیانگر نظریات محافظه‌کاران در اهواز باشند اما یکی از تجاری که معمولاً آگاهی خوبی در مورد مسایل دارد گزارش می‌دهد که اکثر افراد گروه دوم از جمع دانشجویان بوده‌اند و بنابراین احتمال دارد که دارای عقاید چپ‌گرایانه باشند.

تامست

تظاهرات دانشجویان، تحولات ایران، ناآرامی در طبقه متوسط جامعه

سند شماره 6 محرمانه12 فوریه 1978- 23 بهمن 1356 از: جان استمپلبه: وزارت امور خارجه آمریکا، واشنگتن دی. سی.

حاضران: جان استمپلکنث ای. هاس، مسئول بخش سیاسی سفارت آمریکا تورج ناصری، استاد دانشکده فنی آریامهر تاریخ و مکان: 12 فوریه 1978 - رستوران تیفانی موضوع: تظاهرات دانشجویان، تحولات ایران، ناآرامی در طبقه متوسط جامعه شرح حال:

استاد ناصری شخصی بسیار صریح‌اللهجه و استاد مهندسی سازه در دانشکده فنی آریامهر است. او که متأهل است و یک فرزند دارد از خانواده‌ی ناصری‌های اصفهان است (هیچ نسبتی با رئیس ساواک ندارد). خانواده‌ی او روابط نزدیکی با مقامات مملکتی دارد و شخصاً با چنان اطمینانی در مورد برخی مسایل مربوط به دربار و دولت صحبت می‌کند که گویی اطلاعات خود را از منبع بسیار موثقی به دست آورده است. دکتر احمد مینایی، دبیر کل RCD، یکی از بستگان نزدیک آقای ناصری است. ناصری شخصی است که درباره مسایل اجتماعی و جایگاه خود در جامعه بسیار می‌اندیشد. او هشت سال در انگلستان تحصیل کرده و مدرک دکترای مهندسی عمران دارد. برادرش که هم اینک در آمریکا تحصیل می‌کند از دوستان صمیمی کارمند سابق سفارت، متیو وارد است.

حقوق بشر و ناراضیان:

ناصری گفت که دانشجویان از سیاست دولت ایران برای گشایش فضای سیاسی و اجازه برپایی تظاهرات برای ابراز و تحمیل عقاید سیاسی خود سود جسته‌اند. او با بسیاری از همکاران دانشگاهی‌اش که معتقدند دانشجویان به حق از مسایل آموزشی و اداری شکایت

دارند، مخالف است و می‌گوید هر چند مشکلات آموزشی و اداری را نباید کتمان کرد ولی تظاهراتی که ظرف شش ماه گذشته در دانشکده فنی آریامهر صورت گرفته است تقریباً به کلی به مسایل سیاسی مربوط بوده- یعنی آزادی سخن و تمایل به داشتن فعالیت‌های سیاسی بیشتر. ناصری شاهد بسیاری از تظاهرات دانشجویان در دانشکده فنی آریامهر در سال جاری بوده و معتقد است که پلیس در برخورد با تظاهرکنندگان خویشتنداری بیشتری نسبت به سال گذشته از خود نشان می‌دهد هر چند فعالیت‌های سال جاری بیشتر از سال گذشته بوده است. هنوز هم پلیس برای آرام کردن وضعیت به داخل دانشگاه می‌ریزد ولی معمولاً تا زمانی که تحریکی انجام نشود وارد عمل نمی‌شود و کلاً با خشونت کمتری با دانشجویان برخورد می‌کند. دانشکده فعلاً به خاطر فصل برگزاری امتحانات، که دارد به پایان می‌رسد، آرام است.

ناصری گفت که دانشکده فنی آریامهر از همان اول رهبری تظاهرات دانشجویی را به دست داشت. سالهاست که بهترین دانش‌آموزان ایرانی رشته مهندسی را انتخاب می‌کنند، و اکثر آنها حتی خیلی بیشتر از دانشجویان رشته علوم اجتماعی در دانشگاههای دیگر ایران مطالب سیاسی می‌خوانند. او با خنده می‌گوید شاید دانشجویان باهوش ایرانی از خواندن مطالب ریاضی درس‌های مهندسی حوصله‌شان سر رفته است و دنبال راه دیگری می‌گردند تا در اوقات فراغتشان ابراز وجود کنند. او می‌گوید که رشته‌های مهندسی دانش‌آموزان بسیار باهوش را به خوب جذب کرده است، زیرا راه پیشرفت آنها در این رشته‌ها بازتر است.

ناصری از سیاست‌های حقوق بشر رییس جمهور کارتر حمایت کرد و گفت که هر چند بسیاری از همکارانش از ملایم‌تر شدن لحن دولت کارتر قدری سرخورده شده‌اند ولی به نظر او این کار برای گذاشتن تأثیر سیاسی بیشتر ضروری است. ناصری معتقد بود که سیاست حقوق بشر آمریکا تا بحال خیلی خوب بوده است- یعنی آوردن فشار ولی نه به اندازه‌ای که ایجاد واکنش کند. (توضیح: ناصری در مقام یک استاد دانشگاه نظرات بسیار پخته‌تری درباره مسئله کمونیسم در ایران نسبت به دیگر استادانی داشت که تا به حال استمپل با آنها صحبت کرده است.) پیشرفت و توسعه در ایران:

ناصری معتقد بود که پیشرفت و توسعه در ایران با چنان شتابی رخ داده است که طبقه متوسط و مدرنیست‌های نوظهور دارند حس هویت ملی خود را از دست می‌دهند. او گفت که حرص ثروت‌اندوزی به ارزش اصلی جامعه تبدیل شده که نگرانی از آینده مملکت نیز با آن همراه است. از نظر او پدیده‌ای که شماری از مسئولان سرویس خارجی آمریکا خاطرنشان کرده‌اند کاملاً درست است: ایرانی‌های موفق به دنبال یک راه فرار هستند- یعنی گرین‌کارت آمریکا- تا در صورت وخیم شدن اوضاع، بتوانند از کشور بگریزند. ناصری گفت که بسیاری از دوستانش به او توصیه کرده‌اند که تدریس در دانشگاه را رها کند و به دنبال «پول» باشد.

او افزود که بسیاری، اگر نگوییم اکثر، استادان دانشگاه فقط تماس خود را با دانشگاه حفظ کرده‌اند تا بتوانند بهتر به سایر فعالیت‌های سود‌آور خود مشغول شوند.

ناصری برای روشن کردن آنچه ضعف اصلی پیشرفت جاری در ایران می‌داند، صحبت‌هایی را که اخیراً با یک استاد مدعو چینی داشت برایمان بازگو کرد. استاد چینی به ناصری گفته بود که ایران ترجیح می‌دهد ماشین‌آلات را از خارج کشور وارد کند زیرا این ماشین‌آلات بازده بیشتری دارند، ولی در چین ارجحیت به ساختن ماشین‌آلات در داخل کشور داده می‌شود حتی اگر 20 درصد بازده داشته باشند. استاد چینی گفته بود که چین می‌تواند ظرف پنج سال ماشین‌هایی بسازد که بین 80 تا 90 درصد بازدهی دارند ولی ایران هنوز به تکنولوژی خارجی وابسته خواهد بود. ناصری معتقد بود که ایران پیشرفت و توسعه‌ی اقتصادی سریع را به پرورش توانایی‌ها در داخل ترجیح می‌دهد. او گفت که چنین تصمیماتی را عده اندکی اتخاذ می‌کنند، و این مسایل در درون «یک نظام سیاسی یا غیر آن» بحث نمی‌شود. او بدون ذکر نام شرکت‌ها، گفت که چند شرکت عمرانی ایرانی هستند که مدیرانشان از مهندسی چیزی نمی‌دانند. یک چنین چیزی در کشورهای توسعه‌یافته امکان ندارد. مهندسان ایرانی که دست به تأسیس شرکت‌های عمرانی می‌زنند نمی‌توانند قراردادی به دست آورند، بلکه در ایران چیزی که مهم است، پارتی‌بازی است، و توانایی‌های فنی در درجه دوم اهمیت قرار می‌گیرد. شرکت‌های عمرانی در ایران صرفاً نقش پیمانکار شرکت‌های عمرانی غیر ایرانی را ایفا می‌کنند. بعد از 15 سال سابقه‌ی سدسازی، هر کسی فکر می‌کند که ایران باید صادرکننده تکنولوژی سدسازی و توانایی‌های عمرانی به کشورهای دیگر باشد، ولی هنوز شرکت‌های ایرانی متکی به مهندسان خارجی هستند.

او بزرگترین مشکل ایران را اینگونه خلاصه کرد: در ایران، تکنسین‌های باکفایت مورد اعتماد نیستند، و آنهایی هم که مورد اعتمادند کفایت ندارند. تا وقتی مملکت پول دارد شاید هیچ مشکلی پیش نیاید، ولی وقتی پول تمام شد چه باید کرد؟ نگرانی طبقه متوسط جامعه:

سیاست‌های توسعه که در بالا ذکر شد به همراه افزایش نفوذ مذهب و خصومت با رژیم بخش عظیمی از طبقه‌متوسط جامعه را به شدت نگران ساخته است. بسیاری از آنها، هر چند بروز نمی‌دهند، ولی احساس می‌کنند که شورش‌های قم و ابراز احساسات مذهبی در سرتاسر کشور به معنای این است که جناح راست مرتجع نهایتاً قدرت را در مملکت به دست خواهد گرفت، که نتیجه‌ی آن یا به راه افتادن حمام خون برای طبقه متوسط (مانند عراق 1958) و یا از بین رفتن فرصت‌های اقتصادی خواهد بود. تعدادی از دوستان ناصری می‌گویند از آنجا که مردم به دلیل بی‌حجاب بودن همسرانشان در خیابان به آنها ایراد گرفته‌اند، مطمئن شده‌اند که آخر و عاقبتِ کشور همین خواهد شد. البته این مسئله‌ی بسیار مهمی نیست، ولی این احساس

را تقویت می‌کند که قرن هشتم [صدر اسلام] چندان دور نیست- مملکت دارد به عقب بر می‌گردد. استمپل و هاس

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 7 خیلی محرمانه15 فوریه 1978 - 26 بهمن 1356 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر اعلام نمود که وی برای شرکت در جلسات کمیسیون مشترک در بیستم فوریه در واشنگتن، تهران را ترک خواهد نمود. وی همچنین اشاره نمود که سفر اخیر او به مناطق جنوبی ایران بسیار آموزنده بوده است.

صنعت نفت وی را بسیار تحت‌تأثیر قرار داده و عملیات نیروی دریایی ایران نیز تأثیرپذیری بالقوه‌ای دارند. پس از بازگشت از این سفر، سفیر ملاقاتی با شاه داشت که در آن مناقشات خاورمیانه و شاخ آفریقا مورد بحث قرار گرفته‌اند. شاه همچنین از روابط دوجانبه با بریتانیا ابراز نارضایتی نموده است. شاه از این که در حمل محموله‌های نظامی آمریکایی وقفه‌ای به وجود آید ابراز نگرانی کرد و سفیر بیان داشت که ایران نباید خود را درگیر مذاکرات کنگره در مورد نقل و انتقالات سلاحهای عربستان سعودی، مصر و اسرائیل کند. شاه موضوع را خوب درک کرده و موافقت نمود.

سفیر خاطرنشان کرد که به نظر می‌رسد دستور جلسه کمیسیون مشترک ثبات پیدا می‌کند. اگر همه مدعوین در واشنگتن شرکت کنند، گروه زیادی از ایران حضور خواهند داشت (وزیرمختار تذکر داد که تاکنون عده‌ای حذف شده اند). کمیته اجرایی شورای بازرگانی ایران و آمریکا در حال بازدید است و این کمیته مذاکرات بی‌نتیجه‌ای در مورد تأمین اجتماعی، مالیات مضاعف و سهیم شدن در درآمد داشته است. آنها در خصوص وضع سرمایه‌گذاری در ایران تا ماه مه گزارشی تهیه نخواهند کرد.

سفیر تقاضا کرد که هر کس که اطلاعاتی در مورد مشکل دارو در TAS دارد به «پت دریچ» اطلاع دهد. هیأت مدیره سفارت آمریکا چنین تصمیم گرفته بود که شراب یک مکمل غذایی است و لذا نباید جیره‌بندی شود. سفیر چنین تشخیص داده است که شراب نباید منبع تأمین کننده‌ای برای بازار تهران شود و بنابراین باید علیرغم ارزش غذایی آن جیره‌بندی شود.

سفیر امروز صبح درباره سیاست استخدامی هیأت نمایندگی برای همسران و خانواده ها جلسه‌ای خواهد داشت. ژنرال گست اظهار داشت که هیأت مستشاری نظامی طالب دقت بیشتری در مورد دستورات جاری است. آقای بروین در پاسخ سئوالی از طرف سفیر، گفت که تلگرامی در مورد موافقت‌نامه تأمین اجتماعی کره جنوبی به واشنگتن خواهد فرستاد و درخواست دستورالعملی در خصوص عملکرد موافقتنامه دو جانبه ما خواهد نمود.

وزیرمختار گزارشی درباره دستورجلسات کمیسیون مشترک داده و متذکر شد که کلیه

ترتیبات احتمالاً تا تنظیم آخرین صورت‌جلسه داده نخواهد شد.

آقای زیشک (ZISCHKE) اطلاع داد که دیوید آمرام رهبر ارکستر سمفونیک آمریکایی برای اجرای برنامه در انجمن ایران و آمریکا و جنوب کشور، هفته آینده به ایران می‌آید. سفیر اشاره می‌کند که ARNAUD DEBORCHGRAVC برای مصاحبه با وی و همچنین ملاقات با شاه خواهد آمد.

ژنرال گست از سفیر پرسید که آیا وی سوابقی در رابطه با مسافرتش به واشنگتن لازم دارد یا خیر و از او خواسته شد که اطلاعاتی در مورد نیازمندیهای ساختمانی و برنامه‌های مربوط به 16-F و آواکس و 14-F‌های اضافی تهیه کند. سفیر گفت که از جانب ما از شاه به علت مساعی ایرانیان در جهت یافتن پسربچه مفقود شده آمریکایی تشکر کرد. ژنرال گست گزارش کاملی راجع به شرایط مربوط به حادثه کوهنوردی داد.

روز گذشته ژنرال طوفانیان طی تماسی با ژنرال گست در مورد توجیهی جهت افزایش قدرت تانکهای 60 - M مذاکره نمود. به وی خاطرنشان شد که این برنامه ممکن است امکان‌پذیر باشد، ولی پرسنل تانک دولت ایران نیاز به آموزشی وسیع‌تر از آنچه که تاکنون دیده‌اند، خواهند داشت.

آقای بروین خاطرنشان ساخت که تلگرامی راجع به دعوای شرکت ملی نفت ایران (NIOC) با شارجه دریافت داشته است. این یک اقدام پیچیده است که در آن NIOC و یک شرکت آمریکایی درگیر هستند که طی آن NIOC برای شرایط مالی فشار وارد می‌آورد که ممکن است منجر به تعطیل فعالیت شرکت آمریکایی در شارجه شود. از جهت دیگر، آقای بروین اظهار داشت که شایعاتی مبنی بر این که شرکت آمریکایی LSC قراردادش را لغو کرده و از مدیر آن خواسته شده که طی 24 ساعت ایران را ترک کند، شنیده است. وی در این مورد بررسی خواهد کرد.

آقای لمبراکیس درباره رئوس مطالب امروز مطبوعاتی گزارش داد و گفت مجلس در حال بررسی لایحه‌ای است که در آن هر خارجی که به طور غیرقانونی وارد ایران شده باشد تحت پیگرد قرار خواهد گرفت. مقاله‌ای در مورد حقوق بشر توسط جهانگیر آموزگار در کیهان اینترنشنال نوشته شده بود.

آقای فری گفت که اولین گروه دامپزشکی آمریکا وارد شده و روی یک برنامه آموزشی کمیسیون مشترک کار می‌کند، یک نمایش یک روزه در مورد محصولات غذایی برای نشان دادن نمونه خوراکیها در 4 آوریل به اجرا گذاشته خواهد شد.

فرمانده هاک (HAACK) اطلاع داد که کشتیهای DAVIS و FURER به بندرعباس وارد نخواهند شد و در منطقه‌ای از دریای سرخ خواهند ماند.

گوئلز (GOELZ) به معرفی آقای اسکود پرداخت و گفت که او به طور موقت در کنسولگری کار خواهد کرد و بعداً به شیراز منتقل خواهد شد.

اغتشاشات در تبریز، مراسم چهلم کشتارهای قم در نقاط دیگر

سند شماره 8 خیلی محرمانه19 فوریه 1978 - 30 بهمن 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 1710به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی رونوشت به: سفارتخانه‌های آمریکا در لندن، آنکارا، اسلام‌آباد، کابل و بغداد موضوع: اغتشاشات در تبریز، مراسم چهلم کشتارهای قم در نقاط دیگر خلاصه: روز شنبه 18 فوریه به مناسبت چهلمین روز عزاداری برای کسانی که طی ناآرامیهای 9 ژانویه قم کشته شده‌اند، در تبریز شورشهایی به وقوع پیوست. تیراندازی در تمام شهر جریان دارد و سربازان در حالت آماده‌باش بسر می‌برند. تمام پنجره‌های مرکز دو ملیتی انجمن ایران و آمریکا شکسته شد. لیکن به جز این واقعه، اغتشاشات دیگر جنبه ضدآمریکایی نداشته، تکرار می‌شود، نداشته، و کنسولگری تبریز گزارش داد که تا ساعت 5 بعد از ظهر روز 15 فوریه به وقت محلی کلیه آمریکاییها سالم می‌باشند.

ظاهراً شیراز در مقایسه با قم و آبادان شاهد ناآرامی‌های جزئی‌تری بوده است. پایان خلاصه.

1- به دنبال دستور رهبران مذهبی محلی برای بستن بازار تبریز جهت برگزاری یادبود چهلم وقایع 9 ژانویه قم، کنسولگری تبریز گزارش می‌کند که جمعیت عظیمی مرکب از هزاران نفر با سنگ و شاید اسلحه‌های دیگر به خیابانها ریختند. اغتشاشات در ساعات اولیه صبح آغاز گردید و تیراندازی از جمله صدای شلیک مسلسل‌ها، ساعت 30/9 یا 10 صبح در تمام شهر شنیده می‌شد. نظامیان وارد معرکه شدند. تیراندازی سنگین صبح، در بعد از ظهر به شلیک‌های پراکنده از جمله تک‌تیراندازی در طرف دانشگاه شهر تبدیل شد. عصر روز 18 فوریه در تبریز مقررات منع رفت و آمد اعلام شد.

2- در حدود ساعت 30/2 دقیقه بعد از ظهر مرکز دو ملیتی انجمن ایران و آمریکا مورد حمله واقع و تمام پنجره‌ها شکسته شد. در آن زمان هیچ‌کس در ساختمان نبود و جمعیت به آنجا داخل نشدند. در نقاط دیگر تبریز، شاهدان عینی شکسته شدن بسیاری از پنجره‌ها را گزارش نمودند و خیلی از ساختمانها در طول روز در حال آتش‌سوزی دیده شدند. ظاهراً چندین بانک از جمله بانک سپه و صادرات ویران شدند. تمام پنجره‌های هتل بین‌المللی خرد شده و با برخی توریست‌های خارجی (غیر آمریکایی، تکرار می‌شود، غیرآمریکایی) بدرفتاری شد. تیمهای TAFT گزارش می‌کنند که ارتش ایران به حال آماده‌باش درآمده است. تیمهای TAFT در حال حاضر از پایگاههای خود خارج نمی‌شوند، کنسولگری تبریز به آمریکاییها اخطار کرده است که از خانه‌های خود خارج نشوند. خود کنسولگری از ساعت 11 صبح روز 18 فوریه علاوه بر محافظین معمولی پلیس تحت محافظت نیروی تقویتی پلیس قرار گرفته است.

3- یک شاهد عینی گزارش می کند حداقل یک زن ایرانی به خاطر اینکه چادر بر سر نکرده

بود در تبریز از ماشین پایین کشیده شده و مورد ضرب و شتم قرار گرفت. چونکه او چادر نپوشیده بود تکرار می‌شود چادر نپوشیده بود. (پوشش بلند اسلامی) کنسولگری تبریز معتقد است که وقایع مزبور تلفاتی را نیز به همراه داشته ولی در حال حاضر شماره تلفات آماده اعلام نیست. شایعه‌پراکنی شروع شده، اما حقایق هنوز به دست نیامده‌اند.

4- تهران و اصفهان آرام بودند و هیچ واقعه‌ای گزارش نشده است. در شیراز بر اساس گفته کنسولگری، بازار، صبح روز 18 فوریه بسته بود و پلیس تظاهرات را با باتون بر هم زد. شایعاتی مبنی بر آشوب در دانشگاه پهلوی شیراز وجود دارد ولی کنسول تاکنون قادر به تأیید این مطلب نبوده است.

5- پلیس ایران به طور خصوصی به دفتر امنیتی و اداره تحقیقات ویژه گفته است که آشوبهایی نیز در 18 فوریه در قم و آبادان رخ داده لیکن جزییات را تشریح نکرد. رادیو و تلویزیون ملی ایران ابتدا شرح واقعه را در اخبار ساعت 5 بعد از ظهر منتشر نمود و گفت «کمونیست‌ها و مارکسیست‌های اسلامی در تبریز به اغتشاش و آشوب پرداخته‌اند و خساراتی به اموال وارد آمده است.» 6- نظریه سفارت: ابعاد آشوب در تبریز آشکارا تمام شهر را دربر می‌گیرد و این امر به وسیله منابع مختلفی تأیید شده است. سطح آشوب مایه تعجب است و اگرچه هنوز مشخص نیست تکرار می‌شود مشخص نیست که آیا گروههای اخلالگر علاوه بر سنگ و چوب عادی (برای ایرانیان) به اسلحه‌های دیگری مجهز بودند یا خیر، ولی شدت و طول مدت تیراندازی دلالت بر چیزی بیش از ابراز مخالفت معمولی دارد. دلایل این امر و میزان و وسعت فعالیت مربوطه در نقاط دیگر ایران در روزهای آینده کشف خواهد شد. سولیوان

اغتشاشات تبریز - عواقب بعدی

سند شماره 9 خیلی محرمانه21 فوریه 1978 - 2 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 01814به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی رونوشت: به نمایندگی‌های آمریکا در لندن، کابل، اسلام‌آباد، آنکارا و بغداد مرجع: الف - تهران 1710، ب - تهران 1762 موضوع: اغتشاشات تبریز - عواقب بعدی خلاصه: پوشش رسانه‌های گروهی توسعه یافته. دولت ایران می‌گوید در خشونت‌های تبریز 6 نفر کشته و 125 نفر زخمی شدند و آشوبگران به خوبی سازمان یافته بودند. مقامات تبریز پیامی دریافت کرده‌اند مبنی بر اینکه «یا زندانیان را آزاد کنید و یا دردسرهای بیشتری وجود خواهد داشت.» رامبد وزیر کشور ایران، در مجلس اظهار داشت که رهبران شورشیان به عنوان «کمونیست‌های معروف» شناسایی شده‌اند. سناتورها خواستار اقدام شدیدتر علیه شورشیان شدند. تحقیق وضعیت تبریز توسط بازرسی شاهنشاهی شروع شده است. وقایع

پراکنده‌ای در نقاط دیگر ایران که جدیدترین آن در قم بوده است رخ داد.

دانشگاه تهران شاهد اغتشاشات کوچکی در بیستم فوریه بود و دیوار مدرسه بین‌المللی با شعارهایی منقش گردیده است. پایان خلاصه.

1- مطبوعات 20 و 21 فوریه در تهران گزارشاتی در مورد اغتشاشات تبریز نقل کردند. کیهان انگلیسی عکس بزرگی را چاپ کرد که به خوبی تخریبی را که در تلکس مرجع گزارش شد، تأیید می‌کند.

دولت ایران اظهار نمود که این آشوب‌ها 6 کشته و 125 زخمی داشته است. شایع است که در اغتشاشات خیلی بیش از این کشته و زخمی شدند، ولی اطلاعات موثقی در دست نیست. مترینکو، کنسول تبریز، پس از بازدید کامل شهر خاطرنشان ساخت که خرابی منطقه تجارتی از آنچه وی فکر می‌کرد وسیع‌تر بوده و در طول محور اصلی شهر یعنی محوطه‌ای با وسعت حدود 8 مایل در 4 مایل گسترش یافته است. مطبوعات فارسی تأکید کردند، که تخریب بانکها و سوابق تجاری تأثیر بد اقتصادی روی شهر و منطقه می‌گذارد.

2- مطبوعات در 21 فوریه تشکیل کمیسیون سلطنتی تحقیق و بررسی وقایع تبریز را اعلام نمودند و کنسولگری آمریکا در تبریز گزارش می‌کند، کمیسیون در محل است و از 21 فوریه شروع به کار خواهد نمود. اسم اعضای کمیسیون هنوز معلوم نیست. بر طبق گفته کنسولگری، یک خبر غیررسمی در محافل شناخته شده این است که مقامات تبریز چهار پیام جداگانه دریافت داشته‌اند مبنی بر اینکه یا تمام زندانیان را آزاد کنید و یا اینکه شهر مجدداً منفجر خواهد شد. دولت ایران در مورد تعداد افرادی که بازداشت شده‌اند سکوت اختیار کرده است و به کنسول گفته شد که استاندار یا معاون وی از این پس در مورد موضوعات مرتبط با تظاهرات و آشوب‌ها رابطین اصلی وی هستند.

3- بحث پارلمانی در مورد اغتشاشات تبریز، و روی گزارش هلاکو رامبد وزیر کشور به مجلس، و از جمله این اظهارنظر (بدون استناد به مدرک بیشتر) که سرکردگان شورشیان به عنوان «کمونیست‌های معروف» شناسایی شد‌ه‌اند؛ متمرکز گردید. وی این طور به سخنانش ادامه داد که: «آنهایی که چنین خرابی‌هایی را باعث شدند ایرانی نبودند.» وی در پایان گفت دولت ایران با این خشونت و بی‌قانونی در محدوده وظایف و اختیارات قانونی خود برخورد خواهد نمود. رامبد به نظریات ابراز شده از طرف خیلی از نمایندگان مجلس و اظهار تأسف چندین سناتور پاسخ داد. علی رضایی سناتور تهران به همراه دیگران عدم اطلاع قبلی دولت ایران از وقایع را مورد سرزنش و انتقاد قرار داد و خواستار اقدامات اکیدی علیه اوباشان شد. او از برخورد ملایم دادگاه با پرونده دانشجویان که آنها را به جرم بر هم زدن آرامش، صرفاً جریمه کرد، انتقاد نمود. (تصادفاً مطبوعات 21 فوریه اعلام نمودند 10 دانشجو مجرم شناخته شدند و هر یک 30000 ریال (معادل 440 دلار) برای شرکت نمودن در آشوب‌های 21 دسامبر 1977 در تهران جریمه شدند).

4- آرامش در دیگر شهرهای عمده به جز قم پا برجا ماند و مطبوعات روز 21 فوریه گزارش می‌کنند یک گروه که شعارهای ضدملی سر داده بودند، در قم به یک بیمارستان حمله بردند. هیچ انگیزه‌ای در بین نبوده است.

اخبار همچنان حکایت از این می‌کنند که در 19 فوریه آشوب وسیعی در قم وجود داشت اما جزییات مبهم هستند، به شرطی که واقعاً اتفاقی افتاده باشد. ممکن است شایعات در مورد حوادث آنجا خیلی جدی نبوده باشد.

5- کنسولگری اصفهان اطلاع حاصل کرده است که تظاهرات کوچکی در 18 فوریه در دانشگاه اصفهان به وقوع پیوسته، لیکن هیچگونه حادثه‌ای رخ نداده و بازار اصفهان همچنان آرام است و اکنون دو سوم آن باز است. در 21 فوریه زمانی که گروهی از جوانان مسلح در لباس خاکی ژاندارمری اطراف پاسگاه مرکزی پلیس دیده شدند نگرانی خیلی کمی ایجاد شد، لیکن رئیس تأمین شهر به مک گافی کنسول اصفهان اطلاع داد که این امر آموزش عادی نگهبانی بوده است.

6- کنسولگری شیراز گزارش می‌کند شهر همچنان در آرامش است و شایعه تیراندازی گزارش شده در مرجع B9 منجر به قتل نشده. خون ریخته شده در دانشگاه از شکستگی شدید سر بوده و به سرعت تمیز شد. بازار آرام و باز است.

7- تهران در روز 20 فوریه شاهد تظاهرات کوچکی در دانشگاههای تهران و ملی بود که تنها نکته قابل ذکر در مورد آن، هم‌زمانی شروع تظاهرات در ساعت 10 صبح بود که یک استاد را واداشت تا بگوید که آشوبگران صرفاً توانایی خودشان را در هماهنگی وقایع ارزیابی می کنند. تقریباً تظاهراتی در همین حدود در دانشکده فنی تهران رخ داد که در آنجا مقامات درها را بستند و فقط استادان را اجازه خروج دادند تا آن که ظاهراً کنترل عادی کارتهای دانشجویی تمام شد. بازار تهران باز و نسبتاً آرام است. نیروهای تقویتی پلیس در روزهای 18 و 19 فوریه اکنون از بازار تخلیه شده‌اند.

8 - به جز حمله 18 فوریه به انجمن ایران و آمریکا در تبریز، فقط واقعه دیگری با شعارهای ضدآمریکایی در عصر روز 19 فوریه در تهران رخ داد که در آن موقع فرد یا گروهی شعارهای «مرگ بر شاه» و «آمریکاییها به خانه خود برگردید» را به فارسی روی دیوار از 4 دیوار خارجی محوطه مدرسه جامعه (آمریکاییان - م) نوشتند. مدرسه که در واقع یک مدرسه بین‌المللی با کلاسهای سال اول تا دوازدهم است ولیکن اکثریت کارمندان آن آمریکایی هستند، در قسمت قدیمی شهر واقع است.

مقامات مدرسه، موضوع را به پلیس اطلاع دادند و آنها در رنگ کردن دیوارهای مدرسه کمک کردند و افراد بیشتری را در اطراف آنجا برای چند روز آتی مستقر نمودند. وقایع دیگری وجود نداشته است و مدیر مدرسه می‌گوید روابط جامعه با حدود 60 نفر از کارمندانش که در همسایگی مدرسه زندگی می‌کنند به شکل یکنواختی در طی این سالیان

خوب بوده است.

9- نظریه: دولت ایران هنوز وضعیت را بر اساس اطلاعات منتشر نشده تحت بررسی دارد. در آستانه افشای خسارت‌ها و سازماندهی گروههای آشوبگر، تفکرات در تهران به تأیید فرضیه‌ای مبنی بر نوعی دخالت خارجی گرایش پیدا کرده‌اند اما تاکنون هیچ‌گونه مدرکی ارائه نگردیده است. یک ایرانی نزدیک به منابع دستگاه مذهبی می‌گوید، تبریزی‌ها به عقاید مذهبی خود پای‌بندی عمیق‌تری دارند و در عین حالی که شاید تعصب مسلمانان قم را نداشته باشند، چنانچه متقاعد شوند که باید کاری را انجام دهند، احتمال بیشتری وجود دارد که آنان نسبت به همتاهایشان در جنوب با هوای گرم آنجا، غوغا به راه بیاندازند.

درخواست پارلمان برای اقدام خشن‌تر از جانب دولت ایران کاملاً قابل پیش‌بینی است و یک نتیجه مهم خشونت اخیر این بوده است که طبقه متوسط ایران را در مورد اثرات مخالفت‌گرایی روی جامعه مجبور به تفکر مجدد می‌نماید. برخی از استادان و بازرگانان آشنا با ما احساس می‌کنند در تبریز مسایل به نقطه‌ای رسیده که ارزشهای مهم آنان در معرض تهدید واقع شده است. خیلی از آنهایی که تاکنون به طور ضمنی حامی مخالفین میانه‌رویی که از دولت ایران بازخواست می‌کنند، بوده‌اند؛ ممکن است افکار دیگری در سر داشته باشند.

میکلوس

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 10 خیلی محرمانه22 فوریه 1978 - 3 اسفند 1356 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی وزیرمختار جلسه را با اشاره به این موضوع آغاز نمود که انجمن ملی روزنامه‌نگاران در گذشته ملاقات خوبی با یگانه وزیر دارایی داشته‌اند و برای امروز برنامه کاملی شامل جلسه با نخست‌وزیر خواهند داشت. به هنگام مرور اخبار دریافت شده، آقای میکلوس در مورد پیغامی از سوی سفارت خارطوم که گزارشی در مورد موقعیت کشور چاد بود، صحبت کرد. او همچنین توجه افراد را به دیدار سالیانه گروهی از دانشگاه دفاع ملی که امسال در حد پایین‌تری ترتیب خواهد یافت، جلب نمود. ما همچنین تأییدیه دیدارهای سرلشکر کلارک و ژنرال هایزر را دریافت کرده‌ایم. وزیرمختار خاطرنشان ساخت که بر اساس تلگرامی که از آنکارا رسیده، شایع شده که مصر به پیمان سنتو نخواهد پیوست.

سفیر نامه‌ای از ویلیام اچ، کورتنی یکی از همکاران شورای روابط خارجی که در ماه آوریل از ایران بازدید می‌نماید، دریافت کرده است. در میان نامه‌های جالبی که سفیر دریافت کرده، درخواستی برای عکسهای کمیاب شاه و ملکه الیزابت می‌باشد. آقای گوئلر که مأمور انجام این کار شده بود، گفت که ممکن است او تعدادی تمبر پستی برای نویسنده بفرستد. آقای جینگلز (Gingles) از امتیازات استخدامی که نصیب کارمندان بانک ایرانیان گردیده بود، بسیار متعجب

شد. او اضافه کرد که از مقررات سخاوتمندانه قرارداد اطلاع داشته، ولی آن را از کارمندان سفارت مخفی نگاه می‌داشته است. عضو دیگر هیأت مسایل مملکتی عقیده داشت که قرارداد را به عنوان یک نمونه برای مذاکرات آینده با مدیریت وزارت خارجه برای انجمن خدمات خارجی آمریکا (AFSA) بفرستد.

آقای شلنبرگر گزارش داد که پروفسور آبراهام، از دانشگاه ویرجینیا، در صورت باز بودن دانشگاه ملی، امروز با اعضای هیأت علمی و دانشجویان ملاقات خواهد نمود. توسط سفیر فروغی به آقای شلنبرگر گفته شد وی اعتقاد دارد که گسترش آشوب در تبریز به علت وجود اختلاف اقتصادی در میان طبقه متوسط پایین است. فروغی گفت که «ندارهای» اجتماع ایران سوءظنی قوی در مورد وجود رشوه در میان طبقات بالا دارند. به عنوان مثال فروغی که گزارش اخیر روزنامه‌های فارسی زبان به یک مورد میهمانی پر خرج که در تهران ترتیب داده شده بود اشاره نمود که در آن به یک رقاص محلی برای انجام یک رقص عریان 50000 دلار داده شده بود. آقای شلنبرگر گفت که واقعاً این کارها مردم را منقلب می‌کند. به دنبال اظهارنظری کوتاه بحث به موضوع نمایش ماه آینده در شیراز در مورد سیستمهای فرود با کمک ماکروویو و کنترل پرواز کشیده شد. USIS یک مأمور مراقبت در این بازدید خواهد داشت.

ژنرال گست گفت طرحی در مورد انجام یک تحلیل از حوادث اخیر با همکاری نیروی هوایی تهیه شده است. تحقیق از 27 فوریه آغاز خواهد شد و متضمن بازدید از کلیه پایگاههای هوایی و دفاتر نیروی هوایی خواهد بود.

ژنرال گست از طریق سفیر زاهدی مطلع شده که فرمانده نیروی هوایی آمریکا، دعوتی برای بازدید از ایران بین پنجم تا نهم آوریل دریافت داشته است. مستشاری نظامی با همیاری سفارت برنامه‌ای برای بازدید تهیه خواهد نمود. یک تیم مرکب از سه ژنرال در 25 فوریه برای مذاکراتی در مورد اداره 16-F و آواکسها و برنامه‌های دفاع هوایی ایران وارد خواهند شد. مستشاری نظامی معتقد است که برنامه دفاع هوایی باید زیر پوشش فروشهای نظامی خارجی (FMS) قرار گیرد. ژنرال گست شب گذشته مذاکراتی با مقامات وزارت دفاع آمریکا انجام داد و به نظر می‌رسد که در واشنگتن نظراتی وجود دارد که برنامه درازمدت تهیه تسلیحات توسط ایران به منزله «لیستی از آرزوها» تلقی می‌شود نه به منزله نیازهای اصلی ایران.

آقای مارتین گفت که تجهیز ایران در درازمدت نشان‌دهنده علاقه نسبت به ایران است. وزیر(مختار) اظهار تمایل کرد که این نکته برای آمریکا روشن شود و ژنرال گست گفت که اقدامات لازم را در این مورد به عمل خواهد آورد.

آقای لمبراکیس اشاره به اخبار امروز در مورد تعداد دستگیرشدگان و کشته‌شدگان شورشهای تبریز نمود. جالب اینجاست که دستگیرشدگان در دادگاههای مدنی محاکمه خواهند شد. هنوز تمام گزارشات در مورد شورش به ما نرسیده است و نظریات زیادی وجود دارد،

ولی به نظر می‌رسد که بعضی از مقامات غفلتاً درگیر ماجرا شده‌اند و جوابگوی این امر خواهند بود. شایعاتی مبنی بر تهدید به تظاهرات بیشتر در صورت آزاد نکردن دستگیرشدگان تبریز وجود دارد. روزنامه‌های فارسی زبان گزارش می‌دهند که شاه به نامه‌ای از عرفات که مضمون آن فاش نشده، پاسخ داده است.

علیرغم درج مقاله‌ای پوزش‌آمیز در تهران ژورنال امروز، یک منبع وزارت امور خارجه به آقای لمبراکیس گفت که سفارت ایران در نایروبی به حالت تعطیل درآمده که خود نشان‌دهنده تیره شدن روابط بین دو کشور است.

آقای فری گزارشی در مورد تعدادی از بازدیدکنندگان داد: نماینده uncle ben امروز ایران را ترک می‌کند؛ یک گروه مطالعاتی ضربان قلب به زودی خواهند رسید؛ یک گروه از کشاورزان برگزیده در اواسط ماه مارس وارد خواهند شد.

آقای مارتین گفت که ژنرال ویلیامز، رئیس BHI، امروز برای یک بررسی کلی نزد او خواهد آمد. آقای جینگلز، باب واتسون، مقام مدیریت پست ایران را که در حال بازدید از اینجاست معرفی نمود.

آقای بنرمن (Bannerman) گزارش داد که فراری FBI، در پاریس نتوانست از هواپیما فرار کند و در نیویورک توسط مأمورین دستگیر شد.

آقای دویچ با موفقیت بازگشت و گزارشی در مورد مسافرت رسمی خود به پاریس و نیس و کمک به فرار رابط ایرانی ناقل مواد مخدر، تهیه نموده است.

آقای رینو (RYNO) گفت که او نظر محتاطانه‌ای نسبت به بسته شدن مرکز بازرگانی تهران دارد.

در واشنگتن در مورد بستن تعداد زیادی از مراکز گفتگو به عمل آمد. آقای میکلوس خاطرنشان ساخت که قبل از تصمیم‌گیری نهایی، واشنگتن باید در مورد نقطه‌نظرات ما تحقیق نماید. آقای رینو به کوششهای خود برای حل مشکل تعهد گمرکی ادامه می‌دهد.

شورش و قیام داخلی در تبریز: یک تحلیل مقدماتی

سند شماره 11⁽¹⁾خیلی محرمانه23 فوریه 1978 - 4 اسفند 1356 از: کنسولگری آمریکا، تبریزبه: وزارت امور خارجه رونوشت: کنسولگریهای آمریکا در اصفهان، شیراز و سفارت آمریکا در تهران موضوع: شورش و قیام داخلی در تبریز: یک تحلیل مقدماتی شروع خلاصه: روز شنبه 18 فوریه 1978 جمعیتی که در حدود چند هزار نفر تخمین زده می‌شد تمام روز سرگرم شورش و زد و خورد با پلیس و نیروهای ارتش بودند. خسارات

فراوانی به اموال دولتی و خصوصی وارد آمد و عده کشته و مجروح‌شدگان به صدها نفر می‌رسید. از 21 فوریه خیابانهای شهر همچنان تحت کنترل ارتش قرار دارد و انتظار می‌رود که اثرات این آشوبها تا مدت زیادی باقی بماند. پایان خلاصه.

کمی قبل از ساعت 10 صبح روز شنبه 18 فوریه گروههایی از مردم که عمدتاً متشکل از مردان جوان بودند در بازار و منطقه مرکز خرید و فروش شهر گرد آمدند و در پی تلاش پلیس محلی برای متفرق کردن اجتماع‌کنندگان درگیری با شدت آغاز و با سرعت و شدت به سایر نقاط شهر کشیده شد. با وجود اینکه روز شنبه یک روز اداری رسمی بود، اعلامیه‌هایی از هفته گذشته به چاپ رسیده و در سطح شهر توزیع شده بود که از مردم می‌خواست به مناسبت بزرگداشت چهلم کشته‌شدگان مرکز مذهبی قم، در روز شنبه مغازه‌های خود را تعطیل کنند و لذا بازار و همچنین اکثریت مغازه های شهر تعطیل بودند. کلیه ادارات و مراکز خرید و فروش دولتی و همچنین بانکها باز بودند، اما با شروع اغتشاش مورد حمله شورشیان قرار گرفتند. در طی روز همچنان که شورش ادامه می‌یافت روشن و روشن‌تر می‌شد که حمله به ساختمانهای مختلف از قبل به خوبی طرح ریزی شده و شورشیان اهداف مشخصی در سر داشتند.

علیرغم گزارشات وسیعی که راجع به بسته بودن مغاز‌ه‌ها، به خاطر یادبود کشته‌شدگان قم، رسیده بود، مقامات پلیس شهر به طرز عجیبی در برخورد با چنین انفجار خشونتی، غیرآماده می‌نمودند و ظاهراً از پیش هیچ طرحی برای مقابله، تدارک نشده بود و یا اینکه طرح محدودی بوده است.

به دنبال اولین تلاش برای منصرف ساختن جمعیت و تیراندازی هوایی، پلیس محلی به سرعت کنترل اوضاع را از دست داده و عقب‌نشینی نمود و متعاقب آن افراد بیشتری در قسمت‌های دیگر شهر بیرون ریختند. نیروی کمکی پیاده تا اوایل بعد از ظهر آن روز نرسید (این سربازان از پایگاههای ارتش واقع در شهرهای مرند به فاصله 45 دقیقه با اتومبیل از تبریز و مراغه که حدود دو ساعت راه تا تبریز است به این شهر اعزام شده بودند). زمانی که این قوای کمکی رسیدند و تیراندازی به سوی جمعیت را به صورت جدی آغاز کردند این شورش در وسعتی به طول 12 کیلومتر از دانشگاه آذرآبادگان در شرق تا ایستگاه راه‌آهن در غرب، و در عرض 4 کیلومتر از مقر حزب رستاخیز در شمال تا دو خیابان مانده به کنسولگری آمریکا در جنوب گسترش یافته بود. با ورود ارتش و خصوصاً حضور اتفاقی تانکهای چیفتن به صحنه (که استفاده از آنها در کنترل شورش باعث ایجاد نگرانی‌هایی برای سفارت انگلیس شد) برای گشت‌زنی در شهر، حملات شورشیان کاهش یافت و اکثر تلفات حاصله به این سربازان پیاده نسبت داده می‌شود.

در حالیکه برخورد دولت با اغتشاشات، در مدت چندین ساعت، بدون برنامه و بلااثر به نظر می‌رسید، تاکتیکهایی که شورشیان به کار می‌بردند نشانگر آمادگی کامل آنان بود. شورشیان اهداف مشخصی در سر داشتند. ظاهر شدن گروههای مختلف در نقاط مختلف شهر، و اینکه

گروهها به خوبی با مواد آتش‌زا مجهز شده بودند تا نقاط کاملاً مشخصی را به آتش بکشند؛ حکایت از وجود هسته‌های محرکی دارد که به خوبی از اهداف حملات خود آگاه بودند. به آتش کشیدن چنین ساختمانهایی که تنها چند مایل با یکدیگر فاصله داشتند، آن هم در فاصله زمانی کوتاه، این احتمال را که دستجات مردم بدون برنامه‌ریزی قبلی گرد آمده باشند، منتفی می‌سازد. گرچه اسلحه‌های جمعیت کلاً محدود به سنگ، چوبدستی و چاقو بود (گزارشاتی در مورد شورشیان و تک‌تیراندازان مسلح به تفنگ واصل شده، ولی در حال حاضر، اینگونه موارد، استثنایی به نظر می‌رسد)، ولی دست بردن به این سلاح‌های ابتدایی توسط شورشیان نیز نمی‌تواند به طور تصادفی و بدون برنامه قبلی بوده باشد. میزان خسارت وارده به ساختمانها، بویژه در مناطق تجاری که بخش اعظم خسارات به آنها وارد آمده، نیز دال بر این است که اقلام فوق از قبل تدارک دیده شده است.

منابع رسمی میزان تلفات روز حادثه را 6 کشته و 125 زخمی، که چندین نفر از مجروحین افراد پلیس و مقامات امنیتی ذکر شده‌اند، تخمین زده‌اند. اما سایر منابع ارقام بیشتری ارائه می‌دهند. طبق گزارش تنها در یک بیمارستان بیش از 150 نفر معالجه شده‌اند و یک ناظر خارجی که آپارتمان وی مشرف بر منطقه شدیداً آسیب دیده بازار است، مدعی است که هفت کامیون کوچک در روز حادثه اجساد کشته‌شدگان را بارگیری کرده‌اند. آمار غیررسمی تعداد کشته‌شدگان را 200 تن برآورد می‌کند، ولی به دلیل تمایل دولت به کم جلوه‌دادن چنین ارقامی و نیز عکس‌العمل طبیعی مردم یعنی اغراق در این زمینه، آگاهی از تعداد واقعی تلفات، تقریباً غیرممکن می‌باشد.

چیزی که در وهله بعد جلب‌نظر می‌کند خسارات شدید فیزیکی حاصله است، که بیشترین لطمات متوجه ساختمانهای بانکها در سرتاسر شهر، بوده است. شیشه‌های بیش از 70 شعبه بانک خرد شده و دست کم 10 بانک به طور کلی ویران شده است. رسیدها و پرونده‌های بانکی در سرتاسر شهر ریخته شده بود و در نتیجه کار تنظیم امور مالی هزاران مشتری بانک وظیفه‌ای مشکل خواهد بود.

جمعیت با حمله به ساختمان دو شعبه شهرداری، اداره آموزش و پرورش، اداره اوقاف، دادگاه شهر، اداره دارایی، یک ساختمان اداره تلفن و تلگراف، دو شعبه از فروشگاههای تعاون روستایی، چندین کیوسک پلیس، ساختمان بیمه اجتماعی، و مهم‌تر از همه، مقر حزب رستاخیز که به آتش کشیده شد، خسارات شدیدی به ساختمانهای دولتی وارد آوردند.

مؤسسات فرهنگی نیز مورد حمله واقع شدند، که اهم آنها عبارت بودند از انجمن ایران و آمریکا، که بسیاری از شیشه‌هایش خرد شد و باشگاه معلمین و مؤسسه دولتی «کاخ جوانان» که بر اثر آتش‌سوزی خسارات بدی (زیادی - م) به آن وارد آمده است.

در بخش خصوصی، چندین مغازه و دست‌کم یک سینما ویران شد؛ به کارخانه پپسی کولا و نیز یک هتل خسارت سنگینی وارد آمد، و شیشه‌های چندین هتل دیگر و فی‌الواقع تمامی

سینماهای شهر و برخی مغازه‌های شخصی، خرد شده بود.

ساختمان‌هایی که مورد حمله واقع شده یا به آتش کشیده شدند، به نظر می‌رسد که به دستجات مشخصی تقسیم می‌شوند، یا به دولت و یا به بانک تعلق داشته و یا در مورد کارخانه پپسی‌کولا و برخی مغازه‌های سوزانده شده، که به جامعه محلی بهاییان متعلق می‌باشد، عمومی‌ترین دلیلی که در توجیه حمله به سینماها ارائه می‌شود این است که در این مکانها زنان بر روی پرده به نمایش گذارده می‌شوند، و یا در مورد کاخ جوانان، انجمن ایران و آمریکا، و باشگاه معلمین و هتلها، گفته می‌شود که در این مکانها، زنان و مردان آزادانه با هم اختلاط دارند و این مسئله برخلاف شعائر یک مسلمان خداترس می‌باشد.

نکته‌ای که در مورد تخریب ساختمانها توسط جمعیت مشهود بود، این بود که آنها به خوبی می‌دانستند که چه ساختمان‌هایی باید مورد حمله واقع شود (به عنوان مثال در مورد انجمن ایران و آمریکا)، و به گونه‌ای به ساختمان‌های مزبور حمله می‌کردند که خانه‌ها و مغازه‌های مجاور هیچ‌گونه آسیبی نبینند. به ساختمانهای معمولی در مدت شورش، خسارت ناچیزی وارد شد و نشانگر این است که سازماندهندگان جمعیت کنترل کاملی بر گروههای خود برای ممانعت از تخریب این‌گونه ساختمانها داشته‌اند. خود شورشیان دست به غارت نزدند و یا اگر زدند میزان آن خیلی ناچیز بود، و به نظر می‌رسد دزدیهای مختصری که در آن روز اتفاق افتاد کار افرادی (منجمله تعدادی زن) بوده که در عقب جمعیت حرکت می‌کرده‌اند.

به نظر می‌رسید که آشوب‌طلبان عمدتاً از مردان جوان باشند که کم‌سال‌ترین آنها نوجوانان بودند. علیرغم اعلامیه‌های رسمی که جمعیت را «مارکسیستهای اسلامی» معرفی می‌کرد، در محل، نظرات غیررسمی حاکی از این بود که این اصطلاح هیچگونه معنا و مفهومی در مورد آنچه که در تبریز اتفاق افتاد، ندارد. توافق کلی بر این بود که آشوب‌طلبان افراد بیکار و یا دارای پایین‌ترین سطوح شغلی، طبقات ناراضی و سبک مزاج از میان عوام‌الناس بوده‌اند که در اثر آشوب چیزی را از دست نمی‌دادند و به سهولت توسط محرکین آشوبها رهبری می‌شدند.

هنگامیکه این افراد را می‌توان مسلمان نامید، استفاده از برچسب «مارکسیست» در مورد آنها، متناقض به نظر می‌رسد. تبریز مانند سایر شهرهای بزرگ ایران شاهد هجوم شدید روستائیان جوان که به دنبال کار هستند، بوده است، که این موجب افزایش فشار بر پایین‌ترین طبقات اجتماعی که از قبل در آن سکونت داشته‌اند، بوده است. تلاش برای زندگی در جامعه بسیار بسته و بسیار محافظه‌کارانه تبریز، توسط مردانی که اکثراً یا بی سواد و یا کم‌سوادند، و به سر بردن این مردان جوان غالباً جدا از خانواده‌هایشان و بنابراین جدا از حمایت خانوادگی که نیاز روحی ایرانیان است، به کار گرفتن آنها در پست‌ترین کارهای خدماتی - البته اگر بتوانند کاری دست و پا کنند - و یا نداشتن استطاعت برای انجام هرگونه تفریح عادی که بتواند انرژی آنها را آزاد کند، (فعالیتهای ورزشی و تماشای فیلم مستلزم داشتن پول و اوقات فراغت بوده، و هرگونه تماس با جنس مخالف ممنوع است)؛ همه اینها باعث می‌شود که در آمدن این

افراد به صورت گروهی با نشاط و سبک مزاج تعجبی را برنیانگیزد.

تعجبی ندارد که چنین گروهی، که تحت نفوذ محیط غم‌آلوده مذهبی قرار دارند و در این محیط بر نقش محدود زن تأکید می‌شود و لذات دنیوی از قبیل سینماها و محل‌هایی که زنان خود را در معرض نمایش مردان قرار می‌دهند - مانند سازمانهایی از قبیل باشگاههای اجتماعی، هتلها، کاخ جوانان و انجمن ایران و آمریکا و تمامی مکانهایی که به خاطر هزینه‌های زیاد آنها، تنها برای طبقات متوسط و بالا استفاده شوند. مذهب یکی از معدود ثوابتی است که برای این قشر از مردم باقی مانده و برداشت محدودشان از اسلام و وجود مدارج و سلسله مراتب در روحانیت شیعه، در جامعه‌ای که احساس می‌کنند این ارزشها منزوی شده و مورد تهدید واقع شده، جزو معدود چیزهایی است که آنها می توانند درصدد حراست از آنها برآیند.

اتخاذ تصمیم توسط رهبران مذهبی مبنی بر بستن بازار و به تعطیل کشاندن شهر، جهت یادبود کشته‌شدگان قم می‌تواند به عنوان یک مبارزه مستقیم علیه حاکمیت دولت تلقی شود، ولی از دیدگاهی دیگر، به این مطلب می‌توان به عنوان ایفای یک وظیفه مذهبی توسط مردمی که عمیقاً مذهبی بوده و معتقدند که کشته‌شدگان در قم شهید محسوب می‌شوند، نگریست. قدرت واقعی دولت در بین بخشی از توده مردم به وضوح به نمایش گذاشته شد و فریادهای «مرگ بر شاه» و درخواست بازگشت خمینی (رهبر مذهبی شیعه که هم‌اکنون در تبعید به سر می‌برد) به ایران را هم می‌توان به عنوان وسیله‌ای برای ابراز نارضایتی سیاسی و هم بیان اعتقاد مذهبی تلقی نمود. اینکه قصد اولیه سازماندهندگان جمعیت صرفاً جنبه سیاسی داشته یا صرفاً از جنبه مذهبی برخوردار بوده، یا ترکیب از هر دو با دخالت سایر محرکه‌های سیاسی برای گیج کردن رژیم بوده، چیزی است که شاید هرگز به وضوح دانسته نشود. چیزی که روشن است این است که جمعیت (و بدین گونه در ایران) و تمامی اقشار ناراضی مردم که این جمعیت آشوبگر از میان آنها برخاسته‌اند، بار دیگر به عنوان سلاحی نیرومند بر ضد رژیم به کار گرفته شد. افرادی که شورش را طراحی کردند، خواه روحانیونی باشند که درصدد اثبات نیروی ایمان و اخلاصشان به اسلام - که به نظر آنان از جانب دولت مورد تهدید واقع شده - و خواه واقعاً «محرکین مارکسیست» باشند، به هر صورت حملات آنها علیه بسیاری از مؤسسات که به منظور مبارزه جدی علیه رژیم انجام شد؛ اثرات بلندمدتی در پی خواهند داشت.

در کوتاه مدت، زندگی اجتماعی و اقتصادی شهر، هنگامی که مؤسسات خسارت دیده بازگشت به فعالیت عادی خود را آغاز کنند، شدیداً تحت‌تأثیر قرار خواهد گرفت و احتمالاً به خاطر اینکه در مورد پیش‌بینی و جلوگیری از شورشها، اقدامی به عمل نیامده بود، تزلزلی جدی در میان سلسله مراتب دولتی پدید خواهد آمد. بدون تردید افرادی با قاطعیت و سخت‌گیری بیشتر جانشین بسیاری از مقامات شهر و استان خواهند شد و می‌توان پیش‌بینی کرد که رژیم به عنوان عکس‌العمل در قبال این حوادث، پروژه‌های عمرانی و اجتماعی در سطح منطقه را لغو نماید. در دراز‌مدت و مهم‌تر از همه، اغتشاشات تبریز نشان داد که کنترل

واقعی رژیم بر استانها، می‌تواند از جانب نیروهای مذهبی و اجتماعی مورد تهدید جدی قرار گیرد.

نیروهایی که در تهران نادیده گرفته شده بودند، اکنون قوی‌تر از آن هستند که به آنها توجه نشود یا به سادگی آرام شوند. مترینکو

شورشهای تبریز: پیامدها

سند شماره 12 خیلی محرمانه23 فوریه 1978 - 4 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 01879به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - 1814، ب - تهران 1762، ج - تبریز 04 - A موضوع: شورشهای تبریز: پیامدها خلاصه: دولت ایران اعلام داشته است که در جریان شورش 18 فوریه تبریز حدود 250 نفر به اتهام ایجاد آشوب و اقدام به خرابکاری بازداشت شدند. در حال حاضر قصد بر این است که تمامی این عده را در دادگاههای غیرنظامی محاکمه کنند نه در دادگاههای نظامی. تعداد رسمی کشته‌شدگان به 9 نفر بالغ شده لیکن گزارشات غیررسمی حاکی از وجود 200 کشته است. وجود دو نسخه از مدارک مربوط به اینگونه رویدادها سختیهای اقتصادی را کاهش خواهد داد.

به نظر کنسولگری تبریز، دولت ایران برای مواجهه با شورش تبریز که قطعاً به خوبی برنامه‌ریزی و سازماندهی، حتی در زمینه جمع‌آوری اسلحه بمبهای آتشزا، شده بود، هیچ‌گونه آمادگی نداشت. جمعیت بیشتر جوانانی بیکار بودند و وجود اینگونه جوانان می‌تواند در آینده باعث بروز مشکلاتی گردد. آیت‌الله شریعتمداری خشونت را محکوم نموده ولی از داشتن حق تظاهرات دفاع می‌کند. اطلاع جدید حاکی از برپایی تظاهرات مسالمت‌آمیز در تاریخ 18 فوریه در شهرهای اهواز و مشهد، علاوه بر شهرهای دیگری که در تلگرام‌های مرجع (الف) و (ب) گزارش شده، می‌باشد.

برخی از دانشگاهها علیرغم فرا رسیدن آغاز ترم جدید همچنان تعطیل هستند و دانشگاه ملی در تهران در تاریخ 21 فوریه شاهد بروز ناآرامیهای مختصری بود. مخالفین در تهران از آشوبهای تبریز متحیر شده‌اند و از نحوه رویارویی خود با وقایع کنونی مطمئن نیستند. پایان خلاصه.

1- بنابر گزارش مطبوعات 22 فوریه در مورد اوضاع تبریز، منابع وزارت دادگستری در تبریز اعلام کردند که بیش از 250 نفر، که بیشتر آنها «آشوبگران حرفه‌ای» بوده و در سراسر شهرهای استان تحت تعقیب پلیس قرار داشتند، بازداشت شده‌اند. در حال حاضر یک گروه از بازپرسان غیرنظامی سرگرم بازجویی از متهمین می‌باشند. این گروه در جریان بازجویی‌ها از هرگونه اظهارنظری خودداری می کنند.

2- مطبوعات صبح 22 فوریه، با مرگ سه نفر دیگر جمع کشته‌شدگان را 9 نفر اعلام کرده‌اند ولی مترینکو کنسول ما در تبریز می‌گوید که تقریباً به طور قطع، تعداد کشته‌شدگان بیش از این است، و گفته می‌شود 200 نفر حد بالایی است که معمولاً مطرح می‌شود. یک ناظر خارجی که شاهد ماوقع بوده هفت وانت کوچک را دیده که از جنازه‌های قربانیان در بازار پر شده بود که به این ترتیب می‌توان کشته‌شدگان در آن محل را چیزی حدود 80 تا 100 نفر به حساب آورد، تعداد مجروحین نیز مطمئناً بیش از 125 نفر مورد معالجه قرار گرفتند. شرح کامل وقایع در تلگرام (مرجع ج) در تاریخ 23 فوریه ارسال می‌شود.

یک تصحیح در مورد توضیحات قبلی که حاوی تلگرام مرجع (ب) می‌باشد. بایستی به عمل آید:

به جای بعد از ظهر/ نزدیکیهای ظهر 18 فوریه پس از اینکه پلیس محلی کنترل اوضاع را از دست داد ارتش وارد صحنه شد. واحدهای ارتش از مرند (به فاصله 45 دقیقه) و مراغه (به فاصله دو ساعت) به آنجا آمدند.

3- کنسول مترینکو همچنین دریافت که مقامات شهری برای رویارویی با شورش آمادگی نداشتند، تکرار می‌شود، آمادگی نداشتند، و وی تصور می‌کند که در آینده سخت‌گیریهای بیشتری نسبت به ادارات دولتی و اجرای قوانین در این منطقه اعمال شود. پس از مذاکره با ناظران، کنسول بر این عقیده است که قسمت اعظم شورشیان را مردان جوان و اکثراً بیکار تشکیل می‌داده‌اند. و همچنین نام «مارکسیست اسلامی» که دولت روی این گروه می‌گذارد در مورد این رویدادها هیچ مفهوم و مصداقی ندارد. شورشیان از میان افراد پایین‌ترین طبقات اجتماع که از دیرباز تحت نفوذ محیط محزون مذهبی حاکم بر طبقات پایین اجتماعی قرار داشته، برخاسته‌اند. اعتقادات مذهبی عمیق بوده (تلگرام مرجع الف) و بسیاری از آنان تصور کردند که با عزاداری برای «شهدای» قم به یک وظیفه مذهبی عمل کرده اند. کنسول نتیجه‌گیری کرد که حادثه تبریز، دروازه ها را برای نبردهای مذهبی و اجتماعی که به سادگی آرام نخواهد شد، تکرار می‌شود نخواهد شد، باز کرده است. سفارت معتقد است اوضاع بدین وخامت نیست - دولت ایران تا به امروز از استفاده از کلیه کنترل‌های اجتماعی خودداری نموده است و ناظران در تهران بر این عقیده‌اند که بیاناتی که تا به امروز در این زمینه ارائه شده هیچ اشاره‌ای به عدول از موضع اساسی لیبرالتر ندارد. به نظر می‌رسد که دولت ایران با مسئله تبریز به عنوان یک مورد استثنائی و قابل تفکیک از تظاهرات مسالمت‌آمیز سایر جاها برخورد می‌کند (به ذیل مراجعه کنید) و دخالت عناصر خارجی و عدم آمادگی پلیس از عواملی هستند که باید گناه خارج شدن اوضاع از کنترل دولت، به گردن آنان انداخته شود.

بنا به مطالب مندرج در مطبوعات فارسی زبان، کلیه متهمین در دادگاههای غیرنظامی محاکمه خواهند شد.

4- سازماندهی شورشیان عالی بود و این مطلب بدین وسیله ثابت شد که گروه قادر بود

تقسیم شده و به ساختمانهای مشخص، از جمله - ادارات دولتی، بانکها و سینماها، کلوپهای اجتماعی، که تجلی وجود یک جامعه غیرمذهبی بود و همچنین به مکانهایی که زنان خود را در آنجا به «نمایش» می‌گذارند (که از نظر مسلمانان بنیادگرا کاملاً ممنوع است) حمله‌ور شوند. این واقعیت که این گروه اسلحه داشته و بمبهایی تهیه کرده بودند نشانگر این مطلب است که برنامه اینها بالاتر و فراتر از وقایع 4 ماهه گذشته بوده است. چنین سازماندهی، احتمالاً دلیل اساسی این تفکر همگانی است که شورشیان یک نوع رهبری داشته و حتی شاید از کمک خارجی برخوردار بوده‌اند.

5- سایر منابع به ما اطمینان می‌دهند که تظاهرات 18 فوریه قم و اهواز و مشهد مسالمت‌آمیز بوده، گرچه پلیس از طریق هوا و به وسیله هلیکوپتر بر تظاهرات قم نظارت داشته است. مطبوعات 22 فوریه گزارش دادند که در تاریخ 21 فوریه درگیری مختصری در دانشگاه ملی تهران رخ داده که طی آن گروهی از آشوب‌گران دو گارد محوطه دانشگاه را مجروح نموده و یک کیوسک اطلاعات را خراب کرده و قبل از اینکه توسط پلیس متفرق شوند، شیشه‌ها را شکستند.

6- به نوشته مطبوعات سایر دانشگاههای کشور هنوز آغاز به کار نکرده‌اند. ولی به نظر ما این امر تنها مربوط به پایان دوران معمول امتحانات است. به هر حال ترم دوم دانشگاه آذرآبادگان در تبریز تا تاریخ 26 فوریه یعنی یک هفته بعد از تاریخ معمول آغاز نخواهد شد.

7- روزنامه‌نگار غربی که با نمایندگان اتحادیه نیروهای جبهه ملی به گفتگو نشسته بود، دریافته است که این مخالفین به اندازه هر فرد دیگر از وقایع خشونت‌بار تبریز شگفت‌زده شده‌اند و در این زمینه هیچ توضیحی نداشتند غیر از اینکه اینها افرادی محروم و ستمدیده می‌باشند که به دفاع از آزادی و مسایلی نظیر این مبارزه را آغاز کرده‌اند.

منبع گفت که گروه قصد صدور بیانیه‌ای را دارد، ولی در مورد مفاد آن بی‌خبر است و ترجیح می‌دهد تا کسب اطلاعات بیشتر محتاطانه عمل کند. این گروه از درخواست قبل از 18 فوریه آیت‌الله‌ها مبنی بر برپایی تظاهرات مسالمت‌آمیز برای عزاداری «شهدای» قم پشتیبانی نموده و مطالب مربوط به «دخالت خارجی‌ها» را در این زمینه باور ندارند.

8 - نظریه سفارت: تحقیق در مورد این رویداد هنوز به پایان نرسیده ولی تفسیر و برداشت اولیه ما از اقدامات دولت ایران شگفت‌انگیز و تا حدی خوشحال کننده است. دولت ایران تاکنون دست به روش سرکوب و اقدامات شدید و سریع امنیتی که بسیاری از آن بیم دارند، نزده است.

به نظر می‌رسد که مقامات دولت ایران واقعاً سرگرم ارزیابی نحوه تأثیر وقایع تبریز بر روی سیاست اعطای آزادیها می‌باشند. این حقیقت که شورشیان توسط بازپرسان غیرنظامی بازجویی شده و قرار است در دادگاههای غیرنظامی محاکمه شوند نشانه مثبتی است اما ممکن است این رویه دولت، نشانگر این باشد که (دولت) برای اعمال عکس‌العمل خشن، دیگر از قدرت کافی

برخوردار نیست.

شاه در قبال این وقایع سکوت قابل‌توجهی اختیار کرده و ترجیح می‌دهد اجازه دهد تا قبلاً دیگران (کابینه و سناتورها) در این زمینه صحبت کنند. میکلوس

شورشهای تبریز: رویدادهای کنونی و برخی ایده‌های مختلف

سند شماره 13 خیلی محرمانه23 فوریه 1978 - 4 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 01932به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 1879، ب - تهران 1762، ج - تبریز الف - 04 موضوع: شورشهای تبریز: رویدادهای کنونی و برخی ایده‌های مختلف خلاصه: دولت ایران بر عدد کشته‌شدگان شورشها که 9 نفر اعلام شده تأکید دارد، لیکن اکثر منابع آگاهتر تعداد کشته‌شدگان را چیزی در حدود 100 تا 300 نفر می‌دانند. مطبوعات محلی تعداد دستگیرشدگان را بین 260 تا 450 نفر اعلام می‌دارند و خاطرنشان می‌سازند که بیشتر این افراد مردانی هستند که بین 15 تا 30 سال سن دارند. بنا به گفته یک منبع بسیار محرمانه پارلمانی دولت ایران معتقد است که بیش از 60000 نفر در تظاهرات شرکت داشتند و جمعیت در 4 تا 6 نقطه به طور جداگانه سازماندهی شده بودند. یک کمیته نظامی تام‌الاختیار همچنین هیأت بازرسی سلطنتی که دربرگیرنده نمایندگان پارلمانی است برای انجام تحقیقات به تبریز فرستاده شده است، لیکن اسامی این افراد اعلام نمی‌شود. ارتش همچنان کنترل تبریز را در دست دارد لیکن نیروهای پلیس مجدداً در حال از سر گرفتن وظایف خود می‌باشند. جستجوی خانه به خانه جهت یافتن شورشیان شناسایی شده ادامه دارد. یک پلیس به جرم دزدی از مقر حزب رستاخیز دستگیر شده است. نهایتاً شایعاتی مبنی بر تحریک پلیس در حال پخش شدن می‌باشد ولی بعید به نظر می‌رسد. برخی از روزنامه‌نگاران محلی چیزی را که به نظر آنان تجدید حیات توجه به مذهب در شوروی در 6 ماهه اخیر می‌باشد، با نقش احتمالی و مخفی آنها در مسئله تبریز مرتبط می‌دانند. ولی اگرچه شوروی‌ها در چند ماهه اخیر توجه بیشتری به امور مذهبی نشان داده‌اند لیکن هیچ دلیلی (تکرار می‌شود) هیچ دلیلی دال بر وجود چنین رابطه‌ای در دست نیست. نظر غالب ناظران بی‌طرف بر این است که بنیادگرایی مذهبی با چاشنی مخالفت و نارضایتی از مشی مدرنیزه شدن زندگی، برای ایجاد این مسایل کفایت می‌کرد. پایان خلاصه.

1- همایون، وزیر اطلاعات در تاریخ 23 فوریه، مجدداً آمار دولت ایران را مبنی بر وجود 9 کشته در تبریز، برای مطبوعات مورد تأکید قرار داد ولی دیگران حقیقتاً این را جدی نمی‌گیرند. آمار کنسولگری تبریز که در تلگرام مرجع الف ذکر شده و یک روزنامه‌نگار محلی که رابطهای بسیار عالی دارد حداقل کشته‌شدگان را 180 نفر تخمین می‌زند. اگرچه سایرین (مخالفان مربوط به جبهه ملی) این تعداد را تا 300 نفر برآورد کرده‌اند. تعداد مجروحین به طور وضوح

بیشتر از 125 نفری است که رسماً اعلام شده لیکن بسیاری از آنها تنها جراحتهای مختصری برداشته‌اند.

2- تعداد دستگیرشدگان از 262 نفری که در کیهان اعلام شده تا 450 نفر مندرج در اطلاعات متغیر است. منبع پارلمانی بعد از ظهر روز 23 فوریه به مقام سیاسی سفارت گفت که گزارش خصوصی دولت ایران به نمایندگان منتخب مجلس حاکی از آن است که بیش از 6000 نفر به طور فعال در شورش شرکت داشته‌اند. همچنین بنابراین گزارش، شورشیان در 4 تا 6 نقطه سازماندهی شده و برخی از این گروهها نیز بعداً در آنجا ظاهر شده‌اند. شایعاتی مبنی بر اینکه مساجد تبریز قبل از آشوبها، توسط دولت ایران بسته شده بوده، هم‌اکنون در تهران بر سر زبانهاست ولی این شایعات بی‌اساس است. ممکن است در مراحل بعدی از ورود به مسجد اصلی جلوگیری شده باشد، لیکن شاهدان عینی شورشیان را به هنگام خروج از کلیه مساجد بزرگ برای شرکت در درگیری مشاهده کرده بودند.

3- مطبوعات 23 فوریه اعلام کردند که یک کمیته نظامی تام‌الاختیار مرکب از 15 نفر و به ریاست ژنرالهای مهم زیر وارد تبریز شده‌اند: ارتشبد جعفر شفقت، معاون رئیس ستاد مشترک (طبق گزارش، برای اطمینان شاه از اینکه به حقایق امور آگاهی یابد، یک آذربایجانی به ریاست این گروه برگزیده شد) سپهبد ناصر فیروزمند، رئیس بازرسی ویژه نظامی در ستاد مشترک، سرلشکر محمد رحیمی، قائم‌مقام فرمانده اطلاعات و عملیات نیروی زمینی ارتش ایران و سرلشکر بازنشسته حبیب بیت‌اللهی که سابقاً در رکن دوم اطلاعات و عملیات ستاد مشترک فعالیت داشته است.

سایر تیمهایی که در این زمینه مشغول فعالیت می‌باشند عبارتند از بازپرسهایی که در تلگرام مرجع الف گفته شده و تیم غیرنظامی بازرسی شاهنشاهی، شامل برخی از نمایندگان مجلس که نامشان فاش نشده است، می‌باشند.

4- به گزارش کنسولگری تبریز ارتش همچنان مسئولیت کنترل شهر را به عهده دارد، ولی پلیس مشغول از سرگیری انجام وظایف خود می‌باشد. جستجوی خانه به خانه برای یافتن افراد شناخته شده و مظنون به شرکت در آشوب در جریان است. به گزارش کنسول یکی از اسکورتهای امنیتی وی که اموال مسروقه از مقر حزب رستاخیز در خانه‌اش کشف شده به جرم سرقت بازداشت شده است. نیروهای ارتشی که در حال حاضر در تبریز استقرار یافته‌اند عمدتاً متشکل از سربازان کرد کرمانشاهی بوده که به زبان ترکی تکلم نمی‌کنند و بنا به گفته کنسول مترینکو، معتقدند که در حال دفاع از تبریز، در مقابل کمونیستها می‌باشند.

5- در تهران، شایعات پراکنده‌ای راجع به تحریک پلیس در تبریز درحال مطرح شدن می‌باشد لیکن تا آنجا که ما می‌توانیم بگوییم، این مطالب هیچ‌گونه پایه و اساسی ندارند. کنسولگری تبریز خاطرنشان می‌سازد که کلیه نیروهای پلیس تبریز از ساکنین محلی بوده و نمی‌خواهند به خصوص علیه بومیان ترک زبان دست به خشونت بزنند. غیبت استاندار آزموده

که در آن زمان و تا قبل از 18 فوریه در یک مسافرت چهار روزه در شهرهای استان به سر می‌برد، یکی از دلایل عدم آمادگی دولت ایران برای مواجهه با وقایع بود. یک روزنامه‌نگار محلی و یک روزنامه‌نگار خارجی دیگر در اینجا توجه روزافزون پرسنل دیپلماتیک شوروی را نسبت به مسایل مذهبی خاطرنشان ساخته‌اند. (نظریه سفارت: این مسئله برای یک ناظر هوشیار چندان تعجب‌آور نیست) و آن را با دخالت احتمالی روسها در ماجرای تبریز به طور مخفیانه و یا از طریق عمال نفوذی لیبی مرتبط دانسته‌اند. سفارت هیچ نشانی، تکرار می کنم هیچ نشانی برای تأیید این نظریه در دست ندارد و تنها چیزی که در مورد حادثه تبریز می‌توانیم بگوییم این است که این واقعه تجلی احساسات مذهبی بوده است.

ما این احتمال را که شورشیان توسط افراد معدودی که در خارج تعلیم دیده‌اند رهبری شده‌اند رد نمی‌کنیم، ولی تا زمانی که شواهد مستدل‌تری در مقایسه با آنچه که تاکنون دریافت شده (اکثر بیانیه‌های دولت ایران غیرمستند بوده است) مشاهده نکرده‌ایم، ما نیز با نظر اکثر ناظران بی‌طرف که معتقدند آشوبها عمدتاً نتیجه فعالیت روستائیان ترک و خشنی است که در زمینه‌های مذهبی کار کرده و مخالف با روند تغییرات مدرنیزه شدن و سمبلهای این نوع زندگی در تبریز می‌باشند، موافقیم. در همین حال، شواهد موجود در رابطه با اینکه چه افرادی برانگیزاننده و هماهنگ‌کننده پشت پرده این خشم مذهبی روستائیان بوده‌اند، کافی و مستدل نیست.

6- تهدید به انفجار بمب در کنسولگری شیراز در تلگرام جداگانه‌ای گزارش می‌شود.

میکلوس

ساواک و اغتشاشات تبریز

سند شماره 14 خیلی محرمانه23 فوریه 1978 - 4 اسفند 1356 از: کلاید. د. تایلوربرای: بایگانی موضوع: ساواک و اغتشاشات تبریز هنگام صرف ناهار در روز 22 فوریه با دکتر کریم پاکروان، یک دکترای ریاضی و اقتصاد از دانشگاه شیکاگو و سایر دانشگاهها که در حال حاضر استاد دانشگاه آزاد و مأمور تحقیق در سازمان برنامه و بودجه است، من پرسیدم، که عکس‌العمل وی در رابطه با اغتشاشات تبریز چه بود؟ دکتر پاکروان پاسخ خود را با یک پرسش معنی‌داری شروع کرد که، آیا من مطلع بودم که پدرش معاون رئیس ساواک در سالهای آخر (ریاست - م) بختیار و سپس رئیس ساواک در 3 یا 4 سال اوائل دهه «60» بوده است. او این مطلب را در خلال ابراز انتقاد از تواناییهای ساواک در جمع‌آوری اطلاعات، بیان داشت. او گفت پدرش اولین وظیفه ساواک را جمع‌آوری اطلاعات می‌دید. لیکن او در گزارشات خود به شاه، همیشه توصیه مواردی را می‌کرد که به

تشخیص وی، موجب نارضایتی بودند، که عبارت بودند از نیازهای اقتصادی مثل یک چاه، یک مدرسه، یک بیمارستان و یا جاده، و او کراراً و به طور کامل در برآورده ساختن این نیازها موفق بود. به عنوان مثال او اشاره کرد که وقتی ساواک شورشهای طایفه‌ای در جنوب شیراز را در اوایل دهه 1960 سرکوب کرد او (پاکروان رئیس ساواک - مترجم) به شاه پیغام داد، تا زمانی که امکانات مالی و تجهیزات جهت برآورده کردن احتیاجات طوایف برای بیمارستانها و غیره در اختیار او گذاشته نشود، او باز نخواهد گشت. این نتیجه داد و او بازگشت. در مورد تبریز وی گفت که به نظر او اغتشاشات تبریز توسط شوروی سازمان داده شده است. و اگر چنین باشد عده‌ای از سران ساواک نیز در این کار دست داشته‌اند زیرا آنها می‌بایست آگاه و آماده می‌بودند تا جلوی اغتشاشات را بگیرند، چون از مدتها قبل بروز این اغتشاشات را حدس می‌زدند. او گفت به عنوان مثال ارتش می‌بایست مساجد و سایر مکانهایی را که اغتشاش‌کنندگان فعالیت خود را از آنجا آغاز می‌کنند، محاصره می‌کرد و کاملاً از توانایی اغتشاش‌کنندگان و نحوه دست‌یابی به اسلحه توسط آنها نیز خبر می‌داد. در بحث ما که ریچارد باش هم در آن شرکت داشت، در مورد گزارشات مطبوعات مبنی بر اینکه اغتشاش‌کنندگان تأسیسات خارجی را مورد حمله قرار داده‌اند، اختلاف نظراتی وجود داشت لیکن همه قبول داشتیم که آشوبگران به اماکنی از قبیل بانکها، هتل‌ها، سینماها و امثالهم حمله می‌کرده‌اند.

در رابطه با ساواک، دکتر پاکروان رهبریت فعلی ساواک را احمقانه، مزخرف و خائن نسبت به شاه خواند. با پذیرفتن امکان تعصب شخصی، او گفت وقتی که پدرش ریاست ساواک را رها کرد تصوری که در زمان بختیار از ساواک در اذهان بود از بین رفته بود و ساواک دیگر یک نهاد ترسناک نبود. آن موقع از کوبیدن درب خانه‌ها، شبانه و بدون اطلاع قبلی اثری نبود و یک فرد برای مدت مدیدی جهت انجام بازجویی ناپدید نمی‌شد، آنگونه‌ای که این روزها اتفاق می‌افتد. او گفت در میان محافل دانشگاهی اینجا آشنایانی دارد که برای مسافرت با هواپیما به فرودگاه رفته‌اند ولی در آنجا از پاسپورت آنها خبری نبوده است. او با مواردی زیاد از این قبیل برخورد داشته، که در آن از مردم خواسته می‌شود تا برای دادن پاسخ به (آدرسها را او نام می‌برد) مراجعه نمایند، و در آنجا آنها به مدت یک یا دو روز نگهداشته می‌شوند. سپس او مثال مشخص‌تری را عنوان نمود. زنی از آشنایان او اتومبیلش سرقت می‌شود وقتی اتومبیل وی چند روز بعد توسط پلیس پیدا می‌شود این زن بازداشت می‌شود زیرا اتومبیل وی توسط گروههای مخالف دولت مورد استفاده قرار گرفته شده بود. مدتها گذشته است ولی او هنوز در زندان است.

همان روز من با یکی از دوستانم پرویز عقیلی معاون مدیر اجرایی در مورد دوست جدیدم پاکروان - که با او ناهار خورده بودم - صحبت کردم. او گفت بله او را به واسطه پدرش می‌شناسد چون پدر خودش که یک مقام بلندپایه بانک مرکزی بود با پدر پاکروان دوست صمیمی بود. او گفت به یاد می‌آورد که پدرش از دوران خوبی که ساواک در زمان پدر پاکروان

داشت صحبت می‌کرد و در آن زمان ساواک به عنوان یک نهاد احترام همه را جلب کرده بود. او گفت پاکروان پیر در فرانسه مدرسه رفته و آکادمی نظامی فرانسه را طی کرده و وقتی به تهران بازگشت فارسی‌اش به قدری بد بود که پدرم، عقیلی، سالها به عنوان مترجم به او کمک می‌کرد.

شورشهای تبریز در 18 مارس 1978

سند شماره 15⁽¹⁾خیلی محرمانهصورت مذاکره شرکت‌کنندگان: ام. هنری مارشال، مدیر مرکز فرهنگی فرانسه در تبریز دیوید سی. مک‌گافی، کنسول امریکا در اصفهان.

زمان و مکان: 23 فوریه 1978 - 4/12/56، اقامتگاه کنسول موضوع: شورشهای تبریز در 18 مارس 1978٭٭⁽²⁾مقدمه: ام. مارشال دوستی از روزهای کار در تبریز، در حالی که برای شرکت در کنفرانس مدیران مرکز فرهنگی فرانسه در اصفهان به سر می‌برد به ملاقات من آمد. هنگام صرف ناهار، وی به صحبت در مورد شورشهای تبریز پرداخت. مارشال گفت که مقامات برای جلوگیری از اغتشاش اقدامات احتیاط‌آمیز را رعایت کرده بودند، ولی آماده مقابله با اقدامات خشونت‌آمیز نیز بودند. در اطراف دانشگاه و کلانتریها نیروی پلیس را مستقر ساخته و پلیس‌های بی‌سیم به دست در هر چهارراهی دیده می‌شدند. کنترل آنها بر دانشگاه آنچنان شدید بود که آنجا در تمام طول روز آرام بود. با این حال به محض آغاز ناآرامیها هرج و مرج بر همه جا حاکم گردید.

نقطه آغاز مسایل، تظاهرات عظیمی بود که در برابر هتل آریا در مرکز شهر برگزار شده بود. در ابتدا گروهی از مردم به آرامی گرد آمده و به طرف «کاخ جوانان» دولتی در آن نزدیکی سنگ پرتاب کردند.

شایع شده است که یک زن بدون چادر را از درون اتومبیل خود بیرون کشیده و ناپدید گشته و می‌گویند که سوزانده شده است. گروههای کوچک موردنظر وی بسیار سازمان داده شده و در تمام شهر ناگهان ظاهر گردیده بودند.

شعبات بانک صادرات هدف اصلی آنها بود. شورشیان وارد بانکها شده و به نابود کردن لوازم و مدارک پرداخته و آشغالها را آتش می‌زدند. ولی در مورد سرقت پول بنا به گفته وی گزارشاتی نرسیده است. در تبریز می‌گویند که این بانک از این جهت مورد حمله واقع شده که رابطه نزدیکی با خاندان سلطنتی دارد.

آقای مارشال گفت تخریب بانکها، کاخ جوانان، دفاتر حزب رستاخیز و پلاکارتهای مربوط به تجلیل از انقلاب شاه و مردم در برابر اداره اصلی پست در مدت دو ساعت به پایان رسید و تظاهرات بعدی چندان سازمان داده نشده بود، ولی مردم بسیاری را دربر می‌گرفت. بنا به گفته او، پلیس از سلاحهای خودکار علیه اجتماعات بزرگ استفاده می‌کرد و دوستان پزشک موجود در ساعت 13 اطلاع دادند که بیمارستانها مملو از حدود بیش از 500 نفر زخمی یا در حال مرگ است و تانکهای چیفتن در چهارراههای اصلی مستقر شده‌اند و در نتیجه تیراندازیهای آنان نیز، عده‌ای دیگر کشته یا زخمی شده‌اند. طبق اطلاعاتی که وی از پزشکان تبریز دریافت داشته است تعداد کشته‌شدگان 100 - 90 نفر و تعداد زخمی‌شدگان حدود 700 نفر بوده‌اند و بسیاری نیز به طور سرپایی مداوا شده‌اند.

بنا به گفته او حدود بیست دختر در مدرسه پروین که یک مدرسه دختران تیزهوش است، مورد ضرب و شتم واقع شده‌اند چون می‌خواستند از مدرسه خارج شوند و مقامات از والدین آنها خواسته بودند که با اتومبیل به مدرسه آمده و با چادر دختران خود را از آنجا ببرند.

وی گفت شنیده است که شعارهای تظاهرکنندگان ضد شاه و به طرفداری از اسلام بوده و حداقل یکی از گروهها شعارهایی به طرفداری از ترکها می‌داده است (ولی معلوم نیست که منظور ترکیه بود یا هدف از این شعار زبان و فرهنگ محلی آذربایجان بوده است). بنا به گفته وی هیچ‌گونه فعالیت ضدآمریکایی و ضدخارجی مشاهده نشده، لیکن سعی داشتند به اقامتگاه کارگران خارجی پروژه IDRO حمله کنند و به انجمن ایران و امریکا خساراتی برسانند. گفته می‌شود که قرار است پایگاه استاندار و رئیس پلیس، ساواک و ارتش مورد تهاجم قرار گیرد و «تجربه» انتصاب مقامات ارشد دارای تماس نزدیک با آذربایجان در تبریز به پایان خط رسیده است.

وی فکر می‌کرد که سازمان‌دهندگان از داوطلبان مشتاقی استفاده می‌کردند که انگیزه آنها نیز نارضایتی عمیق و گسترده جمعیت کشاورز از سیاستهای دولت در قبال قیمت محصولات کشاورزی می‌باشد.

با این حال، وی می‌گوید که همه رابطهای وی در تبریز معتقدند که تظاهرکنندگان تحت کنترل «عناصر بیگانه» نبوده‌اند، زیرا در عین سازمان داشتن، اهداف مورد تهاجم نشانگر نارضایتیهای آذربایجانیها بوده است.

آنها معتقدند که محرک اصلی این تظاهرات افراد محلی (و یا غیر آذربایجانی ایرانی) بوده که عملیات خرابکاری آنان را مؤثرتر ساخته‌اند.

نظریه سفارت امریکا در تهران: در عین حال که آمار و ارقام مربوط به تلفات با آمار رسمی و موثق بسیار مغایر است، ولی اصل گفتگو واقعیت دارد هر چند تا حدودی مهیج است.

مقام سیاسی از تبریز: دیوید مک‌گافی

اغتشاشات تبریز

1/3/1978 سند شماره 16 خیلی محرمانهیادداشت در مورد یک گفتگو شرکت‌کنندگان: دی یابر پانوسیان، اسقف ارمنیهای تبریز؛ مایکل. ج. مترینکو، کنسول مکان و زمان: محل زندگی اسقف، تبریز - فوریه 1978 موضوع: اغتشاشات تبریز طی یک بحث طولانی که بیشتر حول اغتشاشات اخیر تبریز بود، اسقف اظهار داشت که اگرچه وقایع اخیر جنبه‌هایی سخت مذهبی داشته‌اند، به عقیده وی هیچ‌گونه احساسات ضد مسیحی یا ضدارمنی توسط مردم تظاهرکننده ابراز نشده است. وی گفت او در طول درگیری روزانه به طور دائم با خانواده‌های ارمنی که در سطح شهر پخش هستند در تماس بوده، و به عنوان نتیجه گفت که حتی از بصیرت و احتیاط شورشیان در تعجب فرو رفته است.

به عنوان مثالی از بردباری اغتشاشگران، وی توضیح داد که چگونه یکی از تحت‌الحمایه‌هایش یعنی یک هنرمند ارمنی که گالری یا استودیوی کوچکش در نزدیکی مرکز اولین درگیری بود، قبل از اینکه گالریش را ببندد خود را مواجه با گروهی از شورشیان دیده بود. (به دستور رهبران مسلمان، چند روز قبل از اغتشاشات، کلیه مغازه‌ها و مراکز تجاری تعطیل گردیده بودند اما هنرمند ارمنی این دستور را نادیده گرفته بود.) یکی از رهبران گروهی از مردم تظاهرکننده نگاهی به مغازه وی انداخته و به گروهش گفته بود که: «او یک هنرمند است... ولش کنید.» و بعد از تذکر به آن مرد دایر بر اینکه مغازه‌اش را بسته و به خانه‌اش برود، و در حالیکه گالری را دست نخورده ترک می‌کردند اقدام به شکستن شیشه‌های پنجره‌های بانکی که در نزدیکی آن بود، کردند.

باز در یک واقعه مشابه، یک گروه بزرگ از جمعیت اقدام به خرد کردن شیشه‌های یک بانک نمودند که بعداً دریافتند در آپارتمان بالای بانک عده‌ای زندگی می‌کنند. آنها زنگ زدند و وقتی که زنانی که در خانه بودند بالاخره پاسخ دادند، به آنها گفتند که چون قصد به آتش کشیدن بانک را دارند، مجبورند آپارتمانشان را ترک کنند. زنان وحشت‌زده شدند ولی شورشیان به آنها اطمینان دادند که اگر بیرون بیایند صدمه‌ای به آنها وارد نمی‌شود. وقتی که زنان، پاسخ دادند که آنها ارمنی بوده و پوشش ندارند («چادر» - زنان ارمنی در تبریز پوششی که مخصوص زنان مسلمان محافظه‌کار است، سر نمی‌کنند)، سخنگوی جمعیت دوباره ترس آنها را بی‌مورد دانسته و به آنها گفت که مهم نیست و تنها چیزی که مهم است این است که آنها خانه خود را ترک کنند مبادا که آتش از بانک به آن سرایت کند. اسقف که در مورد نظریات فرق مختلف مذهبی بسیار متبحر است (بسیاری از خویشان او در زمان قتل‌عام ارمنیها توسط ترکها کشته شدند و او در شهر آلپو در سوریه بزرگ شده و قبل از این که به سمت فعلیش در تبریز منصوب شود سالها در بیروت زندگی کرده است)، او احساس می‌کند که تبریز با وجود همه تعصبات و محافظه‌کاریهایش از هر محل دیگری در سوریه و لبنان برای او

و هم‌کیشانش بهتر است. او از اینکه قادر به همزیستی و دوستی با مردم با اعتقادات متفاوت می‌باشد، به خود می‌بالد و فعالانه در جلسات مرتبی که پروتستانها، کاتولیکهای رومی، کاتولیکهای آسوری و روحانیون ارمنی در منطقه برگزار می‌کنند شرکت می‌نماید. اسقف حتی ادعا می‌کند که در طی مسافرتش به ترکیه، با ترکها سازگار شده است. تنها گروه ملی که اسقف آنها را تحقیر می‌نمود، «جامعه ارمنیهای امریکایی» است که به گفته او تنها گروه ارمنی بودند که در جریان نزاع‌های لبنان، هرگز سعی نکردند که به کلیسایشان یا مردمشان کمکی کنند. نوشته شده توسط: م. ح. مترینکو

اغتشاشات تبریز: تحقیق ادامه دارد

سند شماره 17 خیلی محرمانه27 فوریه 1978 - 8 اسفند 1356 از: سفارت امریکا، تهران - 2043به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: اغتشاشات تبریز: تحقیق ادامه دارد خلاصه: تحقیقات دولت ایران پیرامون اغتشاشات 18 فوریه تبریز بدون اعلامیه دیگری همچنان ادامه دارد. بیش از 600 نفر دستگیر شدند ولی حدود 40 نفر آزاد گردیده‌اند. چندین نوع زره‌پوش در 18 فوریه در تبریز موجود بود. سئوالات اصلی پاسخ داده نشده حول و حوش اینکه چه کسی اغتشاشات را سازماندهی کرد، آشوبگران چگونه اسلحه به دست آوردند و چرا تبریز صحنه برخوردهای عمده بود، دور می‌زند. انگلیسی‌ها مظنون به این هستند که برخی از تروریست‌ها در برنامه‌ریزی اغتشاش دست داشتند. دانشگاه تبریز در 26 فوریه باز شد.

در نقاط دیگر، 15دانشجوی حقوق دانشگاه تهران به دنبال تحقیقات در مورد آشوب‌های 20 فوریه در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، همچنان در بازداشت باقی ماندند. پایان خلاصه.

1- مطبوعات گزارش کرده‌اند حدود 625 نفر تاکنون برای تحقیقات پیرامون علل اغتشاشات 18 فوریه تبریز بازداشت شده‌اند. دفتر دادستان عمومی استان آذربایجان شرقی اعلام نموده است که 40 نفر یا بر اساس ضمانت یا به خاطر فقدان مدرک آزاد خواهند شد.

2- تحقیقات دولت ایران در مورد وقایع تبریز ادامه دارد، اما هیچ‌یک از گروههای تحقیق، قضات نظامی یا غیرنظامی نظریه‌ای ابراز نمی‌نمایند.

مقامات سفارت انگلیس (محفوظ بماند) که از تبریز بازدید کردند به سفارت گفتند که منبع انگلیسی‌ها در نیروهای موتوریزه، در روز تظاهرات، استفاده از تانکهای چیفتن و اسکورپیون (انگلیسی) و تانکهای ام - 47 آمریکایی و نفربرهای زرهی روسی را به چشم دیده است. همین منبع گفت افراد محلی قبل از حضورتانکها در شهر، آنها را در حومه و خارج از شهر دیده‌اند.

3- عوامل اصلی که شک و تردید زیادی هنوز در مورد آنها وجود دارد در اطراف مسایل

زیر دور می‌زند:

چه کسی جمعیت سازمان یافته را هدایت نمود؟ آیا رهبران فقط افراد مذهبی بودند یا آنکه آنها با عناصر چپی و دیگر تروریست‌ها ارتباط داشته و دارند؟ آشوبگران چگونه، اسلحه به دست آوردند؟ چرا تبریز و نه مشهد یا قم؟ مقامات سفارت انگلیس پس از بررسی وضعیت در محل، متقاعد شده‌اند اغتشاشگران عملیات برنامه‌ریزی شده یکپارچه‌ای داشته‌اند. (نظریه سفارت: چگونه اسلوب عملیات آشوب اشاره بر برنامه‌ریزی توسط «متخصصین» آموزش دیده دارد ما از قبول این نظریه حداقل تا روشن شدن نتایج تحقیقات دولت ایران، خودداری می‌کنیم.) انگلیسی‌ها همچنین به علاقه افزایش یافته روسها نسبت به رهبران مذهبی اشاره نمودند ولی فکر نمی‌کنند که شورویها این قدر احمق باشند که خودشان را تا حد زیادی حتی با نقشی مخفیانه، در عملیاتی شبیه به تبریز در معرض دید قرار دهند مگر اینکه آمادگی داشته باشند تا به یک نوع حرکت اساسی و عمده برای خارج کردن ایران از اردوی غرب دست بزند. هم ما و هم انگلیسی‌ها باور نداریم تکرار می‌شود، باور نداریم به اینکه، شوروی‌ها برای یک چنین کاری آمادگی داشته باشند.

4- تبریز در 26 فوریه آرام است، هر چند پلیس، بر فراز شهر با هلیکوپتر در حال گشت‌زنی است. دانشگاه آذرآبادگان در 26 فوریه، پس از یک هفته تأخیر به لحاظ تظاهرات و عواقب ناشی از آن، برای ترم دوم بازگشایی شد. در 18 فوریه مراقبت پلیس بر تظاهرات توسط هلیکوپتر مشخصاً در قم، اهواز و مشهد صورت گرفت. بر اساس گفته انگلیسی‌ها، که بر عدم حضور چنین مراقبتی در 18 فوریه در تبریز اشاره می‌نمایند، این امر مدرک دیگری است دال بر اینکه مسئولین اداری استان حقیقتاً آماده کنترل آشوبی با این وسعت که پدیدار شد، نبودند.

چندین ناظر دیگر ایرانی نظریه قبلی ما را که تبریز از دیگر شهرها سنتی‌تر و سرسخت‌تر است، تأیید نموده‌اند. انگلیسی‌ها همچنین اظهار می‌دارند احساس ضدیت با دولت، در میان تظاهرکنندگان، با احساس خاص جدایی (بین مردم و مسئولین - م) تقویت گردیده که آن احساس خاص مربوط به تبریزیهایی بود که در اواخر دهه 1940 زمانی که اداره‌کنندگان ایرانی به تبریز بازگشتند، دقیقاً خود را آزاد شده نپنداشتند. در این گفته ممکن است کمی غلو شده باشد، ولی تبریزیهای ترکمن، (ترک - م) آشکارا از جمله مستقل‌ترین ایرانیان هستند، و به لحاظ تاریخی، استان آذربایجان شرقی خود را در زمینه تخصیص منابع عمرانی، با دولت در تضاد دیده است.

5- در تهران، مطبوعات 26 فوریه اعلام نمودند که متعاقب تظاهرات 20 فوریه دانشگاه تهران که اثاثیه و پنجره کلاسها شکسته شد، و پس از اینکه دادگاه استان 30 دانشجو را برای بازپرسی فراخواند، 15 دانشجوی حقوق دانشگاه تهران، به اتهام رفتار قانون‌شکنانه، در بازداشت باقی ماندند. میکلوس

اغتشاشات تبریز: نظرات شاه و دولت ایران - به اضافه مجموعه اخبار متفرقه

سند شماره 18 خیلی محرمانه28 فوریه 1978 - 9 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 02085به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف، تهران1879 - ب، تهران 1814 - ج، تهران 1932 - د، تهران 2043 موضوع: اغتشاشات تبریز: نظرات شاه و دولت ایران - به اضافه مجموعه اخبار متفرقه خلاصه: شاه لزوم استمرار اعطای آزادیهای سیاسی را علیرغم سوءاستفاده‌های نیروهای ارتجاع «سرخ و سیاه» اعلام می‌دارد. توجه دولت ایران روی سهل‌انگاری مقامات دولتی در محدوده‌های اطلاعاتی و کنترل اغتشاش تمرکز یافته است، اما هنوز نگران دخالت خارجی است. بیانیه مخالفین، دولت ایران را در خصوص کنترل اغتشاش مورد انتقاد قرار می‌دهد. پوشش خبری مطبوعات بر ارائه شرح کامل اغتشاشات، عدم پذیرش خشونت در اجتماع و اقدام دادگاه در مورد اوباشان تأکید می‌کند.

ارتش هنوز از تبریز محافظت می‌کند و دانشگاه آنجا کاملاً باز نیست. تبریزی‌ها در نظر دارند راهپیمایی بزرگی برای محکوم نمودن اغتشاش برپا نمایند و بسیاری تاریخ این تظاهرات احتمالی را روز 30 مارس می‌دانند.

بهانه یادبود کشته‌شدگان تبریز، زمینه‌ای است تا احتمالاً افرادی که به خشونت تمایل دارند، دوباره تلاش نمایند برخی شهرها را به آشوب بکشانند. در تابستان وقتی زمان روزه‌داری ماه رمضان فرا رسد، کمبودهای آب و برق توأم با گرمای بیش از حد، می‌تواند شهرهای ایران را به بشکه‌های باروت قابل انفجار تبدیل کند، در نتیجه مشکلات بسیاری پدیدار خواهد گشت. پایان خلاصه.

1- شاه در یک سخنرانی برای کنگره زنان ایران در روز 27 فوریه (طی تلگرام جداگانه گزارش می‌شود) اظهار داشت که اعطای آزادیهای سیاسی در ایران علیرغم سوءاستفاده‌های گروههای ارتجاعی ادامه خواهد یافت.

شاه گفت ما سیاست اعطای آزادیهای سیاسی را دنبال خواهیم کرد، چون که مبانی کشور بر آن استوار است. اظهارات شاه بر برخورد رسمی دولت ایران، که در روزهای بعد از اغتشاشات شروع به پدیدار شدن نمود، صرفاً سرپوشی گذاشت (مرجع الف) و اکنون به صورت سیاست رسمی درآمده است.

2- نقل قول‌های مطبوعات از اولین گزارش کمیسیون تحقیق، برمسئله سهل‌انگاری مقامات رسمی دست به اقدامات احتیاطی بزنند، تأکید دارد.

منابعی در دولت ایران و بخش خصوصی به طور محرمانه، خاطرنشان کرده‌اند که چند تن از مقامات استان برکنار خواهند شد، که برجسته‌ترین آنان، استاندار، رئیس پلیس تبریز و احتمالاً معاونین ارشد وی و برخی مقامات امنیتی استان خواهند بود. اطلاعات بیشتر اشاره بر این دارد که برخی مساجد تبریز در 18 فوریه احتمالاً بسته شده‌اند، که این کار وحشیگری

عزاداران تبریز را افزایش داد.

3- گزارش تصویبی کابینه در مورد سهل‌انگاری اداری، همچنین حاوی تصریح مجدد اظهارات قبلی رامبد وزیر کشور در مجلس است (مرجع ب)، که به موجب آن عناصر خارجی و مارکسیست‌های اسلامی محرک اغتشاشات بوده‌اند. قرار است در خلال چند روز آینده، گزارش آشوب تبریز، که از گزارشات رسمی استخراج خواهد شد، انتشار یابد. بر اساس گزارشات قبلی مطبوعات حداقل سه نفر از کسانی که مورد بازجویی قرار گرفته‌اند، اظهار داشته‌اند که آنها مجری قسمتی از طرح از پیش برنامه‌ریزی شده برای آشوب در روز عزاداری بودند. ما میل داریم که مدارک بیشتری قبل از قبول فرضیه بی‌پیرایه «دخالت خارجی» مشاهده نماییم.

4- اولین بیانیه مخالفین در منازعه، اعلامیه شماره 14 نهضت رادیکال ایران است (به وزارتخانه ارسال می‌شود) که دولت ایران را به خاطر بستن مساجد در 18 فوریه مورد انتقاد قرار داده و از آشوب‌ها به عنوان «کشتار بی‌رحمانه» یاد کرده است. مابقی اعلامیه به اظهار شرایطی که مردم را به آشوب هدایت نمود اختصاص داشته است یعنی فقدان آزادی و نگرانی در مورد مذهب. این اعلامیه به خانواده آنهایی که کشته شدند تسلیت می‌گوید و تمام شهروندان را به حمایت از مجازات آنهایی که مسئول بوده‌اند، و تشکیل یک دولت جدید برای جایگزینی «با دولت قانون‌شکن فعلی که ثابت نمود نسبت به ملت بی‌تفاوت است» دعوت می‌نماید.

5- مقالات روزنامه‌ها در خصوص موضوع، از خود تعادل و رشد قابل تقدیری نشان داده‌اند. (اصلی‌ترین این مقالات که در هر دو روزنامه فارسی و انگلیسی چاپ شده‌اند برای وزارتخانه ارسال می‌شود). احتمالاً بهترین مقاله در تهران ژورنال روز 28 فوریه بود که بیانات شاه در خصوص استمرار اعطای آزادیها را مورد تمجید قرار داد و در میان سایر مسایل خواستار تنبیه آن دسته مقامات اداری شد که به وظایفشان عمل ننموده‌اند، و همچنین خواستار اقدام غیرنظامی مؤثرتر برای جلوگیری از اینکه تظاهرات از کنترل خارج گردند، شد. مقاله همچنین خواستار مجازات محرکین و سرکردگان آشوب‌ها شد و اشاره به این داشت که سرکردگان بایستی شدیدتر از آنهایی که فقط به آشوب‌ها پیوستند مجازات شوند. مقالات روز 20 فوریه کیهان و 26 فوریه تهران ژورنال اوباشی و ولگردی را مورد تقبیح قرار داده و اعلام کردند که آنهایی که در خشونت‌های کور شرکت داشتند، هیچ مکانی در ایران امروز ندارند. مقاله تهران ژورنال همچنین از دولت ایران خواست که دقیقاً بین محرکین و آنهایی که فقط به آشوب‌ها پیوستند تمایز قائل شود. تحقیق باید تا زمانی ادامه یابد که «هر شخص ذیربط برای مشارکتش در این حمله وحشیانه به نهادها و مؤسسات ملی»، در دادگاه حضور یابد. مقالات به صورت اتوماتیک از خط دولت مبنی بر مداخله عناصر خارجی پیروی نکرده‌اند، ولی خواستار تحقیق کامل در مورد حقایق شده‌اند.

6- بر اساس اطلاعات بیشتر، خصوصاً بحث با یکی از مقامات سفارت انگلیس (حفاظت شود) که با دو شاهد عینی کشتارها گفتگو کرده بود، سفارت اکنون بر این اعتقاد است که تعداد کشته‌ها به رقم 9 نفر اعلام شده توسط دولت ایران، نزدیکتر است تا دیگر تخمین‌های بالاتر از این (مرجع الف)، به نظر نیمه درست می‌آید (احتمالاً خیلی از کسانی که از مهلکه خارج شده‌اند، جزء کشته‌شدگان نبوده‌اند).

انگلیسی‌ها اکنون معتقدند که تعداد کشته‌شدگان باید حدود 20 نفر و تعداد زخمی ها حداکثر 100 نفر باشد.

7- تا اواسط روز 28 فوریه ارتش هنوز از شهر محافظت و پاسداری می‌کرد. دانشگاه آنجا که رسماً باز است دانشجویان چندانی در آن حضور نداشتند و گمان می‌رود که بازگشایی واقعی بعد از تعطیلات سال نو ایرانی (نوروز) صورت پذیرد.

8 - حدس و گمان در مورد آینده شروع شده است. روزنامه‌های 28 فوریه اشاره می‌کند که تبریزی‌ها در حال آماده شدن برای یک راهپیمایی بزرگ 150000 نفره برای محکوم نمودن اغتشاشات می‌باشند. عقیده‌ای قابل توجه وجود دارد که تظاهرات بیشتری در سراسر ایران در روز 30 مارس یعنی چهلم جریانات 18 فوریه تبریز برگزار خواهد شد. دو منبع سفارت که تماسهایی با جناح میانه‌رو جامعه مذهبی دارند، می‌گویند آیت‌الله شریعتمداری از قم خواستار عزاداری آرام کشته‌شدگان تبریز خواهد شد. همین منابع گمان می‌برند که چپی‌ها یا عناصر خشن‌تر جنبش، مجدداً تلاش خواهند نمود تا حداقل یکی از این تظاهرات را به شکل اغتشاشات تبریز درآورند، تا موجب تحریک دولت به انجام واکنش دیگری شوند. شایع است که خشونت‌گرایان یک شهر را انتخاب خواهند کرد، اما تعداد شهرهای نامزد زیاد است، شهرهایی که در اینجا بیش از بقیه نامشان به گوش می‌رسد عبارتند از: تهران، قم و همدان (بر طبق همین شایعات شهر آخری انتخاب خواهد شد، تا اینکه مجدداً دولت در یک محل دور از انتظار غافلگیر شود.).

سفارت بر این اعتقاد است که این مطالب در حال حاضر بیشتر جنبه «رجزخوانی» دارد. این حقیقت که 30 مارس با پایان دو هفته تعطیلات نوروز مصادف می‌شود خیلی‌ها را دلسرد کرده است (اگرچه حامیان دوره 40 روزه می‌گویند این زمان فرصتی است مناسب برای غافلگیر کردن دولت ایران). بر اساس گفته‌های منابع ما، آیت‌الله‌ها برای تحت کنترل درآوردن پیروان مذهبی خود و شکستن دوره متناوب خشونت در ارتباط با یادبود «شهید»، به نظر مصمم می‌آیند.

در پیش‌بینی‌های درازمدت می‌توان گفت که تابستان جاری دوره‌ای بسیار خطرناک‌تر خواهد بود. رمضان امسال با ماه اوت مصادف می‌شود و ترکیب محدودیت‌های ناشی از روزه‌داری، کمبود پیش‌بینی شده آب و برق به اضافه گرمای شدید تابستان می‌تواند شهرهای ایران را به مکان‌های نشو و نمای سریع محرومیت و خشن تبدیل نماید که به سادگی می‌توانند

تحت شرایط مناسب به محل وقوع اغتشاشات ضددولتی مبدل گردند.

میکلوس

اغتشاشات تبریز: تیراندازی سرباز دیوانه به طرف 4 نفر

سند شماره 19 خیلی محرمانه1 مارس 1978 - 10 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 02121به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی رونوشت: سفارتخانه‌های آمریکا در آنکارا، اسلام‌آباد، کابل، لندن و دفتر حفاظت منافع بغداد موضوع: اغتشاشات تبریز: تیراندازی سرباز دیوانه به طرف 4 نفر مترینکو کنسول تبریز به سفارت اطلاع داد که رئیس محلی دولت این واقعه را تأیید نمود که در 28 فوریه سرباز وظیفه ارتش (که اصلاً تهرانی است) دیوانه شد و به طرف افسر فرمانده خود و یک سرباز دیگر تیراندازی کرد. سرباز سپس به دانشگاه آذرآبادگان رفت و در آنجا سرگرد پلیس مسئول منطقه را کشت و به دو پلیس دیگر تیراندازی نمود که یکی از آنها متعاقباً مرد. سرباز بازداشت شد. نیروهای امنیتی استان معتقد نیستند (تکرار می‌شود) معتقد نیستند که این واقعه مرتبط با اغتشاشات اخیر تبریز باشد، اما سرباز در واقع از واحد ارتشی است که در حال حاضر برای پشتیبانی نیروهای امنیتی در تبریز مستقر شده است.

میکلوس

ناآرامی تبریز - تغییرات کادر دولتی ایران و مشاهدات اضافی دیگر

سند شماره 20 خیلی محرمانه2 مارس 1978 - 11 اسفند 1356 از: سفارت آمریکا، تهران - 02178به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف، تهران 2085 - ب، تبریز 0020 موضوع: ناآرامی تبریز - تغییرات کادر دولتی ایران و مشاهدات اضافی دیگر خلاصه: آزموده از استانداری آذربایجان شرقی برکنار و سرتیپ هوشمند رئیس سابق شهربانی مجدداً به فرماندهی پلیس استان منصوب شده است. مروری بر اقدامات شورشگرانه، به وضوح دلالت بر این دارد که اقدام ضدرژیم در تبریز نسبت به تظاهرات مذهبی قبلی وسیع‌تر است. با وجود این که رهبران مذهبی خشونت را مردود می‌دانند، شایعات همچنان رو به افزایش است. دستگیری رهبران شورشی مظنون ادامه دارد لیکن تاکنون 110 نفر از آنها پس از بازپرسی با قید ضمانت آزاد شده‌اند. مخالفین هنوز به درستی نمی‌دانند با حوادث تبریز چگونه برخورد کنند. پایان خلاصه.

1- روزنامه‌های صبح روز 2 مارس نوشتند: اسکندر آزموده استاندار آذربایجان شرقی پس از ملاقات با مقامات رژیم در تهران به سر کار خود بازنخواهد گشت. این موضوع تأیید

بیشتری است بر مطالب تلکس مرجع مبنی بر اینکه تغییرات وسیعی در مورد تبریز در دست اقدام می‌باشد. (تذکر: در عطفی اشتباهاً بیان گردیده است که شهردار تبریز از کار برکنار شده. وی تاکنون در مقام خود باقی است، اشتباه از ناحیه اطاق خبر می‌باشد) هم‌چنین روزنامه‌ها انتصاب سرتیپ هوشمند را به سمت رئیس جدید شهربانی آذربایجان شرقی اعلام نمودند. وی قبلاً در چنین مقامی بوده و بر اساس گزارش منبع پلیس تهران یکی از بهترین افسران پلیس ایران در این درجه می‌باشد.

2- نگاهی به اقدامات شورشگرانه ده روز اخیر به علاوه اطلاعات دیگر نشان می‌دهد که رویدادهای تبریز مشخصاً حالت ضدرژیم داشته است. منابع بازرگانی به مقام اقتصادی گفته‌اند که شعبه بانک عمران به طور خاص مورد حمله شدید قرار گرفته است. این بانک به عنوان محل اصلی نگهداری سپرده‌های بنیاد پهلوی شناخته شده است و برای اولین بار در تظاهراتی که با جهت‌گیری مذهبی انجام شد اعلامیه‌هایی با مضمون حمله مستقیم به شاه پخش گردیده است. مغازه‌هایی که مورد حمله قرار گرفتند به اضافه آنچه که قبلاً گفته شد شامل آنهایی است که علیرغم دستور اخیر آیت‌الله شریعتمداری از قم، باز بوده‌اند و نیز آنهایی که با توجه به نام آنها به شاه یا شهبانو یا دیگر افراد خاندان سلطنتی مربوط بوده است. حملات به ساختمانهای شهرداری به طور خاص خیلی شدید بوده است. شایعه‌ای که همچنان دهان به دهان می‌گردد عبارت از این است که علت اصلی شورش بسته شدن مساجد به وسیله استاندار بوده که برخلاف دستور تهران به این کار مبادرت ورزیده است. داستان دیگری که هنوز نیز ورد زبانها است این است که، رئیس کلانتری منطقه 6 (که عوض شده) در سر راه خود پیرمرد یا دانش‌آموزی را (بسته به انتخاب خودتان) در خیابان با گلوله کشته و باعث اجتماع مردم و شروع تظاهرات گردیده است. (نظر سفارت: اطلاعات جدید بسته شدن بسیاری از مساجد را تأیید می‌نماید لیکن داستان رئیس کلانتری در حد شایعه باقی مانده و غیرمحتمل به نظر می‌رسد).

3- مطبوعات گزارش می‌دهند: 13 نفر دیگر در اول مارس دستگیر شده‌اند، (نامشان ذکر نشده) در بین آنها چند بازرگان برجسته تبریز نیز بوده است (از قرار معلوم بازاری بوده‌اند). دادستان تبریز اعلام کرده بود که از میان 672 نفر کل افراد بازداشتی 110 نفر آنها با قید ضمانت آزاد شده‌اند، اقدامات قضایی همچنان توسط وزارت دادگستری صورت می‌گیرد. با توجه به اطلاعات سفارت کسی تاکنون به دادگاه نظامی سپرده نشده است.

4- منبع سفارت که در تماس با مخالفین مشهور مذهبی در تهران می‌باشد گزارش می‌دهد که این گروه از خشونت‌های تبریز بیمناک بوده و به درستی نمی‌دانسته‌اند که چگونه مردم طرفدار آنان درگیر این خشونت‌ها شده بودند و در این مورد که ممکن است دیگران به داخل جمعیت نفوذ کرده و آنها را به خشونت کشانیده باشند سوءظن دارند. حقیقت این است که جمعیت در دو نوبت حمله کردند و دست کم یک بانک (ایران و انگلیس) در ساعت 7 صبح

و قبل از شروع تظاهرات مورد حمله قرار گرفت و این امر برای برخی از مخالفین این تصور را به وجود آورده که آنها توسط «دیگران» مورد استفاده قرار گرفته‌اند. ولی تاکنون هیچ‌کس مایل نبوده بگوید «دیگران» چه کسانی ممکن است باشند.

5- نظریه سفارت: هم رژیم ایران و هم معتقدین آن به روشنی رویدادهای تبریز را در چهارچوب استراتژی درازمدت خود مورد ارزیابی مجدد قرار می‌دهند و هیچ‌کدام در مورد تکرار این رویدادها خوشحال به نظر نمی‌رسند. جدا از نظریات شخصی به نظر می‌رسد قبل از تحلیل کامل حوادث همه منتظرند تا گزارش هیأت بازرسی دولت ایران در مورد حوادث تبریز که قول آن داده شده، منتشر شود. سفارت نیز منتظر خواهد ماند، مگر آنکه اطلاعات جدید تغییرات قابل‌توجهی را در مورد موقعیت و یا درک حادثه به وجود آورد.

6- گزارش 05- A کنسولگری تبریز که در 3 مارس ارسال شده، تفصیلات زیادتر و جدیدتری را با نظریه کنسولگری درباره رویدادها ارائه می‌نماید.

میکلوس

گزارش وقایع هفتگی: ایران

سند شماره 21 خیلی محرمانهایران: 3 مارس 1978 - 12 اسفند 1356 گزارش وقایع هفتگی: ایران - چهارمین جلسه کمیته مشترک ایران و آمریکا با صدور بیانیه و مفاد توافق شده از طرف رؤسای جلسه یعنی ونس، وزیر امور خارجه و محمد یگانه، وزیر اقتصاد و دارایی در 28 فوریه در واشنگتن به کار خود پایان داد. کار رسمی کمیته با پایان کار پنج کمیته مشترک در هفته گذشته آغاز شده بود. این گردهمایی‌ها پیشنهادهای ملموسی را در زمینه همکاری فنی در امور کشاورزی، تربیت بدنی انسانی و تحقیقات علمی مطرح نمود. شرکت کنندگان در کمیسیون خواستار توسعه روابط تجاری که به نظر آنها به میزان قابل‌توجهی افزایش نیافته بود، شدند. کمیسیون مذکور مفیدترین کمیسیون برگزار شده تا امروز بوده است، طرفین با شناخت کامل از منافع خود به نتایج خوبی رسیده‌اند. (بدون طبقه‌بندی) - کمیته فرعی فریزر (Fraser) نماینده کنگره ما در 28 فوریه به استماع نظرات مربوط به وضع «حقوق بشر» در ایران پرداخت. (البته در روزهای گذشته همین جلسات در رابطه با کشورهای دیگر برگزار گردید.) تنها شاهد موجود در جلسه مربوط به ایران برایان روبل از سازمان عفو بین‌المللی بود که ادعا می‌کرد در دادگاههای نظامی ایران به هیچ‌وجه نمی‌توان انتظار یک محاکمه منصفانه را داشت.

قرار است که وزارتخانه شاهدان دیگری را برای روزهای بعد در این باره فراهم نماید. (بدون طبقه‌بندی).

انتظار تظاهرات دیگری نیز باشد. ولی در حال حاضر دولت ایران منتظر است تا نتیجه یک رسیدگی ویژه معلوم گردد تا به دنبال آن بتواند اقدامی در پیش گیرد.

تحقیقات اولیه نشان‌دهنده بی‌توجهی مقامات استانها، به خصوص استاندار آذربایجان شرقی، که از خدمت برکنار شده است، می‌باشد. شاه در انظار عموم اعلام کرده است که آزادیهای سیاسی به طور مداوم افزایش خواهند یافت، هر چند که گروههای مرتجع به سوءاستفاده از آن بپردازند. (خیلی محرمانه) - سفارت آمریکا در تهران از طریق سیا اطلاعاتی مبنی بر کاهش تولید نفت ایران از 7/6 میلیون بشکه در روز به 1/6 میلیون بشکه دریافت نموده است. سفارت نسبت به این برآورد چندان خوش‌بین نیست، چون بنا به اطلاعات تهیه شده توسط منابع صنعتی تهران، 8/6 میلیون بشکه در روز تشخیص واقعی‌تری است. سی. دبلیو. ناس

ناآرامیهای قم و تبریز

سند شماره 22⁽¹⁾خیلی محرمانه5 مارس 1978 - 14 اسفند 1356 از: کلاید دی. تیلوربه: بخش سیاسی - جان استمپل موضوع: ناآرامیهای قم و تبریز آقای بختیان امروز صبح گفت که پسرعمویش که پزشک است در طول تعطیلات آخر هفته با وی دیدار کرده و رویدادهای قم را به وی گزارش نموده است. پسر عمویش گرداننده امور یک کلینیک در قم است و در آغاز اظهار داشت که تعداد کشته‌شدگان ناآرامیهای قم حدود 400 نفر می‌باشند.

وی گفت که سخنگویان دولت پس از شورشهای تبریز برای یک آیت‌الله در قم پیامی آورده بودند مبنی بر این که اعلیحضرت مدت 5 روز است که به خواب نرفته است و در پاسخ، آیت‌الله قم گفته بود «به او بگویید که ما 50 سال است که نخوابیده‌ایم.» بنا به گفته این پزشک، یکی از علل ناآرامیهای قم این است که آیت‌الله ایرانی که در عراق در تبعید به سر می‌برد به پایان شانزده سال تبعید خود رسیده و در مورد بازگشت وی سئوالاتی مطرح شده که ریشه تمام این اغتشاشات می‌باشد. یکی از جالب‌توجه‌ترین اظهارات آقای بختیان این بود که به گفته وی رادیو به هنگام صبح اعلام کرده بود که راه قم به علت مراسم جاری در این شهر بسته شده است. وی از من سئوال کرد که آیا قرار است بازار و مغازه‌های دیگر شهرهای ایران نیز تعطیل شود یا نه، که پاسخ من منفی بود.

تیلور

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 23٭⁽¹⁾خیلی محرمانه29 مارس 1978 - 9 فروردین 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر پرواز خود به جزیره کیش و مذاکراتش با شاه را در آنجا در مورد سفر بگین به ایالات متحده، نارضایتی، جنوب لبنان و جنرال موتورز مرور کرد.

به دنبال یک گفتگوی کوتاه درباره کلمه اختصاری مناسب برای آژانس ارتباطات جهانی جدید، سفیر از آقای وستلی خواست که در مورد «بررسی نمودار سرمایه‌گذاری مستقیم آمریکا در خارج» اطلاعاتی بدهد. شرکتهای آمریکایی باید بدانند که غفلت در پاسخگویی یک خطای قابل تنبیه است.

سفیر گفت خبر دارد که تیمسار ربیعی به هیأت مستشاری نظامی گفته بود که بوئینگ AMST به عنوان خرید غیرنظامی مورد تأیید قرار گرفته بود. ژنرال گست اظهار داشت که موضوع را از پنتاگون تحقیق کرده و دریافته بود که اطلاعات ربیعی غلط بود. ژنرال گست تیمسار ربیعی را مطلع خواهد ساخت.

سفیر چند موضوع امنیتی را مطرح کرد: (1) نامه‌ای به USIS کابل داده شده و این طور استنباط می‌شود که از طرف چریکها بوده است، (2) دستوری که خطاب به ما برای تشکیل کمیته مراقبت هیأت نمایندگی رسیده است، (3) تهدید به بمب‌گذاری در کلیسای کامیونیتی، (4) دستورالعمل نحوه مقابله با هواپیماربایی، تهدیدات دایر بر هواپیماربایی و تهدیدات دایر بر خرابکاری، (5) تلگرام در مورد احتمال وارد کردن خسارت به تأسیسات نفتی.

در مورد یدک‌کشهای اقیانوس پیما، سفیر از آقای مارتین خواست تلگرام بزند که ما باید این مورد را با حالت رکود طی کنیم تا بعداً چنانچه لازم شد به امور بازرگانی بپردازیم.

سفیر از آقای وستلی خواست که قدم به پیش گذارد و تحقیقی پیرامون احتمال فروش جنگ‌افزار به ایران به عمل بیاورد، هر چند که این کار کمی شبیه بردن آب به سرچشمه است.

سفیر از آقای فری خواست که به تقاضای پیشاهنگان برای کاشت درخت در اینجا طی مراسم پیشاهنگی سال 1979 رسیدگی کند. آقای فری گفت که این گردهمایی تقریباً یک رویداد فرهنگی به نظر می‌رسد. سفیر جواب داد که آن یک رویداد کشاورزی است. امکان استفاده از بیلهای کرمی برای کندن چاله به اختصار بررسی شد. سفیر از آقای تیلور خواست که از اجرای توصیه‌هایی که اخیراً در رابطه با مسئله بدرفتاری با کودکان اعلام شده اطمینان حاصل کند و آن را دنبال نماید.

وزیرمختار گفت که فردا در چندین شهر اجتماعاتی برای یادبود چهلم شورشهای تبریز برپا خواهد شد. آقای شلنبرگر گفت که در رابطه با «تهران 78» با واشنگتن صحبت کرده و آنها

کوشش خواهند نمود تا با نلسون راکفلر و نانسی هنکز تماس بگیرند. آلمانیها و انگلیسیها هر کدام نمایشهای معتدلی ارائه خواهند نمود. خبری که از اصفهان داشتیم این است که دولت حاضر است به عنوان یک ژست سمبلیک مقداری زمین به انجمن ایران و آمریکا اعطا کند.

ژنرال گست گفت که ژنرال هایزر مسرور خواهد شد که با خانواده سولیوان یک شام خانوادگی صرف کند. وی همچنین گزارش داد که پایگاه هوایی بندرعباس دیروز در جریان یک مأموریت آموزشی یک هواپیمای 4 - اف از دست داد. وی گفت که طبق اطلاعش معاون الکساندر سفر خود را به ایران برای سی روز به تأخیر خواهد انداخت. آقای وستلی گزارش داد که با نمایندگان شرکت آمریکایی که به دولت ایران برای حفر مترو، لوازم حفاری تونل می‌فروشد، ملاقات داشته است. در رابطه با قناتها و فاضلابها او گفت که ماشینها محفوظ خواهند بود، اما کارگران به تجهیزات مخصوص هوای آلوده نیاز خواهند داشت. آقای مارتین گفت که فردی به نام آقای جیس از TRW در رابطه با کوشش TRW برای این که مترجم سیستم دفاع هوایی شود، به دیدارش آمده بود.

وابسته ارتش به صورت مختصر درباره حضور ایران در ظفار صحبت کرد.

آقای گوئلز، ساندرا مندیک و باب سورنسون کارمندان جدید را معرفی کرد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 24٭⁽¹⁾خیلی محرمانه5 آوریل 1978 - 16 فروردین 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر گفت که او و آقای بروین دیروز از وزارت صنایع دیدار کرده بودند تا در مورد سه پروژه سرمایه‌گذاری آمریکایی که هیچ‌کدام وضعیت خوبی ندارند، صحبت کنند. از طرف دیگر، شرکت اتومبیل‌سازی فورد به نظر می‌رسد که می‌رود تا یک قرارداد برای یک طرح بزرگ تولید اتومبیل منعقد نماید.

سفیر اواخر وقت روز گذشته به وزارت خارجه فراخوانده شد تا قسمتهایی از پاسخ دولت ایران به اطلاعیه حقوق بشر آمریکا را که توسط کفیل وزارت خارجه خوانده شد بشنود. سفیر گفت که وی از دکتر استمپل خواهد خواست تا به وزارت امور خارجه رفته و یک کپی از آن را بعد از حاضر شدن دریافت نماید.

پیامی مربوط به پذیرش خانم ازهاری در بیمارستان دریایی بتسدا دریافت شده است. کلنل مکنزی اقدامات لازم را برای آگاه کردن وی تا قبل از صبح 6 آوریل به وقت واشنگتن انجام خواهد داد.

در رابطه با پیام مربوط به سلسله مراتب پذیرش (قانونی) برای نفت خام، جهت ذخیره

رفت آمریکا، آقای بروین از آقای بش خواهد خواست تا پاسخ دهد.

یکی از شاهزاده‌های پهلوی برای یک دوره هشت ماهه تعلیم هلیکوپتر عازم آمریکا است. سفیر پرسید که آیا سازمانهای امنیتی آمریکا مطلع شده‌اند. آقای مارتین از اداره تحقیقات ویژه خواهد پرسید.

آخرین پیام از سیل پیامهایی که در مورد سقف پرسنلی هستند، امروز صبح رسید و در آن درخواست شده بود که از هر یک از مناصب اصلی آمریکایی و محلی سرویس خارجی یک منصب و از هر یک از مناصب برنامه‌ریزی شده آمریکایی و محلی سرویس خارجی یک منصب کاسته شود. مک‌لوکلین وضع ما را بررسی خواهد کرد.

سفیر از آقای بروین از جدیدترین اخبار در مورد موضوع ماهواره جهانی ارتباطات رادیویی رومانی و از آقای مارتین در مورد هویتزرهای مراکش سئوال نمود. در هر دو موضوع، به نظر می‌رسد که مشکلات ناشی از تعطیلات نوروزی جهت برقرار نمودن تماس با افراد دولت ایران، باعث اشکال و تأخیر شده است.

وزیرمختار شب گذشته با سفیر آلمان شرقی، که گزارش داد اوضاع جاری در مورد روابط آنها با ایران به نظر بهتر و روشن‌تر می‌رسد، صحبت کرد. یک نماینده بلندپایه در آینده نزدیک به تهران خواهد آمد.

آقای شلنبرگر گفت که «رولوف بنی» با ما تماس خواهد گرفت تا ترتیب به نمایش درآمدن عکسهای او را در آمریکا بدهیم. پیرامون این که آیا یک چنین نمایشی اگر از نظر مالی توسط دولت ایران پشتیبانی شود، دانشجویان ایرانی آشوب‌طلب و اوباشانی از این قبیل را جلب خواهد کرد یا خیر، بحث و تبادل‌نظر شد.

پرویز عدل، سخنگوی وزارت خارجه، شب گذشته در تلویزیون اعلام داشت که یک گروه جدید در وزارت خارجه تشکیل خواهد شد تا ایرانیان خارج از کشور را از جریانات واقعی پشت صحنه اغتشاشات اخیر آگاه سازد.

ژنرال گست امروز بعد از ظهر برای ملاقات با استتون عازم شیراز می‌شود. پیرامون موضوعاتی که شاه ممکن است در ملاقاتشان مطرح کند، قدری بحث شد. سفیر پیشنهاد کرد به لیست آقای مارتین که شامل چیزهایی است که کارتر اجازه فروش آنها را داده است نگاهی بیندازند. او همچنین از ژنرال گست خواست تا به تأیید فروش بوئینگ AMST نگاهی بیندازد. ژنرال گست گفت که او با ربیعی صحبت کرده است. در رابطه با تحقیقات امنیتی، دو پایگاه کامل شده و یکی به زودی به اتمام خواهد رسید. آقای بروین، «رالف باک» را که یک مسئول اقتصادی - بازرگانی جدید است، به دیگران معرفی نمود. آقای بروین گفت که او شب گذشته با آقای «سوبر» در مورد وام و اجاره صحبت کرده است. مقداری پیرامون مسئله‌ای که آقای گارنیتز از (بخش) تجارت و بازرگانی احتمالاً می‌خواهد در مورد آن - در رابطه با آینده «مرکز تجارت» - صحبت کند، بحث شد. آقای بروین و آقای رینو برای اتخاذ یک سیاست واحد

برای هیأت نمایندگی، با سفیر دیدار خواهند کرد. آقای لمبراکیس پیرامون شایعات اخیر در مورد اغتشاشات، بمب‌گذاریها، تظاهرات و آشوبهای عمومی گزارشاتی داد. دولت ایران به وضوح مصمم است که کلیه فعالیتها را به اطلاع عموم برساند تا بدین وسیله احساسات عمومی را علیه اغتشاش و لات‌بازی برانگیزد.

در رضائیه مجیدی ریاست اولین جلسه یک گروه رستاخیز را که به منظور مقابله با آشوبگران تشکیل شده بود برعهده داشت. سفیر توضیح داد که ساختمان جدید حزب رستاخیز که به سرعت بالا می‌رود، پنجره‌های اندکی دارد. آقای فری از سفیر برای شرکت در نمایش غذای شب گذشته تشکر کرد. او گفت که «مرد لوبیا» و «مرد گوشت» فعالیت بسیار زیادی انجام دادند. این گفته آقای مهدوی که ایران بیشتر سرمایه‌گذاری مشترک می‌خواهد تا خرید بیشتر غذای خارجی، مورد توجه قرار گرفت. آقای مارتین گزارش داد که او امروز صبح بروشور GE را که برای تبلیغ ناوچه‌های آلمانی بودند دریافت داشت. او همچنین در مورد ملاقاتش با نماینده شرکتی که اژدرهای «شماره 48» را تولید می‌کند، صحبت کرد. آنها همچنان این امکان را می‌دهند که احتمالاً بتوانند آنها را به ایران بدهند.

برنامه دانشکده ملی جنگ همچنان به خوبی مستحکم‌تر و بهتر می‌شود.

آقای مک لافلین گزارش داد که جان کانلی از NEA/EX فردا می‌رسد و کار با سرعت در جهت درست کردن یک ساختمان ویزای دانشجویی تا قبل از ماه ژوئن همچنان ادامه دارد.

برداشت‌های کلی از مشهد

سند شماره 25 خیلی محرمانه9 آوریل 1978 - 20 فروردین 1357 از: آقای داولینگبه: آقای استمپل از طریق آقای گوئلز - سرکنسول موضوع: برداشت‌های کلی از مشهد من از 4 تا 6 آوریل در یک سفر کنسولی از مشهد دیدار کردم. با اینکه منظور از سفر تماس با جامعه شهروندان آمریکایی مقیم مشهد بود، فرصتی به دست آوردم تا با دکتر آموزگار رئیس دانشگاه مشهد و دکتر نیازی معاون وی و چند تن از اعضای هیأت علمی صحبت کنم. من همچنین با آقای معینی معاون استاندار خراسان ملاقات کردم.

بر اساس گفته افرادی که با آنان صحبت کردم، مشهد اخیراً تظاهرات نسبتاً شدیدی را به خود دیده است. هر چند هیچ خسارت قابل‌توجهی با حضور آشکار نظامیان مشاهده نمی‌شد، اکثر مردم نگرانی خود را نسبت به وقایع اخیر ابراز داشتند. ظاهراً یک انتظار عمومی در این خصوص که آشوب در 30 مارس یعنی چهلمین روز پس از واقعه تبریز رخ خواهد داد، وجود داشت. و واحدهای ارتش با زره‌پوش در اوایل روز 29 مارس به داخل شهر حرکت داده شدند. هر چند من راجع به این موضوع با دکتر آموزگار و با آقای معینی صحبت نکردم، چونکه هر دو مذاکراتشان را به کلیات محدود کرده بودند؛ ولی دیگر افرادی که با آنها گفتگو

کردم اظهار داشتند که علیرغم حضور ارتش تظاهراتی در سی‌ام و سی‌و یکم وجود داشته که ظاهراً شدت آن مستلزم مداخله حداقل واحدهای زرهی که محوطه حرم و بقعه امام رضا را محاصره کرده‌اند، و نقطه تجمع تظاهرات بوده است، بود. چندین نفر تأیید کردند که در خلال این تظاهرات تیراندازی‌هایی وجود داشته ولی مشخص نیست که آیا فقط نیروهای امنیتی یا هر دو طرف از اسلحه استفاده کرده‌اند. به نظر می‌رسد که تظاهرات تا اول آوریل، اما به طوری که از شدت آن کاسته می‌شده، ادامه یافته است. هیچ‌کس از میزان قطعی تلفات برآوردی نداشت، ولی یک شایعه رایج این است که واحدهای نظامی حداقل 10 نفر را در محوطه حرم کشته‌اند (یک نقل دیگر مدعی است که 10 نفر در داخل محوطه حرم کشته شده‌اند. بایستی متذکر شد محوطه حرم که محصور است و حدود 4 بلوک شهری معمولی امریکایی را دربر می‌گیرد، توسط یک کمربند پهن میدانی و راههای ختم شونده به آن محاصره شده که خود آنها (راهها) با یک دیوار که تشکیل دهنده پشت مغازه‌ها می‌باشد، به شکل حلقه به یکدیگر متصل شده‌اند. در عین اینکه من تردید دارم تانکها بتوانند از درهای اصلی خود صحن عبور نمایند لیکن محوطه میدان برای استفاده از زره‌پوش‌ها ایده‌آل است) بر اساس گفته یک نفر، تانکها در تقاطع یک خیابان پهن نیز که به محوطه حرم ختم می‌شود، پخش شده بودند. ایجاد حریق که متوجه بانکها و احتمالاً دیگر اهداف بود نیز صورت پذیرفت. بر طبق گفته افرادی که با آنها صحبت کردم واحدهای زرهی از محوطه حرم در 3 یا 4 آوریل فراخوانده شدند.

جوّ عمومی هنوز وخیم است. تمام پمپ بنزین‌هایی که من دیدم تحت مراقبت پلیس بودند. بر اساس یک شایعه هر کس پس از 5 آوریل بنزین خریداری کند یا هر اتومبیلی که در 5 یا 6 آوریل در خیابان پارک شده باشد هدف حریق عمدی خواهد بود. در حالیکه هیچ کس ادعا نکرد که چنان آتش‌زدنهایی به وقوع پیوسته باشد، از قرار معلوم دانشگاه مشهد موضوع را تا آن اندازه جدی دانسته که به تمام رانندگان کارمند خود دستور داده تا اتومبیل‌هایشان را به عوض پارک کردن در محوطه دانشگاه به خانه برده و در آنجا پارک نمایند. خود دانشگاه با تظاهرات شدیدی که من وسعت آن را نتوانستم معین کنم مورد حمله واقع شده بود، اما چند نفر از اعضای هیأت علمی اشاره کردند که دانشکده علوم به تازگی پس از یک حمله که نزدیک بود تمام تأسیسات را منهدم نماید، بازگشایی شده بود. حمله به دانشکده علوم دانشگاه به نظر نمی‌آید که از نوع آتش زدن بوده باشد بلکه یک نوع وحشی‌گری از جانب دانشجویان بوده است. اعضای هیأت علمی اشاره کردند که حضور در کلاسها فقط در حدود یک سوم حد عادی بوده لیکن این موضوع تا حد زیادی با به عقب انداختن پایان تعطیلات نوروز توسط دانشجویان نسبت داشته است.

یکی از اعضای هیأت علمی که من با وی صحبت کردم دستگیری مرد جوانی سوار بر یک موتور سیکلت از جلو ساختمان امور اداری دانشگاه را توضیح داد. او گفت که پلیس از وی خواسته بود توقف نماید، که وی از انجام آن امتناع ورزیده بود. پلیس سپس وی را مورد

تعقیب قرار داده و به خاطر حمل یک وسیله انفجاری که در زیر کتش پنهان بود او را دستگیر نمود. در عین حالی که وی ادعا نکرد که دقیقاً وسیله انفجاری را مشاهده کرده (و یکی دیگر از اعضای هیأت علمی به میان گفتگو پرید و گفت احتمالاً یک کوکتل مولوتف بوده است) ولی او دیده بود که پلیس جوان را دستگیر کرده و شنیده بود که پلیس، وسیله را به عنوان یک وسیله انفجاری توصیف نموده است.

گزارش معمولی دیگری که اساسی‌تر از صرف یک شایعه به نظر می‌رسد این است که پلیس فروش بنزین به دارندگان موتورسیکلت را قدغن کرده، چرا که ظاهراً حریق‌های عمدی و دیگر وقایع توسط افرادی که بر موتورسیکلت سوار بوده‌اند اجرا شده است. تنها نظری که من در این مورد می‌توانم بدهم این است که در خلال سفرم هیچ‌کس را سوار بر موتور سیکلت در حال خرید بنزین از پمپ بنزین‌ها ندیدم.

در خلال سفرم هیچ‌گونه حضور امنیتی قابل‌توجهی را مشاهده نکردم. من دو نفربر زرهی با سربازان سوار بر آن را که از قسمت مرکزی شهر به سمت دیگر حرکت می‌کردند در پنج آوریل دیدم. این وسایط نقلیه به سرعت حرکت می‌کردند و سربازان سوار بر آن غیرمسلح به نظر می‌رسیدند به نحوی که من تردید دارم که جابجایی آنان چیزی جز یک جابجایی عادی بوده باشد. در ششم (آوریل - م) هنگامی که به طرف شمال مشهد برای خروج از مشهد حرکت می‌کردیم از کنار یک ستون کامیون‌های ارتشی که سرباز حمل می‌کردند و پرچم‌های قرمزی از سپرهایشان به اهتزاز درآمده بود و می‌توانست نشان‌دهنده این باشد که در داخل آن مهمات دارند عبور کردیم، هر چند این امر مجدداً به نظر آمد که یک مانور عادی باشد. در ششم (آوریل - م) سربازان زیادی در قسمت‌های اصلی شهر وجود داشتند ولی تماماً به نظر می‌آمد که در مرخصی باشند چونکه چمدان‌های یک شکلی حمل می کردند و افسری همراهشان نبود.

همانطور که در بالا اشاره شد من با آقای معینی معاون استانداری، در بعد از ظهر روز پنج آوریل گفتگو کردم. او خیلی مؤدب و خوش برخورد بود ولی آشکارا در موقعیتی نبود که راجع به مسایل مهم صحبت کند. به مجردی که وارد شدم وی به انگلیسی از انگلیسی بلد نبودنش عذرخواهی کرد، که از حد کفایت بالاتر به نظر رسید، و به دنبال یک مترجم فرستاد. در این بین ما به فارسی با یکدیگر گپ زدیم ولی چند دقیقه‌ای از مکالماتمان از مترجم استفاده کردیم. وی همچنین به دنبال فردی فرستاد که من نتوانستم نامش را بفهمم. او رئیس اداره سیاسی استانداری است. این شخص دوم اصلاً انگلیسی صحبت نمی‌کرد و من دریافتم استفاده ما از مترجم به خاطر وی بود. آقای معینی در ضمن این که رفتارش دوستانه بود از ملاقات من نگران بود. وی چندین مرتبه سئوال کرد جامعه آمریکاییان در مشهد چه مشکلاتی دارند که یک کنسول از تهران به خاطر آنها آمده است. هر چند من تأکید ورزیدم که این فقط یک دیدار عادی از جامعه آمریکاییان است و در قبال هیچ مشکل خاصی نیست، با این وجود

فکر نمی‌کنم که وی این پاسخ را به عنوان یک پاسخ کامل پذیرفته باشد. من متذکر شدم کنگره و هیأت دولت تأکید بر ملاقات مکرر ما از آمریکاییان در هر کجایی که هستند دارد و سفر من اولین دیدار از دیدارهایی است که امیدوارم به صورت منظم ادامه پیدا کند. وی مکرراً بر اشتیاق خود به کمک به آمریکاییها در مشکلاتشان در مشهد تأکید ورزید و اظهار داشت چقدر خوب می‌شد اگر ایالات متحده تصمیم به استقرار یک کنسولگری در مشهد می‌گرفت.

او سئوال کرد که چرا ما کنسول‌گری مشهد را بستیم و من پاسخ دادم که هزینه عملیات کنسولگری ادامه فعالیت را برای آمریکا در تمام نقاطی که ما ممکن است مایل به داشتن نمایندگی در آنجا باشیم، مشکل کرده بود. وی گفت چنین مشکلاتی را درک می‌کند و مجدداً اشتیاق خود را به کمک در هر زمانی که لازم باشد تکرار نمود. من چندین بار از اشتیاق وی به کمک، تشکر کردم و تأکید نمود که جامعه آمریکاییها در مشهد خیلی خشنود و راضی به نظر می‌رسند. ما با حالتی دوستانه از یکدیگر جدا شدیم ولی من استنباط کردم که وی احساس کرد، من مأموری هستم که به لحاظ آشوب‌های اخیر و برای کسب اطلاعات اعزام شده‌ام. تنها اشاره او به مشکلات این بود که کارش به حدی زیاد شده که وی از 7 صبح تا 11 شب کار می‌کند. (جالب ولی تردیدآمیز است که بگویم حداقل) من احساس کردم صحیح نیست که مسئله آشوب‌ها را با وی دنبال کنم چونکه نمی‌خواستم شکی در مورد سفرم به وی انتقال دهم. زمانی که من آنجا را ترک کردم خیلی مؤدب بود ولی هنگامی که مترجم وی مرا با روی باز تا درب خروجی هدایت کرد، رئیس بخش سیاسی برای مذاکره‌ای با آقای معینی در آنجا باقی ماند. ممکن است که من روی برداشت خود که آقای معینی احساس کرد مقصود من چیزی غیر از آن است که عنوان نمودم، زیاد تأکید کنم ولی وی در مذاکراتمان توجهش به این جلب شده بود که مشخص کند آیا من فقط به دیدار جامعه آمریکاییها و رئیس دانشگاه آمده‌ام و اینکه آیا این ملاقاتها با آمریکاییها صرفاً در انجمن ایران و آمریکا صورت گرفته است. هر چند که مسئله مهمی مورد بحث قرار نگرفت من فکر می‌کنم کار خوبی بود که با وی ملاقات کردم چونکه عدم انجام این امر ممکن بود وی را به حد زیادی مظنون نماید. مطلب فوق جمع‌بندی تقریبی سفر من از نقطه‌نظر سیاسی بود. اگر در جمع‌آوری جزییات اضافی بتوانم کمک کنم مرا در جریان قرار دهید.

مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 26⁽¹⁾خیلی محرمانه19 آوریل 1978 - 30 فروردین 1357 خلاصه: مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر سولیوان جلسه را با مروری از وقایع هفته پرکار گذشته آغاز کرد. ایرانیها با ارسال

سرباز بیشتر به جنوب لبنان موافقت کرده‌اند؛ دولت ایران رئیس کمیته پنجم خواهد شد. وزرای خارجه سنتو در لندن تشکیل جلسه داده‌اند. ژنرال هایزر از تهران دیدن کرد. ژنرال گریوز اکنون اینجا (تهران) است، رأی کانال پاناما امروز صبح تصویب شد و ونس عازم مسکو می‌باشد.

سفیر از آقای لمبراکیس خواست تا گزارشی در مورد شرکت ایران در جلسه ویژه خلع سلاح در نیویورک بدهد. او از کلنل واندرمیر خواست تا یک نسخه از پیام مربوط به سازگاری آواکس ایران و ترکیه بدهد. او از آقای شلنبرگر در مورد برنامه کشوری آژانس ارتباطات بین‌المللی ایالات متحده (USICA) سئوال نمود.

وزیرمختار از همه کنسولهایی که در حال نوشتن گزارشهای کارایی کارمندان هستند خواست که تا فردا آنها را به اتمام رسانده و به مسئول بررسی برسانند.

آقای شلنبرگر گزارشی در رابطه با فعالیتهای اخیر USICA ارائه داد. گروه هنرمندان کمدی ظرف چند روز آینده در اصفهان و شیراز ظاهر خواهند شد. یک گروه دبیرستانی از آمریکا در شهر است که در جهت بهتر نمودن برنامه تحصیلات سرزمینهای خارجی مشغول به کار می‌باشد. هفته آینده قاضی شرلی هوفستدلر (به اینجا) وارد خواهد شد.

سفیر گفت که یک گروه از بانوان، از جمله خانم پاتر استوارت در شهر است. برنامه آنها شامل دیدار با شهبانو فرح و شاهدخت اشرف می‌باشد. سفیر در مورد گروهی که عکس آنها را در حالی که سلام خانم کارتر را به شهبانو می‌رساندند و در روزنامه‌های امروز چاپ شده بود، پرسش کرد. کسی آنها را نمی‌شناخت. (نکته: آنها خانم و آقای کارلتون هیکس و خانم و آقای جیمز بیشاپ دوستان شخصی کارترها بودند).

کلنل واندرمیر گفت که ژنرال گست با ژنرال گریوز در جنوب به سر می‌برند. او از سفیر در مورد ملاقات 29 - 23 آوریل با ژنرال استون که به زودی جانشین ژنرال مولر می‌شود، سئوال کرد. آقای لمبراکیس گزارشی در مورد حمله «ژورنال دو تهران» به سخنگویان رسمی که جملاتی از قبیل ایران به خطرناک‌ترین دوران تاریخش وارد می‌شود» اظهار می‌کنند، داد. وی همچنین گزارش تهیه شده توسط مجیدی، انصاری، عاملی را مطرح و پیرامون آن بحث کرد. جملات عاملی درباره دخالت خارجی در ایران جالب بودند.

سفیر در مورد تبلیغات یک رستوران که بر روی دیوار سفارت نوشته شده بود، سئوال نمود.

آقای لمبراکیس گفت که او از انگلیسیها شنیده که کمیسیون مشترک ایتالیایی منحل شده است و پیش‌بینی کرد که انگلیسیها نیز به زودی دست به چنین کاری خواهند زد. شایع است که دولت آموزگار مطرح کرده است که کمیسیونهای مشترک به درد آینده نمی‌خورند.

آقای بویس (Boyce) از ملاقات معاون وزیر حمل و نقل داونپورت، که در پی مسایل کمیسیون مشترک اقتصادی که در واشنگتن پیرامون آنها بحث شده بود در شهر است، گزارشی

داد.

آقای رینو درباره جلسه مرکز تجارت با نمایندگان بازرگانی و دولت صحبت نمود و آن را «خوب و مفید» توصیف کرد. او از سفیر برای معرفی خوب و ساده‌اش تشکر کرد.

سفیر از آقای ددیچ پرسید که آیا وی در طی ملاقات خانم فالکو در اینجا خواهد بود. آقای ددیچ اظهار داشت که وی اینجا خواهد بود منتهی دکتر استمپل مشغول استراحت و تفریح خواهد بود. آنها پیشنهاد می‌کردند که فالکو برنامه سفر خود را تغییر بدهد تا بتواند با دکتر ملاقات کند.

آقای بنرمن در مورد کارهای پایانی تالار جدیدمان صحبت کرد. او تقاضای یک هفته مهلت قبل از شروع انتقادات کرد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 27⁽¹⁾خیلی محرمانه26 آوریل 1978 - 6 اردیبهشت 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر سولیوان جلسه را با گزارشی در مورد این که ما بالاخره دستور ادامه مذاکرات دوطرفه انرژی اتمی را دریافت داشتیم، آغاز نمود. آقای میکلوس امروز با منصور ملاقات خواهد نمود. طبق گزارشات رسیده از واشنگتن به نظر می‌رسد که در قانون فروش هواپیما به خاورمیانه مشکلی پیش آمده است. اگر کنگره میزان فروش را پایین آورد، ایران نیز تحت‌تأثیر این تصمیم قرار خواهد گفت. سفیر تفسیری در مورد میهمانان برجسته ما، رونالد ریگان، جرج بوش و مارگارت تاچر ارائه نمود و ادامه داد به نظر می‌رسد که تهران محل تجمع حزب مخالف کنگره خواهد بود. سفیر از دکتر استمپل در مورد آن نماینده مجلس که مخالف بمب‌گذاریهای تهران بود سئوال نمود. دکتر استمپل گفت که او همان مزاحمی بود که اخیراً لایحه سانسور دولت در مورد تبریز را ارائه داده است. سفیر از آقای گوئلز در مورد مفاد درخواست برای تسلیم پاسپورتهای کارکنان شرکت بل به شرکت، سئوال نمود. آقای گوئلز گفت که شرکت مزبور صرفاً برای گفتن اوراق مربوط به کار غیره به این پاسپورتها نیازمند است. این عمل وقت خیلی زیادی می‌گیرد، ولی پاسپورتها دوباره بازگردانده می‌شود. آقای میکلوس گفت که وزارتخانه رسماً ما را به دلیل عدم وصول به موقع برنامه مالی توبیخ نموده است. او گفت PER نسبت به این موضوع حساسیت دارد.

آقای شلنبرگر گزارشی در مورد بازدیدکنندگان فعلی آژانس ارتباطات بین‌المللی آمریکا (USICA) داد. قاضی شرلی هوفستدلر، پروفسور دیوید آبتر، کارشناس انرژی خورشیدی جری ونگارتر (Weingarter) و اهالی آمریکا برای شرکت در کنگره علمی، فرهنگی در شهر هستند

و یا در راهند. گروه آخر شامل خاخام کرف، دخترش، معلم سرخانه دخترش و فرانسیس نایت است.

آقای شلنبرگر گفت شنیده است که دیروز برخوردی جدی بین گروههای موافق و مخالف رژیم در دانشگاه تهران رخ داده است. کلاسها در سه دانشکده تعطیل شده است. او همچنین گفت که در اطراف دانشگاه ملی اعلامیه‌هایی مبنی بر این که شاه نوکر کارتر است به چشم می‌خورد. او متذکر شد که این کارها از سوی مخالفین رژیم انجام می‌گیرد.

آقای شلنبرگر عده‌ای از دوستداران را دعوت به دیدن فیلمی از سفیر «رینهارت» در مورد سازماندهی جدید در USICA نمود. در جواب سئوالی از طرف آقای بروین، سفیر گفت که او با سفیر پرسون درباره مین‌گذاری دریا صحبت کرده است. انگلیسیها این عقیده را به گوش ایرانیان رسانده‌اند، گرچه نتوانسته‌اند مستقیماً این موضوع را با انصاری در شرکت ملی نفت ایران در میان بگذارند. دکتر استمپل گزارشی درباره اصلاحیه رستاخیز در مورد گفته شاه مبنی بر این که تورم به 6/12% رسیده است، ارائه داد. پس از تصحیح اشتباه چاپ، گزارشگر نرخ تورم را 6/17% اعلام می‌کند ولی در حال حاضر محل اختفای کسی که مرتکب این اشتباه شده است، مشخص نمی‌باشد. در گزارش دیگر حزب، جناح سازنده حزب رستاخیز امروز جهت شرکت در راهپیماییهای مردم عازم اصفهان است. آقای فری گزارشی جز رفتن به مزرعه مهدوی نداشت. مهدوی مقداری توت‌فرنگی تازه برای سفیر فرستاد و او آنها را در عوض انگورهای ترش به فرماندار ریگان خواهد داد. فرمانده هاک گزارش داد که هنوز به نظر می‌رسد هلندیها 4 تا 8 بازار فروش کشتیهای تفریحی را در دست دارند. نمایندگان آلمانی دیروز ایران را ترک کردند و طبق برنامه در ماه ژوئیه برخواهند گشت. سفیر گفت بعضی از مقامات آلمان به او گفته‌اند که ایرانیان در مدت زمانی که در انتظار تصویب یا عدم تصویب امکان استفاده از یک سری سلاح‌های ساخت آمریکا هستند، حدود انتخاب خود را باز گذاشته‌اند. آقای ددیچ گزارشی در مورد انقضای یک قرارداد جدید اظهار نمود. دکتر آدلر گفت که بر طبق شایعات، دانشمندانی که همراه پرزیدنت شیل هستند باید با دولت ایران در مورد دو نیروگاه اتمی دیگر مذاکره نمایند. او گفت این عمل نگران کننده بود، چون با اطلاعات وستینگهاوس در مورد طرح خریدهای ایرانیان مغایرت دارد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 28⁽¹⁾خیلی محرمانه3 می 1978 - 13 اردیبهشت 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر سولیوان جلسه را افتتاح کرد و گفت که وقایع افغانستان موجب تغییری اساسی در

موقعیت استراتژیک منطقه شده است. برای ایرانیان کودتا کابوسی بود که به حقیقت پیوست. ما می‌توانیم انتظار تغییراتی در روش روسها، افغانها و مخالفان ایرانی را داشته باشیم. او گفت که مشغول بررسی برای شناسایی رژیم جدید هستیم.

ویلیام باتلر از کمیسیون بین‌المللی حقوق‌دانان در شهر بود. او شاه را در جنوب دید و نقطه‌نظرات خود را در مورد تغییرات در سیستم قضایی ارائه داد. شاه ظاهراً نظریات باتلر را پذیرفت. آقای لمبراکیس در این مورد تلگرامی تهیه می‌کند.

سفیر از آقای مارتین در مورد مسئله بمب نوترونی سئوال کرد. آقای مارتین با گودرزنیا آن را به عهده خواهند گرفت.

ما پیامی از نلسون راکفلر در مورد برنامه‌های او برای دیدن شاه در جزیره کیش در روز 5 ماه مه داریم. سرگرد مکنزی وضع ذخایر سوخت را بررسی خواهد کرد.

سفیر اشاره کرد که این آخرین جلسه هیأت مسایل مملکتی است که آقای لمبراکیس در آن شرکت دارند. وی پس از 13 سال کار در رابطه با ایران، گفت که دقیقاً وقایع ایران را از موقعیت جدید خود، تحت‌نظر خواهد داشت.

آقای میکلوس سپس پیشنهاد ایران را مبنی بر فراهم کردن نیروهای بیشتری برای نیروهای پاسدار صلح سازمان ملل در لبنان مشروط بر عقب‌نشینی اسرائیل مورد بحث قرار داد. در گزارش آخر خود او اطلاع داد که وزارتخانه تصمیم گرفته به علت این که گزارشات قوانین دریایی بسیار مفصل و جزء به جزء است، از این به بعد فقط خلاصه‌های هفتگی را ارسال نمایند.

آقای شلنبرگر، در مورد نمایش «آموزش اخلاق از طریق دهند» که توسط شاهدخت اشرف گشایش یافت، گزارشی ارائه داد. هنگامی که آنجا بود با معاون ریاست پروتکل که می‌گفت مطمئن است کودتای افغانستان از روسیه دیکته شده، صحبت کرد.

ملاقات قاضی شرلی هوفستدلر به خوبی برگزار شد و دیوید آبتر دانشمند علوم سیاسی ییل (Yale) آخر این هفته به ایران می‌آید.

سفیر خاطرنشان کرد که خاخام کرف را دیروز دیده است، خاخام و اطرافیانش در حال ایجاد طرح نسبتاً بزرگی هستند.

دریادار کنلی (Conolly) گزارش داد که مأمورانی که با نماینده محلی فورد قرارداد منعقد می‌کردند، دریافتند که سفارشات را با فروشنده در میان نمی‌گذارند. آقای بنرمن تحقیق خواهد کرد.

آقای بروین گزارش آمار جدید ما از تجارت خارجی ایران را در سال مالی گذشته ارائه داد. واردات غیرنظامی تا 4/3% و صادرات غیرنفتی تا 7% افزایش یافته است و این هر دو تا حد زیادی به تورم مربوطند. آقای لمبراکیس در مورد حوادث پی در پی و ملاقاتهای وزرای خارجه ایتالیا و مراکش گفتگو کرد.

آقای فری گزارشی در مورد دیدار پیشنهادی وزیر کشاورزی با وزیر برگلند ارائه داد. سفیر پرسید آیا در مورد این مسئله با وزارت خارجه آمریکا مشورت و هماهنگی شده است تا پذیرایی مناسبی در بندر ورودی آمریکا به عمل آید؟ آقای فری گفت که بررسی خواهد کرد.

آقای مارتین در مورد تلاش شرکت گولد در مورد فروش موشک‌اندازهای زیردریایی 48-MK گزارش داد. ظاهراً دریادار حبیب‌اللهی به نیروی دریایی آمریکا نوشته‌ای داده و اطلاعاتی در مورد موشک‌انداز زیردریایی خواسته تا ببیند چه وقت تولید می‌شود و اگر ترخیص شد و به دست رسید آیا برای زیردریاییهای آلمانی مناسب است یا نه؟ دریادار کنلی گفت که زیردریایی احتمالاً هرگز ترخیص نخواهد شد.

آقای جینگلز گفت که او این شنبه ملاقاتی در رابطه با مسئله زمین در تبریز خواهد داشت. او خاطرنشان کرد که معامله همچنان در حال پیشرفت است.

آقای بیرنز (Byrnes) گزارش داد که بنگاه هوانوردی کشوری (FAA) در حال حاضر با شش نفر از 9 نفر متخصص دائمی خود در حال کار است. بودجه 5/18 میلیون دلاری به وزارت جنگ ارائه شده که قسمت اساسی آن برای کالاها و خدمات آمریکا می‌باشد. امید می‌رود یکی از اجزای اصلی آن برج جدید مهرآباد باشد.

سفیر در مورد سانحه 34 - T سئوال کرد. آقای بیرنز توضیح داد که هواپیما در حال یک تمرین نمایشی بود.

آقای وستلی که تازه از افغانستان برگشته بود، گزارشی در مورد نقطه‌نظر یک نفر در مورد کودتا ارائه کرد.

آقای رینو اطلاعاتی از روز بین‌المللی خورشید را با این گزارش که انرژی خورشیدی احتمالاً بهترین کار مرکز تجارت بود، ارائه داد.

آقای اسنو گزارشی در مورد نمایش انجمن ایران و آمریکا از دوازده هنرمند معاصر آمریکایی ارائه داد. آقای میکلوس در اظهارنظر آخر خود گفت که معمولاً کلمه معاصر به عنوان «دیوانه جهنمی» ترجمه می‌شود.

اغتشاشات در اصفهان

سند شماره 29⁽¹⁾خیلی محرمانه6 می 1978 - 16 اردیبهشت 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان - 005 - Aبه: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: اغتشاشات در اصفهان آغاز خلاصه متن: اصفهان از تاریخ 28 مارس، یعنی بزرگداشت کشته‌شدگان تظاهرات تبریز در تاریخ 18 فوریه، شاهد تظاهرات مداومی بوده است که احساس ناامنی را در میان

جوامع ایرانی و آمریکایی افزایش داده، و ایرانیها را نسبت به انگیزه‌ها و تاکتیکهای دولت ایران بی‌اعتماد ساخته است. اخیراً ماهیت تظاهرات تغییر کرده و بسیاری از محافظه‌کاران را وارد درگیریها ساخته و احساسات ضدآمریکایی نیز در حال پیدایش است. در صورتی که روش جدیدی در ممانعت از درگیریها ابداع نشود بی‌نظمی شدیدی حاکم شده و منافع شهروندان آمریکایی مقیم اینجا را به مخاطره خواهد افکند. پایان خلاصه متن.

جنگ و گریز و وحشیگری 40 روز پس از شورشهای تبریز که سبب کشته شدن بسیاری از افراد گردید، در اصفهان نیز احتمال بروز چنین درگیریهایی آن هم در آخرین روز از عزاداریهای 40 روزه، قوت پیدا کرده است. مقامات محلی می‌گویند که انتظار بروز آشوب را نداشتند، اما دفاتر امنیتی و دولتی به مدت سه روز قبل از این تاریخ در آماده‌باش 24 ساعته به سر می‌بردند. در نگاه اول، رویدادهای 28 مارس از حمله و وحشیگری (پرتاب سنگ) در چند دفتر شهرداری و بانک کم‌اهمیت تلقی می‌شدند. جمعیتهای خیابانی به سرعت وضع عادی پیدا کرده و حضور کارمندان در محل کار و پلیس در محلهای کنترل ترافیک نیز جنبه عادی خود را یافت. ولی دو روز بعد و به خصوص هر روز بعد از آن رویدادهای مشابه دیگر به وقوع پیوست، یعنی در هر مورد چند نفر اتومبیل یا موتورسیکلت سوار به طرف تأسیسات فاقد نگهبان (بانکها، سینماها، مشروب‌فروشیها و دفاتر دولتی) حمله‌ور شده و به طرف آنها یا سنگ پرتاب می‌کردند و یا بمبهای آتش‌زا، که اغلب عمل نمی کردند و پس از آن مهاجمین ناپدید می‌شدند. از سی و شش حمله گزارش شده هیچ‌کدام منجر به رویارویی با پلیس و یا دستگیری نشده است. پس از ده روز اول این حملات کاهش یافت، اما تا اواسط ماه آوریل همچنان ادامه داشت.

درگیری دولت ایران / تبانی؟ با ادامه این حملات در نقاطی که پلیس حضور نداشت و با تحقیقات پلیس که فاقد هرگونه اطلاعات دقیق و یا دستگیری بود، روزنامه‌ها مطالبی را در محکوم ساختن فعالیتهای «عناصر ضددولت» منتشر ساخته و از «سازمانهای وفادار و مردمی ایران» درخواست می‌کردند که مانع از ادامه این اعمال گردند، در نتیجه سازمان دفاع غیرنظامی در اصفهان «جوخه‌های اقدام»⁽¹⁾را تشکیل داد و آنان برخلاف پلیس سریعاً موفق به درگیری و دستگیری «محرکین مظنون» و تحویل آنان به پلیس گردیدند.

این روش در اصفهان مورد سوءظن واقع گردید تا این که اکثریت مردم این شهر به این

نتیجه رسیدند که خرابکاریها بنا به دستور دولت ایران و با حمایت آن انجام می‌شده است. گفته می‌شد که هدف دولت از این کار توجه پیدایش «چماق به دستهای» ظاهراً مردمی ولی باطناً نظامی و امنیتی بوده است. این جوخه‌های اقدام سازمان دفاع غیرنظامی بعداً می‌توانست علیه مخالفین دولتی به صورتی مشروع و یا نیمه قانونی مورد بهره‌برداری قرار گیرد، چون دولت قادر نبود به دلیل مخالفت جهانی (به خصوص آمریکا) در زمینه حقوق بشر و سرکوبهای اعمالی از طرف دولت، مستقیماً مرتکب چنین اعمالی شود. این امر سبب می‌شود که دولت ایران علناً بتواند از حقوق و آزادیهای بیشتر طرفداری و در عین حال از «افراط‌کاریهای» آن گروه از شهروندان علاقمند که قادرند مخالفین را به طرز وحشیانه‌ای سرکوب کنند، ابراز تأسف و نگرانی نماید.

عدم مواجهه همیشگی پلیس و این خرابکاران را اصفهانیها عامل اصلی پیدایش این فرضیه می‌دانند چون اصفهان شهری است که نیروهای امنیتی آن همیشه به حال آماده‌باش هستند و شهر را تحت‌نظر دارند و علت این خرابکاریها نیز یا اطلاع کافی از حرکات نیروهای امنیتی در شهر است و یا بی‌تفاوتی مردم در برابر پیدایش این خرابکاریها در غیاب نیروهای پلیس و یا همکاری دولت با خرابکاران. اولین دلیل با هماهنگی و یکسان بودن شیوه‌های خرابکاری جور درنمی‌آید و دومی به لحاظ حضور و موقعیت ناگهانی جوخه‌های اقدام سازمان دفاع غیرنظامی واقعیت ندارد که جا را برای سومی باز می‌کند. علاوه بر این اصفهانیها خاطرنشان می‌سازند که با وجود رایج بودن این رویدادها، میزان خسارات وارده ناچیز و مغایر خسارات وارده توسط تظاهرکنندگان واقعی علیه همان‌گونه اهداف در تبریز می‌باشد.

تظاهرات مرحله دوم گروههای دانشجویی محافظه‌کار در دانشگاه اصفهان تظاهراتی همراه با عکسها و اسامی قربانیان تبریز مورخه 29 تا 31 مارس برپا کردند که با خرابکاریهای ایذایی کاملاً متفاوت بود. پس از این مراسم اعلام یک هفته اعتصاب یادبود کردند که به خوبی پیگیری شد (گرچه کتابخانه و اتاقهای مطالعه مملو از دانشجویانی بود که در تدارک امتحانات بودند). تا اینجا عامل نگران‌کننده‌ای پدیدار نشده بود. ولی در تاریخ 14 آوریل، واقعه‌ای در مسجد حسین‌آباد نزدیک دانشگاه رخ داد که نتایج خطرناکی به دنبال داشت. بنا به گزارشات واصله یک ملای محافظه‌کار (رهبر مذهبی) اعلام کرده بود که قصد دارد در مورد خطراتی که در ایران اسلام را تهدید می‌کند، سخن بگوید. وی و همراهانش به محض ورود به مسجد، با پلیس روبرو شدند که قصد داشتند مانع ورود وی به مسجد شوند که در این کار نیز موفق شدند. گذشته از موقعیت، مناقشه مربوط جمعیتی عظیم و کینه‌توز را به سوی خود جذب نمود. شاهدان عینی می‌گویند که چهار وسیله نقلیه نظامی به این صحنه نزدیک شدند و افراد مسلح نظامی دارای تفنگ، سرنیزه و سلاح‌های خودکار از آنها پیاده شده و از خود حرکات و نظم و ترتیب نظامی

نشان دادند ولی تیراندازی نشد. ظاهراً همین نیروها محل سکونت چهره‌های محافظه‌کار را مورد تهاجم قرار داده و بین 20 تا 50 نفر را جهت بازجویی با خود بردند. روزنامه‌ها این واقعه را اولین فعالیت جوخه‌های اقدام سازمان دفاع غیرنظامی در اصفهان قلمداد کردند، که طی آن هشت نفر یا به جرم تحریک آشوبهای اخیر و یا توزیع نشریات مخرب (تهران ژورنال، 4/16/1978) دستگیر شده بودند، رابطهای من می‌گویند که این افراد همان نظامیان بودند ولی در حین اقدام نشانهای نظامی خود را به تن نداشتند.

در یک عکس‌العمل خصمانه نسبت به رویداد حسین‌آباد، روز سه‌شنبه 18 آوریل حدود 500 دانشجو در محوطه دانشگاه اصفهان گرد آمدند و اقدام به شکستن پنجره‌های ساختمانها و ماشینهای پارک شده در محوطه دانشگاه کرده، و پس از خروج از دانشگاه به طرف هتلی که در آن نزدیکی قرار داشت و یک شعبه بانک صادرات سنگ پرتاب نموده، و در نهایت به کارخانه پپسی‌کولا در یکی از خیابانهای اصلی نزدیک دانشگاه حمله‌ور شدند. پلیس نیز به این منطقه هجوم آورد و تیراندازی شروع و حداقل دو تن از دانشجویان دستگیر شدند. (بنا به گفته شاهدان، تعداد بسیاری از دانشجویان توسط پلیس دستگیر شدند، لیکن بعداً آزاد گردیدند و مدعی شدند که درحین بازجویی مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند). در روز یکشنبه 23 آوریل، حدود 2000 دانشجو محوطه دانشگاه را ترک و جریان ترافیک را مختل کرده و چند نفر از رانندگان را از اتومبیلهای خود بیرون کشیدند، ولی به محض آغاز حمله پلیس، به یکی از مساجد محل پناهنده شدند، در این مسجد نیز بیش از بیست نفر دستگیر شدند.

در همان حال در داخل دانشگاه حدود 10 درصد دانشجویان به برگزاری تظاهرات دارای ماهیت ارتجاعی مذهبی پرداخته و دانشجویان دختری را که چادر به سر نداشتند مورد اهانت قرار داده و سعی داشتند دانشجویان را وادار کنند که برای انجام نماز کلاسها را ترک نمایند. اکثر دانشجویان به دلیل امتحانات در کلاسها حاضر می‌شدند، اما بسیاری از آنها در برنامه جلسات رئیس و دیگر مقامات اداری دانشگاه شرکت کرده و خواهان اجرای فرایض اسلامی در دانشگاهها شدند. (زنان چادر به سر کنند، محل غذاخوری آنها تفکیک شده، کلاسها برای انجام نماز تعطیل گردد و حدود 30 درصد از کارمندان دانشکده‌ها به خاطر گرایشات غیراسلامی اخراج شوند). حدود 3000 نفر در جلسه‌ای با حضور ریاست دانشگاه شرکت نمودند تا این تقاضاها را نزد وی مطرح سازند. رئیس دانشگاه نیز در این جلسه حاضر شد، لیکن تقاضاها را نپذیرفت و به دانشجویان دستور داد که یا به کلاسها بازگشته و یا اخراج شوند. پس از عزیمت وی، جمعیت خشمگین با توسل به لوله‌های فشار قوی آب متفرق گردیدند.

شایعات و عکس‌العمل در تمام موارد فوق، شهر و به خصوص جامعه آمریکایی دستخوش شایعات بود. شایعات

ابتدا دارای ماهیت اغراق‌آمیز نشأت گرفته از درون این جامعه بود. لیکن تازگیها یک نوع شایعه نگران‌کننده پدیدار گشته است. چند نفر با من تماس گرفته و در مورد ربوده شدن یک کودک آمریکایی، اسیدپاشی بر روی دو زن آمریکایی، تجمع دانشجویان در نزدیکی اقامتگاههای چند آمریکایی، حمله به آمریکاییها در اتوبوسهای شهری و چند فقره حمله و تجاوز سئوالاتی مطرح نمودند. در مدرسه ابتدایی پس از این شایعات، میزان حضور دانش‌آموزان به شدت کاهش یافت. ولی هیچ یک از این شایعات واقعیت نداشت و آنهایی که قابل ردیابی بودند نیز توسط منابع (نامشخص) ایرانی پخش شده بودند. چنین به نظر می‌رسید که شخصی عمداً سعی دارد با این شایعات آمریکاییان را متوحش سازد. بالاخره ظاهراً ساواک با یکی از افسران امنیتی تماس گرفته و به وی گفته بود که دو زن آمریکایی از اتومبیلهای خود بیرون کشیده شده، لباسهای آنها دریده شده، و از آنها عکسبرداری شده است و این منبع ساواک به مقام مزبور دستور داده بود که با انتشار یک بولتن امنیتی از زنهای آمریکایی بخواهد که از اقامتگاههای خود خارج نشوند. او نیز بدون هیچ‌گونه تحقیق بیشتر طبق دستور دریافتی عمل نمود و انتشار بولتنی امنیتی سبب فرار خانواده‌های آمریکایی از اصفهان گردید و بسیاری از افراد باقیمانده نیز متقاضی خروج از این منطقه می‌باشند. یکی از منابع دانشگاهی گزارش داد که در میان دانشجویان، کتابچه‌ای در تمجید از موفقیت آنها در ترسانیدن آمریکاییها توزیع شده و از آنها خواسته شده که به این شایعه‌پراکنی‌ها ادامه دهند، لیکن صحت ادعای توزیع این نشریه مورد تأیید قرار نگرفته است. علاوه بر این یک شرکت دیگر تهدیدهای تلفنی و کتبی دریافت نمود، و یکی از مقامات ژاندارمری نیز گزارش داد که چند گروهان دیگر نیز تهدیدات تلفنی دریافت نموده‌اند. بالاخره، یکی دیگر از گزارشات اینجانب حاکی است که ملای مسجد حسین‌آباد و چهار ملای دیگر در خطابه‌های ضدشاهی خود مطالب ضدبیگانه و ضدآمریکایی را نیز گنجانده‌اند و آنها و دانشجویان حامی‌شان در حال تشکیل نیروهای دفاع از خود، علیه حملات جوخه‌های اقدام سازمان دفاع غیرنظامی، می‌باشند.

تجزیه و تحلیل به نظر من نیروهای دولت ایران نتوانسته‌اند اوضاع اصفهان را به خوبی تحت کنترل درآورند. واقعیت مشارکت و تبانی دولت در خرابکاریها هر چه باشد که بعید به نظر می‌رسد، ولی اثبات و یا انکار آن نیز کار ساده‌ای نیست.) تاکتیکهای بسیار متضادشان در مقابله با آنها و تظاهرکنندگان محافظه‌کار دانشجو و نیز تشکیل جوخه‌های سازمان دفاع، مقصر بودن آنها را در انظار دانشجویان و مردم حتمی جلوه‌گر ساخته است. قدرت و خشونت روزافزون، تظاهرات محافظه‌کاران عکس‌العملی است در مقابل تهدیدات موذیانه دولت ایران. با افزایش قدرت آن، همیشه این خطر وجود دارد که اقدامات ضد دولتی متوجه اهداف دیگری شود که عبارتند از جوامع یهودی، آمریکایی و بهایی مقیم اصفهان، که از میان آنها آمریکاییان به مرحله جنون

رسیده‌اند. درگیری آشکار بین جوخه‌های سازمان دفاع غیرنظامی و نیروهای دفاع از خود می‌تواند سبب گسترش سریع شورشها گردد. مردم در عین ناراضی بودن از وضع موجود، هوادار عکس‌العمل محافظه‌کارانه می‌باشند. به طور مثال، با وجود این که اقلیت کوچکی از دانشجویان واقعاً معترض هستند، ولی 45% کل دانشجویان در جلسه ملاقات با رئیس دانشگاه حاضر شدند و استفاده از ماشینهای آب‌پاش توسط پلیس جهت متفرق ساختن این جمعیت موجب افزایش پیروان افراطیون گردید. مقامات آمریکایی اکنون در حال هشدار دادن به آمریکاییها هستند در حالی که هفته ها بود که می‌گفتند نباید از چیزی ترسید. به نظر من در حال حاضر هیچ‌گونه خطری آمریکاییان یا منافع آمریکا را تهدید نمی‌کند. اگر آرامش کوتاهی برقرار شود، ترس آمریکاییهای مقیم این شهر از بین خواهد رفت. ولی بحرانی شدن اوضاع، امنیت شخصی آمریکاییان را به خطر انداخته و ممکن است پرسنل مشغول به کار در پروژه‌های آمریکایی هدفهای بزرگ ثانوی تظاهرات وسیع قرار گیرند.

در حالی که روحیه تظاهرات گسترش می‌یابد، ظاهراًتنها مداخله خارجی می‌تواند مانع از بروز خشونت بیشتر گردد. در حقیقت این رویداد خارجی ممکن است تا به حال به وقوع پیوسته باشد. کودتای کمونیستی در کشورهمسایه ایران یعنی افغانستان که گویا تحت پوشش تظاهرات مذهبی و محافظه‌کارانه انجام گرفته، تأثیر هشیار کننده‌ای داشته است چون سه روز است که تظاهراتی برگزار نشده است. اگر تظاهرکنندگان متقاعد شوند که تظاهرات آنها کمکی به پیشبرد اهداف کمونیستی خواهد بود، سعی خواهند کرد جنجال آنچنانی برپا نکنند. با این حال، حتی اگر اصفهان آرام شود، مشخص شده که عناصر ارتجاعی مذهبی قادرند حمایت بسیاری از مردم را جلب کرده و جمعیت عظیمی را برای برپایی تظاهرات جذب نمایند؛ و در عین حال نیز ابایی ندارند. این موضوع یک نتیجه‌گیری عمومی است و مربوط به رویدادی خاص نمی‌باشد و همچنان ثبات کشور را تهدید خواهد کرد. حتی اگر این تظاهرات و آشوبها به آرامش کشانیده شود. مک‌گافی

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 30⁽¹⁾خیلی محرمانه10 می 1978 - 20 اردیبهشت 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار در غیاب سفیر سولیوان، که در یک کنفرانس مطالعات آمریکایی تحت‌نظر آژانس ارتباطات بین‌المللی در شیراز شرکت کرده بود، ریاست جلسه را به عهده داشت. آقای ناس از آقای جینگلز خواست که لیستی از کمیته‌های سفارت تهیه و جدولی از جلسات کمیته‌ها را قبل از آمدن بازرسان فراهم کند. دیشب آقای ناس مستمع یک سخنرانی تحت عنوان «بی‌اثری

سیاست خارجی آمریکا» از آقای شاهی مشاور خارجی پاکستان که از ایران بازدید می‌نماید، بود.

آقای زیشک گزارش داد که تظاهرات در دانشگاه پهلوی، بر جلسات کنفرانس مطالعات آمریکایی تأثیری نگذاشت. دیروز تهدیدی مبنی بر بمب‌گذاری در انجمن ایران و آمریکا در اصفهان صورت گرفت. ساختمان بلافاصله تخلیه گردید اما بمبی کشف نشد.

ژنرال سکورد (Secord) گفت که هیأت مستشاری نظامی گزارشاتی مبنی بر تظاهراتی که دیروز در تبریز انجام شد، دریافت داشته است.

آقای بروین گفت که یک هیأت تجارتی بزرگ نروژی در تهران هستند و بخش اقتصادی گزارش نتیجه ملاقات آنها را خواهد داد. یک شرکت آمریکایی به نام شرکت منازل ملی، نیمی از یک قرارداد جدید برای خانه‌های پیش ساخته را دریافت کرد. نیم دیگر توسط یک کنسرسیوم سوئیسی دریافت شد که بخشی از سهام آن آمریکایی است.

آقای لمبراکیس مروری بر مقالات مطبوعات در مورد تظاهرات در سطح کشور نمود. ظاهراً در شیراز، دکتری که به علت توزیع مطالب مخرب دستگیر شده بود، به علت بی‌اطلاعی قاضی دادگاه عادی از مراحل قانونی مرتبط با این مسئله، به دادگاه نظامی فرستاده شد. آقای ناس متذکر شد که دسترسی به آمار دقیقی از زندانیان آزاد شده و یا بازداشت شده، مشکل است و خاطرنشان کرد که در گزارشات سفارت این امر مدنظر قرار گیرد.

آقای فری گزارشی از دیدار نمایندگان «انستیتوی تخم‌مرغ و مرغداری آمریکا» و نمایندگان «برنج عموبن» ارائه داد. شرکت اخیر در توزیع تولیدات خود مشکلاتی دارد. فقط 5000 تن از نیم میلیون تن محصول آن به فروش رفته است.

آقای مارتین گفت که دیروز توسط الکساندر وزیر نیروی زمینی در معیت ژنرال گست از نیروی هوایی آمریکا و با حضور دریادار حبیب‌اللهی از دولت ایران یک یادگاری از کشتی آمریکایی کاران (970 - DO) به تیمسار آذری داده شد. در موردی دیگر ما دریافتیم که دولت ایران بعضی از قراردادهای نظامی بلندمدت را که عمدتاً به لوله‌های آتشبار مربوطند کاهش خواهد داد. آقای جینگلز دو واقعه در شرف وقوع را اطلاع داد. فردا یک فیلم ویدئویی از فروش 14 - F در کاروانسرا نمایش داده خواهد شد. روز 12 می به علت گشایش استخر شنای سفارت یک میهمانی داده خواهد شد.

آقای گوئلز، سامی ریچاردسن عضو جدید بخش کنسولی را معرفی کرد.

ناس از آقای فالمر خواست که از وزارت بازرگانی ارقامی از فروش صادرات آمریکا در رابطه با فعالیتهای مرکز توسعه بازرگانی تهران کسب کند.

آقای ددیچ در مورد یک دوره تعلیماتی پلیس تهران برای مأمورین گمرک، همکاری خواهد کرد. او همچنین در مورد دستگیری دو ایرانی در هلند به علت قاچاق هروئین گزارش داد.

آقای بنرمن گزارش داد که رستوران لافونتن اصفهان، تهدیدی به بمب‌گذاری را قبل از

برنامه شام که برای وزیر الکساندر ترتیب داده شده بود، دریافت نمود. میهمانی وزیر را به هتلشان انتقال دادند. به نظر نمی‌رسید تهدید علیه گروه آمریکایی بوده باشد.

آقای کارلتون از گزارشات دریافته است که آلمانیها و فرانسویها ممکن است هر یک دو رآکتور دیگر اینجا بفروشند، شایع است که ژاپنیها هم امکاناتی در این مورد دارند. این گونه معاملات ما را در حال تنگنا قرار خواهند داد.

ناآرامی اجتماعی در ایران

سند شماره 31⁽¹⁾خیلی محرمانهتاریخ: 14 می 1978 - 24 اردیبهشت 1357 از: کنسولگری آمریکا، شیراز - 15 - Aبه: وزارت امور خارجه جهت اطلاع: کنسولگریهای آمریکا در اصفهان و تبریز موضوع: ناآرامی اجتماعی در ایران در تمام طول هفته هفتم ماه مه، شیراز نیز مانند دیگر شهرهای موجود در قلمرو کنسولگری و نیز دیگر شهرهای ایران شاهد موجی از تظاهرات ضدرژیم بود. تلاش تظاهرکنندگان بیشتر بر بزرگداشت چهلمین روز بروز خشونت در تاریخ 30 مارس که 40 روز پس از شورش تبریز که آن هم 40 روز پس از قتل‌عام ژانویه در قم بود، متمرکز گردیده بود. آنچه مسلم است این است که این دوره‌های بزرگداشت چهل روزه وسیله‌ای شده برای بروز احساسات ضدرژیم که در جامعه ایران ریشه‌های عمیق و گسترده‌ای دارد. رشد روند رو به خشونت در شیراز حاکی از آن است که بسیاری از ایرانیهای اینجا (و احتمالاً نقاط دیگر کشور) عمیقاً نگران ماهیت حکومت و جنبه‌های برنامه‌های نوگرایی در کشورشان می‌باشند.

ولی وجود این واقعیت که دو گروه، یعنی عناصر نوگرا مرکب از دانشجویان دانشگاهی و نیروهای محافظه‌کار اسلامی در تظاهرات و خشونتها درگیر بوده‌اند، ارزیابی علل نهفته در ناآرامیها را دشوارتر و پیچیده‌تر می‌سازد و ضرورت آزادیهای سیاسی بیشتر به نظر می‌رسد که مستقیماً با نادانی محافظه‌کاران در تضاد است. در حقیقت، خط تمایز بین این دو گروه معمولاً به واسطه جاه‌طلبیهای بسیاری از عناصر نوگرا نادیده گرفته می‌شود. در اغلب اوقات چنین به نظر می‌رسد که این افراد آماده‌اند تضاد آشتی‌ناپذیر روند نوآوری را با بنیاد‌گرایی اسلام تحت‌الحمایه منتقدین محافظه‌کار رژیم نادیده بگیرند. گرایش به عدالت اجتماعی در فلسفه اسلامی نیز ظاهراً وحدت عجیب و غریب آنها را منطقی جلوه‌گر می‌سازد، چون سبب می‌شود که نوگرایان و مسلمانان خرافاتی که بیشتر نگران تأثیر این روند نوگرایی بر شکل مذهب خود به صورتی که در میان مردم به آن عمل می‌شود نه به لحاظ ماهیت فلسفی آن، به نوعی اشتراک هدف برسند.

با وجود این که ایران از دیرباز شاه داشته است، سنت جهان وطنی اسلامی وحدت بین نوگرایان و محافظه‌کاران را در مخالفت با رژیم سهولت بخشیده است. روشنفکران صادق نیز اغلب اوقات نگران عدم تجانس نوگرایی در محیط مستبدانه سلطنتی می‌باشند. حتی کسانی که مایلند اعتبار و ارزش مهارتهای سیاسی شاه را به رسمیت بشناسند نیز فضای سلطنتی و بی‌فکریهایی که شاخص اطرافیان سلطان است را به دیده تحقیر می‌نگرند. آنها نسبت به حضور همه‌گیر سلطنت در عصری کاملاً پیشرفته و پیچیده بدبین بوده و با توسل به فرضیه اخوت اسلامی سعی دارند هم به یک سیستم جایگزین و هم به انگیزه‌ای برای مشارکت با محافظه‌کاران دست یابند.

بعضی از نوگرایان علناً این نوع مشارکت را وسیله‌ای برای سهولت در نیل به هدف توصیه کرده، و بعضی دیگر از حمله عناصر مارکسیست بدون هیچ‌گونه تردید و دودلی در مقام بهره‌برداری از احساسات ضدرژیمی محافظه‌کاران برای رسیدن به اهدافی که مورد تأیید محافظه‌کاران نیست، برآمده‌اند. با این حال در جنوب ایران، نشانه‌ها حکایت از آن دارد که نوگرایان شرکت‌کننده در فعالیتهای ضدرژیم دنباله‌رو یک حرکت محافظه‌کارانه می‌باشند. این نوگرایان به جای این که پیشاهنگان نهضت باشند، دستخوش موج محافظه‌کاری شده‌اند. در این روند نیز ظاهراً چند عامل دخیل است که عبارتند از: اولاً، علیرغم تغییرات بسیار فاحش دو دهه گذشته، ایران (خارج از تهران) هنوز هم جامعه‌ای است که مدرنیزاسیون به طور کامل در آن جامه عمل نپوشیده است. حتی عناصر عمده‌ای در میان جمعیتهای سریعاً روبه‌رشد مراکز شهری چون شیراز، اهواز، آبادان، خرمشهر، کرمان و بندرعباس در همین اواخر از محیطهای سنتی زیست در شهرکها و روستاها اخراج شده‌اند. ثانیاً در بخش نو شده جامعه، بسیاری از عناصر از سیاست رویگردان شده‌اند. ثالثاً همان گونه که قبلاً گفته شد، آن دسته از نوگرایان فعال، به استثناء مارکسیستها، اغلب تعریف واضحی از اهداف خود ارائه نکرده‌اند، آنها می‌دانند که با چه چیزی مخالفت می‌کنند، ولی تصویر واضحی از مطلب مورد حمایت خود ندارند. نهایتاً، محافظه‌کاران، حداقل این قدرت تفکر را دارند که بدانند خواستار جامعه‌ای هستند که عاری از صفات «غیر اسلامی» باشد. این امر متشکل بر خلاصی یافتن از چنگال رهبری است که دفاع از دین را در صدر برنامه‌های خود قرار نداده و در واقع هوادار مسایلی از قبیل آزادی زن می‌باشد، ولی در اینجا تغییر وضع اقتصادی را که سبب بهبود وضع زندگی بسیاری از ایرانیان از جمله خود محافظه‌کاران شده، نادیده می‌گیرند.

عدم تحقق اهداف محافظه‌کاران در باب ایجاد اقتصادی صنعتی در جامعه‌ای که در یک قالب قرون وسطایی کامل با زنان چادری و اجرای احکام مذهبی (شریعت) قرار می‌گیرد، تأثیر بسیار کمی بر مشکل عملی حکومت در ایران می‌گذارد. اولین و مهم‌ترین واقعیت این است که رژیم با نارضایتیهای وسیعی روبروست که نتایج مستقیم و اجتناب‌ناپذیر روند نوآوری در میان بخش اعظم جمعیت ایرانی است که از عصر جدید بویی نبرده‌اند. تغییر روند نوآوری تقریباً

غیرقابل تصور است، اما پیشرفت این روند توأم با افزایش ناآرامی در میان کسانی است که با بسیاری از تجلیات آن مخالف هستند و یا از نتایج این تجلیات هراس دارند. گرچه محافظه کاران فاقد قدرت لازم برای واپسگرایی می‌باشند، ولی می‌توانند پیشرفت را کندتر کنند. یکی از مسایلی که وضع را پیچیده‌تر می‌کند این است که آن دسته از فعالان سیاسی که در منتهی‌الیه طیف اجتماعی قرار دارند، نگران چیزی بوده‌اند که آن را اشتباه تاریخی می‌خوانند و بدون تردید خواستار آزادیهای سیاسی بیشتری خواهند شد و در این راه در صورت تشخیص ضرورت حتی با نیروهای ارتجاعی نیز همگام خواهند شد.

رژیم نیز که با این دو تنگنای سیاسی و مشابه روبرو است شاید بخواهد درصدد بهره‌برداری از عکس‌العمل مخالفت شدید نوظهور تجددگرایان که تا به حال در زمره عناصر غیرسیاسی ایران بوده‌اند، برآید. این افراد که شامل کارمندان دولتی، تکنوکراتها، افسران نظامی، تجار (در برابر بازاریها که از جمله سنت‌گرایان محسوب می‌شوند) می‌باشند، اصولاً مایل به دنبال کردن حرفه و مسایل شخصی خود بوده‌اند. ولی در حال حاضر خود را با ناآرامیهای دانشگاهی و اختلال در امور تجاری به خاطر بزرگداشت شهادت قهرمانان این شهر و آن شهر و افزایش موجبات رنجش خاطر در حیات خود روبرو می‌بینند، به این ترتیب ذهن خود را با راه‌حلهای فاشیستی مشغول می‌دارند تا بتوانند خشونتهایی را که دامنگیر بسیاری از شهرها شده از بین ببرند. نداهای گهگاه در رابطه با برخورد آگاهانه با چماق به دستها و عناصر ضددولت حاکی از آن است که رژیم نیز همین روش را مدنظر داشته و شاید تا به حال آن را رد نکرده است. تغییر جهت به سمت سیاست اعطای آزادیها، که به عناصر ناراضی ایرانی اجازه ابراز عقیده داده است، می‌تواند سبب پایان گرفتن تجلیات علنی ناآرامیهای اجتماعی ناشی از روند نوآوری گردد، اما گمان نمی‌رود که قادر به تغییر علل ریشه‌ای آن باشد.

با این همه، با نظر به گذشته واضح است که پیش از آن که صدها گل جوانه کند، سرکوب و سانسور نتوانسته است مانع از پدیدار گشتن ناآرامی اجتماعی، که اکنون در همه جا به چشم می‌خورد، گردد. تامست

خلاصه گزارش هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 32⁽¹⁾خیلی محرمانه17 می 1978 - 27 اردیبهشت 1357 خلاصه گزارش هیأت مسایل مملکتی سفیر جلسه را با ذکر این که اخیراً اوضاع تا حدی آرام شده است، افتتاح کرد. او گفت مایل است بداند دقیقاً به پلیس چه دستوری در صورت وقوع اغتشاشات داده شده است.

با رأی «سنا» در مورد فروش جت به عربستان سعودی، مصر و اسرائیل، اینک راه برای

پیشروی در برخی از فروشهای نظامی ما باز است. ژنرال گست و آقای مارتین با ایرانیان مشورتی خواهند کرد و سپس گزارشی به واشنگتن ارسال خواهند نمود.

سفیر شایعاتی را که در مورد برقراری یک اجلاس سطح بالای انستیتو اسپن (ASPEN) در تهران وجود دارد، مورد بحث قرار داد. طبق گزارشات، ادوارد هیث و شاید هنری کیسینجر در میان هیأت نمایندگی خواهند بود. سفیر از آقای وستلی در مورد گزارش چگونگی سرمایه‌گذاری پرسید. اولین پیش‌نویس در دسترس است اما کارش تا ژوئیه پایان نخواهد یافت. سپس سفیر مسئله دستورالعمل مربوط به شرکت نفت کرسنت را پیش کشید و گفت که احساس می‌کند آنها باید وکلای خود را اول اینجا بفرستند. آقای ناس گفت که او پیش‌نویس این مطلب را تهیه خواهد کرد.

گفته شد که خانم استوبالدوین نخواهد آمد.

هنوز جوابی در مورد تولیدات خشخاش و کمک به پاکستان نرسیده است: دکتر استمپل در مشهد است اما آقای لمبراکیس با آقای ددیچ صحبت خواهد کرد.

سفیر گفت که از آقای «بش» خواسته تا ارقام مربوط به وابستگی آمریکا به نفت خاورمیانه را استخراج کند. شاه و دیگران گفته‌اند 50% واردات نفت آمریکا از خاورمیانه است. طبق آمار، رقم واقعی 17% است.

آقای ناس گفت که او با آقای نوسنزو (Nosenzo) صحبت کرده بود و اکنون قبل از آن که منصور را ببیند منتظر یک تلکس است. او گفت به نظر می‌رسد که تدارک و آمادگی برای بازرسی خوب پیش می‌رود. وی همچنین خواست که رئیس هر بخش از احتیاجات پیش‌بینی شده بخش خود در سال آینده، یادداشتی تهیه کند تا پول اضافی پیش‌بینی شده بودجه وزیرمختار بهتر تقسیم شود. آقای شلنبرگر خبر از یک ضیافت ناهار انجمن ایران و آمریکا با دانیل لرنر در آینده داد، موضوع بحث «وسایل ارتباط جمعی و اثر آن بر پیشرفتهای اجتماعی در ایران» خواهد بود. واقعه آتی دیگر نمایشگاهی از آثار میلتون گلیزر، «در هنر گرافیک» خواهد بود.

آقای شلنبرگر از آقای لمبراکیس در مورد مطلب ژورنال دو تهران که راجع به تبریکات برادرانه حزب کمونیست ایتالیا به حزب توده بود، سئوال کرد.

آقای لمبراکیس گزارش داد که به جز وقایع دانشگاه، دیروز به طور کلی آرام بود. پلیس دانشجویان تظاهرکننده را با باطوم از محوطه دانشگاه دور کرد. با بررسی سایر وقایع او نتیجه گرفت که بگومگوها زیاد، عدم اطمینانها فراوان و ناآرامیها بسیار است، اما مسئله‌ای جدی وجود ندارد.

فرمانده هاک گزارش داد که ناو آمریکایی بارنی روز شنبه برای یک دیدار چهار روزه وارد بندرعباس خواهد شد. سفیر از خانم دیرزمن آخرین اخبار مربوط به بخش 911 را خواست و جلسه خاتمه یافت.

آشوب در کرمان

سند شماره 33 خیلی محرمانهزمان و مکان: 20 می 1978 - 30 اردیبهشت 1357، کرمان یادداشت مذاکرات شرکت کنندگان: عباس اژدری- معاون رئیس اتاق بازرگانی کرمان، ویکتور ال تامست کنسول شیراز موضوع: آشوب در کرمان اژدری گفت تعداد افرادی که در آشوب‌های کرمان در اوایل ماه می شرکت جسته بودند خیلی اندک بود. وی سه گروه اصلی شامل: حدود 1200 نفر از دانشجویان دانشگاه و مدارس عالی کرمان را معرفی نمود. اژدری تخمین زد که بیش از 30 نفر بیکاره در میان آنان نبودند. اینها با حدود 70 نفر دانشجوی دیگر که به هم پیوستند در چندین برخورد با مقامات مجری قانون، در خلال چندین روز درگیر شدند که برخی زخم برداشتند، اژدری اضافه نمود که حدود 100 ملا و بازاری محافظه‌کار نیز در اعتراضات ضد رژیم درگیر بودند اما تأکید نمود که اکثریت عمده جامعه تجار کرمانی از آنان طرفداری زیادی نمی‌کنند. به عقیده اژدری مهم ترین گروه، مجموعه‌ای از اعضای حزب سابق توده و مخالفین هم جهت با آنان که تعدادشان به 200 نفر می‌رسید، بود. وی با عطف به گذشته اظهار داشت واضح است که این افراد در کرمان به خوبی سازمان یافته‌اند. این حقیقت که نشانه قبلی کمی از قدرت آنان وجود داشته است، این تصور را در وی به وجود آورده که مخفی‌کاری قابل توجه و نظم و انضباط شدیدی در بین آنان وجود دارد. اژدری نتیجه‌گیری کرد که این گروه آخری تهدید جدی‌تری از دانشجویان تندرو و مرتجعین مذهبی در کرمان مطرح می‌نماید.

آشوب (ناآرامیهای شهری) در زاهدان

سند شماره 34 خیلی محرمانهزمان و مکان: 22 می 1978 - 1 خرداد 1357، زاهدان یادداشت مذاکرات شرکت‌کنندگان: سرهنگ مظفر جواهری، رئیس شهربانی استان سیستان و بلوچستان، ویکتور ل. تامست کنسول آمریکا در شیراز موضوع: آشوب (ناآرامیهای شهری) در زاهدان جواهری گفت که زاهدان در زمره معدود شهرهای ایران است که از اوایل ماه می تاکنون آشوبهای ضدرژیم را از جانب بازار و روحانیت اسلامی به خود ندیده است. (لیکن در آن زمان اقدامات اعتراض‌آمیز در محوطه دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام شد). جواهری این پیشرفت و موفقیت را به خود نسبت می‌داد.

او گفت شخصیتهای در سطح رهبری و مذهبی بلوچ و نیز تجار زاهدان را به دفتر خود فراخوانده، و به آنها گفته که نمی‌خواهد نام اسلام لکه‌دار شود. بمانند یک کرد و به طور اخص

یک مسلمان سنی، وی نتیجه گرفت که، درخواست او اثر قابل ملاحظه‌ای در بین بلوچهای سنی داشته است.

ناآرامیهای دانشجویی در اصفهان

سند شماره 35 خیلی محرمانه31 می 1978 - 10 خرداد 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان - 006 - Aبه: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: ناآرامیهای دانشجویی در اصفهان خلاصه: در حالیکه تظاهرات و خشونتهای خیابانی در اصفهان به علت کشته شدن 4 نفر و زخمی شدن بسیاری از مردم در تظاهرات نهم ماه می، تقریباً تمام شده، دانشجویان دو دانشگاه مهم اصفهان به اعتراضات کورکورانه خود ادامه داده‌اند، که این باعث شد مقامات دانشگاه به وجود آورندگان اصلی این مشکلات را از دانشگاه اخراج نمایند. اکثر اصفهانی‌ها معتقدند که این اعمال موفقیت‌آمیز خواهد بود ولی بعضی‌ها معتقدند که مشکلات بسیاری بروز خواهد کرد. پایان خلاصه.

در نهم ماه می تظاهرات در اصفهان با شلیک پلیس به جمعیت عظیم در دو نقطه که منجر به 4 یا 5 کشته (حداقل یک نفر رهگذر بی‌گناه - یک بیمار که از پنجره بیمارستان واقعه را تماشا می‌کرد) و حداقل 12 نفر زخمی که نیاز به بستری شدن در بیمارستان پیدا کردند، به اوج خود رسید. این ارقام از بیمارستانهایی که کشته و زخمی‌ها را به آنجا برده بودند به دست آمد. ضرب این خشونت باعث شد که تظاهرات از آن پس انجام نگیرد ولی صدای سه شلیک مبهم به گوش رسید و سازمان دفاع مدنی «گروههای عملیاتی» به دستگیری «کسانی که اعلامیه‌های خرابکارانه توزیع می‌کرده‌اند» اقدام نمود و آنها را به پلیس تحویل داد.

ولی در محوطه دانشگاه، داستان صورت دیگری گرفته است. هم دانشگاه اصفهان و هم دانشگاه آریامهر با اعتراضات کورکورانه گروههای دانشجویی خود رو به رو شده‌اند. این اعتراضات از گردهم‌آیی‌های عمومی صلح‌آمیز و پرجمعیت تا مسدود شدن راهروها و خیابان‌های محوطه‌های دانشگاه بوده است. در دانشگاه اصفهان، حداقل شش اجتماع عمومی برگزار گردید که بسیار منظم و خالی از خشونت بود ولی از نظر استراتژیکی طوری ترتیب داده شده بود تا از آمد و شد وسائط نقلیه در خیابان ممانعت کند و حداقل در دو مورد مانع از ورود به سالن‌های امتحان شده بود. حدود 60 درصد دانشجویان در سر کلاس حاضر شده‌اند، و این میزان در جلسات امتحان به 75 درصد می‌رسد ولی حداقل در یک مورد اکثریت دانشجویان حاضر در یک جلسه امتحانی اوراق امتحانی خود را بی‌جواب و سفید ارائه کردند. اعتراضات دانشجویان بر دو موضوع تکیه می‌کند: بررسی وحشی‌گری و کشتار توسط پلیس در پاسخ به گردهم‌آیی‌های بدون خشونت و درخواست تحقیق و محاکمه افراد مسئول تیراندازی؛ و نیز تقاضای تأخیر در موعد امتحانات تا آنها که نتوانسته‌اند درسهایشان را مطالعه

کنند «فرصت خوبی» برای این کار داشته باشند، و آنها تفاوتی میان آنها که در تظاهرات شرکت کرده یا نکرده‌اند قائل نیستند. دانشگاه دو دانشکده را تعطیل اعلام کرده و برنامه امتحان چند درس را تغییر داده، ولی در اکثر موارد بر برنامه تعیین شده قبلی اصرار می‌ورزد و مدعی است که کسانی که نتوانند اوراق امتحانی خود را بنویسند در دوره آینده از آنها نام‌نویسی به عمل نخواهد آمد. خیلی‌ها این تهدید را باور ندارند، ولی بسیاری از آنها حداقل در مورد برخی از امتحاناتشان از ترس پذیرفته نشدن در دوره بعد به نوشتن اوراق امتحانی خود می‌پردازند.

در دانشگاه آریامهر در اصفهان که بیشتر مرکب از دانشجویان سال اول است، اعتراضات بیشتر شکل تحریم کلاسها را به خود گرفته است. در ماه حاضر، حضور در کلاس درس به 15% رسیده است. گردهم‌آیی، تظاهرات و یا اعمال دیگری صورت نگرفته است ولی گزارشات وسیعی در مورد تهدیدهای جدی علیه آنها که در کلاس حاضر می‌شوند بوده است. مدیریت دانشگاه مراقب حضور دانشجویان است و به دانشجویان تا چهارشنبه 24 ماه می فرصت داده است که به کلاسها بازگردند. به عنوان چاشنی، همه امتحانات به اوایل ژوئیه موکول شده است. در جمعه 26 ماه می، پلیس محوطه دانشگاه پس از آنکه از همه خواست تا از محوطه خارج شوند وسایل شخصی 500 دانشجو (از 620 نفر) را از خوابگاه‌ها جمع‌آوری کرده در کیسه‌های پلاستیک قرار داد. این کیسه‌ها در محل درب ورودی محوطه دانشگاه نگهداری شد و از دانشجویان مربوطه خواسته شد که بیایند و اسبابهای خود را به خانه ببرند و در ترم آینده جهت پذیرفته شدن مجدد در دانشگاه اقدام نمایند.

در حالیکه خوف بروز خشونت بود در یکشنبه صبح بسیاری از دانشجویان وسایل خود را برداشته به خانه بردند، به استثنای بعضی‌ها که التماس می‌کردند تا به آنها فرصت دیگری داده شود. اساتید گزارش می‌دهند که میانگین حضور دانشجویان از شنبه تاکنون به 25% رسیده است ولی آنها نمی‌دانند که آیا این افزایش حضور به علت موفقیت التماسها بوده است، یا اینکه بعضی از دانشجویان بدون اجازه در سر کلاس حاضر شده‌اند تا مبادا از دانشگاه اخراج شوند.

علاوه بر این اقدامات کلی، مقامات دانشگاه اقداماتی علیه دانشجویانی که به نظرشان «رهبران» این ناآرامی‌ها هستند به عمل می‌آورند. دانشگاه اصفهان علیه 15 دانشجو به اتهامات جنائی اقامه دعوی کرده است و پرونده آنها در 13 و 15 ژوئن مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت. اتهامات شامل ایجاد آتش‌سوزی تا حمله و شکستن پنجره‌ها می‌گردد. در صورتی که اتهام این دانشجویان ثابت شود برای همیشه از نظام دانشگاهی ایران محروم خواهند شد. مقامات دانشگاهی گفته‌اند که این 15 نفر افرادی هستند که از میان 45 نفر آشوبگر اتهاماتشان سنگین‌تر است و امیدوارند که نتیجه محاکمات تأثیری مفید بر بقیه بگذارد. در دانشگاه آریامهر، مقامات سرگرم تنظیم لیستی شامل حدود 50 دانشجو که مجاز به ثبت‌نام در دوره آینده نیستند، می‌باشند. ولی بنا به گزارشهای رسیده بر سر تعداد و بعضی از اسامی

اختلاف‌نظرهایی وجود دارد در حالیکه همه این تصمیم را اعلام کرده‌اند ولی از افشای اسامی خودداری نموده‌اند تا از اتحاد هر چه بیشتر میان دانشجویان اخراجی جلوگیری کرده و نیز باعث شود که این تهدید عاملی در «تغییر رفتار» در این تابستان باشد تا در دوره آینده به ثبت‌نام دوباره از آنها بیانجامد.

نظریه:

بسیاری از اصفهانی‌ها از رفتار و عمل معتدل دانشگاه و پاسخ صلح‌جویانه دانشجویان خوشحال هستند. آنها معتقدند که هرگونه اقدام شدیدتر باعث عصیان و شورش آشکار در میان دانشجویان خواهد شد و امیدوارند که این عامل بتواند آرامش در محوطه دانشگاه را، در سال آینده، به همراه داشته باشد. ولی، بعضی نیز می‌ترسند که دانشجویان در مدت کوتاهی کاری کنند که دانشگاهها مجبور به دست کشیدن از موضعشان بشوند و ترس از برخورد خشونت‌بار را دارند. بر اساس شایعات روز 5 ژوئن روز تظاهرات همگانی به رهبری دانشجویان خواهد بود، ولی همگان با حالتی محافظه‌کارانه به حمایت از آن می‌پردازند. مقامات امنیتی محلی و مقامات دولتی به این شایعات اهمیتی نمی‌دهند ولی آشکارا نگران هستند. آنها نمی‌خواهند بار دیگر به خشونت توسل جویند، البته از ترس عکس‌العمل خشونت‌بار، لیکن آنها معتقدند که دانشجویان اقدامات معتدل مقامات محلی را حمل بر ضعف آنها خواهند کرد. آنها سعی خواهند کرد تا از شکل‌گیری اجتماعات وسیع ممانعت کنند و سپس بسته به میزان موفقیت اقداماتشان، تصمیم به عکس‌العمل می‌گیرند. عقیده شخصی من بر این است که پس از کشته شدن افرادی در آشوب اخیر، زمان فعلی برای برگزاری تظاهرات و انجام درگیری توسط دانشجویان خیلی زود است و اگر اینگونه اقدامات بتواند تا تابستان به تعویق افتد، دانشگاهها شانس خوبی برای موفقیت تاکتیکهایشان دارند.

مک‌گافی

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 36⁽¹⁾خیلی محرمانه14 ژوئن 1978 - 24 خرداد 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر جلسه را با شرح ملاقات دیروز خود به همراه آقای ناس با نخست‌وزیر آموزگار شروع کرد. در میان موضوعاتی که مورد بحث قرار گرفت می‌توان از حزب رستاخیز، قرارداد انرژی اتمی و کلنل ساندرز نام برد. نخست‌وزیر خاطرنشان کرد که وی زیاد تحت‌تأثیر ایده یک جناح سوم حزب رستاخیز قرار نگرفت. در مورد انرژی اتمی، آموزگار در رابطه با «زمان‌بندی» و مسئله «بهترین کشور مورد نظر» (MFN) برای ایران، پیشنهادی سازنده ارائه داد.

با تلفن از واشنگتن شنیدیم که سازمانهای درگیر خوشحال هستند و می‌روند که شیوه مذاکره دیگری را در پیش بگیرند. سفیر همچنین یادداشتی که مربوط به مشکلات کپی‌رایت (حق اقتباس محفوظ) کلنل ساندرز بود به نخست‌وزیر داد. نخست‌وزیر گفت که برای تبدیل علامات خاطیانه «کنتاکی فراید چیکن» به «کاشانی فراید چیکن» اقدام خواهد کرد.

در همان جلسه سفیر درباره بودجه ساختمانی دانشگاه تبریز اطلاعاتی به بایندر داد. هنوز رئیس دانشگاه تعیین نشده و در آینده نزدیک نیز تعیین نخواهد شد. آقای ناس در غیاب سفیر، اطلاعات مربوط به این مسئله را تهیه خواهد کرد.

سفیر از آقای لمبراکیس خواست که تحقیقی بیوگرافیک پیرامون اعضای گوناگون مجلس که برای اداره سیاسی حزب رستاخیز رأی آورده‌اند، انجام دهد. از آقای لمبراکیس این هم خواسته شد که ببیند آیا بیانیه ناشی از دیدار امیر بحرین از ایران به تمام واحدهایمان در منطقه خلیج رسیده است یا نه؟ سفیر آلمان به سفیر سولیوان گفت که شنیده است نیروی دریایی ایالات متحده می‌خواهد که تمام کشتیهای کوچک را تهیه نماید. سفیر توضیح داد که یک گروه متخصص، برای آزمایش این که چه نوع سلاح‌های ساخت آمریکا می‌تواند برای کشتیهای آلمانی به کار روند، در راه هستند.

سفیر در مورد مشکل فیمابین آقایان بروین و میلز از آقای بروین و جینگلز سئوال کرد و به آنان توصیه کرد که سعی نمایند که آقای میلز دوباره در هیأت نمایندگی ژنو منصوب شود.

سفیر به آقای گوئلز دو خبر رسیده در ارتباط با سیاست ما درباره پناهندگان افغانی را ارائه داد. او همچنین سئوال کرد که آیا کسی مایل به شرکت در برنامه نمایشنامه کارمن در تالار رودکی هست. پس از مدتی آقای شلنبرگر گفت که او شخصی را برای این کار انتخاب خواهد کرد.

آقای شلنبرگر توضیحی در مورد مذاکراتش با آندرو ویتلی از BBC داد و سپس یک لیست طولانی از شکایات راجع به موقعیت کارها در ایران را قرائت نمود. این لیست به درخواست اعلیحضرت توسط یک گروه از روشنفکران برجسته تهیه شده بود.

آقای بروین گزارش داد که او از آقای وستلی گله‌ها و شکایاتی از طرف مقامات وستینگهاوس، از این که پروژه مترو به فرانسویها داده می‌شود، شنیده که این هم مرهون ماهیت مخفیانه مناقصات می‌شود.

آقای لمبراکیس گفت که سالگرد 19 ژوئن در 18 ژوئن امسال برگزار خواهد شد. مذهبیهای فعال همگی قبول کرده‌اند که بهتر است در خانه بمانند تا این که تظاهرات انجام دهند. آقای شلنبرگر گفت که ویتلی احساس می‌کند اغتشاش بالا خواهد گرفت.

آقای فری آن‌گاه در رابطه با گزارشات پیش‌بینی مقدار محصول در سال جدید و دیدار وزیر کشاورزی از استرالیا و ایالات متحده وارد بحث شد. در این گزارش او خاطرنشان

ساخت که درخواستی مبنی بر کمک به ایران برای یافتن بازار جهت کندر و مر دریافت داشته است.

آقای آدلر گفت که امروز صبح اطلاع یافته است که آقای Sihweil متخصص ایمنی NRC ، دیگر به ایران بازنخواهد گشت. او نمی‌داند که آیا امکان دارد این مخالفت نشانه‌ای از ناراحتی ایران در رابطه با فقدان پیشرفت در زمینه انرژی اتمی باشد. سفیر گفت که آلمانیها نیز از این مخالفت متأثر خواهند شد، زیرا آنها روی سیستمهای کنترل ایمنی ایالات متحده برای رآکتورهای خود حساب کرده بودند. آقای آدلر موضوع را با سیروس منصور تعقیب خواهد نمود. آقای آدلر همچنین گزارشی در مورد حضور خود در جلسه اخیر انجمن «بهداشت و تنظیم خانواده» داد. موضوع این است که وزیر بهداری هیچ‌گونه همکاری به عمل نمی‌آورد. سفیر معتقد بود که آقایان ناس و آدلر بهتر است که در هر یک از ملاقاتهای آینده با وزیر بهداری شیخ‌الاسلام‌زاده موضوع را مطرح نمایند.

آقای بیونز، رابرت پاول را به عنوان مأمور جدید CAAG معرفی کرد.

خانم دیرزمن در مورد جلسه‌ای که با مقامات مالیاتی ایران داشت سخنانی ایراد کرد و گفت که آنها از متخصصین کامپیوتر سازمان مالیات بر درآمد آمریکا (IRS) درخواست مساعدت و مشاوره کرده‌اند. سفیر از جان میسی Macy و جک واگن Voughan درخواست نمود که این امر را بررسی کنند، زیرا ممکن است چنین برنامه‌ای در حال حاضر وجود داشته باشد.

آقای ددیچ در مورد ملاقاتش با نمایندگان پلیس ملی ایران در رابطه با آموزش افراد پلیس گمرکات ایران در ایران صحبت کرد.

الحاقیه: بدین وسیله نویسنده از آقای مارتین به دلیل عنوان نکردن نظرات ایشان در مورد این که در بین نمایندگان وستینگهاوس شکاف ایجاد شده است، پوزش می‌طلبد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 37⁽¹⁾خیلی محرمانه5 ژوئیه 1978 - 14 تیر 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار درخواست کرد که رئیس هر بخش در اعطای مرخصی برای بعد از ظهر روز 6 ژوئیه جهت شرکت در جشن روز استقلال در «لویزان» آزاد باشد. آقای ناس تذکر داد که ممکن است با میهمانان زیادی در آخر هفته روبرو شویم. اولین نفری که وارد خواهد شد «لونازنسو» Lou Nozenso قائم‌مقام معاون وزیر امور خارجه خواهد بود که سعی خواهد کرد تا موافقت‌نامه دوجانبه اتمی را به پیش ببرد. نیوسام مدیرکل وزارتخانه نیز که در حال بازدید از آسیای جنوبی، خاورمیانه و اروپا است، برای بحث در مورد وقایع اخیر در منطقه وارد خواهد

شد و گفتگویی با شاه خواهد داشت. به علاوه نماینده دائمی در سازمان ملل جیمز لئونارد نیز در 8 ژوئیه خواهد آمد تا در مورد موضوعات مربوط به سازمان ملل به مقامات مختلف دولت ایران گفتگو کند. آقای لمبراکیس مروری بر مطالب مطبوعات داخلی داشت و خاطرنشان کرد که BBC به دنبال گزارش ویتلی از افغانستان در شرایط بدی قرار گرفته است. آرامش نسبی در جبهه داخلی برقرار است. یک مقام حزب رستاخیز شدیداً از کاندیداهایی که حزب را ترک می‌کنند انتقاد کرده است و این نشان می‌دهد که آنها قادرند به طور مستقل عمل نمایند. هنگام میهمانی چهارم ژوئیه ما، نهاوندی در پاسخ یک سئوال گفت که سازمان او صرفاً یک «جناح سوم» حزب رستاخیز نخواهد بود بلکه «گروهی» تشکیل خواهد شد.

کاردار به وابسته جدید کشاورزی ما آقای کوی نیلی خوش‌آمد گفت.

آقای مارتین گفت که او در حال پیگیری درخواست سفیر اردن جهت یک گزارش وضعیت در رابطه با پیشنهاد ارائه شده در مورد انتقال موشکهای آموزشی به کشور ثالث برای استفاده در نیروی هوایی اردن و سوار کردن روی هواپیماهای 5 - F آمریکایی اخذ شده از ایران می‌باشد. سرهنگ شفر، وابسته جدید نیروی دریایی ناخدا روی هالینگورث Roy Holling Worth را معرفی نمود. وی همچنین بازدید پیشنهادی ژنرال سادلر فرمانده پایگاه 21 نیروی هوایی در پادگان مک کوایر جهت بازدید از ترمینال «فرماندهی هوابرد نظامی» MAC را اعلام نمود. آقای آدلر گزارش داد که میهمانان کمیته مشترک اقتصادی نتیجه گرفتند که بازار برای انرژی خورشیدی خیلی امیدبخش است. آنها متوجه شدند که بودجه وزارت نیرو در این زمینه پنج برابر شده است و احتمال دارد که برای شرکتهای آمریکایی بازار وجود داشته باشد.

آقای ددیچ هفته آینده به خلیج فارس مسافرت خواهد کرد.

آقای رینو به دنبال اشارات آقای آدلر متذکر شد که مرکز بازرگانی چند تلگرام و یک گزارش در مورد نمایشگاه انرژی خورشیدی فرستاده است. شرکت‌کنندگان در نمایشگاه متوجه شدند که یک بازار احتمالی بسیار جالب برای شرکت‌های آمریکایی وجود دارد.

ناخدا هاک بازدید ناو آمریکایی بارنی از بندرعباس را برای مشارکت در تمرینات واحدهای نیروی دریایی اعلام کرد. کاردار از آقای بنرمن به خاطر ایفای خوب وظیفه‌اش در مورد حفظ امنیت میهمانی چهارم ژوئیه که به خوبی برگزار شد تشکر کرد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 38⁽¹⁾خیلی محرمانه12 ژوئیه 1978 - 21 تیر 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار جلسه را با اعلام این که دیروز پیمان دوجانبه اتمی منعقد گردید، آغاز کرد. مشکل

اساسی غنی‌سازی مجدد زباله‌های اتمی حل شد و از نظریات پنج هفته پیش سفیر سولیوان به نحو احسن استفاده گردید.

کاردار گفت که بازدید معاون، نیوسام به خوبی صورت گرفت. منظور اصلی در ایران به توافق رسیدن در مورد موقعیت شرق بود. شاه در صورتی که پاکستانیها از کارخانه غنی‌سازی مجدد زباله‌های اتمی صرفنظر کنند با کمک به پاکستان نظر مساعد دارد. اگر پاکستانیها به همین نحو پیش روند، امریکا از نقطه‌نظر قانونی اجباراً دیگر نخواهد توانست به اسلام‌آباد کمک اقتصادی یا سیاسی بنمایند.

آقای شلنبرگر سئوال کرد که آیا قرارداد انرژی اتمی احتیاج به تصویب سنا دارد یا نه؟ کاردار جواب داد که معاهده پس از 60 روز کاری به مرحله اجرا گذاشته خواهد شد مگر آن که یکی از مجالس کنگره یا مجلس آن را تصویب نکند.

آقای شلنبرگر گزارش داد که کارشناس سیاسی ویلیام گریفیث در شهر است و با شاه و نخست‌وزیر ملاقات خواهد کرد. اخبار دیگر آژانس ارتباطات بین‌المللی حاکی از آن است که انجمن ایران و آمریکا به منظور دستیابی به یک برنامه درخشان علمی، دوران بحرانی را پشت سر گذاشته است.

کلنل واندرمیر گزارش داده که ژنرال گست همراه گروه فرماندهی و کنترل بود. ارتشبد ازهاری به نحو مطلوبی تحت‌تأثیر قرار گرفته است و اواخر این هفته موضوع را با شاه در میان خواهد گذاشت.

آقای بروین، کفیل ریاست هیأت نمایندگی، گفت که نمایندگان کنسرسیوم نفت هفته گذشته به منظور رسیدن به یک توافق به جای موافقتنامه 1973 به تهران آمده‌اند. ایرانیان توافق دارند که برای هر بشکه 20 سنت تخفیف بدهند که میزان این تخفیف 2 سنت کمتر از قرارداد گذشته است. کنسرسیوم روزانه 3/3 میلیون بشکه نفت برداشت خواهد کرد.

آقای بروین و میلز نامزد رایزنی اقتصادی با سرپرست اداره تأمین اجتماعی ایران برای بحث پیرامون امکانات یک موافقت‌نامه ملاقات کردند. در طول یک هفته یا بیشتر، نمایندگان سفارت با نمایندگان تأمین اجتماعی برای تهیه یک پیش‌نویس جهت ارسال به واشنگتن با یکدیگر ملاقات خواهند نمود. ما می‌خواهیم که این پیش‌نویس کاملاً ساده باشد ولی ممکن است که واشنگتن بخواهد این طرح شبیه به محتوای مدلهای آلمانی و ایتالیایی باشد.

آقای بویس خبر روز برای بخش سیاسی را به اطلاع رساند. پس از بررسی آخرین شایعات در مورد تغییرات مربوط به سفیر گزارش داد که گروه جدیدی از حقوقدانان ایرانی به تازگی نام اعضای هیأت رئیسه خود را اعلام نموده و اطلاع داده است که کوششهایی در جهت برقراری تماس با گروههای حقوق بشر ایالات متحده و کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل متحد به عمل خواهد آورد.

جناح سوم نهاوندی مقاله‌ای مبنی بر انتقاد از خط‌مشی اقتصادی دولت آموزگار انتشار داده

است. این مقاله اتاق اصناف را به علت ایجاد تورم مورد سرزنش قرار داده و هم‌اکنون اتاق اصناف جواب اعتراض‌آمیز خود نسبت به آن مقاله را اعلام کرده است. امکان دارد که این عمل اعضای مجلس را که تصمیم به پیوستن به گروه اقلیت نهاوندی را داشتند تحت‌تأثیر قرار دهد.

بالاخره، شهردار مشهد اعلام کرده است که سر هر کارمند شهرداری که مشاهده شود در فساد یا رشوه‌گیری دست داشته است، تراشیده خواهد شد (توسط خانم شهردار) و در یک ماشین روباز دور خیابانها گردانده خواهد شد. این خبر باعث مناظره داغی در سالن مجلس در مورد حق قانونی شهردار برای دست زدن به چنین اقدامی شد.

آقای نیلی Neeley گزارش داد که حجم صادرات آمریکا به ایران در سال گذشته به رقم 423 میلیون دلار رسید و به نظر می‌رسد که امسال نیز چیزی نزدیک به همین مقدار باشد. وی گفت که گاوهای آبستن یک قلم عمده صادراتی را تشکیل می‌دهد. در مورد محصول گندم گفت که علیرغم خشکسالی اوایل سال جدید، میزان آن مشابه سال گذشته خواهد شد.

آقای میلز در مورد ساعت کار جدید فروشگاه مخصوص کارمندان سفارت و فروشگاه «11 - 7» که در محوطه باقی خواهد ماند، گزارشی معروض داشت.

آقای ریچاردسون گزارش داد که آقای گوئلز امروز صبح تهران را برای یک مرخصی چهار، شش، هشت و یا ده هفته‌ای ترک خواهد نمود.

آقای بنرمن، کارمند جدید امنیت ملی (TSO) آقای پل تیوبس Paul Tubbs و آقای دیو مارشال کارمند جدید امنیت منطقه‌ای (RSO) را معرفی نمود.

آقای اسنو، گزارش داد که انجمن ایران و آمریکا فعالیت جدید خود را برای آشناسازی دانشجویان ایرانی که عازم آمریکا هستند، آغاز کرده است.

علاقه فزاینده مذهبیون به سیاست

سند شماره 39 یادداشت مذاکرات شرکت‌کنندگان: خانم و آقای هدایت اسلامی‌نیا؛ جورج بی لمبراکیس، کنسول سیاسی سفارت آمریکا، تهران؛ جان دی استمپل، مأمور سیاسی سفارت آمریکا، تهران زمان و مکان: 12 ژوئیه 1978 منزل اسلامی‌نیا موضوع: علاقه فزاینده مذهبیون به سیاست خلاصه: اسلامی‌نیا گفت تابستان نسبتاً آرام خواهد بود ولی اشکالات بیشتری در پاییز وجود خواهد داشت. بین پیروان آیت‌الله خمینی و آیت‌الله شریعتمداری در قم تفرقه‌ای در حال به وجود آمدن است. شریعتمداری به تدریج برخی از تندروهایی که قبلاً از خمینی حمایت می‌کرده‌اند را به طرف خودش جلب می‌کند. توجه مذهبیون شروع به متمرکز شدن بر روی انتخاباتی که برای سال آینده طرح‌ریزی گردیده، شده است. حتی لیست‌های کاندیداهای

احتمالی حداقل در یک بخش آماده شده است. روابط بین شاه و جامعه مذهبی بهتر شده‌اند. مقدم رئیس جدید ساواک برای آرام کردن روابط بین دولت و جامعه مذهبی با کمی موفقیت سخت در حال فعالیت است اسلامی‌نیا به صورت خیلی محرمانه‌ای به ما گفت که شهبانو و هویدا حدود 4 آگوست در اولین روز پس از رمضان برای زیارت به کربلا در عراق خواهند رفت. توضیحات مشروح در زیر تحت عناوین مختلف آمده است. (پایان خلاصه).

سیاست مذهبی داخلی در حالیکه جریانات امسال تابستان آرام خواهند بود، اما درگیری بین قسمت‌های مختلف جامعه مذهبی شخصاً مشکلاتی را در اوایل پاییز به وجود خواهد آورد. بحران جاری داخلی با یک درخواست منتسب به آیت‌الله خمینی برای برگزار نکردن مراسم تولد امام دوازدهم (21 ژوئیه) مرتبط است. شریعتمداری و تعداد دیگری از آیت‌الله‌ها با لغو جشن‌های برنامه‌ریزی شده مخالف هستند، زیرا امام دوازدهم یک قسمت حیاتی از معتقدات شیعه می‌باشد و این جشن یکی از جشنهای مهم است. علمای تهران تلگرافی برای خمینی فرستاده‌اند و گفته‌اند باور نمی کنند که وی خواسته باشد که مراسم ملغی شود (تلگرام بدون امضاء است). (فرستاده‌های خصوصی که در یادداشت مذاکرات قبلی به آنها اشاره شد هنوز اعزام نگردیده‌اند ولی انتظار می‌رود که به زودی روانه شوند). این واقعه ممکن است به نفع شریعتمداری تمام شود چونکه باعث شد آیت‌الله حلبی از تهران را به اتحاد عملی با وی بکشاند. حلبی یک آیت‌الله مهم است که فعالیت اصلی وی برگرداندن (یا کوبیدن) اعضای فرقه بهایی است. او پیروان قابل ملاحظه‌ای دارد که شامل یک عده تخمین 000/10 نفری دانشجو می‌باشد و ادعا می کند که در 5 سال گذشته 23000 بهایی را به اسلام بازگردانیده است. حاج آقا حسن قمی یک آیت‌الله دیگر که در 1963 از خمینی حمایت کرد و در داخل کشور به حال تبعید بوده است توسط ساواک آزاد شده و احتمالاً با شریعتمداری در مورد این موضوع متحد خواهد شد.

اسلامی‌نیا به صورت گذرا گفت که چندین آیت‌الله دیگر که در زندان هستند از طریق آیت‌الله ابوالفضل زنجانی (یک رهبر که اخیراً آزاد شده) پیام فرستاده‌اند که در عین حالی که آنها سالها پیش از خمینی حمایت کرده‌اند ولی اکنون با وی مخالف هستند چون که وی مسایل اشتباهی را عنوان کرده است و خیلی حرف می‌زند. اسلامی‌نیا فکر می‌کرد که دولت ممکن است به زودی آیت‌الله مطهری، طالقانی و ربانی شیرازی را آزاد کند. اسلامی‌نیا حس می‌کرد که ساواک به صورت تازه‌ای به زندانیانی که در زندان نگاه داشته شده‌اند می‌نگرد و آزادیهای بیشتری در جریان است.

انتخابات طرح‌ریزی شده پارلمان اسلامی‌نیا گفت علاقه زیادی نسبت به انتخابات طرح‌ریزی شده مجلس و سنا وجود دارد

و شریعتمداری از طریق اسلامی‌نیا پیامی برای شاه فرستاده است که می‌گوید اگر انتخابات 1979 آزاد نباشد (بدون کنترل حزب رستاخیز) تظاهرات و مشکلات وخیمی وجود خواهد داشت. شاه از طریق اسلامی‌نیا پاسخ داد که انتخابات آزاد خواهند بود و هر کسی می‌تواند کاندید شود. به دنبال دریافت این خبر، حامیان خمینی با اینکه به صورت خشنی با انتخابات به این عنوان که ریاکاری دولت می‌باشد مخالفت کرده‌اند شروع به تهیه لیستی از کاندیداها نموده اند.

اسلامی‌نیا گفت که وی فقط از چند اسمی از لیست مطلع شده است ولی آنها (اسامی) شامل امینی عراقی وزیر سابق و دادستان سابق قزوین حاج سیدجوادی می‌باشد. اینها شخصیت‌های اجتماعی سابق از دوران مصدق و جبهه ملی می‌باشند.

اسلامی‌نیا گفت گروه شریعتمداری هنوز به موارد ویژه در زمینه کاندیداها نیز نپرداخته است و خیلی از ملاها و آیت‌الله‌ها از گروه سابق جبهه ملی به رهبری مهندس مهدی بازرگان خوششان نمی‌آید. (نظریه: ظاهراً ملاها شخصاً از بازرگان خوششان نمی‌آید و نسبت به علاقه جزیی جبهه ملی‌ها به کمونیسم مظنون هستند.) اسلامی‌نیا فکر می‌کرد زمانی که انتخابات اعلام شود جناح شریعتمداری به تدریج لیستی از کاندیداها ارائه خواهد نمود.

لمبراکیس از اسلامی‌نیا خواست که راجع به ایده فعلی‌اش در مورد یک جناح مذهبی در حزب رستاخیز توضیح دهد. اسلامی‌نیا گفت ظاهراً در مورد ایده جناح سوم به وسیله گروه نهاوندی پیش‌دستی شده است ولی برای گروههای دیگر اگر که در حزب رستاخیز مکانی نباشد در سیستم سیاسی هنوز جایی وجود دارد. اسلامی‌نیا به هویدا گفته بود آنهایی که در پی انتخابات هستند چنانچه مایلند سیاستمداران مؤثری باشند بایستی اکنون شروع به مبارزه کنند. خود اسلامی‌نیا با گروهی از بازار و گروه دیگری از سازمان کنترل قیمت (اصناف) همکاری می‌کرد تا افرادی را برای انتخاب شدن آماده کند. در پاسخ به کاوش استمپل در این مورد که آیا خود وی برای راه یافتن به مجلس کاندید خواهد شد، اسلامی‌نیا لبخند زد و گفت که وی خیلی سرش شلوغ است و کم کم پس از مقداری طول و تفصیل یک شاید مبهم تحویل داد (نظریه: وی کاندید خواهد شد.) شاه و رهبران مذهبی در پاسخ به یک سئوال در این مورد که روابط بین شاه و رهبران مذهبی چگونه توسعه می‌یابد اسلامی‌نیا گفت گفتگوهایی وجود داشته است ولی به وجود آمدن اعتماد به آهستگی صورت گرفته است. به نظر نمی‌آید که شاه درک کند آیت‌آلله شریعتمداری بعضی از چیزهایی را که از او می‌خواهد نمی‌تواند انجام دهد. تماس‌های خصوصی خوب بوده‌اند ولی شریعتمداری نمی‌خواهد مردم از آنها اطلاع پیدا کنند. هرچند شاه مطلع است که شریعتمداری و خمینی در مورد ایران توافق ندارند، شریعتمداری به شاه گفته است که وی نمی‌تواند به

صورت علنی با خمینی مخالفت کند. شریعتمداری گفته است که وی برخی از تندروها را از گروه خمینی جدا می‌کند و بایستی احتیاط کند. اسلامی‌نیا اشاره کرد که زمانی که آقای عباسی داماد شریعتمداری به شهر ری آمد تا خانه فامیلی را برای یک دیدار بازگشاید، وی مقدم رئیس ساواک را دید. این موضوع انتشار پیدا کرد و شریعتمداری خیلی خشمگین شد. اسلامی‌نیا گفت که شریعتمداری می‌خواهد آیت‌الله اول باشد (مهم‌ترین در ایران) و بایستی به دقت مراقب موضع سیاسی خود باشد.

اسلامی‌نیا روی خیلی از مسایل کوچک به شدت کار کرده است تا اختلاف دینی دولت و رهبریت مذهبی را کاهش دهد. او راجع به جریانی در اصفهان صحبت کرد که در آن رئیس اوقاف (بنیاد هدایای مذهبی) به یک آیت‌الله برجسته توهین نمود. برای برطرف کردن این توهین و آرام کردن وضعیت خیلی از افراد مجبور شدند میانجیگری کنند و سرانجام این کار انجام شد. اسلامی‌نیا راجع به واقعه دیگری صحبت کرد که ولیان استاندار خراسان با یک دستگاه ضبط صوت که به صورت ناشیانه‌ای مخفی شده بود با شریعتمداری ملاقات کرد. در اواسط گفتگو کیف دستی او شروع به بیرون دادن صداهای بلندی کرد. اسلامی‌نیا گفت شریعتمداری که پیروان زیادی در مشهد دارد زمانی که در اواخر این ماه از این شهر دیدن می‌کند از دیدن مجدد ولیان امتناع خواهد کرد. (نظریه: شریعتمداری ممکن است پیروانی در مشهد داشته باشد ولی وی به آن صورت که در اینجا مفهوم شده شخصیت برجسته‌ای نیست.) دولت و مذهب اسلامی‌نیا، آموزگار و دیگر رهبران دولت را به خاطر اینکه به ملاقات رهبران مذهبی نمی‌روند مورد انتقاد قرار داد. - «من به دیدار شریعتمداری می‌روم - چرا آنها نمی‌روند؟» نخست‌وزیر به یکی از دوستان نزدیک اسلامی‌نیا گفته بود که کار او این نیست که با رهبران مذهبی درگیر شود و این کار شاه و ساواک است.

(نظریه: این موضوع به دیگر جریاناتی که ما راجع به عدم علاقه آموزگار به این مشکل شنیده‌ایم شباهت دارد.) اسلامی‌نیا رفتار نخست‌وزیر را با رفتار هویدا مقایسه کرد که ملکه فرح را در 4 آگوست روز شروع ماه رمضان در مسافرت به کربلا در عراق همراهی خواهد کرد. این یک ژست مهم در مقابل مؤمنین خواهد بود. اسلامی‌نیا اشاره کرد که ملکه توسط مقدم رئیس ساواک قبل از انتصابش به ریاست ساواک به فعالیت اجتماعی بیشتری تشویق شده بود و نیز اشاره کرد که ملکه مایل است به فعالیت بیشتر در امور اجتماعی ادامه دهد. از مسافرت طرح‌ریزی شده هنوز جلوگیری می‌شود (نظریه: شاید به خاطر اینکه موافقت نهایی شاه هنوز اعلام نشده است).

اسلامی‌نیا از مقدم رئیس ساواک به خاطر عملکرد اولیه‌اش تعریف و تمجیدهای زیادی می‌کند. به طوری که گزارش شده مقدم در کارش شدیداً فعالیت می‌کند و در روابط بین جامعه

مذهبی و دولت تفاوتی به وجود آورده است.

اسلامی‌نیا گفت مقدم پیش شاه رفت تا با دلیل و برهان از شاه بخواهد تا به آیت‌الله فلسفی اجازه سخنرانی بدهد. او اشاره کرد که در یک گفتگوی خصوصی جالب هویدا به فلسفی و اسلامی‌نیا گفته بود که اگر فلسفی بر علیه شاه صحبت کند (پس از اینکه قول داد این کار را نکند) هویدا، مقدم و اسلامی نیا نیز ممکن است کشور را ترک کنند. فلسفی گفت وی به شاه در سخنرانی‌هایش اشاره نخواهد کرد ولی ممکن است مجبور شود به خمینی اشاره کند چونکه مؤمنین وی را مجبور به انجام آن خواهند کرد.

مذهب و دیگر نیروها لمبراکیس از اسلامی‌نیا پرسید که وی راجع به یک کتابفروشی در نزدیکی میدان اصلی قم که مطالب اسلامی، مارکسیستی و ضدیهودی را به هم می‌آمیزد چه می‌داند. به نظر آمد که اسلامی‌نیا از این موضوع بی‌خبر است ولی ذیعلاقه به نظر رسید.

او فکر می‌کرد که مطالب ضدیهودی احتمالاً ضدصهیونیستی یا ضداسرائیلی بوده‌اند. چونکه مسلمانان خوب به اعتقادات یهودیان یا مسیحیان به دین خودشان احترام می‌گذارند، هر چند آنها یهودیان را افرادی می‌دانند که منحرف شده‌اند.

سرانجام اسلامی‌نیا گفت وی و همسرش چنانچه مسایل به آرامی که وی انتظار آن را دارد باقی بمانند در آگوست سفری به ایالات متحده خواهند نمود. آنها اوایل سپتامبر باز خواهند گشت.

نظریه: این ملاقات مجدداً ارتباط و همکاری نزدیکی که بین هویدا، ژنرال مقدم و اسلامی‌نیا به وجود می‌آید را نشان داد.

فعالیت سیاسی: گزارش جناح سوم، انتخاب رئیس کانون وکلا، تهیه لیست...

سند شماره 40 خیلی محرمانه13 ژوئیه 1978 - 22 تیر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 06697به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی رونوشت: به نمایندگیهای آمریکا در بغداد، اسلام‌آباد، کابل و لندن موضوع: فعالیت سیاسی: گزارش جناح سوم، انتخاب رئیس کانون وکلا، تهیه لیست نامزدهای انتخاباتی، قانون جدید تظاهرات خلاصه: جناح سوم حزب رستاخیز تلاشهای اقتصادی دولت ایران را مورد انتقاد قرار داده و خواستار اقدامات جدیدی گردیده است. این عمل با عکس‌العمل شدید آقای یگانه وزیر دارایی روبرو شده است.

فعالیتهای پشت پرده سیاسی با مانور آرام نمایندگان مجلس به طرفداری از حزب رستاخیز و سایر طرفداران دولت ادامه دارد. کانون وکلا حسن نزیه را که یکی از وکلای پیشرو است به

عنوان رئیس جدید خود انتخاب می‌نماید. انجمن جدید حقوق‌دانان می‌گوید که این سازمان نگهبان قانون اساسی خواهد بود. نخست‌وزیر می‌گوید دولت با توجه به فضای سیاسی جدید، قانونی جهت تعیین مقررات اصولی انجمن‌های سیاسی و تظاهرات قانونی به مجلس تقدیم خواهد کرد. پایان خلاصه.

1- جناح سوم حزب رستاخیز در تاریخ دهم ژوئیه طی گزارشی یک سلسله پیشنهادات ضدتورمی و اقتصادی ادامه داده که آنها را در میان سایر اقدامات، برای کاهش هزینه‌های مصرفی دولت و هدایت آنها در جهت تولید، انحلال اطاقهای اصناف، خاتمه انحصارات در زمینه واردات و تجدیدنظر در سیاست مالیاتی به منظور کاهش فشار از روی حقوق‌بگیران، نامیده است (جبران آن به وسیله افزایش مالیات بر ثروتمندان و تعقیب کسانی که از دادن مالیات فرار می‌کنند امکان‌پذیر است).

اصناف بلافاصله پیشنهادات جناح سوم حزب را مورد انتقاد قرار داده و در دوازدهم ژوئیه، یگانه، وزیر اقتصاد و دارایی در حالیکه به این پیشنهادات سخت حمله‌ور شد، تلویحاً پیشنهاد تعقیب کسانی را که از دادن مالیات طفره می‌روند و افزایش مالیات ثروتمندان را پذیرفت. یگانه گفت که از سی هزار شرکت موجود در ایران فقط دوازده هزار شرکت سوابق مالیاتی دارد و این وضعیت باید درست شود. یگانه از پیشنهاد کاهش مالیاتها و تجدیدنظر در تخصیص اعتبارات انتقاد نمود و گفت که این عمل موجب توقف رشد اقتصاد ملی خواهد شد. او متذکر گردید که دولت ایران در فاصله می 1977 تا می 1978 نرخ تورم را از 8/30 درصد به 1/10 درصد کاهش داده است. نهاوندی، رهبر جناح گفت از اینکه گزارش گروهش بحث‌برانگیز بوده، خوشحال است.

2- در پشت پرده مانور قابل توجه نمایندگان مجلس با طرفداری از این جناح و سپس تغییر عقیده دادن همچنان ادامه دارد. بررسیهای سفارت که بر اساس گزارشات محلی و تماسهای شخصی صورت گرفته است، جناح‌بندیهای تقریبی نمایندگان مجلس را به شرح زیر ارائه می‌دهد. (هر چند که اینها در معرض تغییر مجدد می‌باشند): جناح سازنده 140 نفر، جناح پیشرو 50 نفر، جناح سوم 40 نفر، پان ایرانیست‌ها (پزشکپور) 7 نفر، بقیه جناح‌ها و منفردها 31 نفر. در طول تهیه این بررسی، به خاطر گزارش انتقادآمیز جناح سوم، تعدادی از طرفداران آن کاسته شده است. وضعیت طرفداری از جناح‌ها منتشر نشده است. وضعیت موجود بیانگر سیال بودن بحث‌های سیاسی اخیر است.

3- این موضوع برای سفارت از طریق منابع زیادی مورد تأیید قرار گرفته است که دولت قصد دارد هر کس را که می‌خواهد نامزد نمایندگی مجلس شود، بدون آنکه او را از فیلترهای حزب رستاخیز عبور دهد، آزاد گذارد. منبع نزدیک به آیت‌الله شریعتمداری به ما گفت که شاه به رهبران مذهبی تأکید کرده است که هر کس می‌تواند در مبارزات انتخاباتی شرکت نماید، البته نه به صورتی که گروه خمینی قبلاً شروع به تهیه لیست انتخاباتی نموده‌اند در حالیکه

رهبرشان کل انتخابات را تحریم می‌کرد. از گروه شریعتمداری نیز انتظار می‌رود در ماههای آینده همین کار را انجام دهد و گروههای متحده در جبهه ملی نیز زیاد عقب نیستند. ما شنیده‌ایم که گروه شریعتمداری به رهبری سابق جبهه ملی اعتمادی ندارد. بنابراین مشکلاتی در اختلاف بالقوه متحدین وجود خواهد داشت.

4- در یازدهم ژوئیه، هیأت اجراییه کانون وکلای ایران، حسن نزیه، نامزد گروه پیشرو را به عنوان رئیس خود برگزید. (عبدالکریم انواری وکیل مستقل و هدایت‌الله متین دفتری از گروه پیشرو به عنوان معاونین و صدر‌الدین صادق وزیری و محمدتقی دامغانی از گروه پیشرو به عنوان مسئول پیگیری انتخاب شدند). روز بعد نزیه اعلام نمود که کانون وکلا برای استقلال کامل قوه قضائیه و توسعه آزادیهای فردی تلاش خواهد نمود. انجمن حقوقدانان ایران نیز اهداف مشابهی را از جمله امحاء کلیه دادگاههای ویژه که خارج از سیستم قضائی می‌باشند (مثل دادگاه ویژه کارمندان دولت) را اعلام نموده است. انجمن حقوقدانان اولیه جلسه خود را در نهم ژوئیه تشکیل داد و یک شورای بیست و یک نفره را انتخاب نمود که شامل هفت نفر از هشت نفر وکلای پیشرو می‌باشند که هفت نفرشان عضو هیأت اجرائیه کانون وکلا نیز هستند. سخنگوی انجمن حقوقدانان گفت که این انجمن و کانون وکلا کاملاً جدا از هم باقی خواهند ماند. انجمن حقوقدانان، به منظور استقرار حکومت قانون، در نظر دارد با سازمانهای بین‌المللی تماسهایی برقرار نماید. تمام موارد مذکور به طور قابل توجهی در مطبوعات منعکس گردیده است.

5- نخست‌وزیر در مصاحبه مطبوعاتی خود بعد از پایان جلسه کابینه، ضمن پاسخ به تعدادی از سئوالات روزمره، به ناگهان اعلام نمود که وزارت دادگستری لایحه‌ای در خصوص تعیین چهارچوب فعالیتهای انجمن‌های سیاسی و تظاهرات به مجلس تقدیم خواهد نمود. نخست‌وزیر اظهار داشت، لایحه احتمالاً شامل مقرراتی جهت اعلام قبلی گردهماییها، نام سازمانهای شرکت کننده، تاریخ، ساعت و محل آن خواهد بود. اما این مقررات هنوز مشخص نشده‌اند.

این خبر در مطبوعات فارسی با تیتر بزرگ منعکس گردید ولی در مطبوعات فرانسه و انگلیسی زبان در صفحات داخلی از اقبال کمی برخوردار بود. نخست‌وزیر گفت «تا هنگامی که نهادهای صحیح و قانونی جهت تحکیم فضای باز سیاسی به وجود نیاورده‌ایم صحبت از آن بی‌فایده است.» این نظریه بر سر این موضوع که آیا لایحه آزادیخواهانه خواهد بود یا محدود‌کننده، بحث‌های زیادی را برانگیخته است.

در ابتدای امر به نظر می‌رسد اعتقاد بر این باشد که تصمیم دولت ایران مبنی بر ایجاد فضای باز سیاسی از طریق تعیین مراحلی منطقی جهت مبارزات انتخاباتی مجلس، در این لایحه منعکس خواهد بود.

ناس

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 41⁽¹⁾خیلی محرمانه19 ژوئیه 1978 - 28 تیر 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار جلسه را با مطرح کردن این موضوع که مذاکرات نیوسام در کابل و اسلام‌آباد پایان گرفته و پاکستانیها نقطه‌نظرات سنتی خود را در چند زمینه پیشنهاد کرده‌اند، آغاز نمود. ما انتظار داریم که گزارش مختصری در مورد مسافرت نیوسام به دست آورده تا آن را در اختیار ایرانیان نیز قرار دهیم. کوپر معاون وزیر خارجه ممکن است در هفته آینده از ایران بازدید کند.

ژنرال گست گفت که شب گذشته با ژنرال گریوز در مورد پیغام کاردار پیرامون برنامه 4 - F گفتگو کرده است. ما پیشنهاد کردیم که یک بار دیگر برنامه بررسی شود تا این که سیستم مخابراتی گروه A نیز در آن جای بگیرد. این امر موجب خواهد شد که سلاح Wildweased در موعد دیرتری بر روی 4 - F قرار گیرد، البته در صورتی که تصمیم بگیریم که آن موشکها را به ایرانیان بدهیم. بدون سیستم مخابراتی گروه A ، دولت ایران احتمالاً هواپیماها را نخواهد خرید.

راجر ا. بروین کفیل ریاست هیأت نمایندگی پس از چهار سال خدمت در جهت اهداف دوستانه روابط ایران و آمریکا، از هیأت مسایل مملکتی خداحافظی کرد.

آقای لمبراکیس گزارشی در مورد موقعیت سیاسی داخلی ایران ارائه داد، وی گفت که مخالفین مجدداً در حال بسیج مردم به منظور برگزاری تظاهرات برای فردا بعد از ظهر در حوالی خیابانهای تخت‌جمشید و بلوار پهلوی هستند. آقای ریچاردسون به کاردار گفت که کنسولگری در روز 600 الی 700 ویزای مهاجرتی صادر می‌کند.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره42⁽²⁾خیلی محرمانه26 ژوئیه 1978 - 4 مرداد 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار جلسه را با مطرح کردن تلگرامی که شب گذشته فرستاده بود و مذاکراتش با تیمسار طوفانیان را توضیح می‌داد، شروع کرد. طوفانیان گفت در صورتی که هواپیماهای F-4E همراه با سیستم مخابراتی گروه A نباشد دولت ایران خواهان آنها نخواهد بود. او گفت پیشنهاد خرید Shrike او را متحیر کرده است و یادآور شد که شاه و او تصمیم گرفته‌اند که دولت آمریکا باید سعی کند که شرایکها را پس بگیرد. آنها تصمیم گرفتند که چنانچه هواپیماهای F-4E با سیستم مخابراتی گروه A در مقابل تحویل شرایکها باشند، آنها حاضرند شرایکها را نیز از ما تحویل

بگیرند.

دکتر استمپل با انگلیسیها تماس خواهد گرفت تا ببیند که آیا آنها راه‌حلی در مورد نامیبیا پیدا کرده‌اند. کاردار امروز احتمالاً به وزارت امور خارجه خواهد رفت و درباره موریتانی و خاورمیانه گفتگو خواهد کرد. کاردار نتیجه بررسی در مورد مدیریت اداری سفارت را به آقای میلز داد و قرار شد وی آن را بخشنامه کند.

آقای زیشک گفت انجمن ایران و آمریکا برای احداث یک مرکز آموزشی جدید پروانه ساختمان گرفته است. دکتر استمپل یکی از کارمندان جدید DEA به نام آقای لاری مک کینی MC Kinney را معرفی کرد. سپس درباره شورشهای امروز مشهد به نقل از روزنامه گزارشی داد. وی یادآور شد که در آخر هفته گذشته در سراسر کشور تظاهرات گسترده‌ای در جریان بوده که به غیر از جهرم در همه جا با آرامش برگزار شده است.آقای مارتین در مورد موضوع Wild Weasel با آقای پرشت صحبت کرده است. آقای نیوسام معاون وزارتخانه هم‌اکنون در تلاش است تا موافقت ترخیص Wild Weasel را برای نیروی هوایی ایران بگیرد. این موضوع مربوط به قبل از عکس‌العمل منفی کمیسیون مجلس درباره پیشنهاد وزارت خارجه که در آن توصیه شده بود که بدون هیچ‌گونه تعهدی نسبت به تحویل Wild Weasel سیستم مخابراتی گروه A را در هواپیماهای 4- F جانشین کند، می‌شود. آقای تیلور درباره تغییرات جدید هیأت دولت گزارشی داد و یادآور شد که PBO در طول سال گذشته سه وزیر جدید به خود دیده است. همچنین وی درباره پاره‌ای شایعات که در میهمانی بانکداران در مورد بیماری شاه شنیده بود بحث و تبادل‌نظر کرد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 43⁽¹⁾خیلی محرمانه2 اوت 1978 - 11 مرداد 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار به اعضای هیأت مسایل مملکتی اطلاع داد که شب گذشته یک بمب دستی از بالای دیوار کنسولگری در اصفهان به داخل پرتاب شد. این حادثه هیچ آسیب و یا خسارت جدی به بار نیاورد. ما گمان می‌کنیم که این یک حادثه منفرد بوده است، نه حادثه‌ای که ارتباط به یک گروه متخصص تروریستی داشته باشد. آقای ناس همه را متوجه این موضوع کرد که احتیاط امنیتی لازم را به کار برند. خبر مسرت‌بخش این است که دفتر سفیر تعدادی بلیط مسابقه اسب‌دوانی میدان فرح آباد را دریافت داشته است و اعضای هیأت نمایندگی می‌توانند آنها را دریافت نمایند. با توجه به شایعات مربوط به سلامتی شاه، عکس‌های جدید او را در حال استراحت، آرامش، برنزه شدن و سر حال نشان می‌دهد. تماس خصوصی اخیر نیز او را در

وضعیتی مطلوب نشان می‌داد.

آقای زیشک گزارشی ارائه داد که به نظر می‌رسد پیمان پیشنهادی فولبرایت به دایره اول بازگردانده شود. کاردار گفت که او مسئله را مورد بررسی قرار داده و دیده است که نیازی به تعجیل بی‌مورد برای یک موافقتنامه تجدیدنظر شده نیست، زیرا توافق قبلی اساساً مورد رضایت ماست. آقای وستلی گفت که معاون رئیس سازمان بین‌المللی بیمه‌گران در جلسه اخیر هیأت بازرگانی ایران و آمریکا در لندن شرکت کرده و سخنرانی بسیار خوش‌بینانه‌ای در جلسه ایراد نموده است که اعضای شرکت کننده آن را خیلی ثمربخش یافته‌اند.

آقای استمپل مقاله‌ای از روزنامه رستاخیز که در آن از دکتر امینی به علت اعلام بی‌موقع در مورد فعالیت سیاسی انتقاد شده بود را دست به دست گرداند. همچنین روزنامه‌های محلی خبر درخواست کمک سازمان ملل از ایران و همچنین دیگران را به منظور همکاری با نیروهای حافظ صلح در نامیبیا گزارش کرده بودند. دایره ویژه تحقیق به ما در مورد احتمال تظاهرات فردا در مسجد اعظم تجریش آماده‌باش داد. خانم ویلیام وود ساید (Wood side) کارمند کمیته قضایی سنا، ایراد یک سخنرانی در مورد سنا را لازم دید. او همچنین با آقای ددیچ ملاقات خواهد کرد. شوهر ایشان که رئیس شرکت آمریکایی کان می‌باشد، با آقای دیوید وستلی راجع به موقعیتهای بازرگانی و تجارتی تماس خواهد گرفت. آقای توماس حادثه بمب در اصفهان را به دایره تحقیق ویژه (OSI) گزارش داد و آقای بنرمن برای تحقیق به محل حادثه در اصفهان رفت. کلنل فیلیپس سئوال کرد که آیا سفارت اعتراضی به انتشار یک توصیه‌نامه در مورد تظاهرات فردا که در رابطه با اول ماه مه است، دارد. به دنبال نظرخواهی از اعضای هیأت مسایل مملکتی تصمیم گرفته شد که یک توصیه نامه محتاطانه در رابطه با آغاز ماه رمضان انتشار یابد. آقای کارلتون گفت که وزارت نیرو اظهار تمایل نموده است که بر طبق ماده 661 سازمان عمران بین‌المللی (AID) از وجود متخصصین انرژی خورشیدی ایالات متحده استفاده شود. کاردار گفت که AID همیشه به دنبال پروژه‌های خوب برای کسب این درآمد است و معتقد است که انرژی خورشیدی آمریکا را از یک موقعیت تجاری خوب در ایران برخوردار خواهد نمود.

نتایج آشوبهای مذهبی ایران

سند شماره 44 خیلی محرمانه2 اوت 1978 - 11 مرداد 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 07311به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 7265 موضوع: نتایج آشوبهای مذهبی ایران خلاصه: بمب‌گذاری در عصر روز اول اوت در کنسولگری اصفهان، به نظر می‌رسد با آشوب مذهبی و متعاقب آن دستگیری یا ربودن طاهری مرتبط باشد. ناپدید شدن طاهری

(عصر روز 31 ژوئیه) باعث به وجود آمدن موج بزرگی از اغتشاش در روز 1 اوت در اصفهان گردید که منجر به تیراندازی پلیس به طرف جمعیت در یک یا دو موقعیت مشخص گردید. نظر به این وقایع و شروع ماه رمضان در 3 اوت سفارت و کنسولگری به آمریکاییها گفته‌اند که از اجتماعات عمومی و مناطق مذهبی دور بمانند و در انظار نباشند. پایان خلاصه.

1- مطالب زیر از چندین منبع رسمی و غیررسمی که تماماً در متن معرفی نشده‌اند جمع‌آوری شده است. مک‌گافی کنسول اصفهان به سفارت اطلاع می‌دهد که اطلاعات جدید به دست آمده نشان می‌دهد، طاهری که حدود دو هفته پیش از تبعید داخلی بازگشته بود، در عصر روز 31 ژوئیه توسط افرادی ناشناس از خانه‌اش خارج گردید. حامیان مذهبی وی که نسبت به درگیری مقامات رسمی مظنون هستند در اول اوت در منطقه حسین‌آباد اصفهان به تظاهرات و اعتراض پرداختند. یک شاهد عینی، موانع موقتی خیابانی در حال سوختن در چندین نقطه، خسارات اساسی به بانکها و دیگر ساختمانها از جمله 6 مورد بمب آتش‌زا و تیراندازی پلیس به سمت جمعیت را گزارش می‌کند. عقیده بر این است که این اعمال کار گروههای مذهبی است که یا حامیان طاهری و آیت‌الله خمینی هستند یا شاید اقلیت‌های متعصبی که از آشوب‌ها سوءاستفاده می‌نمایند. مک‌گافی اشاره می‌کند طاهری می‌تواند به سادگی به وسیله راست‌گراهای متعصب مسلمان و یا مقامات رسمی ربوده شده باشد.

2- حامیان طاهری آنهایی هستند که در مقابل گروههای غیرنظامی تحریک شده از طرف دولت که سعی نمودند تظاهرات را در ماههای آوریل و مه کنترل نمایند، چندین گروه دفاعی تشکیل دادند. اگرچه هیچ فعالیت مشخصی به وسیله واحدهای مقاومت غیرنظامی یا دیگر گروههای مراقبت در ماههای گذشته وجود نداشته است ولی ناپدید شدن طاهری ظاهراً جرقه‌ای بود که آشوب و خشونت اساسی‌تری را مشتعل نمود.

3- یک شاهد عینی آمریکایی که خود را در یک جمعیت در اول اوت گرفتار یافت گزارش می‌کند پلیس بر روی جمعیت آتش گشود و تیر به سر یک بچه اصابت کرد و کشته شد. دیگران ممکن است زخمی شده یا به همان نحو کشته شده باشند. همین منبع مشاهده کرد که گروههای کوچک پلیس برخی اغتشاشگران را در داخل کوچه‌های کوچک تعقیب نمودند و پس از اینکه گلوله‌هایی تک تک شلیک می‌شوند باز می‌گشتند. منبع ندید کسی در نتیجه این اتهامات بمیرد ولی معتقد است احتمال زیادی وجود دارد که تظاهرکنندگان کشته شده باشند. گزارشی که کاملاً تأیید نشده اشاره بر این دارد که حداقل یک کارمند بل‌هلیکوپتر در سر راهش به محل کار در 2 اوت مورد اصابت گلوله واقع شد. محلی که از آن تیراندازی شده نامعلوم است. (ولی بهترین اطلاعات اشاره بر این دارد که پلیس تاکنون به صورت گروهی تیراندازی کرده است).

4- نظریه سفارت: آشوب‌های مذهبی به دنبال مراسم عزاداری برای رهبران مرحوم مذهبی در تلکسی جداگانه گزارش شد. نیروهای مذهبی خمینی آشکارا مراسم عزاداری را برای

مقاصد سیاسی مورد استفاده قرار دادند و آشوب منتج از آن به طور قابل‌توجهی وخامت اوضاع کشور را تشدید کرد، خصوصاً در شهرهایی که تظاهرات به وقوع پیوست. این حقیقت که اینگونه وقایع هم‌زمان با شروع دوره اخیر روزه‌داری ماه رمضان اتفاق افتاده، امکان خشونت و آشوب اجتماعی را بالا برده است.

5- بمب‌گذاری در کنسولگری اصفهان اولین واقعه‌ای در آنجا است که علی‌الخصوص به سمت آمریکاییها یا تأسیسات آمریکایی متوجه شده است. این حقیقت که در بمب‌گذاری از بمب لوله‌ای استفاده شده و نه از بمب‌های آتش‌زا که بالقوه در تمام بمب‌گذاریهای قبلی در اصفهان از آن استفاده شده به این موضوع اشاره دارد که ممکن است کار همان گروه نباشد. مگر اینکه حامیان طاهری به کنسولگری و دیگر اهداف حمله کرده باشند و از اسلحه‌های متفاوتی استفاده کرده باشند، بهترین حدس سفارت این است که بمب‌گذاری کنسولگری کار یک گروه متعصب کوچک که قبلاً اعلام موجودیت نکرده است می‌باشد. اگرچه بمب تخریب قابل‌توجهی به بار آورد ولی زمان حادثه به نظر می‌رسد که برای مرعوب کردن طرح‌ریزی شده تا ضربه زدن. از مقامات ایران محافظین اضافی برای کنسولگری اصفهان و همچنین کنسولگریهای شیراز و تبریز درخواست شده است.

6- هیچ‌گونه نشانه‌ای وجود ندارد که فعالیت مذهبی بر علیه خارجیان جهت داده شده باشد یا جهت داده خواهد شد. در هر صورت رقابت بین ملاهای ایرانی برای برتری سیاسی - مذهبی تأثیری این‌گونه دارد که تمام ملاها را هر چند از روی بی‌میلی به حمایت از برادران تندروتر خود در هر گونه رویارویی مردم با نیروهای امنیتی، مجبور نماید. با گذشت زمان این امر دشمنی نهانی در بنیاد‌گرایان مذهبی را تشدید می‌نماید. محتمل است که مخالفت مذهبی در خلال پنج هفته آینده به طور قابل‌توجهی تشدید گردد، ولی در چه جهتی اکنون مشکل می‌توان گفت. در طی دو هفته گذشته یک استنباط عمومی وجود داشته است که تلاشهای دولت ایران برای رسیدن به نوعی از توافق با نیروهای مذهبی موفق نبوده است. این احتمال وجود دارد که تلاشهای مجددی در این جهت به عمل آید ولی برخی از این تلاشها اگر نه به طور قابل توجه، مواضع دولت را سخت‌تر می‌کند.

7- نظر به شروع رمضان به آمریکاییها هشدار داده شده که از انظار مخفی بمانند.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 45⁽¹⁾خیلی محرمانه9 اوت 1978 - 18 مرداد 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار جلسه را با خوشامدگویی به هری بورتن رئیس جدید FAA آغاز نمود. وی سپس به

طور خلاصه اجلاس قریب‌الوقوع کمپ‌دیوید را با اشاره به این که تلاشهای یک مقام عالیرتبه برای آمدن به ایران به منظور توجیه کردن شاه در مورد مراحل نهایی جریان صلح در خاورمیانه تاکنون ناموفق بوده است، مورد بحث قرار داد.

کاردار از همه مشاورین و رؤسای بخشها خواست تا یادداشتهایی را برای در جریان گذاشتن سفیر که قرار است در آخر ماه بازگردد، تهیه کنند. این یادداشت باید تا 23 - 22 اوت به آقای بویس تحویل داده شود.

ژنرال هایزر، معاون فرمانده نیروهای مستقر در اروپا و دریاسالار فولی (Foley) معاون فرمانده ناوگان هفتم، در آینده نزدیک از ایران دیدار خواهند کرد.

آقای زیشک، ریچارد آیکر کارمند کارآموز جدید آژانس ارتباطات بین‌المللی را معرفی نمود. پس از آن به ذکر وقایعی که شب گذشته در شیراز در رابطه با انجمن ایران و آمریکا اتفاق افتاده بود، پرداخت که طی آن 200 نفر مستقیماً به طرف انجمن به راه افتاده بودند ولی توسط پلیس متفرق شدند. این اولین باری بود که انجمن ایران و آمریکا به طور اخص هدف قرار گرفته بود، در حالی که در دفعات پیش بر سر راه اهداف دیگر واقع شده بود.

ژنرال گست، ژنرال جورج کرتز (Kertesz) که جانشین ژنرال سکورد می‌باشد و در غیاب ژنرال گست سرپرستی هیأت مستشاری نظامی را به عهده خواهد گرفت، معرفی نمود.

ژنرال گست، آخرین اخبار مربوط به هواپیماهای 4 - F و Wild Weasel را گزارش داد. ایرانیها دیگر علاقه چندی به 4 - F ندارند (بدون سیستم مخابراتی گروه A). برای نیازهای فرسایشی، هواپیماهای 16 - F که از تکنولوژی برتری برخوردارند را ترجیح می‌دهند. همین نظریه در مورد شرایکها وجود دارد.

در مورد کشتیها، دولت ایران تصمیم گرفته است که (NTDS) را خریداری کند. که این موضوع باعث ایجاد بحثی در بین اعضای هیأت مسایل مملکتی در مورد نحوه برخورد آلمانیها و هلندیها نسبت به این موضوع شد. نتیجه این شد که آلمانیها از شنیدن اخبار کمی خوشحال‌تر خواهند شد.

سپهبد ربیعی به ژنرال گست اظهار داشت که ایران خواستار سیستم لیزری ATLIS نمی‌باشد، مگر آن که دولت آمریکا تصمیم بگیرد که آیا از آن استفاده خواهد کرد یا خیر.

ژنرال گست گفت که یک نسخه از مطالب مربوط به هلیکوپترهای گشتی را روی میز آقای مارتین گذاشته است. کاردار اعضای هیأت مسایل مملکتی را در مورد انتقادات به وجود آمد، درباره فروش تجهیزات نظامی آمریکا به ایران که ناشی از یک اتفاق است، توجیه نمود.

دکتر استمپل اخبار اجتماعی گوشه و کنار شهر و از جمله آخرین گزارشهای سیاسی را از نظر گذراند. وی به مشکلات اساسی بین رهبران مذهبی پرداخته و گفت که این فصل برای شایعه‌پراکنان فصل مناسبی نیست. وی گزارش داد که بعضی از ایرانیان عالیرتبه با ما تماس گرفته‌اند و پرسیده‌اند که آمریکا در نظر دارد چه اقداماتی برای یاری ایران در مبارزه با

کمونیسم به عمل آورد. وی در جمع اعضای هیأت مسایل مملکتی خواست که به انتظار برخورد با پرسشها و سئوالات و کنکاشهایی از این قبیل باشند.

دکتر استمپل در ادامه گزارشات خود گفت که گروه خمینی بویژه در برابر اقلیتها به رفتار نسبتاً خشونت‌آمیزی دست زده‌اند.

آقای نیلی گزارش داد که احتمالاً ایران بیش از سال گذشته به وارد کردن غلات خواهد پرداخت.

دکتر آدلر گفت که وی یک نسخه فارسی از موافقت‌نامه دو جانبه انرژی هسته‌ای را در دست دارد و آن را از طریق مسافری که عازم واشنگتن است به وزارتخانه خواهد فرستاد. منصور به آدلر گفته است که وی روز بیستم اوت را تاریخ احتمالی امضای قرارداد می‌داند.

آقای تیلور کار بررسی و تحقیق محرمانه بانکی خود را خاتمه داده است. همراه با افزایش میزان ارائه (وام) تا حد 64% در سال گذشته، بانکها توقعات خود را در مورد وام به ایران بسیار افزایش داده‌اند.

گزارش حوادث 31 ژوئیه الی 11 اوت 78 به ترتیب وقوع

سند شماره 46 گزارش حوادث 31 ژوئیه الی 11 اوت⁽¹⁾78 به ترتیب وقوع ژوئیه 1978- طاهری روحانی (اصفهانی - م) از منزلش ربوده، دستگیر و متعاقباً به تهران انتقال داده شد. مک‌گافی 2 اوت 78.

اوت 1978- وقوع ناآرامی و تیراندازی در حسین‌آباد بین حکیم نظامی و وحید. اشیاء سوخته در عرض خیابان دیده شد و به نظر می‌رسد برای مسدود کردن خیابان باشد. لیندا کلی و میلی وینگ اول اوت 78، ناظر دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی اول اوت 78.

بانک صادرات حسین‌آباد با بمب آتش‌زا به آتش کشیده شد. اشیاء سوخته مشابهی عرض خیابان را گرفته بود. تام فوربز 2 اوت 78.

یک ناظر عینی تیراندازی پلیس به طرف مردم را در محلی که یک جوان ایرانی درست در یک متری منبع از ناحیه سر مورد اصابت قرار گرفت و کشته شد دیده است. جان شرود بل هلیکوپتر ایران 2 اوت 78.

ماشین نظامی ایالات متحده در نزدیکی مسجد سید متوقف، شماره آن یادداشت و سپس آزاد شد. ⁽²⁾یک آمریکایی در حال قدم زدن در حسین‌آباد بین حکیم نظامی و وحید صدای تیراندازی و اصابت چند تیر به ساختمانهای اطراف محلی که قدم می‌زد را شنیده است. وارن هولیس، بل

هلیکوپتر ایران - 2 اوت 78.

یک بمب لوله‌ای (احتمالاً سه راهی انفجاری - م) در ساعت 30/23 به طرف کنسولگری آمریکا پرتاب شد. مک‌گافی ساعت 2 دوم اوت 78.

شیشه‌های بانک تجارت ایران و هلند و بانک بین‌المللی ایران شکسته شد. هر دو بانک در غرب چهارباغ بالا و در نزدیکی جنوب خیابان نظر واقع شده‌اند. تام فوربز 2 اوت 78.

رستوران هتل پارک پُل به وسیله فرد یا افراد ناشناسی در ساعت حدود 30/16 تا 17 مورد اصابت بمب آتش‌زا قرار گرفت. دان کوپر و مک‌گافی 2 اوت 78.

دو نفر موتور سوار در حال پرتاب جسم روشنی در جلوی هتل پارک پُل مشاهده شدند. این اجسام شعله‌ور و منفجر شدند. رستوران در این وقت از روز تعطیل بود. کنت کرن 5 اوت 78.

بر اساس گزارشات یک اتومبیل شورلت - نوای قدیمی در حدود ساعت 40/16 هنگامی که از قسمت موتور آتش گرفته بود پیدا شد. بعداً تکه پارچه‌ای آغشته به نفت روی زمین در زیر قسمت مربوط به موتور اتومبیل پیدا شد. ماشین از ساعت 11 صبح تا هنگامی که در حال سوختن پیدا شد در جلو منزل منبع پارک شده بود. این منزل در شمال رودخانه بعد از چهار باغ صدر واقع است. در یک حادثه دیگر و یک شخص ناشناس به منزل تیمی گروه 4 - FAT تلفن زد. اطلاعات آن در گزارش شماره یک 0/90 موجود است.

مغازه یک توزیع‌کننده آبجو و مشروبات الکلی در خیابان میر در ساعت 00/5 صبح مورد اصابت بمب آتش‌زا قرار گرفت. صبح همان روز منبع با صاحب مغازه گفتگو کرد. ری ایوانیز بل‌هلیکوپتر ایران 4 اوت 78.

یک سینما در خیابان پهلوی نزدیک میدان 24 اسفند مورد اصابت بمب آتش‌زا قرار گرفت (حادثه در ساعت اولیه صبح به وقوع پیوست).

سرهنگ کوپرس با فرد ناشناسی که ادعا می‌کرد ماشین وی را در اختیار دارد ملاقات نمود.

ماشین کارمندان بل هلیکوپتر ایران که در حال عبور از رودخانه بود متوقف و خساراتی به آن وارد شد.⁽¹⁾دو عدد کوکتل مولوتف به سمت کلاس مجتمع آموزشی دوره متوسطه کاوه که بعد از جاده کاوه و تقریباً یک مایلی خانه اصفهان قرار دارد پرتاب شد. خسارات وارده بیشتر شامل سیاه شدن دیوارهای ساختمان بود. شیشه‌های مصرفی از نوع سون‌آپ و آبجوی ساخت داخل بودند. حادثه حدود ساعت 7 تا 30/7 امروز اتفاق افتاد. آقای بوزی بیتز 6 اوت 78 حال به نظر می‌رسد کار دو تن از بچه‌های آمریکایی باشد. ⁽²⁾

یادداشتهای اضافی در تاریخ 5 اوت 78 باقیمانده یک جیپ ارتشی سوخته در فاصله کمی از خیابان حکیم نظامی توسط هریس کارمند الکترونیک PRD دیده شد. زمان دقیق آتش‌سوزی معلوم نیست. هانک مولانی 6 اوت 78. در تاریخ 5 اوت 78 بین ساعت 10 تا 15 جمعاً 40 نفر ایرانی سعی کردند به مرکز خدمات خانوادگی بل‌هلیکوپتر ایران واقع در جنوب شرقی اصفهان وارد شوند. تلاش برای ورود در گروههای 5 تا 15 نفره در هر نوبت بوده است. یک گروه پنج نفری از ایرانیان با کمک موتورسیکلتهای خود از دیوار بالا رفته و ظاهراً موقعیت ساختمانهای مختلف را بررسی می‌کردند.

7 اوت⁽¹⁾گزارش می‌رسد روحانیون در اعتراض به عدم آزادی طاهری و شکست دولت در اجرای قولش در منزل خادمی تجمع کرده‌اند.

8 اوت ناآرامی جدید منطقه را دربر گرفت. جمعیت وارد جلفا (محله ارامنه) شده و پیزاهاوس (مورد استفاده آمریکاییها) را مورد حمله قرار دادند. با بمب آتش زا به هتل جلفا (محل اقامت آمریکاییها) و سه بانک حمله کردند.

9 اوت ساعت 30/7 گروه کوچکی شامل 18 - 30 مرد و 50 - 30 نوجوان به فروشگاه شاه عباس حمله و به اموال آن خساراتی وارد آوردند. 5 تا 6 بمب آتش‌زا در حمله به مرکز بانک تجاری استفاده شده است.

10 اوت ساعت 00/9 یک تلفن تهدیدآمیز به کلوپ [نامفهوم] می‌شود.

11 اوت ساعت 00/2 ارتش تلاش نمود تا اعتصاب غذای روحانیون در چهارباغ پایین (منزل آیت‌الله خادمی) را بر هم بزند. بار دیگر در ساعتهای 00/6 و 45/9 بعد از ظهر زد و خورد تظاهرات و تیراندازیهایی در نقاط دیگر به وقوع پیوست. تیراندازی تأیید شد. شایعات از کشته

شدن افراد بسیاری خبر می‌دهند. در بزرگ‌راه تهران نیز در ساعت 00/11 تا یک بعد از ظهر تظاهرات بر پا شد و جمعیت به سمت شمال پارکینگ موتوری انجمن ایران و آمریکا در اتوبان تهران حرکت کردند.

اصفهان - افزایش حجم گزارشات - حوادث تکراری - تهدیدات و شایعات...

سند شماره 47 از: افسر امنیت منطقه‌ای رابرت. بی. بنرمن16 اوت 1978 - 25 مرداد 1357 موضوع: اصفهان - افزایش حجم گزارشات - حوادث تکراری - تهدیدات و شایعات منعکس‌کننده مقاومت در مقابل بی‌نظمی‌های شهری ناشی از احساسات ضدخارجی.

کنسولگری اصفهان امروز گزارش می‌دهد که آنها گزارشاتی از تهدیدات واقعی، حوادث و شایعات از اول اوت تاکنون که منعکس‌کننده فزاینده آگاهی‌ها و احتمال متمرکز شدن بر بخشی از نیروهای مخالف خارجیان خصوصاً جماعت آمریکایی است جمع‌آوری می‌کنند.

به طور خاص، کنسولگری اصفهان اطلاعات زیر را ارائه می‌کند.

1- در شب دوم اوت در همان ساعتی که حادثه بمب‌گذاری کنسولگری اتفاق افتاد، گزارش واصله از نگهبان شب در انجمن ایران و آمریکا نشان می‌دهد که گروه کوچکی از ایرانیان مذکور به ساختمان انجمن ایران در آمریکا نزدیک شدند و سعی کردند وارد ساختمان که درب آن قفل بود شوند. آنها با نگهبان شب بحث می‌کردند تا به آنها اجازه ورود داده شود و اظهار می‌داشتند آیا شما ایرانی یا آمریکایی هستید؟ نگهبان به آنها اجازه ورود نداد و گروه آنجا را ترک کردند.

2- تلاش مجدد علیه انجمن ایران و آمریکا در اصفهان در بعد از ظهر 11 اوت به هنگام ناآرامیهای گسترده و جدی شهر وقتی که جمعیت در نزدیکی انجمن ایران و آمریکا فریاد می‌زد انجمن را خراب کنید اتفاق افتاد. جمعیت بوسیله پلیس در یک چهار راه قبل از اینکه به طرف انجمن ایران و آمریکا بروند، متفرق شدند.

3- ظاهراً اعلامیه‌ها و جزوات ضدخارجی در شهر و در روز حمله به دو نوآموز ارتشی، ایتالیایی از کارخانه SIESICOM توزیع شده است. (گرچه کنسولگری اصفهان موفق به تهیه نسخه‌ای از این جزوات نشده است پلیس و مسئولین نظامی اظهار می‌دارند که جزوات توزیع شده‌اند اما پس از جمع‌آوری آنها را از بین برده‌اند). (گزارش شده در 7779 تهران).

ظاهراً جزوات به فارسی نشان می‌دهد که «خارجیها» باید از ایران بیرون رانده شوند، خارجیها ضداسلام هستند و ما باید تا ترک آنها علیه جان و مالشان حمله کنیم.

4- یک کارمند بل‌هلیکوپتر دیروز 15 اوت یک یادداشت تهدید در داخل ماشین خود که در بیرون منزلش پارک شده بود، پیدا کرد.

یادداشت به زبان فارسی ساده نوشته شده بود و ترجمه آن «ما ماشین را به آتش می‌کشیم» بود.

5- تهدیدات متعددی از بمب‌گذاری در چند هفته گذشته در سطح شهر اصفهان متوجه تأسیسات افراد و غیره گردیده است. در حالیکه تعداد زیادی، اگر نه بیشترین، دریافت‌کنندگان این تهدیدات به صورت سنتی و معمول متوجه بانکها - تئاتر یا رستورانها و غیره است، تعداد فزاینده‌ای از این تهدیدات متوجه تأسیسات خارجی شده است. برای مثال در خلال 10 روز گذشته کارخانه (شرکت) آگوستا در اصفهان (کارخانه یا شرکت ایتالیایی که تقریباً 100% کارکنان آن آمریکایی هستند) 5 بار از طریق تلفن تهدید شده‌اند. شرکت پلی اکریل در تاریخ 10 اوت یک مورد تهدید شده است. کارکنان یک پیمانکار جزء همکار شرکت بین‌المللی بل آمریکا اخیراً تهدیدنامه‌ای دریافت نموده است. گرچه کنسولگری اصفهان تاریخ آن را نمی‌داند. کنسولگری اصفهان متذکر می‌گردد که موارد بالا تنها نمونه‌هایی است که به کنسولگری اصفهان گزارش شده است اما بدون شک اینها نمایانگر کلیه تهدیداتی که متوجه جامعه آمریکایی یا خارجی گردیده، نیست. تهدیدات هم به زبان فارسی و هم به زبان انگلیسی است. در حالیکه در بعضی موارد اشاره به بمب یا آتش‌سوزی می‌شود اغلب عبارات جنبه تهدید دارد ولی در عین حال مبهم است مانند «ما شما را می‌گیریم» یا «زمان شما فرا رسیده است بررسی و مطالعه تعدادی از این بمب‌گذاریهای سنتی یا سایر تهدیدات تلفنی که متوجه بانکها، تئاترها و غیره و تهدیدات تلفنی که متوجه آمریکاییها و یا سایر خارجی‌ها است در محتوای تقریباً ماهرانه است.

تلفن‌کننده‌ها لحظاتی را صرف می‌کنند تا نشان دهند که آنها شخصی را که باوی صحبت می‌کنند می‌شناسند (مثلاً «خارجی») و مدام بر عبارت کلی «شما ضد اسلامید، شما دشمن ایران هستید و ما به حملات خود تا ترک ایران از طرف شما ادامه می‌دهیم» تأکید دارند.

6- یکی از باشگاهها TAFT (مستشاران فنی) اطلاعاتی مبنی بر احتمال بمب‌گذاری از نوع آتش‌زا دریافت کرد. یک همسایه به وسیله چند مرد جوان ایرانی در خیابان متوقف شد و از او پرسیده شد «کدام یک مربوط به مستشارهای نظامی» است پس از اشاره به محل به همسایه اخطار شد که «امشب دور از محل اقامت کند زیرا در آنجا آتش‌سوزی خواهد بود». همسایه تلفنی مطلب را برای گزارش به کلانتری اطلاع داد. کلانتری دو تهدید تلفنی مبنی بر وجود بمب آتش‌زا در همان شب به باشگاه TAFT را تأیید کرد.

کنسولگری و باشگاه TAFT پلیس اضافی برای نگهبانی درخواست کردند. کلانتری پاسخ داد که پس از برقراری حکومت نظامی این کار وظیفه قانونی آنها نیست. درخواست مشابهی به وسیله کنسولگری و پرسنل TAFT از مسئولین نظامی شده است. مسئولین نظامی اظهار داشتند آنها اقدام لازم را خواهند کرد. آن شب هیچ اتفاقی نیفتاد. هیچ نشانه‌ای مبنی بر اقدامات حفاظتی ویژه در مورد باشگاه TAFT دیده نشد.

تذکر: کنسولگری اصفهان گزارش می‌دهد که آنها هنوز مشکلاتی در ارتباط با تشکیلات حکومت نظامی دارند. آنها اظهار کردند که هنوز موفق به اخذ مجوز برای رفت و آمد پس از

ممنوعیت آمد و رفت در هنگام شب در جاهایی که ارتش ممنوع کرده است، نشده‌اند. هنوز ابهامات و مشکلاتی به خاطر موقعیت باشگاه TAFT (TAFT Field HOUSE) برای حفاظت پلیس معمولی به هنگام حکومت نظامی وجود دارد. در حالیکه شب گذشته حفاظت بیشتری توسط پلیس یا ارتش در باشگاه TAFT مشاهده نشد، کنسولگری اصفهان وقوع حادثه‌ای را گزارش نکرد. احتمالاً اقدامات امنیتی ویژه به طور غیرمحسوسی معمول شده است و در هر صورت مسئولین حکومت نظامی بر تمایل خود به موافقت هر درخواستی از سوی کنسولگری تأکید کرده‌اند.

7- کنسولگری اصفهان گزارشاتی را جمع‌آوری کرده است مبنی بر اینکه در هنگام ناآرامیهای گسترده شهر در روزهای 10 و 11 حداقل در سه مورد ماشینهای حامل پرسنل آمریکایی در حالیکه شعارهای تهدیدآمیز می‌دادند با سنگ مورد حمله قرار گرفته است. هیچ سرنشین و ماشینی آسیب ندیده است. اگرچه خودروها به طور مشخص انتخاب شده بودند و سایر خودروهای پیرامون مورد حمله واقع نشده‌اند.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 48⁽¹⁾خیلی محرمانه16 اوت 1978 - 25 مرداد 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی کاردار جلسه را با اعلام این موضوع که سفارت یک بولتن هشدار دهنده راجع به اوضاع امنیتی منتشر خواهد کرد، افتتاح نمود. دوران «سوگواری» یعنی 27 - 24 اوت و 31 اوت باید زمانی تلقی شود که شایسته است در خلال آن افراد در حرکات خود در شهر ساکت و نسبتاً مراقب باشند. رؤسای بخشها به کارمندان خود اطلاع خواهند داد.

کاردار گفت که اخیراً تفنگداران به سختی توانسته‌اند از محل افسر کشیک مطلع گردند. وی بر مسئولیت جدی افسر کشیک در مورد اعلام موقعیت خودش در تمام اوقات برای تفنگداران، تأکید نمود. کاردار از ملاقات اخیر خود با شاه گزارشی داد. ملاقات دیدار ژنرال هایزر بود. شاه قویاً تأیید کرد که جریان اعطای آزادی ادامه خواهد یافت. با این وصف وی بر این امر نیز مصمم است که «خرابکاریهای احمقانه» اخیر باید خاتمه یابند.

دکتر استمپل گزارشی درباره «چند مورد عجیب» تقدیم نمود. پس از 6 یا 7 شب خشونت مداوم در جنوب تهران، به نظر می‌رسد که لحن شعارهای تظاهرکنندگان به سبک اصفهانیها به سمت ضدغربی نزدیک می‌شوند. در یادداشتی در همین زمینه، بخش سیاسی به گزارش بعضی از محاکمات نظامی قریب‌الوقوع در تهران خواهد پرداخت.

آقای تیلور در مورد اختلاف مطبوعات محلی در گزارش تصویب لایحه کمکهای خارجی

اظهارنظر کرد. بسته به نوع روزنامه‌ای که می‌خوانید ممکن است کارتر به باد ناسزا گرفته شود و یا آن را برای وی یک پیروزی به حساب بیاورند.

آقای تیلور تحلیل خود را با ارائه پیش‌بینی تراز پرداختهای بانک مرکزی که 17% افزایش در پرداختهای واردات را نشان می‌دهد، ادامه داد.

در خلال یک بحث مختصر در مورد موقعیت قرارداد دوجانبه اتمی، کاردار از آقای کارلتون خواست که گزارشی پیرامون سرمقاله دیروز در مورد قرارداد استرالیایی ارائه دهد.

آقای اسنو طرحهای ساختمان جدید انجمن ایران و آمریکا را از نظرگذراند.

وی امیدوار است که بتواند قرارداد را امضا کرده، ساختمان را از سه هفته دیگر آغاز نماید.

شاه: انتخابات آزاد خواهد بود

سند شماره 49 سریتاریخ: 18 اوت 1978 - 27 مرداد 1357 [صفحه 4 و 5، گزیده هفتگی] خاورمیانه شاه ایران برنامه‌های جدیدی برای اعطای آزادیهای سیاسی در کشور را اعلام نموده است و مقامات دولت علیرغم بروز آشوب‌های جدید اصرار می‌ورزند که برنامه اجراء خواهد شد.

شاه در 5 اوت در سخنرانی سالیانه روز قانون اساسی (مشروطیت - م) اعلام نمود که انتخابات مجلس که برای سال آینده برنامه‌ریزی شده، آزاد خواهد بود. در انتخابات اخیر در میان چندین نامزد انتخاباتی تأیید شده، انتخاب آزاد بود ولی ظاهراً در آتیه هر کسی برای انتخاب شدن آزادی عمل خواهد داشت.

این گام قسمتی از برنامه درازمدت شاه برای ایران می‌باشد. در طول سالیان وی مکرراً اصرار ورزیده، زمانی که او به این نتیجه برسد که مردم آمادگی برای فعالیت سیاسی آزاد دارند وی اجازه آن را خواهد داد. او همچنین امیدوار است که اعطای آزادیها برای دستیابی به پیامدی مسالمت‌آمیز کمک نمایند.

شاه آگاه بود که در اعلام برنامه برای انتخابات آزاد با خطراتی مواجه خواهد شد. برخورد آزادانه‌تر وی با اختلاف عقیده (مخالفان عقایدش - م) در طول دو سال گذشته، منجر به تکرار تظاهرات خشن خصوصاً توسط بنیادگرایان اسلامی شد که امید داشتند با فشار امتیازات سیاسی بیشتری از وی بگیرند. بنیادگرایان همچنین با اصلاحات اجتماعی جدید شاه مخالف هستند.

هفته گذشته آشوبهای وخیم جدیدی بروز نمود ولی احتمالاً نتیجه مستقیم اعلام شاه نبوده است. علت اصلی تظاهرات به نظر می‌رسد که دستگیری یک رهبر مذهبی بوده باشد که شاه را در حضور جمع مورد تقبیح قرار داد. در اصفهان اغتشاش آنچنان وخیم بود که حکومت نظامی اعلام شد. در 15 سال گذشته این اولین باری بوده که دست به چنان اقدامی زده شده است.

آشوبهایی با وخامت کمتر توسط مسلمانان تحریک شده در چندین شهر دیگر رخ داد. در همین حال در تهران یک تروریست سیاسی بمبی را در یک رستوران معروف کار گذاشت که منجر به 30 نفر تلفات از جمله 6 آمریکایی شد. اغلب خشونت‌های دوره‌ای امسال نتیجه تحریکات بنیادگرایان بوده است. اگرچه خشونت‌ها عمدتاً بر علیه شاه معطوف گردیده، اخیراً ضدآمریکایی نیز شده‌اند. شاه همچنین با یک مخالفت بالقوه قوی از جانب ناسیونالیست‌های مبارز مواجه می‌باشد (بازماندگان حزب نخست‌وزیر سابق مصدق که به مدت کوتاهی شاه را در سال 1953 از سلطنت خلع کرد). گروههای تروریست که تعدادشان اندک ولی به خوبی مسلح هستند از ماوراء چپ تا مسلمانان افراط‌گرا می‌باشند ولی تاکنون نقش کوجکی بازی کرده‌اند.

حزب رستاخیز که توسط دولت حمایت می‌شود (به صورت آشکار فعالیت می‌کند و می تواند قول حمایت بدهد) احتمالاً در انتخابات نفوذ خواهد داشت. در هر حال موفقیت برنامه اعطای آزادیهای شاه تا درجه زیادی به تمایل گروههای مخالف برای صرفنظر کردن از اغتشاش بستگی خواهد داشت. اگر آنان این چنین نکنند شاه برای برقراری نظم و قانون در دست زدن به هر اقدامی تردید به خود راه نخواهد داد. (به همان صورتی که اقدامات دولت در هفته گذشته روشن ساخت). (خیلی محرمانه).

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 50⁽¹⁾خیلی محرمانه23 اوت 1978 - 1 شهریور 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی وزیرمختار جلسه را با معرفی اعضای جدید هیأت مسایل مملکتی به سفیر سولیوان شروع کرد. سفیر گفت امروز و فردا صبح را به خواندن و درک مطالب خواهد پرداخت و از فردا بعد از ظهر با رؤسای قسمتها دیدار خواهد داشت.

سفیر دو توقف خود در واشنگتن را بررسی کرد. او گفت اولین نوبت در ژوئن عمدتاً حول انجمن به کار گرفته شده در پیمان دوجانبه هسته‌ای و (تهیه) مقدمات یک جلسه PRC متمرکز بود. دومین دیدار بیشتر در رابطه با حوادث ایران بود. او گفت که نگرانیهای زیادی در واشنگتن و کشورهای همسایه در مورد حوادث اخیر این جا وجود دارد.

در بررسی پیمان دوجانبه هسته‌ای سفیر گزارش داد که کمیسیون تنظیم (امور) هسته‌ای، بر سر آن به نسبت 2 - 2 دچار اختلاف شده که باعث جلب برخی از توجهات قبل از مطرح شدن آن در برابر کنگره خواهد شد. سفیر گفت که به ساختمان کنگره در واشنگتن رفته و با تعدادی از اعضای مهم قوه مقننه که در این رابطه موقعیت حساسی دارند درباره پیمان صحبت

کرده است. غیر از این که انتظار می‌رود تلاش شود از این مسئله به عنوان وسیله ایجاد تبلیغات سوء علیه ایران استفاده شود، هیچ مشکل واقعی پیش‌بینی نمی‌شود.

سفیر اخبار دیگر واشنگتن را بررسی کرد، با تذکر این نکته که کنگره برای یک دوره نیم بند پس از انتخابات باز می‌گردد. دانشجویان ایرانی در آمریکا نیز همچنان فعالند. در واشنگتن در مورد ثبات سیاسی جغرافیایی این منطقه، مخصوصاً به دنبال کودتای افغانستان نگرانی مشخصی وجود دارد. وزیرمختار گزارشی از تغییرات وسیعی که توسط ایرانیان در متن فارسی پیمان هسته‌ای اعمال شده است را با تذکر اینکه دولت ایران امید دارد سند را تا 10 سپتامبر امضاء کند، ارائه داد. آقای شلنبرگر درباره سرازیر شدن خبرگزاریهای غربی به ایران پس از فاجعه آبادان صحبت نمود. وی اعلام کرد که شهردار برادلی ممکن است به تهران بیاید و در برنامه انجمن ایران و آمریکا در رابطه با شهرداریها شرکت کند. ژنرال کرتس درباره فعالیتهای ولیعهد در آمریکا گزارش داد. سفیر درباره تصمیم دولت ایران به خرید 31 فروند F-4E سئوال کرد، و تذکر داد که امیدوار است که آنها دچار توهماتی از قبیل این که نهایتاً قادر خواهند بود سیستم مخابراتی گروه A رابه دست آورند، نباشند.

آقای وستلی گزارشی از دیدار رئیس هیأت مدیره وستینگهاوس ارائه داد. سفیر گفت که با آقایان برگستن و سالامن (Solomon) که نگران قیمت نفت هستند جلسه‌ای طولانی داشته است. وی گفت بلومنتال ممکن است در اکتبر به ایران بیاید. سفیر همچنین به معاون وزیر کوپر پیشنهاد کرد که در اواخر امسال برای ریاست بر اجلاسیه دیگری از کمیسیون مشترک ایران و امریکا به ایران بیاید.

دکتر جان استمپل درباره برداشتهای خبری آتش‌سوزی اخیر سینمای آبادان گزارش داد. وی یادآور شد میانه‌روهایی که قبلاً مایل به انتقاد از آیت‌الله خمینی نبودند، مشغول استفاده از این فرصت برای انجام غیرمستقیم چنین کاری به صورت تقبیح آتش‌افروزی هستند. سفیر آن را «آزردن حقیقی خمینی» توصیف نمود. دکتر استمپل اشاره نمود که در کیهان امروز اظهارات سناتور مبنی بر این که شاه کاملاً در جریان اوضاع قرار نمی‌گیرد، درج شده است.

آقای میلز گزارش داد متصدی پزشکی منطقه از 24 تا 28 اوت در شهر خواهد بود. آنها که مایل به دیدار او هستند، باید برای ترتیب قرار با واحد تندرستی تماس بگیرند.

درباره موضوع بنای ساختمان، سفیر گزارش داد آقای جینگلز 3/2 میلیون دلار لازم برای ساختمان جدید اداره را تأمین کرده است که در سال مالی 1980 قابل استفاده است. جلسه با مقداری بحث، درباره استفاده از محل گالریهای ایران در جنب خیابان ایرانشهر به عنوان محل فعالیت موقت ادامه یافت. آقای تیلور گزارش داد ارقامی که اینک برای حسابهای اقتصادی چهار ماه اول سال می‌باشند یک کسری معادل 3/1 میلیارد دلار را نشان می‌دهند. با بودجه 8 تا 10 میلیارد دلاری پیش‌بینی شده برای تمام سال، چنین کسری تناسب ندارد. در عین حال حساب تراز پرداختها برای سه ماه اول متعادل است اما علائمی از تمایل به سوی کسری نشان

می‌دهد ما یک کسری یک میلیارد دلاری در سال را انتظار داریم. یک دستورالعمل بودجه برای فراهم کردن بودجه سال 2538 برای وزارتخانه‌ها صادر شده است که حکایت می‌کند ممکن است بودجه امسال به موقع آماده گردد.

آقای اسنو گزارش داد، جدا از راهنمایی دانشجویان، انجمن ایران و آمریکا برنامه دیگری طی ماه رمضان ندارد. مرکز پلیس اضافی در محل خود مستقر نکرده است، ولی در صورت لزوم تعداد بیشتری در دسترس خواهند بود. آقای رینو آخرین اخبار مرکز بازرگانی را ارائه کرد. وی اعلام کرد که نمایشگاه بازرگانی در 19 سپتامبر باز خواهد شد. با این امید که آمریکا بهترین ارائه را در تاریخ داشته باشد.

حکومت نظامی در اصفهان

سند شماره 51 خیلی محرمانه23 اوت 1978 - 1 شهریور 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان - 009 - Aبه: وزارت امور خارجه، واشنگتن موضوع: حکومت نظامی در اصفهان خلاصه - در پاسخ به آشوبهای گسترده عمومی ساعت 3 بعد از ظهر روز جمعه 11 اوت 1978 در اصفهان حکومت نظامی اعلام شد. این نامه هوایی استقرار، سازمان، کارایی و برخی عواقب این اقدام را مورد بررسی قرار می‌دهد و اشاره به برخی چهره‌های مهم درگیر در این اقدام دارد. پایان خلاصه.

استقرار: شرایط قبلی و اختیارات.

استان اصفهان مثل تمام استانهای ایران دارای یک کمیته امنیتی استانی دائم (از لحاظ عنوانی) که ریاست آن با استاندار می‌باشد و دربرگیرنده رؤسای نیروی امنیتی (شهربانی، ژاندارمری، ساواک و نمایندگان نظام‌وظیفه استان) و نیز مسئولین دولتی مناطق موردنظر (مثلاً شهردار، بخشدار، کدخدا) می‌باشد. این کمیته مسئولیت تفسیر و اعلام نمودن هشدارهای امنیتی در سطوح مختلف را برای استان و یا قسمتی از آن دارا می‌باشد. چهار مرحله هشدار وجود دارد که به این ترتیب می‌باشند:

مرحله اول - هشدار اولیه به نیروهای عادی امنیتی (پلیس و ژاندارمری) برای برقراری کنترل اجتماعی که برخی از افسران به صورت 24 ساعته در آماده‌سازی هستند. مرحله دوم - هشدار خطر- پلیس کنترل را برقرار می‌نماید ولی قادر است که از واحدهای ارتشی یاری بخواهد. برخی از واحدهای پلیس و ارتش در آماده‌باش 24 ساعته می‌باشند. مرحله سوم - ارتش - زیرنظر غیرنظامیان کنترل اولیه را به دست می‌گیرد که در این حالت تمام واحدهای پلیس در آماده‌باش قرار دارند. مرحله چهارم - حکومت نظامی. کمیته امنیتی در هر زمانی اختیار دارد که مراحل 1 تا 3 هشدارها را اعلام نماید. در مرحله چهارم یعنی حکومت نظامی آنها (کمیته) فقط می‌تواند پیشنهاد کنند. حکومت نظامی مستلزم اعلام شاه و موافقت لازمه از

مجلس شورای ملی می‌باشد.

اصفهان تا کمی پیش از آشوب‌های قم در اوایل بهار 1978 در مرحله اول قرار داشت. چهل روز پس از واقعه قم و به دنبال آشوب‌های توده‌ای تبریز ظاهراً مرحله دوم در آنجا اعلام گردید. در اصفهان با شروع خشونت به دنبال دستگیری ظاهری در 31 ژوئیه 1978 کمیته امنیتی بدون اعلامیه عمومی مرحله سوم هشدارها را اعلام نمود و شروع به برگزاری روزانه جلسات نمود. در حدود ساعت 10 صبح روز جمعه 11 اوت اعضای حاضر کمیته (تیمسار اکبرزاد استاندار، فتحعلی شیرانی فرماندار، سرتیپ ملک‌خسروی معاون رئیس ژاندارمری، سرتیپ ابوالفضل تقوی رئیس ساواک و سرلشکر ناجی فرماندار نظامی منطقه اصفهان و فرمانده پایگاه موشک و توپخانه اصفهان) رأی به برقراری مستقیم حکومت نظامی دادند و از شاه تلفنی خواستار اجازه شدند. هنگامی که منتظر اجازه بودند تانکها و سربازان را در مواضع مستقر نمودند. چون مجلس دایر نبود اجازه برای حکومت نظامی موقت برای یک دوره 30 روزه یا هنگامی که مجلس قادر به تشکیل جلسه باشد و توسط آن دوره حکومت نظامی تعیین شود داده شد. (از آن اجلاس ویژه برای روز 20 اوت دعوت شد). بلافاصله ستاد حکومت نظامی در مقر شهربانی اصفهان مستقر شد و سرلشکر ناجی به عنوان فرماندار نظامی برگزیده شد. سرلشکر ناجی در ساعت 6 بعد از ظهر در رادیو و تلویزیون اصفهان برای (به دنبال اعلام حکومت نظامی از ساعت 3 بعد از ظهر) اعلام اولین دسته از مقررات حکومت نظامی از جمله 10 ساعت مقررات منع عبور و مرور شبانه و ممنوعیت تمام اجتماعات عمومی ظاهر گردید.

سازمان حکومت نظامی برای اصفهان و توابع آن اعلام گردید، منطقه‌ای که عمداً حدود آن معین نشد. سربازان شروع به گردش در شهر اصفهان و حفاظت آن نمودند. مناطق اطراف اصفهان تحت مقررات حکومت نظامی قرار گرفتند ولی در عین حال فاقد محافظین نظامی بودند. اعلام بعدی روزنامه‌ها که حکومت نظامی در سه شهر دیگر نیز برقرار گردید. اشتباه بود (گشتی‌های نظامی به این سه منطقه اعزام شده بودند ولی قبل از آن تحت حکومت نظامی قرار گرفته بودند). در اصل استاندار اختیار بر مناطق دورافتاده را از دست نداد ولی در حقیقت تنها وظیفه استاندار و دیگر اعضای کمیته امنیتی عمل به مثابه شورای مشاوره‌ای سرلشکر ناجی بود. پلیس ژاندارمری و ساواک به اضافه تمام پرسنل نظامی به کار خود بر اساس سلسله مراتب معمولی برای مسایل روزمره ادامه دادند ولی تماماً در مقابل دستورات مستقیم ستاد مشغول به کار شدند. رئیس ستاد سرهنگ دارابی، سرگرد عرفانی و سروان مرادیان که هر سه از سرفرماندهی نظامی منطقه انتخاب شدند (که در مقابل پایگاه موشک و توپخانه سرلشکر ناجی قرار می‌گیرد). از لحاظ نفرات ستاد حکومت نظامی با افسران نگهبان از درجه سروانی که از تمام واحدهای امنیتی و نظامی اصفهان انتخاب شده بودند اداره می‌شد. هر یک از سه افسر ستاد،

البته غیر از افسران نگهبان اختیار دارند پاسخ مستقیم به هر گونه تهدید امنیتی بدهند ولی تمام تصمیمات دیگر به ژنرال ناجی ارجاع می‌شوند که با کمیته امنیتی مورد مطالعه قرار گیرند. قوانین وحقوق مدنی به قوت خود باقی است مگر اینکه با تصمیم یا اقدام اداره حکومت نظامی ملغی شوند. در مورد متجاوزینی که از قانون مدنی یا مقررات حکومت نظامی سوءاستفاده کرده‌اند، اداره حکومت نظامی آزادی عمل خواهد داشت که آن را بدون وثیقه یا ضمانت نگهدارد که در خاتمه حکومت نظامی به وزارت دادگستری تسلیم شوند و یا در مقابل دادگاه نظامی با اقدام سریع آنان را محاکمه نمایند.

کارایی حکومت نظامی یک مسئولیت دوگانه دارد. اولین وظیفه آن برقراری امنیت است ولی اداره امور غیرنظامی را نیز باید به عهده گیرد. در خصوص امنیت حکومت نظامی و ممنوعیت عبور و مرور به طور فزاینده‌ای مؤثر بوده‌اند. اولین شب شاهد سه یا چهار بمب‌گذاری بود ولی در 14 و 15 اوت این امر منحصر به یک مورد گردید و از آن هنگام فقط وقایع پراکنده و در سطح پایین اتفاق افتاد ه‌اند. شایعات در مورد وقایع کوچک (غارت، دزدیهای شبانه، تخطی از مقررات ممنوعیت رفت و آمد، پرتاب سنگ به طرف سربازان گشت) و مرگ تعدادی از خاطیان مقررات ممنوعیت رفت و آمد زیاد هستند که اداره حکومت نظامی مرگ یک نفر را قبول دارد، ولی آشکارا شهر اکنون از هر زمانی در سال گذشته امن‌تر است. افزایشی در تهدیدهای تلفنی به بمب‌گذاری وجود داشته است ولی هیچ‌گونه واقعه‌ای رخ نداده است. گشتی‌ها ابتدا از تقاطع‌های اصلی به تمام خیابانهای اصلی و بعد به تمام شهر و برخی توابع گسترش یافتند که نتیجه آن کاهش در حوادث بوده است. کارآیی امنیتی حکومت نظامی را می‌بایستی در مرتبه بالایی ارزیابی نمود. با وجود این در مسایل و موضوعات دیگر حکومت نظامی نمونه‌ای از بی‌کفایتی بوده است. آنان تاکنون در مورد زمان‌بندی و توافق بر سر شرایط صدور کارت عبور و مرور ناتوان بوده‌اند و در نتیجه حتی دکترها و وسایل اضطراری بایستی برای مشایعین نظامی از اداره حکومت نظامی جهت حرکت در ساعت منع عبور و مرور صبر کنند. کارمندان دولت و از جمله پلیس که در زمان اعلام حکومت نظامی در مرخصی بوده‌اند به خدمت فراخوانده شده‌اند، لیکن رسماً و عملاً به سر کار برنگشته‌اند و به خاطر اینکه در بیانیه حکومت نظامی، نقش و وظایف تمامی کارمندان مسکوت مانده برخورد این کارکنان به گونه‌ای است که انگار بدون حقوق کار می‌کنند حتی در مورد مسایل ساده تصمیمات محدودی گرفته شده است و آنهایی که در موردشان تصمیم‌گیری شده عوض می‌شود، سپس مجدداً برقرار، دوباره لغو و مجدداً عوض می‌شود. (نیروی هوایی اجازه‌ای در دومین شب برای حمل پرسنل شیفت شب پایگاه دریافت نمود، حمل پرسنل در شب دوم متوقف شد، و در شب چهارم بدون اطلاع به کارمندان مجدداً برقرار شد و اکنون مجدداً متوقف شده است). یک

سرویس تاکسی برای رفت و آمد در ساعات ممنوعه در روز دوم برقرار گردید که به وسیله پلیس مناطق کنترل می‌شد ولی تقریباً بدون فعالیت بوده است چونکه هر تاکسی فقط محدود به رفت و آمد در منطقه‌اش شده است. به مغازه‌داران دستور داده شد که در یک راهپیمایی در 19 اوت شرکت کنند و بعداً به خاطر تخلف از مقررات حکومت نظامی به جهت بستن مغازه‌هایشان تهدید به مجازات شدند. اداره حکومت نظامی نیروی انسانی و تخصص لازم برای اداره تمام مسایل ایجاد شده توسط حکومت نظامی را ندارد و تاکنون یا قادر نبوده و یا مایل به استفاده مؤثر از مهارت‌های ادارات دولتی نبوده است. کارمندان دولتی شکوه می‌کنند که هر روز بایستی پشت میزهایشان بنشینند ولی انجام هر کاری برای آنان ممنوع شده است. طبق تجربه نشانه‌ای هم از بهبود اوضاع وجود ندارد. همانطور که مشکلات حل نشده روی هم تلمبار می‌شوند به طور فزاینده‌ای مشکل خواهد شد که حتی یک جواب منفی به دست آوریم. برخی مشکلات به لحاظ اینکه ساعات منع عبور و مرور به 7 ساعت تقلیل پیدا کرده به خودی خود از میان می‌روند ولی دیگر مشکلات روی هم جمع می‌شوند، آنچنان که حل آنها از طریق برنامه‌های کوتاه‌مدت غیرممکن بوده و تصمیمات جدی را ایجاب می‌نماید. به عنوان یک اداره غیرنظامی، اداره حکومت نظامی بدون کارآیی بایستی قلمداد شود.

پیامدها عکس‌العمل عمومی نسبت به حکومت نظامی، در ابتدا به صورت اظهار رضایت و سپس ناخشنودی و طرح انتقاد در پی آن بوده است. تعداد روزافزونی از این انتقادات مبنی بر این است که آنها از سربازانی که به راحتی ماشه را فشار می‌دهند، بیش از خطری که از ناحیه تظاهرکنندگان حس می‌کردند احساس خطر می‌کنند. این ترس تا حدی قابل توجیه است. زیرا مقامات حکومت نظامی حتی حوادث ناشی از تیراندازی غیرضروری سربازان بی‌تجربه را مورد تأیید قرار داده‌اند. شاهدان عینی خشونت و وحشی‌گری بیش از حدی را در خلال بازرسی و کنترل‌های خیابانی گزارش داده‌اند. علاوه بر آن بسیاری از دزدیهای کوچک در چند قدمی سربازان صورت گرفته است.

به هر حال من مظنونم به اینکه اغلب این انتقادات از ناراحتی‌های ساده مرتبط با حکومت نظامی ناشی می‌شود و یا از زیانهای واقعی اقتصادی که از حکومت نظامی به وجود آمده است که هم‌اکنون از زیان‌های وارده از تظاهرات و اغتشاشات خیلی بیشتر است. تمام مکاسب الزام به باز بودن دارند علیرغم این حقیقت که برای برخی از جمله دفاتر آژانس‌های مسافرتی و توریستی، تئاترها و سینماها و رستوران‌ها و غیره ممنوعیت عبور و مرور تقریباً تمام کسب را محدود کرده است. دیگر مغازه‌ها کاهشی به میزان 50% را در فعالیتهایشان گزارش می‌کنند که به این حقیقت برمی‌گردد که رفت و آمد شهری حداقل به همین اندازه کاهش پیدا کرده است. پروژه‌های ساختمانی و کارخانه‌ها بیشترین زیان را متحمل شده‌اند. در شهری با پیشرفت سریع

مثل اصفهان چنان عملیاتی به طور عادی بر یک اساس 18-24 ساعته با 3 یا 4 شیفت برنامه‌ریزی شده‌اند. لازم است که برای پرداخت به تمام کارکنان کار این پروژه‌ها ادامه یابد، هم به خاطر مقررات حکومت نظامی و هم به خاطر اینکه آنها باید کارگران را برای زمان بعد از موقوف شدن حکومت نظامی نگهدارند، ولی محدودیت‌های منع رفت و آمد آنان را به 10 یا 11 ساعت در روز محدود می‌نماید. برخی از قبیل پلی اکریل نیاز به شیفت‌های 12 ساعته شبانه دارند. با هزینه‌های اضافه کاری و کاهش در عدم کارآیی منتج از آن. این محدودیت‌ها در ترکیب با پایین آمدن تولید به خاطرماه رمضان تولید را در برخی موارد تا حدود 20% حد عادی آن کاهش می‌دهند که در عین حال هزینه‌ها را سریعاً بالا می‌برند. هر چند که محدودیت‌ها به طور مساوی نسبت به کلیه شرکت‌ها اعمال می‌شود ولی پروژه‌های ایالات متحده با هزینه دستمزد و حقوق بالاتر در میان آنهایی هستند که بدترین ضربه را خورده‌اند.

به خاطر اعتراضات تند خرده فروشان و تولید‌کنندگان اداره حکومت نظامی شروع به کاهش ساعات ممنوعیت عبور و مرور (از 10 ساعت به 7 ساعت) نموده است و برنامه‌هایی را اعلام نموده که همراه با رفتار خوب شهروندان ممنوعیت به طور کلی از بین می‌رود. بازرگانان در هر حال اعتراض دارند که عدم وجود برنامه زمانی برای کاهش در ساعات عبور و مرور و اعلام قصد تجدید مقررات سخت منع رفت و آمد در پاسخ به هرگونه آشوب مهم برنامه‌ریزی را مشکل می‌کند، و اغلب آنان هنوز فی‌الواقع برنامه کوتاه شده خود را با اضافه نمودن ساعات اضافی تنظیم نکرده‌اند.

شخصیت‌ها شایعاتی منتشر شده‌اند که حکومت نظامی پایانی است بر کار زاد، استاندار، مصطفی مصطفایی رئیس پلیس و از جهت دیگر سرلشکر ناجی، در هرحال عکس‌العمل‌ها مختلف هستند. تصورات قبلی در مورد تنبلی و بی‌توجهی زاد نسبت به شهر اصفهان موجب انتقادات تندی از وی با عناوین بی‌لیاقتی کامل و یک اشکالتراشی در برنامه توسعه استانی و شهر و نیز فساد و رشوه‌خواری وی شده است. برخی می‌گویند که اگر نتیجه حکومت نظامی تنها برکناری «زاد» و جایگزینی او با فردی که به امور توسعه صنعتی و پیشرفت اقتصادی و فشارهای وارده بر اصفهان آگاه می‌باشد، حکومت نظامی خوب انجام وظیفه کرده بود و می‌گویند زاد تنها چیزی که می‌دانست بند و بست‌های سیاسی و سیاستهای دربار بوده است. بر عکس زاد، ژنرال مصطفایی مورد ترحم قرار گرفته و مردم می‌گویند که تحت فشارهایی که وی واقع شده بود هیچ‌گونه شانسی برای کنترل تظاهرات نداشت و وی را فقط به عنوان کسی که قربانی دیگران شده است نظاره می‌کنند. در هر حال تاکنون فقط یک مقام برکنار شده است و او سرهنگ زاهدی رئیس سازمان اوقاف است. از نقطه‌نظر عموم برکناری وی به خاطر مدیریت ضعیف زیارت حج بوده است ولی به طور خصوصی گفته شده است که وی در ایجاد

ارتباط بین دولت و رهبران مذهبی ناموفق بوده است. سرلشکر ناجی نیز ممکن است از کار کناره گیرد و اگر چنین اتفاقی افتد بر اساس درخواست خودش خواهد بود. علیرغم شکست‌های اداری حکومت نظامی وی شهرت شخصی خوبی در این برهه کسب می‌کند. وی به عنوان یک سنت‌گرا و فقط علاقه‌مند به تأمین عامه شناخته شده و از طرف مخالفین و موافقین مورد احترام است. با این وجود که یک فرد محتاط شناخته شده است در رادیو و تلویزیون و در مجامع خصوصی خوب ظاهر شده و به جای تحمیل خواسته‌اش با زور از صحت و صفات خوب اصفهانیها مدد گرفته است. وی خودش اظهار می‌دارد که این شغل برای او نامطبوع و ناخوشایند است و امیدوار است آن را تغییر دهد. رابطهای نظامی می‌گویند وی در واقع به دنبال بازنشستگی کامل پس از ترفیع به درجه سپهبدی به خاطر تلاشهایش در حکومت نظامی می‌باشد.

نتایج حکومت نظامی در اصفهان یک اسباب امنیتی مؤثر بوده است که تقریباً تمام آشوب‌های عمومی در کوتاه‌مدت را از بین برده ولی درجوار آن در ایجاد یک اداره شهری کافی برای نیازهای شهر ناموفق بوده است. ظاهراً به عنوان یک درس حقیقی در ساکت نمودن آشوب و در دیگر شهرهای ایران ناموفق بوده است. همین‌طور که تهدیدات امنیتی کاهش می‌یابد (حداقل در خاطره) یک عدم رضایت عمومی رو به تزاید نسبت به هزینه‌ها و محدودیت‌های این محافظت و فشارهایی برای پایان حکومت نظامی به وجود می‌آید. نیروهای امنیتی از این وحشت دارند که متوقف کردن کامل حکومت نظامی طغیان مجددی در فعالیت مخالفین به وجود آورد و فقط خاتمه منع عبور و مرور همراه با ادامه حکومت نظامی را موردنظر قرار می‌دهند. اگر این امر به وقوع بپیوندد اداره حکومت نظامی بایستی راهی برای استفاده مؤثر از ساختار موجود اداره امور شهری پیدا کند، لیکن تاکنون هیچ‌گونه تلاشی در این جهت از خود نشان نداده است. پروژه‌های خارجی از جمله آمریکایی با لغو حکومت نظامی راضی خواهند بود ولی خیلی از کسبه محلی اظهار می‌دارند در وضعیت اقتصادی وخیمی قرار دارند و اگر به عملیات دولت متکی باشند حداقل از سطح کارآیی پایین‌تر می‌روند. بنابراین ادامه حکومت نظامی ممکن است نارضایتی اقتصادی را که به نظر می‌رسد ریشه از آشوب‌های اجتماعی اخیر داشته باشد اصفهان را به بدتر از زمان شروعش تبدیل نماید. به عبارت دیگر خاتمه سریع حکومت نظامی ممکن است همان چیزی باشد که مخالفین منتظر آن برای از سرگیری تظاهرات می‌باشند، به همان نحو که در شهرهای دیگر ایران اتفاق افتاد. اگر حکومت نظامی در همین زمان متوقف گردد ناخوشایندی اقتصادی شهروندان می‌تواند برقراری مجدد آن را خیلی مشکل‌تر سازد. راه‌حل مطلوب که باقیماندن حکومت نظامی تکنیکی هم‌زمان با سپردن مؤثر اداره امور اجتماعی به دست غیرنظامیان است، متأسفانه محتمل به نظر نمی‌رسد (به لحاظ

فقدان همکاری بین کارمندان غیرنظامی دولت و ستاد حکومت نظامی و تمایل شدید همه به عدم مسئولیت‌پذیری و اینکه در این شرایط تقصیرها را به گردن ژنرال ناجی به عنوان یک فرد نالایق بیندازند.) مک‌گافی

گزارشQCID برای اوت 78

سند شماره 52 بدون طبقه‌بندی - فقط برای استفاده رسمی3 سپتامبر 1978 - 12 شهریور 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، منطقه 72 - تهران، ایران به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی عنوان: ایران توسط آشوب‌های اجتماعی متزلزل شده است.

موضوع: گزارش QCID برای اوت 78 1- در تمام طول سال 1978 ایران توسط آشوب‌های خشن و شدید در تمام شهرهای بزرگش به عجز درآمده است. تخمین افراد کشته شده تاکنون از 500 نفر تجاوز می‌کند و هزاران نفر زخمی و بیش از صدها میلیون دلار خسارت مالی وارد شده است. اغتشاش شدید در اصفهان موجب برقراری حکومت نظامی در دومین شهر بزرگ ایران در تاریخ 11 اوت 1978 شد.

2- موج آشوب‌های سال 1978 وقتی از شهر مذهبی قم واقع در 150 کیلومتری جنوب تهران آغاز گردید که، در تاریخ 9 ژانویه 1978 پلیس بر روی جمعیت مذهبی تظاهرکننده‌ای که مبادرت به اشغال یک پاسگاه پلیس نموده بودند، آتش گشود.

به طوری که گزارش شده تظاهرکنندگان توسط روحانیون محافظه‌کار مسلمان هدایت می‌شدند و در سالروز قانونی کردن اصلاحات ارضی و آزادی زنان توسط شاه به اعتراض پرداختند. اعلامیه‌های رسمی تعداد کشته‌شدگان را پنج نفر اعلام نمود که در هر صورت منابع قابل‌اعتماد و همیشگی گزارش کردند که رقم 20 تا 30 نفر صحیح‌تر می‌باشد. در عرض دو روز تظاهراتی به طرفداری آنانی که در قم کشته شده بودند، به طور ناگهانی در دیگر شهرهای عمده ایران و عمدتاً در اصفهان، شیراز، تبریز و تهران شروع به مشتعل شدن نمود. اعمال اخلالگرانه معمولاً به دنبال مراسمی مذهبی اتفاق می‌افتاد که در آن خطابه‌های کوتاه ضددولتی ایراد می‌شد و تظاهرکنندگان از مساجد بیرون می‌ریختند و به تخریب و سوزاندن اتومبیل‌ها، بانکها، مغازه‌های مشروب‌فروشی، سینماها و دیگر حرفه‌هایی می‌پرداختند که بیانگر القاء نفوذ غرب به جامعه سنتی ایران بودند.

3- در 18 فوریه 1978 شهر شمالی تبریز خسارت قابل توجهی را به وسیله آشوبگران مذهبی متحمل شد،آنها چهلمین روز واقعه قم را برپا نموده بودند. در دنیای اسلام چهلمین روز پس از مرگ روز سنتی عزاداری است. شدت ناآرامی‌ها و بی‌نظمی‌های تبریز باعث شد سربازان عادی ارتش و تانکها برای برقراری نظم وارد شهر شوند. رقم رسمی ابراز شده

در مورد کشته‌شدگان 9 نفر بود ولی در هر حال تخمین‌های قابل اعتمادتر رقم را نزدیک به 180 نفر ذکر می‌کند. خشونت در دیگر شهرهای بزرگ که در ارتباط با چهلمین روز عزاداری بود شعله‌ور شد. این خشونتها بر اساس اخبار منتشره در هواداری از آشوبگران تبریزی، انجام می‌شد. در آن هنگام دوره‌های چهل روزه تا حدودی با تظاهرات در هم آمیخته بودند، اعمال پراکنده خشونت و تخریب در فاصله‌های زمانی کوتاه‌ترو غیرقابل پیش‌بینی رخ می‌داد. بانکها، سینماها و مغازه‌های مشروب‌فروشی همچنان اهداف مورد توجه، حملات بمب‌های آتش‌زا و پرتاب سنگ بودند. در اول آوریل 1978 خشونت وسیعی به طور ناگهانی تمام کشور را فراگرفت که منجر به برخوردهای متعددی با نیروهای امنیتی شد و چندین کشته یا زخمی از تظاهرکنندگان بر جای ماندند. تظاهرات وسیعی نیز در اصفهان شروع به شکل‌گیری نمود که دانشجویان دانشگاه اصفهان در آن شرکت داشتند. این تظاهرات هر چند که از قبلی‌ها سازمان یافته‌تر و با خشونت کمتری برگزار گردید ولی باعث متلاشی و از هم گسیختگی شد. این تظاهرات به طور مرتب در خلال ماه ادامه یافت و باعث بستن دانشگاه شد. در روز 9 می 1978 خشونت شدید خیابانی مجدداً در اصفهان شروع شد و پلیس و نیروهای امنیتی به روی جمعیت تظاهرکننده آتش گشودند. در خلال آشوبهای این دوره، بمب‌گذاری‌ها و آتش‌سوزیهای عمدی در دیگر شهرهای بزرگ منجمله تهران، همدان، شیراز، کرمانشاه، تبریز، قم، مشهد، بوشهر، کرمان و یزد اتفاق افتاد. از دهات کوچک پراکنده در تمام کشور نیز ناآرامی‌هایی گزارش گردید. کارمندان غیرنظامی آمریکایی در شرکت‌های پیمانکاری مرتبط با امور دفاعی، در مورد درگیر شدن غیرعمدی در برخوردها گزارش دادند. البته هیچ‌کدام زخمی نشدند. شدت اغتشاش در 10 روز اول ماه می در تهران منجر به یک اقدام انضباطی اعلام شده توسط نیروهای امنیتی دولت گردید و شاه برای اینکه اقدامات امنیتی را شخصاً زیرنظر بگیرد سفرش به اروپای شرقی را بهم زد. تانکها، نفربرهای زرهی و سربازان آماده رزم، در حوالی بازار تهران صحنه‌های روزمره‌ای را ایجاد نمودند و برخوردهای خونینی بین نیروهای امنیتی و آشوبگران و نیز بین گروههای رقیب مخالفین، رخ داده است.

4- یک آرامش نسبی به کشور بازگشت و تا ژوئن و اواسط ژوئیه ادامه یافت. در 20 ژوئیه 1978 یک رهبر مذهبی با نفوذ و مخالفت دولت با 5 نفر همراهان او در مشهد در یک تصادف اتومبیل با یک وسیله نقلیه ارتشی کشته شدند. پیروان او ادعا نمودند که مرگ وی عمداً به وسیله دولت صورت گرفته است و آشوب‌های شدیدی در خلال تشییع جنازه وی در 22 ژوئیه 78 صورت پذیرفت، که منجر به مرگ عده‌ای گردید. خشونت مجدداً به شهرهای دیگر ایران و عمدتاً اصفهان، شیراز، تبریز و تهران شیوع یافت و در اصفهان به چنان درجاتی رسید که در 11 اوت 78 حکومت نظامی برقرار گردید. گفته می‌شود که اغتشاش در شیراز منجر به مرگ 60 تا 200 نفر شده باشد. برخوردهای خونینی نیز در جنوب تهران اتفاق افتاد و دو تا سه هزار سرباز و پلیس ضداغتشاش در منطقه پخش شدند. خیلی از رستوران‌ها و مکانهایی که

رفت و آمد خارجیان به آنجا مکرراً صورت می‌گیرد در شیراز و اصفهان با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفتند و در 13 اوت 1978 رستوران خان سالار تهران که در میان ایرانیان و غربی‌ها محبوبیت مشابهی دارد به وسیله یک آلت منفجره، تخریب شد. از میان 70 نفری که در رستوران بودند 40 نفر مجروح شدند که 6 نفر از آنان آمریکایی بودند. حدود 29 سینما در سراسرکشور با بمب‌های آتش‌زا مورد حمله قرار گرفته‌اند. سه نفر در یک حمله در مشهد کشته شدند و در 19 اوت 1978 جمعیتی بالغ بر 377 تماشاچی در اثر یک حریق عمدی در سینما رکس آبادان کشته شدند، فاجعه‌ای که در حال حاضر تمام کشور را در حیرت فرو برده و باعث محکوم نمودن (عوامل آتش‌سوزی) از طرف دولت و همچنین مخالفین شده است.

5- ریشه‌های ناآرامی فعلی در ایران چند قرن به عقب برمی‌گردد. فرقه شیعیان مسلمان که اغلب ایرانیان مسلمان به آن منتسب می‌گردند به طور سنتی با هر نوع دولت غیرروحانی مخالفت کرده است. شیعیان آن طور که از مذاهب غربی فهمیده می‌شود هیچگونه سلسله مراتب مذهبی ندارند و ملاها یا روحانیون منفرداً هر یک راه و رسم پیروی از خود را به وجود می‌آورند. از طریق تعالیم روحانیت رهبری، یک ملا می‌تواند به سطح یا شهرت و اعتبار مجتهد برسد و از آن پس یک گروه عظیم‌تر پیروان که البته شامل ملاهای دیگر و پیروان و گروه آنان نیز می‌باشد را تحت هدایت خود می‌آورد. یکی از بانفوذترین مجتهدین شیعه آیت‌الله خمینی است که مخالف دیرینه و پر سر و صدای دولت در روابط ایران و آمریکا می‌باشد. خمینی برای 15 سال گذشته به صورت تبعید در عراق به سر می‌برده، هنوز به طور مرتب با پیروانش در ایران که بیش از دو میلیون تخمین زده شده‌اند ارتباط دارد. روحانیون مشهور دیگر از قبیل آیت‌الله شریعتمداری از قم (و طاهری از اصفهان و کافی از مشهد که در تصادف اتومبیل با کامیون کشته شد) به عنوان انتقادکنندگان کینه‌توز شاه و دولت شناخته شده‌اند. (شدیدترین آشوب اصفهان در نتیجه دستگیری طاهری در 31 ژوئیه 1978 اتفاق افتاد.) 6- در سال 1906 روحانیت شیعه در فشار بر دولت برای گنجاندن یک ماده در قانون اساسی جدید که یک شورای عالی مذهبی را برقرار می‌سازد موفق شدند و فی‌الواقع این شورای قدرت نفی (وتو) تمامی قوانین مصوبه مجلس که با تعلیمات فراوانی مغایر به نظر می‌رسند را دارا بود. بلافاصله پس از کودتای رضاشاه در سال 1921 شورا توسط وی منحل شد. روحانیت مجدداً خواستار برقراری شورای روحانی با همان قدرت و نفوذ گذشته آن شدند. علاوه بر این در سال 1963 شاه فعلی ایران یک برنامه اصلاحات ارضی را به صورت قانونی درآورد. در آن زمان قسمت اعظمی از زمینهای قابل کشت در ایران تحت مالکیت مساجد بود. این زمینها به همراه دیگر املاک تحت مالکیت افراد، مصادره شد و بین کشاورزان بدون زمین تقسیم شد. مساجد که از بیشتر ثروتشان و تا حد وسیعی از قدرتشان محروم شده بودند برای 15 سال گذشته در تلاش بوده‌اند تا مایملکات سابقشان را مجدداً به دست بیاورند. هم‌زمان با اصلاحات اراضی، دولت همچنین قوانینی برای آزادی زنان به تصویب رساند. این

گام نیز به طور شدیدی توسط روحانیت مورد مخالفت قرار گرفت و در سالروز این واقعه تظاهرات بزرگی علیه اعطای آزادیها به زنان برگزار شد. اغلب آشو‌ب‌های اخیر دانشگاه از مخالفت دانشجویان پسر با حضور دانشجویان دختر ناشی می‌شود. این مخالفت با محدودیت بحرانی ورود به دانشگاه به طور کل تشدید می‌شود. روحانیت شیعه و مسلمانان متعهد به طور اعم در چندین سال گذشته چیزی را که فکر می‌کنند دنیاگرایی ملت باشد، تقبیح نموده‌اند و هجوم توده‌ای و عظیم تکنولوژی و فرهنگ غربی را به عنوان دشمن اصلی موردنظر قرار داده‌اند. (در هر صورت انتخاب اهداف (به طور کلی) در خلال آشوب‌های خیابانی در طی 8 ماه گذشته در جهت ابراز این نگرانی است. مکانهایی از قبیل کلوپ‌های شبانه سینماها، مغازه‌های مشروب‌فروشی، مغازه‌های لوازم الکتریکی و بانکها به طور اخص صدمه شدید دیده‌اند. اخیراً (همچنین) رستورانهایی که غربی‌ها به آنها علاقه‌مند هستند یا از غربیها پذیرایی می‌کنند، قربانی شده‌اند. در عین حال به استثنای رستوران خان سالار در تهران، مهاجمین این رستورانها، زحمت زیادی به خودشان داده‌اند که اطمینان حاصل نمایند هیچ غربی مجروح نگردد. در بیش از یک مرتبه، ایرانیها راهشان را کج کرده‌اند تا به آمریکاییانی که بدون توجه در وقایع خشونت‌بار خیابانی گیر افتاده‌اند کمک کنند.

7- در نتیجه موج خشونت که ایران را دربر گفته بود آموزگار نخست‌وزیر در 27 اوت 1978 استعفا کرد و جعفر شریف‌امامی رئیس مجلس سنا که قبلاً بین سالهای 61 و 1960 نخست‌وزیر بود جایگزین وی شد. او به عنوان فردی شناخته شده که با اعطای امتیازاتی به روحانیت و دیگر گروههای مخالف به پیشبرد ائتلاف ملی و برقراری آرامش قادر می‌باشد امیدواریهایی ابراز شد که این حرکت از میزان خشونتی که در خلال ماه مقدس رمضان بالا گرفته بود بکاهد شاه و نخست‌وزیر به مردم گفتند که ایران به لحاظ آشوبها برای بقای ملی می جنگد. متأسفانه آشوب ادامه یافت. قسمتی از این آشوبها می‌تواند به این حقیقت نسبت داده شود که تغییر دولت در روزهای اوج عزاداری ماه رمضان صورت گرفت که در ضمن، چهلمین روز مرگ آیت‌الله کافی و افرادی که در مراسم تشییع جنازه وی کشته شدند، نیز بود. برخوردهای تظاهرکنندگان خشن و پلیس در تمام ایران با چندین کشته که گزارش شده ادامه یافت (و در برخی موارد اضافه بر سنگهای سنتی، نیروهای امنیتی در زیر بارانی از اجسام مشتعل پرتاب شده آجر و چماق قرار گرفتند.) در اول سپتامبر چندین آتش‌نشان در حالی که با آتش مشتعل شده توسط آشوبگران مبارزه می‌کردند مورد حمله قرار گرفتند. شش نفر زخمی شدند و یک کامیون آتش‌نشانی منهدم شد.

8 - انتظار می‌رود موج فعلی خشونت به دنبال ماه رمضان ادامه یابد ولی شاید در حدی پایین‌تر. تهدید جدی در حال حاضر برای جامعه آمریکاییها احتمال درگیر شدن در یک اغتشاش شهری و زخمی شدن متعاقب یا...

(اصل سند فاقد صفحات 10 و 11 می‌باشد - م)

... و سرانجام به برخوردهایی با پلیس و نیروهای تقویتی ارتشی منجر شد. هیچ شهری از آسیب و خسارت اموال و یا تلفات رهایی نداشته است. یک دولت جدید در 27 اوت در تلاشی برای آرام کردن مخالفین معرفی شد. تلاشی سرد و بی‌روح در یک برنامه ضد فساد آغاز شد. شریف‌امامی نخست‌وزیر به اندازه کافی برای مخالفین قدمی برنداشت و یا نتوانست قدم بردارد. اما در خیلی از موارد نیروهای امنیتی را عقب نگاهداشت و به اخلالگران اجازه داد تا وحشی شده و میلیون‌ها دلار خسارت مالی وارد کنند. سرانجام درگیری به چنان درجاتی رسید که دولت در خلال عصر روز 7 سپتامبر مجبور شد که یک اجلاس ویژه کابینه را تشکیل دهد و با برقراری حکومت نظامی در روز بعد در 12 شهر موافقت نمود. آن روز یعنی 8 سپتامبر که متعاقباً با عنوان جمعه سیاه نامیده شد و دو یا سه روز بعد از آن شاهد خشن‌ترین اغتشاش در تهران در تاریخ معاصر تا به امروز بوده است. قتل‌عام میدان ژاله سمبولی شد برای آنانی که با دولت مخالفت می‌ورزند.

تخمین‌های دقیقی از منابع رسمی دولتی در مورد تعداد افرادی که در تهران کشته شدند، به طور قابل‌توجهی با ارقامی که به وسیله مخالفین ارائه شده تفاوت دارد، در هر حال رقم منطقی معقولانه چندین هزار می‌باشد. زمان تظاهرات گسترده موقتاً سپری شد ولی در نقاطی که در آن حکومت نظامی اعلام نشده بود خشونت و آشوب سریعاً شایع گردید و جنبش بر علیه شاه ایران پایدار ماند.

ه - (بدون طبقه‌بندی) در اوایل اکتبر دو گروه جدید به بلوا اضافه شدند. دانشجویانی که به طور عادی آزادی علمی و چندین اعتراض و شکایت ضددولتی دیگر که القاء شده از جانب چپی‌ها می‌باشد را به نمایش می‌گذارند. در هر حال در سال 1978 آنان با انرژی زیاد به دولت حمله‌ور شده و از خواستها و فریادهای رهبران مذهبی در راهپیمایی‌ها بهره جستند. در خیلی از شهرها آنان خیلی زود دست به وحشیگری زدند که برخی تحت حکومت نظامی بودند و مجدداً منجر به تلفات و خسارات مالی معتنابهی شد.

و- (بدون طبقه‌بندی) در خلال این دوره مخالفین و خصوصاً آیت‌الله خمینی که حالا در پاریس بود شروع به تشخیص این موضوع نمودند که مردن بر روی سنگفرش خیابان شهرهای در حال سوختن یک راه تلاش برای سرنگونی دولت است و همینطور که عزاداری‌های ماه محرم نزدیک می‌شد کشاندن اعتصابات به سمت سیاست تاکتیک بعدی شد. ایران بر اثر این حمله آخری یعنی با از دست دادن چیزی نزدیک به 70 میلیون دلار از منابع نفتی در روز دچار تزلزل شد ولی دولت ازهاری نخست‌وزیر به سرعت برنامه‌هایی را برای پاسخگویی به درخواستهای مخالفین به جلو برد. از همه برجسته‌تر مبارزه ضد فساد مورد تأکید قرار گرفت و تعدادی از مقامات سیاسی و نظامی عالیرتبه سابق که شامل هویدا نخست‌وزیر و وزیر دربار اسبق می‌شد، دستگیر شدند.

ز - (بدون طبقه‌بندی) ماه محرم آمد (دسامبر) و مثل دوره رمضان احساسات ضددولتی

مجدداً با نیروی مذهب تقویت شدند و میزان اعتراضات افزایش یافت. به خاطر عدم وجود گزارشات مطبوعاتی مشکل بود که جریانات استانها و شهرستانها را در نظر مجسم نمود ولی آشوب‌های خشن اجتماعی و نیز وقایع تهران ادامه یافتند. به خاطر اعتصابات، بنزین، گازوئیل، روغن موتور و نفت سفید کمیاب شد. در اواخر دسامبر آشکار بود که دولت متصدی بایستی برود و متعاقباً جستجویی برای یافتن کسی که بتواند فاصله بین شاه و مخالفین را پر کند، آغاز شد.

خمینی بر علیه شاه بود و اعلام می‌نمود که شاه باید ایران را ترک کند و معدودی از شخصیت‌های سیاسی مایل به روبرو شدن با خطر خشم آیت‌الله به وسیله قبول نمودن کار نخست‌وزیری بودند.

سرانجام در 6 ژانویه یک مقام ارشد جبهه ملی یعنی شاپور بختیار قبول نمود که به تشکیل یک دولت مبادرت ورزد.

ح- (بدون طبقه‌بندی) - شانس موفقیت کمی برای دولت دکتر بختیار دیده می‌شود. اعتصابات و تظاهرات در تمام سطح کشور ادامه می‌یابند و همچنین است فعالیتهای گاه و بیگاه تروریستی. (تذکر: در 15 ژانویه در تبریز یک مقام پلیس و دو محافظ ترور شدند. بر اساس شواهد اولیه به نظر می‌رسد که از عملیات چریکهای فدایی خلق باشد.) ایران از وضعیت هرج و مرج و بی‌قانونی و متلاشی شدن امنیت که با فروریختن ساواک مشخص شد، ضربت خورده است.

ط - (سری - غیرقابل رؤیت برای خارجیان) چندین پیش بینی از آینده نزدیک وجود دارد که اغلب به نتایج رأی اعتماد برای دولت جدید که فعلاً در مجلس بحث بر سر آن جریان دارد بستگی دارد.

سومین گروهی که وارد معرکه شد کارگران غیروابسته به سیاست بودند که با مشاهده اینکه کارمندان دولت و کارگران مخابرات به دنبال اعتصاب، اضافه حقوق معتنابهی دریافت داشته‌اند شروع به اعتصاب در تمام بخش‌های جامعه نمودند. هیچ‌یک از صنایع از خسارت در امان نماند و چندین اعتصاب از این دسته اعتصابات تا دوره حاضر ادامه یافته است. در نتیجه اقتصاد نیز به همان نحو که دولت در مورد چگونگی دقیق کنترل وضعیت بدون قاطعیت می‌نمود، شروع به تحمل خسارت و صدمه دیدن کرد، هر چند که در آن لحظه این اعتصابات منحصراً برای جهات اقتصادی بود و نه سیاسی. زمانی که نیروهای حکومت نظامی بدون تردید تحت دستورات مقامات بالاتر به اخلالگران اجازه دادند تا در تهران به خشونت بپردازند و به میل و خواستشان بسوزانند و حمله‌ور شوند، اغتشاشات ادامه یافت تا منجر به آشوب‌های 5 تا 6 نوامبر گردید. در 6 نوامبر شاه دولت جدیدی را معرفی نمود که افسران ارتش مقامهای نخست‌وزیر و پستهای کلیدی کابینه را به عهده گرفتند. دستکش‌های چرمی از دست‌ها خارج گردیدند (افراد ترسو از دور خارج شدند) و ارتش قدرت کامل را برای پاسخ به خشونت با

شدت و زور در دست گرفت. سانسور عمدی مطبوعات منجر به پایان دادن به چیزی که محیط آزاد مطبوعاتی شده بود گردید که بدون شک کمکی بود به آرمان مخالفین دولت که هر روز وسعت و فراخی آشوب‌ها منتشر می‌شد.

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 53⁽¹⁾خیلی محرمانه6 سپتامبر 1978 - 15 شهریور 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر مذاکره را با بحث درباره تظاهرات عظیم اما بدون خشونت روز 5 سپتامبر در تهران شروع کرد. وی گفت معلوم نیست که آیا الگوی جدیدی با خصیصه آرام این تظاهرات پدیدار شده یا خیر. به هر حال، آن یک تاکتیک دو لبه است که احتمالاً به منظور سست کردن نیروهای امنیتی از دست زدن به اقدام قاطع در آینده است. سفیر در ملاقات امروزش با وزیر کشور نظرش را در مورد دورنمای آینده جویا خواهد شد. فردا روز سنتی مراسم هفت کشته‌شدگان تظاهرات قبلی است. بازار تعطیل خواهد بود، مغازه‌ها نیز همین‌طور. آقای بنرمن گفت به مغازه‌دارها گفته شده است که فردا باید تعطیل کنند. دکتر استمپل گفت که فردا روز آرامی خواهد بود و یک اعتصاب عمومی واقعی تلقی نمی شود.

سفیر گفت گفتگو با کسانی که سعی دارند شاه را نسبت به راههای مسالمت‌آمیز متقاعد کنند، ادامه دارد. یکی از این افراد که هوشنگ رام است، این شایعه را که روحانیون می‌خواهند هویدا را دستگیر کنند تأیید نمود. با این که هویدا خودش یک مسلمان مؤمن است، اما چون پدرش در ارتباط با بهاییها بود مورد سرزنش قرار می‌گیرد. شایعاتی قوی در این رابطه وجود دارد که زاهدی که اخیراً از آمریکا بازگشته جایگزین هویدا خواهد شد.

سفیر گفت که شب گذشته با تعدادی از اسرائیلیها ملاقات نموده که با نگرانی اظهار می‌دارند یهودیها گروه دومی هستند که بعد از بهاییها مورد حمله مسلمانان متعصب قرار خواهند گفت. اما اسرائیلیها از تأثیر چنین احتمالی بر روی روابط ایران و اسرائیل نگران به نظر نمی‌رسند. وی از وزیرمختار خواست که تلگرامی ارسال شود و در آن تحلیل اسرائیلیها در این مورد ارائه گردد.

سفیر از دکتر استمپل خواسته است که در مورد برنامه رفتن شاه به رومانی و آلمان شرقی تلگرامی بفرستد. او درخواست گزارشی از برلن، که ستاد حزب توده در آنجا می‌باشد، نمود.

سفیر به کنفرانس بین‌المللی در شرف وقوع زنان در تهران اشاره کرد. وی تقاضای تلگرافی در مورد وضعیت امور زنان در موقعیت فعلی که وزارت امور زنان از بین رفته است را نمود. لازم است شخصی با خانم افخمی تماس بگیرد، شاید خانم لوری تریسی بتواند این مأموریت

را پس از ورودش انجام دهد.

سفیر از آقای وستلی تقاضا کرد که از آقای بش بخواهد مطالعه «CIA» در مورد تولید پیش‌بینی شده نفت ایران را مورد بررسی قرار دهد. این بررسی یک افت شدید را در تولید پیش‌بینی می کند.

سفیر از سرهنگ فاینموت خواست تا در مورد کیف گمشده و شرکت سلطنتی اتومبیل ایران تحقیق کند.

سفیر اعلام کرد که سفیر آمریکا در پاکستان از تهران دیدن خواهد کرد.

آقای شلنبرگر گفتگوهایش با مفسر رادیو تلویزیون ایران را بازگو کرده، وی گفته بود برنامه‌های بین‌المللی تلویزیون کمتر از برنامه‌های فارسی خواهد بود. مفسر تلویزیون همچنین گفت که روابط بین کارمندان بخش فارسی و بین‌المللی خوب نیست. آقای شلنبرگر گفت که با یک آبادانی صحبت کرده و او گفته است که به علت وضعیت شدید، آبادان در مقایسه با تهران شرایط امنیتی شدیدتر است. وی همچنین شایعاتی را مبنی بر این که سفارت دستورالعمل تخلیه افراد را صادر کرده است، گزارش نمود. سفیر اشاره کرد که نصف جمعیت آبادان عرب است و این می تواند در موارد امنیتی تأثیر گذاشته باشد.

آقای شلنبرگر گفت که انتظار دارد امروز لیست شانزده رئیس دانشگاه را دریافت دارد. همه آنها دفعه اولشان نیست که چنین شغلی را می‌گیرند.

سرهنگ فاینموت گفت که امروز روز مرخصی است ولی فقط چهار مورد صادر شده است. سفیر گفت که این به علت مشکلات بودجه بوده است.

سرهنگ فاینموت گزارش داد که یک قرارگاه پلیس ایران که در تأسیسات با قسمت حمل و نقل شریک است، امروز مورد حمله واقع شد و یک محافظ کشته شد. یک ماشین سیتروئن را هم آنجا گذاشتند تا منفجر شود ولی این اتفاق نیفتاد. این اتفاق در ساعت پنج و نیم بامداد رخ داد.

آقای وستلی اظهار داشت که گلن واتز از اتحادیه کارگری آمریکا به تهران خواهد آمد. او ترتیب سفرش را خودش داده است و سفیر از آقای وستلی خواست که رزرو هتل او را تأیید نماید.

آقای وستلی گفت که با رئیس بخش پپسی صحبت کرده و او افشاء کرد که چهار سال پیش مبلغی به شریعتمداری داده شده بود تا فروش پپسی را افزایش دهد. آقای وستلی گفت که اتاق بازرگانی آمریکا از سفیر دعوت کرده تا در یک مجلس نهار در ماه نوامبر شرکت کند. سفیر در کل پذیرفت. مسئله مورد بحث این بود که آیا بلومنتال می‌تواند برای اتاق بازرگانی سخنرانی نماید یا نه. او باید صبح این کار را انجام دهد چون برنامه‌اش خیلی فشرده است.

دکتر استمپل گزارش داد که نژاد نماینده مجلس از تبریز، فرد شماره 2 از سازمان کارگران، اعلام کرده که می‌خواهد عضو جبهه مخالفین شود. دکتر استمپل گفت که دانشگاه آریامهر

امسال باز خواهد ماند. او گزارش داد که 134 استاد دانشگاه تهران تا استخدام افرادی که مجبور به بازنشستگی شده‌اند حاضر به تدریس نخواهند شد. او در مورد یک راهپیمایی آرام در مسجد [میدان] ژاله صحبت کرد. راهپیمایان به نیروهای امنیتی پول می‌دهند و می‌گویند که حقوق آنها برای این کار کم است.

آقای نیلی گفت که وضع زراعت شمال خوب است و جاده جنوب کوهستان به مشهد خیلی خراب است و برای مسافرت باید راه دیگری انتخاب کرد.

سفیر پرسید که آیا دلیل خاصی وجود دارد که در ایلام این قدر دردسر وجود دارد.

آقای گریم با اشاره به مقاله روزنامه گفت که ارتش ایران از مسلسلهای آمریکایی استفاده نمی کند. البته ژاندارمری از تفنگهای M-1 که خیلی قبل دریافت کرده بود، استفاده می‌کند.

آقای بورتن گفت که منیری از ایران خارج شده، او می‌خواهد که رئیس بعدی شرکت هواپیمایی ایران باشد ولی کسی از او حمایت نمی‌کند.

آقای ددیچ گزارش داد که چندین قاچاقچی آسیایی در آمستردام دستگیر شده‌اند. شواهد نشان می‌دهد که ارتباطی میان قاچاقچیان آسیایی و ایرانی وجود دارد. دیروز دو تُن حشیش در نزدیکی ماکو به دست آمد که برای اروپا فرستاده شده بود. هیچ شاهدی مبنی بر این که افغانستان کار قاچاق نمی‌کند، نداریم. آقای آدلر گزارش داد که یک منبع غیردولتی ایران گفته که ایران نیروی هسته‌ای را مجدداً ارزیابی می‌کند. بنا به گفته این منبع هیچ واحد اضافی علاوه بر 9000 مگاوات فعلی خریداری نخواهد شد. این اولین نشانه کاهش و یک تغییر تند است. سفیر گفت که شنیده است که فرانسه می‌خواهد تلافی محدودیت در پاکستان را در ایران دربیاورد. سرهنگ شفر گفت که هلیکوپتر پلیس که احتمالاً متعلق به نیروی هوایی بوده، سقوط کرده و یک گروهبان یک، کشته شده است.

آقای بنرمن وضع امنیتی فردا را تشریح کرد. ما بسته شدن مغازه‌های تمام شهر و تظاهراتی آرام را انتظار داریم. او اعلام کرد برای آن که سیاست یکنواختی در پیش بگیریم هر امر برنامه‌ریزی شده مطابق برنامه‌اش صورت پذیرد. برای مثال برنامه‌های سفارت به روال عادی پیش روند. سفیر این را پذیرفت و افزود که به عبارت دیگر توصیه هم نخواهد کرد که یک برنامه گردش در بازار از طرف باشگاه بانوان انجام شود. او از رؤسای قسمتها خواست تا ارزیابیهایشان را برای آقای بنرمن بفرستند. آقای اسنو گفت که انجمن ایران و آمریکا برای فردا ثبت نام معمولی جهت کلاسهای انگلیسی بین ساعات 8 تا 12 را در برنامه دارد. وی گزارش داد که نیروی پلیس در خیابان وزرا شب دوشنبه گذشته دوبرابر شد اما به نظر می‌آید که افراد پلیس چندان متراکم نیستند. آقای بنرمن گفت همین‌طور است اما بعد از ماه رمضان یک نیروی فعال پلیس ذخیره به کار خواهد افتاد. آقای اسنو تذکر داد که یک سخنرانی راجع به باستان‌شناسی برای فردا شب تدارک دیده شده است. این برنامه طبق قرار قبلی انجام خواهد گرفت.

وقایع تروریستی، بر توجه مجدد به جامعه خارجیان اشاره دارد

سند شماره 54 خیلی محرمانه7 سپتامبر 1978 - 16 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08546به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: وقایع تروریستی، بر توجه مجدد به جامعه خارجیان اشاره دارد 1- خلاصه- چریکهای فدایی خلق مسئولیت حمله به پاسگاه پلیس در اولین ساعات صبح روز 6 سپتامبر را بعهده گرفته‌اند. بعد از ظهر همان روز در قسمت های مختلف شهر بمب‌های دستی به طرف اتوبوس‌های حامل تکنسین‌های انگلیسی پرتاب شد. در حال حاضر به نظر می‌رسد که اقدام آخر ربطی به چریکها نداشته و احتمالاً کار یک گروه انشعابی متعصب اسلامی بوده است. پایان خلاصه.

2- در ساعت 45و4 صبح روز چهارشنبه 6 سپتامبر، قرارگاه گارد پلیس ملی ایران (شهربانی) (نظریه: این یک واحد ویژه کنترل اغتشاش از شهربانی است که اعضای آن در زمینه مبارزات ضدچریکی و ضدتروریستی آموزش دیده‌اند) که چند خیابان به سمت جنوب شرق با محوطه سفارت آمریکا در تهران فاصله دارد و در مجاورت دفتر مجموعه پارک موتوری هیأت مستشاری نظامی واقع است، توسط تروریست‌ها مورد حمله واقع شد. یک اتومبیل سیتروئن که حاوی تعداد نامشخصی سرنشین بود به داخل محوطه قرارگاه گارد شهربانی رانده شد. به سیتروئن مزبور یک بشکه 200 لیتری بنزین بسته شده بود که ظاهراً می‌بایست در داخل محوطه منفجر شود. یکی از اعضای گارد قرارگاه درصدد ممانعت از ادامه حرکت این وسیله نقلیه برآمد لیکن با آتش یک یا چند سلاح اتوماتیک از پای درآمد. سرنشینان سپس از اتومبیل که اکنون در داخل محوطه قرار داشت خارج شده و با تیراندازی به سوی بشکه بنزین متصل به آن سعی در منفجر ساختن آن داشتند ولی موفق نشدند و قبل از آنکه پرسنل قرارگاه بتوانند از خود عکس‌العمل نشان دهند، محل حادثه را ترک گفتند. چریکهای فدایی خلق با پخش اعلامیه‌هایی در صحنه حادثه مسئولیت آن را به عهده گرفتند. اعلامیه مزبور ظاهراً حاوی عبارات و اصطلاحات ضددولت ایران و ضد آمریکا می‌باشد. سفارت در انتظار دریافت این اعلامیه بوده و آن را ترجمه خواهد نمود.

3- در ساعت 20 و 16 دقیقه روز چهارشنبه 6 سپتامبر در یک منطقه مسکونی در شمال تهران بمبی به طرف دو اتوبوس حامل کارمندان یک شرکت هواپیمایی انگلیسی که از محل کار خویش در پایگاه هوایی دوشان‌تپه باز می‌گشتند پرتاب شد. یک بمب دستی بین دو اتوبوسی منفجر شد که بر اساس برنامه‌ای منظم و مسیری مشخص که در هر روز هفته دنبال می‌شود حرکت می‌کردند. هر چند که ترکش‌های بمب سوراخهایی در هر دو اتوبوس ایجاد کرد و شیشه عقب یک اتومبیل را در جلوی اتوبوسها خرد کرد و چندین پنجره خانه‌های مجاور را شکست ولی به کسی آسیبی وارد نیامد. هر دو اتوبوس که ظرفیت هر یک از آنان 23 نفر است پر از کارمندان زن و مرد شرکت هوایی انگلیسی بودند. اتوبوس‌ها دقیقاً از لحاظ

رنگ و مدل شبیه آنهایی هستند که توسط چندین شرکت تجارتی آمریکایی و همچنین توسط پرسنل مستشاری نظامی که در دوشان‌تپه کار میکنند مورد استفاده واقع می‌شوند. اتوبوس‌های آمریکایی از همان محله‌ای عبور می کنند که واقعه حاضر اتفاق افتاد.

4- نظریه: در حال حاضر به نظر نمی‌رسد که این دو واقعه با یکدیگر مرتبط باشند. ما معتقدیم اقدام چریکهای فدایی خلق به این منظور طرح ریزی شده که مانند گذشته به مردم ایران نشان داده شود که آنها همچنان ایفاگر نقش پیشقراولان حرکت برنده انقلابی می‌باشند و آماده هستند تا با مسئولین امنیتی به مقابله برخیزند. در حال حاضر ما هیچ‌گونه مدرکی نداریم که نشان دهد چریکها در نظر دارند خارجیان را مورد هدف قرار دهند ولی به دقت مراقب خواهیم بود.

5- پرتاب بمب به طرف اتوبوس، واقعه بمب‌گذاری کنسولگری اصفهان و رستولان خان سالار را به خاطر می‌آورد و احتمالاً کارگروههای حاشیه‌ای متعصب بوده است که برخلاف چریکها همیشه و در همه موارد از وسایل انفجاری ابتدایی استفاده کرده و از حمله به خارجیها نیز هیچ‌گونه ابایی ندارند. این بمب‌گذاری آخر در زمان افزایش پخش اعلامیه‌ها و شعارهای ضدخارجی و ضدآمریکایی توسط تظاهرکنندگان واقع شد.

سولیوان

برقراری حکومت نظامی یک روز مقاومت در برابر دولت در پی داشت

سند شماره 55 خیلی محرمانه8 سپتامبر 1978 - 17 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08555به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: برقراری حکومت نظامی یک روز مقاومت در برابر دولت در پی داشت 1- دولت ایران در 6 سپتامبر اعلام نمود که تظاهرات و اجتماعات عمومی بزرگ بدون مجوز رسمی نمی‌تواند برگزار شود. این اعلان به منظور ممانعت از تظاهرات پیش‌بینی شده بزرگ 7 سپتامبر بود که یادبود هفتمین روز عزاداری افراد کشته شده در برخورد هفته قبل تهران بود. آیت‌الله‌ها و رهبران سیاسی گوناگون رهنمودهای ضد و نقیضی برای اجتماع کردن یا نکردن صادر نمودند و برخی خواستار اعتصاب عمومی شدند. از این گزارشات روشن بود که دولت در تلاش برای آرام کردن وضعیت بر برخی آیت‌الله‌های مهم پیروز گردیده ولی افراد بیشتری مصمم بر مقابله با تحریم دولت بودند.

2- حداقل 3 راهپیمایی بزرگ، مجموعاً 000/50 تا 000/100 نفره در 7 سپتامبر صورت گرفت که در قسمت‌های مختلف شهر از اینجا به آنجا در حرکت بودند. راهپیمایی‌ها با دسته‌های بهم فشرده‌ای از موتورسواران جوان برای تخلیه خیابانها و تغییر مسیر اتومبیل‌ها (با نزاکت انجام شد اما هنگامی که آمریکاییها در مسیر راهپیمایی رانندگی کردند با جدیت جلوگیری شد) و به همراه سردسته‌ها و کامیون‌های غذا و آب به خوبی سازمان یافته بود.

خیلی از شعارها و پلاکاردها قویاً ضد شاه و ضد خارجی (به عنوان مثال: «مرگ بر رژیم پهلوی»، «درود بر خمینی»، «از برادران فلسطینی ما حمایت کنید»، «ملت اسلامی سلطنت نمی‌تواند داشته باشد»، «آمریکاییها به خانه‌تان برگردید») بودند. پلیس و واحدهای ارتشی عموماً خوددار بودند هرچند که در برخی موارد جداگانه از گاز اشک‌آور استفاده شد و تیرهای هوایی شلیک شد. تا آنجایی که ما اطلاع داریم هیچ‌گونه تلفاتی رخ نداد.

3- کابینه که با این مقابله آشکار با مقررات دولت در مورد تظاهرات روبرو شد شب 7 سپتامبر تشکیل جلسه داد و حکومت نظامی در ساعت 6 صبح روز 8 سپتامبر اعلام شد. اجتماع در خیابانها قدغن شد و یک ممنوعیت عبور و مرور از ساعت 9 شب تا 5 صبح برای 6 ماه برقرار شد.

4- گزارشات اولیه اشاره بر این دارند که جمعیت بزرگی در میدان ژاله (نزدیک مجلس) در جنوب تهران جمع شدند و از درخواست آیت‌الله نوری برای متفرق شدن امتناع ورزیدند. بر اساس خبرهای مخابره شده از رادیو جمعیت به سمت نیروهای امنیتی پیشروی کردند تا آنان را خلع سلاح نمایند. سربازان آتش گشودند و خیلی‌ها کشته و زخمی شدند. یک مقام امنیتی به ما اطلاع داد که چند تظاهرات معدود دیگر وجود خواهد داشت که با آن به شدت برخورد خواهد شد. ما همچنین گزارشات تأیید نشده‌ای از حریق‌های عمدی در جنوب تهران دریافت نموده‌ایم. مشاهدات مقامات سفارت در تمام تهران اشاره بر این دارند که به استثنای تجمع نظامیان در نزدیکی مجلس، استقرار سربازان در نقاط دیگر محتاطانه است که با تانک‌ها و نفربرهای محدود تقاطع‌های اصلی و راههای ورودی به کاخ‌های سلطنتی را کنترل می نمایند. کنسول‌های ما از تبریز، اصفهان و شیراز گزارش می‌کنند این شهرها کاملاً آرام هستند.

5- بر اساس گزارش مخابره شده از آسوشیتدپرس افسران عالیرتبه ارتش اوایل این هفته با شاه ملاقات کردند و به وی اطلاع دادند که آنان دیگر نمی‌توانند تحریکات چپی‌ها و گروههای اسلامی را تحمل نمایند. ما این گزارش را نمی‌توانیم تأیید کنیم ولی در خلال روزهای گذشته شایعاتی در مورد ناراحتی ارتش از دولت به خاطر عدم موفقیت در پایان دادن به تظاهرات دریافت نموده‌ایم. شاه به طوری که گفته شده به نظامیان پیشنهاد کرد که با نخست‌وزیر مشورت نمایند و در جلسه 7 سپتامبر کابینه نتیجه گزارش شده بود. سولیوان

رادیو و تلویزیون ملی ایران

سند شماره 56 8 سپتامبر 1978 - 17 شهریور 1357 رادیو و تلویزیون ملی ایران ممنوعیت عبور و مرور از غروب تا سپیده صبح در تهران و 11 شهر دیگر به مدت 6 ماه برقرار گردید. حکومت نظامی و ممنوعیت عبور و مرور از ساعت 6 صبح امروز شروع شد. ژنرال غلامعلی اویسی به عنوان فرماندار نظامی تهران از تمام شهروندان درخواست کرد تا

مقررات حکومت نظامی را رعایت نمایند. ساعات ممنوعیت عبور و مرور در تهران از 9 شب تا 5 صبح اعلام شده است. تصمیم به برقراری حکومت نظامی در جلسه شب گذشته کابینه به ریاست جعفر شریف امامی گرفته شد. بیانیه زیر در پایان جلسه کابینه انتشار یافت:

«بیانیه دولت در تاریخ 15 شهریور یا 6 سپتامبر تجمع در خیابانهای عمومی را ممنوع اعلام می‌دارد. معترضین بدون توجه به دستورات رهبران مذهبی مبنی بر حفظ آرامش و عدم ایجاد اغتشاشات، به تظاهرات پرداختند و دیروز پلاکاردها و شعارهایی بر علیه قانون اساسی ایران به معرض نمایش گذاردند. آنان با انجام این کار فعالیت‌های روزمره را مختل کردند و مردم را هراسناک نمودند. اگرچه برای نیروهای مسلح آسان بود که قانون را به اجرا بگذارند ولی به منظور جلوگیری از خون‌ریزی، تظاهرات ضدکشوری اجازه داده شد و از جانب دولت تحمل گردید. توطئه‌ای که توسط نیروهای خارجی هدایت و از نظر مالی تأمین شده و هر روز بر ابعاد آن اضافه می‌شود، حقوق همه افراد را به مخاطره انداخته، بر علیه آزادی و استقلال این ملت است و هدف آن مختل نمودن دولت و پیشرفت ایران می‌باشد. دولت ایران بدینوسیله حکومت نظامی را به مدت 6 ماه در تهران، کرج، قزوین، قم، مشهد، تبریز، اهواز، آبادان، اصفهان، شیراز، کازرون و جهرم اعلام می‌دارد.»

متن مصاحبه مطبوعاتی 8 سپتامبر

سند شماره 57 بدون طبقه‌بندی8 سپتامبر 1978 - 17 شهریور 1357 از: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی - 228415به: سفارت آمریکا، تهران موضوع: متن مصاحبه مطبوعاتی 8 سپتامبر مطالب ذیل رونوشت مصاحبه مطبوعاتی سپتامبر است. اظهارات سخنگو در ظهر 8 سپتامبر در مصاحبه مطبوعاتی در مورد ایران:

س - نظر شما در مورد وضعیت ایران چیست؟ به نظر می‌رسد مسایل به تدریج جدی‌تر شد، و گزارشاتی در مورد کشته شدن حدود 250 نفر دریافت شده است.

ج - ابتدا اجازه دهید یادآوری نمایم که قانون منع عبور ومرور همانگونه که برای ایرانیان اجراء می‌شود برای پرسنل ما نیز اعمال می‌گردد، که این موضوع به عدم وابستگی اطلاعاتی ما به طور کامل ضربه می‌زند. بنابراین، ما گزارشات پراکنده و ناکاملی دریافت می‌داریم و نمی‌توانیم به اتکاء آنها قضاوت کنیم که هدف و گسترش ناآرامیها چه هستند. من در موضعی نیستم که بخواهم یا بتوانم گزارشات جراید را در این مورد تأیید یا تکذیب نمایم. ما مسلماً امیدواریم که هر چه ممکن است زودتر نظم و مقررات برقرار گردد. همانگونه که گفتیم، قانون حکومت نظامی که شامل منع عبور و مرور نیز می‌گردد، از ساعت 9 بعد از ظهر تا 5 صبح اعمال می‌شود. ما هیچ‌گونه گزارشی در مورد مجروح شدن آمریکاییان دریافت نکرده‌ایم. سفارت به شهروندان آمریکایی سفارشات لازم را در مورد احتیاطاتی که باید بکنند و در نظر

گرفتن موارد ایمنی لازم بر حسب وضعیت کنونی، شامل احتراز از اجتماعات و دور ماندن از مراکز بالقوه خطرات، تذکر داده است. فرودگاه باز است، ولی با توجه به منع عبور و مرور، کسانی که بعد از ساعت 9 بعد از ظهر وارد شوند باید تا 5 صبح فردا در فرودگاه باقی بمانند.

س - هادینگ، آیا شما می‌گویید که دیپلماتهای آمریکایی نیز باید قانون منع عبور و مرور را رعایت نمایند؟ ج - من می‌گویم، کلیه کسانی که در کشور مزبور هستند باید قانون منع عبور و مرور را رعایت کنند، ولی مسلماً این بدان معنی نیست که کسی نمی‌تواند با اسکورت برای ملاقات‌های رسمی به اداره برود. من فقط گفتم، امکان پرسه زدن در خیابانها محدود است، این محدودیت برای همه است.

س - آیا دولت ایالات متحده اقدامی کرده یا طرح مقابله‌ای تهیه کرده است، زیرا در حقیقت آمریکاییان بسیاری در آنجا هستند و سرمایه‌گذاریهای زیادی در آنجا نموده‌اند و مسایل مشابه.

ج - من اطلاعی در مورد اینگونه طرح‌ها یا عملیات ندارم. می‌دانید، همیشه در هر کشوری طرح‌های مقابله وجود دارد، ولی اطلاعی از «اجرای طرح» مشابه آنچه شما می‌گویید، ندارم.

س - آیا موضوع قابل ذکری در مورد وضعیت کنونی دارید؟ آیا به مسئله توجه نموده‌اید؟ خیلی از قبل جدی‌تر شده است.

ج - من فکر می‌کنم باید به آنچه قبلاً گفتم اشاره نمایم که عبارتست از: ما به سادگی، در موضعی قرار نداریم که نسبت به گستره اغتشاشات و هدف آن اظهارنظر کنیم، هرگاه این وضع تغییر نمود خوشحال می‌شوم به شما کمک نمایم ولی در حال حاضر هیچ‌گونه نتیجه‌گیری و جمع‌بندی از اوضاع در اختیار ندارم تا بتوانم ارائه نمایم. کریستوفر

حکومت نظامی در تهران

سند شماره 58 9 سپتامبر 1978 - 18 شهریور 1357 حکومت نظامی در تهران - - ساعت 10/8 دقیقه روز 8 سپتامبر باب وارک تلفنی اطلاع داد که در تهران حکومت نظامی برقرار شده است. پی‌گیری موضوع با باب بنرمن مأمور امنیت منطقه‌ای بود. وی مشخص نمود که حکومت نظامی فی‌الواقع در ساعت 6 صبح اجرا گردیده و هیچ‌گونه نشانه‌ای که سفیر ایالات متحده یا مقامات دیگر قبلاً از زمان حکومت نظامی طرح‌ریزی شده، مطلع شده باشند، وجود نداشت.

نظامی و عملیات پشتیبانی ایالات متحده - ایران، و رئیس مستشاری نظامی تبادل‌نظر کردیم. درخواست شد که در ساعت 13 در محل اقامت رئیس مستشاری نظامی حضور داشته باشیم تا در جلسه‌ای با مقامات ارشد وزارت دفاع تأثیر حکومت نظامی بر گروه وزارت دفاع را مورد بحث قرار دهیم. اداره سیاسی - نظامی در جریان شناسایی آن دسته از فعالیتهای وزارت دفاع است که از ممنوعیت عبور و مرور از غروب تا سپیده صبح متأثر می‌شوند. این فعالیتها آن طور که مأمور دفتر تحقیقات ویژه و دستیار او اطلاع می‌دهند شامل: تغییر شیفت آخر شب در بیمارستان نظامی ایالات متحده، مرکز ارتباطات ارتش آمریکا، پروازهای ورودی و خروجی پان آمریکن و فرماندهی ترابری نظامی و غیره می‌باشند. رئیس مستشاری نظامی درخواست نمود که ما تلاش نماییم تا حکومت نظامی و ممنوعیت عبور و مرور را به وضوح تشریح نمائیم.

هنگام منع عبور و مرور در خانه‌هایشان باقی بمانند. وی شماره تلفن پست فرماندهی ستاد بزرگ ارتشتاران را به ما داد و اشاره نمود که در هر حال با در نظر داشتن کلیه احتمالات جوابی وجود نخواهد داشت. تلاش برای تماس با پست فرماندهی ستاد ناموفق بود. در ساعت 45/12 دقیقه مجدداً با سرهنگ کیا تماس گرفته شد تا یک شماره تلفن دیگر گرفته شود و نیز تلفن دفتر ژنرال اویسی را که به عنوان فرماندار نظامی تهران معرفی شده بود به دست آوردیم. سرهنگ کیا اشاره کرد که در تمام تهران فعالیت‌های غیر عادی در جریان است. او از ما درخواست نمود که به تمام دوستان آمریکایی بگوییم در خانه‌هایشان بمانند.

باشد زیرا هرگونه حمایتی این مضمون را می‌رساند که پرسنل آمریکایی در یک مسئله داخلی درگیر شده‌اند. بایستی به تمام پرسنل وزارت دفاع تأکید نمود که موضع هیأت نمایندگی ایالات متحده در رابطه با حضور ایالات متحده در ایران آموزش و هدایت ارتش ایران است و قرار نیست که آنان در هرگونه فعالیتی که روی موضوعات داخلی تأثیر می‌گذارد درگیر شوند و یا حتی این تصور را بدهند که درگیر هستند.

با تظاهرکنندگان هم‌اکنون آرامش به تهران بازگشته است. دو آتش‌سوزی بزرگ در یک سینما و یک مغازه در شرق تهران توسط آتش‌نشانی مهار شد. رهنمودهای حکومت نظامی مقرر می‌دارد که تجمع بیش از دو نفر ممنوع است و در اختیار داشتن سلاح‌های آتشین به غیر از نظامیان ممنوع می‌باشد. شرکت‌های حمل و نقل زمینی و هوایی بایستی برنامه‌هایشان را تغییر دهند به این منظور که مسافران قبل از ساعت 20 وارد فرودگاه شوند تا بتوانند قبل از ساعت 21 به منازل خود برسند. ایران‌ایر مسافران پروازهای خارجی که وارد می‌شوند یا عازم هستند را به وسیله اتوبوسهای دولتی که در معیت افسران حکومت نظامی حرکت داده می‌شوند به خارج از فرودگاه حمل می‌کند. آمبولانس‌های اضطراری در هر یک از کلانتری‌ها در تمام تهران حاضر می‌باشند و نیز تاکسی‌هایی در محل این کلانتریها در ساعات منع رفت و آمد آماده می‌باشند.

گفتگویی یا بحثی از هر جهت و ماهیت در ارتباط با تخلیه خانواده‌ها وجود نداشته است.

ملاقات ساعت 30/10 روز 9 سپتامبر گروهی از وزارت دفاع به ریاست ژنرال گست

سند شماره 59 9 سپتامبر 1978 - 18 شهریور 1357 ملاقات ساعت 30/10 روز 9 سپتامبر گروهی از وزارت دفاع به ریاست ژنرال گست ژنرال گست اطلاع داد که وی امروز صبح با ژنرال ازهاری رئیس ستاد بزرگ ارتشتاران ملاقات نمود و برقراری حکومت نظامی را با او مورد بحث قرار داد. ژنرال ازهاری اظهار داشته که وی احساس می‌کند اوضاع فعلاً تحت کنترل است. بنابر گفته ژنرال ازهاری ملاها فکر می‌کردند که کنترل عناصر مذهبی را در اختیار دارند ولی اکنون آشکار است که آنان این کنترل را نداشتند و بنابراین لازم بود که حکومت نظامی اجرا شود. ژنرال گست متذکر شد به نظر می‌رسد که این کار یک روش خوبی می‌باشد و تصورات وی با این حقیقت تأیید می‌شود که ژنرال ازهاری اظهار داشت که نیروهای خارجی در کار هستند. سخنان ازهاری اشاره بر این دارد که احتمالاً عناصر کمونیست در پشت سر قسمتی از ناآرامی های شهری اخیر قرار دارند. ژنرال گست به ژنرال ازهاری اطمینان داد گروه نظامی آمریکا از رهنمودهای ممنوعیت عبور و مرور و حکومت نظامی اطاعت خواهند نمود و کارها را به صورت عادی انجام خواهند داد. خصوصاً مستشاری نظامی هیچ‌گونه قصدی مبنی بر متوقف نمودن بازدیدکنندگان یا محدودیتی برای انتقال دائمی محل مأموریت کارمندان نظامی یا خانواده‌های آنان در ایران نداشته است. ژنرال ازهاری با موضع ژنرال گست در این مورد موافق بود. ژنرال ازهاری پرسید که آیا شرطی از شرایط حکومت نظامی هست که با قوانین ایالات متحده در تضاد باشد. ژنرال گست پاسخ داد وی فکر نمی‌کند هیچ‌گونه قوانین متضادی (با شرایط) وجود داشته باشد.

حکومت نظامی استقرار پیدا می‌کند: برخی وقایع تهران: دستگیری‌هایی در جریان است

سند شماره 60 خیلی محرمانه9 سپتامبر 1978 - 18 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08563به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 8555، ب - تهران 8554 موضوع: حکومت نظامی استقرار پیدا می‌کند: برخی وقایع تهران:

دستگیری‌هایی در جریان است خلاصه: ارتش یک تظاهرات بزرگ و چندین تظاهرات کوچک را در خلال روز 8 سپتامبر

درهم شکست. مطبوعات اعلام نمودند گزارشات بیمارستانها حاکی از 58 کشته و 205 زخمی می‌باشد. منابع دیگر بر رقم بالاتری اشاره دارند. تهران از دیروز آرامتر است ولی ما گزارشاتی مبنی بر برخی خشونت‌ها در ظهر روز 9 سپتامبر در دست داریم. مقامات حکومت نظامی شروع به دستگیری محرکین آشوب و چهره‌های سیاسی حامی تظاهرات 7 و 8 سپتامبر نموده‌اند. عکس‌العمل نسبت به برقراری حکومت نظامی مختلف است. اعضای تندروی ائتلافی جبهه ملی معتقدند که شاه باید برود. برخی گروهها از حکومت نظامی به عنوان راه‌حل موقتی به تعویق انداختن حوادث طرفداری می‌کنند. پایان خلاصه.

1- مطبوعات و رسانه‌های گروهی شرح کاملی از حوادث روز 8 سپتامبر ارائه نمودند که در این حوادث نظامیان تظاهرات بزرگی در میدان ژاله در جنوب تهران را در هم شکستند. شش تظاهرات کوچکتر دیگر در همان حد معمول وجود داشت. اعلامیه حکومت نظامی ابراز داشت ارتش در پاسخ خبرنگاران شناخته شده‌ای عکس‌العمل نشان داد که به وسیله خارجیان از نظر مالی تأمین می‌شوند و با آلات انفجاری از قبیل نارنجک‌هایی که با آن به نیروهای امنیتی حمله بردند و آنان را زخمی نمودند مسلح شده‌اند. شاهدان عینی اشاره بر این دارند که در میدان ژاله چندین نفر تظاهرکننده پس از اینکه چند بار از طرف افسرانی که مجهز به بلندگوی دستی بودند به آنان فرصت داده شد از متفرق شدن امتناع ورزیدند. پس از 5 دقیقه معطلی سربازان شروع به تیراندازی هوایی نمودند و سپس به سمت خیابان و سرانجام به سوی جمعیت آتش گشودند. همانطور که تظاهرکنندگان از صحنه فرار می‌کردند، شروع به شکستن ویترین‌ها و پنجره‌ها و آتش‌زدن مغازه‌ها نمودند. دو شاهد عینی آمریکایی که در آن منطقه زندگی می‌کنند ارتش قبل از تیراندازی به آنهایی که به صورت گروهی تجمع می‌کردند اخطار می‌نمود، ولی زمانی که سربازان بالای سر آنهایی که مشغول تخریب اموال یا غارتگری بودند می‌رسیدند نشانه روی می‌کردند و به طرفشان تیراندازی می‌نمودند.

2- گزارشات شاهدان عینی، از جمله منبع نهضت آزادی ایران که از مخالفین دولت است (شدیداً حفاظت شود) در مورد توصیف اصلی وقایع به صورتی که در زیر می‌آید توافق دارند: جمعیت در ساعت 30/6 تا 7 صبح در میدان ژاله شروع به تجمع نمودند. سربازان ارتش آماده بودند و نیروهای تقویتی سریعاً وارد شدند. افسران با بلندگوهای دستی گروههای مردم را تشویق به رفتن به خانه‌هایشان نمودند. همچنین چندین رهبرمذهبی، و نه همه آنها، جمعیت را تشویق به پراکنده شدن نمودند. تیراندازی حدود ساعت 8 صبح در میدان ژاله و کمی دیرتر در نقاط دیگر آغاز شد. در ساعت 30/10 تخریب شدید بانکها و مغازه ها شروع شد و گشتهای نظامی در منطقه‌ای به وسعت 5 تا 6 میل در اطراف میدان ژاله مشغول برقراری نظم بودند. تیراندازی پراکنده تا حدود 30/10 بعد از ظهر ادامه یافت. میدان شهناز برای تمام روز بسته بود و یک شاهد آلمانی قابل اعتماد که در منطقه زندگی می‌کند گزارش می‌دهد که از هلیکوپترها به طرف خرابکاران خیابانی تیراندازیهایی صورت گرفت. منبع نهضت آزادی ایران

می‌گوید خیلیها نمی‌توانستند باور کنند که سربازان ایرانی به طرف جمعیت تیراندازی می‌کنند و فکر می‌کردند که سربازانی از اسرائیل برای این کار وارد شده‌اند. این شایعه که در تمام شهر پخش شد کاملاً بی‌اساس است. منبع نهضت آزادی گفت گروه وی بعداً تشخیص داد واحدهای ارتشی که مورد استفاده قرار گرفتند متشکل از سربازانی از کردستان واقع در غرب ایران بودند.

3- گزارشات رسمی رسانه‌های گروهی در بعد از ظهر 8 و 9 سپتامبر ارقام 58 کشته و 205 زخمی شمارش شده توسط بیمارستانها را اعلام نمودند. چندین شاهد عینی آمریکایی و اروپایی اشاره بر این داشته‌اند که این رقم بایستی خیلی بیشتر باشد. رقم غیررسمی که عصر روز 8 سپتامبر ارائه شد بالغ بر 100 نفر کشته بود. منبع نهضت آزادی گفت گروه وی تصور می‌کند که در 8 سپتامبر 200 نفر کشته و 2000 تا 3000 نفر زخمی شدند. یک کارمند آمریکایی ساکن نزدیک میدان ژاله می‌گوید رقم کشته‌شدگان فقط برای آن منطقه بایستی 200 نفر باشد. کارمندان ساکن مناطق دیگر بین 10 تا 20 نفر کشته برای مناطق خودشان گزارش می‌کنند. منبع امنیتی دولت ایران تأیید نمود که تعداد کشته‌ها از شمارش اولیه مبنی بر 58 نفر بر اساس ارقام بیمارستانها بالاتر است ولی چونکه در برخی مناطق تظاهرکنندگان به اندازه کافی سازمان یافته بودند تا زخمی‌ها و کشته‌های خود را از صحنه خارج سازند دولت ایران ارقام صحیحی ندارد. بیمارستانها که از صبح زود شروع به کار کرده بودند بر روی تمام کسانی که درگیر بودند باز بود، و سازمان خون حدود ظهر روز 8 سپتامبر شروع به درخواست برای اهداء خون بیشتر نمود.

4- مطبوعات در 9 سپتامبر اعلام نمودند فرمانداری نظامی شروع به دستگیری آنانی که در تحریکات و التهابات 7 و 8 سپتامبر دست داشته‌اند نموده است. منبع نهضت آزادی عصر روز 8 سپتامبر گفت مهندس بازرگان از نهضت آزادی ساعت 2 بعد از ظهر همان روز دستگیر شد و دکتر مفتح مدیر مسجد قبا حدود ظهر توسط 10 مرد مسلح دستگیر شده است. آیت الله فلسفی و کاظمیه نیز دستگیر شده‌اند و می‌دانیم که پلیس به دنبال حاج سیدجوادی و دکتر یدالله سحابی از نهضت آزادی می‌باشد. جالب توجه این که هدایت‌الله متین دفتری صبح روز 8 سپتامبر دستگیر شد و پس از 2 ساعت آزاد شد. زیرا «ما بر علیه جبهه ملی نیستیم». منبع گزارش نمود که دستور دستگیری کریم سنجابی که اخیراً به سمت دبیر اجرایی جبهه ملی انتخاب شده بود حدود ظهر لغو گردید. (مطبوعات اشتباهاً دستگیری سنجابی را در 9 سپتامبر گزارش کردند).

منبع نهضت آزادی دستگیریهای بیشتری در رابطه با افرادی که در راهپیمایی غیرقانونی 7 سپتامبر و آشوب 8 سپتامبر درگیر بودند را انتظار داشت. (نظریه: ظاهراً مقامات حکومت نظامی فقط آنهایی را توقیف می‌کنند که در وقایع دو روز گذشته درگیر بوده‌اند. ما هیچ‌گونه گزارش و نشانه‌ای حاکی از اینکه دولت ایران آنچنان که افراطیون اشعار می‌دارند درگیر

توقیف انبوه و توده‌ای مخالفین می‌باشد، نداریم.) 5- حکومت نظامی برای نیروهای امنیتی و نظامی که جداً از ناآرامی و بی‌نظمی وسیع ناراحت بوده‌اند خوشایند بوده است. ما این طور می‌پنداریم که اکثریت عظیمی از طبقه متوسط نیز به طور کلی خوشحال هستند. برخی از دانشگاهیان با تنفری فزاینده نسبت به شاه و دولت عکس‌العمل نشان دادند ولی خیلی دیگر حکومت نظامی را به عنوان ضرورتی برای اجتناب از هرج و مرج قبول دارند. گروه مطالعات مشکلات ایران در 8 سپتامبر بیانیه‌ای منتشر نمود مبنی بر این که حکومت نظامی یک راه‌حل دائمی برای حذف نقاط ضعف اصلی ایران نیست ولی فرصتی را برای اقدام مثبت فراهم آورده است. گروههای دیگر که در دو هفته گذشته اعلام موجودیت کردند تاکنون ساکت بوده‌اند. منبع نهضت آزادی گفت برقراری حکومت نظامی ثابت می‌کند نظر دولت ایران درباره اصلاحات جدی نیست. وی گفت وقایع ثابت می‌کنند شاه باید برود.

وی گفت مردم، ایالات متحده را اگر چه برای حکومت نظامی دستوری نداده باشد به دلیل اینکه مسبب حکومت نظامی می‌باشد ملامت می‌کنند. زمانی که مأمور سفارت نسبت به دومین اظهارنظر عکس‌العمل شدیدی نشان داد ولی کمی از موضع خود عقب‌نشینی کرد و در بحث بعد از آن اظهار داشت نهضت آزادی ایران واقعاً اکنون مطمئن نیست که به کجا می خواهد برود.

6- شهر از دیروز ظهر به وقت تهران آرامتر است ولی ما گزارشات متعددی در خصوص جمعیت قابل ملاحظه‌ای در اطراف بازار داریم. نیروهای امنیتی کوشش می‌نمایند تا با خویشتن‌داری عکس‌العمل نشان ندهند ولی تیراندازی‌هایی به وقوع پیوسته است.

سولیوان

گزارش حکومت نظامی - برنامه دولت ایران به مجلس می‌رود

سند شماره 61 خیلی محرمانه10 سپتامبر 1978 - 19 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08616به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 8563، ب - تهران 8555 موضوع: گزارش حکومت نظامی: عزاداری تهران در روز 12 سپتامبر تعیین شد:

برنامه دولت ایران به مجلس می‌رود خلاصه: آشوب مختصری در 9 و 10 سپتامبر در تهران و 10 سپتامبر در اصفهان به وقوع پیوست ولی اوضاع در حال آرام شدن است. بازار خیلی از شهرها از 7 یا 8 سپتامبر تعطیل بوده است. به مأموران حکومت نظامی دستور داده شده تا مقررات را با شدت بیشتری به اجراء بگذارند. عکسهای خبری اکنون سانسور می‌شوند. رقم رسمی کشته‌شدگان تهران در 8 سپتامبر

اکنون به 86 می‌رسد ولی احتمالاً 300 نفر صحیح‌تر است. رهبران مذهبی تا حدودی در مورد عکس‌العمل نسبت به سرکوب تظاهرات در 8 سپتامبر توسط ارتش دچار تفرقه شده‌اند ولی هر دو دسته از کسانی که مسئول بود‌ه‌اند انتقاد می‌کنند. دولت ایران برنامه‌اش را به مجلس ارائه نمود و هشت نماینده از مجلس خارج شدند. پایان خلاصه 1- سربازان در نزدیکی بازار تهران برای بر هم زدن یک تجمع تیرهای هوایی شیک کردند و در 9 سپتامبر در نقاط دیگر شهر درگیریهای کوچکی وجود داشت. روز 10 سپتامبر تیراندازی خیلی پراکنده‌ای در جنوب تهران به وقوع پیوست. یک آمریکایی که به فارسی آشنا بود (افسر مسئول این موضوع را نمی‌دانست) در یک مقر فرعی حکومت نظامی مکالمه‌ای را شنید که در آن ژنرال فرمانده واقعه‌ای را شرح می‌داد که صبح روز 10 سپتامبر در دانشکده اقتصاد (که می‌تواند از دانشگاه تهران یا دانشگاه ملی باشد) اتفاق افتاده بود که در خلال آن بر روی 200 تظاهرکننده تیراندازی شد که منجر به مرگ تعداد زیادی گردید. ژنرال بهت‌زده شد و بلافاصله به سربازان مستقر در شمال شهر دستور داد تا صف‌آرایی نموده و فقط تیرهای هوایی یا بطرف آسفالت شلیک کنند مگر اینکه مستقیماً مورد حمله قرار گیرند. در تحولات دیگر تهران، فرمانداری نظامی بعد از ظهر روز 10 سپتامبر ساعات منع عبور و مرور را به جای 9 شب از 10 شب تا 5 صبح اعلام نمود. رهبران مذهبی از جمله شریعتمداری روز 11 سپتامبر را به عنوان روز عزاداری اعلام نمودند (سومین روز پس از کشتار 8 سپتامبر). روشن نیست که آیا قرار بر این است که عزاداری این روز آرام باشد یا شامل تظاهراتی همراه با خشونت خواهد بود.

2- کنسول‌های ما در اصفهان، شیراز و تبریز گزارش می‌کنند آن شهرها برای تمام هفته آرام بوده‌اند، به جز اصفهان که جمعیت صبح روز 10 سپتامبر ظاهراً چهار ساختمان را در نزدیکی محل اغتشاشات اوایل اوت آتش زده‌اند. در مشهد برای چهار روز گذشته به جز روز 8 سپتامبر آرامش حکمفرما بود که در این روز هنگامی که در یک مراسم نماز پرجمعیت دعوت به مقاومت در مقابل حکومت نظامی شد، توسط سربازان با تیراندازی و احتمالاً مرگ (افرادی) جمعیت پراکنده شدند.

3- بازارها در خلال روزهای آخر هفته در اغلب شهرهای بزرگ همچنان بسته هستند و رسانه‌های گروهی تهران گزارش دادند دیگر نقاط کشور کاملاً آرام است. ساعات منع عبور و مرور حکومت نظامی به همان ترتیب ادامه پیدا می‌کند ولی ممکن است وقایعی پراکنده در کشور وجود داشته باشد که ما از آن بی‌اطلاعیم. در 8 سپتامبر در انبارهای خرمشهر آتش‌سوزی رخ داد ولی هنوز هیچگونه سبب و علتی برای آن گزارش نشده است.

4- یک روزنامه‌نگار ارشد ایرانی به ما اطلاع می‌دهد مأموران حکومت نظامی به وی گفته‌اند که به آنان دستور داده شده مقررات حکومت نظامی را شدیداً به مورد اجرا بگذارند. وی مجبور شد که به پاسگاه پلیس برود تا خبرنگار عکاس خود را که عکسهای غیرقانونی

می‌گرفته با ضمانت آزاد کند. منبع همچنین می‌گوید برای اولین بار در ایران سانسور حکومت نظامی روی عکسهای خبری که به خارج از کشور می‌رود برقرار شد. مقامات حکومت نظامی با آن عکسهایی که از حضور نظامیان گرفته شده و یا نشان دهنده تخریب می‌باشد مخالفت می‌کنند. منبع می‌گوید هنوز سانسوری در مورد گزارشاتی که به خارج ارسال می‌شود، وجود ندارد.

5- مطبوعات محلی عموماً حکومت نظامی را در مقالاتشان تأیید می‌کنند ولی هر دو روزنامه انگلیسی زبان لزوم نگرش به فراسوی حکومت نظامی را در جهت اقداماتی که دولت ایران باید به منظور تأمین نیازهای کشور در درازمدت انجام دهد، خاطرنشان می‌سازند. پوشش خبری همچنان کامل و پرمحتوا است ولی در 10 سپتامبر هیچ گزارش راجع به نظرات رهبران مذهبی ارائه نشد.

دولت ایران گفته است که 86 گواهی فوت صادر شده ولی چندین منبع از جمله آنهایی که با دولت در ارتباط هستند به طور خصوصی اظهار می‌دارند رقم تقریبی کشته‌ها احتمالاً حدود 250 تا 300 نفر است.

6- در بیانیه‌ای که توسط آژانس خبری فرانسه از پاریس ارائه شد، آیت‌الله خمینی می‌گوید تظاهرات اخیر نشان می‌دهد که مردم خواستار خروج شاه و متلاشی کردن رژیم او هستند. او از ارتش به خاطر تیراندازی ننمودن به طرف مردم در 7 سپتامبر تمجید کرد و این را زمان سرنوشت‌ساز برای مردم ایران در جهت خلاصی از شر شاه خواند. آیت‌الله شریعتمداری نیز در بیانیه‌ای که 9 سپتامبر توسط آژانس خبری فرانسه از پاریس منتشر شد آنهایی که مسئول کشتار بودند را مستوجب انتقام خدا دانست.

شریعتمداری با اشاره و احتیاط از موضوع اینکه دقیقاً چه کسی بایستی برای کشتار محکوم شود احتراز جست ولی در هر حال اشاره کرد که عناصر مشخصی در تلاش هستند تا اتحاد مذهبی را بر هم زنند. او مسلمانان را به رفتار خیلی شایسته و اجتناب از دادن بهانه به دست استعمارگران و ستمگران و مستبدین ترغیب نمود.

7- دولت ایران در 10 سپتامبر برنامه‌اش را به مجلس ارائه نمود و همین برنامه را در روز 11 سپتامبر به سنا ارائه خواهد نمود (ماهیت و اساس برنامه در تلکس جداگانه‌ای تشریح خواهد شد، لیکن هیچ‌گونه موضوع غیرعادی و غافلگیرکننده‌ای در آن وجود نداشت) و پزشکپور رهبر حزب پان ایرانیست و هفت نماینده دیگر در هنگام سخنرانی نخست‌وزیر از سالن مجلس خارج شدند و بنی‌احمد نماینده مزاحم که تا زمان استعفای نخست‌وزیر فعلی به اعتصاب غذا دست زده است در جلسه شرکت نکرد. رئیس مجلس بلافاصله پس از سخنرانی نخست‌وزیر جلسه را تعطیل کرد و گفت بحث در مورد برنامه از 12 سپتامبر شروع خواهد شد. 25 موافق دولت و 4 نفر در مخالفت برای ایراد سخنرانی ثبت‌نام کرده‌اند.

سولیوان

واکنش اصفهان نسبت به دولت جدید

سند شماره 62 خیلی محرمانه10 سپتامبر 1978 - 19 شهریور 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان - 0092به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: واکنش اصفهان نسبت به دولت جدید خلاصه: اصفهان دولت جدید را به مثابه عاملی که فقط راه را برای انتخابات آینده هموار خواهد کرد تلقی نمی‌کنند. با توجه به اینکه در مورد داشتن اختیارات مستقلی به دولت مشکوک هستند، اما به اقدامات آن به منزله انعکاسی از نحوه تفکر شاه علاقمندند. تاکنون هیچگونه نشانه‌ای از تغییرات اساسی مشاهده نشده است. آنها معتقدند که شاه امیدوار است با مسکن‌ها و حرافی‌ها از شکست جلوگیری نماید. آنها معتقد نیستند که او موفق شود و منتظر اقدامات می‌باشند. پایان خلاصه.

1- عزل دولت آموزگار برای مردم اصفهان هیچ‌گونه تعجبی به همراه نداشت. برای مدتی بیش از یک ماه عنوان بیشتر صحبتها این بود که چه کسی نامزد جایگزینی آموزگار خواهد شد. به هر حال انتخاب شریف‌امامی مایه تعجب و یأس بود. بیشتر مردم انتظار داشتند که دولت جدید یک خواست واقعی برای تغییر نشان دهد و مسیری به سمت راههای جدید ارائه دهد. شریف امامی را به عنوان یک مرد پیر که هیچ‌گونه قدرتی ندارد رد می‌کنند. وظیفه احتمالی او تا انتخابات سال آینده و تشکیل یک دولت واقعی پر کردن پست نخست‌وزیری است. کابینه او را نیز عمدتاً به علت حضور همان افراد قدیمی و پیرمردها که از آنها انتظار کار اساسی نمی‌رود مردود می‌دانند.

3- برخی واکنش‌ها مثبت است. شهردار اصفهان اظهار نمود که این دولت خوبی است، زیرا نشان می‌دهد که شاه قصد عجله ندارد. او منتظر است تا فعالیت‌های سیاسی و انتخابات به او نشان دهد که مردم واقعاً چه می‌خواهند. دیگران خاطرنشان می‌سازند که اگر «شاه این مسئله را بخواهد، این افراد می‌توانند برای حذف مقامات فاسد مورد استفاده قرار گیرند بدون اینکه برای دولت آینده دشمن تراشیده شود» یک آخوند میانه‌رو گفت «شریف امامی خود تقریباً یک آخوند است او فضایی ایجاد خواهد کرد که میانه‌روهای مذهبی قادر خواهند بود بدون اینکه جذب تندروها شوند با آنها بجنگند.» 4- با این حال اکثر نظریه‌ها منفی است. یک صنعتگر برجسته اظهار نمود «شریف امامی پشتیبانی نخواهد شد، او نمی‌تواند علیه فساد مبارزه کند. او قادر نیست جهت خط‌مشی‌ها را تغییر دهد، تنها کاری که او می‌تواند بکند صدور بیانیه ها است و بایستی خیلی احمق باشد اگر نداند که اعلامیه‌هایش کوچکترین اثری نخواهد داشت.» بعضی‌ها جلوتر می‌روند، یک استاد دانشکده اظهار نگرانی کرد که «شریف امامی می‌خواهد که همه او را دوست داشته باشند، او برای آرام کردن آخوندها هر چه بخواهند به آنها خواهد داد و آخوندها هم بیشتر طلب خواهند کرد و ما حتی قبل از انتخابات یک هرج و مرج یا دیکتاتوری مذهبی خواهیم داشت.»

5- اغلب مردم شریف امامی را قبول ندارند. اخبار فعالیتهای سیاسی به دقت دنبال می‌شود و حدسیات زیادی در مورد افراد مختلفی که دارای وجهه عمومی جهت تشکیل دولت آینده می‌باشند وجود دارد. به نظر می‌رسد اقدامات دولت، مثل بستن قمارخانه ها و برگشتن مجدد به تقویم اسلامی تلاشهایی است که شاه برای آرام کردن گروههای اسلامی نموده است و مردم منتظرند که ببینند امتیاز بعدی شاه چیست؟ آنها باور ندارند آنچه تاکنون انجام شده یا قول انجام آن داده شده موفق به راضی کردن مذهبیون گردد. بنابراین طبق باورهای فردی امیدوارند و یا هراسناکند از اینکه شاه جلوتر خواهد رفت. واعظین مساجد اصفهان می‌گویند شاه حق وتو را بر روی تمام قوانین مذهبی مانند انتخابات مردمی و مرسوم درباره سلسله مراتب مذهبی و تکمیل مقرراتی که بتواند نظارت کامل احکام اسلامی را بر کلیه نهادهای عمومی از جمله مدارس و دانشگاهها داشته باشد برقرار خواهد نمود. آنها به انحلال وزارت امور زنان به عنوان اولین قدم در احیای یک جامعه اسلامی در ایران اشاره می‌کنند. میانه‌روهای اصفهان نیز با هراس به حذف وزارت زنان و در عوض ایجاد وزارت اوقاف اشاره می‌نمایند، رئیس سازمان زنان در اصفهان گفته است «در صورتی که آخوندها بخواهند پیشرفتهایی که ما تاکنون نموده‌ایم را به عقب برگردانند من استعفا خواهم داد» کنسولگری بیش از دوازده فقره استعلام از طرف والدین دختران دانشجوی دانشگاهها دریافت کرده است، که می‌گویند اگر چادر در دانشگاه اجباری شود و سایر مقررات ضد زنان وضع گردد، آنها ترجیح می‌دهند که دخترانشان را به مدارس آمریکا بفرستند. انجمن استادان زن در دانشگاه اصفهان نامه‌ای به رئیس دانشگاه فرستاده مبنی بر اینکه آنها چادر نخواهند پوشید و درخواست نموده‌اند به آنها اطمینان داده شود که چنین تغییراتی مدنظر نیست. یک وحشت شایع این است که به این ترتیب که پیش می‌رود شاه یک احساس قدرت به ارتجاعیون مذهبی داده است و حالا او باید به دادن امتیازات بیشتر ادامه دهد یا در مقابل آنها بایستد که در هر دو حالت ممکن است موجب ناآرامیهای بیشتری از آنچه تاکنون بوده است گردد.

6- اصفهانیها محافظه‌کارند و در حالیکه درباره بسیاری از گروههای سیاسی متشکله سخن می‌گویند، تاکنون هیچ‌گونه فعالیت سیاسی یا اعلامیه‌ای در اینجا پخش نشده است و فقط حزب رستاخیز که روزی حزب رسمی کشور بود اعضا و هواداران خود را به سرعت از دست می دهد. تقریباً اعتقاد عمومی این است که کار حزب رستاخیز دیگر تمام شده و احتمالاً در مبارزات انتخاباتی آینده نیز شرکت نخواهد کرد.

7- در اصفهان حکومت نظامی و مقررات منع عبور و مرور در شب و ممنوعیت اجتماعات برقرار است. به هر حال، مقامات از دخالت در هر موردی که رنگ سیاسی دارد، پرهیز می نمایند. اعلام برگشت آیت‌الله خمینی از تبعید در عراق به وسیله روزنامه‌ها (بعداً ثابت شد که اشتباه بوده است) موجب گردآمدن اجتماعات زیادی در مساجد و خیابانهای بزرگ و همراه بحث‌های پر سرو صدا گردیده است. نیروهای انتظامی به تدریج این اجتماعات را به آرامی و

بدون رودررویی پراکنده نمودند. درست برخلاف روش خشنی که بلافاصله بعد از اعلام حکومت نظامی برای پراکنده نمودن اجتماعات به کار برده بودند. مسئولین حکومت نظامی گزارش می‌دهند که قبلاً چند درخواست در مورد تشکیل اجتماعات سیاسی قانونی دریافت نموده‌اند و در حال بررسی هستند که به آنها اجازه دهند در سالن‌های سرپوشیده و با شرکت‌کنندگان محدود و با آماده‌باش نیروهای انتظامی تجمعات خود را تشکیل دهند. به نظر آنها لغو منع عبور و مرور، شروع مبارزات انتخاباتی را که وسیع نیز خواهد بود ممکن می‌سازد.

8 - نتیجه: اصفهانیها دولت جدید را به مثابه علامت شروع فعالیتهای سیاسی که به انتخابات بهار آینده منجر خواهد شد می‌پندارند. آنها در مواردی که طرفین چه چیزی را برای آرام کردن گروه مذهبیون ارتجاعی یک تلاش غیرمکفی تلقی می‌کنند گاه امیدوار و گاه نگرانند و به قدری هیجان‌زده هستند که ممکن است حکومت نظامی را نیز تا حدی ندیده بگیرند. هنگامی که حکومت نظامی لغو یا سست گردد فعالیت‌های سیاسی عمده‌ای در اصفهان رخ خواهد داد.

9 - نظریه سفارت در تهران: اکثر تهرانیها نیز مانند سفارت آمریکا آمادگی پذیرفتن دولت شریف امامی را مانند بعضی از شهروندان اصفهانی ندارند به جز این استثناء اکثر نقطه‌نظرها در اصفهان نیز مثل تهران و سایرنقاط دیگر می‌باشد و حاکی از نوعی احساس علاقه از یک سو و از سوی دیگر این امید است که سیاست شاه بتواند در آرام‌سازی آخوندها موفق شود. تجزیه و تحلیل فوق در سوم سپتامبر قبل از اعلام حکومت نظامی در 12 شهر از جمله اصفهان صورت گرفته است.⁽¹⁾مک‌گافی

گزارش حکومت نظامی

سند شماره 63 خیلی محرمانه11 سپتامبر 1978 - 20 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 8670به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8616 موضوع: گزارش حکومت نظامی خلاصه: تعداد رسمی تلفات تیراندازی 8 سپتامبر به 95 نفر رسیده است ولی تهران از 10 سپتامبر تا ظهر روز 11 سپتامبر نسبتاً آرام بود. روز عزاداری یعنی سه روز پس از 8 سپتامبر برخلاف آنچه انتظار می‌رفت در مخالفت با حکومت نظامی اجتماعاتی را ایجاد ننمود. صدای گاه و بیگاه تیراندازی می‌تواند به سیاست نظامی تیراندازی هوایی برای تأثیرگذاری نسبت داده شود. بازدید شخصی از طرف کنسولگری اصفهان، گزارشات قبلی مبنی بر خسارت‌های مالی وارد شده در صبح روز 10 سپتامبر را تأیید نمی‌نماید. روز 11 سپتامبر دستگیریهای وسیعی به

خاطر فساد یا تخلفات امنیتی صورت گرفت. پایان خلاصه.

1- آمار رسمی تلفات درگیریهای خیابانی روز 8 سپتامبر به 95 نفر رسید ولی تهران روز 10 سپتامبر تا ظهر روز 11 سپتامبر نسبتاً آرام بود. گزارشات جدیدی مبنی بر مرگ، جراحت یا خسارت مالی وجود ندارد. هر چند روز 11 سپتامبر روز عزاداری سنتی است (سه روز پس از کشتار 8 سپتامبر در میدان ژاله) ولی برخلاف مقررات حکومت نظامی و در مقابله با آن اجتماعاتی تشکیل نشد. تیراندازی در تمام طول شب 10 و 11 سپتامبر خصوصاً در جنوب تهران شنیده می‌شد ولی این تیراندازیها را احتمالاً می‌توان به سیاست نیروهای امنیتی در خصوص تیراندازی هوایی به منظور جلوگیری یا ایجاد ترس در اخلالگران نسبت داد. با این وجود شایعات در مورد یک فاجعه قریب‌الوقوع یا واقعی اشاعه پیدا می‌کنند. جامعه آلمانیها خصوصاً مضطرب و نگران هستند.

2- از طرف کنسولگری اصفهان از محل تخریب‌های شایع شده (که در تلکس مرجع گزارش شد) بازدید به عمل آمد ولی هیچ‌گونه نشانه‌ای از تخریب مشاهده نشد. اصفهان صبح روز 10 سپتامبر شاهد تظاهراتی بود ولی این تظاهرات به وسیله سربازان حکومت نظامی بر هم زده شد. بازار با بستن مغازه‌ها با فرمانداری نظامی مخالفت نمود. هشتاد درصد مغازه‌ها روز 10 سپتامبر نبسته بودند. پس از این که فرماندار نظامی اصفهان به مغازه‌داران اخطار نمود که آنها بایستی مغازه‌های خود را باز نگاه دارند بیشتر آنان در 11 سپتامبر مغازه‌ها را بستند.

3- کنسولگری شیراز گزارش می‌کند پس از برخی اغتشاشات در روز اول حکومت نظامی وضعیت اکنون آرام است. در آنجا نیز مغازه‌ها بسته‌اند.

4- در روز 11 سپتامبر دستگیری‌های وسیعی به دلیل تخلفات امنیتی یا فساد صورت گرفت و انتظار می‌رود دستگیریهای بیشتری به دنبال باشد. نیروهای حکومت نظامی در شیراز دو روحانی به نامهای مشوهی و طاهری را دستگیر کردند. نیروهای امنیتی در اصفهان 6 نفر را دستگیر کردند که گفته شد توطئه‌کنندگان و محرکین آشوبهای آنجا بوده‌اند. احمد قیصری وکیل دعاوی که انتظار می‌رفت رهبر جبهه ملی اصفهان شود به عنوان رهبر فعالیتهای غیرقانونی تحت تعقیب است. دیگر افراد تحت تعقیب فقیه ایمانی، حجت‌الاسلام طاهری (نه آن طاهری که دستگیریش باعث اغتشاشاتی شد که منجر به برقراری حکومت نظامی در اصفهان گردید)، حجت‌الاسلام میردامادی، دکتر سیدحسین واعظی (یک داروساز که گفته می‌شود بمب‌های آتش‌زا ساخته است)، و فولادگر (نام کوچک مشخص نیست). در تهران 8 فرد مشهور بر اساس ماده 5 قانون حکومت نظامی (مخالفت با دولت قانونی و نظم و قانون) به زندان افتاده‌اند. هر چند که به نظر می‌رسد اتهام فساد باشد هیچ‌گونه اتهام خاصی در پرونده نیست. دکتر شجاع‌الدین شیخ‌الاسلام‌زاده وزیر اسبق بهداری در بالای لیست قرار دارد. دیگران از این قرار هستند: اسدالله نیلی آرام و محمدرضا تغابنی معاونین سابق شیخ‌الاسلام‌زاده، رسول رحیمی رئیس اتاق اصناف، علی‌اصغر رزازیان بزرگ‌ترین واردکننده میوه در ایران، محمدعلی

نقیب‌زاده مدیرعامل سابق تعاونی فرهنگیان، باقر عاملی مدیرعامل سابق تعاونی شهر و روستا و ساربانها (اسم اول مشخص نیست) مالک یک شرکت بزرگ حمل و نقل (کامیون‌داران).

5- دولت ایران در 11 سپتامبر اعلام نمود که مقامات عالیرتبه وزارت دادگستری منجمله دادستان کل تهران برکنار شده‌اند. دولت همچنین بدون ارائه جزییات تجدید سازمان بزرگی را در شرکت ملی نفت ایران اعلام نمود. سولیوان

گزارش حکومت نظامی

سند شماره 64 خیلی محرمانه12 سپتامبر 1978 - 21 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 8713به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8670 موضوع: گزارش حکومت نظامی خلاصه: دولت ایران با حرکتی پر سر و صدا بر علیه فساد همراه آن با تبلیغاتی خفیف به سرکوب متجاوزین به امنیت دست زده است. تهران و اغلب شهرهای دیگر از روز 11 سپتامبر تا ظهر روز 12 سپتامبر آرام بوده‌اند. مطبوعات گزارش می‌کنند در برخوردهای 8 سپتامبر 4 نفر در مشهد و یک نفر در قم کشته شدند. آمار تلفات میدان ژاله در روز 8 سپتامبر به 97 نفر افزایش یافته است. دولت وعده دستگیریهای بیشتری را به خاطر فساد داده است و به طوری که گزارش شده خروج یک هزار نفر از اشخاص مظنون را از ایران ممنوع نموده است. دولت در دیگر حرکات آشتی‌جویانه‌اش 333 زندانی سیاسی را آزاد نموده (گزارش جداگانه) و به 5 مجله که قبلاً از انتشار آنها جلوگیری نموده بود، اجازه از سرگیری انتشار داد. مقامات ناشران را فراخواندند تا به آنان یادآوری نمایند که تحت شرایط حکومت نظامی عمل می‌کنند. تظاهراتی به طرفداری از شاه در آذربایجان روی داد. روز 11 سپتامبر در مجلس سنا شریف امامی با استقبال خوبی در زمینه برنامه جدید مواجه شد. در 12 سپتامبر برنامه وی با حالتی احساساتی از طرف پزشکپور مخالف دست راستی مورد حمله قرار گرفت. (به همراه تمامی دستگاه دولت و به طور غیرمستقیم شاه). هویدا به طور تلویحی به برنامه‌های سیاسی احتمالی اشاره نمود.

1- دولت شریف امامی ضمن اینکه به نگهداری شهرهای بزرگ در تحت حکومت نظامی ادامه می‌دهد با صداقت و صفای روحیه اصلاح‌طلبانه‌اش، تأثیرگذاری بر مخالفین را دنبال می‌نماید. تهران و اغلب شهرهای دیگر از روز 11 سپتامبر تا ظهر روز 12 سپتامبر آرام بودند. فرمانداری نظامی مشهد اعلام نمود چهار نفر در تظاهرات 8 سپتامبر کشته شدند و تظاهرات در قم منجر به یک مرگ جدید شده است (تاریخی اعلام نشده). آمار رسمی تلفات میدان ژاله در روز 8 سپتامبر به 97 نفر رسید. (سفارت عقیده دارد ارقام مطابق با حقیقت ابراز نشده ولی اعلامیه‌ها نشان می‌دهد دولت از گزارش برخوردهای بین سربازان و تظاهرکنندگان ممانعت

کامل به عمل نمی‌آورد.) 2- دولت با بوق و کرنایی کامل اقدام به ریشه‌کن کردن فساد نموده است. مقامات لیست افراد مظنون را منتشر نموده‌اند (یک روزنامه 70 نام را گزارش می‌کند و دیگری ادعا دارد تعداد واقعی 1000 نفر است) و به آنها دستور داده شده است که برای تحقیقات در ایران بمانند. دکتر اکبر اعتماد مدیر سازمان انرژی اتمی ایران در میان آنهایی است که به طور اخص نامشان اعلام شده است (و سفارت این موضوع را از نزدیک دنبال خواهد نمود). دستگیری 8 مرد معروف و سرشناس (در تلگرام مرجع) با تبلیغات پر سر و صدایی اعلام شد و انتظار می رود دستگیری‌های خیلی بیشتری به دنبال باشد. به طوری که گزارش شده دولت خواستار استرداد افراد مظنونی که ایران را ترک نموده‌اند می‌شود. منابع مطبوعاتی نام افرادی مثل شیخ بهایی رئیس سابق اتاق اصناف، رضا شایگان مدیر سابق شرکت کشتیرانی آریا و محمدعلی سمیعی استاندار سابق کرمانشاه را به عنوان تحت تعقیب که کشور را ترک کرده‌اند ذکر می‌کنند. وزارت دادگستری برای حصول اطمینان از پیگرد مؤثر، سیدحسین هاشمی را به عنوان دادستان عمومی جدید تهران و یک رئیس جدید به نام هوشنگ خوشگو را برای دادگاه مستخدمین دولتی (دادگاه تخلفات اداری - م) منصوب نموده است. (به وزیرمختار گفته شده در اقدامی که احتمالاً به این برنامه ها مربوط می‌شود، مهرداد پهلبد وزیر پرسابقه فرهنگ و هنر با همسرش شاهدخت شمس روز 10 سپتامبر بدون سر و صدا کشور را ترک کردند).

3- مجلس سنا در 11 سپتامبر استقبال گرمی از رئیس سابقش شریف امامی به عنوان نخست‌وزیر که برنامه دولت را ارائه می‌نمودند به عمل آورد. برنامه دولت شامل اصلاحی آشفته و سردرگم با یک درجه ترفیع فوری برای تمامی کارمندان دولت می‌باشد. (احتمالاً راهی است برای افزایش حقوقها بدون ایجاد تحریک در تقاضاهای تورمی دیگر کارمندان و کارگران). همچنین در تظاهرات بزرگ جانبداری از شاه در دو شهر آذربایجان از رژیم حمایت شد که مطبوعات صریحاً آن را با عنوانی شامل دهقانانی از روستاها توصیف نمودند (تمایلات شاه‌دوستی عموماً دردهات بیشتر از شهرهای بزرگ به نظر می‌آید).

4- در اقدامات دیگری که به منظور برآوردن تقاضاهای مخالفین طرح‌ریزی شده، دولت 333 زندانی سیاسی (به گزارش جداگانه مراجعه شود) را آزاد کرد و به پنج مجله که قبلاً از انتشارشان جلوگیری به عمل آمده بود اجازه از سرگیری انتشار داده شد. این مجلات شامل، فردوسی متعلق به نعمت‌الله جهانبانویی، تهران مصور متعلق به عبدالله والا، امید ایران متعلق به علی‌اکبر صفی‌پور، سفید و سیاه متعلق به علی بهزادی و دنیا متعلق به عبدالکریم طباطبایی می‌باشند. تمامی اینها مجله یا خبرنامه هفتگی می‌باشند.

5- اقدام دولت در زمینه‌های امنیتی از تبلیغات کمتری برخوردار است. دستگیری متخلفین امنیتی که در تلکس مرجع گزارش شده در مطبوعات درج نشد. مقامات حکومت نظامی ناشران را فراخواندند تا به آنان یادآوری نمایند که آنها نیز بر اساس مقررات حکومت نظامی

در مقابل فرمانداران نظامی پاسخگو هستند. مقامات همچنین در رابطه با شکل وسیع و توده‌ای اعتراض که هنوز صورت می‌گیرد (تقریباً تعطیل کامل مغازه‌های بازار در شهرهای بزرگ) اخطاریه‌هایی صادر نمودند. مقامات همچنین به مغازه‌داران دستور دادند تا مغازه‌هایشان را در محدوده‌ای که توسط مقررات منع عبور و مرور تعیین شده باز نمایند.

6- بحث در مجلس که برای جمعیت زیاد تماشاچیان فقط جای ایستادن داشت بر سر نامه شریف‌امامی در تاریخ 12 سپتامبر آغاز شد. ویژگی بحث در حملات تند پزشکپور رهبر حزب دست راستی مخالف، به شریف امامی، به دولتهای سابق، به ریاضی رئیس مجلس و حتی به فرد مسئول پشت تمام اینها (یعنی شاه) بود. پزشکپور همچنین باهری وزیر جدید دادگستری (که در زمان جوانیش عضوی از حزب توده بوده است) را به خاطر سخنرانیش در روز قبل که عناصر خارجی را برای ناآرامیهای جاری نکوهش می‌کرد مورد انتقاد قرار داد. پزشکپور گفت چندین دولت سابق به خاطر سوء‌مدیریت در مورد نیازهای جامعه و همچنین کمونیست‌هایی که از آن سوءاستفاده می نمایند باید مورد سرزنش قرار گیرند. انتقادهای شخصی پزشکپور قویاً توسط باهری، ریاضی و دیگران رد شد. سپس جلسه به روز بعد یعنی 13 سپتامبر موکول شد.

7- در این بین در یک روزنامه گزارش شد هویدا که اخیراً از وزارت دربار استعفا کرد، در یک مصاحبه شایعات مبنی بر اینکه برای تصدی پست سفارت در خارج در نظر گرفته شده است را تکذیب نمود. گزارش شده که وی گفت در کشور می‌ماند و شاید برای سازماندهی یک اقدام سیاسی - اجتماعی تلاش نماید. این موضوع یک اقدام احتمالی پنهانی را مطرح نمود که هویدا ممکن است اکنون که دیگر هیچ مقامی ندارد در سازماندهی نوعی از جنبش یا حزب طرفدار دولت ذیعلاقه باشد. علاوه بر این شایعاتی در شهر هست که وی ممکن است به اتهام فساد دستگیر شود.

رهبران جناح مخالف یا دستگیر شده و یا تحت تعقیب قرار دارند، تناقض‌گویی در...

سند شماره 65 خیلی محرمانه12 سپتامبر 1978 - 21 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08714به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف) تهران 8539، ب) تهران 8670 موضوع: رهبران جناح مخالف یا دستگیر شده و یا تحت تعقیب قرار دارند، تناقض‌گویی در مورد شمار کشته‌شدگان 8 سپتامبر؛ 333 تن از کسانی که به اتهام به مخاطره افکندن امنیت کشور زندانی شده بودند، آزاد شده‌اند خلاصه: بعضی از رهبران جناح مخالف از جمله چهره‌های فعال در زمینه حقوق بشر دستگیر شده و بسیاری نیز تحت تعقیب می‌باشند. کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر مدعی است که شمار کسانی که در شورش تاریخ 8 سپتامبر کشته شده‌اند بیش از رقم مورد قبول دولت ایران است خبرنگاران نسبت به ادعای کمیته شک دارند. دولت ایران اعلام کرده است

که طی هفته گذشته 333 تن از کسانی را که به جرم تهدید امنیت کشور به زندان افتاده بودند آزاد ساخته است. ولی اسامی مرتضی محیط و فاطمه نصری قاجاری در فهرست اعلام شده نبود. پایان خلاصه.

1- دومین منبع جناح مخالف، دستگیری دکتر مهدی بازرگان و دکتر مفتح را که در مرجع الف گزارش شده بود تأیید کرده است. این منبع گفته است که احکام جلب دکتر علی‌اصغر حاج سیدجوادی، نویسنده مشهور و دکتر عبدالکریم لاهیجی وکیل مدافع پرونده‌های حقوق بشر نیز صادر شده، اما هر دو آنها هم‌اکنون «نزد دوستان خویش بسر می‌برند.» مهندس رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای، سرپرست جنبش رادیکال نیز دستگیر شده است. دبیر کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر یعنی دکتر ناصر میناچی نیز از موقع بازگشت به ایران در روز اعلام حکومت نظامی یعنی هشتم سپتامبر، برای بازجویی فراخوانده شده است.

2- تصادفاً، میناچی در روز 11 سپتامبر با استمپل سرپرست بخش سیاسی سفارت تماس گرفت تا متعاقب ملاقات اخیرش در واشنگتن با مقام بالاتر او «مارک اشنایدر»، با وی نوعی رابطه برقرار نماید. وی گفت که ساواک می‌خواهد از وی بازجویی به عمل آورد، به همین دلیل روز 12 سپتامبر به قرارگاه ساواک خواهد رفت. وی گفت کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر شواهدی در اختیار دارد که نشان می‌دهد میزان تلفات شورشهای 8 سپتامبر بیش از آن چیزی است که دولت ایران مدعی آن است. قرار است متن حاوی شواهد و مدارک از طریق تلگرام برای اشنایدر و اتحادیه بین‌المللی حقوق بشر فرستاده شود، ولی میناچی می‌خواهد سفارت را در جریان جزییات قرار دهد و خواسته است که بین او و خبرنگاران جلسه مقدماتی تشکیل شود (مقام سفارت نیز این کار را انجام داد).

3- داستان کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر حاکی از آن است که شمار کسانی که به طور معمول در گورستان تهران به خاک سپرده می‌شوند از 800 - 750 نفر معمول هر روز افزایش یافته و در روز 9 سپتامبر تا 2000 و در دهم سپتامبر تا هزار جسد شمارش شده‌اند. میناچی بر اساس گفته شاهدان عینی که در نزدیکی میدان ژاله حضور داشته‌اند مدعی است که شمار اضافی به خاک سپرده‌شدگان را همان قربانیان شورش تشکیل می‌دهند. مقام سفارت گفت که بهتر است وی این داستان را برای خبرنگارانی گوید که بهتر از دیگران قادر به بررسی این ادعاها می‌باشند.

4- پس از جلسه میناچی، استمپل توانست با سه تن از خبرنگارانی که قبل از مطلع شدن از داستان میناچی در روزهای 9 و 10 سپتامبر به گورستان تهران رفته بودند گفتگوی مفصل و طولانی انجام دهد. هر سه آنها با استناد به آنچه که طی آن دو روز در گورستان دیده بودند به داستان میناچی به دیده تردید می‌نگریستند. حداقل یکی از خبرنگاران دفاتر ثبت گورستان را مرور خواهد کرد و سفارت نیز طی هفته آتی خواهد توانست مستقلاً به ارزیابی ادعاهای کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر بپردازد. یک خبرنگار آمریکایی دارای سه سال تجربه گفت

هنگامی که تیراندازیهای سپتامبر شروع شد در میدان ژاله بیش از 2000 الی 3000 نفر وجود نداشت؛ ادعای مخالفین مبنی بر وجود حدود 6000 الی 7000 نفر در آنجا بسیار «مضحک» به نظر می‌رسد. خود او می‌گوید که شمار کشته‌شدگان نباید بیش از 300 الی 500 نفر باشد.

5- مطبوعات صبح روز 12 سپتامبر از قول «منابع موثق» اظهار می‌دارند که دولت ایران طی هفته گذشته 333 نفر از کسانی را که به جرم به مخاطره افکندن امنیت کشور زندانی شده بودند آزاد ساخته است. فهرست کامل منتشره در مطبوعات فارسی برای وزارت خارجه ارسال خواهد شد. اما یک نظر اجمالی نشان می‌دهد که مرتضی محیط و فاطمه نصری قاجاری، در میان آنها نبوده است.

پاکسازی نظام قضایی که به تازگی اعلام شده (مرجع ب) دستیابی به آمار مربوط به این افراد و جزییات دیگر را تا مدتها دشوار می‌سازد. سولیوان

بولتن روابط خارجی شماره 37

سند شماره 66 خیلی محرمانه13 سپتامبر 1978 - 22 شهریور 1357 موضوع: بولتن روابط خارجی شماره 37 متعاقب تظاهرات وسیع، سازمان یافته ولی نسبتاً آرام در طی 4 تا 7 سپتامبر که مستقیماً مقامات دولت را به زیر سئوال کشیده در تاریخ 8 سپتامبر شریف‌امامی، نخست‌وزیر حکومت نظامی را در تهران و 11 شهر دیگر برقرار ساخت. درگیری آن روز بین انبوه جوانان و سربازان تعداد زیادی کشته برجای گذاشت. بنا به تخمین‌های غیررسمی تعداد کشته‌ها به صدها نفر می‌رسید. از تاریخ 8 سپتامبر، تهران و دیگر شهرها نسبتاً آرام بوده است. تنش‌ها در سطح بالایی باقی مانده است. به هر صورت احتمال ادامه اغتشاشات خصوصاً در روزهای ویژه سوگواری پیش‌بینی می‌شود. هیچ آمریکایی آسیب ندیده است و هیچ برنامه‌ای جهت تخلیه آمریکاییها وجود ندارد. اما به آنها توصیه شده است که مقررات منع عبور و مرور شبانه را شدیداً رعایت کنند و اقدامات احتیاطی لازم را به عمل آورند. (ششمین نمایشگاه بین‌المللی تهران طبق برنامه قبلی از تاریخ 19 سپتامبر تا اول اکتبر برقرار خواهد شد.) دولت برنامه اصلاحات وسیعی را اعلام کرده است و با دستگیری افراد سرشناس و تحت تحقیق قرار دادن افراد زیادی اقداماتی را علیه فساد انجام داده است. دولت چند صد زندانی سیاسی را آزاد کرده است، اما در همان هنگام نیز تعدادی از مخالفین مذهبی و سیاسی رژیم را دستگیر کرده است و هیچ‌کدام هنوز محاکمه نشده‌اند. مقررات حکومت نظامی در مورد سانسور مطبوعات نیز اجرا می‌شود و تعداد زیادی از روزنامه‌نگاران نیز دستگیر شده‌اند. رئیس‌جمهور، در تاریخ 10 سپتامبر تلفنی با شاه تماس گرفت و بر روابط نزدیک و دوستانه بین ایران و آمریکا و اهمیت ادامه اتحاد بین ایران و غرب را مورد تأکید مجدد قرار داد. رئیس‌جمهور تأسف عمیق خود را بابت از دست دادن جان انسانها، اعلام نمود و اظهار

امیدواری کرد که خشونت هر چه زودتر پایان یابد. و در ادامه بیانات خود امیدواری خود را به ادامه روند اعطای آزادیهای سیاسی اظهار نمود.

گزارش حکومت نظامی - مجلس صحنه اصلی است

سند شماره 67 خیلی محرمانه13 سپتامبر 1978 - 22 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08767به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف) تهران 8713، ب) تهران 8670 موضوع: گزارش حکومت نظامی - مجلس صحنه اصلی است خلاصه: بحث‌های پارلمانی در مورد برنامه دولت شریف امامی آغاز شده است. دولت ایران دستور داده است که این مناظره‌ها به طور وسیع انتشار یابد و رادیو و تلویزیون نیز بحث‌های مجلس را ارائه نمایند.

نمایندگان مجلس پیش‌بینی می‌کنند که اکثریت اعضاء دولت رأی اعتماد خواهند گرفت. رهبران روحانی دستگیر می‌شوند. سرپرست رادیو و تلویزیون ایران عوض می‌شود. تانکها از تبریز خارج شده‌اند. ایران طی بیست و چهار ساعت گذشته نسبتاً آرام بوده است. پایان خلاصه.

1- ادامه مناظره پارلمان در مورد برنامه دولت ایران در تاریخ 13 سپتامبر توجه همگان را به خود معطوف داشته است. در این جلسه دو تن از سخنگویان جناح مخالف یعنی مظاهری نماینده منفرد از کرمان و بنی‌احمد محبوب قدیمی‌ها از تبریز سخن گفتند. مظاهری دولت جدید ایران را دنباله‌رو همان چهره‌های سابق خواند و اعلام کرد که در معرض تهدید قرار گرفته و به وی هشدار داده شده که از سخن گفتن بر علیه دولت دست بردارد. این امر سبب بروز عکس‌العمل حامیان دولت شد و رئیس مجلس بعضی از نمایندگان را به رعایت جانب احتیاط دعوت کرد. بنی‌احمد نیز در میان بذله‌گویی‌های حضار در مورد اعتصاب غذای وی (مرجع ب) بپاخاست. بنابه گفته یکی از نمایندگان وی شاهد شکسته شدن اعتصاب او بوده است.

وی به شخص نخست‌وزیر شریف امامی حمله‌ور شد و صحت آمار کشته‌شدگان تظاهرات 8 سپتامبر را توسط دولت ایران ارائه شده نفی نمود. وی از تمام کسانی که اعضاء خانواده خویش را از دست داده‌اند دعوت کرد که به محل سکونت وی آمده و اسامی گمشدگان خویش را عرضه کنند و قول داد که نتایج حاصله را در اختیار دولت ایران قرار دهد. بنی‌احمد به پروژه عمرانی جزیره کیش و نیز ریاست شریف‌امامی در مجلس سنا که بودجه مخصوص این پروژه را تصویب کرده بود حمله نمود. نمایندگان حامی دولت نیز اکثراً اذعان داشتند که اقدامات گذشته دولت خالی از خطا نبوده است ولی ادعا می کنند که شریف امامی بهترین کسی است که برای رتق و فتق امور برگزیده شده است. رئیسی نماینده کردستان به تندی

اعلام کرد که متنفذین حکومت نظامی باید به خاطر داشته باشند که اگر دولت ایران این اقدام را به عمل نیاورده بود نمی‌توانستند در اینجا به مناظره بپردازند.

2- در گفتگوهایی که با نمایندگان مجلس در ساعت تنفس انجام شد، اکثراً معتقد بودند که دولت ایران احتمالاً از 268 رأی موجود رأی اعتمادی بین 250 - 240 خواهد آورد، که احتمالاً از بقیه آرا 10 - 8 رأی مخالف و بقیه ممتنع خواهد بود. شادلو نماینده کهنه‌کار به یکی از مقامات محلی سفارت (حفاظت شود) گفت «مگر چه کسی غیر از دولت کشور را در اختیار دارد؟» ظاهراً همه معتقدند که اکثر اعضاء دولت ایران رأی اعتماد کسب خواهند کرد؛ انتظار می‌رود که نمایندگان نیز تک تک سیاست‌های دولت ایران را در آینده مورد بررسی و انتقاد دقیق قرار دهند.

3- در ادامه سرکوب سازمان‌دهندگان تظاهرات غیرقانونی 7 و 8 سپتامبر مهم‌ترین حامی مذهبی خمینی، «آیت‌الله یحیی نوری» توسط حکومت نظامی و به اتهام دامن زدن به آشوب و آتش‌سوزی از سوی دست‌اندرکاران حکومت نظامی، دستگیر شده است. جزییات طی تلگرام جداگانه‌ای به مخاطبین انتخاب شده گزارش می‌شود.

4- دولت ایران اعلام کرد که عاملی تهرانی وزیر اطلاعات کشور، سیروس هدایت را به عنوان مدیر رادیو و تلویزیون ملی ایران منصوب کرده است. وی قبلاً سمت معاونت مدیریت سازمان رادیو و تلویزیون ملی در زمینه امور فنی را عهده‌دار بود و جانشین رضا قطبی که استعفایش قبلاً اعلام شده بود، می‌گردد.

5- در نقاط دیگر ایران آرامش به تدریج استقرار می‌یابد. در شیراز، اطلاعات اضافی اکتسابی توسط کنسولگری آمریکا حکایت از آن دارد که رهبران مذهبی دستگیر شده عبارتند از ملایان، پیشوا، مصباحی و آیت‌الله عبدالحسین دستغیب، به این وسیله گزارش مرجع ب تصحیح می‌گردد. طبق اظهارات دست‌اندرکاران محلی حکومت نظامی، اینها مهم‌ترین سازمان‌دهندگان بخش عمده ناآرامیهای شیراز می‌باشند. در شهرهای بزرگ بازارها تعطیل مانده‌اند، ولی طی دو روز گذشته مغازه‌های دیگر به تدریج باز شده‌اند. بازار تبریز هنوز بسته است، اما شهر خیلی آرام می‌باشد؛ دیگر مغازه‌ها باز شده اند. مطبوعات صبح روز 13 سپتامبر اعلام کردند که حکومت نظامی تبریز، تانک و وسائط نقلیه سنگین نظامی را از خیابانها خارج ساخته‌اند زیرا ماندن آنها را ضروری تشخیص نداده و معتقد است که با ایجاد مشکلات ترافیکی نگرانیهای بی‌موردی را برای شهروندان به وجود می‌آورند. سولیوان

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 68 خیلی محرمانه13 سپتامبر 1978 - 22 شهریور 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر جلسه را با گزارشی از وقایع هفته گذشته آغاز کرد. او گفت که تظاهرات روز

پنج‌شنبه نگرانی زیادی را در رابطه با وسعت و سازماندهی آشکار آن در میان دولت به وجود آورده است. او کشتار جمعه میدان ژاله را یک نمایش نامیمون از قدرت حکومت نظامی توصیف کرد. سربازان مجهز به کلیه وسایل جنگی بودند و به جای سلاحهای کنترل‌کننده جمعیت از سلاحهای جنگی استفاده می‌کردند. او گفت که وظیفه فعلی دولت جدا کردن عناصر فرمانبردار از عناصر مخرب مخالفین است. او بر اهمیت رعایت مقررات حکومت نظامی توسط مقامات رسمی سفارت تأکید کرد. او دستور داد که گزارش هیأت اعزامی در حال حاضر باید بیشتر بر حقایق متمرکز شود تا ارائه تحلیل. نیوسام معاون وزارت خارجه به علت گزارش وقایع اخیر از سفارت تجلیل کرده است.

سفیر ضمن برشمردن مقداری از مسایل متفرقه، گفت که شکایاتی از بازرگانان آمریکایی به دست رسیده که از دیرکرد پرداخت اجرت خدمات انجام شده از سوی ایرانیان حکایت می‌کنند. این امر متناسب با نگرانی فزاینده ما در مورد اشکال بودجه است. یک چنین موقعیتی می‌تواند به سبب ایجاد اختلال ناشی از روی‌کار آمدن وزرای جدید یا ترس از انجام پرداختهایی که بوی فساد از آنها می‌آید، باشد. هر کس در این مورد چیزی شنیده آن را به جان میلز گزارش دهد.

در رابطه با موضوع رشوه و فساد ممکن است چیزی نمانده باشد که ما تعدادی از رابطین و دوستان را از دست بدهیم، به عنوان مثال به اعتماد و منصور دستور داده شده است که به علت بازجویی از آنها از کشور خارج نشوند.

سفیر پیامی را مورد بحث قرار داد که از «رید» معاون وزارت خارجه، مبنی برکاهش بودجه سالی مالی 1980 و پستها، دریافت داشته بود. وزارت خارجه قصد کاهش 55 میلیون دلار و 461 پست را دارد که بیشتر آنها در خارج از کشور خواهد بود. یکی از پیشنهاداتی که باید به آنها توجه شود این است که پستهای خالی مربوط به صدور ویزاهای غیرمهاجرتی در کشورهایی که کمتر مرتکب تقلب می‌شوند، از بین برود. آقای گوئلز با طنز درباره این ایده می‌گوید که دراین صورت پستهای زیادی حذف نخواهد شد.

بلومنتال (وزیر دارایی) اواخر امسال از ایران دیدن خواهد کرد. آقایان ناس و میلز با هم تهیه یک برنامه را آغاز خواهند کرد. از آقای وزیر دعوت خواهد شد که در محل اقامت سفیر بماند.

رئیس کنسرسیوم در همان زمان که سفیر یک میهمانی برای جان میلز ترتیب می‌دهد، یک میهمانی مشروب خواهد داد. سفیر مایل است که زمانی با اعضای کنسرسیوم ملاقاتی داشته باشد ولی این دعوت را رد خواهد کرد.

آقای شلنبرگر درباره پخش برنامه‌های زنده مجلس در تلویزیون صحبت کرد و گفت که این برنامه‌ها تأثیر قابل‌توجهی دارد و مانند یک نوع سوپاپ اطمینان برای خروج بخار عمل می‌کند.

انجمن ایران و آمریکا یک نوار ویدیویی یک ساعته از واشنگتن دریافت کرده است که در آن گروهی از دانشجویان ایرانی تجارب خود را در میان می‌گذارند. این فیلم در مرکز مشاوره دانشجویی در دسترس قرار خواهد گفت.

آقای میلز در مورد تأثیر وقایع اخیر بر اقتصاد صحبت کرد و گفت که واقعاً به نظر می‌رسد که اولویتهای بودجه از دفاع به کشاورزی تغییر یافته باشند.

در اخبار سیاسی، نوری که امروز دستگیر شد، همان ملایی است که خط ضدیهودی را جلو می‌برده است. او همچنین در وقایع میدان ژاله دست داشت.

آقای بوتلر اختصاص منابع مالی جدید به کشاورزی را مورد تأیید قرار داد. سفیر قرار است در آینده نزدیک با وزیر جدید ملاقات نماید.

سرهنگ شفر گزارش داد که ویلیام Your man برانیگان با دفتر وابسته دفاعی تماس گرفت و در مورد گزارش نادرست خود درباره استفاده سربازان شورشی ایرانی از تفنگهای آمریکایی اظهار تأسف کرد.

آقای بنرمن گزارشی در مورد جلسه امنیتی با حضور 187 شرکت‌کننده ارائه داد.

آقای گوئلز گزارشی در مورد خبر نه چندان غیرمنتظره افزایش سریع درخواستهای مربوط به ویزاهای آمریکایی داد.

آقای رینو گفت که نمایشگاه کالاهای بازرگانی بر طبق برنامه در 19 سپتامبر گشایش خواهد یافت.

حکومت نظامی و مجلس: دوگانگی حکومت

سند شماره 69 خیلی محرمانه14 سپتامبر 1978 - 23 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08834به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8767 موضوع: حکومت نظامی و مجلس: دوگانگی حکومت خلاصه: جلسات مناظره مجلس اذهان عمومی را همچنان به خود مشغول داشته است. حکومت نظامی کارهای خود را به آرامی دنبال می‌کند و در روزهای 14 و 15 سپتامبر احتمالاً درگیریهایی وجود خواهد داشت. استانها آرامند، بازارها تعطیل ولی بسیاری از مغازه‌های دیگر باز شده‌اند. مراسم مربوط به گورستان تهران نیز قرار است امروز بعد از ظهر برگزار شود. شایع شده است که بازار تهران به مدت 10 الی 20 روز تعطیل خواهد شد. شایعات پراکنده در مورد مشکلات در ارتش پخش ولی تأیید نشده است. دولت ایران مجبور است دوگانگی بین بحث آزاد (هر چند تند) در مجلس و مطبوعات و در مقابل آن مجلس تحت کنترل (و دستگیریهای بی سر و صدا) حکومت نظامی را برطرف نماید. پایان خلاصه.

1- در سومین روز برگزاری مناظره مجلس در مورد دولت جدید جناح مخالف همان

موضوعات گذشته را مطرح نمود و دیگران نیز طبق معمول به دفاع از دولت برخواسته و ادعا می‌کردند که دولت جدید می‌تواند بهترین شانس پیشرفت و ترقی باشد. سخنگویان جناح مخالف اظهار داشتند که فساد مهم‌ترین مسئله حیات سیاسی بود و می‌گفتند که بعضی از وزراء ابقاء شده از وضع چندان خوبی برخوردار نمی‌باشند (از هیچ‌کس ذکری به میان نیامد). عین‌الله قمی سخنگوی حزب پان ایرانیست از مجلس خواست که در «نظام تغییرات عمده‌ای را» پدیدار سازد. از آنجا که اکثر سخنگویان طبق برنامه زمان‌بندی حاضر شده‌اند، باید گفت که جلسه مناظره تا 16 یا 17 سپتامبر یعنی قبل از اخذ رأی اعتماد برای دولت ادامه خواهد یافت. یکی از منابع گفته است که افشاگری در مناظرات مجلس ممکن است شاه را به مسایلی که تا به حال از او مخفی مانده واقف کرده باشد.

2- در همان حال، حکومت نظامی به اداره شهرهای بزرگ پرداخته و تهران، اصفهان، شیراز و تبریز و احتمالاً شهرهای دیگر از آرامش برخوردار می‌باشند. شهروندان نیز به خوبی وضع خود را با مقررات منع رفت و آ‌مد تطبیق داده‌اند.

بازارهای اکثر شهرها در تمام روز 13 سپتامبر تا اواسط 14 سپتامبر تعطیل بود. در تهران شایع شده که «مراسم عزاداری» قابل توجهی در اواخر روز 14 سپتامبر در تنها گورستان شهر برگزار خواهد شد. بنا به گفته چند منبع این واقعه احتمالاً شامل تظاهراتی در مخالفت علیه دولت ایران به خاطر تیراندازیهایی که منجر به کشته شدن شورشگران در تاریخ 8 سپتامبر شد، خواهد بود. گورستان در چنان نقطه دورافتاده‌ای از جنوب شهر واقع شده که بعید است بتواند شهر را مستقیماً تحت‌تأثیر قرار دهد. طبق شایعات دیگر بازار تهران و احتمالاً دیگر شهرها برای مدت10 الی 20 روز تعطیل خواهد بود (هر کدام را که می‌خواهید باور کنید).

3- شایعات همچنین حاکی از آن است که در بعضی از واحدهای نظامی مشکلات انضباطی بروز کرده ولی اینگونه گزارشها مبهم و تأیید نشده است. احتمالاً آنهایی که در انتشار اینگونه شایعات منافع سیاسی می‌برند در مورد رویدادهای کوچک مبالغه کرده‌اند (در این اواخر به این فن توسل بسیاری شده است).

4- دوگانگی جالب موجود بین مناظره آزاد (و گاهی شرارت‌آمیز) مجلس که به طور زنده برای کشور پخش می‌شود و در برابر محدودیت‌های تحمیلی بر مطبوعات و مجلس بر اساس حکومت نظامی و دستگیریهای پنهانی رهبران مخالف همچنان ادامه دارد. در حال حاضر مناظره مجلس سوپاپ اطمینان مفیدی را برای از بین بردن یأس و نومیدی‌های انباشته شده فراهم آورده در حالیکه دولت نیز سعی می‌کند با توسل به حکومت نظامی وضع امنیتی کشور را تحت کنترل خویش درآورد. این سیستم تاکنون عملکرد خوبی داشته ولی واضح است که برای مدت طولانی نمی‌تواند ادامه پیدا کند. عموم مردم به پخش رادیویی مجلس علاقه‌مندند. اما چهره‌های فعال سیاسی به خاطر امکان دستگیری عصبی می‌باشند و فعالیت جدید سیاسی در زمان برقراری حکومت نظامی به حالت رکود درآمده است. (علت اصلی ناراحتی‌ها مربوط

به سیاست دستگیریهای بی‌سر و صدا توسط حکومت نظامی است.) 5- اگر دولت ایران در پایان هفته آتی با خشونت‌های وسیع روبرو نشود و دولت شریف‌امامی نیز طبق انتظار مورد تأیید قرار گیرد، دولت خواهد توانست نفس راحتی بکشد. با این وصف در ماههای آتی موقعیت‌های دیگری برای بروز آشوب وجود دارد که مهم‌ترین آنها هفتم اکتبر یعنی روز بازگشایی مدارس است. تمام اساتید و دانشجویان و تمام مدیران از جمله وزیر آموزش عالی معتقدند که شورش مجدداً از سر گرفته خواهد شد و بسیاری پیش‌بینی می‌کنند که احتمالاً سال تحصیلی «بیش از یک هفته یا کمتر دوام نخواهد داشت. موقعیت دیگری که برای بروز آشوب وجود دارد روز 26 اکتبر یعنی روز تولد شاه است، که خود هدفی طبیعی برای تظاهرکنندگان ضدرژیم می‌باشد. مهم‌ترین روز مذهبی دیگر روز 18 اکتبر یعنی چهلمین روز «بزرگداشت» کشته‌شدگان روز هشتم سپتامبر است. اکثر ناظران معتقدند که بهترین کار برای به دست گرفتن قوه ابتکار توسط دولت این است که هر چه زودتر برنامه مثبت خویش را در اختیار مجلس قرار دهد و تلاش کند تا مدت برقراری حکومت نظامی تا حد ممکن کوتاه‌تر شود. سولیوان

گزارش حکومت نظامی مورخ 15 سپتامبر

سند شماره 70 خیلی محرمانه15 سپتامبر 1978 - 24 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08841به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8834 موضوع: گزارش حکومت نظامی مورخ 15 سپتامبر خلاصه: راهپیمایی هزاران نفر از مردم به سمت گورستان تهران در بعد از ظهر روز 14 سپتامبر به خاطر کنترل شدید مقامات نظامی توأم با آرامش بود. اکثر مغازه‌های تهران و شهرهای دیگر در پاسخ به درخواستهایی که به نام خمینی و دیگر ملاهای محلی اصفهان که تندروتر و مغایر با درخواست معتدل‌تر آیت‌الله شریعتمداری برای برگزاری عزاداری آرام در منازل بود، تعطیل شده بودند. انفجار چند بمب آتش‌زا در اصفهان در اولین لحظات سپیده‌دم 14 سپتامبر، نشانه چند عملیات تروریستی کوچک بود، در این عملیات به پارک موتوری شرکت گرومن خسارات ناچیزی وارد آمد. مقامات اصفهان در نظر دارند مقررات ساعات منع رفت و آمد را طولانی‌تر سازند. دو تن از وزراء سابق (احتمالاً به جرم فساد) دستگیر شده‌اند. گرچه بین نحوه برخورد میانه‌روهای مذهبی جناح شریعتمداری و افراطی‌های دسته خمینی هنوز هم اختلاف فاحش وجود دارد، ولی رویدادهایی چون انفجار بمب‌های آتش‌زا در اصفهان نشانگر اقدام مستقل و خودسرانه تروریست‌هایی است که ممکن است الزاماً مطیع و وفادار به رهبریت مذهبی نباشند. در همین اثناء، ظاهراً مغازه‌داران کشور به دستورات جناح مخالف برای بستن مغازه‌های خود در روزهای خاص بهتر عمل می‌کنند و به دستورات

حکومت نظامی برای گشودن مغازه‌های خویش وقع چندانی نمی‌نهند. پایان خلاصه.

1- جمعیتی که بر اساس برآورد چند منبع مرکب از 3 الی 10 هزار نفر بود در گورستان بهشت زهرا واقع در چند کیلومتری جنوب تهران در اواخر روز 14 سپتامبر اجتماع کرده بودند تا مراسم عزاداری هفتمین روز «کشته‌شدگان» تظاهرات هشتم سپتامبر را برگزار نمایند. جمعیت تحت سرپرستی ملاهای معمولی شعارهای ضدشاهی و ضددولتی می‌دادند ولی پس از آنکه یکی از افسران ارتش با استفاده از بلندگو جمعیت را با عنوان برادران خطاب کرد که ارتش نمی‌خواهد به آنها آسیبی برساند، آرام شدند. بر اساس یکی از گزارشها، سربازان به تظاهرکنندگان شاخه‌های گل تقدیم کرده‌اند ولی گزارشهای دیگر حاکی از آن است که مردم به سربازان گل داده‌اند. جمعیت در کمال آرامش متفرق شده و با استفاده از اتوبوسهای اجاره‌ای و اتومبیلهای شخصی به تهران بازگشتند.

2- در روز 14 سپتامبر برخلاف معمول تعداد بیشتری از مغازه‌های تهران و دیگر شهرهای بزرگ، چه در داخل بازارها و نقاط دیگر، تعطیل بودند. بنا به گزارش کنسولگری ما و علیرغم ادعاهای علنی مقامات حکومت نظامی، این وضع در تبریز نیز حاکم بود. علت تعطیلی مغازه‌ها نیز دستور صادره به نام آیت‌الله خمینی در روز 13 سپتامبر بود، گرچه نحوه جمله‌بندی اعلامیه و نبودن مهر شخصی وی در پای آن چنین می‌نماید که هم‌پیمانان وی در جناح چپ این اعلامیه را به نام وی منتشر ساخته‌اند.

3- رهبرملاهای میانه‌رو یعنی آیت‌الله شریعتمداری از طریق رادیوی محلی اعلامیه خویش را پخش کرد و در آن از مردم خواست که در منازل خویش به برگزاری عزاداری آرام بپردازند ولی مغازه‌ها را تعطیل نکرده و با مقامات درگیر نشوند. کنسول مک‌گافی از اصفهان گزارش داد که در آنجا ملاهای محلی بلافاصله و در بعد از ظهر همان روز (13 سپتامبر) اعلامیه مختصر خویش را منتشر ساختند و اعلام داشتند که شریعتمداری و یا هیچ «بیگانه» دیگر حق ندارد برای مذهبیون اصفهان تعیین تکلیف کند و در آن از درخواست خمینی برای برگزاری «اعتصاب عمومی» حمایت کردند بدون اینکه مستقیماً از خمینی ذکری به میان آورند. مقامات حکومت نظامی فرمانی صادر کرده و از مغازه‌دارها خواستند که باز بمانند در غیر این صورت جواز کسب باطل و مغازه‌های تعطیل شده ضبط خواهد شد. در روز 13 سپتامبر حدود 60 درصد مغازه‌ها باز بود ولی بنا به گزارش کنسول در تاریخ 14 سپتامبر تعطیلی مغازه‌ها تقریباً جنبه عمومی پیدا کرده بود. مقامات اصفهان نیز از همان زمان چند ملای محلی از جمله شیخ محبوبی که نامش در اعلامیه منتشره دیده می‌شد، دستگیر کرده‌اند.

4- در غروب روز 14 سپتامبر اصفهان شاهد انفجار چند بمب آتش زا بود. کمی پس از ساعت 7 صبح شاهدان عینی از جمله چند آمریکایی مقیم هتلی که در آن نزدیکی قرار داشت، دو جوان موتورسوار را مشاهده کردند که با پرتاب سنگ، شیشه پنجره‌های طبقات فوقانی دو ساختمان دولتی یعنی شعبه‌ای از وزارت اطلاعات و جهانگردی و شعبه‌ای از شهرداری را که

در آن روز تعطیل بود شکستند. سپس یک ماشین پیکان حامل دو سرنشین جوان از راه رسید و نور چراغهای دستی خویش را متوجه پنجره‌ها کرده تا مطمئن شوند که شیشه‌ها شکسته شده‌اند. لحظاتی بعد یک پیکان دیگر به آنجا رسید و دو جوان دیگر که سرنشینان آن بودند بمب‌های آتش‌زای خویش را به درون پنجره‌ها پرتاب کردند کمی پس از آن نیز سه بانک دیگر به همین نحو به آتش کشیده شد (فاقد شاهد عینی). با محل سکونت رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی نیز به همین نحو رفتار شد. بالاخره، کمی پس از ساعت 9 صبح چند کوکتل مولوتف از این سوی دیوار به داخل پارک موتوری گرومن پرتاب گردید که در نتیجه آن یک ماشین سوخت. بعداً نیز نگهبان شب متوجه یک سه راهی منفجر نشده در نزدیکی منبع غیرقابل اشتغال بنزین گردید، او آن را برداشته و به داخل خیابان پرتاب نمود و پلیس نیز آن را که هنوز خوشبختانه منفجر نشده بود از آنجا برد. ترتیب بروز وقایع نشانگر آن است که احتمالاً همه آنها کار یک گروه از تروریست‌ها بوده است. بنا به گزارش کنسول، مقامات حکومت نظامی در نظر دارند مدت مقررات منع رفت و آمد را در اصفهان طولانی‌تر نمایند.

5- غروب روز 14 سپتامبر مقامات حکومت نظامی اعلام کردن که دو تن از وزراء سابق دولت ایران (از کابینه هویدا) را دستگیر کرده‌اند. یکی از آنها روحانی وزیر کشاورزی سابق (و وزیر آب و برق قبلی) و دیگری فریدون مهدوی وزیر بازرگانی سابق (و وزیر کشور قبلی) می‌باشند. بر اساس ماده 5 قانون حکومت نظامی برای این کار لازم نیست اتهام خاصی وجود داشته باشد و حداقل علناً نیز هیچ‌گونه اتهامی مطرح نشده است.

6- نظریه: تا به حال سه الگو ظاهر شده است، اولاً، چنین به نظر می‌رسد که آیت‌الله شریعتمداری علیرغم کاهش نسبی محبوبیت خویش که یکی از نشانه‌های آن انتقادات ملاهای محلی اصفهان از اوست، وی خط مستقل خود را در مقایسه با خط حامیان تندرو و افراطی‌تر خمینی حفظ کرده است. ثانیاً، تروریست‌ها و شبه‌نظامیان معمولی چپگرایی که تا به حال گمان می‌کردیم از تلاشهای افراطی خمینی حمایت می‌کنند فعالیتهایی از خود نشان می‌دهند که شاید بتوان گفت مستقل از فعالیتهای پیروان مذهبی خمینی است. ثالثاً، مغازه‌داران به دستورات جناح مخالف برای تعطیل کردن مغازه‌ها گردن نهاده و به درخواستها و دستورات مقامات حکومت نظامی برای باز کردن مغازه‌ها توجهی نمی‌کنند. سولیوان

پیروزی دولت در کسب رأی اعتماد، وضعیت عمومی آرامتر است

سند شماره 71 خیلی محرمانه17 سپتامبر 1978 - 26 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08904به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 88891 موضوع: پیروزی دولت در کسب رأی اعتماد، وضعیت عمومی آرامتر است خلاصه: دولت شریف‌امامی در کسب رأی اعتماد از مجلس پیروز شده و 176 رأی مثبت،

16 رأی مخالف و 2 رأی ممتنع می‌گیرد. نخست‌وزیر سیاست‌ها را مجدداً تأیید کرده و به انتقادها با لحنی تند پاسخ می‌گوید. دولت ایران مدارکی دال بر خرابکاریهای کمونیستی و حملات تروریستی در تبریز را برای مجلس ارائه می‌کند. مقررات منع رفت و آمد در تهران از شدت و حدت کمتر برخوردار شده است. به خبرنگار نشریه منچستر گاردین 72 ساعت فرصت داده می‌شود تا ایران را ترک نماید. مطبوعات محلی خواستار آزادی اخبار به عنوان مبرم‌ترین نیاز جامعه می‌باشند. نخست‌وزیر اسبق یعنی امینی می‌گوید که وی هنوز آماده است کارها را بر عهده بگیرد. گروههای مذهبی نیز برای کسب موقعیت سیاسی شروع به نیرنگ زدن گروه و به رقابت پرداخته‌اند. شریعتمداری نیز اعتراف می‌کند که ممکن است نفوذ مارکسیست‌ها تا حدی درست باشد. حامیان خمینی احتمالاً درصدد انجام معامله با کسی هستند. مجلس لایحه حکومت نظامی را تصویب می‌کند. پایان خلاصه.

1- مهم‌ترین خبر دو روز گذشته خاتمه مناظره مجلس در مورد رأی اعتماد به دولت و رأی اعتماد مورخ 16 سپتامبر بود که در آن دولت پیروز شد (176 رأی مثبت، 16 رأی مخالف و 2 رأی ممتنع و یک رأی بدون اظهارنظر). شخص نخست‌وزیر به ایراد سخنرانی تندی پرداخت و در همان حال گزارشی از سازمانهای امنیتی ملی را نشان داد که در آن شواهدی دال بر خرابکاریهای کمونیستی در ماههای اخیر آمده بود. شریف‌امامی در سخنان خویش نکات زیر را مطرح ساخت که پاسخی مستقیم به انتقادهای قبلی بود: الف) مهم‌ترین مسئله وحدت ملی است؛ اگر دولت‌های قبلی مرتکب خطا شده‌اند مجلس و سنا نیز در خطاهای آنها سهیم بوده‌اند؛ ب) حکومت نظامی با بی‌میلی تحمیل شده و در صورت آرامش اوضاع لغو خواهد شد؛ ج) زندانیان ضددولتی در هر موردی که قانون مجاز بداند آزاد خواهند شد؛ د) همه اقلیت‌ها از حمایت کامل در قانون اساسی بهره‌مند می‌شوند؛ و ه ( با فساد شدیداً مبارزه خواهد شد. نخست‌وزیر به انتقادهای شخصی جناح مخالف مبنی بر اینکه وی قوه مقننه را تضعیف کرده و از گذشتگان پیروی می‌کند با لحنی تند پاسخ گفت و اظهار داشت «38 سال است که به این کشور خدمت کرده و از پایین‌ترین رده اداری کار خود را آغاز کرده‌ام... من، اینجا متولد شده و در اینجا نیز خواهم مرد. من این مقام را به خاطر جاه‌طلبی و مقام و یا ارضای هواهای نفسانی قبول نکرده‌ام... بلکه به این خاطر آن را پذیرفته‌ام، چون معتقدم که شانه خالی کردن از زیر چنین باری، جنایتی نابخشودنی محسوب می‌گردد.» در اینجا تمام نمایندگان با فریادهای خویش حمایت خود را از وی ابراز داشتند. سنا نیز قرار است در روز 18 سپتامبر پس از برگزاری یک جلسه کوتاه مناظره دولت را تأیید کند.

2- سفارت هنوز گزارشی را که در اختیار دولت ایران است مشاهده نکرده ولی گزارش مطبوعات مورخ 17 سپتامبر حاکی از آن است که در گزارش مزبور به عدم موفقیت دولت در چند ماهه اخیر اعتراف شده و سپس خاطرنشان شده که شواهد موجود نشان می‌دهد که تحریکات کمونیستی از فوریه 1978 به وضوح در جریانات دخیل بوده است. نشریات

کمونیستی برای تهییج هر چه بیشتر توده‌ها توزیع شده و خود کمونیست‌ها نیز در صفوف مذهبیون رخنه کرده «و شرارت‌ها و مقاصد مغایر با قانون اساسی را با خواست‌های مشروع مسلمین در هم آمیخته‌اند.» بنا به همین گزارش ظاهراً کمونیست‌ها یک دستورالعمل 9 ماده‌ای را توزیع کرده‌اند که در آن نحوه آغاز مبارزه مسلحانه و نحوه بهره‌برداری از مراسم مذهبی اواخر ماه رمضان برای تحریک اقدامات خشونت‌بار به مردم آموزش داده شده است. در این گزارش ظاهراً به چند اعلامیه کمونیست‌ها و نشریاتی که حکایت از مداخله حزب توده (کمونیست) در تدارک حملات مسلحانه دارد نیز اشاره شده است. گزارش در خاتمه می‌گوید اگر دولت ایران حکومت نظامی را به موقع وضع نمی‌کرد، کمونیست‌ها با توسل به آشوبگران مراکز مهم دولتی چون پارلمان، مرکز رادیو و تلویزیون و تأسیسات آب و برق را به تصرف خویش درمی‌آوردند.

3- گزارش مطبوعات همچنین حاوی مطالبی در مورد برخورد مسلحانه در تبریز به تاریخ 15 سپتامبر بین یک گروه تروریستی ملبس به یونیفورم نظامی است که در ساعت 45/10 صبح بر روی یک گروه گشتی در نزدیکی چهارراه شمس تبریزی آتش گشودند. در نتیجه شش سرباز، یک غیرنظامی و دو تروریست کشته شده و هفت نفر نیز زخمی شده‌اند. پیش‌بینی می‌شود که از روز 16 سپتامبر شایعاتی شروع شود مبنی بر اینکه درگیری کار دو گروه گشتی بوده و به نظر ما هم شایعات مربوط به این مورد نمی‌تواند بی‌اساس باشد.

4- وضع امنیتی کشور خیلی بهتر شده است. مقررات منع عبور و مرور در تهران از روز 17 سپتامبر به ساعات بین 11 شب تا 30/4 صبح کاهش یافته است و در اصفهان، تبریز، شیراز و تهران مغازه‌ها از روز 16 سپتامبر باز شده‌اند و بسیاری از مغازه‌های بازار نیز از این جمله هستند. فرماندار نظامی اصفهان نتوانست جواز کسب 17 مغازه در بازار را به علت تعطیل بودن باطل کند و بعضی از مغازه‌ها همچنان تعطیل می‌باشند و وضعیت آشفته است. کنسول آمریکا در اصفهان گزارش داده که فرماندار نظامی و معاونش در تاریخ 17 سپتامبر از اصفهان به تهران فراخوانده شده‌اند و ظاهراً علت این کار مشورت با آنهاست تا حکومت نظامی و احتمالاً تغییر آن در آینده نزدیک مورد بررسی قرار گیرد.

5- لیز ترگود (محفوظ بماند) خبرنگار نشریه منچستر گاردین که سابقاً مقیم تهران بود و اکنون به طور موقت به اینجا بازگشته به طور خصوصی به کارمند سفارت اطلاع داد که به وی از روز 16 سپتامبر، 72 ساعت فرصت داده شده که از ایران خارج شود. کنسول انگلیس موضوع را مورد بررسی قرار داده، اما امیدی به نگهداشتن وی ندارد. (نظریه سفارت: رابطه ترگود با گروههای مذهبی در گذشته، و علاقه زیاد او به تفاسیر غیرمتداول ممکن است او را با حکومت نظامی رودررو قرار داده باشد. ظاهراً با توسل به «دفتر خارجیان مقیم» که یک دفتر مهاجرت دولت ایران است شفاهاً از او خواسته شده ه ایران را ترک گوید.) بنا به گفته ترگود نشریه گاردین ظاهراً در این مورد پافشاری نکرده و در این مورد هیچ‌گونه سر و صدایی در

اینجا به راه نیفتاده است. ترگود شخصاً متعجب شده چون خود وی طی دو هفته گذشته به این نتیجه رسیده بود که مخالفین قانونی ایرانی در داخل «هیچ‌گاه نخواهند توانست با مسایل برخورد درستی داشته باشند» و این موضوع را در بعضی از مقالات خویش منعکس ساخته (که سفارت آنها را ندیده است) و به نظر وی این مقالات برخلاف مقالات قبلی از حساسیت چندانی برخوردار نبوده است. سئوالی که هنوز بی‌جواب مانده این است که آیا او می‌تواند باز هم به ایران بازگردد یا خیر؛ تا به حال هیچ‌گونه مانعی برای بازگشت آتی وی به عنوان یک توریست عادی مشاهده نشده است.

نظریه سفارت: این از اولین شواهد برخورد اینگونه با خبرنگاران مطبوعات خارجی می‌باشد. ما نسبت به شرایط در مورد ترگود مظنون هستیم - نقطه‌نظرات سیاسی وی، این واقعیت که در حین اقامت در اینجا با یک روزنامه‌نگار ایرانی زندگی می‌کرده، و این که زنی در یک جو تجدید حیات اسلامی واقع گردیده و غیره - به طور نامطلوبی منحصر به فرد است.) 6- عاملی تهرانی وزیر اطلاعات در تاریخ 11 سپتامبر به درخواست دولت مبنی بر حراست از آزادی مطبوعات پاسخ مثبت داد و به ضرورت مجاز شمردن بعضی از استثنائات در حین برقراری حکومت نظامی اذعان نمود و گفت لایحه جدید مطبوعاتی به زودی در مجلس مطرح خواهد شد. او نیز از امیدواری نخست‌وزیر به خاتمه سریع حکومت نظامی و اعاده آزادیهای کامل مطبوعاتی سخن گفت. روزنامه کیهان از آزادی مطبوعات به عنوان مبرم‌ترین نیاز ایران یاد کرده و آن را ضروری‌ترین عامل در مشارکت مردم بر اساس اطلاعات و اخبار صحیح دانسته است.

7- مطبوعات مورخ 17 سپتامبر گزارش داده‌اند که نخست‌وزیر سابق علی امینی به خبرنگار بی.بی.سی در تهران گفته که وی آماده است تا در صورت لزوم ریاست دولت را به عهده گیرد. وی گفت ایران قطعاً رژیم سلطنتی خود را حفظ خواهد کرد و گفت تنها راه برای حل بحران موجود این است که حکومت در اختیار فردی مستقل قرار گیرد. (نظریه: تا آنجا که می‌دانیم حمایت چندانی از امینی ابراز نشده. اینکه او هنوز هم توجه رسانه‌های خبری را به خود معطوف می‌دارد شگفت‌آور است).

8 - در زمینه‌ای حساس‌تر، به سفارت اطلاع داده شده که گروههای مذهبی با جدیت بیشتر به بحث و تبادل‌نظر در مورد معاملات سیاسی پرداخته‌اند. آیت‌الله شریعتمداری به یکی از خبرنگاران آمریکایی در تاریخ 16 سپتامبرگفته است که مارکسیست‌ها در میان گروههای مذهبی ایران رخنه کرده‌اند و هدف آنها به راه انداختن خشونت است نه کمک به اسلام. گرچه وی مخالفت خویش را با انجام هرگونه معامله با دولت ایران ابراز داشته، ولی بعضی از پیروان وی با چند گروه مخالف در تماس بوده‌اند. (نظریه سفارت: این اولین اعتراف «نیمه علنی» یک چهره مذهبی مبنی بر دست داشتن مارکسیست‌ها در آشوبهای اخیر می‌باشد.)

9- گویا حتی نمایندگان آیت‌الله خمینی نیز با یک یا دو گروه میانه‌رو از صاحب‌منصبان سابق، باب گفتگو و مذاکره را باز کرده‌اند. این گفتگوها در حال حاضر بسیار بی‌محتوا می‌باشند ولی سفارت امیدوار است به زودی در مسیری بر اساس اعتماد و کسب اعتبار قرار گیرد.

9- صبح روز 17 سپتامبر، مجلس حکومت نظامی را با 154 رأی مثبت و 32 رأی مخالف تصویب نمود. مناقشات جناح مخالف، بیشتر در جلسات تنفس صورت می‌گرفت. وزیر دادگستری یعنی باهری در حمایت از دولت ایران گفت دولت شریف امامی نمی‌خواست تحت لوای حکومت نظامی حیات خویش را آغاز کند، اما وضعیت موجود راه چاره دیگری را ایجاب نمی‌کرد، و دولت ایران متعهد شده که در اولین فرصت وضعیت عادی را به کشور بازگرداند.

مجلس سنا نیز قرار است با حداقل مناظره ممکن در تاریخ 18 یا 19 سپتامبر حکومت نظامی را تأیید کند. علیرغم جلسات فوق‌العاده اخیر یکی از مقامات مجلس به سفارت گفت که بازگشایی رسمی پارلمان در روز ششم اکتبر و در ساختمان مجلس سنا صورت خواهد گرفت. شاه برای نمایندگان مجلسین در یک جا سخنرانی خواهد نمود. شایعات جاری حکایت از آن دارد که امسال جلسه افتتاحیه تغییر خواهد کرد ولی ظاهراً این طور نخواهد شد.⁽¹⁾سولیوان

گزارش مورخ 18 سپتامبر حکومت نظامی

سند شماره 72 خیلی محرمانه18 سپتامبر 1978 - 27 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 08973به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8904 موضوع: گزارش مورخ 18 سپتامبر حکومت نظامی 1- شب 17 سپتامبر انفجار دو بمب آتش‌زا خساراتی را به محل سکونت و اتومبیل مدیر تعمیر و نگهداری شرکت بل هلیکوپتر در اصفهان وارد آورد. گزارش شده در میان جمعیتی که در خارج منزل وی اجتماع کرده بودند یک نفر پلاکاردی در دست داشت که بر روی آن نوشته شده بود «آمریکایی به خانه‌ات برگرد.» موضوع در دست تحقیق است. در همین حال مطلع شده‌ایم که کارمند مزبور می‌خواهد از این کشور خارج شود. به تحقیقات خویش ادامه خواهیم داد تا دریابیم که چه عاملی باعث وقوع این حادثه شده است، گرچه تحقیقات مقدماتی نشانگر چیزی حاکی از مداخله فرد مربوطه نبوده است. کنسولگری اصفهان گزارش جداگانه‌ای را ارسال خواهد داشت.

2- مجلس سنا امروز تقریباً به اتفاق آرا دولت شریف امامی را تأیید کرد (44 رأی مثبت بدون رأی منفی و در حالیکه یک نفر از اعضاء رأی نداده بود). مناظره و رأی‌گیری در مورد قانون حکومت نظامی قرار است روز 20 سپتامبر انجام شود. در همین حال دولت شریف‌امامی نیز اولین جلسه کابینه خویش را تشکیل داد و بیانیه‌ای در اختیار مطبوعات قرار داد که حاکی از فعالیت بسیار برای تأمین نیازهای اقتصادی و اجتماعی کشور است.

3- ساعات مقررات منع عبور و مرور در سه شهر دیگر (آبادان، اهواز و شیراز) کوتاه‌تر شده است.

4- سفارت ارسال گزارشات روزانه مربوط به حکومت نظامی را متوقف خواهد ساخت مگر آنکه وضع مجدداً بحرانی شود. البته گزارشات مربوط به وقایع منفرد و جالب توجه همچنان ارسال خواهد شد. سولیوان

حمله به محل مسکونی شهروندان آمریکایی مستقر در اصفهان

سند شماره 73 محرمانه18 سپتامبر 1978 - 27 شهریور 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهانبه: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: حمله با کوکتل مولوتف به محل مسکونی شهروندان آمریکایی مستقر در اصفهان 1- خلاصه: در شب 17 سپتامبر در اولین حمله گزارش شده از این نوع در ایران با یک کوکتل مولوتف به خانه یک آمریکایی حمله شد. هیچ‌گونه صدمات جانی وجود نداشت، شواهد بیانگر این است که نگرانیهایی در بین آمریکاییان به وجود آمده و به نظر می‌رسد هدف حمله نیز برانگیختن چنین نگرانیهایی بوده است. احساسات ضدآمریکایی در منطقه از این حمله حمایت می‌کند. پایان خلاصه.

2- در ساعت 45 و 20 به وقت محلی در تاریخ 17 سپتامبر آقای چارلز لویو (Charles Lowe) رئیس تعمیر و نگهداری تأسیسات شرکت بل‌هلیکوپتر در اصفهان شنید که با درب منزلش ور می‌روند. درب قفل بود اما او برای بررسی بطرف درب رفت. وی متوجه شد که پلکان و درب جلویی منزلش به آتش کشیده شده است، موفق شد که آتش را خاموش کند و به طبقه پایین رفت و صاحبخانه‌اش را در حال خاموش کردن آتش اتومبیلش دید، (اتومبیل لویو) که این آتش هم کنترل شد و اتومبیل را برای جلوگیری از خطر گسترش آتش به بیرون هل دادند.

جمعیت زیادی در صحنه گرد آمده و پیشنهاد هیچگونه کمکی نمی‌نمودند. همسر آقای لویو می‌گوید که در بین جمعیت علامتی را دیده که با انگلیسی ناقص روی آن نوشته بود «یانکی به خانه‌ات برگرد» و فارسی آن نیز نوشته شده بود. مقامات حکومت نظامی از جمله ارتشبد ناجی فرماندار حکومت نظامی به درخواست ما پاسخ سریع داد و در این مورد مشغول یک بررسی جامعی است. آنها موضوع را جدی گرفته و در اطراف منازل برخی از کارمندان بل

هلیکوپتر در شهر محافظین نظامی گمارده‌اند.

2- آقای لویو می‌گوید که او طی سالهای اقامتش در ایران روابط خوبی با همسایگان خود داشته است. در 17 سپتامبر پسر یکی از همسایگانش راکتی به طرف اتومبیلش پرتاب کرده است، او به طور جدی با والدین پسر صحبت کرده اما مسئله امروز را از این ناحیه نمی‌بیند. اتومبیل و درب جلویی منزل او درداخل یک دالان که دارای درب کلون‌دار می‌باشد، قرار دارد، اما او می‌گوید که درب را می‌توان به راحتی از بیرون باز کرد.

3- پرس و جوها نشان می‌دهد که حمله‌کنندگان دو نفر مرد بوده‌اند که با دو عدد کوکتل مولوتف و احتمالاً یک بمب دست‌ساز (که عمل نکرد) محتوی گاز و شن دست به حمله زده بودند. یک یاداشت نیم سوخته به فارسی در محل پیدا شده و در اختیار پلیس قرار داده شده ولی تاکنون از مضمون آن چیزی برای ما روشن نگردیده است.

4- شرکت بل هلیکوپتر کارمندان خود را در جریان حادثه قرار داده است و آنها را به خونسردی توصیه کرده است. شرکت گزارش می‌دهد که برخی از کارمندان قبلاً درخواست برگشت به خانه را به شرکت داده‌اند. جامعه آمریکاییان به طور گسترده عمیقاً مضطرب هستند.

5- اقدام به باز نمودن درب جلویی منزل احتمالاً نشانه این است که پرتاب‌کنندگان بمب قصد داشته‌اند که عمل آنها منجر به زخمی یا کشته شدن چند نفر گردد. به علاوه حضور جمعیت زیادی البته نه به صورت تأیید شده با احساسات ضدآمریکایی دارای مفاهیم جدی است کلیه حملات این چنین در گذشته به دقت طراحی شده بود تا به کسی صدمه‌ای وارد نیاید. این اولین گزارش از این نوع است که حمله با احساسات عمومی ضدآمریکایی همراه است.

گزارشاتی وجود دارد و نشان می‌دهد که در مورخه 15 سپتامبر 78، قبل از پرتاب راکت به داخل آپارتمان ایتالیایی‌ها جزواتی بر علیه خارجیان پخش شده است. این کنسولگری نیز تاکنون با یک بمب و یک کوکتل مولوتف مورد حمله قرار گرفته است. در حمله‌ای که پارکینگ یک شرکت خارجی انجام شده یک اتومبیل سوخته و تعدادی تایر نیز صدمه دیده است (همه اینها بدون اخطار بوده است) تعداد زیادی تلفن یا نامه‌های تهدیدآمیز به آمریکاییها و یا به تأسیسات آمریکایی رسیده ولی هیچ‌یک از آنها با حمله همراه نبوده است. برای اولین بار است که این عوامل با تصمیم به کشتن یا مجروح نمودن جمع زیادی ظاهر می‌شوند. نظر به اینکه آمریکاییها در سطح شهر و حومه آن پراکنده هستند، در صورتی که مشخصاً هدف تهدید قرار گیرند راه مؤثری برای محافظت آنها وجود ندارد. این حمله نیز مانند سایر حملات بعد از تاریکی که میدان دید در حداقل خود می‌باشد و قبل از ساعت شروع منع عبور و مرور که هنوز خیابان‌ها شلوغ بوده، صورت گرفته است. هرگونه افزایشی در ساعات منع عبور و مرور موجب خشم بیشتر عموم می‌گردد و در نتیجه حملات نیز افزایش خواهند یافت.

6- من فکر نمی‌کنم که احساسات ضدآمریکایی در اینجا فراگیر و گسترده باشد، ولی به هر

حال وجود دارد و هوادارانی نیز پیدا می‌کند. آنها برای اینکه پیروز شوند لازم نیست که تعداد زیادی باشند و هم‌چنین لازم نیست که بتوانند با موفقیت با آمریکاییها بجنگند. اگر اکثریت مردم به جای اینکه فعالانه از آمریکاییها محافظت نمایند، به حالت بی‌طرف و خنثی باقی بمانند، همانگونه که اخیراً نشان دادند، در این صورت موقعیت خطرناک خواهد شد.

مک‌گافی

مقاله یک روزنامه‌نگار برجسته در مورد وضعیت سیاسی ایران

سند شماره 74 محرمانه18 سپتامبر 1978– 27 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11652به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: مقاله یک روزنامه‌نگار برجسته در مورد وضعیت سیاسی ایران ارجاع: روزنامه کیهان اینترنشنال، مورخ 13 سپتامبر 1978 مقاله «آزاد سازی یا مشت آهنین؟» به پیوست مقاله‌ای که در روزنامه کیهان اینترنشنال و به قلم یکی از روزنامه‌نگاران برجسته به نام امیر طاهری در تاریخ 13 سپتامبر به چاپ رسیده است برایتان ارسال می‌گردد.

این مقاله احتمالاً به خوبی وضعیتی را که شاه و دولت ایران با آن مواجهند بهتر از هر مقاله‌ی دیگری توصیف می‌کند. نویسنده به درستی اپوزیسیون را ترکیبی از یک ائتلاف متشکل از عناصر نسبتاً میانه‌رو و ائتلاف جداگانه‌ای متشکل از عناصر افراطی جناح چپ و راست می‌داند.

او معتقد است که «براندازان» افراطی اپوزیسیون را سازمان داده‌اند که البته میانه‌روها گاه از این سازمان‌یافتگی به نفع خود استفاده می‌کنند، همانند آنچه در تظاهرات عید فطر در تاریخ 4 سپتامبر رخ داد.

طاهری میانه‌روها را بیشتر رهبران سیاسی می‌داند تا مذهبی. البته با توجه روابط نزدیک طاهری با شاه و حکومت، شاید این نظر متأثر از خودسانسوری باشد.

هر چند این اظهار نظر نقص بزرگی در مقاله مزبور محسوب می‌شود ولی او به درستی به لزوم تمایز بین «براندازی» و «مخالفت قانونی» با رژیم اشاره می‌کند. نویسنده همچنین به درستی خاطرنشان می‌کند که دولت به مدت چندین ماه از سازماندهی اپوزیسیون به دست عناصر افراطی غافل ماند و به اشتباه توجه خود را معطوف رهبران پرسروصدا ولی میانه‌روتر اپوزیسیون کرد که از آزادی یکی دو سال گذشته برای چاپ نظرات و پخش اعلامیه‌هایشان سود جسته بودند.

نویسنده در آخر به درستی از دولت می‌خواهد تا به سازماندهی حامیان خود کمک کند، و «یک سال رخوت سیاسی دولت» را رخ می‌کشد. هر چند توصیف فوق در حق شاه و تلاش‌های دولت برای احیای حزب رستاخیز قدری بی‌انصافی است، ولی به دقت بیانگر

سستی تلاش‌های حامیان حکومت در حوزه سیاسی، آن هم در زمانی که گشایش نسبی فضای سیاسی به اپوزیسیون فرصت مخالفت و سازمان دادن به توده‌های مردم را داد، است.

سولیوان

بسته شدن بازار اصفهان: دلایل و اهداف

سند شماره 75 محرمانه19 سپتامبر 1978 - 28 شهریور 1357 از: دیوید سی مک‌گافی کنسول سیاسی آمریکا، اصفهان کنسولگری آمریکا اصفهان - ایرانیادداشت برای بایگانی موضوع: بسته شدن بازار اصفهان: دلایل و اهداف اخبار تظاهرات و کشتارهای جمعه هشتم سپتامبر در شرایطی به اصفهان رسید که مغازه و بازارها طبق معمول تعطیل بود. حتی شنبه نیز که معمولاً روز آرامی است آرام‌تر بود. در روز یکشنبه 85 درصد از مغازه‌ها و بازارهای شهر بسته بود و تا آخر هفته به 95 درصد نیز رسید. مقامات حکومت نظامی که از بی‌اعتنایی به قوانین نگران شده بودند روز چهارشنبه ماشینهای پلیس را با نصب بلندگو در شهر به گردش درآورده از مردم درخواست می‌کردند تهدیدات را ندیده گرفته، مغازه‌های خود را باز کنند و در مورد حفاظت از خود به مقامات حکومت نظامی اعتماد داشته باشند، روز پنج‌شنبه ژنرال ناجی فرمانده حکومت نظامی رسماً اعلام نمود که هر مغازه‌ای که بسته بماند جواز کسب آن برای همیشه باطل خواهد شد و با دستگیری چند تن از مالکین مغازه‌های بسته پشتوانه‌ای برای تهدید خود فراهم کرد. بعد از ظهر پنج‌شنبه بسیاری از مغازه‌ها باز شدند ولی روز جمعه 15 سپتامبر تمامی شهر حتی فروشگاههای استانی که معمولاً باز بودند به حالت تعطیل کامل درآمد. فرمانداری نظامی اعلام کرد که 17 مغازه‌دار را دستگیر و جواز کسب آنها را باطل کرده است. مغازه‌ها روز دوشنبه شروع به باز نمودن کردند و در روز یکشنبه بازار حالت عادی داشت و فقط مغازه‌های مربوط به 17 نفر از دستگیرشدگان که توسط فرمانداری نظامی لاک و مهر شده بود بسته بودند. چنین کاری برخلاف اعلامیه شریف امامی نخست‌وزیر ایران که در تهران منتشر شد، بود. در این اعلامیه فرمان باطل کردن مجوز کسب‌ها لغو شده بود.

مقامات در تمام سخنرانیها و اعلامیه‌های خود تأکید می‌نمایند که علت اصلی بسته شدن مغازه‌ها تهدید آنها می‌باشد. مقامات ادعا می‌کنند که گروههایی از جوانان در شهر به گشت‌زنی پرداختند و به مالکین مغازه‌های باز هشدار می‌دهند که اگر مغازه همچنان باز باشد به آتش کشیده خواهد شد. ممکن است این مطلب درست باشد ولی این تنها یک دلیل و احتمالاً دلیل کوچکی برای این کار است. حداقل دو اداره که باز بوده‌اند یعنی یک فروشگاه لوازم ماشین و گاراژ لیلاند در بین مغازه‌هایی هستند که شب پنج‌شنبه 14 سپتامبر در مورد آتش زدن تهدید شدند. در هر دو محل پلیس جوانانی را با بطریهای بنزین که ظاهراً تلاش می‌کردند آنجا را به

آتش بکشند دستگیر نمود. با این حال مالکین هر دو محل تکذیب می‌کنند که به آنها در مورد بسته نگهداشتن مغازه هشدار داده شده باشد. در حقیقت نتوانسته‌ام فردی را پیدا کنم که ادعا کند مغازه‌اش تهدید شده است. تعدادی از مالکین مغازه‌ها می‌گویند روحانیون با آنها ملاقات و از آنها خواسته‌اند که مغازه‌ها را تعطیل نمایند و در اکثر مغازه‌ها یک یا چند اعلامیه گذاشته شده است که در آن نوشته که مؤمنین مسلمان باید به کشته‌شدگان تهران احترام بگذارند اما تمامی افرادی که طرف گفتگوی من بوده‌اند اظهار می‌دارند که انگیزه اصلی آنها اعتقادات دینی (و بر اساس تمایلات شخصی خود) بوده است تا تهدیدات. یکی از این اعلامیه‌ها با ترجمه تحت‌اللفظی آن که توسط خمینی منتشر شده ضمیمه می‌باشد.⁽¹⁾آنهایی که با من صحبت کرده‌اند ادعا می‌کنند که پس از شنیدن رقم کشته‌شدگان (حدود 2000 نفر) در تهران تقریباً به طور اتوماتیک شوکه شده و به بستن مغازه‌های خود اقدام کردند. بستن مغازه‌ها چند روز دیگر نیز ادامه یافت که علت آن خشم ناشی از تداوم اعمال حکومت نظامی که به تجارتشان صدمات زیادی می‌زد، در روز چهارم با اعمال فشار مقامات حکومت نظامی مواجه شدند و در عین حال توسط واعظین تمام مساجد به آنها اصرار می‌شد که بسته بمانند. آنها از تهدیدات حکومت نظامی ترسیده بودند اما اعتقاد داشتند که اگر از خود همبستگی نشان دهند هیچ اتفاقی نخواهد افتاد. از روز چهارم به بعد در نزدیک مغازه‌های بسته خود پرسه می‌زدند و قصد داشتند فقط در صورتی که دیگران مغازه را باز کردند آنها نیز مشغول به کار شوند. پس از ضرب‌الاجل حکومت نظامی در روز پنج‌شنبه تقریباً اکثر آنها مغازه‌های خود را باز کنند و بدین ترتیب سایرین هم همین کار را کردند با این حال هنوز تعدادی از این 17 نفر مشاهده نشده‌اند و مغازه‌های آنها هنوز بسته و پلاکارد حکومت نظامی درباره بستن مغازه بر روی دربهای آن قرار دارد. بازاریها بار دیگر به نق زدن مشغول شدند و تهدید می‌کنند که اگر این افراد گم شده به سر کار نیایند مجدداً تعطیل خواهند کرد. گرایش نسبت به آیت‌الله شریعتمداری نیز نکته جالبی در اینجا می‌باشد. در طول دوره تعطیلی مغازه‌ها در مورد اینکه شریعتمداری بیشتر نظرات حکومت نظامی را جلب کرده است شکایاتی شنیدم. روز پنج‌شنبه اعلامیه‌ای از جانب شریعتمداری در شهر توزیع و از رادیو پخش شد که از مردم می‌خواست با «حفظ آرامش در منازل بمانند». این کار در اینجا به منزله اصرار بر همکاری و نه مقابله با مقامات تلقی شد. ظاهراً در این بیانیه گفته شده که بستن مغازههایی که مردم به آنها وابسته هستند (مانند نانوایی و خواروبار) فقط به برادران صدمه می‌رساند. در روز جمعه این بیانیه در اکثر مساجد به بحث گذاشته و محکوم شد. از شریعتمداری گله شد که با چه حقی به اصفهانیها می‌گوید چه اقداماتی انجام دهند. کراراً به من گفته شده که تعطیلی مغازه‌ها من‌جمله نانوایی‌ها و خواروبارفروشی‌ها در روز جمعه پاسخ مستقیم و بی‌اعتنایی به شریعتمداری و

حکومت نظامی بود.

شریعتمداری در اصفهان به صورت فزاینده‌ای به عنوان یک فرد فرصت‌طلب شناخته می‌شود که از ناآرامی‌ها جهت کسب قدرت در دولت و مقابل شاه استفاده می‌کند. بنابراین در اصفهان به وی اعتماد نمی‌شود و از ادعای وی در مورد همکاری با خمینی رنجیده‌خاطر شده‌اند. اعلامیه خمینی که ضمیمه شده به هیچ نحو ملایم یا در جهت مدارا با شاه یا مقامات نمی‌باشد.⁽¹⁾

جریانات سیاسی

سند شماره 76 خیلی محرمانه20 سپتامبر 1978 - 29 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 09100به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 8841 موضوع: جریانات سیاسی خلاصه: وزارت اوقاف اعلام می کند که در سال آتی سفر حجاج تحت کنترل نخواهد بود. کابینه نیز به بحث و گفتگو در مورد لغو احتمالی عوارض خروج پرداخته است. آیت‌الله شریعتمداری از دیگران می‌خواهد که از نام وی استفاده نکنند. چند تن از چهره‌های جناح مخالف به خانه‌هایشان باز می‌گردند. دولت ایران محدویت‌های مربوط به ادامه تحصیل دانش‌آموزان دبیرستانی در خارج از کشور را مرتفع می‌سازد. متخلفین در زمینه فساد مورد بازپرسی قرار می‌گیرند. سنا قانون حکومت نظامی را تصویب کرد. دولت ایران محدودیت‌های مربوط به ادامه تحصیل دانش‌آموزان دبیرستانی در خارج از کشور را مرتفع می‌سازد. متخلفین در زمینه فساد مورد بازپرسی قرار می‌گیرند. سنا قانون حکومت نظامی را تصویب کرد. دولت ایران نسبت به رویداد امنیتی اصفهان عکس‌العمل نشان می دهد. پایان خلاصه.

1- وزیر اوقاف در تاریخ 19 سپتامبر اعلام کرد که از سال آینده شمار زائران حج محدود نخواهد بود. (نظریه: این امر سبب از بین رفتن بسیاری از ناراحتیهای جامعه مذهبی می‌شود و در همان حال نشانگر تسلیم اهرم قدرت دولتی در انتخاب افراد خاص برای این سفر است.) 2- مطبوعات مورخ 20 سپتامبر گزارش می‌دهند که کابینه مشغول بحث و بررسی لغو احتمالی 300 دلار عوارض خروجی است که توسط ایرانیان در حال حاضر پرداخت می‌گردد. گزارش مطبوعات حاکی از آن است که طبق برنامه جدید به بلیط سفر هوایی هر یک از ایرانیانی که قصد سفر به خارج از کشور دارند، 5 تا 6 درصد مالیات تعلق خواهد گرفت. این موضوع شامل حال 150000 خارجی مقیم ایران نیز خواهد شد. در سرمقاله تهران ژورنال مورخ 20 سپتامبر از هرگونه مالیاتی که از مسافرین به خارج از کشور دریافت شود انتقاد به

عمل آمده است. در همین مقاله در مورد وضع قوانین مالیاتی سال گذشته نظر جالبی گنجانده شده است. این روزنامه مدعی است «ما متقاعد شدیم که در مورد صحت و یا نادرست بودن آن سخنی به میان نیاوریم.» (نظریه: این اولین اشاره عمومی به سانسور مطبوعات است.) 3- در همین جریده بیانیه‌ای از سخنگوی آیت‌الله شریعتمداری درج شده که در آن تقاضا شده که سخنرانان در جلسات سیاسی و اجتماعی به آیت‌الله هیچ‌گونه اشاره‌ای ننموده تا دیگران نیز از نام ایشان سوءاستفاده ننمایند. در این گزارش به نقل از سخنگوی مزبور آمده است که چند نفری که اخیراً این روحانی را تهدید کرده بودند از اسامی رهبران مذهبی برای نیل به مقاصد خویش سوءاستفاده کرده‌اند.

4- مطبوعات فارسی و فرانسه زبان 20 سپتامبر نیز گزارش داده‌اند که رهبران جناح مخالف یعنی کریم سنجابی، داریوش فروهر و رئیس کانون وکلا یعنی حسن نزیه به منازل خویش بازگشته‌اند ظاهر امر چنین است که آنها دیگر نگران دستگیر شدن نیستند.

5- نهاوندی وزیر علوم و آموزش عالی در تاریخ 19 سپتامبر در یک کنفرانس مطبوعاتی گفت که محدودیت‌های دولتی در مورد تحصیلات خارج از کشور برداشته می‌شود. به این ترتیب فار‌غ‌التحصیلان دبیرستانی ملزوم به شرکت در امتحانات نبوده و می‌توانند برای ادامه تحصیلات عالیه و قبل از انجام خدمت سربازی به خارج بروند. یکی دیگر از رویدادهای مربوط به مسئله آموزش و پرورش این است که اساتید دانشگاه آزاد نامه‌ای به وزیر نوشته و نسبت به انتصاب رئیس جدید دانشگاه بدون مشورت با اساتید آن، اعتراض کرده‌اند. دانشگاه آذرآبادگان تبریز نیز اعلام کرده است که مقدمات کارها انجام شده تا دانشجویان سالهای بالا بتوانند بر اساس آن ترم دوم تحصیلات خود را گذرانده و فارغ‌التحصیل شوند. ترم دوم دانشگاه آذرآبادگان به علت ناآرامیهای دانشجویی منحل شده بود.

6- دادستان تهران یعنی حسین هاشمی تحقیقات خود را در مورد اتهام افساد علیه اتاق اصناف تهران (سازمان مغازه‌داران) را آغاز کرده است. بر اساس گزارش یکی از مطبوعات رئیس اتاق اصناف رسول رحیمی و چند مقام برجسته دیگر تحت پیگرد قرار می‌گیرند.

7- علی فرشچی خزانه‌دار حزب رستاخیز در تاریخ 19 سپتامبر از سمت خود کناره‌گیری کرد که عملی چندان دور از انتظار نبود. فرشچی آخرین فرد وفادار به جمشید آموزگار می‌باشد که هنوز در سطح عالی باقی مانده بود. (یکی از نزدیکان وی به سفارت اطلاع داده است که وی در نظر دارد تا مدتی کاملاً از سیاست کناره‌گیری کند.) 8 - بازارها در اکثر شهرهای بزرگ ایران باز هستند. بنا به گزارشهای رسیده در بازار اصفهان شعارهای ضدآمریکایی به چشم خورده است. اذهان عموم در حال حاضر به زلزله طبس معطوف شده و همین موضوع به کابینه شریف‌امامی فرصت داده تا روی اصول مختلف برنامه‌اش آغاز به کار نماید.

9- مجلس سنا در صبح روز 20 سپتامبر پس از مناظره کوتاهی لایحه قانون حکومت نظامی

را با رأی حضوری تصویب نمود. تنها یکی از 39 سناتور این مجلس به این لایحه رأی مثبت نداد.

10- رادیو تهران در ساعت 14 به وقت محلی اعلام کرد که فرماندار قم «از سمت خویش برکنار شده است.» در حال حاضر اطلاعات دیگری در این مورد موجود نیست.

11- آتش‌سوزی منزل و اتومبیل خانواده لویو Lowe کارمند شرکت بل‌هلیکوپتر در اصفهان در نتیجه پرتاب بمب‌های آتش‌زا منجر به برخی اقدامات ضروری و دلگرم‌کننده دولت در مورد مشکلات مسکن این افراد گردید. به محض اینکه گروه کمک مستشاری نظامی واقعه بمب‌گذاری را اطلاع داد، معاون وزیر جنگ، ارتشبد طوفانیان اقدامات سریع زیر را انجام داد:

الف) تیمی را تشکیل داد تا سریعاً به اصفهان رفته و بقیه مشکلات مسکن منطقه حومه شهر مربوط به کارمندان شرکت بل‌هلیکوپتر را حل کرده و بسیاری از خانواده‌های آنان را از پایین شهر اصفهان به نقاط دیگر نقل مکان دهند.

ب) قول داد که حدود 300 خانه دیگر واقع در حومه را که مخصوص خانواده‌های کارمندان شرکت گرومن تهیه شده ولی هنوز خالی است در اختیار کارمندان شرکت بل قرار دهد.

ج) به خانواده لویو اطلاع داده شد که می‌توانند به داخل یکی از خانه‌های موجود در منطقه گرومن که معمولاً خود طوفانیان در سفر به اصفهان از آن استفاده می‌کند نقل مکان نمایند. ما نیز این اقدامات و وعده و وعیدها را پیگیری خواهیم کرد، اقدامات اولیه دلگرم کننده بوده است. سولیوان

ایران آرام و زندانیان آزاد می‌شوند

سند شماره 77 خیلی محرمانه21 سپتامبر 1978 - 30 شهریور 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 09156به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 8973، ب - تهران 8968 موضوع: ایران آرام و زندانیان آزاد می‌شوند خلاصه: از نظر امنیتی اوضاع آرام و توجه عموم به کمک‌رسانی معطوف است. زندانیان حکومت نظامی آزاد شده و احتمالاً افراد دیگری نیز آزاد خواهند شد. دولت ایران تمام شخصیتهای عضو کمیته حقوق بشر را آزاد می‌کند. آموزگار رسماً از حزب رستاخیز خارج می‌شود. لایحه خودمختاری دانشگاهی تقدیم به مجلس سنا می‌گردد. پایان خلاصه.

1- به دنبال تصویب قانون حکومت نظامی توسط مجلس سنا در تاریخ 20 سپتامبر (مرجع ب) اوضاع امنیتی کشور آرام می‌شود. مقامات حکومت نظامی تهران در نقاط مهم شهر از جمله چند سفارتخانه خارجی نظامیان بیشتری را در کنار افراد پلیس مستقر ساخته‌اند. بنا به اظهارات نیروهای امنیتی این اقدامی احتیاطی است و در تمام طول بعد از ظهر هیچ نشانه‌ای

دال بر بروز آشوب و مشکلات وجود نداشته است.

مطبوعات هنوز هم به درج مشکلات ناشی از فاجعه زلزله طبس می‌پردازند و رادیو صبح روز 21 سپتامبر از طرف وزارت دربار اعلام نمود که برگزاری جشنهای عمومی تولد شاه (26 اکتبر) و ولیعهد (31 اکتبر) لغو شده و منابع مالی قابل مصرف در این راه برای بازسازی طبس و روستاهای تابعه آن که در اثر زلزله روز 16 سپتامبر ویران شده‌اند به مصرف خواهد رسید.

2- مطبوعات صبح روز 21 سپتامبر حاوی اعلامیه حکومت نظامی بودند که بنا به مطالب آن 231 نفر از کسانی که طی حکومت نظامی هفته گذشته دستگیر شده بودند آزاد شده‌اند، و تنها 100 نفر دیگر از این‌گونه افراد هنوز در اسارت بسر می‌برند. (منبع غیررسمی به ما می‌گوید که اکثر اعضای گروه محبوس را ملاهای طبقه پایین طرفدار خمینی تشکیل می‌دهند که در سازماندهی تظاهرات 7 و 8 سپتامبر دخیل بوده‌اند. این رقم احتمالاً شامل کسانی است که اخیراً به جرم فساد دستگیر شده‌اند. ما قادر به تأیید یا تکذیب این مطلب از طریق کانالهای دیگر نیستیم.) 3- دکتر میناچی از کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر گفته شده که می‌تواند دفتر خویش را در تهران بازگشایی نماید و این کمیته نیز در نظر دارد روز شنبه 23 سپتامبر این کار را انجام دهد.

4- تذکراتی از چندین منبع رسیده است که آزادی شمار عمده‌ای از زندانیان سیاسی قریب‌الوقوع می‌باشد. ولی ما در تمام مدت بعد از ظهر 21 سپتامبر مطلبی رسمی در این مورد نشنیده‌ایم.

5- مطبوعات 21 سپتامبر نیز در تأیید شایعات چند روز گذشته اعلام نمودند که نخست‌وزیر سابق یعنی آموزگار همراه با خزانه‌دار حزب علی فرشچی رسماً از سمت خویش به عنوان دبیرکل حزب رستاخیز استعفا داده است (مرجع ج).

6- مطالب مندرج در مطبوعات 21 سپتامبر حاکی است که فرماندار قم یعنی حسین جامعی به خاطر بی‌توجهی‌هایش (مرجع ج) در حین انجام وظیفه یعنی عدم ارائه حقایق به کمیته تحقیقاتی و امتناع از ارائه اسناد و مدارک لازم، از کار برکنار شده است. او برای مدت 18 ماه از کلیه مشاغل دولتی محروم می‌شود.

7- شب قبل از پایان جلسه مجلس سنا در مورد حکومت نظامی در تاریخ 20 سپتامبر، نهاوندی وزیر آموزش عالی لایحه خودمختاری دانشگاهی را تقدیم نمود. گرچه سفارت پیش‌نویس این لایحه را ندیده، ولی گویا در آن خواسته شده که شورای مستقلی تشکیل شود و تصمیمات مهم مربوط به مدیریت دانشگاه و مقررات مربوط به نحوه گزینش رؤسای دانشگاهها را اتخاذ کند تا به این ترتیب دانشکده‌ها نیز نقش فعال‌تری را در اداره آنها داشته باشند. تقدیم این لایحه در جلسه اضطراری پارلمان به جای تقدیم آن در جلسه آتی مورخ 6 اکتبر نشانگر اهمیت این اقدام از نظر دولت ایران است. منبع نزدیک به وزیر می‌گوید بنا به

اعتقاد دولت ایران اگر این لایحه در زمان بازگشایی مدارس مورد بررسی قرار گیرد، احتمال بروز ناآرامیها را کاهش داده و یا حداقل استادان دانشگاه را به حکومت نزدیک‌تر خواهد نمود.

سولیوان

گزارش سیاسی - آخر هفته آرام...

سند شماره 78 خیلی محرمانه24 سپتامبر 1978 - 2 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 09198به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 9156، ب - تهران 5025، ج - 77 اصفهان 014 موضوع: گزارش سیاسی - آخر هفته آرام، دولت ایران فعالیت‌های خویش را دنبال می‌کند خلاصه: ایران در آخر هفته از آرامش برخوردار بود و حضور نظامیان و وسائط نقلیه زرهی در تهران و شیراز کاهش یافته است. لایحه آزادی مطبوعات منتشر شده تا همگان بتوانند قبل از تقدیم آن به مجلس در مورد آن اظهارنظر نمایند. رسانه‌ها نسبت به آن اعتراض کرده‌اند. وزیر دادگستری به مقامات دستور داده است که هرماه از زندانها بازدید به عمل آورند. اردلان وزیر دربار خواهد شد. بحث پیرامون تعقیب قانونی نمایندگان مجلس. سازمان خدمات شهری اقدامات شدیدتری را اتخاذ کرده تا از اشغال دو نوع کار توسط یک نفر جلوگیری به عمل آید.

بحث و جدال در مورد لایحه خودمختاری دانشگاه. دیوان عالی کشور احکام مرگ در اصفهان را لغو می‌کند. حزب رستاخیز بار دیگر احیاء می‌شود، کنفرانس جناح مخالف در رم برگزار خواهد شد. تعدادی از زندانیان سیاسی آزاد شده‌اند. فرزند یک روحانی برجسته فوت می‌کند. پایان خلاصه.

1- آخر هفته جاری یعنی 23 سپتامبر در ایران با آرامش و توأم با کاهش محسوس حضور نظامیان و تانکها در شهر سپری گردید. گزارشات واصله از شیراز نیز حکایت از خروج تانکها از محل‌های مختلف شهر دارد. مطالب دستگاه شایعه‌پراکنی نیز حاکی از آن است که حکومت نظامی به زودی لغو خواهد شد، لیکن منابع بهتر ما گفته‌اند که حداقل تا زمان بازگشایی دانشگاهها یعنی 7 اکتبر و احتمالاً تا پایان روز عاشورا یعنی 11 دسامبر که یکی از مهم‌ترین روزهای تعطیل مذهبی و پایان دوره عزاداری است، به قوت خود باقی خواهد بود.

2- در تاریخ 23 سپتامبر دولت ایران پیش‌نویس لایحه آزادی مطبوعات را منتشر ساخت. سفارت هنوز نتوانسته است متن کامل آن را به دست آورد، لیکن مفاد مندرج در مطبوعات محلی عبارتند از: الف) هر ایرانی دارای مدرک تحصیل دیپلم، 30 سال به بالا «عاقل»، مشهور به حُسن اخلاق، سوابق مشخص حسنه و فاقد سوابق جنایی می‌تواند اجازه انتشار دریافت نماید. ب) یک کمیسیون مطبوعاتی مرکب از یکی از مقامات وزارت اطلاعات، رئیس شورای شهری تهران، دادستان کل، یکی از اساتید دانشگاهها و یکی از سردبیران منتخب سردبیران کشور، جواز انتشار را تصویب خواهد نمود، ج) هیچ نشریه‌ای ممنوع‌الانتشار نخواهد بود مگر

با دستور دادگاه و در مورد افشاء مطالب سری نظامی و درج مطالب تحریک‌آمیز علیه دولت قانونی. د) مقررات خاص برای اینکه مطبوعات بتوانند شکوائیه ها و یا مقالات موردنظر خویش را بر اساس محدودیت‌های تعیین شده به چاپ برسانند و ه( ناشران باید از چنان بنیه مالی برخوردار باشند که بتوانند ادامه کار نشریه را حداقل به مدت یک سال تضمین کنند.

3- مطبوعات و روزنامه‌نگاران محلی سریعاً و با ترشرویی عکس‌العمل نشان داده‌اند. علاوه بر اظهارنظرهای شخصی دارندگان حق طبع در مورد بی‌مناسبت بودن کمیته مطبوعاتی و بیهوده بودن مقررات مربوط به صدور جواز انتشار، سرمقاله تهران ژورنال صبح روز 24 سپتامبر اظهار داشته است که جامعه مطبوعاتی خواهان استقرار وضعیتی اساسی است تا همه بتوانند هر چه را که می‌خواهند با توجه موارد قانونی یعنی تا جایی که به دیگران اهانت نشده و مرتکب سرقت تألیفی نشده‌اند، بیان نمایند. تهران ژورنال در ادامه می‌افزاید، که «با کمال تأسف باید بگوییم که قانون مطبوعاتی که از دیرباز در انتظار آن بودیم نه تنها تحقق این آرزو را تضمین نمی‌کند بلکه می‌توان گفت بر علیه آن قیام کرده است.» در پایان این مقاله چنین آمده است که دولت ایران «ظاهراً از مطبوعات روشنفکر و مطلع ایران می‌خواهد که در برابر هر سرفه به دولت پاسخگو باشند» و از مجلس می‌خواهد که قبل از رأی دادن به لایحه به وجدانهای خویش رجوع کنند. اظهارنظرهای خصوصی حاکی از آن است که در مورد این لایحه بده و بستانهای زیادی صورت خواهد گرفت و پیش‌نویس این قانون نیز قطعاً غیرقابل تغییر نمی‌باشد. تقدیم این لایحه به مجلس نیز به هر حال تا قبل از اجلاس مجدد آن یعنی 6 اکتبر صورت نخواهد گرفت.

4- باهری وزیر دادگستری نیز با صدور بخشنامه‌ای از تمام دادستان‌ها و مقامات دادگاهی خواسته است که هر ماه حداقل یک بار به زندانها سرکشی کرده و شرایط زندانها را بررسی نمایند. در این بخشنامه همچنین پیشنهاد شده که مقامات می توانند نمایندگان «جامعه حمایت از زندانیان» را نیز با خود همراه داشته باشند.

(نظریه: اگر منظور این باشد که نمایندگان غیردولتی نمی‌توانند در این بازدیدها شرکت داشته باشند، اعضای حقوق بشر نیز نخواهند توانست این کار را انجام دهند، اما تصور می‌رود که این کار راه را برای فعالیت بعضی از شهروندان در این زمینه هموار کند. از طرف دیگر، می‌دانیم که باهری تلاش اخیر کمیته دفاع از زندانیان سیاسی در ایران را برای همراه شدن با این مقامات در بازدید زندانها نیز نپذیرفته است). دادگاه مدنی ایران از مجلس و سنا خواسته است که آن را در جریان هرگونه فساد قرار دهد. به دنبال گزارشهایی دال بر اینکه، این وزارتخانه (دادگستری - م) در نظر داشته آن دسته از نمایندگان مجلس را که متهم به احتکار، سودجویی و «انجام معاملات نادرست» در زمینه محصولات نساجی و شیشه می‌باشند، تحت پیگرد قانونی قرار دهد، این موضوع نیز تعجب بسیاری را برانگیخت. سخنگوی مجلس نیز تصریح نموده است که اولین گام در انجام این کار این است که وزارت دادگستری به کمیته

پارلمانی اجازه دهد که موضوع را بررسی کرده و مشخص نماید که آیا مصونیت پارلمانی را سلب نماید یا خیر. در صورت سلب مصونیت پارلمانی، تعقیب قانونی می‌تواند ادامه پیدا کند.

5- در ستون مقالات سیاسی مورخ 24 سپتامبر از بازگشت علیقلی اردلان به تهران و شایعه‌ای مبنی بر اینکه او وزیر دربار جدید خواهد شد، گزارش می‌دهد. طبق بررسهای سفارت این شایعه صحت دارد. گزارش کامل بیوگرافیک وی ارسال خواهد شد اما در ایالات متحده اردلان را خیلی خوب می‌شناسند، وی سفیر ایران در مسکو و آلمان غربی بود و مدتی را نیز به عنوان سرپرست انستیتو ارتباطات جمعی ایران خدمت کرده است.

6- سازمان امور اداری و استخدامی کشوری در تاریخ 21 سپتامبر اعلام کرد که مقررات استخدامی اصلاح شده تا آن دسته از کارمندان دولتی که در حال حاضر مشغول کار نمی‌باشند مجبور شوند هر شش ماه یک بار وضعیت کاری خویش را گزارش کنند و در صورتی که مشخص شود آنها در بخش خصوصی مشغول فعالیت می‌باشند حقوق آنها پرداخت نخواهد شد. (نظریه: در صورت اجراء کامل این مقررات بسیاری از ایرانیها نخواهند توانست مانند گذشته علاوه بر استفاده از مشاغل دولتی به فعالیت‌های پر درآمد در بخش خصوصی بپردازند.) 7- گزارش مطبوعات حاکی از آن است که دیوان عالی کشور احکام اعدام برای سید (مهدی - م) هاشمی و یکی دیگر از کسانی که در قتل آیت‌الله شمس آبادی اصفهان شرکت داشتند را تغییر داده است. حکم اعدام در مورد چهار نفر دیگر اجرا خواهد شد.

8 - در زمینه امور سیاسی، مطبوعات اعلام کردند که از بنی‌احمد نماینده جناح مخالف در مجلس دعوت شده تا در کنفرانس گروههای مخالف غیرکمونیست در رم در تاریخ 24 سپتامبر شرکت نماید. او نیز این دعوت را پذیرفته و از ایران به سمت محل برگزاری کنفرانس عزیمت کرده است.

9- حزب رستاخیز نیز ظاهراً در نظر دارد به صحنه سیاست بازگردد. کمیته اجرایی حزب رستاخیز ملت ایران قرار است در تاریخ 25 سپتامبر تشکیل جلسه داده تا دبیرکل جدید و 15 عضو جدید کمیته سیاسی را انتخاب نماید. اکثر آنها جانشین آن دسته از وزراء دولت که دیگر مقام حزبی نیستند، خواهند شد. طبق اظهارات یکی از منابع دخیل در این روند، دبیرکل جدید، جواد سعید خواهد بود ولی برای سمت معاونت دبیرکل هنوز فرد خاصی در نظر گرفته نشده. اکثر ناظران از جمله سفارت، منتظر مشاهده فعالیت بیشتر درون حزبی و تغییر مقررات دستورالعمل‌های آن هستند تا بتوانند تغییرات کارت انتخاباتی آتی حزب رستاخیز را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهند.

10- بنا به گزارش مطبوعات بعضی از زندانیان سیاسی طی روزهای آخر هفته جاری آزاد شده‌اند. سفارت به محض دریافت، اسامی آنها را گزارش خواهد کرد.

11- حجت‌الاسلام حاج سید مهدی گلپایگانی فرزند حاج سید محمدرضا گلپایگانی از قم،

در اثر تصادف اتومبیل در تاریخ 22 سپتامبر در راه عزیمت به محل زلزله زدگان طبس درگذشت. اتومبیل وی با یک تانکر نفتکش تصادم نموده او و پنج نفر دیگر کشته شدند. نکته حائز اهمیت این است که نخست‌وزیر شریف امامی پیام تسلیتی برای آیت‌الله گلپایگانی فرستاد، و چندین هزار نفر در یزد و در تاریخ 23 سپتامبر در تشییع جنازه متوفی به آرامی شرکت نمودند. سولیوان

رویدادهای سیاسی - امنیتی

سند شماره 79 محرمانه25 سپتامبر 1978 - 3 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9253به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: رویدادهای سیاسی - امنیتی خلاصه: دولت ایران به عنوان عکس‌العمل در برابر انتقادات، لایحه مطبوعاتی را تغییر داده است. وزیر دادگستری اظهار می‌دارد که قوانین حاضر مانع از مبارزه‌ای مؤثر علیه فساد است. نخست‌وزیر شریف‌امامی گفت که تنها 123 نفر در واقعه میدان ژاله در هشتم سپتامبر فوت نموده و تنها 117 نفر بر اساس قوانین حکومت نظامی که به زودی لغو خواهد شد دستگیر شده‌اند. حکومت نظامی تهران بار دیگر از شدت و حدت مقررات منع عبور و مرور کاسته است. حکومت نظامی تهران بار دیگر 12 نیمه شب تا 30/4 صبح می‌باشد. جمعیتی در حمایت از دولت در شهرکرد و منطقه کویری جنوب تظاهراتی به راه انداخته‌اند. جمعیت عظیمی نیز در قم اجتماع کردند (بدون درگیری) تا در تشییع جنازه ملامهدی گلپایگانی شرکت جویند. جمعیت نامنظمی نیز در گلپایگان توسط پلیس متفرق شد و چند نفر نیز در آن هنگام دستگیر شدند ولی هیچ گزارشی در مورد جراحات وارده به مردم نرسیده است. پایان خلاصه.

1- لایحه مطبوعاتی پیشنهادی که با انتقادات شدید مطبوعات و رهبران جناح مخالف روبرو شده، تغییر یافته است. معاون وزیر اطلاعات فتح‌الله سعادت در تاریخ 24 سپتامبر اعلام نمود که جمله‌ای به شرح زیر در بند 5 لایحه گنجانده شده است: «انتشار روزنامه‌ها، هفته و ماه‌نامه‌ها کاملاً آزاد است». وی گفت این لایحه اکنون شامل بند جدیدی برای تشکیل انجمن مطبوعاتی می‌باشد. علاوه بر این، رئیس دانشکده ارتباطات جمعی نیز به جای رئیس شورای شهر تهران عضو کمیسیون پیشنهادی مطبوعاتی خواهد شد.

2- در جبهه ضد فساد، باهری وزیر دادگستری روز 24 سپتامبر با سران شوراهای محلی ملاقات نمود تا نحوه مبارزه خویش را تشریح نماید. وی اظهار داشت که قوانین موجود برای ریشه‌کن ساختن فساد به قدر کافی مؤثر نمی‌باشد. وی نگفت که مایل است شاهد چه تغییراتی باشد، اما به حضار هشدار داد که بر طبق قوانین جاری قبل از اینکه بتواند ناقضین قانون را تعقیب نماید، باید شواهد بسیار زیادی جمع‌آوری شود.

3- نخست‌وزیر شریف‌امامی به گزارشگر نشریه زوددویچ زایتونگ گفت که در جریان زد

و خوردهای هشتم سپتامبر در میدان ژاله تنها 123 نفر از تظاهرکنندگان کشته شده‌اند. وی افزود گرچه 1106 نفر بر اساس قوانین حکومت نظامی دستگیر شده‌اند ولی تنها 117 نفر از آنها در حال حاضر در توقیف به سر می‌برند. وی گفت حکومت نظامی به زودی زود پایان خواهد یافت. ضمناً مقامات حکومت نظامی تهران مقررات منع رفت و آمد را محدود به ساعات بین 12 نیمه شب تا 30/4 صبح نموده‌اند.

4- تشییع جنازه پرجمعیت لیکن آرامی در تاریخ 24 سپتامبر در قم برای حجت‌الاسلام سیدمهدی گلپایگانی که در یک سانحه اتومبیل درگذشت، انجام گرفت. ولی در شهر گلپایگان (استان اصفهان)، جمعیت‌های تظاهرکننده در روز 23 سپتامبرنظم و ترتیب را از دست داده و به هرج و مرج پرداختند. پلیس آنها را متفرق ساخته و چندنفر را دستگیر نمود ولی گویا کسی مجروح نشده است.

5- دو تظاهرات در حمایت از رژیم در اواخر هفته برگزار شد. یکی از این تظاهرات که در شهرکرد (مرکز استان چهارمحال بختیاری، جنوب غربی اصفهان) برگزار شد شامل اعضاء قبایل و روستاییان 79 دهکده بود که حمایت خویش را از شاه، دولت کنونی و انقلاب شاه و مردم به نمایش گذاشتند. تظاهرات دیگر نیز در منطقه کویری جنوب شرق برگزار گردید ولی مکان برگزاری آن مشخص نشده است. سولیوان

افزایش مخالفت‌های اساسی با شاه، نارضایتی ارتش

سند شماره 80 سرّی - غیر قابل رؤیت برای بیگانگان26 سپتامبر 1978- 4 شهریور 1357 از: جی. دی. استمپل - دفتر سیاسی موضوع: افزایش مخالفت‌های اساسی با شاه، نارضایتی ارتش شرکت‌کنندگان در جلسه: آندرو ویتلی از روزنامه تایمز مالی و خبرنگار بی.بی.سی. ؛ جان استمپل، مسئول بخش سیاسی سفارت آمریکا در ایران محل و تاریخ ملاقات: باشگاه فرانسویان ویتلی، که سابقه ی آشناییم با او به حدود دو سال پیش باز می‌گردد، از من دعوت کرد تا بر سر میز ناهار در یک گوشه‌ی دنج در باشگاه فرانسویان در مورد وضعیت ایران با همدیگر صحبت کنیم. او گفت اطلاعاتی به دست آورده است که بسیار نگرانش کرده و می‌خواست بداند نظرم در مورد آن چیست. ویتلی به تازگی از تعطیلاتش در لندن بازگشته بود. زمانی که شاه دولت را تغییر داد و حکومت نظامی اعلام کرد، رسانه‌ها و وزارت امور خارجه از او خواسته بودند که در مقام صاحب‌نظری که در ایران زندگی می‌کند، نظرش را ابراز کند.

افزایش مخالفت‌های اساسی با شاه:

ویتلی پیش از آنکه در مورد اطلاعات نگران‌کننده‌ای که به دست آورده بود، صحبت کند

به این مسئله پرداخت که آیا غربی‌ها درک درستی از تحولات کنونی ایران دارند یا خیر. از زمان بازگشتش به ایران مشاهده کرده بود که شهروندان ایرانی از هر قشر و طبقه‌ای که هستند نفرت خود را از شاه خیلی آشکارتر از همیشه بیان می‌کنند. پیش از سفرش به لندن در اواخر ماه ژوییه چنین چیزی مشاهده نکرده بود. ویتلی گفت که چهار یا پنج دوست بسیار صمیمی و قدیمی (که سابقه دوستی‌شان 10 سال یا بیشتر بود) دارد که همگی مقام‌های بالایی در دولت دارند و همیشه از طرفداران سرسخت شاه بوده‌اند، ولی از 10 سپتامبر [19 شهریور] به این سو آنها نیز ابراز شک و تردید کرده‌اند که شاه بتواند پرستیژ و احترام خود را حفظ کند و اینکه ماندن اعلیحضرت در ممکلت جز ضرر و زیان چیز دیگری به بار نخواهد آورد. البته ویتلی معتقد بود که این افراد در اکثریت نیستند ولی به هر حال این پدیده در روزهای اخیر بسیار مشهودتر شده است. به او گفتم که ایرانی‌های دیگر هم دقیقاً همین حرف را به من زده‌اند و گفته‌اند که ایرانی‌ها دارند یک دوره تحول روحی را پشت سر می‌گذارند. همچنین خاطر نشان ساختم که بسیاری از ایرانی‌هایی که از شاه متنفرند فقط خواستار اصلاحات هستند و نه خلع شاه. ویتلی با شنیدن این حرف گفت که همین دوگانگی را در اظهارات بسیاری از کسانی که با آنها تماس گرفته نیز مشاهده کرده است. از زمان سقوط دولت آموزگار، مردم آزادانه‌تر در مورد عدم لزوم سلطنت صبحت می‌کنند. البته رهبران اپوزیسیون همیشه این اعتقاد را داشتند، ولی چیزی که ویتلی را آزار می‌داد این بود که دیگران هم داشتند همین حرف را می‌زدند. هر دوی ما قبول داشتیم که مسئله اصلی گسترش چنین احساسی بین مردم است. البته بعضی‌ها داشتند به این نظر افراطی واکنش نشان می‌دادند. همان مردمی که دو هفته پیش به ما می‌گفتند «شاه باید برود» حالا او را شخصیتی مناسب برای دوره گذار می‌پنداشتند.

نارضایتی ارتش:

قدری که صحبت کردیم، ویتلی بر سر اصل ماجرا رفت. او گفت که تعدادی از افسران ارتش با ارسال نامه به او مراتب نارضایتی شدید خود را از شاه ابراز داشته و گفته‌اند که دیگر نمی‌توانند از حکومت او حمایت کنند. البته ویتلی ابتدا به این نامه‌ها شک کرده بود، ولی این مسئله برایش جالب بود که در ارتش هم عناصر مخالف رژیم وجود دارند. ولی اخیراً که یک افسر میان پایه از یاس و سرخوردگی و عدم ترفیع پرسنل صحبت کرده و نوشته بود که در حدود 140 سرگرد و 180 سروان نیز احساس او را دارند، ویتلی مسئله را جدی گرفته بود. به تازگی نیز برخی افسران ارتش که به اعتقاد ویتلی از «سپاه اول» بودند یادداشتی به زبان فارسی به او داده و گفته بودند که به علت منفور بودن شاه بین ملت دیگر نمی‌توانند از او حمایت کنند. ویتلی پس از قدری تأمل قبول کرد که نسخه‌هایی از این نامه‌ها در اختیار من قرار دهد. او قدری از داشتن این نامه‌ها هراس دارد، ولی آنها را خیلی مهم تصور می‌کند. البته مستقیماً از او نپرسیدم که آیا این مسئله را با سفارت انگلستان هم در میان گذاشته است یا نه، ولی از

فحوای کلامش پیدا بود که این کار را نکرده است (احتمالاً به خاطر روابط پرتنش سفارت انگلستان در تهران و خبرگزاری بی.بی.سی.) ویتلی گفت که می‌خواهد مقاله‌ای بسیار کلی در مورد نارضایتی ارتش ایران بنویسد ولی گفت که شاید مشکلات بیشتر از آن چیزی باشد که ما تصور می‌کنیم. من هم جواب دادم که مسلماً نامه‌هایی که می‌گوید برایم خیلی جالب است ولی تا متن آنها را نبینم نمی‌توانم در موردشان نظری بدهم. ما هیچ شواهدی دال بر نارضایتی در میان ارتش نداریم بجز اینکه برخی سربازان وظیفه در انجام دستورات تعلل می‌کنند.

اخبار سیاسی متفرقه:

ویتلی گفت که وزیر جدید دربار، به نام اردلان، شخص مهربانی است ولی از لحاظ سیاسی قدرتی ندارد و به این دلیل انتخاب شده است که به هیچیک از طرفین بر نخورد. به اعتقاد او اردلان نفوذ چندانی بر شاه نخواهد داشت. ویتلی در مورد حزب رستاخیز و اعلام آمادگی‌اش برای ادامه فعالیت گفت که حزب رستاخیز در میان مردم مقبولیت و اعتباری ندارد و بعید است که بتواند خود را سر و سامان بدهد. به اعتقاد او تلاش برای ادامه فعالیت حزب نقشه وفاداران میانه‌روی شاه است تا ساختار سازمانی حزب به دست گروههایی که با شاه خصومت دارند نیفتد. ویتلی قبول داشت که شاید حزب رستاخیز بتواند طرفدارانی بین عامه مردم پیدا کند ولی بیشتر احتمال می‌داد که گروههای میانه‌روی دیگری باشند که اساساً از شاه حمایت کنند ولی از حزب رستاخیز و دستاوردهای «مشکوک» سه سال گذشته‌اش تبری بجویند. (یک نسخه از نامه‌هایی که ویتلی می‌گفت به همراه ترجمه آنها از سوی بی.بی.سی. برایتان ارسال می‌گردد. در اولین نگاه، نامه شماره (1) بیشتر به یک سند سیاسی می‌ماند که بعید است یک نظامی آن را نوشته باشد. ارزیابی نامه شماره (2) قدری دشوارتر است، زیرا در آن شکایت‌های معمول اداری انعکاس یافته است.) نامه به همراه اسناد وزارت بسته‌بندی شده است.

استمپل

گزارش سیاسی

سند شماره 81 خیلی محرمانه27 سپتامبر 1978 - 6 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 09366به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: الف - تهران 7949، ب - 9198 موضوع: گزارش سیاسی آغاز بخش محرمانه خلاصه: اردلان وزیر جدید دربار جزییات فرمان شاه مبنی بر منع مداخله اعضاء خاندان سلطنتی در امور دولت و معاملات تجاری را فاش ساخت. وی همچنین اعلام نمود که شاه

دستور داده است تا کمیسیونی مأمور بررسی تمام بنیادها و سازمانهایی بشود که ریاست آنها را اعضاء خانواده سلطنتی عهده دارند. همه این سازمانها به آژانس‌های ذیربط دولتی بازگردانده خواهند شد.

باهری وزیر دادگستری نیز اعلام کرد گروه تحقیق ویژه‌ای برای تحقیق در مورد متخلفین تشکیل شده و گفت که طی دو سال گذشته 250 قاضی به خاطر اعتبار منفی حرفه قضاوت یا استعفا داده و یا بازنشسته شده‌اند.

در شرکت ملی پتروشیمی ایران و سازمان انرژی اتمی نیز تحقیقات ویژه آغاز شده است. بی‌نظمی گروهی سبب لغو امتحانات دانشگاه ملی در تاریخ 27 سپتامبر گردید. لایحه دولتی دانشگاهی با انتقاد شدید شورای اساتید روبرو شده است. اعضاء پارلمان وضع حزب را دستخوش تغییر می‌دانند چون گردهمایی جدید و هم‌پیمان‌های جدید رو به پیدایش است. پایان خلاصه.

1- علیقلی اردلان که در تاریخ 26 سپتامبر به عنوان وزیر دربار منصوب گردید، فوراً اعلامیه پرجنجالی مربوط به کنترل معاملات مشکوک خاندان سلطنتی را صادر نمود. او به ذکر فرمان 7 ژوئن شاه که در تاریخ 17 اوت (مرجع الف) علنی شد پرداخت و برای اولین بار جزییات آن را مطرح ساخت. مجموعه قوانین مربوط به خاندان سطنتی به شرح زیر است: (الف) اعضاء خاندان نباید در آن دسته از فعالیت‌های تجاری که شرط اصلی پیشبرد آنها اعمال نفوذ در دولت است شرکت جویند، (ب) آنها نباید در زمینه معاملات تجاری حتی در صورتی که هیچ‌گونه نفع شخصی نداشته باشند در مقامات دولتی اعمال نفوذ کنند، (ج) آنها از عضویت در هیأت‌های مدیره بانکها، شرکت‌های بیمه، و یا سایر بنگاههای خصوصی منع شده‌اند، (د) آنها از مداخله در امور مربوط به زمینها و یا املاک دولتی و یا آژانس‌های عمومی برحذر شده‌اند و (ه ( عموماً به آنها پند داده شده که از هرگونه فعالیتی که ممکن است با وضعیت آنها به عنوان اعضاء خاندان سلطنتی مغایرت داشته باشد اجتناب نمایند. اردلان همچنین به اعلام فرمان دوم شاه پرداخت که در آن وی خواستار تشکیل کمیسیون مشترکی مرکب از مقامات وزارت دربار و دفتر نخست‌وزیر شده تا به بررسی تمام بنیادها، انجمن‌ها و یا مؤسسات مشابه تحت سرپرستی اعضاء خاندان سلطنتی بپردازد. پس از انجام یک تحقیق دوماهه، این مؤسسات به آژانس‌های ذیربط دولتی سپرده خواهند شد. وی افزود تمام معاونین وزارت دربار استعفانامه‌های خود را تسلیم نموده و با مقدار خیلی کمی کارمند وزارت دربار را مجدداً سازماندهی خواهد نمود.

2- باهری وزیر دادگستری وضعیت تلاش ضد فساد خود را گزارش کرد و بار دیگر تأکید نمود که اسامی متهمین باید تا زمانی که ادله مبرهن جمع‌آوری شود، مخفی بماند. او از کمبود قضات به عنوان یکی از عوامل اصلی عدم پیشرفت سریع این مبارزه یاد کرد. طی دو سال گذشته 250 نفر از قضات یا به خاطر کمی حقوق و مزایا و اغلب به خاطر اعتبار منفی حرفه

قضاوت یا استعفا داده و یا بازنشسته شده‌اند. پانزده تیم تحقیق وظیفه بررسی سازمانها و آژانسها را برعهده خواهند گرفت. این وزارتخانه ظاهراً در چند مورد فعالیت خویش را آغاز کرده، لیکن باهری از جزییات آنها سخنی به میان نیاورد. طبق گزارش مطبوعات، بازرسین کار تحقیق مربوط به شرکت ملی پتروشیمی ایران و سازمان انرژی اتمی را آغاز کرده‌اند. دادستان دادگاه مدنی نیز از تمام شهروندان خواسته است که در صورت اطلاع از فساد و رشوه‌خواری گزارشات خویش را به صورت محرمانه تسلیم نماید. (نظریه: سطح تبلیغات دولت به حد اعلای خود رسیده و گزارشات برجسته بیانات اردلان تنها چیزی است که تاکنون از دست داشتن خاندان سلطنتی در امر فساد حکایت دارد. باهری محتاطانه به عموم یادآور شده است که متهمین باید از روند مناسب قانونی برخوردار شوند. معذالک، نتیجه این همه تبلیغات این خواهد شد که همه به انتظار زندانی شدن بسیاری از اشخاص مهم بنشینند.) پایان بخش محرمانه آغاز بخش خیلی محرمانه.

3- برنامه امتحانات معوقه از ترم بهار گذشته در دانشگاه ملی بار دیگر در تاریخ 27 سپتامبر متوقف گردید. بنا به گفته منبع دانشگاهی، حدود 250 الی 300 دانشجو به داخل محوطه برگزاری امتحانات ریخته و شعارهای ضدشاهی سر داده (که خود رویدادی جدید در دانشگاه ملی است) و حدود 50 نفر از سران شورشیان به شکستن درها و پنجره‌ها پرداختند. تمام این وقایع حدود چند دقیقه طول کشید و دانشجویان محل حادثه را ترک گفتند در حالیکه از گارد دانشگاه و یا پلیس نیز درخواست کمک نشد. مقامات دانشگاه احتمالاً امتحانات را ملغی اعلام خواهند کرد و بدین ترتیب حاصل کار نیم‌ساله دانشجویان بر باد خواهد رفت. این واقعه امکان بازگشایی دانشگاههای بزرگ (عمده) تهران در ادامه کار آنها را بر طبق برنامه تعیین شده یعنی 7 اکتبر با تردید روبرو می‌سازد.

4- از زمان تقدیم لایحه استقلال دانشگاهی توسط دولت ایران، شورای اساتید دانشگاههای مهم کشور اعتراضیه‌های بسیاری را مطرح ساخته‌اند. مهم‌ترین انتقاد موجود این است که چرا شورای اساتید در انتخاب رؤسای دانشگاهها و معاونین آنها بر طبق قانون کنونی، نباید نقشی داشته باشند. نهاوندی وزیر آموزش عالی نیز در کنفرانس مطبوعاتی مورخ 25 سپتامبر که در تاریخ 27 سپتامبر در مطبوعات درج گردید بوروکراسی‌های دولتی را مسئول اصلی مشکلات دانشگاهی خواند و گفت لایحه نیز دارای نقائصی می‌باشد (که تلویحاً تأیید کننده قابلیت تغییر آن در روند قانونگذاری است)، اما افزود: «بالاخره، دولت این لایحه را تقدیم کرده است زیرا معتقد است که دانشگاهها باید وسیله اعضاء آنها اداره شوند.» با این حال وی هشدار داد که باید یک دوره انتقال طی شود و خواستار همکاری بین اساتید و دانشجویان و مدیران دانشگاه برای حل مشکلات شد.

5- عکس‌العمل اولیه بعضی از اساتید به صورت انتقاد شدید از سخنان ابهام‌آمیز نهاوندی بروز نمود و نشانگر عزم راسخ آنها در تأمین خودمختاری کامل دانشگاهی بود. (نظریه:

برخلاف اظهار امیدواری پیشین دولت ایران (مرجع ب) مبنی براینکه اگر در حین بازگشایی مدارس این لایحه مورد بررسی قرار گیرد اوضاع آرامتر خواهد شد، در حال حاضر چنین به نظر می‌رسد که در صورت امتناع دولت از دادن امتیازات واقعی در زمینه خودمختاری، مسئله به صورت لاینحل باقی خواهد ماند و آنهایی که محرک تظاهرات می‌باشند می‌توانند در اقدامات بعدی خویش به آن متوسل شوند).

6- رویدادهای مختلف پارلمانی: در گفتگو با رؤسای امنیتی و پروتکل مجلس و سنا و چند تن از نمایندگان مجلس در ضیافتی که در محل اقامت مشاور سیاسی برگزار شده بود، مقامات سفارت با دورنمای جالب‌توجهی از تأثیر رویدادهای اخیر بر حیات پارلمانی روبرو شدند. سران امنیتی و پروتکل مجلس شورا و سنا معتقد بودند که مناظره‌های آشکار و عینی اخیر در مورد دولت شریف‌امامی مشکلات را تا حدود زیادی مرتفع ساخته است. علاوه بر این آنها معتقدند که به بیش از نیمی از اعضاء منتخب مجلسین سنا و شورا اجازه بازگشت به سمت خویش داده نخواهد شد، حتی اگرتمام متصدیان انتخابات را مورد تردید و اعتراض قرار دهند. نمایندگان حاضر این مسئله را روشن نمودند که در حال حاضر وفاداری سازمانی خیلی متغیر است، از سه نماینده حزب رستاخیز که به طور غیررسمی انتخاب شده‌اند، یکی از آنها به حزب وفادار مانده، یکی دیگر به گروه نهاوندی که مشغول بررسی مشکلات ایرانیهاست پیوسته و فرد ثالث (که بنا به گزارشها سمت وزارت بهداری را در آخرین روزهای حیات دولت آموزگار رد کرده بود) نظاره‌گر وقایع است و با وجود این که رسماً عضو حزب رستاخیز می‌باشد، ولی منتظر یافتن راه چاره بهتری است.

7- نقطه‌نظرات نمایندگان در مورد خرمگس جناح مخالف یعنی بنی‌احمد نیز کاملاً منصفانه بود. بنا به گفته آنها، بنی‌احمد به ایجاد سر و صدا و غرش در جناح مخالف ادامه خواهد داد، اما در انتخابات سال آتی نقش چندان مؤثری نخواهد داشت. نمایندگان نیز با برگزاری جلسات فشرده بحث سعی کرده‌اند روش و نحوه سازماندهی خویش را انتخاب کنند. تندروها بنی‌احمد را نخواهند پذیرفت و میانه‌روها نیز او را لعن می‌کنند.

8- نظریه: در نتیجه صحبت‌های انجام شده با مقامات و اعضاء پارلمان مشخص گردید که حداقل دو یا سه گروه «میانه‌رو» برای شرکت در انتخابات پارلمان در صحنه وجود خواهند داشت. ادامه کار حزب رستاخیز از نظر بسیاری از اعضاء سازمانهای به اصطلاح میانه‌رو اجتناب‌ناپذیر است، با این وصف بسیاری از اعضاء طیف مرکزگرا معتقدند که این حزب اعتبار خویش را از دست داده است.

پایگاه سازمانی حزب رستاخیز نیز برای حامیان واقعی «مجتمع سلطنتی» حفظ خواهد شد در حالیکه اکثریت بقیه اعضاء طبقه متوسط و رده بالای این طبقه ظاهراً در حال جذب شدن به شکل و یا اشکال جدید سازمانی هستند.

سولیوان

گزارش سیاسی اول اکتبر

سند شماره 82 خیلی محرمانه1 اکتبر 1978 - 9 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9474به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: تهران 9399 موضوع: گزارش سیاسی اول اکتبر خلاصه: در اعتراض به دستگیری ادعایی خمینی در منزل، مغازه ها در شهرهای تبریز، کرمانشاه، اصفهان، شیراز، یزد و بازار تهران در اول اکتبر به طور گسترده‌ای تعطیل بودند. کارکنان بانک ملی، امور نگهداری پست و تلگراف و تلفن و ارتباطات ماهواره‌ای نیز در حال اعتصاب به سر می‌برند. دولت لوایح متعددی را تقدیم مجلس نمود. شورای دانشگاه آریامهر با لایحه استقلال دانشگاه مخالفت کرد. سندیکای نویسندگان مطبوعات لایحه مطبوعات را رد کرد. دولت ایران 237 تن از افراد متهم به خشونتهای ضددولتی را آزاد کرد. بازار مرکزی تهران آتش گرفت و بنا به گزارش سه تن کشته شدند. صدای تیراندازی در جنوب تهران پس از مقررات حکومت نظامی شنیده شد اما گزارشی از تلفات واصل نگردید. احساسات غیرخشونت‌آمیز ضدآمریکایی در تهران بروز بیشتری پیدا می‌کند. احمد ستوده‌نیا به ریاست سازمان انرژی اتمی انتخاب شد. حزب رستاخیز طی یکی دو روز آینده منحل می‌شود. شاه فرستاده‌ای به امان برای تفحص درباره امام صدر اعزام کرد. گزارش دیگر حاکی از سلامتی صدر در لیبی است.

1- در اول اکتبر مغازه‌ها به طور گسترده در اعتراض به ادعای دستگیری آیت‌الله خمینی در منزل واقع در عراق تعطیل شدند. جبهه ملی بیانیه‌ای صادر کرد و رهبران مذهبی سریعاً بدان پیوسته و تقاضا کردند که روز اول اکتبر اعتصاب سراسری انجام گردد. بی.بی. سی دوباره بیانیه را در 28 اکتبر پخش کرد. (نظریه: تکرار مکرر بیانیه از سوی رادیو بی.بی.سی به روابط اخیر پایین آن با دولت ایران لطمه می‌زند). دولت تکذیبیه‌ای صادر کرده و خبر جابجایی خمینی و دستگیری‌اش در منزل را رد کرد و مطبوعات را به خاطر انتشار این ماجرای ناموثق مورد ملامت قرار داد. همچنان که در گزارش مرجع آمده، شواهد حاکی است که عراقیها کنترلهای انجام شده توسط پلیس را برچیده‌اند. اگرچه وضعیت کنونی خمینی نامعلوم است، درخواست جبهه ملی با واکنش گسترده‌ای روبرو شد. تقریباً همه مغازه ها در اصفهان، یزد و شیراز تعطیل هستند اگرچه اداره‌جات باز می‌باشند. در تبریز و کرمانشاه نیز وضع تقریباً به همین صورت است. جنوب تهران شامل بازار تعطیل است اما در منطقه شمال فردوسی مغازه‌های زیادی باز هستند. در این حال بخش بازرگانی GTE و خطوط تلکس خصوصی قطع است و حداقل بخشهای ارتباطات و نگهداری پست و تلگراف و تلفن در اعتصاب به سر می‌برند.

همچنین بانک ملی گزارش می‌دهد در وضعیت اعتصاب به سر می‌برد. به هر حال هر دو

مورد به نظر می‌رسد جنبه اقتصادی دارد و نه سیاسی.

2- جلسه اضطراری مجلس در اول اکتبر برای دریافت چندین لایحه دولت. دولت در حال عرضه قوانین پیشنهادی در مورد این موضوعات است: تظاهرات عمومی، مالیات کمتر بر درآمدها، ملغی کردن قوانین مربوط به خانه‌های خالی (قانون موجود به دولت اجازه می‌دهد خانه‌های خصوصی را در صورتی که مالک از اجاره دادن آن امتناع ورزد خود رأساً اجاره دهد)، و پیشنهاد لغو مصونیت پارلمانی در مورد یکی از نمایندگان (منصور یاسینی که متهم به فساد است). در این میان دو لایحه اصلی (لایحه پیشنهادی مطبوعات و لایحه استقلال دانشگاه) با واکنش منفی بیشتر از سوی هیأت امناء که تصور می‌شد خشنود می‌شوند مواجه شد. هیأت علمی دانشگاه فنی آریامهر به دانشگاههای آذر‌آبادگان و تهران در مخالفت رسمی با لایحه دانشگاهها پیوست. سندیکای نویسندگان و خبرنگاران به همین ترتیب با لایحه مطبوعات مخالفت کردند. (نظریه: دولت ایران روشن ساخته که هر دو لایحه قابل مذاکره است اما با توجه به انتقاد نسبتاً گسترده‌ای که این دو لایحه به همراه داشته باید کنار گذارده شوند.) 3- دولت اعلام کرد 237 زندانی که درگیر فعالیتهای ضددولتی بودند هفته گذشته آزاد شدند. بیانیه دولت حاکی است که حدود صدنفر هنوز به خاطر نقض مقررات حکومت نظامی در بازداشت به سر می‌برند. (نظریه: بازی اعداد به نظر می‌رسد باعث بروز اختلاف می‌شود. طبق اعلام حکومت قبلی این تعداد افراد زندانی وجود نداشت. یک دلیل، آن است که دولت هیچ‌گاه تعداد دستگیرشدگان را اعلام نمی‌کرد بلکه فقط تعداد آزادشدگان یا بازداشتیها را اعلام می‌کرد) اسامی آزادشدگان به وزارت خارجه ارسال شده است.

4- بازار مرکزی تهران در شب 30 سپتامبر - اول اکتبر آتش گرفت و 3 تن کشته شدند. علت حادثه نامعلوم است. صدای تیراندازی در جنوب تهران و پس از مقررات منع عبور و مرور در جمعه شب شنیده شد. ولی گزارشی از بروز تلفات نرسیده است. وضعیت امنیتی در دیگر مناطق آرام است. در عین حال نشانه‌های ضدآمریکایی به شکل غیرخشونت‌آمیز مثل دشنام به رانندگان آمریکایی (معمولاً زنان) در چند روز گذشته افزایش داشته است.

5- برخی گزارشات خبری اگرچه نه همه آنها، حاکی از انحلال حزب رستاخیز است. یک روزنامه گزارش داد دبیرکل حزب جواد سعید روز گذشته استعفا داد و اظهار داشت حزب منحل شده است.

دیگر نشریات گزارش می‌دهند تصور می‌رود وی سوم اکتبر استعفاء دهد و اینکه پس از آن حزب منحل خواهد گردید. انتظار می‌رود سعید رئیس مجلس شود و پس از بازگشایی رسمی مجلس در 6 اکتبر ریاضی را به مبارزه بطلبد.

6- مهد مینا وزیر انرژی، احمد ستوده‌نیا را در 30 سپتامبر به شاه به عنوان رئیس جدید سازمان انرژی اتمی

ایران معرفی کرد. ستوده‌نیا معاون وزیر نیرو مسئول در سازمان انرژی اتمی ایران خواهد بود که اخیراً این سازمان را جزو وزارت نیرو کرده است. ⁽¹⁾6- شاه فرستاده ویژه‌ای را به امان اعزام کرده تا درباره سرنوشت امام صدر تحقیق کند. در این حال احمد بنی‌احمد در رم اعلام کرد که صدر زنده و سالم در لیبی است. به گفته بنی‌احمد پسر بزرگ صدر به نام صدرالدین صدر مکان پدرش را مورد تأیید قرار داد. ⁽²⁾سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 3 اکتبر

سند شماره 83 خیلی محرمانه3 اکتبر 1978 - 11 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9584به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: (الف) تهران 9526، (ب) تهران 9474 موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 3 اکتبر خلاصه: آشوب از 30 سپتامبر تا 1 اکتبر افزایش یافت. مطبوعات گزارش می‌کنند 6 نفر کشته شدند. مخالفین به انتقاد از پیش‌نویس لایحه آزادی اجتماعات ادامه می‌دهند. دولت به طور آشتی‌جویانه پیشنهاد اختلافی نمایندگان نسبت به لایحه دانشگاهها را مورد بررسی قرار می‌دهد. حزب اتحاد برای آزادی در تلاش برای عضویت در سوسیالیست بین‌الملل می‌باشد. یک سردبیر با ضمانت آزاد شد. دادستان نقش عوض می‌کند و اصرار دارد دعوای مربوط به 18 دانشجو کنار گذاشته شود.

1- تعدادی از منابع در اینجا منجمله شهروندان آمریکایی از شهرهای دورافتاده تعدادی از وقایع امنیتی را بین 30 سپتامبر و اول اکتبر گزارش می‌کنند که حتی از آنهایی که مطبوعات تحت پوشش قرار داده‌اند بیشتر است. مرجع الف به ترور یک رئیس پلیس در مشهد و تظاهراتی در کرمانشاه که جدی‌ترین نمایش قدرت بود اشاره دارد. مطبوعات صبح روز 3 اکتبر شهرهای دیگری مثل رضائیه، دورود، زنجان و همدان را در لیست شهرهایی که در یکشنبه گذشته در آن آشوبهایی به راه افتاده قرار دادند و شش کشته و 30 زخمی را در فهرست خود وارد کردند. تظاهرکنندگانی که در این شهرها نسبت به رفتار دولت عراق با آیت‌الله خمینی اعتراض می‌کردند از بمب و نارنجک استفاده کردند. تظاهراتی در نقاط دیگر مثل دزفول، مهاباد، شاه‌آباد غرب و بانه وجود داشت لیکن آرام برگزار شدند. منابع پلیس تظاهراتی را در خیلی از شهرهای دیگر گزارش گردند که شاید شامل خشونتهای بیشتری بوده‌اند. ممکن است به دلیل گزارش مطبوعات در مورد اینکه کمیته حقوق بشر در پاریس اعلام نموده که محدودیتهای خمینی مرتفع شده، از شدت وقایع ناشی از ایجاد چنین مشکلاتی کمی کاسته

شده باشد. (نظریه: وقایع چند روز گذشته نشان می‌دهند مخالفین چنانچه میل به انجام آن داشته باشند هنوز واجد ظرفیت لازم برای افزایش فعالیتهای خیابانی هستند و راضی به تحمل عواقب آن نیز می‌باشند. تظاهرات یکشنبه فقط در شهرهایی که حکومت نظامی در آنها برقرار نبود رخ داده و در هر حال فعالیت در شهرهایی که حکومت نظامی در آنها برقرار است محدود به بستن مغازه‌ها می‌باشد.) 2- مطبوعات صبح روز دوم اکتبر انتقاد شدید رهبران مخالف از لایحه «آزادی اجتماعات» دولت را نقل کردند و همچنین سه مقاله روزنامه کیهان بین‌المللی شدیداً با مواد محدود کننده در لایحه مخالفت نمود. از سنجابی رهبر جبهه ملی نقل قول شد که لایحه بایستی لایحه «محدودیت اجتماعات» خوانده شود و برخلاف قانون اساسی می‌باشد. سنجابی مدعی است دولت حق ندارد آزادی انجمنها و جلسات سیاسی را محدود نماید و فقط دادگاهها حق چنین کاری را دارند. علی امینی نخست‌وزیر سابق با روش مشابهی به لایحه حمله کرد. شاپور بختیار عضو هیأت اجرایی جبهه ملی گفت هیچ حزب سیاسی احتیاج به اجازه برای سازماندهی ندارد و وزارت کشور هیچ‌گونه حقی (لایحه این حق را داده است) نسبت به انحلال احزاب سیاسی ندارد. پزشکپور نماینده مجلس از حزب پان ایرانیست اظهار داشت این لایحه آخرین بقایای آزادی اجتماعات را از میان برمی‌دارد.

3- دولت در 24 ساعت گذشته نسبت به مخالفت پارلمانی (با لایحه) سازش‌پذیرتر بوده است. باهری وزیر دادگستری در یک مصاحبه تلویزیونی به طور ضمنی از مجلس عذرخواهی کرد و شرایط آشفته را آرامتر نمود ولی نه پیش از آنکه 63 نماینده مجلس به 30 نفر دیگر که از مجلس خارج شدند بپیوندند (مرجع الف). از طرف نمایندگان درخواست عذرخواهی صریح‌تری در جلسه غیرعلنی امروز مجلس شده است. نهاوندی وزیر علوم و آموزش عالی اعلام نمود لایحه استقلال دانشگاهها تغییر می‌کند و سفارت به طور خصوصی مطلع گردید. قصد نهاوندی بر این است که برای تجدیدنظر در لایحه، نمایندگان دانشگاهها را گرد هم بیاورد که احتمالاً از هفته آینده شروع خواهد شد. در حال حاضر این موضوع در میان سایر موضوعات دیگر در جلسه رؤسای دانشگاهها در تهران به بحث گذاشته شده است.

4- بنی‌احمد نماینده مجلس در یک مکالمه تلفنی از رم که وی در آنجا در جلسه «کنگره دانشجویان ایرانی غیرکمونیست» شرکت جسته بود، اعلام نمود اتحاد وی با حزب آزادی به خاطر عضویت در «سوسیالیست بین‌الملل» است.

5- دکتر محمدحسین میمندی‌نژاد سردبیر مجله رنگین‌کمان در تاریخ اول اکتبر با ضمانت آزاد شد. وی حدود دو هفته پیش به اتهام افترا زدن به جامعه مذهبی دستگیر شده بود.

6- یک نماینده دادستان در خلال محاکمه‌ای در اول اکتبر تغییر موضع داد و از دادگاه خواست تا 18 دانشجوی دانشگاه علم و صنعت را که در ژانویه به خاطر تظاهرات غیرقانونی دستگیر شده بودند آزاد نماید. دادستان اظهار داشت مدارک محکوم نمودن آنان ناکافی و

متناقض هستند و این دانشجویان قربانی دولت قبلی هستند که مردم را در تاریکی نگاه داشتند. (نظریه: جدا از نوظهوری حملات سیاسی به دولت، این مورد در میان چند موردی قرار دارد که به ما گفته شده که اساس قانونی یا مبتنی بر شهود را متزلزل کرده، منجر به تبرئه یا مجازاتهای سبک‌تر از آنچه که در یک یا دو سال گذشته وجود داشت، می‌شود.) سولیوان

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 84⁽¹⁾خیلی محرمانه4 اکتبر 1978 - 12 مهر 1357 خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر با ارائه دیدگاههای خود از صحنه سیاسی داخلی جلسه را شروع کرد. این هفته به علت سه حادثه بزرگ، دولت با یک جوّ سیاسی متشنج روبرو شد: عکس‌العملهایی در قبال محاصره خانه خمینی در عراق افزایش اخیر اعتصابات صنعتی و تظاهرات در مناطقی که در آنها حکومت نظامی نبود. سفیر در این هفته دو بار نخست‌وزیر را دیده و در این دیدارها این حوادث مورد بحث قرار گرفته‌اند. سفیر سولیوان موقعیتهایی را برای ناآرامیهای بیشتر در هفته آینده به لحاظ بازگشایی مجلس در روز جمعه و شروع آزمایشی کلاسهای آزمایشگاه دانشگاهها پیش‌بینی می‌کند. سفیر با هر دو نفر آقایان انصاری و هویدا ملاقات خواهد کرد و جویای نظرات آنها در مورد سیاستهای جاری ایران خواهد شد. سپس سفیر نتایجی چند از ارتباطات اخیر را عنوان کرد:

نمایشگاه کونینگ منتفی شده‌اند. ژنرال گست، ژنرال استون رئیس (وابسته - م) جدید نیروی زمینی را معرفی کرد. ژنرال گست گزارشی ارائه کرد مبنی بر اینکه مشمولین وظیفه در گارد شاهنشاهی خدمت نمی‌کنند، ولی ممکن است در تیپ تدارکات خدمت نمایند.

آقای جان میلز درباره اعتصابات اخیر گزارش داد. اعتصابات بانک ملی و شرکت تلفن پایان یافته‌اند، ولی هنوز به شرکت ملی نفت ایران اطمینانی نیست.

آقای میلز این طور پیش‌بینی کرد که آرام کردن اعتصابات با وعده‌های مالی گرانقیمت مطمئناً نتایج بسیار بد اقتصادی به دنبال خواهد داشت زیرا که اضافه حقوقهای جدید به تمام کارمندان دولت تعلق می‌گیرد.

آقای رینو اشاره کرد که ارقام تقریبی نهایی در نمایشگاه کالاهای تجاری کاملاً رضایت‌بخش است. اکثر شرکت‌کنندگان آمریکایی در نمایشگاه کالاهای تجاری متوجه شده‌اند که شرکتشان در نمایشگاه سودآور بوده است.

آقای لمبراکیس در مورد وضعیت سیاسی بحث نمود. او اشاره کرد که تعداد زیادی احزاب جدید سیاسی تشکیل شده‌اند. یک سردبیر جدید در روزنامه فارسی زبان کیهان سر کار آمده است. به نظر می‌آید سردبیر قبلی به علت طرز برخورد و اهمیتی که کیهان به وضعیت خمینی در عراق داده از کار برکنار شده است.

آقای نیلی گزارش داد که نگرانیها و بحثهای زیادی در حوزه‌های کشاورزی، در مورد افزایش قیمتهای مواد غذایی وجود دارد.

آقای آدلر اظهار داشت که قصد دارد با یک تیم کمکهای عمومی دولت ایالات متحده، سفری به منطقه طبس بنماید. گروه سعی دارد که یک هلیکوپتر تأمین کند تا قدرت نظاره کردن منطقه زلزله‌زده را داشته باشد.

عوامل جدید اعتراض - اصفهان

سند شماره 85 خیلی محرمانه4 اکتبر 1978 - 12 مهر 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان الف - 12 عطف به: اصفهان الف - 11 مورخ 27 سپتامبر 78 عوامل جدید اعتراض - اصفهان خلاصه: از روز اول اکتبر تاکنون نوعی کارایی و پیچیدگی جدیدی در فعالیت مخالفان در اصفهان ظاهر شده است. سازماندهی و تأثیر اعتصابات عمومی در آن تاریخ، یک بمب‌گذاری پیچیده که احتمالاً توسط نظامیان ناراضی صورت گرفته و یک نوع جدید اعلامیه (بیانیه مخالفین) مثالهای بارز و عمده این روند می‌باشند. پایان خلاصه.

اعتصابات: روز 30 سپتامبر پس از دو روز شایعه پراکنی، دو «اعلامیه» مجزا در سرتاسر شهر اصفهان منتشر شد که طی آن کلیه مغازه‌های خرده‌فروشی در اعتراض به بازداشت

آیت‌الله خمینی در خانه‌اش در عراق به اعتصاب عمومی در روز بعد دعوت شده بودند. این اعلامیه یا توسط جبهه ملی (حزب سیاسی مخالف) و یا به وسیله آیت‌الله شیرازی (یک رهبر مذهبی مخالف مقیم در مشهد) امضا شده بود. اگرچه این دو از عبارات مختلفی استفاده کرده بودند ولی دستوراتشان یکسان بود: اعتصابات کوچک مسالمت‌آمیز، بدون هیچ تظاهرات و بدون به مخاطره انداختن مشاغل، مقامات حکومت نظامی در مورد این اعتصابات نظریه‌های مختلفی دارند. آنها تصور می‌کنند که این اعتصاب نیز مانند گذشته فقط در بازار قدیمی و مناطق محافظه‌کارتر شهر و عمدتاً از طریق تهدید به خراب کردن مغازه‌هایی که باز باشند تا حدی با موفقیت انجام خواهد گرفت. به هر حال شدیداً گیج شده بودند زیرا از یک طرف هیچ‌گونه شواهدی در مورد تهدید موجود نبود و از طرف دیگر اعلامیه نیز ظرف یک روز به صورت مؤثری در همه شهر توزیع شده بود. در حقیقت این اعتصاب تقریباً به طور صددرصد در تمامی نقاط شهر از جمله مناطق اصلی خرید و فروش با موفقیت به اجرا گذاشته شده بود و به نظر می‌رسید فقط فروشگاههای زنجیره‌ای که توسط کارکنان استخدامی اداره می‌شود به کار خود ادامه داده‌اند. غیبت عمده‌ای در میان کارکنان هیچ شرکت تولیدی و ساختمانی بخصوصی وجود نداشت و تنها استثناء در مورد پلی اکریل ایران که یک شرکت با سرمایه‌گذاری مشترک دو پونت است می‌باشد. در این کارخانه که عمدتاً به دلیل بروز نقصی در فرایند تبدیل مواد آکریلیک به محصولات پلی استر تعطیل شده حدود یکصد و پنجاه نفر از کارگران بخش تعمیر و نگهداری که کاری برای انجام نداشتند دست از کار کشیده‌اند. هیچ تظاهرات و درگیری صورت نگرفت و به نظر می‌رسید شهر از دستورات مندرج در اعلامیه به طور کامل تبعیت می‌کند. مقامات حکومت نظامی در این مورد ابراز نگرانی کردند زیرا تاکتیک آنها مبنی بر در هم شکستن اعتصابات از طریق ایجاد تفرقه در بین اعتصابیون که قبلاً موفق بود در این مورد هیچ محلی از اعراب ندارد. سرلشکر ناجی فرماندار حکومت نظامی که تمام روز را به گشت‌زنی در شهر پرداخته بود گزارش داد که نتوانست کسی را در شهر پیدا کند که از او برای باز کردن مغازه‌اش کمک بخواهد. او برای من توضیح داد که «سربازان من می‌توانند آنها را از هر کاری منع کنند اما اگر رهبری داشته باشند سربازان هر چند که زیاد هم باشند قادر نخواهند بود آنها را به انجام کاری که مایل نیستند مجبور نمایند.» او هم‌اکنون تلاشهای خود را برای پیدا کردن شخص یا گروهی که این فعالیتها را در اصفهان هدایت می‌کند متمرکز کرده است ولی اعتراف نمود که در حال حاضر هیچ سرنخی در دست ندارد. اسم تمامی افرادی که او به دست آورده مربوط به رهبرانی در خارج از شهر اصفهان می‌شود اما او تصور می‌کند که در اینجا نیز تشکیلاتی وجود دارد. از اول اکتبر تا کنون اصفهان شاهد یک اعتصاب یک روزه در بانکها و یک اعتصاب یک روزه در اداره مخابرات (که انعکاس اعتصاب در تهران بود) بوده است و انتظار می‌رود که شاهد بروز چنین مواردی باشد: الف) یک اعتصاب دانشجویی که در 7 اکتبر آغاز خواهد شد. ب) اعتصاب معلمین در 8 اکتبر. ج) اعتصاب

عمومی در 24 اکتبر. د) برگزاری اعتصابات نامشخص بیشتر که تا زمان برچیده شدن حکومت نظامی ادامه خواهد یافت. بمب‌گذاری در ساعت چهارده و پانزده دقیقه بعد از ظهر روز اول اکتبر، دقیقاً پانزده دقیقه پس از خروج کارگران از محوطه، انفجاری در داخل یک هلیکوپتر شینوک هوانیروز ارتش شاهنشاهی که به همراه سایر هلیکوپترها و خودروها در خارج از محوطه تعمیر و نگهداری مرکز پشتیبانی ناحیه مقدم پایگاه هوانیروز در اصفهان پارک شده بود به وقوع پیوست. شواهد اولیه حاکی از آنند که ماده منفجره نسبتاً پیچیده و از نوع مواد بسیار قوی پلاستیکی بوده که با یک مکانیسم زمانی از طرف داخل در بین لایه‌های دوجداره هلیکوپتر جاسازی شده بود. در نتیجه انفجار قطعات جداشده تا شعاع بیست فوتی هلیکوپتر پرتاب گردید. محل انفجار که یک پایگاه نظامی است در منطقه امنیتی ویژه‌ای قرار دارد و توسط حفاظ امنیتی مضاعف نگهبانی می‌شود. افسران ارتش آمریکا با منطقه آشنایی دارند و می‌گویند این منطقه از نظر فیزیکی کاملاً امن می‌باشد. هلیکوپتر مذکور پس از گذراندن یک دوره 14 روزه تعمیرات اساسی کامل در انتظار یک پرواز آزمایشی در روز بعد بود. تنها کسی که در طول این تعمیرات به هلیکوپتر دسترسی داشتند عبارتند از: تکنسینهای آمریکایی از شرکت هواپیماسازی هیوز، و پرسنل شرکت آگوستا که یک شرکت ایتالیایی با کارمندان آمریکایی می‌باشد و پرسنل هوانیروز ارتش شاهنشاهی ایران. اگرچه از پرسنل آمریکایی نیز تحقیقاتی به عمل خواهد آمد ولی ظن اصلی متوجه پرسنل نظامی ایران که به هلیکوپتر دسترسی داشته‌اند می‌باشد. سرهنگ شهناز فرمانده پایگاه گزارش می‌دهد که کلیه افراد وی کارنامه امنیتی پاکی دارند و تاکنون «چیزی که بتوان یکی از آنها را (به عنوان مظنون - م) مستثنی نمود به دست نیامده است.» اعلامیه: در ادامه این نامه هوایی اعلامیه‌ای از مخالفین به همراه ترجمه ابتدایی آن که توسط مشاور استانی در اصفهان و کارمند گزارشگر تهیه شده، ضمیمه می‌باشد.⁽¹⁾چنین اعلامیه‌هایی در اصفهان همگانی شده است ولی اعلامیه‌های قبلی برخلاف متنی که پیوست شده معمولاً فتوکپی دست‌نویس و ناخوانا بوده و دربرگیرنده حملاتی به شاه و سایر مقامات بوده و گاهی با پیچیدگی بیشتر خواستار انجام اقداماتی می‌شود. اعلامیه پیوست چاپ خوبی دارد و طراحی نسبتاً پیچیده‌ای در آن به کار رفته (تفنگ رسم شده در بالای آن از حروف عربی به کار رفته در شعارهای قرآنی تشکیل شده) و به عنوان درخواست برای تداوم انقلاب تبلیغ مؤثری می‌باشد. این اعلامیه از تعابیر «متعارف جامعه» در مورد حوادث اخیر استفاده کرده و نشان می‌دهد که هیچ مصالحه‌ای نمی‌تواند بین مخالفین و شاه به وجود آید و به نظر مشاور استانی استدلال این اعلامیه قدرت تأثیر بسزایی دارد. این اعلامیه به جای درخواست انجام اقدامات خاص مردم را به صبر و بردباری فراخوانده و بر لزوم یک جنگ فرسایشی بلندمدت علیه شاه

تأکید دارد. این اعلامیه علیرغم دستپاچگی مشهود در آن نسبت به اعلامیه‌های قبلی به مراتب ضدآمریکایی‌تر بوده و تمامی آمریکاییها در ایران را «مستشار نظامی» می‌خواند.

نظریه: سرهنگ دارابی رئیس ستاد حکومت نظامی از تغییر رویه آشکار مخالفین نگران شده است. وی می‌گوید که حکومت نظامی تنها در کنترل رفتار ستیزه‌جویانه گروههای بزرگ می‌تواند مؤثر باشد و در مقابل حملات خاص یا سوءقصدها و یا نافرمانیهای سازمان یافته مسالمت‌آمیز هیچ‌کاری نمی‌تواند انجام دهد.وی می‌گوید به هر حال در تهران اشخاصی وجود دارند که تا زمانی که هرگونه شواهدی ناشی از فعالیت مخالفین وجود داشته باشد بر ابقاء حکومت نظامی اصرار داشته باشند. او از این بیم دارد که حکومت نظامی حتی تا مدت زیادی پس از اثبات عدم توانایی آن در مقابل چنین حوادثی نظیر ترور یک رئیس پلیس در مشهد و انفجار هلیکوپتر در اینجا و اقدامات مردمی مانند اعتصابات عمومی باقی بماند. این عمل به بی‌اعتنایی مردم به تواناییهای ارتش و همچنین بروز نارضایتی در ارتش منجر خواهد شد. اظهارات وی تنها موردی نبود که اخیراً درباره نارضایتی در میان ارتشیان شنیده بودم. علاوه بر این نگران این مسئله هستم که اگر ناراضیان بخواهند بر روی اهداف خاصی متمرکز شوند، آمریکاییهای مقیم اصفهان و سایر نقاط می‌توانند هدفهای جالبی باشند.

گزارشات مربوط به بی‌احترامی به خارجیان به طور کلی و آمریکاییان به طور خاص در اصفهان افزایش قابل ملاحظه‌ای یافته است و ناسزای «خارجی» و «یانکی گو هوم» مرتباً به گوش می‌رسد. حکومت نظامی که در مقابل تظاهرات ابتدایی مؤثر بود در صورت تداوم آن برای یک مدت طولانی می‌تواند بهانه مشکلات بیشتر شود. مک گافی

اعتصاب در بانک ملی و شرکت ملی نفت ایران پایان یافت

سند شماره 86 استفاده اداری محدود4 اکتبر 1978 - 12 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9651به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 9582 موضوع: اعتصاب در بانک ملی و شرکت ملی نفت ایران پایان یافت 1- به نوشته روزنامه‌های انگلیسی زبان تهران، اعتصاب در بانک ملی و شرکت ملی نفت ایران در سوم اکتبر و پس از آنکه تقاضاهای اصلی اعتصابیون اجابت گردید، خاتمه یافت. گزارش شد کارکنان بانک ملی هنگامی که جلیل شرکاء مدیرعامل به آنها گفت انتظار می‌رود به زودی شورای دستمزد با تقاضای آنها مبنی بر تساوی حقوقشان با کارکنان بانک مرکزی موافقت نماید، به اعتصاب نشسته خود پایان دادند (به تلگرام مرجع به عنوان سابقه این اعتراض مراجعه کنید) همچنین به کارمندان ماهانه 500 ریال بابت کمک هزینه غذا و 300 ریال بابت همین امر برای هر فرزند پرداخت خواهد شد. وی همچنین قول داد وام خانه از معادل 10 سال حقوق به 5/12 سال حقوق افزایش یابد. کارمندان پس از سه سال سابقه کار

حق استفاده از این وام را خواهند داشت و کارمندان از بیمه عمر برخوردار خواهند بود و مرخصی زایمان به 12 هفته افزایش خواهد یافت و بالاخره کلیه کارگران بر اساس طرح خود بانک ملی بیمه درمانی خواهند داشت.

2- روزنامه‌ها همچنین نوشته‌اند اعتصاب در شرکت ملی نفت ایران که از 23 سپتامبر آغاز شده بود، خاتمه یافت و شرکت با افزایش 10 درصدی در حقوق ثابت کارکنان موافقت کرد. افزایش شامل 100 ریال کمک هزینه غذا برای هر روز (یعنی یک افزایش 100 درصدی)، کمک هزینه مسکن از 3000 تا 9000 ریال در هرماه و تهیه زمین برای تعاونیهای مسکن کارمندان می‌باشد. یکی از مقامات بلندپایه شرکت ملی نفت ایران به مأمور سفارت گفت 10 درصد اضافه حقوق یک «کمک هزینه صنعتی» است و اینکه کمک‌هزینه مسکن به افرادی با دستمزد روزانه 20 ریال پرداخت می‌شود، مشروط بر اینکه از وام مسکن استفاده نکرده و خانه سازمانی نیز در اختیار نداشته باشند - یک کارمند متأهل که در خانه خودش زندگی می کند و از وام مسکن استفاده نکرده از کمک هزینه مسکن به مبلغ 300 ریال در ماه استفاده خواهد کرد. با کمال تعجب آن دسته از کارمندانی که نه از وام و نه خانه‌های سازمانی استفاده نمی‌کنند از کمک هزینه مسکن برخوردار خواهند بود، البته از نرخ کم 100 ریال برای هر روز بهره مند خواهند شد. این مقام اظهار عقیده کرد اگر افزایش دستمزدهای روزانه و کمک هزینه‌ها را با هم جمع کنیم آنگاه برخی از کارمندان از افزایش حقوق 70 درصدی نسبت به سال گذشته بهره‌مند خواهند شد و متوسط افزایش حقوق کارمندان چیزی حدود 50 درصد خواهد بود.

3- نظریه: اثرات اصلی فرونشاندن اعتصاب بایستی هنوز احساس شود. اجابت کامل تقاضاهای اعتصابیون با توجه به رضایت آشکار دولت، باعث تشجیع کارکنان بخشهای اصلی صنعت و تجارت ایران برای اتخاذ شیوه‌های مشابه خواهد شد تا از طریق اعتصاب و کم‌کاری خواهان افزایش دستمزد و بهبود شرایط کاری‌شان شوند. دولت در ازای برقراری آرامش موقت در صنعت تسلیم تقاضاهای کارگران شده است. اما احتمالاً این امر باعث افزایش تورم می‌شود خصوصاً آنکه این نوع توافقات بیشتر باعث تقاضاهای کارگری در دیگر بخشهای اقتصاد می‌شود. سولیوان

مشکل خمینی

سند شماره 87 خیلی محرمانه4 اکتبر 1978 - 12 مهر 1357 از: دفتر حافظ منافع امریکا، بغدادبه: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - فوری رونوشت: سفارتخانه‌های امریکا در تهران، آنکارا، اسلام‌آباد، کویت، لندن، پاریس، مسکو موضوع: مشکل خمینی 1- خلاصه: تصمیم دولت عراق در رابطه با حضور خمینی در این کشور با توجه به چند

نکته از جمله تمایل به داشتن روابط حسنه با ایران اتخاذ خواهد شد. بیانیه شدیداللحن ایران مبنی بر تقاضا از عراق جهت نگهداری خمینی در کشور به نظر می‌رسد تا حد زیادی در این رابطه مؤثر واقع شود. پایان خلاصه.

2- عراق در رابطه با حضور خمینی در این کشور دارای منافعی می‌باشد زیرا از حضور میهمانان وی به عنوان یک اهرم روانی برای بهبود روابط ایران و عراق در بلندمدت استفاده می‌کند. خمینی شمشیر غلاف شده‌ای است که نیاز تداوم روند بهبود بخشیدن به رابطه با بغداد را به تهران گوشزد می‌کند. ادریس بارزانی هم همین وظیفه را برای طرفهای ایرانی اجرا می‌کند.

3- با این حال رژیم عراق می‌خواهد مطمئن باشد که از خمینی در جهت اهداف خود و نه اهداف دیگران استفاده می‌کند. تمایل عراق برای حفظ آتش‌بس با همسایه بزرگتر خود انگیزه اصلی اعمال محدودیتهای شدید بر فعالیتهای خمینی می‌باشد. مقامات بغداد در مقابل این اخبار مطبوعات بین‌المللی مبنی بر اینکه در ایجاد اغتشاش در ایران از خمینی حمایت کرده‌اند بیش از حد عکس‌العمل شدید نشان می‌دهند.

4- رهبریت عراق شدیداً از وقایع افغانستان تکان خورده است. احتمال بروز بی‌ثباتی عمده در ایران به هیچ‌وجه امر خوشایندی نمی‌باشد. با وجود اینکه عراق نسبت به یک ایران قدرتمند و متحد با غرب احساس عدم اطمینان بسیار دارد ولی در همسایگی خود یک ایران تحت سلطه شوروی با یک قذافی ایرانی را کمتر می‌پسندد. دلیل دیگری نیز می‌توان برای تحت کنترل نگهداشتن خمینی ایراد نمود.

5- رهبریت این کشور همچنین بایستی تأثیر حضور خمینی را بر روی 50 درصد ازجمعیت شیعه مذهب خود در نظر داشته باشد. توجه این رژیم به امنیت داخلی اولویت اصلی را دارد. نگهداشتن خمینی در کشور به عنوان یک پناهنده سیاسی قدرتمند که رفتار متعادلی داشته باشد منعکس کننده اعتبار دولت خواهد بود. بیرون راندن وی به منزله نقض ارزشهای سنتی اعراب و همچنین احساسات مذهبی بسیاری از عراقیها خواهد بود. حال با متهم شدن رژیم عراق به زندانی کردن خمینی بر اساس درخواست ایران اوضاع ممکن است فرق داشته باشد.

6- خمینی برای هر دو کشور ایران و عراق مسئله مشکلی به وجود آورده است. خطر وی نسبت به بغداد در مقایسه با تهران ممکن است کمتر باشد ولی در مورد عواملی که بایستی به هنگام تصمیم‌گیری در مورد محل اقامت بعدی وی در نظر گرفت هیچ اختلافی (بین دو کشور- م) وجود ندارد. حضور وی در اینجا یک فرصت بالقوه بلندمدت در اختیار عراق گذاشته است اما بکر و صدام حسین باید از این موضوع واهمه داشته باشند که اگر قرار شود دولت ایران بر اثر روحیه منتشر شده توسط خمینی سقوط کند و یا اگر ایران با استفاده از امکاناتی که دارد علیه عراق اقدامات تلافی‌جویانه انجام دهد هرگز نخواهند توانست از چنین

امکانات بالقوه‌ای استفاده نمایند. و اگر با خمینی بدرفتاری کند تأثیرات آن بر جماعت مسلمان شیعه عراق چه خواهد بود؟ 7- مواضع محکم و یکپارچه‌ای که دولت ایران اتخاذ کرده ایجاب می‌کند که در چنین شرایط بحرانی دقت بیشتری به عمل آید. اگر رژیم عراق احساس کند که خمینی کاسه از آش داغتری خواهد شد ممکن است وی را با یک هواپیما روانه کند تا هر کشوری که می‌خواهد به وی پناهندگی بدهد.

(به نظر ما در عین حالی که ممکن است یک کشور مسلمان چنین کاری بکند اما این امکان هم وجود دارد که یک کشور غربی که تعداد قابل توجهی از پناهندگان غیرفعال ایرانی را پذیرفته چنین کاری انجام دهد.) با این حال اگر دولت ایران مشخص نماید که حضور مستمر خمینی در نجف برای روابط ایران و عراق به جای مضر بودن نسبتاً مفید خواهد بود حدس می‌زنیم که رژیم بغداد نیز خطر نگهداری وی در اینجا را بپذیرد و اقدامات لازم برای مراقبت از اعمال وی را اتخاذ نماید. با توجه به اینکه انجام مراقبتهای خوب در زمره امور جاری دستگاه امنیتی عراق نمی‌باشد ولی ما تصور می‌کنیم که آنها در مورد حد قابل قبول اعمال کنترل بر مراجعات خمینی و آزادی عمل وی به دیدگاههای ایرانیان توجه خواهند داشت.

پک

گزارش سیاسی - امنیتی، 4 و 5 اکتبر

سند شماره 88 خیلی محرمانه5 اکتبر 1978 - 13 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9742به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: (الف) تهران 9584، (ب) تهران 9252، (ج) تهران 9651، (د) تهران 9582، (ه( تهران 9617 موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 4 و 5 اکتبر خلاصه: خشونت مداوم در کرمانشاه و برخوردهای شدید در سایر شهرها امنیت را مختل نموده است. اعلام تجدیدنظر اساسی در طرح پیش‌نویس لایحه آزادی عمل مطبوعات به وسیله دولت، اجازه مشارکت به کانون وکلا در بازنگری پرونده‌های زندانیان سیاسی، زد و بندهای سیاسی در صحنه مجلس و درون حزب سرعت گرفته است. شاه دو یا سه چهره را تشویق به تشکیل حزب نموده است اما زد و بند برای مقام ادامه دارد. مخالفین برای اعتصاب هفتم اکتبر تلاش می‌کنند و ناآرامیهای کارگری برای دولت دردسرهایی درست نموده است. بدین ترتیب به نظر می‌رسد که دولت به تمام درخواستهای مالی تن دردهد. صحنه دانشگاه هنوز ناآرام است. پایان خلاصه.

1- مطبوعات پنجم اکتبر حکایت از ادامه خشونت در کرمانشاه در روزهای یکم تا سوم اکتبر می‌کنند. کشته‌های این خشونت طبق اعلام مقامات دولتی 12 نفر می‌باشند. یک رهبر

مذهبی به مطبوعات گفته است که سی‌هزار نفر در تظاهرات شرکت داشته‌اند (با توجه به عدم امکان شمارش جمعیت و اینکه این روحانی به نفع خود حرف زده است، به این رقم شک داریم. منابع مربوط به وزارت کشور رقم سه یا چهار هزار نفر را ذکر می‌کنند. واقعیت ممکن است چیزی بین این دو رقم باشد) تحصن معلمین مدارس کرمانشاه در اداره آموزش و پرورش بعد از موافقت مقامات با درخواست آنها مبنی براستفاده از یک سالن اجتماعات محلی برای جلسات پایان یافت.

2- مطبوعات چهارم اکتبر رقم زخمی‌شدگان درگیریهای کاشان را 250 نفر ذکر کرده‌اند. والدین و معلمین به دخالت پلیس در تظاهرات اعتراض نمودند. در سوم اکتبر پلیس همدان تظاهرات یک گروه صدنفری از دختران را که با حمل پلاکارد و شعار همراه بود با استفاده از ماشین‌های آب‌پاش آتش‌نشانی شهر متفرق نمود. در شاهی شمالی‌ترین شهر ایران پلیس تظاهراتی را که علیه سیستم آموزشی برپا شده بود بعد از اینکه پسران و دختران بهم پیوستند با گاز اشک‌آور در هم شکست. معلمین در خرم‌آباد تا حصول توافق مبنی بر عدم دخالت پلیس در فعالیتهای دانش‌آموزان در شهر و آزاد نمودن معلمینی که قبلاً بازداشت نموده‌اند، از رفتن به کلاسها خودداری می‌نمایند.

گروههایی از مردم در بانه (کردستان) در دوم اکتبر تظاهراتی برپا کردند و خواستهای خود را در 14 بند به فرماندار ارائه دادند، برخی از این خواستها عبارتند از: آزادی زندانیان سیاسی، محاکمه مجدد بعضی از زندانیان، تعویض شهردار، اصلاح و بهبود شرایط تحصیلی، انحلال اطاقهای اصناف، بهبود تسهیلات بهداشتی، آموزشی و کشاورزی، به دنبال ارائه این لیست شهردار و رئیس سازمان شیر و خورشید سرخ (صلیب سرخ) از کار استعفا دادند.

4- در چهارم اکتبر، دولت اعلام نمود که در پیش‌نویس طرح قانون مطبوعات (مرجع ب 9252) تجدیدنظر نموده و کنترل امتیازات و ارشاد مطبوعات را از یک کمیسیون ویژه دولتی به انجمن روزنامه‌نگاران انتقال خواهد داد. جزییات هنوز اعلام نشده است. در همین زمان، نخست‌وزیر با کارکنان رادیو و تلویزیون ملی ایران (NIRT) ملاقات کرد و اظهار نمود که رسانه‌های گروهی باید آزاد باشند و سانسوری وجود نداشته باشد، اگر چنین چیزی روشن شود نظریات مخالفین نیز باید منعکس گردد (نظریه: دولت مقررات محدود‌کننده‌ای که قبلاً در لایحه استقلال دانشگاه منظور نموده بود فعلاً مسکوت گذارده و اظهار تمایل دولت نیز نسبت به اجرای آزادی عمل مطبوعات، روزنامه‌نگاران را امیدوار نموده است که سرانجام نتیجه چیزی خواهد بود که همه رسانه‌ها می‌توانند پشتیبانی نمایند.) 5- باهری وزیر دادگستری در ملاقاتی که با هیأت مدیره کانون وکلا در چهارم اکتبر داشت گفت که کمیسیون مخصوصی جهت رسیدگی به پرونده آزادی زندانیان سیاسی تشکیل خواهد شد. باهری خاطرنشان نمود که در نظر دارد نماینده کانون وکلا را نیز در این کمیته شرکت دهد. کانون وکلا به وزیر دادگستری گفته است که وجود حکومت نظامی بی‌مورد است و

گفت که وزارت دادگستری نیز اغلب به عنوان یک ابزار برای خط‌مشی‌های سیاسی دولت به کار گرفته شده بود و لازم است که قوی‌تر باشد و درخواست تنبیه مسببین کشتار 8 سپتامبر میدان ژاله را نمود. وزیر دادگستری قول داد که سازمان قضایی را تقویت نماید.

6- تلاشهایی که در جهت تشکیل جلسه غیرعلنی مجلس در سوم اکتبر صورت گرفته بود به علت اینکه از 66 امضاء مورد نیاز فقط 20 امضاء جمع شده بود با شکست روبرو شد. ریاضی، رئیس مجلس به خبرنگاران گفت که او ریاست جلسه‌ای را که به گفته او مطبوعات آن را به یک جلسه مبارزه برای پست ریاست مجلس تنزل داده‌اند به عهده نخواهد گرفت. (رئیس جدید مجلس در اولین جلسه بعد از گشایش جدید مجلس در هفتم اکتبر انتخاب خواهد شد). بخشی از ناراحتی ریاضی به خاطر جدی بودن او و هم‌چنین به خاطر حفظ پستی بود که 15 سال با موفقیت آن را اشغال نموده و اکنون مورد تهدید یک چهره قدیمی حزب رستاخیز به نام جواد سعید قرار گرفته بود. جواد سعید به محض اینکه مشاهده نمود که می‌تواند به عنوان رئیس جدید مجلس انتخاب شود بلافاصله از دبیرکلی حزب رستاخیز که فقط دو هفته بود که بدان شغل گمارده شده بود استعفا داد. حتی مطبوعات متقاعد شده بودند که سعید به ریاست مجلس آینده به جای ریاضی که به خاطر سنش دیگر قادر به ریاست نیست برگزیده خواهد شد. در مورد مجلس سنا انتظار می‌رود رئیس جدید معاون قبلی شریف امامی، سناتور محمد سجادی باشد.

7- تصمیم عجولانه سعید به ترک حزب رستاخیز نشانه آشفتگی صحنه سیاسی است. هیأت اجرائیه حزب رستاخیز نتوانست حدنصاب را در جلسه سوم اکتبر که جلسه نهایی بود به دست آورد. لذا جلسه به دهم اکتبر موکول گردید. در این انتقام تعدادی از اعضاء هیأت اجرائیه از استعفای سعید رنجیده‌خاطر شده و گفتند تا جانشینی انتخاب نشود استعفاء او پذیرفته نیست، تعداد معدودی نیز گفتند که نیازی به اضمحلال حزب رستاخیز نیست.

8 - گزاشات احزاب جدید مرتب به سفارت می‌رسد - منابع مربوط در سازمانهای سیاسی بیان می‌کنند که شاه خود حداقل با دو نفر یا بیشتر از چهره‌های سیاسی صحبت کرده و به عقیده آنها به آنها چراغ سبز نشان داده که جلوتر بروند و احزاب سیاسی تشکیل دهند. قطعاً شاه با نهاوندی وزیر علوم و آموزش عالی و کافی وزیر اوقاف صحبت نموده و به نهاوندی اصرار نموده است که طبق طرحهایی گروهش را از یک گروه سیاسی تغییر دهد و به کافی نیز پیشنهاد نموده است که حزب مردم را احیا نماید. پیغام مشابهی نیز ممکن است به آزمون وزیر کشور داده باشد تا حزب ایران را مجدداً احیا کند و باقیمانده حزب رستاخیز را به حزب دیگری تبدیل نماید.

9- ناآرامیهای کارگری کم کم در حال ایجاد دردسر برای دولت می‌باشد (مرجع ج) اگر چه طبق گزارشات واصله، اعتصابات شرکت نفت، مخابرات و بانکها خاتمه یافته است مرجع (د)، اما گروههای زیادی هنوز یا در حال اعتصابند و یا قصد آن را دارند مثل پرستارها، کارگران

شرکت دخانیات، معلمین و کارگران برخی شرکتهای نیمه‌دولتی، نخست‌وزیر در چهارم اکتبر به سفیر گفت که او به 50 اعتصاب در بخش دولتی فیصله داده و اضافه کرد که در برخورد با این اعتصابات ملایمت لازم است، کابینه دولت ایران در سوم اکتبر تصمیم گرفت ضمن افزایش حقوق کارمندان، وامهایی برای خرید خانه‌های ارزان‌قیمت در اختیار آنان قرار دهد. این عمل به منظور جلوگیری از اعتصاب عمومی هفتم اکتبر طرح شده است. معلوم نیست که این تمهیدات موفقیتی داشته باشد یا نه اما مذاکرات مفصلی بین کارمندان و دولت در چندین وزارتخانه در جریان است. تهران ژورنال مورخه پنجم اکتبر مشکلات اساسی دولت را به شرح زیر بیان کرده است: شکایات بر حقی وجود دارد اما ارضای اینها موجب افزایش تورم خواهد شد. تهران ژورنال می‌گوید قراردادن دولت در وضعیتی که یا تسلیم شود و یا مردم را از خود بیگانه نماید ممکن است هدف سیاسی بعضی‌ها باشد و معتقد است «نشانه‌هایی وجود دارد که جریانهای سیاسی پشت پرده‌ای در حال فعالیت برای مقاصد خود می‌باشد.» (نظریه: بدون شک دسیسه‌های سیاسی برای رسیدن به مقاصد خود گروههایی را تحریک می‌کنند بویژه کارمندان دولت را، ولی شکایات بر حقی هم بدون شک وجود دارد). اقدامات دولت برای فیصله سریع اعتصابات به وسیله راضی کردن اعتصابیون دارای عواقب وخیمی خواهد بود. فیصله دادن به اعتصابات تا آنجا که برای ما معلوم شده است با افزایش نسبتاً زیادی در مزایای شغلی صورت می‌گیرد (زیرا افزایش حقوق نیاز به اقدامات کمیسیون حقوق کارمندان دولت دارد که وقت زیادی را می‌گیرد) مثل افزایش حق مسکن و کمکهای غذایی که در یک مورد خاص تا 178 درصد و در اکثر موارد از 50 تا 100 درصد حقوق دریافتی کارمندان بوده است (البته عواقب مالی تورم آن نیز آشکار است).

10- وضعیت دانشگاهها هنوز نامتعادل است. دانشکده‌ها و دانشگاهها در حال حاضر به صورت جدی یک اتحادیه دانشجویی هستند. در این میان دولت ایران به آرامی با دانشگاهها مشورت می‌کند که تاریخ گشایش دانشکده ها و دانشگاهها هم‌زمان نباشد. در موارد زیادی موعد مقرر بازگشایی به تاریخ اکتبر موکول گردیده است. به طوری که ما متوجه شدیم بعضی دانشکده‌ها ممکن است در این تاریخ باز شوند اما بقیه به فاصله چند روز یا یک هفته بعد باز خواهند شد. این اقدامات به این جهت صورت می‌گیرد که بعضی از دانشکده‌ها و مدیران فکر می‌کنند که اگر کلاسها طی یک یا دو هفته باز شوند مشکلی به وجود نخواهد آمد. در چند روز گذشته به خاطر اینکه ثبت‌نام در دانشگاه ملی تهران و دانشگاه اصفهان با آرامش و علاقمندی انجام و پایان گرفته خوش‌بینی بیشتر شده است. اما مشکلات عمده در دانشگاه تهران پیش‌بینی می‌گردد. چگونگی استقرار کلاسها در دانشگاه تهران را در واقع می‌توان از اعلامیه دانشگاهیان منتشره در تاریخ 30 سپتامبر که با 200 امضاء علیه دولت ایران به خاطر کشتاری که توسط حکومت نظامی انجام شده استنباط نمود.

در میان امضاءکنندگان رؤسای دانشکده‌های دانشگاه تهران و همچنین معاون طرح دانشگاه

ملی دیده می‌شوند. آنهایی که برای سفارت شناخته شده‌اند اکنون نیز مانند شش ماه گذشته با این امور درگیر نمی‌شوند. سولیوان

ناآرامیهای کارگری در ایران

سند شماره 89 استفاده اداری محدود5 اکتبر 1978 - 13 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9744به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: الف - تهران 9582 ب - تهران 9651 موضوع: ناآرامیهای کارگری در ایران 1- خلاصه: علیرغم تصمیم دولت مبنی بر اعطای وامهای سهل مسکن به مستخدمین کشوری و دورنمای موافقت دولت جهت افزایش بیشتر حقوق خدمات کشوری، سازمان خدمات کشوری ایران تهدید کرده روز 7 اکتبر دست به اعتصاب خواهد زد مگر آنکه دولت با فهرست مطول تقاضاها از جمله افزایش صد درصدی در حقوقها و کمک هزینه‌ها موافقت نماید. سازمانهایی که اعتصاب در آنها اخیراً فرونشسته یا هنوز ادامه دارد عبارتند از: بانک ملی، شرکت مخابرات، شرکت ملی نفت ایران، شرکت بیمه ایران، شرکت انحصاری دخانیات، بانک اعتبارات (خصوصی)، اداره برنامه‌های شهری شهرداری تهران و توانیر، به علاوه گزارشاتی دال بر اعتصاب در سازمان برنامه و بودجه در 4 اکتبر و توقف کار در بیمارستانهای تهران و تبریز وجود داشت. پایان خلاصه.

2- دولت در 3 اکتبر تصمیم گرفت به کارمندان کشوری وام مسکن کم بهره و طویل‌المدت بدهد تا بدین وسیله از مشکلات احتمالی از ناحیه سازمانها و خدمات شهری جلوگیری شود به نوشته روزنامه‌ها، میزان بهره و زمان بازپرداخت وامها با توجه به پایه حقوق افراد متقاضی تعیین خواهد شد، به مستخدمین کشوری با پایه حقوق کمتر از 30000 ریال در ماه، 7/1 میلیون ریال وام (24113 دلار) با بهره 4 درصد برای تهران و 3 درصد برای شهرستانها و با بازپرداخت 20 ساله در صورت اقامت در تهران و بازپرداخت 25 ساله برای شهرستانی‌ها اعطا خواهد شد. کارمندان با حقوق پایه ماهانه 30000 تا 50000 ریال از وام به میزان حداکثر 3 میلیون ریال (44553 دلار) با نرخ بهره 6 درصد در تهران و 5 درصد در شهرستانها برخوردار خواهند شد. مدت بازپرداخت برای این گروه از 15 سال تا 20 سال خواهد بود. کم و کیف و تاریخ اجرای این برنامه وام مسکن هنوز معلوم نیست و این نقل‌قول که پول آنها از محل بودجه سال آینده وزارتخانه‌های مربوطه (که 21 مارس 1979 شروع می‌شود) تأمین خواهد شد بر پیچیدگی مسئله می‌افزاید. به مستخدمین کشوری با حقوق ماهانه بیش از 50000 ریال وامهایی با امتیازات ویژه داده خواهد شد و دولت بعداً آن را اعلام خواهد کرد. منوچهر آزمون وزیر امور اجرایی طی یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که مسئله حقوق مستخدمین کشوری در کابینه مورد بحث قرار گرفته و اینکه در جلسه بعدی کابینه تصمیماتی در این باره اتخاذ

خواهد شد. مطالب روزنامه‌ها حاکی از آن است که دولت با افزایش حقوق مستخدمین کشوری تا 50 درصد موافقت کرد.

3- علیرغم این اقدامات آشتی‌جویانه از سوی دولت، تهدید به اعتصاب در هفتم اکتبر توسط کارکنان سازمان خدمات شهری پابرجاست. روزنامه‌های انگلیسی زبان تهران فهرستی از تقاضاهای کارمندان خدمات شهری را بدین شرح عنوان کرده‌اند: افزایش 100 درصدی در حقوق و مزایای کلیه مستخدمین کشوری، افزایش سالانه حقوق پایه و کمک هزینه مسکن، یک طرح نهادی برای پرداخت کمک هزینه ایاب و ذهاب، افزایش چشمگیر در کمک هزینه غذا، خدمات درمانی مجانی، تحقیق درباره طرح حقوق مستخدمین بازنشسته کشوری و دادن حقوق بازنشستگی متناسب با حقوقهای مربوطه.

4- تعداد سازمانهایی که دچار اعتصاب هستند رو به افزایش می‌گذارد. علیرغم گزارشات مطبوعاتی تاکنون (زمان ارسال گزارش مرجع ب) کارکنان شرکت ملی نفت ایران به اعتصاب ادامه داده‌اند. بنا به گزارشات خبری یک سخنگوی شرکت ملی نفت ایران در چهارم اکتبر اظهار داشت که برخی کارکنان با افزایش ده درصدی حقوقها مخالفت کرده و خواهان افزایش 20 درصدی در حقوق پایه و 10 درصد افزایش در کمک هزینه مسکن، بیمه و خدمات درمانی هستند. در عین حال این سخنگو متذکر شد که اعتصابیون در پالایشگاه آبادان پس از حصول توافق موقتی با مدیریت در خصوص افزایش حقوق و مزایا بر سر کارهایشان بازگشتند.

5- رسانه‌های ارتباط جمعی در پنجم اکتبر اعلام کردند که کارکنان شرکت مخابرات ایران در چهارم اکتبر به اعتصاب خود خاتمه دادند و یک تعهد کتبی از مدیریت شرکت دریافت کردند مبنی بر افزایش صد درصدی در کمک هزینه مسکن. کارمندان شرکت مخابرات ایران از افزایش سریع در میزان حقوق پایه برخوردار نشدند اما به آنها قول داده شد که مسئله افزایش حقوق آنها در هیأت مدیره مطرح خواهد شد و اینکه این افزایش در بودجه سال مالی آینده منظور خواهد شد.

بنا به گزارش، فهرست تقاضاهای اولیه کارمندان شامل این موارد است: افزایش 50 درصدی در حقوق، تحقیق در مورد وضعیت مالی سرمهندس فرخندر و مدیرعامل مالونی و اعلام نتایج آن، و تقاضا برای اخراج کلیه کارمندان قراردادی (که متوسط حقوقشان بیشتر از کارمندان رسمی است). یک نکته قابل توجه از نقطه‌نظر منافع آمریکا، تقاضای کارمندان شرکت مخابرات ایران جهت اخراج کلیه کارمندان آمریکایی (منظور کارمندان بل اینترنشنال) و اختصاص دادن حقوق دریافتی از سوی آنها، برای بهبود وضعیت کارگران ایرانی.

6- دیگر سازمانهای اعتصاب زده در چند روز اخیر عبارتند از: شرکت ملی دخانیات، بانک اعتبارات با سرمایه مشترک فرانسه، و توانیر. کارکنان دخانیات صبح روز چهارم اکتبر دست به اعتصاب زدند و خواستار کاهش ساعات کار و افزایش مرخصی سالانه شدند. کارمندان بانک اعتبارات در تهران و در چندین شهرستان در سوم اکتبر اعتصاب کرده و تقاضا کردند که

کسری حقوق و مزایای آنها در مقایسه با دستمزد کارمندان بانک مرکزی و بانک ملی جبران گردد.

تاکنون اطلاعاتی درباره درخواستهای کارمندان توانیر به دستمان نرسیده اما گزارشات روزنامه‌ها حاکی است که کارگران شرکت و ایستگاههای قدرت در طرشت، شهریار و فرح‌آباد ملاقاتی با هم داشته‌اند تا مشکلات خود را با مدیریت شرکت مورد بررسی قرار دهند. کارگران بیمارستانهای ونک و شهرام در تهران در چهارم اکتبر دست به یک اعتصاب یک روزه زدند و پس از دریافت قول مساعد مبنی بر بررسی دلسوزانه تقاضاهایشان بر سر کارهایشان بازگشتند. در تبریز بهیاران شاغل در بیمارستانهای مجاور دانشگاه آذرآبادگان اعتصاب کرده و خواهان دستمزد بیشتر شدند. هیچ خبری درباره رفتار اعتصابیون در بخش برنامه‌ریزی شهری شهرداری تهران نداریم غیر از آنکه روزنامه‌ها تأیید کردند که مشکلات کاری در آنجا وجود داشت.

7- جعفر شریف امامی در گفتگوهای خود با سولیوان سفیر در عصر روز چهارم اکتبر عنوان کرد حدود 50 اعتصاب فرونشانده شده است. وی تأیید کرد که این موج اعتصابات اثرات جدی بر اقتصاد ایران خواهد داشت ولی افزود این قیمتی است که باید پرداخت شود.

8 - نظریه: حداقل در کوتاه‌مدت بدیهی به نظر می‌رسد که دولت خط مصالحه را در برخورد با اعتصابات در پیش گرفته است و بیشتر خواسته‌های آنها را اجابت می‌کند تا اینکه به خطر تشنج تن در دهد تا بدین وسیله آرامش در بخش کارگری حفظ شود. اثرات این امر حداقل تاکنون چنین بوده است که یک اعتصاب باعث تشویق اعتصابات دیگر می‌شود و انتهایی نیز برای این روند متصور نیست. بروز یک نتیجه اجتناب‌ناپذیر است و آن اینکه توافقات به عمل آمده اثرات شدیدی بر اقتصاد ایران از نظر تورم و کسری بودجه خواهد داشت. میزان این تأثیرات تا فرونشستن گرد و غبارها معلوم نخواهد شد.

سولیوان

ژنرال نصیری از مقام سفیر ایران در پاکستان استعفا می‌دهد

سند شماره 90 خیلی محرمانه شماره گزارش: 97688 اکتبر 1978 - 16 مهر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهران به: سرفرماندهی کل نیروهای آمریکا در اروپا - اقیانوس آرام موضوع: ژنرال نصیری از مقام سفیر ایران در پاکستان استعفا می‌دهد 16- خلاصه: این گزاش حاوی اطلاعاتی است که از 2 روزنامه انگلیسی زبان ایران کسب شده است. اطلاعات در ارتباط با استعفای ارتشبد نعمت‌الله نصیری به عنوان سفیر ایران در پاکستان می‌باشد.

ردیف 17 تا 21 حذف شده است.

22- (بدون طبقه‌بندی) جزییات: اطلاعات زیر از رسانه‌های گروهی انگلیسی زبان ایران کسب شده است.

الف- انتظار می‌رود که رئیس پیشین سازمان امنیت کشور (ساواک) ارتشبد نعمت‌الله نصیری، از سوی یک دادگاه نظامی به خاطر اتهامات ادعا شده مبنی بر غصب کردن اموال عمومی مورد بازجویی قرار گیرد.

ب- قبل از هرگونه اقدامی علیه ارتشبدی که زمانی همه قدرت را در ایران به دست داشت، در تهران قبلاً اعلام شده بود که از این به بعد دیگر ساواک دولتی درون دولت نخواهد بود هم‌چنان که بعضی از مردم مطرح می‌کردند. این اعلامیه در مجلس از سوی سناتور جلال نائینی صادر گشت.

ج- ارتشبد نصیری که بعد از تعویض او به عنوان رئیس ساواک به مقام سفیر ایران در پاکستان منصوب شده بود دیروز از این مقام استعفا داد. یک سخنگوی وزارت امور خارجه گفت که شاهنشاه استعفای او را پذیرفته است.

د- ارتشبد نصیری از سوی اعضای مجلس به دلیل اتهامات ادعا شده راجع به فساد و دستورات شکنجه در خلال تصدی او به عنوان رئیس ساواک، به شدت مورد انتقاد قرار گرفت هم‌چنین گزارش شده است که نصیری مسئول گسترش نارضایتی عمومی به طور وسیع بوده است که در جلسه مجلس بحث شد.

هم‌چنین ذکر شده است که نصیری در یک رسوائی مهم با میلیاردر معروف هژبر یزدانی که زندانی است دست داشته است.

ه - سناتور جلال نائینی، نصیری را متهم به درگیر بودن در موارد فساد با همدستی هژبر یزدانی که بر طبق 13 گزارش زندانی شده است، کرده است. یکی از موارد دریافت 743 میلیون دلار وام با بهره 3 درصدی بوده که او برای دریافت این وام از نصیری به عنوان شریکش استفاده کرده است.

و- دیروز اعلام شد که در بسیاری از موارد اتهامات علیه نصیری هیچ‌گونه ربطی به ارتشی بودن وی ندارد، لذا وی از سوی یک بازپرس دادگاه غیرنظامی بازجویی خواهد شد.

ز- اتهامات بر علیه نصیری چنین است که او از موقعیت خود به عنوان رئیس سازمان امنیت کشور سوءاستفاده کرده است و به قولی بودجه دولت را عملاً در راههای غیرمناسب خرج کرده است.

نظریات تهیه‌کننده گزارش (خیلی محرمانه) گزارشهای شماره 33478، 6846 و 6846033778، اطلاعاتی در ارتباط با انتصاب ارتشبد نصیری به عنوان سفیر ایران در پاکستان و انتصاب ارتشبد ناصر مقدم به عنوان رئیس جدید ساواک فراهم کرده است. اطلاعات بیشتر در رابطه با ارتشبد نصیری به محض دریافت فرستاده خواهد شد

گزارش سیاسی: شاه مجدداً بر اعطای آزادیها تأکید می‌کند...

سند شماره 91 خیلی محرمانه8 اکتبر 1978 - 16 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9787به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. فوری موضوع: گزارش سیاسی: شاه مجدداً بر اعطای آزادیها تأکید می‌کند؛ رئیس جدید مجلس انتخاب شد؛ بالاخره حزب نهاوندی معرفی شد خلاصه: شاه در سخنرانی اجلاس افتتاحیه پارلمان در 6 اکتبر تأکید کرد که اعطای آزادیهای سیاسی ادامه خواهد داشت و با پذیرش خطاهای گذشته درخواست آرامش عمومی نمود تا بتوان دموکراتیزه کردن را ادامه داد. سعید دبیرکل سابق حزب رستاخیز در انتخابات برای تعیین جانشین ریاضی به عنوان ریاست مجلس پیروز شد. گروه تحقیق وزیر نهاوندی رسماً اعلام کرد که به یک حزب سیاسی تبدیل خواهد شد. کمیسیون بازرسی شاهنشاهی منحل شد. وضعیت نظم عمومی عنوان تلگرام جداگانه‌ای می‌باشد. پایان خلاصه.

1- سخنان شاه در اجلاس افتتاحیه مجلس اساساً اعلام این مطلب بود که اعطای آزادیها علیرغم تظاهرات و ناآرامیهایی که وی تأکید کرد گسترده‌تر از حد مورد انتظار بود، همچنان ادامه خواهد یافت. شاه بر وحدت مردم به منظور حفاظت از استقلال ملی تأکید نمود و در عین حال تأیید کرد که اشتباهاتی وجود داشته و سوءاستفاده از موقعیتهای اجتماعی موجب بروز نارضایتی شده است، اما وی اظهار داشت مشخص شده است که تحریکات و توطئه‌های پشت پرده که برای مقاصد خاصی طراحی شده عواملی برای تشدید بحرانهای موجود می‌باشند.

2- شاه تأکید کرد که دموکراسی جایگزین افراد خاص خواهد شد و مسئولیتهای اجتماعی به مردم واگذار می‌شود و خواستار رعایت وفادارانه مقررات و قوانین گردید. وی اضافه کرد «داشتن دیدگاهها و اعتقادات متفاوت در مورد تمام موضوعات مهم ملی کاملاً توسط ما مورد حمایت قرار می‌گیرد.» وی گفت این حقوق قانونی نبایستی به منظور نقض قوانین و از بین بردن نظام اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد زیرا «پیوندهایی را از هم می‌شکند که موجب اتحاد مردم جامعه با یکدیگر می‌باشند.» وی خواستار اقدام صریح‌تر دستگاه قضایی برای ریشه‌کن کردن گروههای فاسد گردید و برای اولین بار در ملاءعام اعلام کرد که در مورد سرمایه‌های ملی سوءتدبیرهایی وجود داشته است. وی خواستار تداوم اقدامات اقتصادی گردید تا با حذف گلوگاهها و کمبودها بتوان پیشرفت اقتصادی را کاملاً هماهنگ نمود.

3- وی در قسمتی جداگانه به وضع ایران به عنوان یک کشور مسلمان اشاره کرد و تأکید نمود که دفاع از کشور با قدرت تمام صورت خواهد گرفت و گفت سیاست خارجی ایران بر پایه سیاست استقلال ملی آن و عدم مداخله در امور کشورهای دیگر استوار می‌باشد. (نظریه: این سخنرانی اصولاً تکرار همان سیاستهای شاه در مورد ایران بود. وی برای اولین بار از سوء‌تدبیر نام برد و فراتر از آنچه که قبلاً در مجامع عمومی ابراز داشته بود اعلام کرد سایرین

نیز حق دارند در مورد موضوعات ملی دیدگاههای مختلف داشته باشند. مطلب نهفته در سخنان وی نقش محوری سلطنت به عنوان یک نهاد هدایت‌کننده مستمر در ایران بود. جشن افتتاحیه رسمی نسبت به گذشته در سطح پایین‌تری برگزار شد. شاه به جای اینکه ایستاده سخنرانی کند به صورت نشسته صحبت کرد و اگر چه صندلیهای مربوطه آماده شده بود ولی به استثناء ملکه هیچ کدام از اعضای خانواده سلطنتی حضور نداشتند. برخلاف گذشته نخست‌وزیران قبلی یعنی هویدا، آموزگار و امینی به این مراسم دعوت نشده بودند.) 4- در همان روز اعضای مجلس جواد سعید دبیرکل سابق حزب رستاخیز را با 144 رأی موافق در مقابل 103 رأی مخالف و 7 ممتنع به عنوان رئیس مجلس انتخاب کردند. سعید، عبدالله ریاضی رئیس سابق مجلس را که مدت 15 سال چنین سمتی را عهده‌دار بود از مقام خود خلع کرد. سایر اعضای کمیته‌های اجرایی مجلس مناصب خود را حفظ کردند. (نظریه: پیروزی سعید نتیجه اعتقاد بسیاری از کارگزاران فعلی دولت می‌باشد مبنی بر اینکه به منظور رویارویی با مشکلات یا سیاست‌بازیهای پشت پرده که مجلس در ماههای آینده بایستی با آنها مقابله کند وجود فرد فعالتری ضرورت دارد. بعضی از چهره‌های مخالف حاضر در مجلس نیز به سعید رأی داده‌اند و منابع ما در مجلس به ما گفتند که انتقال این پست آرامتر از آنچه که انتظار می‌رفت صورت گرفت.) 5- در سنا، سناتور سیدمحمد سجادی به عنوان رئیس انتخاب شد. هنگامی که جعفر شریف‌امامی در ماه اوت به سمت نخست‌وزیری منصوب شد وی جای او را گرفته بود. دو نایب رئیس یعنی سناتور امان‌الله اردلان و عماد تربتی نیز انتخاب شدند.

6- نهاوندی وزیر علوم و آموزش عالی در 6 اکتبر گفت که گروه مطالعاتی وی در مورد مشکلات ایران یک حزب سیاسی ملی تشکیل خواهد داد. نام این حزب اعلام نشده است اما نهاوندی گفت به زودی نام و برنامه حزب به اطلاع عموم خواهد رسید. حزب هم‌اکنون در حال تشکل بنیانگذاران خود می‌باشد و هنگامی که حدوداً یک هزار نفر انتخاب شوند اولین کنگره خود را در یکی از شهرهایی که حکومت نظامی ندارد تشکیل خواهد داد. نهاوندی اسامی اعضای بنیانگذار حزب را افشا نکرد ولی اظهار داشت که شامل پنج سناتور و سه وزیر دیگر یعنی کاظم ودیعی وزیر کار و امور اجتماعی، محسن فروغی وزیر فرهنگ و هنر و معتمدی وزیر پست و تلگراف و تلفن خواهد بود.

7- در مقاله کوچکی در مطبوعات 8 اکتبر اعلام شد که کمیسیون سلطنتی به حیات خود خاتمه داده است. این کمیته که گزارشات آن درباره فعالیتهای عمرانی اقتصادی در کشور از تلویزیون پخش می‌شد توسط یکی از کمیته‌های سازمان برنامه و بودجه که در مقابل هیأت دولت پاسخگو می‌باشد جایگزین خواهد شد.

(به نظر می‌رسد این اقدام با تصمیمات دولت شریف امامی مبنی بر کاهش مشارکت خانواده سلطنتی در امور سیاسی هماهنگ باشد.)

8 - در مطبوعات 8 اکتبر اعلام شد که 86 زندانی ضدامنیتی منجمله رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای رهبر نهضت رادیکال آزاد شده‌اند. در همین حال حسن نزیه رئیس کانون وکلا خواستار آزادی فوری کلیه زندانیان گردید. سولیوان

اعتصابات بیشتر در ایران

سند شماره 92 استفاده اداری محدود8 اکتبر 1978 - 16 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9789به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: تهران - 9744 موضوع: اعتصابات بیشتر در ایران 1- خلاصه: موج اعتصاب در سراسر ایران فزونی می‌یابد. از هنگام مخابره تلگرام مرجع، کارکنان ایران‌ایر، راه‌آهن دولتی، تعاونی تاکسیرانی و پنج وزارتخانه دولتی اعتصاب کرده‌اند.

2- در 7 اکتبر کارکنان فنی و اداری ایران‌ایر در تهران اعتصابی را شروع کردند که باعث مختل شدن خدمات در فرودگاه مهرآباد گردید. مطبوعات گزارش کرده‌اند کارمندان ایران‌ایر خواهان افرایش دستمزد، اضافه‌کاری، تأسیس تعاونیهای مصرف برای امورات خود، بیمه و مزایای بازنشستگی و همچنین پرداخت کمک هزینه مسکن تا هنگام تأمین واحدهای مسکونی برای کارمندان، هستند. کارکنان ایران‌ایر پس از آنکه مدیریت قول داد تقاضاهایش را بررسی کرده و تا حد امکان اجابت کند، در اواخر روز هفتم اکتبر بر سر کارهایشان بازگشتند. ژنرال نصرالله امیرفضلی رئیس ایران‌ایر به مأمور کنسولی گفت که او شخصاً اعتصابیون را تشویق نمود بر سر کارشان برگردند و بدین ترتیب از تعطیلی جدی فرودگاه مهرآباد جلوگیری کرده است.

3- کارکنان راه‌آهن دولتی در صبح روز هفتم اکتبر اعتصاب کرده و از قبول بار برای ارسال در ایستگاه تهران امتناع ورزیدند. گزارشات مطبوعات حاکی است که کارکنان راه‌آهن خواهان افزایش دستمزد (میزان آن مشخص نشده) و بهبود مزایای درمانی شده‌اند. آنها همچنین خواهان آن هستند که بخش مدیریت برنامه کارگران خط‌آهن که اکنون جزو وزارت بهداشت و خدمات اجتماعی است به راه‌آهن دولتی منتقل گردد.

4- شاید برجسته‌ترین موج ناآرامیهای کارگری در ایران اعتصاب هفتم اکتبر تاکسیرانان تهران باشد. بیشتر رانندگان تاکسی در مجاور میدان کندی در مقابل دفتر تعاونی تاکسیرانی اجتماع کرده و خواستار بهره‌مندی از پوشش خدمات درمانی، مزایای مسکن، مزایای بازنشستگی و اجرای طرح بازنشستگی شدند. رانندگان همچنین درخواست کردند که دارندگان اتومبیل از به کار بردن وسیله نقلیه خود به عنوان تاکسی منع گردند. چیزی که در این شهر یک عمل رایج است.

به نوشته روزنامه «تهران ژورنال» پلیس با شلیک تیر هوایی و گاز اشک‌آور رانندگان

اجتماع کننده را متفرق کرد. تاکنون ما هیچ گزارش مستقلی درباره تأیید اقدامات پلیس دریافت نکرده‌ایم.

5- منابع ارتباط جمعی همچنین گزارش دادند که کارکنان وزارتخانه‌های فرهنگ و هنر، دارایی، بازرگانی، دادگستری و کار و امور اجتماعی در صبح روز 7 اکتبر شروع به اعتصاب کرده و خواهان افزایش دستمزد و مزایای بیشتر شده‌اند. کارمندان این وزارتخانه‌ها بر سر کارهایشان حاضر شدند لیکن از انجام کار تا زمان اجابت تقاضاهایشان امتناع کردند. شایعات تأیید نشده‌ای وجود دارد مبنی بر اینکه روند اعتصابها، وزارت امور خارجه را نیز تحت‌تأثیر قرار داده است.

6- نظریه: در حالیکه پوشش خبری اوضاع اعتصابها در چند هفته اخیر به نحو قابل توجهی بهبود یافته، اما معتقدیم که اعتصاب در سراسر ایران به مراتب گسترده‌تر از آن چیزی است که رسانه‌ها گزارش می‌کنند. همچنان که در گزارش مرجع متذکر گردید نرمش دولت در برخورد با کارکنان اعتصابی اثر بهمن خیزی داشته است.

کارگران اکنون متقاعد هستند که وضعیت جاری برای پی‌گیری تقاضاهایشان در مورد دستمزد بیشتر و شرایط بهتر کاری مناسب است. دولت اخیراً در مواجه با پی‌آمدهای واکنش تند خود نسبت به تظاهرات در اوایل سپتامبر که با انگیزه سیاسی توأم بوده، به نظر می‌رسد به این نتیجه رسیده است که اقدام تند علیه کارگران اعتصابی که تقاضاهایشان کمتر سیاسی بوده و حول و حوش مسایل اقتصادی «نان و آب» است، غیرسازنده خواهد بود.

سولیوان

گزارش امنیتی

سند شماره 93 خیلی محرمانه8 اکتبر 1978 - 16 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9790به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش امنیتی خلاصه: طبق گزارشات خمینی که در پاریس به سر می‌برد قصد دارد در کشوری مسلمان غیر از ایران سکونت گزیند. نصیری به عنوان سفیر در پاکستان استعفا داد، از مقاصد و محل وی اطلاعی در دست نیست. تظاهرات در شهرهایی که تحت حکومت نظامی نمی‌باشند حداقل دو کشته در خرم‌آباد و یک کشته در آمل به جای گذاشت. اعتصابات گسترده بر تاکسیرانی، ایران‌ایر، راه‌آهن دولتی و بسیاری از ادارات دیگر اثر گذاشته است. اعتصاب عمده در نهم اکتبر در کارخانه پلی‌اکریل اصفهان ترتیب داده خواهد شد. بعضی از دانشگاهها بدون دانشجو و برخی با دانشجو گشایش یافتند. دانشگاههای دیگر موفق به بازگشایی نشدند. در اصفهان دو مورد پرتاب بمب آتش‌زا به وسایل نقلیه آمریکایی بی‌سرنشین صورت گرفت. پایان خلاصه.

1- پس از اجتناب کویت از اجازه ورود به آیت‌الله خمینی، نامبرده در 6 اکتبر به پاریس وارد شد. مطبوعات گزارش می‌دهند که وی روزنامه‌نگاران را نمی‌پذیرد اما مشاورانش اظهار می‌دارند که به ایران بازنخواهد گشت. (نظریه: حکومت ایران نفس راحتی خواهد کشید.) یکی از رهبران نهضت آزادی، رحیم صفری می‌گوید که چنانچه فرانسه با خمینی به عنوان یک پناهنده سیاسی و رهبر شیعیان رفتار کند وی مطمئن است اقامت در پاریس را ترجیح دهد. در غیر این صورت وی به الجزایر خواهد رفت. گزارشات دیگر حاکی از آن است که وی به یک «کشور مسلمان» خواهد رفت. سفیر فرانسه به سفارت آمریکا اطلاع داد که دولت فرانسه اطلاعی از آمدن خمینی نداشت. به هر صورت ویزا مورد نیاز نبود. دولت فرانسه هیچ نظریه رسمی در مورد خمینی عنوان نکرده است، و سفارت فرانسه می‌گوید که در آینده نزدیک نیز نخواهد کرد. گزارش کامل‌تر جداگانه تلگراف خواهد شد.

2- وزارت امور خارجه ایران در هفتم اکتبر اعلام کرد که ارتشبد نصیری به عنوان سفیر در پاکستان استعفا داده وی در مظان اتهام شدید فساد و تخطی از حقوق بشر در زمان ریاستش بر ساواک قرار گرفته است. گزارشات حاکی است که به زودی دادگاه نظامی بازجوییهایش را در مورد فسادهای ادعا شده در مورد وی شروع خواهد کرد. (نظریه: سفارت از طریق مقامات رسمی بلندپایه ایران اطلاع یافت که نصیری در اسلام آباد ناراضی بوده و در پی عذری برای استعفا می‌گشت. بدین ترتیب انتقادات حاضر فرصت مناسبی برای وی به وجود آورد.) مقاصد و محل اقامت نصیری نامعلوم است. اطمینانی وجود ندارد که وی برای روبرو شدن با اتهامات باز می‌گردد.

3- تظاهرات در شهرها و بسیاری از شهرستانهای کوچک که حکومت نظامی در آنها برقرار نشده خرابی وسیع و حداقل 3 کشته به جای گذاشت. بحرانی‌ترین نقطه خرم‌آباد بود جایی که گروهی که عمدتاً دانشجویان بودند به ساختمان خبرگزاری پارس، دفتر وزارت اطلاعات (و جهانگردی)، چند بانک و دو مدرسه دخترانه حمله کردند. در طی روز دوم آشوب، پلیس از گاز اشک‌آور و سپس از گلوله استفاده کرد. تعداد تلفات رسمی 2 کشته و 47 زخمی می‌باشد، اما مطبوعات به گفته شاهدان عینی در برخی مناطق تعداد تلفات را بیشتر نقل می کنند. واحدهای نظامی برای برقراری نظم فراخوانده شدند. سومین کشته در تظاهرات خشونت‌آمیز هفتم اکتبر در آمل هنگامی که آشوب‌گران چندین ساختمان را خراب کردند اتفاق افتاد. در حالیکه جمعیت به یک مدرسه دخترانه حمله می‌کردند نیروهای امنیتی به آنان شلیک کردند. آشوبگران بعداً به 4 بانک، هتل آمل، ساختمان یک سینما، و دو مغازه مشروبفروشی خسارت سنگین زده و یا آنها را سوزاندند. اغتشاشات دیگر آخر هفته در کرمان، (زنجان)، سنقر علیا، بوکان و رضائیه اتفاق افتاد. خانه مدیر مدرسه در بهبهان بمب‌گذاری، و یک بانک در اصفهان به آتش کشیده شد.

مطبوعات گزارش می‌دهند که بسیاری از شهرستانهای دیگر درگیر هستند. امنیت نظامی

تشدید شده در سراسر تهران و دیگر شهرهای اصلی امری مشهود است.

4- با مشکلات آغاز ترم جدید دانشگاهی، وضع امنیتی بدتر شده اکثر دانشگاههای اصلی دچار مشکلاتی می‌باشند. دانشگاه اصفهان از طرف دانشجویان همراه با دادن شعارهای ضدرژیم تحریم شده است. دانشگاه آریامهر اصفهان کلاسها را شروع کرده اما پلاکاردها و اعلامیه‌های ضدرژیم آشکارا به چشم می‌خورند. دانشجویان دختر به نظر می‌رسد که ترسیده و همگی دارای پوشش چادر هستند. تظاهرات وسیع صلح‌آمیزی در هفتم اکتبر در اصفهان برگزار و تظاهرکنندگان خواهان افزایش حقوق معلمین شدند. هنگامی که یک نفر آشغالها را آتش زد جمعیت با ترس و هراس پراکنده شدند. کنسول گزارش می‌دهد که وضع شهر زشت و عصبی است. دانشگاه تهران در نهم اکتبر قصد گشایش دارد در حالیکه دانشگاه ملی در دهم اکتبر باز خواهد شد. هر چند که ثبت‌نام دانشجویان در هر دو دانشگاه در رشته‌های مربوطه با روندی آرام، 6 هفته به طول می‌انجامد. در همین حال اعلامیه‌هایی مبنی بر محکوم کردن حکومت نظامی بین دانشجویان دست به دست می‌گردد. دانشگاه پهلوی شیراز و جندی شاهپور اهواز توسط دانشجویان تحریم شدند. هفتم اکتبر 9 هزار نفر از دانشجویان دانشگاه آذرآبادگان در تبریز اعتصاب کردند. دانشجویان در گیلان و دانشگاه فردوسی مشهد نیز در حال اعتصاب به سر می‌برند. دانشگاه صنعتی آریامهر تهران شروع کلاسها را حداقل تا 14 اکتبر به تأخیر انداختند. بعضی از دانشکده‌های کوچک کلاسها را بدون حادثه تشکیل دادند اما توجه مردم بر انستیتوهای اصلی متمرکز است.

5- در تعطیلات آخر هفته در اصفهان دو اقدام به پرتاب بمب آتش‌زا بر روی اتومبیلهای شخصی آمریکایی بدون سرنشین رخ داد. یکی از آنها کاملاً بی‌نتیجه بود و دیگری فقط خسارت کمی به یک وسیله نقلیه وارد کرد. کنسول ما در اصفهان گزارش می‌دهد که جامعه آمریکاییان به صورت فزاینده‌ای در حال نگرانی بسر می‌برند.

6- موج اعتصابات بر چندین وزارتخانه اثر گذاشته است. رانندگان تاکسی، کارکنان ایران‌ایر و راه‌آهن دولتی در هفتم اکتبر دست به اعتصاب زدند، اما به سر کار بازگشته‌اند. کارکنان وزارتخانه‌های فرهنگ و هنر، کار و امور اجتماعی، صنایع و معادن، دادگستری، دارایی، اطلاعات و جهانگردی، و بازرگانی در هفت اکتبر به کارکنان اداره پست، بیمارستانها، و کارکنان شهرداری و وزارت نیرو که قبلاً در اعتصاب بودند، پیوستند. در هشتم اکتبر کارکنان رادیو (رادیو و تلویزیون ملی ایران) دست به اعتصاب زدند. پلیس برای پراکنده کردن جمعیت خشمگین رانندگان تاکسی اقدام به شلیک تیر هوایی و گاز اشک‌آور کرد. عموماً اعتصابها از نوع آرام هستند.

اعتصابات فقط بعضی از بخشهای هر سازمانی را فرامی‌گیرد، اما معهذا ادامه کار طبیعی دولتی را مختل می‌سازد، قرار است اعتصاب بزرگی در نهم اکتبر در پلی‌اکریل اصفهان صورت گیرد. سولیوان

گزارش سیاسی امنیتی، 9 و 10 اکتبر

شماره 94 خیلی محرمانه9 و 10 اکتبر 1978 - 17 و 18 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9836به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی امنیتی، 9 و 10 اکتبر خلاصه: با تظاهرات گسترده در سطح کشور، ادامه اعتصابات و استعفای وزیر بهداری، فشار بر دولت شریف‌امامی افزایش پیدا می‌کند. پلیس امنیتی با اقدامات معمول خود با مشکلات بالا مقابله می‌کند. دولت اعلام کرد که افزایش حقوق کارمندان بخش خدمات از بودجه‌های دفاع و برنامه‌های هسته‌ای تأمین و پرداخت خواهد شد. به جای وزیر بهداری فوراً کس دیگری را تعیین کردند. با وجود این گزارش می‌شود که علی امینی مخالف دولت، قرار است با شاه ملاقاتی داشته باشد.

احزاب سیاسی جدید همراه با اعلان هدف مبارزه با مقامات دولتی در خط‌مشی‌های خود، سربرمی‌آورند. در وزارت دربار دو انتصاب جدید صورت گرفته. زاهدی سفیر (ایران در آمریکا) در اینجا فعال است. خمینی زیر فشار قرار دارد تا در فرانسه از فعالیتهای سیاسی دست بردارد. روزنامه‌ها درخواست میتران مبنی بر آزادی زندانیان سیاسی در ایران و دعوت از سنجابی رهبر مخالفان برای شرکت در گردهمایی بین‌الملل سوسیالیست را چاپ کرده‌اند. شاه به حضور در بین مردم ادامه می‌دهد (در دانشگاه تهران و به مناسبت روز معلم در استادیوم آریامهر) در این رابطه پیش‌بینیهای لازم امنیتی معمول، انجام می‌گردد. دانشگاههای عمده هنوز کار خود را از سر نگرفته‌اند و روزنامه نگاران مصراً خواستار آزادیهای بیشتر بیان و قلم هستند. پایان خلاصه گزارش.

1- در چند روز گذشته، از جهات مختلف فشار بر دولت شریف امامی ادامه یافته است.

تظاهرکنندگان که بیشترشان را دانشجو و دانش‌آموزان دبیرستانی تشکیل می‌دهند چه در شهرهای بزرگ و چه در شهرهای کوچک به خیابانها می‌ریزند. و با پلیس و ارتش درگیر می‌شوند. در نتیجه تعدادی کشته شده‌اند. این رویدادها آنچنان عادی گشته‌اند که نمی‌توان آنها را جداگانه ذکر کرد. ولی دولت در حال حاضر دست به اقدامات ویژه و جدید علیه آنها نزده است. حتی در جنوب شرقی تهران دویست دانش‌آموز تظاهرات کردند و با تیراندازی هوایی نظامیان متفرق شدند. شاهدان عینی خبر می‌دهند که روز یکشنبه چند هزار نفر از مردم تهران در اطراف میدان ژاله شروع به تجمع نمودند اما به محض اینکه نظامیان و پلیس سررسیدند گویی آب بودند و به زمین فرو رفتند. توضیح شاید این باشد که طبق قرار قبلی دربهای منازل آن حوالی باز بوده و تظاهرکنندگان به راحتی به آنها پناه برده‌اند.

2- روزنامه‌ها از قول «منابع رسمی» گزارش می‌دهند که قرار است برنامه‌های هسته‌ای و دفاعی متوقف گردند تا دولت توانایی تأمین و پرداخت 5/12 درصد افزایش حقوق کارمندان را که هفته گذشته انجام گردید و مبالغ دیگری که برای کسب توافق و پایان بخشیدن به

اعتصابات ضروری است داشته باشد.

در ضمن دولت به سیاست خویش مبنی بر کنار آمدن با تقاضاهای روزافزون در مورد افزایش دستمزدها به عنوان بخشی از روند سازش سیاسی ادامه می‌دهد.

ما گزارشاتی داریم که وزرای مسئول برنامه‌های اقتصادی دولت از این بابت ناراضی هستند. شایعات مربوط به وجود مخالفت و درگیری در کابینه دولت شریف امامی، هنوز ادامه دارد. اگرچه گزارشات ویژه خبر می‌دهد که به محض اینکه جای مژدهی وزیر مستعفی بهداری روز بعد با انتصاب محمدحسن مرشد پر شد، اما دو یا چند وزیر دیگر که قصد استعفاء داشتند اجباراً از کار خود منصرف شدند.

2- شایعات حاکی از آن است که احتمالاً امروز اردشیر زاهدی، امینی نخست‌وزیر اسبق را به حضور شاه خواهد برد. گمان این است که شاه و امینی در پیرامون امکان بازگشت امینی به پست نخست‌وزیری دولت آینده به گفتگو خواهند نشست. در ماه گذشته نام امینی بر زبانها جاری بوده و معروف است که برای کسب این مقام سخت تلاش می‌کند. این شایعه اولین نشانه آن است که ممکن است شاه بازگشت امینی را به مصلحت تشخیص دهد. با توجه به شایعه قوی و گسترده‌ای که سازمان سیا پشتیبان امینی است، سفارت از ملاقات با او خودداری می‌کند. منبع مطبوعاتی به رایزن سیاسی گفت که زاهدی بلافاصله بعد از مراجعت از آمریکا و قبل از اینکه شب نهم اکتبر ملاقات طولانی با شاه داشته باشد، تقریباً به مدت نیم ساعت با ژنرال اویسی و دیگر مقامات بالای امنیتی و حکومت نظامی ملاقات کرده است. زاهدی چهاردهم اکتبر به آمریکا باز خواهد گشت.

4- وزارت دربار دو مقام معاونت بالا، برای اردلان وزیر دربار اعلام کرده است، همایون بهادری به عنوان یکی از آنها باقی می‌ماند و دامنه مسئولیتهایش گسترش یافته و همه امور سیاسی را دربر خواهد گرفت. سرلشکر پاکروان، دولتمرد پیرتر، در سلسله مراتب درباری ترقی می‌کند و مسئول امور مالی و اداری می‌گردد.

5- با اعلام تشکیل دو حزب جدید، صحنه سیاست بسیار فعال باقی می‌ماند. حزب «عدالت» یکی از آنهاست که با رهبری حسینی آزاد، دفتری تشکیل می‌شود. این حزب انتظار می‌رود غیرسیاسی باشد و به بازرسی ادارات مملکت بپردازد و مقامات مملکتی را به بحث و گفتگو بکشاند. دومی «کانون ملی‌گرایان» نام دارد و با رهبری علاءالدین زرین‌پور و تعدادی از اعضاء گروه تحقیق نهاوندی که دیگر ظاهراً از حزب او دنباله‌روی نخواهند کرد تشکیل خواهد شد. پزشکپور نماینده مخالف در مجلس به حملات خویش علیه دولت ادامه می‌دهد و شایعه‌ای رواج دارد که او نامزد نخست‌وزیری مملکت است. (ما با تردید خیلی زیاد به آن می‌اندیشیم) 6- روزنامه‌ها از فرانسه خبر می‌دهند که دولت فرانسه مصراً خواستار آن است که آیت‌الله خمینی از فعالیتهای سیاسی در طول اقامتش در فرانسه اجتناب ورزد. به همین دلیل آیت‌الله از

مصاحبه با روزنامه‌نگاران خودداری کرده است. منبع در سفارت فرانسه این موضوع دولت فرانسه را تأیید می‌نماید. همچنین خبر می‌دهند که احتمال دارد خمینی به سفر خویش به خاطر تضعیقات [تضییقات] موجود ادامه دهد او شاید به کشورهای اسلامی مانند سوریه، الجزایر و یا لیبی که آماده پذیرش او هستند سفر نمایند.

در ضمن گزارش می‌رسد که خمینی اعلام کرده که به فعالیتهای سیاسی خود ادامه خواهد داد. او میزبان دامادش و نیز آیت‌الله مرعشی که از وضع ایران با خود خبرها و پیامهایی آورده‌اند بوده است.

7- روزنامه‌ها همچنین خبر درخواست میتران را مبنی بر آزادی همه زندانیان سیاسی ایران و دعوت بین‌الملل سوسیالیست از کریم سنجابی رهبر مخالفان که شرکت در کنفرانس آینده آنان را در ونکوور کانادا پذیرفته منتشر کرده‌اند.

8 - به ما خبر رسیده که به روزنامه‌ها توصیه شده که نیازی به برجسته نشان دادن فعالیتهای شاه نیست. با وجود این عکسهای شاه به مناسبت افتتاح سال تحصیلی دانشگاه تهران در روز شنبه و روز یکشنبه به مناسبت روز ویژه معلم (در هر دو مورد همراه ملکه) در استادیوم آریامهر در صفحات اول روزنامه‌ها چاپ شده‌اند. ظاهراً اقدامات عادی امنیتی کافی بوده است.

9- از طرف دیگر خبر می‌رسد صدها روزنامه‌نگار یک تقاضانامه هفده‌ماده‌ای امضاء کرده و خواهان رسیدگی به شکایات مختلف خود شدند. (سفارت در این مورد جداگانه گزارش خواهد داد.) احتمالاً این قضیه زمینه‌ساز تحقق شایعه‌ای است مبنی بر اینکه روزنامه‌نگاران روز چهاردهم اکتبر، هفته آینده اعتصاب خواهند کرد.

در ضمن فعالیت اکثر دانشگاههای مهم و تعدادی از دبیرستانها همچنان متوقف بوده و دانش‌آموزان و معلمان در حال اعتصاب بسر می‌برند. مثلاً در دانشگاه تهران فقط کلاسهای دانشجویان سال اول پزشکی دائر شده است.

روزنامه‌ها این روزها اینگونه حوادث را با آب و تاب بیشتری انتشار می‌دهند. همچنین مطبوعات از دستگیری دو نفر ملا در خرمشهر در روز جمعه و آزادی 3 ملا در بهبهان پس از 36 روز زندانی خبر می‌دهند. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 11 اکتبر

سند شماره 95 خیلی محرمانه11 اکتبر 1978 - 19 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9907به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 11 اکتبر خلاصه گزارش: ناآرامیهای گسترده ادامه دارد. انجام تظاهرات در شهرهایی که حکومت نظامی در آنها اعلام نشده، ادامه اعتصابات، تعطیلی دانشگاهها، بسیاری از دبیرستانها نیز بسته شد. همچنین در شهرهایی که در آنها حکومت نظامی اعلام شده، تظاهرات محدود روی

می دهد و با آمدن نظامیان پراکنده می‌شوند، خودروهای مسلح به خیابانهای اصفهان بازگشته‌اند. کمیته مقامات شهر آمل تقاضای حکومت نظامی دارد.

مطبوعات همین تقاضا را از طرف شهرهای دیگر گزارش می‌دهند. به مناسبت چهارم آبان، روز تولد شاه، گروهی از زندانیان سیاسی مورد عفو قرار خواهند گرفت. دیدار زاهدی از تهران این گمان را به وجود آورده که گویا او حامل پیام رئیس‌جمهور کارتر است. خمینی به توطئه قدرتهای بزرگ علیه ایران حمله می‌کند. سنجابی پیوستن جبهه ملی به بین‌الملل سوسیالیست را انکار می‌کند. کنسولگریهای ایران، پاسپورت اشخاص را، به شرطی که سوءپیشینه جنایی نداشته باشند تجدید می‌کنند. پایان خلاصه گزارش.

1- تظاهرات گسترده در شهرهایی که حکومت نظامی در آنها اعلام نشده ادامه دارد. پلیس روز نهم اکتبر در سنندج به روی جمعیت آتش گشود. مردم بانکها را آتش زده بودند. گزارش شده بیست نفر مجروح شدند که حال چند تن از آنان وخیم است. کشته‌ای گزارش نشده است. در همان روز پلیس با گاز اشک‌آور، جمعیت انبوهی را در خرم‌آباد، پراکنده ساخت. در آمل، در درگیری نیروهای امنیتی با مردم، یک نفر دانشجو کشته شد و آمار کشته شدگان بدین ترتیب به چهار نفر رسید. روزنامه‌ها از 23 شهر دیگر که در سراسر ایران پراکنده هستند، نام می‌برند که در آنها تظاهرات جدیدی انجام گرفته است. بنا به گزارش مطبوعات، کمیته انجمن شهر آمل از استاندار مازندران تقاضا کرد حکومت نظامی برقرار شود. واکنشهای مشابهی از اراک، کرمانشاه، سنندج و رضائیه گزارش می‌شود.

2- معترضین که بیشتر آنان را دانشجویان تشکیل می‌دهند حتی در شهرهایی که در آنها حکومت نظامی اعلام شده، تظاهرات می‌کنند. در این میان پدیده جدید، شرکت گروه وسیعی از دانش‌آموزان دبیرستانی است که در محلات دور از هم، در تظاهرات شرکت می‌ورزند و به سرعت می‌گریزند. پلیس مقررات حکومت نظامی را که تجمع بیش از دو نفر را ممنوع اعلام می‌دارد، بی‌درنگ به اجراء نگذاشته است. گروهها گرد هم می‌آیند و شعار می دهند، پلیس و نظامیان کمک می‌طلبند، نیروی کمکی مؤثر فرا می‌رسد و جمعیت فوراً متفرق می‌شود. صبح یازدهم اکتبر گروهی که سن آنها بین 15 تا 18 سال بود، در مقابل ساختمان شرکت ملی نفت ایران واقع در خیابان تخت جمشید که از سفارت خیلی دور نیست، تظاهرات کردند. روزنامه‌ها گزارش می‌دهند که یک نفر در جنوب به ضرب گلوله پلیس مجروح شده است. صبح روز یازدهم، گروهی در دبیرستان رضاشاه کبیر، نزدیک سفارت ما شعارهای ضدشاه دادند. نیروهای امنیتی بدون حادثه‌ای آنها را پراکنده ساختند.

حضور روزافزون نظامیان در تهران و اصفهان چشمگیر است. خودروهای مسلح نظامی به خیابانهای اصفهان بازگشته‌اند. در تهران نظامیان مسجد قبا و حسینیه ارشاد نزدیک مسجد جمعه را اشغال کرده‌اند. [شهرها هنوز تحت کنترل هستند.] انتظار می‌رود در سه روز تعطیلی آخر هفته (چهاردهم اکتبر تولد امام رضا) حضور نظامیان بیشتر شود. این حقیقت که

اجتماعات مربوط به کارگران علیرغم مقررات حکومت نظامی مجاز است وضع را پیچیده ساخته است. در غیر این صورت، مقامات حتماً اجتماعات سیاسی را در هم می‌شکنند. هنگامی که تجمع مربوط به دانشجویان اعتصابی، مقابل ساختمان شرکت ملی نفت ایران حالت سیاسی به خود گرفت، نیروهای امنیتی آن را پراکنده ساختند.

3- اعتصاب دانشجویان مانع کار مدارس زیادی شده است. حداقل کلاسهای سیزده دانشگاه و دانشکده تشکیل نشده است. گزارشات حاکی از آن است که بیش از 2000 دبیرستان در سراسر کشور تعطیل‌اند. بسته بودن مدارس و ناآرامیهای کارگری، پتانسیل فراوان و قابل ملاحظه‌ای برای انجام تظاهرات در هر وقت از روز به وجود می‌آورد.

4- آیت‌الله خمینی در پاریس به قدرتهای بزرگ شرق و غرب، به خاطر دخالتشان در امور داخلی ایران حمله می‌کند. او دانشجویان را به ادامه نبرد علیه استعمار تشویق می‌نماید. ولی در ضمن توصیه می‌کند تا برنامه تحصیلی آنان دچار اخلال نگردد.

او آشکارا از کمونیسم و حزب توده به خاطر توطئه برای تضعیف جنبش آزادیخواهانه اسلامی انتقاد کرد. بیانیه او علیرغم گزارشات فراوانی که دولت فرانسه او را از فعالیت سیاسی باز می‌دارد، انتشار یافت.

5- مردان مسلح ماسک‌دار، به کنسولگری عراق در خرمشهر، روز دهم اکتبر حمله بردند در نتیجه نگهبان آن به قتل رسید. پیروان خمینی از دولت عراق به خاطر عدم اعطاء فعالیت آزاد به خمینی در نجف، انتقاد کرده‌اند.

6- عفو ملوکانه به مناسبت تولد شاه در روز 26 اکتبر شامل گروهی از زندانیان سیاسی خواهد شد. تعداد آنها هنوز مشخص نشده است.

7- سنجابی رهبر جبهه ملی پیوستن به بین‌الملل سوسیالیست را انکار کرد. با وجود این شرکت در کنگره سوم بین‌الملل سوسیالیست را که تا پنجم نوامبر در ونکوور برقرار است، مورد تأیید قرار داد.

8- دولت ایران اعلام کرد، از این به بعد کلیه کنسولگریهای ایران در سراسر دنیا به شرطی که افراد سوءپیشینه جنایی نداشته باشند، گذرنامه صادر خواهند کرد.

سولیوان

ادامه ناآرامی کارگری در ایران

سند شماره 96 استفاده اداری محدود12 اکتبر 1978 - 20 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 9950به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: تهران 9789 موضوع: ادامه ناآرامی کارگری در ایران 1- خلاصه: اعتصابات در ایران همچنان گسترش می‌یابد. 30 هزار کارگر روز نهم اکتبر

در ذوب‌آهن آریامهر در اصفهان دست به اعتصاب زدند. روز دهم اکتبر کارگران مجتمع مس سرچشمه و مجتمع صنعتی بهشهر اعتصاب کردند. در همین روز حدود دو هزار کارگر در کارخانه تراکتورسازی تبریز دست از کار کشیدند. در یازدهم اکتبر کارکنان روزنامه‌های فارسی و انگلیسی زبان در تهران اعتصاب کردند. گزارش شده اعتصاب آنها در اعتراض به وجود سانسور در حکومت نظامی بوده است. توقف کار در راه‌آهن دولتی ادامه دارد، تلویزیون ملی ایران در اعتصاب به سر می‌برد، و کارمندان چندین وزارتخانه هنوز بر سر کارهایشان بازنگشته‌اند. بیمارستانهای تهران مواجه با توقف کار هستند. در سراسر ایران کارکنان تعاونیهای شهری، صندوق تأمین اجتماعی، پست، سازمان آب و برق و کارکنان تعاونیهای شرکت ملی نفت ایران (NIOC) هنوز در اعتصاب بسر می‌برند. برخلاف اکثریت اعتصابها، فعالیتهای معلمان و دانش‌آموزان به نظر می‌رسد بیشتر انگیزه‌های سیاسی دارند. حداقل بخشی از نارضایتی کارگری به نظر می‌رسد اکنون متوجه کارکنان اتباع بیگانه در ایران است. دولت تاکنون به نظر نمی‌رسد با روش هماهنگ با اعتصابات برخورد کرده باشد همچنین اعتصابات به شرکتهای بخش خصوصی سرایت کرده است. پایان خلاصه.

2- به نوشته جراید 30000 کارگر مجمتع ذوب آهن آریامهر در اصفهان در نهم اکتبر دست به اعتصاب زدند و درخواست کردند تقاضای 25 ماده‌ای آنها از سوی مدیریت تصویب گردد. ما تاکنون فهرست مشخصی از تقاضاها دریافت نکرده‌ایم اما گزارشات رسانه‌ها حاکی است کارگران بر عزل رؤسای برگزیده اداره تأکید می‌ورزند. اعتصابیون به خیابانهای اصفهان رفته و پلاکارد به دست گرفته و شعار می‌دادند، اما گزارش شده تظاهرات با آرامش برگزار گردید. نیروهای حکومت نظامی اکنون از مجتمع تخلیه شده حفاظت می‌کنند.

3- دو هزار کارگر از مجتمع مس سرچشمه و سه هزار تن دیگر از مجتمع صنعتی بهشهر روز دهم اکتبر دست به اعتصاب زدند. تقاضاهای کارگران شامل کمک هزینه بیشتر و افزایش پوشش بیمه درمانی است. همچنین گزارشات مطبوعاتی حاکی است که 1700 نفر از کارگران کارخانه تراکتورسازی تبریز در اعتراض به کم بودن میزان حقوق خود و شرایط بد کاری اعتصاب کردند. آنها همچنین درخواست کرده‌اند که دولت در تلاشهای آنها جهت سازماندهی اتحادیه های تجاری دخالت ننماید.

4- روزنامه‌های اصلی تهران در صبح روز 12 اکتبر اعتصاب کردند. در حالیکه کارمندان روزنامه ها به منظور افزایش حقوق و شرایط بهتر کاری اخیراً تهدید به اعتصاب کرده‌اند، این تعطیلی گسترده پاسخی بود به بخشی از قوانین حکومت نظامی برای ایجاد دوباره مقررات سانسور شدید در مطبوعات محلی. ژنرال اویسی فرماندار نظامی تهران احتمالاً به واسطه نحوه انعکاس ناآرامیهای اخیر کارگری در کشور و شاید توجه زیاد رسانه‌ها به آیت‌الله خمینی در روزهای اخیر عصبانی شده و سانسورچیهایی را به دو مطبوعه بزرگ در تهران یعنی کیهان و اطلاعات اعزام کرده است این دو مؤسسه به جای ارائه مطالب خویش به دولت جهت تأیید،

اعتصاب کردند و دیگر روزنامه‌های شهر من باب همدردی با آنان اعتصاب نمودند. اما اکنون اطلاعاتی درباره چگونگی مذاکرات میان مقامات و کارکنان روزنامه نداریم.

5- مقاله‌ای در دهم اکتبر در روزنامه تهران ژورنال چاپ شد که در آن خبر اعلام شده از طریق رادیو مبنی بر خاتمه اعتصاب 30000 نفر از کارکنان راه‌آهن تکذیب شد و عنوان گردید که اعتصاب ادامه دارد. بنابر این گزارش کارگران مدعی‌اند که طی روزهای اخیر فقط 2 قطار از 15 قطار طبق برنامه از تهران حرکت کرده اند و اینکه این دو قطار هم با تهدید نیروهای امنیتی هنگامی که به خشونت متوسل شدند، راه‌اندازی شدند. گزارشات جراید درباره خاتمه اعتصاب سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران در نهم اکتبر غلط از آب درآمد.

اینک گزارشات خبری حاکی است که به استثنای کارمندان واحد مرکزی خبر بقیه کارکنان تلویزیون ملی ایران علیرغم قولهای رضا عاملی وزیر اطلاعات مبنی بر پذیرفته شدن تقاضاهای اعتصابیون در کابینه، تصمیم به ادامه اعتصاب گرفته‌اند.

6- کارمندان دولتی وزارتخانه‌های دارایی، بازرگانی، دادگستری و سازمان برنامه و بودجه و حداقل بخشی از کارمندان دیگر وزارتخانه‌ها به اعتصاب خود ادامه می دهند. گزارشهای روزنامه‌ها به نقل از یک کارمند وزارت بازرگانی حاکی است که کارمندان دولت تا موافقت مدیریت با افزایش صددرصدی حقوقها به اعتصاب خود ادامه خواهند داد. این کارمند افزود کارمندان دولت همچنین تقاضا دارند از حق تأسیس اتحادیه کارمندان دولت برخوردار شوند تا فعالیتهای کلیه کارکنان وزارتخانه‌ها و سازمانهای مربوطه را هماهنگ سازند.

7- بیمارستانهای تهران تحت پوشش وزارت بهداشت با توقف کار مواجه‌اند. کارمندان خواستار افزایش صددرصدی حقوق خود بوده و عنوان می‌کنند که کمک هزینه‌ها بایستی تا سطح مزایای مربوط به کارکنان خارجی بالا برود. گزارشات مطبوعات حاکی است کارکنان بیمارستانها همچنین تأکید دارند که ساعات کار آنها در هفته به 36 ساعت تقلیل یابد و اینکه از اضافه‌کاری و تعطیلات روزانه بهتری برخوردار شوند. اعتصاب در بیمارستانها ابتدا منحصر به تهران بود اما طبق گزارش به چندین شهر در استانها سرایت کرده است. گزارشات تأیید نشده روزنامه‌های 11 اکتبر حکایت از آن دارد که دکترها و کارمندانی که تحت پوشش وزارت بهداشت هستند موافقت کردند در پاسخ به درخواست انسان‌دوستانه دکتر محمدحسن مرشد وزیر جدید بهداشت و درمان به اعتصاب خود پایان دهند.

8 - در سرتاسر ایران گروه زیادی از تعاونیهای شهری کارگری، معلمین، دانش‌آموزان، کارگران صندوق تأمین اجتماعی، کارمندان پست، کارگران سازمان آب و برق، کارکنان تعاونیهای مختلف NIOC همچنان در اعتصاب بسر می‌برند. بنا به گزارشهای رسانه‌ها تقاضاها عموماً شامل افزایش حقوق و اضافه‌کاری، دریافت وامهای بهتری جهت مسکن و خاتمه دادن به سیستمهای تبعیض‌آمیز که ادعا می‌شود در بیشتر سازمانها و وزارتخانه‌ها به اجرا درمی‌آید، می‌گردد. همچنان که انتظار می‌رفت، در حالیکه اکثر اعتصابها انگیزه‌های اقتصادی داشتند،

اعتصاب معلمان و دانش‌آموزان بیشتر جنبه سیاسی دارد. گروهی از اهل دانش طی نامه‌ای به مطبوعات در تاریخ نهم اکتبر اعلام کردند که معلمان دیگر تحت‌تأثیر اعمال فشار جهت نشان دادن حمایت از سیاستهای دولت قرار نخواهند گرفت.

آنها همچنین خواهان «اعاده حیثیت» از معلمان و دانش‌آموزانی هستند که در آشوبهای اخیر نسبت به آنها «هتک حرمت» شده است و اینکه کلیه معلمان و دانش‌آموزان دستگیر شده سریعاًآزاد گردند و به آنها اجازه بازگشایی یک مرکز برای دفاع از حقوق معلمین داده شود.

9- حداقل بخشی از نارضایتی کارگری اکنون به نظر می‌رسد به سمت کارکنان بیگانه هدف‌گیری شده است. گزارش می‌شود از جمله تقاضاهای کارکنان دولت، شامل اخراج متخصصین و مشاوران خارجی است که به گفته اعتصابیون حقوقهای بیشتری دریافت می‌دارند و از نفوذ بیشتری در مقایسه با همتاهای بومی خود برخوردارند. گزارشهای مطبوعاتی حاکی است امیرپرویز وزیر امور کشاورزی و روستایی طی ملاقات اخیر با کارمندان ناراضی، ناگزیر شد به این مسئله پاسخ دهد و اظهار داشت هیچ مشاور خارجی در این وزارتخانه حقوق بالایی که غیرموجه باشد دریافت نمی کند. به گزارش رسیده مدیران سندیکای کارگران شرکت مهندسی فیروز در ملاقات دهم اکتبر با رئیس سازمان کارگران ایران تقاضا کردند که حقوقهای «گزاف» کارمندان بیگانه کنترل گردد. وی افزود: پرداخت دستمزد بالا به کارمندان خارجی یکی از دلایل اصلی نارضایتی میان کارگران ایرانی است.

10- نظریه: به نظر می‌رسد پاسخ دولت به ناآرامیهای کارگری از هماهنگی و طرح‌ریزی ضعیفی برخوردار بوده است. ما شواهد روشنی در دست داریم که دولت به هر دلیلی برای استفاده از مکانیسمهای شناخته شده جهت برخورد با وضعیت اعتصاب اقدامی به عمل نیاورده است.

یگانه وزیر امور اقتصاد و دارایی در ملاقات روز نهم اکتبر با سفیر سولیوان اعتراف کرد که شورای پول که به طور معمول سیاستهای پولی را هماهنگ می‌کند تا آن تاریخ حتی تشکیل جلسه هم نداده است. وزارتخانه های مختلف تاکنون به نظر می‌رسد با اعتصابات به صورت یک امر ویژه برخورد کرده‌اند.

11- در حالیکه رسانه‌های ارتباط جمعی به اعتصابات گسترده کارکنان دولتی و شبه‌دولتی پرداخته‌اند، فعالیتهای کارگری به هیچ نحو به اداره‌جات بخش دولتی محدود نبوده است. اعتصابات و دیگر فعالیتهای کارگری اکنون در میان شرکتهای بخش خصوصی نیز دیده می‌شود و این پدیده به نظر می رسد در حال گسترش باشد. فلسفه «او حق خودش را گرفت، من هم حق خودم را خواهم گرفت»، به نظر می‌رسد اکنون در ایران حکفرما شده است. هیچ‌کس نه در بخش دولتی و نه در بخش خصوصی نمی‌خواهد در مسابقه برای گرفتن حقوق و مزایای بیشتر عقب‌تر از دیگران بماند.

سولیوان

مورد تیمسار نصیری به دادگاه نظامی ارجاع گردید

سند شماره 97 خیلی محرمانه14 اکتبر 1978 - 22 مهر 1357 شماره: 6846049378منبع: روزنامه تهران ژورنال موضوع: مورد تیمسار نصیری به دادگاه نظامی ارجاع گردید 16- خلاصه: این گزارش اطلاعاتی را که از روزنامه انگلیسی زبان تهران ژورنال مورخ 10 اکتبر 1978 استخراج شده است، منعکس می‌سازد. این گزارش حاوی اطلاعاتی در مورد رئیس قبلی سازمان امنیت و اطلاعات کشور (ساواک) است که از این شغل استعفاء داد و سفیر پاکستان شد و پس از مدت کوتاهی استعفاء داد. او در حال حاضر در ارتباط با شغل ریاست ساواک و حیف و میل اموال دولتی با دادگاه نظامی مواجه است 22- جزییات: (بدون طبقه‌بندی)- اطلاعات زیر از روزنامه تهران ژورنال مورخ 10 اکتبر 1978 استخراج شده است:

«پرونده نصیری به دادگاه نظامی ارسال می‌شود» تهران - دادستان دادگاه اداری دیروز اعلام نمود حدود سه سال قبل شکایاتی از تیمسار نصیری ریاست سابق ساواک به دادگاه اداری واصل گردید.

سه سال قبل که این شکایات شده بود، دادگاه از قبول آن خودداری نمود. این شکایات که هفته قبل مجدداً به جریان انداخته شدند، به دادگاه نظامی ارجاع گردید تا درباره آن رأی صادر شود. بنا به اظهار دادستان، اتهامات علیه تیمسار نصیری شامل به زندان انداختنهای غیرقانونی افراد، کتک زدن و شکنجه است. رئیس سابق ساواک شنبه هفته گذشته پس از اینکه به طور جدی مورد حمله نمایندگان مجلس قرار گرفت و به فساد و رشوه‌گیری و در ارتباط بودن با یک افتضاح مالی متهم گردید، از مقام سفارت در پاکستان استعفاء داد. نصیری در اوایل امسال از سازمان امنیت و اطلاعات کشور برکنار شد تا ساواک با برنامه جاری آزادی، بازسازی شود.

هم‌زمان با این، نخست‌وزیر سابق امیرعباس هویدا متهم گردید که شش سال قبل به طور غیرقانونی مردی را به زور از رفسنجان تبعید نموده است. در شکایت به دادگاه اداری، عباس خاندانی از رفسنجان گفت که شش سال قبل در مدت یک بازدید ملکه فرح از کرمان، او گزارش در مورد شرایط اسف انگیز زندگی در شهرش به ملکه فرح داده است. او گفت که هویدا گزارش را دروغ خوانده بود و سپس به استاندار کرمان دستور داده بود که آن مرد را به زور تبعید نمایند. در یک مورد دیگر دیروز گزارش شد هژبر یزدانی، سرمایه‌دار، 37 میلیارد ریال به یک بانک خصوصی در ایران بدهکار است. بر اساس گزارشات، در ابتدا یزدانی 50 میلیارد ریال بدهکار بوده است ولی 13 میلیارد ریال آن با تصرف اموال شخصی وی توسط بانک برگشت داده شده است. بر اساس گزارش رسیده به وزیر امور اقتصادی و دارایی در روز یکشنبه، یزدانی بیش از 200 میلیون ریال مالیات به دولت بدهکار است.

نظریات تهیه‌کننده گزارش: (خیلی محرمانه) اطلاعات فوق مربوط به حادثه تیمسار نصیری

در گزارش 6846048678 II R و پیام 78 اکتبر Z 080926 DTG ارسال شده‌اند. اخیراً در اینجا شایع شده است که تیمسار نصیری مایل است به ایالات متحده سفر نماید، ولی اطلاع رسمی از این سفر تاکنون به این اداره نرسیده است. اطلاعات دریافتی بعدی، متعاقباً گزارش خواهند شد.

22- الف - جزییات (بدون طبقه‌بندی):

اطلاعات زیر پس از تکمیل این گزارش دریافت شد و به صورت پیوست به پاراگرافهای فوق ارسال می‌گردد. این اطلاعات از نشریه کیهان اینترنشنال 18 اکتبر 1978 استخراج شده است:

«نصیری باز می‌گردد» رئیس سابق ساواک، تیمسار نعمت‌الله نصیری، امروز به تهران بازگشت تا با اتهاماتی از شکنجه و سوءاستفاده از مقام تا حیف و میل اموال دولتی مواجه گردد.

براساس اظهارات مقامات، نصیری با یک هواپیمای دولتی از پاکستان بازگشت که در آنجا به عنوان سفیر خدمت می‌کرد و به سوی سرنوشتی نامعلوم در تهران پرواز کرد.

اعتقاد بر این است که نصیری اولین هدف آدم دزدی کمونیستهایی است که بیش از یک دهه با آنها جنگیده است. در مدت سه شب گذشته، رادیو مسکو نظریات ضدنصیری شدیداللحنی را منتشر می‌کرد و در آنها او را متهم به درگیر بودن یا «زندانی کردن ایرانیان بی‌گناه و اعمال قدرت برای حمایت از هژبر یزدانی تاجر» می‌نمود.در بین سایر موارد، رادیو مسکو به علت «اقدامات ضد دمکراسی» در مدتی که رئیس ساواک بوده است، نصیری را مورد حمله قرار داد. همچنین رادیو مسکو اظهار داشت که او ایرانیان «بیگناه» را زندانی کرده تا در ازاء آزادی آنان پولهای گزاف از خانواده‌های آنان بگیرد. به هر حال رادیو هیچ مورد به خصوصی را ذکر ننمود.

نظریات تهیه‌کننده: (خیلی محرمانه) از موضوعات فوق مشهود می‌گردد که شایعات رفتن تیمسار نصیری به ایالات متحده متوقف شده‌اند. در صورت دریافت اطلاعات جدید متعاقباً مخابره خواهند شد.

دعوت برای اعتصاب عمومی در 16 اکتبر

سند شماره 98 استفاده اداری محدود16 اکتبر 1978 - 24 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10024به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: دعوت برای اعتصاب عمومی در 16 اکتبر مطبوعات و رادیو بی بی سی گزارش کرده‌اند که برای مراسم یادبود کسانی که در هشتم سپتامبر (17 شهریور) در میدان ژاله کشته شدند آیت‌الله خمینی شانزدهم اکتبر را به عنوان روز عزای ملی اعلام داشته است. این درخواست از سنت قدیمی اسلامی عزاداری چهل روز بعد از

مرگ منبعث می‌شود. جبهه ملی با تکرار این درخواست، مخصوصاً اعتصاب عمومی را برای شانزدهم اکتبر پیشنهاد می‌کند. این امر گزارشهای قبلی به دست آمده طی آخر هفته از منابع مختلف را تأیید می‌کند. اعلامیه‌ای که به نظر می‌رسد از طرف خمینی صادر شده است در 15 اکتبر در «دروس» حومه تهران ظاهر گشت. در عین حال که اعلامیه مردم را برای عزاداری روز چهلم دعوت می‌کند، این اعلامیه، تاریخی برای چهلمین روز تعیین نکرده است.

نظریه: به نظر می‌رسد این دعوتها برای تظاهرات خیابانی، تکرار نشده‌اند بلکه برای شکلهای آرام‌تری از اعتراض بوده است. به هر صورت، چنین روزهایی مولود بعضی تظاهرات خیابانی (شاید ناهماهنگ) در گذشته می‌باشند. سولیوان

گزارش سیاسی: جریانات مختلف

سند شماره 99 سری16 اکتبر 1978 - 24 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10059به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی: جریانات مختلف خلاصه: شریف‌امامی می‌گوید که به عنوان نخست‌وزیر باقی خواهد ماند - علی امینی شایعات نخست‌وزیر شدن خود را تکذیب می‌کند - ترمیم کابینه قریب‌الوقوع به نظر می‌رسد - حزب سیاسی جدیدی تشکیل شد - فرقه‌های مذهبی مانور می‌دهند - 124 زندانی آزاد شدند - اعتصاب غذای تعدادی زندانی - اعتصاب عمومی پراکنده (جزییات در تلگرام جداگانه) در برابر حمایت خیلی پرحرارت‌تر مردم از اعتصاب روزنامه‌نگاران در هفته گذشته - پایان خلاصه.

1- تیترهای مطبوعات صبح 16 اکتبر از قول شریف‌امامی نقل می‌کنند که او نخست‌وزیر باقی خواهد ماند. او گفت «من محکوم به ماندن هستم. حتی اگر مایل به ترک این پست باشم باز نمی‌توانم». این بیان تلاشی بود در جهت متوقف نمودن شایعات موجود مبنی بر اینکه او برکنار و کس دیگری جانشین او خواهد شد. (نظریه: سفارت از طریق چندین منبع دریافته است که شاه حداقل اکنون تصمیم به پشتیبانی از نخست‌وزیر، جهت دادن فرصتی به او که اوضاع مملکت را به دست بگیرد، گرفته است. حقیقت این است که حداقل چند رهبر مذهبی میانه‌رو خیلی خصوصی وانمود کرده‌اند که می‌توانند با او کار کنند. به علاوه به نظر می‌رسد که عدم وجود جانشینی واقعاً جذاب عامل اصلی در تصمیم شاه بوده است).

2- اثر گفته شریف امامی با مصاحبه مطبوعاتی به موقع روزنامه تهران ژورنال مورخ 16 اکتبر با علی امینی تقویت شد. علی امینی در مصاحبه‌اش شایعات احتمال تشکیل دولت توسط خودش را تکذیب کرد، او تمایل خود را به کار و خدمت در هر پست و مقامی، بیان داشت ولیکن علاقه به نخست‌وزیر شدن را انکار کرد. همچنین گفت که حکومت نظامی چیز بدی است و هرگونه تماس تازه‌ای با آیت‌الله خمینی را منکر شد. (نظریه: علیرغم تکذیب، تمایل

به نخست‌وزیری امینی در چند هفته گذشته مطرح بوده است.) سفارت دو روایت راجع به او شنیده است. در اولی اینگونه گفته شده که به امینی بی‌هیچ شرطی پست نخست‌وزیری پیشنهاد شده اما وی روی نظارت بر ارتش و ساواک اصرار ورزیده و در نهایت معامله به هم خورده است و در نقل دومی، امینی بدون دلیل گفته است که نخست‌وزیری را به شرط اینکه شاه به مدت شش ماه از ایران خارج شود، خواهد پذیرفت. امینی، نه شاه، دنبال کارش فرستاده شد. قابل توجه است که منابع نزدیک به گروههای مذهبی به ما گفته‌اند که آیت‌الله شریعتمداری در فکر همکاری با امینی بود، ولیکن بعد از تشکیل دولت توسط شریف امامی، کار با دولت حاضر را بهترین وسیله برای تثبیت اوضاع می‌دانند.

3- سفارت به طور خیلی محرمانه مطلع شده که وزیر علوم و آموزش عالی یعنی نهاوندی در 12 اکتبر استعفانامه خود را تسلیم دولت نموده است که مورد قبول هم واقع خواهد شد. همچنین توسط منابع نزدیک به دولت به ما گفته شده که تغییرات دیگری در کابینه در حال وقوع است و شاید خیلی زود هم صورت پذیرد. انتقاد شدید و وسیعی توسط چندین منبع مختلف که بعضاً مذهبی و اکثراً غیرروحانی هستند به وزرای فعلی (توده‌ایهای سابق) در دولت ایران (آزمون - نهاوندی - باهری - بدیعی - معتمدی) به عمل آمده است. یک منبع دانشگاهی به ما گفت که خیلی‌ها عدم مدیریت قاطعانه در دانشگاه را به نهاوندی نسبت می‌دهند که نتیجه آن افزایش شدید فعالیتهای حزب توده در جوامع دانشگاهی خصوصاً دانشگاههای شهرهای بزرگتر بوده است. حزب توده و دیگر گروههای مخالف نقش مهم ولی محتاطانه را در اعتصابات دانش‌آموزی - دانشجویی بازی کرده‌اند (این نظریه بر اساس چندین تماس با منابع دانشگاهی می‌باشد) بیشتر ایرانیان افراطی این مطلب را دسیسه حزب توده که در اطراف نهاوندی و سایرین دور می‌زند، می‌بینند.

4- مطبوعات صبح 16 اکتبر بیانیه رئیس سابق حزب منحله ایران نوین، عطاءالله خسروانی را گزارش می‌کنند که می‌گوید حزب سیاسی جدیدی با حمایت و پشتیبانی بیش از یکصد نماینده مجلس شورا و سنا اواخر این هفته تشکیل خواهد شد. خسروانی گفت در مورد اسم و برنامه حزب در 18 اکتبر تصمیم گرفته خواهد شد، این گروه حمایت مجلس از نخست‌وزیر را توسعه خواهد داد و از نظام سلطنتی، قانون اساسی و مذهب شیعه پشتیبانی خواهد کرد و اهداف اصلی آن بر آزادی برنامه‌های اجتماعی - اقتصادی استوار خواهد بود.

5- کشمکشهای سیاسی درون جوامع مذهبی شدید و حاد می‌شوند. منابع نزدیک به میانه‌روها به ما گفته‌اند که احتمالاً شکاف بین شریعتمداری و خمینی هفته آینده آشکار و علنی خواهد شد. منبع همچنین نظر داد که مدارک مسلم و قطعی برای توجه دادن حامیان خمینی در تهران به دست آورده که دال بر وجود روابط بین اردوی خمینی و حزب توده می‌کند. مطبوعات سخنان اخیر خمینی در حومه پاریس را گزارش کرده‌اند که در خلال آن به ابرقدرتها حمله کرده و آنهایی را که تلاش می‌کنند مردم را متقاعد سازند حکومت اسلامی حکومتی

ارتجاعی است لعنت نموده است. سفارت تأکید دارد که سیاستهای مذهبی در حال حاضر در پشت پرده شکل می‌گیرد و در این حال مذاکرات محتاطانه و خصوصی در جریان است (حفاظت شود.) 6- مقامات حکومت نظامی تهران، آزادی 124 زندانی که به اتهام فعالیتهای ضد کشور دستگیر شده بودند را اعلام کردند. به نظر می‌رسد که این افراد اخیراً طبق مقررات حکومت نظامی دستگیر شده باشند. کیهان اینترنشنال خبر می‌دهد که زندانیان زندانهای قصر و اوین از 11 اکتبر در اعتصاب غذا بسر می‌برند. انتظار می‌رود که اعتصاب یک هفته به درازا بکشد و به نظر می‌رسد این اعتصاب در رابطه با محکوم نمودن صریح و آشکار کشتارها در آشوبهای اخیر (از جمله میدان ژاله) و برای «نشان دادن همبستگی زندانیان با حرکت و جنبش ملی» و (احیاناً با جبهه ملی) می‌باشد.

7- اعتصابات دیگر همچنان ادامه دارند. لیکن از نیمه‌های بعد از ظهر 16 اکتبر دعوت به اعتصاب عمومی در تهران منجر به نتایج بی‌اثری شده است. (جزییات در گزارش جداگانه‌ای می‌آید). و این فرق آشکاری دارد با اعتصاب روزنامه‌نگاران که با ابراز پشتیبانی چندین منبع (بعضاً هوادار و بعضاً مخالف دولت) مواجه بود از جمله در پایان هفته گذشته وقتی تعدادی از شخصیتهای برجسته با اعتصابیون در محل روزنامه ملاقات کردند، گل و پیامهای پشتیبانی و از این قبیل برای آنها فرستادند. سولیوان

گزارش امنیتی، 16 اکتبر

سند شماره 100 خیلی محرمانه16 اکتبر 1978 - 24 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10066به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش امنیتی، 16 اکتبر خلاصه: در میان تدابیر شدید نظامی کم‌سابقه در تهران، روز عزاداری ملی برای قربانیان میدان ژاله با آرامی تا اواسط روز ادامه یافت ولی محتملاً در بعد از ظهر بدتر خواهد شد. بازارها و بسیاری از مغازه‌ها تعطیل بودند و همراه با تعدادی تظاهرکننده به مخالفت با حکومت نظامی پرداختند ولی هیچ گزارشی از شورش و درگیری دریافت نشده است. تظاهرات بیشتر در شهرهای سایر استانها 4 کشته طی روزهای گذشته به جا گذاشت. در بازار تبریز روز 15 اکتبر آتش‌سوزی به وقوع پیوست. آیت‌الله اصفهانی از بازداشت آزاد شد. اعتصابات گسترده ادامه دارد. بسیاری از دانشگاهها به امید و چشم‌داشت به کوشش سازمان یافته برای بستن آن تعداد دانشگاهی که هنوز باز هستند، بسته ماندند. در اواسط بعد از ظهر، شورشی جدی در دزفول به وقوع پیوست. پایان خلاصه.

1- نیروهای امنیتی برای دردسرهای احتمالی در چهلم یادبود کشته‌های میدان ژاله، خود را آماده می‌کنند. تدابیر نظامی در تهران در طول زمان حکومت نظامی، در نوع خود بسیار گسترده

بود. تعدادی نیروی امنیتی ویژه در فرودگاه مهرآباد مشهود بودند. ترافیک صبح تهران عادی بود و تقریباً تمام تجارتخانه‌های خارج از بازار شروع به کار کردند. اکثر مغازه ها در طول صبح بسته بودند. به هر حال، زمانی که مغازه‌داران موقعیت محلی را ارزیابی می‌کنند، هیچ‌کس نمی‌خواهد تنها مغازه باز در محل باشد. در نتیجه الگوی تعطیلی مغازه‌ها به صورت پراکنده می‌باشد... بعضی از مغازه‌ها در شمال شهر بسته و در همان حال در میدان سپه در جنوب تهران تا اواسط روز فعال هستند. (نظریه: سناریو حاکی از فقدان پاسخ سریع به خمینی و جبهه ملی است. هر کسی خواسته خمینی را می‌دانست، با وجود این تعداد کثیری به کار بازگشتند. سپس بر پایه آنچه که همسایه می‌کند، تصمیم به ماندن یا رفتن گرفتند.) 2- تا اواسط روز حداقل یک گروه از تظاهرکنندگان تشکیل شد ولی برخوردی با نیروهای امنیتی پیش نیامد. مدارس ایرانی در طول روز بسته و مدارس بین‌المللی کلاسهای خود را برقرار کردند. هر چند که بعضی از خانواده‌ها ترجیح دادند اطفالشان را به مدرسه نفرستند. این مورد در سایر شهرها نیز برقرار بود. بر طبق گزارش کنسولگری، بازار اصفهان و مغازه‌ها بسته و همچنین بعضی از مغازه‌های تهیه‌کننده مایحتاج اصلی، در طی روزهای اخیر عزاداری باز بودند. هیچ تظاهراتی تا اواسط روز به وقوع نپیوست. بازار شیراز تعطیل شد اما شهر آرام بود. به اظهار کنسولگری تبریز، مغازه‌ها و بازارهای تبریز و کرمانشاه تعطیل بودند. اما مجدداً مشکل جدی به نظر نمی‌آید. ادارات سراسر ایران مطابق معمول باز شدند (نظریه: اعتصاب عمومی به هیچ‌وجه کشور را که به هر حال اندکی به واسطه اعتصابات اقتصادی متوقف شده بود، به تعطیلی نکشانده است. اعتصابات خشونت‌آمیز تقریباً هر روز در شهرهایی که حکومت نظامی برقرار نشده اتفاق افتاده و بی‌شک امروز نیز انجام خواهد یافت، اما تا ظهر امروز وضعیت شهرهای مهم کاملاً آرام بود. سفارت خبر داده است که سربازان با ماشینهای آب‌پاش و گلوله‌های پلاستیکی مجهز شده‌اند و به آنها تذکر داده شده که از حداقل خشونت برای خنثی کردن اغتشاشات استفاده کنند. حضور نظامی گسترده در تهران باعث ایجاد شایعه‌ای مبنی بر روی کار آمدن دولت نظامی شده است ولی در حقیقت به نظر می‌رسد حکومت نظامی به عنوان اقدامی جهت ترساندن تظاهرکنندگان قبل از دست زدن به کاری می‌باشد.) 3- تظاهرات بیشتری در مشهد و شهرهای فاقد حکومت نظامی در چند روز گذشته باعث خرابی، جراحت بیشتر و حداقل 4 کشته گردید. یکی از کشته‌ها و دو تن از مجروحان مربوط به غروب 14 اکتبر در مشهد بود. یک نفر دیگر در داراب (استان فارس) کشته شد و دو نفر دیگر در ساوه (استان مرکزی) کشته شدند. آشوب ساوه طبق معمول شامل تخریب بانکها و سینماها می‌شد. و تظاهرات خشونت‌آمیزی در بوشهر اتفاق افتاد که از نیروی دریایی درخواست شد به پلیس کمک نماید. اما هیچ گزارشی تاکنون از تعداد زخمیها و کشته‌ها در دست نیست. بسیاری از تظاهرات دیگر شهرها حاکی از آن بود که این تظاهرات عموماً برای اعتراض به کشته‌های اخیر خرم‌آباد برپا شده بود. سه خانه مقامات پلیس در بهبهان

بمب‌گذاری شد، اما هیچ کشته‌ای گزارش نشده است.

4- مطبوعات گزارش می‌دهند که آتش گرفتن بازار تبریز در 13 اکتبر با خساراتی بالغ بر میلیونها ریال همراه بود. و همچنین ادعا شده که آتش‌سوزی عمدی بوده است. کنسول تبریز گزارش می‌دهد که خسارتهای وارده به صورت اغراق‌آمیزی بزرگ شده و تهمت عمدی بودن حریق نیز مشکوک است.

5- آیت‌الله حاج آقا عطاءالله اشرفی اصفهانی که در طی حوادث اخیر کرمانشاه دستگیر شده بود، آزاد شده است (نظریه: بسیاری از ملاها در بازداشت باقی مانده‌اند.) 6- اعتصابات گسترده (جداگانه گزارش شده) ادامه می‌یابد تا وضعیت امنیتی را تحت‌تأثیر قرار دهد. هم‌زمان با پایان یافتن یک اعتصاب، اعتصاب دیگری آغاز می‌شود و حتی زمانی که گروهی به کار بازمی‌گردند در فکر اعتصابی دیگر هستند تا جایی که خواستهایشان تأمین گردد.

7- هیچ دانشگاه تازه‌ای موفقیتی در بازگشایی نداشته است. پرویز آموزگار رئیس دانشگاه فردوسی با مطرح کردن استعفایش می‌گوید او قادر به اداره دانشگاه تا زمانی که استقلال آن حفظ نشود، نخواهد بود. سفارت این طور استنباط کرده است که کالجهای کوچکتر که بدون مشکلی به کار خود ادامه می‌دادند، توصیه‌هایی از طرف نمایندگان دانش‌آموزان مدارس عمده مبنی بر پیوستن به اعتصاب دریافت کرده‌اند.

8- آخرین مورد: بر طبق گزارش ناظر هیأت اعزامی مستشاران نظامی آمریکا، در دزفول شورشی جدی که با آتش‌سوزیهای متعددی همراه بوده به وقوع پیوسته است. در اواخر غروب گزارشاتی مبنی بر گردهمایی جمعیت در نقاط مختلف شهر و نقل و انتقال نیروهای بیشتری دریافت شد. به نظر می‌رسد احتمال درگیری تا قبل از پایان روز وجود دارد.

سولیوان

گزارشی سیاسی - امنیتی، 17 اکتبر

سند شماره 101 استفاده اداری محدود17 اکتبر 1978 - 25 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10132به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: تهران 10059 موضوع گزارش: گزارشی سیاسی - امنیتی، 17 اکتبر خلاصه: روز عزاداری شانزدهم اکتبر با آرامی در تهران سپری شد. حداقل یک تظاهرات کوچک بدون مشکلی از هم پاشیده شد. تظاهرات بزرگی در قبرستان بدون خشونت صورت گرفت. در شهرهای اصفهان، شیراز یا تبریز هیچ برخورد بزرگی رخ نداد، ولی خشونت در شهرهایی که حکومت نظامی در آنها برقرار نیست، حداقل 16 کشته و صدها مجروح بر جای گذاشت. گزارشات نادرست مبنی بر کشتن آمریکاییان متعدد که اخیراً در اصفهان صورت

گرفته موجب نگرانیهایی در آنجا گردید. خشونت در کرمان، شامل برخورد بین تظاهرکنندگان مخالف و موافق دولت بود. مطبوعات گزارش می‌دهند خمینی جهت تمدید اقامتش در فرانسه تلاش خواهد کرد. بنی‌احمد و دیگر مخالفین حکومت ایران به دلیل محدودیتهایی که در مورد فعالیت سیاسی خمینی ایجاد شده دعوت برای اقدامات تلافی جویانه اقتصادی علیه فرانسه کردند. مطبوعات استعفای نهاوندی را اعلام کردند. طبق گزارشات واصله مدیر مجتمع تفریحی کیش (که در نزد افکار عمومی با شاه ارتباط نزدیک داشت) در حالی که متهم به یک اختلاس بزرگ بود از ایران گریخته است. پایان خلاصه.

1- حضور نظامی یکپارچه همراه با خودداری در هر دو طرف، مجموعاً روز عزاداری آرامی را در شهرهای بزرگ به وجود آورد. جمعیت زیادی در قبرستان بهشت زهرا در خارج از تهران که قربانیان میدان ژاله در آن به خاک سپرده شده‌اند، جمع شده بودند. دستجات نظامی بدون هرگونه دخالتی به آنها می‌نگریستند و این جریان منجر به خشونت نگردید. تظاهرات کوچک در بلوار الیزابت بدون ضرب و جرح متفرق گردید. مطبوعات به اختصار گزارش می‌دهند که تظاهرات پراکنده در کل 40 مجروح به جای گذاشته است. یک روزنامه (اطلاعات) گزارش کرد که در برخوردها 3 کشته به جای گذاشته شده است ولی دولت ایران این قضیه را تکذیب می‌کند و خبرنگاران دیگر معتقدند که این داستان نادرست است.

طبق گزارش کنسولگریها، تبریز، کرمانشاه، شیراز و اصفهان نیز بدون آنکه تظاهراتی در آنها گزارش شده باشد، آرام بوده‌اند. بسته شدن مغازه ها در تمام مدت روز افزایش یافت و عاقبت تمامی آنها به جز نانواییها و سبزی‌فروشیها و فروشگاههای مواد غذایی بسته شدند. تعدادی از این مغازه‌ها هم بسته بودند.

2- در بسیاری از شهرهایی که مشمول حکومت نظامی نیستند، روزی به دور از آرامش سپری گردید. مطبوعات اخبار کشته‌شدگان را شانزده تن به همراه بیش از صدها مجروح ارائه می‌دهند.

(نظریه: باید توجه داشت که مطبوعات دیگر مجبور به بیان برآوردهای مقامات رسمی نیستند. فرضهای قبلی که برآوردهای مطبوعات را دست کم می‌گرفت امروزه دیگر اعتباری ندارد) حادترین مکانها کرمان و دزفول (استان خوزستان) هر کدام با 5 کشته بودند. بسیاری از شهرهای دیگر گرفتار چنین جریاناتی بودند. وقایع در کرمان در بسیاری از ماهها ابتدا از درگیریهای خیابانی بین تظاهرکنندگان طرفدار دولت با شورشیان ضددولتی آغاز گردید.

3- طبق گفته‌های کنسول، رادیو و حداقل یک روزنامه فارسی‌زبان در اصفهان، در 16 اکتبر اشتباهاً گزارش کردند که تعداد زیادی از آمریکاییان به تازگی در اصفهان در ارتباط با بمب‌گذاری اخیر اتوبوس شرکت هلیکوپترسازی بل (BHI) کشته شده اند. سفارتخانه و کنسولگری اصفهان اقدامی جهت تصحیح ماجرا به عمل آورده‌اند (با توضیح اینکه تنها 3 نفر جراحت سطحی برداشته‌اند) به هر حال کنسولگری گزارش می‌دهد که اولیای امور دبیرستان

آمریکایی در اصفهان در 16 اکتبر اعلام کردند که دانش‌آموزان می‌بایست بر علیه اعمال ضدآمریکایی حفاظت شوند و جهت رفتن به خانه بر کف اتوبوس دبیرستان می‌نشینند.

4- طبق گزارشات واصله آیت‌الله خمینی تلاش خواهد کرد تا اقامتش را در فرانسه با امیدواری جهت کسب اجازه فرانسویان برای هدایت فعالیتهای سیاسی در آنجا تمدید کند. بنی‌احمد، رهبر مخالفین که به طور نزدیکی خودش را با مخالفین مذهبی متفق کرده است به خاطر اعمال محدودیت در مورد خمینی به دولت فرانسه حمله کرد، او قراردادهای فعلی فرانسوی را برای دو رآکتور هسته‌ای و متروی تهران مورد انتقاد قرار داده و آنها را به عنوان موضوع فساد داخلی قلمداد نموده و تقاضای رسیدگی به آنها را کرد. روزنامه فرانسوی لیبراسیون این جریان را در آنجا که می‌گوید اگر فرانسویها محدودیتها را از روی خمینی برندارند، تجار بازار تهران تهدید به بایکوت کالاهای فرانسوی می‌کنند، به عنوان مدرک ذکر می‌کند.

5- استعفای نهاوندی وزیر علوم و آموزش عالی (عطف به تلگرام گزارش شده) هر چند که ظاهراً هنوز مورد قبول واقع نشده است سرانجام در جراید صبح اعلام گردید. (فرض ما بر این است که البته اگر تمامی این پست حذف نشود، دولت ایران هنوز به دنبال یک جانشین می‌گردد). مطبوعات و دیگر منابع اظهار می‌کنند که او جهت کسب فضایی برای مانور به خاطر جاه‌طلبیهای سیاسی خودش (و اجتناب از دشمنی بیشتر جامعه دانشگاهی نسبت به وی) استعفا داده است. حزب جدید او جنبش ناسیونالیسیتی ایران نام خواهد گرفت.

6- طبق گزارشات واصله محمود منصف مدیرکل مجتمع مجلل تفریحی جزیره کیش، در میان اتهامات مبنی بر اختلاسهای بزرگ مالی ایران را ترک کرده است. جزیره کیش مکانی دنج در خلیج فارس برای قمار و ورزش در فضاهای سرپوشیده و در هوای آزاد برای بسیاری از برگزیدگان متجدد ایرانی است. در افکار عمومی نامبرده با شاه (که اغلب تعطیلات خود را در سالهای اخیر در آنجا می‌گذرانده است) و با صاحب‌منصبان رده‌بالای دولت ایران همکاری نزدیک داشته است این ماجرا به پندار آنها کمکی نخواهد کرد. سولیوان

گزارشات مداوم در مورد خمینی بسیار ارزشمند است

سند شماره 102 خیلی محرمانه18 اکتبر 1978 - 26 مهرماه 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10171به: سفارت آمریکا، پاریس رونوشت: وزارت امور خارجه واشنگتن، دفتر حافظ منافع در بغداد موضوع: گزارشات مداوم در مورد خمینی بسیار ارزشمند است متقاضی است از تمام سخنان، ملاقاتها، و حرکات خمینی باز هم برای ما گزارش ارسال دارید. خمینی همچنان چهره مخالف اصلی به شمار می‌رود در اوضاعی که به گمان ما تا مدتی لاینحل باقی خواهد ماند. از این پس نیز (سفارت آمریکا در) پاریس را در لیست

دریافت‌کنندگان خلاصه گزارشهای سیاسی و امنیتی خود، که تقریباً هر روز منتشر می‌گردد و همچنین گزارشهای مفصل‌تر مربوطه، مثل تحلیل دولت شریف‌امامی که طی تلگرام تهران- 10061 انتشار یافت قرار می‌دهیم، مگر آنکه در این مورد توصیه دیگری بفرمائید.

سولیوان

چریکهای مذهبی مسئولیت حمله به آمریکاییها را در اصفهان به عهده می‌گیرد

سند شماره 103 خیلی محرمانه18 اکتبر 1978 - 26 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10172به: وزارت امور خارجه - واشنگتن دی. سی.

مرجع: الف - تهران 9927، ب - تهران 9908، ج - تهران 9704 موضوع: گروه چریکهای مذهبی مسئولیت حمله به آمریکاییها را در اصفهان به عهده می‌گیرد 1- در هیجدهم اکتبر مطبوعات گزارش دادند که گروهی تحت عنوان «گروه توحیدی» با انتشار اعلامیه‌ای مسئولیت حمله به اتوبوس شرکت هلیکوپترسازی بل در 11 اکتبر (رجوع به تلگرامهای الف و ب) به وسیله بمب سه راهی و همچنین خرابکاری اول اکتبر در هلیکوپتر نیروی هوایی ایران (رجوع به تلگرام ج)، را به عهده گرفته است.

2- این بیانیه، حدس اولیه ما را تأیید می‌کند که حادثه حمله با بمب سه‌راهی به وسیله یک گروه تروریستی نوپا که از تاکتیکها و سلاحهای غیرحرفه‌ای‌تری نسبت به دو جنبش چریکی شناخته شده، یعنی چریکها و مجاهدین استفاده می‌کند صورت گرفته است. اگر، مفاد اعلامیه را بپذیریم، به نظر می‌رسد این گروه، از افراطیون مذهبی تشکیل شده باشد، اگرچه ما نمی‌توانیم فرض محتمل مبنی بر انجام یک اقدام نفوذی به وسیله افراطیون چپگرا با ژست مذهبی، را رد کنیم. این بیانیه همچنین اولین دلیل روشن ما جهت ارتباط دادن حادثه انفجار هلیکوپتر (که به نظر می‌رسید کار بسیار ماهرانه‌ای بوده و احتمالاً به وسیله پرسنل نظامی که به فرودگاه دسترسی دارند انجام شده)، با حمله به اتوبوس، محسوب می‌شود. سفارت و کنسولگری اصفهان در حال بررسی بیشتر در این خصوص هستند. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 18 اکتبر

سند شماره 104⁽¹⁾خیلی محرمانه18 اکتبر 1978 - 26 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10189به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 18 اکتبر خلاصه: نماینده مخالف، 9 مورد استیضاح را علیه دولت شریف‌امامی در 17 اکتبر برشمرد.

نخست‌وزیر برای دفاع از سیاست خود در جلسه غیرعلنی 22 اکتبر مجلس شرکت می‌کند. رهبر جبهه ملی اعلام کرد، اگر سلطنت قانونی باشد قابل اعتراض نیست. خمینی از کارتر رئیس‌جمهور آمریکا در مورد نادیده گرفتن حقوق بشر و تخلفات در ایران انتقاد کرد. 340 نفر از اساتید دانشگاههای ایران از رئیس‌جمهور فرانسه درخواست کردند تا از خمینی رفع محدودیت شوند. نصیری رئیس سابق ساواک برای پاسخگویی به اتهامات مربوط به فساد و سوءاستفاده از مقام به تهران بازگشت.

مقامات رسمی دولت اعلام کردند، که اکثریت زندانیان سیاسی طی دو هفته آزاد خواهند شد. انجمن نویسندگان آمریکا حمایت خود را از روزنامه‌نگاران ایرانی در مورد اعتصاب اخیرشان اعلام کردند. آیت‌الله جواد دستغیب بعد از دو ماه بازداشت در شیراز آزاد شد. گزارش جدیدی از برخورد بین تظاهرکنندگان و نیروهای امنیتی نرسیده است. دو محصل آمریکایی وقتی که به طور تصادفی با تظاهرکنندگان در اصفهان مواجه شدند، ترسیدند و یکی از آنها مورد اصابت سنگ قرار گرفت. تلفات تظاهرکنندگان از 16 اکتبر تا به حال به 12 نفر می‌رسد. پایان خلاصه.

1- دیروز عباس اخباری نماینده مخالف در مجلس دولت را به استیضاح کشاند. دولت به لحاظ قانونی یک هفته وقت دارد تا خودش را برای جواب دادن آماده کند. مجلس در 22 اکتبر جلسه غیرعلنی تشکیل می‌دهد تا به سایر سئوالات و اعتراضات عنوان شده از طرف نمایندگان مجلس رسیدگی کند. هنوز معلوم نیست که چه موقع مجلس خودش به استیضاح رسیدگی خواهد کرد. در 9 مورد اظهار شده، اخباری در مورد قصور راجع به خاتمه دادن به خونریزی در ایران و نقض آزادی رهبران مذهبی، به دولت حمله کرد. او پرسید چرا افرادی که مسئول فرستادن خمینی به تبعید بودند تنبیه نشدند؟ بر طبق اظهارنظر او گزارشاتی موجود است که دولت ایران به عراق، کویت و فرانسه برای ندادن آزادی به خمینی فشار وارد کرده است. دولت ایران به خاطر کاهش ارزش دلار اجازه داده است که درآمد نفت پایین بیاید و به کنسرسیوم نفت اختیار داده تا ثروت ملی را غارت کند و در جهت تلف کردن درآمد نفت متوسل به پرو‌ژه‌هایی مثل مجموعه تفریحی در جزیره کیش شده است. او به لوایح قانونی راجع به آزادی انجمنها، آزادی مطبوعات و استقلال دانشگاهها حمله کرد. دولت فعلی نمی‌تواند افکار ملی را جلب کند، زیرا که مملو از نماینده‌هایی از دولتهای سرکوبگر گذشته است. دولت ایران شکست خورده است، برای مثال در مورد تعقیب هویدا که در طول دوره فساد، رهبری دولت را به عهده داشته است. سرانجام دولت برای جبران خطاهای دولت گذشته سعی کرده است، تا دستمزدهای ثابت را اضافه کند و این فقط تورم را افزایش خواهد داد.

2- کریم سنجابی رهبر جبهه ملی در یک مصاحبه اظهار کرد، او اعتراض به ادامه سلطنت در صورت قانونی بودن ندارد. او همچنین گفت دولت مجبور است از بین این دو راه، یعنی دمکراسی واقعی یا حکومت نظامی یکی را برگزیند و انتخاب دیگری وجود ندارد.

3- آیت‌الله خمینی در مصاحبه 21 سپتامبر با گزارشگر فرانسوی که در 17 اکتبر به وسیله لوموند چاپ گردید، از کارتر رئیس‌جمهور آمریکا در رابطه با نادیده گرفتن حقوق بشر و تخلفات در ایران انتقاد کرده است. کارتر نسبت به سیاست شوروی اعتراض کرد، اما بعد از کشتار 8 سپتامبر از شاه حمایت نمود. مطبوعات گزارش می‌دهند که 340 نفر از اساتید دانشگاههای ایران نامه‌ای به رئیس جمهور فرانسه ژیسکاردستن در مورد لغو محدودیت اعمال شده علیه خمینی فرستادند.

4- نصیری رئیس سابق ساواک در 17 اکتبر به تهران بازگشت. انتظار می‌رود که او با اتهاماتی از قبیل فساد و نادیده گرفتن حقوق بشر، مواجه گردد. وی با روزنامه‌نگاران صحبتی نکرده است و مکان دقیق او نیز ناشناخته است.

5- مقامات رسمی اعلام کردند که بیشتر زندانیان سیاسی در طی دو هفته آزاد خواهند شد. دولت زندانیان را به دو گروه طبقه‌بندی کرده است. آنهایی که به خاطر اقدامات سیاسی زندانی شده و کسانی که در رابطه با تروریسم دستگیر گشته‌اند. اولین گروه ممکن است آزاد شوند. آزمون وزیر مشاور در امور اجرایی گفت، تروریستها بخشیده نخواهند شد، اما خبرهای دیگر حاکی است که حکم آنها ممکن است تقلیل یابد. آزمون گفت تمام کسانی که اعمالشان مطابق با قانون اساسی بوده است آزاد خواهند شد. خبرهای مطبوعات راجع به اعتصاب غذا در بین زندانیان سیاسی، متفاوت است. ظاهراً زندانیان شیراز و تبریز در چند روز گذشته دست به اعتصاب زده‌اند و به جریان اعتصاب زندانیان در زندان کرج و زندان قصر در تهران پیوستند. یک قاضی تهرانی همچنین در اعتراض به بازداشت سه قاضی که گفته شده موقتی بوده و یکشنبه گذشته بعد از ترک وزارت دادگستری اتفاق افتاد، دست به اعتصاب غذا زد.

6- مطبوعات گزارش می‌دهند انجمن نویسندگان آمریکا که انجمنی است شامل 1600 نفر نویسنده حمایت خود را از اعتصاب روزنامه‌نگاران تهران که بعد از متوقف ساختن کارشان رخ داده است، اعلام کردند.

7- آیت‌الله حاج سیدجواد دستغیب که در 17 اکتبر بازداشت شده بود آزاد شد. او دو ماه قبل در شیراز دستگیر شده بود.

8 - هیچ خبر جدیدی از تظاهرات خرابکارانه در دست نیست. تلفات حاصله از وقایع 16 اکتبر به 12 نفر رسید. کرمان کشته‌های کمتری نسبت به گزارشات داده شده، دارد، اما حمله به مردم آنجا برجستگی خاصی، در بین خشونتهای سیاسی ماههای اخیر، داشته است. گروهی (گزارش واصله تعداد آنها را از 200 تا 3000 نفر ذکر می‌کند) به مسجد جامع در زمان انجام فرائض مذهبی حمله کردند و موتورسیکلتها را به آتش کشیده و عکسهای خمینی را سوزانده و به مسجد نیز خساراتی وارد کردند و سپس به نمازگزاران حمله کردند.

9- تعدادی وقایع جزئی ضدآمریکایی در صبح 18 اکتبر در اصفهان جریان داشت. دو دختر دبیرستانی در راه قدم زدن به طرف مدرسه به طور اتفاقی در مسیر 40 تا 50 نفر تظاهرکننده

قرار گرفتند. وقتی که جمعیت شروع به فریاد زدن بر سر دخترها کرد، آنها فرار کردند. سنگی که از طرف جمعیت پرتاب شده بود به یکی از آنها خورد. جمعیت به راه خود بدون تعقیب آنها ادامه داد. (واقعه برای دو آمریکایی هراس‌انگیز بود. اما به جز آن مورد سنگ‌اندازی جمعیت بیشتر درصدد راهپیمایی بود تا تلاش برای آسیب‌رساندن به آمریکاییها.) سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 22 اکتبر

سند شماره 105 خیلی محرمانه22 اکتبر 1978 - 30 مهر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10282به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

جهت اطلاع: سفارتخانه‌های آمریکا در ابوظبی، آنکارا، دوحه، اسلام‌آباد، جده، کابل، کویت، لندن، منامه، مسقط، دهلی‌نو، پاریس، سرفرماندهی کل نیروهای نظامی آمریکا در اروپا، اقیانوس آرام موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 22 اکتبر خلاصه: ناآرامیها در آخر هفته گذشته در بسیاری از شهرها، دانشگاهها و مدارس ادامه یافت. این ناآرامیها با خونریزی کمتری روبرو بود. در دانشگاه تهران در تظاهراتی که گروههای مجزای مذهبی و چپ‌گرا به طور مشترک برگزار نمودند شعارهای ضدغربی و ضدآمریکایی داده شد. آزادسازی وسیع زندانیان سیاسی که این هفته در دستور کار دولت قرار گرفت، باعث بروز سردرگمی در بعضی سیاستهای مشخص دولت ایران گشت. نقطه‌نظرهای ارائه شده از طرف شاه به سران مجلس در 19 اکتبر و چندین گزارش مختلف در امور سیاسی که ذیلاً خواهد آمد در تلگرامهای جداگانه نیز فرستاده خواهد شد. پایان خلاصه.

1- در ایام آخر هفته ناآرامیها ادامه یافت، این ناآرامیها آنقدر گسترده بود که توصیف جزییات آن ممکن نیست. جماعت زیادی در بسیاری از این تظاهرات شرکت داشتند، ولی در بسیاری نقاط به وسیله پلیس و نیروهای امنیتی پراکنده و متفرق شدند و مجروحین بسیار کمی بجای گذاشته شد. شاید کشته‌هایی نیز در این میان وجود داشته باشد. نیروهای امنیتی در برخی از این وقایع از گاز اشک‌آور و دیگر روشهای پیچیده کنترل جمعیت استفاده نمودند، بسیاری از وقایع اعتراضات مشخص علیه حمله «کولی‌ها» به نماز جماعت در پ در دوشنبه گذشته 16 اکتبر بود. این واقعه سئوالاتی را به همراه داشته است. مخالفین دولت را به تحریک و ایجاد این بلوا و نیز کشمکش کوچکتر دیگری در زیارتگاه واقع در شهر ری در جمعه شب گذشته که در آن اوباش به بعضی زوار حمله کرده بودند، متهم کردند. گزارش شده که سه نفر از اوباش توسط پلیس دستگیر شده‌اند برخلاف کولی‌ها در کرمان که از میان آنها هیچ‌گونه دستگیری گزارش نشده است. یک منبع که ممکن است موثق و یا غیرموثق باشد به ما گفت که در اصفهان، مازندران و احتمالاً تهران برنامه‌های تظاهرات مشابه برای طرفداری از دولت

وجود داشته است. فریاد اعتراض علیه ترتیب‌دهندگان این گونه تظاهرات که در محافل خصوصی دولت زمزمه‌هایی دال بر عدم تأیید آن نیز وجود دارد ممکن است که به ختم اینگونه فعالیتهای آزمایشی طرفدار دولت منتهی شود. (البته اگر این طور باشد).

2- ناآرامیهای دیگری نیز به طور هم‌زمان در بسیاری از دانشگاهها و مدارس رخ داد. یکی از آخرین تظاهرات در روز شنبه 21 اکتبر در دانشگاه تهران توسط دانشجویانی برگزار گردید که تعدادشان در مطبوعات حدود 4000 نفر تخمین زده می‌شد، (یک منبع خصوصی (محرمانه) این رقم را 2000 نفر ذکر می‌کند). دیده شد که دانشجویان در دو دسته، یکی اسلامی و دیگری چپ‌گرا بودند، اینک آیا هر دو دسته و یا یکی از آنها علیه غرب و آمریکا شعار می‌دادند، مشخص نبود. ارتشیان در خارج از محوطه دانشگاه مستقر بودند و چون تظاهرکنندگان به طور آرام تظاهرات می‌کردند، مداخله نکردند. تظاهرات مشابهی نیز به وسیله بیش از 1000 دانشجو در دانشگاه ملی برگزار گردید. بر اساس این گزارش در نیم روز 22 اکتبر گروهی از جوانان به پرتاب سنگ و تظاهرات در بخش شمال شرقی اصفهان پرداختند (دیروز نیز اینگونه تظاهرات تا حدودی انجام پذیرفت). گزارش شده که دو اتوبوس حامل دانش‌آموزان آمریکایی که در حال رفتن به طرف دبیرستان بود به وسیله سنگ مورد حمله واقع شد. کنسول ما گزارش می‌دهد که پلیس دستور دارد که برخورد نرمی با تظاهرکنندگان داشته باشد. هلیکوپترهای گشتی برای آرامتر کردن آنها احتمالاً گاز اشک‌آور رها کرده‌اند. در تظاهرات دیگری، دبیران دبیرستانهای تمامی کشور به تحریم بسیاری از کلاسها ادامه می‌دهند. رئیس انجمن معلمان محمد درخشش خواستار برچیده شدن حکومت نظامی، آزادی زندانیان سیاسی و انحلال مجلس شده است. موضوع اخیر مطلب جدیدتری است که برخی در میان عناصر مخالف از آن بهره می‌برند و معتقدند مجلس کنونی صلاحیت ندارد و مورد اعتماد عموم مردم نمی‌باشد.

3- وزیر دادگستری باهری با خانواده‌های زندانیانی که با اتهامات سیاسی دستگیر شده‌اند، نمایندگان کانون وکلای دادگستری و بعضی از نمایندگان مخالفین و نمایندگان حقوق بشر دیدار نمود. وی به آنان گفت که در حال آماده کردن لیست زندانیانی است که بایستی این هفته به خاطر سالروز تولد شاه آزاد شوند (26 اکتبر). مطبوعات گزارش داده‌اند که مقامات عالی‌رتبه امنیتی آزادی 1160 زندانی سیاسی که به زودی انجام خواهد پذیرفت را تأیید کرده اند. این عده به همراه 600 فعال سیاسی که اخیراً دستگیر شده‌اند و هنوز به دادگاه نرفته‌اند، آزاد می‌گردند. تعداد زندانیانی که قرار است آزاد شوند مبهم می‌باشد. برای ما مشخص نیست، آیا 182 نفری (به علاوه 14 نفر دیگری که جمعاً 196 نفر می‌شدند) و تاکنون در هفته گذشته آزاد شده‌اند شامل جمع ذکر شده توسط مقامات می‌باشد یا نه. قابل تذکر است که مقامات عالی‌رتبه امنیتی (یعنی ساواک) پا را فراتر از حد معمول گذاشته و در گفتگو با مطبوعات دخالت و مسئول بودن وزیر دادگستری در آزادی این زندانیان را رد کرده‌اند و تأکید نموده‌اند

که ساواک لیست آزادی را بر اساس دستور شاهنشاه در 6 هفته پیش تنظیم نموده است. باهری همچنین به رادیو ایران گفته است «از این به بعد هیچ زندانی سیاسی در ایران وجود نخواهد داشت و فقط کسانی که محکوم به فعالیتهای تروریستی یا اقدام علیه امنیت ملی می‌شوند زندانی خواهند شد.» (در گزارش مخابره شده ICA آژانس بین‌المللی ارتباطات در 19 اکتبر ذکر شده است) تا آنجا که می‌دانیم تاکنون این نظریه شخصی باهری است. آزادی تعداد زیادی از زندانیان سیاسی این موضوع را تأکید می‌نماید که مقامات ایرانی از این به بعد بایستی مواظب باشند که کسی را به اتهام سیاسی دستگیر ننمایند، زیرا دیگر مستمسک قانونی برای آن وجود ندارد و لااقل هنوز از هیچ مقام رسمی بغیر از باهری سیاست کلی دیگری اعلام نشده است. نیروهای مخالف برای آزادی همه زندانیانی که به اتهامات ضدامنیتی دستگیر شده اند (از جمله تروریسم)، محاکمه مجدد همه کسانی که دولت معتقد است که بایستی دوباره محاکمه شوند و تعهد مبنی بر اینکه دیگر زندانی سیاسی‌ای وجود نخواهد داشت، فشار می‌آورند.

4- صحنه سیاست بسیار فعال می‌ماند چرا که عضو برجسته جبهه ملی شاهپور بختیار به مطبوعات گفته است که حزب وی قصد دارد یک دولت اتحاد ملی متشکل از افرادی که از 25 سال پیش تاکنون در امور سیاسی مداخله نداشته‌اند تشکیل دهد (در تلگرام جداگانه). مهدی بازرگان رهبر جناح دیگر جبهه ملی برای دیدار با خمینی به پاریس رفته است، ناصر میناچی که در امور حقوق بشر فعال می‌باشد او را همراهی می‌کند، (تلگرام جداگانه)، کانون وکلا در حال اعمال برنامه‌ای برای برگزاری دادگاهی ویژه برای محاکمه موارد اتهام فساد است که به وسیله کمیسیون قضایی مجلس رسیدگی شده و سپس به این کانون ارجاع می‌شود، می‌باشد. نخست‌وزیر خواسته است تا اخبار از وزارتخانه‌ها در ابتدا به دفتر نخست‌وزیر فرستاده شود و سپس توسط واحدی در دفتر نخست‌وزیر منظم شده و به جای آن وزارتخانه‌ها در اختیار رسانه‌های خبری قرار گیرد. (کسی تاکنون شکایت نکرده که این امر یک سانسور داخلی است). تلگرام جداگانه‌ای نقطه‌نظرات رسمی شاه خطاب به سران سنا مجلس شورا را هنگامی که در 19 اکتبر آنان جوابیه‌ای را از پارلمان به بیانات آشکار شاه در 6 اکتبر ارائه می‌دادند، تجزیه و تحلیل می‌نماید. در ضمن شریف امامی و وزرایش قرار است امروز به سئوالات پارلمان در یک جلسه غیرعلنی پاسخ دهند. اعضای مجلس این طور که گزارش شده است برای اینکه فرصت صحبت در مجلس در جلسه علنی روز سه‌شنبه 24 اکتبر را پیدا کنند، مجبور به خوابیدن در مجلس هستند.

5- در یک حرکت عجیب مقامات رسمی وزارت دادگستری در آمل دستور دستگیری یک افسر پلیس، دو پاسبان و دو غیرنظامی را به اتهام آتش گشودن به سوی مردم تظاهرکننده در هفته گذشته در همین شهر که به کشته شدن 2 نفر و زخمی شدن 25 نفر منجر شد، را صادر کردند.

در یک اقدام مشابه دادستان عمومی شهر دزفول به قرارگاه مرکزی پلیس نامه‌ای نوشته و

خواستار اعلام اسامی افرادی شده است که هفته پیش به طرف مردم در تظاهرات شلیک نموده‌اند (این موضوعات ممکن است شروع یک چرخش باشد).

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی - 23 اکتبر

سند شماره 106 خیلی محرمانه23 اکتبر 1978 - 1 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10338به: وزارت امور خارجه، واشنگتن - فوری رونوشت: سرفرماندهی کل نیروهای مسلح آمریکا در اقیانوس آرام موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی - 23 اکتبر خلاصه: تظاهرات خشونت‌آمیزی در 22 اکتبر در همدان - بوشهر و خرم‌آباد برگزار گردید. انبوه تظاهرکنندگان در مشهد و اصفهان، حکومت نظامی را نقض کردند ولی از زد و خوردهای شدید اجتناب گردید. در دانشگاههای تهران دانشجویان دست به تظاهرات زدند ولی نیروهای نظامی آن را بر هم نزدند. تلفات آمریکاییها ناچیز است اما حوادث متعددی بر ضد خارجیان به وقوع پیوسته است. دولت اعلام کرد که 1160 زندانی که شامل تقریباً 1000 بازداشت شده سیاسی هم می‌باشد در 25 اکتبر آزاد خواهند شد. طبق گزارش روزنامه‌ها، سنجابی رهبر جبهه ملی، به منظور رفع اختلافات مخالفین به دیدار خمینی در پاریس خواهد رفت تا شکاف بین مخالفین را از بین ببرد. سنجابی همچنین دیداری از آمریکا را در سر می‌پروراند. خمینی در پیام خود به زائران حج، دولت آمریکا را مورد حمله قرار داد. علی امینی، نخست‌وزیر اسبق، هرگونه ارتباط با سیا را انکار کرد. ابوالفضل قاضی شریعت پناهی، وزیر جدید علوم و آموزش عالی می‌باشد. پنج فرمانده جدید حکومت نظامی منصوب گردیدند. پایان خلاصه.

1- در 22 اکتبر، تظاهرکنندگان با نیروهای امنیتی در همدان به زد و خورد پرداختند، که در نتیجه، طبق گزارشات رسیده 15 نفر کشته و تعداد زیادی مجروح شدند. گزارشهای خبرگزاریها در مورد شمار تلفات بسیار گوناگون است، اما شواهد جداگانه نشان می‌دهد که دقیق‌ترین رقم بیش از 15 نفر می‌باشد. یک گزارش، علت حادثه را، اقدام به خودکشی یک دختر 17 ساله بعد از آزادی از یک بازداشت کوتاه‌مدت، می‌داند. ظاهراً یک نفر از میان جمعیت تظاهرکننده اقدام به پرتاب یک وسیله انفجاری به سمت پلیس نموده و سپس پلیس اقدام به گشودن آتش می‌نماید.

(نظریه: این عمل می‌تواند علت بروز خشونت را توجیه نماید.) به پلیس امنیتی در سراسر ایران دستور اکید داده شده است تا حداکثر خویشتن‌داری را به کار ببرد. همان‌طور که در تظاهرات دیروز در نقاط دیگر، به روشنی نشان داده شده.

آشوبهای همدان در سراسر روز ادامه داشت. شورشهای تخریبی و ایجاد حریق عمدی، در

شهرهای بوشهر و خرم‌آباد نیز رخ داده است.

2- تظاهرکنندگان در مشهد و اصفهان، علناً قانون حکومت نظامی را نادیده گرفتند. در مشهد تظاهرکنندگان ضمن اعتراض به جریان ضدشورشی که اخیراً در کرمان رخ داد به شماتت نیروهای نظامی پرداختند، ولی سربازان کوشش در متفرق کردن آنان به عمل نیاوردند. ناآرامی در اصفهان سابقه احتمالاً خطرناکی را بر جای گذاشته است. گزارش کنسولگری ما از درگیری حداقل 3 دسته عمده تظاهرکننده، متشکل از چندین دبیرستان، حکایت می‌کند. بزرگترین جمعیت با بیش از 500 نفر، به طرف دفتر فرمانداری نظامی راهپیمایی کردند ولی مسیر حرکت آنها منحرف گردید. دانش‌آموزان خواستار جایگزینی عکس خمینی به جای عکس شاه - آزادی دانش‌آموزان و معلمان دستگیر شده و برگزاری برنامه کاری روزانه معمولی در سالروز تولد شاه بودند. سپس این جمعیت به بیش از 1000 نفر دانش‌آموز رسید این رقم از سوی مقامات حکومت نظامی ارائه گردید، و با تعداد کمی از بزرگسالان مخلوط گردیدند و در مرکز شهر با نیروهای انتظامی روبرو شدند. تظاهرکنندگان، حتی وقتی هم که سربازان اقدام به تیراندازی هوایی نمودند، دستور متفرق شدن را رد کردند. نهایتاً نیروهای نظامی موفق شدند با اعمال مقداری فشار، و البته نه تیراندازی یا زخمی نمودن، جمعیت را پراکنده نمایند. (نظریه: مواجهه نسبتاً خوب خاتمه یافت، اما می‌توانست خطرناک باشد. این سابقه شومی است، زیرا حالا تظاهرکنندگان دستور متفرق شدن را نادیده گرفته و عقب‌نشینی نیروهای نظامی را تا انداز‌ای مشاهده کرده‌اند. کلیه نیروهای امنیتی در سراسر ایران دستور دارند که اگر چنانچه ممکن باشد، کلاً از خونریزی پرهیز نمایند.) 3- در محوطه دانشگاه تهران یعنی جایی که دانشجویان بدون هیچ‌گونه درگیری مجدداً دست به تظاهرات می‌زدند، خویشتن‌داری مشابهی نشان داده شد. نیروهای نظامی، خود را از محوطه دانشگاه دور نگاه داشتند. عبدالله شیبانی، رئیس دانشگاه تهران، آشکارا از حق دانشجویان برای به صحنه آمدن و پشتیبانی از اعتراضات دفاع نموده است. مطبوعات در سرمقاله‌هایشان نکات مختلفی از اعتراض دانشجویان را ارائه می‌دهند، هر چند همه آنها سرگردانند که چه زمانی کلاسها شروع خواهد شد (دانشگاهها ظاهراً دایر هستند، اما کلاسی برقرار نیست). مطبوعات و مدارک مستقل در سفارت شکاف رسمی بین گروههای دانشجوی مسلمان و چپگرا را که هر یک جداگانه و مستقل از هم در محوطه‌های متفاوت دانشگاه اجتماع می‌نمایند، تأیید می‌نمایند. همچنین وجود گروه تظاهرکننده کوچک سومی هم که از تیپ جبهه ملی می‌باشد، گزارش شده است.

4- حوادث ضدخارجی یا ضدآمریکایی، به طور قابل‌توجهی افزایش یافته است. در آبادان چهار تیم از سازمان خدمات آئرونیوترونیکی ماوراء بحار، که در حال مساحی برای کابلهای تلفن بودند، بعد از برخوردهای مکرر با جمعیتهای شورشی، کار خود را رها نمودند. ایرانیها ماشینهای آمریکاییان را سنگباران کردند و تجهیزات مساحی را خرد کردند و یک نفر با تفنگ

ساچمه‌ای به آمریکاییان شلیک کرد. این حادثه در چندین محله شهر رخ داد. شب گذشته در بوشهر منزل کارکنان شرکت جنرال الکتریک توسط پرتاب کنندگان سنگ مورد حمله واقع شد. شیشه کلیه پنجره‌ها شکسته شده بود و ساکنان خانه‌ها به منطقه مسکونی نیروی هوایی منتقل شدند. گزارشهای رسیده، از شیشه‌های شکسته پنجره‌های دیگر مجموعه‌های مسکونی خارجیان (نه الزاماً آمریکایی)، توسط سنگ‌اندازان حکایت می‌کند. آنها همچنین جزواتی را که در آن به خارجیان اخطار شده است که طی 3 روز ایران را ترک نمایند، از خود به جای گذاشته‌اند. این حوادث از الگوی... پیروی می نمایند. سفارت، کنسولگریها علی‌الخصوص کنسولگری اصفهان متوجه افزایش حوادث خودجوشی شده‌اند که شامل حال آمریکاییان گشته است. شعارهای اینان را معمولاً کلمات توهین‌آمیز فارسی یا «Yankee go home» (آمریکایی برو خانه‌ات) تشکیل می‌دهد. ولی برخورد فیزیکی که تاکنون نسبتاً جزیی بوده افزایش یافته است. نمونه های بیشتر در این مورد، عبارت از پرتاب سنگ به اتوبوسهای مدرسه در اصفهان و نقاشیهای کلیشه‌ای مبارزاتی در تهران می‌باشند. حروف «JM» و «JB» با چاپ کلیشه‌ای بر روی اتومبیلها و دیوارهای خانه‌های آمریکاییان، از جمله یک مأمور سفارت، ظاهر شده است. احتمالاً حروف «JM» نشانگر جبهه ملی می‌باشد.

5- دیروز دولت اعلام کرد که شب سالروز تولد شاه، در 25 اکتبر، 1160 زندانی آزاد خواهند شد. تقریباً 1000 نفر از این عده را زندانیان سیاسی تشکیل می‌دهند. باهری، وزیر دادگستری گفت که آنها به سر کار سابق خود بازگشت نموده و حقوق و مزایای کامل خود را دریافت خواهند کرد.

6- مطبوعات گزارش می‌دهند که سنجابی رهبر جبهه ملی جهت گفتگو با آیت‌الله خمینی به منظور به اصطلاح برطرف کردن شکافی که در جنبش مخالفان سیاسی پدیدار شده است، به پاریس سفر خواهد کرد. سنجابی در ادامه سفر خود به کانادا جهت شرکت در اجلاس بین‌الملل سوسیالیست و به آمریکا (به مطالب زیرین مراجعه شود) خواهد رفت. بر طبق این محاسبات، مشغله فکری خمینی در مورد نبرد بر علیه سلطه خارجی و استبداد داخلی، با خواست گروههای میانه‌رو‌تر مانند جبهه ملی که به دنبال دمکراسی تحت لوای قانون اساسی هستند در تضاد می‌باشد. در رابطه با توسعه فعالیتهای دیگر خمینی با مطبوعات تکذیبهایی را به نقل از منابع ایرانی در مورد ملاقات اردشیر زاهدی با آیت‌الله منتشر کرده‌اند. در همین حین خمینی در پیام خود به زائران حج، دولت آمریکا را با متهم کردن به پشتیبانی از خشونتهای داخلی در ایران مورد حمله قرار داد. همچنین انگلیس و روسیه هم به خاطر غارت منابع ثروت ایران مورد حمله قرار گرفتند. خمینی افزود که چون هیچ کشور اسلامی به او پناه نمی‌داد به فرانسه رفته است.

7- در یک پیشرفت جانبی جالب وزارت امور خارجه با ارسال پاسپورت دیپلماتیک سنجابی تحت پوشش یک یادداشت سیاسی در 23 اکتبر به کنسولگری آمریکا، درخواست

روادید یک مسافرت 2 هفته‌ای توریستی به آمریکا را نمود. یک روادید توریستی دیپلماتیک برای سنجابی صادر شد. از درخواست نامه وی برمی‌آمد که او دیدار از واشنگتن و نیویورک را در سر می‌پروراند. (نظریه: احتمالاً مسافرت به آمریکا بعد از دیدار پاریس خواهد بود. دخالت وزارت امور خارجه، این سوءظن را که معاملاتی بین دولت ایران و مخالفان سیاسی در جریان داشت، شدیداً تقویت می‌نماید.) 8 - علی امینی، نخست‌وزیر اسبق، که هنوز هم از او به عنوان نخست‌وزیر احتمالی جدید نام برده می‌شود، در یک مصاحبه ارتباطش را با سیا انکار نمود، (مشکل امینی این است که وی متهم گردیده که دولت کندی او را در سال 1961 بر سر کار آورده است.) 9- در 22 اکتبر، دکتر ابوالفضل قاضی شریعت پناهی، وزیر علوم و آموزش عالی شد. او یک استاد سابق دانشگاه و کارشناس ماهر برنامه‌ریزی است. (اطلاعات کامل زندگینامه او به طور جداگانه در تلگرام دیگری فرستاده می‌شود.) همچنین پنج استاندار جدید به شاه معرفی شدند. محمدعلی احمدی برای کرمان - سعید بهادری برای مازندران - پرویز سهرابیان برای لرستان - ناصر مجیدیه برای کهگیلویه و بویراحمد - عباس ظریف برای چهار محال بختیاری.

سولیوان

بازی مطبوعات با نظریات ترنر در مورد ایران

سند شماره 107 خیلی محرمانه23 اکتبر 1978 - 1 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10332 به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - فوری و سیا واشنگتن دی. سی. فوری موضوع: بازی مطبوعات با نظریات ترنر در مورد ایران 1- متن زیر، ترجمه ما از متن کامل مقاله‌ای است که فقط در روزنامه رستاخیز مورخه 23 اکتبر درج شد. موجب خوشوقتی خواهد بود که متن صحیح و هرگونه اظهارنظر آدمیرال ترنر در مورد ایران را اعلام نمائید.

2- «رئیس سیا اتحاد جماهیر شوروی را متهم به دخالت در ناآرامیهای ایران می‌نماید.» آدمیرال ترنر رئیس سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده (سیا)، مطالب فوق را شب گذشته در یک مصاحبه مطبوعاتی در مورد وقایع اخیر ایران اظهار داشت.

3- در این مصاحبه که توسط خبرگزاری فرانسه گزارش شده است، رئیس سیا اظهار داشته است که بدون شک اتحاد جماهیر شوروی با ناآرامیهای جاری ایران بی‌ارتباط نیست. در مصاحبه‌ای که در تلویزیون در برنامه «در برابر ملت» پخش شد ترنر گفت: «کمونیستها سعی کرده‌اند که از وضعیت ایران امتیازاتی را کسب نمایند. و من مطمئنم که اتحاد جماهیر شوروی نقشی در آنجا ایفا می‌نماید.»

4- آنگاه ترنر در مورد شیوچنکو صحبت نمود و هرگونه نقش مستقیم و غیرمستقیم سیا را در ماجراهای عاشقانه وی با یک دختر تلفنی در واشنگتن نفی نمود. به هر حال او اقرار نمود که مبالغ زیادی به شیوچنکو در ازاء خدماتش پرداخت شده است.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 24 اکتبر

سند شماره 108 خیلی محرمانه24 اکتبر 1978 - 2 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10384به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 24 اکتبر خلاصه: دولت 1126 زندانی سیاسی را در 25 اکتبر آزاد خواهد کرد. حکومت رهبر معلمین محمد درخشش را آزاد کرد. وزیر علوم و آموزش عالی اعلام کرد که لایحه جدید دانشگاهی به دانشجویان آزادی سیاسی کامل اعطا خواهد کرد. پروژه مترو تحت بررسی قرار می‌گیرد. اعتصاب سیاسی در رادیو و تلویزیون ملی ایران از دیروز آغاز شد. قضات سقز در اعتراض به بازداشتهای غیرقانونی دست به یک اعتصاب غذای یک روزه زدند. مطبوعات ادعا می‌کنند استیضاحی که امروز در مجلس آغاز خواهد شد فریبکاری شریف‌امامی برای حفظ موقعیت خویش است. مقدم مراغه‌ای رهبر جنبش رادیکال تقاضای انحلال مجلس را داد. دانش‌آموزان دبیرستانی با پرتاب سنگ به 11 اتوبوس شرکت لاکهید آسیب رسانده و 4 آمریکایی را مجروح کردند. (در تلگرام جداگانه). در تظاهرات خشونت‌آمیز خرم‌آباد، مرگ دو نفر گزارش شده است. تظاهرات دیگری در تهران بیانگر نافرمانی از حکومت نظامی است. دومین برخورد ضدشورشی نزدیک کرمان به وقوع پیوست. پایان خلاصه.

1- دولت اعلام کرد فردا 1451 زندانی که 1126 نفر آنها زندانی سیاسی هستند در شب سالروز تولد شاه از زندان آزاد می‌شوند. مسئولین حکومت نظامی دیروز محمد درخشش نماینده کانون معلمین را که ظاهراً روز 18 اکتبر به خاطر انتقاد یکی از روزنامه‌های کانون از ساواک، دستگیر شده بود، از زندان آزاد کردند.

2- ابوالفضل قاضی شریعت پناهی وزیر جدید علوم و آموزش عالی اعلام کرد که: لایحه بحث‌برانگیز استقلال دانشگاهها پس گرفته خواهد شد. او پس از مشاوره با دانشگاهها لایحه جدیدی ارائه خواهد داد.

وی در مورد لایحه جدید امتیازات متعددی من جمله ماده مربوط به مصونیت دانشجویان از دستگیری در محوطه دانشگاه را متعهد گردید. رؤسای دانشگاه سیاسی نخواهند بود و مانند رؤسای ادارات توسط اعضای هیأت علمی هر یک از دانشگاهها انتخاب خواهند شد. هیأتهای امناء منحل خواهند شد و دانشگاهها منفرداً مراجع تصمیم‌گیری جدیدی برای تعیین سیاستهای دانشگاه ایجاد خواهند کرد. این امر شامل حفظ نظم در محوطه دانشگاه هم می‌شود. دولت

گارد را از دانشگاه بیرون خواهد برد، استادانی که مجبور به بازنشستگی شده بودند، می‌توانند مشاغل دانشگاهی خویش را دوباره اختیار کنند و دانشجویانی که به علل سیاسی دستگیر شده‌اند آزاد خواهند شد. (نظریه: اگر دولت ایران آنچه را که تعهد می‌کند انجام دهد دانشگاههای ایران از دانشگاههای آمریکا و یا اغلب دانشگاههای کشورهایی که دموکراسی غربی در آنها غالب است مستقل‌تر خواهند بود.) 3- پروژه متروی تهران به مرور به عنوان نشانه اسراف و فساد دولت مطرح شده است. احتمال دارد دولت تحت فشار ناچار از کنار گذاشتن پروژه و یا کاهش جدی آن شود. یکی از مقاله‌نویسان آن را «موش کور سفید» می‌خواند.

4- رادیو و تلویزیون ملی ایران از دیروز دست به اعتصاب زد. توقف کار حداقل تا حدودی جنبه سیاسی داشت. اعتصاب کنندگان تقاضای اخراج رؤسایی را دارند که در اعمال سانسور همکاری داشته‌اند.

5- قضات در سقز (استان کردستان) در اعتراض به بازداشتهای غیرقانونی دست به یک اعتصاب غذای یک روزه زدند. ادعا می‌شود که نیروهای امنیتی آشوبگران ضدامنیتی را دستگیر و آنها را بدون مراجعه به دادگاههای مدنی به دادگاههای نظامی ارجاع داده‌اند، در سقز حکومت نظامی اعلام نشده است.

6- مجلس قصد دارد در مورد استیضاحی که توسط عباس اخباری ارائه شده است، بحث کند. بعضی از ناظرین کل این امر را یک فریبکاری از جانب شریف‌امامی برای زدن ضربه‌ای اساسی به مخالفین واقعی (مثل بنی‌احمد) می‌دانند. عقیده براین است که مجلس با ردّ شدید استیضاح که تمام تقصیرات در ایران را به عهده شریف‌امامی می‌گذارد، باعث تثبیت موفقیت وی خواهد شد. (نظریه: نمونه اصلی دیدگاه ایرانی این وضعیت غیرموجه نمی‌باشد، اخباری قبلاً هرگز در جناح مخالف نبوده است و اگر وی صادقانه این کار را کرده باشد مطمئناً تغییر موضع جدیدی داده است.) رحمت‌الله مقدم مراغه‌ای رهبر جنبش رادیکال ایران در ضمن خواستار انحلال مجالس سنا و شورا شده است بر این پایه که حزب رستاخیز دیگر سیاست را در انحصار خود ندارد، و این درست نیست که مجالس رستاخیزی بر روی قوانین رأی‌گیری نمایند.

8 - تظاهرات و اغتشاش حتی در شهرهایی که قانون حکومت نظامی حاکم است ادامه پیدا کرد. خرم‌آباد (که قانون حکومت نظامی در آنجا حاکم نیست) شاهد اغتشاشاتی بود که 2 کشته و خرابی بسیاری بجای گذاشت. مطبوعات از ادامه تظاهرات ضددولتی در حداقل بیست شهر دیگر گزارش می‌دهند. در تهران گروههای دانش‌آموزی در نقاط مختلف شهر به راهپیمایی و تظاهرات دست زدند. آنها دیگر به طور صحیح سر کلاس حاضر نمی‌شوند و به خیابانها ریخته‌اند انگار که حکومت نظامی‌ای وجود ندارد. امروز دو گروه 300 الی 400 نفری از دبیرستان پسرانه واقع در خیابان ایرانشهر خارج شدند و از جلوی کنسولگری آمریکا

راهپیمایی کردند. حدود 50 نفر نیز از جلوی سفارت عبور کردند و بر روی پلاکاردهایی به فارسی نوشته شده بود «مرگ بر شاه»، «خمینی بایستی بازگردد» جمعیتهای دیگر از جمله 1500 الی 2000 دانش‌آموز در تهران در حال تظاهرات هستند. (نظریه: در روزهای اخیر اعتراضات به طور قابل‌توجهی جسورانه‌تر شده اند. قانون حکومت نظامی مبنی بر عدم گردهمایی مورد استهزاء قرار گرفته است. شکل تظاهرات حتی در هفته گذشته به این صورت بود که وقتی ارتشیان ظاهر می‌شدند، تظاهرکنندگان فوراً متفرق می‌شدند و از آنها اثری باقی نمی‌ماند. نظم ابداً مختل نمی‌گردید و نیروهای امنیتی جمعیتها را در صورت اقدام به اغتشاش پراکنده می‌ساختند. صبح 24 اکتبر گروهی از جوانان هنگامی که شروع به هل دادن ماشینهای پارک شده به داخل خیابان شلوغ کردند، به وسیله نیروهای امنیتی با فشار متفرق شدند. لکن نیروهای نظامی دستور دارند که از حداقل فشار و زور استفاده نمایند و تظاهرکنندگان به نظر می‌رسید که این موضوع را می‌دانند.) 9- تظاهرکنندگان دانش‌آموز بیش از ضدخارجی بودن، سرشار و غرق در تمایلات ضددولتی بوده‌اند. ولی بدترین حادثه ضدآمریکایی تهران، دیروز اتفاق افتاد. موقعی که دانش‌آموزان با پرتاب سنگ به 11 اتوبوس لاکهید خسارت وارد کرده و 4 آمریکایی را مجروح کردند (در تلگرام جداگانه گزارش شد.) شاهد عینی موثقی در آبادان شعارهای «خوکهای انگلیسی به خانه‌تان برگردید» را مشاهده کرده است. منبع همچنین گزارش می‌دهد که جواز اتومبیلهای متعلق به غربیان در آبادان پاره و باطل شده است.

10- دومین حادثه از نوع مقابله با خشونت در راور (حوالی کرمان - محل اولین حادثه) اتفاق افتاد. افرادی به مسجد جامع حمله کرده و به پاره کردن اوراق قرآن و آتش زدن به مسجد پرداختند. ساختمان (مسجد) ویران نشده است. گزارشات واصله در مورد وسعت و اندازه ویرانی متفاوت است. به عنوان آخرین کلام اینکه حادثه یکپارچه گیج‌کننده است.

سولیوان

گزارش سیاسی امنیتی، 25 اکتبر

سند شماره 109 خیلی محرمانه25 اکتبر 1978 - 3 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10440به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی امنیتی، 25 اکتبر خلاصه: دیروز دوباره اعتصابات گسترده نضج گرفت. گرگان با آتش‌سوزیهای متعدد و کشته‌های زیاد، آشوب‌زده‌ترین شهر بود. در همدان و قم آتش‌سوزی و برخوردهای خشونت‌آمیز وجود داشت. تهران در داخل و خارج فضای دانشگاه با اعتصابات بزرگ دانشجویی همراه با برخی برخوردها و دستگیریها مواجه بود، اما وضعیت نسبتاً آرام باقی ماند. یک مجله خبر از مقابله با آشوب در همدان را می‌دهد. دیشب دولت اقدام به آزادی زندانیان

نمود، که ظاهراً شامل 212 زندانی دیگر دادگاههای مدنی، می‌شد. محمود اعتمادزاده (که به‌آذین هم نامیده می‌شود) و رهبر گروه مخالف کوچکی موسوم به «اتحاد برای آزادی» است، در 23 اکتبر دستگیر شد. وکلا و رهبران مذهبی همدان در اعتراض به کشتار 22 اکتبر دست به اعتصاب غذا زدند. مجلس دیروز با مورد توجه قرار دادن گزارشات ساواک به حرکتهای انتقادی خود ادامه داد. پزشکپور، رهبر اقلیت مجلس، وزارت امور خارجه انگلیس را به خاطر مداخله در امور ایرانیان مورد انتقاد قرار داد. گزارشات مبنی بر مبارزه دسته میانه‌روی‌های مخالف جهت خنثی کردن آشوبهای داخلی، با نامه‌های تهدیدآمیز جدیدی که بر سفارتخانه‌های (آمریکا) واقع در اصفهان و تهران با اظهار تنفر تمامی مردم ایران از آمریکاییها ارسال می‌شود، مغایرت دارد. پایان خلاصه.

1- دیروز تظاهرات در جبهه گسترده جغرافیایی معمول جریان داشت این بار گرگان (در استان مازندران) بیشترین خشونت را ارائه داد، زیرا آشوب‌گران بانکها، سینماها و سایر ساختمانها را به آتش کشیدند. به طوریکه گزارش شده هنگامی که جمعیت سعی بر سوزاندن اداره مرکزی ساواک کرد، نیروها به سوی جمعیت آتش گشودند. مسئولین تعداد کشته‌ها را یک تن اعلام می کنند ولی روزنامه‌ها معتقدند تعداد کشته‌ها بیشتر بوده است. در نتیجه ادامه اغتشاشات مسئولین حکومت نظامی در قم ساعت شروع عبور و مرور شبانه را از 11 بعد از ظهر به 9 بعد ازظهر تغییر دادند. رادیو ایران گزارش کرده است که تظاهرکنندگان نارنجک و آتش به سوی نیروها پرتاب کرده‌اند (سفارت تأیید مستقلی ندارد.) آشوبها و حریقهای عمدی بیشتری در خرم‌آباد رخ داد. در گزارش روزنامه‌ای اظهار شده است که اقدامات ضدشورشی همانند حادثه کرمان دیروز در همدان توسط جمعیت 5 هزار نفری صورت گرفت ولی این خبر توسط دیگر منابع خبری تأیید نشده است.

2- تهران در تمام روز با تظاهرات عظیم دانشجویی در داخل و خارج دانشگاه روبرو بود. تمام مدارس در تهران به خاطر ریختن هزاران دانش‌آموز دبیرستانی به خیابانها و یا تجمع در دانشگاه تهران جایی که عظیم‌ترین تظاهرات در آنجا صورت می‌گیرد، بسته شدند. در فضای داخل دانشگاه دانشجویان (همچون گذشته) به گروههای مذهبی و چپی تقسیم شدند. چپی‌ها برای نماز جماعت که به مفهوم باشکوه جلوه دادن اختتام این اجتماع می‌باشد، نماندند. دانشجویان قطعنامه‌ای 17 ماده‌ای از آن جمله آزادی همه زندانیان سیاسی، برگشت خمینی و تصویب دولت جهت اجباری کردن اقامه نماز جماعت ظهر در همه مدارس، صادر کردند. گروه کوچکی از دانشجویان شعاردهنده صبح روز 25 اکتبر از جلوی سفارت رد شدند، و نیز از ظهر چند گروه مشابه از دانشجویان معترض در گوشه و کنار تهران مشاهده می‌شدند. نیروها اقدام به دستگیری و متفرق کردن جمعیتهایی کرده‌اند که تمرد نموده‌اند، ولی گروههای راهپیما معمولاً آزاد بودند. (نظریه: راهپیمایان روزمره و دانشجویان می‌دانند که مسئولین حکومت نظامی به آنها اجازه خواهند داد برای 26 اکتبر موقعیت ناپایدار بالقوه‌ای ایجاد کنند،

دانشجویان بدون شک مجدداً متشکل خواهند شد. اگر جمعیت عظیمی در خارج دانشگاه دور هم جمع شود و تظاهرکنندگان بزرگسال نیز به آنها بپیوندند، که البته تا به حال چنین نشده، آنگاه امکان وقوع برخورد جدی خواهد بود.

3- آزادی وعده داده شده به مناسبت سالروز تولد شاه از عصر 24 اکتبر آغاز شد. ظاهراً 212 نفر دیگر از زندانیان دادگاههای مدنی (نه سیاسی) آزاد می‌شوند. آیت‌الله یحیی نوری که سابقاً بارها در اغتشاشات جنوب تهران شخص شاخص بود، در بین این آزادشدگان حضور داشت. از طرف دیگر محمود اعتمادزاده (که به‌آذین هم نامیده می‌شود) که رهبر حزب سیاسی کوچکی به نام «اتحاد برای آزادی» است در 23 اکتبر دستگیر شد.

4- گروه وکلا و رهبران مذهبی همدان در اعتراض به کشتارهایی که طی شورش 22 اکتبر به وقوع پیوست دست به اعتصاب غذا زدند.

5- دیروز مجلس کابینه شریف‌امامی را مورد استیضاح قرار داد. در حالیکه گروه مخالف در وضعی بحرانی قرارداشت اوضاع دارای اعتدال بیشتری از زمان مباحثات پر سر و صدا در مورد برنامه دولت بود. انتقادات بر روی عملکردهای ساواک به عنوان عامل اصلی اغتشاشات اطراف و اکناف کشور متمرکز گردید. اسحاقی‌نژاد نماینده تبریز، گزارشات دروغ سازمان یافته همانند شکنجه و سرکوب را مورد حمله قرار داد. یکی از نمایندگان اتهامات علیه علی امینی نخست‌وزیر پیشین را به خاطر کار کردن برای قدرتهای غربی، مخصوصاً برای کنسرسیوم نفتی دوباره به جریان انداخت. (نظریه: سؤال در این است که آیا مبارزه امینی جهت بازگشت به قدرت می‌تواند تحمل حملات بیشتری از این قبیل را داشته باشد.) پزشکپور رهبر اقلیت مجلس «دیوید اوئن» وزیر امور خارجه انگلستان را به خاطر حمایت علنی از رژیم شاه و نظرات در مورد مخالفین تقبیح کرد. پزشکپور این را مداخله‌ای در امور داخلی ایران نامیده و افزود که همه ایرانیان در مقابل تهدیدات و مداخلات خارجی متحد خواهند بود.

6- مطبوعات می‌گویند که گروه میانه‌رو در تلاش جهت کاستن هیجانات ضدرژیم تماسهایی با خمینی برقرار کرده است (نظریه: سفارت نیز در این مورد بر همین باور است.) یکی از جراید این اقدام را مأموریتی برای «نجات ملت» از طرف گروهی غیرمذهبی مخالف نامید که هراسان از فروپاشیدن نظم عمومی و به دنبال آن سرکوبی جدید هستند.

7- ژنرال منصور مزین نماینده ویژه شاه در گرگان که در 12 اکتبر از کار برکنار گردید، هدف اتهامات سنگین فساد و سوءاستفاده از قدرت می‌باشد.

8 - آخرین مورد: اواخر بعد از ظهر امروز، سفارت اعلامیه تهدیدآمیز منتشره در نقاط مسکونی و اداری داخل سفارت در تهران و اصفهان را دریافت داشت. تهیه کننده یا تهیه‌کنندگان این نامه‌ها مشخص نیستند.

تأثیر این اعلامیه در افزایش بیشتر ترس جامعه متوحش و عصبی آمریکاییها در ایران است محتوای اعلامیه بدین ترتیب است:

یانکی ملعون با اینکه شما بخوبی درباره حکومت سلطنتی شاه و قتل‌عامهای او مطلعید، اما وقتی تمام مردم آزاده این دژخیم را محکوم می‌کنند شما و رئیس جمهور لعنتی شما از او حمایت می‌کنید.

این دلیل نفرت تمام مردم ایران از شما می‌باشد.

مرگ بر امپریالیسم مرگ بر صهیونیسم مرگ بر کمونیسم زنده باد اسلام سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 26 اکتبر

سند شماره 110 خیلی محرمانه26 اکتبر 1978 - 4 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10441به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 26 اکتبر 1- طبق گزارشات اولیه در طی یک تعطیل ملی، مراسم سالروز تولد شاه در میان مراقبت شدید امنیتی در تهران با آرامش و آرامی جریان یافت. گردهم‌آیی جوانان در محوطه دانشگاه تهران تا هنگام ظهر دیده شد اما تا به حال تظاهرات قابل گزارشی نبوده است. جامعه خارجیان به طور کلی کمتر در انظار ظاهر شده و از رفتن به مرکز شهر خودداری می‌کنند، چرا که طی هفته شایعاتی مبنی بر فعالیتهای خشونت‌آمیز برای امروز منتشر شده است.

2- کنسولگری اصفهان از ناآرامی جدی دیروز گزارش می‌دهد. حداقل مرگ 4 نفر گزارش شده که یکی از آنها مربوط به کسی است که می‌کوشیده است یک بمب سه راهی بسازد. توده مردم به خانه جوانان که 14 خارجی من جمله 6 نفر آمریکایی در آن بسر می‌برده‌اند، حمله کرده‌اند که آسیبی به کسی وارد نشد. اغتشاشات شب گذشته میدان مرکزی موجب (انقطاع برنامه یا کوتاه شدن برنامه) معاون زیر آقای دانکن شد.

3- مطبوعات گزارشی از تظاهرات خرابکارانه و آتش‌سوزیهای بیشتر در شهرهای همدان، گرگان و قم می‌دهند که ادامه حوادث روز قبل از آن بود. گزارشات واصله حاکی از تعدادی کشته است. چند تظاهرات کوچک که دارای بعد خرابکارانه کمتری بودند در جاهای دیگر به وقوع پیوست. طبق گزارش مطبوعات نیروهای امنیتی خودداری غیرمعمولی نشان می دهند. بدین صورت که قسمتهایی از شهرهای پرالتهاب را در اختیار شورشیان می‌گذارند.

4- چند تظاهرات توسط جوانان مجدداً در تهران انجام شد که نسبتاً آرام بود و بر طبق منابع مطبوعاتی به کشتاری نینجامید.

5- آزادی وعده داده شده زندانیان سیاسی در جریان است. از جمله ریش سفید گروه صفر قهرمانی، کسی که از 2 سال بعد از پایان جنگ جهانی دوم، به خاطر نقشش در حرکت

تجزیه‌طلبانه آذربایجان در زندان بسر می‌برده است، آزاد شده است.

6- تیتر مطبوعات خبر از مصاحبه خمینی با آژانس خبرگزاری فرانسه می‌دهد که در آن وی پیشنهادات مصالحه و سازش اعضای مخالفان سیاسی - مذهبی میانه‌رو را رد و مجدداً ادعا کرد که او خواستار جنگی فرسایشی علیه دولت ایران است.

سولیوان

دیدگاههای خمینی

سند شماره 111 خیلی محرمانه28 اکتبر 1978 - 6 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن. دی. سی - 5343به: سفارت آمریکا، تهران 7695 رونوشت به سفارتخانه‌های آمریکا در لندن، پاریس، بغداد، کویت موضوع: دیدگاههای خمینی 1- آنچه در ذیل می‌آید گزارش یک گفتگوی یک ساعته بین خمینی و یک فرد ایرانی است که آخرین دیدارش با وی در سال 1963 بوده است. گزارش مزبور توسط یک واسطه موثق در اختیار مقام وزارت خارجه قرار گرفت.

2- این فرد دریافت که خمینی کاملاً اطمینان دارد که در زمان مناسب در مأموریت خویش که همان سرنگون سازی دودمان پهلوی است موفق خواهد شد. خمینی امکان هرگونه مصالحه و سازش را رد کرد و گفت که با وجود سلطنت مشروطه و یا چیزی مشابه آن نمی‌تواند تصور کند که امینی بتواند به عنوان نخست‌وزیری «مستقل» عمل کند. به نظر خمینی، امینی به خاطر رابطه گذشته‌اش با شاه و پدر شاه به مصالحه کشانیده شده است.

3- هنگامی که این فرد خاطرنشان ساخت که اگر آشوب و تشنج متوقف نگردد هرج و مرج و یا ارتش بر اوضاع مسلط می‌گردد، خمینی به هیچ‌وجه اظهار نگرانی ننمود. فرد مزبور باز هم گفت که اگر اعتصابات ادامه پیدا کند، هرج و مرج اقتصادی حاکم بر اوضاع خواهد شد، باز هم خمینی تکان نخورد. وی تنها به ادای این مطلب اکتفا نمود که این میهمان او از ماهیت انقلاب سیاسی مخالف با شاه در ایران مطلع نیست. خمینی از هیچ‌یک از این خطرات نمی‌ترسد زیرا مطمئن است که اینها گامهایی در راه رسیدن به یک جمهوری اسلامی می‌باشند.

4- در روندی که در پیش است، خمینی ظاهراً خود را فردی تام‌الاختیار می‌داند نه مبتکر، که می‌تواند هر پیشنهادی را بپذیرد یا نپذیرد. در همین چهارچوب وی آماده استماع سخنان بازرگان و سنجابی بود، ولی تنها آن دسته از نظریاتی را می‌پذیرفت که با هدف نهایی وی مغایرتی نداشته باشد.

5- خمینی در درک و برداشت خویش از قدرتهای غربی بسیار بی‌خبر یا ساده انگار می‌نمود، وی شدیداً تحت‌تأثیر همراهان خویش که بسیار ضدغربی‌اند قرار داشت. از نظر او غرب بسیار غارتگر است و بنا به اعتقاد وی تمام کشورهای عربی تحت‌نفوذ غرب به سر

می‌برند. او از عراق به شدت مأیوس شده است. زیرا او ابتداء امر آن را کشوری مستقل تلقی می‌کرد. کویت نیز به خاطر اینکه به او اجازه ورود نداده بود در همان دسته و طبقه قرار گرفته است. ونس

گزارش سیاسی امنیتی، 29 اکتبر

سند شماره 112 خیلی محرمانه29 اکتبر 1978 - 7 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران 10501به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی امنیتی، 29 اکتبر خلاصه: پایان هفته مصادف گشت با بجای گذاردن 15 کشته و تعداد زیادی زخمی از سوی شورشیان. دانشجویان در تهران با نیروهای امنیتی که مانع از ورود آنها به محوطه دانشگاه تهران بودند، درگیر شدند. دانشگاه تهران و دانشگاه ملی به خاطر ممانعت از تظاهرات بیشتر بسته شد. سر و کله گروههای طرفدار رژیم نیز پیدا شده و برخوردهایی در چندین شهر با معترضین داشته‌اند.

مطبوعات گزارش می‌دهند، سربازی که با حمله مخفیانه به رئیس پلیس باعث کشته شدن وی و زخمی شدن فرمانده حکومت نظامی در جهرم شده بود دستگیر گردید. ناآرامی نشان دهنده ادامه روند ضدخارجی است. پایان خلاصه.

1- در بیشتر شهرها تظاهرات آرام و نیز ناآرامی در پایان هفته جریان داشت. چندین درگیری خونین به وقوع پیوست که باعث کشته شدن 15 نفر و زخمی شدن بسیاری شد. در کرمانشاه یکی از بدترین برخوردها پیش آمد و کنسولگری تبریز گزارش می‌کند که هنوز در خیابانهای کرمانشاه ناآرامی ادامه دارد. پنج نفر از تظاهرکنندگان در کبوترآهنگ (نزدیک همدان) کشته شدند. سایر مناطق مهمی که زخمی‌ها و ویرانیهایی داشته‌اند، عبارت بودند از: دزفول، زنجان، قم، خرم‌آباد و فسا. تعداد زیادی از شهرهای دیگر نیز تحت‌تأثیر این موضوع واقع شدند. بر طبق گزارش، پلیس در شهرهایی که حکومت نظامی اعلام نشده، به طور موقتی کنترل بعضی از قسمتهای شهر را از دست داده است. سفارت خبرهای تأیید نشده‌ای در دست دارد که نشان می‌دهد پلیس عملاً کنترل زنجان را از دست داده است.

2- دانشجویان مکرراً با نیروهای امنیتی در تهران درگیری داشتند، معترضین اکثر بزرگراههای نزدیک به دانشگاه تهران را سنگربندی کرده و سعی داشتند تا یک تظاهرات بزرگتر به راه اندازند. دسته های نظامی از رسیدن دانشجویان به دانشگاه که بسته بود ممانعت کردند. مطبوعات گزارش می‌دهند که 19 نفر دانشجو طی زد و خورد زخمی شدند. هیأت حاکمه به خاطر پیش‌دستی در مقابل تظاهرات، دانشگاه تهران را به مدت 2 روز و دانشگاه ملی را تا اطلاع ثانوی بست. شاید به عنوان نتیجه این عمل، راهپیمایی و گروههای شعاردهنده دانشجویی در سراسر تهران امروز مشاهده شوند. دو گروه از مقابل سفارت عبور کردند.

نیروهای امنیتی حداقل دو بار از گاز اشک‌آور در بلوار الیزابت استفاده کردند و محتمل است که دستگیری و زخمی زیادی پیش آمده باشد. در رابطه با تحولات مربوطه، دانشجویان دانشکده فنی تهران نامه‌ای که حاکی از حمایت بود برای یاسرعرفات فرستادند.

مطبوعات گزارش می‌دهند که درگیری سختی بین معترضین چپی و مذهبی در گردهمایی روز چهارشنبه در دانشگاه تهران صورت گرفته است. هفته همبستگی ملی در دانشگاههای ایران از شنبه آغاز می‌شود. انجمن ملی استادان دانشگاهها برای مناظره راجع به موقعیت سیاسی حاضر دعوت به عمل آورد.

3- تظاهرکنندگان هوادار رژیم به تعداد زیاد در شهرهای مختلف ظاهر شده‌اند و با معترضین زد و خورد نموده‌اند. مطبوعات از جنجالهای خیابانی در گرگان، رضائیه، رودسر، میاندوآب و کاشان گزارش می‌دهند.

جمعیت در گرگان کشاورزانی را شامل می‌شد که در حال تکان دادن بیلهای خود بودند. (نظریه: معمولاً زمانی که دولت ایران نیازمند به جمعیتهای هوادار دولت می‌باشد، علاوه بر قبائل به جمعیت روستایی که خیلی از آنها مسلمان سنی هستند روی آورده است. گردهمایی آرام هواداران دولت روز شنبه در تهران انجام گرفت).

4- سرباز 22 ساله‌ای که موجب کشته شدن رئیس پلیس و وارد آمدن جراحات شدید به فرمانده حکومت نظامی جهرم شده بود دستگیر شد.

5- احساسات ضدخارجی به طور فزاینده‌ای مشهود است. (در تلگرام جداگانه‌ای گزارش خواهد شد.) وقایع پایان هفته شامل سنگباران هتل، سوزاندن اتومبیلهای انگلیسی، دومین سنگ‌اندازی به طرف اتوبوسهای آمریکایی به هنگام ترک پایگاه هوایی دوشان‌تپه و دریافت نامه‌های تهدیدآمیز، می‌شد. بر اساس گزارش کنسولگری علیرغم آنکه نسبتاً در پایان هفته حمله‌ای در کار نبود، اما نگرانی در میان جامعه خارجیان همچنان وجود داشته است.

6 - حکومت نظامی در مشهد اعلام کرده است که ساعت رفت و آمد شبانه از نیمه شب به 8 شب افزایش یافت با این وجود تهدید شده است که اگر ناآرامیها افزایش یابد ساعات منع رفت و آمد نیز بیشتر خواهد شد. سولیوان

آیت‌الله شریعتمداری قویاً سازش را رد می‌کند

سند شماره 113 خیلی محرمانه29 اکتبر 1978 - 7 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10499به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: آیت‌الله شریعتمداری قویاً سازش را رد می‌کند خلاصه مطالب: آیت‌الله شریعتمداری در مورد خواست مردم مبنی بر هیچ نوع سازشی با دولت ایران از آیت‌الله خمینی پیروی می‌کند. سنجابی رهسپار پاریس شد. شاه خواستار تقویت مسایل قضایی و حراست از استقلال مملکت شد. (پایان خلاصه)

1- در مطبوعات صبح 29 اکتبر ایران مصاحبه آیت‌الله شریعتمداری با خبرگزاری فرانسه مبنی بر اینکه او سازش با دولت کنونی را رد کرده و همبستگی کامل با رهبر تبعیدی آیت‌الله خمینی را ابراز نموده است با تیتر درشت به چشم می‌خورد. او اظهار داشت که ممکن است در آینده طرفداران او اسلحه به دست گرفته و یک حکومت دموکراتیک اسلامی را در ایران تشکیل بدهند، ولی او در مورد تبعیت از قانون اساسی صحبت کرد و لحن سخنان او در این مورد معتدل و ملایم بود.

2- شریعتمداری گفت که ما می‌خواهیم قانون اساسی دولت را عوض کند، ما می‌خواهیم که یک دموکراسی حقیقی جانشین دیکتاتوری شود. او خبر مبنی بر اختلاف بین خود و خمینی را رد کرده و گفته که ما روحانیون مذهبی دیگر امیدی به دولت حاضر نداریم. رفتار کنونی این دولت در رابطه با کشتار مردم به طور کلی شانسهای او را از بین برده است.

3- شریعتمداری گفت که درخواست دولت ایران را برای گفتگو رد کرده و پیشنهاد دولت ایران را مبنی بر معرفی 5 نفر از افراد برای شورای مجلس که در رابطه با 5 نفر رهبر مذهبی که بر قوانین نظارت بکنند (مطابق آنچه در قانون اساسی آمده است) را رد کرده است. او نقطه‌نظر مخالف خود را مبنی بر اینکه هیچ‌گونه درخواستی برای انتخابات تا زمانی که یک دولت قابل اعتماد وجود ندارد نیست بیان کرد. او جبهه ملی و پان ایرانیستها را به عنوان آنهایی که می توانند از پشتیبانی شیعه برخوردار باشند البته اگر آنها در خدمت منافع مردم عمل کنند متمایز نمود.

4- نظریه سفارت: ما تا به حال نتوانسته‌ایم به طور خصوصی و از نزدیک با آنهایی که به رهبران مذهبی نزدیک می‌باشند به علت عدم دسترسی به بهترین منابع تماس حاصل نماییم.

به هر حال اظهارنظر عمومی شریعتمداری این طور نشان می‌دهد که این امر موجب عقب کشیدن آنهایی که به نوعی سازش و آشتی بین دولت ایران و حداقل جناح میانه‌روی رهبران مذهبی را برگزیده‌اند می‌باشد. این حقیقت که شریعتمداری احساس می‌کرد که مجبور است علیرغم اختلافات دیرینه بین او و آیت‌الله خمینی مطالبی اظهار کند، نشانگر اهمیت این نکته است که این رهبر میانه‌رو احساس می‌کند که نمی‌تواند علناً خیلی دور از خمینی حرکت کند، ولو اینکه دومی، موضع سازش‌ناپذیری در قبال هرگونه توافقات موقت داشته باشد. با این حال ما مطمئن نیستیم که مصاحبه بیانگر احساسات واقعی گروه مذهبی میانه‌رو باشد. به نظر می‌رسد که نخست‌وزیر امیدی به جز این دارد (به تلگرام جداگانه مراجعه گردد). ظرف چند روز آینده سعی خواهیم کرد که در رابطه با اظهارات شریعتمداری تصویری از اوضاع سیاسی جاری ارائه دهیم.

5- کریم سنجابی با تفکر و تعمق زیاد به پاریس رفت (او این مسئله را رد می‌کند) و سعی خواهد کرد تا اینکه بتواند خمینی را جهت موضع‌گیری ملایم‌تری نسبت به دولت ایران متقاعد سازد. پافشاری و اصرار خمینی در اتخاذ موضع تند موجب نگرانی افراد جبهه ملی غیرمذهبی

خواهد شد که مصالحه را همانند اتحادشان با نیروهای مذهبی ضروری می دانند.

6- شاه در مراسم سالروز 26 اکتبر که مصادف با تولدش می‌باشد به تهنیت مجلس با آرزوی ادامه آزادی، تمجید و ستایش از مجلس و دعوت از تمام ایرانیان برای حمایت از استقلال ملی، که خسارت ناشی از فقدان آن جبران‌ناپذیر خواهد بود، پاسخ داد. سخنان مهم و برجسته او راجع به پذیرش اشتباهات گذشته و درخواست برای تقویت مسایل قضایی یک رشته مبارزه بر علیه فساد بود. سولیوان

اعتصاب دوباره در صنعت نفت ایران

سند شماره 114 خیلی محرمانه30 اکتبر 1978 - 8 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10546به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

مرجع: (الف) تهران 1053، (ب) تهران 10408 موضوع: اعتصاب دوباره در صنعت نفت ایران 1- همانگونه که در مرجع الف پیش‌بینی شده، اعتصاب حوزه‌های نفتی کاهش بیشتری را در امر صادرات و تولید موجب گشته است. اعتصاب ملوانان در ترمینال صادراتی جزیره خارک، (مرجع B) پایان گرفت و هیچگونه تنگنایی در خارک وجود ندارد. مشکل کنونی کاهش تولید نفت توسط OSCO است که چیزی کمتر از دو میلیون بشکه می‌باشد. امروز صبح توسط نمایندگی کنسرسیوم محلی مطلع گشتیم که صادرات نفت خام از خارک تولید شده توسط کنسرسیوم (OSCO) به 1/1 میلیون بشکه در روز کاهش یافته است، علاوه بر این، بنا به نظر نماینده محلی کنسرسیوم مدیرعامل کنسرسیوم به طور فزاینده‌ای نسبت به توانایی خود در ثابت نگهداشتن حتی سطح خیلی پایین تولید جاری بدبین می‌باشد.

2- رفع اعتصابات توسط دو شرکت متحد، ایپاک و لاپکو به نظر می‌رسد حفظ شده است و ظرفیت تولیدی دور از ساحل آنها که در هفته گذشته متوقف شده بود بار دیگر از سر گرفته می‌شود.

3- تخمین می‌زنیم که تقاضای جاری صادرات نفت خام ایران در حدود 5/5 - 4/5 میلیون بشکه در روز باشد، که به طور ضمنی استنباط می‌شود که اعتصاب کنونی برای ایران نزدیک به 00/4 میلیون بشکه در روز از صادرات نفت خام یا در حدود روزانه 50 میلیون دلار زیان دربر داشته باشد.

ما همچنین گزارشات تأیید نشده‌ای مبنی بر توقف کامل پالایشگاههای آبادان و شیراز در دست داریم. ما گزارش دفتر مشاوره علمی و نظامی (ASAP) را تأیید می‌کنیم که پالایشگاه تهران به طور معمول در حال کار می‌باشد و دیگر پالایشگاههای کوچک (تبریز و کرمانشاه) آن طور که گزارش می‌دهند دستخوش اعتصاب نشده‌اند.

4- شرکت ملی نفت ایران تقریباً تمام تلاش خود را جهت پر کردن محلهای حساس

بلامتصدی زیادی که به علت اعتصاب پدید آمده، مصرف گردانیده است (از آن جمله انتقال دیروز و امروز 20 مهندس، محقق و تکنسین از آزمایشگاه تحقیقاتی تهران به پالایشگاه آبادان) ولی پرسنل اضافی ذخیره یا نیست و یا تعداد کمی موجود می‌باشد. موقعیت به طور آشکاری برای دولت ایران و نیز شرکت ملی نفت ایران به نقطه بحرانی رسیده است، و دورنمای پایان بخشیدن موفقیت‌آمیز به مذاکرات مرسوم مدیریت کارگری با سران اعتصابی صنعت نفت به بهترین شکل خود بعید به نظر می‌رسد. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 30 اکتبر

سند شماره 115 خیلی محرمانه30 اکتبر 1978 - 8 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10559به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 30 اکتبر خلاصه: تظاهرات در 37 شهر 8 کشته به جای گذاشت. در تظاهرات عظیم دانش‌آموزی در سراسر تهران نیروهای ارتش از گاز اشک‌آور استفاده کردند ولیکن از تلفات گزارشی نشده. مخالفان، حکومت را به سازماندهی نیروهای ضدشورش جهت حمله به تظاهرکنندگان متهم نمودند. پنج هزار تن از اهالی روستایی نزدیک به کرمانشاه به اعتصاب غذای خود در اعتراض به کشتار اخیر ادامه دادند. حکومت خبر پاکسازی ساواک را منشر کرد. مطبوعات سنگ‌پرانی به اتوبوسهای آمریکاییان را که اخیراً انجام شده، گزارش کردند. مطبوعات درباره احتمال روی کار آمدن نظامیان هشدار می‌دهند. سنجابی می‌گوید که کنگره جهانی سوسیالیستها را در اعتراض به سخن وزیر امور خارجه انگلیس تحریم خواهد کرد. مجلس حمله علنی علیه هویدا را آغاز کرد. پایان خلاصه.

1- جریان روزانه تظاهرات خشونت‌آمیز، دیروز هم ادامه داشت و جمعاً سی و هفت شهرستان و شهر را دربر گرفت. در درگیریهایی در کرمانشاه و دزفول 8 نفر کشته شدند. تظاهرکنندگان هدفهای معمول یعنی بانکها و سینماها را مورد تهاجم قرار دادند. در کرمانشاه بانکداران اعلام کردند که تا تأمین امنیت بسته خواهند بود. گزارشی نشان‌دهنده زد و خورد مابین دو جمعیت هوادار و مخالف رژیم در کرمانشاه می‌باشد. کنسولگریها اوضاع آرامی را در اصفهان، تبریز و شیراز گزارش می‌کنند.

2- تهران دیروز شاهد تظاهرات دانش‌آموزی بود که خرابیهای زیادی را به همراه داشت ولیکن گزارشی از تلفات واصل نشده. نیروهای امنیتی در طول روز در مواجهه با گروههای پراکنده دانش‌آموزی از گاز اشک‌آور استفاده کردند. حدود ظهر دربهای ورودی دانشگاه تهران باز بود و با ریختن دانش‌آموزان به محوطه آن از فشار وارده به خیابانها کاسته شد. تظاهرکنندگان حداقل یک سینما را آتش زده و به چند بانک و مغازه فروش مشروبات الکلی آسیب رساندند. دسته کوچکی از تظاهرکنندگان متواری به مدرسه ابتدایی پیروزی (که در آنجا

تعداد زیادی دانش‌آموز آمریکایی حضور داشتند) وارد شدند، لیکن بدون حادثه‌ای آنجا را ترک کردند. حداقل یک تظاهرات از طرف هواداران رژیم برگزار شد ولیکن نیروهای نظامی طرفین رقیب را از یکدیگر دور نگه داشتند.

3- مخالفان، حکومت را به سازماندهی گروههای مخالف برای حمله به تظاهرات متهم نمودند. مأموران تحقیق اعزامی توسط آیت‌الله شریعتمداری به کرمان گزارش کردند که درگیریهای خشونت‌آمیز در کرمان توسط پلیس و آدم‌کشهای مزدور با لباس کولیها انجام شده است. نماینده احمد بنی‌احمد همین ادعا را نمود و به تظاهرکنندگان هشدار داد که مراقب ولگردهای چماق به دست که دنبال عذر و بهانه برای حمله به آنها هستند باشند. او دولت را به داشتن طرح و نقشه جهت ایجاد جنگ شهری که منجر به حاکمیت رژیم ظالم و ستمگر جدیدی بشود، متهم کرد.

4- شایعه درگیریهای بیشتر در 31 اکتبر و به مناسبت سالروز تولد ولیعهد رضا وجود دارد، لیکن نیروهای نظامی تاکنون و به طور معمول حداقل در تهران در کنترل بدون خونریزی تظاهرات موفق بوده‌اند. عاملی وزیر اطلاعات، دیروز علناً آنچه را که دانش‌آموزان باید بدانند را اعلام نمود یعنی اینکه به نیروهای نظامی تاکنون امر شده که از سلاحهای مرگبار استفاده نکنند.

5- پنج هزار تن از اهالی کبوترآهنگ (روستایی نزدیک کرمانشاه) به اعتصاب غذای خود در اعتراض به تیراندازی به تظاهرات 27 اکتبر ادامه دادند. در آن حادثه 12 نفر کشته شدند. تقاضای اعتصاب‌کنندگان تعقیب و پیگرد 6 ژاندارمی بود که تیراندازی کرده بودند.

6- دولت تصفیه و پاکسازی ساواک را اعلام کرد، پرویز ثابتی که به خاطر حضورش در تلویزیون و دفاع از سازمان امنیت مشهور است و سی و سه تن دیگر که منفصل یا مجبور به بازنشسته شدن گردیدند از جمله آنها می‌باشند. تعداد نامشخصی افراد سطوح و رده‌های پایین‌تر نیز مرخص شده‌اند (نظریه: این سی و چهار نفر در واقع وقتی مقدم جانشین نصیری شد تصفیه شدند که اکنون اعلام شده و به عنوان اقدامی که یک روز پس از انتشار مصاحبه زندانیان سیاسی پیشین که شیوه‌های شکنجه ساواک را بیان کردند، انجام گرفت.

7- مطبوعات 30 اکتبر سنگ‌پرانی به اتوبوس حامل آمریکاییان از پایگاه هوایی دوشان‌تپه را گزارش کردند، گزارش می‌افزاید که تعدادی مجروح شدند.

8 - مطبوعات به طور آشکاری احتمال روی کار آمدن نظامیان در صورت عدم توقف آشوب را، هشدار می‌دهند. گزارشی می‌گوید که این اقدام قرار بود که اوائل هفته گذشته انجام شود ولیکن در آخرین لحظات تصمیم ملغی شد.

9- کریم سنجابی رهبر جبهه ملی اعلام نمود که او کنگره جهانی سوسیالیستی را که قبلاً اعلام کرده بود که بدان خواهد پیوست، تحریم خواهد کرد. دلیل ارائه شده در این رابطه این است که وزیر امور خارجه انگلیس و تعدادی از رهبران حزب کارگر حاضر در آن کنگره در

حمایت از رژیم شاه صحبت کرده‌اند.

10- مذاکره دیروز مجلس به مسئله حمله به هویدا توسط محمدحسین دلخوش فومنی اختصاص داشت. او درخواست کرد که هویدا به خاطر فسادش تحت تعقیب قرار گیرد و این سئوال را عنوان کرد که «آیا ما باید خود را به افراد چاکر و زیردست محدود و قانع کنیم در حالیکه افراد اصلی و کلیدی پشت صحنه باقی بمانند؟» او هویدا را به خاطر نارضایتی عمومی در طی 13 سال ریاستش مورد سرزنش قرار داد. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 31 اکتبر

سند شماره 116 خیلی محرمانه31 اکتبر 1978 - 9 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10619به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 31 اکتبر خلاصه: حسین نجفی وزیر دادگستری و مصطفی پایدار وزیر مشاور در امور اجرایی شدند. آزمون وزیر سابق کشور حزب سیاسی جدیدی را تشکیل داد. طبق گزارشات واصله مذاکره دیروز سنجابی خمینی جهت حصول توافق ناموفق ماند، ولی این تأثیر را بر جای گذارد که جبهه ملی به جانب موضع سرسخت خمینی تمایل پیدا کند. رده آجودانی از همراهان شاه حذف شد. طبق گزارشات واصله در نتیجه انجام بازسازی ظاهری از جانب دولت، مردم زلزله‌زده طبس از دهکده‌ها نقل مکان می‌کنند. تظاهرات کمتری نسبت به روال معمول گزارش شد ولی برخوردهای خونین موافقین و مخالفین در غرب کشور حداقل 36 کشته بر جای گذاشت. اجتماعات بزرگ دانش‌آموزی بدون هیچ‌گونه حادثه جدی برقرار شد. مدارس امروز بسته شدند و انتظار می‌رود به مناسبت روز تولد ولیعهد آشوبها افزایش یابد. ساواک اظهار می‌دارد 600 زندانی سیاسی هنوز در توقیف هستند. خواسته‌های مردم همگی با اعمال خشونت آمیخته است. دولت دو روحانی مخالف را آزاد کرد.

1- دو تن از برجسته‌ترین وزرای کابینه شریف امامی دیروز استعفاء دادند. منوچهر آزمون وزیر مشاور در امور اجرایی که به مدت چندین هفته سرمنشأ مباحثات در کابینه بوده است، جهت جولان دادن مصطفی پایدار در پست دادگستری کناره‌گیری کرد. محمد باهری وزیر دادگستری که همچنین در عناوین به عنوان رهبر مبارزه با فساد شناخته شده است توسط دادستان کل، ژنرال حسین نجفی تعویض شد. اطلاعات در مورد بیوگرافی وزرای جدید در تلگرام جداگانه‌ای خواهد آمد. آزمون به سرعت سخنگوی واقعی دولت شده بود و منابع گوناگونی او را نسبت به سایر وزراء بسیار خودبین توصیف کردند. ظاهراً یک مباحثه بین او و مژدهی اولین وزیر بهداشت شریف‌امامی، موجب استعفای مژدهی گردید. در مورد استعفای باهری توضیحات کمتری داده شد و آن را بخشی از پاکسازی پی در پی وزراء از سوی شریف‌امامی که انتخابشان توسط شاه به او دیکته شده بود، عنوان نمودند. علت احتمالی

استعفای باهری این بود که او در مقابله رویارویی لفظی چند هفته قبل با نمایندگان مجلس درگیر شده بود و تعدادی تصور می‌کنند که او برای بهبود روابط دولت با نمایندگان، قبل از رأی اعتماد مهمی که امروز قرار است گرفته شود، اخراج گردید. او سابقاً در حزب توده بود (همانند آزمون) و هر چند که این مورد مربوط به سالها قبل است ولی این رابطه سابق همچون شبحی بالای سر او بوده است.

2- استعفای آزمون متعاقب با برپایی حزب سیاسی جدید در جهت مخالف کابینه شریف‌امامی شد. حزب مردم یا ملت به اصول اسلام و قانون اساسی وفادار خواهد بود. «مردم» اسم حزب رسمی و مخالف دولت قبل از اینکه حزب انحصاری رستاخیز به وجود آید، بود. این مسئله نامشخص است که آیا آزمون با انتخاب اسم خویش تعمداً خواهان القاء آن نقش است یا خیر.

3- ملاقات بین سنجابی رهبر جبهه ملی و آیت‌الله خمینی هیچ‌گونه موفقیتی برای میانه‌رو کردن آیت‌الله «خمینی» در پی نداشت. در عوض تأثیر ملاقات آنها باعث سرسخت‌تر شدن جبهه ملی نسبت به قبل گردید. طبق گزارشات واصله خمینی هنوز هم هرگونه مصالحه‌ای که براندازی سلسله پهلوی را دربر نداشته باشد، رد می‌کند. سنجابی گفت که تلاش خمینی همان تلاش جبهه ملی است و وجود اختلاف بین آن دو را انکار کرد. در هر صورت سنجابی و خمینی هیچ‌گونه بیانیه مشترکی صادر نکردند ولی نظریات مستقل آنها نشان دهنده فاصله زیادشان از همدیگر است. ما معتقدیم جبهه ملی به دنبال سازشی جهت از هم پاشیدن موقعیت فعلی است و مطمئناً از قانون اساسی حمایت می‌کند در حالیکه خمینی با رد کردن حکومت پادشاهی آشکارا با سازش و به طور ضمنی با قانون اساسی مخالفت می‌کند.

4- در تلاش بیشتر جهت کاستن تجملات محیط سلطنتی، دربار رده آجودانی شاه را حذف کرده است.

5- برنامه دولت جهت بازسازی طبس زلزله زده رسوایی بزرگی را به وجود آورده است. شهروندان شکایتهای بسیاری ارائه کرده‌اند که قربانیان زلزله کمکی دریافت نمی کنند. مطبوعات گزارش می‌دهند که اهالی برای رفتن به دیگر شهرها طبس را ترک می‌کنند، با خاتمه یافتن این امید که دولت آنها را در موطن سابقشان دوباره مستقر سازد.

6- تظاهرات کمتری نسبت به معمول، از اطراف ایران گزارش شد ولی تلفات بیشتر بود. تهران دوباره شاهد یک راهپیمایی از سوی جمعیت دانش‌آموزان بود که منجر به اجتماع آنها در دانشگاه تهران شد. دانشگاه ملی اجتماع جداگانه‌ای داشت. سومین اجتماع در دانش‌سرای عالی تربیت معلم تهران صورت گرفت. سازمان‌دهندگان اجتماعات ظاهراً تصمیم گرفته‌اند تا موجبات استفاده بیشتر از محوطه‌های امن دانشگاهی را برای تظاهرات فراهم کنند. (نظریه: این عمل خطر برخورد خشونت‌آمیز با دستجات نظامی را کاهش خواهد داد) دستجات نظامی در بسیاری از مکانهای خارج محوطه‌های دانشگاه از گاز اشک‌آور جهت متفرق کردن جمعیت

استفاده کردند ولی برخوردهای جدی به وجود نیامد. راهپیمایی بزرگ ولی آرامی در مشهد صورت گرفت. در دو شهر استان کرمانشاهان در نزدیکی مرز عراق خشونت رخ داد. در هر دو مورد گروههای طرفدار دولت با مخالفین جنگیدند. طبق گزارش مطبوعات این خشونتها 25 کشته در سر پل ذهاب و 11 کشته دیگر در پاوه بر جای گذارد. (در شهر آخری صدها مرد از قبایل سوار بر اسب به شیوه غرب وحشی به شهر حمله کردند) در نقطه جغرافیایی مقابل آن، قبایل بلوچ در زاهدان برای پشتیبانی از رژیم تظاهرات کردند. حداقل یک گروه از تظاهرکنندگان جوان شیک‌پوش و طرفدار دولت که ظاهراً اولین گروه برای انجام مراسم جشن روز تولد ولیعهد بودند عصر دیروز دیده شدند که از شمال به سوی مرکز تهران راهی می‌شدند. یک منبع روزنامه‌نگار گزارش می‌دهد جزواتی که در کرمانشاه منتشر شد دلالت بر این دارد که گروههای طرفدار دولت فردا در آنجا تظاهرات خواهند کرد. طبق گزارشات واصله مردم شهر برای حفاظت از خودشان برقراری حکومت نظامی را درخواست کردند و ارتش قول حفاظت را حتی در نبود رسمی حکومت نظامی داد. نمونه مشابه در شهر شمالی رشت پیش آمد، جایی که طبق گزارشات واصله ارتش وظیفه پلیس را انجام می‌دهد و مقررات را حتی در نبود هرگونه اعلام رسمی حکومت نظامی به شدت اجرا می‌کند. مدارس در سراسر ایران در نتیجه اینکه ناآرامیهایی به مناسبت سالروز تولد رضا ولیعهد انتظار می‌رفت تعطیل هستند.

7- سخنگوی ساواک گفت که 600 زندانی سیاسی در زندان باقی هستند که همگی آنها در اعمال خشونت علیه کشور دست داشته اند.

8 - دولت دو تن از روحانیون ناراضی، آیت‌الله شیخ حسین‌علی منتظری و آیت‌الله سید محمود طالقانی را دیروز آزاد کرد. سولیوان

تفسیرهای ما در مورد توسعه امور امنیتی وزارت دفاع

سند شماره 117 خیلی محرمانهتاریخ: 31 اکتبر 1978 - 9 آبان 1357 به: سرهنگ کالیسون موضوع: تفسیرهای ما در مورد توسعه امور امنیتی وزارت دفاع (بر حسب پیش‌نویس نظریات فرماندهی گروه هیأت مستشاری نظامی) 1- در 30 اکتبر 1978، کل محتویات مکاتبات بررسی شده به وسیله باب بنرمن، افسر امنیتی منطقه‌ای سفارت آمریکا، مورد بحث واقع شد. او احساس می‌کرد که این یک فرصت عالی برای ژنرال گست می‌باشد تا رسماً نگرانی عمیق و فزاینده خود را در مورد امنیت آمریکاییها، به مقامات بلندپایه سفارت گوشزد نماید. او پیشنهاد کرد که نظریات زیر به مکاتبات الحاقی افزوده شود.

عطف به پاراگراف دوم پیش‌نویس- او احساس می‌کرد که نظریات مربوط به وضعیت

جاری به خصوص باید تقویت شود پاراگراف به همراه نظریات و تفاسیر مقتضی پیشنهاد شده به وسیله بنرمن (زیر آنها خط کشیده شده) ذیلاً بازنویسی می‌شود. لذا وضعیت کنونی شامل عناصری از افراد بی‌نظم غیرنظامی می‌باشد که به همراه گروههای متعدد که احتمالاً‌با اهداف و تکنیکهای متفاوتی کار می‌کنند، و به نحوی ناراحتی و اختلالاتی را برای جامعه آمریکاییان پدید خواهند آورد. بعضی از این گروهها احتمالاً ممکن است تروریست باشند و یا از دیگر گروههای متعصبی باشند که خواهان اجرای عملیات مستقیم خیابانی بر علیه حکومت ایران و یا احتمالاً آمریکاییان هستند. ما با موارد متعددی مواجه بوده‌ایم که در آن پرسنل رسمی آمریکایی و مقاطعه‌کاران (هر دو دسته) به وسیله سنگهای پرتاب شده به طرف اتوبوسها، و در یک مورد با بمب سه‌راهی، مورد آزار قرار گرفته‌اند. ما هر روز گزارشاتی در مورد حوادث کوچکی که آمریکاییان درگیر آنند، نظیر هل دادن، کوبیدن و بیرون انداختن اتومبیلهای آمریکاییان از جاده‌ها و تهدیداتی به شکل اخطاریه و تلفن و آتش‌زدن وسایل نقلیه و غیره، دریافت می‌کنیم. به عنوان یک نمونه، هر چند که از نظر سفارت آمریکا، روزهای 28 و 29 اکتبر روزهای آرامی بود، حوادث ذیل برای آمریکاییان رخ داد: یک کارمند شرکت بین‌المللی هلیکوپتر‌سازی بل، تهدیدی مبنی بر بمب‌گذاری دریافت نمود. علاوه بر آن اعلامیه‌هایی که بر روی آن نوشته شده بود «آمریکایی به خانه‌ات برگرد» در تهران پخش شد. نیروهای نظامی در میدان ژاله تهران که نزدیک مدرسه جامعه آمریکاییان و مدرسه ابتدایی دیگری که آمریکاییان به آن می‌روند قرار دارد به درون تظاهرکنندگان گاز اشک‌آور پرتاب نمودند، به خاطر تأثیر گاز اشک‌آور در کلاسها، قسمتی از این مدرسه تخلیه گردید. در حین یک تظاهرات در شهر ایلام که حدوداً در 450 مایلی جنوب غربی تهران واقع شده، هشت غیرنظامی ایرانی و 2 نفر پلیس ضمن یک تظاهرات کشته شدند. در نتیجه، شرکت GTE، یک مقاطعه‌کار آمریکایی در آنجا، کلیه کارکنان غیرایرانی خود را از شهر فراخوانده است. به علاوه، شرکت آمریکایی هلیکوپتر بین‌المللی بل، یک شرکت دیگر مقاطعه‌کار آمریکایی، تنها کارمند آمریکایی خود را از ایلام خارج نموده و در نظر دارد که کلیه کارکنان آمریکایی خود را از شهرهای جنوبی دیگر به تهران فراخواند. همچنین نمونه‌های دیگری از آتش زدن خانه‌های آمریکاییانی که شغل رسمی ندارند و غیره وجود داشته است که تا به حال هیچ‌یک منجر به صدمات جدی نگردیده است.

2- نظریات (AFOSI) :

الف- پاراگراف 6 را کلاً حذف نمایید، ب- فعلاً اقدام جهت درخواستهای فوری دیگر برای کمک در مشاغل موقتی را حذف نمایید.

ج- نظریات بالا بر مبانی زیر استوار است: پاراگراف 6، درخواست نیروی کاری موقت برای اجرای اموری را نموده است که ممکن است به بهترین وجهی توسط منابعی که هم‌اکنون در کشور وجود دارند، انجام شود. ما باید در وهله اول منابع خودمان را که در داخل کشور

حضور دارند بکار گیریم، زیرا آنان آگاه‌ترین افراد در رابطه با موقعیت و شرایط محلی کنونی هستند.

د- جمع‌آوری و ارزیابی و انتشار اطلاعات موردنظر درباره ارتش آمریکا و همچنین مشخص کردن و ارزیابی روندها و الگوهای حوادث و آشفتگیها برای ارتش آمریکا، مأموریت اولیه و مرسوم دفتر تحقیقات ویژه (نیروی هوایی آمریکا) می‌باشد. (رجوع شود به پاراگراف 6 بند الف و ب). انجام چنین امری به خوبی در توان دفتر تحقیقات ویژه می‌باشد و این دفتر مقتدرترین واحد ارتش ایالات متحده برای انجام آن است. همچنین دفتر تحقیقات ویژه می‌تواند سریعترین پاسخ را به تمام نیازهای در حال تغییر و افزایش بدهد. مالیاتها و خواسته‌ها و نیازهای مجموعه وزارت دفاع در این رابطه را تهیه نماید، زیرا این دفتر آژانس ارتشی مسئول تهیه چنین اطلاعاتی برای فرماندهان آمریکایی و جامعه اطلاعاتی آمریکا چه در ایران و چه در سراسر جهان است که هم‌اکنون در صحنه حضور دارد.

ه - دفتر تحقیقات ویژه در حال تهیه جریان مداومی از اطلاعات برای فرماندهان ارتش آمریکا در رابطه با حوادث سراسر ایران می‌باشد.سازمان گزارشگر اطلاعات دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی و هر سازمان و سایر سازمانهای اطلاعاتی وزارت دفاع به هر حال در نوع تجزیه و تحلیلی که می‌تواند انجام دهد، علی‌الخصوص در زمینه گزارشهای سیاسی، محدود است. به علت این وظیفه، دفتر تحقیقات ویژه همکاری بسیار نزدیکی را با عناصر سفارت آمریکا که برای چنین تحلیلهایی گمارده شده‌اند، برقرار نموده است. دفتر تحقیقات ویژه به مانند مجرایی مناسب برای رسانیدن اینگونه اطلاعات به دست فرماندهان ارتش آمریکا عمل می کند.

و - این دفتر در حال حاضر اطلاعات را هم از منابع ایرانی و هم از دیگر منابع آمریکایی جمع کرده و ارزشیابی می کند. گزارشهای اطلاعاتی که در حوزه ارزشیابی و بررسیهای این دفتر قرار می‌گیرد بلافاصله به پرسنل (دفتر تحقیقات ایمنی و سیاسی گروه مستشاران کمکهای نظامی «ARMISH – MAAG ARSPO») که وظیفه‌اش تهیه گزارش روزانه اطلاعاتی خلاصه شده برای بازبینی ژنرال گست می‌باشد، تحویل می‌گردد. پالایش بیشتر در این جریان اطلاعات و تجزیه و تحلیل بیشتر در کل داده‌های اطلاعاتی جمع‌آوری شده از گزارشات دفتر تحقیقات ویژه و گزارشات و آگاهیهای سفارت آمریکا و دیگر عناصر گوناگون امنیتی ایرانی که به وسیله پرسنل «ARSPO» (همانند وظیفه‌ای که مشاورین اطلاعاتی 2-J نسبت به ژنرال گست دارند) انجام داده می‌شود، ممکن است که یک راه حل جزئی ممکن را ارائه دهد.

ز - سری مطالب پاراگراف 6 بخش ج الی ه - و دومین الف الی د آن باید از مسئولیتهای اولیه کمیته ایمنی هیأت مستشاری نظامی باشد که ریاست آن به عهده سرهنگ کالیسون، به همراه دفتر تحقیقات ویژه یکی از اعضای همین کمیته است. این کمیته که شامل نمایندگان ARSPO - وزارت نیروی هوایی - وزارت نیروی زمینی - وزارت نیروی دریایی PAO – SJA –

USSA – I - بیمارستان آمریکا و OSI دفتر تحقیقات ویژه و دیگر واحدها بنا به تشخیص رئیس، خیلی از واحدهایی که در ارتباط با امنیت باشند دربر خواهد گرفت. این کمیته هم در سطوح کاری و هم سطوح بالاتر به طور نزدیک با هیأتهایی که قبلاً گمارده شده‌اند کمیته‌ها و خطوط ارتباطی ارتش آمریکا و کمیته‌ها و خطوط ارتباطی بین ارتش آمریکا و دولت ایران و مقاطعه‌کاران آمریکایی، مراوده دارد. پیش‌بینی شده است که کمیته جهت رسیدگی به برنامه‌های امنیتی سراسری وزارت دفاع و همگامی با برنامه‌های مقاطعه‌کاران و دولت ایران، به طور مکرر، و حتی اگر لازم باشد روزانه، اقدام به برگزاری جلسات نماید. اعضای کمیته یا تمام وقت خود را وقف امور کمیته خواهند کرد و یا حداقل تقدم اولیه را به آن خواهند داد.

ح- یکی از مسئولیتهای کمیته می‌تواند بازنگری فعالیتهایش به منظور تعیین حوزه های خاص باشد که ممکن است به همکاریهای تخصصی‌ای که در ایران قابل دسترسی نیستند، نیازمند باشند. بعد از اینکه این حوزه‌های خاص شناسایی و معین گردید، کمیته مختار خواهد بود که در مورد راههای پوشاندن این حوزه ها، شامل شناسایی و درخواست همکاری از منابع ممکن در خارج کشور تصمیم بگیرد. سرهنگ دوم فرانک ام هویی - افسر فرمانده نیروی هوایی 1- (خیلی محرمانه) وضعیت در ایران به لحاظ امنیتی به طور قابل توجهی در عرض چند هفته گذشته برای پرسنل آمریکایی تغییر کرده است. پیش از این تلاشها، بر آن بودیم که هسته مرکزی گروههای تروریستی را از بین ببریم. در حالیکه این گونه فعالیتها بدون شک ادامه خواهد یافت در شرایط فعلی عناصر جدیدی وجود دارند که ما قادر به برآورد کامل آنها نیستیم، در هر صورت واضح است که آرایش این عناصر و انگیزه و محرک آنها اساساً با هسته‌های مرکزی تروریستی متفاوت می‌باشد - به نظر می‌رسد که فعالیت در تهران و اصفهان و سایر شهرها اصولاً شامل دانش‌آموزان و دانشجویان و در بعضی موارد سایر اقشار باشد. سازمانی که آنها دارند نامشخص است اما به نظر می‌رسد که در حال گسترش باشند. انگیزه و محرک آنها ضددولتی و به میزان فزاینده‌ای ضدخارجی و مشخصاً ضدآمریکایی می‌باشد.

2- (خیلی محرمانه) اوضاع هم اکنون شامل عواملی از بی‌نظمیهای داخلی همراه با گروههای زیادی که احتمالاً با اهداف و شیوه‌های متفاوتی فعالیت می‌کنند، می‌باشد که همه آنها به طریقی سعی در ایجاد اضطراب و از هم‌گسیختگی، بین آمریکاییها دارند. ما چندین نمونه داشته‌ایم که با حمله به اتوبوس حامل افراد رسمی آمریکایی و مقاطعه کاران به وسیله سنگ و در یک نمونه با سه راهی، آنها را به شدت ترسانده‌اند. نمونه‌های دیگری از به آتش کشیدن منازل افراد غیررسمی آمریکایی و امثال آن وجود داشته است اما هیچ‌کدام از آنها تا الآن منجر به جراحتی جدی نشده است.

3- (خیلی محرمانه) هیأت آمریکایی درصدد ایجاد یک سری اقدامات جهت برخورد با این وضعیت می‌باشد. ما تصمیم داریم کمیته های هماهنگی را تشکیل دهیم که مرکب از

نماینده‌هایی از هیأت آمریکایی و نیز افرادی از دولت ایران باشد. از طرف دولت ایران ما در نظر داریم نماینده‌هایی از ارتش، ژاندارمری، پلیس و ساواک داشته باشیم. ما امیدواریم که قادر به انجام یک سری اقدامات مثبت و بی سر و صدا باشیم که در پناه آن مردم ما بتوانند به سلامت به محل کارشان رفته و در اوقات بیکاری تا آنجا که ممکن است زندگی عادی داشته باشند. ما معتقدیم که با هماهنگ کردن این طرح به درستی ما می‌توانیم برای جبران وضع جاری کارهای بیشتری انجام دهیم. خطوط راهنمایی ما می‌بایستی شامل آن دسته از اقداماتی بشود که نه تنها امنیت بیشتری را فراهم آورد بلکه باعث حفظ روحیه جامعه آمریکایی شده و به آنها این اطمینان را بدهد که سیستمی وجود دارد که در جهت تهیه اطلاعات و رهنمودها و نیز شیوه‌ها و اعمال پیشنهاد شده فعالیت می‌کند.

4- (خیلی محرمانه) در مورد حدود اختیارات هیأت آمریکایی محدودیتهای قانونی وجود دارند و مطمئناً محدودیتهایی هم در حدود اختیارات پرسنل وزارت دفاع موجود می‌باشد. ما معتقدیم که نسبت به این محدودیتها درک درستی داریم. همچنین معتقدیم که می‌توانیم در چهارچوب آن قوانین عمل کرده و خدمات باارزشی را برای جامعه آمریکایی فراهم سازیم.

5- (خیلی محرمانه) مقامات دولت ایران می‌بایستی با هماهنگی نزیکی با هیأت آمریکایی کار کنند و موافقت کرده‌اند یک سری از کمیته‌های هماهنگ کننده را فعال نمایند. برنامه ما چنین است که در مجموع به عنوان جزئی از تیم کشور آمریکا در چهارچوب خطوط و رهنمودهای فراهم شده از سوی سفارت آمریکا عمل نماییم. ما تصمیم داریم که سیاستهای مناسبی را جهت برخورد با این وضعیت جدید پدید آوریم و آماده باشیم که روشها را زمانی که وضعیت تغییر می‌کند به انجام برسانیم و همچنین یافتن راهی جهت کمک به مقاطعه کاران و توسعه سیستم خودشان و نقشه جهت تقسیم اطلاعات با آنها در زمان مناسب. ما معتقدیم که از طریق این شیوه می‌توانیم به محدودیتهای مربوطه وفادار مانده و در عین حال خدمات مفیدی را ارائه دهیم.

6- (خیلی محرمانه) ما درخواست کمک و همیاری در خصوص شکل مهارتها و تجاربی را داریم که در شرایط فعلی آن بخش از وزارت دفاع آمریکا در ایران توانایی برآورده کردن آن را ندارد. در حالیکه دفتر تحقیقات ویژه (نیروی هوایی) در زمینه عملیات ضدتروریستی بسیار توانایی دارد، ارزیابی ما از آنها این است که در خصوص ناآرامیهای داخلی آموزش ندیده و مجهز نمی‌باشند. دفتر تحقیقات ویژه به نحو قابل ستایشی خوب عمل کرده است و تحت شرایط جدید همچنان آن را ادامه می‌دهد. ما معتقدیم که نیاز به قابلیتهای اضافی زیر داریم:

الف : ارزیابی اطلاعاتی تحت این شرایط ب : کمک به ما در شناخت حرکتها و مفهوم حرکتهای مشخصی در هدایت ناآرامیهای داخلی ج : مهارت و دانش تشکیل یک زیربنا و سازمان جهت رسیدگی و برخورد با وضعیت د : توانایی برنامه‌ریزی برای آینده و پیش‌بینی تغییرات در وضعیت

ه : مهارت و نظریه در مورد تشکیل یک مرکز عملیاتی به مفهوم اقدامات به موقع و جهت مطلع نمودن پرسنل از اوضاع جاری. ما معتقدیم که نیاز به پرسنل کارآزموده و باتجربه در ارزیابی و برخورد با جامعه آمریکایی به ترتیب زیر داریم:

(الف): اثر اقدامات انجام شده توسط گروههای مخالف (ب): درک شرایط روحی جامعه آمریکایی از سوی دولت (ج): درک نیازهای جامعه آمریکایی (د ): ارزیابی هرگونه اقدامی که ممکن است انجام بدهیم و چگونگی برداشت جامعه آمریکایی از آن.

7- (خیلی محرمانه) - (اوضاع هنوز جدی نیست و قابل کنترل می‌باشد. ⁽¹⁾) ما معتقدیم که مفاهیم بحث شده در اینجا شروع خوبی هستند. ما معتقدیم که کمک درخواست شده در پاراگراف 6 حیاتی است. تقاضا کنید پرسنل با تجربه و ماهر هر چه زودتر به صورت مأموریت موقت به مدت تقریبی یک ماه فرستاده شوند، با این اختیار که در صورت لزوم مدت آن تمدید شود.

اعتصاب در ایران‌ایر فرودگاه بین‌المللی مهرآباد را در معرض خطر تعطیلی...

سند شماره 118 استفاده اداری محدود1 نوامبر 1978 - 10 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10668به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: اعتصاب در ایران‌ایر فرودگاه بین‌المللی مهرآباد را در معرض خطر تعطیلی قرار داد 1- کارکنان ایران‌ایر در فرودگاه بین‌المللی مهرآباد در صبح اول نوامبر دست به اعتصاب کامل زدند. مدیریت پان آمریکن بما اطلاع داد که از آنجا که امور خدمات خطوط هوایی خارجی عمدتاً از سوی پرسنل زمینی ایران‌ایر صورت می‌گیرد، به نظر می‌رسد که کلیه پروازهای آلمان عصر روز اول نوامبر متوقف خواهد شد و خطوط هوایی خارجی ناگزیر از عبور بر فراز تهران خواهند شد. فعالیت برج کنترل و خدمات پروازی مربوط بدان هنوز ادامه دارد و خطری برای فرود هواپیماها در مهرآباد وجود ندارد.

2- مالونی مدیر شعبه پان آمریکن در ایران و افغانستان به مأمور سفارت گزارش داد که مدیرعامل هوانوردی کشوری صبح روز اول نوامبر به وی اطلاع داد که اعتصاب دارای ماهیت سیاسی است و بنابراین حل آن مشکل است. مدیرعامل به مالونی اطمینان داد که کلیه اقدامات ضروری برای آنکه مسافران خطوط هوایی از طرف اعتصابیون مورد اذیت و آزار قرار نگیرند، به عمل خواهد آمد. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 1 نوامبر

سند شماره 119 خیلی محرمانه1 نوامبر 1978 - 10 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10671به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی جهت اطلاع: سفارتخانه‌های آمریکا در ابوظبی، آنکارا، دوحه، جده، کابل، لندن، منامه، مسقط، دهلی‌نو، پاریس.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 1 نوامبر خلاصه: به پلیس و نیروهای امنیتی دستور داده شده تا دستوراتشان را از وزارت دادگستری دریافت دارند. سربازان در خلال تعطیلی فعلی از تأسیسات نفتی مراقبت می‌کنند. تعطیلی ایران‌ایر بر سایر خطوط هوائی تأثیر می‌گذارد. تظاهراتی در سراسر ایران با 15کشته جدید گزارش شد. تظاهرات به طرفداری از دولت که با معترضین برخورد نمودند، افزایش یافته است. دانشجویان در آمل شهروندان را دستگیر کردند و قول دادند چنانچه «عروسکهای» بیشتری از جانب پلیس سعی کنند به آمل وارد شوند دادگاه مردمی تشکیل خواهند داد. دولت شیر و خورشید سرخ و سازمان خدمات اجتماعی شاهنشاهی را در اختیار گرفته است. پایان خلاصه.

1- شریف امامی نخست‌وزیر به رؤسای پلیس، ژاندارمری و ساواک دستور داده که از این پس این نیروها دستورات وزارت دادگستری را اجرا نمایند. (نظریه: این اقدام، بانظریه‌های زیادی انطباق دارد که می‌گویند کلیه اصلاحات، افزایش قدرت قوه قضائیه است).

2- به علت تعطیلات فعلی، از دیروز مراقبت از تأسیسات نفتی خلیج فارس به عهده نیروهای نظامی گذاشته شده است. (نظریه: گسترش آشوبهای اجتماعی به قلب اقتصاد ایران، وحشت عمومی را از بحران وخیمی که در پیش رو خواهد بود، افزایش داده است. نخست‌وزیر سعی نموده توجه را به عاملین و محرکین اعتصاب متمرکز سازد. نام علی امینی بار دیگر در مجلس به عنوان آلت دست کنسرسیوم و به گونه‌ای عامل مشکلات نفتی مطرح شده است.

3- اعتصاب ایران‌ایر که دیروز از مسئولین ترخیص اثاثیه و بار شروع شد، به تمام کارمندان سرایت نمود و کلیه خدمات تعطیل شده است. احتمالاً اعتصاب تمام پروازهای ورودی و خروجی تهران را اجباراً با تعطیلی مواجه خواهد نمود، زیرا سایر شرکتهای هوایی به کارمندان پشتیبانی زمینی ایران‌ایر، متکی هستند.

4- گزارشاتی مبنی بر 15 کشته جدید در پی تداوم تظاهرات روزانه واصل شده است. حادترین نقاط سنندج و آذرشهر بوده‌اند. راهپیمایی بزرگ در دانشگاه تهران انجام شد و حاج سیدجوادی که از مخالفین است سخنرانی و بحث خیلی طولانی را ایراد نمود. از اصفهان گزارش شده که فرمانداری حکومت نظامی آن شهر برای چند روز گذشته مجوزهایی جهت تظاهرات صادر نموده است. بنابراین چندین تظاهرات اصفهان (و نه همه آنها) قانونی بوده‌اند.

این اولین باری است که از آغاز اعلام حکومت نظامی چنین مجوزهایی صادر می‌شود.

5- حضور گروههای ستیزه‌جوی طرفدار دولت افزایش یافته است و مردم خصوصاً در جنوب از ورود گروههای بیشتر به معرکه واهمه دارند. از نظر مردم اینها به مثابه حملات قبیله‌ای به ساکنان شهرها می‌باشد. نیروهای طرفدار دولت در سنندج، زنجان و بم با مخالفین برخورد کردند. قسمت اعظم این گروهها احتمالاً به قبائلی تعلق دارند که نسبت به شاه وفادارند و به جای شیعه، سنی هستند که در نتیجه توجه کمی به مسایل روحانیون شیعه دارند. اهالی پاوه درخواست برکناری سالارجاف نماینده آن شهر در مجلس را نموده‌اند. وی یکی از رهبران مهم کردها می‌باشد. آنها باور دارند که وی در حمله وحشیانه اخیر توسط ایلیاتی‌های طرفدار دولت به شهرشان دست داشته است. شبها در آمل دانشجویان در جستجوی غیربومیان طرفدار دولت در خیابانها گشت می‌زنند. شب گذشته آنان شش نفر از چنین مظنونهایی را دستگیر و اعلام نمودند اینان مأموران امنیتی هستند. و به مقامات قضایی تحویلشان دادند. لیکن اخطار نموده‌اند اگر مجرمین بیشتری پیدا کنند در یک دادگاه ملی (غیرقانونی) محاکمه‌شان خواهند کرد. در این بین عاملی وزیر اطلاعات ابراز داشت دولت خواستار آن نیست که گروههای چماقدار از جانب رژیم دست به اقدام بزنند. وی گفت دولت پذیرای نمایش حمایت است به این شرط که آرام و قانونی باشد.

6- همانطور که اردلان وزیر دربار قبلاً اعلام نموده بود، دولت در جریان اقدام برای در اختیار گرفتن سازمانهای خصوصی است که به عنوان منابع احتمالی فساد شناخته شده اند. کابینه به تحت کنترل درآوردن شیر و خورشید سرخ (صلیب سرخ ایران) و سازمان خدمات اجتماعی شاهنشاهی ایران رأی داد. هر دو سازمان از بودجه عمومی بهره می‌برند و سازمان خدمات اجتماعی شاهنشاهی ایران علاوه بر آن درآمدهایی از بخت‌آزمایی ملی دریافت می‌دارد. هر دو سازمان زیرنظر وزیر بهداری قرار خواهند گرفت.

سولیوان

روز تولد شاه در اصفهان: آتش و بلوا

سند شماره 120 خیلی محرمانه2 نوامبر 1978 - 11 آبان 1357 از: کنسولگری آمریکا، اصفهان - 110به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی جهت اطلاع: سفارت آمریکا در تهران، کنسولگری آمریکا - تبریز موضوع: روز تولد شاه در اصفهان: آتش و بلوا 1- خلاصه: هفته قبل از 26 اکتبر، روز تولد شاه در اصفهان با موج فزاینده مخالفتها، تظاهرات، خشونت، احساسات ضدآمریکایی و حوادث و ترس و وحشت همه‌گیر توأم بود. و اینها در عصر 25 اکتبر به اوج خود رسید، و تا 29 اکتبر، به جز ترس و وحشت چیزی از خود به جای نگذاشت. رهبری اعتراض و مخالفت به دست محصلین دبیرستانها که نظم و سازمان

فوق‌العاده‌ای از خود به نمایش گزارده‌اند، افتاد. درگیریهای 25 و 26 اکتبر چند کشته به جای گذاشت و برحسب معمول انتظار می‌رود تظاهرات دیگری نیز انجام شود.

2- در 21 اکتبر با دستگیری دو تن از معلمان «کادر رهبری» تظاهرات دانش‌آموزی، اعتراضات چند هفته‌ای آرام و محدود برای اولین بار در سطح دبیرستانها به برخورد و خشونت گرائید و در روز بیست و یکم دانش‌آموزان از محل دبیرستانهای خود خارج شده و با مأمورین حکومت نظامی درگیر شدند که با آنها مقابله شد. همان شب ماشین یکی از رؤسای پلیس یکی از نواحی خارجی شهر اصفهان، «هماشهر» توسط بمب منهدم گردید (کسی آسیب ندید). پنجره‌های تعدادی از مدارس شکسته شده بود و به طرف وسایل نقلیه سنگ پرتاب می‌شد و رهبران دبیرستانهای مختلف جلسه‌ای ترتیب داده و در آن لیستی از درخواستهایشان همچون عدم برگزاری مراسم تولد شاه، برداشتن عکسهای شاه و نصب عکسهای خمینی و آزادی معلمین دستگیر شده تهیه نمودند.

دانش‌آموزان در طی دو روز، راهپیمایی‌هایی را با بیش از 1000 نفر سازمان داده بودند و از شهادت ابایی نداشتند. مسئولین به طور محدود ولی به تدریج با شدت عمل فزاینده‌ای به آنها پاسخ دادند. در 25 اکتبر تظاهرات صبح در بازار منجر به تیراندازی گردید و به ادعای دانش‌آموزان چند کشته نیز به جای گذاشت. دستور داده شد تا تمام دبیرستانها بسته شده و توسط ارتش محافظت شوند. بعد از یک روز نسبتاً آرام، جمعیتی در میدان اصلی در مقابل مقر مرکزی حکومت نظامی جهت اعتراض به کشته‌های فرضی آن روز صبح، گرد هم آمدند. مأمورین امنیتی ایالات متحده که شاهد صحنه بودند جمعیت را حداکثر قریب به 7000 نفر تخمین زدند.

تلاشهای ارتش با پرتاب گاز اشک‌آور جهت متفرق ساختن جمعیت به شکست انجامید، و صدای شلیک با سلاحهای سبک برای مدتی بیش از یک ساعت با شدت و به طور قابل ملاحظه شنیده می‌شد. جمعیت در خیابانهای اطراف پراکنده شدند و تیراندازی در محوطه وسیعی شنیده می‌شد. شاهدان عینی ادعا می‌کنند که حداقل کشته شدن پنج نفر را دیده‌اند، و منبعی دیگر، یک سرباز، اظهار می‌داشت که در محدوده او بیش از 25 نفر کشته شدند. بیمارستانی در اصفهان در حدود 50 تا 60 نفر از مجروحین توسط گلوله را مداوا کرده است و بیمارستانهای دیگر عمداً بدون ثبت هیچ موردی فقط عنوان کردند که تعداد زیادی را تحت مداوا قرار داده‌اند. مسئولین وجود هر کشته‌ای را انکار کرده و ادعا نمودند که به سربازان دستور داده شده بود که فقط به قصد زخمی کردن تیراندازی بکنند. روز پنجشنبه شهر شاهد تظاهرات متعدد کوچکی به ویژه در محلات قدیمی شهر بود. یکی از کارکنان کنسولگری یک کشته را مشاهده کرده است و شواهدی دال بر وجود پنج کشته دیگر وجود دارد.

مسئولین استفاده از مسلسل و در یک مورد استفاده از توپ 155 میلیمتری را مورد تأیید قرار دادند، اما مجدداً اظهار کردند که کسی کشته نشده است (به دلیل اینکه تیراندازیها هوائی

بوده‌اند). روز جمعه شاهد تظاهرات و حوادث پراکنده کمی بودیم در حالیکه شنبه و یکشنبه به طور کلی آرام بود.

3- در طی این مدت حوادث تخریبی هم‌زمان، ولی جدای از تظاهرات اصلی رخ دادند. در اغلب موارد، این حوادث کار افراد یا گروههای کوچکی بودند. در 24 اکتبر چهار بانک به آتش کشیده شدند و در 25 اکتبر یک مرکز پخش آبجو و یک خوابگاه تخریب گشت. در 26 اکتبر یک بانک دیگر و یک کلوپ قمار آمریکایی تعطیل شده، به آتش کشیده شدند، و یک رستوران تخریب گشت. درروز 27 اکتبر همان رستوران با بمب تخریب شد. به جز مورد تخریب خوابگاه که توسط قریب به 50 تا 60 نفر افراد جوان حاضر در یک جمعیت چند صد نفره انجام گرفت، تمامی حوادث مخفیانه بودند. برخوردها به صورت جنگ و گریز و به طور هم‌زمان با هم اما در نواحی مختلف شهر در کنار تظاهرات صورت می‌گرفت. مقامات امنیتی بر این باورند که تمامی این وقایع توسط گروهی محدود از دانشجویان دانشگاهها به وقوع می‌پیوندد.

4- برخوردهای ضدآمریکایی نیز به طور جدای از تظاهرات اصلی اتفاق افتاده است جامعه آمریکاییها به خاطر گزارش موثق و گسترده مبنی بر اینکه گروههای مخالف در مراسم روز تولد شاه قصد دارند قتل‌عامی از آمریکاییها بکنند، دچار ضربه روحی گشته‌اند و این منجر به بروز وحشت در برابر حوادث فعلی خواهد شد. در روز 22 اکتبر سه اتوبوس مدرسه آمریکاییها به واسطه برخورد سهوی به دستجات تظاهرکننده درگیر حوادث جزئی شدند. خسارت مالی و جانی وجود نداشت ولی روز بعد تقریباً 60 درصد از محصلین مدرسه غائب بودند. در روزهای 23 و 24 اکتبر، شرکت مشترک دپونت، پلی اکریل ایران، تهدیداتی دریافت کردند. یک سنگ به طرف محل اقامت یکی از کارکنان پرتاب شد، و مدیر آنجا با یک پیام تلفنی تهدید به مرگ شد. در حمله به خوابگاه، که تقریباً بیست خارجی از جمله هفت آمریکایی در آنجا ساکن می‌باشند، در ظاهر حمله‌ای به اموال آنجا صورت گرفت چرا که هیچ‌یک از ساکنان آنجا مجروح نشدند ولی اینطور استنباط شد که حمله آنها متوجه جان و زندگی آمریکاییها بود. به گونه‌ای که گزارش گردید در خلال حمله، دو تن از گروه مهاجم توسط خارجیها شدیداً مجروح یا کشته شده‌اند. توسط آمریکاییها اینگونه استنباط می‌شود که حملات صورت گرفته به آن رستوران به خاطر سرپرستی آنجا توسط یک آمریکایی است. اتومبیل یک آمریکایی تخریب گشت (تایرها شکافته و پنجره‌های آن شکسته شدند). برداشت عمومی آمریکاییان این است که این ماشین به جای صاحب آمریکایی آن که در دسترس نبود تخریب شده است. گزارش می‌شود که فقط یک خانواده آمریکایی بعد از این هفته اینجا را ترک خواهد کرد. ولی شرکت بین‌المللی هلیکوپتر بل، بزرگترین شرکت آمریکا در اینجا از مهاجرتهای پیوسته و مداوم واهمه دارد. تا این تاریخ، آنها 51 نفر از کارکنان و 96 نفر از خانواده‌های وابسته به آنها را از دست داده اند. اگر میزان این وحشت به هر ترتیبی، کاهش

نیابد می تواند بیش از اینها نیز باشد.

5- نظریه: چنین به نظر می‌رسد که افزایش موفقیت و سازماندهی تظاهرات به خاطر ادامه عدم اعمال قدرت توسط مقامات باشد. جمعیتها به هنگام مواجهه با باطوم و گاز اشک‌آور سربازان، مقاومت کرده و اغلب با سنگ به آنها پاسخ می‌دادند و به شلیکهای هوائی اعتنایی نمی‌کردند.

ناظران ابراز می دارند که دستجات دانش‌آموزان همچون سربازان نظم داده شده در مقابله با مأمورین رفتار می‌نمایند.

کمی بعد از این تلفات و زخمیها در میدان اصلی شهر، تظاهرکنندگان دچار ترس زیاد شده بودند که به نظر می‌رسید که این امر به سربازان جرئت می‌بخشید. مسئولین بر وجود یک کشته اصرار می‌ورزند (طبق گزارش سازنده بمب در خانه‌اش در حین ساختن بمب بر اثر انفجار کشته شد) در حالیکه دلایل کافی وجود دارد که حاکی از وجود 20 تا 30 نفر کشته می‌باشد. عدم وجود اعتراض سازمان یافته در روزهای جمعه و شنبه اکنون جای خود را به اعتصابات آرام داده است، که می‌تواند به سهولت دوباره به اعتراضات بزرگ گسترش یابد، مخصوصاً به دلیل اینکه کشته‌ها شناسایی و تحویل شده‌اند. مسئولین شهربانی به خاطر احتمال وجود تظاهرات در روز هفتم و چهلم (اول نوامبر و چهارم دسامبر) عصبی و نگران هستند ولی مقامات حکومت نظامی این احتمال را به حساب نمی‌آورند.

همچنین به نظر می‌رسد که اعتراض اصلی اساساً صلح‌آمیز و ضدرژیم بوده است، اگرچه گروههای کوچک به فعالیتهای ضدآمریکایی و خشونت‌آمیز دست می‌زده‌اند. متأسفانه آمریکاییها از درک تفاوت مابین گروههای مختلف ناتوان هستند و تمامی جمعیت ایران را به مثابه تهدیدی تلقی می‌کنند. شایعه به حد فزاینده‌ای بر علیه آمریکاییها مؤثر واقع می‌شود. و جریان اخیر (خروج از ایران) به آسانی می‌تواند به یک تخلیه غیررسمی منجر شود. هم مقامات شرکت و هم مقامات ایرانی پیوسته انتقال تمام افراد آمریکایی به داخل «مجتمع‌های آمریکایی» تحت حفاظت را، تنها راه‌حل برای جلوگیری از خطرات خشونت‌بار اتفاقی می‌دانند. به هر صورت آنها این تصمیم را بدون توانایی اسکان سریع تعداد خیلی زیادی، اتخاذ کرده‌اند.

بنابراین کارکنان در شهر به این درک و احساس می‌رسند که شرکتهایشان آنها را در معرض خطر می‌بینند و همین به تنهایی موجب ترس بیشتر آنها می‌شود. میزان وحشت همچنان در سطح بالایی است و بیشتر آمریکاییها احساس می‌کنند در معرض تهدید هستند. یک حادثه که موجب جراحات جدی بشود و یا سبب مرگ یک آمریکایی گردد می‌تواند منجر به مهاجرت کلی از اصفهان گردد. کنسول، شورای تأمین، مقامات ایران، و شرکتهای آمریکایی در حال انجام کلیه اقدامات لازم جهت جلوگیری از چنین واقعه‌ای هستند.

مک گافی

ادامه اعتصاب در ایران ایر

سند شماره 121 استفاده اداری محدود2 نوامبر 1978 - 11 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10722به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: 10668 تهران موضوع: ادامه اعتصاب در ایران ایر 1- اعتصاب در ایران‌ایر تا صبح روز 2 نوامبر ادامه داشت. گزارشهای رسانه‌ها حاکی است که تقاضاهای اعتصابیون عبارتند از: آزادی کلیه زندانیان سیاسی، لغو حکومت نظامی، برچیدن واحد امنیتی در ایران‌ایر، مجازات مدیرعامل سابق، علی محمد خادمی، استحکام بخشیدن به رابطه بین دلار و ریال، و اخراج کلیه کارکنان خارجی در این شرکت هوایی. موضع مدیریت ایران‌ایر این است که اجابت تقاضاهای سیاسی خارج از اختیارات وی است. چشم‌انداز حل و فصل ماجرا تاریک است.

2- برخلاف انتظارات گزارش شده در تلگرام مرجع، خطوط هوایی خارجی در حال حاضر از مسیر تهران فعالیت دارند، اگرچه کلیه پروازهای بین‌المللی چند ساعت تأخیر دارند. مالونی مدیر شعبه پان آمریکن در ایران امروز صبح به سفارت گزارش داد که «در صورت عدم یافتن راه‌حل سریع» به علت کمبود نیروی انسانی و کمبود تجهیزات تعیین زمان بازگشت از تهران مقدور نخواهد بود و این امر پان آمریکن را ناگزیر از پرواز بر فراز تهران خواهد کرد. وی نگفت که پان‌آمریکن تا چه زمانی قادر به تحمل این وضعیت است اما مأموران سفارت را با بیان این احساس ترک کرد که تصمیمات طی یکی دو روز بعد اتخاذ خواهد شد. مالونی همچنان تضمین‌هایی از DIRYENCIVAIR دریافت می‌کند مبنی بر این که اجازه داده نخواهد شد اعتصاب فعالیتهای خطوط هوایی را مختل کند. اما برخی اختلالات توسط اعتصابیون در روز 2 نوامبر در خصوص بسته‌بندی بارهای پان آمریکن وجود داشت.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 2 نوامبر

سند شماره 122⁽¹⁾خیلی محرمانه2 نوامبر 1978 - 11 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10724به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 2 نوامبر خلاصه: نظر اخیر شریعتمداری در مورد توسل به قیام مسلحانه تعدیل گردید. سنجابی، رهبر جبهه ملی، برای چندمین بار خشونت را محکوم نمود و تقاضای حمایت از قانون اساسی را کرد. خمینی می‌گوید او هرچه را که مردم ایران تصمیم بگیرند، قبول خواهد کرد. گنجی و

آزمون به شدت در مقابل اخبار اتهام‌آمیز در مورد فساد، عکس‌العمل نشان داده و تقاضای بررسی کردند. پروازهای داخلی «ایران‌ایر» به واسطه اعتصابات سیاسی متوقف شد. پروازهای خارجی ادامه دارد. امینی با شاه ملاقات کرد و بعد از آن حمایت خود را از دولت شریف امامی اعلام نمود. قضات در سنندج به عنوان اعتراض به قتلهای متعدد در آنجا استعفا دادند. وزیر دادگستری امیدوار است که کلیه زندانیان سیاسی تا ده دسامبر آزاد شوند. استاندار مازندران این موضوع را که دانش‌آموزان کنترل آمل را به دست گرفتند، تکذیب کرد، و گفت طبق گزارش، افرادی که آنها به عنوان عروسکهای هوادار رژیم دستگیر کرده بودند، دو ژاندارم و یک متهم به جنایت بودند. تظاهرات بسیاری که برخی هم موافق دولت بوده‌اند، گزارش شده ولی قتلی گزارش نگردید. تظاهرات عظیمی در دانشگاه تهران و خیابانها صورت گرفت، دانشجویان چپی و مذهبی ظاهراً اختلافات را رفع کرده‌اند.

یک منبع قابل اعتماد اشاره می‌کند که دولت از ناآرامیها ترسی ندارد و این رویارویی نهایی را قابل تحمل‌تر می‌سازد. منبع همچنین اظهار داشت که پاکسازی ساواک بعد از آگاهی نخست‌وزیر از این که ساواک در پشت حداقل برخی از درگیریهای اخیر خیابانی بوده است، صورت گرفت. آیت‌الله‌های اصفهان تقاضای بازگشت خمینی را کردند. گزارشات بیشتری در مورد خشونتهای ضدخارجی رسیده است. پایان خلاصه.

1- آیت الله شریعتمداری بیانیه قبلی، مبنی بر اینکه مخالفین ممکن است مجبور شوند به قیام مسلحانه متوسل شوند را به شدت تعدیل کرد. در مصاحبه دیروز، او با خشونت و ترور مخالفت کرد اما دوباره گفت: «اگر ما نتوانیم آنچه می‌خواهیم از طریق وسایل معقول به دست آوریم، نبرد را شروع خواهیم کرد.» او به خبرگزاری فرانسه به علت تحریف سخنانش، حمله کرد. ضمناً کریم سنجابی، رهبر جبهه ملی، و آیت‌الله خمینی جداگانه در پاریس با مطبوعات مصاحبه کردند، اما در واقع هیچ‌چیزی در مورد صحبتهایشان با یکدیگر نگفتند. سنجابی دوباره خشونت را محکوم کرد و از قانون اساسی حمایت نمود و گفت که جبهه ملی می‌خواهد که دولت آینده فقط واجد سه شرط باشد: ناسیونالیزم، دموکراسی و سوسیالیزم، خمینی گفت او فقط با خواست مردم ایران همراهی خواهد کرد. او پیشنهاد نمود یک مجمع ملی برای هدایت امور اجرائی تشکیل شود. در تهران داریوش فروهر، سخنگوی جبهه ملی گفت آینده باید توسط رفراندوم عمومی تعیین شود.

2- نماینده مجلس، عباس اخباری، به علت ایراد اتهام در مورد اینکه گنجی، وزیر آموزش و پرورش و آزمون، وزیر سابق کشور، مرتکب فساد شده‌اند، شدیداً مورد حمله متقابل هر دو نفر واقع شد. گنجی تقاضا نمود در مورد فعالیتهایش تحقیقات رسمی به عمل آید. گزارشات مطبوعاتی حاکی از حمایت از وزیر از جانب معلمان در سراسر ایران است. آزمون هم از دادستان خواست که فساد ادعا شده را ثابت کند. آزمون می‌خواهد که اخباری را به اتهام دروغ بستن تحت تعقیب قرار دهد.

3- علی امینی نخست‌وزیر اسبق، دیروز با شاه ملاقات کرد، این ملاقات شایعات زیادی را مبنی بر اینکه امینی نخست‌وزیر بعدی خواهد بود، منتشر کرده است. ولی خود امینی حمایتش را از دولت شریف امامی اعلام کرد. او از ملاقاتش به عنوان تبادل نقطه‌نظرات یاد نمود.

4- پروازهای داخلی «ایران ایر» به علت اعتصابات سیاسی متوقف شد. کارمندان خواستار آزادی زندانیان سیاسی، پایان حکومت نظامی، اخراج کلیه کارکنان خارجی ایران‌ایر، مجازات خادمی رئیس سابق و نیز پایان بخشیدن به نرخ ثابت تبدیل ریال به دلار شدند. پروازهای بین‌المللی ادامه می‌یابند، اما شرکت هواپیمایی پان آمریکن از آزار و اذیتهایی در رابطه با حمل مسافران گزارش می‌دهد.

5- همه قضات سنندج (مرکز کردستان) به عنوان اعتراض به کشته‌شدن چندین نفر از تظاهرکنندگان استعفا داده‌اند.

6- حسین نجفی، وزیر جدید دادگستری، دیروز گفت که امیدوار است باقیمانده زندانیان سیاسی تا 10 دسامبر که روز حقوق بشر است، آزاد شوند. اظهارنظر او از اطمینان قطعی برخوردار نبود، او گفت چون این زندانیان توسط دادگاههای نظامی محاکمه شده‌اند، فقط شاه می‌تواند آنها را آزاد کند. ساواک قبلاً گفته بود 600 زندانی سیاسی باقی مانده‌اند. رقم مذکور با سخن متین‌دفتری از کمیته دفاع برای حقوق بشر، که گفت حداقل 900 زندانی سیاسی وجود دارد، تناقض دارد.

7- واقعه 31 اکتبر در آمل، که طبق گزارش دانش‌آموزان کنترل شهر را در دست گرفتند، همچنان مبهم است. استاندار مازندران، سعید بهادری، این گزارشات را تکذیب کرد. او گفت دانش‌آموزان در خیابانها گشت می‌زدند تا مزدوران هوادار دولت را پیدا کنند و سه فرد مشکوک را دستگیر کردند. این سه نفر، طبق گزارشات دولت، دو ژاندارم و یک متهم به جنایت بودند که برای تنظیم کیفرخواست به آمل می‌آمدند. مطبوعات گزارش دادند که افراد ارتش، این گروه که تعدادشان از 3 تا 6 نفر اعلام شده را آزاد کردند.

8 - تظاهرات بسیاری مجدداً همراه با درگیریهایی که کشته‌ای گزارش نشده روی داد. تظاهراتی هم به طرفداری از دولت اتفاق افتاد که یکی در رابطه با قبیله خانواده علم در بیرجند بود.

در تهران دانشجویان در زمین چمن دانشگاه طبق معمول به تظاهرات پرداختند، یک شاهد آمریکایی گفت به نظر می‌رسد گروههای چپی و اسلامی اختلافاتشان را رفع کرده‌اند. آنها به جای این که مثل دفعه قبل تجمعات جداگانه‌ای داشته باشند با هم اجتماع کردند. جمعیت کثیری هم در خیابانها تظاهرات نمودند. مطبوعات جمعیت را در حدود 100000 نفر تخمین زده‌اند، اما شاهدان عینی مورد اعتماد آن را 15000 تا 20000 گزارش داده‌اند. سفارت با خبر شده که جبهه ملی برای 2 نوامبر دعوت به تظاهرات نموده است، اما رهبران بازار (که اغلب از طبقه روحانیون حمایت می‌کنند) تظاهرات را برای یک روز قبل ترتیب داده‌اند. (نظریه: این

می‌تواند بیانگر تمایل حساب‌شده برای حفظ فاصله بین رهبران مذهبی و جبهه ملی باشد). یک شاهد آمریکایی گزارش می‌دهد که وقتی برخی تظاهرکنندگان شروع به سنگ انداختن به مجسمه رضاشاه کردند، جمعیت فریاد زد «نه، نه» و مجسمه سالم باقی مانده است.

9- کنسولگری اصفهان گزارش می‌دهد، آیت الله‌های اصفهان متحداً اعلام کرده‌اند که خمینی باید به ایران برگردد.

10- یک ایرانی که در محافل سطح بالای دولتی رفت و آمد دارد در اول نوامبر به مأمور سفارت گفت که وزارت کشور نسبتاً از تظاهرات و اعتصابات ناراحت نیست. دولت احساس می‌کند که این امر منجر به این می‌شود که رویارویی نهایی برای عامه مردم قابل تحمل‌تر شود. او معتقد است رهبران میانه‌روی مذهبی نهایتاً یک مصالحه را می‌پذیرند. تندروها ممکن است اجباراً به زور مطیع شوند که به معنای دولت نظامی موقت شاید برای یک یا دو ماه است (نظریه: منبع یک دیدگاه میانه بوروکراتیک در درون دولت ایران را بسیار عالی و احتمالاً دقیق، ارائه داد. ما احساس می‌کنیم که او ممکن است مشکلاتی ناشی از عوامل مذهبی و نیز رویارویی نهایی هر دو را دست‌کم گرفته باشد).

11- همان منبع گزارش داد که پاکسازی ساواک به دنبال آگاهی نخست‌وزیر از اینکه تظاهرات خشونت‌بار اخیر به طرفداری از دولت توسط ساواک صورت گرفته، انجام شده، و همچنین ممکن است ساواک برخی از نمایشات ضدرژیم را هم خود اجرا کرده باشد. اخباری، نماینده مجلس، که مسئله سانسور را علیه شریف امامی مطرح کرده، خود یک عنصر باسابقه ساواک است، عصبانیت شریف امامی از این خبر کار پرویز ثابتی را تمام کرد.

12- حوادث ضدخارجی ادامه دارد، با وجود این هیچ خسارت جدی به اتباع آمریکا وارد نیامده، اما منجر به تشویق فزاینده‌ای شده است.

کنسولگری اصفهان در مورد سوءقصد بی‌نتیجه بمب‌گذاری در مدخل ورودی (FLUOR THYSSEN) گزارش داد. کنسولگری همچنین گزارش می‌دهد که سه تبعه آمریکایی به دنبال دریافت یادداشت «یانکی لعنتی» که در سطح وسیعی پراکنده شده بود، و یک یادداشت دیگر نیز بدین مضمون که «به شما اخطار شده است، به کشورتان بروید یا شما را خواهیم کشت»، ایران را ترک کرده‌اند.

گزارشات قبلی مبنی بر اینکه ایرانیان در منطقه اهواز به سوی خارجیها سنگ و آجر پرتاب می‌کردند، تأیید شده است. «FLUOR IRAN» کادر خود را از مناطق نفتی بعد از دو روز از وقوع چنین اتفاقاتی فراخواند. خشونت بیشتر ضدخارجی بود تا ضدآمریکایی، اتباع غیرآمریکایی هم مورد حمله قرار گرفتند.

شرکت SOLAR TURBINE و INTERNATIONAL HARV ESTERکلیه خانواده‌های کارکنانش را که شامل ده خانواده در اهواز و پانزده خانواده در تهران بودند، به وطنشان فرستاد. شرکت CONTROL DATA نیز وابستگان کارمندان خود را که 26 نفر می‌شدند به کشورشان فرستاد.

سفارت خبر دست دوم اما معتبری دارد که IBM نیز خانواده‌های کارمندان خود را به کشورشان فرستاده است. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی

سند شماره 123 خیلی محرمانه3 نوامبر 1978 - 12 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10732به: وزارت خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی 1- با وجود شلوغیها و اغتشاش روز پنجشنبه دانشگاه تهران که طی آن پلیس از گاز اشک‌آور استفاده نمود، اما تلفاتی گزارش نشده است، و ظهر جمعه 3 نوامبر همه‌چیز خیلی آرام به نظر می‌رسد. بیشترین تمرکز بر بازگشت رهبران جبهه ملی از پاریس است و انتشار شایعاتی که آنها با شاه ملاقات خواهند نمود. علی امینی نخست‌وزیر مورد بحث با قهقهه علناً تعجب خود را نشان داد، اظهار داشت که ملاقاتش با شاه چند روز قبل در جراید درج گردید. او گفته بود که شاه تصمیم دارد با رهبران جبهه ملی ملاقات نماید. در عین حال امروز قرار است علی امینی برای ملاقات با آیت‌الله شریعتمداری و سایر رهبران مذهبی به قم برود.

2- گزارشات مربوط به نفت و سایر موارد به طور جداگانه مخابره خواهند شد. چنانچه اتفاق مهمی که نیاز به گزارش داشته باشد به وقوع نپیوندد، منتظر گزارش تا یکشنبه نباشید.

سولیوان

اعتصاب در ایران‌ایر

سند شماره 124 استفاده اداری محدود3 نوامبر 1978 - 12 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10734به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی مرجع: تهران 10722 موضوع: اعتصاب در ایران‌ایر 1- نمایندگی پان‌آمریکن به سفارت گزارش داد که وضعیت در فرودگاه مهرآباد بهبود یافته و کلیه پروازهای پان آمریکن انجام می‌گیرد. تأخیر در پروازهای عصر روز 2 نوامبر به یک ساعت تقلیل یافت. تأخیر در پروازهای صبح روز 3 نوامبر کمتر از یک ساعت بود. کلیه خطوط هوایی خارجی در حال فعالیت هستند اما برخی از آنها با تأخیر بیش از پان آمریکن صورت می‌پذیرد.

2- اوضاع امنیتی در فرودگاه بهبود یافته است و نیروهای نظامی از هواپیماها و تأسیسات حفاظت می‌کنند. کارکنان ایران‌ایر که هنوز در حال اعتصاب‌اند از ورود به اداره منع شده‌اند.

3- پرواز باری پان آمریکن که قرار بود امروز انجام گیرد به تعویق افتاد اما پروازهای مسافری محموله‌های پستی را حمل می‌کنند. سولیوان

یک روز از زندگی یک بازداشتی در حکومت نظامی

سند شماره 125 خیلی محرمانه5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10775به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: یک روز از زندگی یک بازداشتی در حکومت نظامی خلاصه: برطبق گفته یک شاهد عینی شرایط بازداشت‌شدگان در حکومت نظامی در تهران به آن صورتی که ممکن است تصور شود خشن نیست. بیشتر بازداشت‌شدگان جوان می‌باشند و خیلی از آنها از قسمتهای فقیرنشین شهر هستند. افسران ارتشی از سر راه آنها کنار می‌روند تا در میان بازداشتی‌ها به تبلیغات بپردازند و آنان بین ارتش و پلیس که اغلب دستگیریها را انجام می‌دهد تمایز (و طرفداری) قائل می‌گردند. پایان خلاصه.

1- مایکل که حدوداً سی و چند ساله است و یک ایرانی ارمنی می‌باشد که حرفه او آرشیتکتی است و سرگرمیش عکاسی می‌باشد یک روز حدود 2 هفته قبل چند عکس از ارتش و پلیس در حال متفرق کردن جمعیتی در مقابل دانشگاه تهران گرفت. وی علیرغم تلاش برای دستگیر نشدن، با تحویل دادن دوربینش دستگیر شد. این چیزی است که او مشاهده کرد و انجام داد و به همین صورت برای دوستش یعنی کنسول سیاسی سفارت تعریف کرد.

2- به ترتیبی که معمول است، وی توسط پلیس به دادگاه ویژه حکومت نظامی، در بخش عباس آباد تهران برده شد. افسر ارتشی حرف او را شنید و با او موافق بود. وی گفت که اگر او بود مایکل را دستگیر نمی‌کرد ولی اکنون که دستگیری انجام شده است بایستی روال عادی کار را طی کند.

مایکل به یک پادگان ارتشی در نزدیکی مقر پلیس که به یک بازداشتگاه تبدیل شده است فرستاده شد. در آنجا تقریباً هزاران نفر وجود داشتند و مردان زمانی که از اتوبوس پیاده می‌شدند از زنان جدا می‌شدند. اغلب آنان جوان و از قسمتهای فقیرنشین جنوب تهران بودند. برخی تهرانیها نمی‌دانستند بلوار الیزابت و پارک فرح در کجا واقع شده‌اند (در قسمت شمالی مرکز شهر و نزدیک به اقامتگاههای دانشجویان دانشگاهها). آنان هرگز به آن حوالی نرفته بودند.

3- برخی از آنان در مورد دستگیرشدنشان به خاطر پخش مطالب ضدشاه و ضددولت صریح صحبت می‌کردند و یکی از آنان 13 ساله بود. دیگران مراقب بودند که صحبت نکنند. یک گروه از جوانان گفتند که در اتومبیلی برای آوردن گاز خانگی بوده‌اند که پلیس آنان را متوقف نمود و به مرکزشان بی‌سیم زدند، درست مثل اینکه دزدان فراری را دستگیر می‌نمایند (شاید موردی بوده که مشخصات اشتباهاً داده شده). خیلی از آنها به خاطر توقف بیش از حد بعد از ساعت منع عبور و مرور در آنجا حضور داشتند. چندین نفر قرار بوده که برای تحصیل به ایالات متحده بروند و نگران بودند مبادا دستگیری جلوی رفتنشان را بگیرد.

4- موضوع جالب توجه رفتار با آنان بود. غذا خوب بود و به خوبی هم سرو می‌شد.

افسران ارتشی مکرراً به بازداشتگاهی که در آنجا بود (مایکل) سر می‌زدند و نیاز به نظم و تمایل ارتش به صدمه نزدن به مردم را تشریح می‌کردند. افراد ارتشی به نظر می‌رسید از تمایز قائل شدن بین آنان و پلیس یعنی به مخالفت با پلیس مشعوف می‌گردیدند. بازداشت‌شدگان با افسران ارتشی به طور شفاهی ابراز موافقت می‌کردند و با آنان همکاری می‌کردند (چونکه می خواستند هر چه زودتر آزاد شوند). یک بازداشتی که ارمنی (مسیحی) بود مایکل را مطلع نمود و به وی گفت وی نباید در اینجا باشد چون هدف زندانی کردن فقط مسلمانهاست. تمامی این موضوعات مایکل را متأثر ساخت و او از برادرش و دیگرانی که در پی آزادی او بودند در مورد وضعیت خودش نگرانی کمتری داشت. با این وجود نگهبانهای نظامی که با سرنیزه‌های سوار شده بر اسلحه‌ها در راهرویی که بازداشتیها در مواقع معین برای استفاده از دستشویی از آن می‌گذشتند صف کشیده بودند، به نظر می‌رسید که اصلاً شوخی ندارند.

5- افرادی که در جستجوی مایکل بودند نتوانستند با هیچ‌یک از مقامات تماس حاصل نمایند. آنان می‌دانستند هیچ‌یک از اسامی و شماره تلفن‌ها آنان را به جایی نمی‌رساند. با دادن رشوه به یک گروهبان توانستند جابجایی‌های مایکل را به طور مبهم دنبال نمایند. (قرار زمانی برای حاضر شدن وی در دادگاه واقع در عباس آباد برای شنبه تعیین شده بود چونکه جمعه یعنی روز بعد از دستگیری او تعطیل بود). سرانجام یک نفر تماسی برقرار نمود (آنان هرگز ندانستند چه کسی) و مایکل روز جمعه بدون حضور در محکمه آزاد شد. در میان دلائلی که افرادی که در پی او بودند مورد استفاده قرار می‌دادند این بود که وی روی قراردادی با دولت کار می‌کند و باید یک پاسپورت دولتی به عنوان آرشیتکت سفارتخانه جدید ایران در کویت دریافت دارد و بنابراین توسط ساواک آزاد گردید.

6- در میان داستانهایی که مایکل شنید این بود که روزانه 2000 نفر دستگیر می‌شوند و برخی بدون اینکه حتی مورد بازجویی قرار گیرند چندین هفته در بازداشت می‌مانند. این مطلب هرگز ثابت و یا دلیل بر آن اقامه نشد و برخی پرس و جوهای محتاطانه سفارت از طریق رابطین نظامی باعث انکار از جانب فرماندهان حکومت نظامی گردید.

7- پر سروصداترین و جالب‌ترین بازداشتی که مایکل با وی برخورد کرد پدربزرگی 80 ساله بود که مشغول خواندن قطعاتی از شاعر مخالف سعدی با صدای بلند بود.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 5 نوامبر

سند شماره 126 خیلی محرمانه5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10776به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 5 نوامبر خلاصه: تظاهرات گسترده این بار منجر به برخورد خشونت‌آمیز در تهران گردید. سربازان

در 3 نوامبر در نزدیکی دانشگاه تهران با دانشجویان برخورد کردند و در 4 نوامبر به طرف همان جمعیت (دانشجویان) تیراندازی کردند. مطبوعات پر از گزارشاتی هستند مبنی بر اینکه کریم سنجابی ممکن است دولت تشکیل دهد و شاید در قدرت با امینی سهیم شود.

در هر حال خمینی تهدید کرده است هر که با رژیم فعلی طرف معامله شود وجهه‌اش را درنظر عموم از بین خواهد برد. بنی احمد نماینده مخالف در مجلس در اعتراض به تصرف عنوان شده شهر پاوه توسط سالارجاف نماینده آن شهر استعفا نمود. کمیته قضایی مجلس در محروم نمودن یاسینی از مصونیت پارلمانیش به توافق رسید. خروج چهره‌های ساواک یعنی نصیری و ثابتی از ایران ممنوع اعلام شد. ایران‌ایر اعلام نموده اگر اعتصابیون تا 6 نوامبر بر سر کارهایشان بازنگردند پرسنل نیروی هوایی در ایران‌ایر فعالیت خواهند کرد. به طوریکه گزارش شده گنجی وزیر آموزش و پرورش استعفایش را تسلیم نموده است. پناهی وزیر جدید علوم امروز استعفا کرد. بانک ملی محدودیتهایی در مورد خروج ارز از ایران قائل شد. آتش و اغتشاش امروز در سراسر تهران وجود داشت. پایان خلاصه.

1- تظاهرات مجدداً در خلال آخر هفته سراسر ایران را فراگرفت. برای اولین بار در طول چندین هفته تهران شاهد بدترین آشوب بود. کنسولگریها از تبریز و شیراز گزارش می‌کنند تظاهرات در تبریز با گاز اشک‌آور متفرق شد و در شیراز هواپیمایی آرام بود. در شیراز اتوبوسی که از مدرسه بین‌المللی خارج می‌شد زیر ضربات سنگ قرار گرفت لیکن هیچ‌گونه جراحتی به وجود نیامد. از بابل مرگ دو نفر گزارش شد. در تمام شهرهای تحت حکومت نظامی و بدون حکومت نظامی بلااستثناء جمعیت انبوهی در خیابانها بود.

2- در تهران که برای روزها شاهد راهپیمایی دانشجویان بدون خشونتی قابل ملاحظه بود، هنگامی که دانشجویان سعی داشتند از دانشگاه تهران به طرف خیابانها حرکت کنند سربازان به روی جمعیت تیراندازی کردند. این نمایش دو بار در 3 و 4 نوامبر هنگامیکه دانشجویان قصد داشتند یک مرتبه دانشگاه را ترک کنند اجرا شد. در اولین روز سربازان با استفاده از باطوم به جمعیت یورش بردند و گاز اشک‌آور شلیک کردند. دانشجویان در گروههای همیشگی و به شیوه جنگ و گریز به اخلالگری پرداختند و به ساختمانها در منطقه آسیب رساندند. دیروز راهپیمایی بزرگ داخل دانشگاه با برخورد با سربازان در راه ورودی اصلی دانشگاه روبرو شد، هنگامیکه سربازان به آنان گفتند که متفرق شوند به طرفشان سنگ و بطری پرتاب کردند. یک شاهد عینی به خبرنگار گفت که سربازان گاز اشک‌آور شلیک کردند، سپس تیرهوایی شلیک کردند و سرانجام به طرف جمعیت تیراندازی کردند. گزارشات مربوط به تلفات به طور وسیعی با یکدیگر اختلاف دارند. این واقعه شبیه واقعه میدان ژاله نبود ولی گزارشات اشاره به چیزی بین 2 و 10 کشته دارند. دولت تیراندازی را قبول دارد ولی در این مورد که تلفاتی وجود داشته انکار می‌ورزد. رئیس دانشگاه تهران که تلاش نموده اعتبارش را در نزد دانشجویان حفظ کند نیز با اینکه 11 نفر زخمی شدند منکر کشته شدن کسی گردید. در

هرحال این واقعه بدترین واقعه از زمان میدان ژاله بود. تیراندازی مانع مردم در غارت و چپاول بانکها، مغازه‌ها و غیره در تمام نقاط شهر نشد و تا هتل اینترکنتینانتال نیز کشیده شد.

3- مطبوعات پر است از گزارشاتی در مورد اقدامات و حرکات سیاسی که معمولاً در اطراف دولتی به ریاست سنجابی رهبر جبهه ملی و شاید در ائتلاف با نخست‌وزیر پیشین علی امینی دور می‌زند. انتظار می‌رود سنجابی فردا از پاریس بازگردد و حدس زده می‌شود که شاه او را برای بحث بر سر تشکیل یک دولت فراخواهد خواند. تمام این مطلب نامشخص خواهد ماند، خصوصاً این احتمال که امینی و جبهه ملی با یکدیگر همکاری نمایند. داریوش فروهر سخنگوی جبهه ملی دیروز شدیداً از علی امینی به خاطر مانورهای پشت پرده انتقاد کرد. علاوه بر این آیت‌الله خمینی مجدداً هرگونه آشتی و مصالحه‌ای را رد کرده است و اضافه نموده هرشخصی که با رژیم مذاکره نماید وجهه‌اش را در نظر عموم از بین خواهد برد. یک مقام ارشد جبهه ملی به طور خصوصی خمینی را متهم به بی‌مسئولیتی نمود و گفت «وی مثل یک خدای دروغین عمل می کند» ولی ما هیچ‌گونه نشانه‌ای در دست نداریم که وی یا هر مخالف دیگری جرئت کند به طور علنی خمینی را مورد حمله قراردهد. آیت‌الله شریعتمداری بر این موضع که وی فقط خواستار رعایت قانون اساسی است تصریح نمود. موضع وی به طور ضمنی جدایی وی از آیت‌الله خمینی را می‌رساند ولی شریعتمداری مثل رهبران مخالف دیگر از عنوان کردن علنی اینکه خمینی اشتباه می‌کند می‌ترسد.

4- مطبوعات گزارش می‌کنند منوچهر گنجی وزیر آموزش و پرورش استعفایش را تسلیم نموده و دیگر در جلسات کابینه شرکت نمی‌کند. امروز پناهی وزیر علوم و آموزش عالی نیزاستعفا کرد.

5- احمد بنی‌احمد نماینده مخالف مجلس در اعتراض به تصرف شهر پاوه (کرمانشاهان) توسط عاملان سالار جاف نماینده آن شهر در مجلس استعفاء کرد. او سالارجاف را متهم به سازماندهی ضدتظاهرات خشن برعلیه شهر خود سالارجاف و نیز بستن راههای ورودی شهر توسط عوامل مسلح نمود. بنی احمد خواستار آن شد که سالارجاف از مصونیت پارلمانیش محروم گردد و سپس محاکمه شود. در این بین سالارجاف تا زمانیکه کمیته قضائی مشغول بررسی و تحقیق است در ساختمان مجلس محبوس شده است. کمیته فعلاً منصور یاسینی نماینده مجلس را از مصونیت پارلمانی محروم کرده و مجلس در این مورد تصمیم خواهد گرفت. یاسینی که نماینده تهران است متهم به فساد می‌باشد.

6- نصیری رئیس سابق ساواک و پرویز ثابتی مقام عالیرتبه تازه برکنار شده تا هنگام پاسخ به اتهاماتشان در رابطه با تصدی طولانیشان در ساواک از ایران نمی‌توانند خارج شوند. مقامات قضایی پاسپورت آنها را توقیف کرده‌اند.

7- اعتصاب اساساً سیاسی ایران‌ایر ادامه می‌یابد و شرکتهای هواپیمایی خارجی که به پرسنل زمینی ایران‌ایر متکی هستند پروازهایشان به ایران را لغو کرده‌اند. به طوری که گزارش

شده مدیریت به اعتصابیون گفته است اگر تا 6 نوامبر به سر کارهایشان بازنگردند پرسنل نیروی هوایی در ایران‌ایر فعالیت خواهند نمود.

8 - بانک ملی ایران دیروز برای جلوگیری از خروج ارز به خارج اقدام نمود. بر اساس مقررات جدید در هر یک از نقل و انتقالات بیش از 5000 دلار انتقال نمی‌یابد و مشتریان بایستی مدارکی که نشان دهنده احتیاجشان برای انتقال پول باشد ارائه دهند. دیگر بانکهای تجاری از این اقدام پیروی کردند. سولیوان

5نوامبر، روز خشونت و آتش‌سوزی

سند شماره 127 خیلی محرمانه5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10782به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: 5 نوامبر، روز خشونت و آتش‌سوزی 1- گروههای بزرگی قبل از ظهر شروع به اجتماع در نقاط مختلف شهر خصوصاً مناطق جنوبی حساس و شلوغ مثل میدان ژاله و دانشگاه نمودند. به تدریج با گذشت زمان، جمعیت این مناطق را ترک کرده و به طرف خیلی از نقاط شهر سرازیر گردیدند و شروع به ایجاد حریق در بانکها، سینماها، اتومبیلها، اتوبوسها، دفاتر شرکتهای هوایی و غیره نمودند. پرده‌ای از دود جنوب تهران را پوشانده است و از پنجره‌های رو به شمال سفارت ما می‌توانیم آتش‌سوزیهایی را ببینیم. به نظر می‌رسد آتش نشانان در رسیدن به صحنه آتش مشکلاتی دارند و یا به سادگی خود را کنار کشیده‌اند تا آتش‌سوزی ادامه یابد.

سفیر انگلیس اطلاع داد که ساعت 17 به وقت محلی سفارتخانه که بدون محافظ بوده مورد حمله واقع گردید و مدخل ورودی ساختمان سفارت تصرف شده است. ما به مقامات حکومت نظامی اطلاع دادیم تا کمک بفرستند. سربازان اکنون بدانجا وارد شده اند ولی سیستم تلفنی سفارت انگلیس کار نمی کند و ما هیچ‌گونه گزارشی از خسارت نداریم.

2- هیچ‌گونه گزارش موثقی در رابطه با تلفات نداریم. اینطور به نظر می‌رسد که نیروهای امنیتی فی‌الواقع از نیروی زیادی در طول روز استفاده نکردند ولی اکنون (ساعت 18 به وقت محلی) گزارشاتی از تیراندازی سنگینی در جنوب تهران در دست داریم. محوطه سفارت توسط سربازان محاصره شده و خیابانهای منتهی به سفارت بسته شده‌اند. هیچ‌گونه گزارشی از وارد شدن صدمه به آمریکاییان نداریم ولی به چهار آمریکایی که در هتل والدورف بودند و هتل آنها به آتش کشیده شد، پناه داده‌ایم. ما بعد از ظهر به جامعه آمریکاییان توصیه کردیم در خانه‌هایشان بمانند مگر اینکه مسافرتشان ضروری باشد. خیلی از شرکتها تاکنون کارمندانشان را به آمریکا فرستاده‌اند. امروز عصر ما یک مشاور دوم خواهیم فرستاد تا به آمریکاییان توصیه نماید صبح را در خانه‌ها بمانند تا اینکه ما فرصتی بیابیم که وضعیت امنیتی در شهر را مورد ارزیابی قرار دهیم. مدارس آمریکایی فردا بسته خواهند بود.

3- نظریه: تعداد تظاهرکنندگان امروز احتمالاً از تعدادی که در تظاهرات 7 سپتامبر که منجر به برقراری حکومت نظامی شد بیشتر بوده است. شاهدان عینی اشاره کرده‌اند گروه کوچکی از میان جمعیتی در حدود 400 یا 500 نفر مشغول چپاول، آتش‌زدن و تخریب بوده‌اند و مابقی جمعیت به تماشا مشغول بودند و پلیس و ارتش یا حضور نداشتند و اگر هم حضور داشتند هیچ ممانعتی به عمل نمی‌آوردند. تظاهرات وسیع امروز ممکن است تا حدودی پاسخی باشد به تیراندازیهای دیروز در دانشگاه. ولی در شهر گمان بر این می‌رود که بحران جاری به سرعت به اوج خود خواهد رسید، به نظر می‌رسد که رهبران مختلف برای سرعت بخشیدن به تصمیمات بحرانی و حاد بیشترین تلاششان را به نحو احسن به خرج می‌دهند. شهر از شایعات پر شده است و به نظر می‌رسد دسته‌های مردم اغلب بر اساس همین شایعات عمل می‌کنند. ساعت منع عبور و مرور برای امشب در ساعت 21 تعیین شده است.

4- روشن است که نمی‌توان اجازه داد وضعیت فعلی برای مدت طولانی‌تری ادامه یابد. جبهه ملی در تلاش است تا به یک راه‌حل سیاسی دست یابد. اگر این تلاش ناموفق باشد، ما انتظار داریم که ارتش تلاش نماید تا در عرض 48 ساعت آینده، راه‌حل نظامی را تحمیل نماید. سولیوان

وضعیت امنیتی، نیمه شب 5 نوامبر

سند شماره 128 خیلی محرمانه5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10788به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: وضعیت امنیتی، نیمه شب 5 نوامبر 1- از زمان گزارش سفارت در ساعت 6 بعد از ظهر، بعد از اعلام برقراری مقررات منع عبور و مرور شبانه در ساعت 9 شب خشونتها در تهران به تدریج رو به کاهش نهادند. تا آنجایی که مطلعیم ارتش و پلیس به سرعت، آرایش اجرای مقررات منع عبور و مرور شبانه را به نحو مؤثری به خود گرفته‌اند. در حالیکه هنوز آتش و دود در نقاطی به چشم می‌خورد و صدای شلیک سلاحهای کالیبر کوچک هر از گاهی و به صورت چند تایی، درست بعد از ساعت منع عبور و مرور شبانه شنیده می‌شد، به نظر می رسد که شهر به طور کلی و احتمالاً به طور موقت، آرام باشد.

2- بحران تهران در مناطق نمایندگیهایمان انعکاسی نداشت. گزارشات واصله از اصفهان، تبریز و شیراز حکایت از آرامش نسبی در آن مناطق می‌کند. اعمال خشونت‌آمیز توسط افراد جوان آشوبگر از جمله به آتش کشیدن ساختمانها و ماشینها و غیره در تهران متمرکز شده است. با ارزیابی اطلاعات موجود و در حالی که در طول روز آمریکاییان و دیگر خارجیان خودشان را در موقعیت سختی می‌دیدند و سفارت انگلیس به شدت خسارت دید، لکن مطلعیم که هیچ فرد آمریکایی و یا خارجی دیگری صدمه جانی ندیده است. بدیهی است که

با روشنایی روز، ممکن است این نظریه بیش از اندازه خوش‌بینانه از آب درآید.

3- آزادی که امروز اخلالگران از آن بهره‌مند بودند (نیروهای مسلح یا پلیس خیلی کم دست به مداخله زدند.) شگفت‌آور بود. به نظر می‌رسد که ارتش هنوز هم اعتبار و نفوذ کافی برای اعمال قدرت داشته باشد (به دلیل کنترل مقررات منع عبور و مرور شبانه که ظاهراً مؤثر بوده است) اما دولت ایران بایستی اقداماتی را جهت تأمین میزان مشابهی از ثبات، در مدت روز در خلال کارهای روزمره، به عمل آورد. در غیر این صورت فردا آشوبها و ناآرامیهای زیادی را پیش‌بینی می کنیم، چیزی که رشته‌های از هم گسسته پایتخت این کشور یارای آن را ندارد. سولیوان

وضعیت رو به وخامت کارگری در ایران

سند شماره 129 استفاده اداری محدود5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10816به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: وضعیت رو به وخامت کارگری در ایران 1- خلاصه: وضعیت کارگری به عنوان قسمت کوچکی از کل وضعیت مجموعه اقتصادی - سیاسی در ایران، به سرعت رو به وخامت می‌رود. اعتصاب شرکت ملی نفت ایران ابعاد هشدار دهنده و خطرناکی به خود گرفته است. اعتصاب هواپیمائی ملی ایران کل پروازهای داخلی و بین‌المللی را به طور کامل متوقف کرده است و نیز رفت و آمد هواپیماهای خارجی را تهدید به توقف می‌کند، و شرکت مخابرات ایران یک بار دیگر به دلیل مسایل و درگیریهای کاری، حداقل به طور جزئی، متأثر و دچار نابسامانی شده است. بسیاری از وزرای دولت، به دلیل اعتصاب کارگران به طور جدی در تنگنا قرار گرفته‌اند. اعتصابها و دیگر فعالیتها و اقدامات کارگران به طور فزاینده‌ای در حال سیاسی و ضدبیگانه شدن هستند. پایان خلاصه.

2- همانطور که به طور جداگانه گزارش شد، اعتصاب شرکت ملی نفت ایران به طور جدی تا مرز تأثیرگذاری بر صادرات نفت ایران ادامه دارد و احتمالاً ایران را با جدی‌ترین تهدید همه جانبه اقتصادی روبرو خواهد ساخت. روز 5 نوامبرگسترش اعتصاب به رانندگان کامیونهای شرکت ملی نفت ایران سرایت نمود، و در نتیجه حداقل به طور موقت در تهران، بنزین برای مصرف عموم مردم در دسترس نیست. جریان ترافیک مثل خون در رگهای حیات اقتصادی تهران است. در صورتی که شیرها بسته بماند، صدمه ناشی از تعطیلی پمپ بنزینها غیرقابل تحمل خواهد بود. منابع و رسانه‌های گروهی گزارش می‌دهند که رانندگان کامیون و مأمورین پمپ بنزینها به پشتیبانی از اعتصاب کارگران شرکت ملی نفت و سایرین اعتصاب کرده‌اند زیرا آنها از خرابکاری بیم و واهمه دارند. کاهش تحویل مواد سوختنی گرمازا و کپسولهای گاز، به سرعت می‌تواند فعالیت و کارکرد ادارات، مدارس و آسایش‌خانه‌ها را تحت‌الشعاع قرار دهد. چرا که در حال حاضر هوای تهران زمستانی است.

3- اعتصاب هواپیمائی ملی ایران به شکلی کاملاً مؤثر جریان دارد و تمام سرویسهای هواپیمائی ملی ایران چه داخلی و چه خارجی، دچار وقفه شده است. کفیل مدیرعامل پان‌آمریکن در ایران به مقامات سفارت اطلاع داد که خطوط هواپیمایی خارجی ارائه سرویس به فرودگاه مهرآباد را ادامه می‌دهند، مگر اینکه اعتصاب کارگران شرکت نفت در آینده نزدیک تأمین سوخت برای این پروازها را مورد تهدید قرار دهد. خواستهای اعتصاب کنندگان کاملاً سیاسی است (نگاه کنید به گزارش 10722 سفارت در تهران) و گزارشات ناموثق حاکی است که آخرین آنها عبارت از تحت فشار گذاشتن تیمسار فضلی مدیرعامل هواپیمائی ملی ایران برای استعفاء است.

4- رسانه‌های خبری گزارش می‌دهند که کارکنان شرکت سهامی مخابرات ایران برای دومین بار دست به اعتصاب زده‌اند، ما تصدیق کرده‌ایم که حداقل تعدادی از کارگران پست، تلفن و تلگراف در اعتصاب هستند ولی وضعیت دقیق افراد باقیمانده شرکت مخابرات ایران روشن نیست. دوهزار نفر از کارمندان بانک مرکزی برای دومین بار در 5 نوامبر 1978 اعتصاب کرده‌اند.

5- وضعیت کارگران در سایر بخشهای عمومی و خصوصی به طور مساوی وخیم است. تعدادی از وزارتخانه‌های دولتی به طور جدی در تعطیلی به سر می‌برند. و در حالیکه ما تاکنون گزارش درستی در مورد بخش خصوصی نداریم، برداشت ما این است که اعتصابات به طور فزاینده‌ای جامعه تجاری ایران را رو به ضعف برده است. به مجرد اینکه جزییات بیشتری در دسترس قرار گیرد، اطلاع داده خواهد شد. تظاهرات متعددی حداقل در مورد یکی از وزارتخانه‌ها (وزارت اقتصاد و دارائی) به تهاجم علیه دفاتر و تخریب فیزیکی و آسیب دیدن تعدادی از پرسنل، تبدیل شده است. در 1 نوامبر مداخله نظامی وضعیتی را که یکی از معاونین وزارتخانه فوق، کشتار وحشتناک 300 - 400 نفر از کارمندان متمرد توسط یک گروه بزرگ مسلح به چاقو و طرفدار شاه توصیف می‌نمود، در آخرین لحظات دفع کرد.

6- شاید نگران کننده‌ترین جنبه وضعیت جاری این باشد که انگیزه کارگران اعتصابی از نان و کره به مسایل و امور سیاسی تحول پیدا کرده است. اعتصاب کنندگان در حال حاضر تقریباً به طور عام خواستهای آزادی زندانیان سیاسی، خاتمه دادن به حکوت نظامی، لغو قراردادهای نفتی، لغو قراردادهای همکاری فنی خارجی و در بسیاری از موارد سقوط شاه را مطرح می‌کنند. شعارهای حمایت از آیت‌الله خمینی رهبر مذهبی تبعیدی بین کارگران اعتصابی مشترک است. بسیاری از حیاتی‌ترین خدمات کشور در معرض اثرات ناشی از درگیری کاری واقع شده اند.

7- هر روز که می‌گذرد اعتصابات و دیگر فعالیتها و اقدامات بیشتر جنبه ضدخارجی پیدا می‌کند (و به دلیل حضور گسترده ایالات متحده در اینجا قاعدتاً بیشتر ضدآمریکایی). همه اعتصاب‌کنندگان شرکت ملی نفت ایران، شرکت مخابرات ایران و هواپیمایی ملی ایران در میان

خواسته‌هایشان، اخراج کارکنان خارجی را مطرح می‌کنند. حوادث جداگانه‌ای مبنی بر تهدیدات مستقیم علیه کارکنان اروپایی و آمریکایی مؤسسات مشخص صورت گرفته است. آخرین گزارش این است که در تاریخ 5 نوامبر مشاوران آمریکایی که با وزارت کار همکاری می‌کنند به زور از دفاتر کارشان اخراج شده‌اند.

8 - مطالب فوق در 5 نوامبر قبل از استعفای دولت شریف امامی نوشته و تهیه شد. اهداف اولیه دولت نظامی جدید اعاده نظم و تأمین برگشت اعتصابیون به سر کارشان است. از نقطه‌نظر وخامت وضع کارگران مسئله اخیر یک آزمایش مهم و خطیر در مورد قدرت حل و توانائیهای مؤثر دولت جدید خواهد بود. سولیوان

دستورالعمل مسافرت به ایران

سند شماره 130 بدون طبقه‌بندی5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 282017 به: کلیه نمایندگیهای سیاسی و کنسولی موضوع: دستورالعمل مسافرت به ایران تا اطلاع ثانوی سفارت در تهران توصیه می‌کند که از مسافرت غیرضروری به مقصد تهران اجتناب شود. برخی پروازهای بین‌المللی همانند 5 نوامبر بر فراز تهران پرواز خواهند کرد.

ونس

گزارش وضعیت ایران، شماره 1 مورخ 5 نوامبر 1978

سند شماره 131 سرّی5 نوامبر 1978 - 14 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 282041 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک و جنوب آسیا، کاراکاس، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس.

موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 1 مورخ 5 نوامبر 1978 1- اواخر امروز شاه به سفیر آمریکا سولیوان و سفیر انگلستان پارسونز اطلاع داد که دولت فعلی برکنار و به جای آن دولتی نظامی به ریاست ژنرال ازهاری رئیس فعلی ستاد مشترک ارتش به عنوان نخست‌وزیر جایگزین خواهد شد، نظامیان و سربازان در سرتاسر تهران در مقیاس وسیعی در حال جابجایی برای ایجاد نظم و قانون هستند.

2- امروز زد و خورد بین نیروهای امنیتی و تظاهرکنندگان ادامه یافت و این در حالی است که بدترین آشوب تهران در طی ده سال اخیر به دومین زد و خورد کشیده شد. جماعات زیادی در قسمتهای مختلف شهر گرد آمده بودند. گروههای آشوبگر در خیابانها در حین عبور به این سو و آن سو می‌رفتند و ماشینها، اتوبوسها، دفاتر هواپیمایی، بانکها، سینماها و دیگر

ساختمانها را به آتش می‌کشاندند. جمعیتها وارد محوطه سفارت انگلستان شدند ولی هیچ‌گونه خسارتی گزارش نشده است. حلقه‌ای از افراد پلیس از سفارت آمریکا حفاظت می‌کنند. تا ساعت 3 به وقت تهران هیچ‌گونه حادثه‌ای در ارتباط با آمریکاییان گزارش نشده است. شهر نسبتاً آرام بود ولی زد و خوردهای پراکنده‌ای رخ داد.

3- توصیه‌هایی در مورد به تعویق انداختن مسافرتهای غیرضروری به ایران داده شده و سفارت به شهروندان آمریکایی توصیه نموده است که در خانه بمانند.

4- اعتصاب در تأسیسات نفتی همچنان ادامه دارد. در چهارم نوامبر کل تولید نفت 85/1 میلیون بشکه در روز بود که نسبت به روز قبل کاهش یافته است. کارکنان دفتر مرکزی شرکت ملی نفت ایران در تهران نیز به اعتصاب پیوستند. دولت ایران محدودیتهایی برای خروج ارز از کشور وضع نموده است. ونس

ناآرامی شهری در تهران

سند شماره 132 بدون طبقه‌بندی شماره گزارش: 68460512786 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ناآرامی شهری در تهران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) ناآرامیهای مردم در تهران. ایران در خلال روز 5 نوامبر متشنج بود و به طور کلی تا ساعت منع عبور و مرور 2100 به وقت محلی ناآرامیها ادامه داشت. در مدت شب وضعیت عموماً با وجود تیراندازیهای پراکنده با سلاح سبک آرام بود. از ساعت 500 در پایان منع ساعات عبور و مرور شبانه در خیابانها تردد به طور معمول انجام شد. تانکها، کامیونها و نیروهای نظامی که شمار آنها زیاد به نظر می‌رسد وارد شهر شده‌اند تا ساعت 0800 به وقت محلی حادثه‌ای گزارش نشده است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: ساعات منع عبور و مرور 2100-0500 برای تهران به طور قابل توجهی آرام بود با چند شلیک پراکنده سلاح‌های سبک، کمی پس از ساعت 0500 به وقت محلی، ترافیک در خیابانهای اصلی به جریان افتاد. اولین ترددهای نظامی در حدود ساعت 0500 به وقت محلی مشاهده شد که عبارت بودند از تعداد کمی نفربر زرهی بی تی آر 060 در ساعت 0615 به وقت محلی یک رگبار گلوله که با سلاح سبک شلیک شده بود، شنیده شد. تخمین زده می‌شود که محل شلیک چندین چهارراه دورتر از سفارت باشد. در ساعت 0655 به وقت محلی تعداد زیادی تانک چیفتن (15-20 فروند) و تعدادی خودروهای شناسایی اسکورپین (8-10 فروند) به صورت آرایش کاروان با کامیونهای 5/2 تنی که سربازان را حمل می کردند به طرف غرب خیابان تخت‌جمشید در حرکت بوده‌اند و از جلوی سفارت عبور نمودند. بعداً

کامیونها و جیپهای دیگری که حامل سربازان بودند در خیابان در نزدیکی سفارت دیده شدند. در حال حاضر پرسنل نظامی ایران برای نگهبانی از سفارت اضافه شده‌اند. هیچ حادثه‌ای تا ساعت 0800 به وقت محلی روز 6 نوامبر گزارش نشده است.

در ساعت 800 به وقت محلی تردد خودروهای شخصی تقریباً به حالت عادی درآمده است، با وجودی که تردد اتوبوسها محدود گزارش شده و ترافیک تاکسیها هم تقلیل یافته گزارش شده است، DATT و ALUSNA در حرکت از خانه‌شان در حوالی شمال شهر تا سفارت، حدود ساعت 0700 به وقت محلی خسارات فیزیکی کمی با حضور نظامی مختصری را در قسمتهای شمالی شهر مشاهده نموده‌اند. به هر حال، به تدریج که آنها به نواحی جنوب شهر رفتند تعداد زیادی ساختمانها (8 تا 10 طبقه مرتفع) سوخته بودند، بسیاری از آنها هنوز دود می‌کردند و در چندین مورد به تل خرابه‌ای تبدیل شده بودند. بانکها (داریوش، ملی، ایران و هلند) سینماها و مجتمع‌های مسکونی، پمپ بنزین‌ها هدفهای اصلی بودند. یک ساختمان مسکونی 10 طبقه که مرکز مهم فروش اتومبیل بی‌ام‌و بود، چند چهارراه دورتر از سفارت فروریخته است. تعداد زیادی اتومبیلهای نو منهدم شده بودند. خرده‌ریزها و آشغالها به خیابان ریخته شده بودند و در ساعات دیروقت شب 5 نوامبر هنوز در حال سوختن بودند و در ساعت 0700 روز 6 هنوز دود می کردند. تعداد زیادی کارگر، عمدتاً افغانستانی دیده می‌شوند که وسائل خود را بسته‌بندی کرده و روی پشت خود گذاشته بودند و از محلهای موقت زندگیشان (چادر و کلبه‌های نزدیک محل کارشان) به طرف جنوب در حرکت بودند.

ناآرامیهای شهری در ایران

سند شماره 133 بدون طبقه‌بندی شماره گزارش: 68460513786 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی.سی عنوان: ناآرامیهای شهری در ایران 16- خلاصه: گزارش حاوی مطالبی در مورد ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (بدون طبقه‌بندی): مستشاری نیروی دریایی آمریکا و آرما در ساعت 1000 به وقت محلی روز 6 نوامبر در مناطق پایین شهر تهران پیاده گشت زدند. موارد زیر مشاهده گردید: تقاطع خیابان روزولت و تخت جمشید 12 الی 14نفر نظامی با دو خودرو و یک جیپ روسی و یک کامیون 5/2 تن آمریکایی دیده شدند. افراد به تفنگ ژ - 3 مسلح بودند و یک مسلسل در پشت جیپ مستقر شده بود. آنها شهروندان ایرانی را متوقف می‌کردند و در یک مورد شخصی را مورد بررسی قرار دادند. ترافیک منطقه سبک‌تر از حد معمول بود.

نیروهای دیگری در نزدیکی سفارت ایالات متحده مشاهده نشدند. بقایای خسارات ناشی

از خشونتهای روز قبل به کندی از خیابانها پاکسازی شده‌اند. افسر گزارشگر عملیات ساختمانی معمولی را در یک ساختمان نوساز نزدیک سفارت مشاهده نمود. بعضی از مغازه ها باز بودند، نانواییها نان می‌فروختند. تقریباً تجمع زیادی در قسمت ویزای تحصیلی گزارش شده است، حدود 150 نفر دانشجو برای اخذ ویزا اقدام نموده‌اند. در خلال تظاهراتی که دیروز انجام شد اتومبیل‌هایی دیده شدند با چراغ روشن حرکت می‌کردند، گفته شده که این به معنی علاقه‌مندی رانندگان به این حرکت بوده است. امروز در مدت قدم زدن، افسر گزارشگر تعدادی اتومبیل مشاهده نمود که چراغشان روشن بود. افسر گزارشگر مشاهده نمود پشت دیوار خیابان به انگلیسی نوشته شده است «مرگ بر شاه ایران» مقداری کاغذهای دست‌نویس مشاهده شد که همین پیام را به فارسی نوشته بودند. افسر گزارشگر به وسیله تلفن مطلع گردید که سفر برنامه‌ریزی شده وابسته سفارت به اصفهان لغو شده است.

اوضاع ایران

سند شماره 134 خیلی محرمانه6 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10797به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: اوضاع ایران 1- هنگامی که اعلامیه دولت نظامی در ساعت 8 روز 6 نوامبر برخلاف پیش‌بینی من از طریق رادیو تلویزیون ملی ایران پخش نشد من به رئیس دفتر شاه اصلان افشار تلفن کردم تا دریابم که چه اشکالی پیش آمده است.

2- افشار گفت که شاه در آن لحظه یعنی ساعت 830 مشغول ضبط ویدئویی بیانیه خود بوده و این اعلامیه در ظرف یک ساعت از طریق رادیو پخش خواهد شد ولی تلویزیون بعداً یعنی عصر آن روز آن را پخش خواهد نمود.

3- ارتشبد ازهاری که به عنوان نخست‌وزیر جدید معرفی خواهد شد درخواست نموده که با ژنرال گست که دفترش در همان ساختمان است ملاقات نماید. من به ژنرال گست گفته‌ام که به ازهاری در رابطه با حمایت دولت ایالات متحده اطمینان دهد و بگوید که به هر ترتیب که برای وی مناسب باشد من برای ملاقات با او آماده خواهم بود. گست پس از ملاقات خود با وی به من گزارش خواهد داد. سولیوان

ادامه گزارش سیاسی - امنیتی، 6 نوامبر

سند شماره 135 خیلی محرمانه6 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10832به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: ادامه گزارش سیاسی - امنیتی، 6 نوامبر 1- کنسولگری اصفهان، خشونتهای پراکنده‌ای را به دنبال اعلام دولت نظامی جدید در

هنگام ظهر، گزارش می‌دهد. امروز صبح، به دنبال پخش اعلامیه‌های دانشجویان مبنی بر دعوت به قیام مسلحانه در صورت برقراری دولت نظامی، حکومت نظامی نیروهای خود را به شدت تقویت نموده است. ده دقیقه از اعلان رسمی نگذشته بود که تظاهرات به درگیری خشونت‌آمیز گروههای کوچک با سربازان منجر گشت. حداقل در چهار محل تیراندازی گزارش شد. از جمله نزدیک کنسولگری، جمعیت ساختمان اداره شرکت هواپیمائی «گرومن» را سنگ‌باران کردند، شیشه‌ها را شکستند و به سرعت پراکنده گشتند. جمعیت زیادی در محوطه دانشگاه گرد هم آمده و به طوری که گزارش می‌شود، منتظر عکس‌العمل خمینی نسبت به حکومت نظامی هستند.

با در نظر گرفتن حمله به اداره «گرومن» کنسولگری اصفهان همان توصیه‌ای را که دیروز در تهران انتشار یافت (ولی امروز آن را عوض کرد) جهت آگاهی اتباع آمریکایی منتشر ساخته است: از شهروندان آمریکایی خواسته می‌شود که به خانه‌های خود رفته و تا اطلاع ثانوی از سوی کنسولگری در آنجا بمانند.

2- کنسولگری تبریز تظاهرات وسیعی را در اطراف کنسولگری گزارش می‌دهد. ظاهراً نیروهای امنیتی به طور مؤثر قادر به کنترل تظاهرات نیستند.

3- به نظر می‌رسد که اغتشاش در خیابان شاهرضا و محوطه دانشگاه تهران اوج می‌گیرد.

سولیوان

گزارش وضعیت ایران، شماره 2 - 6 نوامبر 1978

سند شماره 136⁽¹⁾سرّی6 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن - 282065 به: تمام پستهای دیپلماتیک آمریکا در اروپا (فوری) و خاور نزدیک و آسیای جنوبی، کاراکاس، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس (در توکیو به وزیر شلزینگر برسد) موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 2 - 6 نوامبر 1978 1- بعد از استعفای دیروز شریف امامی نخست‌وزیر، بامداد امروز شاه ارتشبد ازهاری را به عنوان رئیس یک دولت نظامی معرفی کرد.

در یک سخنرانی آشتی‌جویانه، شاه گفت که او یک «دولت مراقب» برای جلوگیری از هرج و مرج و بی‌نظمی را، زمانی تشکیل داد که دیگر هیچ شانسی برای یک ائتلاف وجود نداشت. او قول داد «اشتباهات گذشته، اعمال غیرقانونی و ظلمها و فسادها» را جبران کند. او متعهد شد که به زودی یک دولت ملی را بر سر کار بیاورد تا آزادیهای اساسی را برقرار ساخته، یک انتخابات عمومی انجام دهد. تصمیم شاه بعد از دو روز آشوب در تهران و اعلام مخالفت

دیروز جبهه ملی مبنی بر اینکه به علت مخالفت با «رژیم سلطنتی غیرقانونی» به آیت‌الله خمینی پیوسته است، اتخاذ شد.

2- طبق گزارش سفارت ما، امروز اوضاع تهران بهتر بود. با وجودی که دولت نظامی مکرراً اعلام نمود که محدودیتهای قوانین نظامی شدیداً اعمال می‌شود و به شرکت‌کنندگان در تظاهرات تیراندازی خواهد شد، لیکن مردم در سراسر بخشهای تهران برای سومین روز متوالی مجتمع شدند و تیراندازی تانک و آتش مسلسل (البته بیشتر هوائی) در بخش جنوبی شهر گزارش شده است، آتش سوزیهای دیروز فروکش کرده و شاید چند آتش‌سوزی جدید روی داده باشد.

سفیر سولیوان گزارش می‌دهد که سیل نظامیان آن طور که او انتظار داشت ظاهر نشد، اگرچه واحدهای زرهی جلب‌نظر می‌کنند. وقتی که شاه با سولیوان تماس گرفت تا تشکیل دولت نظامی را به اطلاع او برساند، سولیوان به او گفت که تجمعات مجدداً در حال شکل‌گیری بودند و معدود سربازان حاضر منفعل به نظر می‌رسیدند. شاه قول داد که دوباره ارتش را بسیج کند. بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، تظاهرکنندگان دوباره وارد سفارت انگلیس شدند.

3- اعتصاب کارکنان مخابرات، باعث قطع ارتباطات تلفنی و تلکس به جهان خارج شده و ارتباطات هیأت مستشاری نظامی ما را تحت‌تأثیر قرار داده است. ارتباطات سفارت عادی است و تماس با تهران و پستهای کنسولی به حداقل تقلیل پیدا کرده است.

4- هیچ گزارشی مبنی بر زخمی شدن آمریکاییان وجود ندارد. به اتباع آمریکا اطلاع داده شده که فردا ممکن است آنها با رعایت اقدامات احتیاطی لازم به سر کار خود بازگردند.

ونس

گزارش وضعیت ایران شماره 3، 6 نوامبر 1978

سند شماره 137 سرّی6 نوامبر 1978 - 15 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 282570 به: سفارتخانه‌های آمریکا در شرق نزدیک، جنوب آسیا، کاراکاس، توکیو، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 3، 6 نوامبر 1978 1- در 24 ساعت گذشته وضعیت امنیتی به میزان قابل توجهی در تهران بهبود یافته است با وجود این، حوادث پراکنده در جنوب تهران و در اطراف دانشگاه تهران اتفاق می‌افتند. سربازان و مأموران امنیتی با قدرت در خیابانها به گشت زنی مشغولند. فرمانداری حکومت نظامی یک اعلامیه با لحنی خشن انتشار داده و اخطار نموده اگر خاطیان از دستورات مقامات اطاعت ننمایند به طرفشان تیراندازی خواهد شد. کنسولگریهای تبریز و اصفهان دیروز هیچ اغتشاش

خاصی را گزارش ننمودند. هر چند که شیراز شاهد تظاهرات وسیعی همراه با تیراندازی سربازان بود.

2- دولت جدید ازهاری امروز کابینه موقتش را معرفی نمود. وزرایی که از کابینه قبلی منتقل شده‌اند عبارتند از: قاسم‌لو (امور خارجه)، عظیمی (جنگ)، معتمدی (پست و تلگراف و تلفن)، امین (صنایع و معادن) و قر‌ه‌باغی. مناصب دیگر توسط معاونین نظامی ارشد و کارمندان دولتی سرپرستی می‌شوند. پست وزارت دارایی و امور اقتصادی علاوه بر وزارت کشور به قره‌باغی داده شده است.

3- به نظر می‌رسد اعتصاب در بخش نفت در حال تشدید باشد. کارگران قسمت توزیع هم از کار دست کشیدند و باعث کمبود بنزین در تهران گردیدند. در گام اولیه، تولید برای 6 نوامبر نشان دهنده کاهش بیشتر است و فقط 4/1 میلیون بشکه تولید شد. در این بین وضعیت کلی کارگری همچنان رو به وخامت می‌گذارد. و تعدادی از وزارتخانه‌ها به طور مؤثری تعطیل هستند، کارکنان مخابرات، ارتباطات را مختل کرده‌اند و ایران‌ایر همچنان در اعتصاب بسر می‌برد. پان آمریکن امروز پروازهایش را به حال تعلیق درآورد ولی برخی از خطوط هوایی بین‌المللی هنوز فعالیت دارند.

4- گزارش شده تمام آمریکاییها سالم هستند ولی به طور فزاینده‌ای عصبی و پریشان هستند. ونس

گزارش وضعیت ایران، شماره 4، 7 نوامبر 1978

سند شماره 138 سرّی7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 283191 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک، آسیای جنوبی، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس.

موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 4، 7 نوامبر 1978 1- وضعیت ایران از ساعت 30/5 روز 7 نوامبر 1978 2- به نظر می رسد دولت نظامی تهران به سرعت در جهت برقراری نظم در ایران پیش می‌رود. ژنرال ازهاری در اولین سخنرانی‌اش برای مردم گفت که دولت وی برای «یک دوره محدود» است و هدف بنیانی وی حفظ موقعیت امنیتی برای صورت پذیرفتن انتخابات آزاد می‌باشد. او تعهدش را نسبت به حمایت از یک سیستم قضایی مستقل و حفظ اختیارات نظارت و کنترل قوه مقننه بر طرز عمل قوه مجریه اعلام نمود. در این میان آیت‌الله خمینی در پاریس، مخالف اصلی شاه، تشکیل دولت نظامی را تقبیح نمود و از ایرانیان خواست تا به مبارزه‌شان برای سرنگونی شاه ادامه دهند. گزارشات ناراحت‌کننده‌ای وجود دارد که بی‌بی‌سی دعوت خمینی برای یک شورش مسلحانه را پخش نموده است.

3- گزارشات اولیه از تهران اشاره بر این دارند که امروز صبح در پایتخت فقط حوادث متفرقه پراکنده‌ای از خشونتهای خیابانی وجود داشته است. سربازان به محافظت از خیابانها ادامه می‌دهند. برای دو روز گذشته اغتشاشات بزرگی در تبریز وجود داشته است. امروز در تهران اغلب آمریکاییها به سر کارشان بازگشتند. ما می دانیم که در اصفهان آمریکاییها برای سومین روز در خانه باقی ماندند.

4- وضعیت کارگری بد است و بدتر هم می‌شود. اقدامات ابتدایی برای برآوردن تقاضاهای کارکنان نفت بی‌اثر ماندند. ارتباطات راه دور با ایران همچنان مختل است. کارکنان ایران‌ایر همچنان در اعتصاب هستند. در تهران این نگرانی وجود دارد که کارکنان آب و برق نیز برای تعطیل کردن این خدمات به اعتصابیون خواهند پیوست. ذخائر بنزین خیلی پایین است.

5 - به هیچ آمریکایی صدمه نرسیده است. برخلاف گزارشات، سفارت آمریکا مورد حمله قرار نگرفته است. ونس

دولت جدید نظامی در ایران به عنوان نتیجه ناآرامیهای شهری

سند شماره 139 خیلی محرمانه7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهران - 6846051678 به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

مرجع: 49218 - CIR U-UED، 15016M-2E1- عنوان: دولت جدید نظامی در ایران به عنوان نتیجه ناآرامیهای شهری 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) گزارش وضعیت ایران.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در 6 نوامبر از وابسته نیروی دریایی درخواست شد تا برای بحث در مورد دیدارهای آتی میهمانان برجسته ستاد به نیروی دریایی بیایند. هنگامی که سروان هالینگورث در ستاد نیروی دریایی بود مطلع شد که دولت جدید نظامی ایران شامل برخی از افسران نظامی خواهد بود. هنگامی که به مکالمه افسران ارشد گوش می‌کرد مشخص شد وزیران کابینه جدید انتخاب و معرفی شده‌اند.

نام این افراد ذیلاً آمده و فقط به وزرای جدید اشاره شده است:

نخست‌وزیر: ارتشبد غلامرضا ازهاری - نیروی زمینی وزیر آموزش و پرورش: دریاسالار کمال میرحبیب‌اللهی - نیروی دریایی وزیر کار و امور اجتماعی: ارتشبد غلامعلی اویسی - نیروی زمینی وزیر مسکن: سپهبد امیرحسین ربیعی - نیروی هوایی وزیر علوم و آموزش عالی: دریاسالار کمال میرحبیب‌اللهی - نیروی دریایی وزیر فرهنگ و هنر: دریاسالار کمال میرحبیب‌اللهی - نیروی دریایی

وزیر نیرو: سپهبد ایرج مقدم - نیروی زمینی وزیر اطلاعات: سپهبد ابوالحسن سعادتمند - نیروی زمینی در ستاد نیروی دریایی در مورد حمایت ایالات متحده از دولت جدید ابراز علاقه شد.

افسر گزارشگر در مسیر خود به ستاد نیروی دریایی 41 ساختمان را مشاهده کرده بود که یا سوزانده شده و یا مورد حمله قرار گرفته بودند. آنها اغلب بانک یا مغازه‌هایی بودند که مشروب می‌فروختند. در طول مسیر اتومبیلهای متعددی که سوزانده شده بودند مشاهده گردید. به خاطر خرده شیشه و آشغالهایی که در خیابانها وجود دارد حرکت در آنها هنوز مشکل است. افسر گزارشگر زمانی که به سفارت بازمی‌گشت گروهی از جوانان حدود 20 سال را دید که در حال پرتاب سنگ به طرف آتش نشانان بودند، دو کامیون سرباز وارد معرکه شد و آماده دست زدن به اقدام بودند. امروز از برخی ساختمانهایی که دیروز آتش زده شده‌اند هنوز دود بلند می‌شود. مشاهده شد که تعدادی نفربر زرهی BTR-60 به آهستگی به طرف قسمت شمالی تهران در حرکت بودند. کمی پیش از آن در همان روز مشاهده شد که تانکهای چیفتن و اسکورپیو به سمت جنوب شهر در حرکت بودند. در اغلب ساعات روشنایی روز 6 نوامبر هلیکوپترها بر فراز تهران مشغول پرواز بوده‌اند. تمام سربازان در منطقه کاملاً به تجهیزات رزمی و ماسک گاز مجهز گردیده‌اند. مشاهده شد که افراد حاضر به خدمت به مهمات جنگی مجهز شده‌اند. مهمات فراوان تهیه شده است. هر چند که به نظر می‌رسد سربازان خود را وقف وظیفه محول شده کرده‌اند لیکن ارزیابی روحیه آنان مشکل است. در ستاد نیروی دریایی به افسر گزارشگر گفته شد که 48 ساعت آینده نشان خواهد داد که آیا ارتش کنترل وضعیت را در اختیار دارد یا خیر. افسر گزارشگر از منبع (شماره) 68460048 سؤال کرد که آیا گزارشی از تلفات وجود دارد؟ منبع اشاره کرد که وی چیزی راجع به مرگ افراد نشنیده است و سربازان از خود خویشتن‌داری زیادی نشان می دهند. وی همچنین متذکر شد که ممکن است آنان در 5 نوامبر خویشتن‌داری بیش از حدی نشان داده باشند.

ناآرامیهای داخلی در ایران

سند شماره 140 خیلی محرمانه شماره گزارش: 8460517787 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهران به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در ایران 16- (بدون طبقه‌بندی) - گزارش وضعیت ناآرامی‌های ایران 17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در صبح هفتم نوامبر سال 1978 وابسته نیروی دریایی (ALUSNA) و مدیر تیم فنی و نظامی در عبور از نواحی شمال

تهران به سفارت مشاهدات زیر را گزارش کردند.

1- سبک‌تر بودن ترافیک نسبت به روزهای عادی و علت آن تقریباً، ازدحام مداوم در پمپ بنزینهاست. در نتیجه اعتصابات اخیر، بنزین به صورت کالای کمیابی درآمده است. دولت از طریق رادیو اعلام کرده است که سوخت به اندازه کافی وجود دارد. حال آنکه مشکلات در پمپ بنزینها ادامه می‌یابد. چند کتک‌کاری در میان متقاضیان خشمگین بنزین دیده شده است.

2- کاهش و فقدان نیروهای نظامی. گزارش افسر گزارشگر حاکی از آن است که تعداد کمی نظامی در تقاطع‌های مهم و استراتژیک دیده می‌شوند، نیروهای اطراف سفارت را جمع کرده‌اند. دیگر کارمندان دفتر سازمان مستشاری ایالات متحده می‌گویند که این مسئله در بخشهای دیگر تهران نیز صادق است.

3- افسر گزارشگر، گزارش داد که کارگران پاکسازی بقایای ناآرامیهای 5 نوامبر را آغاز کرده‌اند. از بعضی از ساختمانها هنوز دود برمی‌خیزد. یک ساختمان بزرگ 10 طبقه در نزدیکی سفارت به تلی از سنگهای دودزده و تیرآهنهای درهم پیچیده تبدیل شده، مأموران آتش‌نشانی همچنان دارند روی این ساختمان سوخته آب می‌پاشند.

4- شب 6 نوامبر سال 1978 اوضاع بخش شمالی شهر بعد از ساعت 21، ساعات منع عبور و مرور آرام بود، افسر گزارشگر صدای شلیک سلاحهای سبک را در اواخر شب و ساعتهای اول صبح شنیده و صفیر صدای گلوله از جنوب خانه افسر گزارشگر می‌آمده است.

تقریباً در ساعت نه و نیم شب واحدهای نظامی خیابان نزدیک خانه افسر گزارشگر را بستند و چند خودرو را متوقف و مسافران آنها را به خاطر نقض مقررات منع عبور و مرور ساعت 9 شب دستگیر کردند.

5- برنامه انگلیسی رادیوی تهران پیام شاه به مردم و همچنین اسامی وزراء جدید کابینه را پخش کرده و رادیو بی‌بی‌سی در بخش برنامه صبحگاهی، 7 نوامبر خود خبر داد که بعد از اعلام دولت نظامی ناآرامیهای دیگری شروع می‌شود. افسر گزارشگر هیچ اطلاع شخصی یا منبع خبری در دست ندارد که گزارش بی‌بی‌سی را تأیید نماید.

6- منبع شماره 68400008 بندرعباس در شب 6 نوامبر سال 1978 به افسر گزارشگر گزارش داد که اوضاع در منطقه بندرعباس آرام است.

ورود به سفارت انگلیس توسط اغتشاش‌گران

سند شماره 141 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 68460518787 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

موضوع: ورود به سفارت انگلیس توسط اغتشاش‌گران 16- خلاصه (بدون طبقه‌بندی): این گزارش اطلاعاتی را ارسال می‌دارد که در رابطه با

اغتشاش و ورود اغتشاشگران به سفارت انگلیس می‌باشد.

17- تا 21 حذف شده.

22- جزییات (محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) منبعی که در سفارت انگلیس بود افسر گزارشگر را ازمطالب زیر مطلع نمود.

الف- حدود ساعت 11 روز 5 نوامبر 1978 منبع مشاهده نمود که گروه کوچکی در حدود 10 نفر در جلوی سفارت انگلیس اجتماع نمودند. در عرض چند دقیقه تعداد این گروه به حدود 200 نفر رسید که اغلب جوانانی در رده سنی بین 17 تا 25 سال بودند. بدون هیچ‌گونه اعلام خطری گروه درب ورودی را با توسل به زور باز کردند و به محوطه سفارت وارد شدند. افرادی که از درب ورودی حفاظت می‌نمودند فقط از ملیت ایرانی بودند.

ب- افراد گروه وارد سفارت شدند و درخواست نمودند که پرسنل سفارت ساختمان را تخلیه نمایند. گروه به خوبی منضبط بودند و ظاهراً می‌دانستند چه کاری می‌کنند. پرسنل سفارت آنجا را ترک کردند و افراد گروه شروع به زیان وارد کردن به اموال سفارت نمودند. آتش‌سوزیهایی ایجاد شد. تجهیزات ارتباطی نابود شدند و به آن خسارت وارد آمد.

منبع به افسر گزارشگر اطلاع داد که برای دریافت کمک از دولت ایران به وسیله تلفن تقاضاهایی انجام شد.

ج - گروه جوانان ایرانی سفارت را که در حال سوختن بود ترک کردند و تلاش نمودند به پشت محوطه سفارت بروند که مقیم‌های زیادی در آنجا و در خانه‌هایی در آن محوطه زندگی می‌کنند. منبع اشاره نمود که انگلیسی‌ها با گروه صحبت کردند و آنان را متقاعد نمودند که بدون وارد آوردن خسارت بیشتری محوطه را ترک کنند.

د- افسر گزارشگر از منبع سؤال نمود که آیا هیچ اسلحه‌ای به طور آشکار در بین گروه وجود داشت. منبع اشاره نمود که هیچ اسلحه‌ای توسط گروه، مورد استفاده قرار نگرفت و نیز هیچ اسلحه‌ای مشهود نبود.

ه - منبع اشاره نمود که وی شخصاً فکر می کند اگر انگلیسیها مقاومتی از خود نشان می‌دادند وضعیت می‌توانست خیلی بدتر از این باشد. منبع به افسر گزارشگر گفت که در محوطه هیچ پرسنل مسلحی برای یاری دادن در دفاع از اموال سفارت انگلیس وجود نداشت. منبع متذکر گردید که تا آنجایی که وی اطلاع دارد هیچ سندی از سفارت خارج نشد.

منبع اظهار داشت که به نظر می‌رسید گروه می‌داند که چه می‌کند و دقیقاً از نقشه استقرار ساختمانهای سفارت در محوطه اطلاع داشتند و دقیقاً می‌دانستند تجهیزات ارتباطی سفارت در کجا واقع است. سیمهای تلفن قطع شدند و دیگر تجهیزات و اموال نابود گردیدند.

نظریات تهیه کننده:

(خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) منبع، وابسته نظامی انگلیس در ایران است و زمانی که حمله به وقوع پیوست در سفارت مستقر بود.

[ملاقات وابسته دفاعی چین با وابسته نیروی دریایی آمریکا]

سند شماره 142 محرمانه7 نوامبر 1978– 16 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی، تهران - 10872به: آژانس اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی.سی.

منابع: مشاهدات شخصی تهیه‌کننده گزارش: سروان روی ان. هالینگورث، نیروی دریایی آمریکا مقام تأییدکننده گزارش: سرهنگ تی.ئی.شافر، وابسته دفاعی [ملاقات وابسته دفاعی چین با وابسته نیروی دریایی آمریکا] خلاصه (بدون طبقه‌بندی): این گزارش اطلاعاتی درباره ملاقات وابسته نظامی PRC [جمهوری خلق چین] با وابسته نظامی و وابسته نیروی دریایی در سفارت آمریکا ارایه می‌دهد.

مشروح گزارش (محرمانه - غیر قابل رؤیت برای بیگانگان) در روز 29 اکتبر [7 آبان] شخصی از سفارت PRC [جمهوری خلق چین] با وابسته نیروی دریایی تماس گرفت. این شخص آقای کونگ نام داشت و مترجم سرلشگر وانگ، وابسته نظامی PRC [جمهوری خلق چین] در تهران بود. آقای کونگ به تهیه کننده گزارش اطلاع داد که ژنرال وانگ (که در اینجا او را آقای وانگ می‌نامیم) مایل است در دفتر وابسته نیروی دریایی در سفارت آمریکا با او ملاقات کند. قرار ملاقاتی برای ساعت 10:00 روز 31 اکتبر [9 آبان] گذاشته شد. تعارفات اولیه خیلی سریع انجام شد. آقای وانگ خاطرنشان کردند که برای اولین بار است که به سفارت و یا دفتر وابسته به آمریکا پا می‌گذارند. هم آقای وانگ و هم آقای کونگ لباس غیرنظامی داشتند، ولی آقای کونگ به سبک غربی لباس پوشیده بود و آقای وانگ کت و شلوار مائوئی به تن داشت. فضای حاکم بر دیدار بسیار دوستانه بود. بعد از تعارفات مرسوم، صحبت به مشکلات فعلی ایران کشید. نظر نمایندگان چین کلاً به قرار زیر بود. عناصر خارجی در ایجاد مشکلات کنونی ایران دخالت دارند. جمهوری خلق چین فکر می‌کند که دولت فعلی ایران از خود ضعف نشان داده است و تظاهرات مردم در نتیجه همین ضعف‌هاست. آنها معتقدند که تغییر و تحولاتی در راه است ولی از ابراز آشکار نقطه نظرات‌شان خودداری کردند. وابسته نظامی آمریکا خاطر نشان ساخت که به اعتقاد او شاه هنوز کنترل کامل کشور را در دست دارد و از این طوفان سر به سلامت خواهد برد (البته این نظر شخصی وابسته نظامی است). البته وابسته نظامی به چینی‌ها گفت که وابسته نیروی دریایی(ALUSNA) نظر متفاوتی در این ارتباط دارد. برای چینی‌ها بسیار تعجب‌انگیز بود که وابسته نظامی و وابسته نیروی دریایی(ALUSNA) نظرات متفاوتی داشته باشند. وابسته نظامی توضیح داد که در جامعه هر کسی می‌تواند نظر شخصی خود را ابراز کند. چینی‌ها نیز ابراز تمایل کردند که نظرات وابسته نیروی دریایی(ALUSNA) را بشنوند و تهیه‌کننده گزارش نیز نظرات خود را اینگونه بیان کرد: نظر شخصی من این است که ارتش ایران اجازه نخواهد داد که شاه کنترل کشور را از دست بدهد. ارتش به نحوی شاه را متقاعد خواهد کرد که کشور را

به آنها بسپارد و بدین ترتیب آن را نجات دهد. نزدیک به ده دقیقه در این ارتباط صحبت کردیم. سپس وابسته نظامی به دلیل قرارهای دیگری که داشت از جمع عذر خواست و از دفتر خارج شد. چینی‌ها صحبت را به نیروی دریایی شوروی‌ها در اقیانوس هند کشاندند و سئوال‌هایی کلی در این ارتباط پرسیدند، ولی بر نکات زیر تاکید می‌کردند:

شوروی‌ها دارای توانایی انجام عملیات آبی-خاکی و پیاده کردن نیرو در اقیانوس هند هستند. [نا مفهوم] چینی‌ها فکر می‌کردند که شوروی‌ها در مشکلات کنونی ایران دست دارند. ژنرال وانگ معتقد بود که چنانچه وضعیت موجود در ایران به شوروی‌ها اجازه بدهد، آنها دست به اقدامات آشکاری در خلیج فارس خواهند زد.

بعد از نزدیک به 15 دقیقه بحث و گفتگو نمایندگان چینی گفتند که باید بروند. تهیه‌کننده گزارش یک فندک به آقای وانگ هدیه و آنها را تا دروازه سفارت همراهی کرد. آقای وانگ پیش از خروج از سفارت دست تهیه‌کننده گزارش را گرفت و گفت که به اعتقاد ما نظریه شما در مورد یک حکومت نظامی درست است و سپس هر دو افسر محوطه سفارت را ترک کردند.

نظریات تهیه‌کننده (محرمانه - غیر قابل رویت برای بیگانگان):

این سومین ملاقات وابسته نیروی دریایی (ALUSNA) و دومین ملاقات شخصی وابسته نظامی با افسران جمهوری خلق چین است. افسران مزبور پیش از ترک دفتر وابسته نظامی دعوتنامه‌هایی کتبی برای صرف غیر رسمی ناهار در سفارت جمهوری خلق چین به وابسته نیروی دریایی (ALUSNA) و وابسته نظامی تسلیم کردند. رفتار آقای وانگ و آقای کونگ بسیار صمیمی و دوستانه بود. [نا مفهوم]

گزارش سیاسی - امنیتی، 7 نوامبر

سند شماره 143 خیلی محرمانه7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10876به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 7 نوامبر خلاصه: دولت ازهاری قول می‌دهد زمانی که امنیت استقرار یافت کنار برود و اطمینان می‌دهد انتخابات آزاد برگزار خواهد شد. تهران اساساً به حالت عادی بازگشته ولی بدون اتوبوس و روزنامه. دیروز تهران نسبتاً آرام بود، ارتش دستورات جدید خشن را با شدت بر علیه اجتماعات اجرا ننمود. گزارشاتی در مورد برادری بین آشوبگران و سربازان در 5 نوامبر. ایران‌ایر اعلام کرد که اعتصاب پایان یافته ولی خدماتش را شروع نکرده است. تظاهرات وسیعی در تبریز وجود داشت. از شیراز گزارش شد چند تظاهرات توسط گاز اشک‌آور متفرق شد ولی تیراندازی صورت نگرفت. در اصفهان برخی خشونتها وجود داشت. ژنرال جعفریان به فرمانداری نظامی خوزستان منصوب شد. حمله به شرکت پارسونز در اهواز. عدم دسترسی

فزاینده به پول نقد به خاطر حریق‌های گسترده و بسته شدن بانکها. پایان خلاصه.

1- اولین اعلامیه ژنرال ازهاری نخست‌وزیر عنوان می‌دارد که دولت نظامی فقط یک اقدام موقتی است و زمانی که امنیت برقرار گردید دولت کنار می‌رود. ازهاری قول داد رژیم هنوز قصد دارد که انتخابات آزاد را برگزار نماید (مراجعه شود به تلکس جداگانه). مجلس قرار بود که امروز جلسه علنی داشته باشد ولی جلسه به 9 نوامبر موکول شد.

2- تهران اساساً به حالت عادی بازگشته ولی اتوبوسها هنوز در شهر رفت و آمد ندارند و هیچ روزنامه‌ای برای یک جامعه گرسنه از نظر خبری وجود ندارد. بی بی‌سی از فرمانداری نظامی نقل قول کرد که سربازان دفاتر روزنامه‌ها را به اشغال درآورده‌اند و هیچ‌یک از روزنامه‌ها برای چند روز آینده انتشار نمی‌یابند. در هر حال سربازان ساختمانهای اطلاعات و کیهان را محاصره کرده‌اند و هیچ‌کس را به داخل راه نمی‌دهند. ایران‌ایر اعلام نمود اعتصابات خاتمه یافته ولی خدماتش را هنوز از سر نگرفته است. چندین گروه دیگر اعتصابی به سر کارهایشان بازگشته‌اند.

3- دیروز آنگونه که انتظار می‌رفت نشانگر آزمایش اراده بین سربازان و مخالفین نبود زیرا نیروهای امنیتی ممنوعیت جدید سخت عنوان شده در مورد اجتماعات را اجرا نکردند. شاید مقامات می‌خواستند از تکرار 8 سپتامبر جلوگیری کنند که طی آن متهم گردیدند به طرف جماعتی تیراندازی کردند که نمی‌دانستند تظاهرات غیرقانونی است. دیروز در نزدیکی تالار رودکی و دانشگاه تهران گروههایی اجتماع کردند. آنطوری که تهدید شده بود آنان را با شلیک تیر از پای درنیاوردند. سفارت گزارشات زیادی در مورد تیراندازیها دریافت نمود ولی منابع قابل اعتماد گزارش می کنند که حداقل در برخی از این موارد سربازان هوایی شلیک کردند. بی‌بی‌سی در گزارش خود به تعداد زیادی زخمی و برخی کشته اشاره می‌کند ولی اینها تأیید نشده هستند. ما احتمال می‌دهیم فرمانداری نظامی قصد دارد که به تدریج یک ممنوعیت کامل حتی در مورد تظاهرات کوچک برقرار کند، لیکن باید دید که چه پیش می‌آید.

4- یک خبرنگار خارجی حداقل 4 مورد حتمی از وحدت و اخوت برقرار شده بین سربازان و اغتشاش‌گران را گزارش می‌کند. ولی یکی از این موارد در سفارت انگلیس اتفاق افتاد که در آنجا یک کامیون نفربر پر از سربازان با تظاهرکنندگان به شوخی و خنده پرداختند و سپس آنجا را ترک کردند (مشخص نیست چه هنگام) و نتیجتاً زمانی که آشوبگران به محوطه هجوم آوردند حضور نداشتند.

5- تهران امروز به طور کلی تا نزدیک ظهر ساکت بود، به جز برخی تیراندازیهای هوایی در منتهی‌الیه جنوب غربی شهر و برخوردهایی به صورت جنگ و گریز بین جوانان و نیروهای امنیتی در اطراف دانشگاه.

6- کنسولگری تبریز گزارش می‌کند به جز برخی تظاهرات که توسط گاز اشک‌آور و بدون تیراندازی متفرق گردید تبریز به طور کلی ساکت بود. این کنسولگری همچنین وجود تظاهرات

بزرگی را در نزدیکی کنسولگری گزارش کرد. برای دومین بار در سال جاری توسط پلیس به کنسول تبریز هشدار داده شد که از کنسولگری خارج نشود، اما تظاهرکنندگان به ساختمان کنسولگری دست پیدا نکردند. کنسولگری اصفهان خشونت و آشوب از جمله حمله به ساختمان گرومن (که قبلاً گزارش شد) را گزارش نمود. به آمریکاییها توصیه شد که در خانه‌ها بمانند.

جماعتی از دانشجویان در دانشگاه اصفهان به انتظار پاسخ خمینی در خصوص دولت نظامی اجتماع کردند ولی زمانی که هیچ خبری نرسید پراکنده شدند. مقام پلیس اذعان دارد سیاست جاری گشودن آتش بر روی گروههایی است که پراکنده نمی‌شوند و به سربازان گفته شده که به منظور جلوگیری از کشتن به طرف پا تیراندازی کنند. کنسول تعدادی زخمی و شایعات تأیید نشده در مورد مرگ افرادی را گزارش می کند. در اصفهان سه بانک آتش زده شد. به طرف اتوبوس (شرکت) نورتروپ سنگ پرتاب شد ولی هیچ‌کس زخمی نشد.

دیشب یک اتومبیل در نزدیکی محل اقامت آمریکاییها با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت. امروز صبح خیلی از آمریکاییها در خانه ماندند تا اینکه وضعیت روشن شود. کنسولگری شیراز از حمله دیروز یک گروه به شرکت پارسونز در اهواز گزارش می کند. کارمندان برای 2 ساعت از ساختمان دفاع کردند و سپس از پشت ساختمان به وسیله اتوبوس که مورد حمله سنگ‌اندازان قرار گرفت ساختمان را ترک کردند. مأمور (کنسولگری) همچنین گزارش می‌کند در حالیکه دفتر ایران‌ایر در اهواز به صورت رسمی باز است ولی درهای دفتر بسته‌اند.

7- استان خوزستان که در آشوبهای اخیر بدون استاندار بوده است اکنون دارای یک استاندار نظامی یعنی ژنرال بقراط جعفریان است که دیروز 6 نوامبر به این سمت منصوب شد.

8 - حریق‌ها و تعطیلی‌های اخیر خیلی از بانکها دارد باعث به وجود آمدن کمبود نسبتاً گسترده پول نقد می‌شود. خیلی از مغازه‌های تهران همچنان بسته‌اند. اتومبیلها برای خرید بنزین کمیاب در پمپ بنزینها صف کشیده‌اند. سولیوان

پیگیری گزارش امنیتی - 7 نوامبر

سند شماره 144 خیلی محرمانه7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10877به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: پیگیری گزارش امنیتی - 7 نوامبر 1- کنسولگری تبریز گزارش می‌کند وضعیت مجدداً با تجمع دسته ها و گروههای بزرگتری از مردم التهاب بیشتری پیدا می‌کند. به محافظین دستور داده شده تا چنانچه اخلال‌گران کنسولگری را مورد تهدید قرار دادند به آنها شلیک کنند.

2- سفارت گزارشاتی از تیراندازی در نزدیکی دانشگاه تهران دارد. این بار هم ممکن است

تیراندازی هوایی باشد. تلفاتی گزارش نشده.

3- سفارت گزارشات تأیید نشده‌ای در دست دارد مبنی بر اینکه چندین نفر از مقامات سرشناس سابق (تا 40 نفر) منجمله وزرای سابق در منازلشان تحت‌نظر قرار گرفته‌اند. این افراد شامل ژنرال نصیری و چندین نفر از آنهایی است که اغلب به فساد متهم می‌گردیدند. (نظریه: ما می‌دانیم تصمیم به این چنین دستگیریهایی از جانب ازهاری نخست‌وزیر بوده است).

4- اشغال روزنامه کیهان توسط نظامیان آنچنان که گزارش شده شامل دستگیری 5 نویسنده بوده است. گفته می‌شود اینها مخالفینی بوده اند که روزنامه پس از اینکه اعتصابات فرونشست و سانسور برداشته شد مجبور به استخدام آنان گردید.

5- در رضائیه که چند روز پیش صحنه تظاهرات به طرفداری دولت بود، آنطور که گزارش شده رهبران مذهبی از بازاریان خواستند که مجدداً مغازه‌هایشان را باز نمایند و آنها نیز چنین کردند.

6- مهاجمینی که امروز صبح به طوری که گزارش شده ژنرال خادمی مدیرعامل سابق ایران‌ایر را در خانه‌اش مورد اصابت گلوله قرار دادند و زخمی نمودند، از طرف منابع دولتی به عنوان «یک گروه اسلامی» توصیف شدند. وی به بیمارستان رسانیده شد و مهاجمین فرار کردند. ژنرال خادمی توسط دولت شریف امامی از پستش برکنار شد و در میان آنهایی بود که تا هنگام تحقیقات از کشور ممنوع‌الخروج شده بودند. سولیوان

گزارشات مطبوعاتی از جهت‌گیریهای ضدخارجی در ناآرامی اخیر

سند شماره 145 خیلی محرمانه7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10880به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارشات مطبوعاتی از جهت‌گیریهای ضدخارجی در ناآرامی اخیر 1- ما از گزارشات مطبوعات در مورد ناآرامیهای وخیم در تهران و خیلی از مراکز استانها در گذشته اخیر پی برده‌ایم که از جانب تظاهرکنندگان ابراز احساسات وسیع ضدخارجی شروع شده است. ما مایل هستیم که این مسئله را مدنظر قرار دهیم.

2- در خلال چندین هفته یا در واقع چندین ماه گذشته گزارشاتی از وقایع گوناگون دریافت نموده‌ایم که در آن آمریکاییها و تا حدودی نیز خارجیان دیگر درگیر بوده‌اند. این وقایع از توهین‌هایی که به زنان راننده شده است تا پرتاب بمب آتش‌زا به طرف چندین اتومبیل و یک اتوبوس و حتی به طرف خانه ها و خصوصاً در اصفهان را دربر می‌گیرد. تظاهرات اخیر در تهران و اصفهان شاهد مواردی بوده است که در آن آمریکاییها و خارجیان دیگر در اتومبیلهایشان به دست تظاهرکنندگان افتاده‌اند و تلاشهایی به عمل آمده تا به منظور دستیابی به آنان اتومبیلها را واژگون نمایند. چندین مورد پرتاب سنگ به طرف اتوبوسهای کارمندان آمریکایی که برای مثال از محوطه فرودگاه نظامی در تهران خارج می‌شده‌اند، وجود

داشته است.

3- این وقایع وحشت‌انگیز و بالقوه جدی و وخیم بوده‌اند. در هرحال تاکنون فقط به صدمات جزئی منجر شده و هیچ آمریکایی و تا آنجایی که اطلاع داریم خارجی دیگر کشته نشده‌اند.

4- برخی اخبار متناقض نیز وجود داشته است. برای مثال گروه اخلال‌گری که در 5 نوامبر به داخل محوطه سفارت انگلیس رفتند و به بخش جنوب ساختمان سفارت خسارت زدند اطمینان حاصل کردند که هیچ صدمه‌ای به اشخاص وارد نیامده است. خارجیانی که در حال دویدن به داخل جمعیت و یا در نزدیکی آن گیر افتادند توسط جمعیت زخمی نشدند (گاهی اوقات آنان توسط پلیس زخمی شده‌اند). خیلی جالب است که متذکر شویم از زمانی که احساسات ضدکلیمی «جهود» در برخی موارد به صورت شعار یا در سخنرانی رهبران مذهبی مخالف پدیدار شده است تاکنون اهداف آشکار از قبیل مغازه‌های فرش‌فروشی کلیمیان در خیابان فردوسی که در نزدیکی صحنه خیلی از تظاهرات واقع هستند خسارت ندیده‌اند. از طرف دیگر شایع است که حداقل یکی از هتلهایی که اخیراً سوزانده شد متعلق به یک یهودی بوده است.

5- اتهامات مکرری از جانب منابع مخالف وجود داشته است مبنی بر اینکه اخلال‌گران سازمان یافته‌ای که اغلب اغتشاشات اخیر را مرتکب شده‌اند فی الواقع حامیان دولت با لباس مبدل بوده‌اند. رهبران مذهبی به طور اخص از حامیان خود خواسته‌اند تا از اغتشاش دوری جویند. تمامی سخنگویان یا رهبران مهم گروههای مخالف که ما با آنان صحبت کرده‌ایم به صورت همسانی به ما اطمینان داده‌اند که احساسات ضدخارجی با عقاید مذهبی آنها مغایرت دارد.

6- با این وجود روشن است که برخی از مخالفین از جمله مشهورترین آنها یعنی آیت الله خمینی مکرراً آمریکاییها، انگلیسیها و برخی اوقات روسها و چینیها را با رژیم شاه که قسم خورده‌اند آن را سرنگون سازند شریک دانسته‌اند.

7- بنابراین تصویر مغشوش است. ما می‌توانیم انگیزه‌هایی را استنباط نماییم که شامل: الف - تعصب‌گرایی مذهبی، ب - تعصب‌گرایی دست چپی‌ها، ج - و شاید رفتار عناصر دولتی محرک در خرابکاریها، می‌باشد.

از طرف دیگر حداقل یک روزنامه‌نگار دست‌چپی مطلع به ما می‌گوید که کمونیستهای محلی و افراد دیگری که در خط شوروی هستند تقریباً در داغتر کردن التهابات ضدخارجی در اینجا درگیر نمی‌باشند، چونکه تشخیص می‌دهند احساسات ضدروسی خیلی از احساسات ضدآمریکایی یا ضدخارجی گسترده‌تر هستند. بنابراین در این موقعیت خاص از وقایع گاه و بیگاهی که در بالا به آن اشاره شد به یک نتیجه‌گیری هشداردهنده نمی‌رسیم، اما وضعیت را از نزدیک و با دقت دنبال می‌کنیم. سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 5 ، 7 نوامبر

سند شماره 146 سرّی7 نوامبر 1978 - 16 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 283663 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس.

موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 5 ، 7 نوامبر 1- وضعیت در ایران از ساعت 30/15 روز 7 نوامبر 1978 2- آیت‌الله خمینی در بیانیه‌ای که توسط بی‌بی‌سی نقل شد بر مخالفتش با هرگونه تلاشی در جهت مصالحه با شاه تصریح نمود. خمینی برخلاف گزارشات پیشین گفت که اکنون دیگر نیازی به قیام مسلحانه نیست ولی اضافه نمود چنانچه شاه بر تخت سلطنت باقی بماند این موضع ممکن است مجدداً مورد بررسی قرار گیرد. دستیاران خمینی در مصاحبه‌هایی با روزنامه‌نگاران آمریکایی نسبت به رهبران جبهه ملی که در تلاش برای کسب حمایت خمینی از مواضعشان به پاریس آمده بودند، ابراز انزجار نمودند.

3- هرچند که اتوبوسها رفت و آمد نمی‌کنند و مقامات حکومت نظامی ظاهراً انتشار روزنامه‌ها را به حال تعلیق درآورده‌اند ولی تهران اساساً آرام است. اصفهان شاهد تظاهراتی همراه با برخی خشونتها و گزارشات تأیید نشده ای در مورد کشته شدن افراد بوده است. به آمریکاییهایی که در آنجا هستند گفته شده که در خانه‌ها بمانند. از شیراز چند تظاهرات که با گاز اشک‌آور اما بدون تیراندازی متفرق گردید، گزارش شده است. براساس گزارشات مطبوعات تعدادی از مقامات سابق از جمله نصیری رئیس سابق ساواک، آزمون وزیر اسبق مشاور و چندین بازرگان متمول دستگیر شده‌اند. ژنرال خادمی مدیرعامل سابق ایران‌ایر توسط یک گروه اسلامی ناشناس کشته شد.

4- وضعیت اعتصاب نفت همچنان وخیم است. امروز سطح تولید پایین بوده و فقط 3/1- 2/1 میلیون بشکه بود که حدود 000/650 بشکه آن برای صادرات آماده است. صفوفی طولانی در پمپهای بنزین تشکیل می‌شود.

5- گزارش شده آمریکاییها سالم هستند. پان آمریکن روزانه یک پرواز تدارک دیده و انتظار می‌رود فعالیت آن در عرض 48 ساعت آینده کامل شود. ونس

خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی

سند شماره 147 خیلی محرمانه8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 سفارت آمریکا، تهران خلاصه مذاکرات هیأت مسایل مملکتی سفیر مذاکرات را با بحثی در مورد وقایع هفته آغاز نمود. او اشاره کرد که هفته فوق‌العاده

سختی بوده است و از این لحظه ما هیچ‌گونه پاسخ آسانی (به سؤالات) نداریم. از سخنرانی شاه به خوبی استقبال شد ولی تمامی ایران در انتظار عکس‌العمل آیت‌الله خمینی است. دیروز بی‌بی‌سی از خمینی دعوت به عمل آورد که در خلال پخش برنامه اعلام جهاد نماید ولی آیت‌الله امتناع ورزید. هر چه که خمینی بگوید تأثیری مهم در تحولات آتی اینجا خواهد داشت. دولت نظامی برخی از اعضای حزب توده و دیگر ایرانیانی که در لیست 52 نفری مفسدین قرار دارند را دستگیر نموده است. هر چند که چندین نفر از وزرای کابینه پیشین در بازداشت به سر می‌برند ولی سفیر فکر می‌کند لیست هنوز کامل نیست. ژنرال خادمی یا دست به خودکشی زده و یا ترور شده است. برنامه دیشب کانال بین‌المللی تلویزیون ملی ایران به مناسبت وفات یکی از 12 امام خیلی زود تمام شد.

به نظر می‌رسد خمینی در تلاش برای به زانو درآوردن رژیم خواستار یک اعتصاب نشسته بدون خشونت شده است. در ایران‌ایر هنوز اعتصاب است.

شب گذشته با بمب آتش‌زا به خانه سه آمریکایی حمله شد. هر سه خانه در یک محله بودند. سکنه یکی از آپارتمانهایی که با بمب به آن حمله شد هفته گذشته قربانی یک واقعه پرتاب بمب آتش‌زا به طرف اتومبیلش بود. سفیر درخواست نمود تا یک گروه اعزامی پلیس در این منطقه خاص مستقر شود.

آقای شلنبرگر گفت که مایک والاس برای تهیه یک برنامه 15 دقیقه‌ای در مورد ایران برای برنامه سیکستی مینتز (60 دقیقه) در تهران است. به احتمال زیاد وی با شاه صحبت نخواهد کرد. بیانیه حمایت رئیس‌جمهوری از شاه از رادیو تلویزیون ملی پخش شد.

آقای ناس درخواست می‌کند همه افراد مقررات منع عبور و مرور جدید را رعایت کنند. ما بایست خصوصاً از محدودیتهای زمانی در استقبال از میهمانان در فرودگاه آگاه باشیم.

سرهنگ فاین اوت متذکر گردید APO (اداره پست) افزایش فوق‌العاده‌ای در حجم مراسلات پستی مشاهده کرده است و این افزایش به فصل کریسمس مرتبط نمی‌باشد.

آقای جان میلز گزارش داد بانک ملی خسارت سختی را در خشونتهای گروهی اخیر تحمل نموده است. سیصد شعبه بانک ملی تخریب شدند. دولت اکنون مشغول چاپ اسکناس است که آتش تورم را مشتعل‌تر خواهد نمود. آقای یگانه برای درمان یک بیماری قلبی به آمریکا می‌رود. آقای کورونس از MEAF به آقای میلز گفت 25 روزنامه‌نگار که برخی از کیهان هستند دستگیر شده‌اند. آقای بلومنتال از ژنرال دعوت رسمی به عمل خواهد آورد ولی صحبتهای واقعیش را با آقای کورونس انجام خواهد داد. آقای میلز چند ژنرال را به لیست میهمانان بلومنتال خواهد افزود.

آقای لمبراکیس گزارش داد که سفیر شوروی شب گذشته یک سخنرانی طولانی از تلویزیون ایراد کرد. موضوع اصلی روابط خوب ایران و اتحاد شوروی بود. روسها در سخنرانی از شاه و دولت حمایت کردند.

احساسات ضدآمریکایی در دانشکده افسری ایران

سند شماره 148 خیلی محرمانه شماره گزارش: 68460519788 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: احساسات ضدآمریکایی در دانشکده افسری ایران 16. خلاصه: توسط برخی از دانشجویان دانشکده افسری به سه معلم زبان انگلیسی، آمریکایی گفته شد که به آمریکا برگردند.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات:

الف - عصر روز 7 نوامبر وابسته دفاعی با خانم سیندی دوایر همسر پل دوایر سرهنگ دوم نیروی هوایی در مورد احساسات ضدآمریکایی اخیر در دانشکده افسری ایران گفتگو کرد. خانم دوایر یکی از سه نفر همسران آمریکایی است که در دانشکده زبان انگلیسی تدریس می کنند. او از 26 سپتامبر در دانشکده به تدریس برای دانشجویان سال سوم که سنشان به طور عادی 22، 21 سال است مشغول بوده است. او در سه کلاس که به ترتیب دارای 17 و 18 و 24 دانشجو است درس می دهد. دو همسر آمریکایی دیگر نیز به دانشجویان سال سوم درس می‌دهند. چند پاکستانی (3 تا 4 نفر) نیز انگلیسی تدریس می‌کنند. بر اساس ارزیابی خانم دوایر فقط حدود 4 ایرانی غیرنظامی در دانشکده تدریس می‌کنند و مابقی افسران ارتش ایران هستند. دانشجویان پس از فارغ‌التحصیلی به هر سه نیروی ارتش ایران می‌روند.

ب - ابراز احساسات ضدآمریکایی اخیر دانشجویان: در 5 نوامبر 1978 خانم دوایر با حدود 15-12 دانشجو در فاصله زمانی بین کلاسها مشغول صحبت بود. این امر کاملاً طبیعی است چونکه دانشجویان میل دارند در خلال فاصله بین کلاسها با معلمین صحبت کنند. مکالمه از این قرار بوده است: دانشجو به خانم دوایر: آیا شما ایران را دوست دارید؟ پاسخ: بله من ایران را دوست دارم و دوست دارم در ایران زندگی کنم (و شاید کلماتی با این معنی). دانشجو با لحن موذیانه‌ای به خانم دوایر گفت: شما یک چادر لازم دارید. پاسخ: چرا من یک چادر لازم دارم، شما از من پشتیبانی نمی‌کنید؟ پاسخ توسط همان دانشجو: بله. پاسخ توسط دانشجوی دیگر: نه من فقط از ایرانیها حمایت می‌کنم. سپس دانشجوی دیگر گفت شما باید به آمریکا برگردید. خانم دوایر گفت: چرا؟ پاسخ دانشجو: شما و شوهرتان تمام پول ما را از ما می‌گیرید. خانم دوایر اظهار داشته: نه شوهر من یک افسر ارتشی است. دانشجو پاسخ داد: نه ایرانیها به شوهر شما حقوق می‌دهند. او چند تومان (10 ریال) می‌گیرد؟ پاسخ خانم دوایر: حقوق او به تومان پرداخت نمی‌شود بلکه به دلار پرداخت می‌شود. پاسخ دانشجو: شما آمریکاییها تمام پول ما را می‌گیرید و باید به آمریکا برگردید. حدود سه دانشجو (نه دانشجویان خانم دوایر) به دیگران پیوستند: شما باید به خانه‌تان برگردید. در 7 نوامبر 78 سرهنگ نافذی

سرپرست خانم دوایر و یک ژنرال ناشناس به کلاس خانم دوایر آمدند تا جریان کار کلاس را زیرنظر داشته باشند. یک دانشجو در کمال تعجب خانم دوایر به ژنرال و سرهنگ گفت: ما یک معلم فارسی زبان می‌خواهیم. خانم دوایر به افسر گزارشگر (وابسته نظامی) گفت در این لحظه ژنرال و سرهنگ شروع به ایراد یک سخنرانی طولانی بر علیه دانشجویان نمودند. تمام صحبتها به فارسی بود که خانم دوایر نمی‌فهمید و دانشجویان یک تودهنی محکم دریافت کردند.

ج- ابراز احساسات دیگر دانشجویان به یک معلم آمریکایی دیگر (همسر افسر دفتر تحقیقات ویژه): خانم دوایر به افسر گزارشگر (وابسته نظامی) گفت که خانم ایکس (نام توسط افسر گزارشگر مخفی نگاه داشته شد) به وی گفت که اخیراً همین اتفاق برای او (خانم ایکس) افتاده است. به خانم ایکس نیز گفته شد: شما باید به آمریکا برگردید و به دوستان آمریکایی خود نیز بگویید به آمریکا برگردند. شوهر خانم ایکس این اطلاعات را برای افسر گزارشگر تأیید کرد.

د- افکار استاد غیرنظامی فرهنگ ایران در دانشکده افسری: این استاد ایرانی در دانشگاه تهران و دانشکده افسری تدریس می کند. استاد به خانم دوایر گفت که دانشجویان وی بیشتر مایل هستند بدانند افکار دانشجویان دانشگاه تهران چه هست تا اینکه میل به یادگیری فرهنگ ایران داشته باشند. سپس استاد اینطور ادامه داد که وی با افکار دانشجویان دانشگاه تهران موافق نیست.

ه- انضباط دانشجویی دانشکده افسری: یک اقدام انضباطی عادی در دانشکده افسری تراشیدن سر دانشجویان است. خانم دوایر به افسر گزارشگر گفت اخیراً یکی از مبصران کلاسهای او که یک دانشجوی عالی است سرش را تراشیده‌اند. خانم دوایر نمی‌توانست این موضوع را باور کند چونکه این دانشجو یکی از بهترین و منضبط‌ترین دانشجویان او بوده است. دانشجو به خانم دوایر گفت دو نفراز دانشجویان سر یک کلاس به خواب رفتند و این مسئولیت او بوده است تا آنها را بیدار نگهدارد. دانشجو از تراشیده شدن سرش ناراحت نبود و اقدام دانشکده را قبول داشت. وی فقط از تراشیده شدن سرش خجالت زده بود.

و- سؤالات گذشته دانشجویان: خانم دوایر به افسر گزاشگر اظهار داشت که در گذشته دانشجویان این سؤالات را مطرح کرده‌اند:

(1) اشل حقوقی خارجیانی که در دانشکده افسری کار می‌کنند به چه ترتیبی است؟ (2) حقوق شوهر (شما) چقدر است؟ (3) آیا شما اتومبیل دارید؟ (4) چرا شما زمانیکه اتومبیل دارید اتوبوس سوار می‌شوید؟ خانم دوایر معتقد است که چنین سؤالاتی که از معلمین دیگر نیز شده است سؤالاتی معمولی هستند که از یک معلم خارجی پرسیده می‌شود.

ز - گفتگوهای خانم دوایر با دیگر معلمین: خانم دوایر اظهار داشت که در اواخر سپتامبر

یک سرهنگ ارتش ایران فلسفه‌اش در مورد کشمکش‌های داخلی فعلی در ایران را برای وی تشریح نمود. او به خانم دوایر گفت که این آشوب توسط بازرگانان و تاجران ایرانی ایجاد شده و بازرگانان محرک آتش‌زدن مساجد بوده‌اند. سرهنگ اضافه نمود افرادمذهبی مساجد خودشان را آتش نمی‌زنند. سرهنگ اینطور به سخنانش ادامه داد که مردم ایران هیچ نوع غروری نسبت به کشورشان ندارند و فقط ارتش برای کشورشان خواهد جنگید. موقعی که سرهنگ از خانم دوایر سؤال نمود که نظرش راجع به آشوب اینجا چیست؟ خانم دوایر با این سؤال پاسخ داد که: چرا پدران و مادران ایرانی بچه‌هایشان را در خانه و دور از خیابانها نگاه نمی‌دارند؟ سرهنگ جواب داد: هیچ‌گونه انضباطی در خانه‌ها وجود ندارد و ایرانیها مردمی بی‌سواد هستند.

نظریات تهیه کننده (دفتر وابسته دفاعی): این اولین باریست که افسر گزارشگر (وابسته دفاعی) به نشانه‌هایی دست می‌یابد که در دانشکده افسری احساسات ضدآمریکایی وجود دارد. به لحاظ اینکه این احساسات توسط دو نفر از همسرهای افسران نظامی تأیید شده، افسر گزارشگر این اطلاعات را بسیار صحیح طبقه‌بندی می‌کند.خانم دوایر گفتگوهایش را با این حرف خلاصه نمود که وی فکر می‌کند اکثریت دانشجویان طرفدار آمریکا هستند و فقط معدودی (درصد ناچیزی) از دانشجویان این احساسات ضدآمریکایی را با گستاخی ابراز می‌دارند. به طور خلاصه شعارهای ضدآمریکایی که در جوامع غیرنظامی از طریق نامه، تلفن و اظهارات شفاهی مستقیم ابراز شده است اکنون به (West point) (دانشکده افسری) ایران نفوذ کرده است. افسر گزارشگر فکر نمی‌کند که این یک شرایط غیرعادی باشد چونکه خیلی از دانشجویان که دوستان صمیمی سابق و همشاگردیهای زمان دبیرستان بوده‌اند و اکنون دانشجوی دانشگاه تهران هستند (در حال حاضر در کلاسهای دانشگاه حضور نمی‌یابند) برای ماهها این احساس ضدآمریکایی را ابراز می‌داشته‌اند. افسر گزارشگر فقط از تهور چند دانشجوی معدودی که مستقیماً احساسات خود را به معلمین آمریکایی ابراز داشتند متعجب است.

گزارش سیاسی - امنیتی ، 8 نوامبر

سند شماره 149 خیلی محرمانه8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10956به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی ، 8 نوامبر خلاصه: تهران به طور کلی آرام است ولی گزارشاتی از تظاهرات امروز یا فردا و احتمال شورش مسلحانه در 10 نوامبر وجود دارد. محل اقامت سه آمریکایی با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت. خروج حائز اهمیت شهروندان آمریکایی - یک اعلامیه دستی به خارجیان هشدار می‌دهد که ظرف 30 روز ایران را ترک کنند. دستگیریهای بی‌شمار، سفیر شوروی با

مردم ایران صحبت می‌کند. پایان خلاصه.

1- تهران به طور کلی آرام است و کنسولگریها در اصفهان و تبریز و شیراز شرایط مشابهی را گزارش می‌کنند. سفارت گزارشات تأیید نشده‌ای از اجتماعاتی در گورستان تهران در شب گذشته که با مزاحمت نیروهای امنیتی مواجه نشد دریافت داشته است. شایعه قوی در مورد دعوت به تظاهرات وسیع توده‌ای در تهران ظرف امروز یا فردا وجود دارد که شامل حملاتی به بانکها و سفارتخانه‌ها نیز می‌باشد. یک شایعه ضعیف‌تر در مورد شروع جهاد در 11 نوامبر وجود دارد (این روز عید قربان است که عید مسلمانان می‌باشد ولی روز سالگرد حمله گروهی تروریست به جلسه مخالفین در سال 1977 در جاده کرج می‌باشد). منبع سفارت گزارش می کند امروز دولت برای جلوگیری از دردسر 40 تانک دیگر به جنوب تهران گسیل داشت. منبع مطبوعاتی شایعه تأیید نشده 6 کشته در تهران و 5 نفر در همدان را در 6 نوامبر گزارش می‌کند. یک منبع مورد اعتماد دیروز به کرمانشاه، همدان و قزوین رفت و آن شهرها را کاملاً آرام یافت.

2- نوشته‌های ضدخارجی و وقایع کم‌اهمیت دیگر عادی شده‌اند. سفارت یک اعلامیه دست‌نویس از گروه توحیدی صف در دست دارد (گروهی که مسئولیت بمب‌گذاری در اتوبوس بل هلیکوپتر را برعهده گرفت) که به تمام خارجیان دستور می‌دهد ظرف 30 روز ایران را ترک نمایند. کنسولگری اصفهان گزارش می‌کند 10 استاد آمریکایی دانشگاه دیروز یادداشتهای دست‌نویس با آدرسهای شخصی دریافت نمودند که به آنان اخطار می‌کند اگر به دانشگاه بیایند کشته خواهند شد. آنان در خانه‌هایشان ماندند. کنسول همچنین گزارش می‌کند یادداشتهایی مبنی بر تهدید به مرگ روی شیشه جلوی اتومبیل آمریکاییها نصب شد. یادداشت حاوی (نام یک) مسجد مرموز و کلمات متقاطع با سه نقطه و حروف «س ز» که در جای دیگر به چشم می‌آمد بود. دیشب در تهران محل اقامت سه آمریکایی با بمب آتش‌زاد مورد حمله قرار گرفت. در یک مورد شهروند آمریکایی در طبقه سوم سکونت دارد ولی اتومبیل وی قبلاً مورد اصابت بمب آتش‌زا قرار گرفته بود. هیچ‌گونه جراحت یا خسارت مهمی به بار نیامد. ارتش ایران محافظینی را در خارج از دفاتر مرکزی که آمریکاییها در آن اشتغال دارند گمارده است. منبع می‌گوید این کار از 2 سال پیش و از زمان ترور آمریکاییها انجام نشده است.یک بازرگان آمریکایی که مدت طولانی است در اینجا استقرار یافته تلفنی تهدید به مرگ شد.

3- سفارت شواهد قابل اطمینانی از عزیمت حائز اهمیت آمریکاییها در دست دارد. آی بی ام، کنترل دیتاکورپریشن و هرین انیترتنال به کارمندان خود و خانواده‌های آنان دستور داده‌اند که از کشور خارج شوند. تگزاس اینسترومنتس و یونایتد تکنولژیز خانواده‌ها را خارج می‌سازند. بل هلیکوپتر اینترنشنال برای ورود افراد جدید تا ژانویه مهلت تعیین کرده که در آن هنگام وضعیت مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد گرفت. این سیاست به معنای کاهش 125 کارمند برای هر یک از ماههای نوامبر و دسامبر است. این تعداد علاوه بر آنهایی است که

اجازه خروج قبل از پایان مهلت گرفته‌اند (بیش از 100 کارمند).

4- دولت دستگیری 12 مظنون مهم در مبارزه ضدفساد خود را اعلام نمود. اینها عبارتند از: عبدالعظیم ولیان استاندار سابق خراسان، منوچهر آزمون وزیر سابق مشاور (در امور اجرایی)، ژنرال نعمت‌الله نصیری رئیس سابق ساواک، داریوش همایون وزیر سابق اطلاعات و سردبیر آیندگان، ایرج وحیدی وزیر سابق نیرو، منوچهر تسلیمی وزیر سابق تعاون و امور روستاها، جمشید بزرگمهر دبیر سابق کلوپ شاهنشاهی، رضا شیخ بهائی قائم‌مقام سابق شهردار تهران، حسن رسولی دبیر سابق کمیته بازیهای آسیایی، و حسن فولادی یک بازرگان برجسته. گزارشات قابل اطمینان اشاره بر این دارند که قرار بود ژنرال علی خادمی رئیس سابق ایران‌ایر دستگیر شود ولی یا در مقاومت در برابر دستگیری کشته شده و یا برای اجتناب از دستگیر شدن خودکشی کرده، (خانواده‌اش داستان بی‌پایه‌ای در خصوص اینکه وی ترور شده است را انتشار داده‌اند- مراجعه شود به گزارش سیاسی امنیتی دیروز). پرویز ثابتی مقام عالی‌رتبه ساواک نیز ظاهراً در لیست بوده است ولی قبلاً از کشور فرار کرده است. گزارشات متعددی از جمله روزنامه‌های طرفدار دولت عنوان می‌دارند که هویدا دستگیر شده است ولی سفارت از خود هویدا کسب اطلاع نموده که این موضوع دروغ است. این لیست (که احتمال می‌رود به 200 نفر افزایش یابد) شامل نام افرادی است که مخالفین مدت مدیدی است تقاضا دارند به پشت میله‌های زندان افکنده شوند. دولت دستگیری‌های امنیتی را اعلام ننموده ولی به نظر می‌رسد که دستگیری برخی از جمله تعدادی از روزنامه‌نگاران و خبرنگاران کیهان و رادیو تلویزیون وجود داشته باشد. به طوری که گزارش شده دولت نظامی نسبت به عکسها و پوشش تلویزیونی که نشان دهنده تیراندازی سربازان به سمت دانشجویان دانشگاه تهران در 4 نوامبر می‌باشد خشمگین شد. به طوری که گزارش شده خبرنگاران (دو نفرشان) امروز آزاد شدند.

5- مصباح زاده و مسعودی ناشران کیهان و اطلاعات و تهران ژورنال به طوریکه گزارش شده با وزیر جدید اطلاعات در مورد شروع به انتشار مجدد بر اساس خودسانسوری به توافق رسیده‌اند ولی سندیکای نویسندگان روزنامه‌ها این توافق را رد کرد. در نتیجه روزنامه‌ها همچنان بسته می‌مانند.

6- سفیر شوروی به مناسبت روز ملی شوروی درخواست اجازه جهت سخن گفتن از تلویزیون برای مردم ایران را نمود و اجازه به وی داده شد. او در سخنانش که از تلویزیون پخش شد روی تمایل به برقراری و حفظ روابط منسجم دوجانبه تأکید نمود. صحبتها روال خطابه‌های مشابه در روز ملی شوروی در گذشته را دارا بود ولی زمان برگزاری این یکی عالی بود.

7- 5 وزیر دیگر نیز معرفی شده‌اند (مراجعه شود به تلکس جداگانه) روزنامه جدید طرفدار دولت و نیز تنها روزنامه گزارش کرد که فرهنگ سر رئیس دانشگاه پهلوی شیراز استعفا کرده

است. روزنامه همچنین اظهار می‌دارد که اطلاع حاصل نموده اغلب استانها دارای استاندارهای جدید خواهند شد. سولیوان

حالت اعتصاب تا اواخر روز 8 نوامبر در بسیاری از وزارتخانه های دولتی و...

سند شماره 150 استفاده محدود اداری8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10957به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی. فوری موضوع: حالت اعتصاب تا اواخر روز 8 نوامبر در بسیاری از وزارتخانه های دولتی و سازمانهای بخش عمومی ادامه دارد 1- سفارت می‌تواند تأیید کند که فعالیت وزارتخانه‌های زیر هنوز هم به دلیل توقف کارها به حالت رکود باقی مانده است: بهداشت و رفاه اجتماعی، بازرگانی، کشاورزی، مسکن و عمران روستایی، صنایع و معادن، کار، نیرو، راه و ترابری و اقتصاد و دارایی. کارمندان گمرک نیز همچنان دست از کار کشیده‌اند. علیرغم اعلام رسانه‌های گروهی اعتصاب در ایران‌ایر همچنان پابرجاست. بانک مرکزی نسبتاً فعال است در حالی که خدمات اکثر بانکهای دیگر تهران که هم اکنون باز هستند به دلیل صدمات ناشی از آشوبهای 5 نوامبر به حالت عادی بازنگشته است. وضع موجود در ساختمان مرکز ارتباطات راه دور را می‌توان به یک سردرگمی کامل تشبیه نمود. کارمندان ایرانی نه تنها به اعتصاب خود ادامه می‌دهند بلکه محل کار همکاران آمریکایی شرکت بین‌المللی بل را قفل کرده‌اند. خدمات تلگرافی و تلکسی به حالت تعطیل درآمده است. توانیر که یک شرکت برق دولتی است در اعتصاب به سر می‌برد.

2- به روی کار آمدن یک دولت نظامی هنوز تأثیر برجسته‌ای بر خاتمه دادن به مشکلات کارگری در بخشهای دولتی و سازمانهای بخش عمومی نگذاشته است و احتمالاً در بخش خصوصی نیز تا به امروز به همان میزان ناموفق بوده است. با این حال کارمندان سفارت گزارشهایی از چندین وزارتخانه دریافت کرده‌اند مبنی بر اینکه انتظار می‌رود کارمندان آنها پس از پایان سه روز تعطیلات مذهبی فعلی در تاریخ 12 نوامبر به سر کار بازگردند. این تعطیلات همراه با اثرات کمبود بنزین در تهران و عدم حمل و نقل ناشی از آن، در واقع ممکن است حداقل تا حدی مسبب عدم پاسخگویی به درخواست دولت در مورد بازگشت به کار باشد. سنجش نهایی در روز یکشنبه و روزهای بعد از آن خواهد بود. سولیوان

رفتار نظامیان در 4 تا 6 نوامبر

سند شماره 151 سری8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 10959به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: رفتار نظامیان در 4 تا 6 نوامبر خلاصه: تعدادی از شاهدان عینی قابل اعتماد در 5 نوامبر شاهد اتخاذ سیاست عقب‌نشینی

از جانب نظامیان در مقابل تظاهر‌کنندگان بودند که با رفتار مشاهده شده ارتشیها در 4 تا 6 نوامبر مغایرت داشت. انگیزه‌های احتمالی برای این کار پیچیده هستند، بایستی بر اساس ساده‌ترین تعبیرات که ممکن است توسط رسانه‌ها یا مخالفین برداشت گردد به آن نگریسته شود.

1- سفارت با تعدادی از شاهدان عینی وقایع 4 تا 6 نوامبر از جمله روزنامه‌نگاران قابل اعتماد آمریکایی که هر سه روز را در خیابانها بوده‌اند و همچنین شهروندانی که در کشمکشهای مختلف درگیر شده‌اند گفتگو کرده است.

برداشت از توضیحات همه آنها یکسان است. ارتش در 5 نوامبر یک موضع آماده باش اتخاذ کرده بود. (روز بحرانی در اغتشاشات ایران) که با رفتار مشاهده شده آن در 4 نوامبر و در 6 نوامبر پس از اینکه دولت نظامی معرفی شد مغایرت داشت.

2- یک روزنامه‌نگار با تجربه گفت سربازان در 4 نوامبر در دانشگاه تهران زمانی که دانشجویان از دانشگاه به بیرون هجوم آوردند صف آتش تشکیل داده و آنان را متفرق ساختند. روز بعد هنگامی که دانشجویان از دانشگاه خارج می‌شدند سربازان فقط ایستادند و تماشا کردند. در خیابان شاهرضا که مرکز خرابکاری بود چندین روزنامه‌نگار حضور داشتند و متوجه شدند که سربازان در کنار خیابان ایستاده‌اند ولی مداخله‌ای در تلاش تظاهر‌کنندگان برای جمع‌آوری مواد برای آتش زدن ننمودند. سربازان فقط هنگامی اقدام کردند که به نظر می‌رسید مردم به مخاطره افتاده‌اند. یک آمریکایی که در هنگام غارت و چپاولگری ساختمان وزارت اطلاعات به آنجا مراجعه نموده بود گفت زمانی که تظاهرکنندگان به ساختمان داخل شدند سربازان در کنار ایستادند ولی به افرادی که در ساختمان گیر افتاده بودند کمک کردند تا از محوطه خارج شوند. یک روزنامه‌نگار انگلیسی که با دو شاهد عینی گفتگو کرده بود گفت قبل از حمله به ساختمان سفارت انگلیس که قبلاً گزارش شد یک کامیون نفربر پر از سرباز سفارت را ترک کرد. روزنامه‌نگاری که در 6 نوامبر به خیابانها رفته بودند گفت حالت سربازان از روز قبل تهاجمی‌تر بود که به صورت گروههای کوچک حرکت می‌کردند و تظاهرکنندگان را با شتاب بیشتری متوقف می‌نمودند. شاهدان متوجه شدند که درصد سربازان نسبت به تظاهرکنندگان در 5 نوامبر از روز قبل آن کمتر بود.

3- ما در مورد انگیزه ارتش در خلال این دوره از منابعی چند تحقیق کردیم. مخالفین و برخی دیگر مدعی هستند که ارتش بر اساس دستورات شاه یا فرماندهان ارشد ارتشی تعمداً در کنار ایستاد تا مستمسکی برای حکومت نظامی بیابد. با در نظر گرفتن مضمون مشورتهای دولت و درک اجتناب‌ناپذیر بودن حکومت نظامی در دوره 4 - 5 نوامبر این توضیح به نظر ما خیلی ساده می‌آید. از طرف ایرانیان مطلع این فرضیه عنوان شده که ارتش تمایل به متهم شدن به راه‌اندازی حمام خون نداشت و در نتیجه از حمله به تظاهرکنندگان خودداری نمود و با آگاهی اقدام به نجات جان انسانها در مقابل از دست دادن صیانت خود نمود. (افسر ارشد

ارتش به دفتر وابسته دفاعی همین مطلب را اظهار نمود که توسط تلکس جداگانه‌ای گزارش می‌شود.) دیگران فکر می‌کنند برخی از فرماندهان حجت خود را به تظاهرکنندگان کامل ساختند تا هنگامی که نمایشنامه دولت اجرا می‌شود خیالشان آسوده باشد. با در نظر داشتن نظرات شاهدان عینی که رفتار تمام سربازان در تمام منطقه مرکز شهر تقریباً یکی بوده، احتمال بر این می‌رود که به ارتش به هر دلیلی دستور داده شده بود که با شدت از ساختمانها و اموال دفاع نکنند. بحثهای مستمر و گاهی اوقات برخورد بین دولت شریف امامی و امرای ارتش در خصوص اینکه در خاتمه دادن به تظاهرات از چه مقدار نیرو بایستی استفاده شود ممکن است به تصمیم ارتش بر عدم خشونت کمک کرده باشد. خط دیگر فکری عنوان می‌کند که پوشش تلویزیونی نسبتاً وحشتناک 4 نوامبر از عملیات ارتش در دانشگاهها، ممکن است باعث شده باشد ارتش تصمیم به اتخاذ موضعی آرام‌تر و نرم‌تر در 5 نوامبر گرفته باشد. در هر حال با در نظر گرفتن انگیزه‌های چندگانه هشدار داد. شاید داستان کاملاً صحیح این قضیه هرگز روشن نشود. در هر حال با توجه به وجود انگیزه های گوناگون باید با برداشت‌های ساده‌لوحانه آنگونه که عنوان می‌شوند هوشیارانه برخورد نمود. سولیوان

گزارش وضعیت ایران، شماره 6، 8 نوامبر 1978

سند شماره 152 سرّی8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی - 284443 به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و آسیای جنوبی موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 6، 8 نوامبر 1978 1- وضعیت ایران از ساعت 30/5 روز 8 نوامبر 1978.

2- پنج پست کابینه امروز توسط غیرنظامیان اشغال شد. طریقه اداره کردن مشاغل حساس دولت ایران (مثلاً: سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی) مشخص نیست. کشور با مشکلات حادّی رودررو است و رهبریتی که تاکنون منصوب شده آشکارا برای دست و پنجه نرم کردن با آن مناسب نیست. اگر قرار باشد که از مشکلات سخت دوری جسته شود لازم است که استعدادهای اقتصادی کشور در حمایت از دولت نظامی بسیج شود.

2- یک عضو برجسته مخالفین به مقامات سفارت گفت که همقطاران وی در عکس‌العمل نسبت به بدست گرفتن قدرت از طرف نظامیان دچار اختلاف شده‌اند. این شخص معتقد بود که یک دولت نظامی اگر با یک ائتلاف ملی در کوتاه‌ترین زمان ممکنه دنبال شود ممکن است موفق شود. یک مخالف دیگر اظهار داشت که مخالفت خمینی در مورد هرگونه معامله‌ای با شاه جلوی ائتلاف را می‌گیرد. ⁽¹⁾

3- یونایتدپرس گزارش می‌کند غیرنظامیان مسلح به گشتی‌های نظامی در چندین شهر ایران حمله کردند و در تهران تیراندازیهای پراکنده‌ای وجود داشت. در هرحال سفارت گوشزد می‌کند که شهر خیلی آرام به نظر می‌رسد. 3 عدد کوکتل مولوتف به طرف خانه آمریکاییها پرتاب شد که هیچ‌گونه جراحتی به وجود نیاورد. آمریکاییها در تهران به دنبال کارهای روزمره خود هستند. نگرانی فزاینده‌ای درباره حملات احتمالی تروریستی بر علیه آمریکاییها وجود دارد.

4 - اعتصابات به منظور زیان رسانیدن به اقتصاد به طور جدی ادامه می‌یابد. ارتش بنزین وارد کرده است ولی تولید پایین می‌باشد. در تولید کپسولهای گاز کمبودهایی وجود دارد و پول نقد به علت حمله به بانکها کمیاب شده است. ونس

گزارش وضعیت ایران شماره 7 - 8 نوامبر 1978

سند شماره 153 سرّی8 نوامبر 1978 - 17 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی - 284753 به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و آسیای جنوبی موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 7 - 8 نوامبر 1978 1- وضعیت ایران از ساعت 30/15 روز 8 نوامبر 1978 2- وضعیت همچنان آرام است، لکن شایعات مبنی بر تظاهرات توده‌ای که برای فردا برنامه‌ریزی شده و شامل حملاتی به بانکها و سفارتخانه‌ها می باشد به قوت خود باقیست. شایعه کم‌اهمیت‌تری در مورد خشونت مجدد در 11 نوامبر که روز تعطیل مذهبی است و اولین سالگرد حمله به یک جلسه مخالفین در سال 1977 می‌باشد وجود دارد. برخی آمریکاییها از جمله کارمندان و خانواده‌های آنان از آی. بی. ام، کنترل دیتا کورپریشن، هریس اینترنشنال، تگزاس اینسترومنت، و یونایتد تکنولوژی آماده ترک ایران می‌شوند. بل هلیکوپتر برای ورود افراد جدید تا ژانویه مهلت تعیین کرده که در آن هنگام وضعیت مورد ارزیابی مجدد قرار می‌گیرد. مجموع کاهش در تعداد آمریکاییها فقط شامل چند صد نفر از 41000 نفر کل جمعیت آمریکایی می‌شود. به دنبال حملات به منازل سه آمریکایی با بمب آتش‌زا سفارت درخواست مراقبت بیشتر پلیس از محدوده‌ای که مورد حمله قرار گرفته است را نموده و برای اطمینان یافتن از اینکه پوشش حفاظتی کاملی به عمل می‌آید، محافظینی از جانب خود نیز در محل گمارده است.

3- محک آزمایش دولت روز یکشنبه 12 نوامبر خواهد بود که امید دارد کارکنان اعتصابی پس از 3 روز تعطیلات مذهبی به سرکارشان بازگردند. بحران در بخش صنعت نفت بالا می‌گیرد. ارقام اولیه برای روز 8 نوامبر نشان دهنده کاهش بیشتر در تولید است، کمتر از 2/1 میلیون بشکه تولید شد که در حدود نصف آن آماده صادرات است. به طوری که گزارش شده

کارکنان آخرین پیشنهاد شرکت ملی نفت ایران را رد کرده‌اند.

4- بر اساس گزارشات مطبوعات 52 مقام سابق اکنون دستگیر شده اند و جمع کل انتظار می‌رود به حدود 200 نفر افزایش یابد. علیرغم اطمینان‌هایی که دیروز شاه به یک ملاقات‌کننده داده بود که هویدا بازداشت نخواهد شد ولی هویدا نخست‌وزیر پیشین امروز در میان دستگیرشدگان است. شاه به وزیر دادگستری دستور داده است که دادگاههای ویژه‌ای برای محاکمه مقامات عالیرتبه پیشین که متهم به فساد و سوءاستفاده از قدرت هستند تشکیل دهد. شاه همچنین کمیته‌ای ویژه برای تحقیق در مورد منابع ثروت و دارایی کلیه اعضای خانواده سلطنتی تشکیل داده است. نتایج تحقیق در عرض دو ماه برای عموم انتشار خواهد یافت.

ونس

گزارش مباحثات

سند شماره 154 محرمانه9 نوامبر 1978 - 18 آبان 1357 از: جی.دی. استمپل موضوع: گزارش مباحثات شرکت کنندگان: شهریار آهی از بانک عمران؛ مجید تهرانیان از مؤسسه ارتباطات و توسعه ایران؛ کارل کلمنت، مسئول امور ایران؛ استفن کوهن، معاون دستیار وزیر؛ جورج لمراکیس، مشاور سیاسی؛ جان استمپل، مسئول بخش سیاسی؛ تاریخ و مکان برگزاری مذاکرات:6 نوامبر- مؤسسه ارتباطات و توسعه ایران وضعیت سیاسی ایران در طول بحث‌مان که دو ساعت و نیم طول کشید، آهی و تهرانیان نظرات جالبی در ارتباط با ابعاد سیاسی و اجتماعی بحران کنونی ایران مطرح ساختند. کوهن درباره‌ی سیاست‌های آمریکا در زمینه حمایت از حقوق بشر از حیث تأثیرش بر ایران صحبت کرد و جمع حاضر در مورد این مسأله بحث را ادامه داد که آیا بحران سیاسی تهران بدون محرکی که سیاست‌های حقوق بشر آمریکا ایجاد کرده است، بروز می‌کرد یا خیر.

ریشه‌های وضعیت موجود:

آهی معتقد بود که حمایت دولت کارتر از حقوق بشر به همراه تمایل دولت ایران به گشایش فضای سیاسی وضعیتی را ایجاد کرد که در آن دولت ایران در زمانی که نارضایتی‌های اقتصادی رو به افزایش بود، از کنترل‌های سیاسی کاست.

در نتیجه‌ی سرکوب 10 تا 15 ساله اپوزیسیون سیاسی، جنبش‌هایی نظیر جبهه ملی و نهضت مذهبی به فعالیت‌های زیرزمینی روی آورده بودند. اپوزیسیون خود را مجبور می‌دید که به مذهب روی آورد و طی چند سال گذشته نفوذ مذهب در تمامی شئونات زندگی مردم ایران

آشکارتر شده بود. تهرانیان گفت که تحقیقات موسسه ارتباطات و توسعه ایران نشان می‌دهد که 60 درصد از دانشجویان به جزمی‌اندیش‌ترین طیف ایدئولوژیک تعلق داشتند. آنهایی که با رژیم کنونی مخالف بودند ناگزیر به اپوزیسیون مذهبی متمایل می‌شوند، حتی نهضت چریک‌هایی که فعالیت خود را از سال 1971 آغاز کرد.

تحولات جاری:

کلمنت معتقد بود که سیاست‌های آمریکا در حمایت از حقوق بشر احتمالاً تاثیر شایانی [در ایجاد بحران کنونی ایران] نداشته است؛ بلکه با گشایش فضای سیاسی ترس مردم هم از ساواک ریخت و همچنین تحرکات اولیه چریک‌ها نشان داد که نظام ایران آسیب‌پذیر است؛ و مردم فهمیدند که ساواک هم ضعف‌هایی دارد. جمع حاضر هم عقیده بودند که گشایش فضای سیاسی بلافاصله منجر به مبارزه با فساد مالی و تلاش برای ریشه‌کن کردن آن شده بود. آهی گفت که یک راه بهتر برای گشایش فضای سیاسی این بود که این کار مرحله به مرحله صورت می‌گرفت. شاه می‌توانست از موضع قدرت اقدامات بسیاری صورت دهد تا اینکه تحت فشار مجبور به اعطای امتیاز باشد.

ساختار حزبی:

بحث به تحول احزاب سیاسی کشیده شد. تهرانیان و آهی معتقد بودند که حزب رستاخیز یک فاجعه بود، زیرا چنین حزبی هیچگاه نمی‌توانست ساختار یا شکل مطلوبی داشته باشد. حزب رستاخیز هیچ انگیزه سیاسی ایجاد نکرد و در مراحل بعدی نیز امیدی نبود که بر سیاست‌های دولت تاثیر بگذارد. آهی معتقد بود که شاه بین دو مفهوم متفاوت از «حزب» گیر افتاده بود. حزب رستاخیز به معنای یک سازمان (گروهی از کارمندان اداری که به انگیزه تأمین منافع شخصی‌شان فعالیت می‌کنند) و حزب به معنای منتقد دولت که به اعضایش امکان می‌دهد سیاست‌های دولت را زیر سئوال ببرند و بر آن تاثیر بگذارند، ناموفق بود.

تهرانیان گفت که مجلس ایران احتمالاً ساختار حزبی به معنای غربی آن را نخواهد پذیرفت. او گفت که ایرانی‌ها اصولاً مردمانی استبدادطلب هستند که بین دو قطب انقیاد و ددمنشی در نوسانند. این ددمنشی در فعالیت‌های کنترل شده ساواک در اوایل دهه 1970 کاملاً مشهود بود. انقیاد نیز احتمالاً در رقابت برای جلب نظر شاه و یا رهبر نمود می‌یافت که اوج سیاست‌بازی‌های درباری بود. حتی در دوره فعالیت احزاب مردم و ایران نوین نیز آنها سعی داشتند نشان بدهند که احزاب فوق برای جلب نظر شاه با یکدیگر رقابت می‌کنند.

تحول شاه در ایران:

تهرانیان و آهی این نظر جالب را مطرح کردند که مردم با دیدن شاه ضعیفی که تحت

فشارهای داخلی و خارجی قرار دارد، واقعاً دلشان برایش می‌سوزد. کلمنت معتقد بود که ایرانی‌های مصدر قدرت را انسانی ذاتاً ضعیف می‌دانند. جمع حاضر با این نظر موافق بودند که آیت‌الله خمینی از این تاکتیک استفاده می‌کند و اینکه اعلام حکومت نظامی از سوی شاه بازگشت به این نوع نظام بود که شاه از سال 1949 از آن استفاده نکرده بود. پس از سالها این اولین بار بود که شاه با لحنی نرم و متواضعانه سخن می‌گفت. وقتی او به هنگام پذیرش نظام مشروطه بجای ضمیر «ما» از «من» استفاده کرد واقعاً نشان داد که می‌خواهد در چارچوب نظامی مشروطه سلطنت کند. تهرانیان در پاسخ به یک سئوال فوراً گفت که اگر شاه گریه می‌کرد شاید برایش بهتر بود؛ به هر حال، نگرش کلی او در طول نطقش به ایرانی‌ها این احساس را داد که او از وقایع گذشته واقعاً درس گرفته است. هرچند احتمالاً برخی از حاضرین با برخی از نظراتی که در بالا ذکر شد، مخالف بودند ولی همه آمریکایی‌های حاضر در جلسه احساس کردند که این بحث نشان دهنده بصیرت تازه‌ایست که در ذهن سیاسی مردم ایران شکل گرفته است. آهی و تهرانی که در نیمه دهه 30 عمر خود به سر می‌برند، ایرانی‌های روشنفکری هستند که تفکرات عمیقی در ارتباط با روند سیاسی داشته‌اند.

گزارش وضعیت ایران شماره 8 در 9 نوامبر 1978 ...

سند شماره 155 سرّی9 نوامبر 1978 - 18 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 285039 به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و آسیای جنوبی موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 8 در 9 نوامبر 1978 تمامی مخاطبین اقدام فوری لازم را انجام دهند.

1- وضعیت ایران از ساعت 30/5 روز 9 نوامبر 1978.

2- امروز تهران مجدداً آرام است. سه روز تعطیل آخر هفته که به شنبه یعنی روز تعطیل مذهبی ختم می‌شود از امروز آغاز شده و خیلی از مردم به گذراندن یک تعطیلی عادی پرداخته‌اند. صدای تیراندازی در شهر شنیده شده ولی هیچ‌گونه گزارشی از برخورد وجود ندارد. آمریکاییها همچنان مشوش هستند و برخی از آنها کشور را ترک می‌کنند ولی هیچ شباهتی به خروج دسته‌جمعی ندارد.

3- دولت انجام تحقیقی در مورد امور مالی خانواده شاه که شامل یک بررسی در مورد بنیاد پهلوی نیز می‌باشد را اعلام نمود. رویتر در نقل قول از منابع دربار گزارش می‌کند که تحقیق، ثروت خود شاه و نیز فرح را مورد بررسی قرار می‌دهد. سفیر سولیوان اظهار می دارد که:

این حرکت نشانگر حساسیتی است که از وحشت شاه از انتقادات گسترده نشأت گرفته و کوششی است در جهت کاهش دادن اینگونه انتقادات.

(اقدام دولت ممکن است ناشی از گفتگویی بی‌حاصل بین سفیر انگلیس و شاه باشد.) سفیر

سولیوان همچنین به دستگیری احتمالی سیاستمداران جبهه ملی علیرغم قولهای شاه مبنی بر اینکه به آنان آسیبی نخواهد رسید اشاره می‌کند.

4- سفارت نسبت به بهبود در اعتصابات کارکنان ایران‌ایر، مخابرات و صنعت نفت ابراز امیدواری می‌کند. نسبت به افزایش در تولید نفت نیز مجدداً امیدهایی ابراز شده است. یکی از درخواستهای کارکنان نفت برکناری انصاری مدیرعامل و رئیس هیأت مدیره شرکت ملی نفت ایران می‌باشد که اکنون در پاریس است.

5 - مسکو در عکس‌العملهای اولیه خود نسبت به انتصاب ژنرال ازهاری به نخست‌وزیری محتاط بوده است. ناس خشونتهای گسترده خیابانی تهران در 5 نوامبر را به عنوان آخرین هشدار برای شاه قلمداد کرد و از تغییر دولت به عنوان تصمیم شاه یاد کرد بدون هیچ‌گونه اشاره‌ای به اینکه اقدام مزبور به تحریک ایالات متحده صورت گرفته و یا توسط ارتش ایران تحمیل شده است. خمینی اخیراً گفته است دولت روسیه مثل دیگر قدرتهای بزرگ است. آنان منافعی در ایران دارند و بنابراین از شاه حمایت می‌کنند. لیکن هیچ‌یک از آنان نمی‌توانند شاه را حفظ کنند. پایان کار وی نزدیک است. ونس

گزارش سیاسی - امنیتی 9 نوامبر

سند شماره 156 خیلی محرمانه9 نوامبر 1978 - 18 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11033به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی 9 نوامبر خلاصه: وزرای کابینه نظامی ازهاری شروع به تلاش در جمع‌آوری حامی نموده‌اند. اسرائیلیها اعتقاد دارند 4 آلمانی در 8 نوامبر در شهر ساری کشته شدند ولی هیچ‌گونه تأیید وجود ندارد. وقایع پراکنده‌ای از خشونت در نقاطی از استانها، برخی از آنها شامل گزارش شورش مسلحانه می‌باشد. گزارش شده که پزشک شاه تحت تعقیب می‌باشد. خبرنگار یونایتدپرس اخراج می‌شود. شایعات بسیاری وجود دارد. از ساعت 12 به وقت محلی هیچ تظاهراتی در تهران جریان ندارد. پایان خلاصه.

1- به رئیس مستشاری نظامی گفته شد، دریاسالار حبیب‌اللهی وزیر جدید علوم و آموزش عالی در 8 نوامبر با رؤسای دانشگاهها که استعفاهایشان در جیبشان بود ملاقات نمود. به طوری که گزارش شده حبیب‌اللهی گروه را با صحبت متقاعد به ماندن بر سر کارشان نمود ولی دختر شیبانی رئیس دانشگاه تهران به مأمورین سفارت انگلیس گفت که وی استعفا کرده است. ژنرال ربیعی وزیر جدید مسکن از وکلای مخالف مجلس دعوت به عمل آورد و از آنان خواست که در خلال بحران ملی با دولت همکاری نمایند.

2- هیأت نمایندگی اسرائیلی گزارشی به دست آورده که آن را از منبع قابل قبول می‌داند و اشاره بر این دارد که 4 آلمانی در شهر ساری واقع در کناره دریای خزر کشته شده‌اند. سفارت

قادر به تأیید آن نیست. شیراز برای دو روز گذشته به غیر از روزانه یک آتش‌سوزی آرام بوده است. کنسول شیراز که به اهواز سفر کرده گزارش می‌کند آن شهر در 8 نوامبر آرام بود و کارمندان و مدیران شرکت ملی نفت ایران از حفاظهای روبروی یکدیگر با احتیاط مراقب هم بودند. شرکت نفت در آنجا به عملیات نپرداخته است. از زنجان، مراغه، سنندج و زاهدان گزارشاتی مبنی بر وقایع خشونت‌بار ارائه شده که به طوری که گزارش شده خیلی‌ها از جمله افسران پلیس کشته شده‌اند. نشانه‌هایی از اینکه ممکن است مخالفین در زاهدان دارای اسلحه باشند وجود دارد. گزارش تلفنی از تیم فنی نیروی هوایی در پایگاه وحدتی در نزدیکی دزفول اشاره می‌کند که دهقانان مسلح، به برخی پلها حمله می‌کنند و ممکن است به داخل پایگاه بیایند. یک منبع آمریکایی از منطقه نجف‌آباد نزدیک به اصفهان گزارش می کند حمله به ساختمان شهرداری منجر به مرگ چندین نفر شد که شایع است یک کودک شش ساله در میان آنان بود.

3- نماینده سازمان ملل از وزارت خارجه جویای توصیه در مورد کارمندانش شد و به وی گفته شد چونکه در وزارتخانه‌ها واقعاً فعالیت ندارند بهتر است کارمندان سازمان ملل تا اطلاع ثانوی در منازلشان بمانند. وی همین دستور را به کارمندانش داد. یک منبع محلی به دستیار وابسته هواپیمایی غیرنظامی گفت که ایران‌ایر تمام کارمندان خارجی خود را برای مدت 3 ماه به کشورهایشان می‌فرستد. اگر ایران‌ایر بتواند بدون آنها به فعالیت بپردازد که هیچ ولی اگر نتواند آنان مجدداً با پرداخت سه ماه حقوق عقب افتاده استخدام می‌شوند. در هر حال سفارت اطلاع حاصل کرد که این دستور پس از اینکه صادر شد لغو گردید.

4- افزایشی در تعداد تلفنهای تهدیدآمیز تصادفی به خارجیان وجود داشته است. تلفن خیلی از اشخاصی که تلفن می‌زنند نام مخاطب را می‌دانند و به آنهایی که تلفن شده توصیه کرده‌اند ایران را ظرف 24 ساعت، یا دو هفته و یا اول دسامبر ترک کنند و در غیر این صورت کشته می‌شوند.

5- ساجد رضوی خبرنگار پاکستانی یونایتدپرس دستگیر شده و از کشور اخراج می‌شود (در تلکس دیگر گزارش می‌شود).

6- نبودن روزنامه‌ها و گزارشات خیلی مختصر رادیویی هم ایرانیها و هم خارجیها را طعمه بی‌ربط‌ترین شایعات نموده است. مثال این موضوع قضیه نادرستی است در این خصوص که سه آمریکایی عصر روز 8 نوامبر در میدان تجریش واقع در شمال شهر کشته شدند. به نظر می‌رسد مخالفین در تلاشند تا به وسیله تهدیدات و با پخش شایعات فشار روانی را بر افراد خارجی مقیم افزایش دهند.

7- از ساعت 12 به وقت محلی روز 9 نوامبر هیچ واقعه یا تظاهراتی در تهران وجود نداشته است.

8 - گزارش شده ژنرال عبدالکریم ایادی دکتر مخصوص شاه تحت تعقیب می‌باشد. بازرگان و فروهر که از مخالفینند تحت تعقیب نمی‌باشند.

(برخلاف شایعات قبلی).

سولیوان

اعتصاب ایران‌ایر

سند شماره 157 استفاده محدود اداری9 نوامبر 1978 - 18 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11034به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - فوری موضوع: اعتصاب ایران‌ایر 1- کارمندان ایران‌ایر پس از پایان یافتن ظاهری اعتصاب که به دنبال افزایش مزایا صورت گرفت در روز 9 نوامبر به سر کار خود بازمی‌گردند. این مزایا عبارتند از حق مسکن و حق بازنشستگی. فضلی مدیرعامل ایران‌ایر به نماینده پان آمریکن گفت که پروازهای ایران‌ایر از روز یکشنبه شروع خواهد شد ولی نه مطابق برنامه اصلی. ایران‌ایر امیدوار است ابتدا بتواند دو پرواز روزانه به لندن و یک پرواز به نیویورک دایر نماید. از سرگیری برنامه پروازهای داخلی به دلیل شرایط حاد حکومت نظامی که در اکثر شهرها مانع انجام کار است پیچیده‌تر می‌باشد.

2- نظریه: ظاهراً کارمندان ایران‌ایر که فضلی با آنها مذاکره کرده بر درخواستهای سیاسی خود که حصول به توافق را غیرممکن می‌کرد پافشاری نکرده‌اند. بر اساس تجربیات اخیر حدس می‌زنیم نیروهای ضددولتی تلاش کنند چنین توافقی را برهم بزنند و شاید به تهدید کارگرانی که به سر کار باز می‌گردند متوسل شوند. اگر ایران‌ایر در شروع مجدد فعالیتهای خود با کارمندان خودش (به جای کارمندان نظامی) موفق شود دولت ایران اولین پیروزی بزرگ و سمبولیک خود را در تلاشهایش برای راه‌اندازی بخش خدمات و تولیدات ضروری به دست آورده است. سولیوان

ناآرامیهای داخلی ایران

سند شماره 158 خیلی محرمانه شماره گزارش: 68460520789 نوامبر 1978 - 18 آبان 1357 از: وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی.سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی خبر درباره وضعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در ساعت 7 روز 9 نوامبر مدیر تیم فنی نظامی و افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی، منازل خود را جهت رفتن به سفارتخانه ترک کرده‌اند. در راه عدم وجود سربازان مسلح در

مناطقی که معمولاً به خوبی محافظت می‌شدند، مشهود بود. تنها سربازانی که در طول 20 دقیقه اتومبیل سواری مشاهده شدند، چهار سرباز در نزدیکی منطقه سفارتخانه بودند. این سربازان حدود ساعت 8 محل را ترک کردند. ترافیک بسیار سبک بود و اتومبیلها در صفهای طویلی جلو پمپ بنزینها صف کشیده بودند. در ساعت 20/8 منبع خبری (2) به وسیله تلفن به مدیر تیم فنی نظامی اطلاع داد که شرکت هواپیمای ملی ایران کارش را مجدداً آغاز کرده است. وابسته نیروی زمینی گزارش داد که چهار تانک چیفتن و عده‌ای سرباز را در محله چاله هرز شهر دیده است. تانکهای چیفتن و اسکورپیون در منطقه تجریش، نیاوران، کاووسیه و اغلب میدانهای اصلی شهر و منطقه بازار مستقر شده‌اند. سربازان همچنین در کلانتریها متمرکز شده‌اند. در طول مراحل اولیه حکومت نظامی، سربازان به صورت منفرد در چهارراههای اصلی، پمپ بنزینها و سفارتخانه‌های خارجی مستقر شده‌اند. تاکتیکهای موجود نیازمند یگانهای مجهز به رادیو بی‌سیم متحرک و چندین کامیون مملو از سرباز می‌باشند که طبیعتاً یک خودروی فرماندهی نیز دارند که در عقب آن مسلسل خودکار 62/7 میلی‌متری قرار دارد. این یگانها به وسیله رادیو با هلیکوپترهای برفراز سرشان در تماس هستند.

تذکر: افسر گزارشگر هیچ هلیکوپتری را بر فراز منطقه تهران مشاهده نکرده است که اسلحه‌ای روی آن نصب شده باشد. در مشاهدات افسر گزارشگر، سر و وضع سربازان مسلح در سطح بسیار عالی بوده است، انیفرمهایشان اطوزده، موها اصلاح کرده و صورتهایشان صاف و اصلاح شده بوده است. او همچنین فقدان مشخص خستگی و فرسودگی در سربازان را متذکر شده است. سربازان در تمامی اوقات هوشیار و سرحال به نظر می‌رسند. به دست آوردن اطلاعاتی درباره روحیه سربازان برای افسر گزارشگر مشکل است. آنها جدی به نظر می‌رسند و از گفتگو با عابرین امتناع می‌ورزند. افسران گزارشگر بین سربازان دست در دست هم انداختن و شوخیهای معمول را مشاهده کرده‌اند. خوشبینانه‌ترین جنبه اطلاعات رسیده حاکی از این است که سربازان مذکور دارای روحیه خوبی هستند. دیروز عصر افسر گزارشگر در اثنای حرکت به سمت قرارگاه دو کامیون مملو از سربازان با انیفرمهای استتار شده را مشاهده کرد افسر گزارشگر این انیفرمها را آخرین بار در شیراز هنگامی که سربازان هوابرد به داخل شهر فراخوانده می‌شدند، مشاهده کرد.

خدمات هواپیمایی کشوری به ایران

سند شماره 159 استفاده اداری محدود10 نوامبر 1978 - 19 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11048به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: خدمات هواپیمایی کشوری به ایران 1- سرویس خطوط هوایی به تهران در حال بهبود است ولی اگر همه چیز خوب پیش برود حداقل 5 روز طول می‌کشد تا پروازهای خطوط هوایی روال عادی خود را مجدداً به دست

آورد. مهم‌ترین عامل در بهبود اوضاع، بازگشت پرسنل خدمات زمینی هواپیمایی به فرودگاه مهرآباد در 9 نوامبر بوده است. از ظهر دهم نوامبر پرسنل هواپیمایی ملی ایران برای تمام پروازهای داخلی و خارجی طبق روال عادی به ارائه خدماتی از قبیل حمل و نقل اسباب و اثاثیه و جابجایی اتوبوس حامل پلکان برای هواپیما مشغول بودند. طبق گزارشات واصله عرضه سوخت هواپیما و بنزین جهت خدمات زمینی در فرودگاه طبق روال عادی صورت می‌گرفت. همچنین پرسنل هواپیمایی ایران در روز 12 نوامبر مشغول بازدید و سرویس کردن هواپیماهایشان جهت از سرگیری خدمات هوایی (حداقل در امورات جزئی) بودند. بنابراین چنین به نظر می‌رسد که اعتصاب پرسنل هواپیمایی ملی عملاً پایان یافته است. ولی شایعاتی در فرودگاه مبنی بر اعتصاب عمومی در روز شنبه دوازدهم نوامبر وجود دارد. چنین شایعاتی در شهر نیز رایج است.

2- نماینده شرکت هواپیمایی پان آمریکن به مأمور سفارت گفت پان آمریکن ظرف چند روز آینده تنها به پروازهای نیمه تمام 110 و 111 از استانبول به تهران و بالعکس ادامه می‌دهد (ورود به تهران ساعت 30/19 و عزیمت از استانبول ساعت 21) و در صورتی که همه امور به خوبی پیش برود پان آمریکن امیدوار است که در 14 نوامبر با بازگرداند خدمه‌ای که در شیفت شب مرخصی هستند، برنامه‌های عادی خود که (شامل پروازهای 001 و 002 دور دنیا می‌باشد) را در 15 نوامبر مجدداً شروع نماید. دیگر خطوط هوایی که پروازهای خود را کمتر از پان‌آمریکن قطع کرده بودند، ممکن است تا حدی زودتر بتوانند برنامه‌های عادی خود را شروع کنند. (نماینده پان‌آمریکن شنیده است که شرکت هواپیمایی ایرفرانس و سوئیس‌ایر در 14 نوامبر این کار را انجام خواهند داد.) سرویس تلکس به تهران که چند روز قطع شده بود مجدداً شروع به کار کرده است و این عامل جانبی مهمی برای بازگشت سرویس خطوط هوایی به وضع عادی محسوب می‌شود. سولیوان

گزارش وضعیت ایران، 10 نوامبر 1978

سند شماره 160 سرّی10 نوامبر 1978 - 19 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - 287008 به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و آسیای جنوبی موضوع: گزارش وضعیت ایران، 10 نوامبر 1978 1- وضعیت ایران از ساعت 14 روز 10 نوامبر 1978.

2- گزارش شده که تهران روز جمعه خیلی آرام بود هرچند که برخوردها در خارج از پایتخت ادامه یافت. دستگیریهای بیشتری به اتهام فساد وجود داشته است. کریم سنجابی رهبر جبهه ملی که پنجشنبه به تهران بازگشت به یک خط سرسختانه بر علیه دولت نظامی اشاره کرد و برنامه یک کنفرانس مطبوعاتی را برای عصر روز شنبه اعلام نمود. دولت چنانچه در

سیاستهای مصالحه‌جویانه‌اش موفق نشود ممکن است دست به اقدامات خشنی بزند.

3- چندین نشانه امیدوارکننده در این خصوص که اعتصابات ممکن است به پایان برسد وجود دارد. برخی از کارمندان مخابرات و نیز کارمندان ایران‌ایر به سر کارهایشان بازمی‌گردند. ایران‌ایر امیدوار است که به زودی پروازهایش را از سر بگیرد. ذخیره بنزین بهتر شده و حمل و نقل شهری مجدداً تا حدودی صورت می‌گیرد. آزمایش سخت زمانی صورت خواهد گرفت که کارکنان پس از تعطیلات مذهبی روزهای یکشنبه و دوشنبه بایستی به سر کارهایشان بازگردند.

4- سطح تولید نفت در 10 نوامبر برای دومین روز به مقدار 6/1 میلیون بشکه در روز بالا بود. کنسرسیوم نفت پیش بینی می‌کند جمع کل تولید در 11 نوامبر به 9/1 میلیون بشکه در روز و در 18 نوامبر به 7/3 میلیون بشکه در روز می‌رسد. کنسرسیوم در نظر دارد حتی اگر کارکنان اعتصابی به سر کار باز نگردند تولید را افزایش دهد ولی به کارکنان مناطق نفتی اولتیماتومی داده شده که یا به سر کار بازگردند و یا خانه‌های سازمانی را مسترد دارند. سفارتخانه ما در تهران معتقد است که چنانچه کارکنان متقاعد شوند که دولت مصمم است تهدیدش را عملی سازد از دستور اطاعت خواهند کرد.

5- دولت انگلیس در لندن حمایتش را علیرغم فشارهایی از جانب جناح چپ (حزب کارگر) از تصمیم شاه مبنی بر برقراری یک دولت نظامی اعلام نمود. در یک استنطاق در پارلمان دکتر اوئن تأکید نمود که ملکه امیدوار است تصمیم به استقرار دولت نظامی برنامه‌های اعطای آزادیهای سیاسی را متوقف نسازد. ونس

ناآرامیهای داخلی در ایران

سند شماره 161 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 6846052178 10 نوامبر 1978 - 19 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی.سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در ایران 16- (بدون طبقه‌بندی) این گزارش شامل اطلاعاتی درباره وضعیت کنونی ایران است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) 1- در 10 نوامبر 78 وابسته دفاعی و افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی به جمع‌آوری اطلاعات طی گردشی که با اتومبیل از قسمت شمالی تهران به منطقه سفارت داشتند پرداختند. اطلاعات ارائه شده به شرح زیر است:

الف - پمپ بنزینها به وضع عادی برگشته و گازوئیل توسط تانکرهای نظامی حمل می‌شد و به نظر می‌رسد که این مسئله حل شده است.

ب - اتوبوسها، تاکسیها در حال حاضر کار می‌کنند، بیشتر آنها از زمانی که اولین آشوبها در 5 نوامبر شروع شد، تعطیل کرده بودند.

ج - ترافیک در خیابانهای تهران به وضع عادی برگشته است. افسران گزارشگر تصادفات متعددی را در بزرگراه شاهنشاهی و دیگر خیابانهای شلوغ مشاهده کرده‌اند.

د - تعداد سربازان امروز صبح در تهران بیشتر از دیروز شده است. تقریباً دو گروهان تفنگدار در سفارت ایالات متحده مستقر هستند.

2- شب گذشته تهران آرام بود، هیچ اتفاقی برعلیه آمریکاییها گزارش نشده است. افسر گزارشگر تلفنهای زیادی از وابسته‌های خارجی درباره شایعه اینکه آمریکاییها برای ترک ایران برنامه‌ریزی کرده‌اند، داشته‌اند. روزنامه‌ها هنوز در تهران چاپ نمی‌شوند و شایعات به نظر می‌رسد که روشی برای پخش اخبار باشد. البته طبق معمول همیشه هر فردی یک مقدار به آن اضافه می‌کند.

3- دفتر وابسته دفاعی آمریکا در تهران احساس می‌کند که موقعیت در تهران از 9 نوامبر و صبح 10 نوامبر از خیلی جنبه‌ها آرام باشد. افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی به ناحیه غرب تهران رفت و اوضاع در فرودگاه بین‌المللی را مشاهده کرد و بعد از ظهر گزارش آن را خواهد داد.

نظریات افسران گزارشگر: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) با اینکه اوضاع در تهران آرام می‌باشد، ولی می‌تواند در عرض چند ساعت تغییر کند. دفتر وابسته دفاعی آمریکا معتقد است که چند روز آینده بهترین نشانه‌ها برای سنجش کیفیت کنترلی است که حکومت نظامی بر اوضاع دارد.

مصاحبه‌های هرالد تریبیون و واشنگتن پست با آیت‌الله خمینی

سند شماره 162 خیلی محرمانه10 نوامبر 1978 - 19 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، پاریسبه: سفارت آمریکا، تهران، فوری - 3836 موضوع: مصاحبه‌های هرالد تریبیون و واشنگتن پست با آیت‌الله خمینی 1- کمی پس از اعلام حکومت نظامی در ایران، به ران کاون رئیس دفتر روزنامه واشنگتن پست در پاریس و جو فیشت خبرنگار اصلی نشریه هرالد تریبیون اجازه داده شد تا در تاریخ 6 نوامبر با آیت‌الله خمینی مصاحبه نمایند. در مقاله تهیه شده توسط فیشت که در صفحه اول تریبیون امروز (7 نوامبر) چاپ شده چنین گزارش شده که خمینی روش تندی را در قبال شاه اتخاذ کرده و از ارتش خواسته است که از دستورات شاه «خائن» سرپیچی کنند و هشدار داده است که در صورتی که اعتصابات و تظاهرات جاری منجر به خاتمه یافتن حیات سلطنت نشود مقاومت مسلحانه آغاز خواهد شد. در باقی موارد تشریح اهداف جمهوری اسلامی و طرز برخورد با کشورهای غربی روشی نسبتاً اعتدال‌آمیز داشت. (متن مقاله توسط آژانس

ارتباطات بین‌المللی از طریق تلکس به سفارت آمریکا ارسال خواهد شد).

2- کاون (که اظهار داشت مقاله‌ای که وی برای واشنگتن پست فرستاده با این مقاله مشابه است و فقط نقل‌قولهای مستقیم بیشتر دارد) در مورد زمینه قبلی مصاحبه با ما سخن گفت. (لطفاً حفاظت شود.) کاون گفت که او و فیشت در ساعت 11 صبح برای مصاحبه از راه رسیدند لیکن پس از ترجمه سؤالات کتبی و پاسخهای خویش نتوانستند تا قبل از ساعت 18 همان روز یک مصاحبه رو در رو داشته باشند. این مدت تأخیر، سبب شد که آنها بتوانند فرصتی برای زیرنظر گرفتن خمینی و ملازمینش داشته باشند. بنا به گفته کاون در ابتدای ورود آنها خمینی شاد و سرزنده بود لیکن با نزدیک شدن زمان برگزاری نماز در ساعت شش چهره وی رنگ پریده و خسته بخود گفت و انگشت کوچک دست راستش نیز بدون اختیار لرزش را آغاز کرد. معذالک، حتی در پایان روز نیز وی شاد و سرحال بود و با وجود اینکه از طریق کمکها و مترجمین پاسخ می‌گفت، ولی نشان می‌داد که کاملاً اوضاع را تحت تسلط خویش داشته و خود را تحت اختیار آنها در نمی‌آورد.

3- دستیاران خمینی علناً به تحقیر رهبران سیاسی جناح مخالف که به دیدار خمینی آمده‌اند می‌پرداختند. خمینی در ابتداء امر به ملاقات با سنجابی تن نمی‌داد لیکن در نهایت راضی به انجام این کار شد. اولین ملاقات خصوصی بود و ملاقات دوم «علنی». سنجابی با اظهار اینکه در بعضی از مواضع خود تغییراتی داده است توانست ملاقات دوم را ترتیب دهد. وی در هنگام ملاقات سه نکته را قرائت کرد، که مورد قبول خمینی نیز قرار گرفت. سپس وی بیانیه یک جانبه ای را از «پونشاترین» قرائت نمود تا در انظار عموم مرتبط با خمینی تلقی شود و بنا به گفته یکی از یاران خمینی این امر خمینی را خشمگین ساخته بود. یکی از دستیاران خمینی تمام اخبار مربوط به برگزاری «اجلاسهای عالی» بین رهبران سیاسی و خمینی را بی‌اساس خواند. هیچ‌یک از آنها نماینده گروه خاصی در ایران نمی‌باشد و خمینی علاقه‌ای ندارد که با آنها سر و کار داشته باشد. لیکن به خاطر رعایت جانب احترام و یا عدم تکبر وی نمی‌خواهد در حال حاضر آنها را از خود براند.

4- کاون گفت که خمینی در بخش پایین‌تر از حد متوسط یکی از محله‌های پاریس به نام پونشاترین زندگی می‌کند. خانه محل سکونت وی و خانواده چهار تن از دستیارانش بسیار ساده و بی‌پیرایه است. پیروان دیگری از پاریس برای همراهی با وی از راه می‌رسند. معمولاً همیشه یک جمعیت عظیم در اینجا حضور دارد و خمینی نیز چنین وانمود می‌کند که همه ایرانیها کاملاً به وی دسترسی دارند. یکی از مشاورین به کاون گفت که آنها درصدد یافتن محلی مناسبتر در ورسای هستند که لازم نیست مجلل‌تر، ولی اقلاً‌باید از وسایل حرارتی بهتری برخوردار باشند. این نشان می‌دهد که خمینی نمی‌خواهد در آینده نزدیک فرانسه را ترک گوید.

هارتمن

گزارش سیاسی - امنیتی، 10 نوامبر

سند شماره 163 خیلی محرمانه10 نوامبر 1978 - 19 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11049به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 10 نوامبر 1- تهران شب گذشته و تا صبح امروز آرام بود. شعارهای ضددولتی در قسمت مرکز شهر، با شعارهایی به هواداری از دولت ایران تقریباً پوشانده شده بودند. سرویس اتوبوس‌رانی تهران به طور نسبی شروع به کار کرده است.

2- روز سه‌شنبه، زنجان شاهد تظاهرات گسترده موافق دولت بود و توسط سربازان همراهی می‌شد، که با تظاهرات مخالف دولت مقابل گردید. بنا به گزارش منابع خبری تظاهرات وسیع ضددولتی در مشهد و اهواز رخ داد. ولی هیچ‌گونه برخورد یا تلفاتی گزارش نشده است.

3- بیش از 18 نفر به اتهام ارتشاء دستگیر شده‌اند که اسامی آنها هنوز در دسترس ما نیست. رضوی نماینده خبرگزاری (بین‌المللی یونایتدپرس) ساکن در تهران که پاکستانی است امروز بعنوان تنبیه به خاطر نقل گزارشات بی‌اساس در هفته‌های اخیر به لندن بازگردانده شد. و این علیرغم این امر است که ظاهراً خبرگزاری بین‌المللی یونایتدپرس پیامی به وزارت اطلاعات ارسال داشته و در آن رضوی را از هرگونه دست داشتن در گزارش دروغین مربوط به کشتار شاه در شب گذشته، تبرئه نموده است.

4- خبرنگاری به فیلمبردار شبکه سی بی اس که «مایک والاس» را همراهی می‌کرد گفته است که شاهد عینی دفن هشت کودک در بهشت زهرا بوده که بر اثر جراحت گلوله در حوادث پنجم نوامبر، 4 نفر در هفتم نوامبر و 4 نفر در هشتم نوامبر به قتل رسیده بودند. این اخبار به طور کامل از طرف منبع دیگری تأیید نشده و ما نمی دانیم گروه فیلمبرداری چگونه فهمیده فوت کودکان ناشی از جراحت گلوله بوده است.

5- برخلاف گزارش سیاسی - امنیتی دیروز ما (9 نوامبر) یک سفارتخانه غربی بنا به درخواست رایزن سیاسی از اتباعش که در زاهدان مقیم هستند خبر را چک کرد و اطلاع داد که شهر کاملاً در هفته‌های اخیر آرام بوده است.

این موضوع اطلاعات قبلی ما را که منطقه بلوچستان از هر تظاهرات ضددولتی و ضدشاه مبری بوده است، تأیید می‌کند.

6- سنجابی رهبر جبهه ملی دیروز از پاریس بازگشت. از اظهارات او به خبرنگاران بوی آشتی و مصالحه به مشام نمی‌رسید. وی صحبت از «جنبش نوین ملی - اسلامی ایران» در اتحاد با آیت‌الله خمینی نمود و اظهار داشت که حاضر به هیچ‌گونه مذاکره‌ای در مورد انجام ائتلاف و یا تشکیل دولت انتقالی با شاه و یا دولت جدید نمی‌باشد.

او ساعت 5 بعد از ظهر (به وقت محلی) 11 نوامبر (روز تعطیل محلی) کنفرانس مطبوعاتی داشت. منابع خبری به ما گزارش می دهند که علی امینی رهبر رقیب با چند نفر دیگر در پشت

صحنه، که دست‌اندرکار تشکیل دولت ائتلافی هستند از اظهارات شدیداللحن سنجابی به شدت منقلب بودند.

7- داریوش فروهر که از دیگر رهبران جبهه ملی است نیاز به یک رفراندوم فوری جهت تعیین شکل حکومت (پادشاهی - جمهوری) را تکرار کرده و در صورتی که مردم در رفراندوم به سلطنت رأی دادند، خواهان تعیین پادشاه شده است. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 11 نوامبر

سند شماره 164 خیلی محرمانه11 نوامبر 1978 - 20 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11056به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 11 نوامبر 1- وضعیت تا ظهر آرام بود. دعوت آیت‌الله خمینی و کریم سنجابی رهبر جبهه ملی به اعتصاب برای روز 12 نوامبر به طور وسیعی از بی بی سی شنیده شده است. سفارت انتظار دارد این درخواست تأثیر پراهمیتی روی مغازه‌ها و کسبه و تجار داشته باشد. در هر حال هیچ‌گونه دعوتی به اغتشاش یا تظاهرات برای فردا نشده است.

2- تنها گزارش از آشوب امروز در مورد گروهی بود که سعی کردند نام بنای یادبود شهیاد را به بنای یادبود خمینی تغییر دهند. آنها توسط ارتش متفرق شدند.

3- مراسم سلطنتی عید قربان برابر برنامه در کاخ نیاوران جریان دارد.

4- کریم سنجابی رهبر جبهه ملی قرار است امروز ساعت پنج بعد از ظهر در منزلش کنفرانس مطبوعاتی برگزار نماید و در این میان احتمال می‌رود نیروهای امنیتی مداخله کنند و افرادی را دستگیر نمایند.

5 - به طوری که گزارش شده دیروز در مشهد تظاهرات و برخی تیراندازیها وجود داشت. همچنین در بهشهر و آمل در کنار دریای خزر اغتشاشاتی روی داد و تیراندازی قابل توجه و مرگ تعدادی افراد را به دنبال داشت. امکان دارد اتفاقات مشابهی در شهرهای دیگر روی داده باشد ولی ما هیچ‌گونه اطلاعی نداریم. سولیوان

گزارش وضعیت ایران در 11 نوامبر 1978

سند شماره 165 سری11 نوامبر 1978 - 20 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی - 287378 به: نمایندگیهای دیپلماتیک اروپائی، خاور نزدیک، آسیای جنوبی موضوع: گزارش وضعیت ایران در 11 نوامبر 1978 1- شنبه روز آخر تعطیلات سه روزه مذهبی بدون تظاهرات برگزار شد.

2- نیروهای امنیتی که توسط فرماندار نظامی ژنرال اویسی هدایت می‌شوند سنجابی و

فروهر رهبران جبهه ملی را دستگیر کردند. آنها همچنان برای برگزاری یک مصاحبه مطبوعاتی برای دعوت به آزاد کردم مردم از سلطنت مستبدانه، ادامه اعتصابات و برگزاری رفراندوم ملی در مورد سلسله پهلوی آماده می‌شدند. سنجابی جمعه از مسافرتی به پاریس برای دیدار با آیت‌الله خمینی به تهران بازگشت. این دستگیری که 60 خبرنگار خارجی شاهد آن بودند قطعاً توسط سرویس فارسی بی بی سی گزارش می‌شود، به همان نحو که دعوت قبلی خمینی برای یک اعتصاب در 12 نوامبر پخش گردید. به طوری که گزارش شده آیت‌الله شریعتمداری میانه‌رو دعوت برای اعتصابات بیشتر را تأیید نموده است.

3- رادیو تهران تظاهرات خشونت‌باری را در چندین شهر دورافتاده منجمله شهرهای نفت‌خیز اهواز، خرمشهر و اصفهان گزارش نمود. هیچ‌یک از آمریکاییها صدمه ندیده‌اند.

4- دولت بدون شک با عناصر مخالف اعتصابی در خیابانها در خلال چند روز آینده برخورد خواهد داشت. مقامات حکومت نظامی اخطار کرده اند که دستورات حکومت نظامی در 12 نوامبر به طور جدی به مورد اجرا گذاشته خواهند شد.

5 - تولید نفت در این اثنا همچنان افزایش می‌یابد و برای امروز برنامه‌ریزی شده بود که به 98/1 میلیون بشکه برسد. حسنعلی مهران به عنوان وزیر جدید امور اقتصادی و دارایی معرفی شد. مهران که یک اقتصاددان لایق است قبلاً به عنوان رئیس کل بانک مرکزی خدمت کرده و اخیراً رئیس سازمان برنامه و بودجه بوده است. ونس

نگاهی دیگر به آینده

سند شماره 166 خیلی محرمانه11 نوامبر 1978 - 20 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11057به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: نگاهی دیگر به آینده 1- همانطور که ما با آرامش جشن عید قربان را پشت سر می گذاریم، مرکز توجهات به ایران روی برخوردی متمرکز شده که در 12 نوامبر بین دولت نظامی و کارکنان بخشهای مختلف اقتصادی که در اعتصاب هستند روی خواهد داد. سنجابی رهبر جبهه ملی می‌گوید اعتصابات ادامه خواهد یافت. بخش فارسی بی بی سی پا را فراتر گذارده و می‌گوید آیت‌الله خمینی برای یک اعتصاب عمومی در 12 نوامبر دعوت به عمل آورده است.

2- دولت نظامی در هر یک از رخدادها ترجیح داده که با اعتصابات به صورت مرحله‌ای برخورد نماید. ژنرال ازهاری به سفیر اطلاع داد صنعت نفت از اولویت درجه اول برخوردار است و هدف وی بازگشت به تولید کامل در اولین فرصت می‌باشد. وی سپس به بخشهای مهم مثل حمل و نقل و ارتباطات خواهد پرداخت. وی اعتقاد دارد دستگاه اداری مجدداً فعال خواهد شد زیرا عدم حضور آن بیشتر به خاطر ترس و وحشت بوده است تا نارضایی.

3- برخورد با معلمین مدارس تا 18 نوامبر به تعویق افتاده است. یک افسر ارشد ارتش

گفته است این بدان لحاظ می‌باشد که آنها (نظامیان) اعتقاد دارند معلمین اگر ببینند دیگران به سر کارهایشان باز می‌گردند آنان نیز به آرامی باز خواهند گشت. از طرف دیگر چنانچه قبل از همه با آنان برخورد شود، برای استفاده از بچه‌ها به عنوان سپر بلاتردید به خود راه نخواهند داد و باعث ایجاد ناخوشایندترین مسئله خواهند شد.

4- این آزمایش اراده آزمون قدرت نیز خواهد بود. یکی از مشکلات بزرگ در ارزیابی بحران جاری این است که هیچ‌کس نمی‌تواند قدرت نسبی نیروهای درگیر را تخمین بزند.

البته می‌توان انتظار داشت که اعتصابیون از سوی گروههای اخلال‌گر خیابانی که از تاکتیک ضربه زدن و فرار کردن بهره می‌برند، حمایت شوند. در هر حال این ارزیابی‌ها بایستی در مواجهه با یک قاطعیت نظامی به نمایش گذارده شده برای تیراندازی مؤثر به منظور بر هم زدن جمعیت انجام شود. نظر به اینکه جبهه ملی بر این اعتقاد است که امکان دارد خمینی واقعاً قادر به کنترل تعداد بیشماری که ادعا می‌کند باشد، آنها از جدا شدن از او و حتی قبول ماهیت اقتدار دولت که آرزوی آن را دارند، می‌ترسند.

5- بنابراین گزارش اگر ارتش در شکستن اعتصابات موفق از کار درآید برای خیلی از افراد خارج از گود ممکن است این معنا را داشته باشد که نه فقط آنها (ارتش) دارای قدرت و نیروی بیشتری هستند بلکه دارای حمایت توده‌ای بیشتری نسبت به خمینی می‌باشند.

این مشاهده می تواند باعث ایجاد حرکتی در اکثریت خاموش در جهت دوری جستن از مواضع افراطی حمایت شده توسط خمینی و نیز تمرکز تدریجی قدرت در ارتش و به طور غیرمستقیم در شاه گردد.

6- در این حالت خمینی با این انتخاب روبرو می‌شود که یا برای شورش مسلحانه دعوت به عمل آورد و یا اینکه از تقاضاهای افراطیش عدول نماید. خوشبختانه به نظر می‌رسد که در این کشور اسلحه‌های قتاله بدون کنترل کم باشد و بدین دلیل ممکن است خمینی از چنان دعوتی صرفنظر نماید. (نیروهای دولت ایران از کوششهایی که برای پر کردن این خلاء در جریان است نگرانند). در هرحال خمینی یک فرد غیرقابل پیش‌بینی است و به وضوح تنفری تسکین‌ناپذیر از شاه دارد.

7- اگر خمینی در مواضع افراطی خود تجدیدنظر به عمل آورد سیاستمداران جبهه ملی و دیگر سیاستمداران لازم برای تشکیل یک دولت ائتلافی احتمالاً شروع به مذاکره با شاه برای حصول به چنان نتیجه‌ای خواهند نمود. در هر حال اغلب آنان نسبت به مقاصد وی بدبین هستند و اعتقاد ندارند چنان مذاکراتی به انتخابات واقعی و آزاد منجر شود.

(نظر سفارت بر این است که شاه به مرحله‌ای رسیده است که انتخابات آزاد را قبول می‌نماید). بنابراین این طرح می‌تواند ایران را از بحران فعلی برهاند.

8 - از طرف دیگر چنانچه دولت نظامی در شکستن اعتصابات توفیق نیابد و یا خمینی دعوت به قیام مسلحانه نماید، بحران عمیق‌تر خواهد شد. در آن مرحله شاه و ارتش بایستی

نسبت به اتخاذ اقدامات خشن به منظور حفظ سلطنت تصمیم بگیرند.

سولیوان

ناآرامی‌های داخلی در ایران

سند شماره 167 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 0522 846 611 نوامبر 1978 - 20 آبان 1357 از: دفتر مستشاری دفاعی آمریکا، تهران به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

مرجع: 15016 - EI2ICR-M- 9 عنوان: ناآرامی‌های داخلی در ایران 16- (بدون طبقه‌بندی) این گزارش شامل اطلاعاتی از وضعیت کنونی ایران است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) 1- وابسته دفاعی و وابسته نیروی زمینی سفری به شمال تهران داشتند و بعد به طرف سفارت آمریکا حرکت کردند. وابسته دفاعی بعداً سری به مرکز شهر و دیگر نواحی شمال مرکزی تهران زد و اطلاعات آن تا ساعت 12 به وقت محلی به قرار زیر می‌باشد.

الف - امروز جشن عید قربان است (جشن ذبح) که خوردن گوشت گوسفند تازه قربانی شده و اجتماع خانواده‌ها به عنوان سنت و جشن مذهبی است. اوضاع فعلاً آرام است ولی می‌تواند به سرعت وخیم گردد. عبور و مرور تاکسی و اتوبوس مانند روزهای تعطیل صورت می‌پذیرد و مغازه‌ها به طور پراکنده باز هستند ولی می‌گویند مالکین آن غیرمسلمان یعنی یهودی (اسرائیلی) و غیره می‌باشند. پمپ بنزینها تقریباً طبق روال همیشگی مشغول کار هستند. (شلوغ و پرتحرک).

ب - در قسمت شمال شهر جائی که تانکهای چیفتن از 10 نوامبر مشاهده می‌شدند، اکنون دیگر منطقه را ترک کرده‌اند. نفربرهای زرهی BTR60 تقریباً با همان تعداد نفراتی که در گزارش قبل ذکر شد، در محل حضور دارند.

ج- مقامات سفارت اطلاع یافتند که مدارس آمریکایی تهران در 12 نوامبر فعال نخواهند بود. تصمیم برای فعالیت یا تعطیلی مدارس در روز 13 نوامبر، تنها در روز 12 نوامبر اخذ خواهد شد.

د- سفارت ایالات متحده تنها توسط نیروهای پلیس محافظت می‌شود و نیروهای نظامی دیگری در منطقه مشاهده نشده است.

2- (خیلی محرمانه- غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) طی بعد از ظهر 10 نوامبر، مستشاری نیروی دریایی آمریکا (ALUSNA) به همراه سدان (SEDAN) از سفارت ایالات متحده در تهران سفری به فرودگاه بین‌المللی (مهرآباد) داشت و مشاهدات زیر را گزارش کرده است:

الف: تمام محوطه وسایط نقلیه در اطراف دانشگاه تهران محاصره شده بودند. حضور

نیروهای نظامی و تانک‌های چیفتن در آن منطقه آشکار بود. عابران پیاده‌رو اجازه ورود به محاصره را نداشتند. در یک حادثه، مستشاری نیروی دریایی آمریکا (ALUSNA) یک زن را مشاهده کرده که در حال مشاجره با یک سرباز بر سر عبور از منطقه محاصره شده بوده است که در نتیجه زن ضربه‌ای به سرباز زده است. سرباز با سر ضربه‌ای به زن وارد کرده و او به زمین افتاده است. نیروهای مستقر در منطقه با هیکل درشت که کمتر در واحدهای نظامی دیده می‌شود و سرهایشان را با کلاه‌خودهای پوشیده شده با پارچه‌هایی به رنگ سفید، حضور دارند. (نمونه‌ای که در محدوده تهران پیش از این مشاهده نشده است).

ب: در میدان یادمان شهیاد، نزدیک فرودگاه، چهار تانک چیفتن و 7 BTR60 پارک شده بودند. حدود 30 سرباز در این ناحیه حضور داشتند.

ج: از سربازان در فرودگاه خبری نبود ولی پلیس شهربانی بیش از حد معمول دیده می‌شد. هواپیماهای خطوط هوایی ایران پرواز نداشتند، اما فعالیت‌های فرودگاه عادی به نظر می‌رسید. تعداد زیادی از مردم محلی اطراف فرودگاه، در تکاپوی خرید برای تعطیلات مذهبی 11 نوامبر بودند.

3- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) دامنه شایعه‌پراکنی در تهران از عدم ایجاد مزاحمت برای اتباع خارجی گرفته تا قتل‌عام همه خارجیها گسترش دارد. تا ساعت 12 به وقت تهران اوضاع آرام است ولی این وضع می‌تواند به سرعت تغییر کند. نگرانی در منطقه اطراف دانشگاه تهران آشکار است. نظامیان زیادی به چشم می‌خورند که می‌توان گفت خوب تعلیم دیده و کاملاً مورد اعتماد هستند و با ستونی از جنگ‌افزارهای سنگین یعنی تانکها، نفربرهای زرهی و آتشبارها پشتیبانی می‌شوند.

4- (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در 10 نوامبر سفارت انگلستان روز یادبود سالیانه خود را در گورستان نظامی در محوطه زمین سفارت خودشان در قلهک واقع در شمال تهران برگزار نمود. (ساختمان وابسته به سفارت انگلستان که چند روز پیش غارت شد در مناطق جنوبی تهران واقع است) حضور در مراسم برای عموم آزاد بود. اما چند تن از سفرا، وابستگان نظامی همراه همسرانشان و شمار زیادی از جامعه خارجیان (غیرایرانی) در آن حضور داشتند. برنامه مراسم بزرگداشت، شامل سرودخوانی دسته‌جمعی و نواختن شیپور بود. به خاطر برگزاری مراسمی در مسجدی در مجاورت محل از موسیقی و شیپور استفاده نشد. چرا که مقامات سفارت انگلستان حاضر نبودند خطر ناشی از توجه ساکنین محل نسبت به سر و صداهای بیگانه را به خود جلب نمایند.

نظریات تهیه‌کنندگان: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) مسلم است که اگر عنصر آشوب‌طلب متعصبی با نیروهای نظامی در اطراف دانشگاه تهران درگیر شود، نظامیان مایلند و می‌توانند با بکارگیری نیروی کافی بلوا را فرونشانند. هوای تهران از اوایل 10 نوامبر با باران نم نم متناوبی همراه بود و در حوالی ظهر 11 نوامبر باران سرد و

مداومی می‌بارید. و این خود عامل مؤثری در تصمیمات دانش‌آموزان محسوب می‌شود، که از امتیاز عامل جوی در فعالیتهای قبلی در تهران برخوردار بوده‌اند.

وضعیت ایران

سند شماره 168 خیلی محرمانه11 نوامبر 1978 - 30 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11027به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

عطف به: 10973 - تهران موضوع: وضعیت ایران 1- اطلاعات به دست آمده در آخر وقت امروز، نشانگر این است که برخلاف شایعات سیاستمداران جبهه ملی و سایر مخالفین دستگیر نشده‌اند - تکرار می‌شود دستگیر نشده‌اند.

2- امروز موفق نشدیم با هویدا تماس بگیریم لذا، فرض می‌شود گزارشات در مورد دستگیری وی صحت دارد. سولیوان

گزارش سیاسی و امنیتی 12 نوامبر

سند شماره 169 خیلی محرمانه12 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11066به: وزیر امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

موضوع: گزارش سیاسی و امنیتی 12 نوامبر خلاصه: از صبح روز 12 نوامبر - وضعیت در تهران می‌رود تا خشونت‌آمیز شود. به نظر می‌رسد رویاروییهای بین دانشجویان و نظامیان و دستجات مذهبی و دولت در حال شکل گرفتن است. حکومت نظامی گردهمایی نماز جماعت را مجاز اعلام کرده است ولی این اقدامات ممکن است موجب پخش نوار انتقادات گزنده خمینی از پاریس و یا سخنرانی با متون تحریک‌کننده گردد.

بسیاری از خدمه پروازهای هواپیمایی ملی ایران و کارگران شرکت نفت هنوز در اعتصاب هستند. وقوع حوادث متعدد 11 نوامبر در استانها، ولی تهران نسبتاً آرام بود. چهار وزیر جدید تعیین شدند. جبهه ملی در مسیر پیوند کامل با خمینی، به اثرات پراکنده اعتصاب. پایان خلاصه.

1- در حالیکه بیشتر نقاط تهران صبح روز 12 نوامبر به حالت عادی برگشته، درگیری از قبل طرح‌ریزی شده بین دانشجویان و نظامیان در دانشگاه تهران محتمل به نظر می‌رسد. منابع دانشجویان را با هدف مشخص درگیری تحریک‌آمیز در حال حرکت به سمت دانشگاه تهران مشاهده کرده‌اند. منابع همچنین اظهار کرده‌اند که گردهم‌آیی نماز جماعت ظهر در مساجد به میزان زیادی موجب آشفتگی و ناآرامی خواهد شد. گزارش شده که آیت‌الله خمینی تهران را به مبارزه دعوت کرده و نوارهایی با مضامین ضدبیگانه و فوق‌العاده فتنه‌انگیز پر کرده است. یک

روایت می‌گوید ممکن است این نوارها مورد استفاده قرار گیرند. منابع دیگر گفتند احتمالاً سخنرانیها مبتنی بر اظهارات خمینی خواهد بود یا عملاً خود نوار را پخش می‌کنند.

2- حکومت نظامی در ساعت 10 قبل از ظهر دیروز 12 نوامبر اعلام کرد که گردهم‌آیی برای نماز جماعت مجاز خواهد بود و روحانیون را دعوت به آرام کردن مردم کرد. همچنین اعلام شده است که همه مدارس تا 18 نوامبر تعطیل خواهند بود. در حالیکه مدارس ابتدایی باید دایر باشند. بازگشایی دبیرستانها و دانشگاهها بعداً اعلام خواهد شد.

3- امروز پروازهای هواپیمایی ملی ایران هم داخلی و هم خارجی به راه خواهد افتاد، (تلگرام جداگانه جزییات موضوع را ارائه خواهد کرد) و فعالیت فرودگاه تهران معمولی و عادی به نظر می‌رسد. کارگران شرکت نفت در اعتصاب باقی می‌مانند (جزییات موضوع در تلگرام اطلاعی جداگانه).

حوادث خشونت‌باری طی 24 ساعت گذشته در اهواز، بندرشاپور و بوشهر رخ داده است و به نظر نمی‌رسد (تکرار می کنم) به نظر نمی‌رسد که کارگران نفت بر سر کار برگردند.

4- موریسون نودسن گزارش می‌دهد که کمپ او در شوشتر واقع در 100 کیلومتری شمال اهواز در روز 10 نوامبر مورد حمله گروههای محلی قرار گرفته است. تهاجم شکست خورده بود ولی پلیس و ژاندارمها روز 11 نوامبر برگشتند که بگویند آنها قادر به حفاظت و پشتیبانی از اردوگاه نخواهند بود. کل 60 نفر پرسنل سهمیه آنجا روز 11 نوامبر به اهواز انتقال داده شده‌اند و روز 12 نوامبر به تهران خواهند آمد.

5- شیراز در روز 11 نوامبر آرام بود ولی در اصفهان تظاهر کنندگان تلاش کردند به سینما حمله کنند. سربازها تیراندازی کردند و گزارش شده که حداقل یک نفر از تظاهرکنندگان کشته شده است. گزارشات پراکنده و نقل قولها و روایات خبری کوتاه نشانگر وجود خشونت و زد و خورد در بهشهر، خرمشهر، زنجان (محلی که مرکز شهر به آتش کشیده شد) و آمل بوده است. جزییات مسئله (تأکید می‌شود) روشن نیست. طی روز گذشته تبریز آرام بوده است، اگرچه بازار بسته بوده و توسط سربازان حفاظت می‌شود و شهر ملتهب است.

6- انتصاب چهار وزیر جدید توسط دولت ایران در بین اوضاع به هم ریخته 24 ساعت گذشته تقریباً محو شد. حسنعلی مهران وزیر امور اقتصاد و دارایی می‌شود، امیرپرویز به عنوان وزیر کشاورزی در کابینه ابقاء می‌شود، مرتضی صالحی که از سازمان برنامه و بودجه خارج شده بود تا وزیر راه دولت آموزگار شود به سازمان برنامه و بودجه به عنوان رئیس و وزیر کابینه برمی‌گردد. ژنرال کاتوزیان (FNU) وزیر کار خواهد بود. منابع اظهار کردند دولت ایران در جستجوی یک مقام غیرنظامی برای تصدی وزارت کار بوده ولی وقتی کاندیداهای عمده مطلع شدند که دولت ایران وزیر جدید را برای بسیج کردن کارگران جهت حمایت از دولت می‌خواهد، عقب نشستند لذا نخست‌وزیر تصمیم به انتخاب یک فرد نظامی گرفت.

7- یک دلیل ارائه شده توسط هواداران جبهه ملی در مورد دستگیری سنجابی و فروهر (در

تلکس 11060 تهران گزارش شده) این است که سنجابی قصد داشت روز 22 نوامبر را اعتصاب عمومی و نیز پیوستن کل جبهه ملی به خمینی را اعلام کند. رهبران نهضت آزادی ایران، بازرگان و سنجابی بعد از دستگیری خطاب به مقام رسمی سفارت تأکید و تصدیق کردند که نهضت آزادی ایران در تمام راه با خمینی وحدت دارد. و اینکه مسبب خونریزی شاه بوده و علت آن باقی ماندن بر تخت و سلطنتش خواهد بود.

نهضت آزادی ایران گفت که تنها 3 راه حل برای کشور می‌بیند (الف) ادامه بی‌نظمی و ناآرامیهای فعلی (ب) فشار نظامی برای تحمیل نظم مصنوعی (ج) دولت ملی بدون شاه. مقام سفارت پاسخ داد که هیچ‌کدام از این راه‌حلها برای آمریکا که هنوز معتقد است یک دولت ائتلافی تحت‌نظر شاه، برای همه بهتر خواهد بود، رضایتبخش نیست. نهضت آزادی ایران گفت که تردید دارد که اگر رهبران نهضت آزادی وارد دولت ائتلافی شوند از طرف مردم مورد حمایت واقع شوند. آنها افزودند که کاملاً تسلیم خمینی شده‌اند.

نظریه سفارت: روشن است که هم جبهه ملی و هم نهضت آزادی ایران در مسیر همکاری بی‌قید و شرطشان با خمینی، آنچنان با او همراه شده‌اند که قضاوت مستقل در مورد حوادث سیاسی جاری جنبش را معلق گذارده‌اند.

8 - بررسی وسیع و اجمالی سفارت در مورد وضعیت اعتصاب مطالب زیر را نشان می‌دهد: وزارت بهداری و اداره گمرک کار نمی‌کند ولی به نظر می‌رسد ادارات دیگر دولتی کار می‌کنند. 50 تا 60 درصد کارکنان شرکت مخابرات ایران مشغول کارند. خاموشی برق که بخش شمال‌شرقی شهر را در خاموشی فرو برده، ناشی از پیامدهای اعتصاب بوده است. با این وجود تدابیر و اقداماتی برای برطرف کردن خاموشی در حال جریان است و برق در حال وصل شدن می‌باشد و حکومت نظامی انتظار دارد که ساعت 14 به وقت محلی، برق داشته باشد.

9- مقارن ساعت 12 به وقت محلی، یک تظاهرات وسیع و آرام مسالمت‌آمیز در اصفهان در حوالی میدان ورود و خروج به سمت تهران در منطقه شمال شهر صورت گرفت.

سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 12، روز 11 نوامبر 1978

سند شماره 170 سری12 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی - 287411 به: تمام نمایندگیهای دیپلماتیک اروپا، غرب و جنوب آسیا موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 12، روز 11 نوامبر 1978 1- رویارویی که در روز 12 نوامبر انتظارش می‌رفت، رخ نداد. تهران آرام بود و شاید از آشوب 5 نوامبر به بعد امروز عادی‌ترین روزی بود که تهران به خود می‌دید. اما با این حال

وضعیت مبهم است.

آن طوری که یکی از کارمندان سفارت توصیف کرده است:«روی لبه تیز تیغ قرار دارد».

2- اقدامات و شیوه چماق و هویج دولت برای در هم شکستن اعتصاب کارگران حوزه نفتی جنوب تا حدودی از موفقیت برخوردار بود. قبول اضافه حقوق سخاوتمندانه، در دو روز گذشته با تهدید به اخراج، قطع حق مسکن و دستگیری حداقل 170 تن از رهبران اعتصاب، همراه گشت. برآورد نمایندگان شرکت نفت این است که 50 درصد کارگران و کارمندان و تقریباً کلیه کارمندان عالیرتبه به سرکار برگشته‌اند ولی بسیاری از کارمندان دون‌پایه از این کار امتناع نموده‌اند.

3- وضعیت در حوزه استخراج نفت کاملاً حساس باقی مانده است. در روز 11 نوامبر، خانه یکی از کارمندان انتقال یافته کنسرسیوم، توسط جمعیت غارت شد. لذا کنسرسیوم تخلیه محل زندگی عائله فرد مذکور را به طور جدی مورد توجه قرار داده است. در نزدیکی اهواز یک کمپ ساختمان‌سازی آمریکایی، به علت عدم توانایی ژاندارمری در حفظ امنیت آن، ناگزیر از تخلیه شد. صعود آرام میزان استخراج نفت نیز ادامه یافت و امروز به 1/2 میلیون بشکه رسید. سفارت تخمین می‌زند که در مدت اعتصابات سه هفته‌ای، زیان ارزی ایران از بابت تولید ناخالص ملی مجموعاً بالغ بر 900 میلیون دلار بوده است.

4- اگرچه در تهران 20 الی 30 درصد کارها تعطیل بود، لیکن سفارت مدرکی دال بر اعتصاب عمومی مؤثر نیافت. شرکت هواپیمایی ملی ایران تا حدی کارهای خود را دوباره از سر گرفته و بنا به گزارش شرکتهای اس آ اس و لوفت هانزا کار عادیشان را ادامه می‌دهند. پان‌آمریکن نیز هر روز معمولاً با تعدادی صندلی خالی، با یک پرواز از تهران، به کارش ادامه می‌دهد. اعتصاب کارگران شرکت توانیر نیز موجب قطع موقتی جریان برق در قسمتهایی از شهر گشت.

5- امید سازش احتمالی بین رهبران میانه‌رو مخالفین و دولت، پس از روی کار آمدن کابینه نظامی، با اتخاذ خط‌مشی سرسختانه از طرف تعدادی از سران جبهه ملی به تأخیر افتاده است. به نظر می‌رسد که سنجابی و یارانش به طور چشمگیری به موضع‌گیری افراطی و سازش‌ناپذیر آیت‌الله خمینی نسبت به شاه، نزدیکتر شده‌اند. این وضع همراه با حملات لفظی به حکومت سلطنتی، می‌تواند بهانه دستگیری بیشتر مخالفین گردد. ونس

خدمات هواپیمایی در ایران

سند شماره 171 استفاده اداری محدود12 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11065به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی موضوع: خدمات هواپیمایی در ایران 1- هواپیمایی ملی ایران کارهای جزئی خود را به منظور انجام پروازهای داخلی و نیز

خارجی از صبح یکشنبه مجدداً آغاز کرد. گزارش شده که چندین پرواز مسافربری بین‌المللی، همچنین یک مورد پرواز هواپیمای باری انجام شده است و حداقل دو پرواز هوایی داخلی (به مقصد منطقه خلیج فارس) از فرودگاه مهرآباد صورت پذیرفته است. گزارش شده کارهای زمینی روی هواپیما و ارتباطات هوایی دارای وضع عادی است.

2- شرکتهای هواپیمایی لوفت‌هانزا، اسکاندیناوی با تغییر خدمه محلی آنها به صورت عادی کار می‌کنند، دیگر خطوط هواپیمایی از جمله پان امریکن، سوئیس ایر، بریتیش ایرویز، ایر فرانس و خطوط هواپیمایی ژاپن، گزارش شده است که برگشت بکار عادی آنها با توجه به تغییر خدمه محلی تا حدود 15 نوامبر به تأخیر افتاده و آغاز به کار، مشروط به ارزیابی مجدد شرایط امنیتی هم در فرودگاه هم در شهر می‌باشد.

ناس

گزارش سیاسی - امنیتی 12 نوامبر

سند شماره 172 خیلی محرمانه12 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11068به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی.سی.

مرجع: تهران 11066 موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی 12 نوامبر 1- توسعه و گسترش درگیریهای گزارش شده در تلگرام قبلی منجر به تظاهرات بزرگی در تهران نشده است. به نظر می‌رسد شهر از تاریخ 5 نوامبر 78 تا امروز عادی‌ترین روزهای کسب و کار خود را گذرانده است.

تعدادی از مشاغل تقریباً 20 تا 30 درصد تعطیل بودند. ولی ما نمی‌دانیم که آیا این تعطیلات ریشه در اعتصاب داشته و یا دلایل دیگری سبب آن بوده است، در هر حال نشان چشمگیری از یک اعتصاب مؤثر همگانی وجود نداشت.

2- قوی‌ترین نشانه جریان اعتصاب، اعتصاب کاری در تأسیسات شرکت انتقال نیروی توانیر بود که منجر به خاموشی‌هایی در بعضی از نقاط شهر تهران در نزدیکی‌های صبح و ساعتهای آخر روز شده بود.

3- اطلاعی از عکس‌العمل موجود نسبت به پیام ضبط شده خمینی و یا تجمع نمازگزاران نداریم لااقل در تهران این طور است. مخالفین مذهبی آرام به نظر می‌رسند.

4- از کنسولگریها اطلاعات جدیدی نداشتیم چون امکان برقراری تماس تلفنی راه دور وجود نداشت. مجدداً در اوایل 13 نوامبر تلاش خواهیم کرد.

5 - وضعیت اعتصابات در مناطق نفت‌خیز تغییری نکرده و مشروح گزارش آن در تلگرام جداگانه‌ای گزارش شد.

سولیوان

ناآرامیهای داخلی در ایران

سند شماره 173 خیلی محرمانه شماره گزارش: 6846052378 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهران به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی.سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعاتی درباره وضعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) شب 11 نوامبر 1978 تهران آرام بود. در طول ساعات آخر شب تقریباً ساعت 20/23 افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی نقل و انتقال اکیپ‌های نظامی از شمال شهر به سمت بخش جنوبی را مشاهده کرد. 5 یا 6 کامیون پر از سرباز که هرکدام حامل 18 سرباز بودند در حال حرکت به سمت پایین [خیابان] ندا مشاهده شدند.

همچنین در طول شب افراد ناشناخته‌ای دیوارهای منزل افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی را با شعارهای فارسی پر کردند. شعار چنین است: مرگ بر شاه. این دومین نمونه از چنین شعارهایی است که بر روی دیوار منزل افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی نوشته می‌شود. مدیر تیم فنی، افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی و وابسته نیروی زمینی، در راه سفارت متوجه شدند که تانکهای چیفتن از میدان تجریش حرکت داده شده‌اند. صبح 12 نوامبر ترافیک در تهران کاملاً سنگین است. منابع توسط تلفن گزارش می‌دهند که پروازهای هواپیمایی ملی ایران از فرودگاه مهرآباد صورت می‌گیرد. هواپیمای ملی ایران به خاطر اعتصابات داخلی شرکت یعنی تعمیرکاران و خدمه حمل بار و غیره پرواز نداشته است.

افسر گزارشگر قفل و زنجیرهای بسیار سخت و محکمی را بر درهای سفارت آمریکا و همینطور موانع میله‌ای فلزی جوش داده شده‌ای که به منظور تقویت درب اصلی محوطه به کار رفته مشاهده کرده است. منع عبور و مرور شبانه از ساعت 00/21 تا 00/5 همچنان ادامه دارد. برنامه‌ریزی شده که مدارس محلی در تهران امروز بازگشایی شوند. ولی با این وجود بنا به گزارش رادیو مدارس تا 18 نوامبر سال 1978 تعطیلی خود را ادامه خواهند داد. به دبیرستانها و مؤسسات آموزش عالی تاریخ معینی برای بازگشایی داده نشده است. روزنامه‌ها از 5 نوامبر چاپ نشده‌اند. اخبار رادیو داخلی اطلاعات کمی در رابطه با وضعیت سیاسی ایران می‌دهد. تمام افسران گزارشگر مستقر در دفتر سازمان مستشاری آمریکا اظهار می‌کنند وضعیت حاضر تهران، به حالت عادی نزدیک می‌شود.

نظریات تهیه کنندگان پیام: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) نشانه‌های ظاهری چون ترافیک، مغازه‌هایی که باز هستند و جریان معاملات داخلی به این

معنی نیست که وضعیت در سرتاسر ایران به حالت عادی برگشته است. افسر گزارشگر معتقد است وضعیت ممکن است با کم‌ترین بی‌توجهی بدتر شود. یکی از مسایل کلیدی که افسر گزارشگر نمی‌تواند هیچ‌گونه اطلاعاتی نسبت به آن به دست آورد موضع اتخاذ شده توسط رهبران مذهبی در قم و دیگر نقاط کشور است. اگر رهبران مذهبی از دولت نظامی حمایت نکنند ما شاهد مسایل و مشکلات زیادی خواهیم بود.

ناآرامیهای داخلی در ایران

سند شماره 174 خیلی محرمانه شماره گزارش: 684605247812 نوامبر 1978 - 21 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهران به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی خبر راجع به وضعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان).

افسر گزارشگر در حین پیاده‌روی در حوالی جنوب و غرب سفارت به صورت تفریحی، تعدادی بانک را مشاهده کرد که باز بودند و کسب و کار روال عادی داشت. دو تا از بانکها در روز پنجم ماه نوامبر به آتش کشیده شده بودند. حدود 75% فروشگاههای منطقه خیابان فردوسی باز بودند و به نظر می‌رسید که کسب و کار روزانه خوب است. در خیابان تخت‌جمشید تا فاصله چهار ساختمان آن طرف‌تر از ضلع غربی سفارت ترافیک سنگینی مشاهده گردید. مغازه‌های لبنیاتی و نانوائیها باز بوده و صفی دیده نمی‌شد. چنین به نظر می‌رسید که فروشگاهها بیشتر از مواقع عادی جنس داشته‌اند. قصابیها نیز باز بودند و افسر فوق گوشتهای تازه‌ای را که توسط کامیونها به قصابیها حمل می‌شده، مشاهده کرده است، همچنین جوانهای بیشماری را که سن آنها از 12 تا 25 سال تخمین زده می‌شد در خیابانها و پیاده‌روها مشاهده کرده و یک گروه از آنها به افسر گزارشگر که در حال عبور از پیاده‌رو بود آب دهان انداخته‌اند. نیروهای نظامی به جز در اطراف محوطه سفارت آمریکا در جاهای دیگری به چشم نمی‌خوردند. چنین به نظر می‌رسد که این نیروهای نظامی در حال آماده‌باش کامل نباشند، به این خاطر که سرنیزه ها بر روی تفنگها نصب نشده بود و به حالت بندفنگ حمل می‌شدند، در حالی که معمولاً سربازان تفنگها را به حالت مسلح به سرنیزه و حاضر به جنگ حمل می کنند. در طی هفته گذشته تعداد خیلی معدودی اتومبیل در خیابانهای پشت و نزدیک سفارت پارک شده‌اند. امروز در محلات پایین شهر تهران کمتر جایی برای پارک ماشین وجود داشت. خسارات حاصله از آشوبهای اخیر تقریباً، به طور کامل ترمیم شده‌اند و

شیشه‌های اکثر ساختمانها تعویض شده‌اند. به طور کلی مشاهدات افسر گزارشگر، گزارشات قبلی مبنی بر به حالت عادی برگشتن اوضاع فعلی را تأیید می‌کند.

نظریات تهیه‌کننده گزارش (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان): هنوز به طور بالقوه زمینه برای آشوبهای دیگر وجود دارد. مشاهده تعداد زیادی از جوانان در خیابانها و پیاده‌روها نشان دهنده یک تهدید واقعی در موقعیت کنونی می‌باشد، در بعضی موارد حالات آنها به گونه‌ای به نظر می‌رسد که با همه کس و همه چیز مخالف باشند.

وضعیت ایران در 13 نوامبر 1978

سند شماره 175 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 684605287813 نوامبر 1978 - 22 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت ایران در 13 نوامبر 1978 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعاتی درباره وضعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در ساعت 45/5 افسر گزارشگر با اتومبیل ستاد را ترک کرد و مسیر خلیج به طرف سفارت آمریکا، دانشگاه تهران، فرودگاه مهرآباد را پیمود، و مجدداً به سفارت آمریکا بازگشت. مشاهدات وی در این مسیر به قرار ذیل بوده است:

1- قسمت شمالی شهر با فقدان چشمگیر افراد نظامی آرام بود. خلیج آرام و همراه با ترافیک معمول صبح زود بود. منطقه اطراف سفارت آمریکا با یک دسته از سربازان که در گوشه‌ای از تقاطع روزولت و تخت‌جمشید مستقر بودند، آرام بود.

2- در غرب سفارت افسر گزارشگر هشت کامیون نظامی را مشاهده کرد که در خیابان شاهرضا به طرف غرب به سوی فرودگاه در حرکت بودند.

3- افسر گزارشگر دانشگاه تهران را کاملاً دور زد و سربازان یا وسائط نقلیه زرهی را در آنجا مشاهده نکرد. در میدان شهیاد و در غرب تهران، نزدیکی فرودگاه، تنها چند سرباز مشاهده شدند و هیچ‌گونه وسائط نقلیه زرهی دیده نشد.

4- در فرودگاه وضعیت عادی به نظر می‌رسید، خطوط هوایی که ذیلاً نام برده می‌شوند کار می‌کردند. افسر گزارشگر هواپیماهایشان را مشاهده کرد که در رامپ ترانزیت پارک شده بودند: الف: ایرفرانس، ب: هواپیمایی هند، ج: لوفت هانزا، د: هواپیمایی انگلستان، ه : هواپیمایی اردن، و: آریانا (هواپیمایی افغانستان)، ی: هواپیمایی MAC و ایران ایر.

هیچ سربازی در فرودگاه مشاهده نمی‌شد اما سربازان وظیفه در حال بار کردن کالا در

کامیونهای نظامی بودند.

5- در بازگشت به سفارتخانه افسر گزارشگر تعداد زیادی اتومبیلهای با پلاک شهرستان در خیابانها مشاهده کرد. این پلاکها به تعداد زیاد مشاهده شدند. الف: تبریز، ب: همدان، ج: رشت، د: کرج، ه : قزوین. در رفت و برگشت به منطقه فرودگاه ترافیک بسیار سنگین بود.

6- در منطقه خیابان شاهرضا و امیرآباد، در نزدیکی دانشگاه تهران، افسر گزارشگر چهار سرباز را مشاهده کرد که در جلو سینما کاپری مشغول رقصیدن بودند که چند زن جوان نیز از عابرین خیابان به آنها ملحق شدند.

7- منبع خبر گزارش داد که در هتل او قبل از ساعت منع عبور و مرور مشروب برایش سرو نمی کردند. این کار برای مراعات احتیاط صورت می‌گرفت چون مدیر هتل می‌ترسید که اگر آنها مشروب سرو کنند، با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گیرند اما با این همه آبجو سرو می‌شد.

8 - شب 12 نوامبر تهران آرام بود و افسر گزارشگر در جریان وقوع حوادثی قرار نگرفته است.

نظریات تهیه‌کننده: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان)- ظواهر امر نشان می‌دهد که وضعیت به طرف عادی شدن پیش می‌رود. فروشگاهها بازگشایی گردیده و مردم در خیابانها دیده می‌شوند. این نشان می‌دهد که تجارت به حالت عادی بازگشته است. افسر گزارشگر متذکر شده است که مردمی که در خیابانها دیده می‌شوند دوباره لبخند بر لب دارند. افسر گزارشگر لازم می‌داند اظهار نماید عامل بالقوه ایجاد درگیریها هنوز موجود است

گزارش سیاسی امنیتی، 13 نوامبر

سند شماره 176 خیلی محرمانه13 نوامبر 1978 - 22 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11099به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی امنیتی، 13 نوامبر خلاصه: تهران تا بعد از ظهر آرام بود - گزارشهایی مبنی بر تعدادی کشته بر اثر زد و خوردهای دیروز در تبریز و خرمشهر - چندین استاندار رئیس جدید بنیاد پهلوی تعیین و معرفی شدند - کمیسیون ویژه دادگستری جهت رسیدگی به امور مالی خانواده سلطنتی تعیین شد - شهردار سابق تهران توقیف گردید - دولت مقامات شهر جهرم را برکنار کرد - مبارزات صنفی در شرکت مخابرات ایران روی آمریکاییان تأثیر می‌گذارد - پایان خلاصه گزارش.

1- تهران دیروز و امروز صبح آرام بود. دیروز مابین سربازان و دانشجویان درگیری خشونت بار و تهدیدآمیزی رخ نداد. با این وجود باور نمی کنیم که آزمایش نهایی اراده قدرت بین نظامیان و تظاهرکنندگان به همین وضع باقی بماند. بنابراین امکان درگیری خیابانی به قوت خود باقی است.

2- درگیری دیروز سربازان و تظاهرکنندگان در تبریز و خرمشهر پنج کشته بر جای گذاشت. به علت اشکال در خدمات تلفنی نتوانستیم امروز با کنسولگریها تماس برقرار نمائیم و سفارت تا بعد از ظهر امروز گزارشی از درگیری دریافت نکرده است.

3- دولت اعلام کرد که مقامات مسئول شهر جهرم از کار برکنار شدند، این اقدام ظاهراً از حمله تروریستی به رئیس پلیس و فرماندار نظامی جهرم ناشی می‌شود.

4- شاه به نجفی، وزیر دادگستری دستور داده است تا کمیسیون ویژه‌ای جهت رسیدگی به مخارج خانواده سلطنتی تشکیل دهد. همچنین در جریان مبارزه با فساد مقامات مسئول سناتور غلامرضا نیک‌پی، شهردار سابق تهران که متهم به رشوه خواری است، را توقیف کرده اند.

5- دولت چند انتصاب جدید از جمله هشت استاندار و رئیس جدید بنیاد پهلوی را اعلام کرد. استانداران عبارتند از: تیمسار صادق امیرعزیزی (خراسان)، تیمسار (سناتور) کریم ورهرام (آذربایجان غربی)، تیمسار (سناتور) عزیز‌الله پالیزبان (کرمانشاهان)، عبدالعلی دهستانی (مرکزی)، حمید زاهدی (تهران)، تیمسار مقصود همپای (بویراحمد و کهگیلویه)، دریادار نصرالله موقری (بوشهر) و محمد طباطبائی (گیلان) و سیداحمد امامی رئیس بنیاد پهلوی شده است. سفارت اطلاعات مربوط به زندگینامه‌های آنان را بعداً تهیه خواهد کرد.

6- به طور کلی وضع اعتصاب تغییر نکرده است. هواپیمایی ملی ایران به وضع نسبتاً عادی نزدیک می‌شود. کارمندان گمرک هنوز در حال اعتصاب به سر می‌برند، وضع دیگر ادارات دولتی تغییر نکرده است.

مبارزات صنفی در شرکت مخابرات ایران با رنگ و بوی شدید سیاسی امروز منجر به اخراج کارمندان آمریکایی شرکت آمریکایی بین‌المللی بل از ادارات این شرکت گردید. اعتصاب‌کنندگان آمریکاییها را وادار به خروج از ساختمان شرکت مخابرات نمودند و بعد از آن شرکت آمریکایی بل تمام پرسنل خود را از ساختمانهای شرکت مخابرات خارج کرد و آنها تا روشن شدن وضعشان به شرکت مخابرات باز نخواهند گشت.

(نظریه: مبارزات صنفی در شرکت مخابرات یکی از موارد بیان‌کننده نفرت از کارمندان خارجی است.) سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 13، 13 نوامبر 78

سند شماره 177 سری13 نوامبر 1978 - 22 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 288126 به: کلیه نمایندگیهای سیاسی واقع در اروپا و غرب و جنوب آسیا موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 13، 13 نوامبر 78 1- علیرغم اینکه تهران آرام می‌باشد، ولی سفارت معتقد است که عوامل آشوب و تشنج همچنان به صورت بالقوه باقی است. مدرسه آمریکاییهای تهران و تعدادی از بانکها باز هستند

و ترافیک به وضعیت عادی خود برگشته است. دیروز به تازگی برای نخستین بار پست بین‌المللی شروع به کار کرد ولی ارتباطات تلفنی قطع شده است. در تبریز و خرمشهر برخوردهایی بین سربازان و تظاهرکنندگان به وقوع پیوست که مجموع کشته‌های دو شهر پنج تن گزارش شده است.

2- اعتصابات به صورت متناوب ادامه دارد، ولی هواپیمایی ایران کار و خدمات خود را تقریباً به صورت عادی از سر گفته است. یکی از ناآرامیهای متعدد کارگری همراه با احساسات شدید ضدخارجی در شرکت مخابرات ایران، جایی که چندی پیش کارکنان آمریکایی شرکت بین‌المللی آمریکایی بل از آنجا اخراج شدند، در جریان می‌باشد.

3- تولید نفت خام به 6/2 میلیون بشکه در روز بالغ می‌شود که نشانگر افزایش چشمگیر 000/500 بشکه در روز می‌باشد. حداقل دو شرکت مشترک (ایپاک و لاپکو) مشغول مذاکره برای حل و فصل اعتصاباتشان هستند ولی تشنجات و کشمکشها شدید است. با وجود فرآورده‌های پالایش شده نفتی، کمبود به طور جدی دیده نمی‌شود. هر وقفه جدی به علت ذخائر کم و افزایش تقاضاها برای گاز، روغن، نفت سفید سنگین خواهد بود اما علیرغم اینکه اوضاع کلاً مساعد است ولی آن عده از کارکنان صنعت نفت که به سرکارشان برگشته‌اند با فشارها و تهدیدات فیزیکی روبرو هستند.

4- نخست‌وزیر ازهاری امروز به یکی از دیدارکنندگان گفت:1- ارتش هنوز اولین وظیفه خود مبنی بر برقراری نظم را به انجام نرسانده است.2- او هنوز از بهبود امور در مناطق نفتی راضی نبود و 3- دولت مسئله محاکمه خارج از نوبت کارکنانی که در جریان مبارزه علیه ارتشاء دستگیر شده‌اند را به پیش خواهد برد و مقصرین را به زندان محکوم خواهد ساخت.

ونس

مشاهدات افسر رابط مستشاری نیروی دریایی و AAIRA از وضعیت ایران

سند شماره 178 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 78 0530 846 614 نوامبر 1978 - 23 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: مشاهدات افسر رابط مستشاری نیروی دریایی و AAIRA از وضعیت ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعاتی راجع به موقعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) افسر رابط مستشاری نیروی دریایی و (AAIRA) در 14 و 15 نوامبر به منظور گردآوری اطلاعات، با اتومبیل گردشهایی در فرودگاه مهرآباد، جنوب تهران و فرودگاه دوشان‌تپه، داشتند

و موارد زیر توسط آنها مشاهده گردید:1- هیچ زره‌پوشی دیده نشد. در مناطقی که مورد مشاهده مأمور گزارشگر قرار گرفت، تانکهای چیفتن، اسکورپیون و ام 60 (BTR 60 s) در معرض دید نبود. 2- جلو دانشگاه تهران همچنان سنگرهای موقتی وجود داشت اما تعداد کمی افراد نظامی در آنجا حضور داشتند. 3- ترافیک فرودگاه عادی به نظر می‌رسید. سه دستگاه هواپیمای تانکر KC-135 نیروی هوایی شاهنشاهی با آرایش نظامی در نزدیکی مهرآباد دیده شدند و تقریباً 20 فروند جنگنده اف 4 با آرایش نظامی در حال پرواز بودند. 4- اهالی جنوب تهران علائم مشخص غیردوستانه از خود نشان می‌دادند. مشتهای گره کرده شان را به طرف مأموران گزارشگر تکان می‌دادند و صدای دشنامهایشان بگوش می‌رسید که اینها اعمالی عادی بودند، وسیله نقلیه مورد استفاده ما یک استیشن زردرنگ دولت آمریکا بود که به راحتی قابل شناسایی بود. 5- مغازه‌ها باز بودند و کار و کاسبی طبق معمول جریان داشت. مأموران گزارشگر از مغازه جواهرفروشی یک یهودی بازدید کردند و مطلع شدند که تجار یهودی طلا، طلاهایشان را برای فروش به مردم، در دسترس گذاشته‌اند. جواهرفروش به مأمور گزارشگر گفت که تجار یهودی در 14 نوامبر یک گردهم‌آیی داشته و تصمیم گرفته‌اند که می‌بایست بار دیگر کالاهایشان را در اختیار مردم قرار دهند. 6- مناطق نزدیک دوشان‌تپه وضعیت عادی داشته و امنیت پایگاه نیز عادی بود. 7- افسران گزارشگر از مشاهده اینکه تجارت و کسب و کار در مناطق بازدید شده مسیر عادی خود را طی می‌کنند، تعجب کرده‌اند.

نظریات تهیه‌کننده: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان): روز 17 نوامبر روز ارتش ایران است، افسران گزارشگر احتمال می دهند که آرایش نظامی هواپیماهای سوخت‌رسان و جنگنده‌ها برای تمرین پروازهای مربوط به مانور هوایی باشد. مراسم سان و رژه می‌تواند دلیلی بر عدم حضور سلاحهای خود کششی و زره‌پوش در شهر باشد. افسران گزارشگر احتمال می‌دهند که خودروهای مزبور برای انجام مراسم رژه آماده شده‌اند.

ارزیابی تهدیدها

سند شماره 179 سری14 نوامبر 1978 - 23 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11125به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: ارزیابی تهدیدها 1- به دنبال هفته‌ها بی‌نظمی سرتاسری در ایران که منجر به شورشهای بزرگی در 5 نوامبر 1978 در تهران گردید و روز بعد از آن دولت نظامی بر سر کار آمد، تهدید بالقوه علیه آمریکاییها در تهران افزایش یافته است. خطرات عمده‌ای که متوجه آمریکاییهاست یکی امکان گیرافتادن در خشونتهای خیابانی است و دیگر حملات گروههای سازمان یافته تروریستی. ما در مورد هر کدام از زمینه‌های زیر، دست به اقدام خواهیم زد:

2- تجربه 5 نوامبر 78 در تهران تهدید اضافی خشونت جمعیت و اثرش در امنیت جامعه

آمریکاییها در ایران را برایمان نمایان ساخت. در حالیکه دولت نظامی نظم را دوباره در تهران و بعضی از شهرستانها برقرار کرده است به احتمال قوی آن دوره سپتامبر - اکتبر 1978 در مقابله با دولت نظامی تکرار خواهد گردید. دوره‌ای که برقراری حکومت نظامی در شهرهای اصلی ایران منجر به زد و خورد مخالفان با ارتش در تظاهرات پی در پی، آشکار و شدیدی گردید. اگر چنین شود باز هم آمریکاییها در تظاهرات، گرفتار شده و چنانچه قبلاً هم تا اندازه‌ای چنین اتفاقی افتاده است، تظاهرات ممکن است مستقیماً متوجه مؤسسات یا کارمندان آمریکایی گردد. ما یا اصلاً هشیار نیستیم و یا هشیاری کمی نسبت به این تهدید یا تهدیدات دیگری که فهرست‌وار در زیر آمده است، داریم.

3- معرفی دولت نظامی و تحکیم عمومی امنیت در ایران ممکن است تروریسم را در تهران و شهرستانها به طرف سازمان یافتگی بیشتر هدایت کند. ما معتقدیم که کوششهای یکی از دو گروه سازمان یافته یعنی چریکهای فدایی خلق ایران مستقیماً علیه اعضای دولت و نیروهای امنیتی - همچون گذشته - ادامه خواهد یافت و با روی کار آمدن دولت نظامی، فعالیتهای آنان احتمالاً افزایش می‌یابد. این گروه به تشکیل آموزش‌دیده‌ترین و مجهزترین گروههای تهدید تروریستی ادامه می‌دهد و می‌توان انتظار داشت که در فعالیتهایشان، حملات دو ماه گذشته را تکرار کنند. حملاتی که در مشهد علیه یک سرهنگ پلیس صورت گرفت و در تهران علیه قرارگاه مرکزی پلیس گارد ملی ایران انجام پذیرفت. چنین حملاتی با تسلیحات پیچیده انجام گرفته و طوری طراحی شده‌اند که بالاترین ارزش تبلیغاتی را داشته باشند.

اگرچه چریکها مدعی شده‌اند که مسئول انفجار بمب در مرکز فرهنگی ایران - آمریکا در اواخر 1977 هستند، آنها هیچ‌گاه به افراد آمریکایی حمله نکرده‌اند و ما هیچ‌گونه شواهدی دال بر تغییر دادن موضعشان مبنی بر اکراه ظاهری در انجام عملیات علیه اعضای جامعه آمریکاییان در ایران نداریم. غیر از آمریکاییهایی که با بدشانسی در حین حمله مستقیم علیه یک صاحب منصب ایرانی گرفتار شوند، ما اعتقاد داریم که این گروه تهدید مستقیمی علیه آمریکاییها در ایران صورت نمی‌دهد.

4- گروه دیگر تروریستی سازمان یافته در ایران یعنی سازمان مجاهدین خلق ایران از اوایل 1977 خود را درگیر اقدامات تروریستی قابل توجه نکرده است و از اوت 1976 که دست به ترور سه بازرگان آمریکایی در تهران زد، علیه جامعه آمریکاییها در ایران، دست به حمله‌ای نزده است. در حالیکه ما اطلاعات جامعی در دست نداریم که این فقدان عملیات را توضیح دهد، اما خبرهایی داریم دال بر اینکه مجاهدین به علت تلفاتی که در زمستان 76 - 77 متحمل شده‌اند سیاستی مبنی بر خودداری از مواجهه با، نیروهای امنیتی اتخاذ کرده‌اند. این سیاست که با شروع تابستان سال 1977 اتخاذ شد همچنین به این علت بود که آن مقاصد سیاسی که به وسیله مجاهدین تا اندازه‌ای از طریق تروریسم پیش برده می‌شد، با بازدهی بهتری به وسیله عناصر میانه‌روتر مخالف تحت عنوان جبهه ملی و مخالفین مذهبی پیش می‌رفت. در حقیقت

ممکن است مجاهدین با رهبران مخالفین به توافق رسیده باشند که دست از عملیات تروریستی بردارند تا مخالفین میانه‌روتر شاه فرصتی به دست بیاورند تا از راهی معتدل و غیرقهرآمیز برای رسیدن به خواسته‌هایشان تلاش نمایند.

در هر صورت، روی کار آمدن دولت نظامی ظاهراً از طرف رهبران اپوزیسیون اینگونه تلقی شده است که این دولت از همان ابتدای به وجود آمدنش به معنی پایان مسیر راه‌حل سیاسی برای بحران است. اگر چنین باشد، ما می‌توانیم انتظار داشته باشیم و انتظار داریم که در حالی که راه‌حلهای سیاسی به بن‌بست رسیده‌اند، مجاهدین با شیوه‌های دیگری به مبارزه ادامه دهند و فعالیتهای آنان به عنوان یک گروه تروریستی غیرکمونیست افزایش یابد. ما نشانه‌هایی در دست داریم (تهدیدات تلفنی) دال بر اینکه این گروه در حال حاضر این سیاست جدید را اتخاذ کرده است.

اگرچه عملی را مشاهده نکرده‌ایم که بتوان شخصاً آن را به مجاهدین نسبت داد. اگر مجاهدین عملیاتشان را از سر بگیرند می‌توانیم انتظار داشته باشیم که این گروه - همچون گذشته - به مقامات آمریکایی یا آن دسته از تجار آمریکایی که با حضور نظامی آمریکا در ایران رابطه داشته باشند، حمله کنند. بر مبنای عملیات قبلی، ما تصور می‌کنیم که مجاهدین به اهداف به دقت انتخاب شده، ضربه می‌زنند و می کوشند به زنان و کودکان صدمه‌ای وارد نیاید. اما باید تأکید کنیم که این ارزیابی بر اساس عملیات قبلی مجاهدین صورت می‌گیرد. شواهدی در دست نداریم دال بر اینکه آیا آنها همان تاکتیکها را در پیش گرفته‌اند یا روش جدیدتر و خطرناک‌تری اتخاذ کرده‌اند. این گروه همچنین سلاحهای پیچیده‌ای دارد و آموزش‌دیده است تا واقعاً بتواند هرنوع عمل تروریستی که انتخاب می‌کند، را با موفقیت به انجام رساند.

5- نقصان همه جانبه نظم شهری در ایران و افزایش اعلان علنی نظرگاههای مخالفان با افزایش خشونت به خصوص توسط گروههای کوچک و افرادی که با هیچ جنبش تروریستی سازمان یافته ارتباط ندارند، همراه گشته است. جهت‌گیری مقداری از این خشونتها مستقیماً متوجه آمریکاییها بوده و اخیراً افزایش یافته‌اند. در حالیکه هیچ قتلی رخ نداده است، پرتاب بمب در 11 اکتبر 1978 به یک اتوبوس شرکت هلیکوپتر‌سازی «بل» در اصفهان و پرتاب بمب آتش‌زا در 8 نوامبر 1978 به خانه‌های سه آمریکایی در شمال شرقی تهران، نمونه‌هایی هستند از جدی بودن تهدیدات، در هر دو مورد، تنها تصادف بود که کسی مجروح نشد یا این حوادث منجر به مرگ و میری نگردیدند. ما راهی برای پیش‌بینی رفتار گروهی یا انفرادی آنها نداریم و حتی نمی‌دانیم که اصولاً آنها چه کسانی هستند.

ما معتقدیم که آنها فعالیتهایشان را علیه آمریکاییها تشدید خواهند نمود به خصوص با اخباری که منتشر می‌شود - چنانچه الآن هم دارد شروع به رواج یافتن می‌کند - درباره پشتیبانی آمریکاییها از روی کار آمدن دولت نظامی در ایران یا تحویل دادن تجهیزات ضدشورش آمریکایی به نیروهای امنیتی ایران، این تهدید که شبیه تهدیداتی نیست که از جانب گروههای

سازمان یافته تروریستی مطرحند، بالقوه می‌تواند برای آمریکاییهای غیر شاغل و وابستگان آنها مصیبت‌بارتر باشد. باید تأکید کنیم که ما هیچ نشانه‌ای در دست نداریم حاکی از اینکه نوعی از مبارزه تروریستی بزرگ ضدآمریکایی در شرف وقوع باشد ولی ما معتقدیم که تهدید رو به افزایش است.

6- روی هم رفته ما هیچ‌گونه بهبودی در این موقعیت تهدیدآمیز، در آینده نزدیک پیش‌بینی نمی‌کنیم و این بیشتر مربوط می‌شود به پیچیدگیهای بحران سیاسی در ایران و راه‌حل آن و معتقدیم که تا آن وقت زندگیمان توأم با افزایش تهدید ناشی از این حوادث خواهد بود.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 14 نوامبر

سند شماره 180 خیلی محرمانه14 نوامبر 1978 - 23 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11148به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 14 نوامبر خلاصه: تهران آرام است. سانسور اخبار، موجب رونق شایعات می‌گردد. سفارتخانه خبر خشونت شدید در همدان در 9 نوامبر را تأیید کرده است. رئیس پلیس کرمان به قتل رسید. دیروز مجلس سنا جلسه معمول خود را تشکیل داد. تظاهرات به طرفداری از دولت در زاهدان. در یکی از دانشکده‌های دانشگاه آریامهر، شعارهایی به حمایت از خمینی سرداده‌اند. یک شخصیت میانه‌رو سیاسی ادعا می‌کند که شورشیان 5 نوامبر جزو اپوزیسیون بودند اما حقایق هنوز روشن نیست. اظهارات رسمی و مکرر اخیر دولت در مورد ماهیت کامل اسلامی دولت، بر هرگونه اعلام جهاد خمینی پیشدستی می‌کند. ناآرامیها موجب کمبودهایی در اصفهان شد. به مدیرعامل شرکت خدمات نفتی (OSCO) سوءقصد شد اما وی زخمی نگردید. پایان خلاصه.

1- امروز هم تهران آرام است. به نظر می‌رسد حضور ارتش در خیابانها، نسبت به دامنه گسترده‌ای که در پایان هفته داشت، کم شده است. به جز ادامه سانسور اخبار، وضعیت تقریباً عادی به نظر می‌رسد. روزنامه‌ها منتشر نمی‌شوند و رادیو تلویزیون ملی ایران خبرهای داخلی را کم پخش می‌کند. در هر صورت رادیو تلویزیون ملی ایران اکنون به علت مبارزات صنفی فلج شده است. اگرچه کارکنان فنی به سر کار بازگشته‌اند اما مکرراً از انجام وظایفشان امتناع می‌ورزند. صدای بخش فارسی بی. بی. سی نیز ضعیف و نارسا بوده است و بلافاصله باعث بروز شایعاتی شده مبنی بر اینکه دولت ایران آن را پارازیته می‌کند. اما خود بی. بی. سی وجود مشکلات فنی در انتقال صدا را تأیید می‌کند. چند هفته‌نامه ظاهر شده‌اند اما کمیابی عمومی خبر و حتی خبرهای سانسور شده یا کنترل شده، ایران را به کارخانه عظیم شایعه‌سازی تبدیل کرده است.

2- منبع ما در روزنامه کیهان که کارمند سفارت از 2 سال پیش او را می‌شناسد، درباره وضعیت روزنامه تا تاریخ 12 نوامبر که از آن اطلاع داشته، چنین گزارش می‌دهد: مصباح‌زاده مدیر کیهان در 11 نوامبر با کارمندانش ملاقات کرد و به آنها گفت که اگر روزنامه بیرون نیاید، امکان پرداخت حقوق آنها وجود ندارد. (نظریه ICA: مصباح‌زاده قبلاً حقوق کارکنان روزنامه را 25% اضافه کرده است و اکنون فاقد هرگونه امکان مالی مستقلی است). کارکنان روزنامه به اتفاق آراء موافقت کرده‌اند که به اعتصاب ادامه دهند. بیشترشان - از جمله منبع مذکور - رادیکال شده‌اند و متقاعد گشته‌اند که تا شاه صحنه را ترک نگوید، داوطلبانه به سر کار بازنگردند. منبع فوق گفت که به نظر نمی‌رسد دولت نظامی، روزنامه‌نگاران را تحت فشار قرار دهد. او با این نظر موافق بود که دولت جدید ازهاری احتمالاً از عدم انتشار روزنامه خشنود است. منبع همچنین گفت زرنگار و دو تن دیگر از هیأت تحریریه تلاش کرده بودند که کیهان انگلیسی عصر را در 11 ژانویه منتشر کنند و واقعاً هم یک 4 صفحه‌ای را آماده کرده بودند ولی کارگران چاپخانه از چاپ آن امتناع ورزیدند.

3- ناآرامی در استانها همراه با شایعات فراوانی درباره کشتارها، ادامه دارد. سفارتخانه دردسر جدی 9 نوامبر در همدان را که احتمالاً منجر به حدود 18 کشته گردید، تأیید کرده است. رئیس پلیس کرمان در اتومبیل خود توسط سرنشینان یک اتومبیل در حال عبور مورد هدف قرار گرفته وبه قتل رسیده است. کنسول ما در اصفهان دو مورد تظاهرات را گزارش نموده که ظاهراً تلفاتی نداشته است. در خیابانهای اصفهان سربازان مسلح فراوان و بسیار فعالند و در اجرای جدی حکومت نظامی، تجمعات بیش از سه نفر را متفرق می‌نمایند. با این وجود، دانشجویان در دوم نوامبر درب بسته دانشگاه اصفهان را شکسته و وارد آن شدند و با هر تصویری از شاه که به دستشان آمد، آتش بزرگی افروختند. کنسول گزارش می‌دهد که بازار کاملاً بسته است و تنها دو - سه مغازه باز هستند آن هم نه به طور کامل، بلکه نیمه‌باز. کمبودها در مورد اقلام وارداتی مشهودند. تهیه کپسول گاز و وسایل یدکی اتومبیل مشکل است.

4- جمعیتی بالغ بر سه هزار نفر دیروز به طرفداری از دولت در زاهدان تظاهرات کردند (نظریه: دولت ایران اغلب نشان داده است که می‌تواند در بلوچستان، حامیان خود را بسیج کند ولی مشکل می‌توان فهمید که این کار چگونه می‌تواند در مراکز قدرت در ایران - که از زاهدان بسیار دور هستند - تأثیر داشته باشد). دولت همچنین احتمالاً امیدوار است که حامیان خود را در یک مراسم و رژه برنامه‌ریزی شده برای روز ارتش در 17 نوامبر در تهران بسیج کند.

5- از آنجایی که دست‌اندرکاران امور منتظر اقدام خمینی هستند، صحنه سیاسی هنوز تاریک و مبهم است. شایعاتی روزانه رواج می‌یابد مبنی بر اینکه خمینی اعلام جهاد داده یا خواهد داد (رجوع شود به پاراگراف 7) سنا دیروز جلسه علنی داشت اما صرفاً به کارهای جاریش پرداخت. دانشجویان دانشگاه صنعتی آریامهر شعار می‌دهند که در پشتیبانی از خمینی متحد هستند.

6- یک شخصیت سیاسی میانه‌رو که بیشتر از 5 ماه با گروههای طرفدار شاه کار می‌کرده است به مأمور سفارت گفت که تعداد زیادی از شورشیان 5 نوامبر از رده‌های دولت ایران نبوده بلکه از دوستان نصیری رئیس سابق ساواک، و شاید هم از دوستان غیررسمی هویدا نخست‌وزیر سابق بودند. او گفت که گروه او «چندین» نفر را به طور مسلم شناسایی کرده‌اند که جزو این افراد بودند و همچنین حداقل دو نفر از توده‌ایهای سابق را که قبلاً در کارخانجات بودند یعنی کسانی که می‌توانسته‌اند باهر کسی همراه باشند شناسایی کرده است. (نظریه سفارت: منبع عموماً در توصیف حوادث گذشته قابل اطمینان بوده است اما در رابطه با حوادث 5 نوامبر این را تصدیق نموده است که مشکل بتوان گفت که چه کسی طرفدار چه کسی بوده است).

7- دو تن از ناظرین صحنه سیاست ایران در طول تعطیلات آخر هفته گذشته یک نمایش میان‌پرده‌ای مضحکی را از شاه و نخست‌وزیر دیدند که آنها مرتب دست به دامان هویت اسلامی ایران می‌شدند.

(11 نوامبر عید قربان بود) بر اساس گفته‌های منابع تأکید روی ماهیت اسلامی ایران و دولت ایران جهت ممانعت از تلاش خمینی برای رقم زدن چهره شاه به عنوان یک غیرمسلمان، لازم بود و اینکار همچنین یک سپر دفاعی در مقابل اعلام جهاد بود. منابع اظهارنظر کردند که از آنجا که نمی‌توان بر علیه مسلمانان اعلام جهاد داد، دولت ایران بدین ترتیب راه خمینی را برای فراخواندن به جهاد، مسدود نموده است. آیت‌الله می‌تواند به بیگانگان ناسزا بگوید اما فراخوان به جهاد غیرمحتمل خواهد بود. مگر اینکه بتواند کل رژیم را ماورای حد و مرزی که منابع ادعا می‌کنند یعنی خارج از دین قلمداد کند و این امری است که از دست خمینی هم ساخته نیست (نظریه سفارت: این طرز تفکر آرزوی خوشبینانه‌ای است.) 8 - دیروز در اهواز جورج لینگ مدیرعامل شرکت خدمات نفتی (OSCO) در اتومبیلش با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت اما گزارش شده که زخمی نشده است. 3 نفر ایرانی به سوی اتومبیل او کوکتل مولوتف پرتاب کردند که منجر به آتش گرفتن اتومبیل و منفجر شدن باک بنزین آن گردید. به راننده و لینگ آسیبی وارد نشد (مطبوعات اشتباهاً خبر دادند که راننده به سختی مجروح شده است) اکنون لینگ در خانه‌اش و هنگام نقل و انتقال، دارای محافظ نظامی است.

لینگ در استخدام «اکسون» و مأمور خدمت در شرکت خدمات نفتی است. گزارشات مبالغه‌آمیز این حادثه بی‌شک به ترس و وحشت آمریکاییهای مستقر در ایران، دامن خواهد زد. و در این رابطه شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل گزارش می‌دهد که از 15 اکتبر تاکنون 800 کارمند و بستگان آنها کشور را ترک کرده‌اند. شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل اعلام کرده است که به هر کارمند دائمی که در ایران بماند ماهیانه 200 دلار پاداش می‌دهد.

9- گزارش عصر حاکی از این است که امروز صبح ارتش، تظاهرات بازار تهران را متفرق

کرده است. رادیو تهران ادعا کرد که ارتش به تیراندازی هوایی اکتفا کرده است. این حرف در شهر دهان به دهان می‌گشت که چندین نفر از طرفداران خمینی کشته شده اند.

سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 14، 14 نوامبر 1978

سند شماره 181 سری14 نوامبر 1978 - 23 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 289132 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، خاور نزدیک و جنوب شرقی آسیا موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 14، 14 نوامبر 1978 1- تهران امروز را در آرامش بسر برد و از حضور نظامی ظاهراً کاسته شده بود. به علت اعتصاب کارگران شرکت برق، شهر تهران امشب سه ساعت خاموشی کامل داشت. دورنمای سیاسی مثل همیشه تیره و تار می نماید، زیرا حضار در پاریس منتظر دریافت رهنمودهای آیت‌الله خمینی هستند. نظامیان تظاهرات امروز صبح در بازار تهران را سرکوب کردند و این اولین درگیری در پایتخت در ظرف یک هفته اخیر بود. گزارشات واصله حاکی از ادامه ناآرامی در استانهای دیگر و همچنین در کرمان جایی که رئیس پلیس آنجا ترور شده است، می‌باشد. دو تظاهرات عظیم و مسالمت‌آمیز در اصفهان برگزار گردید که با مداخله تعداد کثیری از سربازان خاتمه یافت.

2- عدم بیان کامل اخبار داخلی بازار شایعه‌پراکنی را گرم کرده است. کارگران قسمت چاپ و تکثیر روزنامه هنوز در اعتصاب بسر می‌بردند و دولت نظامی ظاهراً روزنامه‌نگاران را برای شروع به کار تحت فشار قرار نمی‌دهد. رادیو تلویزیون ایران نیز اخبار داخلی زیادی پخش نمی‌کنند، بخش صدای فارسی رادیو بی. بی. سی ظاهراً به علت اشکالات فنی فرستنده ضعیف و نارسا است.

3- علیرغم تداوم پیشرفت امور در مناطق نفتی، تشنجات در اهواز و خوزستان همچنان به شدت جود دارد. طبق برآورد 14 نوامبر کل تولید نفت 3/3 میلیون بشکه در روز تخمین زده می‌شود (ظرفیت رسمی 8/5 میلیون بشکه است).

به نظر می‌رسد که کارکنان اعتصابی پالایشگاه آبادان در حال پایان دادن به اعتصابشان هستند.

دیروز مدیرکل شرکت خدمات نفتی ایران در اهواز مورد حمله سه ایرانی مسلح به بمب آتش‌زا قرار گرفت و اتومبیلش از بین رفت ولی به خود او و راننده‌اش آسیبی نرسید. او در حال حاضر از اسکورت نظامی برخوردار است. شکی نیست که مبالغه و بزرگ کردن حادثه مذکور موجب افزایش ترس جامعه آمریکاییان خواهد شد.

ونس

برنامه‌های آتی خمینی

سند شماره 182 خیلی محرمانه15 نوامبر 1978 - 24 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11207به: وزارت امور خارجه، در واشنگتن دی. سی.

موضوع: برنامه‌های آتی خمینی 1- در گفتگوی بین خبرنگار دین برلیس (شدیداً حفاظت شود) و مقام سفارت در تاریخ 14 نوامبر، برلیس که ده روز قبل با خمینی ملاقات نموده بود گفت که مترجم خمینی به برلیس گفته است که خمینی مطمئن به بازگشت به ایران در ماه محرم (30 نوامبر - 2 دسامبر) «پس از سرنگونی شاه» است. برلیس گفت او در ابتدا این موضوع را سرسری گرفته بود ولی از میزان اطمینان وی به این امر که ادامه شورشها در اوایل دسامبر به سطحی خواهد رسید که منجر به قدرت رسیدن خمینی در طول عاشورا (11 دسامبر) خواهد شد، متعجب شده بود.

2- چند منبع خاطرنشان ساخته‌اند که ملاهای طرفدار خمینی در ایران همچنان فعال می‌باشند. کلمنت، مقام وزارت با یکی از این ملاهای اهل قلم در قطار در تاریخ 8 نوامبر صحبت کرده بود و او نیز با اطمینان تمام گفته بود که کارشان تمام است و پیش‌بینی کرده بود که خمینی به ایران بازخواهد گشت و جمهوری اسلامی را تحت حکومت نمایندگان خویش در ایران برقرار خواهد ساخت. سولیوان

دولت نظامی

سند شماره 183 سری15 نوامبر 1978 - 24 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 289280به: سفارت آمریکا، تهران موضوع: دولت نظامی 1- ما متشکر خواهیم شد که تا آخر این هفته ارزیابی مقدماتی را نسبت به عملکرد و دورنمای دولت نظامی دریافت نمائیم. ما علاقمندیم که نظرات سفارت را در مورد مطالب زیر بدانیم:

الف- گرچه طبق گزارش خبرگزاریها، اوضاع امنیتی در تهران اساساً بهبود یافته است، اما به نظر می‌رسد که خشونت خارج از پایتخت با خشونت قبل از روی کار آمدن دولت نظامی فرق چندانی نکرده باشد. سفارت توانایی ارتش را در ادامه حفظ کنترل تهران چگونه ارزیابی می‌کند؟ چه توضیحی برای عدم توانایی نیروهای امنیتی در کنترل ناآرامی مراکز استانها وجود دارد؟ آیا دولت ایران فاقد تعداد کافی نظامیان قابل اعتمادی است که بتواند آنها را در شهرهای کوچک‌تری مانند کرمانشاه و قزوین، به صورت آماده‌باش درآورد، یا اینکه نظامیان نمی‌توانند از عهده مسایل برآیند؟ آیا مراحل اقدامات نظامی نخست برای آرام نمودن تهران و بعد برای آرام کردن مراکز دیگر است؟ ب - اعتصابات - سفارت اقدام مقامات نظامی در مورد وادار نمودن کارگران برای بازگشت

به سر کارشان را چگونه ارزیابی می‌نماید؟ ما متشکر خواهیم شد که برآورد مختصری راجع به موفقیتها و ناکامیهای دولت در هر جا که مقامات دولتی اقدامی جدی برای پایان بخشیدن به اعتصابات به کار برده‌اند، داشته باشیم. آیا در مدتی که دولت نیروی خود را بر روی نفت، شرکت هواپیمایی ملی ایران و دیگر نمایندگیهای کلیدی و یا صنعت متمرکز می‌سازد، بخشهای دیگر نادیده گرفته نمی‌شود؟ ج- کارمندان دولت - ما متوجه بی‌میلی و اکراه آشکار ایرانیان صلاحیت‌دار و صاحب آوازه در حمایت از دولت نظامی از طریق عدم قبول پستهای وزارت شده‌ایم. در این میان به نظر می‌رسد که مهران تنها استثناء در بین افراد نسبتاً هم‌سطح و صاحب‌منصب غیرنظامی باشد. آیا تعمیم این مسئله درست است؟ سفارت چه علائمی از تمایل کارمندان مهم دولتی در همکاری با وزرای کابینه نظامی دارد؟ آیا عملکردهای وزراء کابینه بهبود یافته است؟ د - احساسات عمومی - عکس‌العمل اشخاص مستقل با نفوذ و صاحب فکر نسبت به دولت نظامی چگونه بوده است؟ با توجه به واکنشهای مخالف غیرافراطی، آیا سفارت اعتقاد دارد که رژیم نظامی بتواند روی کار آمدن دولتی وجیه‌المله و غیرنظامی را تسهیل نماید یا اینکه تشکیل آن را مشکل‌تر خواهد ساخت.

ه - گرفتاریهایی برای ایالات متحده - برقراری دولتی نظامی چه تأثیری بر موقعیت آمریکا در ایران داشته است؟ 2- اسرائیلی‌ها سؤال نموده‌اند که آیا شاه است که دولت نظامی را هدایت می‌نماید یا عکس آن درست است، به این معنا که مقامات نظامی اداره امور را به دست دارند و شاه مجبور است از آنان دنباله‌روی نماید؟ استنباط سفارت از میزان اختیارات موجود و مانور انجام شده جانب رهبری نظامی چیست؟ 3- سفارت از دوره تصدی دولت نظامی چه انتظاری دارد؟ آیا احتمال دارد دولت نظامی در سراسر ماه محرم روی کار بماند؟ آیا شاه به تماس خود با رهبران سیاسی غیرنظامی در مورد تشکیل نهایی دولتی ائتلافی ادامه می‌دهد یا اینکه او این مذاکرات را در حال حاضر مسکوت گذاشته است؟ نظر افسران ارشد راجع به انتخابات از جمله امکان برگزاری انتخابات در اوایل سال آینده چیست؟ ونس

یادداشتهایی بر گفتگو با معاون رئیس کل بانک مرکزی ایران

سند شماره 184 استفاده اداری محدودتاریخ: 15 نوامبر 1978- 24 آبان 1357 نویسنده: کلاید. دی. تیلور موضوع: یادداشتهایی بر گفتگو با معاون رئیس کل بانک مرکزی ایران دکتر بهمن همایون در تاریخ 13 نوامبر 1978 تشریح وقایع 5 نوامبر: دکتر همایون از من خواست که سخنانش را درباره آنچه که او

شایعه مورد توافق عام در مورد وقایعی که در 5 نوامبر اتفاق افتاد نامید، تا به آخر گوش کنم، و آن به قرار ذیل است:

در حدود ساعت 9 صبح روز شنبه 4 نوامبر نیروهای نظامی ایرانی در دانشگاه تهران واکنش شدیدی را بر علیه گروه بزرگی از دانشجویان که بخش عمده آنها در محوطه دانشگاه و جمعی از آنها در حال حرکت گروهی و مشغول دادن شعارهایی بوده و پلاکاردهایی بر علیه شاه و دولت حمل می کردند، نشان دادند. نکته ویژه این حقیقت بود که دوربینهای تلویزیونی در آنجا وجود داشت. نیروهای نظامی در ابتدا با گاز اشک‌آور شروع کرده و خیلی سریع دست به تیراندازی زدند که در نتیجه آن تعداد زیادی از دانشجویان کشته و یا زخمی شدند. در حقیقت صبح روز یکشنبه پنجم نوامبر دکتر همایون از این موضوع آگاه شد. او توسط مدیرش در بخش آماری در قسمت شمالی ساختمان احضار شد و ایشان گفت که تعداد زیادی از 400 کارمند بخش مشغول تظاهرات هستند. دکتر همایون فوراً به آنجا رفت و با کارمندان صحبت کرد. او اظهار کرد که اگر مردم فشارشان را زیاد کنند به تلاشهای دولت برای اعطای آزادی لطمه وارد خواهد شد. او به کارمندان اصرار می‌کرد که از فکر و مغزشان به جای احساسات استفاده بکنند و به سر کار برگردند. آنها از او پرسیدند که آیا او فیلم خبری کشتار دانشگاه که شب گذشته در تلویزیون کانال 1 نشان داده شد، را دیده است. دکتر همایون گفت نه و سپس کارمندان مطالب فوق‌الذکر را، برای او شرح دادند. دکتر همایون احساس می‌کرد که او کارمندان را برای بازگشت به سر کار متقاعد کرده بود ولی در آن مرحله یک پیام آور از سوی کارمندان تظاهر‌کننده در ساختمان مرکزی بانک به داخل راهرو آمد و کارمندان فوراً به او گفتند که آنها به سایر همکارانشان در بانک می‌پیوندند. بعداً آنچه در آن روز اتفاق افتاد این بود که عناصر امنیتی دولتی با همدستی ارتش اعمال جزئی خرابکاری در ساختمانهای متعددی مرتکب شدند. او می‌گفت گروههای نه بیشتر از 12 تا 30 نفره کسانی بودند که واقعاً حملات پیچیده‌تری مانند آتش زدن یک ساختمان به وسیله بمب را مرتکب شدند. او به طور کامل در تشریح این تئوری کوشید که تظاهرکنندگان متوسط و معمولی ساختمانهای سیمانی فولادی تیپیک ایرانی را نمی‌توانستند آتش بزنند. آنهایی که غارت می‌کردند از یک قماش دیگری بودند آنهایی که حمله‌ها را روی مکانهایی مانند تئاترها و بانکها و ساختمانهای اداری بزرگ انجام می‌دادند، واقعاً نیروهای امنیتی بودند.

دکتر همایون به مسایل فوق به عنوان نظری که همه افرادی را که می‌شناخت با آن موافق بودند مطرح می‌کرد. دلایل عقلی که او ارائه می‌داد این بود که ارتش یک طرف این قضیه است. وی می‌خواهد دولت شریف امامی را متقاعد بکند که راه تحمل و انعطاف موفق نخواهد بود و فقط اعمال شدید حکومت نظامی به وسیله ارتش نظم را از دل بحران و اوضاع وخیم کنونی بیرون خواهد آورد. او سپس نظرات خودش را مبنی بر اینکه هر توضیح دیگری راجع به اینکه چگونه وقایع آن شنبه رخ داد، قادر نیست عدم حضور نیروهای امنیتی در مکانهایی

مانند سفارت انگلیس و شرکت گاز را بیان کند، مطرح نمود. او گفت که در صبح روز پنجم با مراجعه به وضعیت واقعی بانک، تعداد زیادی از کارمندان بانک مرکزی و ملی (آنهایی که در رده پایین‌تر از مدیر هستند) به هم پیوسته بودند و موانع بین املاک مجاور را شکسته و در سراسر منطقه شعار می‌دادند و تظاهرات می‌کردند.

سپس آنها به داخل ساختمانها رفته و تصاویر خانواده سلطنتی را پاره کردند و سوزاندند و تا بعد از ظهر از خیابانها ناپدید شدند و هنگامی که می‌رفتند شعار سر می‌دادند که ساعت 8 روز بعد همانجا خواهند بود. وقتی محافظین ساختمانهای اصلی بانک مرکزی و ملی گزارش دادند که کارمندان تظاهر کننده می‌گفتند که آنها فردا وارد ساختمانهای اصلی خواهند شد، جلیل شرکاء رئیس بانک ملی (که در آن موقع در بانک مرکزی حضور داشت) و خوش‌کیش رئیس کل بانک مرکزی تصمیم گرفتند که این بانکها فردا بسته باشند.

خوش‌کیش تقاضای حمایت نظامی‌ها را رد کرد و حتی یک تانک برای روز بعد درخواست نمود و هیچ‌یک از اتوبوسهای سرویس جمع‌آوری کارمندانش به بیرون فرستاده نشد. درهای رو به خیابان بسته شد و نظامیان از اموال حفاظت می‌کردند و کارمندان عالی‌رتبه بر سر کار بودند و به کارمندان آمارگر اجازه داده نشد که روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه بازگردند. این کارمندان که 99 درصدشان زیر 30 سال توصیف می‌شوند دارای مدارج دانشگاهی و به خصوص از لحاظ سیاسی فعال هستند. وقتی پرسیده شد که آیا هیچ اقدامی بر علیه رهبران این اغتشاشات وجود داشته است، دکتر همایون گفت تا جایی که او اطلاع دارد نظامیان چهار نفر از کارمندان بخش آمار را دستگیر کرده‌اند. در هیچ زمانی در خلال آن هفته و یا روزهای قبل کارمندان در داخل ساختمان تظاهرات نکرده بودند.

وضعیت مالی: دکتر همایون گفت که در پنجشنبه 2 نوامبر نخست‌وزیر شریف‌امامی جلسه‌ای با دعوت از گروهی اقتصاددان ترتیب داد که بعداً آنها را «مشاورین اقتصادی» خود نامید. ده نفر از دولت دعوت شده بودند و چهار نفر از بخش خصوصی و 2 نفر از دانشگاهها که این 2 نفر آخری نیامده بودند. در اولین گردهمایی این جلسه نخست‌وزیر گفت که این گروه هر پنجشنبه با او ملاقات بکنند. دکتر همایون اولین نفری بود که به دعوت نخست‌وزیر برای تشریح وضعیت اقتصادی پاسخ داد و بعد از مدتی صحبت کردن توسط نخست‌وزیر از او پرسیده شد که آیا او از تجدیدنظرهای مالی اخیر مطلع می‌باشد. دکتر همایون: پاسخ داد نه و سپس نخست‌وزیر گفت که آنها در نظر دارند یک میلیارد دلار از مخارج ارزی خارجی را حذف بکنند و کل کسر بودجه را به 200 میلیارد کاهش بدهند. دکتر همایون با اظهار عقیده من که این حذف به نظر می‌رسد بسیار شدید باشد موافق کرد، اما او گفت که به نظر می‌رسید نخست‌وزیر برای انجام این کار تصمیمش را گرفته باشد. دکتر همایون اطلاعات مالی برای شش ماهه اول سال جاری ایرانیان را که یک افزایش 5/2 درصدی در درآمدها و یک افزایش 5/11 درصدی در پرداختها، با یک کمبود گردش نقدینگی، به استثنای قروض 2/223 میلیارد

ریالی (17/3 میلیارد دلار) را نشان می‌داد فراهم کرد. [توجه: آقای کورس معاون وزیر اقتصاد و دارایی در 14 نوامبر گفت کمبود شش ماه فقط 90 میلیارد ریال داخلی بود (به وسیله اوراق قرضه) و 3 میلیارد خارجی] تورم: دکتر همایون شاخص قیمتهای عمده فروشی و تعدادی آمار مقدماتی شاخص قیمت مصرف کننده برای 10 شهر بزرگ در ماه هفتم را فراهم کرده بود. او گفت که به دلیل اعتصاب هفته گذشته بخش آمار اطلاعات راجع به شاخص قیمتهای مصرف کننده تکمیل نگشته بود. او گفت در حالی که در ماه هفتم شاخص قیمتهای عمده فروشی افزایش پیدا کرد شاخص قیمتهای مصرف کننده دوباره نزول کرد و او اضافه کرد که پیش‌بینی 14 تا 18 درصدی برای نرخ تورم برای سال جاری ایرانی درست خواهد بود. او اعتقاد داشت که بیشتر افزایشهای قیمتهای عمده چند ماه طول می‌کشد تا ظاهر شود و اشاره کرد که هنوز برخی از افزایش حقوقها به اجرا درنیامده است. او مایل بود نرخ تورم برای آغاز سال 1979 را پیش‌بینی کند و فکر می‌کرد که متوسط نرخ تورم برای کل سال بعدی ایرانی یقیناً حدود 30 درصد خواهد بود.

پولی: دکتر همایون اطلاعاتی راجع به وضعیت پولی برای شش ماهه اول سال ایرانی داد و می‌گفت که هفت ماهه آخر مقداری حالات معکوس در روندهای عمومی نشان می‌دهد. او می‌گفت که از آغاز سال جدید ایرانی 155 میلیارد ریال اسکناسهای جدید منتشر شده و 55 میلیارد ریال از این مقدار در ماه گذشته منتشر شده بودند. (توجه: ممکن است مقداری مغایرت در اینجا وجود داشته باشد برای اینکه او گفت این یک رقم افزایشی بود بر روی 400 میلیارد ریال پس مانده در آغاز سال. با این وجود وقتی یک نفر به آمار آغاز سال نگاه می‌کند رقم 6/406 میلیارد است و اگر همانطور که او می‌گفت رقم جاری 555 باشد پس 4/148 میلیارد ریال اسکناسهای جدید منتشر شده‌اند نه 155 میلیارد ریال) او گفت که بر اساس سپرده‌های موجود در 2 ماه گذشته و کاهش ذخایر قانونی جواز ایجاد یک اعتبار 120 میلیارد ریالی برای بانکها را به وجود آورد تا به وسیله آن برای رفع بدهی از اسکناسهای جدیداً منتشر شده اقدام بکنند. وقتی در رابطه با اعانه درخواست شده توسط بانکهای تجاری که به طور فزاینده‌ای غیرقابل وصول شده بودند پرسیده شد او گفت که قویاً به خوش‌کیش نصیحت کرده بود که اعانه بیشتری فراهم نکند اما اصرار بورزد که بانکها خود قبل از اعلام هر نوع تعطیلی اقداماتی بکنند. بنابراین ارقامی که ما شنیده‌ایم مربوط به محدودیتهای گذاشته شده به وسیله بانکهای تجاری به روی برداشتها، برای نمونه 5000 تومان در روز، در حقیقت نشانگر این است که این اقدام توسط بانک مرکزی پیشنهاد شده است. بانک مرکزی به بانکهای تجاری پیشنهاد سقف برداشت 10000 تومان در روز را داده بود. وقتی پرسیده شد تخمین پول بالفعل نابود در آتش‌سوزیها و خصومتهای اخیر با بانکها چه میزان می‌باشد دکتر همایون گفت که رقم معلوم نیست اما پول نقد و اسنادی که در گاوصندوقها بودند از بین نرفتند. برای اینکه گاوصندوقها به طور عموم نسوز هستند اگر چه می‌گویند یک تعدادی از کارمندان بانکها وقتی مورد حمله

واقع می‌شدند از کشو به جیب می‌زدند! به تمایل افزایش نقدینگی در میان ایرانیان اعتراف کرد و اظهار داشت که مردم پول بیشتری (نسبت به گذشته) پیش خود نگه می‌دارند. وقتی پرسیده شد وقتی که شرایط تثبیت بشود و این سرمایه‌ها به بانکها برگردند چه اتفاقی خواهد افتاد دکتر همایون گفت که در آن موقع آنها باید شروع بکنند که ذخایر قانونی را به درصد قبلی‌اش بازگردانند. او گفت که به هرحال از لحاظ قانونی آنها نمی‌توانند ذخایر قانونی را به پایین‌تر از ده درصد برسانند. (توجه: دکتر کورس در 14 نوامبر تشریح کرد که با همه اقدامات ممکنه برای اجتناب از تعطیلی بانکها که توسط بانک مرکزی انجام می‌گیرد، به دلیل هجومی که به بانکها وجود دارد سیستم بانکی در وضعیتی بحرانی قرار دارد.) تراز پرداختها: دکتر همایون با تأیید ضمنی هنگامی که من اظهار می‌کردم که اعتصاب نفتی مبالغ دریافتی را تا نقطه 5 درصدی پیش‌بینی شده و گزارش روندی من در ژوئن گذشته حتی اگر کارگران امروز کار را دوباره از سر بگیرند کاهش می‌دهد، گوش می‌کرد. وقتی که ما در مورد واردات بحث می‌کردیم او گفت که بخش دولتی بر کاهش واردات ادامه می‌دهد اگر چه بخش خصوصی یک افزایش قوی 21 درصد را در شش ماهه اول داشته است و همچنین در اولین ماه 28 درصد حجم 7 ماهه را سفارش واردات داده بود او شک داشت که به نرخ کلی رشد 17% پیش‌بینی شده توسط بانک مرکزی بتوان دست یافت. با توجه به میزان مستمر جریان خروج پول، او هیچ نظری در رابطه با آنچه که کسری خالص بخش خدمات خواهد بود نداشت او موافق بود که کاهش حساب جاری می‌تواند به همان زیادی 4 میلیارد برسد و آن بستگی دارد به اینکه چه وقتی اعتصاب نفتی و میزان واردات حل بشود. در رابطه با داراییهای ثابت، با توجه به عکس‌العملی که بازارهای پولی بین‌المللی در مقابل هر قرضی مجبورند نشان بدهند، به میزان زیادی غیر محتمل است که دولت به همان اندازه‌ای که به او اختیار داده شده است قرض بکند. بنابراین در حالی که پیش بینی یک افزایش در داراییهای ثابت وجود داشت، در نهایت وضعیت می‌توانست به یک کسری منجر بشود بنابراین تراز کلی پرداختها می‌تواند 2-3 میلیارد دلار و یا بیشتر در کسری باشد یعنی فشاری بر دوش ذخایر. در رابطه با نفت او گفت که شک دارد که هیأت ایرانی در اجلاس اوپک در گروه کشورهایی که از یک افزایش قیمت کم 5 درصدی حمایت می‌کنند قرار بگیرد. تولید: دکتر همایون و من به برآوردهای تولید در سال جاری ایرانی که من با خودم آورده بودم نگاه کردیم و او با توجه به درکش از سند کنونی اظهار کرد که بخش صنعتی به 8% بیشتر نزدیک خواهد بود تا 12% وقتی راجع به وضعیت صنایع بخش خصوصی در حال حاضر پرسیده شد او صادقانه گفت که مطلع نیست چرا که بخش آمارگیری اداره‌اش بیشترین ارتباطش را با آنجا از دست داده بود. او گفت که نکته مایه تأسف این بود که برای سه ماهه اول ایرانی ارزش واقعی اضافه شده به بخش تولید بالای 14% بود و در حوزه نفتی برای شش ماهه اول سال ایرانی تولید 4/6 درصد و صادرات 1/4 درصد بیشتر بود.

گزارش سیاسی - امنیتی 15 نوامبر

سند شماره 185 خیلی محرمانه15 نوامبر 1978 - 24 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11210به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی 15 نوامبر خلاصه: دیروز در جنوب تهران سربازان به سوی جمعیت آتش گشودند. شایعاتی مبنی بر به دست آوردن سلاح توسط مخالفان وجود دارد. مجلس روز 18 نوامبر تشکیل جلسه می‌دهد. ژنرال ازهاری نخست‌وزیر کابینه خود را معرفی و برنامه را تقدیم مجلس خواهد کرد. احتمالاً 20 نوامبر روزنامه‌ها مجدداً انتشار می‌یابند. تظاهرات در جهت حمایت از دولت ایران ادامه دارد. دستگیریهایی در مناطق نفتی صورت گرفت. دیروز اصفهان دستخوش خشونت بود. اتوبوس بدون مسافر با بمب مورد حمله قرار گرفت. پایان خلاصه.

1- در میان گزارشات متعدد مستقل مبنی بر تیراندازی دیروز در جنوب تهران، دولت اعلام نمود که به طور حتم سربازان به سوی جمعیت تیراندازی کرده‌اند. گزارشات تأیید نشده‌ای در مورد تلفات و زخمی‌های زیاد وجود دارد. امروز ظهر وضعیت آرام بود. کنسولگری اصفهان از وجود خشونت دیروز عصر گزارش می‌دهد که جمعیتها به محض خروج از سه مسجد در حمله به بانکها به هم ملحق شدند. نیروهای امنیتی غافلگیر شدند و در نتیجه جمعیت شورشی موفق شد سه ساختمان را به آتش بکشاند. واحدهای نظامی پس از کمی تیراندازی مجدداً نظم را به حالت نخست برگرداندند.

امروز واحدهای نظامی مستقر در سطح خیابانهای شهر تقویت شده‌اند.

2- سفارت گزارشات متعدد تأیید نشده‌ای در دست دارد که گروههای مخالف سلاحهایی که احتمالاً سلاحهای خودکار نیز جزو آنها می‌باشند را به دست آورده‌اند. طبق گزارشها این سلاحها از نیروهای امنیتی مستقر در جنوب تهران گرفته شده‌اند. در درگیریهای بین سربازان و شورشیان از چنین سلاحهایی مگر به طور احتمالی و در حوادث مخفیانه مجزا و پراکنده استفاده نشده است.

3- 18نوامبر مجلس جهت استماع سخنان نخست‌وزیر ژنرال ازهاری در معرفی کابینه و ارائه برنامه‌هایش جلسه علنی خواهد داشت. احتمال می‌رود که مجلس به دولت نظامی رأی اعتماد بدهد.

4- هنوز ایران بدون روزنامه بسر می‌برد ولی گزارشات حول این محور می‌چرخند که ممکن است روزنامه‌ها از روز 20 نوامبر مجدداً منتشر شوند. این گزارشات احتمالاً بر اساس مذاکرات پشت پرده می‌باشند.

5- یک منبع بلندپایه نظامی ایرانی به مأمور سفارت گفت که دولت 43 کمونیست را در مناطق نفتی دستگیر کرده است.

6- رادیو تلویزیون ملی ایران برپایی تظاهرات متعددی جهت حمایت از دولت که اغلب

آنها در نواحی مرزی شرق و غرب کشور صورت گرفته، گزارش می‌دهد. (نظریه: به عبارت دیگر این تظاهرات بیرون از منطقه مرکزی فارسی زبان که قاعدتاً بایستی جنگ قدرت در آنجا صورت بگیرد، به وقوع پیوسته است.) 7- دیروز اتوبوس ویژه حمل و نقل پیمانکاران آمریکایی در سمنان در حالی که خالی بود، با بمب مورد حمله قرار گرفت. سولیوان

وقایع چهارم و پنجم نوامبر

سند شماره 186 خیلی محرمانه15 نوامبر 1978 - 24 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 303228به: سفارت آمریکا، تهران مرجع: گزارش تیلور در مورخه 15 نوامبر موضوع: وقایع چهارم و پنجم نوامبر یادداشت مذاکرات ذکر شده اظهاراتی را که ما از روزنامه‌نگاران و دیگر مسافران شنیده‌ایم مبنی بر اینکه ساواک و نیروهای امنیتی خشونتهای 4 و 5 نوامبر و روزهای قبل آن را تحریک کرده‌اند و یا اجازه داده‌اند، تکرار می‌کند. اگرچه ممکن و یا حتی محتمل است که شاه خودش در پشت این اقدامات و یا آگاه از آنها نبوده باشد ولی قابل تصور است که نیروهای امنیتی به طور مستقل عمل کرده‌اند تا باعث ایجاد آشوب‌ها شوند. در هر صورت برداشت گسترده مردم مبنی بر اینکه دولت ایران تحریک کننده این شورشها بوده و یا اینکه با نظر موافق، به منظور غیرقابل اجتناب نمودن ایجاد یک دولت نظامی، با این مسئله برخورد نموده، خود یک مسئله سیاسی مهم می‌باشد. بنابراین ما از ارزیابی سفارت در موارد زیر تشکر خواهیم کرد.

گزارش سیاسی - امنیتی، 16 نوامبر

سند شماره 187 خیلی محرمانه16 نوامبر 1978 - 25 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11276به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 16 نوامبر 1- دیروز حداقل دو کشمکش کوتاه مدت بین مخالفان و نیروهای امنیتی رخ داده است ولی به طور کلی، شهر آرام بود. کنسولگریهای شیراز و اصفهان اوضاع را آرام گزارش کرده‌اند. گزارش شده است که دیروز در زنجان، قم و همدان خشونتهایی به وقوع پیوسته، ولی جزییات در مورد کشته‌شدگان و زخمی‌ها در دست نیست. در اهواز جو نامطلوبی که نتیجه کشمکشها و مشاجرات کارگری شدیداً ضدخارجی می‌باشد، حاکم است. جو سیاسی کرمانشاه هم پس از

درگیری خشونت‌آمیز 12 نوامبر که در آن 12 نفر از مردم کشته شدند، ملتهب است. گزارش درگیری کرمانشاه توسط کنسولگری شیراز هم تأیید شده است. امروز به مناسبت سالروز تولد دهمین امام شیعیان، روز تعطیلی و «شادی» شیعیان است. روز 19 نوامبر روز تعطیلی و جشن بزرگ عید غدیر خم، روز بزرگداشت برگزیدن علی به عنوان جانشین پیغمبر است.

2- دولت ایران از 15 نوامبر محدودیتهایی را در مورد خروج ارز از ایران اعمال می‌کند. (ما در حال تهیه گزارش آن طی تلگرام جداگانه هستیم) 3- دولت رژه روز نیروهای مسلح را که قرار بود فردا برگزار شود لغو نمود و برای این عمل هیچ دلیلی هم ارائه نکرد. (نظریه: این رژه مراسمی سالیانه است و سفارت انتظار داشت که دولت ایران از این موقعیت جهت نشان دادن قدرت خود و شاید القاء وجود پشتیبانی از خود استفاده نماید. از طرف دیگر احتمال داشت که این رژه بهانه‌ای برای تخطّی از قوانین حکومت نظامی به مردم بدهد تا با توان بزرگتری برای تظاهرات ضدرژیم، اجتماع نمایند.) 4- عملیات ایذایی بر ضد خارجیان در سطح نازلی ادامه دارد. رویدادهایی که تا چند هفته پیش قابل گزارش بود، حال عادی شده است و به جز مواردی که در آنها تخریب اموال یا تهدید به صدمات جانی وجود دارد، ذکر نمی‌شود. نمونه‌ای از این اقدامات که به دفعات بی‌شماری تکرار شده است حادثه دیروز بود که در آن وابسته نیروی دریایی دو پسربچه دبستانی ایرانی را حین نوشتن شعار بر روی درب منزل خود غافلگیر کرده و به منظور تنبیه سخت کودکان را به نزد والدینشان در همان نزدیکی برده است. قبلاً هم دوبار روی درب این منزل شعارهای ضدرژیم نقش بسته بود.

5- کنسولگری شیراز گزارش می‌دهد که شهر در انتظار قطع برق به سر می‌برد، مگر اینکه سوخت گاز مورد نیاز برای ژنراتورها تأمین گردد. قطع برق به شدت بر روی زندگی جامعه خارجیان که در هفته‌های اخیر دوران نسبتاً آرامی را داشته‌اند، تأثیر خواهد گذارد.

6- اگر فردا اوضاع آرام باشد، ممکن است سفارت از ارسال هرگونه گزارش امنیتی خودداری نماید، لذا گزارش بعدی ما در روز شنبه 18 نوامبر خواهد بود.

سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 15، 15 نوامبر 1978

سند شماره 188 سری16 نوامبر 1978 - 25 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 290412 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، ژاپن، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 15، 15 نوامبر 1978 1- اگر چه امروز تهران آرام بود، ولی به نظر می‌رسد که ناآرامیهای دیروز در بازار شدیدتر

از گذشته بوده است. سربازان به سوی جمعیت آتش گشوده‌اند و گزارشات تأیید نشده‌ای حاکی از تعداد زیادی زخمی است.

نیروهای امنیتی اصفهان دیشب آماده مقابله با مردمی که از مساجد خارج می‌شدند نبوده و مردم سه ساختمان را به آتش کشیدند. سربازان ضمن برقراری نظم در خیابانهای شهر به حضور گسترده خود نیز افزودند. در رویداد دیگری به یک اتوبوس خالی که همیشه پیمانکاران آمریکایی را به سمنان می‌برد بمب انداخته شد. گزارشات تأیید نشده دیگری حاکی از آن است که مخالفین مقداری اسلحه از نیروهای امنیتی در جنوب تهران به دست آورده‌اند، ولی به جز شاید در مواردی به صورت تک تیراندازی، اسلحه‌ها در درگیری بین تظاهرکنندگان و سربازان نقشی نداشته است.

2- ارتشبد ازهاری نخست‌وزیر، در 18 نوامبر برنامه خود را به مجلس ارائه خواهد داد. مجلس احتمالً به دولت رأی اعتماد خواهد داد. در 20 نوامبر ممکن است انتشار روزنامه‌ها از سر گرفته شود.

3- تولید نفت در 15 نوامبر به علت مسایل کارگری در یک واحد از 3/3 به 2/3 میلیون بشکه کاهش مختصری پیدا کرده است. کارکنان غیرایرانی شرکت نفت همچنان از جانب اعتصابیون مورد تهدید قرار دارند.

دولت پیش‌بینیهای لازم را جهت حفظ منازل آنها انجام داده. برخلاف گزارشات مطبوعات اعتصاب کارکنان شرکت نفت با اینکه به نظر می‌رسد یک بهبود تدریجی با آوردن نیروهای کمکی وجود داشته ولی کاملاً تمام نشده است.

4- در یک ارزیابی جدید سفارتخانه ما در تهران نتیجه گرفت هیچ نشانی وجود ندارد که عملیات تروریستی ضدآمریکایی در مقیاس وسیع طرح‌ریزی شده باشد، اما معتقد است تهدید از جانب تروریستها همچنان در حال افزایش است.

ونس

گزارش وضعیت ایران شماره 16، 16 نوامبر 1978

سند شماره 189 سری16 نوامبر 1978 - 25 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 291362 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، توکیو، کاراکاس، خارطوم، مکزیکو موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 16، 16 نوامبر 1978 1- تهران دیروز حداقل شاهد دو برخورد کوتاه بین نیروهای امنیتی و مخالفین بود اما علیرغم این برخوردها این شهر مانند اصفهان و شیراز آرام بود. طبق گزارشات واصله درگیریهایی در چند مرکز استان رخ داده و جوّ سیاسی شهر نفت‌خیز اهواز همچنان نامساعد

است که ناشی از مبارزات کارگری شدیداً ضداجنبی می‌باشد. در کرمانشاه اوضاع در پی زد و خورد مورخ 12 نوامبر که منجر به کشته شدن حدد 12 نفر گردید، همچنان متشنج است.

2- بانک مرکزی دیروز هنگامی برای جلوگیری از فرار سرمایه ها مقررات شدیدی بر ارز خارجی وضع نمود که کار از کار گذشته بود. ارز خارج شده در دو ماه گذشته بیش از 500 میلیون دلار برآورد می‌شود.

سفارت آمریکا در تهران گزارش می‌دهد که آشوبهای سیاسی و اعتصابات، اقتصاد ایران را فلج کرده و اطمینان برای سرمایه‌گذاری را به پایین‌ترین سطح ممکن در دو دهه اخیر تنزل داده است. اعتصاب در میادین نفتی تاکنون بیش از یک میلیارد دلار به درآمدهای ایران خسارت وارد کرده است. و خسارات بیشتری نیز خواهد زد، اما سقف تولید نفت که در 16 نوامبر در حدود 4/3 میلیون بشکه متوقف شده، بایستی به محض فروکش کردن اعتصاب افزایش یابد.

3- بانکها و صنعت بیمه به سختی به واسطه بلواها ضربه خورده‌اند. وضع مالی دولت که قبلاً در اثر پرداخت پیش از موعد حقوق و مزایای رفاهی که جهت آرام ساختن اعتصابات در بخشهای دولتی صورت گرفت، آسیب دیده بود، با موج اخیر اختلالات که ناشی از این راه‌حلهای «اصلاحی» می‌باشد آسیب بیشتری خواهد دید. طبق گزارشات واصله از سفارت در تهران دورنمای افزایش عظیمی در کسری بودجه و نرخ تورم وجود دارد. به علاوه رو به زوال نهادن شدید موقعیت سیاسی اقتصادی ایران میزان اعتبار قبلی ایران را در خارج از کشور تحلیل برده است. هزینه‌های نظامی احتمالاً حذف می‌شود و طرحهای توسعه نیروگاههای اتمی به تعویق خواهد افتاد.

4- اعتصابات و کمبود مواد خام و انرژی تأثیرات مخربی بر تولیدات صنایع گذاشته است. این نگرانی وجود دارد که اختلافات بیشتر در حمل و نقل و توزیع موجب کمبود مواد غذایی گردد. سفارت ما در تهران از گزارشات فزاینده‌ای در مورد به تعویق افتادن پرداختها به شرکتهای آمریکایی مطلع شده است.

5- سفارت نتیجه‌گیری می‌کند که اگرچه اقتصاد ایران از سیر قهقرایی شدیدی رنج می‌برد اما دورنمای آن کاملاً تاریک نیست. بهبود اوضاع بستگی به مأموریت ویژه دولت نظامی و توانائی آن در اعاده نظم عمومی، رسانیدن تولید نفت به سطح قبلی و تهیه طرحهای مدبرانه برای به کاراندازی اقتصاد و ... دارد. یعنی یک وظیفه شاق برای هر حکومت. دولت نظامی تاکنون در بخشهای مربوط به نفت و هواپیمایی غیرنظامی کشوری و همچنین ارائه اکثر خدمات عام‌المنفعه دولتی نسبتاً موفق بوده است.

به هر حال بی‌نظمیهای جدی در ماه آینده یعنی ماه محرم (دسامبر) می‌تواند روند خوشبینانه کلی برای آینده را معکوس سازد.

ونس

گزارش وضعیت ایران شماره 17، 17 نوامبر 1978

سند شماره 190 سری17 نوامبر 1978 - 26 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 292220 به: کلیه نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، کاراکاس، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس، نمایندگی سازمان ملل در نیویورک، کراچی، اشتوتگارت، وان هیگن، استانبول موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 17، 17 نوامبر 1978 1- تهران آرام است و هیچ‌گونه گزارشی دال بر وجود ناآرامیهای قابل توجه در جاهای دیگر وجود ندارد. بعد از لغو ظاهری مراسم رژه سالیانه به مناسبت روز ارتش، دولت نظامی تغییر عقیده داد و کامیونهایی از سربازان را به میان خیابانهای تهران گسیل داشت. علاوه بر این یک سری پروازهای گسترده توسط جتهای اف - 4 و هلیکوپترها صورت گرفت.

2- تولید نفت با اندکی افزایش با 5/3 میلیون بشکه در روز رسید. در روز چهارم تولید تقریباً در همین سطح توقف کرد. افزایشهای بیشتر و قابل توجه در تولید از نواحی قدیمی‌تر خوزستان نیازمند زمان بیشتر و یک رخنه و شکاف جدید در اعتصاب کارگری شرکت نفت که هنوز شکسته نشده می‌باشد.

3- ما دلایل و نشانه‌هایی در دست داریم که مذاکرات پنهانی و بی سر و صدا میان دولت و گروه خاصی از مخالفان در جریان است و رهبری دولت ایران در مورد فشارهای فزاینده‌ای که آبستن خشونتهای خطرناک و جدی در طول ماه محرم (دسامبر) می‌باشد نگران است.

ونس

گزارش سیاسی

سند شماره 191 خیلی محرمانه17 نوامبر 1978 - 26 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 292346به: سفارت آمریکا، تهران - فوری رونوشت: سفارت آمریکا، کابل - فوری موضوع: گزارش سیاسی 1- کاخ سفید دستور داده که ما اقداماتی را جهت بهبود سیستم گزارش‌دهی در مورد رویدادهای سیاسی ایران به عمل آوریم. ما، در ظرف 7 الی 10 روز «استنلی اسکودرو» را جهت کمک به رفع نقایص پرسنلی سفارت به تهران می‌فرستیم. بر اساس طرح تنظیمی «اسکودرو» تا اوایل ژانویه در خدمت سفارت خواهد بود.

2- برای کابل: برای اینکه به کنسول اصفهان اجازه دهیم که توجهش را بر روی رویدادهای سیاسی حوزه‌اش متمرکز نماید، مایلیم یک مقام کنسولی کمکی را به مدت حدود یک ماه در آن پست بگماریم. شما اگر می‌توانید، لطفاً «مایک مک نال» را برای این منظور مرخص نمایید.

«مک نال» با داشتن زمینه و تجربه لازم کمک بسیار خوبی برای کنسولگری اصفهان خواهد بود. اگر بتوانید به جای او کسی را بگمارید علاقمندیم که به محض ایجاد توافق مابین شما و سفارت ما در تهران، او راهی اصفهان گردد.

3- ما به تازگی باخبر شده‌ایم که «مک نال» در «هارپرس فری» است در صورتی که شما اعتراضی به انتقال او نداشته باشید، ما هفته دیگر با او تماس خواهیم گرفت.

ونس

گزارش سیاسی - امنیتی، 18 نوامبر

سند شماره 192 خیلی محرمانه18 نوامبر 1978 - 27 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11302به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 18 نوامبر 1- بار دیگر تهران دیروز آرام بود و امروز شلوغ و پر رفت و آمد. و ترافیک به طور معمول جریان داشت. اتوبوسهای مدرسه، بچه‌ها را به دبستانهایشان که طبق برنامه باز شده بود می‌رساندند.

احتمالاً حضور دانش‌آموزان روز دوشنبه پس از تعطیلی فردا بیشتر می‌شود مگر اینکه معلمین تصمیم بگیرند اعتصاب را ادامه دهند. گزارشاتی شنیده‌ایم مبنی بر اینکه بازار ممکن است روز دوشنبه مجدداً باز شده و تا ماه بحرانی محرم (که از دوم دسامبر آغاز می‌شود) که بازار طبق سنت، به مدت ده روز تا عاشورا (11 دسامبر) تعطیل می‌شود، همچنان باز باقی بماند.

2- شایعه دعوت خمینی به یک اقدام (چه نظامی و چه غیرنظامی) در روز یکشنبه 19 نوامبر، فردا، از سوی هیچ‌یک از منابع محلی، تکرار می‌کنم هیچ‌یک از منابع محلی، تأیید نشده است.

نظر به افزایش اخباری پیرامون آمادگی مخالفین برای مقابله با دولت در خلال اولین دهه محرم و نه قبل از آن، این شایعه نامحتمل به نظر می‌رسد. فردا عید است و مثل عید سال نو، مردم به دیدن هم می‌روند. سفارت در حال مرخص کردن کارمندان ایرانی خود است.

3- منابع محلی شنیده‌اند که پسر سنجابی در آمریکا به خبرنگاران تلویزیون گفته است که ایرانیها در خلال اولین دهه ماه محرم پس از یک اعتصاب عمومی برای سرنگونی دولت، به شورشهای مسلحانه متوسل خواهند شد. ممنون می‌شوم اگر اصل مطلب را با ارزیابی خودتان برایم بفرستید.

4- گزارش شده در اغتشاشات دیروز بعد از ظهر، 17 نوامبر، در مشهد تعدادی کشته شده‌اند (با این حال بیانیه‌های رسمی رقم آن را دو یا سه نفر ذکر کرده‌اند) منابع سفارت که به مذهبیها نزدیکند می‌گویند که بعضی از تظاهرکنندگان تا داخل منزل آیت‌الله شیرازی (روحانی

ناراضی) تحت تعقیب قرار گرفته و در آنجا مورد اصابت قرار گرفته‌اند طبق گزارش واصله، نیمه شب، زمانی که شیرازی گزارش تجاوز به حریم منزلش را به رهبران مذهبی دیگر ارائه می‌داد هنوز جنازه دو نفر در آنجا بوده است. (نظریه: این شایعه، درست یا نادرست، احتمالاً تا مدتها بر سر زبانها خواهد بود و مانند تجاوز چند ماه پیش پلیس به منزل شریعتمداری در قم می‌تواند صدمات جدی به دولت وارد کند.) 5- رهبری انجمن معلمان (محفوظ بماند) محرمانه به سفارت اطلاع داده که در گردهمایی معلمین تصمیم گرفته شده که تعطیلی مدارس و حتی دبستانهای استان خراسان دو هفته دیگر تمدید شود. معلمین آذربایجان خواستار اعتصاب نامحدود شده‌اند. معلمین تهران اواخر امروز برای تصمیم‌گیری گرد هم می‌آیند. اوضاع بقیه مناطق کشور نامعلوم است.

6- ژنرال ازهاری نخست‌وزیر، کابینه‌اش را امروز صبح به مجلس معرفی نموده و برنامه‌اش را ارائه داد.

ناظر سفارت گزارش میدهد که کلیه وزراء (بر اساس اظهارات شفاهی در جلسه غیرعلنی مجلس) به خوبی مورد استقبال واقع شدند و ازهاری هم تشکر خود را با تعظیم به نمایندگان قبل از آغاز نطق خود نشان داد.

ازهاری قول داد به قانون اساسی کاملاً وفادار بماند. رأی اعتماد به دولت و برنامه‌اش قرار است اواخر هفته آینده داده شود.

هشت چهره جدید کابینه (که سهم افراد نظامی را نسبت به غیرنظامیان کاهش می دهد) عبارتند از:

مفیدی (که در سفارت چهره شناخته‌شده‌ای است) معاون سابق رئیس دانشگاه تهران و رئیس دانشگاه رضاشاه است. شریعتمدار هم ادعا می کند که گذشته از بامسما بودن نامش، تجربه زیادی به عنوان کفالت سازمان اوقاف که در حال حاضر ریاست آن را به عهده دارد، به دست آورده است.

7- رژه نظامی سواره نیروهای مسلح در روز 17 نوامبر، بدون هیچ حادثه‌ای، همانطور که

قبلاً هم گزارش کرده بودیم، انجام شد.

شاید اطلاعات عمداً متناقض، در مورد انجام یا عدم انجام رژه، کمک مهمی بود که این رژه بدون هیچ حادثه مهمی برگزار شود. اگرچه این رژه از حوادث بی‌اهمیت خالی نبود.

8 - شب 16 نوامبر، اتومبیلهای سه تن از کارمندان شرکت بل هلیکوپتر به آتش کشیده شد. فردا گزارشات کامل‌تری پیرامون این حادثه، از اصفهان به دست خواهیم آورد.

9- رضوی نماینده یونایتدپرس دیشب به تهران بازگشت و مجدداً اخبار را پوشش می‌دهد. (همسر وی به کانادا بازگشته است). سولیوان

تغییرات حتمی در کابینه نظامی ایران

سند شماره 193 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 684605347818 نوامبر 1978 - 27 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی، تهران - 11298به: سازمان اطلاعاتی دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: تغییرات حتمی در کابینه نظامی ایران 16- خلاصه: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) به افسر وابسته دفاعی سفارت به وسیله افراد متعددی گزارش شده که در 18نوامبر یا حدود 18نوامبر اعلام خواهد شد که تمام افراد نظامی که در کابینه فعلی ایران هستند غیر از ژنرال غلامرضا ازهاری - (نخست‌وزیر) از وزارت برکنار خواهند شد. این افراد به شغل نظامی قبلی خود باز خواهند گشت.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) بعد از ظهر 17 نوامبر اعضای دفتر وابسته دفاعی سفارت آمریکا در تهران در مهمانی کوکتل - که توسط ارتش شاهنشاهی ایران داده شد - حضور داشتند. در طول مهمانی چندین منبع متعدد اطلاعات زیر را به افراد مختلف دفتر دادند. در 18 نوامبر یا حدود 18 نوامبر 1978 تمام اعضای نظامی کابینه از پست وزارت خود برکنار خواهند شد و وظایف قبلی خود را به عهده خواهند گرفت. تنها استثناء در این برکناری ژنرال غلامرضا ازهاری نخست‌وزیر است، او به عنوان نخست‌وزیر باقی خواهد ماند.

ژنرال هوشنگ حاتم که هم‌اکنون نفر دوم در پست فرماندهی ستاد مشترک ارتش ایران است جای ژنرال ازهاری را به عنوان فرمانده ستاد مشترک پر خواهد نمود.

نظریات گزارشگر: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) 1- دلیل ارائه شده برای این تغییرات از قانون اساسی می‌باشد. منابع گفته‌اند که داشتن دو پست در حکومت غیرقانونی است (مثلاً سمتهای نظامی - سیاسی). به هر فرد نظامی این حق انتخاب داده شده که شغل نظامی را ترک کنند و یا در کابینه باقی بمانند. تنها افسری که کار در

پ کابینه را انتخاب کرده ژنرال ازهاری بوده است.

2- این مطالب در اخبار اعلام شده در 18نوامبر گزارش نشده است. به هر حال به خاطر منابع، ما احساس می‌کنیم ممکن است این مسئله رخ بدهد. در این موقعیت نمی‌توان فهمید چه کسی پستهای کابینه را پر خواهد کرد.

گزارش وضعیت ایران شماره 18 و 18 نوامبر

سند شماره 194 سری18 نوامبر 1978 - 27 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 293691 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، کاراکاس، توکیو، خارطوم، پرتوریا، مکزیکو، لاگوس، کراچی، دهلی‌نو، اشتوتگارت، وان هیگن، پکن.

موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 18 و 18 نوامبر 1- تهران روز جمعه آرام بود و صبح روز شنبه وضع ترافیک به حالت عادی برگشت روز یکشنبه تعطیل مذهبی است. گزارشاتی وجود دارد که بازار ممکن است روز دوشنبه مجدداً باز شود.

طبق گزارشات دیروز تظاهرات و درگیری شدید در مشهد، تعدادی کشته بر جای گذاشت.

2- موقعی که ازهاری نخست‌وزیر، دولت خود شامل 8 وزیر جدید غیرنظامی را معرفی و برنامه کارش را در تاریخ 18 نوامبر به مجلس ارائه کرد مورد استقبال قرار گرفت. وی قول هواداری و حمایت شدید و دقیق از قانون اساسی را داده و گفت «مأموریت اصلی» دولت موقت او «استقرار امنیت و همچنین نظم خواهد بود، به طوری که دولتی که بعداً تشکیل خواهد شد، قادر باشد انتخابات آزاد مجلسین (شورای ملی و سنا) را برگزار کند». وزرای جدید که چهار نفرشان عضو کابینه قبلی بوده‌اند باز هم موجب کاهش نسبت نظامیان به غیرنظامیان که 6 به 18 بود، می‌شوند.

یک تحلیلگر با نفوذ ایرانی به سفیر سولیوان گفت که او فکر می‌کند دولت نظامی به بهترین وجه موردنظر در دو هفته اول شروع به کار، عمل کرده است و اظهار داشت که فرصت مذاکره برای توافق میان شاه و مخالفان بهتر است به بعد از ماه مذهبی محرم- که فرصتی برای آزمایش قدرت خمینی رهبر تبعیدی مذهبی‌ها است - موکول شود.

3- در 18 نوامبر، تولید نفت به 67/3 میلیون بشکه در روز رسید. علیرغم این افزایش جزئی، در شهر نفت‌خیز اهواز موقعی که به سوی خانه مدیر ایرانی حوزه‌های عملیاتی شرکت خدمات نفتی یک کوکتل مولوتف پرتاب شد، هیجانات و التهابات افزایش یافت. هیچ مجروحی گزارش نشده است ولی پرسنل شرکت خدمات نفتی به طور فزاینده‌ای عصبی می‌شوند و هیچ پیشرفتی در شکستن اعتصاب گزارش نشده است.

ونس

تغییرات در کابینه ایران

سند شماره 195 خیلی محرمانه شماره گزارش: 684605367819 نوامبر 1978 - 28 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی، تهران - 11306به: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: تغییرات در کابینه ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش اطلاعاتی را بر گزارش 6846053478 می‌افزاید.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در گزارش فوق‌الذکر گفته شده که تمام مقامات فعال ارتش که دارای دو شغل در کابینه و ارتش هستند (به استثنای ارتشبد ازهاری) به مشاغل اصلی خود در ارتش بازخواهند گشت. اکنون چنین به نظر می‌رسد که این بازگشت تنها شامل فرماندهان نیرو می‌باشد یعنی سپهبد ربیعی فرمانده نیروی هوایی شاهنشاهی و دریادار حبیب‌اللهی فرمانده نیروی دریایی شاهنشاهی. این دو افسر سمتهای وزارتی خود را کنار خواهند گذاشت.

نظریات تهیه کننده: (بدون طبقه‌بندی) بخش سیاسی سفارت به محض اطلاع ترکیب جدید کابینه را گزارش خواهد نمود.

گزارش سیاسی - امنیتی، 19 نوامبر

سند شماره 196 خیلی محرمانه19 نوامبر 1978 - 28 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11337به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - فوری موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 19 نوامبر خلاصه: تهران آرام است، اغتشاش در اصفهان و شیراز ادامه دارد. کابینه جدید فردا به سنا معرفی می‌شود. در 21 نوامبر مجلس درباره دولت جدید به بحث خواهد نشست. چند نشریه کوچک منتشر شد. مدارس ابتدایی باز هستند ولی حضور در آن کم است. سه سازمان خصوصی و سلطنتی تحت کنترل دولت درمی‌آیند. شاه 400 زندانی سیاسی را آزاد خواهد کرد. شاه منکر ملاقات با سنجابی شد. پایان خلاصه.

1- تهران آرام است، با نزدیک شدن محرم (شروع دوم دسامبر) که کمتر از 2 هفته به آغاز آن باقیست اکثر ناظران انتظار دارند تلاشهای قاطعانه و مصممی جهت مقابله با نیروهای حکومت نظامی در آن زمان انجام شود. دولت ایران هم با پیش‌بینی خشونت‌ها، برگزاری مراسم بزرگداشت روز نجات آذربایجان (12 دسامبر) را که امسال مصادف با روز بعد از عاشورا می‌باشد، لغو کرده است. معذالک در دیگر شهرها اغتشاش ادامه دارد. کنسولگری اصفهان گزارش می‌دهد فرماندهی حکومت نظامی دیروز اعلام کرد که کلیه فروشگاهها باز

خواهند بود و مخالفین در واکنش نسبت به این اعلامیه سه ساختمان جداگانه را به آتش کشیدند. در سه روز گذشته، 9 وسیله نقلیه متعلق به آمریکاییان توسط آتش‌افروزان خسارت دیده‌اند. نامه‌های تهدیدآمیز، به مقیاس وسیعی پخش شده است. کنسول تأیید می‌کند که حداقل 614 شهروند آمریکایی شهر را ترک کرده‌اند. طبق گزارشات، امروز در اصفهان نیروهای نظامی اقدام به تیراندازی هوایی کرده‌اند. شیراز که در هفته‌های گذشته مانند یک جزیره آرامش به نظر می‌رسید، صبح امروز شاهد خشونت بود. کنسولگری گزارش می‌دهد که نیروهای نظامی پس از دستورات بی‌نتیجه به جمعیت چند هزارنفری برای متفرق شدن، به سوی آنان تیراندازی کردند. گزارش شده است که 15 یا 16 نفر مورد اصابت قرار گرفته‌اند ولی تاکنون در مورد تعداد کشته‌شدگان تأییدیه‌ای در دست نیست.

2- ارتشبد ازهاری نخست‌وزیر، فردا کابینه خود را به سنا معرفی می‌کند. روز بعد از آن مجلس درباره کابینه و برنامه دولت بحث خواهد کرد. دو نفر نماینده در موافقت و ده نفر دیگر در مخالفت با دولت صحبت خواهند کرد. (نظریه: وقتی که شاه شریف‌امامی را به نخست‌وزیری منصوب کرد، اعلام نظر نمایندگان با سخنرانیهای شدیداللحن و علنی که به طور زنده از رادیو و تلویزیون پخش می‌شد همراه بود. در وضعیت فعلی چنین اقداماتی محتمل نیست. احمد بنی‌احمد نماینده برجسته مخالف، استعفای خود را پس گرفته است.

3- روزنامه‌های اصلی هنوز منتشر نشده‌اند. چندین نشریه کوچک فارسی زبان چاپ می‌شوند، که یکی از آنها به نام «آتش» تا حدودی از دولت انتقاد می کند.

4- رژیم در حال انجام تعهدات خودش در مورد تبدیل ارگانهای نیمه خصوصی که تحت کنترل دربار سلطنتی بود به ارگانهای تحت کنترل مستقیم دولت، می‌باشد. در حال حاضر سازمان شاهنشاهی خدمات اجتماعی و شیر و خورشید سرخ شاهنشاهی تحت‌نظر وزارت بهداری قرار گرفته‌اند. با تصویب قوانین مناسب توسط مجلس، دفتر بازرسی شاهنشاهی که رئیس آن نصرت‌الله معینیان است، وظایف خود را به یک دفتر بازرسی دادگستری در درون وزارت دادگستری واگذار خواهد کرد.

5- شاه برای روزنامه‌نگاران فاش کرد که او در حال برنامه‌ریزی برای آزادی بیش از 400 زندانی سیاسی دیگر در آینده نزدیک می‌باشد. بر طبق گفته شاه، با این عمل فقط در حدود 300 زندانی دیگر در زندان باقی می‌مانند که همگی آنها «جنایتکار» هستند.

6 - از دیروز مدارس ابتدایی رسماً باز هستند ولی بنا به ادعای منبع ما در انجمن معلمان 95 درصد مدارس شهرستانها دیروز بسته بودند. این منبع گفت که در تهران 50 درصد دانش‌آموزان و 90 درصد معلمین در کلاسها شرکت کردند. با این حال حدود پنج درصد کادر آموزشی حاضر در مدارس، تدریس نکردند.

7- شاه به طور خصوصی ملاقات اخیر خود با سنجابی را انکار کرده است. اظهارات او با نظریات مخالفان در پاریس مطابقت دارد. سولیوان

سفر هیأت مستشاری

سند شماره 197 خیلی محرمانه20 نوامبر 1978- 29 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11368به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: سفر هیأت مستشاری 1- با توجه به تنشهای قابل پیش بینی در خلال مراسم سوگواری ماه محرم در ایران سفارت از وزارت امور خارجه درخواست دارد از برنامه‌ریزی جهت فرستادن مهمانان رسمی به ایران در طی دوازده روز از اول تا دوازدهم دسامبر به جز آنهایی که از قبل برنامه‌ریزی کرده خودداری نماید.

2- بازاریان و بیشتر کارها، در هر صورت از دوم تا یازدهم دسامبر تعطیل خواهند بود، و ما پیش‌بینی می‌کنیم که چنانچه آرامش برقرار شود فعالیت طبیعی در سراسر مملکت در آن روز به صفر خواهد رسید. برعکس اگر جوّ آرامش شکسته شد ما باید منتظر خشونت در بدترین وجه آن در آن تاریخ باشیم.

3- از وزارت امور خارجه تقاضا می‌شود که در مورد این محدودیت با دیگر عناصر اجرایی و قانونگذاری هماهنگی نموده تا از سفر هیأت نمایندگان مجلس در ماه محرم جلوگیری شود.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 20 نوامبر

سند شماره 198 خیلی محرمانه20 نوامبر 1978 - 29 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11391به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. فوری مرجع: تهران 11317 موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 20 نوامبر خلاصه گزارش: شهبانو پس از دیدار با آیت‌الله خوئی از عراق بازگشت. به گزارش مطبوعات و رادیو: دویست و ده تن از زندانیان سیاسی آزاد شدند. به نظر می‌رسد نشریات اسلامی، مشکلات ایران را به گردن بهائی‌ها می‌اندازند. آیت‌الله طالقانی بعد از سرنگوی رژیم درخواست تشکیل مجلس مؤسسان می‌کند. اما می‌گوید که روحانیون خواستار قیام توده‌ای نیستند، تکرار می‌کنم نیستند.

هر چند از تظاهرات 19 نوامبر در مشهد یک نفر کشته گزارش شده است اما اوضاع استانهای کشور نسبتاً آرام است. درگیری کوچکی از اصفهان گزارش شده اما سفارت نمی‌تواند جزییات بیشتر آن را شرح دهد. آرامش روستاها نسبت به نگرانیهای درون شهرها کاملاً چشمگیر است. پایان خلاصه گزارش.

1- در اواسط عصر روز 19 نوامبر خبر بازگشت شهبانو فرح از دیدار یک روزه از عراق اعلام گردید (عطف به تلگرام قبل) او در بغداد با آیت‌الله خویی ملاقات کرد که از نظر

بسیاری آیت‌الله العظمای شیعیان به حساب می‌آید. در بازگشت، در تفسیر مطبوعات از شهبانو نقل می‌شود که ایران زمان سخت و مشکلی را می‌گذراند، ولی این تنها منحصر به ایران نیست و بسیاری از کشورهای دیگر آن را پشت سر گذاشته‌اند.

ایران امیدوار است که مشکلات خودش را حل نماید. وی گفت که ایران و عراق به داشتن روابط خوب ادامه می‌دهند و در طی دیدارش در عراق «احساس غربت نکرد» (نظریه: ملاقات با خوئی در حالیکه در حقیقت اجباری بود، از نظر ما به مثابه ترفند سیاسی احتیاط‌آمیز دربار میان بزرگان شیعه می‌باشد.) 2- نشریه آتش (که مرکب از مطالب بریده جراید می‌باشد) و رادیو تلویزیون ملی ایران گزارش می‌دهند که دیروز بیستم نوامبر دولت دویست و ده تن از زندانیان سیاسی را آزاد کرده است که اسامی آنها به مطبوعات داده نشده است. آزادی این زندانیان توسط شاهدان عینی تأیید شده است. نشریه اسلامی «ستاره اسلام» برای اولین بار در بیستم نوامبر منتشر شد. تمام محتویات این نشریه 4 صفحه‌ای به این مسئله اختصاص یافته که مشکلات فعلی ایران همگی بر گردن بهائیان می‌باشد.

3- سفارت نسخه‌ای از اعلامیه آیت‌الله طالقانی را که حدود دهم نوامبر منتشر شده به دست آورده است. (با پست سیاسی به وزارت خارجه ارسال می‌شود) که در خلال سایر مطالب، در اعلامیه می‌گوید که مردم ایران نه فقط برای براندازی شاه بلکه برای برانداختن تمامی خاندان سلطنتی مبارزه می‌کنند. وی می‌گوید پس از کنار گذاردن شاه از تخت و تاج، مجلس مؤسسان تشکیل خواهد شد تا انتخابات آزاد برگزار گردد و قانون اساسی جدیدی بر اساس ایدئولوژی اسلام تدوین شود. روحانیون خواستار قیام مسلحانه نمی‌باشند زیرا فعلاً مخالفین مذهبی و غیرمذهبی سعی دارند رژیم را با حداقل خونریزی براندازند. طالقانی متذکر شد که بخشهایی از نیروهای مسلح شاهنشاهی از جمله افسران عالیرتبه ارتش احتمالاً از هرگونه شورش مسلحانه حمایت خواهند کرد. (نظریه: تا آنجایی که ما اطلاع داریم این اولین بار است که در شعارهای تند محلی صحبت از امکان مبارزه مسلحانه می‌شود.

و چنین اظهارنظر می‌شود که بخشهایی از ارتش وفادار نخواهند بود) طالقانی نزد مردم تهران جایگاهی معادل خمینی کسب کرده است.

4- با نظارت مقامات محلی بر اوضاع مدارس در بیستم نوامبر اوضاع امنیتی تهران نسبتاً آرام بوده است.

علی‌رغم آشوبهای دیروز، شیراز در بیستم نوامبر آرام است و کنسولگری ما در آنجا گزارش می‌دهد که عملاً همه مدارس ابتدایی در سطح شهر اکنون باز می‌باشند.

در بعد از ظهر نوزدهم نوامبر دو یا سه آشوب در اصفهان انجام گرفته، اما سفارت به دلیل اشکالاتی که در خطوط اصلی تلفن به اصفهان وجود داشت از جزییات کامل ماجرا اطلاعی ندارد. همچنین در نوزدهم نوامبر در مشهد تظاهراتی انجام گرفت که به گفته رادیو تهران یک

نفر از تظاهرکنندگان کشته شده است.

5- یکی از کارمندان سفارت که به همراه چند تن از دوستان محلی در تعطیلی عید غدیر در 19 نوامبر از دو روستای کوچک در شرق تهران دیداری به عمل آورد از بی‌علاقگی روستائیان در مورد آنچه در تهران و دیگر نقاط کشور می‌گذرد متعجب شده است. نظریات ابراز شده شامل این دو نظریه می‌شود که امید ضعیفی وجود دارد که دولت بتواند در شهرها نظم مجدد برقرار کند و دیگر اینکه در مورد وضعیت کنونی، شاه خودش باید «کاری کند».

جوّ آرام روز تعطیلی و بی‌علاقگی آشکار مردم به دولت نظامی که تاکنون اثری در زندگی روستائیان نگذاشته بود به طور شگفت‌انگیزی با جوّ آشوب‌زده شهر در تمایز بود.

(نظریه: در حالیکه ما این مطلب را به عنوان شاهدی از آرامش کامل در روستاها تلقی نمی کنیم، اما یادآوری این نکته جالب است که اکثر مردمی که خارج از شهرها زندگی می‌کنند در اعتقادات سیاسی اوضاع شهرها سهیم نمی‌باشند.) سولیوان

گزارش وضعیت ایران شماره 20 - 20 نوامبر 78

سند شماره 199 سری20 نوامبر 1978 - 29 آبان 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - 294281 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، توکیو، کاراکاس، خارطوم، پرتوریا.

موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 20 - 20 نوامبر 78 1- تهران هنوز نسبتاً آرام می‌باشد، شیراز نیز، به دنبال اغتشاشات دیروز آرام است. بعد از ظهر 19 نوامبر، در اصفهان نیز چندین اغتشاش کوچکتر روی داد. سرویسهای تلفن و تلکس دوباره قطع شده بودند، که این امر ظاهراً نمایانگر بروز دوباره مشکلات کارگری است. همچنین گزارش شده که در روز 19 نوامبر در مشهد نیز تظاهراتی برپا شده است، اگرچه در مجموع کل استان (خراسان) آرام تصور می‌شود.

2- رادیو و مطبوعات محلی خبر می‌دهند که 210 زندانی سیاسی آزاد شدند که این خبر توسط شاهد عینی نیز تصدیق گردید. یک روزنامه اسلامی که ظاهراً با اجازه دولت ایران و در تاریخ 20 نوامبر برای اولین بار انتشار یافته، در چهار صفحه کامل کوشیده تا علت مشکلات حاضر را به گردن بهائیها بیاندازد.

3- در روز 20 نوامبر استخراج نفت به 1/4 میلیون بشکه افزایش یافت، که از کل آن 46/3 میلیون بشکه برای صادرات است.

4- سفارت گزارش می‌دهد که از روز 12 نوامبر مشغول پاسخگویی به پرسشهای تردیدآمیز آمریکاییان در رابطه با آرامش موجود است، اگرچه با نزدیک شدن زمان عزاداریهای گسترده

در ماه محرم، توصیه‌های جدیدی صادر خواهد شد. سفارت درخواست نموده که میهمانان رسمی (به استثنای کسانی که تاکنون اسامی آنها در برنامه آمده) از آمدن به ایران در طول مدت یکم تا دوازدهم دسامبر خودداری نمایند. ونس

گزارش سیاسی - امنیتی، 21 نوامبر

سند شماره 200 خیلی محرمانه21 نوامبر 1978 - 30 آبان 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11437به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 21 نوامبر 1- تهران آرام است اما وجود اغتشاشات در اغلب مراکز استانها و یک کشته از کاشان گزارش شده است. دیروز عصر یک اتومبیل متعلق به آمریکاییان در اصفهان با بمب به آتش کشیده شد. در حالیکه خدمات تلکس دوباره از سر گرفته شده، هنوز ارتباط تلفنی راه دور به دشواری صورت می‌گیرد. دیروز بازار تهران باز بود و امروز هم باز است. به هر صورت تمام شواهد دال بر این است که این علائم دلگرم کننده صرفاً آرامش قبل از طوفان باشد. منبع نزدیک به رهبران مذهبی جنوب تهران به اطلاع مأمور سفارت رسانده است که خمینی و دیگر ملاها به بازاریها دستور داده‌اند تا مغازه‌هایشان را از بیستم نوامبر تا دوم دسامبر، اولین روز ماه محرم باز کنند. این بازگشایی به منظور فراهم آوردن امکان برای مردم جهت ذخیره کردن کالاهای ضروری و مورد نیازشان قبل از شروع ماه محرم صورت می‌گیرد. به علت ادامه تظاهرات، مسئولین حکومت نظامی در مشهد شروع ساعات منع عبور و مرور شبانه را به ساعت 6 بعد از ظهر تغییر داده‌اند. (بی بی سی اظهار می‌دارد که دیروز 12 نفر در مشهد کشته شده‌اند.) 2- حضور محصلین در مدارس ابتدایی تهران واقعاً به حالت طبیعی خود برگشته است. منبع خبری ما در انجمن معلمان دیروز با تأیید این موضوع اظهار داشت که هنوز 90 درصد از مدارس در استانها بسته هستند. ما فکر می‌کنیم که در مورد این رقم آخری مبالغه شده باشد و گزارشات مبنی بر دایر بودن مدارس اغلب شهرستانها را در دست داریم. ولی این مسئله صحت دارد که مدارس ابتدایی در استانها خیلی بیشتر از تهران دچار از هم گسیختگی هستند.

3- امروز مجلس برای بحث در مورد تأیید دولت ازهاری تشکیل جلسه علنی می‌دهد. به خاطر اینکه قرار است 20 نفر ناطق (10 نفر موافق و 10 نفر مخالف) در این مورد صحبت کنند. احتمالاً ادامه بحث به جلسه دیگر در 23 نوامبر کشیده خواهد شد.

4- امروز روزنامه جدیدی به اسم «اراده آذربایجان» منتشر گردید، در حالی که خط سیاسی موافق و مخالفی را اتخاذ نکرده ولی عکس مصدق را در پیشاپیش دیگر نخست‌وزیران مشهور سی چهل ساله در صفحه اول خود انداخته است. روزنامه اظهار تأسف کرده که دیگر، از قبیل رهبران «بزرگ» در ایران پیدا نخواهد شد. هنوز روزنامه‌های اصلی پرتیراژ منتشر نمی‌شوند.

یکی از منابع سفارت «یک سناتور» ادعا می‌کند که از یک لیست 85 نفره از کارکنان رادیو و تلویزیون که به اتهام براندازی دستگیر شده‌اند، مطلع می‌باشد.

5- نهضت رادیکال ایران (گروه رحمت الله مقدم) طی انتشار اعلامیه‌هایی خواستار آزادی رهبر جبهه ملی کریم سنجابی شده است.

6- امروز صبح برق سطح وسیعی از تهران قطع بود ولی تا ظهر دوباره جریان برقرار گردید. این مسایل در تهران اصلاً تازگی ندارند ولی مثل هر حادثه دیگری مردم بر این باورند که کار مخالفان حکومت باشد. سولیوان

وضعیت در ایران

سند شماره 201 خیلی محرمانه شماره گزارش: 684605407821 نوامبر 1978 - 30 آبان 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت در ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعاتی راجع به وضعیت کنونی در ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) الف- وضعیت در تهران روز به روز بهتر می‌شود. اکثریت بانکها در حال تعمیر کردن خسارت ناشی از آتش‌سوزیها هستند. به واسطه تعویض شیشه‌های شکسته در تهران شیشه‌های پنجره نایاب شده است. اکثریت بانکها به منظور حفاظت از شیشه‌های پنجره‌ها و مراقبت از افراد داخل بانکها در مقابل آتش‌سوزی، درهای فولادی کشوئی محکمی کار گذاشته اند. پاکسازی ادامه دارد. به استثنای تعداد ناچیزی ساختمانهایی که به سختی آسیب دیده‌اند ولی هنوز سرپا هستند، فعلاً مشکل می‌توان اثری از خسارات ناآرامیهای گذشته را دید.

ب- ترافیک به طرز فشرده‌ای ادامه دارد و در شب 21 نوامبر مأمور گزارشگر به اتفاق افسران ستاد هنگامی که به مجتمع مسکونیشان باز می‌گشتند گرفتار یک ازدحام ترافیکی 2 ساعته شدند. زمان منع عبور و مرور از 9 شب تا 5 صبح ادامه دارد و این امکان وجود دارد که زمان منع عبور و مرور در خلال 2 هفته اول دسامبر تغییر داده شود و انتظار می‌رود که زمان جدید منع عبور و مرور از 7 شب تا 6 صبح باشد. منبع به مأمور گزارشگر اطلاع داد که ساعات منع عبور و مرور جدید به جلوگیری از بسیاری از مسایل پیش‌بینی شده در خلال 2 هفته اول دسامبر، کمک خواهد کرد.

ج- آتش زدن ماشینها، شعارنویسی بر روی دیوار و تلفنهای تهدید کننده به تدریج به سمت جامعه آمریکاییها در تهران هدایت می‌شود. از دیگر شهرهای بزرگ خبرهایی مبنی بر وجود

همین نوع فعالیتها مرتباً گزارش می‌شود. علائم سطحی وجود دارد مبنی بر اینکه وضعیت کنونی رو به بهبودی است با این وجود تهران هنوز متشنج به نظر می‌رسد.

در خلال سفری به ستاد نیروی دریایی مأمور گزارشگر تعدادی بیش از حد معمول از سربازان مسلح را در سطح شهر مشاهده کرد. سرنیزه‌های نیروهای ارتشی را کار گذاشته‌اند. همسر AAIRA تلفن کرده و گفته بود که او تعداد زیادی از نیروهای ارتشی را در حوزه خلیج دیده است.

د- به دلیل اینکه عرضه کپسولهای گاز خیلی کم شده است افسران کمکهای دفاعی برای پخت و پز غذا ظرف چند روز آینده بدون گاز خواهند بود. مأمور گزارشگر شب گذشته و امروز صبح ملتفت شده بود که دوباره صفها در ایستگاههای پمپ بنزین تشکیل می‌شدند. همسر مأمور گزارشگر گفت او افرادی را با قوطی‌های رنگ‌پاش مشاهده کرده است که روی دیوارهای نزدیک خانه شعارهای مرگ بر شاه و آمریکاییها و غیره را می‌نوشتند.

ه- دانشگاه برای تحصیل باز نشده است و نیروهای ارتشی به گشت خود در این منطقه به وسیله نفربرهای زرهی و کامیونهایی که اسلحه بر آنها نصب کرده‌اند، ادامه می‌دهند.

عملیات هوایی در فرودگاه مهرآباد تقریباً به حال عادی است و اعتصاب گمرک ادامه دارد اگرچه تحویل وسائل مسافرت عادی به نظر می‌رسد.

نظریه منبع: (بدون طبقه‌بندی) به نظر می‌رسد که دولت نظامی تا حدودی کنترل را به دست آورده است اما هنوز انتظار می‌رود که به خصوص در خلال 2 هفته اول ماه دسامبر مسایل ادامه داشته باشد.

گزارش سیاسی - امنیتی، 22 نوامبر

سند شماره 202 خیلی محرمانه22 نوامبر 1978 - 1 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11500به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 22 نوامبر خلاصه: تهران به طور کلی آرام ولی اغتشاشات در استانها جریان دارد. در اعتراض به تیراندازیهای 19 نوامبر، شیراز به حالت تعطیل درآمد. بنا به درخواست مغازه‌داران، بازار تهران باز شده است. اعتصاب شرکت مخابرات ایران ارتباطات را مختل کرده است. قطع برق با انگیزه‌های سیاسی صورت می‌گیرد.

مجلس به دولت ازهاری رأی اعتماد داد. خمینی دستوراتی برای حمایت مالی از کارگران اعتصابی صنعت نفت صادر نمود. پایان خلاصه.

1- علیرغم حوادث جزئی، تهران در آرامش بسر می‌برد. اما طبق گزارشات رسیده در ساری و دیگر شهرهای شمال کشور دیروز اغتشاشاتی روی داده است. منبع نیمه موثق سفارت اظهار نمود که سربازان وارد حرم امام رضا شده و به روی مخالفین آتش گشودند. اگر چنین واقعه‌ای

صحت داشته باشد اخبار مربوطه هنوز شایع نشده است. دو اتومبیل متعلق به آمریکا شب گذشته در تهران با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت و بر روی خودروی دیگری شعارهای ضدرژیم نوشته شد. کنسولگری اصفهان گزارش می‌دهد که یک اتومبیل با بمب آتش‌زا منهدم شد و در خودروی دیگری بمب آتش‌زا انداختند ولی یک پسر ایرانی به داخل اتومبیل پرید و شیشه محتوی بنزین را به خارج پرتاب کرد و به اتومبیل خسارتی وارد نشد.

2- کنسولگری شیراز گزارش می‌دهد که حادثه تیراندازی روز 19 نوامبر که در رسانه‌های بین‌المللی انعکاس یافته بسیار اغراق‌آمیز است. مسئولین حکومت نظامی مدعی هستند یک نفر کشته شده در صورتی که گروههای مخالف مدعی‌اند شمار کشته‌شدگان بیش از 200 نفر بوده است. بررسی کنسول از بیمارستانها نشانگر آن است که یک نفر در هنگام ورود به بیمارستان جان سپرده و دو نفر دیگر در اثر جراحات وارده بعداً فوت کردند و حدود 20 تا 30 نفر زخمی به بیمارستان آورده شده بودند. تعدادی از مجروحین هم با ماشینهای خصوصی از معرکه خارج شده بودند که احتمالاً عده‌ای از آنها کشته شده‌اند. با این وجود احتمال نمی‌رود که شمار کشته‌شدگان که از جانب مخالفین ادعا شده، صحت داشته باشد. این حادثه هنگامی اتفاق افتاد که جمعیتی در حدود 2000 نفر بعد ازمراسم نیایش عید غدیرخم (یک جشن مذهبی) از مسجد خارج شدند. این جمعیت توسط فرد ناشناسی به میدانی در آن حوالی هدایت شد. در آنجا سربازان با آنها به زد و خورد پرداختند. گزارشات در مورد آنچه بعداً اتفاق افتاد با یکدیگر وفق نمی‌دهند. گویا فرمانده ارتش و رهبر گروه اغتشاشگر با هم جر و بحثی داشته‌اند. ولی به هر حال سربازان آتش گشودند. بعضی معتقدند که سربازان از داخل هلیکوپترها تیراندازی می‌کردند اما کنسول و رابطها این عمل را بعید می‌دانند.

حقیقت هر چه باشد این میدان احتمالاً به میدان ژاله شیراز مبدل خواهد شد. بازار و حدود 50 تا 60 درصد از مغازه‌های دیگر در روز دوشنبه و سه‌شنبه بسته بود. امروز عملاً تمام شهر و مدارس در اعتراض به این حادثه تعطیل است. ادارات دولتی باز است ولی ظاهراً عملکرد واقعی خود را ندارند.

3- منبع ما در شرکت آمریکایی بل اینترنشنال گزارش می‌دهد که اعتصاب در شرکت مخابرات ایران اکثر امکانات موجود برای تماس تلفنی مستقیم را برای 7 الی 10 روز قطع کرده و تنها 10 تا 15 درصد از خطوط تلکس کار می‌کند. معلوم نیست این قطع ارتباطات عمدی باشد چون به هر حال فقدان ترمیم و تعمیر در طی دوران اعتصاب حتماً به سیستم صدمه خواهد زد. از زمانی که اعتصاب کنندگان شرکت مخابرات در 13 نوامبر کارکنان شرکت آمریکایی بل اینترنشنال را مجبور به ترک دفاترشان کرده‌اند اکثر آنها در دفاتر کار خویش در شرکت فوق حاضر نشده اند.

4- شایعاتی که در مورد قطع برق با انگیزه‌های سیاسی وجود داشت، به حقیقت پیوست. کنسولگری اصفهان جزوه‌ای به دست آورد که توسط کارگران شرکت توانیر (شرکت ملی برق

ایران) توزیع شده بود و در آن تهدید نموده بودند که در صورتی که به 7 درخواست سیاسی آنها پاسخ داده نشود برق را قطع خواهند کرد.

دیروز صبح همانگونه که در اعلامیه درج شده بود برق قطع گردید. قطع بعدی برق قرار بود در ساعت 12 تا 16 امروز باشد و امروز بعد از ظهر هم برق واقعاً قطع شده است. کارگران تهدید کرده‌اند که اگر به خواسته‌های آنها پاسخ داده نشود در روز 25 نوامبر به مدت 24 ساعت برق را قطع خواهند کرد. تهدیدات برای قطع شبکه برق سراسری است اما معلوم نیست که کارگران معترض تا چه اندازه در قطع برق با این وسعت موفق باشند. خواسته‌های آنان تماماً سیاسی است. دولت باید خواسته‌های ذیل را انجام دهد:

الف - الغای حکومت نظامی ب - آزادی زندانیان سیاسی ج - اخراج کلیه مستشاران نظامی، کارمندان و تکنسین‌های خارجی و تعقیب قانونی کسانی که ثروت ملی را به غارت برده اند.

ه - تعقیب قانونی کسانی که مسئول کشتار تظاهرکنندگان بوده‌اند.

و - انحلال ساواک ز - آزادی مطبوعات و رادیو تلویزیون.

5- مجلس دومین روز مذاکرات خود در مورد دولت جدید ازهاری را امروز برگزار کرد و سپس مجلس به دولت رأی اعتماد داد. در مجموع 191 رأی موافق 27 نفر رأی مخالفت و 7 نفر رأی ندادند. سخنرانیها لحن تندی نداشت و از انتقادات شدیدی که شریف امامی در شرایط مشابه با آنها مواجه بود، خبری نبود. مخالفین خاطرنشان ساختند که این دولت جدید واقعاً جدید نیست چرا که بسیاری از وزرای کابینه قبلی در آن شرکت دارند (توضیح: 13 تن از 24 وزیر کابینه شریف‌امامی در دولت جدید شرکت دارند) موافقین به نفوذ خارجیها در اغتشاشات ایران تأکید ورزیدند. یک نماینده مشخصاً به بنگاه خبری B.B.C حمله کرد.

ازهاری در پاسخ، نطق بلند بامسمایی با همان لحن آشتی جویانه که در سخنرانی خود کمی پس از احراز پست نخست‌وزیری داشت، ایراد کرد. او تکرار نمود که در صورتیکه جبهه ملی و دیگر گروههای مخالف در چهارچوب قانون اساسی عمل نمایند، مقدم آنان را گرامی می‌داریم. وی گفت «او مشتاق است تا در سمت قبلی خود در ریاست ستاد مشترک بازگردد و این کار را نیز هر چه زودتر پس از اعاده امنیت انجام خواهد داد.» ظاهراً با اشاره به اظهارات نماینده مخالف «پزشک پور» در مورد رویه‌های قضایی ازهاری گفت او حاضر به شنیدن پیشنهادات هر محفلی می‌باشد. طبق گزارشات رسیده نماینده مشهد تلاش نمود تا در مورد شایعه تیراندازی در حرم امام رضا سخنرانی کند ولی رئیس مجلس به وی اجازه نداد. سفارت از وزارت امور خارجه درخواست می کند که به گزارش Y 21123 FBIS. LD که گزارش مصاحبه ازهاری با تایمز لندن در آن درج شده توجه نماید. او گفت که وی لایحه‌ای پیشنهاد

کرده و دستور مصادره اموال کسانی که برای اجتناب از تعقیب قانونی از کشور فرار کرده‌اند را داده است مگر اینکه آنها در ضرب‌الاجل تعیین شده به کشور بازگردند. ازهاری امروز در نطق طولانی خود در مجلس به این نکته اشاره‌ای نکرد.

7- بازار تهران از دوشنبه باز است (و این باعث ترافیک شدیدی شده چرا که مشتریان بازار می‌کوشیدند زمان از دست رفته را جبران نمایند) منبع موثقی خاطرنشان می‌کند که ابتکار بازگشایی بازار از جانب خمینی و یا دیگر رهبران مذهبی نبوده و از طرف خود بازاریان بوده است. چون مغازه‌داران مدتهاست که درآمدی نداشته اند. از ملاهای محلی برای بازگشایی بازار درخواست تأییدیه نمودند. بیش از هشتاد (ملا) بیانیه‌ای را امضا کردند که در آن از بازاریان درخواست شده است که مغازه‌هایشان را بازگشایی نمایند. بعضی از بازاریان می‌گویند که خواهان آنند که مغازه‌هایشان را در ماه محرم به استثنای 6 روز که طبق سنت به مناسبت عاشورا مغازه‌ها بسته است، باز نگهدارند.⁽¹⁾8 - در اطلاعیه‌ای آیت الله خمینی برای کمک همگانی به کارگران اعتصابی شرکت نفت دعوت نموده ولی دستور داد که مردم قسمتی از زکات خود را به صندوق اعتصاب بدهند. شاید در نتیجه این دستور اعتصاب شرکت نفت ادامه یابد. مردم تهران نیز برای ذخیره‌سازی (فرآورده‌های نفتی) سوی پمپ بنزینها هجوم برده‌اند.

9- امروز صبح معلوم شد که خبر «آتش گرفتن مجلس»، آتش‌سوزی در یک ساختمان کوچک در محوطه مجلس بوده و از اهمیت چندانی برخوردار نیست.

سولیوان

فرانسه و ایران: آیت‌الله خمینی

سند شماره 203 خیلی محرمانه - پاریس22 نوامبر 1978 - 1 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، پاریس - 38585به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

رونوشت: سفارتخانه‌های آمریکا در تهران، اسلام‌آباد، آنکارا، کویت، جده، لندن، رم، بن، دفتر فرماندهی ناتو موضوع: فرانسه و ایران: آیت‌الله خمینی 1- روز 22 نوامبر با معاون مدیرکل امور خاورمیانه (سروانت) در مورد سخنان تلویزیونی ژیسکاردستن رئیس جمهور فرانسه در شب گذشته مبنی بر اینکه خاک فرانسه نبایستی برای درخواست اقدامات خشن استفاده گردد به گفتگو نشستیم. سروانت گفت در واقع در موارد متعددی عباراتی به خمینی رسانده شده تا لحن سخنان خود را ملایم‌تر نماید.

(وی اظهار نداشت که شخصی به صورت مستقیم با خمینی گفتگو کرده باشد.) وی افزود

که حضور خمینی یک مشکل واقعی برای فرانسه ایجاد کرده است. دولت فرانسه، نمی‌تواند اقدامات حادی به منظور مهار کردن خمینی اتخاذ نماید زیرا چنین کاری موجب ایجاد سر و صدای زیاد از جانب چپگرایان فرانسه شده و همچنین احتمالاً عکس‌العمل شدیدی در ایران به وجود خواهد آمد. وی اظهار داشت که دولت ایران به دلیل نگرانی در مورد عکس‌العمل در ایران از دولت فرانسه نخواسته است تا فعالیتهای خمینی را شدیداً محدود نماید. (سروانت علیرغم سمت مسئولانه‌اش لزوماً در مورد ارتباطات بین ژیسکاردستن و شاه در این مورد آگاه نیست.) 2- به هنگام بحث در مورد اوضاع ایران ما و سروانت با دیدگاه سفارت آمریکا در تهران (پاراگراف اول تلگرام مرجع الف) موافق هستیم مبنی بر اینکه ماه محرم می‌تواند زمان یک آزمایش و نقش مهمی که خمینی و پیروانش در چنین شرایطی ایفا می‌کنند باشد. ظاهراً سروانت در مورد اینکه ماه آینده می‌تواند بسیار بحرانی باشد آگاهی چندانی ندارد با این حال گفت اگر خمینی علناً خواستار قیام شود در این صورت دولت فرانسه در مورد انعکاس بسیار جدی آن در ایران کاملاً آگاه است.

3- در این رابطه آژانس خبری فرانسه در 22 نوامبر گزارشی منتشر کرد مبنی بر اینکه فاروق قدومی مسئول امور سیاسی ساف که از پاریس عبور می‌کرد پیام حمایت یاسر عرفات را به خمینی رسانده است.بر اساس این گزارش ساف حمایت خود را از نهضت وی اعلام کرد، و تمامی حمایتهای ممکنه را در اختیار ملت ایران قرار داد.

مایرسون

گزارش سیاسی - امنیتی

سند شماره 204 خیلی محرمانه23 نوامبر 1978 - 2 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11510به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. فوری موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی 1- وضعیت عمومی در تهران به طور کلی همچنان آرام است. یکی دو گزارش مبنی بر حرکت دستجات کوچک در اطراف شهر وجود دارد، ولی خبر دیگری نیست. طبق گزارشات درگیری کوچک دیروز در بازار به زخمی شدن پای مردی منجر گشت. بازار باز است. (تعداد زیادی نظامی به چشم می‌خورد). ناآرامی دیروز حوالی دانشگاه تهران در اثر ممانعت از ورود به دانشگاه که توسط نظامیان صورت گرفت به وجود آمد (آنها قبلاً اجازه ورود به دانشکده را می‌دادند اگر چه مانع ورود دانشجویان بودند.) با وجود اینکه هیچ‌کس انتظار بازگشایی دانشگاه را تا 6 ماه آینده ندارد، مدیران سطح بالای دانشگاه ملی (رؤسای دانشگاه و دانشکده ها) جهت انجام کارهای انباشته شده، فعالیت در دفاتر خود را شروع کرده اند.

2- برخلاف برخی گزارشهای مطبوعاتی، کنسول شیراز گزارش می‌دهد دیروز و امروز در

شیراز آرامش کامل برقرار بود. در حالی که دیروز در سومین روز سوگواری برای تظاهر‌کنندگان که در یک درگیری شدید اوایل هفته جاری، توسط سربازان کشته شده بودند، اغلب مغازه ها بسته بودند، امروز بیشتر آنها مجدداً باز هستند. آشوبهایی در یکی دو شهر کوچکتر استان فارس گزارش شد.

3- خاموشیهای عمدی برق امروز، تهران را مجدداً تحت‌تأثیر قرار داد. در حالیکه گزارش می شود ارتش کنترل حداقل واحد تأسیسات توزیع برق را در اختیار دارد، کارگران اعتصابی شرکت برق آشکارا تاکتیک فلج کننده خودشان را به اضافه تهدید به قطع کامل برق را در صورتی که تا شنبه 25 نوامبر، خواستهای آنها (مهمتر از همه خواستهای سیاسی) برآورده نشود، ادامه خواهند داد.

4- ارتباط مخصوصاً تلفن و ارتباط از طریق تلکس بین ایران و سایر کشورها همچنان به صورت معضل و مشکل باقی است. عملیات به خصوص اعتصابی مانند ایجاد نقص فنی در دستگاهها از جمله عواملی است که موجب این اشکالات شده اند.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، 24 نوامبر

سند شماره 205 خیلی محرمانه24 نوامبر 1978 - 3 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11516به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 24 نوامبر خلاصه: سنا دولت ازهاری را با 42 رأی مثبت در مقابل یک رأی منفی تأیید کرد. تلاش برای بمب‌گذاری در تعمیرگاههای هلیکوپترهای بل در 23 نوامبر در اصفهان. ماشینی در اصفهان آتش گرفت. تهران کاملاً آرام در بعد از ظهر 24 نوامبر، خصومت‌هایی نسبت به آمریکاییها در جنوب. پایان خلاصه.

1- در 23 نوامبر پس از یک سخنرانی توسط نخست‌وزیر ازهاری، مجلس سنای ایران دولت وی را با 42 رأی مثبت در مقابل یک رأی منفی تصویب نمود و با این عمل تصویب پارلمانی دولت، مطابق قانون اساسی تکمیل گردید.

2- در حدود ساعت 5/9 شب 23 نوامبر، بمبی شامل 3 لوله دینامیت در داخل یک پوشش فلزی در تعمیرگاه تخصصی هلیکوپترسازی بل در اصفهان کشف شد. این بمب یک فتیله سوخته داشت که پس از روشن شدن خاموش گشته بود. پلیس بمب را به یک مکان پرت و خالی برد و سپس آن را منفجر نمود. میزان مواد منفجره نشان می‌دهد که در صورت انفجار منجر به بروز خسارات و جراحات اساسی و احتمالاً مرگ می‌گردید. چند روز پیش از این حادثه یک یادداشت اخطار داده شده بود.

3- در رویدادی جداگانه در اصفهان، در اواخر غروب همان روز، ماشین یکی از کارکنان

شرکت ارتباط راه دور در اصفهان کاملاً در آتش سوخت. این ماشین در حمله قبلی که چندی پیش صورت گرفته بود مختصراً خسارت دیده بود.

4- در جاهای دیگر آرامش حکمفرما بوده است. در تهران هیچ حادثه‌ای گزارش نشده است. چندین نفر که در منطقه جنوبی تهران زندگی می‌کنند گزارش کردند که در طی چند روز گذشته در آنجا تشنج کمی فروکش کرده است. اگرچه خیلی‌ها اعتقاد دارند که مخالفین برای درگیریهای محرم آماده می‌شوند، خیلی‌ها با درک این حقیقت که گشتهای نظامی و پلیسی در طی سه روز گذشته فعالتر بوده‌اند، دلگرم شدند و یک ایرانی کاملاً مطلع که در میدان ژاله زندگی می کند با فهمیدن این مطلب که به نظر می‌رسد نیروهای ارتش و پلیس دستور حمله به تظاهرکنندگان را دارند، صریحاً به وجد و شادمانی درآمد، او این آمادگی پلیس را به این مسئله که اکنون ازهاری از مجلس رأی اعتماد گرفته و آماده‌تر از اولین هفته آغاز کارش برای عمل می‌باشد نسبت داد.

5- یک مرد انگلیسی که فارسی صحبت می کند و هم اکنون از بازدید پنج‌روزه‌اش از جنوب، بازگشته از قول یکی از دوستان قدیمی خود که رهبر ایل بختیاری است گزارش می‌دهد که در شهر مسجد سلیمان، استان خوزستان، انگلیسی‌ها و اروپاییها در ایمنی به سر می‌برند ولی افراد نادانی وجود دارند که خوبی آمریکاییها را نمی‌خواهند. منبع با شنیدن این مطلب شگفت‌زده شد زیرا انگلیسی‌ها به طور سنتی کوله‌بار خود را از جنوب بسته اند. رهبر ایل که در اواخر سالهای 50 خود بسر می‌برد با تکان دادن دستش اعتنایی به این مطلب نکرد و گفت که در آن منطقه این جوانان هستند که در مورد آمریکاییها شلوغ می کنند.

6- هنوز شایعات فراوانی راجع به این مسئله که در 25 نوامبر در تهران قطع برق اساسی وجود خواهد داشت شنیده می‌شود اما زمان‌بندی قطع برقها و تحقیقات هوشیارانه حاکی از آن است که قطع برق چند روز گذشته، ممکن است نتیجه «نقائص» ژنراتورها و مشکلات مربوط به توزیع برق باشد. قطع ناچیز برق در روز 23 نوامبر حاکی از آن است که حالا وضع شبکه برق سراسری برق مرتب‌تر شده است.

سولیوان

یک مقام شهربانی در کرمان مورد حمله تروریستی واقع شد

سند شماره 206 سری شماره گزارش: 166902827825 نوامبر 1978 - 4 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: گردهمایی تروریستی و شورشی - یک مقام شهربانی در کرمان مورد حمله تروریستی واقع شد 16- خلاصه: (سری)، در مورخه 14 نوامبر 78، احتمالاً توسط اعضای یکی از دو گروه

تروریستی عمده ایران به سوی معاون رئیس شهربانی کرمان تیراندازی شد.

22- جزییات:

الف - (بدون طبقه‌بندی). این گزارش حاوی اطلاعات خام است. هیچ‌یک از طرحها یا سیاست‌گذاری‌ها نباید به تنهایی بر اساس این گزارش استنتاج و یا اصلاح شود.

ب - (سری) منبع، مقام موثق آمریکایی آشنا به مسایل مربوط به تروریسم در ایران چنین می‌گوید:

صبح 14 نوامبر 78 ماشین حامل معاون رئیس شهربانی کرمان مورد حمله قرار گرفت. ماشینی راه را بر وسیله نقلیه اداری پلیس بست و موتورسواری در کنار وسیله نقلیه توقف نمود و به داخل ماشین تیراندازی کرد. راننده کشته شده و معاون رئیس شهربانی به شدت مجروح گردید. منبع بر این عقیده است که یکی از دو گروه تروریستی عمده مسئول این حادثه می‌باشد.

نظریات تهیه کننده پیام:

دو گروه تروریستی عمده در ایران، سازمان چریکهای فدایی خلق ایران و سازمان مجاهدین خلق ایران می‌باشند. در حالیکه گروه اول تمامی سعی و تلاش را مصروف مبارزه با حکومت ایران و نیروهای امنیتی کرده، گروه دوم مسئول آن حملاتی در ایران بوده که علیه جان آمریکاییها اتفاق افتاده است. همانگونه که منبع در بالا اشاره کرده، در تیراندازی 14 نوامبر 78 کرمان مسئولیت هیچ گروهی ارزیابی نشده است.

آخرین حادثه تروریستی که اخیراً گزارش شده، در اول اکتبر در مشهد اتفاق افتاده است که طی این حادثه یک سرهنگ شهربانی و راننده‌اش در یک کمین توسط چریکهای فدایی خلق به قتل رسیدند.

(به گزارش اطلاعاتی شماره 1669019978 مراجعه کنید.)

گزارش وضعیت ایران شماره 23 - 24 نوامبر 1978

سند شماره 207 سری25 نوامبر 1978 - 4 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - 297992 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، جنوب آسیا، توکیو، خارطوم، مکزیکو موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 23 - 24 نوامبر 1978 1- سفارت در لندن گزارش می‌دهد که در سمینار اخیر که متخصصین دولت انگلیس و محققین ایرانی در آن حضور داشتند همگی به توافق رسیدند که موقعیت جاری مسایل ایران دیگر برای همیشه به سود شوروی تغییر پیدا کرده است یعنی اینکه، حتی اگر شاه در ایران بماند دیگر نمی‌تواند دارای یک نقش فعال در صحنه بین‌المللی باشد بنابراین برای مثال، دخالت جدید دیگری در عمان و همچنین شرکت بیشتر در صحنه‌های خارجی (سومالی،

اسرائیل و...) بعید است.

2- در عین حال FCO معتقد است که اتحاد جماهیر شوروی که از تسریع در عزل شاه خودداری خواهد کرد و اخطار برژنف مبنی بر مداخله نظامی آمریکا یک اقدام بی‌خطر از موضع قدرت است، که سکویی برای برقراری ارتباط با رژیم جدید ضدآمریکایی در ایران تصور می‌شود.

3- تولید نفت خام ایران امروز تقریباً با دیروز تفاوتی نداشت و در حدود 5 میلیون و 350 هزار بشکه ثابت ماند که از این مقدار 4 میلیون و 600 هزار بشکه آن به صادرات اختصاص می‌یابد.

4- علیرغم بهبودهای به دست آمده از دو هفته قبل یعنی از زمان روی کار آمدن دولت نظامی اوضاع کارگران در ایران هنوز ناآرام است. افراد آگاه معتقدند که تقریباً همه اعتصابهای بخش خصوصی و بیشتر اعتصابات مهم در بخش دولتی به پایان رسیده است ولی حداقل، تجربه نشان می دهد هنوز زمینه برای ناآرامیهای بیشتر وجود دارد و در صورتی که موقعیت سیاسی حاکم حادتر شود حتی می‌تواند به مرحله انفجار نیز برسد.

5- در تکمیل وظایفی که قانون اساسی به عهده مجلسین قرار داده است مجلس سنا به دولت ازهاری با 42 رأی موافق و یک رأی مخالف رأی اعتماد داد. تهران و شیراز علیرغم گزارش روزنامه‌ها در مورد شیراز در دو شب گذشته آرام بوده اند. در تهران شایعه گسترده قطع کامل برق در 25 نوامبر، هنوز به قوت خود باقی است و گاهگاهی نیز جریان برق به صلاحدید کارگران قطع می‌شود و ارتباط راه دور هنوز مشکل است.

6- روز 23 نوامبر بعد از ساعات منع عبور و مرور شبانه بمبی در کلینیک بل هلیکوپتر اصفهان کشف شد. فتیله آن را زده بودند ولی خاموش شده بود. در این رابطه سه روز قبل یادداشت تهدید‌آمیزی کشف شده بود. اتومبیل یک آمریکایی آن شب مدتی بعد به طور کامل در همین شهر سوخت.

7- هیچ گزارشی در مورد اوضاع در روزهای شنبه و یکشنبه وجود نخواهد داشت مگر اینکه وقایع آتی اقتضاء کند. کریستوفر

گزارش سیاسی - امنیتی، 25 نوامبر

سند شماره 208 خیلی محرمانه26 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11521به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 25 نوامبر 1- باز هم تهران آرام است و کسب و کار طبق روال عادی صورت می‌گیرد. اغتشاشی جزئی که مرتبط با اعتصاب بود در خارج از ساختمان شرکت ملی نفت ایران در نزدیکی سفارت انجام گرفت. سربازان دستجات کوچک را با گاز اشک‌آور متفرق نمودند ولی در این

حوادث کسی زخمی نگردید. یکی دیگر از خودروهایی که متعلق به آمریکاییان بود دیشب در اصفهان به آتش کشیده شد.

2- ادعا می‌شود در مشهد سربازان وارد حرم امام رضا شده و در آنجا اقدام به تیراندازی نموده‌اند. خبر این حادثه که قبلاً هم گزارش کرده‌ایم به خارج درز کرده و موجب تهدیداتی مبنی بر ایجاد بلوا گردیده است. منبع مطبوعاتی ما گزارش می‌کند که در مشهد دیروز جمعیت کثیری در اعتراض به این حادثه دست به راهپیمایی زدند اما علیرغم مقررات حکومت نظامی، سربازان اجازه دادند تظاهرات به صورت مسالمت‌آمیز ادامه یابد. آیت‌الله گلپایگانی در قم و آیت‌الله شیرازی در مشهد فردا را عزای عمومی اعلام کرده اند. و این ممکن است بر شهرهای دیگر نیز تأثیر بگذارد. طبق گزارشات آیت‌الله شریعتمداری و دیگر روحانیون قم با صدور اطلاعیه‌ای این حادثه را شدیداً محکوم کردند.

3- طبق گزارش منبع مطبوعاتی حسین شاه اردن فردا برای یک دیدار خصوصی برنامه‌ریزی نشده به همراهی چند تن از شاهزادگان وارد ایران می‌شود و انتظار می‌رود دیدار وی سه روز به طول انجامد.

4- تهدیدات قبلی مبنی بر قطع برق تا امروز ظهر عملی نشده است.

سولیوان

مرگ دو تن از افراد پلیس در اصفهان

سند شماره 209 خیلی محرمانه26 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 کنسولگری ایالات متحده آمریکااصفهان - ایران یادداشت گفتگوهاتاریخ و مکان: 26 نوامبر 1978 - در مهمانی محل اقامت کنسول شرکت‌کنندگان: دکتر ملکی، پزشک برجسته اصفهان، رابرت. سی. لا. کنسول‌یار اصفهان موضوع: مرگ دو تن از افراد پلیس در اصفهان پیش‌زمینه:

روز پنجشنبه 30 نوامبر 2 تن پلیس به نامهای عبدالعظیم توکلی و محمد گودرزی در اصفهان کشته شدند. آقای ملکی به شدت اظهار تأسف نموده و ابراز داشت که به نظر او کسی که دو تن پلیس را کشته است، شایستگی ندارد خود را مسلمان بنامد.

او نقل نمود که جسدها را در سردخانه مورد آزمایش قرار داده، و همچنین تعداد 12 زندانی را که در رابطه با این قتل مورد بازجویی قرار داشتند دیده بود.

او نقل کرد که سه تن پاسبان در داخل کوچه‌ای مشغول تعقیب جمعیت کمی در حدود 12 نفر بوده‌اند. جمعیت با فریاد بر علیه آنها شعار می‌داده‌اند. پاسبانها به محض ورود به کوچه باریک زیر باران سنگ و آجر قرار می‌گیرند. دکتر ملکی معتقد بود که آجر اصابت کرده به اولین پاسبان (مقتول) از یک پشت‌بام پرتاب شده است. پس از کشته شدن اولین پاسبان دو تن

دیگر از کوچه عقب‌نشینی کرده بودند. دکتر ملکی گزارش داد که جمعیت از اسلحه پاسبان اول جهت تیراندازی به دومین پاسبان سود جسته بودند. پاسبان سومی فرار کرده و درخواست نیروی کمکی نموده بود. ظاهراً بسیاری از افراد درگیر، دستگیر نشده بودند.

با این حال، پس از این واقعه به پاسبانها دستور داده شده که بیرون از کوچه‌ها استقرار یابند و نگهبانهای پشت کنسولگری نیز به همین علت محل را ترک کرده اند.

گزارش شده که پس از استقرار حکومت نظامی، وقایع مشابهی در مورد سربازان نیز اتفاق افتاده، اما نه ارتش و نه پلیس، هیچ‌کدام وارد کوچه ها نمی‌گردند. حادثه دیگری هم در مورد کشته شدن افراد پلیس و یا ارتش گزارش نشده است.

نتیجه: این گزارش می‌بایستی روشنگر این مسئله باشد که در حال حاضر حملات سازمان یافته‌ای به مقامات صورت می‌گیرد. شهربانی نسبت به موقعیت، موضع محتاطانه‌ای اتخاذ کرده و این وضعیت در حال گسترش به تمامی نقاط شهر است و این مسئله توانایی پلیس را برای کنترل قسمتهای شهر محدود می‌کند. ظاهراً اکثر افراد از ضعف و ناتوانی شهربانی آگاهند و از آن سوءاستفاده می‌کنند. طبقه‌بندی و محتویات گزارش توسط دیوید. سی. مک گافی تصدیق می‌گردد.

گزارش سیاسی - امنیتی، 26 نوامبر

سند شماره 210 خیلی محرمانه26 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11552به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 26 نوامبر خلاصه گزارش: اعتصاب عمومی نشان می‌دهد که امروز مؤثر واقع شده است. قطع پراکنده برق. تظاهرات در استانها، روزنامه‌های کوچک بیشتری به چاپ می‌رسند. زندانیان سیاسی آزاد شدند. سخنرانی غیررسمی نخست‌وزیر ازهاری نظر مساعد سیاستمداران میانه را جلب می‌کند. مدارس بیشتری باز می‌شوند. پایان خلاصه گزارش.

1- به تقاضای آیت الله شریعتمداری و به منظور سوگواری و عزا به دلیل بی‌حرمتی که به زیارتگاه در مشهد مقدس صورت گرفته بود امروز ایران عموماً تعطیل بود (20 نوامبر). اخبار این رویداد به کندی پخش گردید. بر اساس شایعات، ساواک با آگاهی از اینکه این واقعه می‌تواند انفجارآمیز باشد سعی کرد که اخبار به دیگر شهرها نرسد. اطلاعیه‌ای که امروز به وسیله آیت‌الله شریعتمداری، گلپایگانی و نجفی منتشر شد از لحن بسیار تندی در محکومیت نیروهای امنیتی برخوردار بود و مردم را به برپایی روز عزای عمومی فرا می‌خواند. در آن اطلاعیه می‌خوانیم که «این عمل جنایتکارانه فقط عزم ملت را قوی و راسخ خواهد کرد تا به مبارزه خود ادامه دهد و بنیان ظالمان را سرانجام فرو ریزد.» تقریباً دو سوم مغازه‌های تهران بسته‌اند و همانند اعتصابات قبلی بسته بودن مغازه‌ها هماهنگی ندارند. در بعضی از بخشهای

جنوبی تهران امروز صبح مغازه ها باز بودند در حالی که در تمامی بخشهای شمال شهر مغازه‌ها بسته بودند. به هر حال مثل گذشته انتظار داریم همانطور که روز سپری می‌گردد مغازه‌ها به بستن ادامه دهند تا اینکه اواخر بعد از ظهر شهر کاملاً تعطیل شود. بر حسب گزارشات امروز مطبوعات از پاریس، خمینی قصد دارد رژیم را از طریق اعتصاب به زانو درآورد لذا اعتصابها شدت بیشتری گرفته‌اند. معذالک وضعیت امروز منطق خودش را دارد و نام خمینی همراه اطلاعیه‌ای که مردم را به اعتصاب فرا می‌خواند وجود نداشت. قطع پراکنده برق امروز در ایجاد فضای نیمه فلج شهر نقش خود را ایفا می‌نماید. منبع مطبوعاتی به افسر سفارت گفت که گزارشات بی‌شماری ادعای مخالفین را مبنی بر اینکه واحدهای نظامی وارد زیارتگاه شده و چندین تظاهرکننده را به قتل رسانده‌اند، تعقیب می‌کردند.

2- هنوز ارتباط با استانها ضعیف می‌باشد اما سفارت گزارشهایی از تظاهرات در مشهد و ساری و سنندج دارد. در تهران جمعیتی که تعدادشان زیاد نبود در مرکز شهر جمع شده‌اند اما تا اواسط روز هیچ حادثه بزرگی گزارش نشده است. تنها کشمکش تأیید شده برخورد مختصری بود که نزدیک سفارت در مجاورت ساختمان شرکت ملی نفت ایران رخ داد. گروههای مرتبط با اعتصاب با گاز اشک‌آور و تیراندازی هوایی متفرق شدند. حضور نظامیان علی‌رغم آگاهی قبلی از عزای عمومی در تهران زیاد نبود. کنسولگری اصفهان از انفجاری در نزدیکی بانک در شب گذشته گزارش می‌دهد.

3- رهبر انجمن معلمان تأیید می کند که مدارس بیشتری در حال باز شدن هستند (به استثنای عزای عمومی امروز) با وجود این می‌گوید که بسیاری از معلمینی که به مدرسه می‌آیند به جای تدریس به بحثهای سیاسی می‌پردازند. او افسر سفارت را مطلع کرد که تقاضای وزیر آموزش و پرورش به منظور ملاقات با وی را رد کرده است.

4- دو روزنامه جدید «آهنگ سیاسی» و «سیاست ما» که سابقاً منتشر می‌شدند دوباره ظاهر شده‌اند. اینها روزنامه‌های کوچکی می‌باشند و تماماً نیز طرفدار دولت محسوب نمی‌شوند اما یقیناً خطرناک نیز نیستند. اولین اینها یعنی روزنامه آهنگ سیاسی با نام بردن از سه نفر: قطب‌زاده، یزدی، بنی‌صدر که در اطراف خمینی به سر می‌برند ادعا می‌کند که خمینی تحت کنترل کمونیستها می‌باشد. روزنامه «سیاست ما» حقوق بشر کارتر را در رابطه با مسایل ایران مورد سرزنش قرار می‌دهد.

5- دولت اعلام کرد 261 زندانی سیاسی آزاد شده‌اند که در طی هفته گذشته کل آنها بالغ بر 471 نفر می‌باشد.

6- سفارت نظرات بسیار امیدبخش و مساعدی را از تحصیل کرده‌های طبقه متوسط در ارتباط با سخنرانی ازهاری در پارلمان دریافت کرده است. آنها لحن خودمانی و بی‌تکلف و عاری از تکروی را می‌ستودند اگرچه این افراد از مخالفین سرسخت و اصلی رژیم نیستند.

سولیوان

دومین گزارش سیاسی - امنیتی، 26 نوامبر

راسند شماره 211 خیلی محرمانه26 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11555به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: دومین گزارش سیاسی - امنیتی، 26 نوامبر بر طبق گزارش کنسول اصفهان این شهر امروز درگیر از سرگذراندن خشونتهای فزاینده بوده است. تظاهرات اولیه اطراف بانک در ابعاد وسیعی گسترش پیدا کرده، دو پلیس تیر خورده و کشته شدند. (یک گزارش بیان داشت کشته‌شدگان به وسیله اسلحه خود پلیس که در درگیری از خود آنها گرفته شده بود به قتل رسیده‌اند). مقامات حکومت نظامی فراخواندن نیروهای زیادی را بدون اینکه موانعی در سر راه ایجاد کنند به سراسر بخشهای شمالی شهر ترتیب داده‌اند. سوختن هفت ساختمان در ساعت 30/6 به وقت محلی تأیید شده است. چهار محله به وسائل نقلیه آمریکایی بدون به جای گذاشتن هیچ گونه تلفاتی تأیید شده است.

امروز مدرسه آمریکاییها زود تعطیل شد و فردا نیز همچنان بسته خواهد ماند. اعتصاب سه چهار ساعته کارکنان اداره برق وضع شهر را مختل ساخته است. هیچ هواپیمای ایرانی بعد از ساعت 10 بعد از ظهر وارد اصفهان نشده است. (ما از صحت شایعه اعتصاب بی‌اطلاع هستیم). مدت ساعت منع عبور و مرور افزوده شده، هم‌اکنون ساعت منع عبور و مرور از 8 بعد از ظهر تا 6 صبح می‌باشد. سولیوان

وضعیت در ایران

سند شماره 212 گزارش شماره: 684605417826 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت در ایران 16- خلاصه: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) گزارش حاوی اطلاعاتی در مورد پرتاب ماده منفجره به طرف ماشین دفتر سازمان مستشاری آمریکا در تهران است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (محرمانه - غیرقابل رویت برای بیگانگان) در روز 23 نوامبر سال 1978 مدیر تیم فنی نظامی و افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی در حال بازگشت از سفارتخانه آمریکا به اقامتگاههایشان بودند. وقتی که وسیله نقلیه وارد محوطه میدان تجریش شد، ترافیک سبک بود. هنگام ورود به این ناحیه مدیر تیم فنی نظامی یک پیام رادیویی دریافت داشت و به منظور صحبت کردن با بی‌سیم بر روی صندلی جلوی وسیله نقلیه خم شد. افسر رابط فوق که بر روی صندلی عقب نشسته بود روی خود را اندکی گرداند و شیء کوچکی را که پرتاب شده بود مشاهده کرد. در قسمت عقب اتومبیل انفجار خفیفی صورت گرفت. هر دو نفر فکر کردند که کپسول خالی گاز موجود در صندوق عقب اتومبیل جابجا شده یا منفجر شده است. راننده

بی‌درنگ (با مهارتی قابل‌توجه) در ترافیک حرکت کرد، بعد از رسیدن به خانه مدیر تیم فنی نظامی، اتومبیل بازرسی شد. در روی صندلی عقب اتومبیل دقیقاً در پشت صندلی عقب سمت راست یک لکه بزرگ بی‌رنگ شده بود و وسط این لکه زرد رنگ بود و در اطراف و حواشی آن ماده پودر مانند سفیدی دیده می‌شد.

در امتداد این لکه یک قسمت متمایل به آبی بود (تقریباً یک لکه و مقداری پودر بی‌رنگ) بوی ملایم باروت به مشام می‌رسید. صدمه‌ای به بدنه اتومبیل وارد نشده بود. وسیله نقلیه یک «شورلت نوا» بود که ضدگلوله نبود. افسر رابط مذکور اونیفورم و مدیر تیم فنی نظامی لباس شخصی پوشیده بود.

قبل از آنکه آزمایشی توسط افراد متخصص بر روی مواد باقیمانده صورت گیرد راننده وسیله نقلیه را از باقیمانده این مواد پاک کرد. این انفجار مشکوک سبب به لرزه درآمدن اتومبیل شده و هیچ دودی مشاهده نشد.

افسر رابط مردم زیادی را در نزدیکی اتومبیل، در هنگام حمله مشکوک به آن، مشاهده کرد. به هر حال به علت تراکم و ازدحام مردم موجود در محل، مشخص کردن اینکه آن شیء کوچک از کدام طرف پرتاب شده غیرممکن بود.

نظریات تهیه‌کننده: به علت عدم آزمایش بر روی مواد باقیمانده حاصل از انفجار دو فرد مذکور باید آن را به عنوان یک وسیله انفجاری مشکوک کوچک تلقی کنند. هر دو مأمور احساس می‌کنند که وسیله نقلیه به طور تصادفی مورد هدف قرار گرفته است و هیچ‌یک از آن دو به طور مشخص مورد هدف نبوده‌اند. اگر آن شیء دارای ماده منفجره قوی با قابلیت ایجاد ترکش بود در نتیجه عدم وجود پنجره‌های ضدگلوله در داخل اتومبیل، هر دو مأمور احتمالاً مجروح شده بودند. وسیله نقلیه قدرت کافی برای کشش وزن صفحات ضدگلوله و توان کافی برای عمل در سطح تهران را ندارد.

وضعیت ایران

سند شماره 213 خیلی محرمانه شماره گزارش: 684605427826 نوامبر 1978 - 5 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت ایران 22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) الف - آخر هفته 23 - 24 - 25 نوامبر 1978 وضعیت تهران نسبتاً آرام بود. طبق گزارشات واصله چندین اقدام ضدآمریکایی بر علیه منافع و کارکنان آمریکا گزارش شده است. ساختمان کلینیک بین‌المللی بل هلیکوپتر در اصفهان با چند دینامیت بمب‌گذاری شد ولی عمل نکرد. با رنگ آبی به اتومبیل رئیس RAST رنگ پاشیده شده است.

به اتومبیل حامل افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی و مدیر فنی نظامی با مواد منفجره سوءقصد شده است. (در گزارش 6 - 846 - 541 - 78 شرح داده شد) ب - جمعه 24 نوامبر افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی به همراهی وابسته سفارت بریتانیا با اتومبیل به شمال تهران منطقه شمشک رفتند و از چند روستا بازدید به عمل آوردند. وضعیت روستاها عادی بود و افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی با تعدادی از روستاییان به گفتگو پرداخت.

به نظر می‌رسد روستائیان از شاه کاملاً حمایت می‌کنند. مأمور گزارشگر در هر روستا دو سرباز همراه با یک خودرو ارتشی مشاهده کرد. در شمشک غذا دادن روستائیان به سربازها را مشاهده کرد.

در حول و حوش روستاها و در کنار رودخانه‌ها خانواده‌های ایرانی متعددی مشاهده شد که برای پیک‌نیک آمده بودند.

ج - کارکنان دفتر سازمان مستشاری آمریکا شب 25 نوامبر در فرودگاه مهرآباد بودند. با وجود پروازهای برنامه‌ریزی شده و منظم از مبدأ به مقصد وضعیت فرودگاه عادی به نظر می‌رسید.

د - در 26 نوامبر 1978 رهبران مذهبی مردم را به یک اعتصاب عمومی در تهران دعوت کردند. اعتصاب سراسری و مؤثر بود، کلیه مغازه‌ها، جایگاههای پمپ بنزین و بازارها تعطیل شدند.

ه - منبعی در بندرعباس گزارش داد که در آخر هفته «23 - 24 - 25» نوامبر بندرعباس آرام بود.

و- منبع دیگری همچنان به مأمور گزارشگر ما گزارش داد که او به علت ناآرامی‌های دانشجویی انتظار نداشته امسال شاهد باز بودن دانشگاهها باشد.

ز- طبق گزارش منبع دیگری به مأمور گزارشگر ما در بعد از ظهر 26 نوامبر گروههای دانشجویی نزدیک دانشگاه تهران چند بار دست به تظاهرات زدند. تظاهرکنندگان به محض ورود ارتش متفرق می‌شدند.

ح - گزارش دیگری به مأمور گزارشگر ما حاکی است که یک بمب به ساختمانی که یک سرهنگ دوم آمریکایی در آن زندگی می‌کرد پرتاب شده است. این رویداد در اصفهان رخ داد. بمب در پاگرد طبقه دوم منفجر شده و با وجود اینکه حادثه خسارت زیادی بر جای گذاشته ولی هیچ‌گونه تلفات جانی گزارش نشده است.

ط - منبع مشاهده کرد که بعد از ظهر و غروب 26 نوامبر گروههای کوچکی از نیروهای مخالف مشغول جمع‌آوری و بسیج هواداران تازه‌نفس جهت ابراز مخالفت بودند. از طریق این گروهها با منبع تماس گرفته شد و به او گفته شد که او نیز باید به نیروهای رهبر مذهبی در تبعید، خمینی بپیوندد.

گروههای آشوبگر محلی: ناآرامیهای غیرنظامی در تهران

سند شماره 214 خیلی محرمانه شماره گزارش: 166902907827 نوامبر 1978 - 6 آذر 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72 - تهران، ایران به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گروههای آشوبگر محلی: ناآرامیهای غیرنظامی در تهران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) شاهد عینی از حمله به کامیون ارتشی پر از سرباز و درگیری خونین بین تظاهرکنندگان و نیروهای نظامی خبر می‌دهد. تظاهراتی در مناطقی که آمریکاییان زیادی اقامت دارند رخ داد. برخوردهای خشونت‌آمیز در ناحیه مرکزی تهران گزارش شده است. اعتصاب فلج‌کننده در روز 27 نوامبر 78 به نشانه همدردی با کشته‌شدگان مشهد برگزار شد.

22- جزییات - الف (بدون طبقه‌بندی) - این گزارش حاوی اطلاعات تجزیه و تحلیل نشده است و نباید طرحها و سیاستها را منحصراً بر مبنای این گزارش استنتاج یا اصلاح کرد.

ب - (بدون طبقه‌بندی) منبع که برای اولین بار گزارش می‌کند، یک منشی فیلیپینی است که در استخدام فعالیتهای پشتیبانی ایالات متحده (ایران چاپلین)، می‌باشد. او چنین خبر می‌دهد: شوهر او (منبع دست دوم) که او هم فیلیپینی است، به عنوان یک سرکارگر ساختمانی برای یک شرکت ایرانی تعمیر و نصب و نگهداری تأسیسات رفاهی کار می‌کند. در روز 22 نوامبر 1978 شوهر منبع به او گفت که در حدود ظهر آن روز شاهد مواجهه سربازان و تظاهرکنندگان در خیابان خیام که در کنار بازار تهران قرار دارد، بوده است. نیروهای نظامی، با چند صد نفر تظاهرکننده که در حال شعار دادن و خواندن سرود بوده‌اند درگیر شده و حداقل دو بار به آنان دستور متفرق شدن می‌دهند و سپس به دنبال سومین اخطار اقدام به تیراندازی هوایی می‌کنند ولی موفق به عقب راندن جمعیت نمی‌شوند. آن‌گاه شروع به شلیک مستقیم به داخل جمعیت می‌نمایند. بعد از آن که افرادی که هنوز قادر به حرکت کردن بودند فرار کردند، سربازان شروع به سوار کردن کشته‌ها و مجروحین به داخل آمبولانسهای نظامی می‌کنند. او با استفاده از امتیاز مکانی خود که یک سوراخ فاضلاب پوشیده با چادر بوده است، به شمردن کشته‌ها و زخمی‌هایی که بار اتومبیل می‌شدند، می‌پردازد. هنگامی که تعداد به 70 می‌رسد، دچار تهوع می‌شود و دیگر نمی‌تواند به شمردن ادامه دهد. ولی بار زدن تا مدتی بعد ادامه می‌یابد. قبلاً چندین نفر از کارگران ایرانی محل کار او، از تظاهرکنندگان جزواتی گرفته بودند. راننده و مترجم منبع دست دوم به او گفته است که جزوه از مردم دعوت می‌کند که کلیه خارجیان را از کشور بیرون برانند و حاوی دستورالعملهای مفصلی درباره چگونگی ساختن «بمب» بوده است. منبع دست دوم قادر به تشخیص این مطلب که آیا این بمبها آتش‌زا بوده‌اند یا انفجاری، نبوده است. منبع دست دوم در مورد واقعه‌ای در یک هفته قبل به منبع گفته است

که او در حال کار کردن در همان محل بوده و در حوالی ظهر، ده الی دوازده نفر سرباز ایرانی در حال خوردن ناهار در یک کامیون ارتشی پارک شده در کنار بازار بوده‌اند. او مشاهده می‌کند که یک مرد ایرانی در حال حمل چیزی شبیه به یک نارنجک دستی از بازار خارج می‌شود. مرد ایرانی وسیله فوق را به پشت کامیون پرتاب کرده می‌گریزد. وی پس از انفجار مشاهده می‌نماید که در حدود 6 تا 8 سرباز که ظاهراً کشته شده بودند، توسط آمبولانسهای نظامی از منطقه خارج شدند. (تاریخ گزارش 14/11/78 تا 23/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر 26/11/78؛ ارزیابی 6 - اف، منبع: دوریس الارده مأمور ویژه مقیم در محل - ج اولیس - ناحیه 72) ج- (خیلی محرمانه) منبع که در گذشته گزارشهای قابل اعتمادی داده است، اظهاراتی به شرح زیر نموده است: حوالی روز 15 نوامبر 78، یک وسیله انفجاری به داخل وسیله نقلیه حامل نیروهای امنیتی در نزدیکی بازار بزرگ پرتاب شده است. چندین نفر از نیروهای نظامی در این حادثه کشته شده‌اند. (تاریخ گزارش 15/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر 22/11/78 تهران؛ ارزیابی ب - 2؛ منبع (1) CAC – LC- 7200؛ مأمور ویژه سولیوان - ناحیه 72) د - (بدون طبقه‌بندی) - منبع یکی از مأمورین ویژه اداره تحقیقات نیروی هوایی است و به شرح زیر گزارش نموده است: در ساعت 20/15 روز 24 نوامبر 78، یک کامیون پر از نیروهای نظامی و یک اتومبیل پلیس در تقاطع خیابانهای صفا و کامران در منطقه رستم‌آباد واقع در شمال تهران توقف می‌کنند. چند دقیقه بعد او از آپارتمان خود چند نور قرمز چشمک‌زن را تقریباً در 100 متری شمال خیابان صفا مشاهده می‌کند. ولی قادر نبوده است که داخل خود خیابان را ببیند. (تاریخ گزارش 24/11/78؛ (تاریخ و محل کسب خبر: 24/11/78 تهران؛ ارزیابی آ - 1؛ منبع: مشاهدات کارمند اداره ویژه ارزیابیهای نیروی هوایی؛ مأمور ویژه: اولیس، ناحیه 72) ه - (بدون طبقه‌بندی) - منبع افسر نیروی هوایی آمریکاست که سابقاً گزارشات موثق داده است و چنین اطلاع می‌دهد: اقامتگاه او در خیابان صفا نزدیک خیابان کامران واقع شده است.

در حدود 30/5 عصر روز 24 نوامبر 78 او یک گروه تقریباً 200 نفری تظاهر کننده را به رهبری یک ملا مشاهده می‌کند که از خیابان صفا به سمت کامران می‌رفتند. تظاهرکنندگان که شعار می‌دادند با یک گروه تقریباً 12 نفری سرباز و تعدادی پاسبان روبرو می‌شوند و با عجله پا به فرار می‌گذارند و سربازان به تعقیب آنان پرداختند. از آنجایی که تظاهرکنندگان به طرفی می‌پیچند، او دیگر آنها را نمی‌بیند ولی تصور می‌کند که پس از مدت کوتاهی شلیک گلوله ها را شنیده است. او اطلاع داد که در حدود ساعت 6 عصر 2 دستگاه آمبولانس نظامی را با چراغ‌های اضطراری روشن در حال عبور از کنار منزل خود دیده است. (تاریخ اطلاع: 24/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 26/11/78، تهران ارزیابی: سی-3، سرگرد ریچارد بارت، بخش نیروی هوایی گروه مستشاری کمکهای نظامی در ایران مأمور ویژه: اولیس، ناحیه 72)

و- (بدون طبقه‌بندی) یک منبع کاملاً موثق چنین گزارش می‌دهد: تقریباً در ساعت 330 بعد از ظهر روز 24 نوامبر 78، پرسنل وابسته به واحد منبع شاهد تظاهراتی بودند. تقریباً 200 نفر از خیابان اختیاریه به سمت شمال یعنی میدان اختیاریه راهپیمایی کردند، بعد به طرف غرب یعنی رستم‌آباد و سپس به یک مسجد واقع در آنجا رفتند. تقریباً در ساعت 5، پلیس سر رسید و تظاهرکنندگان را متفرق کرد. (تاریخ اطلاع: 24 و 25/11/78 تهران ارزیابی: ب - 2 منبع: بیل اندرسون افسر امنیتی، بخش پنجم نیروی هوایی آمریکا، تهران مأمور ویژه: رمزی - ناحیه 072) ز - منبع، که در گذشته گزارشاتش موثق بوده، اطلاع داده است که:

1- حوالی ساعت 10 صبح رز 25 نوامبر 78، کارکنان شرکت هلیکوپترسازی بین‌المللی بل آمریکا که دفاترشان در خیابانهای حافظ و تخت‌جمشید قرار دارد گزارش نموده‌اند که تقریباً 20 شلیک گلوله را شنیده‌اند. منابع دست دوم گزارش نموده‌اند که هیچ‌گونه تظاهرات یا پلیسی را در منطقه ندیده‌اند ولی تقریباً 20 دقیقه بعد از شلیک گلوله‌ها بوی گاز اشک‌آور استشمام نموده‌اند.

2- در 22 نوامبر 78، مقامات نظامی تقریباً 50 نفر از کارکنان اعتصابی شرکت مخابرات ایران را دستگیر نمودند. از آن زمان به بعد، کار در مرکز شرکت مخابرات ایران به حالت عادی برگشته و خدمات تلفن خارج از کشور از سر گرفته شده است. طبق گزارش منبع نیروهای نظامی در کلیه طبقات ساختمانهای شرکت مخابرات واقع در پایین شهر مستقر شده‌اند. (تاریخ اطلاع: 22/11/78 - 25/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 25/11/78؛ ارزیابی: ب - 2 منبع: جری والاس افسر امنیتی شرکت هلیکوپترسازی بین‌المللی بل آمریکا، تهران مأمور ویژه: رمزی، ناحیه 72).

ح- منبع، یک مقام رسمی است که در سفارت آمریکا در تهران کار می‌کند و به شرح زیر اطلاع داده است: یک نامه به امضای سه تن از رهبران بسیار مهم شیعه مذهب ایران، به نامهای آیت‌الله شریعتمداری و آیت‌الله گلپایگانی از قم و آیت‌الله شیرازی از مشهد در میان ایرانیان پخش شده است که مردم را به یک اعتصاب سراسری در روز 26 نوامبر جهت بزرگداشت هفتمین روز مرگ کسانی که در برخورد با نیروهای امنیتی مشهد در هفته گذشته کشته شدند، دعوت می‌کند. منبع پیش‌بینی می‌کند که اعتصاب مؤثر بوده و با گذشت روز به ابعاد آن افزوده گردد. منبع در مورد حادثه مشهد اطلاع کافی نداشت. ادعا می‌شود گروهی از سربازان، مخالفان را تا حرم امام رضا تعقیب کرده و تعدادی از آنها را در آنجا کشته‌اند. منبع در ابتدا داستان را بی‌ارزش دانست، زیرا بعید به نظر می‌رسید که سربازان ایرانی دست به چنین عملی بزنند. به هرحال واضح است که در مشهد حادثه‌ای رخ داده و منجر به تعداد نامشخص کشته گردیده است. اقدامات این سه رهبر مذهبی، به شکل همکاری با آیت‌الله خمینی یا هر سازمان دیگر سیاسی، شناخته نمی‌شود. (تاریخ اطلاع: 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 26/11/78، تهران ارزیابی: ب - 2 منبع: 1 OC- - 7200 مأمور ویژه سولیوان، ناحیه 72)

ظ - (بدون طبقه‌بندی) منبع، یک گزارشگر قابل اعتماد است که چنین گزارش نموده است: یک راننده ایرانی در پایگاه هوایی دوشان‌تپه واقع در جنوب شرقی تهران به یک افسر نیروی هوایی آمریکا گفته است که جزواتی در منطقه جنوب تهران پخش شده که در آن نوشته شده است: «مغازه‌ها را ببندید، در غیر این صورت ما آنها را خواهیم بست.» (تاریخ اطلاع: 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 26/11/78، تهران ارزیابی: ب - 3 منبع سرهنگ دوم، افسر اجرایی نیروی هوایی آمریکا، هارولد ساتلر، بخش نیروی هوایی گروه مستشاری کمکهای نظامی آمریکا در ایران، پایگاه هوایی دوشان‌تپه مأمور ویژه رمزی، ناحیه 72) ی - (بدون طبقه‌بندی) منبع، که قابل اطمینان شناخته شده است، چنین می‌گوید: بین ساعات 30/8 تا 30/10 روز 26 نوامبر 78، وی با اتومبیل از مرکز جامعه گروه اعزامی مستشاری کمک‌های نظامی واقع در منتهی‌الیه شمال شرقی تهران به مرکز موتوری گروه واقع در جنوب شرقی تهران رفت و مجدداً به مرکز بازگشت. او تخمین می‌زند که تقریباً 50 تا 80 درصد واحدهای تجاری در مسیر او تعطیل بوده‌اند و بسیاری از مغازه‌های باز هم فقط تا دو سوم کرکره خود را بالا کشیده بودند. منبع این حرکت را قبلاً در روزهایی که اعتصاب شهری گسترده وجود داشت مشاهده کرده بود. ظاهراً این کار به فروشندگان مغازه این امکان را می‌دهد که در صورت گسترش آشفتگی بتوانند سریعاً فروشگاه را تعطیل کنند. (تاریخ اطلاع: 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 25/11/78، تهران ارزیابی: آ - 2، منبع مشاهدات کارمند اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی مسئول ویژه: پتر هاگدهان، فیلیپ استارک و کلتوس رمزی، ناحیه 72).

ک - (بدون طبقه‌بندی) منبع، که عضو مرکز گروه اطلاعات در سفارت آمریکا در تهران است، اطلاع داده است که تقریباً در ساعت 30/11 روز 26 نوامبر 78 چند صد تظاهرکننده در نزدیکی خیابانهای پهلوی و حافظ در بخش جنوبی تهران در مجاورت اداره مرکزی شرکت ملی نفت ایران اجتماع نمودند. نیروهای امنیتی نسبت به این عمل واکنش نشان دادند و آمریکاییان حاضر در منطقه صدای چندین شلیک گلوله را شنیده‌اند. در نتیجه چندین خیابان این منطقه توسط نیروهای نظامی بر روی وسائل نقلیه بسته شدند. تظاهرکنندگان متفرق شدند ولی مجدداً در حدود ساعت 1 بعد از ظهر در همان منطقه اجتماع نمودند. درگیری مجدداً به وقوع پیوست، یک شاهد عینی تیر خوردن یک تظاهرکننده را به چشم دیده است. (تاریخ اطلاع: 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 26/11/78، تهران ارزیابی: ب - 2 منبع: سرهنگ دوم جری کرنل مأمور ویژه سولیوان).

ل - (بدون طبقه‌بندی) - منبع که گزارشاتش در گذشته موثق بوده، اطلاع می‌دهد که: یک راننده که در استخدام شرکت جهانی خدمات هواپیماهای نرتراپ است تظاهرات عظیمی را در ساعت 2 بعد از ظهر 26 نوامبر 78 در نزدیکی پل هوایی واقع در خیابان حافظ در نزدیکی خیابان شاهرضا در مرکز تهران نزدیک به جنوب گزارش کرد. منبع دست دوم مشاهده کرده

است که سه نفر گلوله خورده‌اند، با این حال او مدعی است که جمعیت علیرغم این مسئله توقف نکرده و به راهپیمایی خود ادامه دادند. (تاریخ اطلاع: 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر 26/11/78؛ تهران ارزیابی: ب - 3 منبع ونیز بالتا، اداره اجرایی NWASI، تهران مأمور ویژه: رمزی ناحیه 72).

م - (بدون طبقه‌بندی) - منبع که قابلیت اطمینانش ثابت شده، به شرح زیر گزارش نمود. یک تظاهرات ضددولتی حوالی ظهر 26 نوامبر 78 در منطقه دهکده قیطریه واقع در شمال تهران رخ داد. فروشگاههای بسته مزین به پرچمهای سیاه بودند و بسیاری از تظاهرکنندگان کفن سفید که پوشش سنتی مسلمانان به هنگام دفن آنان است پوشیده بودند. چندین کامیون پر از نیروهای نظامی با بستن کلیه تقاطع‌ها نسبت به آنان واکنش نشان دادند. بعضی از سربازان در حال تعقیب گروههای تظاهرکننده به سمت پایین خیابان مشاهده شدند، در حالی که بقیه آنان در کنار وسایل نقلیه‌ای که مسلسلهای سنگین بر آنان نصب شده بود، باقی ماندند. صدای تیراندازی شنیده شد، اما ایرانیانی که با اتومبیلهایشان از آن منطقه می‌آمدند به منبع گفتند که سربازان در حال تیراندازی هوایی بودند. (تاریخ گزارش 26/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 26/11/78 تهران ارزیابی: آ - 2 ارزیابی اداره بازرسیهای ویژه نیروی هوایی مأمورین ویژه جیمز بولر و پاکول کولفر - ناحیه 72) ن - منبع که یک مقام رسمی منصوب در سفارت آمریکا در تهران است اظهار نموده است که اعتصاب روز 26 نوامبر در تهران بسیار مؤثر بوده و چندین تظاهرات در سراسر شهر رخ داده است که ظاهراً بزرگترین آن تظاهراتی بود که در نزدیکی ساختمان شرکت ملی نفت به وقوع پیوست. گلوله‌هایی شلیک شد، با این حال هیچ آماری در مورد زخمی‌ها و تلفات در دست نیست. فروشگاهها در 27 نوامبر باز بودند و هیچ خبری در رابطه با وجود فعالیت ضدحکومتی در آن روز، نرسید. (تاریخ اطلاع: 26 و 27/11/78؛ تاریخ و محل کسب خبر: 27/11/78 تهران ارزیاب ب - 2 منبع گرت پرت، مأمور رسمی مأمور ویژه: سولیوان) نظریات تهیه‌کنندگان: ارزیابی گزارش منبع در رابطه با مواجهه بین نیروهای امنیتی و تظاهرکنندگان در بازار مشکل است اگرچه گزارشات متعددی حاکی از نوعی برخورد به دست ما رسیده است. گزارش منابع در مورد حمله به کامیون پر از سرباز با (1) C1 – CAC-7200 مطابقت دارد. تظاهرات در بخشهای رستم‌آباد و قیطریه در مناطقی رخ داده است که آمریکاییان زیادی اعم از نظامی و غیرنظامی سکونت دارند.

این واقعیت که تظاهرکنندگان برخلاف توان سرکوبگر و بسیار زیاد نیروهای حکومتی، مشتاق به آمدن به خیابانها هستند، نشان‌دهنده یکی از دو عامل سادگی کودکانه یا نگران‌کننده‌تر از آن، یک اعتقاد مشخص به قضا و قدر و تعصب مذهبی است. انتظار می‌رود که با رسیدن ماه محرم که مورد تقدس مسلمانان است، ماهی که در آن شور و غیرت مذهبی به جوش می‌آید، تظاهرات بیشتر و درگیریهای بیشتری رخ دهد.

گزارش سیاسی - امنیتی، 27 نوامبر 1978

سند شماره 215 خیلی محرمانه27 نوامبر 1978 - 7 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11615به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 27 نوامبر 1978 خلاصه گزارش: بعد از اعتصاب دیروز که قریب به دو سوم مغازه‌های تهران را به تعطیلی کشاند کارگران امروز عموماً به سر کار برگشته‌اند. تهران و شیراز آرام هستند. به جز ارتش که برای متفرق کردن مردم در اطراف دانشگاه تهران حضور دارد وضع غیرعادی دیگری به چشم نمی‌خورد.

در شب 26 نوامبر مشکلات امنیتی در اصفهان ادامه داشت. مجله ایرانی خواندنیها شدیداً از ما و غرب به خاطر دخالت در امور ایران انتقاد می‌کند. وزیر دادگستری سه تن را برای رسیدگی به اموال خانواده سلطنتی معرفی می‌نماید. در تهران و اصفهان مسایل حاکی از این است که مردم برای شهادت آماده می‌شوند.

گاز طبیعی مجدداً به سوی شوروی جریان می‌یابد. پایان خلاصه گزارش.

1- در تهران به دنبال اعتصابی که در حدود دو سوم مغازه‌ها را در سطح وسیعی از مناطق اصلی شهر به تعطیلی کشاند وضع به حالت عادی برگشته است. بازار تهران باز و تا ظهر آرام بوده است. قطع جزئی آب و برق وجود داشته که فوراً برطرف گردیده است. وقفه در کار، در چند مورد، به خاطر لوله‌کشی یا دیگر کارهای ساختمانی به وجود آمده، نه به خاطر اعتصاب. بنا به گزارش رسیده صبح روز 27 نوامبر ارتش جهت پراکنده کردن جمعیتی که برای شعار دادن علیه دولت گرد آمده بودند مبادرت به تیراندازی هوایی کرد.

2- شیراز تا ظهر 27 نوامبر آرام می‌باشد. با وجود این، در اصفهان، در شب 26 نوامبر شانزده محل مختلف به آتش کشیده شد. محل‌های به آتش کشیده شده قبلی، قبل از مقررات منع عبور و مرور در نزدیکی مرکز شهر قرار داشت، ولی بعد از مقررات منع عبور و مرور چند محل در خارج از شهر دچار این حادثه شد. علاوه بر آتش زدن اتومبیلها که مورد تأیید قرار گرفته و در گزارش تلگرافی مذکور است، کنسول آمریکا چهار مورد دیگر از آتش زدن اتومبیلهای شهروندان آمریکایی را که هنوز رسماً تأیید نشده گزارش می‌دهد. انفجار یک دینامیت، دو پایه پلکان را به طبقه دوم آپارتمان محل اقامت سرهنگ دوم آمریکایی در اصفهان پرتاب کرد. صدای انفجار ظاهراً برای ترساندن بود، نه کشتن ولی موج انفجار تمامی شیشه پنجره‌ها را شکست.

به نظر می‌رسد که خرج انفجار از یک شاخه دینامیت بوده است. کنسول آمریکا، همچنین بنا به مشاهدات غیررسمی گزارش می‌دهد که طی آشوب و بلوا که در 26 نوامبر در اصفهان روی داد 25 نفر منجمله دو پلیس که در گزارش تلگرافی مذکور است کشته شدند. صبح روز 27 نوامبر مغازه‌ها باز شدند ولی نزدیکیهای ظهر شروع به بستن کردند. در روز 27 نوامبر

حکومت نظامی واحدهای نظامی بسیاری را در خیابانهای اصفهان مستقر نموده است. خبرهایی پخش می‌شود که مراسم دعا و سوگواری در روز 28 نوامبر برای کشته‌شدگان 26 نوامبر برگزار خواهد شد، که بالقوه خشونت و درگیری به دنبال دارد. خبر مشابهی حکایت از آن دارد که مراسم سوگواری و اعتصاب عمومی از بعد از ظهر 27 نوامبر در تهران برقرار می‌باشد.

3- خبر عمده مجله ایرانی خواندنیها این است که مشکلات کنونی ایرانیان را به گردن دسیسه‌چینی آمریکا و انگلیس می‌اندازد که می‌خواهند ایران را به امضای قرارداد جدید کنسرسیوم نفت وادار نمایند.

این مقاله همچنین رادیوی بی بی سی را به خاطر تلاش برای بی‌ثبات نمودن ایران مورد انتقاد قرار می‌دهد. چنین فرضی منطقاً و با توجه به وقایع معلوم درست نیست، ولی، مطلبی است که بسیاری از ایرانیان به آن اعتقاد دارند. به هر حال شاید به خاطر آن است که با پیش‌داوریهای آنان متناسب است.

نویسنده این مقاله عضو انجمن فرهنگی ایران و شوروی است.

4- نجفی وزیر دادگستری نام سه تن از قضات برجسته را برای اداره کمیسیون رسیدگی به اموال خانواده سلطنتی اعلام نمود که عبارتند از: علی‌اصغر امینی، نصرالدین هجاوید و باقر شاهدی. سفارت هنوز اطلاعات کافی در مورد زندگینامه آنها در دست ندارد، ولی این سه نفر از مقامات محترم قضایی می‌باشند که انتصابشان از طرف شاه پذیرفته شده است.

5- در تهران اغلب شایعاتی می‌شنویم که مردم برای خرید پارچه سفید بیرون می‌روند تا «خود را برای شهادت آماده کنند» تنها زمانی که این کار صورت می‌گرفت همواره آغاز محرم بوده است. انتظار می‌رود تا آن تاریخ همه چیز آماده گردد. از اصفهان گزارش می‌رسد که مخالفین محلی دارند مراسم یادبود شهادت دانشجوی سال چهارم را بنام ابطحی که در حالی که شعار مرگ بر شاه می‌نوشت مورد اصابت گلوله قرار گرفت و با خون خود نگارش شعار را به پایان برد، برگزار می نمایند. هنوز هیچ نشانه‌ای دال بر اینکه این مراسم رنگ و بوی ضدبیگانه بدهد به چشم نمی خورد. ولی موضوع شهادت احتمالاً با نزدیک شدن ماه محرم بیشتر خواهد شد.

6- برای ارائه بهترین مثال که چگونه شایعات گسترده معتقدان را به عمل می‌کشاند، سفارت شایعه ذیل را که در مساجد غرب تهران دهن به دهن می‌گردد، ذکر می نماید: روحانیون به پیروان خود می‌گویند که خمینی خواب دیده که در روز 8 محرم (9 دسامبر) خواهد مرد و او از هوادارانش خواسته است که تا آن زمان شاه را خلع‌ید کنند تا او به عنوان مردی که وظایفش را خوب انجام داده، دارفانی را وداع گوید. (به هر حال، ما از منابع اصلی مذهبی خود چیزی در مورد شایعه فوق نشنیده‌ایم).

7- خبرگزاری ایگات: لوله‌های گاز از 26 نوامبر شروع به فرستادن گاز طبیعی به شوروی نمود. سولیوان

[وقایع 28 نوامبر 1978 - تهران]368

سند شماره 216 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 684605507828 نوامبر 1978 - 7 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

[وقایع 28 نوامبر 1978 - تهران] خلاصه (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعاتی راجع به وضعیت کنونی ایران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) الف - غروب روز 28 نوامبر سال 1978 اوضاع در تهران آرام بود و در ساعت هفت و سی و هفت دقیقه شب 28 نوامبر 1978 در تهران برق قطع شد و بیشتر قسمتهای شهر فاقد برق بود. در ساعت یک و سی دقیقه نیمه شب روز 29 نوامبر دوباره وضعیت برق به حال عادی خود بازگشت.

ب- مأمور گزارشگر صفوف ماشینها را در ایستگاههای پمپ بنزین مشاهده کرد که در بعضی موارد طول آنها بالغ بر 2 کیلومتر بود. به نظر می‌رسد که نفت چراغ و بنزین در صدر کالاهای دلخواه عامه قرار گرفته‌اند. همسایه مأمور گزارشگر وی را مطلع نمود که تشکیل این صفها به دلیل اعتصاب قابل انتظار کارگران حوزه‌های نفتی در تاریخ 30 نوامبر 1978 می‌باشد. مأمور گزارشگر چند تن از همسایگانش را با بشکه‌های 50 گالنی در صندوق ماشینهایشان مشاهده کرده است وقتی پرسید که چرا این بشکه‌ها را ذخیره کرده‌اند آنها اظهار می‌کنند که هیچ‌گونه سوختی در هفته‌های اولیه دسامبر وجود نخواهد داشت.

ج- همسر مأمور گزارشگر می‌گفت که به همسر ژنرال وجدی افسر اداره دوم ستاد بزرگ ارتشتاران، گفته است که برابر شنوده‌ها ساعت منع عبور و مرور شبانه در خلال 10 یا 11 روز اول ماه دسامبر از ساعت 6 بعد از ظهر تا 5 صبح افزایش پیدا می‌کند و خانم وجدی بدون مکث تأیید کرد که این اطلاعات درست می‌باشد.

د- در طی آخرین ساعات شب 28 نوامبر 1978 در تهران، وابسته نظامی نیروی هوایی بریتانیا مأمور گزارشگر را مطلع کرد که سفارت انگلیس یادداشتی از دولت ایران مبنی بر گله‌مندی و شکایت درباره کیفیت گزارشات رادیو بی. بی. سی در تهران دریافت کرده است. مأمور گزارشگر حول این موضوع با بسیاری از افسران عالی‌رتبه نظامی بحث کرده است و همه آنها خاطرنشان می‌کنند که اخبار بی‌بی‌سی در تهران مسبب بسیاری از مسایلی که دولت ایران با آنها روبروست می‌باشد. یک افسر عالیرتبه اظهار داشت که بی‌بی‌سی صدای مخالفین دولت ایران بود. نظریات منبع اصلی: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) مأمور گزارشگر به دفعات در تهران به اخبار رادیو بی‌بی‌سی گوش کرده است. در بسیاری از موارد

گزارشهای پخش شده نادرست بوده و در چندین مورد همان گزارشهای دروغ پخش شده‌اند. تشخیص شایعات روز به روز مشکل‌تر می‌شود و توده مردم ایران چنین شایعاتی را می‌پذیرند مانند شایعه اعتصابات وسیع حوزه‌های نفتی که در آینده به وقوع می‌پیوندد. در حالیکه هفته‌های اول دسامبر نزدیک می‌شود هنوز تا حدودی تشنج وجود دارد. با این وجود مأمور گزارشگر مشکل می‌تواند صفتی غیر از عادی بودن را به شرایط موجود اطلاق نماید. تهران آرام است و به نظر می‌رسد که به استثنای صفوف اتومبیل در مقابل پمپ بنزینها، شرایط حالت طبیعی و عادی دارد.

گزارش وضعیت ایران شماره 24، 27 نوامبر 78

سند شماره 217 سری28 نوامبر 1978 - 7 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - 300363 به: نمایندگیهای دیپلماتیک در اروپا، شرق نزدیک، آسیای جنوبی، توکیو، مکزیکو، خارطوم موضوع: گزارش وضعیت ایران شماره 24، 27 نوامبر 78 1- فراخوانی برای اعتصاب عمومی در روز 26 نوامبر برای برگزاری عزای عمومی تظاهرکنندگانی که توسط نیروهای امنیتی در مشهد مقدس در 20 نوامبر کشته شده بودند به خوبی برگزار گردید و ایران دیروز سراسر تعطیل بود. این نخستین رویارویی عمده بین مخالفین و دولت نظامی بود. توانایی مخالفین به ویژه با توجه به مشکلات گسترش اعتصاب به سراسر ایران آشکارا به نمایش درآمد. امروز اوضاع نسبتاً به شکل عادی برگشته است فقط شایعاتی در مورد احتمال برگزاری مراسم عزای روز 28 نوامبر به خاطر کشته‌شدگان اغتشاشات 26 نوامبر اصفهان (اظهارات غیررسمی 25 نوامبر را نشان می‌دهد)، در شهرهای تهران و اصفهان پخش شده است. قطع پراکنده آب و برق همچنان ادامه دارد که احتمالاً به مسایل و مشکلات کارگری مربوط می‌شود.

2- الگوی خشونت رو به رشد اصفهان منجر به حمله با بمبهای دستی آتش‌زا و یا دینامیت به 16 جای مختلف و از آن جمله درب ورودی آپارتمان سرهنگ دوم آمریکایی و چهار حمله تأیید شده و بیش از 4 حمله تأیید نشده دیگر به اتومبیل آمریکاییان گردید ولی گزارش مبنی بر مصدوم شدن آمریکاییها دریافت نشد.

3- رهبر اکثریت سنا، سناتور بیرد در روز 27 نوامبر ضمن سفر به ایران ملاقاتی کوتاه ولی از نظر سفارت بسیار باارزش، با شاه و نخست‌وزیر داشت. در بیانیه خبری، او حمایت آمریکا از ثبات و استقلال ایران را مورد تأکید قرار داد و اینکه آمریکا هیچ قصدی مبنی بر دخالت در مسایل داخلی ایران ندارد و آمریکا انتظار دارد که روسیه نیز به تعهد خود مبنی بر عدم دخالت در ایران که توسط برژنف در 18 نوامبر اعلام شد وفادار بماند.

4- ژنرال ازهاری نخست‌وزیر، به سناتور بیرد گفته است که حکومت نظامی اجازه برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم را خواهد داد به شرطی که ملاها شفاهاً اطمینان بدهند که مراسم عزاداری به تظاهرات سیاسی تبدیل نخواهد شد. نخست‌وزیر این سیاست را قبل از آغاز ماه محرم به مردم اعلام خواهد کرد و مطمئن است که تمام مسئولین حکومت نظامی آن را درک می‌کنند. هدف این است که برخوردهای خشونت‌بار ماه دسامبر را دفع نمایند. سیاست جدید نسبت به خطی که شاه قبلاً مبنی بر ممنوعیت شدید برگزاری هرگونه تظاهرات اتخاذ کرده بود، عقب‌نشینی محسوب می‌گردد. نخست‌وزیر گفت که نیروی کافی برای به اجرا گذاشتن قانون و نظم در دسترس خواهد بود تا در صورت لزوم به کار گرفته شود.

5- ایران روز 26 نوامبر 7/5 میلیون بشکه نفت خام تولید کرد (بازگشت اساسی به حالت طبیعی) که 9/4 میلیون بشکه آن برای صادرات است. تصور می‌شود این ارقام در روز 27 نوامبر نیز ثابت بماند.

6- به نظر می‌رسد در بانک‌ها بحران جدیدی در حال گسترش است. موج تظاهرات اخیر سبب وارد آمدن خسارات مادی زیادی به شعب بانکهای کشور گردیده و باعث شده است که سپرده‌گذاران مقادیر معتنابهی پول خود را از بانکها بیرون بکشند. بازار ارز خارجی که تحت کنترلهای مقرر شده پانزدهم نوامبر قرار دارد، هنوز هرج و مرج بر آن حاکم است و نشانه‌ای از بهبود دیده نمی‌شود.

بازاریان و مخالفین سیاسی با بیرون کشیدن سپرده‌ها و تشویق به این کار دست به خرابکاری اقتصادی می‌زنند. با اطمینان به اینکه پول بانکها ته کشیده، بیرون کشیدن بیشتر پول از بانکها به اعلام تعطیلی بانکها منجر خواهد شد.

ونس

گزارش سیاسی - امنیتی، 28 نوامبر

سند شماره 218 خیلی محرمانه28 نوامبر 1978 - 7 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11654به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی سی. فوری موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 28 نوامبر خلاصه گزارش: تهران آرام است. در دو روز گذشته وضع گرگان آشفته بوده است. سفارتخانه مشغول بررسی لیست تکان‌دهنده‌ای است که به طور غیررسمی در تهران منتشر شده است و حکایت از انتقال پول به وسیله اشخاص برجسته، دارد. ظاهر شدن علی امینی در رادیو تلویزیون در 27 نوامبر به عنوان بخشی از تلاش آشتی‌جویانه بین شاه و ملتش، جو معتدل و سازنده‌ای را ایجاد نمود. نام زندانیان اخیراً آزاد شده، چاپ گردیده است. زمینه حادثه 25 نوامبر صحن حرم در مشهد از قبل آماده شده بود. اغتشاشات شرکت ملی نفت ایران در تهران فروکش کرده است. در 26 نوامبر تظاهرات آرامی در شمال تهران برگزار شد. پایان

خلاصه گزارش.

1- وضعیت تهران تا ظهر آرام بود و تبریز نیز همینطور. ما نتوانسته‌ایم از کنسولگریهای دیگرمان اطلاعاتی کسب کنیم. منابع مطبوعاتی گزارش می‌دهند که دیروز اغتشاشات دامنه‌داری در گرگان جریان داشته است. این اغتشاشات پی‌آمد حادثه وخیم 26 نوامبر است. در آن حادثه واحدهای نظامی درگیر، با تظاهرکنندگان به زد و خورد می‌پردازند و براساس ادعای سخنگوی مخالفان مذهبی، واحدهای نظامی مردم را به طرف پایین خیابانها تعقیب کرده و در آنجا بسیاری از آنها را کشته یا زخمی کرده‌اند. منبع می‌گوید که نماینده گرگان در مجلس مقامات حکومت نظامی را در مورد این واقعه مورد سئوال قرار داد و کشته شدن 10 نفر و زخمی شدن 48 نفر در واقعه 26 نوامبر را تأیید کرد. دو یا سه دستگاه ماشین آتش‌نشانی در جریان تلاش برای خاموش کردن آتش، طعمه حریق گردیده‌اند.

2- یک لیست پلی کپی شده که گفته می‌شود به وسیله کارکنان بانک مرکزی تهیه شده است، مردم را به هیجان آورده است. این لیست شامل نام حدود 100 نفر از اشخاص برجسته و مبالغ هنگفتی پول است که بر اساس همین گزارش ظرف دو ماه گذشته توسط آنها از کشور خارج شده است. ما در حال بررسی اعتبار و درستی این لیست و نام اشخاصی که در آن ذکر شده، هستیم و بعداً در این مورد گزارش خواهیم داد.

3- مصاحبه رادیو تلویزیون ملی ایران با علی امینی دیروز به دفعات از رادیو و تلویزیون پخش شد. بیشتر متن در گزارش شماره 271736 و عطف به گزارش Y 271146 اف - بی - آی مندرج است. پیام ملایم و معتدل امینی، می‌خواهد بین انتقاد از رفتار دولت ایران در سالهای اخیر و نیاز به ابقای شاه به عنوان یک پادشاه قانونی، موازنه‌ای برقرار نماید. این یک گام در جهت مصالحه‌ای است که به اعتقاد ما نمایشگر امید فراوانی برای رسیدن به راه‌حل سازنده بحران سیاسی فعلی ایران می‌باشد. در این نقش وساطت‌آمیز بین شاه و شرکای احتمالیش در دولت غیرنظامی آینده، امینی چنین به نظر می‌رسد که به عنوان یک ایرانی مستقل و مسئول در تلاش برای تعدیل عدم تفاهم بین شاه و ملتش، در مقایسه با نقشی که اکنون به وسیله نخست‌وزیر، ژنرال ازهاری، اجرا می‌شود، نقش رسمی‌تری به عهده دارد. در زمانی که خشم عمومی بالا گرفته است و کشور در معرض تهدید خشونتهای ماه آینده قرار دارد، این کار از هرگونه تقاضای مستقیم شاه از مردم، وسیله مؤثرتری به نظر می‌رسد.

4- نام 471 زندانی سیاسی که در دو گروه ظرف بیش از ده روز گذشته یا در همین حدود آزاد شدند، اکنون در مطبوعات فارسی زبان ظاهر شده است.

5- حوادث حول و حوش تظاهرات 25 نوامبر در مشهد جالب هستند. در هفته گذشته، روز 19 نوامبر، مذهبیون مؤمن در صحن حرم جمع شدند. فرمانده نظامی منطقه دو نفر پلیس را در داخل صحن قرار داده بود. آنها توسط مردم شناسایی شدند و جمعیت بر سر آنها ریخته و شروع به کتک زدن آنها کردند. فرمانده نظامی یک دسته نجات به داخل فرستاد که آنها چند

تیر هوایی شلیک کرده و با زخمی نمودن دو یا سه نفر قضیه را فیصله دادند. یکی از زخمیها احتمالاً بعد از این حادثه، درگذشت. در مراسم هفتم آن شخص در 25 نوامبر، رهبر مذهبی مشهد به ارتش اطلاع داد که تظاهراتی مذهبی برگزار خواهد شد که در صورت دور نگه داشته شدن ارتش از خیابانها، مسالمت‌آمیز خواهد بود. بر اساس گزارشات، فرمانده نظامی موافقت کرد و وقتی که راهپیمایی توأم با تظاهرات و رژه‌ای که چندین ده‌هزار نفر در آن شرکت داشتند، انجام می‌شد، هیچ فرد نظامی در معرض دید نبود. این حالت مسالمت‌آمیز در سراسر روز در خیابانها ادامه یافت، به واسطه اینکه روی حادثه اصلی تبلیغی صورت نگرفت و همچنین به علت مسالمت‌آمیز بودن راهپیمایی 25 نوامبر، اکنون خیلی‌ها معتقدند که در روز 19 نوامبر چیزی اتفاق نیفتاده است در حالیکه این گفته واقعیت ندارد، نبودن ارتش در خیابانها یا موافقت با راهپیمایی مسالمت‌آمیز اثر آرام‌بخشی داشته است. با در نظر گرفتن اینکه یک حادثه جزئی می‌توانست زمینه‌ای برای تظاهرات بزرگ و متعدد باشد.

6- ما همچنین توانسته‌ایم از وضع اعتصاب در اداره مرکزی شرکت ملی نفت ایران در ظرف چند روز گذشته، شمای نسبتاً خوب و واقع‌گرایی ترسیم کنیم. در روز 22 نوامبر تعدادی از کارگران اعتصابی پالایشگاه تهران برای تقدیم خواسته‌هایشان به مدیر عامل، به اداره مرکزی شرکت ملی نفت آمدند. از آنها خواسته شد که در روز 25 نوامبر مراجعه کنند و آنها نیز تبعیت کردند اما در بازگشت مذاکره‌ای در کار نبود. پس از آنکه کارگران پالایشگاه دست به اعتصاب نشسته زدند، ارتش آنها را از محل بیرون کرد. روز بعد گروهی در حدود 40 نفر از کارگران پالایشگاه، در حالیکه تعداد قابل توجهی از کارمندان شرکت ملی نفت ایران به آنها ملحق شده بودند، در یک اعتصاب نشسته شرکت کرده و درخواستهای زیر را مطرح نمودند: الف - رهایی تقریباً 25 نفر از اعتصابیون که قبلاً دستگیر شده بودند ب - خارج شدن گارد نظامی از تأسیسات شرکت ملی نفت ایران و ج - پایان بخشیدن به برنامه‌ای که در پالایشگاه تهران اجرا می‌شود و به موجب آن کسانی که اجازه وارد شدن به پالایشگاه را دریافت می‌کنند باید تعهدنامه‌ای امضا کنند مبنی بر اینکه برای کار کردن وارد می‌شوند. یک شاهد عینی گزارش می‌دهد که در جریان متفرق کردن اعتصابیون در 26 نوامبر پلیس به شلیک هوایی مبادرت ورزید و چندین نفر از کارکنان شرکت ملی نفت ایران را به باد کتک گرفت. گروه بزرگی مرکب از کارگران پالایشگاه و کارمندان اداره مرکزی مجدداً وارد ساختمان شدند و این بار پلیس با شلیک هوایی، صف اعتصابیون را در هم شکسته و سرانجام به سوی دسته‌های کوچک آنان شلیک کرد. شاهدان عینی یک نفر را مشاهده کردند که تلوتلوخوران دور می‌شد و فرد دیگری را دیدند که در حالیکه بیهوش بود از محل حادثه بیرونش می‌بردند. عابری که فرد بیهوش را با دقت و از نزدیک دیده بود، گفت که هیچ لکه خونی مشاهده نکرده است. حداقل دو نفر اظهار داشتند که پلیس از گلوله‌های پلاستیکی استفاده می‌کرده است. کارکنان شرکت به ما گفتند که مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران در این فکر است که اداره مرکزی را

برای مدت دو هفته تعطیل کند (به عبارت دیگر تا بعد از عاشورا). کارکنان سطوح مختلف شرکت ملی نفت ایران می‌گویند که اعتصاب به اداره مرکزی حال و هوایی سیاسی بخشیده است و بحثهای شدیدی بین کارکنان جریان دارد مبنی بر اینکه چگونه مخالفتشان با دولت را به بهترین وجه نشان دهند. حتی آن کارکنانی که تاکنون غیرسیاسی باقی مانده‌اند، احساس می‌کنند که تحت فشار هستند تا موضع خود را انتخاب نمایند. چندین نفر می‌گویند که رهبری اعتصاب نماینده نظریه اقلیت است اما به دنبال حوادث اخیر، آنها ممکن است بتوانند اکثریتی از کارگران را به اعتصاب بکشانند.

7- در منطقه قیطریه شمیران واقع در شمال تهران، واحدهای نظامی در 26 نوامبر جمعیتی بالغ بر چندین هزار نفر را که مشغول تظاهرات بودند، متفرق نمودند. جمعیت آرام ماند و حادثه‌ای رخ نداد.

در همان روز گروهی در حدود 75 نفر در پایین خیابان دولت واقع در شمال تهران، دست به راهپیمایی زدند و راهبندان ایجاد نمودند. در اینجا خشونتی رخ نداد و راهپیمایی احتمالاً به وسیله کسانی رهبری می‌شد که در حادثه قیطریه متفرق شده بودند.

سولیوان

گزارش وضعیت ایران - شماره 25، 28 نوامبر

سند شماره 219 سری28 نوامبر 1978 - 7 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - 301415 به: کلیه نمایندگیهای دیپلماتیک آمریکا در اروپا، خاور نزدیک و جنوب آسیا موضوع: گزارش وضعیت ایران - شماره 25، 28 نوامبر 1- مصاحبه‌ای با علی امینی نخست‌وزیر اسبق دیروز از رادیو و تلویزیون مکرراً پخش شد. پیام مندرج در این مصاحبه تماماً حاکی از میانه‌روی و مصالحه‌جویی به اضافه تعدیل انتقادهایی که در طی سالهای اخیر نسبت به اقدامات دولت انجام می‌گرفت و نیز ضرورت حفظ شاه به عنوان مظهر سلطنت مشروطه بود.

این گام مفیدی در جهت اصلاح امور بود و می‌توانست بیانگر نقش ممتاز و برجسته‌ای برای امینی که از نظر بسیاری به عنوان رهبر بالقوه دولت غیرنظامی و ائتلافی شناخته می‌شود، باشد. نظر سفارت این است که در شرایط کنونی توسل امینی به مردم کارایی بیشتری دارد تا اینکه خود شاه مستقیماً به مردم مراجعه کند.

2- در گرگان - منطقه دریای خزر، در چند روز اخیر اغتشاشاتی صورت گرفته، که منجر به کشته شدن حدود 10 نفر و مجروح شدن نزدیک به 50 نفر در روز 26 نوامبر شده است. تهران همچنان آرام است.

ونس

اوضاع جاری کارگری در ایران374

سند شماره 220 استفاده محدود اداری29 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11512 به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - با اولویت موضوع: اوضاع جاری کارگری در ایران 1- اوضاع کارگری در ایران دو هفته پس از روی کار آمدن حکومت نظامی پیشرفت داشته است ولی بی‌ثبات می‌باشد. به نظر می‌رسد بیش از همه در صنایع بخش خصوصی و تولید نفت و گاز بهبود حاصل شده باشد. اعتصابات و کم کاریها همچنان بسیاری از سازمانهای بخش عمومی و وزارتخانه‌های دولتی را فلج نموده است.

2- بهبود اوضاع کارگری در بخش خصوصی چشمگیر بوده است. در واقع اشخاص مطلع متفقاً اظهار می‌دارند که تقریباً تمامی اعتصابات در بخش خصوصی پایان یافته است و حداقل در حال حاضر اوضاع نسبتاً آرام می‌باشد. با این حال تأثیر ناآرامیهای اخیر برطرف نشده است و تولید با تأخیر همراه است که نتیجه کمبود مواد خام، آشفتگی در سیستم بانکی، افزایش عدم تقاضا برای کالاهای بادوام و سایر تولیدات غیرضروری می‌باشد.

3- بعضی از اعتصابات بحرانی‌تر در بخش دولتی حداقل به صورت موقتی پایان یافته است. در پی اقدامات دولت علیه اعتصابیون مناطق نفتی، تولید نفت تقریباً به حالت عادی خود رسیده و تولید گاز نیز شروع شده است.

اعتصاب ایران‌ایر خاتمه یافته و پروازهای داخلی و بین‌المللی بر اساس یک برنامه منظم صورت می‌گیرد. موفقیت دولت تاکنون به دلیل متمرکز کردن تلاشهایش بر حساس‌ترین موضوعات، ارائه مزایای مالی بیشتر و به کارگیری دقیق نیروی نظامی بوده است.

4- اوضاع کارگری در ایران علیرغم این پیشرفتها به هیچ‌وجه مناسب نیست. در شرایطی که در اکثر وزارتخانه‌های دولتی کارمندان حضور دارند خدمات ارائه شده در حداقل خود می‌باشد.

خدمات گمرکی ایران همچنان نیمه فعال است. بعضی از ادارات مجوز هرنوع کالایی را می‌دهند ولی بعضی دیگر فقط مجوز کالاهای فاسدشدنی را صادر می‌کنند. توانیر، شرکت خدمات برق دولتی در تهران همچنان تحت‌تأثیر قطع برق در قسمتهای مختلف شهر می‌باشد. ارتباطات راه دور و تلفنی نیز دچار اختلالات گاه و بیگاه می‌شود.

5- روحیه بسیاری از کارگران ایرانی علیرغم قولهایی مبنی بر افزایش و بهبود شرایط کاری همچنان خراب است.

بسیاری از کارمندانی هم که به سر کار بازگشته‌اند با بی‌میلی کار می کنند. احتمال بروز ناآرامیهای بعدی همچنان زیاد است. در صورتی که اوضاع کلی سیاسی وخیم‌تر شود ممکن است ناآرامیهایی به وقوع بپیوندد. سولیوان

اعتصاب در شرف وقوع کارمندان شرکت هواپیمایی ایران‌ایر

سند شماره 221 استفاده محدود اداری29 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11686به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: اعتصاب در شرف وقوع کارمندان شرکت هواپیمایی ایران‌ایر در فرودگاه مهرآباد 1- کفیل مدیریت دفتر محلی پان آمریکن در ایران به کارمند سفارت گفت شروع اعتصاب کارمندان ایران‌ایر در صبح 29 نوامبر اختلالاتی در توزیع بلیط‌ها به وجود آورد و حداقل خروج یکی از هواپیماها را به تأخیر انداخت. این اعتصاب در پاسخ به دستگیری 18 تن از کارمندان ایران‌ایر به دلیل نقض مقررات حکومت نظامی صورت گرفته است. تا ساعت 12 ظهر به وقت محلی بیش از نیمی از کارمندان ایران‌ایر به سر کارهای خود بازگشتند اما نماینده کارکنان تهدید کرد که اگر ظرف 24 ساعت آینده کارکنان دستگیر شده آزاد نشوند اعتصاب خواهند کرد. تا این لحظه به نظر می‌رسد که پروازهای ایران‌ایر مطابق برنامه صورت گرفته است. ژنرال فضلی در گفتگوی روز 28 نوامبر با کارمند سفارت اظهار داشت که گروهی از آشوب‌طلبان در بین کارمندان ایران‌ایر وجود دارند که تلاش می‌کنند در خدمات ارائه شده اختلالاتی ایجاد کنند ولی چنین اشخاصی توسط مدیریت شناسایی شده و «تحت مراقبت» هستند. حدس زده می‌شود که اینها همان اشخاصی باشند که دستگیر شده‌اند.

2- آنچه که برای منافع ایالات متحده اهمیت دارد سایر مشاهدات مقامات پان آمریکن می‌باشد مبنی بر اینکه حمل بار به قسمت گمرکات فرودگاه متوقف شده است و کارکنان دفتر پست فرودگاه امروز در محل کار خود حضور نداشتند.

اگر اوضاع ادامه یابد پان آمریکن ممکن است در اواخر امروز ناچار شود توصیه‌ای در مورد توقف حمل بار و محموله‌های پستی به تهران صادر نماید. تصمیم در مورد متوقف کردن این کار توسط دفتر مرکزی پان‌آمریکن اتخاذ خواهد شد.

سولیوان

دیدگاه بازاریان در مورد اوضاع جاری

سند شماره 222 خیلی محرمانه29 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11689به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: دیدگاه بازاریان در مورد اوضاع جاری خلاصه گزارش: در سومین دیدار مأموران سفارت با بازاریان برجسته آنها گفتند که موفق به ملاقات با شاه یا نماینده او نشده‌اند. تظاهرات ادامه خواهد یافت و نیروهای دولتی در مهار آنها باید بیشتر خویشتن‌دار باشند. مردم نگران ماه محرم هستند ولی اگر دولت مردم را تحریک ننماید مراسم آرام برگزار خواهد شد. در سه روز بسیار مقدس محرم یا باید حکومت نظامی را

برچید و یا ساعت عبور و مرور را تغییر داد. آنها انتظار دولت جدید تا قبل از ماه محرم را ندارند و از عدم توانایی دولت ایران در حل و فصل سیاسی مسایل اظهار تأسف می‌نمایند. رابط اخطار کرد که مخالفین، پرزیدنت کارتر و شاه را در شعارهایی به هم پیوند می‌دهند. پایان خلاصه گزارش.

1- روز 28 نوامبر استمپل و پرت از مأموران سفارت با دو تن از بازاریان به نامهای حاج کریم حسینی و حاج احمد پورقدیری اصفهانی، در خانه هدایت اسلامی‌نیا ملاقات کردند. دیدار فوق هیچ چشم‌انداز سریعی از توافق بین دولت و مخالفین میانه‌رو را نشان نداد. بازاریان گفتند آنچنان که قبلاً امیدوار بودند قادر به دیدار شاه یا نماینده او نشده‌اند (مرجع ب) و تا قبل از ماه محرم انتظار تشکیل دولت ائتلافی را ندارند.

2- همه در مورد حوادثی که در ماه محرم اتفاق خواهد افتاد نگران هستند ولی آنها معتقدند که اگر دولت مردم را تحریک نکند خشونت اجتناب‌پذیر است. همه مراسم رایج تغییر از سینه زنی و زنجیرزنی باید انجام بگیرد اگر دولت هشیارانه عمل کند احساسات مردم صرفاً مذهبی خواهد ماند. بهترین تدبیر حذف ساعت عبور و مرور در عصر شبهای 9 الی 11 دسامبر و جمع‌آوری سربازان از خیابانها می‌باشد (رجوع شود به تلگرام ماه سپتامبر حاوی اعلامیه دولت ایران در مورد مقررات تشکیل محافل مذهبی در ماه محرم). راهپیمایان خود را در خیابانها خسته کرده و بعد به خانه‌هایشان خواهند رفت. اگر جمعیت بی‌نظمی کند پلیس همیشه می‌تواند سربازان را که از انظار دور بوده ولی در دسترس هستند به صحنه بخواند. بدترین حالت در حول و حوش شروع ساعت حکومت نظامی خواهد بود و آنچنان که شایع است مردم به خیابانها آمده و سربازان قادر به تیراندازی به سوی یک یک آنها نخواهند بود.

3- در ضمن تظاهرات ادامه خواهد یافت. مثل دیدارهای پیشین آنها از دولت به خاطر استفاده از نیروی زیاده از حد در فرونشاندن تظاهرات انتقاد کردند و معتقد بودند که سربازان به جای استفاده از گلوله باید از پمپ‌های آب‌پاش و گاز اشک‌آور استفاده کنند. آنهایی که کشته شدند کسانی نبودند که در 5 نوامبر ساختمانها را سوزاندند. مردم هیچ تغییر اساسی در دولت نمی‌بینند چرا که با جنایتکارانی نظیر نصیری و همایون غیر از دستگیری هیچ رفتار دیگری نشده است و باید محاکمه آنها انجام گیرد. کشتار در مشهد آشتی را با مانع مواجه می‌سازد. آنها به لیستی از اسامی افراد اشاره کردند که امروز صبح انتشار یافته و در آن ادعا شده است که افراد فوق مقادیر زیادی پول به خارج از کشور فرستاده اند. مأمور سفارت به آنها گفت که لیست مزبور ساختگی است و آنها عاقبت متقاعد شدند. در پاسخ سئوال ما آنها گفتند: «نطق ازهاری جملات خوبی داشت اما ما منتظر عمل او هستیم.» 4- بازاریان و رابط، دولت را به خاطر شکست در ایجاد حتی تماس اولیه با گروههای اجتماعی یا مقابله با وضعیتی که اساساً قابل کنترل است، محکوم کردند. به عنوان مثال «آخوند»های زیادی، (یا ناطقین مذهبی) از خمینی شهریه دریافت می‌کنند و در ماه محرم رژیم

را مورد حمله قرار خواهند داد. کسان زیاد دیگری و حتی بعضی از افرادی که در حال حاضر از خمینی تبعیت می‌کنند اگر پول دریافت کنند صرفاً به نطق‌های مذهبی می‌پردازند. اسلامی‌نیا ده روز است که از دولت مصرانه می‌خواهد که این کار ساده را انجام دهد ولی کسی گوشش به این حرفها بدهکار نیست. او و سایر بازاریان نظیر او از جیب مبارک خودشان دارند این پول را می‌پردازند! همچنین وقتی رابط وقایع مشهد را شنید به ازهاری تلفن زد و از او مصرانه خواست که با آیت‌الله‌ها تماس بگیرد و تأسف خود را اظهار بدارد. ساواک و یا کس دیگری باید در این امر مداخله کرده باشد چرا که ازهاری هیچ تلفنی به آنها نزد. گروهی از اعضاء اتاق بازرگانی می‌خواهند که با شاه در مورد مسایل صحبت کنند ولی ساواک و دیگرانی که در اطراف شاه هستند مانع می‌شوند. ساواک می‌گوید که پیغامی به شاه خواهد رساند، ولی کسی نمی‌داند که آنها این کار را می‌کنند یا نه؟ شاه باید با تجار و رهبران مذهبی حداقل هر 6 ماه یک بار ملاقات کرده و به مسایل آنها اشراف پیدا کند.

5- در انتهای ملاقات رابط مأموران سفارت را به کناری کشیده و از آنها خواست که پرزیدنت کارتر این قدر خود را به شاه نبندد. درست است که باید از شاه حمایت کرد ولی نه به این شیوه. او شعاری را عنوان کرد که از هر گوشه شهر شنیده می‌شود. (شاه جنایت می‌کند، کارتر حمایت می‌کند.) سولیوان

لیست کارکنان بانک مرکزی ایران در مورد خروج سرمایه‌ها

سند شماره 223 خیلی محرمانه29 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11700به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - فوری موضوع: لیست کارکنان بانک مرکزی ایران در مورد خروج سرمایه‌ها 1- شروع متن بدون طبقه‌بندی: حدود روز 26 نوامبر لیستی از ایرانیانی که ظرف دو ماه قبل از 22 اکتبر از طریق بازارهای غیرتجاری سرمایه‌هایی را به خارج از ایران انتقال داده اند انتشار یافت. این لیست از طرف انجمن کارکنان بانک مرکزی تهیه شده بود. این لیست حداقل به دست یکی از روزنامه‌های محلی به نام آتش رسیده و قسمتی از آن در 27 نوامبر چاپ شده است. این لیست 119 نفره از طریق محاوره و به دنبال تلاشهای گردآورندگان آن توزیع شده است و در محافل تهران 102 نام مختلف بیش از سایر اسامی بر سر زبانها افتاده است. این اسامی شامل مقامات برجسته نظامی و دولتی ایران، تجار و خانواده سلطنتی می‌باشد. شیرازی مدیرکل امور بین‌المللی بانک مرکزی و دادستان کل وزارت دادگستری در شب 28 نوامبر بیانیه‌های عمومی صادر نمودند. شیرازی در این بیانیه اظهار می‌دارد اسامی و ارقامی که در لیست آمده ساختگی بوده و هیچ ربطی به واقعیت ندارد. دادستان نیز گفت که بازرسانی، به بانک مرکزی اعزام خواهند شد تا در مورد ادعای انتقال سرمایه تحقیق نمایند و اگر این امر حقیقت نداشته باشد تهیه‌کنندگان این لیست قلابی محاکمه خواهند شد. رادیو بی‌بی‌سی در 28

نوامبر تمامی لیست و همچنین تکذیب بانک مرکزی و درخواست دادستانی کل برای تحقیق در این مورد را منتشر نمود. در این لیست اسامی و مقدار پول منتقل شده بر حسب میلیون تومان (معادل 10 میلیون ریال) ذکر شده است و در پایان لیست اضافه شده که 17 فقره انتقال پول به کمک پاسپورتهای سیاسی به حسابهای شخصی صورت گرفته است که جمع آنها بالغ بر 5/12882 میلیون تومان می‌شود. این رقم بر اساس نرخ خرید و فروش غیرتجاری دلار که 6/70 ریال به ازاء هر دلار می‌باشد معادل 8/1 میلیارد دلار (دلار 714/716/824/1) می‌باشد (نسخه‌ای که از این لیست نزد ما می‌باشد واضح است اما شکل ظاهری ارقام 2 و 3 نزدیک به هم بوده و ممکن است در هنگام مقایسه جمع ریز ارقام با جمع کل اشتباهاتی صورت گرفته باشد). پایان متن بدون طبقه‌بندی.

2- شروع متن (خیلی محرمانه)- فرهنگ مدیرکل کنترل مبادلات ارزی در 28 نوامبر به کارمند سفارت گفت که این لیست غلط است. وی گفت انتظار دارد بانک مرکزی علناً آن را تکذیب نماید و بعداً چنین شد. وی به منظور اثبات نظریه خود گفت حاصل جمع این لیست، که بر اساس گفته کارمندان در اعلامیه مربوط فقط شامل انتقال مواردی بیش از 10 میلیون تومان است، بیش از تمام مبادلات ارزی بانک مرکزی از طریق بازارهای غیرتجاری در طول آن دو ماه می‌باشد. این مبادلات دقیقاً حدود یک میلیارد دلار بوده است. فرهنگ گفت که کل این اقدامات ربطی به بانک مرکزی ندارد و هیچ‌کدام از کارمندان بانک (که اکثر آنها در حال حاضر اعتصاب کر‌ده‌اند) مسئولیت چنین اقدامی را نپذیرفته و تاکنون مقامات بانک مرکزی نیز به هیچ‌کدام از آنها مظنون نشده اند. لذا تصور می‌شود که این لیست ساختگی از خارج (از بانک مرکزی - م) باشد، ظاهراً دو یا سه نفر از اشخاصی که نامشان در لیست آمده بیش از شش ماه پیش فوت کرده اند.

3- کورس معاون وزارت اقتصاد و دارایی به کارمند سفارت گفت علیرغم اینکه این لیست ساختگی می‌باشد به طور کلی یک کار جعلی بسیار خوبی بوده است زیرا به نظر می‌رسد مبالغ ذکر شده در آن با دارایی واقعی یا آنچه که مردم در مورد اشخاص تصور می‌کنند تناسب دارد. این مسئله که حتی برای اشخاص متمول «تبدیل» داراییها در سطوحی بالغ بر 5/59 میلیون دلار در یک دوره دوماهه بسیار مشکل است توسط بسیاری از ایرانیان متفکر ندیده گرفته می‌شود. منافع سفارت از جمله آمریکاییان به خوبی آمادگی دارند تا صحت چنین لیستی را بپذیرند. لذا علیرغم تکذیب دولت ایران به آبروی این اشخاص صدماتی وارد می‌شود و اشتهار به فساد رژیم که قبلاً مستندات خوبی داشته و حمایت آن از مفسدین بیش از گذشته تقویت می‌شود.

4- (شروع متن بدون طبقه‌بندی) این لیست پیوست اعلامیه‌ای است به شرح زیر:

با مطالعه دقیق موارد زیر و لیست پیوست که 5 برگ می‌باشد می‌توانید بعضی از جنایتکاران و اقدامات آنها در ایران را بشناسید: در طی ماههای شهریور و مهر 1357 (23 اوت الی 22 اکتبر 1978) مبلغ هنگفتی از مبادلات ارزی غیرتجاری از طریق بانکهای مختلف به

خارج منتقل شده‌اند. مبالغ عمده این مبادلات (که بیش از ده میلیون تومان باشد) در لیست صفحات بعدی ذکر شده‌اند. کاملاً واضح است که علاوه بر این مبالغ، حجم عظیمی از مبادلات کمتر از 10 میلیون تومان نیز به خارج منتقل شده است. این پولها علاوه بر مبالغ هنگفتی است که از طریق بانکهای خاص و بر اساس قوانین مبادلات تجاری که در اختیار عموم قرار ندارد به خارج منتقل شده اند.

تذکر: افراد خاصی بیش از یک بار ارز به خارج منتقل کرده‌اند و لذا اسامی آنها نیز بیش از یک بار در لیست آمده است.علاوه بر این فرایند انتقال داراییها به خارج در طول ماههای بعد ادامه داشته است و اعلامیه مربوط به آنها متعاقباً تهیه خواهد شد. امضا انجمن کارمندان بانک مرکزی ایران 5- لیست به شرح زیر است، مبالغ بر حسب میلیون تومان (یعنی هر 10 میلیون تومان یک واحد است و هر تومان معادل 10 ریال) است:

کریم پاشا بهادری جمشید بزرگمهر مصطفی فاتح جمشید خبیر سرلشگر جهانبانی ایرج وحیدی محمدهادی قوامیان غلامرضا کیانپور محمود خیامی سرلشگر محسن هاشمی‌نژاد سرلشگر حسن طوفانیان تقی مصدقی منصور روحانی سرلشگر غلامعلی اویسی سرلشگر منوچهر مزین شجاع‌الدین شفا 5/47 48 41 42 239 41 31 37 240 48 280 57 68 121 370 70رضا قطبی منوچهر گنجی حبیب لاجوردی دکتر جهانشاه صالح دکتر شیخ‌الاسلام‌زاده ابوالفتح آتابای خسرو اکمل ابوالحسن دیبا عزت یزدان‌پناه پروفسور انوشیروان پویان عبدالله ریاضی بهرام بهرامی دکتر داوود کاظمی شهین برخورداریان همایون جعفرانصاری غلامرضا نیک‌پی 85 26 210 42 48 72 51 22 22 52 45 22 18 25 29 52 پرویز ثابتی خداداد فرمانفرمائیان شهریار پهلوی‌نیا پرویز صفاری آذر ابتهاج یوسف خوش‌کیش شهرام پهلوی‌نیا شهرزاد پهلوی‌نیا سرلشگر علی حجت نادر اکرمی عبدالقاسم خردجو سرلشگر فردوست جمشید آموزگار پروفسور جمشید اعلم اردشیر زاهدی هوشنگ نهاوندی صفی اصفیا سرلشگر ضرغامی رضا فلاح احمد خیامی عبدو شاه‌امیری مهندس محمد غیاثی محمدرضا یوسفی دکتر شمس‌الملوک مصاحب مصطفی منصوری جمشید اشرفی دکتر کاظم وحیدی فریدون میکده علی‌محمد بنکدارپور مرتضی وکیل‌زاده دکتر ارستو [ارسطو] فخرشفایی مهندس ابراهیم زنگنه دکتر عز‌ت الله نورایی احمد مقدم رسول رحیمی مهندس سیروس ارجمند غلامعلی سیف‌نادری سرلشگر خسروانی پری دولو قاجار مصباح جالینوس عطاءالله خسروانی آقاخان بختیار مهدی ابوسعیدی باقر مستوفی 135 116 370 145 85 21 420 290 47 22 28 45 42 42 92 51 45 50 115 371 18 52 41 280 31 35 15 16 31 19 24 42 19 54 82 95 23 57 42 32 22 36 20 28عبدالحسین سمیعی منوچهر تسلیمی محمد ظهیری کامبیز آتابای

سرلشگر بدره‌ای سرلشگر محمد نصیری دکتر سید حسن امامی ابوالحسن دیبا حبیب لاجوردی دکتر جهانشاه صالح دکتر محمدحسن دیبا سرلشگر دکتر ایادی نوری اسفندیاری احمد کاشانی علی نیکپور احمد بنی‌پور جعفر منصوریان فاطمه خزیمه اعلم دریادار ظلی هوشنگ اربابی مهندس حسن رمزی عطایی اصغر طلایی مینایی مصطفی قلی رام دکتر ضیاءالدین امینی احمد وهاب‌زاده هوشنگ ثابتی سرلشگر مجید اعتمادمقدم شهریار رضایی محمدعلی خرم منصور یاسینی مهندس ف. فرمانفرمائیان فرشید اسفندیاری محمود اخوان مهرداد پهلبد محسن دعا محمدتقی برخوردار

حسن سامی دکتر منوچهر شاه‌قلی سرلشگر امیرقلی ضرغام محمد خسروشاهی رضا فلاح باقر مستوفی امیر نویدی سرلشگر اسدالله ثانی28 27 28 22 48 380 21 182 52 27 44 270 80 85 221 16 21 27 27 22 25 15 22 27 62 17 21 186 79 78 47 22 47 223 21 31 41 51 27 62 65 21 18 22 تذکر: 17 اعتبار انتقالی از طریق کدهای دیپلماتیک به حسابهای شخصی در بانکهای سوئیس، فرانسه و ایالات متحده که بالغ بر 3750 میلیون تومان می‌باشد. (پایان متن بدون طبقه‌بندی). سولیوان

یک اعتصاب عمومی در شرف انجام است.

سند شماره 224 خیلی محرمانه شماره گزارش: 166902917829 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوائی، منطقه 72 - تهران، ایران.

به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

مرجع: 42 HQCR عنوان: گروههای آشوبگر محلی: یک اعتصاب عمومی در شرف انجام است.

16- خلاصه: (خیلی محرمانه) اعتصاب پیش‌بینی شده، در دوم دسامبر 1978 شروع می‌شود. بر اساس گزارشات، دولت قصد دارد مقررات منع عبور و مرور 48 ساعته در خلال روزهای عزای عمومی در تاریخ 10 و 11 دسامبر 1978 برقرار کند. شاید دولت به منظور تشویق عکس‌العمل نارضایتی نسبت به تظاهرات مخالفان مذهبی، ادامه اغتشاشات را نادیده بگیرد.

22- جزییات:

الف - (بدون طبقه‌بندی): این گزارش شامل اطلاعات خام می‌باشد لذا طرحها و سیاستها نباید تنهایی بر اساس گزارش، ارائه و یا تغییر داده شوند.

ب - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبری، یک کارمند بسیار معتبر آمریکاست که به شرح زیر گزارش داد: شروع یک اعتصاب عمومی گسترده در دوم دسامبر سال 1978 که اولین روز ماه مذهبی محرم است، پیش‌بینی می‌شود. هرچند که در مطبوعات بین‌المللی شایع شده که آیت‌الله خمینی اصراری به برپایی یک اعتصاب عمومی نداشته اما وی در حول و حوش آن صحبت کرده است. تاریخ اطلاع 28/11/78 - تاریخ تهیه گزارش 28/11/78 - ارزیابی: ب - 2.

ج- (محرمانه) منبع خبری، مأمور بسیار معتبر آمریکاست که به شرح زیر گزارش داد: یک ایرانی که منبع خبری وی را بسیار معتبر می‌پندارد و موقعیت اداری او در دولت به وی اجازه نزدیکی و تماس با مقامات بالای دولتی را می‌دهد، از گفتگو با ژنرال غلامرضا ازهاری نخست‌وزیر ایران اطلاعات زیر را گزارش کرد.

1- دولت شروع یک اعتصاب سراسری گسترده را در شرکت نفت و در روز دوم دسامبر 1978 پیش‌بینی می‌نماید.

2- نقشه جاری دولت برای روزهای 11 و 12 دسامبر 1978، برقرار نمودن مقررات منع عبور و مرور به مدت 48 ساعت است.

3- اعتقاد جدی این است که به امید پیدایش حرکت مخالفی بر علیه آیت‌الله خمینی و پیروانش اجازه داده شود که اعتصابات، آشوبها و هرج و مرج عمومی ادامه یابد.

4- دولت ممکن است کریم سنجابی، رهبر جبهه ملی را که در زندان به سر می‌برد، به امید اینکه وی دولت نظامی فعلی را مورد تأیید قرار دهد در آینده بسیار نزدیک آزاد کند.

نظریه تهیه کننده: (خیلی محرمانه) ماه محرم که ماه مذهبی مسلمانان شیعه و ماه عزاداری بیاد شهادت امام حسین(ع) رهبر مذهبی شیعیان می‌باشد، از دوم دسامبر شروع می‌شود. این ماه به طور کامل ماه عزاداریست و در طی روزهای هشتم و نهم (عاشورا) عزاداری گسترده‌ای انجام می‌شود. در این روزها دسته‌های بزرگ عزاداران در حالیکه بیشتر آنها بر تن خود شلاق و زنجیر می‌زنند، در سراسر کشور به حرکت درمی‌آیند. نیروهای امنیتی نیز طبیعتاً با این دسته ها به حرکت درمی‌آیند تا بیشتر مراقب متعصبان توبه کار باشند تا از انجام بی‌نظمی جلوگیری نمایند. این ماه معمولاً یکی از ماههای پر تب و تاب می‌باشد که امسال به دلیل ناآرامیهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی فعلی بر شدت آن افزوده خواهد شد. پیرو گزارش منابع خبری احتمال وقوع اعتصاب عمومی بسیار گسترده، زیاد می‌باشد. اعتصابی درازمدت و با ابعاد گسترده یقیناً بر شدت ناآرامیهای کنونی خواهد افزود. گزارش شده که اکثر شهرهای بزرگ ایران با کمبود بنزین و کپسولهای گاز مواجهند هر چند که قطع جریان برق به طور اعلام نشده تقریباً به صورت یک رویداد روزانه درآمده است. بررسیهای مکرر که توسط دولت ایران در ایجاد یک حرکت مخالف علیه آیت‌الله خمینی صورت گرفته اگر به خوبی دنبال شود احتمال دستیابی به بعضی از نتایج مطلوب وجود دارد.

گزارش سیاسی امنیتی 29 نوامبر

سند شماره 225 خیلی محرمانه29 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11702به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی امنیتی 29 نوامبر خلاصه گزارش: فرصتها جهت تشکیل دولت ائتلافی قبل از عاشورا از بین می‌رود. دولت

ایران مقررات گردهمایی‌های مذهبی روزهای محرم را اعلام می‌کند. راهپیمایی ممنوع است. ولی مراسم دیگر در صورتی که به پلیس اطلاع داده شود اشکالی ندارد. قطع جریان برق در 28 نوامبر در اصفهان و تهران. تظاهرات کوچک. لاستیک اتومبیل شهروندان امریکایی در تهران پاره شد. رادیو بی‌بی‌سی دعوت خمینی برای اعتصاب عمومی در دوم دسامبر را گزارش می کند. شایعه اعتصاب شرکت نفت مردم را به پمپ بنزینها کشانده است. ولی تا مدتی ذخائر کافی است. پایان خلاصه گزارش.

1- برداشت عمومی حاصل از تماسهای سفارت با مخالفان و دیگران (که در تلگرافهای جداگانه بعدی گزارش می‌شود) حاکی از آن است که فرصتهای تشکیل دولت ائتلافی قبل از عاشورا (11 دسامبر) به سرعت دارد از دست می‌رود. دولت ایران و رهبران مخالفین هنوز بر سر نکات اصلی اختلاف‌نظر دارند، و فشار فعالیت خمینی در روزهای اخیر بیانگر آنست که وی هرگز آماده پذیرش سازشی حتی با سکوت در برابر آن هم، نیست. اکثریت قریب به اتفاق مردم ایران خود را جهت مقابله با دولت در ماه محرم مجهز می نماید. نشانه‌هایی وجود دارد که اکثر رهبران مذهبی میانه‌رو دارند از نظریه برخورد خونین و خشن دست می‌کشند و در جستجوی روشهای دیگری جهت اعمال فشار به دولت می‌باشند. به هر حال، نتایج را عمدتاً روند حوادث روشن خواهد ساخت. مذهبیها و بازاریان به دولت فشار می‌آورند که آرام و سنجیده عمل نماید تا از تحریک مردم اجتناب شود.

2- در میان سردرگمی‌ها سرانجام دولت برنامه خود را در رابطه با مقررات و گردهماییهای ماه محرم اعلام نمود. این برنامه چنان که از ترجمه رسمی اعلامیه به دست می‌آید به قرار زیر است. دولت می خواهد که عزاداری برای امام حسین، آرام، سنگین و با نظم برگزار گردد و تمامی رهبران مذهبی را به ممانعت از خرابکاران جهت کشاندن مراسم به مقاصد سیاسی فرامی‌خواند. دولت ایران قاطعانه اعلام می‌دارد که راهپیمایی گروههای عزادار مطلقاً ممنوع است. برگزارکنندگان مراسم رایج موظفند که پلیس را از چنین مراسمی باخبر سازند تا آنان بتوانند آرامش را حفظ نمایند. در شهرهایی که حکومت نظامی برقرار است، مراسم بعد از ساعت منع عبور و مرور آزاد است به شرطی که مقامات حکومت نظامی آن را تأیید نمایند. برگزارکنندگان مراسم عزاداری نباید به خرابکاران اجازه اخلال بدهند، به هر حال چنانچه حادثه‌ای پیش آید دولت برخلاف خواسته خود و فقط به خاطر حفظ جان و مال مردم به اقدام جدی دست خواهد زد. منابع خبری ما نقل می‌کنند که دولت قبل از صدور این مقررات آنها را با بعضی از رهبران مذهبی در میان گذاشته است. منابع پلیس به سفارت اطلاع می‌دهند که در حال حاضر هیچ‌گونه تغییری در ساعات منع عبور و مرور داده نشده مگر آنکه اتفاقات مشخصی در آینده کاهش ساعت منع عبور و مرور را ایجاب نماید. در هر صورت، شایعات فراوانی در تهران و شهرستانها وجود دارد که حاکی از آن است که در اوج روزهای عزاداری (11- 9 دسامبر) مقررات منع عبور و مرور از ساعت 6 صبح تا 6 بعد از ظهر خواهد بود.

شنیده‌های دیگر، عبور و مرور 48 ساعته‌ای را در روزهای دهم و یازدهم دسامبر خبر می‌دهد. ما هیچ‌گونه اطلاعی نداریم که نشان دهد چنین حکایاتی چیزی جز شایعات نیستند. احتمال دارد که شاید از دهان لق طراحان احتمالی و فرعی دولتی در گفتگوهای خانوادگی عنوان شده باشد.

3- تمامی تهران واقعاً شب 28 نوامبر از قطع سه ساعته جریان برق در ناراحتی به سر برد. اصفهان دو بار قطع جریان برق داشت که روی هم 6 ساعت بدون برق بود. شیراز در شب 28 نوامبر متحمل یک ساعت قطع برق شد. رادیو بی بی سی در بخش برنامه فارسی زبان خود در شب 28 نوامبر اعلام کرد که خمینی مردم را جهت اعتصاب عمومی در دوم دسامبر فرا می‌خواند (اول محرم). کارکنان برق در اصفهان تاکنون اعلام کرده‌اند که آنها به این اعتصاب احترام گذاشته و به مدت 24 ساعت دست از کار خواهند کشید و شهر در تاریکی کامل به سر خواهد برد (که این خود موجب قطع آب بعد از سه ساعت نخست یا کمی بیشتر می‌شود). در ارتباط با شایعات مبنی بر کمبود بنزین، مردم تهران در مقابل پمپ بنزینها صفهای طولانی تشکیل داده‌اند. شرکت ملی نفت ایران اصرار دارد که بنزین فراوان است. کارکنان بعضی از پمپ بنزینها گاهگاهی دست از کار می‌کشند. ممکن است وحشت و اضطراب اوج گیرد. مثل شب 28 نوامبر کمبودی نیست، چنانکه پالایشگاه تهران اندکی بر تولید خود بیافزاید در آینده گاهی مقداری کمبود وجود خواهد داشت. پالایشگاه تهران دو هفته است که نیمی از گنجایش خود را تولید می‌کند، و ذخیره به مقدار همیشگی نخواهد بود. دعوت قبلی خمینی برای اعتصاب علیه صدور نفت در اینجا تحریف شده و ممکن است فشار روانی را افزایش دهد.

4- در روزهای 28 نوامبر ما با تظاهرات کوچکی برخورد داشته‌ایم. در تهران، پلیس و ارتش برای متفرق نمودن جمعیت 60-50 نفری که در خیابان شاهرضا جمع شده بودند مجبور به تیراندازی هوایی شدند و تا آنجایی که می دانیم هیچ تلفاتی نداشت. در شرق تهران در خلال تاریکی شب به علت قطع برق، دو یا سه گروه با فانوس گرد آمدند که پلیس آنها را پراکنده ساخت. تظاهرات کوچکی در شیراز در اوایل شب 28 نوامبر توسط پلیس در هم شکست.

در اصفهان، قطع برق در روز گروههای بسیاری از مردم را در غیر ساعات منع عبور و مرور به خیابانها کشاند، ولی به آرامی متفرق شدند. هواپیمایی ایران در روز 28 نوامبر به اصفهان و شیراز پرواز نکرد. بعضی از کارکنان مخالف در هواپیمائی ایران امروز با اعلام اینکه هواپیمائی در اعتصاب به سر می‌برد در فرودگاه مهرآباد مسافرین را برمی‌گردانند. به هرحال، تکرار می‌کنم وضعیت کاملاً روشن نیست. اطلاع داریم که 18 نفر از کارکنان هواپیمایی ایران را دستگیر کرده‌اند و بقیه کارمندان تهدید به اعتصاب کرده‌اند. ادامه اعتصابات عمومی بانکها مبادلات قانونی ارز خارجی و عملیات بانکی را سخت‌تر کرده است. (گسترش اعتصابات در تلگرافهای جداگانه گزارش خواهد شد). سولیوان

وضعیت کنونی در ایران

سند شماره 226 خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان شماره گزارش: 684605517829 نوامبر 1978 - 8 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت کنونی در ایران 16- خلاصه: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) این گزاش حاوی اطلاعاتی در ارتباط با گفتگوهای شنیده شده از مقامات عالی‌رتبه در مورد وقایع اجتماعی تهران می‌باشد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در خلال دو هفته گذشته مأمور گزارشگر فرصت شنیدن گفتگوهای متعدد فیمابین افسران عالی‌رتبه نظامی در تهران را داشته است. اکثریت این افسران عالی‌رتبه رؤسای اداری و یا معاونین آنها هستند و در اغلب موارد افسران جوان و فعالی می‌باشند.

الف- در ارتباط با مذهب در ایران: 99 درصد مردم ایران نمی‌دانند که چگونه نماز بخوانند.

اکثریت مردم ایران مسلمانان قرص و محکمی نیستند. به هر حال تعداد معدودی آدمهایی هستند که برای مردم دردسر درست می‌کنند (شاید 1000 نفر باشند) و باید دستگیر شده و تیرباران شوند و پس از آن دیگر هیچ مشکل مذهبی وجود نخواهد داشد.

ب- در ارتباط با حکومت نظامی: اگر دولت نظامی تصمیم بگیرد، باید حکومت نظامی برقرار گردد و آنگاه قانون آن نیز به اجرا درآید. وقتی که اجازه هر نوع تظاهراتی صادر می‌شود، طبیعتاً مردم شما را ضعیف می‌پندارند. حکومت نظامی باید حتی اگر به قیمت کشته شدن بسیاری از مردم تمام شود، برقرار گردد. اگر یک بار مردم بفهمند که شما قانون را اجرا خواهید کرد در آن صورت آنها از قانون اطاعت خواهند کرد.

ج - در ارتباط با شهرهای کوچکی مانند قم که سرچشمه اصلی نارضایتی هستند: این‌گونه شهرها را باید محاصره کرد و در صورت نیاز تخریب و ویران نمود. به گروه کوچکی از شهروندان ناراضی نباید اجازه اخلال در تمامی کشور را داد.

د - در ارتباط با اعتصابات و اعتصاب‌کنندگان: هر گروهی که اعتصاب کنند و یا از اعتصاب‌کنندگان حمایت نمایند، علیه مصالح مملکت عمل می کنند. رهبران اعتصاب باید دستگیر، زندانی و یا تیرباران شوند. اشخاصی که خودسرانه و عملاً به صنایع آسیب می‌رسانند باید تنبیه شوند. از این کارها انجام گیرد دیگر اعتصابی وجود نخواهد داشت.

ه- در ارتباط با رادیو بی بی سی: رادیوی بی بی سی یک سازمان کمونیستی است و افراد آن صدای مخالفین رژیم شاه هستند. باید روی این ایستگاه و برنامه‌های آن پارازیت انداخت. مردم نباید به دروغها گوش دهند.

و- در ارتباط با آمریکا و پرزیدنت کارتر: بسیاری از مشکلات ایران مستقیماً به آمریکا و

جیمی کارتر مربوط می‌شود. به منظور فروش اسلحه آمریکایی او با برنامه حقوق بشر خود از شاه باج گرفته است. آمریکا نباید گرفتار چنین مسایلی گردد. ما باید مثل کشورهای دیگر، هر آنچه را که باید در کشورمان انجام پذیرد، انجام بدهیم.

ز- در ارتباط با شاه: ما در ارتش، شاه و آنچه را که او برای کشور می‌خواهد درک می‌کنیم. او پدر ماست و ما فرزندان او (معذلک مأمور گزارشگر مجبور است به هر ناسزاگویی نسبت به شاه و یا شهبانو که از جانب هر افسر ارتشی صورت می‌گیرد، گوش دهد) ح - در ارتباط با شوروی: شوروی سرزمین ما، بنادر و نفت و گاز ما را می‌خواهد. آنها در پشت سر بسیاری از آشوبها در ایران هستند. آنها از تروریستها حمایت و به آنها کمک می‌کنند.

نظریات تهیه‌کننده: گفتگوها و کنایات فوق، تصویر کلی آنچه را که در محافل نظامی تهران مورد بحث قرار می‌گیرد را نشان می‌دهد. این گفتگو به منظور روشن ساختن آنچه که افسران عالی‌رتبه نظامی در حضور وابسته نظامی آمریکایی مطرح می‌سازند، گزارش می‌شود.

وضعیت ناآرامیها در ایران

سند شماره 227 بدون طبقه‌بندی شماره گزارش: 684605547830 نوامبر 1978 - 9 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت ناآرامیها در ایران 16- خلاصه: در شب 29 نوامبر یک عنصر از آمریکن بل اینترنشنال با گروهبان کن ولش از دفتر وابسته نظامی در تهران ملاقات نمود و اعلامیه‌ای را که طی روز در سازمانش منتشر شده بود به او مسترد نمود. این گزارش محتوای این سند را منعکس می‌سازد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: اطلاعیه زیر از اعلامیه ارائه شده به گروهبان کن ولش از این اداره، استخراج شده است.

«خارجیانی که دولتشان به هر نحوی از رژیم شاه حمایت می‌کند بدون تردید شما از حرکت آزادیبخش فعلی در ایران، کشور ما آگاه هستید. هدف ما به طور کلی، سرنگونی حکومت خودکامه سلطنتی در داخل کشور و استثمار خارجی است. ما می‌خواهیم یک جمهوری اسلامی در ایران برقرار نمائیم به گونه‌ای که بتوان آزادانه و با کسب آزادی و بر اساس عدالت زندگی نمود و روابط با سایر کشورها بر اساس احترام متقابل و صداقت برقرار کرد.

آگاهانه یا ناآگاهانه شما منافع دشمن ملت ما را به طرق مختلف مستحکم‌تر می‌سازید بنابراین حضور شما در ایران به صورت مانعی برای انقلاب، محسوب شده است. ما به شما و خانواده شما یک ماه فرصت می‌دهیم که ایران را ترک نمائید. پس از آن ما همه خارجیان

باقیمانده را دشمنان خود منظور می‌داریم و با آنها بر حسب اینکه چه کسانی باشند (بر حسب دسته‌بندی و گروهی که هستند) خواهیم جنگید. به علت رفتار تفاهم‌آمیز مردم و دولت فرانسه در قبال مقام عالیرتبه مذهبی ما، امام خمینی، فرانسویان در پایان این مهلت مستثنی خواهند بود و همچنین خبرنگاران خارجی نیز استثناء هستند. ما از همه مردمان خواسته‌ایم که بر حسب امکاناتشان یک لیست از آدرسهای خارجیان، کارخانجات و شرکتهای خارجی در منطقه خودشان تهیه کنند و در محل خود را برای درگیری آماده نمایند.» امضا شده توسط PAND دانشگاه برای جمهوری اسلامی در ایران.

نظریات تهیه‌کنندگان: منبع اظهار داشته است که قبلاً نیز از این نوع اعلامیه‌ها در سازمانش پخش شده‌اند. برابر گزارش او این اعلامیه را پس از خروج کوتاه مدتی از دفترش روی میز کارش پیدا کرده است. او معتقد است که یک ایرانی عضو شرکت مسئول پخش این اعلامیه‌ها است. او این اداره را از اعلامیه‌های دیگری که دریافت نماید مطلع خواهد ساخت.

در مورد «PAND دانشگاه برای جمهوری اسلامی ایران» اولین باری است که این سازمان توسط افسر گزارش دهنده شناسایی شده است. اطلاعات بیشتر در مورد سازمان مزبور اگر دریافت شود، گزارش خواهد شد.

گزارش سیاسی - امنیتی، 30 نوامبر

سند شماره 228 خیلی محرمانه30 نوامبر 1978 - 9 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11754به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

جهت اطلاع: سفارتخانه‌های آمریکا در ابوظبی، آنکارا، بن، دوحه، اسلام آباد، جده، کابل، خارطوم، کویت، لندن، مسکو، مسقط، دهلی‌نو، پاریس، رم، توکیو.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 30 نوامبر خلاصه: نزدیک شدن محرم موجب بروز نگرانیها و پدید آمدن شایعاتی می‌شود ولی ایران نسبتاً آرام است. گزارشات واصله از وقوع تظاهرات در همدان، مشهد، گرگان و بابل حکایت می‌کند. برنامه‌های تلویزیونی به دلیل اعتصاب کاهش یافته است. از قرار معلوم دولت، نظامیها را از شهرهای مشهد و رضائیه خارج کرده است. مجلس سنا لایحه‌ای در جهت انحلال بازرسی شاهنشاهی و استخدام قضات خارجی تهیه می‌کند. این طور که شایع شده نابغ مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران می‌شود. پخش سرمقاله تایمز از بی‌بی‌سی در مورد اینکه شورای سلطنت جانشین ستاد خواهد شد موجب شد تا همه در این مورد صحبت کنند. هیأت علمی دانشگاه اصفهان به رئیس‌جمهور کارتر به خاطر حمایت از شاه اعتراض می‌کند. پایان خلاصه.

1- نزدیک شدن محرم به طور غیرمعمول موجب تشدید شایعات می‌شود ولی ایران کلاً نیم‌روز آرامی دارد. گزارشات تأیید نشده‌ای دال بر وقوع تیراندازی در روز گذشته در محوطه

شهربانی در مرکز شهر تهران دریافت کرده‌ایم. از قرار معلوم تظاهراتی در همدان، گرگان، مشهد و بابل صورت گرفته است. کنسولگری تبریز گزارش می‌دهد که اوضاع آرام است.

2- پخش اخبار که تاکنون ضعیف بوده در حال حاضر که در آستانه محرم هستیم از کار افتاده است. انتظار می‌رفت (اگر چه هرگز رسماً اعلام نشد) که تلویزیون برخلاف معمول در طول سه روز 9 الی 11 دسامبر (تاسوعا - عاشورا و روز یازدهم محرم - مترجم) به دلیل حفظ شعائر دینی در این سه روز که از مهم‌ترین روزهای محرم است تعطیل باشد.

اما دیروز در رستوران تلویزیون بین‌المللی برخوردی با سربازان به وجود آمد. سربازها کتک خوردند و سپس به صورت واحدهای مجهز نظامی وارد محوطه تلویزیون شده و به کارمندان بی احترامی کردند. کارگران تلویزیون بین‌المللی کار خود را ترک و اعلام کردند که تا روز 17 دسامبر اعتصاب می‌کنند. دست‌اندرکاران ترتیبی دادند تا به وسیله تعدادی از مجریان از یک کانال به زبان فارسی برنامه پخش شود ولی این افراد از یک طرف به وسیله مقامات حکومت نظامی تحت فشار قرار گرفته‌اند که سر کار بروند و از طرف دیگر اعتصابیون آنها را تهدید می‌کنند که با شروع ماه محرم هر کس سر کار برود عواقب سختی خواهد داشت. ارتش معتقد است که می‌توان تلویزیون ملی ایران را فعال نگهداشت. برنامه رادیو بین‌المللی ملی ایران ممکن است در همان فاصله زمانی به ساعات بین 12 تا 17 کاهش پیدا نماید. هیچ‌گونه موزیک روز از آغاز محرم در شانزدهم دسامبر پخش نخواهد شد.

(نظریه: در گذشته موزیک روز تنها در سه روز مقدس از برنامه رادیو تلویزیون حذف می‌شد.) وضعیت روزنامه‌ها تغییر نکرده است. یکی از روزنامه‌نگاران برجسته به سفیر گفت که بازار به اعتصابیون دستمزد پرداخت می‌نماید.

3- دولت اعلام کرد که در مشهد و رضائیه سلاحها را توقیف کرده است. مقادیرشان زیاد نبود، همه آنها سه یا چهار دوجین اسلحه بود، اما در تأیید اینکه مخالفین به سلاح دست پیدا کرده‌اند، خود یک عنصر جدید در چشم انداز مسایل امنیتی محسوب می‌شود.

4- مجلس سنا دیروز تشکیل جلسه داد و سلب مصونیت از سناتور علی رضائی از تهران را که شدیداً به فساد متهم است، تصویب نمود. نجفی وزیر دادگستری دو لایحه قانونی ارائه داد، یکی جایگزین کردن سازمانی جدید در وزارتخانه‌اش به جای بازرسی شاهنشاهی و دیگری دعوت به بازگشت مجدد قضاتی که استعفاء داده یا بازنشسته شده‌اند.

(نظریه: تهی‌سازی هیأت قضات اغلب به عنوان علت تأخیر عمده برای پیگیری مبارزه ضدفساد عنوان شده است).

سناتورها همچنین در مورد لیست جنجالی مربوط به کلاه‌برداران ایرانی که به گفته بعضی‌ها مقادیر هنگفتی پول را به خارج فرستاده اند، بحث کردند. یعنی، سناتور مخالف گفت که دولت و بانکهای عمومی احتمالاً این دروغ را صد بار انکار می نماید، اما مردم به قدری ایمانشان را نسبت به دولت از دست داده‌اند که آن را باور نخواهند کرد.

5- سفارت گزارش تأیید نشده‌ای در دست دارد که دکتر محمدعلی نابغ جانشین انصاری مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران خواهد شد. نابغ چندین پست کلیدی در صنعت نفت داشته است از جمله در این اواخر مدیر اکتشاف و تولید شرکت ملی نفت ایران بوده است. او در حال حاضر یک مشاور مخصوص می‌باشد.

6- رادیو بی‌بی‌سی در یک برنامه سراسری از سرمقاله تایمز لندن که شاه را دعوت می کند که به نفع شورای نیابت سلطنت کناره‌گیری کند گزراش می‌دهد. (یعنی شبیه به آنچه جبهه ملی پیشنهاد می‌کند). همراه با انتقادات شدید از بی‌بی‌سی و اینکه دولت ایران مصمم است تا دولت بریتانیا را مسئول بداند، این رویداد احتمالاً باعث فشار بیشتر ایران بر بریتانیا می‌شود تا مانع فعالیت شبکه گردد. چندین نماینده مجلس و تلویزیون ایران شدیداً واکنش نشان دادند. تلویزیون ملی ایران بی‌بی‌سی را صدای استعمار خواند.

7- کنسول اصفهان گزارش می‌دهد که استادان دانشگاه اصفهان نامه‌ای به رئیس جمهور کارتر می‌فرستند که در آن نسبت به حمایت او از شاه اعتراض شده است.

سولیوان

اقدامات خشونت‌بار ضدآمریکایی در ایران

سند شماره 229 اقدامات خشونت‌بار ضدآمریکایی در ایران تعریف حوادث خشونت‌بار:

اقداماتی که به قصد وارد آوردن جراحت به اشخاص و یا وارد آوردن خسارت به اموال صورت می‌گیرد.

کد رنگ:

 آبی: اقدامات تروریستی منجر به فوت یا جراحت اتباع آمریکا  قرمز: 1978 حملات با مواد منفجره آتش‌زا  مشکی: 1978 سایر اقدامات خشونت‌بار هیچ اقدام خشونت‌بار ضد‌آمریکایی تا تاریخ 6 اکتبر 1978 [14 مهر 1357] گزارش نشده است. از آن زمان تا کنون به طور متوسط روزی یک حادثه خشونت‌بار بر ضد منافع آمریکا صورت گرفته است، که به اشکال زیر بوده:

 حمله با مواد آتش‌زا یا آتش زدن اموال  پرتاب سنگ  حملات فیزیکی  تخریب اموال  بمب‌گذاری در منازل پرتاب سنگ بیش از 40 درصد حوادث ضدآمریکایی را شامل می‌شد و قربانیان اکثراً

ساکنین منازل یا خودروها بودند.

حمله با مواد آتش‌زا 25 درصد حوادث را تشکیل می‌داد که به صورت پرتاب بمب‌های آتش‌زا یا ریختن مواد قابل اشتعال بر روی خودروها و آتش‌زدن آنها بود.

 روند حوادث خشونت‌بار  حوادث ضدآمریکایی در ماه نوامبر سه برابر اکتبر بود.

 فزایش شدید حملات با مواد آتش‌زا.

 تعداد حملات فیزیکی نیز سه برابر شده است.

 بیشترین حملات ضدآمریکایی در روزهای 4 و 5 نوامبر صورت گرفت.

 الگوی بروز حوادث:

مناطقی که بیشترین تعداد آمریکایی در آن ساکن بودند شاهد بیشترین حوادث بود.

اطلاعات مفصل‌تری در مورد حوادث خشونت‌بار تا آزار و اذیت‌های معمولی وجود دارد.

اقدامات ضدآمریکایی در تهران 6 اکتبر تا 30 نوامبر1978 ماهیت رویدادماهتعداد کل اکتبرنوامبر آتش زدن منازل خودرو 1 1 3 8 4 9 پرتاب سنگ به اشخاص به اموال 3 7 2 9 5 16 حمله فیزیکی به افراد به خودروها 1 1 4 3 5 4 تخریب اموال منازل خودروها 0 0 1 6 1 6 پرتاب بمب به منازل عمل نکرده عمل کرده 0 0 1 2 1 2 جمع کل143953

اهداف حملات ماهیت رویدادهدفکل قربانیان حمله با مواد آتش‌زاخودروی شخصی7 منازل5 خودروهای شرکتی2 تاکسی1 خودروی دولتی116 پرتاب سنگاتوبوس کارگران قراردادی منازل مسکونی اتوبوس کارکنان نیروی هوایی آمریکا خودروی شخصی خودروی دولتی ساختمان‌های اداری اعضای ارتش اعضای خانواده پیمانکاران اعضای خانواده نظامیان تاکسی13 4 3 3 2 2 2 2 1 1 33 حملاتخودروی شخصی شهروندان غیرنظامی آمریکایی اتوبوس کارگران پیمانکار اعضای خانواده نظامیان تاکسی7 4 1 1 1 14 بمبگذاریمنازل خودروی شخصی خودروی دولتی هتل3 4 2 13 7 کل73

حوادث ضدآمریکایی در اصفهان 26 سپتامبر تا 27 نوامبر 1978 ماهیت رویدادماهجمع کل سپتامبراکتبرنوامبر حمله با مواد آتش‌زا منازل خودروها 1 1 1 5 2 18 4 23 پرتاب سنگ به اشخاص به اموال 1 0 0 3 5 2 6 5 حملات فیزیکی به اشخاص به خودرو 0 0 1 3 1 0 2 3 بمبگذاری ناموفق موفق 0 1 0 1 1 1 1 3 تخریب اموال0011 جمع کل3143148 اهداف حملات ماهیت رویدادهدفکل قربانیان حمله با مواد آتش‌زاخودروی شخصی25 رستوران‌ها2 منازل2 پارکینگ خودروها130 پرتاب سنگاعضای خانواده پیمانکاران 3 کارکنان پیمانکار3 فرزندان پیمانکاران2 اتوبوس‌ها2 ساختمان‌ها2

منازل1 خودروی شخصی114 بمبگذاریاتوبوس کارگران پیمانکار1 کلینیک1 منازل1 پارکینگ خودروها14 حملات خودروی شخصی2 اتوبوس مدرسه1 اعضای خانواده کارکنان وزارت دفاع 1 پیمانکار15 تخریب اموالمنازل11 جمع کل 54 حوادث ضدآمریکایی در شهرهای دیگر ایران اکتبر و نوامبر 1978 محل رویدادماهتعداد کل اکتبرنوامبر آبادان 202 اهواز 011 بوشهر 101 ایلام 202 خاتمی آب 101 کرمانشاه 202 مشهد 011 سنندج 011 سمنان 011 شیراز 112 جمع کل9514

ماهیت رویدادماهتعداد کل اکتبرنوامبر پرتاب سنگ به اموال به اشخاص 3 1 0 1 3 2 تیراندازی به اشخاص به اموال 0 0 0 1 0 1 حمله با مواد آتش‌زا به منازل به خودروها 1 0 1 2 2 2 حملات به اشخاص خودروها 1 1 0 0 1 1 تخریب اموال101 تظاهرات ضدآمریکایی101 جمع کل9514 اهداف حملات ماهیت رویدادهدفکل قربانیان حمله با مواد آتش‌زاخودروهای شرکتی3 خودروی شخصی1 منازل1 دفاتر1 پیمانکاران4 خودروهای شرکتی1 اتوبوس کارگران پیمانکاری1 منازل17 تیراندازیخانه تیمی11 حملاتاعضای خانواده پیمانکاران3 خودروهای شرکتی14

تخریب اموال کانون ایران و آمریکا 11 جمع کل 19 اقدامات خشونت‌بار ضد‌آمریکایی در تهران شمارهتاریخمحلحادثهقربانیرفرانس 16 اکتبرش.13، خ. 182 غربیتکه کاغذی مشتعل به داخل صندوق پُست انداخته شدپرسنل نیروی هوایی آمریکا 205 212 اکتبر نزدیک محل سکونت رییس هیئت مستشاریتعداد کمی از مردم (8) بر ضد او فریاد می‌زدند و سنگ پرتاب کردندسرهنگ نیروی هوایی220 318 اکتبرخ. 37 و زاگرس یک ایرانی یک دختر بچه 13 ساله را مورد ضرب و شتم قرار داداعضای خانواده229 423 اکتبرشناسایی نشدهشیشه پنجره منزل را شکستندشناسایی نشده232 523 اکتبردوشان تپه با سنگ به 11 اتوبوس حامل کارمندان حمله شدکارکنان شرکت لاکهید 233 624 اکتبرشناسایی نشدهپرتاب سنگ به سوی همسر یکی از کارکنانکارمند BHI234 724 اکتبرخیابان الیزابت مردم تاکسی حامل سه زن آمریکایی را برگرداندند و آن را آتش زدند، زنان فوق از صحنه گریختنداعضای خانواده BHI234 824 اکتبرخ. الیزابت پرتاب سنگ به سوی اتوبوس کارکنان TRWکارکنان TRW234 928 اکتبرپارکینگ موتوری هیئت مستشاری نظامی آمریکا پرتاب سنگ به سوی پرسنل نظامی آمریکا که وارد محوطه می‌شدند پرسنل نظامی آمریکا 236 1028 اکتبردوشان تپه در خ پدرثانی پرتاب سنگ به سوی 3 اتوبوس حامل پرسنل نیروی هوایی آمریکا پرسنل نیروی هوایی آمریکا 237 1128 اکتبر خ. پدر ثانی پرتاب سنگ به سوی خودروی نیروی هوایی آمریکا سرهنگ دوم آمریکایی237 1228 اکتبرخ. شهرداری و نارمک پرتاب سنگ به سوی اتوبوس کارکنان شرکت لاکهید کارکنان شرکت لاکهید 237

1328 اکتبرخ. سمنگان پرتاب سنگ به سوی اتوبوس حامل پرسنل نظامی آمریکا پرسنل نظامی آمریکا237 1428 اکتبردوشان تپه تظاهر‌کنندگان با مشت و لگد به جان یک خودرو افتادندغیرنظامی وابسته به وزارت دفاع 237 151 نوامبرشمال تهران حمله با بمب‌آتش‌از به خودروی متعلق به یک شرکت آمریکاییLSC251 161 نوامبر ش. 30 هنگامه آتش زدن یک خودروی شخصیسرهنگ دوم آمریکایی248 171 نوامبرنیاوران/کامرانیه حمله فیزیکی به شخص/جراحات جزییکارکنان شرکت لاکهید 249 184 نوامبر ساختمان ABI وارد آمدن خسارت به ساختمان بر اثر پرتاب سنگABI251 194 نوامبرساختمان GT&E وارد آمدن خسارت به ساختمان بر اثر پرتاب سنگGT & E251 204 نوامبر هتل اینترکنتینانتال مردم به لابی و کافی‌شاپ هتل حمله و آنجا را غارت کردندهتل اینترکنتینانتال 251 214 نوامبر دوشان تپه پرتاب سنگ به سوی خودروها از سوی تظاهرکنندگان کارکنان شرکت سیلوانیا 251 224 نوامبر دوشان تپه پرتاب سنگ به سوی خودروها از سوی تظاهرکنندگانکارکنان شرکت لاکهید 251 234 نوامبر دوشان تپه پرتاب سنگ به سوی تاکسی از سوی تظاهرکنندگانکارکنان شرکت پان‌آمریکن 251 244 نوامبر ش.23 مینا نئون خودرویی در منزل مدیر شرکت سوزانده شدLSC251 254 نوامبر بولوار الیزابت تظاهرکنندگان اتوبوس حامل کارکنان را متوقف و خسارات زیادی به آن وارد کردندکارکنان BHI251 265 نوامبرساختمان شرکت الکترونیک دیتا سیستمز اشغال ساختمان توسط کارکنان ایرانی و کتک زدن کارکنان آمریکاییکارکنان شرکت EDS 254 275 نوامبر وزارت کار کارکنان آمریکایی دولت ایران مورد ضرب و شتم قرار گرفتندکارکنان آمریکایی254 285 نوامبر تخت طاووس جمعیت خودرویی را که حامل 4 آمریکایی بود متوقف کردند و گفتند که می‌خواهند آمریکایی را بکشند2 کارمند شرکت استنویک و 2 کارمند شرکت USN 254

295 نوامبر پارکینگ موتوری هیئت مستشاری نظامی آمریکاتظاهرکنندگان با مشت و لگد بر 5 خودروی حامل آمریکایی‌ها کوبیدندنظامیان آمریکا 256 307 نوامبر ش. 10 کوچه 1پرتاب دو کوکتل مولوتوف به داخل خانهکارکنان موبیل اویل 260 317 نوامبر ش. 18 پوردادپرتاب کوکتل مولوتوف به داخل خانهکارکنان نیروی هوایی آمریکا 260 327 نوامبر ش. 23 مینا نئون پرتاب دو کوکتل مولوتوف به داخل آپارتمان‌های همجوارکارمند شرکت LSC260 338 نوامبر کوچه 16، آپادانا، خ. نوبخت دینامیتی با فتیله سوخته در بالکن خانه پیدا شدکارمند BHI 260 3416 نوامبر شناسایی نشدهآتش زدن سه خودروی شخصی3 کارمند BHI 276 3517 نوامبر چیزر/رستم‌آباد احتمالاً ترقه به سوی منزل پرتاب می‌شود و در خارج منفجر می‌شودکارکنان شرکت لاکهید 276 3618 تا 20 نوامبرش. 17 عرب، خ شقایق دوبار پرتاب سنگ به سوی منزل مسکونی و شکستن پنجره‌هاکارمند LSC280 3720 نوامبرنزدیک سفارت آمریکا یک گلوله به طرف همسر یکی از اتباع آمریکایی پرتاب شداعضای خانواده اتباع آمریکایی280 3921 نوامبر 77 کوچه 7آتش زدن خودروی شخصیDet 30 DAF Civ280 4021 نوامبر77 کوچه 7آتش زدن خودروی شخصی (که کنار خودروی بالا پارک شده بودDet 30 DAF Civ280 4121 نوامبر خیابان جردن حمله با سنگ به قربانی که موجب مو برداشتن استخوان گونه‌اش شدهمسر کارمند شرکت BHI 280 4224 نوامبرشناسایی نشدهپرتاب سنگ به داخل اتاق خواب از پنجرهکارمند شرکت LSC289

4324 نوامبرمنطقه فرمانیه شکستن پنجره 3 منزل با سنگکارمند شرکت LSC 289 4425 نوامبردولت/سلطنت آباد پاره کردن لاستیک خودروی شخصیعضو غیر نظامی هیئت مستشاری نظامی289 4527 نوامبرخ. رستم آباد اصابت آجر به کاپوت خودروی شخصی در حال حرکتSFC, USA293 4627 نوامبر کوچه میهن پنچر کردن دولاستیکاستوار آمریکایی293 4728 نوامبرکامروا/کامران پنچر کردن دو لاستیک خودروی متعلق به دولت آمریکا سروان آمریکایی293 48 28 نوامبرکوچه شیرین/ دولت پنچر کردن 4 لاستیک خودروی متعلق به دولت آمریکا عضو غیرنظامی وزارت دفاع آمریکا 293 4928 نوامبرش. 28 خ.شیرین پنچر کردن 4 لاستیک خودروی شخصیسروان آمریکایی293 5028 نوامبرقیطریه/دولت پنچر کردن 2 لاستیک خودروی شخصیشناسایی نشده293 5130 نوامبرش 46، کوچه 188ریختن نفت به روی سقف، کاپوت و لاستیک‌های خودروی دولتی. پیدا شدن چند چوب کبریت سوخته. SFC, USA293 5230 نوامبرش. 34 پارسپرتاب سه‌راهی منفجره به داخل منزل از طریق پنچره که پس از منفجر شدن جراحاتی سطحی به دو آمریکایی وارد شدUSA CWO2, USDA SGT298 اقدامات ضد آمریکایی در سال 1978- تهران تاریخمحلحادثهقربانیرفرانس 8 ژانویهدفاتر گرومان نامه تهدید‌آمیز از PSGشرکت گرومان 012 10 مهکانون آموزشی ایران و آمریکا تهدید به بمب‌گذاریکانون آموزشی ایران و آمریکا 094

13 مه شناسایی نشدهکثیف کردن با رنگلاوون پترولیوم 102 13 و 14 مهشناسایی نشدهنوشتن «مرگ بر شاه» با اسپری بر روی 3 خودروی متعلق به آمریکا شناسایی نشده102 6 ژوئندوشان تپه یک ایرانی به سوی دو زن آب دهان پرت می‌کنداعضای خانواده هیئت مستشاری نظامی113 23 ژوییهدفتر پان‌آمریکن تهدید تلفنیپان‌آمرینک 113 9 اوتتهران پارس پرتاب آجرباشگاه تهران پارس 132 12 اوتنیاوران پرتاب تخم مرغسرهنگ دوم آمریکایی132 16 اوت مرکز تهران 20 تا 30 ایرانی یک خودروی آمریکایی را تهدید می‌کنندسرهنگ آمریکایی143 21 اوت شناسایی نشدهتهدید‌های تلفنیسرگرد نیروی هوایی آمریکا 143 22 اوتشناسایی نشدهتهدید تلفنیسرگرد آمریکایی143 27 اوتدفاتر آی.بی.ام تهدید تلفنی به بمب‌گذاریآی.بی.ام 145 28 اوت دفتر سولارتوربین تهدید تلفنی به بمب‌گذاریشرکت سولار توربین 145 29 اوتدفاتر گرومان تهدید تلفنی به بمب‌گذاریشرکت گرومان 145 29 اوت دفاتر لاکهید تهدید با نامهشرکت لاکهید 154 3 سپتامبرشناسایی نشدهتهدید تلفنیموریسون-نودسون 154 8 سپتامبرشناسایی نشدهتظاهرکنندگان در حال حمل پلاکارت‌هایی که آمریکا را به کشتن ایرانی‌ها متهم می‌کندشناسایی نشده162 9 سپتامبرشناسایی نشده3 یادداشت که روی آن نوشته شده بود «یانکی به خانه‌ات برگرد» ظرف 24 ساعت در منزل یافت شداعضای خانواده افسر نیروی هوایی آمریکا 173

12 سپتامبرشناسایی نشدهیادداشت تهدیدآمیزپیمانکار دفاعی آمریکایی173 12 سپتامبرشناسایی نشدهدر ترافیک رانندگان دیگر فریاد زدند «یانکی به خانه‌ات برگرد»اعضای خانواده افسر نیروی هوایی آمریکا 173 17 سپتامبرمرکز مخابرات هیئت مستشاری نظامی آمریکا اعلامیه‌های باند لیبرال ناسیونال فرزندان ایران پیدا شدهیئت مستشاری نظامی175 22 سپتامبرمدرسه آمریکایی‌ها 2 تهدید تلفنی به بمب‌گذاریمدرسه آمریکایی‌ها185 22 سپتامبرش. 10 کوچه پروین یادداشت تهدید‌آمیزکارمند BHI185 24 سپتامبربیمارستان آمریکایی‌ها نامه تهدیدآمیزبیمارستان آمریکایی‌ها185 24 سپتامبرسفارت آمریکا نامه تهدید‌آمیزسفارت آمریکا 190 24 سپتامبرسفارت بریتانیا یادداشت ضد آمریکاییسفارت بریتانیا 190 30 سپتامبرخانه تیمی نیاوران تهدید تلفنی به مرگارتش آمریکا 197 16 اکتبرساختمان BHI تهدید تلفنی به بمب‌گذاریBHI220 21 اکتبرخ. 138پاشیدن رنگ قرمز به شیشه و چراغ‌های جلوی خودرو کارمند آمریکایی پشتیبانی232 22 اکتبرشناسایی نشدهدریافت نامه تهدید‌آمیزکارمند شرکت مک‌دانلد داگلاس 232 23 اکتبر سوفا/شمیران نوشتن شعار «مرگ بر شاه» به فارسی بر روی خودروی شخصیاستوار نیروی هوایی آمریکا 234 24 اکتبردوشان تپه تظاهرکنندگان فریاد می‌زنند مرگ بر آمریکا شناسایی نشده234

24 اکتبر شناسایی نشدهحروف JM بر روی خودرویی نوشته شده استکارمند کنسولگری آمریکا 232 24 اکتبرشناسایی نشدهپخش اعلامیه‌های ضدآمریکایی توسط جمعیتشناسایی نشده234 25 اکتبرآپارتمان‌های شهرداریپخش کارت‌های «یانکی لعنتی» شناسایی نشده234 28 اکتبرشناسایی نشدهخالی کردن باد لاستیک‌ها و دزدیدن دستگاه پخش خودروکارمند گرومان 238 28 اکتبردبیرستان آمریکایی یادداشت تهدید‌آمیز به بمب‌گذاریمدرسه آمریکایی237 28 اکتبرشناسایی نشدهخدمتکار به زن یکی از پرسنل می‌گوید که سیا فرزندان ایرانی‌ها را کشته است، و آمریکایی‌ها باید مواظب خودشان باشنداعضای خانواده کارمند شرکت لاکهید 237 28 تا 31 اکتبرشناسایی نشدهپرسنل آمریکایی چند کارت که بر آنها نوشته شده «یانکی لعنتی» پیدا می‌کنندپرسنل آمریکایی247 29 تا 31 اکتبرسفارت آمریکا نوشتن شعار بر روی دیوار سفارتسفارت آمریکا247 1 نوامبر کانون ایران- آمریکا تهدید به بمب‌گذاریکانون ایران-آمریکا 249 3 نوامبرنزدیک مرکز هیئت مستشاری نظامی رنگ‌پاشی به خودروی شرکتLSC251 4 نوامبرشرکت آمریکایی بل اینترنشنال تهدید به بمب‌گذاریABI251 5 نوامبرهتل هیلتون تهدید به بمب‌گذاریHilton Hotel251 5 نوامبرGT&E تهدید به بمب‌گذاریGT&E251 5 نوامبرنزدیک AMCCتظاهرکنندگان شعارهای ضد شاه و ضد کارتر بر روی دیوار خانه‌ی آمریکایی‌ها نوشتندشهروندان آمریکایی254 5 نوامبرشناسایی نشدهتظاهرکنندگان دست به ارعاب همسران شهروندان آمریکایی زدنداعضای خانواده های آمریکایی254

5 نوامبرخانه تیمی300 تا 400 تظاهر‌کننده با چوب و آجر روبروی خانه تیمی جمع می‌شوندارتش آمریکا 255 6 نوامبرتهران پارس یادداشت تهدیدآمیز از زیر در به داخل خانه انداخته شدارتش آمریکا 257 6 نوامبرش 19 کوچه کوشیان نوشتن شعارهای ضد شاه بر روی دیوار خانه‌هاسرهنگ آمریکایی257 6 نوامبر 104 قیطریه نوشتن شعارهای ضد شاه بر روی خودروی شخصیسرگرد نیروی هوایی آمریکا257 7 نوامبرشناسایی نشدهپخش کارت‌های «یانکی لعنتی» در مناطق مسکونی5 پرسنل257 7 نوامبر شناسایی نشدهتلفن‌های تهدیدآمیزفرمانده USN257 7 نوامبرش.3 کانسمه نوشتن شعار «مرگ بر شاه» بر روی دیواروابسته نیروی دریایی257 7 نوامبر 38 کوچه نیامتلفن‌های تهدید‌آمیزاعضای خانواده پرسنل نیروی هوایی آمریکا257 8 نوامبر38 کوچه نیام تلفن‌های تهدیدآمیزاعضای خانواده پرسنل نیروی هوایی آمریکا257 9 نوامبرش 5 بوستان تلفن تهدید‌آمیزاعضای خانواده پرسنل نیروی هوایی 266 9 نوامبرشناسایی نشدهتهدیدمعلم وزارت دفاع266 14 نوامبربلوار الیزابت ارسال 2 یادداشت تهدید‌آمیز برای دو کارمندکارمندان الکترونیک دیتا سرویس 276 14 نوامبرش. 45 خ. مترکارگر پمپ بنزین به صورت قربانی سیلی زده استاعضای خانواده آمریکایی276

16 نوامبر ش. 23 قنبر یادداشت تهدید‌آمیزکارمند لاکهید280 16 نوامبرشناسایی نشدهیادداشت تهدید‌آمیزسرگرد نیروی هوایی آمریکا 276 17 نوامبرتاکسی راننده در مورد خشونت علیه آمریکایی‌ها هشدار می‌دهدفرمانده USN276 17 نوامبرشناسایی نشدهنوشتن شعار «مرگ بر آمریکا» بر دیوار خانه مسکونیسروان نیروی هوایی آمریکا 276 18 نوامبرشناسایی نشدهتلفن تهدید‌آمیزاعضای خانواده کارمند غیرنظامی وزارت دفاع 276 18 نوامبرش. 14 خ. کیایی نامه تهدید آمیز از صاحبخانهکارمند لاکهید 276 19 نوامبرشناسایی نشدهتلفن تهدیدآمیزکارمند لاکهید 280 19 نوامبرشناسایی نشده2 تلفن تهدید‌آمیز2 کارمند LSC280 20 نوامبر شناسایی نشدهتلفن تهدیدآمیزاستوار نیروی هوایی آمریکا 280 20 نوامبرشرکت LSC تلفن تهدید‌آمیزLSC280 21 نوامبرشناسایی نشدهتلفن تهدیدآمیزپرسنل غیرنظامی وزارت دفاع 280 22 نوامبردوشان تپه جمله «آمریکایی برو به خانه‌ات» روی صفحه کامپیوتر---280 22 نوامبرش. 7 دشتسان نوشتن شعار «مرگ بر شاه» با اسپری بر روی کاپوت خودروی شخصیسرهنگ دوم نیروی هوایی آمریکا 280 24 نوامبرمحله داریوش یادداشت تهدید‌آمیزکارمند LSC 289 24 نوامبر ش. 9 کوچه بوستان پیدا کردن یک یادداشت تهدید‌آمیز بر روی خودروی شخصیسرگرد نیروی هوایی آمریکا289 25 نوامبر ش. 4 بوستان چسباندن یادداشت تهدیدآمیز بر روی دیوارپرسنل غیرنظامی DAF 289 23 نوامبرشناسایی نشده3 آمریکایی تلفن‌های تهدید‌آمیز دریافت می‌کنندشهروندان آمریکایی293

26 نوامبرمحله رستم‌آباد نوشتن شعارهای ضد شاه بر دیوارسرگرد نیروی هوایی آمریکا 289 26 نوامبردفتر شرکت بیمه آمریکایی تهدید به آتش‌سوزی با تلفنشرکت بیمه آمریکایی 293 27 نوامبر ش. 7 گلستان پخش کارت‌هایی با شعار «یانکی لعنتی» توسط ایرانی‌ها---289 27 نوامبر شناسایی نشدهنامه تهدید‌آمیزاعضای خانواده افسر نیروی هوایی آمریکایی 289 28 نوامبرشناسایی نشدهنامه تهدید‌آمیزکارمند LSC293 29 نوامبرش. 17 کوچه آریا نامه تهدید‌آمیزUSN LCDR293 29 نوامبر ش. 67 گلستان 2 تهدید به آتش زدن محله سکونت پرسنلخانواده‌های ساکن در محله293 29 نوامبر پارکینگ موتوری هیئت مستشاری نظامی آمریکا این شایعه پخش شد که ایرانی‌هایی که برای آمریکایی‌ها کار می‌کنند کشته خواهند شدهیئت مستشاری نظامی آمریکا293 اصفهان فعالیت‌های ضدآمریکایی در سال 1978 تاریخ حادثهقربانیرفرانس 23 آوریلنامه تهدید‌آمیزDUPONT091 1 اوت تهدید به بمب‌گذاریکنسولگری آمریکا 127 3 اوتتهدید به حمله به خودرو با بمب آتش‌زاغیرنظامی آمریکایی29 15 اوتتهدید به آتش سوزیFAT 4139 14 سپتامبرفردی سعی در جمع‌آوری اطلاعات در مورد کانون ایران و آمریکا داشت IAS165 17 اکتبرتظاهرکنندگان تهدید می‌کنند که به مناسبت روز تولد شاه آمریکایی‌ها را خواهند کشتکارمند BHI 235

21 اکتبرتهدید تلفنی به بمب‌گذاریBHI229 24 اکتبرپیدا شدن دو یادداشت تهدید‌آمیز بر روی یک خودروی شخصی کارمند BHI 235 24 اکتبرهمسر یک آمریکایی با تلفن تهدید به مرگ می‌شوداعضای خانواده کارمند BHI 235 24 اکتبرتهدید تلفنی به مرگکارمند BHI 236 24 اکتبر تهدید تلفنی به مرگهمسر پرسنل آمریکایی235 25 اکتبریادداشت‌های تهدیدآمیزپرسنل نیروی هوایی آمریکا 235 25 اکتبرایرانی‌ها به آمریکایی‌ها می‌گویند که آمریکایی‌ها را بعد از 25 اکتبر 1978 خواهند کشتکارمند BHI235 26 اکتبرایرانی‌ها به مامور AFOSI می‌گویند که اصفهان محل امنی برای آمریکایی‌ها نیستپرسنل نیروی هوایی آمریکا 238 1 نوامبرارسال نامه تهدیدآمیز به صاحبخانه یک آمریکاییکارمند BHI 249 1 نوامبر ارسال نامه تهدیدآمیز به 3 صاحبخانه پرسنل آمریکاییکارمندان BHI 249 1 نوامبر پیدا شدن یک نامه تهدید‌آمیز بر روی خودروی شخصیکارمند BHI 250 4 نوامبرتظاهرکنندگان تلاش می‌کنند خودروی اعضای خانواده یک کارمند آمریکایی را متوقف کنندکارمند BHI 257 4 نوامبرمردم به سوی یک سروان آمریکایی فریاد زدند «یانکی به خانه‌ات برگرد»سروان آمریکایی250 7 نوامبریادداشت‌های تهدید به مرگ10 استاد آمریکایی دانشگاه264 9 نوامبریادداشت تهدید‌آمیزکارمند BHI 266 9 نوامبرتهدید به بمب‌گذاریBHI 266 13 نوامبرتهدید لفظی کارمند BHI 274 15 نوامبرنامه تهدیدآمیزکارمند BHI 274 15 نوامبرتهدید تلفنی به منفجر کردن خودروکارمند BHI 276 15 نوامبرتوزیع اعلامیه‌های ضدآمریکایی در منطقه مسکونیغیرنظامیان آمریکایی276 15 نوامبرپیدا شدن یادداشت تهدیدآمیز در بیرون از منزلکارمند BHI276 16 نوامبریادداشت تهدیدآمیزکارمند BHI276 16 نوامبرتوزیع نامه زنجیره‌ای ضدآمریکاییغیرنظامیان آمریکایی276

17 نوامبرگذاشتن بشکه قیر بر روی دودکش منزل مسکونیکارمند BHI276 17 نوامبرگوشتی که سوزن در آن کرده بودند جلوی سگ خانگی یک آمریکایی پرتاب شدکارمند BHI276 21 نوامبر3 تلفن تهدید‌آمیز مبنی بر آتش زدن ساختمانشرکت گرومان285 22 نوامبریک ملا به پیروانش می‌گوید که به خانه آمریکایی‌ها هجوم ببرند و اسباب و اثاثیه آنها را به خیابان بریزند و آتش بزنندغیرنظامیان آمریکایی289 22 نوامبرتلفن تهدید‌آمیزکارمند BHI280 23 نوامبر تهدید تلفنی به بمب‌گذاریباشگاه پلی‌کارد 285 23 نوامبر 4 کارمند BHI یادداشت‌های تهدید‌آمیز دریافت می‌کنندکارمندان BHI 285 24/25 نوامبر16 یادداشت تهدیدآمیزکارمندان BHI 289 25 نوامبرجوانان ایرانی سوار بر خودروهایشان در شهر شعارهای ضدآمریکایی سر می‌دهندغیرنظامیان آمریکایی289 26 نوامبرشکستن شیشه‌های اتوبوس مدرسه کودکان آمریکایی که خالی در محلی پارک بودغیرنظامیان آمریکایی289 26 نوامبرتلفن‌های تهدیدآمیزکارمند BHI 289 27 نوامبر تلفن‌های تهدیدآمیزکارمند BHI 293 29 نوامبرپیدا شدن 2 یادداشت تهدید‌آمیز بر روی خودروی شخصیکارمند BHI 293 فعالیت‌های ضدآمریکایی در شهرهای کوچک در سال 1978 تاریخمحلحادثه قربانی رفرانس 22 اکتبربوشهر یادداشت تهدیدآمیزکارمند جنرال الکتریک 232 24 اکتبرمشهد دانشجویان خواستار خروج همه خارجیان از ایران می‌شوندغیرنظامیان آمریکایی234 25 اکتبر شیراز تهدید به بمب‌گذاری در باشگاه آمریکایی‌هاتیم USAF TAFT236 25 اهواز پیدا شدن اعلامیه‌ای که به خارجیان هشدار می‌دهد تا تاریخ 1 دسامبر 78 ایران را ترک کنند وگرنه کشته خواهند شدغیرنظامیان آمریکا234

27 نوامبرشیراز تلفن تهدیدآمیز به 3 خانوادهکارمندان وستینگهاوس 293

اطلاعات جاری بخش وابسته دریایی (شماره 1)

سند شماره 230 دسامبر 78 - آذر 1357 اطلاعات جاری بخش وابسته دریایی (شماره 1) 1- تظاهرات الف- روز 3 دسامبر تظاهراتی بین ساعات 1200 تا 1500 رخ داد. این تظاهرات ظاهراً به سازمان یافتگی تظاهرات دو روز گذشته نبوده‌اند. مناطقی که بنا به گزارش تظاهرات در آنها رخ داده عبارتند از: روزولت، پهلوی، جردن، کوروش کبیر، تخت طاووس، 45 متری نزدیک هتل اینترناسیونال.

ب - بنا به گزارش تظاهرات کوچکی هم در حدود ساعت 1930 شب 3 دسامبر به وقوع پیوست. گفته می‌شود در سراسر مرکز شهر صدای شعارها و فریادهای مردم به گوش می‌رسیده است. تظاهراتی که در شمال محله دولت رخ داد در ساعت 21:45 شروع شد که با خاموشی ساعت 22:15 هم‌زمان گردید.

ج- آمار رسمی دولت برای تظاهرات روز 2 دسامبر عبارتست از : 5 نفر کشته، 2 نفر مجروح و 145 نفر بازداشتی. منابع بیمارستانی و مخالفین تعداد تلفات و زخمی‌های سه روز گذشته را بیش از چند صد نفر ذکر می‌کنند.

د- شایعات زیادی به گوش می‌رسد که تظاهرکنندگان هم در پاسخ به آتش سربازان به آنها تیراندازی کرده‌اند.

ه - دولت می‌گوید که عناصر ناراضی با فریادهای الله‌اکبر و پخش نوارهای مذهبی به مردم تشکل می‌بخشند. آنگاه مردم را وادار می‌کنند تا شعارهای ضدحکومتی بدهند.

2- تهدیدات و خطرها الف- افسر امنیتی BHI در اصفهان جهت تجدید اخبار گزارش داده که در روزهای بین 20 نوامبر تا 2 دسامبر، پنج خودروی متعلق به کارکنان BHI به آتش کشیده شدند.

3- اقتصاد الف - اپوزیسیون (معارضین) روز 3 دسامبر اعلام کرد که کارگران و کارکنان صنعت نفت در جزیره خارک دست به اعتصاب زده‌اند. اگر این خبر صحیح باشد، تولید حدود 4000 هزار

بشکه نفت در روز در معرض خطر قرار گرفته است.

ب- گفته می‌شود رهبران مذهبی سیاست خود درباره قطع برقها را طوری تغییر داده‌اند که به نفع تظاهرات باشد. بر اساس این گزارش از این پس قطع برق در مناطقی از شهر رخ خواهد داد که محل شروع تظاهرات هستند. برنامه‌های قطع برق یک روز در میان، که قبلاً اعلام شده بود، احتمالاً لغو خواهند شد.

ج- انتقال پول حدود روز 26 نوامبر، تحت نام کارکنان بانک مرکزی فهرستی از تعدادی ایرانی که از طریق بانکهای غیرتجاری پول خارج کرده بودند منتشر شد. این پولها طی دو ماه که در روز 22 اکتبر پایان می‌پذیرد خارج شده‌اند.

این فهرست حداقل در یکی از روزنامه‌ها به نام آتش به چاپ رسید و بخشی از آن هم در 27 نوامبر به چاپ رسید. در اثر تلاش تهیه‌کنندگان این فهرست و همچنین دهان به دهان گردیدن این خبر، سراسر تهران از فهرست مذکور که خروج 119 مبلّغ توسط 102 نفر را دربر می‌گرفت، مطلع شده‌اند.

این اسامی شامل افراد سرشناسی از ارتش، دولت، تجار و خانواده سلطنتی می گردد. معاون بانک مرکزی ایران، شیرازی، و دادستان کل وزارت دادگستری در شب 28 نوامبر در رسانه‌های گروهی این فهرست را تکذیب کردند و شیرازی گفت که لیست مذکور جعلی است و ربطی با واقعیت ندارد. دادستان گفت بازرسانی به بانک مرکزی اعزام خواهند شد تا درباره انتقال اموال مذکور به تحقیق بپردازند و اگر این اخبار کذب باشد، منتشرکنندگان آن محاکمه خواهند شد.

4- تظاهرات الف- گفته می‌شود در تظاهرات از نوار فریاد و تیراندازی استفاده می‌کنند تا جمعیت را بیشتر و خشونت را زیادتر از آنچه هست نشان دهند. یک گزارش حاکی است که دولت در بخش فارسی رادیو ایران این اتهام را مطرح ساخته است.

ب- در شهرستانهایی چون قم، اصفهان، مشهد و بوشهر در روز 2 دسامبر تظاهراتی برپا شد. در حین تظاهرات اصفهان دو تهدید بمب‌گذاری علیه منافع آمریکا، یکی در مدرسه آمریکاییها و دومی در یک شرکت کنتراتچی گزارش شده است.

ج- دولت از طریق رادیو اعلام کرد با اغتشاشات مقابله خواهد کرد، و از رهبران مذهبی خواست تا سیاست فشار او را تأیید کنند. نیاز به محدود کردن مراسم عزاداری مورد تأکید مجدد قرار گرفت.

د- در روز 2 دسامبر نخست‌وزیر طی ملاقاتی با 100 نماینده از اقشار مختلف مردم آنها را درباره وضعیت حوادث اخیر ایران توجیه کرد. وی این اتهام را مطرح ساخت که اغتشاشات روز اول دسامبر را از مدتها پیش با این نیت طراحی کرده بودند که مقامات حکومت نظامی را

غافلگیر کنند. وی با متهم کردن حزب توده (کمونیست)، آن را عامل پشت پرده این تظاهرات معرفی کرد و اظهار داشت که این حزب فعالیتهای مذهبی را به عنوان ابزاری مورد استفاده قرار می‌دهد. کالینز

دیدگاههای آیت‌الله سیدمحمود طالقانی

سند شماره 231 خیلی محرمانه1 دسامبر 1978 - 10 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11769به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. فوری موضوع: دیدگاههای آیت‌الله سیدمحمود طالقانی 1- ماروین زونیس (لطفاً محفوظ بماند) در تاریخ 29 نوامبر با آیت‌الله طالقانی یکی از حامیان پروپاقرص خمینی ملاقات کرده و اطلاعات زیر را در اختیار ما گذاشته است. زونیس (اینجا را- م) در اول دسامبر به مقصد آمریکا ترک نموده و می‌توان جهت سئوال و جواب بیشتر در شیکاگو با وی تماس گرفت.

2- طالقانی اظهار داشت که یک دولت اسلامی، قانون اساسی جدیدی را به خصوص از نقطه‌نظر اقتصادی تهیه خواهد کرد و تلاش می‌کند تا اصول اسلامی را به کار بگیرد. تفاوت اصلی بین دولت اسلامی و قانون اساسی ایران حذف سلطنت می‌باشد. طالقانی گفت معتقد است که رهبران مذهبی ایران در حال حاضر متفق‌القول هستند که سلطنت باید حذف شود. در گذشته بعضی از چهره‌های برجسته روحانی از وجود سلطنت به عنوان یک نهاد لازم برای پیشبرد اسلام حمایت می‌کردند. در واقع رهبران مذهبی هرگز در غیبت امام با «استبداد مطلق» مخالفت نکرده‌اند. با این حال 50 سال سلطنت پهلوی با بی‌حرمتی به اسلام، وارد کردن پارامترهای بیگانه به زندگی ایرانیان، «به یغما بردن نفت»، دزدی، فساد و حکومت خودکامه همراه بوده است.

3- هنگامی که در مورد نقش ارتش در معادلات جاری سیاسی پرسیده شد طالقانی پاسخ داد که پس از حذف سلطنت ارتش فروخواهد پاشید و «ژنرالهای اصلی با چادر فرار خواهند کرد» زیرا سایر سربازان با ملت هستند. توده سربازان ارتش مذهبی هستند و بر علیه افسران خود قیام خواهند کرد.

وی گفت مردم ایران از مراجع تقلید که شامل حدود 10 تن از آیت‌الله‌ها منجمله خمینی، خودش و سایرین می‌شود تبعیت می کنند.

4- طالقانی هیچ تردید ندارد که اگر خمینی علیه شاه فتوای جهاد بدهد مردم با وفاداری کامل و بدون توجه به صدمات وارده از وی تبعیت خواهند کرد. ارتش برخلاف دوران ناآرامیهای قبلی تمرد خواهد کرد زیرا مردم علیه سلطنت متحد شده‌اند.

5- طالقانی در خاتمه این گفتگو زونیس را به شنیدن انتقادات تند و شدید خود در مورد صهیونیزم و اسرائیل مجبور کرد. سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، اول دسامبر

سند شماره 232 خیلی محرمانه1 دسامبر 1978 - 10 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11771به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، اول دسامبر 1- تهران تا ظهر آرام بوده و تاکنون گزارشی از آشوب در استانها نرسیده است.

2- از دیروز خبری مبنی بر صدور اعلامیه از جانب خمینی به عنوان دعوت برای تظاهرات خیابانی در ایام محرم بدون در نظر گرفتن مقررات حکومت نظامی و آمادگی برای جان دادن، جهت سرنگون کردن شاه و سلسله‌اش به طور وسیعی منتشر و پخش شده است.

همان‌گونه که وزارت خارجه مطلع است متن ترجمه شده این اعلامیه را از منبع موثقی در اختیار گرفته‌ایم. این اعلامیه در حالی که شاه را «یک موجود شیطانی» و هواخواهانش را به عنوان «سربار» معرفی می‌کند از مردم درخواست می‌کند که به عنوان نشانه آمادگیشان برای کشته شدن در راه اسلام کفن به تن کنند. همچنین این اعلامیه از وعاظ درخواست کرده تا این مطلب را به طور وسیعی منتشر نمایند. این اعلامیه پیروزی بزرگ آزادی و عدالت اسلامی بر علیه ستمگری و خیانت و اعلام حکومت اسلامی را پیش‌بینی می‌کند و می‌گوید سیلاب خونی که در عاشورا ریخته خواهد شد، نشانه روز انتقام جویی علیه تعدی و ستم است. تنها اشاره‌ای که درباره آمریکا صورت می‌گیرد، این است که به دستور و توصیه آمریکاییها، شاه کشاورزی ایران را به نابودی کشانده است. او کشور را در جهت منافع سرمایه‌داران به ضعف کشانده است. اعلامیه با آرزوی تحقق یافتن انقلاب بزرگ اسلامی در ایران و سایر کشورهای اسلامی پایان می‌یابد.

3- در ارتباط با مطالب فوق، یک شاهد عینی آمریکایی با سابقه حضور طولانی در ایران به ما می‌گوید که او از نیرومندی و کاردانی سازماندهان طرفدار خمینی که پیامهای خمینی را در میان مردم جنوب شهر تهران می‌آورند، متحیر شده است. او شنیده که خمینی از 72 تن داوطلب برای نثار جانشان درست مانند کاری که پیروان کربلا انجام دادند، دعوت کرده است. و تقریباً تا اواخر نخستین روز 1500 نفر از مردم داوطلب شده‌اند. گزارشگر خبرگزاری گزارش داده است تعداد 7000 تن فقط از مردم قم با جامه‌های سفید برای راهپیمایی آماده شده‌اند. منبع دیگری به ما می‌گوید که او شب گذشته (سی نوامبر) از بخش فارسی زبان رادیو مسکو شنیده است که خمینی فردا، دوم دسامبر، از مردم برای یک اعتصاب عمومی دعوت کرده است.

4- دعوت برای اعتصاب عمومی توسط مأمور سفارت که امروز از بازار دیدن نموده تأیید می‌شود. مردم در حالی برای اعتصاب عمومی مورد انتظار فردا آماده می‌شوند که بر این باورند که این اعتصاب در محرم ادامه خواهد یافت. ذخیره‌سازی مواد غذایی، گاز برای غذا پختن و دیگر مایحتاج در حال انجام است. مردم مایحتاج خود را فراوان اما به قیمت گران به دست

می‌آورند. شکایتهایی در مورد خارجیانی (به خصوص آمریکاییها، ژاپنی‌ها و روسها) که ایرانیان عالیرتبه بدنام با آنها هم‌دست بوده و از نفت و گاز تدارک شده استفاده کرده و از فروش آنها سود می‌برند به گوش می‌رسد.

5- مأمور سفارت اشاره می‌کند که احساسات ضدخارجی در بازار اکنون بسیار قوی‌تر و بیشتر از محرمهای سالهای گذشته وجود دارد. به خاطر حمایت پرزیدنت کارتر از شاه، آمریکاییها بیشتر از سایر خارجیان مورد تنفر هستند (هر چند در اینجا هنوز تازه‌ترین اظهارات رئیس‌جمهور که دیروز انجام شد به صورت گسترده در میان مردم پخش نگردیده است) چند تن از دوستان خوب بازاری اسکودرو (مأمور سفارت) به وی اخطار کردند که جانش در خطر است و او نمی‌بایست خودش را به عنوان آمریکایی به غریبه‌ها معرفی نماید. شایعات فراوان می‌باشد، شخصی برای او خبری (خبر دروغ بود) نقل کرد که اخیراً پنج یا شش آمریکایی در اصفهان کشته شده‌اند.

6- از دیروز شایعه جدید دیگری پخش شده است که دولت غیرنظامی جدید فردا منصوب خواهد شد. بخش فارسی زبان رادیو بی. بی. سی گزارش داد که دولت غیرنظامی جدید در حال شکل‌گیری است و امکان دارد به زودی، فردا یا یکشنبه سر کار بیاید. نامهای امینی، انتظام و شاپور بختیار از جبهه ملی، به عنوان نخست‌وزیران احتمالی ذکر می‌شد. ما راجع به این خبر از بختیار جویا شدیم. بختیار بیش از آنچه که ما قبلاً گزارش کرده‌ایم نمی داند و شدیداً نسبت به احتمال کناره‌گیری دولت نظامی تا قبل از پایان محرم در شک است.

7- امروز بختیار به مشاور سیاسی گفت که خبری از دوست خویش دریافت کرده که باعث نگرانی او شده است. دیروز 30 نوامبر، این دوست توسط هواپیمایی سوئیس از آن کشور وارد ایران شد. در تمام مدت پرواز، گروهی حدود ده نفر در هواپیما بودند که یک کلمه هم با کسی صحبت نمی‌کردند و فقط به وسیله زبان اشاره با یکدیگر رابطه برقرار می‌کردند. تیپ آنها حقیقتاً شبیه کارلوسی بود. بختیار گفت به منظور برقراری تماس دوست خویش با مقدم رئیس ساواک، جهت روشن شدن جزییات او سعی می‌کرده است که با مقدم تماس حاصل کند. بختیار گفت که وی نگران این بوده که این افراد از ملیتی دیگر و خرابکاران شریری باشند برای مقاصدی همچون انفجار سد یا تأسیسات برق.

8 - شب گذشته مجدداً برق در خیلی از مناطق تهران قطع شد.

9- خبرنگار آژانس فرانس پرس به ما می‌گوید که وقتی او در اوایل این هفته با نخست‌وزیر ازهاری مصاحبه کرده است او را بی‌نهایت مطمئن به خویش و آماده برای رویارویی با هر احتمالی یافته است. مصاحبه ظاهراً با لوموند در 28 نوامبر انجام شده است هر چند که ما هنوز نسخه‌ای از این مصاحبه را در اختیار نداریم.

خبرنگار خبرگزاری فرانسه احتمال می دهد که امینی خودش شایعه روی کار آمدن قریب‌الوقوع دولت غیرنظامی را ساخته که این بخشی از بازی قدرت برای صورت گرفتن

چنین تحولی می‌باشد. این یک احتمال است هر چند ما هنوز اطلاعی نداریم که امینی توان گرد آوردن افرادی برای دولت جدید داشته باشد.

10- شب گذشته یک وسیله دست‌ساز قابل انفجار از میان پنجره خانه یک گروهبان آمریکایی که در بیمارستان هیأت مستشاری نظامی در تهران کار می‌کند پرتاب شد و باعث زخمی شدن سطحی او در اثر شیشه‌های شکسته شده گردید. آتش‌سوزی کوچکی ایجاد گردید که به سادگی خاموش شد. سولیوان

اوضاع قبل از محرم در بازار تهران

سند شماره 233 خیلی محرمانه2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11776به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: اوضاع قبل از محرم در بازار تهران خلاصه: گفتگو با تجار مختلف بازار در آخرین روزی که به محرم مانده خبر از یک وضعیت بسیار بحرانی می‌دهد. مجموعه کمبود سوخت، قیمت بالای مواد غذایی، تنفر از اجانب، مخالفت با شاه و هیجان مذهبی و مصادف شدن با محرم، آمادگی بسیاری از مردم را برای اعتصاب و ریختن به خیابانها علیرغم ممنوعیت دولت در مورد تظاهرات افزایش داده است. یهودیان بازار ضمن اینکه امیدوارند که احساسات مسلمانان علیه آنها برانگیخته نشود سعی می‌کنند کاملاً محتاطانه عمل کنند. پایان خلاصه 1- مأمور سفارت «اسکودرو»، اول دسامبر از اطراف بازار بزرگ دیدن کرد تا نمونه‌هایی از نظرات را درست قبل از آغاز محرم به دست آورد.

(آن روز جمعه بود و اکثر مناطق اصلی بازار بسته بودند) پرچمهای سیاه عزاداری به طور وسیع در همه جا به چشم می‌خورد و در پی پیش‌بینی اعتصاب عمومی در بازار که بسیاری عقیده دارند در دوم دسامبر شروع می‌شود، مردم در حالیکه از قیمتهای بالا شدیداً می‌نالند، شروع به ذخیره کردن مواد سوختی و غذایی کرده‌اند. هر چند که نفت به مقدار کم عرضه می‌شود اما به نظر می‌رسد روغن خوراکی، برنج، تخم‌مرغ و گوشت تازه فراوان باشد.

در هر صورت بازاریها از این شکایت دارند که فقط بخش کمی از این اجناس ایرانی را می‌توانند تأمین کنند. آنها هم‌زمان از تورم و وضعیت خراب اقتصادیشان و فساد اداری مقامات بلندپایه و دخالت کشورهای خارجی بد می‌گویند، به خصوص ایالات متحده که پولها و منابع طبیعی ایران را توسط مقامات فاسد اداری می‌برد و به پناهگاهی برای پول‌پرستها در خارج از ایران تبدیل شده است.

بازاریها همچنین احساس می‌کنند که کمبود سوخت و گاز طبیعی و گازوئیل به خاطر قراردادهای بسته شده با کشورهای خارجی است و آن را سرزنش می‌کنند و فکر می‌کنند که همه منابع نفتی خریداری و صادر شده است و مقدار بسیار اندکی برای ایرانیان به جای مانده

است. ایالات متحده، پادشاهی انگلستان، ژاپن و اتحاد شوروی در این نوع طرز تفکر متهمان درجه اول به شمار می‌روند.

2- تنفر از اجانب در ایران همواره وجود دارد و به خصوص در ایام محرم شدت می‌یابد. به هر حال مأمور سفارت تنفر از اجانب و خصوصاً احساسات ضدآمریکایی در بازار را اکنون بسیار شدیدتر از هر زمان دیگری می‌داند. دوستان قدیمی مأمور سفارت، در میان بازاریها، او را به خانه‌ها و مغازه‌هایشان دعوت کردند (که با توجه به اصرار در تعارف ایرانیان هنگام مهمان‌نوازی به سختی می توانستند به نحو دیگری عمل نمایند) هرچند که آنها از مأمور سفارت درخواست کردند در صورتی که از هویت وی سئوال شد به جای اینکه خود را آمریکایی معرفی کند خودش را آلمانی یا فرانسوی معرفی نماید. چند تن از آنها این شایعه را که چهار یا پنج آمریکایی در اصفهان کشته شده‌اند را تکرار کردند و از مأمور سفارت خواستند در ایام محرم از آمدن به بازار اجتناب نماید. حتی دوستان قدیمی وی به خاطر حمایت کارتر از شاه عداوت خود نسبت به آمریکا را بیان کردند. به نظر می‌رسد که بازاریها اطلاع دقیقی از کیفیت و چگونگی حمایت دولت آمریکا از شاه را ندارند، اما همه معتقد بودند که چنین حمایتی وجود دارد و همگی با آن مخالفت می‌کردند. بازاریها به حد افراط از شاه انتقاد می کردند و پافشاری می‌نمودند که به خاطر اعمال غیرقانونی و ضدمذهبی خود مثل ادامه کشتار تظاهرکننده‌های ایرانی، باید برود. خیرخواهانه‌ترین نظر ارائه شده در مورد شاه این بود که او فقط به عنوان یک فرد، در جلوگیری از ورشکستگی اقتصادی کشور، نقش کمی را می توانست بازی کند. اما همین طرز تفکر در درون خود زمینه‌ای برای محکوم سازی آمریکا و شوروی برای استخراج منابع طبیعی ایران را دربر دارد.

3- بازاریان همگی از دعوت خمینی برای اعتصاب عمومی که دوم دسامبر شروع می‌شود و انجام تظاهرات محرم علیرغم ممنوعیتهایی که دولت تعیین کرده بود، آگاه بودند. به استثنای تاجران یهودی، بازاریان آماده بودند که به خاطر حمایت از اعتصاب دعوت شده، بازار را تعطیل کنند و هرچند که انتظار داشتند تظاهرات برپا گردد، به طریقی از امکان شرکت خودشان در تظاهرات طفره می‌رفتند.

4- بر اساس گفتگو با سه تن از تاجران یهودی به نظر می‌رسد که جامعه یهودیان تمایل دارند که از درگیر شدن در منازعه بین شاه و خمینی اجتناب کنند اما نسبت به سرنوشت خود در صورت پیروزی مسلمانان محافظه‌کار نگران باقی می‌مانند. زمانی این مشکلات شروع شد که جامعه یهودیان به وسیله تهدید به ضبط یا توقیف کردن اموال و بیرون کردنشان از ایران وحشت زده شدند. به هر حال خمینی بعدها اظهار کرد که وقتی یهودیان با آرامش برای قرنها در ایران و در زیر پوشش اسلام زندگی کرده‌اند، حالا نباید آزرده و اذیت بشوند. یهودیان از اینکه او (خمینی) و یا سایر برندگان احتمالی ممکن است تغییر کنند، دیگر کالاهای جدیدی را ذخیره نکرده و سعی می کنند که وجوه نقدیشان را به حداکثر برسانند. تاجران یهودی از اعتماد

جامعه‌شان به رهبران خود بویژه سناتور یوسف کهن تأکید دارند.

به نظر می‌رسد که جامعه یهودیان به دلیل روابط ویژه‌ای که با اسرائیل دارند انتظار تعهداتی از جانب ایالات متحده نسبت به یهودیان ایران را دارند.

5- نظریه: وقوع اعتصاب عمومی در بازار حتمی است و همچنین به نظر می‌رسد که احتمالاً چند تظاهرات دیگر در بازار در دوم دسامبر انجام خواهد پذیرفت.

سولیوان

ناآرامیهای داخلی در خیابانهای تهران

سند شماره 234 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 0557 68462 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در خیابانهای تهران 16- خلاصه: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) این گزارشات شامل اطلاعاتی درباره وضعیت تهران تا ظهر روز 2 دسامبر 1978 است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) الف - افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی به همراه هماهنگ کننده عملیات، سفارت را پیاده برای جمع‌آوری اطلاعات از شهر تهران ترک کردند. آنها در خیابان تخت‌جمشید به طرف غرب رفته و در خیابان فردوسی به سمت جنوب تا میدان فردوسی و سپس از طرف شرق از طریق خیابان روزولت به سفارت بازگشتند و موارد زیر را مشاهده نموده‌اند:

1- گروههای کوچک از ایرانیان در همه مناطق به چشم می‌خورند.

2- صاحبان فروشگاههای جواهرفروشی جواهرات خود را از پشت ویترینها جمع می‌کردند.

3- ترافیک وسایل نقلیه، سنگین بود.

4- بیشتر مغازه‌ها بسته بودند.

5 - فقط تعداد کمی از واحدهای نظامی به چشم می‌خوردند.

ب - در حدود ساعت ده صبح که شاهدان سعی می‌نمودند از طریق خیابان شمالی به سفارت بازگردند جمعیت زیادی مشاهده شدند که در منطقه میدان فردوسی در حال اجتماع بودند. نفربرهای نظامی به سوی جمعیت آتش گشودند. جمعیت در حدود 800 تا 1000 نفر افزایش پیدا کرده بود، مردم تظاهرات می‌کردند و فریاد می‌زدند «مرگ بر شاه». شاهدان مشاهده نمودند که تعدادی از نفربرهای نظامی به سوی محل در حرکت هستند. آنها به سمت شرق تا خیابان روزولت رفتند. صدای تیراندازی در اطراف آنها شنیده می‌شد. تعداد زیادی از

مردم بالای ساختمانهای مجاور دیده می‌شدند. وقتی افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی و مدیر تیم فنی نظامی به سفارت بازگشتند، صدای تیراندازی از جنوب حدود یک خیابان آن طرف‌تر شنیده می‌شد.

نظریات تهیه‌کنندگان: (خیلی محرمانه- غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) وضع تهران بحرانی‌تر می‌شود و تظاهرکنندگان مقررات حکومت نظامی را همچنان نادیده می‌گیرند

تزلزل وفاداری نسبت به رژیم شاه در بین کارکنان نیروی دریایی

سند شماره 235 سری2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11777به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارشاتی در مورد تزلزل وفاداری نسبت به رژیم شاه در بین کارکنان نیروی دریایی 1- در تاریخ دوم دسامبر در گفتگویی با برادران جمشید در بندرعباس شاهزاده شهریار اظهارنظر کرد که تعدادی از درجه داران و سربازان وظیفه نیروی دریایی در بین خود صحبتهایی را آغاز کرده‌اند مبنی بر اینکه احتمالاً خمینی بر حق است و شاه باید برود. شهریار گفت که افسران نیروی دریایی نسبت به این گزارشات که تنها در ماه گذشته به اطلاعشان رسیده است به شدت نگرانند و آنها را نشانه‌هایی از تزلزل روزافزون روحیه در سطوح پایین‌تر نظامیان ایران می دانند.

2- درباره تظاهرات اخیر بندرعباس شاهزاده شهریار گفت که پلیس ابتدا دستور تیراندازی هوایی داشت در نتیجه اولین گلوله‌های گاز اشک‌آوری که مستقیماً به هوا شلیک می‌شد به میان افراد پلیس برمی‌گشت و آنها مجبور شدند که به طور پراکنده عقب‌نشینی کنند و صحنه را برای تظاهرکنندگان خالی کردند. در این حادثه کسی مجروح نشد.

سولیوان

گزارش سیاسی - امنیتی، دوم دسامبر

سند شماره 236 خیلی محرمانه2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11781به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، دوم دسامبر خلاصه: تظاهرات گسترده پس از ساعات منع عبور و مرور شبانه در شب گذشته به تیراندازی شدید توسط نیروهای امنیتی در بسیاری از مناطق تهران منجر شد.

مخالفین که مدعی تلفات سنگینی هستند از سفارت درخواست می‌کنند که به کشتار خاتمه دهد. دو آیت‌الله در نظر دارند که مردم را به اعتصاب عمومی دعوت کنند. تیراندازی و تظاهرات بیشتر، امروز صبح در تهران، ورود اسلحه به داخل ایران، زمانهای قطع برق، زندانیان

سیاسی بیشتری آزاد می‌گردند. پایان خلاصه.

1- از آنجایی که دیروز محرم شروع شد تظاهرکنندگان به سرعت مقررات منع عبور و مرور را نقض کردند و از مساجد بیرون آمده و در دسته‌های بزرگ به خیابانها ریختند. پی‌آمد این مسئله مقابله خشونت‌آمیز توأم با تیراندازی شدید حداقل در پنج نقطه شهر بود. دولت اعلام کرد که هفت نفر کشته، بیست و شش نفر زخمی و بیش از صد نفر دستگیر شدند. یک منبع مطلع می‌گوید که ارقام ممکن است به طور قابل توجهی بیشتر باشد. اتباع آمریکایی در سراسر شب از ساعت 21 (شروع منع عبور و مرور) تا 1:30 نیمه شب صدای تیراندازی شدید از جمله صدای اسلحه‌های خودکار (مسلسل) را شنیدند. همچنین صدای حرکت زر‌ه‌پوشها در شمال شرقی تهران شنیده شد. درگیری‌ها به صورت پراکنده از جنوب تا شمال شهر گسترده بود. مخالفین کشته‌های بیشتری را از آنچه دولت تأیید کرده، ادعا می‌کنند. شاهدانی که محلهای مزبور را امروز صبح بررسی کرده‌اند هیچ مدرکی دال بر وجود صحنه درگیری نیافتند. و هیچگونه خسارت مالی و جنسی که معمولاً اتفاق می‌افتد وجود نداشت. گزارشی در مورد زخمی شدن آمریکاییها وجود ندارد.

2- مخالفین در غروب اول دسامبر با استمپل مأمور سفارت تماس گرفتند و گزارش دادند که مردم از مساجد فرار کردند. رئیس امور مالی کمیته دفاع از حقوق بشر و آزادی آقای میناچی گفت که وی سعی کرده تا با مقامات عالیرتبه دولت تماس بگیرد و از آنها بخواهد که تیراندازی متوقف شود. وی گفت که مردم از بزرگترین مساجد جنوب تهران بیرون ریخته بودند و با نظامیان درگیر شدند. در تماس با نهضت آزادی ایران حوادث مشابهی گزارش شد و آنها از ایالات متحده خواسته‌اند که «آنها را (دولت ایران) مجبور به متوقف کردن تیراندازی کنند.» کارمند سفارت خاطرنشان ساخت که دولت ایالات متحده در تیراندازی دخالتی نداشته و همانطور که نماینده نهضت آزادی به خوبی می داند، در واقع تلاش شدیدی کرده است که برای اجتناب از خونریزی مصالحه‌ای انجام دهد. سپس نماینده نهضت آزادی گفت که نتایج حوادث فعلی برای آمریکاییها چنان ناامنی به وجود خواهد آورد که مجبور شوند از خانه بیرون نیایند. کارمند سفارت پاسخ داد که ما کاملاً امیدواریم که نهضت آزادی و سایرین، چنانچه در پی مقابله به مثل هستند، فقط این مقابله را به احزاب ذینفع منحصر کنند و مقابله را به تماشاچیان (اطرافیان - منظور آمریکاییها و اعضای سفارت است). گسترش ندهند. نماینده نهضت آزادی به شرایط بهتر امید بسته ولی بدبین بود و اظهار داشت که مجدداً تماس خواهد گرفت. نماینده نهضت آزادی بار دیگر در دوم دسامبر تلفن زد و اظهار کرد که تیراندازی همچنان ادامه داشته و باز اصرار کرد که دولت آمریکا برای خروج شاه تسهیلاتی انجام دهد.

3- دیروز راهپیمایی مسالمت‌آمیز بزرگی در مشهد صورت گرفت. کنسول تبریز گزارش می‌دهد که همه مغازه ها بسته و شهر آرام است. صنایع به استثناء یک کارخانه که در اعتصاب است بقیه به کار خود مشغولند. کنسول شیراز گزارش می‌دهد که شهر آرام است. درگیری‌ها

در اصفهان ادامه دارد. دو شب قبل خانه یک آمریکایی با انفجار گاز توسط اخلال‌گران تقریباً به طور کامل خراب شد. دو آمریکایی در خانه بودند اما به دلیل اینکه بخشی که آنها سکونت داشتند تحمل انفجار را داشت آنها فقط زخمی شدند و از خانه فرار کردند. شب گذشته پنج خودرو آمریکایی (که همگی ساخت شرکت BHI بودند) با پرتاب بمب به آتش کشیده شد. سربازان در جلوی کنسولگری بودند. کنسول گزارش می‌دهد که حداقل سه ملا در مساجد جداگانه به مردم گفته‌اند که خانه‌های آمریکاییها را شناسایی کنند، وارد خانه‌ها شده اسباب و اثاثیه را برای آتش زدن به خیابان بریزند. ملاها گفتند که به آمریکاییها صدمه نزنید. علائمی در ابتدای بعضی کوچه‌ها زده شده بود که مشخص می‌کرد که در خانه‌های آن کوچه آمریکاییها زندگی می‌کنند.

4- کنسول اصفهان در مورد سلاحهای گرم قابل دسترس مخالفین اطلاعاتی دارد. همسر یکی از آمریکاییها که لبنانی است به وی گفت که قیمت سلاحهای گرم در لبنان به علت اینکه بسیاری از عوامل ایرانی‌ها آنها را می‌خرند به شدت افزایش یافته است. یک ایرانی به کارمند سفارت گفت اسلحه برای خریدن در اصفهان موجود بود زمانی که کارمند سفارت اصرار بیشتری برای توضیح کرد، ایرانی مزبور اسلحه کمری خود را نشان داد و گفت که آن را تازه خریده است. (نظریه: سلاحهای گرم شدیداً در ایران کنترل می‌شود و عموماً به جز نیروهای امنیتی برای دیگران قابل دسترسی نیست.) 5- امروز صبح بر طبق اعلام قبلی کارکنان اداره نیرو، برق سراسر ایران از 9 صبح الی 12 قطع شد. برنامه بعدی قطع برق غروب چهارم دسامبر می‌باشد. کنسول اصفهان گزارش می‌دهد که کارکنان اداره مخابرات ممکن است به سلسله اعتصاب‌های سیاسی در حال پیشروی بپیوندند. آنها اکنون با استفاده از موقعیتشان به ایرانیان اجازه می‌دهند که مکالمات آمریکاییها را با دادن فحش قطع کنند.

6- حسین نجفی وزیر دادگستری سی‌ام نوامبر اعلام کرد که زندانیان سیاسی بیشتری در این هفته آزاد خواهند شد و تحقیق در مورد ثروت خاندان سلطنتی امروز آغاز خواهد شد.

7- اوضاع امروز همچنان متشنج خواهد بود. مدرسه آمریکاییها و مدرسه کامیونیتی تهران بسته می‌شود. مدرسه پیروزی باز است. تقریباً همه مغازه‌ها تعطیل می‌باشند. منبعی از خبرگزاری یونایتدپرس در تماس با شریعتمداری گزارش می‌دهد که امروز آیت‌الله شریعتمداری با آیت‌الله شیرازی اهل مشهد صحبت کرده و ممکن است امروز بعد از ظهر مردم را به اعتصاب عمومی دعوت کنند. کارمند سفارت از یک منبع بازاری شنید بازار تهران که امروز باز نبود احتمالاً هفت روز دیگر بسته خواهد ماند تا به تدریج به دوره شش روزه که همه ساله در ایام محرم تعطیل بوده نزدیک شوند. امروز نیز صدای گلوله شنیده می‌شود و ما گزارشات تأیید شده‌ای از برخی تیراندازیها به طرف جمعیت داریم. تشنجات با اجتماع مردم در مکانهای مختلفی مثل میدان مجلس و دفاتر مرکزی رادیو تلویزیون ملی ایران بار دیگر

گسترده می‌شود. حداقل دو گروه از اجتماعات مردم ظاهراً سفارت را در نظر داشتند و یکی از دو گروه حدود ظهر قبل از اینکه سربازها آنها را پراکنده کنند به درب اصلی سفارت رسیدند. کارمندان گروههای مزبور را دیدند که به راحتی با سربازان بازی موش و گربه انجام می‌دادند یعنی با شلیک هوایی سربازان پخش می‌شدند و چند عمارت آن طرف‌تر دوباره دور هم جمع می‌شدند. نیروی کمکی سربازان نزدیک سفارت مستقر شده‌اند. علی‌رغم وجود تظاهرات، تاکنون هیچ‌گونه به هم ریختگی نظم عمومی آنگونه که در پنجم نوامبر رخ داد، نداشته‌ایم. سربازان فعالانه هر جا که مردم با آنها مواجه شوند جمعیت را درهم می‌شکنند و اطلاعی از آتش‌سوزی و چپاول نداریم. اطلاع داریم که دولت امشب پس از مقررات منع عبور و مرور انتظار تظاهرات بیشتری را دارد، بدین ترتیب تظاهرکنندگان ممکن است خانه به خانه رفته و از دیگران بخواهند که در تظاهرات شرکت کنند. امکان درگیری‌های خشونت‌آمیز زیاد است. نخست‌وزیر ازهاری درخواست کرده که در مورد درگیریهای شب گذشته رسیدگی شود، که بی‌درنگ امید عده کمی خوشبین که معتقد بودند محرم خشونت‌های جدیدی به همراه نخواهد داشت را نقش بر آب کرد. احتمالاً امشب تظاهرکنندگان بیشتری کشته خواهند شد و متعاقب آن مخالفین قصد دارند که به نیروهای امنیتی فشار آورند و آنها را به نقطه انفجار رسانند. در همین رابطه در حال به دست آوردن چند گزارش هستیم مبنی بر اینکه افسران غیرارشد نیروی هوایی و دریایی شاهنشاهی ایران معتقدند که شاه نمی‌تواند مملکت را نگه دارد و مجبور خواهد شد که کشور را ترک کند.

8 - مترینکو کنسول تبریز به ما اطلاع داد که سرپرست شعبه سازمان ملل در پروژه مدیریت آبرسانی مهاباد که تبعه آمریکاست به وی گفته است که اتومبیل و دفتر سازمان ملل همراه چند اداره دولتی دیگر صبح دوم دسامبر به آتش کشیده شدند. هیچ‌کس تکرار می کنم هیچ‌کس زخمی نشد. سولیوان

گزارش وضعیت ایران، شماره 28، اول دسامبر 78

سند شماره 237 سری2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 304926به: نمایندگیهای دیپلماتیک موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 28، اول دسامبر 78 1- در شبهای محرم، وضع ایران فوق‌العاده ناآرام است. کلیه ارتباط‌های سفارت ما، مستقیم و غیرمستقیم در بازار و در مجامع مذهبی همه یک صدا حاکی از روحیه مقاومت و مبارزه با رژیم شاه و ارتش می‌باشند. شایعاتی وجود دارد که به زودی دولتی به ریاست «علی امینی» جایگزین دولت نظامی خواهد شد.

2- اعلامیه صادره از طرف خمینی مردم را به انجام تظاهرات بدون کسب اجازه از حکومت نظامی دعوت می‌کند. تظاهرکنندگان باید برای مردن در راه هدف سرنگونی شاه آماده

باشند. ترجمه نوشته‌ای که از یک منبع موثق دریافت شده متضمن این موضوع است که برای نشان دادن روز انتقام در مقابل ظلم و ستمگری سیلابهای خون در روز عاشورا (مصادف با یازدهم ماه دسامبر) جاری خواهد شد.

3- شب گذشته در مناطق مختلف تهران برق قطع شد و امشب نیز تیراندازیهای زیادی پس از ساعات منع عبور و مرور شبانه گزارش می‌شود. به دنبال پیش‌بینی اعتصاب عمومی مورد انتظار در تاریخ دوم ماه دسامبر، مردم مواد غذایی و گاز خوراک‌پزی و دیگر مایحتاج عمومی ذخیره می کنند.

4- یک ناظر آمریکایی که در زمینه مسایل ایران تجربیات وسیعی دارد به سفارت آمریکا در تهران گفته است که وی از قدرت و کارآیی شیوه ای که توسط آن پیامهای خمینی منتشر می‌شود در حیرت و تعجب است. همچنین شایعه‌ای است که خمینی به مناسبت شهادت 72 تن (اشاره به یاران امام حسین (ع) - م) مردم را دعوت به شهادت کرده و در همان روز اول 1500 نفر نام‌نویسی کرده‌اند.

5- یکی از مأموران سفارت متوجه شده است که احساسات ضدبیگانه در بازار تهران بیشتر از ماه محرم سالهای گذشته است و نسبت به آمریکاییان به علت پشتیبانی و حمایت زیاد از شاه مغضوب‌ترند.

6- شب گذشته بمب دست‌سازی به طرف پنجره خانه گروهبان آمریکایی پرتاب شد که در اثر شکستن شیشه وی مختصر جراحات سطحی برداشت. ونس

ناآرامی شهری در تهران، شروع ماه محرم

سند شماره 238 خیلی محرمانه2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72 - تهران، ایران به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

مرجع: Ha CR 42 عنوان: ناآرامی شهری در تهران، شروع ماه محرم خلاصه: تظاهراتی که طی شبهای یکم و دوم دسامبر 78 در تهران اتفاق افتاد به ترتیب شرح داده می‌شود. هیچ‌گونه برخورد شدیدی گزارش نشده است. ادعا می‌شود تظاهرات حدوداً پانصد نفره در چندین منطقه به وقوع پیوسته است. صدای شلیک پراکنده مسلسلها شنیده شد و حرکت تانکها و واحدهای نظامی ایرانی مشاهده گردید. تلفات جانی فعالیتهای شبانه طبق آمار رسمی هفت نفر بوده است. بیشترین فعالیتها در خلال 10:30 شب یکم دسامبر الی 1 بامداد دوم دسامبر 78 اتفاق افتاد. در تهران مناطقی که فعالیتها در آن صورت گرفت، عبارتند از: جنوب تهران، شرق تهران، عباس آباد، میدان ژاله، قیطریه، دروس و تهران‌پارس. شب اول دسامبر 78، آغاز ماه محرم ایام مذهبی مسلمانان جهت جبران گناهان می‌باشد. از قبل

پیش‌بینی می‌شود که آشوب داخلی در این ایام بالا بگیرد. رادیو بی. بی. سی گزارش داده است که آیت‌الله خمینی اعلام داشته که حتی اگر قرار باشد در خیابانهای ایران «سیلاب خون» به راه بیافتد شاه تا پایان این هفته سقوط خواهد کرد.

22- جزییات:

الف- این گزارش حاوی اطلاعات خام می‌باشد. هیچ‌گونه برنامه یا سیاستی نباید به تنهایی بر اساس این گزارش بیرون داده و یا اصلاح گردد.

ب - منبع خبر، مأمور امنیتی منطقه‌ای در سفارت آمریکا، اطلاع داد که شب یکم دسامبر 78 تظاهرات متعددی در سراسر تهران به وقوع پیوسته است. پلیس و واحدهای نظامی ارتش با گروههای مخالف مقابله کرده و آنها را متفرق نمودند. در طی این مدت صدای تیراندازی‌های شدیدی شنیده شد. اما، بر حسب مقدار تیراندازیها و نبود خسارت مالی و حداقل تلفات جانی، چنین استنباط می‌شود که تیراندازیها عمدتاً هوایی بوده است.

تاریخ اطلاع 1/12/78 - تاریخ تهیه گزارش 2/12/78 - تهران، ارزیابی: ب - 2، منبع: رابرت بنرمن، مأمور ویژه : ترنس اولیس، منطقه 72 ج- منبع خبر که یک گزارشگر قابل اعتماد است اطلاع داد که طبق ارقام رسمی مقامات ایرانی در ارتباط با فعالیتهای شب یکم دسامبر 78، 7 کشته، 30 تا 40 زخمی و حدود 200 نفر دستگیر شده‌اند.

تاریخ اطلاع 1/12/78 - تاریخ تهیه گزارش 2/12/78 - تهران، ایران، ارزیابی، ب - 2، منبع: رابرت بنرمن، مأمور امنیتی منطقه: سفارت آمریکا، مأمور ویژه: اولیس، منطقه 72 د- منبع خبر فرمانده عملیات پشتیبانی آمریکا در ایران، که در منطقه‌ای نزدیک به مسجد آبی (احتمالاً منظور حسینیه ارشاد است) در حوالی خیابان کوروش کبیر اقامت دارد. طی شب یکم دسامبر 78 وی گروههای کوچک بسیاری از مردم را مشاهده نمود که در حال پیشروی به سوی مسجد بودند و حدود یک ساعت به طور پیوسته صدای رگبار مسلسل را از سلاحهای مختلفی که بر روی تانکها و زره‌پوشهای نفربر حمل می‌شدند شنید. پس از اتمام تیراندازی، صدای شعار و فریادهای تظاهرکنندگان که بسیار بلند بود،قطع شد. این منبع همچنین، صدای دو انفجار که شبیه صدای نارنجک بود را شنید. وی اضافه کرد که همسایگان ایرانی او در بیرون از محل اقامتشان مکرراً با صدای بلند به زبان فارسی فریاد می‌زدند «من هستم» که به نظر می‌آمد حاکی از هواداری آنان از تظاهرکنندگان باشد. از صدای جمعیت و از تجارب قبلی او با گروههای وسیع مردم در مسجد منبع خبری تخمین می‌زند که در حدود 600 نفر در آنجا حاضر بوده‌اند.

تاریخ اطلاع 1/12/78 - 2/12/78 ، تاریخ تهیه گزارش 2/12/78 تهران، ارزیابی، ب -. 2، منبع: سرهنگ کیت بارلو، مأمور ویژه: سولیوان، منطقه 72.

ه - اوایل صبح منبع، کارمند مأمور خدمت در گروه اعزامی مستشاران نظامی دریافت

مکالمات زیر را در طول شب اول دسامبر 78 راجع به ناآرامیهای شهری در تهران گزارش داد. کلیه گزارشات از سوی افراد ارتش آمریکا یا وابستگان آنها بوده است.

22:30- شلیک سلاحهای خودکار به نظر می‌رسید در مجاورت مسجد آبی باشد.

22:45- از هر دو طرف خانه تیمی یگان 30 صدای شلیک به گوش رسیده است. منطقه‌های ناآرام به نظر می‌رسید که عباس‌آباد و میدان ژاله باشند.

23:15- شلیک سلاحهای خودکار در منطقه مسجد آبی شنیده شد.

23:20- تک‌تیراندازیهایی در حوالی مناطق دلآرام و قیطریه در شمال شرقی تهران شنیده شد.

شلیک سلاح در منطقه دروس گزارش شد.

23:35- تیراندازی شدید نزدیک باشگاه آمریکایی پارس و شلیک سلاحهای خودکار نزدیک پهلوی و ظفر غرب خیابان کوروش کبیر گزارش شد.

23:40- صدای بلند شعارهای تظاهرکنندگان و شلیک سلاحهای خودکار در نزدیکی مسجد آبی گزارش شد.

00:25- منطقه مسجد آبی آرام شد. درجه‌دار گارد خاطرنشان کرد جمعیت متفرق شده و تعداد زیادی از گردانندگان مسجد دستگیر شدند.

00:35- یگان 30 اطلاع داد منطقه آنها رو به آرامی می‌رود.

00:55- فعالیت در تهران پارس ادامه داشت.

تاریخ اطلاع 1/12/78 - 2/12/78 تاریخ و محل کسب خبر: 1/12/78 - 2/12/78؛ تهران، ارزیابی: 2 - C، منبع: سرهنگ داگلاس ورثینگ، مأمور ویژه: دیوید هالیفیلد، منطقه 72.

و - منبع؛ مأمور امنیتی شرکت هواپیمایی لاکهید، اطلاعات زیر را تهیه کرده است:

(1) ساعت 23:30، اول دسامبر 78: او در تهران نزدیک تقاطعهای خیابانهای پهلوی و ظفر و کوروش کبیر، بین دو مسجد کوچک، سکونت دارد. در ظرف ده دقیقه گذشته، منبع، تانکها و کامیونهای مملو ازسربازان را که به سمت جنوب خیابان کوروش در حرکت بوده‌اند و حداقل 5 هلیکوپتر در حال پرواز از نزدیک کاخ نیاوران و جنوب محل اقامتش مشاهده کرده است. منبع توانسته صدای تیراندازی و شعار را در منطقه اطراف خانه‌اش بشنود. صدای شعارها به قدری بلند بوده که نویسنده توانسته صدای آنها را وقتی که منبع گوشی تلفن را در هوا نگه داشته بود، بشنود.

(2) ساعت 30 دقیقه نیمه شب، دوم دسامبر 78: منبع اطلاع داده که هنوز صدای تیراندازی‌های ممتد سلاحهای اتوماتیک از سمت جنوب منطقه خانه‌اش شنیده می‌شود. به علاوه، او به فواصل زمانی تقریبی 15 دقیقه‌ای صدایی شبیه صدای شلیک توپ هویتزر یا سلاح مشابهی را شنیده است. و بالاخره او صدای تیراندازی با سلاح‌های کوچک را از فاصله خیلی نزدیک با اندازه یک چهارراه از خانه‌اش شنیده است. حدود 25 دقیقه از نیمه شب گذشته، او 5 کامیون سرباز و جیپ‌های متعددی که در خیابان کوروش کبیر به سمت جنوب

حرکت می‌کرده‌اند را مشاهده کرد.

(تاریخ اطلاع: اول دسامبر 78؛ تاریخ و محل کسب خبر: اول دسامبر 78 - تهران، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی C2، منبع : جری ال. ای. مایک، مأمور ویژه: سولیوان، منطقه 72) ز- ساعت 20:50 بیست و یکم دسامبر 78 منبع، افسر امنیتی شرکت سیلوانیا در تهران، بر اساس اطلاعات دریافتی از کارکنان شرکت مقیم محلاتی که در زیر بدانها اشاره می‌شود، چنین می‌گوید:

(1) جمعیت زیادی در منطقه وسیع تخت طاووس، شمال منطقه کوروش کبیر، اطراف منطقه مسجد آبی و خیابان فرح طبق معمول شعارهای مختلفی را سر داده بودند. صدای تیراندازی‌های زیادی به انضمام صدای شلیک سلاحهای اتوماتیک شنیده می‌شد. منابع دست دوم در مورد اینکه تیراندازی، هوایی یا به سوی مردم صورت گرفته باشد، هیچ اطلاعی ندارند. جمعیت حدود ساعت 20:30 گردهم آمده بودند.

(2) همچنین نزدیک غروب در حوالی میدان ژاله تهران، ازدحام و شعارهای جمعیت با تیراندازی سربازان توأم شد. (تاریخ اطلاع: اول دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: اول دسامبر 78، تهران، ارزیابی: C2، منبع: بیل میچل، مأمور ویژه سولیوان، منطقه 72) ح - منبع گزارش داد، گروهی (50 - 40 نفره) از ایرانیان که کودکان هم در میان آنان به چشم می‌خوردند در حال شعار دادن به طرف مقر پلیس واقع در سلطنت‌آباد و کوروش کبیر راهپیمایی کردند و در آنجا اقدام به دادن شعار علیه پلیس و نیروهای نظامی کردند. صدای شلیک دو گلوله باعث شد جمعیت به خیابانهای فرعی گریخته و پناه بگیرند، ولی جمعیت لحظه‌ای از دادن شعار و فریاد زدن دست برنمی‌داشت و بعد از مدتی دوباره جمع شده و علیه سربازان به دادن شعار می‌پرداختند. (تاریخ اطلاع: اول دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: اول دسامبر 78، تهران، منبع: خانم باربارا آرنولد، منشی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، منطقه 72 - ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی A2، مأمور ویژه: رونالد بلیس، اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی - منطقه 72) ط- منبع، معلم مدرسه آمریکاییهای تهران که برای اولین بار گزارش می‌دهد، اطلاع می‌دهد که در فاصله ساعت 30/10 بعد از ظهر روز اول دسامبر 78 و 30 دقیقه بعد از نیمه شب روز دوم دسامبر 78 پیرامون خانه‌اش واقع در نزدیکی میدان ژاله، صدای گروههای بزرگی از تظاهرکنندگان را شنیده است. وی و همسرش صدای تیراندازیهای پراکنده‌ای را شنیده بودند که به نظر وی می‌تواند متعلق به تفنگ و مسلسل و شاید انفجار کپسولهای گاز اشک‌آور باشد. وی دود یا آتش در محیط پیرامون خود مشاهده نکرده است. در حدود ساعت 24 او بازگشت مردم را در حالیکه می‌دویده‌اند در خیابان محل سکونتش مشاهده کرده است. وی گفت که در طول شب، به نظر می‌رسید که تظاهرات از جنوب به شمال محل اقامت وی تغییر محل یافته

است. وی معتقد بود که محل وقوع تیراندازی حداکثر سه چهارراه با خانه وی فاصله داشته است. وی اضافه می‌کند که یک کوکتل مولوتف در نزدیکی ساعت 11 شب به مدرسه کامیونیتی تهران پرتاب شده که حریق ناشی از آن بلافاصله توسط نگهبانان مدرسه خاموش شده است، خسارت اندک بوده و آسیبی به کسی وارد نشد.

تاریخ اطلاع: اول دسامبر 78، 2 دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر 2 دسامبر 78 تهران. منبع: فیلیپ پرنس، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، 2 - F ، مأمور ویژه پلیس اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72. (توضیح: در مدرسه کامیونیتی تهران محصلین ملیتهای مختلف به تحصیل اشتغال دارند و درصد بالایی از آنها آمریکایی هستن.) ی- منابع گزارش می‌دهند که صبح روز 2 دسامبر 78 صدای تیراندازی را در زمانها و مکانهای زیر شنیده‌اند:

(1) ساعت 4 بامداد خیابان جاویدان، شرق تهران (منبع نیلی) (2) ساعت 6:15 بامداد خیابان کورش کبیر شمال تهران (منبع دوآیر) تاریخ اطلاع: 22/1/78 تاریخ و محل کسب خبر: 22/1/78 منابع: سرهنگ دوم پل دوآیر، یکان 333، گروهبان لاری نیلی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72.

ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: منابع - B ، اطلاعات - 1 مأمور ویژه پلیس اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72.

ک - منبع: مأمور امنیتی شرکت پشتیبانی لجستیکی اطلاع داد که یکی از کارمندان شرکت، امروز ساعت 7 صبح بهنگام ترک منزلش به قصد محل کار، در نزدیکی خانه‌اش با جسد یک ایرانی مواجه شده است. کارمند فوق اشاره کرد که در بدن مقتول جای چند گلوله مشهود بوده است. منزل وی در شمیران است. تاریخ اطلاع 2 دسامبر 78- تاریخ و محل کسب خبر2 دسامبر 78، تهران؛ منبع: آقای «گلن لمب»، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی؛ ب - 2: مأمور ویژه «بلیس»، ناحیه 72 اداره تحقیقات.

ل - منبع: فرمانده یگان 333 اطلاع داد که صاحبخانه‌اش به او خبر داده بود که جمعیت عظیمی در قسمتهای جنوبی تهران اجتماع کرده‌اند.

تاریخ اطلاع 1 دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر 1 دسامبر 78، تهران - منبع: سرهنگ دوم پل دوآیر، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب- 1، مأمور ویژه «فرانک. ام. هویی» اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72. (توضیح: این خبر از طریق سایر ناظران مستقل تأیید گردید).

م - منبع: مأمور امنیتی منطقه در سفارت آمریکا، اطلاع داد که او گزارشات مکرری درباره تظاهرات در مکانهای ذیل، دریافت داشته است: میدان ژاله، بلوار الیزابت، دانشگاه تهران، بازار اصلی و مسجد آبی. تاریخ اطلاع اول و دوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: 2 دسامبر

78، تهران، منبع: آقای «بنرمن»، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: B -1 ، مأمور ویژه هویی، اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72. (توضیح: این خبر نیز، توسط مشاهداتی که مستقلاً گزارش شده‌اند تصدیق گردید).

ن- منبع: فرمانده یگان 333، اطلاع داد که او در ساعت یک روز دوم دسامبر از بخش خبر رادیو آمریکا شنیده است که : خمینی اعلام نموده که حتی اگر در خیابانهای ایران سیل خون جاری شود تا آخر این هفته شاه سقوط خواهد کرد.

تاریخ اطلاع 2 دسامبر 78 - تاریخ و محل کسب خبر، 2 دسامبر 78 - تهران - منبع: سرهنگ دوم «دوآیر»، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب - 2، مأمور ویژه «هویی» اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72.

س - منبع خبر: فرمانده یگان شماره 333 ، نیروی هوایی آمریکا (USAFE) است و اطلاع می‌دهد که دو نفر از رانندگان ایرانی قسمت او که منبع آنان را بسیار قابل اعتماد می‌داند، اظهار کرده‌اند که در طول تظاهرات شب اول دسامبر 78 هر کدام در خیابان محل زندگیشان توانسته‌اند تقریباً 15 تا 20 جسد را که کف کامیونها روی هم انباشته شده بوده‌اند، شمارش نمایند. در یک مورد اجساد در پشت یک کامیون مجهز به سلاح جای گرفته بود که برای جمع‌آوری اجساد در خیابان می‌گشت. یکی از راننده‌ها درست در جنوب هتل بین‌المللی در مرکز تهران زندگی می‌کند و دیگری در تهران‌نو - بخشی از تهران در قسمت جنوب شرقی شهر - اقامت دارد.

تاریخ اطلاع: 1/12/78 - تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، تهران - ارزیابی: ب - 2.

منبع: سرهنگ دوم پل دوآیر، مأمور ویژه سولیوان - اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی منطقه 72.

نظریات تهیه کننده: محرم، ایام مذهبی (جبران گناهان) مسلمانان رسماً در ساعت 7 بعد از ظهر اول دسامبر 78 شروع شد. حمام خون خواسته شده توسط خمینی هم‌زمان با این دوره به وقوع نپیوسته است. پیداست که نیروهای امنیتی ایران در تهران تاکنون کنترل اوضاع را به خوبی در دست دارند. اکنون قطع برق گزارش و نظریه دادن بیشتر درباره ناآرامیهای جاری شهری در ایران را مختل کرده است. قطع برق به طور پراکنده رخ می‌دهد و نمایشگر پراکندگی و در هم ریختگی اوضاع جاری در ایران است.

خصوصیات آشوبگران تهران

سند شماره 239 خیلی محرمانه2 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11782به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: خصوصیات آشوبگران تهران: مشاهدات مأمور سفارت 1- امروز صبح مأمور سفارتخانه چند ساعتی را در خیابانهای تهران گذراند و گروههایی از

تظاهرکنندگان و همچنین عکس‌العمل ارتش در مقابل آنان را مشاهده کرد. تظاهرات به صورت متحرک و تقریباً به طور کامل به دور از هرگونه خشونت بود. گروههای کوچک تظاهرکنندگان از میان انبوه مردم موجود در خیابانها به هم پیوسته، شعارهای مذهبی و ضدشاه می‌دادند و بلافاصله بعد از اینکه نیروهای نظامی شروع به تیراندازی هوایی می کردند متفرق می‌شدند. مأمور سفارتخانه در تظاهراتی که شخصاً آن را مشاهده کرده گاهی اوقات در فاصله کمتر از سی متری سربازان در حال تیراندازی، قرار گرفته بود و به آسانی قادر به تشخیص آن بوده که هیچ‌یک از تظاهرکنندگان مورد اصابت گلوله قرار نگرفته‌اند. (گزارشاتی تأیید نشده از نقاط دیگر شهر حاکی از آن است که تعدادی از تظاهرکنندگان کشته یا مجروح شده‌اند.) 2- ضدآمریکایی‌گری نقش مهمی را در تحریک تظاهرکنندگان ایفا می‌کند. شعارهای جدید در ضدیت با آمریکا همانند ضدیت با شاه بر روی دیوارهای محوطه سفارتخانه نوشته شده و همچنین اعلامیه‌های دست‌نوشته نیز به دیوارهای مشرف به خیابان چسبانده شده است. گروههایی بزرگ‌تر و بهتر سازمان داده شده تظاهرکننده (در حدود 100 نفر) در دو موقعیت تلاش کردند که به سفارتخانه آمریکا دسترسی یابند که بار اول از دو ساختمان مانده به سفارت برگردانده شدند ولی بار دوم عده‌ای از تظاهرکنندگان موفق شدند که به محوطه سفارتخانه برسند.

3- تظاهرکنندگان تقریباً همگی افراد جوان بودند و چهره‌های مذهبی در بین آنها دیده نمی‌شد اما تعدادی از جوانان تظاهرکننده در سن دانش‌آموزی به خوبی در این طور مسایل تجربه داشتند و به افرادی که از آتش سلاحهای سربازان در حال فرار بودند توصیه می‌کردند که آهسته حرکت کنند تا مبادا باعث تحریک سربازان و تیراندازی آنها شوند.

4- طبیعتاً شایعات فراوانی درباره کشته و مجروح شدن تعداد زیادی از مردم وجود دارد. بر طبق اخبار ساعت دو بعد از ظهر، آمار رسمی شامل هشت کشته، سی و پنج مجروح و 150 نفر دستگیر شده، می‌باشد. مأمور سفارتخانه شخصاً موضوع سی‌نفری که گفته می‌شد در هنگام تظاهرات در جلوی بانک مرکزی کشته شده بودند را بررسی کرد و دریافت که هیچ مدرکی دال بر وجود هرگونه خشونتی در آنجا وجود ندارد.

5 - موضوع درگیری سنگین در نزدیکی ساختمان مجلس توسط رایزن سیاسی منطقه‌ای سفارتخانه پیگیری شد و به طور موثق به وی اطلاع داده شد که گزارش مربوطه نادرست بوده است. مأمور سفارتخانه در ساعت 3 بعد از ظهر که دوباره برای بررسی اوضاع خیابانهای بین سفارت و بازار به محل رفت و در آنجا تقریباً هیچ کسی را مشاهده نکرد. در اوایل روز بعضی از مغازه‌ها باز بودند ولی در حال حاضر تمامی آنها بسته‌اند. شهر در سکوت شومی به سر می‌برد و سربازان هنوز در صحنه هستند اما در کامیونهای خود نشسته‌اند و دیگر کسی در خیابانها دیده نمی‌شود.

تا ساعت چهار و نیم بعد از ظهر به وقت محلی همان شرایط بر شهر حکمفرماست. اما

انتظار می‌رود بعد از ساعات منع عبور و مرور امشب نیز اقدامی صورت گیرد.

6- نظریه: مهم‌ترین جنبه فعالیتهای روزانه این بود که هیچ‌گونه تلاشی توسط افراد آشوب‌طلب برای سوزاندن ساختمانها و یا شکستن پنجره‌ها دیده نشد. تظاهرکنندگان به وضوح هیچ‌گونه تمایلی برای مواجهه با ارتش نداشته و ارتش هم با بکارگیری حداقل نیروهای خود عکس‌العمل نشان می‌داد.

سولیوان

وضعیت جاری در ایران

سند شماره 240 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 684605562 دسامبر 1978 - 11 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

موضوع: وضعیت جاری در ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) گزارش وضعیت ایران از 30 نوامبر تا صبح روز 2 دسامبر 1978) 17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: الف- (بدون طبقه‌بندی) به طور کلی تهران روز 30 نوامبر را به آرامی پشت سر گذاشت. صفهای خرید بنزین طویل بود و مغازه‌ها و بازار باز بودند. منبع شماره (1) گزارش داد که ساعت بیست و پنجاه دقیقه شب، شخص ناشناسی خانه یکی از گروهبانان ارتش آمریکا را مورد حمله قرار داده و یک سه راهی (بمب دستی) را از پنجره جلویی به داخل خانه پرتاب کرده که از پشت به شخصی اصابت نموده است. فرد مزبور با صندلی روی آن می‌کوبد و بمب منفجر می‌شود. خسارات قابل توجهی به بار آمده، با این وجود کسی آسیب زیادی ندیده است. جراحات سطحی چندی در اثر پخش خرده شیشه به وجود آمده است.

ب - (بدون طبقه‌بندی) روز اول دسامبر، طی ساعات روز، شهر وضعی عادی داشت ولی با رسیدن شب، شهر متشنج شد.

1- در ساعت هجده یکی از راننده‌های سفارت تجمع جمعیتی را در جنوب شرقی تهران مشاهده نمود. سربازان در منطقه حاضر شده و تیراندازی هوایی کردند و جمعیت متفرق گشت.

2- ساعت بیست و پنجاه دقیقه افسر رابط مستشاری نیروی دریایی جمعیت کمی از مردم را در خیابان جنوبی منزلش مشاهده کرد. این گروه در حال دادن شعار در خیابان ندا به سمت شمال در حرکت بودند، سربازان سر رسیدند و تیراندازی هوایی کردند و جمعیت پراکنده شد.

3- ساعت بیست و دو و سی دقیقه مدیر تیم فنی نظامی تلفنی از یک سرهنگ دوم نیروی

هوایی آمریکا دریافت داشت که وی اظهار نمود همین الساعه صاحبخانه‌اش به وی اطلاع داده که در دو کوچه شمالی میدان ژاله هنگامی که گروههایی از مردم شهر در خیابانها تجمع نمودند، تیراندازی‌هایی صورت گرفته است.

4- یکی از اعضای دفتر وابسته دفاعی گزارش داد که از ساعت بیست و یک و پنجاه دقیقه تا پنجاه دقیقه بعد از نیمه شب در اطراف دانشگاه تهران تیراندازی شده است.

5- یکی از کارکنان شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل به افسر دفتر وابسته دفاعی زنگ زده و گزارش داده که ساعت بیست و سه و پانزده دقیقه جمعیت خروشان عظیمی در مسجد آبی (حسینیه ارشاد) گرد آمده‌اند.

6- ساعت بیست و سه و سی دقیقه همان مأمور دوباره از طریق تلفن اطلاع می دهد که جمعیت حاضر در مسجد آبی را ده هزار نفر تخمین می‌زند.

7- ساعت بیست و سه و سی دقیقه یکی از اعضای دفتر وابسته دفاعی شنیده است که خودروهای زرهی سنگین به طرف شرق خیابان دولت در حرکت بودند و سر و صدای زنجیر و جلنگ جلنگ دست کم دو تانک را شنیده است.

8- ساعت سه و ده دقیقه صبح افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی آمریکا از پشت بام خانه‌اش مشاهده نمود که چهار نفر سرباز هفت تن از نقض‌کنندگان مقررات منع عبور و مرور شبانه را دستگیر کردند، یکی از دستگیرشدگان فرار کرد و تیر خورد. همه آنها را سوار یک کامیون کردند. این واقعه تقریباً در فاصله صد یاردی از منزل افسر رابط مستشاری در نیروی هوایی به وقوع پیوست.

9- یکی از رانندگان دفتر وابسته دفاعی در ساعت پنج و ده دقیقه صبح در خیابان چهل و پنج متری تانکهای چیفتن را مشاهده کرد. ساعت شش و بیست دقیقه صبح نیز همان راننده یک واحد تانک چیفتن را در میدان شاهرضا مشاهده نمود.

10- یکی از اعضای دفتر وابسته دفاعی که نزدیک بزرگراه شاهنشاهی زندگی می‌کند، بین ساعت یازده تا یازده و چهل و پنج دقیقه شب صدای حرکت مداوم خودروهای زرهی سنگین که از بزرگراه به طرف پایین می‌آمدند را شنیده است. وی اظهار اطمینان می‌کند که آنها تانک بودند. خودروهای ارتش در ناحیه پایین شهر پراکنده شدند.

11- راننده دفتر وابسته دفاعی ساعت یازده صبح به علت سر و صدا در خیابانهای اطراف خانه‌اش واقع در جنوب غربی تهران از خواب بیدار شد. جمعیت ازدحام کرده بود، سربازان سر رسیدند و تیراندازی شروع شد. وی هیچ اطلاعی از تعداد کشته‌ها و زخمی‌ها نداشت.

ج - (خیلی محرمانه) 1- یکی از کارکنان هوانیروز ارتش ایران گزارش داد که در روز اول دسامبر، سر ضیافت ناهار یکی از مأمورین اداری سفارت اردن به او گفته که مخالفان مذهبی یک میلیون دست کفن از پارچه سفید تدارک دیده‌اند. این کفن‌ها در هنگام جهاد پوشیده خواهد شد. منبع اظهار داشت که مخالفان حاضرند که برای سقوط کامل شاه یک میلیون کشته

بدهند. در همان ضیافت ناهار مأمور دیگری از پاکستان اظهار می دارد هنگامی که در بازار در صدد خرید مقداری پارچه بوده، متوجه می‌شود که هیچ پارچه سفیدی در مغازه موجود نیست.

2- آقای فرد رازی، بازرگان ایرانی در اول دسامبر 78 به هوانیروز ارتش ایران تلفن می‌زند و اطلاع می‌دهد که شنیده در اوایل دسامبر شاه کشور را ترک خواهد کرد و یک دولت ائتلافی تشکیل خواهد شد.

3- آقای شاهمیری یکی از وکلا و همسایه مأمور گزارشگر ما می‌باشد. ساعت یک و ده دقیقه بعد از ظهر اول دسامبر 78 به مأمور گزارشگر ما اطلاع می‌دهد که او یقین دارد شاه اوایل دسامبر ایران را ترک خواهد کرد.

4- هر دو منبع بالا توسط مأمور گزارشگر در گروه C – 6 ارزیابی شده‌اند.

5- در مدت سه روز گذشته، افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی با تعداد زیادی از ایرانیان در مورد وضعیت کنونی ایران گفتگو کرده است. افسر غیرارشدی از نیروی دریایی، یک ناخدا دوم در نظریاتش کاملاً مخالف شاه بود. او در صحبت کردن محتاط بود با وجود این ضد شاه بود. مأمور گزارشگر درباره وضعیت ایران با سرتیپ بازنشسته‌ای که اکنون سرپرست کلوپ هوایی سلطنتی می‌باشد به گفتگو نشست. اظهارات وی نیز با نظریات ناخدا دوم هماهنگ بود. همسایگان مأمور گزارشگر همیشه در گفتگوهایشان با وی شدیداً از شاه حمایت می‌کردند. معهذا طی چند روز گذشته نظریاتشان تغییر یافته و ضدشاه شده‌اند. افسر گزارشگر و مدیر تیم فنی نظامی با یکی از منابع خبری گفتگو می‌کنند.

این منبع معلم دانشکده افسری است وی می‌گوید اغلب دانشجویان و ارشدهای آنان هر روز بیشتر از روز پیش نظراتی ضدشاهی پیدا می‌کنند.

نظریه تهیه کننده: (خیلی محرمانه) وضعیت کنونی ایران به طور آشفته‌ای گاهی آرام و گاهی طوفانی است.

از گزارشاتی که توسط منابع دریافت شده‌اند چنین برمی‌آید که در بین منابعی که در گذشته عمیقاً به وفاداری از شاه معروف بوده‌اند، تمایلات و گرایشات ضدشاهی در آنان پیوسته رو به افزایش است.

گزارش وضعیت ایران، شماره 29، دوم دسامبر 78

سند شماره 241 سری3 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 305364به: نمایندگیهای دیپلماتیک موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 29، دوم دسامبر 78 1- امشب در تهران به خصوص در نواحی شمالی شهر در نزدیکی هتلهای بزرگ و رادیو تلویزیون تیراندازی شدید بود. در اواخر بعد از ظهر آرامش شومی بر تهران سایه افکنده بود. مغازه‌ها بسته بود، اکثر مردم در خیابانها نبودند و واحدهای نظامی در حال آماده باش در

خودروهای خود مستقر بودند. ناظری تعداد کشته شدگان دیشب را 500 نفر حدس زده است. احتمالاً تظاهرکنندگان بیشتری در نتیجه خشونتهای امشب کشته خواهند شد. چون مخالفین سعی می‌کنند نیروهای امنیتی را تا گسیختگی کامل تحت فشار قرار دهند.

2- طبق اعلام قبلی کارگران شرکت برق در بیشتر ساعات امروز صبح، برق سرتاسر ایران قطع بود. وزارت آموزش و پرورش تمام مدارس تهران را تا 13 نوامبر تعطیل نمود.

3- ناظرینی که امروز صبح مناطقی از تهران را بعد از تظاهرات گسترده و تیراندازیهای شدید شب گذشته بررسی کردند، هیچ‌گونه نشان و مدرکی از اینکه این مکان صحنه نبرد باشد، به دست نیاوردند. برخلاف معمول به اموال آسیب نرسید. در همین حال در محوطه اطراف سفارت، شعارهای ضدآمریکایی جدیدی روی دیوارها وجود دارد و در چند خیابان پوسترهای دست‌نویس با شعارهای ضدآمریکایی و ضد شاه به چشم می خورد. در پاسخ به کوششهایی که از جانب تظاهرات‌کنندگان برای رسیدن به محوطه سفارت صورت گرفته بود، تعداد سربازان محافظ محوطه افزایش یافته است.

4- بر طبق گزارشات، شیراز امروز آرام بود. در تبریز رئیس آمریکایی پروژه سازمان ملل به کنسول گفت که دفتر اداره و ماشین سازمان ملل امروز صبح به آتش کشیده شد. ناآرامی به شدت در اصفهان ادامه دارد و کنسول گزارش می‌دهد که در مساجد جداگانه حداقل سه ملا به مردم گفته‌اند تا منازل آمریکاییان را مورد شناسایی قرار دهند و به زور وارد آن منازل شوند و اسباب و اثاثیه آنها را در خیابان ریخته به آتش بکشانند. با وجود این، ملایان گفته‌اند که به خود آمریکاییان آسیب نرسد.

در مدخل خیابانها علاماتی زده شده که مشخص می‌کند کدام خانه از آمریکاییان می‌باشد. شب گذشته 5 اتومبیل که متعلق به آمریکاییان بود با بمب آتش‌زا منهدم شد. شب قبل از آن هم خانه یک آمریکایی با انفجار کپسول گاز که توسط آدمهای مزاحم صورت گرفت تقریباً کاملاً تخریب شد. اما هیچ آمریکایی صدمه ندیده است.

5- سفارت در حال دریافت گزارشات جدیدی است مبنی بر این که افسران رده متوسط نیروی هوایی و نیروی دریایی شاهنشاهی ایران معتقدند که شاه، قادر به حفظ موقعیت خویش نیست و مجبور است کشور را ترک نماید.

6- مصاحبه آیت‌الله خمینی در تلویزیون دولتی آمریکا در شب گذشته شامل اظهارنظرهای ذیل می‌باشد:

... انتقاد از آمریکا به خاطر تحمیل سلطنت پهلوی بر ایران و غارت منابع ملی ایران.

... نیاز به «پایگاههای نظامی آمریکا» در صورتی که حامیان وی قدرت را به دست گیرند مورد ارزیابی مجدد قرار خواهد گرفت. ... در مورد قراردادهای جاری ایران و آمریکا، به خصوص قرارداد فروش 20 میلیارد دلاری تسلیحات، آن قراردادهایی که به نفع «مردم مستضعف» نباشد، لغو خواهد شد. و آن دسته از قراردادهایی که مربوط به توسعه کشاورزی

است، ممکن است ادامه یابد.

... اسرائیل ظالم و ستمگر است و در صورتی که شاه سرنگون شود ایران دیگر به اسرائیل نفت صادر نخواهد کرد. ... در صورت لزوم شاه بایستی با زور و قوه قهریه سرنگون شود و پیروان وی حاضر به ایثار جان خودشان در این راه می‌باشند.

7- سفارت آمریکا و انگلستان به شهروندان خود توصیه نموده‌اند - که در صورت امکان - وابستگان خود را در خانه نگاه دارند. و چنانچه مجبور به حرکت در شهر هستند از حضور در اجتماعات مردم و آمد و شد در قسمت جنوب شهر خودداری ورزند. و قبل از تاریک شدن هوا به خانه‌ها بازگردند.

8 - ظاهراً فرودگاه تهران باز است و امروز شرکت هواپیمایی پان آمریکن خدمات خود را طبق روال عادی ارائه می‌کند. ونس

تظاهرات شب دوم دسامبر در شمال تهران

سند شماره 242 خیلی محرمانه3 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11813به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: تظاهرات شب دوم دسامبر در شمال تهران خلاصه: تظاهرات مذهبی در مناطق شمالی تهران، قبل و بعد از ساعات منع عبور و مرور رخ داد. مأمورین سفارت گزارشات موثق و عینی گرد آورده‌اند که این تظاهرات خصوصیات فعالیتهای ماه محرم را دارد. نظامیان آشکارا اقدام به تیراندازی هوایی کرده‌اند. گمان می‌رود تلفات اندک باشد. شرکت مردم چشمگیر بوده است. پایان خلاصه.

1- مأمورین سیاسی گفته‌های موثق شاهدان عینی آمریکایی را کنار هم گذاشته و تصویری از تظاهرات مذهبی در مناطق شمالی تهران دروس، قلهک، قیطریه و نیاوران ارائه می‌کنند.

2- حدود ساعت 18:30 هنگامی که واحدهای نظامی به مسجد قبا رسیدند، فعالیتها آغاز گشت. آنان به جمعیت جمع شده و مقامات مسجد اطلاع دادند که جهت برگزاری مراسم مجوز نگرفته‌اند. پس از آن واحدهای نظامی مسجد را بسته و جمعیت گرد آمده، بقیه مراسم را در بیرون مسجد برگزار کرده و سپس در حالیکه فریاد الله‌اکبر، لااله‌الاالله و مرگ بر شاه سر می دادند، متفرق شدند. نظامیان با شلیک هوایی و گاز اشک‌آور جمعیت را در هم شکستند. تعدادی زخمی شدند ولی مرده‌ای دیده نشده است هر چند که امکان آن وجود دارد.

3- منبع نهضت آزادی ایران به مأمور سفارت اطلاع داد که مقامات مسجد قبا قویاً طرفدار سخت‌گیری خمینی مبنی بر مخالفت با اخذ مجوز از پلیس جهت برگزاری مراسم، می‌باشند. آنان در حال تدارک اقدامی جهت برگزاری مراسم دیگری بیرون از مسجد در عصر روز سوم دسامبر می‌باشند. این منبع اظهار امیدواری کرد که درگیری جدی با نظامیان رخ ندهد ولی واقعاً خوش‌بین نبود.

4- از ساعت 19 به بعد مردم در مساجد تمامی مناطق شمالی تهران (و همچنین در بخشهای جنوب و جنوب غربی تهران) شروع به تجمع کردند. درست ساعت 21 (یعنی ساعت شروع مقررات منع عبور و مرور) گروههایی از بعضی مساجد خارج شده و شروع به سر دادن شعارهای فوق‌الذکر کردند. این گروهها در اکثر خیابانهای اصلی شهر (بین سلطنت‌آباد و جاده قدیم شمیران) راهپیمایی کردند. یک گروه چشمگیر مسجد تجریش را ترک گفت و نظامیان بالاجبار با اقدام به آتش سنگین آنها را متفرق کردند. ظاهراً تلفاتی رخ داده است ولی تعداد آنها برآورد نشده است. دستجات مردم عملاً در تمامی جاها به شکل مسالمت‌آمیز راهپیمایی کرده و تخریب در پایین‌ترین حد خود بود. سازماندهان تظاهرات به ایرانی‌های کل منطقه تلفن زده و تعداد قابل توجهی از مردم طبقات متوسط یا بالای ایران را همراه با جمع تظاهرکنندگان به خیابانها کشانده و یا با اتفاق آنها از پشت بامها شعار می‌دادند. دو تن از مأمورین سفارت که پشت بام خانه‌شان موقعیت ویژه خوبی دارد، خاطرنشان کردند که در طی مسیر راهپیمایی در 50 تا 80 درصد منازل فردی وجود داشت که به شعاردهندگان بپیوندد. افراد شاهد راهپیمایان خاطرنشان کردند که زنان و بچه‌ها به طور گسترده در راهپیمایی حضور داشتند. بین ساعات 21 و 23 شب، جوّی سرورانگیز بر شهر حاکم شد در حالیکه صدای فریادها در تمام مناطق شمالی شنیده می‌شد، سازماندهندگان در بعضی موارد از بلندگوهای دستی و شعارهای هدایت کننده استفاده می‌کردند.

5- بعد از آغاز ساعات منع عبور و مرور نظامیان نسبتاً کمتر در صحنه آشکار شدند. خودروهای رزمی به مساجد خیابان دولت اعزام شده و جمعیت در آنجا، به طور مسالمت‌آمیز و بدون تیراندازی متفرق شدند. ولی تیراندازیهای بی‌هدف زیادی در سرتاسر منطقه مزبور شنیده می‌شد. ظاهراً اگر تلفاتی هم بوده، بسیار کم و در منطقه درّوس و قلهک بوده است. در واقع صرفاً صدای جیغ و فریادهای اتفاقی (که با شعارهای معمولی فرق دارند) در تمامی منطقه شمالی شنیده می‌شد. تانکها وارد محور جاده قدیم شمیران شده ولی سلاحهای سنگین آنها مورد استفاده واقع نشد. حول و حوش هسته اصلی تظاهرکنندگانی که در نزدیکی منطقه قیطریه گرد آمده بودند و به طرف جنوب حرکت کردند، هیچ‌گونه فرد نظامی به چشم نمی‌خورد.

6- وقایع شب مذکور، برای نخستین بار، بسیاری از آمریکاییهایی را که ساکن منطقه هستند و قبلاً تا این قدر نزدیک در معرض تظاهرکنندگان مذهبی نبوده‌اند، تحت‌تأثیر قرار داد. ناظران مطلع در مورد مراسم در محرم‌های گذشته می‌گویند که این مراسم به وضوح بزرگ‌ترین و جدیدترین نوع تظاهرات خواهد بود. اساساً به میزان قابل توجهی نگرانی در میان ساکنین خارجی این منطقه بروز کرده است اما با آخرین اطلاعاتی که ما در دست داریم هیچ حادثه ای برای خارجی‌ها رخ نداده است. بسیاری از ناظرین از اینکه گروههای مذهبی قادر به بسیج جمعیت زیادی می‌باشند شگفت‌زده شده‌اند. به نظر می‌آید که اقداماتی جهت تداوم تظاهرات

در شبهای آتی صورت گرفته است و چنانچه امکان داشته باشد وسعت آنها افزایش می‌یابد. شعار دادن و سرود خواندن درست بعد از ساعت 21 تا ساعت 23 که بارش خفیف باران و شاید خستگی حنجره‌ها سبب شد تا فریادها کاهش یابند، ادامه داشت و عملاً بعد از نیمه شب خاموش گشت. سولیوان

وضعیت کنونی در ایران

سند شماره 243 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 0558 68463 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: وضعیت کنونی در ایران 16- خلاصه: (بدون طبقه‌بندی) گزارش وضعیت ایران از غروب 2 دسامبر 78 تا صبح 3 دسامبر 78.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه) الف- ساعات آغازین شب تهران آرام بود، تنها نور چراغ ماشینها و تعداد کمی از مغازه های باز، دیده می‌شد. در ساعت بیست و یک و پنج دقیقه افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی و مدیر تیم فنی نظامی آتش بزرگی را در کوههای مشرف به تهران دیدند. شبیه به همین آتش در شب قبل دیده شده بود. بلافاصله بعد از مشاهده آتش افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی - مدیر تیم فنی نظامی - وابسته نظامی هوانیروز ارتش ایران و دیگر کارکنان دفتر وابسته دفاعی آمریکا از خانه‌هایشان واقع در شمال و شمال مرکزی تهران از سر و صدا و فریادهای اوج گیرنده‌ای که از شمال و قسمتهای مرکزی شهر به گوش می‌رسید آگاه شدند.

از تعداد دقیق مردم شرکت‌کننده اطلاعی در دست نیست ولی به هر حال چندین هزار نفر در خیابانها، روی پشت‌بامها، در داخل باغها بوده و همه فریاد می‌زدند. صداهای بلند زیادی که کاملاً واضح و مشخص بود به گوش می‌رسید. شاید از بلندگو و بوق شیپوری استفاده می‌کردند. با سپری شدن شب ناظران دفتر وابسته دفاعی آمریکا صدای آتش تفنگ‌ها و اسله‌های اتوماتیک سبک را می‌شنیدند. در چندین موضع مختلف آتش سلاحهای سنگین (صداهای سلاح با کالیبر بزرگتر) به گوش می‌رسید.

ب - دیشب هیچ گزارشی مبنی بر اعمال خشونت‌آمیز نسبت به آمریکاییهای مقیم تهران از طرف اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی دریافت نشد. در یک منطقه ناظری از دفتر وابسته دفاعی آمریکا تعدادی از مردم را در نزدیکی اتومبیل‌های شخصی آمریکاییان مشاهده کرد لیکن در این مورد هیچ‌گونه خسارتی گزارش نشده است.

ج - شعارهایی به فارسی و انگلیسی شنیده می‌شد که عبارت بودند از:

1- مرگ بر شاه 2- خدا خوب است 3- الله اکبر 4- آشغال سفید به خانه‌ات برگرد 5- یانکی به خانه‌ات برگرد.

د - وقایع و رویدادهای شب تقریباً دو ساعت پس از شروع پایان یافت. نزدیک به ساعت بیست و سه و پانزده دقیقه در بخشهای شمالی شهر همه چیز آرام بود.

با این حال کارمندان ایرانی دفتر وابسته دفاعی آمریکا امروز صبح گفتند که تیراندازی در قسمت جنوبی شهر تا دو ساعت بعد از نیمه شب ادامه داشته است. آنها از زخمی‌ها و کشته‌شدگان اطلاعی نداشتند.

ه - رفت و آمد در صبح سوم دسامبر 78 در تهران کم است و باران نم نم می‌بارد. تهران الساعه که ساعت هفت و سی دقیقه بامداد به وقت محلی می‌باشد آرام است.

و- دو حادثه در مورد چگونگی شکل‌گیری تظاهرات در شب دوم دسامبر 78 به هوانیروز ارتش ایران گزارش شد.

1- منبع اظهار داشت که در شب دوم دسامبر او همراه با صاحبخانه‌اش بر پشت‌بام آپارتمانش بود. در خلال تظاهرات چند تلفن به صاحبخانه زده شد که به او می‌گفتند چه شعارهایی بدهد و در چه ساعتی آنها را عوض کند. یکی از تلفن‌ها را که منبع پاسخ داد، گوینده به زبان انگلیسی خوبی از منبع درخواست کرد که با صاحبخانه صحبت کند.

به او گفته شد که صاحبخانه روی پشت بام است. گوینده گفت می‌داند که صاحبخانه روی پش بام است و تقاضا کرد که بیاید پای تلفن و با او صحبت کند. بعد از صحبت، صاحبخانه در حالی که می‌خندید به منبع گفت الآن دوباره وقت تغییر دادن شعارهاست.

منبع سروان ارتش آمریکا و در خدمت سفارت آمریکا در تهران است.

2- منبع اظهار داشت که درست قبل از آغاز منع عبور و مرور در شب دوم دسامبر 78 از روی پشت بامش شاهد پخش اعلامیه توسط چند ملا (مرد مذهبی) از یک اتومبیل به داخل ساختمانهای مجاور خانه‌اش بوده است. کمی بعد از ساعت منع عبور و مرور (به وقت محلی ساعت 9 شب) مردم شعارهای مختلفی را سر دادند. (پاراگراف ج) منبع همچنین اظهار داشت شاهد پرتاب ترقه‌هایی از چندین ساختمان به داخل خیابان بوده است. او می‌پنداشت چنین می‌کنند تا آن را تیراندازی وانمود نمایند.

منبع سرگرد نیروی هوایی آمریکاست که در تهران کار می کند.

ز- منبع که خود معلم دانشکده نظامی ارتش شاهنشاهی ایران است و قبلاً نیز اطلاعاتی را به این اداره گزارش داده است چنین اظهار می‌دارد:

در دوم دسامبر ساعت دوازده و چهل و پنج دقیقه که معمولاً کلاس در ساعت سیزده و سی دقیقه تمام می‌شود دانشجویان سال سوم دانشکده افسری را (که تقریباً 300 نفر بودند) از کلاس بیرون آورده و به آنها اسلحه و مهمات دادند. زمانی که منبع جهت رفتن به خانه به راننده اتوبوسش مراجعه می‌کند در محل از هیچ‌یک از آنها خبری نبود. وقتی که از سرهنگ

ایرانی سئوال می‌کند راننده اتوبوسش کجاست؟ به او گفته می‌شود که از آنها جهت کمک به انتقال سربازهایشان استفاده شده است. شواهد و قرائن بیانگر این است که نیروهای نظامی دانشجویان سال سوم دانشکده بوده‌اند. منبع قبل از اینکه نیروها آنجا را ترک کنند وسیله نقلیه‌ای جهت رفتن به خانه به دست آورد. او نمی تواند تأیید نماید که نیروهای نظامی (دانشجویان) را واقعاً به خیابان برده باشند.

ح- راننده دفتر وابسته دفاعی آمریکا گزارش داد که در بعد از ظهر سوم دسامبر در تقاطع روزولت-تخت جمشید سربازان دو نفر را با تیر زدند. این ناحیه در غرب سفارت آمریکا قرار دارد. او اظهار داشت که آن دو مرد از سوی یک موتورسیکلت سوار مورد اصابت گلوله قرار گرفتند و علت این امر را نمی‌داند. کارمند بخش اجرایی از دفتر وابسته دفاعی به محل حادثه رفت و تأیید کرد که موتورسیکلت شکسته‌ای کنار دیوار سفارت قرار گرفته است.

نظریات تهیه‌کنندگان: تعداد تأیید شده کشته‌شدگان عملیات شب گذشته معلوم نیست.

گزارش سیاسی - امنیتی، سوم دسامبر

سند شماره 244 خیلی محرمانه3 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11815به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی.

موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، سوم دسامبر خلاصه: تیراندازی شدید پس از ساعت منع عبور و مرور شبانه در شب گذشته. گرد آمدن بر روی پشت بامها، تیراندازی شدید دیروز در اصفهان. مدارس تهران به مدت ده روز تعطیل شد. دولت می‌گوید که مخالفان از سلاح استفاده کرده اند. دولت اطاق اصناف را منحل می نماید. موج انتقاد در مجلس. چند تظاهرات در شمال سفارت. پایان خلاصه.

1- دیشب تظاهرکنندگان با منع عبور و مرور مجدداً مقابله کردند و به خیابانها آمدند. تهرانیها چندین ساعت به تیراندازی از آن جمله شلیک سلاحهای خودکار و حرکت تانکها در شهر گوش دادند. اکثر تیراندازیها هوایی بود. ولی دولت اعتراف می‌کند که در این تیراندازیها پنج نفر کشته و بیست نفر زخمی شده‌اند. مسئولین حکومت نظامی مانع تشکیل جلسات مذهبی در مسجد قبا در شمال تهران شدند و می‌گویند که شرکت‌کنندگان در مراسم مذهبی از مسئولین اجازه برپایی مراسم را نگرفته‌اند (در تلگرام جداگانه‌ای گزارش می‌شود). یک تحول جدید، تجمعات پشت بامی پس از ساعت شروع مقررات منع عبور و مرور بود که طی آن مردم شعارهای مذهبی سیاسی را بر فراز پشت بامها سر می‌دادند، صدای بلندگوها هم به این غوغا اضافه شده بود. ما در حال بررسی شایعه‌ای هستیم که بر طبق آن این نمایش با افروختن آتشی به عنوان علامت در کوههای شمال شهر آغاز گردید. آتش مهیبی از فراز شهر تهران دیده می‌شد. قسمتهایی از شهر برای دومین بار دچار قطع برق شد که ساعتها ادامه داشت.

2- کنسولگری آمریکا در شیراز به جز قطع جریان برق وضع را روی هم رفته آرام گزارش

می‌کند. مغازه ها دیروز همگی تعطیل بودند، ولی امروز حدود 25% مغازه‌ها باز هستند. اهواز نیز گرچه با قطع جریانهای آب و برق مواجه گردید آرام بود. کنسولگری گزارشاتی از درگیری خشن روز جمعه در بوشهر، بار و جهرم دارد. کنسولگری آمریکا در اصفهان گزارش می‌دهد که دیروز درگیری شدیدی که همراه با تیراندازی در حداقل هشت نقطه شهر بود به وقوع پیوست. بلندگوها از بالای ساختمانها مردم را به جهاد علیه رژیم فرامی‌خواندند. مردم اشیائی را از بالای بامها به طرف سربازان پرتاب کردند، و به مدت سه ساعت از خاموش کردن بلندگوها توسط آنها ممانعت نمودند. جماعتی که در یک کمین افتاده بودند و توسط سربازان تعقیب می‌شدند به داخل مسجدی گریختند. افراد مستقر در بام این مسجد تکه‌های آجر و موزائیک به طرف سربازان پرتاب می‌کردند که تعدادی از آنها مجروح شدند. کنسول از پزشکان محلی کسب اطلاع کرد که اجسادی را به بیمارستانها آورده‌اند. ارتش واحد کمکهای اولیه در بیمارستانهایی که تعطیل بوده اند مستقر کرده است. تظاهراتی در سه روستای اطراف وجود داشته است.

در یکی از این روستاها مردم شعار ضدبیگانه سر دادند و اوراق تبلیغاتی داس و چکش‌دار را به آتش کشیدند. در اصفهان در سه روز پیش حکومت نظامی توسط نیروی هوایی و واحدهای هوانیروز ارتش تکمیل گردید. سربازان هوانیروز انضباط کمتری داشته و به بدرفتاری و فحاشی متهم هستند، مردم خشمگین یکی از آنها را کتک زدند. هوانیروز از مستشاران آمریکایی خواسته است که آرم هوانیروز را از اونیفورمهایشان بردارند. دیروز بمبهای آتش‌زا به طرف دفتر فرعی شرکت فورد و کامیونی که در محل زندگی کارکنان آمریکایی پارک شده بود پرتاب شد ولی به کسی آسیب نرسید. دیروز روی هم هشت ساعت جریان برق در اصفهان قطع بود. گزارش می‌دهند که نیروی هوایی شاهنشاهی قصد داشت که در صورت قطع جریان برق نیروگاه برق را اشغال نماید ولی موفق به این کار نشد. اگر بتوان مغازه‌هایی را بازیافت احتکار مواد غذایی زیاد است، نتیجتاً قیمتهای کالاهای عمده 50 تا 200 درصد افزایش یافته‌اند.

3- مجلس دیروز جلسه علنی داشت و سه بار از دولت ازهاری انتقاد شدید شد. وکلای مخالف دولت به کشتار و تظاهرات و سانسور مطبوعات اشاره نمودند. دیروز وزیر بازرگانی اعلام داشت که اطاق اصناف منحل شده و بعد از چهارم آوریل انتخابات جدیدی برگزار خواهد شد.

دلیل انحلال اطاق اصناف کوتاهی در انجام وظایفش ذکر گردید. دولت ایران همچنین اسامی شش معاون جدید وزارت اقتصاد و دارایی را اعلام کرد: حسن هادوی، حسن علی رجایی، سیدمحمد میرمیران، عبدالرحیم صدریه و بیژن نوری.

4- تیمسار ازهاری نخست‌وزیر ایران دیروز به توجیه عمل ارتش در برابر تظاهرکنندگان پرداخت و قصد داشت که شور مذهبی را از شور سیاسی جدا کند. در جلسه دو ساعته که با

حضور یک صد تن از نمایندگان گروههای مختلف برگزار شد، ازهاری اظهار داشت که او را نصیحت می‌کنند که تمام اجتماعات را ممنوع نماید، ولی وی به عنوان نخست‌وزیر کشور شیعی مایل به این کار نیست. وی گفت که به هر حال خائنین و بیگانه‌پرستان از این مراسم سوءاستفاده کرده اند.

نیروهای نظامی سعی کردند که صدمات را کم نمایند ولی مجبور شدند که این حملات را خنثی کنند. او گفت که حزب توده در میان مردم اعلامیه پخش نموده و به آنها دستور داده که تظاهرات را چگونه برگزار کنند. در اظهارنظر دیگری، ازهاری مجدداً به فعالیت حزب توده اشاره کرد که قصد دارد مراسم عزاداری را به هرج و مرج تبدیل نماید. وی ادعا نمود که طرح توطئه‌ای را از جانب حزب توده برای تظاهرات، قتل و آتش زدن اموال مردم در تظاهرات در دست دارد. ازهاری روحانیون را دعوت کرد تا نقاب از چهره این توطئه‌گران بردارند تا مردم توسط آنها به انحراف کشیده نشوند.

5- دولت اظهار می‌دارد که بعضی از تظاهرکنندگان علیه نیروهای امنیتی از سلاح استفاده کرده اند. سفارت از منبع نظامی کسب اطلاع کرده که واحدهای نظامی که دیروز اتومبیلهایی که از کرج به سوی تهران می‌رفتند مورد بازرسی قرار دادند و چهار اتومبیل را که سلاح حمل می‌کردند پیدا کردند که دو اتومبیل را توقیف نموده و دو اتومبیل دیگر موفق به فرار شدند. شاهدان عینی آمریکایی به منابع خبری آمریکا از ایرانیانی که شب گذشته در شمال خیابان پهلوی (نزدیک رستوران چاتانوگا) با ضبط صوت، فریادهای مردم و صدای تیراندازی را با صدای بلند پخش می‌کردند تا همسایگان را بترسانند اطلاع دادند.

6- دیروز دولت اعلام داشت که ایران در بازیهای آسیایی که قرار است از نهم دسامبر در بانکوک برگزار شود شرکت نخواهد کرد.

7- ناآرامی امروز هم ادامه دارد. دولت اعلام نموده که مدارس تهران تا سیزدهم دسامبر تعطیل خواهند بود. (با وجود این مدرسه آمریکاییها در تهران فردا چهارم دسامبر باز خواهد شد).

امروز صبح مغازه‌های زیادی باز شدند، اما در اواسط روز مثل دیروز همگی بستند. حتی بعضی از شعب بانک ملی بسته است. افسر ناظر سفارت گزارش می دهد که جنوب تهران کاملاً تعطیل اما آرام است. مردم در اطراف پرسه می‌زنند و ظاهراً (بیهوده) به دنبال مغازه‌های باز هستند. در مرکز و شمال تهران تیراندازی شده است. راننده سفارت که از میان جمعیت در میدان 25 شهریور در شمال سفارت عبور کرده می‌گوید سربازان به روی جمعیت تظاهرکننده آتش گشودند.

منبع مطبوعاتی آمریکا در ایران در همین رابطه می‌گوید که بیشتر تیراندازیها هوایی بوده و سربازان از قنداق تفنگهایشان علیه تظاهرکنندگانی که رفت و آمد را مختل کرده بودند استفاده نمودند. امروز هنوز گزارشی از تعداد کشته‌شدگان نرسیده است. تظاهرات همراه با

تیراندازیهای زیاد که اکثر آنها ظاهراً هوایی است در چند منطقه در شمال سفارت در جریان است.

8 - وزیر دادگستری حسین نجفی اعلام داشت که 120 زندانی سیاسی از زندان آزاد خواهند شد و اظهار امیدواری کرد که ترتیب آزادی تعداد بیشتری از بازداشت‌شدگان داده خواهد شد. (در تلگرام جداگانه گزارش خواهد شد). سولیوان

گزارش وضعیت ایران، شماره 30، سوم دسامبر 78

سند شماره 245 سری3 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 305906به: نمایندگیهای دیپلماتیک موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 30، سوم دسامبر 78 1- نقض عبور و مرور شبانه بار دیگر منجر به رویارویی تظاهرکنندگان با مأموران حکومت نظامی و تیراندازی شدید در شب گذشته گردید. تهران در ساعت پنج بعد از ظهر به وقت محلی آرام بود ولی امشب احتمال وقوع آشوبهای عمده دیگری وجود دارد.

2- شیراز امروز آرام گزارش می‌شود فقط قطع برق وجود داشته و شاید 25 درصد از مغاز‌ه‌ها که بعد از اعتصاب همگانی دیروز بسته بودند امروز باز هستند. به استثنای قطع آب و برق در اهواز، این شهر آرام گزارش شده است. در اول دسامبر در سه نقطه از حوزه خلیج فارس درگیریهای خشونت‌بار روی داد.

3- درگیری خشونت‌بار هنوز در اصفهان ادامه دارد و حداقل دیروز در هشت نقطه از شهر تیراندازی شد. تعداد افراد حکومت نظامی در اصفهان توسط نیروی هوایی و واحدهای هوانیروز تکمیل شد. همچنین در سه دهکده نزدیک شهر تظاهراتی بر پا شد که در یکی از آنها تظاهرکنندگان شعارهایی ضدبیگانه سر داده و پرچمی را که علامت داس و چکش داشت به آتش کشیدند. بمبهای آتش‌زا به دفتر شعبه نمایندگی شرکت فورد و همچنین داخل پارکینگ کامیونها نزدیک جایی که کارمندان آمریکایی زندگی می‌کنند پرتاب شد اما صدمات جانی دربر نداشت. زمانی که در اصفهان مغازه‌ها باز کنند احتکار به وقوع می‌پیوندد و قیمتها برای اقلام عمده نتیجتاً 50 تا 200 درصد بالا می‌رود. در نتیجه قیمت مواد غذایی از 50 به 200 درصد افزایش یافته است.

4- با اعلام این مطلب از سوی دولت که برخی از تظاهرکنندگان علیه نیروهای امنیتی از سلاح گرم استفاده نموده‌اند، امروز وضع ناآرام ادامه پیدا کرد. گزارش شده دیروز در بازرسی اتومبیلها، چهار اتومبیل کشف شد که از کرج (در غرب تهران) به تهران می‌آمدند و سلاح حمل می‌نمودند.

5- شب گذشته تظاهرات مذهبی وسیعی در شمال تهران به وقوع پیوست، مردمی که روی بیشتر پشت‌بامها در مسیر تظاهرات بودند به همراه آنها شعار می‌دادند.

6- نخست‌وزیر ژنرال ازهاری، اعلام نموده است که تظاهرکنندگان از بلندگو برای پخش سر و صدای جمعیت، شعارها و صدای شلیک اسلحه برای به آشوب کشاندن عزاداری ماه محرم استفاده می‌کنند. خبرهایی وجود دارد مبنی بر اینکه نیروهای دولتی سعی می‌کنند جلوی تظاهرات را بگیرند و بیشتر تیراندازیها هوایی بوده است. با وجود این وقتی که واحدهای نظامی در فشار شدید قرار گرفته و ناگزیر به تیراندازی به سوی جمعیت شدند تعدادی زخمی و کشته بر جای ماند.

7- در نظر دارند، در چهارم دسامبر، مدرسه آمریکاییان را بازگشایی نمایند. جماعت آمریکایی به شدت نگران و عصبی است به ویژه از زمانی که خیلی از تظاهرات و برخوردها در مناطقی که بیگانگان زندگی می‌کنند به قوع پیوسته است.

8- اواخر بعد از ظهر، یعنی دوم دسامبر کارمندان شرکت استاندارد اویل که بزرگ‌ترین شرکت تولید‌کننده عضو کنسرسیوم است، اعتصابشان را آغاز کردند و باعث قطع تولید 425000 بشکه نفت در روز شدند. در نتیجه مجموع نفت خام تولید شده در 3 دسامبر به 5/5 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. بر طبق نظر مقامات شرکت کارمندان شرکت استاندارد اویل منحصراً در پاسخ به دعوت آیت‌الله خمینی اعتصاب کردند. با توجه به اینکه استاندارد اویل در تسهیلات موجود در جزیره خارک با شرکت اصلی اسکو شریک است، منابع شرکت بیم دارند که تب اعتصاب گسترش یابد. پالایشگاه آبادان در حد طبیعی به کار خود مشغول است، پالایشگاه شیراز تعطیل مانده است و پالایشگاه تهران با نصف ظرفیت خود کار می‌کند.

ونس

اوضاع جاری کارگری در بخش عمومی

سند شماره 246 خیلی محرمانه3 دسامبر 1978 - 12 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11817 به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی. - با اولویت موضوع: اوضاع جاری کارگری در بخش عمومی 1- خلاصه: بخش خدمات عمومی ایران همچنان بر اثر مشکلات کارگری به حالت مختل به سر می‌برد. کارمندان در وزارتخانه‌های دولتی کم‌کاری می‌کنند، شرکت توانیر عمداً برق را قطع می‌کند، تهدید به انجام یک اعتصاب عمده توسط کارمندان ایران ایر، تداوم ناآرامیها در بین کارمندان شرکت ملی نفت در تهران و اعتصاب در بانک مرکزی از مشکلات عمده به شمار می‌روند. برای روز اول دسامبر درخواست اعتصاب عمومی شده است و اثرات بلندمدت آشوبهای اخیر بر اوضاع کارگری تا هنگامی که خاتمه نیافته کاملاً مشخص نخواهد بود. پایان خلاصه.

2- دولت ایران تلاش می‌کند تا نظم را مجدداً بر حوزه‌های کارگری که به دنبال مقاومت

منفعلانه کارمندان وزارتخانه‌های دولت در تهران دچار سردرگمی مانده است برقرار نماید. به نظر می‌رسد کارمندان در وزارتخانه‌های مربوطه حضور دارند ولی یا به هیچ‌وجه کار نمی‌کنند و یا ظاهراً به دلیل نوعی ترس با سرعت بسیار کمی کار می کنند. از زمان روی کار آمدن حکومت نظامی پیشرفت کمی در تصحیح این شرایط حاصل شده است. نمایش قدرت از جانب مقامات دولتی گرچه به طور موقت مؤثر بوده است اما در مواردی بدون اینکه پیشرفت قابل توجهی در جهت یک راه‌حل رضایت‌بخش حاصل شود موجب منزوی شدن بیشتر کارمندان شده است. تصمیمات و خدمات مهم وزارتخانه‌ها با کندی اتخاذ و یا ارائه می‌شوند.

3- شرایط جاری در شرکت تولید و انتقال نیرو (توانیر) نمایش‌دهنده فقدان مدیریت تصمیم‌گیری در بخش‌های عمومی و تمایلات سرسختانه کارگران می‌باشد. الف - صادق وزیری (محفوظ بماند) مدیرعامل شرکت توانیر به یکی از کارمندان سفارت گفت خاموشی‌های اخیر نتیجه اقدامات معترضانه و عمدی حدود هزار نفر از کارمندان ناشناس در توانیر می‌باشد که در شش کارخانه تولید نیرو که برق تهران را تأمین می‌کنند سرگرم کار هستند. کارگرانی که از لحاظ سیاسی ناراضی هستند تولید برق را در یک کارخانه کاهش می‌دهند و خواستار کاهش بار در شبکه می‌شوند و بدین ترتیب در مناطق مختلفی از تهران خاموشی‌های منطقه‌ای ایجاد می کنند. وزیری توضیح داد در شرایطی که مدیریت توانیر می‌داند چنین فعالیتهایی صورت می‌گیرد احساس می‌کند که بهتر است به کارگران اجازه دهند اعتراض خود را به چنین صورتی نشان دهند تا به جای آن با اعمال زور به مقابله پرداخته و این احتمال را به وجود آورد که در تجهیزات تولید نیرو خرابکاری‌های عمده‌ای به وجود آید.

4- پدیده مشاهده شده اخیر مبنی بر وقوع مجدد اعتصابهای «پایان یافته» که با ارائه درخواستهای سیاسی قوت بیشتری گرفته است همچنان ادامه دارد. همانطور که توسط سفارت گزارش شد، در صبح 29 نوامبر اعتصاب کوتاه‌مدتی توسط کارمندان ایران‌ایر در فرودگاه مهرآباد صورت گرفت. علاوه بر این کارمندان شرکت نفت در پالایشگاه تهران و در دفتر مرکزی شرکت ملی نفت شدیداً سیاسی هستند و در طی هفته گذشته کارگران بیشتری به اعتصابیون پیوسته‌اند (به تلگرام 11701 مراجعه کنید). کارمندان بانک مرکزی نیز به دلایل کاملاً اقتصادی اعتصاب کرده‌اند. خواسته‌های آنها عبارتند از: تسهیلات بیشتر در اعطای وام و طرح پاداشهای بیشتر اما بسیاری از ناظرین معتقدند چنین اقدامی عمدتاً بر اساس تحریکات سیاسی صورت پذیرفته و بنابراین حدس زدن در مورد خاتمه یافتن آن مشکل می‌باشد. این اعتصاب که با اقدامات کارمندان دفتر مرکزی بانک ملی همراه شده در زمان نامناسبی صورت گرفته است زیرا نظام بانکی و بازار مبادلات خارجی هنوز تحت فشارهای غیرمتعارف هستند.

5- مخالفین خواستار برپایی یک اعتصاب عمومی در یک دسامبر هستند و به نظر می‌رسد که در تهران به مورد اجرا گذاشته شود. تا مدتها اثرات بلندمدت آشوبهای اخیر بر اوضاع کارگری مشخص نخواهد شد. سولیوان

ناآرامیهای داخلی در ایران، 2 دسامبر 78

سند شماره 247 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 0300 669 14 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، منطقه 72 - تهران ، ایران به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ناآرامیهای داخلی در ایران، 2 دسامبر 78 16- خلاصه (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) در طول ماه محرم ناآرامیهای داخلی در تهران و اصفهان ادامه دارد. در طی ساعات صبح و بعد از ظهر دوم دسامبر 1978 خشونتهای پراکنده‌ای در نقاط متعددی در تهران رخ داد. تظاهرکنندگان در اصفهان، بر خلاف سیاست مقامات نظامی راهپیمایی نمودند.

22- جزییات:

الف - (بدون طبقه‌بندی): این گزارش حاوی اطلاعات خام است و نباید منحصراً بر اساس این گزارش طرح‌ها و یا برنامه‌هایی تهیه و یا اصلاح گردد.

ب - (خیلی محرمانه- غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) منبع، یک عضو هیأت مستشاری نظامی آمریکاست. وی اطلاع داد: برنامه قطع برق پنج روز آتی مناطق تهران را به دست آورده است. این خاموشی‌ها قرار است به ترتیب زیر به اجراء درآید: دوم دسامبر 9 تا 12، چهارم دسامبر از 7:30 تا 21:30 و ششم دسامبر از 9 تا 12.

(تاریخ اطلاع: 2/12/78؛ تاریخ و محل کسب خبر 2/12/78، تهران، منبع: سرهنگ دوم جیمز والینگ، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی آمریکا، ب - 2، مأمور ویژه: فرانک م هویی، ناحیه 72).

ج - (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) منبع افسر عالیرتبه نظامی آمریکا است و اطلاعات زیر را از هم‌ردیف ایرانی خود کسب کرده است: دولت ایران به کارکنان شرکت برق اجازه داده است که خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده را به اجراء بگذارند، زیرا احساس شده است که: اگر جلوی خاموشی‌های موقتی گرفته شود ممکن است کارگران در تجهیزات خرابکاری نمایند، که منجر به خسارت جدی به ماشین‌آلات شود و دوره‌های خاموشی طولانی‌تر گردد. (تاریخ خبر 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78 تهران، ارزیابی: ب - 2، منبع : 1 - OC، مأمور ویژه فرانک هویی - ناحیه 72).

د - (بدون طبقه‌بندی) بازنگری پرونده‌های مأمورین مرکز اطلاعات سفارت آمریکا در تهران اطلاعات زیر را در رابطه با حوادث و ناآرامیهای داخلی در تهران در طی ساعات 7:30 صبح الی 11:50 شب مورخ 2 دسامبر 78 آشکار ساخت. (برای سهولت در فهم، گزارش‌ها به دسته‌بندیهای عمده تقسیم شده است. منبع گزارش دهنده ما رویدادهای زیر را به عنوان گزارشاتی قابل اعتماد فهرست‌بندی کرده است)

1- تظاهرات و درگیریهای عمده:

9 صبح - تظاهراتی در مجاورت خیابان 45 متری و کوروش کبیر (شرق تهران) در حال انجام بود.

10:10 صبح- تقریباً 200 تظاهرکننده در اطراف بانک ملی مقابل سفارت آلمان واقع در خیابان فردوسی اجتماع نموده بودند. جمعیت کوشش می‌نمودند که وارد بانک شود، ولی به وسیله گاز اشک‌آور متفرق شدند. (جنوب تهران) 10:30 صبح- تعداد 400 الی 500 نفر به وسیله پلیس در خیابان پهلوی و پارک شاهنشاهی متفرق شدند. یک انفجار گزارش شد. (مرکز تهران) 10:45 صبح- بین 500 الی 800 نفر در میدان فردوسی دست به اغتشاش زدند. 200 نظامی به طرف جمعیت شلیک کردند، مغازه‌ها بسته و یا در حال بستن بودند. (جنوب تهران) 11:20 صبح- دو کامیون سرباز در حال دستگیری مردم در خیابانهای کریمخان زند و ایرانشهر بودند. (مرکز تهران) 11:30 صبح- 2000 تا 3000 نفر در خیابان روزولت در حال حرکت به طرف جنوب به سمت سفارت آمریکا مشاهده شدند. جمعیت توسط نیروهای نظامی بدون شلیک گلوله متفرق شده و به دسته‌های کوچکتر تقسیم شدند (مرکز تهران) 11:30 صبح- تظاهرکنندگان در تقاطع خیابانهای شاه - پهلوی در حال حرکت به طرف پایین خیابان شاه بودند (مرکز تهران) 11:30 صبح- جمعیتی بین 100 الی 150 نفر در خیابان کریمخان زند جمع شدند و نظامیان بدون درگیری آنان را پراکنده ساختند. (مرکز تهران) 12:20- جمعیت انبوهی در داخل دانشگاه تهران گرد آمده بودند. سربازان سه نفر را به گلوله بستند. (غرب تهران) 15:25- در تقاطع خیابان آیزنهاور و استوار لشکری گروهی از مردم در تمام جهات پراکنده می‌شدند. سربازان تیراندازی هوایی می‌کردند. و اتوبوس آبی رنگی سوخته شده بود. در تمام طول صبح صدای تیراندازیهای پراکنده به گوش می‌رسید.

15:45- در نزدیکی محلی که قبلاً ذکر شد، پمپ بنزینی در خیابان تاج واقع در شمال آیزنهاور در اثر آتش‌سوزی منفجر شد.

در خیابان داریوش تظاهرات برپا بود و سربازان به سوی تظاهرکنندگان تیراندازی می‌کردند. (غرب تهران) 19:15- در حدود 200 نفر در قیطریه به سمت جنوب حرکت می‌کردند و گروهی دیگر در حدود 50 تا 75 نفر نیز در چیذر به سمت جنوب می‌رفتند (شمال تهران) 20:45- بین 500 الی 600 نفر در منطقه جماران در مجاورت مسجدی در خیابان دولت و قیطریه مشغول تظاهرات بودند. (شمال تهران)

2- گزارش کشتارها:

11:25- 6 جسد که در تقاطع شاهرضا و پهلوی افتاده بودند، شمارش گردید.

15:10- در طی ساعات صبح، 50 الی 100 جسد در مقابل ساختمان مجلس مشاهده شد.

3:45 بعد از ظهر - چهار جسد در نبش خیابانهای آیزنهاور و استوار لشکری مشاهده شد.

حوادث ضدآمریکایی:

13:50- گزارش دریافت شد که شرکت بین‌المللی آمریکایی بل، دو بار تهدید به بمب‌گذاری شده و سه تلفن تهدیدآمیز در طی صبح دریافت نموده است. اما در محلهای ذکر شده بمبی پیدا نشد.

16:30- پیام زیر در روی شیشه جلوی ماشین یکی از آمریکاییان پیدا شد: «اجنبی‌ها، بدین وسیله به شما اخطار می‌شود که در اسرع وقت ایران را ترک کنید، در صورت عدم توجه بدون هیچ ترحمی کشته خواهید شد. امضا: ملت».

16:45- یکی از کارکنان آمریکایی شرکت «ایسیران» اطلاع داد که خانه‌اش واقع در پلاک 8 خیابان ورزنده (تقریباً سه خیابان دورتر از ساختمان سفارت آمریکا) با بمب آتش‌زا مورد حمله واقع شده، درب اصلی خانه تخریب شده و همسایگان در خاموش کردن آتش کمک نموده‌اند.

4- در سراسر روز گزارشهای متعددی در رابطه با تحرکات محدودتر ناراضیان و نیروهای نظامی در شهر که با صدای شلیک گلوله همراه بوده رسیده است. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر 3/12/78 ، تهران، منبع: یادداشتهای مأمورین مرکز اطلاعاتی سفارت آمریکا، ارزیاب: دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی، اسنادی - 2، مأمور ویژه: رونالد ک. بلیس، ناحیه 72).

ه - (بدون طبقه‌بندی):منبع (کسی که برای اولین بار گزارش می کند) اطلاع می‌دهد: در حدود ساعت 2:30 عصر دوم دسامبر 78، منبع از محل اقامت خود واقع در خیابان گلستان چهارم، پیاده به سوی ساختمان کمیساریای نظامی آمریکا در خیابان گلستان پنجم می‌رفته است. همین که به ساختمان کمیساریا نزدیک می‌شود، صدای شلیک گلوله‌ای را در نزدیکی محل می‌شنود. او به راه خود به سوی درب ورودی پارکینگ ساختمان کمیساریا ادامه داده و در آنجا با زنی ناشناس مواجه می‌شود که فریاد می‌زد و به سمت غربی پایین خیابان گلستان پنجم اشاره می‌کرد. سپس منبع دو نظامی ایرانی را مشاهده می‌نماید که مردی را از زمین بلند کرده و به عقب یک کامیون ارتشی می‌اندازند. اگر چه او حادثه را از فاصله 180 متری مشاهده می‌نموده، ولی به نظرش رسیده که دست‌ها و پاهای مرد تکان می‌خورده‌اند. سربازان سوار کامیون شده و همگی آنجا را ترک کردند. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 3/12/78 تهران، منبع: استوار یکم: آ - ای - اسمیت، مأمور مستشاری ارتش آمریکا، ارزیابی :

اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: اف - 1، مأمور ویژه: جیمی استات، ناحیه 72).⁽¹⁾و - (بدون طبقه‌بندی): منبع، مستخدم ایرانی یک خانواده آمریکایی که مدت محدودی است گزارش می دهد و به نظر می‌رسد که قابل اعتماد باشد، اطلاع می‌دهد: او از طریق تلفنی به وسیله «دوستی» با خبر شده بود که امروز چهار یا پنج گروه در میدان «ثریا» واقع در نزدیکی عباس‌آباد تظاهرات خواهندکرد. به او توصیه شده که به خیابان نرود. همچنین دوست منبع اظهار نمود که صدای شلیک گلوله در میدان «توله» شنیده می‌شده است. و امروز بدتر از دیروز خواهد بود. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، تهران، منبع: عصمت بنیاد، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: اف - 6 ، مأمور ویژه: فرانک - م - هویی، ناحیه 72).

ز - (بدون طبقه‌بندی): منبع که از کارمندان شرکت «نورتروپ» است و برای اولین بار گزارش می دهد اطلاع داد: در حدود ساعت یازده صبح در مدرسه فنی واقع در خیابان «جردن» سه خیابان دورتر از خیابان «ظفر» تظاهرات برپا بود. جمعیت بین 100 الی 200 نفر تخمین زده می‌شد و سربازان با تیراندازی هوایی، آنان را متفرق می‌نمودند. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، منبع آقای دنیس بالتون، ارزیابی: دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی: اف - 3، مأمور ویژه: فیلیپ - ل - استارک، ناحیه 72).

ح - (بدون طبقه‌بندی): منبع، مأمور امنیتی منطقه‌ای سفارت آمریکا، متن توصیه‌آمیز منتشره از سفارت آمریکا را تهیه نموده که به شرح زیر است: «2 دسامبر 78، ساعت یازده، میکروفن سفارت» توصیه: حوادث اول دسامبر بیانگر این است که در طی چند روز آینده لازم است که نهایت احتیاط را بنماییم.

1- مدرسه آمریکایی تهران حداقل تا سوم دسامبر بسته خواهد بود. (توصیه بعدی به دنبال این هشدار داده خواهد شد.) 2- تا آنجایی که امکان دارد وابستگان (سفارت آمریکا) می‌بایستی در منزل بمانند.

3- اگر مجبور هستید که بیرون بروید، از پیاده‌روی در مناطق شلوغ پرهیز نمایید و از رفتن به جنوب تهران خودداری نمایید.

4- تا اطلاع ثانوی، مرکز اطلاعات سفارت (1333)، 24 ساعته باز خواهد بود.» (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، تهران، منبع: آقای «بنرمن»، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب - 6، مأمور ویژه مقیم در محل «اُلیس» ، ناحیه 72).

ط - (بدون طبقه‌بندی): منبع، یک معلم آمریکایی مدرسه تهران کامیونتی اظهار داشت که

اطلاعات دست دومی دریافت داشته که چهار تن از افراد حمله کننده به بانک ملی (روبروی سفارت آلمان) کشته شده‌اند. یک مرد ایرانی که با مدرسه کامیونتی تهران ارتباط دارد، معتقد است که موج اخیر تظاهرات نه تنها ادامه خواهد داشت بلکه تا اواسط دسامبر شدت خواهد گرفت. برای روزهای حوالی یازدهم دسامبر، به علت اهمیت عمیق مذهبی‌اش نگرانی خاصی وجود دارد. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 3/12/78 تهران، منبع: فیلیپ آرنسون، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب - 6 ، مأمور ویژه: بلیس، ناحیه 72).

ی - (بدون طبقه‌بندی): منبع، کنسول آمریکا در اصفهان، اطلاع داد که جمعیت بزرگی در خیابان سروش واقع در شمال شرقی اصفهان اجتماع نموده و در حال راهپیمایی به سمت مسجد «مصلا» در جنوب بوده‌اند. سربازان برای متفرق کردن جمعیت در صحنه نبودند و این اعتقاد وجود داشت که تظاهرات بطور مسالمت‌آمیز پیش خواهد رفت. منبع بعداً گزارش داد که علیرغم اینکه مقامات نظامی تظاهرات را مجاز ننموده‌اند، راهپیمایی ادامه داشت. علاوه بر آن سرهنگ دارابی، افسر اجرایی در حکومت نظامی اصفهان، به منبع اطلاع داد که در روز 2 دسامبر هیچگونه اجازه راهپیمایی صادر نشده است و خیابانهای منتهی به مسجد بسته بودند. منبع اظهار عقیده کرد که در طی چند روز آینده فعالیتهای خشن، آرام خواهد شد؛ زیرا ملاهای ایرانی (رهبران مذهبی اسلامی) نمی‌خواهند که فعالیتها خیلی زود به اوج برسد. بر طبق نظر منبع، دوره‌ای که باید مراقب بود، 7 تا 11 دسامبر است. منبع گفت که، تظاهرات در اصفهان حداقل بوده است، چون به نظر می‌رسد که نیروهای ضددولتی تاکتیک فعالیتهای اعتصابی را حداقل در طی نیمه اول ماه محرم برگزیده‌اند.

(تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر 2/12/78 اصفهان، منبع: دیوید مک گافی، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب - 2، مأمور ویژه: اولیس، ناحیه 72 و رابرت هافمن و مأمور ویژه وارن اسمیت، اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، یگان 7201).

ک - (بدون طبقه‌بندی): منبع، نماینده سازمانی نظامی وابسته به شرکت هواپیمایی «گرومن» تأیید نمود که علیرغم این حقیقت که مقامات حکومت نظامی اجازه برای تظاهرات نداده‌اند، جمعیت در حال تدارک راهپیمایی به سوی مسجد «مصلا» بودند. او افزود که قطع پراکنده برق (برق از ساعت 9 صبح قطع بود) عمداً به وسیله کارگران اعتصابی صورت گرفته است. در مورد تأمین برق، اصفهان با این مسئله روبروست که 24 ساعت روشنایی و 24 ساعت خاموشی داشته باشد. از جانب کارگران اعتصابی به ارتش اخطار شده که کارهای شرکتهای برق را برعهده نگیرد. آنان تهدید کردند که اگر ارتش کار تأمین برق را به عهده بگیرد، آنها سدهای آبی تأمین برق را منفجر خواهند کرد. منبع افزود که شرکت «گرومن» و مغازه داران ایرانی روزها تعطیل هستند. (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78 - اصفهان، منبع «جاوید هاتفی» ، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: ب - 3، مأمور ویژه: «هافمن، دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی، یگان 7201).

ل - (بدون طبقه‌بندی): در حدود ساعت یک بعد از ظهر، در منطقه شرق یا جنوب شرقی ساختمان شماره 2 گرومن صدای شلیک اسلحه‌های خودکار شنیده می‌شد. این صدای تیراندازی توسط افراد مختلفی در ساختمان شنیده شد. (تاریخ خبر: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، منبع، مشاهدات مأمور ارزیابی دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی، ارزیاب: الف - یک، مأمور ویژه اسمیت و هافمن - یگان 7201).

م - (بدون طبقه‌بندی): اطلاعات زیر هم در مورد تظاهرات در منطقه اصفهان در طی ساعات عصر به دست آمده است:

1- در پایین شهر اصفهان یک بانک (NFI) در حال سوختن بود. (منبع: چاک وستفال - مأمور امنیتی هلیکوپترسازی بل).

2- منبع در حدود ساعت 1:30 بعد از ظهر در خیابان شاهپور «نزدیکی تقاطع خیابان شیخ بهایی به سمت شمال راه می‌رفت که با جمعیتی در حدود 200 نفر از ایرانیان که اکثراً در حدود 20 سال سن داشته‌اند مواجه می‌شود، منبع مشاهده می‌کند که ماشین حمل و تخلیه زباله در وسط خیابان واژگون گردیده و به آتش کشیده شده بود. ناگهان جمعیت به سمت غرب پیچیده و بسیاری از مردم با مشتهای گره کرده به شعار دادن می‌پردازند. بعد از آن منبع نیروهای نظامی ایرانی را مشاهده می‌کند که از آن سمت می‌آمدند. با شلیک گلوله جمعیت برگشته و به سمت شرق می‌دوند. از آنجایی که مشاهده نشد که کسی گلوله خورده باشد، به نظر می‌رسد که تیراندازی هوایی بوده و گلوله‌ها به بالای سر مردم شلیک شده‌اند. منبع اظهار داشت که همچنین یک فروشگاه بقالی را دیده که در حال سوختن بوده و یک بانک را مشاهده کرده که میله‌های آهنی حفاظش خمیده شده بودند. (منبع: جری لوئیس، شرکت عملیاتی بل)، (تاریخ اطلاع: 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78 اصفهان، منبع: در بالا ذکر شد، ارزیابی: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: (هر دو) - ب، اطلاع - 2، مأمور ویژه: اسمیت، یگان 7201).

(توجه: تیراندازی که «موریس» مشاهده کرده می‌بایستی تقریباً در همان زمان و در همان محلی که صدای تیراندازی از ساختمان گرومن (هماطور که در بالا اشاره شد) شنیده می‌شد، رخ داده باشد.

ن - (بدون طبقه‌بندی): منبع که کنسول ایالات متحده در تبریز می‌باشد، اظهار نموده که در شهر مهاباد واقع در غرب ایران درگیریهایی که از شب اول دسامبر رخ داده هنوز ادامه دارد و در این مدت چندین ساختمان دولتی به آتش کشیده شده است. سربازان به سوی جماعت شلیک نمی‌نمایند. همچنین دفتر مدیریت بررسی وقایع سازمان ملل نیز به آتش کشیده شد. تبریز در طول دوره اولیه ماه سوگواری آرام بوده است.

(تاریخ اطلاع: 1/12/78 - 2/12/78، تاریخ و محل کسب خبر: 2/12/78، تهران، ارزیاب: ب - 2، منبع: «مایک مترینکو»، مأمور ویژه: «اولیس» ، ناحیه 72).

نظریات تهیه‌کنندگان (خیلی محرمانه- غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) درگیریهای خشونت‌آمیز، اعتصابات و کم‌کاریها، به منظور اعلام شروع ماه محرم ادامه دارد. انتظار می‌رود که ناآرامیهای داخلی ادامه یابد، زیرا آیت‌الله خمینی رهبر مذهبی شیعیان اعلامیه‌ای مبنی بر دعوت مردم به مخالفت خشونت‌آمیز با رژیم شاه صادر کرده است. با توجه به مشاهده کشته‌ها که توسط منابع مختلف صورت گرفته است، به نظر می‌رسد که ارقام تلفات منتشر شده توسط دولت کاملاً کم است. طبق شایعات ایرانیها، تعداد تلفات شبهای اول و دوم دسامبر 78 بیش از 2000 کشته بوده است.

ادامه فعالیتهای ضدآمریکایی

سند شماره 248 خیلی محرمانه شماره گزارش: 78 0303 669 14 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، منطقه 72 - تهران، ایران به: ستاد فرماندهی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

عنوان: ادامه فعالیتهای ضدآمریکایی 16- خلاصه: (خیلی محرمانه) فعالیتهای گزارش شده ضدآمریکایی از تهران، اصفهان و بوشهر. منزل یکی از افسران نیروی هوایی آمریکا در تهران در سوم دسامبر مورد اصابت یک بمب آتش‌زا قرار گرفت ولی عمل نکرد. خودروهای شخصی متعلق به یکی از غیرنظامیان وزارت دفاع در تهران و یکی از کارکنان شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل در همین روز در اصفهان سوخت.، درب ورودی آپارتمان مجتمع مسکونی آمریکاییهای غیرنظامی در تهران در دوم دسامبر به آتش کشیده شد، منزل یکی از کارکنان شرکت بین‌المللی هلیکوپتر‌سازی بل در اصفهان در تاریخ دوم دسامبر 78 مورد اصابت یک بمب آتش‌زا قرار گرفت. تلفن‌ها و یاداشتهای تهدیدآمیز ادامه دارد. پرسنل نظامی آمریکایی ساکن در هتلی در تهران در تاریخ سوم دسامبر دو بار تهدید تلفنی بمب‌گذاری دریافت کردند. در ماشین فتوکپی یک شرکت آمریکایی در تهران نشریه ضدآمریکایی به دست آمد. لاستیک چرخهای دو خودرو در تهران در تاریخ سی‌ام نوامبر پاره شدند. مقامات امنیتی ایران به آمریکاییان اخطار می‌کنند که عناصر مخالف مواد منفجره به همراه دارند و ممکن است آنها را علیه شهروندان آمریکایی به کار برند.

22- جزییات:

الف - (بدون طبقه‌بندی) این گزارش حاوی اطلاعات خام می‌باشد. طرحها و یا تدابیر سیاسی نبایستی تنها بر اساس این گزارش تهیه و یا اصلاح گردند.

ب - (بدون طبقه‌بندی) منابع خبری این گزارش مأمورین امنیتی دایره پشتیبانی لجستیکی ارتش و شرکت سیلوانیا در تهران می‌باشند و هر یک گزارش داده اند که شب 30 نوامبر 78 لاستیک اتومبیل یکی از کارکنان شرکت که در شمال شرقی تهران سکونت دارد هنگامی که

اتومبیل خود را در مقابل خانه‌اش پارک کرده بوده را خالی کرده اند (تاریخ کسب خبر: 30 نوامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: دوم دسامبر 78، تهران. ارزیابی: ج - 2. منابع خبر: گلن لمب، دایره پشتیبانی لجستیکی ارتش و بیل مایکل، سیلوانیا، مأمور ویژه: تروی سولیوان).

ج - (بدون طبقه‌بندی) منبع خبر، یکی از کارکنان شرکت آمریکایی بین‌المللی بل در تهران که از اعتبار کافی برخوردار است به ما اطلاع داد: در بعد از ظهر سی‌ام نوامبر 78، منبع خبر، زمانی که می‌خواست از ماشین فتوکپی که در دفتر اصلی شرکت قرار داشت استفاده نماید یک نسخه از جزوه‌ای را یافت که حاوی مطالب زیر بود:

بدون شک شما از جنبش رهایی بخش کنونی ملت ما آگاه هستید. هدف ما، کلاً رهایی از استبداد سلطنتی داخلی و استثمار خارجی می‌باشد. ما می‌خواهیم در ایران حکومت اسلامی برقرار سازیم تا بتوانیم آزادانه بیاندیشیم و آزادی را به دست آوریم و بر اساس عدالت زندگی کنیم و روابطمان را با دیگر کشورها بر اساس احترام متقابل و عدالت بنا نهیم. شما دانسته یا ندانسته در خدمت منافع دشمن ملت ما هستید، بنابراین حضور شما در ایران مانعی برای انقلاب ما به حساب می‌آید. ما به شما و خانواده‌تان یک ماه فرصت می‌دهیم تا تهران را ترک نمایید. بعد از این مدت ما تمامی بیگانگانی را که در ایران مانده‌اند به مثابه دشمنان خود قلمداد و با آنها قاطعانه مبارزه خواهیم کرد. بنا به رفتار تفاهم‌آمیز مردم و دولت فرانسه نسبت به رهبر عظیم‌الشأن مذهبی ما امام خمینی، در حال حاضر فرانسویها و همچنین تمام خبرنگاران خارجی مستثنی هستند. ما از مردم خواسته‌ایم تا با امکاناتشان لیستی از محل سکونت بیگانگان، شرکت‌ها و شرکت‌های خارجی و محل کارشان تهیه کرده و آماده نبرد شوند. انجمن استادان دانشگاه برای استقرار حکومت جمهوری اسلامی در ایران (تاریخ کسب خبر: 30 نوامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: یکم دسامبر 78، تهران. ارزیابی: C – 2، منبع خبر: آرتور هادلستون مدیر آموزش، مأمور ویژه : جیمی استات) د - (بدون طبقه‌بندی) منبع: فردی است که برای اولین بار گزارش تهیه می‌کند و در یگان سی‌ام سپاه صلح کار می‌کند. وی اطلاع داد که شوهرش دو نسخه از نامه‌های تهدیدآمیزی (برای متن پیام به پاراگراف قبلی مراجعه کنید) را که از شکاف درب محل سکونتشان واقع درخیابان بلارام پلاک 31 منطقه قیطریه تهران به داخل انداخته شده بودند پیدا کرده است. منبع گفت که هیچ‌یک از همسایگان آمریکایی‌اش چنین نامه‌ای دریافت نکرده‌اند، و نظرش این بود پسر جوان روزنامه‌فروش قبلی خانه‌اش را شناسایی کرده است. (تاریخ اطلاع: 28 نوامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: 30 نوامبر 78، تهران. منبع: خانم مارجوری گرین لا، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: و - 2، مأمور ویژه: رونالد. ک. بلیس حوزه 72).

ه- (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، مأمور امنیتی شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل در تهران می‌باشد. وی اطلاع داد که در حدود ساعت نه و پانزده دقیقه شب دوم دسامبر، فرد یا افرادی که سوار بر موتورسیکلت بودند شیئی را به طرف درب ورودی مجتمع مسکونی واقع

در خیابان ورزنده شماره 8، که تقریباً در فاصله سه بلوکی سفارت واقع است پرتاب کردند که باعث گردید درب آپارتمان در میان شعله‌های آتش بسوزد. درب آپارتمان سوخت ولی ساختمان دچار هیچ‌گونه خسارت جدی نشد. شیشه‌ای در نزدیکی درب پیدا نشد تا حاکی از این باشد که شیء مورد استفاده بطری آتش‌زایی بوده است. صاحبخانه ایرانی، کارمند شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل و سه آمریکایی دیگر که از کارمندان شرکتهای آمریکایی می‌باشند در این ساختمان سکونت دارند. در اوایل شب تظاهراتی در این منطقه به وقوع پیوسته بود. (تاریخ اطلاع: 2 دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی : ب - 2، منبع: وین استوارت، مأمور ویژه: سولیوان).

و - (بدون طبقه‌بندی): منبع، فردی است که برای اولین بار گزارش می‌دهد، اطلاع داد که، در حدود ساعت 9 صبح دوم دسامبر 78، منبع توسط یکی از همسایگان آمریکایی مطلع شد که چند جوان ایرانی خانواده منبع خبری را با صدای بلند تهدید به مرگ کرده‌اند. منبع خبر در خیابان اندیشه 6، پلاک 47، آپارتمان شماره 2، سکونت دارد و همسایه آمریکایی وی نیز در همان ساختمان آپارتمان شماره 4 ساکن می‌باشد. گزارش می‌شود که همسایه آمریکایی از خانه شاگردش از طریق استراق سمع شنیده است که سه مرد ایرانی منبع خبر و دخترش را به خاطر پوشیدن لباس زننده در اطراف منزلشان، یعنی پوشیدن شورت (شلوارک) هنگام ایستادن در بالکن منزلشان و اینکه سگ در منزلشان دارند، مورد شماتت قرار می‌دادند. سه مرد ایرانی گفتند که «ما حتماً کسانی را که در آپارتمان شماره 2 زندگی می کنند خواهیم کشت» البته منظور منبع خبر و خانواده‌اش می‌باشد. (تاریخ اطلاع: دوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: دوم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 ، منبع خبر: لورین الکوفر، پشتیبانی عمومی یگان 5 هیأت مستشاری نظامی، مأمور ویژه: جیمی استات).

ز - (بدون طبقه‌بندی): منبع غیرنظامی آمریکایی در تهران که هیچ سابقه گزارش دادن ندارد، اطلاع داد که ساعت 2 بعد از ظهر دوم دسامبر 78، هنگامی که پسرش مشغول صحبت تلفنی بود مرد ناشناسی صحبت را قطع می‌کند و می‌گوید «یانکوئی - بروگمشو» پسر منبع خبر می‌گوید «شما یانکوئی تلفظ می‌کنید بگویید یانکی». شخص ناشناس می‌گوید «می دانم» و گوشی را به زمین می‌گذارد. (تاریخ اطلاع: دوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، منبع: فرانک اسکاریانو، پشتیبانی عمومی یگان 14، آمریکا، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، و - 2، مأمور ویژه: جیمی استات).

ح - (بدون طبقه‌بندی): منبع، غیرنظامی وابسته به وزارت دفاع که سابقه گزارش دادن به اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی ندارد اطلاع داد که در تاریخ سوم دسامبر 78 شعارهایی با گچ روی اتومبیل‌اش نوشته اند. همسایه ایرانی بعضی از شعارها را بدین‌گونه ترجمه کرد: «مرگ بر شاه، درود بر خمینی»، «کارتر برای شاه گریه می کند»، «می‌چکد از چنگ او خون جوانان ما». منبع در شمال شرقی تهران، خیابان داور، پلاک 58 زندگی می‌کند. (تاریخ اطلاع:

سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، منبع: مری ریچارژ، پشتیبانی عمومی یگان 12، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: F – 6 ، مأمور ویژه: جان اورشاک).

ط - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، عضو ارتش آمریکاست که برای اولین بار برای اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی آمریکا گزارش تهیه می‌نماید.

وی اظهار داشت که بین ساعت بیست و سی تا بیست و سی و پنج سوم دسامبر 78 در محل سکونتش دو تلفن تهدیدآمیز از جانب فردی که انگلیسی به طور شکسته صحبت می‌کرد به وی شده است. در تلفن نخست این مرد گفت «فرمانده، باید تا قبل از فردا از ایران بروی» و بعد از اینکه یکی از دوستان منبع خبر، به آن پاسخ داده و گوشی را گذاشته بود، وی مجدداً زنگ زد و گفت «فردا باید از ایران بروید والا شما را خواهیم کشت». (تاریخ اطلاع: سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 ، منبع خبر: ادوارد بوردلن استوار نیروی دریایی، مأمور ویژژه جیم موراسکی).

ی - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، یکی از کارکنان هتل اوین واقع در شمال غرب تهران می‌باشد و گفت که دو تلفن تهدیدآمیز اولی صبح و دومی در بعد از ظهر مبنی بر بمب‌گذاری به یکی از تلفن‌چی‌های هتل شد. پلیس ایران ساختمان محل را جستجو نمود ولی بمبی پیدا نکرد. (تاریخ اطلاع: سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 ، آقای ام - زره پروان مدیر خدمات عمومی هتل، مأمور ویژه: فرانک هیوی).

ک - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، غیرنظامی وابسته به وزارت دفاع است که در خدمت دفتر هواپیمایی ایران واقع در فرودگاه مهرآباد تهران می‌باشد و برای اولین بار گزارش تهیه می کند. وی اظهار داشت که در حدود ساعت یازده و نیم شب سوم دسامبر 78، همسایگان طبقه بالا و پهلویی او را بیدار می‌کنند و به وی خبر می‌دهند که جیپ هایچوپیکاپ مدل 1976 وی را آتش زده‌اند. بازرسان پلیس تهران دریافتند که دو کوکتل مولوتف از قسمت برزنتی به داخل اتومبیل پرتاب شده است. در این حادثه سقف برزنتی اتومبیل کاملاً سوخت و به رنگ قسمت خارجی اتومبیل و یک صندلی خسارت وارد آمد. اتومبیل در مقابل منزل مسکونی وی واقع در قسمت شمالی تهران، کوچه رامین، شماره 15 پارک شده بود. وضع منطقه ناامن بود و چراغهای منطقه به خاطر قطع جریان برق خاموش شده بودند. ساکنان آپارتمان بالایی سر و صداهایی را از روی بامها شنیده و ظاهراً مزاحم یا مزاحمین را ترساندند و فراری دادند. فردی که در طبقه پایین محل اقامت منبع خبر سکونت دارد اطلاع داد که 15 دقیقه قبل از این حادثه سر و صداهایی شنیده ولی کسی را ندیده بود، بعد نوری را از بیرون ملاحظه کرده و خودروی منبع خبر را در آتش شعله‌ور دیده است. پلیس و اداره آتش‌نشانی در حدود ساعت 12 شب در محل حادثه حاضر و شروع به تحقیق نمودند که آتش‌سوزی دیگری در همان هنگام در انتهای خیابان نظر مأموران آتش‌نشانی را جلب کرد. ابتدا آن آتش را خاموش کردند. از

بازرسیهای به عمل آمده معلوم شد که فردی در حدود همان زمان که جیپ را آتش زده، لاستیکی را هم آتش زده است. منبع خبر اظهار داشت که قبلاً چنین حوادث و یا مشکلاتی نداشته است. (تاریخ اطلاع: سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 ، منبع خبر: استانلی. ل. پرایس پشتیبانی عمومی یگان 13، مأموران ویژه: جیمی استات و جیمز موراسکی).

ل- (بدون طبقه‌بندی): تحقیقات به عمل آمده در محل حادثه حاکی از این بود که اتومبیل را از محوطه به خیابان منتقل کرده بودند. بدنه برزنتی اتومبیل کاملاً خراب شد و خسارت وارده به رنگ بدنه آن زیاد بود. شیشه پنجره عقب ظاهراً در اثر حرارت زیاد شکسته و روکش صندلیها سوخته بود. علاوه بر آن قسمت داخلی اتومبیل در اثر دود زیاد خسارت برداشته است. دو بطری حاوی مایع قابل اشتعال را که در پارچه‌ای پیچیده بودند، در زیر کف جیپ قرار داده و آن را آتش زده بودند. بازرسیهایی که از محل حادثه انجام گرفت نشان داد که اتومبیل توسط حصار میله مانندی به ارتفاع تقریباً 2/51 پا محافظت می‌شده، درها بسته نبودند. دو تکه آجر در صحنه حادثه پیدا شد که حاکی از آن بود که احتمالاً برای شکستن شیشه اتومبیل به کار رفته است. کبریتهای سوخته زیادی نیز در محل حادثه پیدا شد. (تاریخ اطلاع: چهارم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب اطلاع: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: الف - 1، منبع خبر: مشاهده اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی، مأموران ویژه : موراسکی و جان اورشاک).

م - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، همسر افسر نیروی هوایی آمریکاست که برای اولین بار برای اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی گزارش تهیه می‌کند. وی چنین اظهار داشت:

1- وی در منزلی در خیابان نیام واقع در شمال شرق تهران سکونت دارد. در حدود ساعت هفت و سی دقیقه بعد از ظهر صدای مهیبی را که از مقابل منزل بلند شد شنید و به سمت صدا رفت. او بوی بنزین را استشمام و شعله‌های سفید و زردرنگی را در محلی که اتومبیلش پارک بود مشاهده نمود. وی فرزندانش را به پشت خانه فرستاد و چون شوهرش موقتاً در ایران نبود، زن صاحبخانه‌اش را خبر کرد و او فوراً پلیس را در جریان قرار داد. آتش خود فرونشست. منبع خبر هیچ مطلبی قبل و بعد از حادثه در بیرون خانه نشنیده بود. منبع خبر و اعضای خانواده‌اش شب را در منزل یکی از دوستانش بسر بردند.

2- منبع خبر در ماه نوامبر 78 تخمین می‌زد که حدود ده الی بیست تلفن از سوی مردانی دریافت داشته که می‌گفتند «یانکی، گمشو» (تاریخ اطلاع: حدوداً از اواخر نوامبر تا سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 ، منبع خبر: ژانت شریدان همسر سروان فرانسیس شریدان عضو تیم آموزش فنی نیروهای مسلح نیروی هوایی، مأمور ویژه: موراسکی).

ن - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر که یکی از کارکنان اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی

آمریکاست مشاهدات خود را از منزل شریدان اینچنین تعریف کرد: شمال منزل مسکونی ما مشرف به خیابان نیام است که به وسیله حصاری از خیابان جدا شده و محوطه جای کافی برای پارک دو اتومبیل دارد. حصار از فلز ریزبافت با ارتفاع حدود هفت پا به جز درب مخصوص خروج و ورود اتومبیلها که با میل‌های فاصله دار (حدوداً به فاصله چهار اینچ) و با همان ارتفاع ساخته شده است. دو اتومبیل داخل محوطه پارک شده بودند. یک فولکس واگن خاکستری رنگ و یک فورد تورنیدوی استیشن زردرنگ که از طرف تیم آموزشی فنی نیروهای مسلح نیروی هوایی آمریکا در اختیار خانم شریدان گذاشته شده بود. پنجره اتاق نشیمن در قسمت شمالی خانه و در راستای درب مخصوص اتومبیل قرار دارد و با میله‌های آهنی محافظت می‌شود. دو بطری حاوی مایع آتش‌زا (نفت یا بنزین) که یکی دارای فتیله بود به طرف پنجره پرتاب گردید و تقریباً به میله‌های وسط پنجره که پرده‌ها از آن آویزان بودند اصابت کرد. با برخورد بطریها به میله‌های پنجره، بطریها شکست ولی پنجره را نشکست و آتش نگرفت. ولی محتوای آن به پنجره، جلوی خانه و جلوی اتومبیل فورد ریخت. در بازرسیهایی که از خارج محوطه درست در پشت اتومبیل فورد به عمل آمد، آثار آتش که توسط منبع خبر مشاهده گردیده بوده دیده شد. از بازرسی آن محل چنین برمی‌آید که مایع آتش‌زا ظاهراً در آنجا ریخته و به آتش کشیده شده باشد. آنتن گیرنده - فرستنده رادیویی دیده شد که بر روی بام خانه نصب شده بود که آن خانه را از دیگر منازل مشخص می‌ساخت. هیچ اطلاع دیگری از بازرسی محل حادثه به دست نیامد. (تاریخ اطلاع: چهارم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: A – 1 ، مأموران ویژه: موراسکی و اورشاک).

س - (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر، شریدان (در پاراگراف 22 بالا) گزارش داد که در حدود ساعت نه و سی و پنج دقیقه صبح چهارم دسامبر 78 اشتباهاً از جانب مرد ایرانی به وی تلفن می‌شود و ظاهراً بعد از اینکه متوجه اشتباهش می‌شود می‌گوید «شما آمریکایی هستید؟ باید حتماً از ایران بروید. اوضاع برای تمامی آمریکاییان خطرناک است.» (تاریخ اطلاع: چهارم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: F – 2 منبع: ژانت شریدان، مأمور ویژه: رابرت استیکنی).

ع - (بدون طبقه‌بندی): منبع کسی است که اولین بار است گزارش می‌دهد، وی اطلاع داد که عبارت «یانکی» را شنیده، روی صندوق پستی‌اش با رنگ «به خانه‌ات برگرد» نوشته‌اند. صندوق پستی وی بیرون حصار منزلش واقع در گلستان 5 در شمال شهر تهران است.

ف - (بدون طبقه‌بندی): منبع، کنسول آمریکا در اصفهان، اطلاع داد که کارخانه پلی اکریل در تاریخ سی‌ام نوامبر 78، تحقیق دامنه‌داری را درباره انفجار در منزل یکی از کارکنانش مورد رسیدگی قرار داد. بازرسی از منزل مذکور نشان داد که دریچه ایمنی در ژیگلاتور کپسول گاز کار نمی‌کند. در نتیجه، وقتی که کپسول گاز واژگون شد، گاز از شیلنگی که به کپسول وصل

بوده در خانه نشت کرده است. بازرسان معتقد بودند که این حادثه توسط شخصی که از شیشه درب ورودی منزل کپسولهای گاز را دیده و با دراز کردن دست یا پرتاب شیء کپسول را انداخته است، به وجود آمده است. (تاریخ اطلاع: چهارم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، اصفهان، منبع خبر: دیوید. مک گافی، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: B – 2 ، مأمور ویژه: رابرت هافمن، ناحیه 7201).

ص- (بدون طبقه‌بندی): منبع، یکی از کارکنان مدرسه آمریکاییان در اصفهان خبر داد که اتوبوس مدرسه در تاریخ دوم دسامبر 78 در نزدیکی میدان تهران با آجری مورد اصابت قرار گرفت. بچه‌های آمریکایی سوار بر این اتوبوس بودند، ولی به کسی آسیب نرسید. (تاریخ اطلاع: دوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، اصفهان، منبع: لیندا مکینتوش، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: B – 2 ، مأمور ویژه: هافمن، ناحیه 7201).

ق - (بدون طبقه‌بندی): منبع، کنسول آمریکا در اصفهان می‌باشد و اظهار داشت:

1- حدود ساعت شش و پانزده دقیقه بعد از ظهر دوم دسامبر 78، فرد یا افراد ناشناسی کوکتل مولوتفی را به طرف پنجره اتاق خواب رابرت باچلور که در طبقه دوم محل مسکونی او قرار دارد پرتاب کردند. وی به عنوان پیمانکار دست دوم تلگراف و تلفن در استخدام شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل می‌باشد. محل مسکونی باچلور در نزدیکی کنسولگری آمریکا در اصفهان واقع است. آتش انفجار، خسارت کمی به اتاق خواب وارد آورد ولی به کسی آسیب نرسید. صاحبخانه ایرانی باچلور در سی‌ام نوامبر 78 یادداشتی دریافت کرده بود که در آن گفته می‌شد که به خانه آسیب خواهند رساند. صاحبخانه نمی‌دانست که نامه را چه کسی فرستاده و آن را جدی نگرفته بود.

2- بین روزهای بیست و نهم نوامبر تا دوم دسامبر 78، کنسولگری آمریکا در اصفهان تلفنهای تهدیدآمیزی را دریافت داشت که به قرار زیر می‌باشد:

الف: بیست و نهم نوامبر 78- در ساعت سه و سی دقیقه بعد از ظهر خانمی که به انگلیسی صحبت می‌کرد زنگ زد و گفت «همه شما اکنون باید بروید، من در آپارتمان بمب گذاشته‌ام». منبع در آپارتمانی در طبقه بالای کنسولگری سکونت دارد.

ب: دوم دسامبر 78 - صبح آقایی تلفن زد و به انگلیسی گفت «یانکی برو گمشو».

ج: دوم دسامبر 78 - مردی به تلفنچی کنسولگری تلفن کرده و به فارسی سئوال می‌کند که کنسولگری باز است یا نه. تلفنچی پاسخ می‌دهد «نه» و تلفن کننده می‌گوید «خب! اگر کنسولگری باز می‌بود، دچار دردسر می‌شد.» 3- در دوم دسامبر دو بار تلفن شد و تهدید به بمب‌گذاری کردند. اولین تلفن به دفتر شرکت خطوط هوایی بین‌المللی نورتروپ شد و در نتیجه دفتر آن روز تعطیل شد. دومین تلفن به مدرسه آمریکاییها در اصفهان بود. در حدود ساعت یازده و پانزده دقیقه صبح خانمی با صدای ملیحی به فارسی گفت «تا نیم ساعت دیگر بمب منفجر خواهد شد» که تهدید

شوخی‌آمیزی بود. (تاریخ اطلاع: سی‌ام نوامبر الی دوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: دوم تا سوم دسامبر 78، اصفهان، منبع: دیوید مک. گافی، ارزیابی: B – 2 ، مأمور ویژه: رابرت هافمن و وارن اسمیت از ناحیه 7201).

ر- (بدون طبقه‌بندی): منبع خبر مأمور امنیتی شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل در اصفهان می‌باشد و اظهار داشت که در حدود ساعت هشت و سی دقیقه شب سوم دسامبر 78، کوکتل مولوتفی که حاوی مایع آتش‌زا با مقداری صابون اضافی جهت قوی‌تر کردن آتش آن بود از بالای دیوار بلندی که محل مسکونی گری ونیز، کارمند شرکت بین‌المللی هلیکوپترسازی بل در نزدیکی فرح‌آباد اصفهان را احاطه می‌کرد پرتاب شد. بطری آتش‌زا بر روی یک اتومبیل ژیان فرود آمد و قبل از اینکه آتش خاموش شود خسارت کمی به اتومبیل وارد ساخت (تاریخ اطلاع: سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: چهارم دسامبر 78، اصفهان، ارزیابی: C – 2 ، منبع خبر: فرد وارن، مأمور ویژه: هافمن).

ش - (بدون طبقه‌بندی): منبع، افسر نیروی دریایی آمریکا که در خدمت بخش نیروی دریایی هیأت مستشاری نظامی آمریکا می‌باشد، اظهار داشت که به فرمانده مالکولم که در بوشهر مشغول به کار است از طریق تلفن ماجرای زیر را گزارش داده‌اند: در دوم دسامبر 78، چهار نفر ایرانی که کارمندان غیرنظامی شرکت آمریکایی سیکورسکی بودند و در همان دفتر کار می‌کردند، کارمند آمریکایی را در دفتر کارشان به گوشه‌ای برده و می‌کوشند که وی را وادار نمایند که زانو زند و به حضرت علی شخصیت مورد احترام شیعیان احترام بگذارد. کارمند آمریکایی فرار می‌کند و فوراً محل کار خود را ترک می‌نماید. (تاریخ اطلاع: دوم دسامبر 78، تاریخ و محل

کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، منبع: سروان کمپر، ارزیابی اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی: B – 2 ، مأمور ویژه: جیمی استات).

ت- (بدون طبقه‌بندی): منبع مأمور اجرایی قسمت نیروی هوایی هیأت مستشاری نظامی می‌باشد و اظهار داشت که وی از جانب پرسنل نیروی هوایی آمریکا در بوشهر مطلع شده بود که یکی از کارکنان غیرنظامی هیأت نمایندگی فنی آمریکایی در صبح روز سوم دسامبر 78 زمانی که به محل کارش وارد می‌شود یادداشت ماشین‌نویسی شده‌ای را که روی جعبه استامپ بود پیدا می کند که متن آن چنین بود «هشدار: توجه کنید، چنانچه جانتان را دوست دارید شما و تمامی آمریکاییان باید از ایران فرار کنید». (تاریخ اطلاع: سوم دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: B – 2 ، منبع: سرهنگ دوم هارولد ساتلر، مأمور ویژه: سولیوان).

و- (خیلی محرمانه): منبع خبر که نماینده امنیتی دولت میزبان (ایران) است اطلاع داد که دفتر کارش اطلاع یافته بود که عناصر افراطی مواد منفجره دارند و آنها (افراطیون) این مواد را علیه بیگانگان به کار خواهند برد. منبع خبر اضافه کرد که منظور از بیگانگان آمریکاییان هستند. منبع خبر هیچ اطلاع دیگری در این باره نداشت (تاریخ اطلاع: ماه دسامبر 78، تاریخ و محل کسب خبر: سوم دسامبر 78، تهران، ارزیابی: C – 2 ، منبع خبر: (1) B 10 - Cac - 7200، مأمور ویژه: رابرت می سیگ».

نظریات تهیه کننده:

(بدون طبقه‌بندی): حوادث گزارش شده در بالا نمونه‌های اعمالی است که علیه آمریکاییان، به خصوص در چند هفته گذشته انجام شده است. از سپتامبر 78 تاکنون بیش از چهل اتومبیل که متعلق به آمریکاییان و یا توسط آنها استفاده می‌شدند آتش زده شده‌اند.

(بدون طبقه‌بندی): طی ایام سوگواری اسلامی جاری که ناآرامیهای داخلی را بیشتر کرده است، درگیریها در بیشتر مناطق شمالی و شمال شرق تهران که محل سکونت آمریکاییان است به وقوع می‌پیوندند. اکنون جمعیت زیادی بعد از ساعت منع عبور و مرور به خیابانها ریخته و توأماً در فعالیتهای مذهبی و اعتراضات ضددولتی شرکت می‌کنند. نظامیان با بسیاری از گردهم‌آییها مقابله می‌کنند، اما مراقبت کردن از هر خیابانی در شهر امکان‌پذیر نیست. پیش‌بینیهای اظهار شده در این بخش از گزارشات اخیر مبنی بر اینکه عملیات ایذایی ضدآمریکایی و اعمال خشونت‌آمیزی که به وسیله کوکتل مولوتف و بمبهای لوله‌ای (سه‌راهی) علیه شهروندان آمریکایی ادامه خواهد یافت، هنوز به اعتبار خود باقی است.

(بدون طبقه‌بندی): جالب است که یادآوری کنیم که ماشین تکثیر ABI ظاهراً جهت تهیه نسخه‌هایی از اعلامیه مورد استفاده قرار می‌گرفته. آن مدرک نسبتاً جدید است ولی پخش آن اعلامیه‌ها در میان آمریکاییان قبلاً گزارش شده است (78 0289 1669 IIR).

(خیلی محرمانه): کوششهایی به عمل خواهد آمد تا از مأموران امنیتی ایران اطلاعات بیشتری در مورد اطلاع آنها از نوع مواد منفجره‌ای که در دست عناصر ناراضی می‌باشد و نقشه‌ها و اهداف احتمالی آن گروهها به دست آوریم. با توجه به این حقیقت که جامعه آمریکایی در تهران و اصفهان هدف وقایع اخیر که با دینامیت و بمبهای لوله‌ای (سه‌راهی) همراه بود واقع شده‌اند. (0285 669 1 IIR) و حداقل بعضی از مخالفین حضور آمریکا در ایران به آن سلاحها دسترسی داشته‌اند.

(بدون طبقه‌بندی): واقعه کپسول گاز در اصفهان قبلاً در 78 0298 669 1 IIR گزارش شد.

مشاهدات کارمند سفارت در تهران در روزهای 3 و 4 دسامبر

سند شماره 249 خیلی محرمانه4 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11835به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: مشاهدات کارمند سفارت در تهران در روزهای 3 و 4 دسامبر 1- مأمور سفارتخانه منطقه پهناوری از جنوب تهران و شرق محل سفارتخانه را در سوم دسامبر مورد بازدید قرار داد. آمد و رفت کاهش زیادی یافته بود و بازار بزرگ کاملاً تعطیل بود ولی در شمال بازار در چند پاساژ نوساز، مغازه‌های زیادی به خصوص آنهایی که مواد

غذایی فاسدشدنی می‌فروشند، باز بودند. جالب توجه اینکه اکثر بانکها از آنجمله چند بانکی که درست روبروی بازار قرار دارند، مشغول به کار بودند. اگر کسی از بازار به طرف شمال شهر می‌رفت ملاحظه می کرد که تعداد مغازه‌های باز به تدریج افزایش می‌یابد و کلاً در روز سوم دسامبر در مقایسه با روز قبل، تعداد بیشتری مغازه‌ها باز بودند.

2- بزرگ‌ترین تظاهراتی که مشاهده شد، شامل بیست نفر جوان بود که در پیاده‌رو و مقابل خیابان وزارت دادگستری در نزدیکی بازار راهپیمایی می‌کردند و با فریاد شعارهای مذهبی و ضدشاه را سر می‌دادند. در بخش مرکزی شهر مأمور سفارت گروههای کوچک 5 - 6 نفری مردان تظاهرات کننده را مشاهده نمود که به دنبال شلیک هوایی واحدهای نظامی، متفرق شدند. چند چهارراه آن طرف‌تر این گروه دوباره به هم پیوسته و شعار دادن را از سر می‌گرفتند. به دنبال دریافت گزارشاتی از تظاهرات نسبتاً بزرگ و تیراندازی در نظام‌آباد در نزدیکی زندان قصر، مأمور سفارت به محل شتافت. اما آشوب پایان یافته بود. مغازه‌داران منطقه تأیید کردند که تظاهراتی به وقوع پیوسته و سربازان، مردم را متفرق نموده‌اند. از تلفات تظاهرکنندگان گزارشی موثق یا مبتنی بر مشاهدات یک شاهد عینی در دسترس نیست. در سرتاسر شهر از جمله منطقه بازار شعارهایی علیه و یا به طرفداری از شاه با رنگهای افشان روی دیوارها نوشته شده است. از جمله دو شعار ضد شاه بر روی دیوارهای سفارتخانه شوروی به چشم می‌خورد.

3- در چهارم دسامبر مأمور سفارت پیاده گردش مختصری در خیابانهای اطراف سفارتخانه انجام داد. شش خیابان دورتر از سفارتخانه شاهد یک تظاهرات 18 نفره بود اما این تظاهرات تماشاچیان و هواخواهان را جذب نکرده و تظاهرکنندگان بدون خشونت و مواجه شدن با واحدهای نظامی، ناپدید شدند. چندین گزارش غلوآمیز در جهت عکس مطالب فوق شنیده شد اما عدم حضور واحدهای نظامی در آن منطقه، بر این مطلب دلالت می‌کند که سر و صدای ایجاد شده ناشی از انفجار ترقه بوده است. سولیوان

ادامه ناآرامیهای شهری در اصفهان و بوشهر

سند شماره 250 استفاده محدود اداری4 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: دفتر تحقیقات ویژه نیروی هوایی، تهران به: فرماندهی تحقیقات ویژه نیروی هوایی، واشنگتن دی. سی.

موضوع: ادامه ناآرامیهای شهری در اصفهان و بوشهر 16- خلاصه: وقوع فعالیتهای آشوبگرانه طی روزهای 30 نوامبر الی 3 دسامبر 78 در اصفهان گزارش شده است. تظاهرات بزرگی برپا شده و درگیریهای عمده‌ای میان تظاهرکنندگان ایرانی و مأموران پلیس صورت گرفته است. بوشهر نیز صحنه درگیریهای خشونت‌آمیز بوده است. با توجه به دلایل امنیتی ایرانیها، فیلیپینیها و آمریکاییها به پایگاه انتقال

یافتند.

22- جزییات:

الف- این گزارش حاوی اطلاعات تحلیل نشده‌ای است. هیچ طرح یا سیاستی نمی‌بایست تنها با تکیه بر این گزارش تهیه یا تعدیل شود.

ب- منبع که کنسول ایالات متحده در اصفهان است، اطلاعات ذیل را پیرامون فعالیتهایی که طی روزهای 26 نوامبر الی 4 دسامبر 78 در داخل و اطراف اصفهان صورت گرفته است، ارائه نمود.

(1) از 26 نوامبر 78 نگهبانان پشت ساختمان کنسولگری برداشته شده‌اند. هنوز 4 نگهبان در جلوی ساختمان کنسولگری مستقر هستند. او معتقد است برداشتن این نگهبانان به خاطر قتل دو پلیس در روز 26 نوامبر 78 صورت گرفته است. این دو پلیس در یک کوچه به قتل رسیده بودند و پشت ساختمان کنسولگری نیز به یک کوچه مشرف می‌باشد.

(2) روز اول دسامبر 78 منبع با یک مغازه‌دار (NFI) صحبت می‌کرد که مغازه‌دار یاد شده یک رولور و یک جعبه فشنگ مربوطه که در همان روز خریده بود را به وی نشان داد. مغازه‌دار به منبع گفته است که رولور را از فردی که هشت رولور برای فروش داشت خریداری کرده است. مغازه‌دار گفت که رولور را برای حفاظت شخصی خریداری کرده است و معتقد است دیگر مردم نیز به همین دلیل اسلحه می‌خرند.

(3) روز 2 دسامبر 78 تظاهراتی در خیابانهای اصفهان صورت گرفت. تظاهرکنندگان بلندگوهایی داشتند و از مردم می‌خواستند در جنگ با دولت به ایشان بپیوندند. منبع اطلاع یافته که یک تن کشته و چندین نفر زخمی شده‌اند.

(4) در اولین ساعات شب 2 دسامبر 78 تظاهراتی در منطقه بازار سبزی اصفهان صورت گرفت. سربازان تظاهرکنندگان را تا مسجد جمعه در تقاطع خیابانهای هاتف و عبدالرزاق تعقیب کردند. تظاهرکنندگان درهای مسجد را قفل کرده و به پشت بام رفتند. تظاهرکنندگان بشکه و قطعات آهن قراضه را بر روی سربازان ریختند. منبع معتقد بود که تظاهرکنندگان عمداً سربازان را فریب داده و با قصد ریختن آهن قراضه به سر آنان، به مسجد مزبور کشاندند. منبع تأیید کرد که در شب 2 دسامبر 78، پس از برقراری مقرارت منع عبور و مرور، در منطقه خیابان بزرگمهر، در شمال شرقی اصفهان تیراندازی صورت گرفته است.

(5) روز 2 دسامبر 78 تظاهرات بزرگی در شهر کوچک نجف‌آباد در نزدیکی اصفهان صورت گرفت. تظاهرکنندگان شعار می‌دادند که خارجیها را در ایران نمی‌خواهند و خواستار یک کشور اسلامی هستند. تظاهرکنندگان همچنین پوسترهایی که عکس «داس و چکش» بر آن نقش شده بود سوزاندند.

(6) طی شامگاه 3 دسامبر 78 با شروع مقررات منع عبور و مرور (ساعت 2000) حداقل در هشت نقطه شهر تظاهرات متوسطی برگزار شد. مردم به خیابانها ریخته و شعار می‌دادند و به

درها می‌کوبیدند و از ساکنین خانه‌ها می‌خواستند به راهپیمایی بپیوندند. خودروها و دیگر اقلامی که سر راه دیده می‌شد به آتش می‌کشیدند. با ورود نیروهای امنیتی تظاهرکنندگان به پشت بامهای خود عقب‌نشینی می‌کنند و طبق مقررات حکومت نظامی در داخل محل سکونت خود محبوس می‌شوند. آنان از این مواضع به شعارهای خود و سرزنش سربازان ادامه می‌دهند. در هیچ یک از این موارد جراحتی گزارش نشده است.

ج - منبع که یک افسر نیروی زمینی ایالات متحده بوده و به عنوان مستشار مأمور هواپیمایی نیروی زمینی شاهنشاهی ایران در اصفهان است گفت که حدوداً از 1 نوامبر 78 نیروهای امنیتی هوانیروز، نیروی زمینی شاهنشاهی ایران در اصفهان را در مقابله با ناآرامیهای اجتماعی تقویت می‌کنند. اخیراً کسب اطلاع شده است که جمعیت غیرنظامی نیروهای هوانیروز را در مقایسه با نیروی زمینی خشن‌تر و آماده‌تر برای کشتار می‌دانند. یک مورد تأیید شده از کتک خوردن یک درجه دار نیروی هوایی شاهنشاهی ایران و آسیب وارد شدن به اتومبیل وی توسط مردم در روز 2 دسامبر 78 در اصفهان گزارش شده است. همچنین یک گزارش تأیید نشده از چاقو خوردن یک پرسنل هوانیروز توسط یک غیرنظامی موجود است. نیروهای هوانیروز یک کاشکول آبی می‌بندند که آنان را از سربازان نیروی زمینی مجزا می‌سازد. پرسنل تیم کمکهای نظامی ایالات متحده که در هوانیروز کار می‌کنند نیز به نشانه اتحاد کاشکول آبی بسته‌اند. از هنگام کتک خوردن یکی از پرسنل هوانیروز و آگاهی از احساسات مردم محل نسبت به هوانیروز، پرسنل ارتش ایالات متحده دیگر کاشکول آبی نمی‌بندند.

د- منبع که عضو ستاد مستشاری نظامی بخش نیروی دریایی است، خبر دریافت گزارشی را از فرمانده مالکولم، عضو تیم TAFT نیروی دریایی در بوشهر پیرامون ناآرامیهای اجتماعی داد. مالکولم گفت که در شب 30 نوامبر چندین تن ایرانی تلاش کردند یک مجسمه در وسط بوشهر را به پایین بکشند. شب هنگام 2 دسامبر دو ایرانی در یک تظاهرات کشته شدند. مالکولم همچنین خبر داده است که یک کوکتل مولوتف به سوی اقامتگاه یک افسر ارشد ارتش ایران پرتاب شده است. مقامات پایگاه نیروی دریایی گفته‌اند آسیبهای جزیی به قسمت گاراژ اقامتگاه وارد آمده است.

ه- منبع که قائم‌مقام رئیس شرکت سیستمهای آموزشی راتیئون می‌باشد، مطالب زیر را پیرامون ناآرامی در بوشهر گزارش نمود: در شب 2 دسامبر اتومبیل یک ستوان نیروی دریایی ایران توسط یک بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفته و کاملاً نابود شد. اتومبیل وی در داخل منطقه امنیتی در داخل پایگاه پارک شده بود. از این حادثه جراحتی به کسی وارد نیامده است. منبع همچنین اطلاعات تأیید نشده‌ای در مورد کشته شدن چندین تن در طی تظاهراتی که در روز 2 دسامبر 78 برگزار شده بود، ارائه نمود. با توجه به فعالیتهای خشونت‌آمیز پرسنل غیرنظامی ایرانی، پرسنل شرکت راتیئون و کارگران فیلیپینی همگی به داخل پایگاه انتقال

یافته‌اند.

نظریه تهیه کننده: از شروع ماه مذهبی محرم (دسامبر) اصفهان و بوشهر همانند دیگر نقاط ایران صحنه تظاهرات متعدد بوده است. وقایع خشونت‌آمیز ضدآمریکایی در هر دو شهر ادامه داشته و طی گزارش جداگانه‌ای که در حال تهیه می‌باشد گزارش خواهد شد.

اصفهان دومین جامعه بزرگ آمریکایی را در ایران داراست. بوشهر به خاطر اهمیت نظامی آن هدف مناسبی برای هرگونه فعالیت آشوبگرانه جهت سرنگونی شاه است. اطلاعات مربوط به کشته شدن دو پلیس در گزارش IIR 1 669 0295 78 آمده است. پُست نگهبانی پشت ساختمان کنسولگری به دنبال پرتاب دینامیت به داخل کنسولگری در اوایل اوت 78، که از همین ناحیه صورت گرفته بود، ایجاد شده بود. (IIR 1 669 0127 78) تاکتیک دست انداختن نیروهای امنیتی از پشت‌بامها شاید در اصفهان جالب بوده باشد، ولی در تهران گزارشاتی دریافت شده مبنی بر آنکه سربازان برای پراکنده کردن چنین افرادی از مسلسلهای مستقر بر روی تانکها استفاده کرده‌اند.

نظرات وزیر دادگستری در مورد زندانیان سیاسی، فساد و خارج کنندگان ارز

سند شماره 251 خیلی محرمانه4 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11836به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: نظرات وزیر دادگستری در مورد زندانیان سیاسی، فساد و خارج کنندگان ارز خلاصه: وزیر دادگستری «نجفی» بعد از ملاقات با اعضای کانون وکلا و دیگر مدافعان حقوق زندانیان، پیشنهاد آزادی زندانیان سیاسی بیشتری را اعلام نمود. نجفی همچنین قول داد که تحقیقات در مورد لیست کسانی که ادعا می‌شود از کشور ارز خارج کرده‌اند، به عمل خواهد آمد. وی همچنین در مورد وضع قانونی که نیروهای وزارت دادگستری را تقویت نماید قول داد و از کسانی که خواهان کمک به تحقیقات در مورد ثروت خانواده سلطنتی هستند دعوت نمود تا قدم پیش گذارند. پایان خلاصه 1- در مصاحبه‌ای که در اول دسامبر از رادیو صدای ایران پخش شد (به تلگراف مرجع مراجعه شود) نجفی وزیر کشور در مورد پاره‌ای از مسایل صحبت نمود. وی از ملاقاتهای خود با نمایندگان کانون وکلا، جامعه حقوق‌دانان ایران، کمیته دفاع از حقوق بشر و آزادی و کمیته دفاع از زندانیان سیاسی سخن گفت. (نظریه: به طور خلاصه گروههای عمده فعال ایران در رابطه با حقوق اجتماعی نگران هستند) نجفی گفت: توصیه‌هایی برای آزادی 120 نفر از 320 زندانی سیاسی باقیمانده شده است. او اظهار داشت که امیدوار است که آنها در این هفته و یا قبل از دهم دسامبر (روز حقوق بشر) آزاد شوند.

2- گروههای مخالف به ما می‌گویند که نجفی حسن نیت دارد و به نظر می‌رسد که تلاش می‌کند تا به وعده خویش عمل نماید و به آزادی زندانیان سرعت بخشد. سفارت همچنین

اطلاع دارد که تعدادی در مورد مسئله آزادی عده‌ای از زندانیان، از خود واکنش منفی نشان داده‌اند. مخالفان از آزادی کادرها و اعضای سابق حزب توده خشنود نیستند. به نظر عده‌ای بعضی از زندانیانی که از ماه اکتبر آزاد شده‌اند کمی بهتر از تروریستهای مذهبی هستند. جالب‌ترین نمونه‌ای که سفارت از آن مطلع گردیده اظهارنظر مدیرکل وزارت اقتصاد و دارایی است. او به کارمند بخش اقتصادی گفته است که دو پسرعموی او آزاد شده اند اما حتی خانواده‌هایشان خواهان آنند که آنها را در زندان نگاه دارند. به هرحال او در عین شوخ‌طبعی با لحن خشکی اظهارنظر می کند در شرایطی که فعلاً حاکم است، ممکن است این دو تن جای برادرانش را که در بانک مرکزی صاحب پستهای اجرایی هستند، بگیرند. در ضمن منبع گفت که پسرعموهایش داستانهایی راجع به ناخن کشیدن و دندان کشیدن تعریف کرده‌اند. این منبع گفت که دستهای آنها را دیده و «حتی مستقیماً به درون دهان آنها نگاه کرده است.» او گفت هر دوی آنها مانند هر فرد عادی سالم بودند و اظهارنظر می‌کند که ابداً باور ندارد که ایشان واقعاً مورد شکنجه قرار گرفته باشند. با وجود این، هیچ‌چیز آنها را از قصه‌گوییهایشان باز نمی دارد.

3- نجفی گفت: چند تن از کسانی که ادعا می‌شود اسامی آنها در لیست افرادی است که گویا از کشور ارز خارج کرده‌اند، از وی درخواست نمودند که در مورد این لیست تحقیقات به عمل آورد. (این لیست در تلگراف جداگانه‌ای گزارش شده است). دادستان عمومی، گروهی را به منظور تحقیقات تحت نظارت حسابدار سوگند‌خورده‌ای تعیین و نتایج آن را در اختیار عموم قرار خواهد داد. (نظریه: در جو سیاسی موجود، این لیست وسیعاً مورد قبول عامه قرار گرفته به طوری که حتی تحقیقات بیطرفانه نیز احتمالاً نمی‌تواند تأکید می‌کنم نمی‌تواند آن را در نظر بسیاری از مردم معتبر سازد.) 4- طبق اظهارات نجفی در روز شنبه 9 دسامبر کمیته‌ای متشکل از سه قاضی تحقیقات خود را در مورد داراییهای خانواده سلطنتی شروع خواهند نمود. وی همچنین از کسانی که خواهان شهادت دادن هستند، دعوت نمود تا خود را به آن کمیته معرفی نمایند. نظر تعدادی از رابط‌های ایرانی ما این است که کمیته بررسی داراییهای خانواده سلطنتی نیز فاقد اعتبار خواهد بود. شخص باتجربه‌ای می‌گوید که شاه بایستی کمیسیون را فراموش کند و خود شخصاً به بررسی داراییهای خانواده‌اش بپردازد و دستور استرداد آن داراییهایی را که در ایران باقی مانده به دولت ایران بدهد. پیشنهاد اخیر از جانب شماری از ایرانیان (میانه‌رو) به سفارت داده شده است.

5- دکتر میناچی از کمیته دفاع از حقوق بشر و آزادی در چهارم دسامبر به دفتر سفارت گفت: ارقامی که توسط نجفی به او داده شده شامل 115 تن از زندانیانی است که قرار است همراه با 208 نفری که هنوز در زندان هستند آزاد گردند. (این ارقام کمی با ارقامی که در رادیو اف. بی. آی اعلام شده مغایرت دارد). طبق اظهارات میناچی تمام کسانی که هنوز در زندان

باقی مانده‌اند کسانی هستند که به حبس ابد محکوم شده‌اند. اما نجفی قول داده است که پرونده‌های این افراد را نیز با مشارکت دادستانهای نظامی مورد بررسی قرار خواهد داد. میناچی گفت: نجفی اظهار می‌دارد، کسانی که هنوز در زندان بسر می‌برند مربوط به مجاهدینی که «پرونده‌هایشان سنگین» است، می‌باشند. (ظاهراً میناچی این اظهارات را پذیرفته است) میناچی همچنین گفت: نجفی به طور خصوصی موافقت کرده است که با کانون وکلا در مورد تهیه لایحه برای عفو عمومی بقیه زندانیان سیاسی و همچنین لایحه‌ای برای عفو عمومی کسانی که از زندان فرار کرده و یا به کشورهای دیگر گریخته‌اند و یا کسانی که در خارج کشور مشغول تحصیل هستند و اعضای گروههای «خرابکار» می‌باشند، همکاری نماید. این لوایح «به زودی» به مجلس تقدیم خواهد شد.

6- نظریه: میناچی نتیجه‌گیری می‌کند که اگر چنانچه لایحه‌هایی در نهایت همانگونه که توصیف شد تهیه گردد، راه بازگشت - بدون مجازات - به ایران باز خواهد شد. از آن جمله اعضای حزب توده و دیگر سازمانهای مخالف از آمریکا و اروپا. ما داستانهایی شنیده‌ایم که شماری از ایرانیان که در خارج کشور تحصیل می‌کرده اند در آخرین روزهای دولت شریف امامی زمانی که کنترل و بررسیهای اداره مهاجرت با مسامحه و سهل‌انگاری انجام می‌شد به ایران بازگشته‌اند. از آن جمله فردی به نام نومید [نوید] پرتوی که تحصیل کرده برکلی است و تعدادی دیگر که سازماندهندگان و رهبران دانشجویان هستند در تظاهرات ماه محرم شرکت می‌کنند. سولیوان

گزاش سیاسی - امنیتی، 4 دسامبر

سند شماره 252 خیلی محرمانه4 دسامبر 1978 - 13 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11846به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزاش سیاسی - امنیتی، 4 دسامبر خلاصه: به طور کلی شلوغی کمتر در شب گذشته ولی فریادها و تیراندازی در بیشتر قسمتهای تهران وجود داشت. ازهاری نخست‌وزیر از مردم می‌خواهد که نسبت به «جنگ روانی» بی‌اعتنا باشند و همچنین خبرگزاریهای خارجی را مورد حمله قرار می‌دهد. خمینی سربازان را به فرار از خدمت وظیفه دعوت می‌کند و به سیاستمداران نسبت به هرنوع سازش هشدار می‌دهد. امروز نیز تظاهرات ادامه می‌یابد و از حملات به پلیس گزارش می‌شود. پایان خلاصه.

1- شب گذشته همخوانیهای دسته‌جمعی روی پشت‌بامها همراه با خاموشیهای شبانه دوباره آرامش تهران را بر هم زد. ممکن است باران شور و حرارت تظاهرکنندگان را که سر و صدای کمتری در بعضی مناطق دارند کاهش داده باشد ولی در مناطق دیگر فریاد مردم در حد بالا و عادی خود بود. در بعضی مناطق بلندگوها و نوارهای ضبط شده مورد استفاده قرار می‌گرفت

به طوری که وقتی برق حدود ساعت ده شب قطع شد سر و صدا نیز کم گردید. بعد از ساعات منع عبور و مرور شبانه تعدادی از تظاهرکنندگان به خیابانها ریختند و توسط سربازان پراکنده گشتند. صدای تیراندازی پراکنده‌تر از دو شب گذشته بود اما بیشتر تیراندازیها از میدان ژاله و حوالی دانشگاه تهران شنیده می‌شد. تجریش شلوغ‌ترین و پرسر و صداترین منطقه و از قرار معلوم صحنه برخوردهای عمده و مهم بود. احتمالاً تعدادی مجروح و کشته شده‌اند، اما نه دولت و نه مخالفان هیچکدام برای شب گذشته ارقامی را ذکر نکرده‌اند. رادیو خبر حمله به کلانتری را در ساعت 5 صبح امروز گزارش داده است. یک نفر از افراد پلیس کشته و دیگری شدیداً زخمی شده است.

حمله‌کنندگان از فاصله نزدیک پنجاه گلوله شلیک کرده و نارنجک دست‌سازی پرتاب کردند که منفجر نشد.

2- کنسولگری تبریز گزارش می‌دهد که دیروز در شرکت تعاونی دولتی که در طرف دیگر خیابان کنسولگری است بمبی منفجر شد. از جهات دیگر شهر آرام و هنوز مغازه‌ها بسته‌اند. در کرمانشاه تظاهرات کوچکتری برپا شده است. کنسولگری شیراز از تظاهراتی که در شب گذشته با تیراندازی و شکستن شیشه همراه بوده گزارش می‌دهد. کارمند کنسولگری در اهواز گزارش می‌دهد که تظاهرات روزهای دوم و سوم دسامبر نظامیان زیادی را به میدان کشانده است. مردم در تاریخ اول دسامبر به دو خانه مسکونی آمریکاییان حمله کردند و ساکنان یکی از خانه‌ها که در خانه بودند از ترس مجروح شدن فرار کردند. بهبهان و مناطق نزدیک به حوزه‌های نفتی توسط سربازان پر شده است. گزارشاتی از هیأت مستشاری نظامی در رابطه با آشوبها و اغتشاشات شب گذشته در اصفهان دریافت کرده‌ایم اما هنوز موفق نشده‌ایم که با کنسولگری ارتباط برقرار سازیم. گزارش شده است که پنج نفر دیروز در بابل کشته شده‌اند.

3- در نطق رادیویی، ژنرال ازهاری نخست‌وزیر از تاکتیکهای پشت بامی تحت عنوان «جنگ روانی» نام می‌برد و ادعا می‌کند که مخالفان از نوارهای ضبط شده جهت ایجاد رعب و وحشت و در نتیجه تضعیف روحیه عمومی و نیروهای امنیتی استفاده می‌نمایند. طنین شعارهای مذهبی، سر و صدای جمعیت و تیراندازی در سرتاسر تهران به گوش می‌رسد. (نظریه: ادعای ازهاری با وجود اینکه نوعی توجیه در جهت منافع خود است، احتمالاً درست است.) ناظرین زیادی بر این اعتقادند که صداهای ضبط شده را شنیده‌اند و این شیوه در هر حال قابل ستایش و تلاشی بسیار مطلوب و مناسب است.

4- ازهاری همچنین به خبرگزاریهای خارجی به خاطر تخمینهای مبالغه‌آمیزشان از تعداد تلفات و مجروحین حمله کرد. در نطقی رادیویی خبرگزاری «رویتر» را به خاطر گزارش مبالغه‌آمیز مورد انتقاد قرار داد و آن را با عملکرد بهتر خبرگزاری فرانسه مقایسه کرد. از رادیو B.B.C نام نبرد و تنها به آن به عنوان «رادیوی استعمارگران» اشاره کرد. به دست آوردن ارقام صحیح تلفات و مجروحین از آنجا که بیشتر خشونتها در ساعات منع عبور و مرور شبانه رخ

می‌دهد مشکل است. رادیوی B.B.C که بدون شک یکی از علل خشم و غضب ازهاری است، تعداد کشته‌شدگان را هفتصد (700) نفر تخمین زده است. مقام (رئیس) کمیته دفاع از آزادی و حقوق بشر امروز به مأمور سفارت گفت که ششصد (600) الی هفتصد (700)نفر در سراسر ایران در خلال ایام محرم کشته شده‌اند. بیش از نیمی از این افراد در خیابانها مجروح شدند ولی بعداً فوت کردند. منبع پزشکی ایرانی «مسلماً ضد شاه» ادعا کرد که در سه روز گذشته تعداد زیادی از مجروحان تیراندازی را معالجه نموده‌اند و همچنین گفت که حکومت نظامی سعی دارد قربانیان را به بیمارستانهای ارتش بفرستد، بنابراین ارقام صحیح مشخص نمی‌شوند. تعداد کشته‌شدگان یقیناً بیشتر از تعدادی است که رسماً اعلام می‌گردد. اما نه به میزانی که توسط مخالفان ادعا می‌شود.

گزارشات زیادی از شواهد عینی در دست است که پلیس در برخورد با مردم اقدام به تیراندازی هوایی کرده و سر و صدای زیادی ایجاد می‌کند ولی کسی مجروح نمی‌شود.

5- شاه که به ندرت کاخ ییلاقی کوهستانی‌اش را ترک می‌کند در تاریخ سوم دسامبر از پایگاه هوایی دوشان‌تپه بازرسی به عمل آورد.

6- خبرگزاری فرانسه از پاریس گزارش می‌دهد که خمینی دیروز سربازان شاه را به فرار از خدمت فراخواند و از کارگران شرکت نفت خواست که به اعتصاباتشان ادامه دهند. او همچنین به سیاستمداران هشدار داد که سازش نکنند و آنها را از تشکیل حکومتی - که از نظر او ضداسلامی است - برحذر داشت. تنها راه‌حل خروج شاه می‌باشد. منبع روزنامه‌نگار ما گزارش می‌دهد که در خلال آشوبها و اغتشاشات گسترده دیروز مشهد چهار نفر از سربازان به علت اجتناب از تیراندازی به سوی تظاهرکنندگان توسط افسران ارتش از پشت سر هدف قرار گرفته‌اند. ما هیچ‌گونه مدرکی دالّ بر تأیید و اثبات این گزارش در دست نداریم.

7- امروز روز دیگری از جنگ و گریز توسط تظاهرکنندگان است. مردم در شمال و مرکز تهران جمع شدند و زمانی که سربازان تیراندازی هوایی کردند متفرق گشتند. گزارشاتی از تیراندازیهای زیاد و احتمالاً تلفات و مجروحین فراوانی در مناطق قیطریه و تجریش در دست داریم. کمی قبل از ساعت یک بعد از ظهر کنسولگری تخلیه شد. این عمل نه به دلیل تهدید خاصی بلکه به جهت اینکه جمعیت به طور کلی در همه مناطق در حرکت بودند صورت گرفت. (قیطریه و تجریش در شمال قرار دارند و از آن دور هستند.) یک منبع روزنامه‌نگار به ما گفت که سه نفر از اعتصاب‌کنندگان بانک صادرات که از دستورات سرپیچی کرده بودند موقعی که اعتصاب تبدیل به تظاهرات شد توسط سربازان در جلوی بانک هدف قرار گرفته و کشته شدند. تعدادی از مغازه‌ها امروز باز هستند اما مخالفان حداقل در مورد قطع مجدد برق منطقه شمالی شهر موفق بوده‌اند. شرکت واحد اتوبوسرانی تهران در اعتراض به کشته‌شدن یکی از رانندگان توسط سربازان دیروز اعتصاب کرد. طبق معمول، امروز تا این لحظه انفجار بزرگی رخ نداده است. در عوض جمعیت و سربازان بازی موش و گربه راه انداخته‌اند که

گاهگاهی به کشته شدن و زخمی شدن تظاهرکنندگان منتهی می‌شود. یک منبع نظامی عالیرتبه ایرانی به مأمور سفارت اطمینان داد که نظامیان می‌توانند با این جنگ‌طلبی برخورد نمایند. وی گفت که شب گذشته تعداد زیادی نفربر زرهی در خیابانها بودند و به خوبی عمل کردند. حکومت نظامی به استفاده از نفربرهای زرهی اضافی جهت گشت زنی در خیابانها ادامه خواهد داد.

8 - گزارشاتی از حملات مسلحانه بیشتر به نیروهای امنیتی در دست داریم. برای مثال مطبوعات گزارش می‌دهند که پلیس تیراندازی به دو نفر از افراد گارد را در جلوی سفارت مصر تأیید می کند رایزن سفارت مصر گفت که از چنین مسئله‌ای خبر ندارد. از طرف دیگر چند روز پیش اتومبیل مرسدس بنز جدید او را در مقابل خانه‌اش دزدیده‌اند. چنین است شایعات رایج در تهران! سولیوان

گزارش وضعیت ایران، شماره 31، 4 دسامبر 78

سند شماره 253 سرّی5 دسامبر 1978 - 14 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 306512به: نمایندگیهای دیپلماتیک موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 31، 4 دسامبر 78 1- اوضاع تهران و شهرهای بزرگ به شدت وخیم باقی مانده است، اما به نظر می‌رسد که در مجموع میزان تظاهرات و تیراندازیها در طی 24 ساعت گذشته کاهش یافته است. اکثر تظاهرکنندگان تهرانی که برای شعار دادن اجتماع می‌نمایند، با پیدا شدن نیروهای نظامی و تیراندازی هوایی می‌گریزند و از یک رشته تاکتیکهای جنگ و گریز استفاده می‌کنند. گروه نامشخصی به طور مسلحانه به یک کلانتری تهران حمله کرد و یک پلیس را کشته و فرد دیگری را مجروح نمودند. به منزل یکی از آمریکاییان در تهران بمب پرتاب شد که خسارت و صدمات مهمی به بار نیاورد. ازهاری نخست‌وزیر از ایرانیان خواست به «جنگ روانی» مخالفان که به گفته او شامل نوارهای ضبط‌صوت با صدای بلند برای ایجاد وحشت می‌شود، اعتنایی نکنند.

ازهاری همچنین منابع مشخص «رادیو استعمارگر» (به بی بی سی تعبیر کنید) را به خاطر گزارش حدسیّات اغراق‌آمیز کشته‌شدگان و زخمیها، محکوم کرد.

2- در شهرهای دیگر، تبریز در کل آرام و تعطیل است، در کرمانشاه و شیراز تظاهرات کمی گزارش می‌شود، و اهواز شاهد حضور گسترده نیروهای نظامی در درون و اطراف میدانهای نفتی است. در آنجا مردم به دو خانه آمریکایی حمله کردند ولی هیچ آسیبی گزارش نشده است. در اصفهان هم تظاهرات بزرگی برپا شد. در کلیه حوادث دیروزٍ، هیچ آمریکایی صدمه ندیده است.

3- مشکلات کارگری در بخش صنعت نفت به گسترده‌تر شدن خود ادامه می‌دهد. در دو

عملیات مشترک اکتشافی (شرکتهای ایپاک و لایکو)، کارگران دست از کار کشیدند و برادرانشان در شرکت اسکو در حال پیوستن به آنها هستند. کل تولید امروز 5/4 میلیون بشکه برآورد می‌شود و اگر خروج کارگران اسکو ادامه یابد حتی به کمتر از این مقدار هم خواهد رسید. این اعتقاد وجود دارد که اعتصابات صرفاً به خاطر فراخوانی خمینی است و حتی ذره‌ای انگیزه اقتصادی در پشت آنها نهفته نیست. اعتصابات، در صدور گاز به روسیه از طریق لوله «ایگات» هم وقفه به وجود آورده است و تحویل گاز کپسولی به مصرف‌کنندگان خانگی و صنعتی را نیز کاهش داده است. ممکن است که مشکل جدیدی بر سر کاهش میزان نفت برای سفارشات دسامبر و نوامبر، بین شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های نفتی بروز نماید. شرکت‌ها میل دارند که تولید موجود، سهمیه‌بندی گردد. در حالیکه شرکت ملی نفت ایران احساس می‌کند که در وهله اول باید هر مقداری نفت که قابل دسترس است را به خریدارانش تحویل دهد. اگر راه‌حلی پیدا نشود، با توجه به 57 نفتکشی که هم‌اکنون در جزیره خارک صف کشیده‌اند، مشکل فوق حادتر خواهد شد.

4- دولت فرانسه اخطار شدیداللحنی را برای خمینی رهبرمذهبی مخالفان صادر نمود و به او اطلاع داد که از این به بعد «دعوت به مبارزه مسلحانه» مکرر او تحمل نخواهد شد. خمینی در آخرین بیانیه خود از سربازان درخواست نموده است که دسته‌های نظامی خود را ترک نمایند.

5- یک نفر از کسانی که اخیراً با شاه ملاقات کرده است، دریافت که او مصمم به باقی ماندن در مقام سلطنت بوده و در مورد این مسئله که هرگونه جایگزینی دولت غیرنظامی قبل از برقراری آرامش قابل انجام است، را رد کرد. ملاقات کننده، شاه را «به طور ناامیدکننده نگران» ولی آرام و واقع‌بین یافت. ونس

گزارش وضعیت ایران، شماره 32، 5 دسامبر 78

سند شماره 254 سرّی5 دسامبر 1978 - 14 آذر 1357 از: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی - 307086به: نمایندگیهای دیپلماتیک موضوع: گزارش وضعیت ایران، شماره 32، 5 دسامبر 78 1- امروز تهران نسبتاً آرام بود و امشب را نیز زیر باران تند و سردی بالنسبه ساکت و آرام گذراند. اما وقوع حوادث علیه آمریکاییها در 24 ساعت گذشته افزایش یافته است. هر چند که این حوادث مجروحی بر جای نگذاشته است آرامش نسبی کنونی به عنوان پیش‌درآمدی برای خشونتهای بزرگی محسوب می‌شود که با نزدیک شدن عاشورا (یازدهم دسامبر) انتظار آن می‌رود.

2- موج خروشانی از تهدیدات پستی، تلفنی و پیامهای ضدآمریکایی بدخطی که روی دیوارهای ساختمانها نوشته می‌شود، وجود دارد.

تظاهرکنندگان درب ساختمان محل اقامت یک آمریکایی را شکسته و کوکتل مولوتفی به طرف اتومبیل شخصی یک آمریکایی پرتاب کرده‌اند. به پنجره‌های محل اقامت چندین آمریکایی سنگ پرتاب شده و سه ساختمان مورد اصابت بمبهای آتش‌زا قرار گرفته است. در اصفهان محل اقامت یک آمریکایی با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفته است اما ساکن خانه به خاطر تهدیدی قبلاً خانه را ترک کرده بود.

3- قراین حاکی از این هستند که از اوایل ماه نوامبر تاکنون خارجیان زیادی از ایران مهاجرت کرده‌اند و اکنون نیز بیشتر آنها به مناسبت تعطیلات مشغول ترک ایران هستند.

هیچ سفارتخانه‌ای در تهران این مطلب را تأیید نمی‌کند که شهروندانش را به مهاجرت تشویق می‌نماید. مقام سفارت شوروی در واشنگتن به کارمند وزارت امور خارجه ما گفته که شورویها مشغول «تخلیه» اتباعشان از ایران نستند اما این فرصت را به کلیه وابستگانشان می‌دهند که برای «تعطیلات» به شوروی برگردند. کارمند سفارت شوروی گفت که بسیاری از وابستگانشان ولی نه همه از این فرصت سود جسته‌اند. شایعاتی (در واقع دروغهایی) وجود دارد مبنی بر اینکه شرکت هواپیمای ایرفرانس مشغول متوقف کردن کارش می‌باشد و فرانسویها تخلیه خواهند شد.

4- فروشگاههای زیادی به خصوص در مناطق شمالی تهران باز و مملو از مشتریانی بودند که اجناس را خریده و ذخیره می‌کنند. در شیراز حدود 80 درصد از مغازه ها ظاهراً بسته‌اند اما بسیاری از آنها به مشتریان ثابت خود جنس می‌فروشند.

5- کل سیستم بانکی ایران در آستانه فلج شدن است. بانک مرکزی ایران از 25 نوامبر عملاً تعطیل بوده است و بیشتر شعبات بانک ملی نیز از دوم دسامبر به بانک مرکزی پیوسته‌اند. تأثیرات این مسئله روی عامه مردم شامل موارد زیر می‌باشد:

از بین رفتن یا زیاد شدن دیرکردها در واریز چک، کمبود ارز خارجی و عدم توانایی در نقد کردن چکها که باعث بلوکه شدن لیستهای حقوق و سایر فعالیتهای ضروری می‌گردد. زوال استمرار یافته در سیستم بانکی و مالی باعث متوقف شدن فعالیتهای تجاری مهم خواهد گشت.

6 - اعتصاب کارکنان صنعت نفت ادامه دارد و امروز کل تولید روزانه تنها در حدود 8/3 میلیون بشکه بود. ونس

گزارش سیاسی - امنیتی، 5 دسامبر

سند شماره 255 خیلی محرمانه5 دسامبر 1978 - 14 آذر 1357 از: سفارت آمریکا، تهران - 11874به: وزارت امور خارجه، واشنگتن دی. سی موضوع: گزارش سیاسی - امنیتی، 5 دسامبر خلاصه: شب پرجنب و جوش دیگری ولی با سر و صدای کمتر نسبت به گذشته. چند حادثه که بر منازل مسکونی آمریکاییان سایه افکند ولی صدمه‌ای به شهروندان آمریکایی وارد

نشد، حملات تروریستی به مرکز پلیس ما امروز آرام بود، دولت فرانسه به خمینی می‌گوید مراقب رفتار خویش باشد. آیت‌الله خویی درخواست آرامش می‌کند. پایان خلاصه.

1- شب گذشته پس از شروع ساعت منع عبور و مرور، افراد بیشتری روی پشت‌بامها و در خیابانها به تظاهرات پرداختند. تظاهرات نسبت به شبهای گذشته به طور قابل‌توجهی کاهش یافته بود. تیراندازیهایی شنیده می‌شد ولی باز به شدت شبهای گذشته نمی‌رسید. برق حدود ساعت ده شب (22) قطع شد، بعد از ساعت منع عبور و مرور شبانه تظاهرات بزرگی در شیراز برپا شد. اما با تک‌تیراندازی تظاهرکنندگان متفرق و پراکنده شدند.

2- دیروز اقدامات علیه آمریکاییان افزایش یافت، اگرچه هیچ صدمه‌ای به شهروندان آمریکایی وارد نشد. از میان پنجره‌های تعدادی از منازل مسکونی آمریکاییان، پاره‌سنگهایی به داخل پرتاب شد و 3 ساختمان با بمب‌های آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت. یک کوکتل مولوتف به سمت یک ماشین شخصی آمریکایی پرتاب شد. تظاهرکنندگان درب منزل مسکونی آمریکایی دیگری را در هم شکستند. موجی از نامه‌های پستی، تماسهای تلفنی تهدیدآمیز و پیغامها روی در و دیوار ساختمانها با خط کج و معوج و ناخوانان به راه افتاده است. هیچکدام از این اقدامات مجروح و یا خسارت مالی و مهمی برجای نگذاشت. محل اقامت آمریکاییان در اصفهان مورد اصابت بمب آتشزا قرار گرفت. ولی فرد مقیم در پاسخ به تهدیدی آنجا را قبلاً ترک کرده بود.

3- سفارت فرانسه در اینجا (تهران) خبری مبنی بر ملاقات مقام ارشد کنسولی با آیت‌الله خمینی در بعد از ظهر چهارم دسامبر که به وی گفته فرانسه کشوری نیست که از آنجا دعوت به اقدامات خشونت‌آمیز بتواند انجام شود، را تأیید کرد. مقام سفارت فرانسه گفت در 6 ژانویه اجازه کنونی خمینی برای ماندن (در فرانسه) به پایان می‌رسد و شأن و مقام او مسلماً موضوع و عامل بحث داغی در آن موقع خواهد بود. او اضافه کرد که نتیجه امر احتمالاً نامشخص است و شاید به رفتار خمینی در خلال این مدت بستگی داشته باشد. او تلویحاً فهماند که آیت‌الله یقیناً نمی‌توانند مانند توریستی به سادگی از فرانسه خارج شود و مجدداً بازگردد مگر این که حداقل مذاکراتی با توجه به شأن و مقام ایشان صورت بگیرد.⁽¹⁾5- تهران با شایعاتی مبنی بر اینکه ایرفرانس (هواپیمای فرانسه) در ارائه خدمات خود وقفه ایجاد کرده است و اینکه فرانسویان تهران را ترک خواهند کرد، پر شده است. تنها نکته این است که از این پس پرواز پاریس - بانکوک به خاطر فقدان تسهیلات رفاهی در تهران، توقفی نخواهد داشت. در حال حاضر بسیاری از فرانسویان ایران را به خاطر تعطیلات ترک می‌کنند زیرا دبیرستان فرانسوی تا ژانویه بسته است. ولی یقیناً مسئله ترک کردن مطرح نیست.

6- امروز اوضاع به طور قابل ملاحظه‌ای آرام است. بازار و بسیاری از مغازه‌های دیگر بسته هستند، با این وجود بسیاری از مغازه‌ها خصوصاً در شمال تهران باز هستند. ما به اعلامیه ضدتظاهراتی که ممکن است در حجم سر و صداها تأثیر داشته و یا نداشته باشد، دست یافته‌ایم. اعلامیه از کم و کیف مشکلات زندگی در اثر اعتصابات و دیگر آشوبها در تهران سخن می‌گوید و عوامل خارجی را به خاطر سازماندهی تظاهرات در پشت‌بامها مورد سرزنش قرار می‌دهد. اعلامیه مزبور با این اخطار که خانه کسانی که از پشت‌بامها شعار می دهند با بمب مورد حمله واقع خواهد شد، خاتمه می‌یابد. کنسول شیراز گزارش می‌دهد 70 تا 80 درصد از مغازه‌ها ظاهراً بسته هستند. در حالیکه بسیاری از آنها به مشتریان دائمی خود جنس می‌فروشند. کارخانه وستینگهاوس همه کارکنان خارجی خود را به خاطر تعطیلات کریسمس به ایالات متحده فرستاده است. برق مجدداً در سرتاسر تهران قطع شده است. ما معتقدیم آرامش فعلی صرفاً دوره استراحت کوتاهی است و آشوبهای وسیع و شدیدی هم‌زمان با نزدیک شدن عاشورا به وقوع خواهد پیوست.

7- گزارشی وجود دارد مبنی بر اینکه آیت‌الله خویی از نجف پیغامی فرستاده است که از شیعیات معتقد و پایبند خواسته که محرم را با آرامش برگزار کنند. این گزارش به روشنی گزارشات خیلی محرمانه‌ای را که سابقاً دریافت کرده‌ایم مبنی بر اینکه خویی از مردم می‌خواهد دست به شورش نزنند را تأیید می‌کند. سولیوان

وضعیت در ایران

سند شماره 256 خیلی محرمانه شماره گزارش: 68460565785 دسامبر 1978 - 14 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی موضوع: وضعیت در ایران 16- جزییات: (بدون طبقه‌بندی) این گزاش شامل وضعیت ایران از ساعت 10 - 3 دسامبر تا ساعت 7 دسامبر 1978 است.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) الف: دو تن از پرسنل دفتر وابسته دفاعی آمریکا، فقط در ساعت 10 صبح سوم دسامبر سال 1978 به جنوب تهران رفتند و آنچه را که مشاهده کرده‌اند بدین قرار می‌باشد:

1- در جنوب سفارت گروههای کوچکی در پیاده‌روها در حال شکل گرفتن بودند. این گروههای کوچک به گروههای بزرگتری تبدیل می‌شدند و سپس شعارهای ضددولتی سر می‌دادند و پراکنده می‌شدند و به سوی شمال شهر حرکت کرده و در آنجا دوباره متشکل می‌شدند.

2- میدان فردوسی، در آنجا، گروههای بزرگی همراه با پلاکاردهای ضددولتی وجود داشتند.

3- در خیابانهای شاهرضا و فردوسی گروههای بزرگی از تظاهرکنندگان شعاردهنده به وسیله پلیس متفرق شدند.

4- بیشتر مغازه‌ها در جنوب شهر بسته بودند.

5- ترافیک در شهر روال عادی خود را داشت.

ب - اواخر بعد از ظهر و اوایل شب سوم دسامبر همه چیز آرام بود.

1- پرسنل دفتر وابسته دفاعی آمریکا در ساعت بیست و یک و پنج دقیقه شب شعارهای گسترده‌ای را در شهر شنیده‌اند.

2- در حدود ساعت ده شب در اکثر نقاط شهر جریان برق قطع شد.

3- بلافاصله بعد از قطع جریان برق صدای شعار دادنها کاهش یافت.

4- از ساعت بیست و یک الی بیست و دو تیراندازیهای پراکنده‌ای شنیده می‌شد.

5 - در ساعت ده و پنج دقیقه باران سنگینی شروع به باریدن کرد.

6 - گزارشات به وسیله اداره تحقیقات ویژه نیروی هوایی حاکی از آن است که خانه یک سروان نیروی هوایی به وسیله بمب به آتش کشیده شد ولی کسی زخمی نشد. خانه در یک خیابان 45 متری واقع شده است.

ج - در صبح چهارم دسامبر بنا بر گفته پرسنل دفتر وابسته دفاعی آمریکا، وقتی آنها به سفارت می‌آمدند اوضاع شهر آرام بود.

1- به دلیل مسایلی که تقریباً در ساعت 11 صبح در منطقه اتفاق افتاد به ناچار ساختمان کنسولگری تخلیه شد. تیراندازیهای پراکنده‌ای در تمام مدت بعد از ظهر شنیده می‌شد.

2- گزارش داده شد که مردان مسلح ناشناس در اواخر بعد از ظهر به یک مقر پلیس حمله کرده‌اند که در اثر آن یک نفر کشته و یک نفر مجروح شده است.

3- مدیر تیم فنی نظامی و هوانیروز ارتش ایران، یک گروه 20 نفره تظاهرکنندگان را با پوسترهایی از خمینی در شرق سفارت، درست چهار خیابان آن طرف‌تر، مشاهده نموده که بدون درگیری و شلیک گلوله توسط پلیس پراکنده شدند.

4- اواخر بعد از ظهر و شب اوضاع آرام بود.

5- در حدود ساعت بیست ویک و پنج دقیقه پرسنل دفتر وابسته دفاعی آمریکا حوادث زیر را مشاهده کردند:

الف: فریادها و شعار دادن آغاز گشت.

ب: تیراندازیهای پراکنده و صدای انفجار به گوش رسید.

ج: در ساعت بیست و یک و پانزده دقیقه برق در سرتاسر شهر قطع شد.

د: در ساعت بیست و دو و پنج دقیقه آتش تیراندازی با سلاحهای سنگین و سلاحهای

اتوماتیک نزدیک خانه افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی زیاد شنیده شد.

ه : ساعت بیست و دو و سی دقیقه شهر نسبتاً آرام شد.

و: پانزده دقیقه پس از نیمه شب جریان برق در شمال شهر به حال عادی برگشت.

ز: وقایع زیر، از شب چهارم دسامبر به سفارت گزارش شد:

1- خانه مسکونی یک آمریکایی در فرمانیه با بمب به آتش کشیده شد اما کسی آسیب ندید.

2- خانه آمریکایی دیگری در تهران با بمب به آتش کشیده شد اما کسی آسیب ندید.

3- در و دیوار خانه افسر رابط مستشاری در نیروی دریایی بار دیگر با شعارهای مرگ بر شاه پوشانده شد.

نظریات تهیه‌کنندگان: (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان) از شدت تظاهرات در ساعات منع آمد و شد، در شب چهارم دسامبر برخلاف شبهای دیگر کاسته شده است. این کاهش در مورد تظاهرات روزانه خیابانی نیز صادق می‌باشد.

به کارگیری سلاح و استفاده از آن علیه نیروهای دولتی تازگی داشته و این امر می تواند به بحرانی‌شدن هر چه بیشتر اوضاع کمک نماید. شفر

گزارش سیاسی - امنیتی 5 - 4 دسامبر 78

سند شماره 257 محرمانه شماره گزارش: 68460564785 دسامبر 1978 - 14 آذر 1357 از: دفتر وابسته دفاعی آمریکا، تهرانبه: سازمان اطلاعات دفاعی، واشنگتن دی. سی گزارش سیاسی -امنیتی 5 - 4 دسامبر 78 16- خلاصه (بدون طبقه‌بندی) این گزارش خلاصه‌ای از حوادثی را که در تاریخ چهارم دسامبر 78 در تهران اتفاق افتاده، مطرح می‌نماید و شامل حوادثی که توسط مرکز اطلاعات هیأت نمایندگی در سفارت آمریکا مورد تأیید قرار گرفته‌اند، می‌شود.

گزارش قبلی با کپی اصلی گزارشات پراکنده اطلاعاتی شماره 78 - 0561 - 846 - 6 فرستاده شد.

17 تا 21 حذف شده است.

22- جزییات: (بدون طبقه‌بندی) الف: طی یک دوره 24 ساعته چهارم دسامبر 78، سی و سه رویداد که مهم تلقی گردید توسط افسرانی که در مرکز اطلاعات هیأت نمایندگی در سفارت آمریکا خدمت می‌نمایند، مورد تأیید قرار گرفت. از این سی و سه حادثه، هشت رویداد گزارشهایی درباره تشکل جمعیتها و متفرق شدنشان با شلیک اسلحه سربازان بود. چهار رویداد دیگر گزارشاتی درباره تیراندازی پراکنده در مناطق بخصوصی از شهر بود و چهار رویداد نیز مربوط به جمعیتهایی

می‌شد که بدون به کار رفتن اسلحه متفرق گشتند.

یک مرکز پلیس مورد حمله واقع شده و در این حادثه یک پلیس کشته و دیگری زخمی گردید. ده مورد از شانزده رویداد باقیمانده متوجه آمریکاییها و اموالشان بود. این حوادث که آمریکاییها را هدف قرار داد از حرکت دو جمعیت کوچک به طرف سفارت آمریکا تا شکسته شدن درب محل اقامت یک آمریکایی را دربر می‌گرفت. در زیر خلاصه‌ای از رویدادهای ضدآمریکایی درج می‌گردد:

1- دو محل اقامت آمریکاییها با سنگ مورد حمله قرار گرفته و پنجره‌ها شکسته شدند.

2- یک بمب ساعتی از پنجره یک خانه به درون پرتاب شد که منفجر نگردید.

3- در اصفهان، محل اقامت یک افسر آمریکایی با بمب آتش‌زا مورد حمله قرار گرفت.

4- باقیمانده رویدادهای گزارش شده شامل مورد حمله قرار گرفتن اتومبیلها و محلهای اقامت توسط بمب آتش‌زا می‌گردد. سی و سه رویداد مذکور، تمام اتفاقاتی نیستند که در چهارم دسامبر در تهران به وقوع پیوستند اما سی و سه مورد آنهایی هستند که مهم تلقی گشته و به وسیله گزارشات متعدد یا تلفنهای بعدی مورد تأیید قرار گرفته‌اند.

ب: در چهارم دسامبر 78 مرکز اطلاعات هیأت نمایندگی در سفارت آمریکا گزارشی در مورد خسارات وارده به آمریکاییها در نتیجه حوادث مذکور، دریافت نکرد.

نظریات تهیه‌کنندگان (خیلی محرمانه - غیرقابل رؤیت برای بیگانگان): از زمانی که مرکز اطلاعات هیأت نمایندگی در سفارت آمریکا شروع به کار کرده است، این مأمور گزارشگر همان خلاصه گزارشات روزانه قبلی را هر روز تکرار کرده است.

گزارش چهارم دسامبر 78 در این مورد که اعمال ویژه بیشتری برعلیه آمریکاییها وجود دارد، کمی متفاوت است. در گذشته اخیر آمریکاییها یا اموالشان در شهرستانها هدف عملیات ویژه‌ای بودند اما این حوادث در تهران اندک بوده است. این مأمور گزارشگر در هفته گذشته افزایشی در اقدامات ویژه بر علیه آمریکاییها مشاهده کرده است. هم زمانی افزایش عملیات در ایران - تهران با گزارشات چهارم دسامبر ممکن است صرفاً تصادفی باشد.

به هر حال، مأمور گزارشگر احساس می‌کند که حوادث رو به افزایش هستند و حداقل در ماه محرم (2 تا 31 دسامبر) ادامه خواهند یافت.