دانشنامه احادیث پزشکی جلد 2

مشخصات كتاب

‌سرشناسه : محمدي ري‌شهري، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادي : موسوعة‌الاحاديث‌الطيبة. فارسي

عنوان و نام پديدآور : دانش‌نامه احاديث پزشكي / محمدي ري‌شهري، با همكاري مرتضي خوش‌نصيب...[ و ديگران].؛ ترجمه حسين صابري.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمي‌فرهنگي دارالحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۵.

مشخصات ظاهري : ۶۷۲ص.

فروست : مركز تحقيقات دارالحديث؛ ۹۴.

شابك : ۳۸۰۰۰ ريال : 964-493-029-0 ؛ ۵۰۰۰۰ ريال (چاپ پنجم) ؛ ۷۰۰۰ ريال (چاپ هفتم) ؛ ۹۰۰۰۰ ريال: چاپ دهم : 978-964-493-029-4

يادداشت : با همكاري مرتضي خوش‌نصيب، محمدتقي سبحاني‌نيا، رسول افقي، احمد سعادت‌فر.

يادداشت : چاپ سوم.

يادداشت : چاپ پنجم و هفتم: ۱۳۸۶.

يادداشت : چاپ دهم: ۱۳۸۸.

يادداشت : كتاب حاضر در چاپ دوم ۱۳۸۳ توسط همين ناشر به صورت دو جلدي چاپ شده و در چاپ حاضر با حذف متن اصلي عربي آن به صورت تك جلدي به چاپ رسيده است.

يادداشت : نمايه.

موضوع : پزشكي -- احاديث

موضوع : احاديث اهل سنت -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : خوش‌نصيب، مرتضي، ۱۳۴۲-

شناسه افزوده : صابري، حسين، ۱۳۴۵-، مترجم

شناسه افزوده : موسسه علمي - فرهنگي دارالحديث. سازمان چاپ و نشر

رده بندي كنگره : BP۱۴۱/۵ /پ۴‌م۳۳۰۴۱ ۱۳۸۵الف

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۲۱۴

شماره كتابشناسي ملي : ۱۰۴۱۲۰۹

اشاره

بخش چهارم : تأثير خوردن و آشاميدن در سلامت و بيمارى

اشاره

بخش چهارم: تأثير خوردن و آشاميدن در سلامت و بيمارىفصل يكم: كم خورىفصل دوّم: پرهيزفصل سوّم: گرسنگى كشيدنفصل چهارم: پُرخورىفصل پنجم: آداب غذا خوردنفصل ششم: آداب خوردن گوشتفصل هفتم: آداب خوردن ميوهفصل هشتم: آداب آشاميدنفصل نهم: نوبت هاى غذا

.

الفصل الأوّل : قلّة الأكل۱ / ۱الحَثُّ عَلَى قِلَّةِ الأَكلِ۲۳۴۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ أهلَ البَيتِ لَيَقِلُّ طُعمُهُم ؛ فَتَستَنيرُ بُيوتُهُم . ⁽¹⁾۲۳۴۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن كَثُرَ تَسبيحُهُ وتَمجيدُهُ ، وقَلَّ طَعامُهُ وشَرابُهُ ومَنامُهُ ، اِشتاقَتهُ المَلائِكَةُ . ⁽²⁾۲۳۴۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ: لا تَطلُبِ الحَياةَ لِتَأكُلَ ، بَلِ اطلُبِ الأَكلَ لِتَحيا . ⁽³⁾۲۳۴۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ: يَنبَغي لِلعاقِلِ أن يَتَذَكَّرَ عِندَ حَلاوَةِ الغِذاءِ مَرارَةَ الدَّواءِ . ⁽⁴⁾.

فصل يكم : كم خورى

۱ / ۱تشويق به كم خورى

فصل يكم: كم خورى۱ / ۱تشويق به كم خورى۲۳۴۳.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از ابو سعيد بن مُعلّى ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ساكنان يك خانه ، در اثر كم خوردن غذا ، خانه شان نورانى مى گردد .۲۳۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس تسبيح گفتن او و به عظمت ياد كردن او از خداوند ، فراوان شود و خوراك و آشاميدن و خفتنش اندك گردد ، فرشتگانْ مشتاق او مى شوند .۲۳۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان: زندگى را براى خوردن مخواه ؛ بلكه خوردن را براى زندگى بخواه .۲۳۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان: عاقل را بايسته است كه به هنگام شيرينى غذا ، تلخى دارو را نيز به ياد داشته باشد .

.

۱ / ۲فَوائِدُ قِلَّةِ الأَكلِ الظّاهِرِيَّةُأ ـ صِحَّةُ البَدَنِ۲۳۴۲.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اُمُّ جَميعِ الأَدوِيَةِ قِلَّةُ الأَكلِ . ⁽¹⁾۲۳۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :قِلَّةُ الأَكلِ يَمنَعُ كَثيراً مِن أعلالِ الجِسمِ . ⁽²⁾۲۳۴۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أقلِل طَعاماً تُقلِل سَقاماً . ⁽³⁾۲۳۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن قَلَّ طَعامُهُ قَلَّت آلامُهُ . ⁽⁴⁾۲۳۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :قِلَّةُ الغِذاءِ أكرَمُ لِلنَّفسِ ، وأدوَمُ لِلصِّحَّةِ . ⁽⁵⁾۲۳۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَنِ اقتَصَرَ في أكلِهِ كَثُرَت صِحَّتُهُ ، وصَلُحَت فِكرَتُهُ . ⁽⁶⁾۲۳۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ صِحَّةَ الجِسمِ مِن قِلَّةِ الطَّعامِ ، وقِلَّةِ الماءِ . ⁽⁷⁾۲۳۳۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :لَو أنَّ النّاسَ قَصَروا فِي الطَّعامِ ، لاَستَقامَت أبدانُهُم . ⁽⁸⁾۲۳۳۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ الجَسَدَ بِمَنزِلَةِ الأَرضِ الطَّيِّبَةِ الخَرابِ ؛ إن تُعوهِدَت بِالعِمارَةِ وَالسَّقيِ مِن حَيثُ لا تَزدادُ مِنَ الماءِ فَتَغرَقَ ولا تُنقَصُ مِنهُ فَتَعطَشَ ، دامَت عِمارَتُها وكَثُرَ رَيعُها وزَكا زَرعُها . وإن تَغافَلتَ عَنها فَسَدَت ونَبَتَ فيهَا العُشبُ . وَالجَسَدُ بِهذِهِ المَنزِلَةِ وَالتَّدبيرِ فِي الأَغذِيَةِ وَالأَشرِبَةِ ، يَصلُحُ ويَصِحُّ وتَزكُو العافِيَةُ فيهِ .

وَانظُر . . . ما يُوافِقُكَ وما يُوافِقُ مَعِدَتَكَ ، ويَقوى عَلَيهِ بَدَنُكَ ويَستَمرِئُهُ مِنَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ ، فَقَدِّرهُ لِنَفسِكَ وَاجعَلهُ غِذاكَ . ⁽⁹⁾.

۱ / ۲فايده هاى ظاهرى كم خورى

الف ـ سلامت تن

۱ / ۲فايده هاى ظاهرى كم خورىالف ـ سلامت تن۲۳۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مادر همه داروها ، كم خورى است .۲۳۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :كم خورى ، مانع بسيارى از بيمارى هاى جسم مى شود .۲۳۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خوراك را كم كن تا ناتن درستى ها را كم كنى .۲۳۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس خوراكش كم باشد ، دردهايش نيز كم است .۲۳۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :كم خورى ، مايه گرامى داشتن بيشترِ خويش است و سلامت را بيشتر استمرار مى بخشد .۲۳۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس در خوردن به كم بسنده كند ، سلامتش بيشتر مى شود و انديشه اش به سامان مى رسد .۲۳۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :سلامت تن ، از كمىِ غذا و كمىِ آب است .۲۳۳۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :اگر مردم در خوردن به كم بسنده مى داشتند ، بدن هايشان متعادل بود .۲۳۳۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :بدن ، به سانِ زمين پاك و آماده براى زراعت است كه اگر در آبادانى و آبْدهى بِدان ، مراقبت شود ، به گونه اى كه آب ، نه فراوان تر از نياز بدان برسد تا آن را غرق كند و نه از اندازه كمتر باشد تا آن را به تشنگى گرفتار سازد ، آبادانى اش استمرار مى يابد و خرّمى اش فزونى مى گيرد و كِشتش بالندگى و بركت مى يابد ؛ امّا اگر از آن غفلت شود ، به تباهى مى گرايد و علف هرز در آن مى رويد .

بدن ، چنين حكايتى دارد و تدبير آن در خوراك و نوشاك ، چنين است . [ پس ، ] سامان و سلامت مى يابد و عافيت در آن ، ريشه مى گسترد .

بنگر كه . . . چه چيز با تو و با معده ات سازگار است و تنت با چه چيز نيرو مى گيرد و بدنت چه خوردنى و نوشيدنى اى را مى گوارد . همان را براى خويش مقرّر بدار و خوراك خود گير .

.

ب ـ نَضَارَةُ الوَجهِ۲۳۳۲.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَرَّ أخي عيسى عليه السلام بِمَدينَةٍ وفيها رَجُلٌ وَامرَأَةٌ يَتَصايَحانَ .

فَقالَ : ما شَأنُكُما .

قالَ [ الرَّجُلُ] : يا نَبِيَّ اللّهِ ، هذِهِ امرَأَتي ولَيسَ بِها بَأسٌ ، صالِحَةٌ ، ولكِنّي اُحِبُّ فِراقَها .

قالَ : فَأَخبِرني عَلى كُلِّ حالٍ ما شَأنُها؟

قالَ : هِيَ خَلَقَةُ الوَجهِ مِن غَيرِ كِبَرٍ .

قالَ : يَا امرَأَةُ ، أتُحِبّينَ أن يَعودَ ماءُ وَجهِكِ طَريّاً؟

قالَت : نَعَم .

قالَ لَها : إذا أكَلتِ فَإِيّاكِ أن تَشبَعي ⁽¹⁾؛ لِأَنَّ الطَّعامَ إذا تَكاثَرَ عَلَى الصَّدرِ فَزَادَ فِي القَدرِ ذَهَبَ ماءُ الوَجهِ .

فَفَعَلَت ذلِكَ فَعادَ وَجهُها طَرِيّاً . ⁽²⁾.

ب ـ شادابى چهره

ب ـ شادابى چهره۲۳۳۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برادرم عيسى ، از شهرى گذر كرد كه در آن ، مرد و زنى به يكديگر فرياد مى كشيدند . پرسيد : «شما را چه شده است؟» .

[مرد] گفت : اى پيامبر خدا ! اين ، زن من است و او را مشكلى نيست . زنى درستكار است ؛ امّا دوست دارم از او جدا شوم .

گفت : «به هر حال ، به من بگوى كه او را چه مى شود؟» .

[ مرد ] گفت : بى آن كه كهن سال باشد ، چهره اش بى طراوت است .

گفت : «اى زن ! آيا دوست دارى ديگر بار ، چهره ات پُرطراوت شود؟» .

[ زن ] گفت : آرى .

به او گفت : «چون غذا مى خورى ، از سير شدن حذر كن ؛ زيرا اگر غذا بر سينه سنگينى كند و از اندازه افزون شود ، طراوت چهره از ميان مى رود» .

آن زن ، چنان كرد و ديگر بار ، چهره اش طراوت يافت .

.

ج ـ طولُ العُمُرِ۲۳۲۸.عنه صلى الله عليه و آله :لقمان عليه السلام :إذا قَلَّ طُعمَةُ المَرءِ عاشَ طَويلاً . ⁽¹⁾۱ / ۳فَوائِدُ قِلَّةِ الأَكلِ الباطِنِيَّةُأ ـ صَفاءُ الفِكرِ۲۳۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن قَلَّ أكلُهُ صَفا فِكرُهُ . ⁽²⁾ب ـ نورُ القَلبِ۲۳۲۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا أقَلَّ الرَّجُلُ الطُّعمَ ، مُلِئَ جَوفُهُ نوراً . ⁽³⁾ج ـ النَّجاةُ مِنَ الشَّيطانِ۲۳۲۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن سَرَّهُ أن يُخَلِّصَ نَفسَهُ مِن إبليسَ فَليُذِب ⁽⁴⁾شَحمَهُ وَلحمَهُ بِقِلَّةِ الطَّعامِ ؛ فَإِنَّ مِن قِلَّةِ الطَّعاِم حُضورَ المَلائِكَةِ وَكَثرةَ التَّفكيرِ فيما عِندَ اللّهِ عز و جل . ⁽⁵⁾۲۳۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :جاهِدوا أنفُسَكُم بِقِلَّةِ الطَّعامِ وَالشَّرابِ ، تُظِلَّكُمُ المَلائِكَةُ ، ويَفِرَّ عَنكُمُ الشَّيطانُ . ⁽⁶⁾.

ج ـ طول عمر

۱ / ۳فايده هاى باطنى كم خورى

الف ـ صفاى انديشه

ب ـ فروغ دل

ج ـ رهايى از شيطان

ج ـ طول عمر۲۳۲۱.كنز العمّال ( ـ به نقل از عبد اللّه بن رواحه ـ ) لقمان عليه السلام :اگر خوراك انسانْ اندك باشد ، زياد زنده مى ماند .۱ / ۳فايده هاى باطنى كم خورىالف ـ صفاى انديشه۲۳۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس خوراكش كم باشد ، انديشه اش صفا مى يابد .ب ـ فروغ دل۲۳۲۱.كنز العمّال عن عبد اللّه بن رواحة :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر كسى خوراك خود را كم كند ، درونش از نور ، سرشار مى گردد .ج ـ رهايى از شيطان۲۳۱۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس ، از اين خرسند مى شود كه خويش را از ابليس برهاند ، بايد گوشت و چربىِ خود را با كم خورى ، آب كند ؛ چرا كه از كم خورى ، حضور فرشتگان و فراوان انديشيدن در آنچه نزد خداوند عز و جلاست ، حاصل مى آيد .۲۳۱۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :با كمىِ خوراك و نوشاك ، با نفْس خويش جهاد كنيد تا فرشتگان بر شما سايه بگسترند و شيطان از شما بگريزد .

.

د ـ الدُّخولُ في مَلَكوتِ السَّماواتِ۲۳۱۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِلبَسُوا الصّوفَ وشَمِّروا ، وكُلوا في أنصافِ البُطونِ ، تَدخُلوا في مَلَكوتِ السَّماواتِ . ⁽¹⁾۲۳۱۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لا يَدخُلُ مَلَكوتَ السَّماواتِ وَالأَرضِ مَن مَلَأَ بَطنَهُ . ⁽²⁾ه ـ التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ۲۳۱۳.كنز العُمّال ( ـ به نقل از ابن عمرو ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :التَّقليلُ مِنَ الطَّعامِ بِمَنزِلَةٍ سَنِيَّةٍ عِندَ اللّهِ . ⁽³⁾۲۳۱۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أحَبُّكُم إلَى اللّهِ أقَلُّكُم طُعماً ، وأخَفُّكُم بَدَناً . ⁽⁴⁾۲۳۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره همين آيه ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :أقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللّهِ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ إذا خَفَّ بَطنُهُ . ⁽⁵⁾و ـ جَوامِعُ مَنافِعِ قِلَّةِ الأَكلِ۲۳۱۶.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن قَلَّ طُعمُهُ ، صَحَّ بَدَنُهُ وصَفا قَلبُهُ ، ومَن كَثُرَ طُعمُهُ ، سَقِمَ بَدَنُهُ وقَسا قَلبُهُ . ⁽⁶⁾.

د ـ در آمدن به ملكوت آسمان ها

ه ـ تقرّب به درگاه خداوند

و ـ مجموعه اى از منافع كم خورى

د ـ در آمدن به ملكوت آسمان ها۲۳۱۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پشمينه بپوشيد و ميانْ بر بنديد و به گنجايشِ نيمه شكم بخوريد تا به ملكوت آسمان ها در آييد .۲۳۱۳.كنز العمال عن ابن عَمْرو عن رسول اللّه صلى الله عپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس شكمش پُر باشد ، به ملكوت آسمان ها و زمين راه نمى يابد .ه ـ تقرّب به درگاه خداوند۲۳۱۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ أيضا ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كاستن از خوراك ، نزد خداوند ، جايگاهى والا دارد .۲۳۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه {Q} «و قرآن را شمرده شمرده بخوان» {/ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دوست داشتنى ترينِ شما نزد خداوند ، كم خوراك ترين و سبُك بدن ترينِ شماست .۲۳۰۹.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :نزديك ترين حالت بنده به خداوند عز و جل ، هنگامى است كه شكم وى ، سبُك باشد . ⁽¹⁾و ـ مجموعه اى از منافع كم خورى۲۳۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس خوراكش اندك باشد ، تنش سلامت و دلش صفا مى يابد ؛ و هر كس خوراكش فراوان باشد ، تنَش بيمار و دلش سخت مى گردد .

.

۲۳۱۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «وَرَتِّلِ القُرآنَ تَرتي ) الإمام عليّ عليه السلام :عَلَيكُم بِالقَصدِ فِي المَطاعِمِ ؛ فَإِنَّهُ أبعَدُ مِنَ السَّرَفِ ، وأصَحُّ لِلبَدَنِ ، وأعوَنُ عَلَى العِبادَةِ . ⁽¹⁾۲۳۰۹.الإمام الصّادق عليه السلام :مصباح الشريعة :قالَ الصّادِقُ عليه السلام : قِلَّةُ الأَكلِ مَحمودٌ في كُلِّ قَومٍ ؛ لِأَنَّ فيهِ مَصلَحَةُ الباطِنِ وَالظَّاهِرِ . ⁽²⁾.

۲۳۰۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بر شما باد ميانه روى در خوردنى ها ؛ چرا كه اين كار ، از اسراف دورتر است ، مايه سلامت بيشترِ تن مى گردد و در پرستش ، بيشتر يارى مى رساند .۲۳۰۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعةـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام منسوب است ـ: كم خورى ، در ميان هر طايفه اى ، ستوده است ؛ زيرا منفعت باطن و ظاهر ، در آن است . .

الفصل الثاني : الحمية۲ / ۱مَعنَى الحِميَةِ۲۳۰۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاوَ ) الإمام الكاظم عليه السلام :لَيسَ الحِميَةُ أن تَدَعَ الشَّيءَ أصلاً لا تَأكُلَهُ ، ولكِنَّ الحِميَةَ أن تَأكُلَ مِنَ الشَّيءِ وتُخَفِّفَ . ⁽¹⁾۲۳۰۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :لَيسَ الحِميَةُ مِنَ الشَّيءِ تَركَهُ ، إنَّمَا الحِميَةُ مِنَ الشَّيءِ الإِقلالُ مِنهُ . ⁽²⁾۲۳۰۴.عنه صلى الله عليه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :أروي عَنِ العالِمِ عليه السلام أنَّهُ قال : . . . رَأسُ الحِميَةِ الرِّفقُ بِالبَدَنِ . ⁽³⁾.

فصل دوم : پرهيز

۲ / ۱معناى پرهيز

فصل دوّم: پرهيز۲ / ۱معناى پرهيز۲۳۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :پرهيز ، آن نيست كه چيزى را به كلّى وا بگذارى و هيچ نخورى ؛ بلكه پرهيز ، آن است كه از چيزى بخورى ، امّا كم بخورى .۲۲۹۹.كنز العمّال ( ـ به نقل از ابن عمر ـ ) امام رضا عليه السلام :پرهيز از يك چيز ، وا گذاردن آن نيست . پرهيز از يك چيز ، تنها كم خوردن از آن است .۲۲۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام :از عالِم (امام كاظم عليه السلام ) روايت مى كنم كه فرموده است : «سرآمد پرهيزها ، مدارا با بدن است» .

.

۲۲۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :لَيسَ مِن دَواءٍ إلاّ وهُوَ يُهَيِّجُ داءً ، ولَيسَ شَيءٌ فِي البَدَنِ أنفَعَ مِن إمساكِ اليَدِ إلاّ عَمّا يُحتاجُ إلَيهِ . ⁽¹⁾۲۲۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الدعوات :رُوِيَ : لا تَأكُل ما قَد عَرَفتَ مَضَرَّتَهُ ، ولا تُؤثِر هَواكَ عَلى راحَةِ بَدَنِكَ . ⁽²⁾۲ / ۲الحَثُّ عَلَى الحِميَةِ۲۳۰۱.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المَعِدَةُ بَيتُ كُلِّ داءٍ ، وَالحِميَةُ رأسُ كُلِّ دَواءٍ . ⁽³⁾۲۳۰۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :الحِميَةُ رَأسُ الدَّواءِ ، وَالمَعِدَةُ بَيتُ الدّاءِ ، وعَوِّدوا كُلَّ جِسمٍ مَا اعتادَ . ⁽⁴⁾۲۲۹۹.كنز العمّال عن ابن عمر عن رسول اللّه صلى الله عليالإمام عليّ عليه السلام :المَعِدَةُ بَيتُ الأَدواءِ ، وَالحِميَةُ رَأسُ الدَّواءِ ، وعَوِّد كُلَّ بَدَنٍ مَا اعتادَ . لا صِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ . ⁽⁵⁾۲۲۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ لِلطَّبيبِ الهِندِيِّ: إنَّ ما مَعي خَيرٌ مِمّا مَعَكَ . . . أستَعمِلُ ما قالَهُ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأعلَمُ أنَّ المَعِدَةَ بَيتُ الدّاءِ ، وَالحِميَةَ هِيَ الدَّواءُ ، واُعَوِّدُ البَدَنَ مَا اعتادَ . ⁽⁶⁾.

۲ / ۲تشويق به پرهيز

۲۲۹۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :هيچ دارويى نيست كه دردى را بر نينگيزد ، و هيچ چيزى براى بدن ، سودمندتر از آن نيست كه جز از آنچه بِدان نياز دارد ، دست بشويد .۲۲۹۶.عنه صلى الله عليه و آله :الدعوات :روايت شده است كه : آنچه را از زيانش آگاهى يافته اى ، مخور و هوس خويش را بر آسايشِ بدن ، بر مگزين .۲ / ۲تشويق به پرهيز۲۲۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :معده ، خانه همه دردهاست و پرهيز ، ريشه همه درمان ها .۲۲۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پرهيز ، سرآمد درمان ، و معده ، خانه درد است . هر بدنى را به همان كه بدان خو مى گيرد ، عادت دهيد .۲۲۹۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :معده ، خانه دردهاست و پرهيز ، سرآمد درمان . هر بدنى را به همان كه بدان خو مى گيرد ، عادت دهيد . با پُرخورى ، تن درستى اى نخواهد بود . ⁽¹⁾۲۲۹۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ خطاب به طبيب هندى: من برتر از آنچه تو همراه دارى ، به همراه دارم... . آنچه را پيامبر خدا فرموده است ، به كار مى گيرم و مى دانم كه معده ، خانه همه دردها و پرهيز ، يگانه درمان است . نيز بدن را بر آنچه بدان خو مى گيرد ، عادت مى دهم .

.

۲۲۹۳.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن لَم يَصبِر عَلى مَضَضِ الحِميَةِ ، طالَ سُقمُهُ . ⁽¹⁾۲۲۹۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :صَلاحُ البَدَنِ الحِميَةُ . ⁽²⁾۲۲۹۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ روزى به ميان مردم آمد و با صداى بلند فرياد زد ـ ) عنه عليه السلام :لا تُنالُ الصِّحَّةُ إلاّ بِالحِميَةِ . ⁽³⁾۲ / ۳ما رُوِيَ في مُدَّةِ حِميَةِ المَريضِ۲۲۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :معاني الأخبار :عَن جَعفَرِ بنِ إسماعيلَ عَن رَجُلٍ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلامقالَ : سَأَلتُهُ : كَم يُحمَى المَريضُ؟

فَقالَ : دِبقاً .

فَلَم أدرِ كَم «دِبقاً» ! فَسَأَلتُهُ .

فَقالَ : عَشَرَةُ أيّامٍ . ⁽⁴⁾۲۲۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة :عَن يَعقوبَ بنِ يَزيدَ عَن بَعضِ رجِالِهِ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلامقالَ : الحِميَةُ أحَدَ ⁽⁵⁾عَشَرَ ديناً ⁽⁶⁾، فلا حِميَةَ .

قالَ : مَعنى قَولِهِ «ديناً» كَلِمَةٌ رومِيَّةٌ ، يَعني : أحَدَ عَشَرَ صَباحاً . ⁽⁷⁾۲۲۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لا تَنفَعُ الحِميَةُ لِمَريضٍ بَعدَ سَبعَةِ أيّامٍ . ⁽⁸⁾.

۲ / ۳آنچه درباره مدّت پرهيز بيمار ، روايت شده است

۲۲۹۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ إذ خَرَجَ ذاتَ يَومٍ وهو يُنادي بأعلى صَوتِهِ ـ ) امام على عليه السلام :هر كس بر سختىِ پرهيزْ صبر نكند ، ناتن درستى اش به درازا مى انجامد .۲۲۹۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :پرهيز ، مايه درستىِ تن است .۲۲۸۹.كنز العمّال عن عثمان :امام على عليه السلام :تن درستى ، جز با پرهيز ، به دست نمى آيد .۲ / ۳آنچه درباره مدّت پرهيز بيمار ، روايت شده است۲۲۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :معانى الأخبارـ از جعفر بن اسماعيل ، از مردى ، در گفتگو با امام صادق عليه السلام ـ: از ايشان پرسيدم : بيمار ، چند روز ، پرهيز داده مى شود؟

فرمود : «يك دِبْق» . ⁽¹⁾

من نمى دانستم دِبق چيست . از همين روى ، در اين باره از ايشان پرسيدم .

فرمود : «ده روز» .۲۲۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ هنگام خاك سپارى شهداى اُحد ـ ) طبّ الأئمّة عليهم السلامـ به نقل از يعقوب بن يزيد ، از يكى از مردانش ، از امام صادق عليه السلام ـ: «پرهيز ، يازده دين است و از آن پس ، پرهيزى نيست» .

مؤلّف گفته است:«دين»،يك واژه رومى و به معناى «يازده روز»است.۲۲۸۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پرهيز ، پس از هفت روز ، براى بيمار ، سودى ندارد .اظهار نظربا توجّه به ضعف سند حديث اوّل و دوم ، تنها حديث قابل اعتماد در اين باب ، حديث سوم است . بنا بر اين ، تعارضى در ميان نخواهد بود . علاّمه مجلسى در ذيل حديث سوم ، چنين مى گويد : برخى از پزشكان ، اين حديث را ناظر به صورتى معنا كرده اند كه بيمار ، پس از هفت يا يازده روز ، بهبود مى يابد ؛ امّا اين تفسير ، تفسيرى دور است . مى توان اين حديث را به معناى پرهيز سخت ، تفسير كرد و يا آن را ناظر به آب و هوا و مزاج هاى مردمان [ در مكان و زمان صدور حديث ، ]دانست» .

.

الفصل الثالث : التّجوّع۳ / ۱الحَثُّ عَلَى التَّجَوُّعِ۲۲۸۵.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في دَفنِ شُهَداءِ غَزوَةِ اُحُدٍ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أفضَلُكُم مَنزِلَةً عِندَ اللّهِ تَعالى أطوَلُكُم جوعاً وتَفَكُّراً ، وأبغَضُكُم إلَى اللّهِ تَعالى كُلُّ نَؤومٍ وأكولٍ وشَروبٍ . ⁽¹⁾۲۲۸۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :طوبى لِمَن طَوى وجاعَ ، اُولئِكَ الَّذينَ يَشبَعونَ يَومَ القِيامَةِ . ⁽²⁾۲۲۸۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ أهلَ الجوعِ فِي الدُّنيا هُم أهلُ الشِّبَعِ فِي الآخِرَةِ ، وإنَّ أبغَضَ النّاسِ إلَى اللّهِ المُتَّخِمونَ المُلَأُ . ⁽³⁾.

فصل سوم : گرسنگى كشيدن

۳ / ۱تشويق به گرسنگى كشيدن

فصل سوّم: گرسنگى كشيدن۳ / ۱تشويق به گرسنگى كشيدن۲۲۷۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :والاجايگاه ترينِ شما نزد خداوند عز و جل آن است كه بيش از همه گرسنگى مى كشد و بيش از همه مى انديشد ؛ و منفورترينِ شما نزد خداوند متعال ، هر پُرخواب پُرخور پُرآشام است .۲۲۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوشا به حال آنان كه شكم ، تهى مى دارند و گرسنگى مى كشند . آنان كسانى اند كه در روز قيامت ، سير مى شوند .۲۲۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ از دعاى ايشان ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همدمانِ گرسنگى در اين سراى ، همدمانِ سيرى در سراى ديگرند و منفورترينِ مردم نزد خداوند ، پُرخوران آكنده شكم اند .

.

۲۲۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :نِعَمَ الإِدامُ الجوعُ . ⁽¹⁾۲۲۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تنبيه الخواطر :رَوى بَعضُهُم أنَّهُ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ وآلِهِ وسَلَّم ـ قالَ : أديموا قَرعَ بابِ الجَنَّةِ يُفتَح لَكُم .

[ قالَ الرّاوي : ] قُلتُ : وكَيفَ نُديمُ قَرعَ بابِ الجَنَّةِ؟

قالَ : بِالجوعِ وَالظَّمَاَ. ⁽²⁾۳ / ۲فَوائِدُ التَّجَوُّعِ الجِسمِيَّةُأ ـ صِحَّةُ البَدَنِ۲۲۷۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :صوموا تَصِحّوا . ⁽³⁾۲۲۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل أوحى إلى نَبِيٍّ مِن أنبِياءِ بَني إسرائيلَ : أن أخبِر قَومَكَ أن لَيسَ عَبدٌ يَصومُ يَوماً ابتِغاءَ وَجهي ، إلاّ أصحَحتُ جِسمَهُ وأعظَمتُ أجرَهُ . ⁽⁴⁾۲۲۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :الصِّيامُ أحَدُ الصِّحَّتَينِ . ⁽⁵⁾۲۲۷۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :التَّجَوُّعُ أنفَعُ الدَّواءِ . ⁽⁶⁾.

۳ / ۲فايده هاى جسمىِ گرسنگى كشيدن

الف ـ سلامت تن

۲۲۷۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گرسنگى ، چه نيكو خورشى است!۲۲۷۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تنبيه الخواطر :يكى از صحابه روايت كرده كه پيامبر ـ كه درود خداوند بر وى و خاندانش باد ـ فرموده است : «پيوسته كوبه درِ بهشت را بزنيد تا برايتان باز شود» .

[راوى مى گويد :] گفتم : چگونه پيوسته كوبه درِ بهشت را بزنيم؟

فرمود : «با گرسنگى و تشنگى» .۳ / ۲فايده هاى جسمىِ گرسنگى كشيدنالف ـ سلامت تن۲۲۷۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :روزه بداريد تا تن درست بمانيد .۲۲۷۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند به يكى از پيامبران بنى اسرائيل ، وحى كرد كه : «به طايفه ات خبر بده هيچ بنده اى ، يك روز براى خشنودى من روزه نمى گيرد ، مگر آن كه تن او را سالم مى دارم و او را پاداشى بزرگ مى دهم» .۲۲۷۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :روزه ، يكى از دو [طريقِ ] سلامت است .۲۲۷۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گرسنگى كشيدن ، سودمندترين درمان است .

.

۲۲۶۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لا يَجتَمِعُ الجوعُ وَالمَرَضُ . ⁽¹⁾ب ـ طيبُ الطَّعامِ۲۲۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الهادي عليه السلام :السَّهَرُ ألَذُّ لِلمَنامِ ، وَالجوعُ يَزيدُ في طيبِ الطَّعامِ . ⁽²⁾۳ / ۳فَوائِدُ التَّجَوُّعِ الرّوحِيَّةُأ ـ الوَرَعُ عَنِ المَعاصي۲۲۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :نِعمَ عَونُ الوَرَعِ التَّجَوُّعُ . ⁽³⁾۲۲۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :نِعمَ العَونُ عَلى أشَرِ النَّفسِ وكَسرِ عادَتِهَا التَّجَوُّعُ . ⁽⁴⁾۲۲۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهعنه عليه السلامـ فِي الدّيوانِ المَنسوبِ إلَيهِ:

تَجَوَّع فَإِنَّ الجوعَ مِن عَمَلِ التُّقىوإنَّ طويلَ الجوعِ يَوماً سَيُشبَعُ ⁽⁵⁾ب ـ النَّجاةُ مِنَ الشَّيطانِ۲۲۶۶.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ الشَّيطانَ لَيَجري مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ ، فَضَيِّقوا مَجارِيَهُ بِالجوعِ . ⁽⁶⁾.

ب ـ خوش مزگى غذا

۳ / ۳فايده هاى روحىِ گرسنگى كشيدن

الف ـ دامن در كشيدن از گناه

ب ـ رهايى از شيطان

۲۲۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گرسنگى و بيمارى ، با هم گرد نمى آيند .ب ـ خوش مزگى غذا۲۲۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام هادى عليه السلام :شب زنده دارى ، خواب را شيرين تر مى كند و گرسنگى ، غذا را خوش مزگى مى افزايد .۳ / ۳فايده هاى روحىِ گرسنگى كشيدنالف ـ دامن در كشيدن از گناه۲۲۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گرسنگى كشيدن ، چه نيكو يارى اى براى پاك دامنى است ! ⁽¹⁾۲۲۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گرسنگى كشيدن ، چه نيكو يارى دهنده اى بر سركشىِ نفْس و شكستن عادت آن است .۲۲۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در ديوان منسوب به ايشان:

خود را گرسنه بدار كه گرسنگى ، از آثار پرهيزگارى است / آن كه زمان درازى را گرسنگى كشد ، سرانجامْ روزى (روز قيامت) سير خواهد شد.ب ـ رهايى از شيطان۲۲۶۰.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شيطان در درون آدمى زاده به سان خون ، جريان مى يابد . گذرگاه هاى او را با گرسنگى ، تنگ كنيد .

.

ج ـ التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ۲۲۵۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في حَديثِ المِعراجِ: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله سَأَلَ رَبَّهُ سُبحانَهُ لَيلَةَ المِعراجِ فَقالَ : . . . يا رَبِّ ، دُلَّني عَلى عَمَلٍ أتَقَرَّبُ بِهِ إلَيكَ .

قالَ : اِجعَل لَيلَكَ نَهاراً ونَهارَك لَيلاً .

قالَ : يا رَبِّ ، كَيفَ ذلِكَ؟

قالَ : اِجعَل نَومَكَ صَلاةً ، وطَعامَكَ الجوعَ .

يا أحمَدُ ، وعِزَّتي وجَلالي ، ما مِن عَبدٍ ضَمِنَ لي بِأَربَعِ خِصالٍ إلاّ أدخَلتُهُ الجَنَّةَ : يَطوي لِسانَهُ فَلا يَفتَحُهُ إلاّ بِما يَعنيهِ ، ويَحفَظُ قَلبَهُ مِنَ الوَسواسِ ، ويَحفَظُ عِلمي ونَظَري إلَيهِ ، ويَكونُ قُرَّةُ عَينَيهِ الجوعَ .

يا أحمَدُ ، لَو ذُقتَ حَلاوَةَ الجوعِ وَالصَّمتِ وَالخَلوَةِ ، وما وَرِثوا مِنها .

قالَ : يا رَبِّ ، ما ميراثُ الجوعِ؟

قالَ : الحِكمَةُ ، وحِفظُ القَلبِ ، وَالتَّقَرُّبُ إلَيَّ ، وَالحُزنُ الدّائِمُ ، وخِفَّةُ المُؤنَةِ بَينَ النّاسِ ، وقَولُ الحَقِّ ، ولا يُبالي عاشَ بِيُسرٍ أم بِعُسرٍ .

يا أحمَدُ ، هَل تَدري بِأَيِّ وَقتٍ يَتَقَرَّبُ العَبدُ إلَيَّ؟

[ قالَ : لا ، يا رَبِّ ] ⁽¹⁾.

قالَ : إذا كانَ جائِعاً أو ساجِداً . ⁽²⁾د ـ العِلمُ وَالحِكمَةُ۲۲۵۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :القَلبُ يَتَحَمَّلُ الحِكمَةَ عِندَ خُلُوِّ البَطنِ . ⁽³⁾.

ج ـ تقرّب به درگاه خداوند

د ـ [ رسيدن به ] علم و حكمت

ج ـ تقرّب به درگاه خداوند۲۲۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حديث معراج: پيامبر صلى الله عليه و آله در شب معراج ، از پروردگار خود خواست و چنين گفت : پروردگارا ! مرا به كارى راه نماى كه با آن به تو نزديك شوم.

فرمود : «شبت را روز ، و روزت را شب بدار» .

پرسيد : پروردگارا ! چگونه چنين توان كرد؟

فرمود : «خواب خويش را نماز ، و خوراك خود را گرسنگى قرار بده .

اى احمد ! به عزّت و جلالم سوگند ، هيچ بنده اى برايم چهار چيز را تضمين نمى كند ، مگر اين كه او را به بهشت در مى آورم : زبان فرو بندد و آن را جز بدانچه به وى مربوط است ، نگشايد ؛ دل خويش را از وسواس حفظ كند ؛ آگاهى من از او و اين را كه او در زير نگاه من است ، پاس بدارد ؛ و نور ديده اش ، در گرسنگى باشد .

اى احمد ! كاش ، شيرينىِ : گرسنگى ، سكوت ، خلوت و آنچه را از آن به ارث برده اند ، چشيده بودى !» .

پرسيد : پروردگارا ! ارث گرسنگى چيست؟

فرمود : «حكمت ، حفظ دل ، تقرب به خداوند ، اندوه دائم ، كم هزينگى براى مردم ، حقگويى ، و اهمّيت ندادن به اين كه در گشايش و آسانى مى زيد يا در سختى و دشوارى .

اى احمد ! آيا مى دانى با كدام حالت و وقت ، بنده به من تقرّب مى جويد؟» .

گفت : نه ، اى پروردگار !

فرمود : «آن هنگام كه گرسنه يا در حالت سجده باشد» .د ـ [ رسيدن به ] علم و حكمت۲۲۵۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دل ، به هنگام تهى بودنِ درون ، بار حكمت ، بر مى گيرد .

.

۲۲۵۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا رَأَيتُم أهلَ الجوعِ وَالتَّفَكُّرِ فَاقتَرِبوا مِنهُم ؛ فَإِنَّهُ تَجرِي الحِكمَةُ مَعَهُم . ⁽¹⁾۲۲۵۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ : وَضَعتُ خَمسَةً في خَمسَةٍ وَالنّاسُ يَطلُبونَها في خَمسَةٍ فَلا يَجِدونَها : وَضَعتُ العِلمَ فِي الجوعِ وَالجَهدِ وَالنّاسُ يَطلُبونَهُ بِالشّبعَةِ وَالرّاحَةِ فَلا يَجِدونَهُ . ⁽²⁾۲۲۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عدّة الداعي :أوحَى اللّهُ تَعالى إلى داوودَ : يا داوودُ إنّي . . . وَضَعتُ العِلمَ فِي الجوعِ وَالجَهدِ ، وهُم يَطلُبونَهُ ⁽³⁾فِي الشِّبَعِ وَالرّاحَةِ فَلا يَجِدونَهُ . ⁽⁴⁾راجع : ج۲ ، ص ۳۴ (التقرّب إلَى اللّه ) .

ه ـ رُؤيَةُ اللّهِ بِالقَلبِ۲۲۵۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ للمهاجرين والأنصار ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أجيعوا أكبادَكُم ، وأعروا صُوَرَكُم . . . . لَعَلَّكُم تَرَونَ الحَقَّ بِقُلوبِكُم . ⁽⁵⁾۲۲۵۰.امام على عليه السلام :عيسى عليه السلام :أجيعوا أكبادَكُم ، وأعروا أجسادَكُم ؛ فَلَعَلَّ قُلوبَكُم تَرَى اللّهَ عز و جل . ⁽⁶⁾۲۲۴۹.امام على عليه السلام :عنه عليه السلامـ لِلحَوارِيِّينَ: يا مَعشَرَ الحَوارِيِّينَ ، جَوِّعوا بُطونَكُم ، وعَطِّشوا أكبادَكُم ، وأعروا أجسادَكُم ؛ لَعَلَّ قُلوبَكُم تَرَى اللّهَ عز و جل . ⁽⁷⁾.

ه ـ ديدن خداوند با ديده دل

۲۲۵۰.عنه عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون همدمانِ گرسنگى و تفكّر را ديديد ، به آنان نزديك شويد ؛ چرا كه حكمت ، آنان را همراهى مى كند .۲۲۴۹.الإمام عليّ عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند عز و جل مى فرمايد : «پنج چيز را در پنج چيز نهادم ؛ امّا مردم ، آنها را در پنج چيزِ ديگر مى جويند و نمى يابند : دانش را در گرسنگى و رنج و تلاش قرار دادم ، در حالى كه مردم آن را در سيرى و آسايش مى جويند . در نتيجه آن را نمى يابند .۲۲۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ وقتى به ايشان گفته شد : به زودى امّت تو گرفتار ) عدّة الداعى :خداوند متعال به داوود عليه السلام اين گونه وحى فرستاد : «اى داوود ! ... من دانش را در گرسنگى و رنج و تلاش نهاده ام ؛ امّا آنان آن را در سيرى و آسايش مى جويند و در نتيجه آن را نمى يابند» .ر. ك : تقرّب به درگاه خداوند (عنوان پيشين).

ه ـ ديدن خداوند با ديده دل۲۲۴۶.امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جگرهاى خود را گرسنه و بدن هايتان را برهنه بداريد ... ، ⁽¹⁾شايد كه حق را با دل هايتان ببينيد .۲۲۴۷.الخرائج والجرائح :عيسى عليه السلام :جگرهاى خود را گرسنه و تن هايتان را برهنه بداريد ، شايد كه دل هايتان ، خداوند عز و جل را ببيند .۲۲۴۶.عنه عليه السلام :عيسى عليه السلامـ خطاب به حواريان: اى همراهان هميشگى ! شكم هاى خويش را گرسنه ، جگرهاى خود را تشنه و تن هاى خويش را برهنه بداريد ، شايد كه دل هايتان ، خداوند عز و جل را ببيند .

.

الفصل الرابع : كثرةُ النهم۴ / ۱ذَمُّ النَّهَم۲۲۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كَثرَةُ الأَكلِ مَكروهٌ . ⁽¹⁾۲۲۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مَلأَ آدَمِيٌّ وِعاءً شَرّاً مِن بَطنٍ . حَسبُ الآدَمِيِّ لُقَيماتٌ يُقِمنَ صُلبَهُ؛ فَإِن غَلَبَتِ الآدَمِيَّ نَفسُهُ، فَثُلُثٌ لِلطَّعامِ وثُلُثٌ لِلشَّرابِ وثُلُثٌ لِلنَّفَسِ. ⁽²⁾۲۲۲۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :سَيَكونُ مِن بَعدي سُنَّةٌ ؛ يَأكُلُ المُؤمِنُ في مِعاءٍ واحِدٍ ، ويَأكُلُ الكافِرُ في سَبعَةِ أمعاءٍ . ⁽³⁾.

فصل چهارم : پُرخورى

۴ / ۱نكوهش پُرخورى

فصل چهارم: پُرخورى۴ / ۱نكوهش پُرخورى۲۲۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) امام صادق عليه السلام :پُرخورى ، ناخوشايند است .۲۲۲۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آدمى هيچ ظرفى را بدتر از شكم ، پُر نكرده است . آدمى زاده را چند لقمه بسنده مى كند كه كمرش را راست بدارد . اگر نفْس آدمى بر او چيرگى يافت ، يك سوم [ِ معده] براى خوراك ، يك سوم براى نوشاك ، و يك سوم براى نفَس كشيدن خواهد بود .۲۲۲۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پس از من ، روشى [ جديد در جامعه ] پديد خواهد آمد : مؤمن به اندازه يك معده مى خورد و كافر به اندازه هفت معده .

.

۲۲۲۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :المُؤمِنُ يَأكُلُ في مِعىً واحِدٍ ، وَالكافِرُ يَأكُلُ في سَبعَةِ أمعاءٍ . ⁽¹⁾۲۲۲۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن أبي بصرة الغفاري :أتَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله لَمّا هاجَرتُ وذلِكَ قَبلَ أن اُسلِمَ ، فَحَلَبَ لي شُوَيهَةً كانَ يَحتَلِبُها لِأَهلِهِ فَشَرِبتُها ، فَلَمّا أصبَحتُ أسلَمتُ .

وقالَ عِيالُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله : نَبيتُ اللَّيلَةَ كَما بِتنَا البارِحَةَ جِياعاً !

فَحَلَبَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله شاةً فَشَرِبتُها ورَويتُ .

فَقالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : أرَويتَ؟

فَقُلتُ : يا رَسولَ اللّهِ قَد رَويتُ ، ما شَبِعتُ ولا رَويتُ قَبلَ اليَومِ !

فَقالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله : إنَّ الكافِرَ يَأكُلُ في سَبعَةِ أمعاءٍ وَالمُؤمِنُ يَأكُلُ في مِعىً واحِدٍ. ⁽²⁾۲۲۲۲.كنز العمّال ( ـ به نقل از محمّد بن عمرو بن حسين ـ ) المستدرك عن جَعدَةَ :سَمِعتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله يَقولُ ـ ورَأى رَجُلاً مُشبَعاً فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُومِئُ بِيَدِهِ إلى بَطنِهِ ويَقولُ ـ : لَو كانَ هذا في غَيرِ هذا كانَ خَيراً لَهُ. ⁽³⁾.

۲۲۲۱.كنز العمّال ( ـ به نقل از اُمّ سلمه ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن ، به اندازه يك معده مى خورد و كافر ، به اندازه هفت معده مى خورد ! ⁽¹⁾۲۲۲۰.امام صادق عليه السلام :مسند ابن حنبلـ به نقل از ابو بصره غفارى: چون هجرت كردم ، به حضور پيامبر صلى الله عليه و آله رسيدم . در آن زمان هنوز اسلام نياورده بودم . او برايم از گوسفندى كوچك اندام ـ كه هميشه براى خانواده اش از آن مى دوشيد ـ شير دوشيد . من شير را نوشيدم و چون آن شب را به صبح رساندم ، اسلام آوردم .

[ آن شب ، ] خانواده پيامبر صلى الله عليه و آله گفتند : امشب نيز گرسنه مى خوابيم ، چنان كه ديشب گرسنه خوابيديم!

پيامبر خدا [در آن ديگر روز نيز] برايم گوسفندى دوشيد . شير آن را خوردم و سيراب شدم .

پيامبر خدا از من پرسيد : «آيا سيراب شدى؟» .

گفتم : اى پيامبر خدا ! سيراب شدم . پيش از اين ، هيچ وقت ، [اين اندازه ]نه سير و نه سيراب شده بودم!

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «كافر ، به اندازه هفت معده مى خورد و مؤمن ، به اندازه يك معده مى خورد» .۲۲۱۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المستدركـ به نقل از جَعده: از پيامبر خدا ـ چون مردى بسيار سير را ديد و با دست به شكم وى اشاره كرد ـ شنيدم كه فرمود : «اگر اين (غذايى كه خورده) در غير اين [شكم ]قرار داشت ، براى وى بهتر بود» . .

۲۲۲۲.كنز العمّال عن محمّدِ بنِ عَمرِو بنِ حُسينٍ :الإمام عليّ عليه السلام :كَثرَةُ الأَكلِ مِنَ الشَّرَهِ ، وَالشَّرَهُ شَرُّ العُيوبِ . ⁽¹⁾۲۲۲۱.كنز العمّال عن اُمّ سَلمَةَ :عنه عليه السلامـ في حَديثِ المِعراجِ: قالَ اللّهُ تَعالى : . . . يا أحمَدُ ، اُبغِضُ الدُّنيا وأهلَها واُحِبُّ الآخِرَةَ وأهلَها .

قالَ : يا رَبِّ ، ومَن أهلُ الدُّنيا ومَن أهلُ الآخِرَةِ؟

قالَ : أهلُ الدُّنيا مَن كَثُرَ أكلُهُ وضِحكُهُ ونَومُهُ وغَضَبُهُ . ⁽²⁾۴ / ۲ذَمُّ أكلِ الأَلوانِ مِنَ الطَّعامِ۲۲۱۸.كنز العمّال ( ـ به نقل از ابن عبّاس ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سَيَكونُ ناسٌ مِن اُمَّتي يولَدونَ فِي النَّعيمِ ويُغَذَّونَ بِهِ ، هِمَّتُهُم ألوانُ الطَّعامِ وَالشَّرابِ ، ويُمدَحونَ بِالقَولِ ، اُولئِكَ شِرارُ اُمَّتي . ⁽³⁾۲۲۱۷.كنز العمّال ( ـ به نقل از قتاده ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :سَيَكونُ رِجالٌ مِن اُمَّتي يَأكُلونَ ألوانَ الطَّعامِ ، ويَشرَبون ألوانَ الشَّرابِ ، ويَلبَسونَ ألوانَ اللِّباسِ ، ويَتَشَدَّقونَ فِي الكَلامِ ، فَاُولئِكَ شِرارُ اُمَّتي . ⁽⁴⁾۲۲۱۶.الملاحم و الفتن ( ـ به نقل از عايشه و ابراهيم تميمى ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :شِرارُ اُمَّتي قَومٌ وُلِدوا فِي النَّعيمِ وغُذّوا بِهِ ، يَأكُلونَ مِنَ الطَّعامِ ألواناً ، ويَلبَسونَ مِنَ الثِّيابِ ألواناً ، ويَركَبونَ مِنَ الدَّوابِّ ألواناً ، يَتَشَدَّقونَ فِي الكَلامِ. ⁽⁵⁾.

۴ / ۲نكوهش خوردن غذاهاى رنگارنگ

۲۲۱۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ خطاب به همسران خود كه همگى نزد ايشان جمع بودند ) امام على عليه السلام :پُرخورى ، نشانه شكم بندگى است و شكم بندگى ، بدترينِ عيب هاست .۲۲۱۸.كنز العمّال عن ابن عبّاس:امام على عليه السلامـ در حديث معراج: خداوند متعال فرمود : « . . . اى احمد ! دنيا و همدمانش را منفور بدار و آخرت و همدمانش را دوست بدار» .

گفت : پروردگارا ! همدمان دنيا چه كسانى ، و همدمان آخرت ، چه كسانى اند؟

فرمود : «همدمان دنيا كسانى اند كه خوردن ، خنديدن ، خفتن و خشم آوردنشان ، بسيار است» .۴ / ۲نكوهش خوردن غذاهاى رنگارنگ۲۲۱۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لِنِسائهِ وهُنَّ عِندَهُ جَميعا ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسانى از امّت من ، پديد خواهند آمد كه در آسايش ، زاده مى شوند و در آن ، تغذيه مى گردند . همّت آنان ، گونه هاى خوراك و نوشاك است . و [يكديگر را] به زبان مى ستايند . آنان ، بَدهاى امّت من هستند . ⁽¹⁾۲۲۱۴.امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مردانى از امّت من خواهند بود كه غذاهاى رنگارنگ مى خورند ، نوشيدنى هاى رنگارنگ مى نوشند ، جامه هاى رنگارنگ مى پوشند و در سخن گفتن ، پُرچانگى مى كنند . اينان ، بَدهاى امّت من هستند .۲۲۱۳.كنز العمّال ( ـ به نقل از حذيفه ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بدترين كسان امّت من ، آنانى هستند كه در رفاه ، زاده شده و در آن ، تغذيه گرديده اند . [ آنان ، ]غذاهاى رنگارنگ مى خورند ، لباس رنگارنگ مى پوشند ، بر مركب هاى گونه گون سوار مى شوند و در سخن گفتن نيز پُرچانگى مى كنند .

.

۲۲۱۴.الإمام عليّ عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :الأَلوانُ يُعَظِّمنَ البَطنَ ويُخَدِّرنَ الأَليَتَينِ . ⁽¹⁾۴ / ۳مَضارُّ النَّهَم الظّاهِرِيَّةُأ ـ أنواعُ الأَسقامِ۲۲۱۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن غَرَسَ في نَفسِهِ مَحَبَّةَ أنواعِ الطَّعامِ ، اِجتَنى ثِمارَ فُنونِ الأَسقامِ . ⁽²⁾۲۲۱۱.الإمام الباقر عليه السلام :عنه عليه السلام :إدمانُ الشِّبَعِ يورِثُ أنواعَ الوَجَعِ . ⁽³⁾۲۲۱۰.امام رضا عليه السلام :عنه عليه السلام :قَلَّ مَن أكثَرَ مِن فُضولِ الطَّعامِ ، إلاّ لَزِمَتهُ الأَسقامُ . ⁽⁴⁾۲۲۰۹.امام صادق عليه السلام :عنه عليه السلام :الشِّبَعُ يُكثِرُ الأَدواءَ . ⁽⁵⁾۲۲۱۰.الإمام الرّضا عليه السلام :عنه عليه السلام :إيّاكَ وإدمانَ الشِّبَعِ ؛ فَإِنَّهُ يُهَيِّجُ الأَسقامَ ويُثيرُ العِلَلَ . ⁽⁶⁾.

۴ / ۳زيان هاى ظاهرى پُرخورى

الف ـ انواع ناتن درستى ها

۲۲۰۹.الإمام الصّادق عليه السلام :امام على عليه السلام :غذاهاى رنگارنگ ، شكم را بزرگ و سرين را سست مى كند .۴ / ۳زيان هاى ظاهرى پُرخورىالف ـ انواع ناتن درستى ها۲۲۰۷.كنز العمّال عن إياس بن مالِكِ بنِ الأوسِ عن أبيهِامام على عليه السلام :هر كس در دل خود ، درخت علاقه به انواع غذاها را بكارد ، ميوه گونه هاى ناتن درستى را مى چيند .۲۲۰۶.بحار الأنوار ( ـ به نقل از عبد اللّه بن بُرَيده ، از پدرش ـ ) امام على عليه السلام :اعتياد به سيرى ، انواع دردها را به همراه مى آورد .۲۲۰۶.بحار الأنوار عن عبد اللّه بن بُرَيدَةَ ، عن أبيهِامام على عليه السلام :اندك اند كسانى كه به فراوانى ، غذاى افزون بر نياز خورده باشند و ناتن درستى ها همدمشان نشده باشد .۲۲۰۵.بحار الأنوار :امام على عليه السلام :سيرى ، بيمارى ها را افزون مى سازد .۲۲۰۵.بحار الأنوار :امام على عليه السلام :از اعتياد به سيرى حذر كن ؛ چرا كه ناتن درستى ها را تحريك مى كند و بيمارى ها را برمى انگيزد .

.

۲۲۰۴.امام حسن عليه السلام :عنه عليه السلام :قَلَّ مَن أكثَرَ مِنَ الطَّعامِ فَلَم يَسقَم . ⁽¹⁾۲۲۰۴.الإمام الحسن عليه السلام :عنه عليه السلام :كَم مِن أكلَةٍ مَنَعَت أكَلاتٍ . ⁽²⁾۲۲۰۳.السنن الكبرى ( ـ به نقل از ابو اُمامه ، سهل بن حنيف انصارى ، از ) عنه عليه السلام :كُلُّ داءٍ مِنَ التُّخَمَةِ ما خَلاَ الحُمّى ؛ فَإِنَّها تَرِدُ وُروداً . ⁽³⁾ب ـ ضَعْفُ الصِّحَّةِ۲۲۰۲.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَن كَثُرَ أكلُهُ قَلَّت صِحَّتُهُ ، وثَقُلَت عَلى نَفسِهِ مُؤنَتُهُ . ⁽⁴⁾۲۲۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لا صِحَّةَ مَعَ النَّهَمِ . ⁽⁵⁾۲۲۰۰.الترغيب والترهيب ( ـ به نقل از عايشه ـ ) عنه عليه السلام :لا تَجتَمِعُ الصِّحَّةُ وَالنَّهَمُ . ⁽⁶⁾۲۲۰۲.الإمام الصّادق عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :فَسادُ الجَسَدِ في كَثرَةِ الطَّعامِ ، وفَسادُ الزَّرعِ في كَسبِ الآثامِ ، وفَسادُ المَعرِفَةِ في تَركِ الصَّلاةِ عَلى خَيرِ الأَنامِ . ⁽⁷⁾ج ـ الذَّفَرُ۲۲۰۰.الترغيب والترهيب عن عائشة :الإمام عليّ عليه السلام :كَثرَةُ الأَكلِ تُذفِرُ . ⁽⁸⁾.

ب ـ كاهش تن درستى

ج ـ گندبويى

۲۱۹۹.المناقب ، ابن شهر آشوب ( ـ به نقل از طاووس فقيه ـ ) امام على عليه السلام :اندك اند كسانى كه غذا بسيار خورده باشند و بيمار نشده باشند .۲۱۹۸.الأمالى ، طوسى ( ـ به نقل از بكر بن عبد اللّه ـ ) امام على عليه السلام :چه بسا خوردنى كه مانع خوردن ها مى شود !۲۱۹۷.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :هر بيمارى اى از پُرخورى است ، مگر تب ، كه ناگاه به بدن درمى آيد .ب ـ كاهش تن درستى۲۱۹۹.المناقب لابن شهر آشوب عن طاووس الفقيه :امام على عليه السلام :هر كس خوردنش بسيار شود ، تن درستى اش كاهش مى يابد و هزينه اش بر وى سنگين مى گردد .۲۱۹۸.الأمالي للطوسي عن بكر بن عبد اللّه :امام على عليه السلام :با پُرخورى ، تن درستى اى نخواهد بود .۲۱۹۷.الإمام الصّادق عليه السلام :امام على عليه السلام :تن درستى و پُرخورى ، با هم گرد نمى آيند .۲۱۹۶.الإمام الباقر عليه السلام :امام صادق عليه السلام :تباهى تن ، در فراوانى خوراك است ؛ تباهى كِشت ، در ارتكاب گناه ؛ و تباهى شناخت ، در واگذاردن صلوات بر برترينِ مردمان [ يعنى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ] .ج ـ گندبويى۲۱۹۵.الإمام عليّ عليه السلام :امام على عليه السلام :بسيار خوردن ، گندبويى مى آورد .

.

۴ / ۴مَضارُّ النَّهَم الباطِنِيَّةُأ ـ فَسادُ الوَرَعِ۲۱۹۳.الإمام الصادق عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :بِئسَ العَونُ عَلَى الدّينِ : قَلبٌ نَخيبٌ ، وبَطنٌ رَغيبٌ ⁽¹⁾، ونَعظٌ شَديدٌ . ⁽²⁾۲۱۹۲.امام صادق عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :نِعمَ عَونُ المَعاصِي الشِّبَعُ . ⁽³⁾۲۱۹۲.الإمام الصّادق عليه السلام :عنه عليه السلام :الشِّبَعُ يُفسِدُ الوَرَعَ . ⁽⁴⁾۲۱۹۱.امام على عليه السلام :عنه عليه السلام :الشِّبَعُ يورِثُ الأَشَرَ ويُفسِدُ الوَرَعَ . ⁽⁵⁾۲۱۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :بِئسَ قَرينُ الوَرَعِ الشِّبَعُ . ⁽⁶⁾۲۱۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إذا شَبِـعَ البَطنُ طَغى . ⁽⁷⁾ب ـ فَسادُ النَّفسِ۲۱۹۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا تُميتُوا القُلوبَ بِكَثرَةِ الطَّعامِ وَالشَّرابِ ؛ فَإِنَّ القُلوبَ تَموتُ كَالزُّروعِ إذا كَثُرَ عَلَيها . ⁽⁸⁾.

۴ / ۴زيان هاى باطنى پُرخورى

الف ـ تباهى پاك دامنى

ب ـ تباهى نفْس

۴ / ۴زيان هاى باطنى پُرخورىالف ـ تباهى پاك دامنى۲۱۸۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دلِ ترسو ، شكمِ سيرى ناپذير و شهوت جنسىِ شديد ، چه بد همدستانى بر ضدّ دين هستند !۲۱۸۷.تنبيه الخواطر عن النُّعمان بن بشير :امام على عليه السلام :پُرخورى ، يار مناسبى براى گناهان است .۲۱۸۶.كشف الغمّة ( ـ به نقل از عايشه ـ ) امام على عليه السلام :پُرخورى ، پاك دامنى را تباه مى كند .۲۱۸۵.الطبقات الكبرى ( ـ به نقل از عايشه ـ ) امام على عليه السلام :پُرخورى ، سرمستى مى آورد و پاك دامنى را تباه مى سازد .۲۱۸۴.صحيح مسلم ( ـ به نقل از عايشه ـ ) امام على عليه السلام :پُرخورى ، بد همدمى براى پاك دامنى است .۲۱۸۳.امام صادق عليه السلام :امام باقر عليه السلام :شكم ، چون پُر شود ، سركشى مى آورد .ب ـ تباهى نفْس۲۱۸۱.امام على عليه السلام ( ـ در وصف پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دل ها را با فراوانىِ خوراك و نوشاك نميرانيد ؛ زيرا دل به سان كِشت ، اگر آب زيادى بدان رسانده شود ، مى ميرد .

.

۲۱۸۶.كشف الغمة عن عائشة :عنه صلى الله عليه و آله :إيّاكُم وفُضولَ الطَّعامِ ؛ فَإِنَّهُ يَسِمُ القَلبَ بِالقَسوَةِ ، ويُبطِئُ بِالجَوارِحِ عَنِ الطّاعَةِ ، ويُصِمُّ الهِمَمَ عَن سَماعِ المَوعِظَةِ . ⁽¹⁾۲۱۸۵.الطبقات الكبرى عن عائشة :عنه صلى الله عليه و آله :مَن تَعَوَّدَ كَثرَةَ الطَّعامِ وَالشَّرابِ ، قَسا قَلبُهُ . ⁽²⁾۲۱۸۴.صحيح مسلم عن عائشة :الإمام عليّ عليه السلام :كَثرَةُ الأَكلِ وَالنَّومِ تُفسِدانِ النَّفسَ ، وتَجلِبانِ المَضَرَّةَ . ⁽³⁾ج ـ حِجابُ الفِطنَةِ۲۱۸۲.الإمام الحسن عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :مَن زادَ شِبَعُهُ كَظَّتهُ البِطنَةُ ، مَن كَظَّتهُ البِطنَةُ حَجَبَتهُ عَنِ الفِطنَةِ . ⁽⁴⁾۲۱۸۱.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في وَصفِ النَّبيِّ صلى الله عليه و آله ـ ) عنه عليه السلام :لا فِطنَةَ مَعَ بِطنَةٍ . ⁽⁵⁾۲۱۸۰.الترغيب و الترهيب ( ـ به نقل از حسن {-۱-} ـ ) عنه عليه السلام :البِطنَةُ تَحجُبُ الفِطنَةَ . ⁽⁶⁾۲۱۷۱.الترغيب و الترهيب ( ـ به نقل از عمرو بن حارث ـ ) عنه عليه السلام :لا تَجتَمِعُ الفِطنَةُ وَالبِطنَةُ . ⁽⁷⁾د ـ ظُلمَةُ القَلبِ۲۱۷۳.الكافي :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا تَشبَعوا فَيُطفَأَ نورُ المَعرِفَةِ مِن قُلوبِكُم . ⁽⁸⁾.

ج ـ پوشيده ماندنِ تيزهوشى

د ـ ظلمت دل

۲۱۷۴.الترغيب والترهيب عن إبن عبّاس :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از زيادى غذا بپرهيزيد ؛ چرا كه نشان قساوتْ بر دل مى نهد ، بدن را در فرمانبرى از خدا كُند مى كند و اراده ها را از شنيدن اندرزْ ناشنوا مى سازد .۲۱۷۵.الطبقات الكبرى عن إبن عبّاس :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به پُرخوردن و پُرنوشيدن خو بگيرد ، سنگ دل مى شود .۲۱۷۶.المحجّة البيضاء عن عائشة :امام على عليه السلام :فراوانىِ خواب و خوراك ، نفْس را تباه مى كند و زيان مى آورد .ج ـ پوشيده ماندنِ تيزهوشى۲۱۷۸.الطبقات الكبرى عن عائشة :امام على عليه السلام :هر كس سيرى اش افزون شود ، شكم سيرى ، او را سنگين مى سازد و هر كس شكم سيرى ، او را سنگين سازد ، ميان او و تيزهوشى ، پرده مى افتد .۲۱۷۹.الترغيب والترهيب عن أنس بن مالك :امام على عليه السلام :پُرخورى ، با تيزهوشى سازگار نيست .۲۱۸۰.الترغيب والترهيب عن الحسن :امام على عليه السلام :پُرخورى ، حجاب تيزهوشى مى شود .۲۱۷۴.الترغيب و الترهيب ( ـ به نقل از ابن عبّاس ـ ) امام على عليه السلام :پُرخورى و تيزهوشى ، با هم گرد نمى آيند .د ـ ظلمت دل۲۱۷۶.المحجّة البيضاء ( ـ به نقل از عايشه ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شكم ، سير مداريد ، كه نور معرفت در دل هايتان خاموش مى شود .

.

۲۱۷۷.الترغيب و الترهيب :الإمام عليّ عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ: كَثرَةُ الطَّعامِ تُميتُ القَلبَ ، كَما تُميتُ كَثرَةُ الماءِ الزَّرعَ . ⁽¹⁾۲۱۷۸.الطبقات الكبرى ( ـ به نقل از عايشه ـ ) عنه عليه السلام :إذا مُلِئَ البَطنُ مِنَ المُباحِ ، عَمِيَ القَلبُ عَنِ الصَّلاحِ . ⁽²⁾ه - فَسادُ الأَحلامِ۲۳۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إيّاكَ وَالبِطنَةَ ؛ فَمَن لَزِمَها كَثُرَت أسقامُهُ ، وفَسَدَت أحلامُهُ . ⁽³⁾و - قِلَّةُ العِبادَةِ۲۳۵۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :لا يَجتَمِعُ ⁽⁴⁾الشِّبَعُ وَالقِيامُ بِالمُفتَرَضِ . ⁽⁵⁾۲۳۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لا تَطمَع في ثَلاثَةٍ مَعَ ثَلاثَةٍ : في سَهَرِ اللَّيلِ مَعَ كَثرَةِ الأَكلِ ، وفي نورِ الوَجهِ مَعَ نَومِ أجمَعِ اللَّيلِ ، وفِي الأَمانِ مِنَ الدُّنيا مَعَ صُحبَةِ الفُسّاقِ . ⁽⁶⁾۲۳۵۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المحاسن عن حَفص بن غِياث عن الإمام الصادق عليه السلام :ظَهَرَ إبليسُ لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام ، وإذا عَلَيهِ مَعاليقُ مِن كُلِّ شَيءٍ .

فَقالَ لَهُ يَحيى : ما هذِهِ المَعاليقُ يا إبليسُ؟

فَقالَ : هذِهِ الشَّهواتُ الَّتي أصَبتُها مِنِ ابنِ آدَمَ .

قالَ : فَهَل لي مِنها شَيءٌ؟

قالَ : رُبَّما شَبِعتَ فَثَقَّلتُكَ عَنِ الصَّلاةِ وَالذِّكرِ .

قالَ يَحيى : للّهِِ عَلَيَّ ألاّ أملَأَ بَطني مِنَ طَعامٍ أبَداً .

وقالَ إبليسُ : للّهِِ عَلَيَّ ألاّ أنصَحَ مُسلِماً أبَداً .

ثُمَّ قالَ أبو عَبدِ اللّه عليه السلام : يا حَفصُ ، لِلّهِ عَلى جَعفَرٍ وآلِ جَعفَرٍ ألاّ يَملَؤوا بُطونَهُم مِن طَعامٍ أبَداً ، وَللّهِ عَلى جَعفَرٍ وآلِ جَعفَرٍ ألاّ يَعمَلوا لِلدُّنيا أبَداً . ⁽⁷⁾.

ه ـ آشفتگى خواب ها

و ـ كمىِ عبادت

۲۳۵۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان: فراوانىِ خوراك ، دل را مى ميراند ، چنان كه فراوانى آب ، كِشت را مى ميراند .۲۳۵۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :اگر شكم [حتّى] از مُباح پُر شود ، دل از يافتن راهِ درست ، كور مى گردد .ه ـ آشفتگى خواب ها۲۳۶۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :از پُرخورى بپرهيز ؛ زيرا هر كس همدم آن شود ، ناتن درستى هايش افزون مى گردد و خواب هايش آشفته مى شود .و ـ كمىِ عبادت۲۳۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :پُرخورى و انجام دادن كارهاى واجب ، در بر هم ، گرد نمى آيند .۲۳۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :با وجود سه چيز ، در سه چيز ديگر ، طمع مبند : با پُرخورى در شب زنده دارى ، با خفتن همه شب در نورانيّت سيما ، و با همراهى با فاسقان در ايمن بودن از دنيا .۲۳۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از حَفْص بن غياث ، از امام صادق عليه السلام: «ابليس براى يحيى بن زكريّا چهره آشكار ساخت و ناگاه يحيى ديد كه از هر چيزى بر او آويزه هايى است . از او پرسيد : اى ابليس ! اين آويزه ها چيست؟

گفت: اينها ، هوس هايى است كه آدمى زاده را بدانها گرفتار ساخته ام.

پرسيد : آيا از اينها چيزى هم براى من هست؟

گفت : شايد [روزى] سير شده باشى و در نتيجه ، اين سيرى ، تو را از نماز و ياد خدا ، سنگين كرده باشد .

يحيى گفت: با خداوند، عهد مى بندم كه هرگز شكم خويش را از خوراك ، پُر نكنم.

ابليس هم گفت : با خداوند ، عهد مى بندم كه هرگز مسلمانى را اندرز ندهم !» .

امام صادق عليه السلام سپس فرمود : «اى حَفص ! جعفر و خاندان جعفر را با خدا اين عهد است كه هيچ گاه شكم خويش را از خوراك ، پُر نكنند و جعفر و خاندان جعفر را با خدا اين عهد است كه هرگز براى دنيا كار نكنند» . ⁽¹⁾

.

۲۳۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عيسى عليه السلام :يا بَني إسرائيلَ ، لا تُكثِرُوا الأَكلَ ؛ فَإِنَّهُ مَن أكثَرَ الأَكلَ أكثَرَ النَّومَ ، ومَن أكثَرَ النَّومَ أقَلَّ الصَّلاةَ ، ومَن أقَلَّ الصَّلاةَ كُتِبَ مِنَ الغافِلينَ . ⁽¹⁾۲۳۶۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حلية الأولياء عن وُهَيبِ بن الوَرد :بَلَغَنا أنَّ الخَبيثَ إبليسَ تَبَدّى لِيَحيَى بنِ زَكَرِيّا عليه السلام ، فَقالَ لَهُ : إنّي اُريدُ أن أنصَحَكَ .

فَقالَ : كَذَبتَ ، أنتَ لا تَنصَحُني ، ولكِن أخبِرني عَن بَني آدَمَ .

فَقالَ : هُم عِندَنا عَلى ثَلاثَةِ أصنافٍ .

أمّا صِنفٌ مِنهُم : فَهُم أشَدُّ الأَصنافِ عَلَينا ، نُقبِلُ حَتّى نَفتِنَهُ ونَستَمكِنَ مِنهُ ، ثُمَّ يَفزَعُ إلَى الاِستِغفارِ وَالتَّوبَةِ فَيُفسِدُ عَلَينا كُلَّ شَيءٍ أدرَكنا مِنهُ ، ثُمَّ نَعودُ لَهُ فَيَعودُ ، فَلا نَحنُ نَيأَسُ مِنهُ ، ولا نَحنُ نُدرِكُ مِنهُ حاجَتَنا ، فَنَحنُ مِن ذلِكَ في عَناءٍ .

وأمَّا الصِّنفُ الآخَرُ : فَهُم في أيدينا بِمَنزِلَةِ الكُرَةِ في أيدي صِبيانِكُم نُلقيهِم كَيفَ شِئنا ، قَد كَفَونا أنفُسَهُم .

وأمَّا الصِّنفُ الآخَرُ : فَهُم مِثلُكَ مَعصومونَ لا نَقدِرُ مِنهُم عَلى شَيءٍ .

فَقالَ لَهُ يَحيى : عَلى ذلِكَ ، هَل قَدَرتَ مِنّي عَلى شَيءٍ؟

قالَ : لا ، إلاّ مَرَّةً واحِدَةً ؛ فَإِنَّكَ قَدَّمتَ طَعاماً تَأكُلُهُ فَلَم أزَل اُشَهّيهِ إلَيكَ حَتّى أكَلتَ أكثَرَ مِمّا تُريدُ ، فَنِمتَ تِلكَ اللَّيلَةَ ولَم تَقُم إلَى الصَّلاةِ كَما كُنتَ تَقومُ إلَيها .

قالَ : فَقالَ لَهُ يَحيى : لا جَرَمَ ، لا شَبِعتُ مِن طَعامٍ أبَداً حَتّى أموتَ .

فَقالَ لَهُ الخَبيثُ : لا جَرَمَ ، لا نَصَحتُ آدَمِيّاً بَعدَكَ . ⁽²⁾.

۲۳۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عيسى عليه السلام :اى زادگان اسرائيل ! فراوان مخوريد ؛ زيرا هر كس زياد بخورد ، فراوان نيز مى خوابد و هر كس فراوان بخوابد ، نماز اندك مى گزارد و هر كس نماز اندك بگزارد ، از غافلان شمرده مى شود .۲۳۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حلية الأولياءـ به نقل از وُهَيب بن وَرد: به ما خبر رسيده كه ابليسِ ناپاك ، براى يحيى بن زكريّا آشكار شد و به او گفت : مى خواهم تو را اندرزى بدهم .

يحيى گفت : «دروغ مى گويى . تو خير مرا نمى خواهى ؛ امّا به هر روى ، درباره آدمى زاده به من بگو» .

گفت : آنان نزد ما سه دسته اند :

دسته اى از آنان در برابر ما سخت ترين هستند . آهنگ يكى از آنان مى كنيم و انتظار مى كشيم تا او را بفريبيم و بر او توان يابيم . سپس به استغفار و توبه مى شتابد و همه چيزهايى را كه در او به چنگ آورده ايم ، بر ما تباه مى سازد . ديگر بار ، به سراغ او مى رويم و او نيز ديگر بار [به سراغ آمرزش خواهى] مى رود . نه از او نوميد مى شويم و نه كار خود را با او برمى آوريم و از همين روى ، در رنجيم .

دسته ديگر ، در دستان ما ، گِردكى را مى مانند كه در دست كودكان است . آنان را بدان جا كه مى خواهيم ، مى افكنيم و آنان خود ، براى ما عهده دار خويش شده اند .

امّا دسته ديگر ، همانند تو معصوم اند و ما به هيچ خواسته اى درباره آنان توان نمى يابيم .

يحيى به او گفت : «بدين سان ، آيا درباره من به چيزى توانايى يافته اى؟» .

گفت : نه ، مگر يك بار : تو غذايى پيش روى نهاده بودى تا آن را بخورى . من پيوسته آن را نزد تو دوست داشتنى ساختم ، تا بيش از آنچه مى خواستى ، از آن خوردى . آن شب ، خفتى و بر خلاف هر شب ، براى نماز برنخاستى .

يحيى به او گفت : «قطعا از اين پس ، تا زنده ام ، هيچ گاه شكم از غذايى ، سير نمى كنم» .

ابليس هم گفت : قطعا پس از تو ، هيچ گاه آدمى زاده ديگرى را اندرز نمى دهم . .

ز ـ البُعدُ مِنَ اللّهِ۲۳۶۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :نورُ الحِكمَةِ الجوعُ ، وَالتَّباعُدُ مِنَ اللّهِ الشِّبَعُ . ⁽¹⁾۲۳۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لَيسَ شَيءٌ أبغَضَ إلَى اللّهِ مِن بَطنٍ مَلآنٍ . ⁽²⁾۲۳۶۶.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أبغَضُكُم إلَى اللّهِ تَعالى كُلُّ نَؤومٍ وأكولٍ وشَروبٍ . ⁽³⁾۲۳۶۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ الآكِلَ فَوقَ شِبَعِهِ ، وَالغافِلَ عَن طاعَةِ رَبِّهِ ، وَالتّارِكَ سُنَّةَ نَبِيِّهِ ، وَالمُخفِرَ ذِمَّتَهُ ، وَالمُبغِضَ عِترَةَ نَبِيِّهِ ، وَالمُؤذِيَ جيرانَهُ . ⁽⁴⁾۲۳۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :جاءَني جَبرَئيلُ في ساعَةٍ لَم يَكُن يَأتيني فيها ، وفي يَومٍ لَم يَكُن يَأتيني فيهِ .

فَقُلتُ لَهُ : يا جَبرَئيلُ ، لَقَد جِئتَني في ساعَةٍ ويَومٍ لَم تَكُن تَأتيني فيهِما ، لَقَد أرعَبتَني؟ !

قالَ : وما يُرَوِّعُكَ يا مُحَمَّدُ ، وقَد غَفَرَ اللّهُ لَكَ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وما تَأَخَّرَ؟

قالَ : بِماذا بَعَثَكَ رَبُّكَ؟

قالَ : يَنهاكَ رَبُّكَ عَن عِبادَةِ الأَوثانِ ، وشُربِ الخُمورِ ، ومُلاحاةِ الرِّجالِ ، واُخرى هِيَ لِلآخِرَةِ وَالاُولى ، يَقولُ لَكَ رَبُّكَ : يا مُحَمَّدُ ، ما أبغَضتُ وِعاءً قَطُّ كَبُغضي بَطناً مَلآناً . ⁽⁵⁾.

ز ـ دورى از خداوند

ز ـ دورى از خداوند۲۳۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گرسنگى ، نور حكمت است و سيرى ، [مايه] دورى از خداوند .۲۳۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در پيشگاه خداوند ، هيچ چيزْ منفورتر از شكمى كه پُر باشد ، نيست .۲۳۶۸.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :منفورترينِ شما در پيشگاه خداوند متعال ، هر پُرخواب پرخور پُرنوش است .۲۳۶۹.الأمالي للمفيد عن جابر :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند عز و جل آن را كه فراتر از سيرى مى خورد ، آن را كه طاعت پروردگار خويش وا مى گذارد ، آن را كه سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله وا مى نهد ، آن را كه به پيمان خويش پشتِ پا مى زند ، آن را كه خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله را دشمن مى دارد و آن را كه همسايگان خويش مى آزارد ، دشمن مى دارد .۲۳۷۰.الإمام الصادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :[يك بار ،] جبرئيل ، در ساعت و روزى كه پيش تر در آن نمى آمد ، نزد من آمد .

به او گفتم : اى جبرئيل ! در ساعت و روزى نزد من آمده اى كه پيش تر نمى آمدى! مرا ترساندى!

گفت : «اى محمّد ! در حالى كه خداوند ، همه گناهان پيشين و پسين تو را آمرزيده است ، چه چيزى تو را مى ترساند؟» . آن گاه گفت : «پروردگارت تو را به چه چيز برانگيخته است؟» . باز گفت : «پروردگارت تو را از پرستش بُتان ، نوشيدن مى، ناسزاگويى ، درگيرى با مردمان ، و از چيزى ديگر كه به دنيا و آخرت مربوط شود ، باز مى دارد . پروردگارت به تو مى گويد : اى محمّد ! هيچ چيز را به اندازه شكم پُر ، منفور نداشته ام ».

.

۲۳۷۱.عنه عليه السلام :الإمام الباقر عليه السلام :ما مِن شَيءٍ أبغَضُ إلَى اللّه عز و جل مِن بَطنٍ مَملوءٍ . ⁽¹⁾۲۳۷۲.الإمام الكاظم عليه السلام ( ـ في جَوابِ خَلَفِ بنِ حَمّادٍ الكوفِيِّ لَمّا سَ ) الإمام الصادق عليه السلام :أبعَدُ الخَلقِ مِنَ اللّهِ إذا مَا امتَلَأَ بَطنُهُ . ⁽²⁾۲۳۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ اللّهَ عز و جل يُبغِضُ كَثرَةَ الأَكلِ . ⁽³⁾۲۳۶۹.الأمالى ، مفيد ( ـ به نقل از جابر ـ ) عنه عليه السلام :إنَّ البَطنَ لَيَطغى مِن أكلِهِ ، وأقرَبُ ما يَكونُ العَبدُ مِنَ اللّهِ ـ جَلَّ وعَزَّ ـ إذا خَفَّ بَطنُهُ ، وأبغَضُ ما يَكونُ العَبدُ إلَى اللّهِ عز و جل إذَا امتَلَأَ بَطنُهُ .

⁽⁴⁾.

۲۳۷۰.امام صادق عليه السلام :امام باقر عليه السلام :نزد خداوند عز و جل ، هيچ چيزى منفورتر از شكم پُر نيست .۲۳۷۱.امام صادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :دورترينِ مردمان از خداوند ، كسى است كه شكمش پُر باشد .۲۳۷۲.امام كاظم عليه السلام ( ـ در جواب خلف بن حمّاد كوفى ، هنگامى كه از مسئله ) امام صادق عليه السلام :خداوند عز و جل پُرخورى را دشمن مى دارد .۲۳۷۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :شكم با خوردن ، سركش مى شود . نزديك ترين حالت بنده به خداوند عز و جل ، هنگامى است كه شكمش سبُك باشد و دورترين حالت بنده از خداوند عز و جل نيز آن هنگام است كه شكمش پُر باشد . .

ح ـ جوعُ يَومِ القِيامَةِ۲۳۷۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ أكثَرَ النّاسِ شِبَعاً فِي الدُّنيا ، أطوَلُهُم جوعاً يَومَ القِيامَةِ . ⁽¹⁾۲۳۷۶.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أطوَلُكُم جُشاءً فِي الدُّنيا ، أطوَلُكُم جوعاً فِي الآخِرَةِ ـ أو قالَ يَومَ القِيامَةِ ـ . ⁽²⁾۲۳۷۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :أتى أبو جُحَيفَةَ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَتَجَشَّأُ ، فَقالَ :

اُكفُف جُشاءَكَ ، فَإِنَّ أكثَرَ النّاسِ فِي الدُّنيا شِبَعاً ، أكثَرُهُم جوعاً يَومَ القِيامَةِ !

قالَ : فَما مَلَأَ أبو جُحَيفَةَ بَطنَهُ مِن طَعامٍ حَتّى لَحِقَ بِاللّهِ . ⁽³⁾۲۳۷۸.عنه صلى الله عليه و آله :الأمالي عن عَطِيّة بن عامِر الجُهَنيّ :سَمِعتُ سَلمانَ الفارِسِيَّ وقد اُكرِهَ عَلى طَعامٍ ، فَقالَ : حَسبي ، إنّي سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ :

إنَّ أكثَرَ النّاسِ شِبَعاً فِي الدُّنيا ، أكثَرُهُم جوعاً فِي الآخِرَةِ ، يا سَلمانُ ، الدُّنيا سِجنُ المُؤمِنِ وجَنَّةُ الكافِرِ . ⁽⁴⁾.

ح ـ گرسنگى در روز قيامت

ح ـ گرسنگى در روز قيامت۲۳۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آن كه در دنيا از همه سيرتر است ، در روز قيامت از همه بيشتر گرسنگى مى كشد .۲۳۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافى :پيامبر خدا فرمود : «آن كه در دنيا بيشتر از ديگران [از پُرخورى ]آروغ مى زند ، در آخرت» ـ يا فرمود «در روز قيامت» ـ «از همه بيشتر گرسنگى مى كشد» .۲۳۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :ابو جُحَيفه ، در حالى كه آروغ مى زد ، نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «جلوى آروغ خود را بگير . سيرترينِ مردم در دنيا ، گرسنه ترينشان در روز قيامت هستند» .

ابو جُحَيفه ، از آن پس تا هنگامى كه به ديدار پروردگار شتافت ، هيچ گاه شكم خويش را پُر نكرد .۲۳۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الأمالىـ به نقل از عطيّة بن عامر جُهَنى: از سلمان فارسى ، در حالى كه او را به غذا خوردن وا داشته بودند ، شنيدم كه گفت : مرا بس است! از پيامبر خدا شنيدم كه مى فرمود : «سيرترينِ مردم در دنيا ، گرسنه ترينِ آنان در آخرت هستند . اى سلمان ! دنيا زندان مؤمن و بهشت كافر است» .

.

۲۳۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :سَمِعَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله رَجُلاً يَتَجَشَّأُ ، فَقالَ :

يا عَبدَ اللّهِ قَصِّر مِن جُشائِكَ ، فَإِنَّ أطوَلَ النّاسِ جوعاً يَومَ القِيامَةِ ، أكثَرُهُم شِبَعاً فِي الدُّنيا ! ⁽¹⁾۴ / ۵جَوامِعُ مَضارِّ البِطنَةِ۲۳۸۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إيّاكُم وَالبِطنَةَ ؛ فَإِنَّها مَفسَدَةٌ لِلبَدَنِ ، ومَورَثَةٌ لِلسَّقَمِ ، ومَكسَلَةٌ لِلعِبادَةِ . ⁽²⁾۲۳۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إيّاكُم وَالبِطنَةَ ؛ فَإِنَّها مَقساةٌ لِلقَلبِ ، مَكسَلَةٌ عَنِ الصَّلاةِ ، مَفسَدَةٌ لِلجَسَدِ . ⁽³⁾۲۳۸۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ: مَن شَبِـعَ عوقِبَ فِي الحالِ ثَلاثَ عُقوباتٍ : يُلقَى الغِطاءُ عَلى قَلبِهِ ، وَالنُّعاسُ عَلى عَينِهِ ، وَالكَسَلُ عَلى بَدَنِهِ . ⁽⁴⁾.

۴ / ۵مجموعه اى از زيان هاى پُرخورى

۲۳۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، صداى آروغ مردى را شنيد . فرمود : «اى بنده خدا ! آروغت را كوتاه كن ؛ زيرا كسانى كه در روز قيامت ، بيشترين گرسنگى را مى كشند ، آنانى هستند كه در دنيا سيرترينِ مردم بوده اند» .۴ / ۵مجموعه اى از زيان هاى پُرخورى۲۳۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از شكم سيرى حذر كنيد ؛ چرا كه مايه : تباهى تن ، به بار آمدن بيمارى و سستى در عبادت است .۲۳۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :از شكم سيرى حذر كنيد ؛ چرا كه مايه : قساوت دل ، سستى در نماز و تباهى تن است .۲۳۸۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در حكمت هاى منسوب به ايشان: هر كه سير شود ، در همان دم ، سه كيفر (مجازات) مى بيند : بر قلب او پرده افكنده مى شود ، بر چشمش خواب آلودگى مى افتد و بر بدنش سستى چيره مى گردد .

.

۲۳۸۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لقمان عليه السلامـ لاِبنِهِ: يا بُنَيَّ ، إذَا امتلَأَتِ المَعِدَةُ نامَتِ الفِكرَةُ ، وخَرَسَتِ الحِكمَةُ ، وقَعَدَتِ الأَعضاءُ عَنِ العِبادَةِ . ⁽¹⁾۲۳۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعة :قالَ الصّادِقُ عليه السلام : كَثرَةُ النَّومِ يَتَوَلَّدُ مِن كَثرَةِ الشُّربِ ، وكَثرَةُ الشُّربِ مِن كَثرَةِ الشِّبَعِ ؛ وهُما يُثقِلانِ النَّفسَ عَنِ الطّاعَةِ ، ويُقسِيانِ القَلبَ عَنِ التَّفَكُّرِ وَالخُضوعِ . ⁽²⁾۲۳۸۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعة :قالَ الصّادِقُ عليه السلام : لَيسَ شَيءٌ أضَرَّ عَلى قَلبِ المُؤمِنِ مِن كَثرَةِ الأَكلِ ، وهِيَ مورِثَةٌ لِشَيئَينِ : قَسوَةِ القَلبِ ، وهَيَجانِ الشَّهوَةِ . ⁽³⁾۴ / ۶مَضارُّ الأَكلِ عَلَى الشِّبَعِ۲۳۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الأَكَلُ عَلَى الشِّبَعِ ؛ يورِثُ البَرَصَ . ⁽⁴⁾۲۳۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الدعوات :رُوِيَ : الدَّاءُ الدَّوِيُّ إدخالُ الطَّعامِ عَلَى الطَّعامِ . ⁽⁵⁾راجع: ج۲ ، ص ۹۸ (اجتناب الأكلِ على الشبع) .

.

۴ / ۶زيان هاى خوردن پس از سيرى

۲۳۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :لقمان عليه السلامـ خطاب به پسرش: پسرم ! اگر معده پُر شود ، انديشه خواب مى رود ، حكمتْ لال مى شود و اندام ها از عبادت فرو مى نشينند .۲۳۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعةـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام منسوب است ـ: بسيار خفتن ، از نوشيدن بسيار ، و بسيار نوشيدن ، از سيرى فراوان ، زاده مى شود و اين دو ، انسان را نسبت به فرمانبرى از خدا سنگين مى كنند و دل را سخت تر از آن مى كنند كه تفكّر و خضوع داشته باشد .۲۳۹۰.عنه صلى الله عليه و آله :مصباح الشريعةـ در حديثى كه به امام صادق عليه السلام منسوب است ـ: براى دل مؤمن ، هيچ چيزى زيانبارتر از پُرخورى نيست و آن ، دو چيز را پديد مى آورد : سنگ دلى و برانگيختگى شهوت .۴ / ۶زيان هاى خوردن پس از سيرى۲۳۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوردن پس از سيرى ، پيسى مى آورد .۲۳۹۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الدعوات :روايت شده كه وارد ساختن غذا به معده ، در حالى كه در آن غذايى ديگر وجود دارد ، درد بى درمان است .ر. ك : ج۲ ، ص۹۹ (پرهيز از خوردن پس از سيرى).

.

الفصل الخامس : آداب أكل الطّعام۵ / ۱غَسلُ اليَدَينِ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ۲۳۹۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ الوُضوءَ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ شِفاءٌ فِي الجَسَدِ ، ويُمنٌ فِي الرِّزقِ . ⁽¹⁾۲۳۹۵.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :الوُضوءُ قَبلَ الطَّعامِ يَنفِي الفَقرَ ، وبَعدَهُ يَنفِي الهَم ⁽²⁾، ويُصِحُّ البَصَرَ. ⁽³⁾۲۳۹۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الأمالي عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : مَن سَرَّهُ أن يَكثُرَ خَيرُ بَيتِهِ فَليَتَوَضَّأ عِندَ حُضورِ طَعامِهِ ، ومَن تَوَضَّأَ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ عاشَ في سَعَةٍ مِن رِزقِهِ، وعوفِيَ مِنَ البَلاءِ في جَسَدِهِ.

قالَ هِشامُ بنُ سالِمٍ : قالَ لِيَ الصّادِقُ عليه السلام : يا هِشامَ بنَ سالِمٍ ، الوُضوءُ هاهُنا غَسلُ اليَدِ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ . ⁽⁴⁾.

فصل پنجم : آداب غذا خوردن

۵ / ۱شستن دست ها پيش و پس از غذا

فصل پنجم: آداب غذا خوردن۵ / ۱شستن دست ها پيش و پس از غذا۲۳۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شستن [دست ها] ۱ پيش و پس از غذا ، شفايى براى تن و مايه بركت در روزى است .۲۳۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شستن [دست ها] پيش از غذا ، فقر را دور مى كند و شستن [ دست ها ] پس از غذا ، اندوه ⁽¹⁾را مى راند و چشم را سلامت مى دهد .۲۳۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الأمالىـ به نقل از هشام بن سالم ، از امام صادق عليه السلام ، از پدرانش عليهم السلام ـ: «پيامبر خدا فرمود : هر كس از اين خرسند مى شود كه خير و بركت

خانه اش بسيار باشد ، در هنگام آورده شدن غذا وضو بسازد ؛ و هر كس پيش و پس از غذا وضو بسازد ، در گشايشِ روزى بِزيَد و از هر بلايى در تن خويش ، بركنار باشد» .

هشام بن سالم گفت : امام صادق عليه السلام به من فرمود : «اى هشام بن سالم ! مقصود از وضو در اين جا ، شستن دست ها پيش و پس از غذاست» .

.

۲۳۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ألا لا يَلومَنَّ امرُؤٌ إلاّ نَفسَهُ ؛ يَبيتُ وفي يَدِهِ ريحُ غَمَرٍ . ⁽¹⁾۲۳۹۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا نامَ أحَدُكُم وفي يَدِهِ ريحُ غَمَرٍ ، فَلَم يَغسِل يَدَهُ فَأَصابَهُ شَيءٌ ، فَلا يَلومَنَّ إلاّ نَفسَهُ . ⁽²⁾۲۴۰۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أكَلَ أحَدُكُم طَعاماً ، فَليَغسِل يَدَهُ مِن وَضيرِ اللَّحمِ . ⁽³⁾۲۴۰۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ مِن هذَا اللَّحمِ شيَئاً ، فَليَغسِل يَدَهُ مِن ريحِ وَضَرِهِ ، لا يُؤذي مَن حِذاءَهُ . ⁽⁴⁾۲۴۰۲.عنه صلى الله عليه و آله :كنز العمّال عن ابن عبّاس :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله صَلّى ذاتَ يَومٍ فَوَجَدَ مِن رَجُلٍ ريحَ اللَّحمِ ، فَلَمَّا انصَرَفَ قالَ : ألا غَسَلتَ عَنكَ ريحَ اللَّحمِ؟ ⁽⁵⁾۲۴۰۳.عنه صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :إنَّهُ صلى الله عليه و آله أمَرَ بِغَسلِ الأَيدي بَعدَ الطَّعامِ مِنَ الغَمَرِ ، وقالَ : إنَّ الشَّيطانَ يَشُمُّهُ . ⁽⁶⁾.

۲۴۰۴.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه بخوابد و بر دستانش بوى گوشت مانده باشد ، جز خويش را نكوهش نكند .۲۲۲۸.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر كسى از شما در حالى خوابيد كه در دستانش بوى گوشت بود و آن را نشست و آن گاه عارضه اى به وى رسيد ، مباد جز خويش را نكوهش كند .۲۲۲۹.عنه صلى الله عليه و آله:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه كسى از شما غذايى مى خورد ، چربىِ گوشت را از دستان خويش بشويد .۲۲۳۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه كسى از شما غذايى مى خورد ، چربىِ گوشت را از دست خود بشويد تا كسانى را كه با آنان برخورد مى كند ، نيازارد .۲۲۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كنز العمّالـ به نقل از ابن عبّاس: روزى ، پيامبر صلى الله عليه و آله نماز مى گزارد . در آن هنگام ، از مردى بوى گوشت حس كرد . چون نماز را به پايان برد ، [به او ]فرمود : «چرا بوى گوشت را از خود نشسته اى؟» .۲۲۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :پيامبر خدا به شستن چربىِ دستان پس از غذا امر كرد و فرمود : «شيطان ، اين چربىِ باقى مانده را بو مى كشد» . .

۲۲۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِغسِلوا صِبيانَكُم مِنَ الغَمَرِ ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَشُمُّ الغَمَرَ فَيَفزَعُ الصَّبِيُّ في رُقادِهِ ، ويَتَأَذّى بِهَا الكاتِبانِ . ⁽¹⁾۲۲۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :غَسلُ اليَدَينِ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ زِيادَةٌ فِي العُمُرِ ، وإماطَةٌ لِلغَمَرِ عَنِ الثِّيابِ ، ويَجلُو البَصَرَ . ⁽²⁾۲۲۳۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :بَرَكَةُ الطَّعامِ الوُضوءُ قَبلَهُ وبَعدَهُ ، وَالشَّيطانُ مولَعٌ بِالغَمَرِ ، وإذا أوى أحَدُكُم إلى فِراشِهِ ، فَليَغسِل يَدَيهِ مِن ريحِ الغَمَرِ . ⁽³⁾۲۲۳۲.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :اِغسِلوا أيدِيَكُم قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ ؛ فَإِنَّهُ يَنفِي الفَقرَ ، و يَزيدُ فِي العُمُرِ . ⁽⁴⁾۲۲۳۳.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن سليمان الجعفري :قال أبُو الحَسَنِ عليه السلام : رُبَّما اُتِيَ بِالمائِدَةِ فَأَرادَ بَعضُ القَومِ أن يَغسِلَ يَدَهُ ، فَيَقولُ :

مَن كانَت يَدُهُ نَظيفَةً فَلا بَأسَ أن يَأكُلَ مِن غَيرِ أن يَغسِلَ يَدَهُ . ⁽⁵⁾.

۲۲۳۴.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چربىِ غذا را از [دستان] كودكانتان بشوييد ؛ چرا كه شيطان ، اين چربىِ باقى مانده را بو مى كشد و كودك در خواب از او مى ترسد و دو فرشته كاتب اعمال نيز آزار مى بينند .۲۲۳۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :شستن دست ها پيش و پس از غذا ، موجب فزون شدن عمر است و سبب زدودن چربى از جامه هاست و ديده را نيز جلا مى دهد . ⁽¹⁾۲۲۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بركت غذا ، وضو ساختن (شستن دست ها) پيش و پس از آن است . شيطان ، بسيار علاقه مند به چربىِ گوشت است . هرگاه كسى از شما به بستر مى رود ، بايد كه بوى چربىِ گوشت را از دستان خويش بشويد .۲۲۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :دست هايتان را پيش و پس از غذا بشوييد ؛ چرا كه فقر را مى برد و بر عمر مى افزايد . ⁽²⁾۲۲۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از سليمان جعفرى: امام كاظم عليه السلام فرمود : «شايد سفره اى بگسترند و در اين ميان ، يكى بخواهد دست خود را بشويد . مناسب است [ميزبان ، جهت آسودگى خاطر ميهمانان] بگويد : هر كس دستانش تميز است ، اشكال ندارد بدون شستن دستان ، غذا بخورد» . .

۵ / ۲وَضعُ البَقلِ عَلَى المائِدَةِ۲۲۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :زَيِّنوا مَوائِدَكُم بِالبَقلِ ؛ فَإِنَّها مَطرَدَةٌ لِلشَّياطينِ مَعَ التَّسمِيَةِ . ⁽¹⁾۲۲۳۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لِكُلِّ شَيءٍ حِليَةٌ ، وحِليَةٌ الخِوانِ البَقلُ . ⁽²⁾۲۲۳۸.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن حنان :كُنتُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَلَى المائِدَةِ ، فَمالَ عَلَى البَقلِ وَامتَنَعتُ أنَا مِنهُ لِعِلَّةٍ كانَت بي ، فَالتَفَتَ إلَيَّ فَقالَ :

يا حَنانُ ، أما عَلِمتَ أنَّ أميرَ المُؤمِنينَ عليه السلام لَم يُؤتَ بِطَبَقٍ إلاّ وعَلَيهِ بَقلٌ؟

قُلتُ : ولِمَ جُعِلتُ فِداكَ؟ !

فَقالَ : لِأَنَّ قُلوبَ المُؤمِنينَ خَضِرَةٌ ، وهِيَ تَحِنُّ إلى أشكالِها . ⁽³⁾۲۲۳۹.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن موفّق المديني عن أبيه عن جدّه :بَعَثَ إلَيَّ الماضِي عليه السلام يَوماً فَأَجلَسَني لِلغَداءِ ، فَلَمّا جاؤوا بِالمائِدَةِ لَم يَكُن عَلَيها بَقلٌ فَأَمسَكَ يَدَهُ ، ثُمَّ قالَ لِلغُلامِ :

أما عَلِمتَ أنّي لا آكُلُ عَلى مائِدَةٍ لَيسَ فيها خُضرَةٌ ، فَأتِني بِالخُضرَةِ .

قالَ : فَذَهَبَ الغُلامُ فَجاءَ بِالبَقلِ فَأَلقاهُ عَلَى المائِدَةِ ، فَمَدَّ يَدَهُ عليه السلام حينَئِذٍ وأكَلَ . ⁽⁴⁾.

۵ / ۲گذاردن سبزى در سفره

۵ / ۲گذاردن سبزى در سفره۲۲۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سفره هايتان را به سبزى آذين كنيد ؛ زيرا آن ، همراه با گفتن بسم اللّه ، شيطان را مى راند .۲۲۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر چيز را زيورى است و زيور سفره ، سبزى است .۲۲۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از حَنان: با امام صادق عليه السلام بر سر سفره اى نشسته بودم . ايشان دست به سوى سبزى دراز كرد ، در حالى كه من به دليل بيمارى اى كه داشتم ، از آن پرهيز نمودم .

امام عليه السلام به من رو كرد و فرمود : «اى حنان ! مگر نمى دانى نزد امير مؤمنان عليه السلام هيچ طبقي ⁽¹⁾و به همانند خويش ، ميل دارد» .۲۲۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از موفّق مدينى ، از پدرش ، از جدّش: روزى ، امام كاظم عليه السلام در پىِ من فرستاد و مرا براى غذا خوردن نزد خود نگه داشت . چون سفره آوردند ، در آن سبزى نبود . امام عليه السلام دست بداشت و سپس به غلام فرمود : «مگر نمى دانى كه من از سفره اى كه در آن سبزى نباشد ، نمى خورم؟ برايم سبزى بياور» .

آن غلام رفت و سبزى آورد و بر سفره نهاد . پس ، امام عليه السلام دست به سفره گشود و خورد .

.

۵ / ۳خَلعُ النِّعالِ۲۲۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِخلَعوا نِعالَكُم عِندَ الطَّعامِ ؛ فَإِنَّها سُنَّةٌ جَميلَةٌ . ⁽¹⁾۲۲۴۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا وُضِعَ الطَّعامُ فَاخلَعوا نِعالَكُم ؛ فَإِنَّهُ أروَحُ لِأَقدامِكُم . ⁽²⁾۲۲۴۵.الإمام الصّادق عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا قُرِّبَ لِأَحَدِكُم طَعامُهُ وفي رِجلَيهِ نَعلانِ ، فَليَنزَع نَعلَيهِ ؛ فَإِنَّهُ أروَحُ لِلقَدَمَينِ ، وهُوَ مِنَ السُّنَّةِ . ⁽³⁾۵ / ۴التَّسمِيَةُ۲۴۰۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُلُّ طَعامٍ لا يُذكَرُ اسمُ اللّهِ عَلَيهِ ، فَإِنَّما هُوَ داءٌ ولا بَرَكَةَ فيهِ . ⁽⁴⁾.

۵ / ۳درآوردن كفش ها

۵ / ۴بر زبان آوردن نام خدا

۵ / ۳درآوردن كفش ها۲۴۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به هنگام غذا ، كفش هايتان را درآوريد ؛ چرا كه اين ، رفتارى زيباست .۲۴۰۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون غذا نهاده مى شود ، كفش هاى خويش را درآوريد ؛ زيرا اين كار ، موجب آسايش بيشتر پاهايتان است . ⁽¹⁾۲۴۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون غذاى كسى را نزد وى آوردند و كفش به پا داشت ، كفش را از پاى درآورد ؛ چرا كه اين كار ، موجب آسايش بيشتر پاهاست و آن ، از سنّت [ پيامبر صلى الله عليه و آله ]است .۵ / ۴بر زبان آوردن نام خدا۲۴۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر غذايى كه بر آن نام خدا برده نشود ، درد است و هيچ بركتى در آن نيست .

.

۲۴۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلٍ: إذا أكَلتَ الطَّعامَ فَسَمِّ بِاسمِ الَّذي لا يَضُرُّ مَعَ اسمِهِ داءٌ ، وفيهِ شِفاءٌ مِن كُلِّ الأَسواءِ . ⁽¹⁾۲۴۰۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلامـ لاِبنِهِ الحَسَنِ عليه السلام: يا بُنَيَّ لا تَطعَمَنَّ لُقمَةً مِن حارٍّ ولا بارِدٍ ، ولا تَشرَبَنَّ شَربَةً ولا جُرعَةً إلاّ وأنتَ تَقولُ قَبلَ أن تَأكُلَهُ وقَبلَ أن تَشرَبَهُ .

«اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ في أكلي وشُربِيَ السَّلامَةَ مِن وَعكِهِ ، وَالقُّوَّةَ بِهِ عَلى طاعَتِكَ وذِكرِكَ وشُكرِكَ فيما بَقَّيتَهُ في بَدَني ، وأن تُشَجِّعَني بِقُوَّتِها عَلى عِبادَتِكَ ، وأن تُلهِمَني حُسنَ التَّحَرُّزِ مِن مَعصِيَتِكَ» .

فَإِنَّكَ إن فَعَلتَ ذلِكَ أمِنتَ وَعثَهُ وغائِلَتَهُ . ⁽²⁾۲۴۰۹.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام : ضَمِنتُ لِمَن يُسَمّي عَلى طَعامِهِ ألاّ يَشتَكِيَ مِنهُ .

فَقالَ لَهُ ابنُ الكَوّاءِ : يا أميرَ المُؤمِنينَ ، لَقَد أكَلتُ البارِحَةَ طَعاماً فَسَمَّيتُ عَلَيهِ وآذاني !

فَقالَ : لَعَلَّكَ أكَلتَ ألواناً فَسَمَّيتَ عَلى بَعضِها ولَم تُسَمِّ عَلى بَعضِها ، يا لُكَعُ . ⁽³⁾۲۴۱۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في وصيَّتِهِ لأبي ذرٍّ ـ ) عنه عن آبائه عليهم السلام :قالَ أميرُ المُؤمِنينَ عليه السلام : مَا اتَّخَمتُ قَطُّ .

فَقيلَ لَهُ : ولِمَ؟

قالَ : ما رَفَعتُ لُقمَةً إلى فَمي إلاّ ذَكَرتُ اسمَ اللّهِ عَلَيها . ⁽⁴⁾.

۲۴۱۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في وصيَّتِهِ لأبي ذَرٍّ ـ ) امام على عليه السلامـ در سفارش هاى خود به كُميل: به گاه غذا خوردن ، از آن كسى نام ببَر كه با وجود نام او ، ديگر هيچ دردى زيان نمى رساند و نامش ، شفاى همه بيمارى ها و ناتن درستى هاست .۲۴۱۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ خطاب به فرزند خويش امام حسن عليه السلام: فرزندم ! هيچ لقمه سرد و گرمى را مخور و هيچ جرعه كم و زيادى را منوش ، مگر آن كه پيش از خوردن و نوشيدن بگويى :

«خداوندا ! من در خوردن و نوشيدن خويش ، سلامت از درد و رنج آن و توان يابى با آن براى : انجام دادن طاعت ، ياد آوردن و سپاس گزارى تو ، تا زمانى كه اين خورده و نوشيده را در بدنم باقى مى گذارى ، مى خواهم و نيز [مى خواهم كه] با نيرويى كه از اين به من مى دهى ، مرا به پرستش خويش برانگيزى و نيكو پرهيز كردن از نافرمانى ات را به من الهام فرمايى» .

اگر اين كار را كردى ، از درد و رنج و از گزندهاى احتمالى آن ، در امان مى مانى .۲۴۱۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :امير مؤمنان عليه السلام فرمود : «براى كسى كه بر غذاى خود نام خدا ببرد ، ضمانت مى كنم كه از آن غذا ، به هيچ درد و رنجى گرفتار نمى شود» .

ابن كَوّاء ـ كه اين را شنيد ـ پرسيد : اى امير مؤمنان ! من ديروز غذايى خوردم و نام خدا را نيز به گاه خوردن آن بردم ؛ امّا آن مرا آزار داد !

فرمود : «اى نادان ! شايد كه چند گونه غذا خورده اى ، و بر برخى گونه ها نام خدا برده و بر برخى ديگر نام خدا نبرده اى» .۲۴۱۴.بحار الأنوار :امام صادق عليه السلامـ به نقل از پدرانش عليهم السلام: امير مؤمنان عليه السلام فرمود : «هيچ گاه به بدگوارى ، مبتلا نشده ام» .

پرسيدند : چرا؟

فرمود : «[ زيرا ] هيچ لقمه اى به سوى دهان نبرده ام ، مگر اين كه نام خدا را بر آن ، ياد كرده ام» . .

۲۴۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن مِسمَع بن عبد الملك :قُلتُ لِأبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام : إنّي أتَّخِمُ .

فَقالَ : أتُسَمِّي؟

قُلتُ : إنّي قَد سَمَّيتُ !

فَقالَ : لَعَلَّكَ تَأكُلُ ألواناً؟

فَقُلتُ : نَعَم .

قالَ : تُسَمّي عَلى كُلِّ لَونٍ؟

قُلتُ : لا .

قالَ : فَمِن ثَمَّ تَتَّخِمُ . ⁽¹⁾۲۴۰۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن مِسمَع:شَكَوتُ ما ألقى مِن أذَى الطَّعامِ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلامإذا أكَلتُهُ.

فَقالَ : لَم تُسَمِّ؟

فَقُلتُ : إنّي لاَُسَمّي وإنَّهُ لَيَضُرُّني !

فَقالَ لي : إذا قَطَعتَ التَّسمِيَةَ بِالكَلامِ ، ثُمَّ عُدتَ إلَى الطَّعامِ تُسَمّي؟

قُلتُ : لا .

قالَ : فَمِن هاهُنا يَضُرُّكَ ، أما لَو أنَّكَ إذا عُدتَ إلَى الطَّعامِ سَمَّيتَ ما ضَرَّكَ . ⁽²⁾۲۴۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در سفارش به ابو ذر ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :مَن أرادَ ألاّ يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ ، فَإِذا أَكَلَ فَليَقُل : بِاسمِ اللّهِ وبِاللّهِ . ⁽³⁾.

۲۴۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در سفارش به ابو ذر ـ ) المحاسنـ به نقل از مِسمَع بن عبد الملك: به امام صادق عليه السلام گفتم : من گاه ، احساس بدگوارى مى كنم .

فرمود : «آيا نام خدا مى برى؟» .

گفتم : بسم اللّه هم گفته ام !

فرمود : «شايد غذاهاى گوناگون مى خورى؟» .

گفتم : آرى .

فرمود : «براى هر گونه ، بسم اللّه مى گويى؟» .

گفتم : نه .

فرمود : «از همين جاست كه به بدگوارى ، گرفتار مى شوى» .۲۴۱۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از مِسمَع: نزد امام صادق عليه السلام ، از اين كه پس از خوردن غذا از آن آزار مى بينم ، اظهار ناراحتى كردم .

فرمود : «بسم اللّه نمى گويى؟».

گفتم : بسم اللّه هم مى گويم ؛ امّا غذا مرا آزار مى دهد!

فرمود : «آيا هنگامى كه با سخن گفتن ، رشته آن بسم اللّهِ پيشين را مى گسلى و سپس ديگر بار به غذا ادامه مى دهى ، دوباره نام خدا را مى برى؟» .

گفتم : نه .

فرمود : «از همين جاست كه غذا به تو زيان مى رساند . زنهار كه اگر به گاهِ ادامه دادن به غذا ، [ديگر بار] نام خدا را مى بردى ، غذا تو را زيان نمى رسانْد» .۲۴۱۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس كه مى خواهد غذايى او را آزار ندهد ، تا گرسنه نشده ، چيزى نخورَد و آن گاه هم كه خواست بخورد ، بگويد : «بسم اللّه و باللّه » .بيانچنان كه در حديث اخير اشاره شد ، مقصود از احاديثى كه مى گويند «گفتن نام خدا در آغاز غذا خوردن ، انسان را از زيان آن غذا حفظ مى كند» ، آن است كه ياد خدا ، در كنار مراعات آداب بهداشتى مربوط به غذا خوردن ، استمداد از درگاه اوست تا انسان را از آثار بد احتمالىِ غذا مصون بدارد .

.

۵ / ۵الأَكلُ بِاليَمينِ۲۴۱۸.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ ممّا أوصى بهِ عليّاً عليه السلام ـ ) مسند ابن حنبل عن عائشة :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُفرِ غُ يَمينَهُ لِمَطعَمِهِ ولِحاجَتِهِ ، ويُفرِغُ شِمالَهُ لِلاِستِنجاءِ ولِما هُناكَ . ⁽¹⁾۲۴۱۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المعجم الكبير عن عمر بن أبي سَلَمة :كُنتُ غُلاماً في حِجرِ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وكانَت يَدي تَطيشُ فِي الصَّحفَةِ .

فَقالَ لي رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : يا غُلامُ ، سَمِّ اللّهَ ، وكُل بِيَمينِكَ ، وكُل مِمّا يَليكَ .

فَما زَالت تِلكَ طِعمَتي بَعدُ . ⁽²⁾۵ / ۶اِفتِتاحُ الطَّعامِ بِالمِلحِ وَاختِتامُهُ بِهِ أو بِالخَلِّ۲۴۱۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَنِ افتَتَحَ طَعامَهُ بِالمِلحِ وخَتَمَ بِهِ ، عوفِيَ مِنِ اثنَينِ وسَبعينَ داءً ، مِنهَا الجُذامُ وَالبَرَصُ . ⁽³⁾.

۵ / ۵خوردن با دست راست

۵ / ۶آغاز كردن غذا با نمك و به پايان بردن آن با نمك يا سركه

بنا بر اين ، كسى نمى تواند به استناد اين احاديث ، بسم اللّه بگويد و سپس هر غذايى كه هوس كرد و به هر مقدارى كه خواست ، بخورد و انتظار هيچ زيانى نيز از آن نداشته باشد ؛ بلكه ذكر نام خدا در آغاز غذا خوردن ـ اگر اين ياد كردن ، راستين و حقيقى باشد ـ انسان را به مراعات بيشتر آداب شرعى و بهداشتى غذا خوردن ، برمى انگيزد .

۵ / ۵خوردن با دست راست۲۴۲۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبلـ به نقل از عايشه: پيامبر خدا دست راست را به خوردن و برآوردن نيازهاى ديگر خويش اختصاص داده و دست چپ را به زدودن آلودگى از مَقعَد و آنچه در آن ناحيه است ، وا گذارده بود .۲۴۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المعجم الكبيرـ به نقل از عمر بن ابى سَلَمه: به روزگار كودكى خويش ، در دامن پيامبر خدا بودم و دستانم در سينى غذا مى لغزيد . پيامبر خدا به من فرمود : «اى نوباوه ! بسم اللّه بگو ، با دست راست بخور و از آنچه پيش خودت هست ، بخور» .

از آن پس ، شيوه خوردن من همواره همين بود .۵ / ۶آغاز كردن غذا با نمك و به پايان بردن آن با نمك يا سركه۲۴۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس غذاى خود را با نمك آغاز كند و با نمك به پايان ببرد ، از هفتاد و دو درد ـ كه جذام و بَرَص(پيسى) از آن جمله است ـ در امان مى ماند .

.

۲۴۲۴.الدرّ المنثور عن ابنِ الأدرعِ:الإمام عليّ عليه السلام :اِبدَؤوا بِالمِلحِ في أوَّلِ طَعامِكُم ؛ فَلَو يَعلَمُ النّاسُ ما فِي المِلحِ لاَختاروهُ عَلَى التِّرياقِ المُجَرَّبِ .

مَنِ ابتَدَأَ طَعامَهُ بِالمِلحِ ذَهَبَ عَنهُ سَبعونَ داءً وما لا يَعلَمُهُ إلاَّ اللّهُ عز و جل . ⁽¹⁾۲۴۲۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :أوحَى اللّهُ عز و جل إلى موسَى بنِ عِمرانَ عليه السلام : أن مُر قَومَكَ يَفتَتِحوا بِالمِلحِ ويَختَتِموا بِهِ ، وإلاّ فَلا يَلوموا إلاّ أنفُسَهُم . ⁽²⁾۲۴۲۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ بَني إسرائيلَ كانوا يَستَفتِحونَ بِالخَلِّ ويَختِمونَ بِهِ ، ونَحنُ نَستَفتِحُ بِالمِلحِ ونَختِمُ بِالخَلِّ . ⁽³⁾۲۴۲۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :لا يُخصِبُ خِوانٌ لا مِلحَ عَلَيها ، وأصَحُّ لِلبَدَنِ أن يُبدَأَ بِهِ في أوَّلِ الطَّعامِ . ⁽⁴⁾راجع: ج۱ ، ص ۴۸۰ (صحّة الجلد / افتتاح الطعام بالملح).

.

۲۴۲۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :غذاى خود را با نمك آغاز كنيد . اگر مردم آنچه را در نمك هست مى دانستند ، آن را بر ترياقِ ⁽¹⁾تجربه شده برمى گزيدند .

هر كس غذاى خود را با نمك آغاز كند ، هفتاد درد و نيز ديگر دردهايى كه فقط خداوند از آنها آگاه است ، از او مى رود .۲۴۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :خداوند به موسى بن عمران عليه السلام وحى كرد كه : «به طايفه ات بفرماى كه [غذاى خود را] با نمك آغاز كنند و با نمك به پايان ببرند ، و گرنه جز خويش را نكوهش نكنند» .۲۴۲۴.الدرّ المنثور ( ـ به نقل از ابن ادرع ـ ) امام صادق عليه السلام :بنى اسرائيل ، [غذا را] با سركه آغاز مى كردند و با آن نيز به پايان مى بردند ؛ ولى ما با نمك آغاز مى كنيم و با سركه به پايان مى بريم .۲۴۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :سفره اى كه در آن نمك نباشد ، بى بركت است . آغاز كردن غذا با نمك ، براى تن درستى ، بهتر است .ر. ك : ص ۴۸۳ (سلامت پوست / آغاز كردن غذا با نمك).

.

۵ / ۷الأَكلُ بَعدَ الجوعِ وَالشَّهِيَّةِ۲۴۲۹.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعُثمانَ بنِ مَظعـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كَبُرَ مَقتاً عِندَ اللّهِ الأَكلُ مِن غَيرِ جوعٍ ، وَالنّومُ مِن غَيرِ سَهَرٍ . ⁽¹⁾۲۴۳۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا قالَ لَهُ عُثمانُ بنُ مَظعونٍ : إئذَنْ لَ ) عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثَةٌ يَستَوجِبونَ المَقتَ مِنَ اللّهِ تَعالى : الآكِلُ مِن غَيرِ جوعٍ ، وَالنّومُ مِن غَيرِ سَهَرٍ ، وَالضِّحكُ مِن غَيرِ عَجَبٍ . ⁽²⁾۲۴۳۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا قالَ لَهُ عُثمانُ بنُ مَظعونٍ ) الإمام عليّ عليه السلام: مَن أرادَ ألاّ يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل حَتّى يَجوعَ وتَنقى مَعِدَتُهُ . ⁽³⁾۲۴۳۲.الإمام عليّ عليه السلام عن رسول اللّه صلى الله علالإمام الصادق عليه السلامـ مِن وَصِيَّتِهِ لِعُنوانَ البَصرِيِّ: اُوصيكَ بِتِسعَةِ أشياءَ ؛ فَإِنَّها وَصِيَّتي لِمُريدِي الطَّريقِ إلَى اللّهِ تَعالى ، وَاللّهَ أسأَلُ أن يُوَفِّقَكَ لاِستِعمالِهِ . ثَلاثَةٌ مِنها في رِياضَةِ النَّفسِ . . .

أمَّا اللَّواتي فِي الرِّياضَةِ : فَإِيّاكَ أن تَأكُلَ ما لا تَشتَهيهِ ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الحَماقَةَ وَالبَلَهَ ، ولا تَأكُل إلاّ عِندَ الجوعِ ، وإذا أكَلتَ فَكُل حَلالاً وسَمِّ اللّهَ . ⁽⁴⁾۲۴۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به عثمان بن مظعون ـ ) عيسى عليه السلامـ في مَواعِظِهِ: يا بَني إسرائيلَ ، لا تَأكُلوا حَتّى تَجوعوا ، وإذا جُعتُم فَكُلوا ولا تَشبَعوا ؛ فَإِنَّكُم إذا شَبِعتُم غَلُظَت رِقابُكُم ، وسَمِنَت جُنُوبُكُم ، ونَسيتُم رَبَّكُم . ⁽⁵⁾راجع: ج۱ ، ص ۸۸ (ما يغنى عن الطبيب) .

.

۵ / ۷خوردن غذا به هنگام گرسنگى و اشتها

۵ / ۷خوردن غذا به هنگام گرسنگى و اشتها۲۴۳۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوردن بدون گرسنگى و خوابيدن بدون بيدارى كشيدن [و احساس نياز به خواب] ، نزد خداوند ، گناهى سهمگين است .۲۴۳۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه چيز ، موجب خشم خداوند متعال است : خوردن بدون احساس گرسنگى ، خفتن بدون بيدارى كشيدن [و احساس نياز به خواب] ، و خنديدن بدون شگفتى .۲۴۳۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس كه مى خواهد هيچ غذايى به او زيان نرساند ، تنها هنگامى غذا بخورد كه گرسنه شده و معده او [از خوراك پيشين ، ]پاك شده باشد .۲۴۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در سفارش هايى به عنوان بَصْرى: تو را به نُه چيز سفارش مى كنم و اين ، سفارش من به همه كسانى است كه جوياى راهى به سوى خداوند متعال هستند ، و از خداوند مى خواهم كه تو را در به كار بستن اين سفارش ها توفيق دهد . سه تا از اين توصيه ها در تربيت نفْس است ... .

امّا آنها كه در تربيت نفْس است : از اين حذر كن كه آنچه را اشتها ندارى ، بخورى ؛ چرا كه اين كار ، كودنى و نابخردى مى آورد . جز به گاهِ گرسنگى مخور ، و چون خواستى بخورى ، حلال بخور و نام خدا را بر زبان بياور .۲۴۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عيسى عليه السلامـ در اندرزهايش: اى زادگان اسرائيل ! مخوريد ، تا آن هنگام كه گرسنه شويد . چون گرسنه شديد ، بخوريد ، ولى سير نخوريد ؛ چرا كه اگر سير شويد ، گردن هايتان ستبر مى شود ، پهلوهايتان چاق مى گردد و پروردگارتان را از ياد مى بريد .ر. ك : ج۱ ، ص۸۹ (آنچه انسان را از پزشك ، بى نياز مى كند) .

.

۵ / ۸البَدءُ بِأَخَفِّ الأَغذِيَةِ۲۴۳۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :اِبدَأ في أوَّلِ طَعامِكَ بِأَخَفِّ الأَغذِيَةِ الَّتي يَغْتَذِي ⁽¹⁾بَدَنَكَ ، بِقَدرِ عادَتِكَ وبِحَسَبِ وَطَنِكَ ⁽²⁾ونَشاطِكَ وزَمانِكَ . ⁽³⁾۵ / ۹أكلُ الطَّعامِ السُّخنِ قَبلَ أن يَبرُدَ۲۴۴۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :السُّخونُ بَرَكَةٌ . ⁽⁴⁾۲۴۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسن عن مُرازِم :بَعَثَ إلَينا أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام بِطَعامٍ سُخنٍ ، فَقالَ : كُلوا قَبلَ أن يَبرُدَ ؛ فَإِنَّهُ أطيَبُ . ⁽⁵⁾۵ / ۱۰تَصغيرُ اللُّقمَةِ وتَجويدُ المَضغِ۲۴۴۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ مِن دُعائهِ ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في بَيانِ آدابِ الأَكلِ: وأمَّا الأَدَبُ فَتَصغيرُ اللُّقمَةِ وَالمَضغُ الشَّديدُ . ⁽⁶⁾.

۵ / ۸آغاز كردن با سبُك ترين غذا

۵ / ۹خوردن غذاى گرم ، پيش از سرد شدن

۵ / ۱۰برداشتن لقمه هاى كوچك و جويدن كامل غذا

۵ / ۸آغاز كردن با سبُك ترين غذا۲۴۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :غذاى خود را با سبُك ترين غذايى كه بدنت را به اندازه عادتت و بر حسب اقامتگاه و فعاليّت ها و زمانه ات تغذيه مى كند ، آغاز كن .۵ / ۹خوردن غذاى گرم ، پيش از سرد شدن۲۴۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گرمى [غذا] ، بركت دارد .۲۴۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از مُرازِم: امام صادق عليه السلام براى ما غذايى گرم فرستاد و فرمود : «پيش از آن كه سرد شود ، بخوريد ؛ چرا كه اين ، خوش تر است» .۵ / ۱۰برداشتن لقمه هاى كوچك و جويدن كامل غذا۲۴۴۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در بيان آداب غذا خوردن: امّا آداب آن ، كوچك كردن لقمه و جويدن كامل است .

.

۲۴۴۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الحسن عليه السلام :فِي المائِدَةِ اثنَتا عَشَرَةَ خَصلَةً يَجِبُ عَلى كُلِّ مُسلِمٍ أن يَعرِفَها : أربَعٌ مِنها فَرضٌ ، وأربَعٌ سُنَّةٌ ، وأربَعٌ تَأديبٌ . . . أمَّا التَّأديبُ : فَالأَكلُ مِمّا يَليكَ ، وتَصغيرُ اللُّقمَةِ ، وتَجويدُ المَضغِ ، وقِلَّةُ النَّظَرِ في وُجوهِ النّاسِ . ⁽¹⁾راجع: ص ۸۸ (ما يغني عن الطبيب) . العنوان الآتي ، ح ۱۳۲۹ .

۵ / ۱۱الإِمساكُ قَبلَ الشِّبَعِ۲۴۵۱.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُل وأنتَ تَشتَهي ، وأمسِك وأنتَ تَشتَهي . ⁽²⁾۲۴۵۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن أرادَ ألاّ يَضُرَّهُ طَعامٌ فَلا يَأكُل ، حَتّى يَجوعَ وتَنقى مَعِدَتُهُ ، فَإِذا أكَلَ فَليُسَمِّ اللّهَ وَليُجِدِ ⁽³⁾المَضغَ وَليَكُفَّ عَنِ الطَّعامِ وهُوَ يَشتَهيهِ ، ويَحتاجُ إلَيهِ. ⁽⁴⁾۲۴۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در دعا ـ ) عنه عليه السلامـ في وَصِيَّتِهِ لِكُمَيلِ بنِ زِيادٍ: يا كُمَيلُ ، لا توقِرَنَّ مَعِدَتَكَ طَعاماً ودَع فيها لِلماءِ مَوضِعاً ولِلرّيحِ مَجالاً ، ولا تَرفَع يَدَكَ مِنَ الطَّعامِ إلاّ وأنتَ تَشتَهيهِ ، فَإِن فَعَلتَ ذلِكَ فَأَنتَ تَستَمرِئُهُ ؛ فَإِنَّ صِحَّةَ الجِسمِ مِن قِلَّةِ الطَّعامِ وقِلَّةِ الماءِ . ⁽⁵⁾.

۵ / ۱۱دست كشيدن از غذا پيش از سيرى

۲۴۴۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام حسن عليه السلام :درباره سفره ، دوازده نكته است و بر هر مسلمانى لازم است كه آنها را بداند . از آنها ، چهار چيز ، واجب ، چهار چيزْ مستحب ، و چهار چيز ، جزو آداب است . امّا آنچه از آداب است ، عبارت است از : خوردن از آنچه پيش خود تو است ؛ كوچك كردن لقمه ؛ خوب جويدن ؛ و كمتر نگريستن به چهره مردم .ر. ك : ص۸۹ (آنچه انسان را از پزشك ، بى نياز مى كند) ، ح ۱۳۲۹ .

۵ / ۱۱دست كشيدن از غذا پيش از سيرى۲۴۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :زمانى بخور كه ميل به خوردن دارى و در حالى خوردن را وا گذار كه هنوز اشتهايت هست .۲۴۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كس مى خواهد هيچ غذايى به او زيان نرساند ، تنها هنگامى غذا بخورد كه گرسنه شده و معده او [از خوراك پيشين ، ]پاك شده باشد . پس چون خواست بخورد ، نام خدا را بر زبان آورَد ، خوب غذا را بجَوَد و در حالى از غذا خوردن دست بكشد كه هنوز ميل به خوردن دارد و به آن ، احساس نياز مى كند .۲۴۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در سفارش به كميل بن زياد: اى كميل! مبادا خوراكى ، معده ات را سنگين كند . در آن ، جايى براى آب و جايى براى هوا وا گذار و هنگامى كه هنوز ميل به خوردن دارى ، از غذا خوردن دست بكش ، كه اگر چنين كنى ، غذا را گوارا خواهى يافت ؛ چرا كه تن درستى ، از كم خوردن و كم آشاميدن است .

.

۲۴۵۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ فِي الحَرَورِيَّةِ {-۱-} ) الإمام الرضا عليه السلام :مَن أخَذَ الطَّعامَ زِيادَةً لَم يُفِدهُ ، ومَن أخَذَ بِقَدَرٍ لا زِيادَةٍ عَلَيهِ ولا نَقصٍ غَذّاهُ ونَفَعَهُ ، وكَذلِكَ الماءُ . فَسَبيلُكَ أن تَأخُذَ مِنَ الطَّعامِ مِن كُلِّ صِنفٍ مِنهُ في إبّانِهِ ⁽¹⁾، وَارفَع يَدَكَ مِنَ الطَّعامِ وبِكَ إلَيهِ بَعضُ القَرَمِ ؛ فَإِنَّهُ أصَحُّ لِبَدَنِكَ ، وأذكى لِعَقلِكَ ، وأخَفُّ عَلى نَفسِكَ إن شاءَ اللّهُ . ⁽²⁾راجع: ج۱ ، ص ۸۸ (ما يغني عن الطبيب) . ج۲ ، ص ۸۴ ، ح ۱۳۲۲ .

۵ / ۱۲مَسحُ الوَجهِ وَالدُّعاءُ بَعدَ غَسلِ الأَيدي۲۴۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ( ـ دربـاره حَـروريّه {-۱-} ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا غَسَلتَ يَدَكَ بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح وَجهَكَ وعَينَيكَ قَبلَ أن تَمسَحَ بِالمِنديلِ ، وتَقولُ :

«اللّهُمَّ إنّي أسأَلُكَ الزّينَةَ وَالمَحَبَّةَ ، وأعوذُ بِكَ مِنَ المَقتِ وَالبِغضَةِ» . ⁽³⁾۲۴۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا فَرَغَ مِن غَسلِ اليَدِ بَعدَ الطَّعامِ مَسَحَ بِفَضلِ الماءِ الَّذي في يَدِهِ وَجهَهُ ، ثُمَّ يَقولُ :

«الحَمدُ للّهِِ الَّذي هَدانا وأطعَمَنا وسَقانا ، وكُلَّ بَلاءٍ صالحٍ أولانا» . ⁽⁴⁾.

۵ / ۱۲دست كشيدن بر چهره و دعا كردن پس از شستن دستان

۲۴۵۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :هر كس غذاى افزون از اندازه بخورد ، اين غذا او را سودى نمى رساند ، و هر كس به اندازه (نه بيشتر و نه كمتر) بردارد ، اين غذا او را تغذيه مى كند و سود مى رساند . آب نيز چنين است . روش پسنديده براى تو ، آن است كه از هر يك از انواع غذا ، در فصل ويژه آن ، بهره بگيرى .

در حالى كه هنوز مقدارى ميل دارى ، از غذا دست بكش ؛ چرا كه اين كار ، به خواست خداوند ، براى بدنْ سلامت آورتر ، براى عقلْ ذكاوت بخش تر ، و براى خودِ انسانْ مايه سبكىِ افزون تر است .ر. ك : ج۱ ، ص۸۹ (آنچه انسان را از پزشك ، بى نياز مى كند) . ج۲ ، ص۸۵ ، ح۱۳۲۲ .

۵ / ۱۲دست كشيدن بر چهره و دعا كردن پس از شستن دستان۲۴۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون پس از غذا خوردن ، دست خويش را شستى ، پيش از اين كه آن را با دستمال ، خشك كنى ، بر صورت و چشمانت نيز دست بكش و بگو :

«خداوندا ! من از تو آراستگى و دوستى مسئلت دارم و از دشمنى و كينه ورزى ، به تو پناه مى جويم» .۲۴۵۸.امام كاظم عليه السلام :مكارم الأخلاق :پيامبر خدا ، چون پس از غذا ، شستن دست را به پايان مى برد ، با باقى مانده آبى كه بر دستانش بود ، بر صورت خويش دست مى كشيد و سپس مى گفت :

«ستايش ، خدايى را كه ما را راه نمود و خوردنى و نوشيدنى داد و به ما هر نعمت نيكويى عنايت كرد» .

.

۲۴۵۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن المفضَّل :دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَشَكَوتُ إلَيهِ الرَّمَدَ ، فَقالَ لي :

أوَ تُريدُ الطَّريفَ؟ ثُمَّ قالَ لي : إذا غَسَلتَ يَدَكَ بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح حاجِبَيكَ ، وقُل ثَلاثَ مَرّاتٍ :

«الحَمدُ للّهِِ المُحسِنِ المُجمِل المُنعِمِ المُفضِلِ» .

قالَ : فَفَعَلتُ ذلِكَ ، فَما رَمِدَت عَيني بَعدَ ذلِكَ ، وَالحَمدُ للّهِِ رَبِّ العالَمينَ . ⁽¹⁾۲۴۶۰.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَسحُ الوَجهِ بَعدَ الوُضوءِ ، يَذهَبُ بِالكَلَفِ ، ويَزيدُ فِي الرِّزقِ . ⁽²⁾۲۴۶۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إذا تَوَضَّأتَ بَعدَ الطَّعامِ فَامسَح عَينَيكَ بِفَضلِ ما في يَدَيكَ ، فَإِنَّهُ أمانٌ مِنَ الرَّمَدِ . ⁽³⁾۲۴۶۲.عنه صلى الله عليه و آله :كشف الغُمَّة عن جَميل بن دَرّاج :كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَدَخَلَ عَلَيهِ بُكَيرُ بنُ أعيَنَ وهُوَ أرمَدُ .

فَقالَ لَهُ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام : الظَّريفُ يَرمَدُ؟ !

فَقالَ : وكَيفَ يَصنَعُ؟

قالَ : إذا غَسَلَ يَدَهُ مِنَ الغَمَرِ مَسَحَها عَلى عَينَيهِ .

قالَ : فَفَعَلتُ ذلِكَ فَلَم أرمَد . ⁽⁴⁾.

۲۴۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :الكافى- به نقل از مفضّل -: بر امام صادق عليه السلام وارد شدم و نزد او از چشم درد ، اظهار ناراحتى كردم . به من فرمود : «آيا نكته اى تازه مى خواهى؟» .

سپس به من فرمود : «چون پس از غذا خوردن ، دست خويش را شستى ، بر ابروهايت دست بكش و سه بار بگو : «سپاس ، خداوندِ نيكوكارِ زيباكردارِ بهره رسانِ فضيلت بخش را» .

من اين كار را انجام دادم و از آن پس ، چشمانم درد نگرفت . سپاس ، خداوند جهانيان راست .۲۴۶۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :دست كشيدن بر چهره پس از وضو ، كنجدك (كَك مَك) را از ميان مى برد و روزى را افزون مى كند .۲۴۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :چون پس از غذا دستانت را شستى ، با باقى مانده آب ، دستى بر چشمان خود بكش ؛ چرا كه مايه ايمنى از چشم درد است .۲۴۶۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كشف الغُمَّة- به نقل از جميل بن دَرّاج -: نزد امام صادق عليه السلام بودم . بُكَير بن اعيَن ، در حالى كه چشم درد داشت ، وارد شد . امام عليه السلام به او گفت : «انسان زيرك هم چشم درد مى كشد؟!» .

[كسى] پرسيد : چه كند؟

فرمود : «هنگامى كه چربى را از دستان خود شست ، دستى بر چشمانش بكشد» .

من اين كار را انجام دادم و چشم درد نديدم . .

۵ / ۱۳الاِستِلقاءُ عَلَى القَفا بَعدَ الطَّعامِ۲۴۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :الاِستِلقاءُ بَعدَ الشِّبَعِ : يُسمِنُ البَدَنَ ، ويُمرِئُ الطَّعامَ ، ويَسُلُّ الدّاءَ . ⁽¹⁾۲۴۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :إذا أكَلتَ شَيئاً فَاستَلقِ عَلى قَفاكَ ، وضَع رِجلَكَ اليُمنى عَلَى اليُسرى . ⁽²⁾۲۴۶۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولهِ تعالى : {Q} «اهْدِنا الصِّراطَ المُسْت ) المحاسن عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عمّن ذكره :رَأَيتُ أبَا الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام إذا تَغَدَّى استَلقى عَلى قَفاهُ ، وألقى رِجلَهُ اليُمنى عَلَى اليُسرى . ⁽³⁾۵ / ۱۴الاِجتِنابُ عَنِ الإِسرافِالكتاب :« وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ » . ⁽⁴⁾

الحديث :۲۴۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ مِنَ السَّرَفِ أن تَأكُلَ كُلَّ مَا اشتَهَيتَ . ⁽⁵⁾.

۵ / ۱۳به پشتْ دراز كشيدن پس از غذا

۵ / ۱۴پرهيز از زياده روى

۵ / ۱۳به پشتْ دراز كشيدن پس از غذا۲۴۷۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :دراز كشيدن پس از غذا ، بدن را چاق مى كند ، غذا را هضم مى نمايد و درد را [از درون انسان ، ]بيرون مى كشد .۲۴۷۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :هرگاه چيزى خوردى ، به پشتْ دراز بكش و پاى راست خود را روى پاى چپ بگذار .۲۴۷۲.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ، از راوى ديگر: امام رضا عليه السلام را ديدم كه چون غذا مى خورد ، به پشتْ دراز مى كشيد و پاى راست خود را روى پاى چپ مى انداخت .۵ / ۱۴پرهيز از زياده روىقرآن كريم(بخوريد و بياشاميد ؛ ولى زياده روى نكنيد) .

حديث۲۴۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :يكى از انواع زياده روى ، اين است كه هر آنچه را دوست دارى ، بخورى .

.

۲۴۷۴.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ وسُئِلَ فَقيلَ : إنَّ فِي القُرآنِ كُلَّ عِلمٍ إلاَّ الطِّبَّ؟: أما إنَّ فِي القُرآنِ لاَيَةً تَجمَعُ الطِّبَّ كُلَّهُ : « وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ » . ⁽¹⁾۵ / ۱۵اجتنابُ النَّفخِ في الطَّعامِ وَالشَّرابِ۲۴۷۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في مَناهِي النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله: نَهى أن يُنفَخَ في طَعامٍ أو شَرابٍ . ⁽²⁾۲۴۷۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لا يَنفُخُ الرَّجُلُ في مَوضِعِ سُجودِهِ ، ولا يَنفُخُ في طَعامِهِ ولا في شَرابِهِ . ⁽³⁾۵ / ۱۶اجتنابُ الأَكلِ بِالشِّمالِ۲۴۸۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :صحيح مسلم عن جابر بن عبد اللّه السُّلَمِيّ :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَهى أن يَأكُلَ الرَّجُلَ بِشِمالِهِ . ⁽⁴⁾۲۴۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الأَكلُ بِالشِّمالِ مِنَ الجَفا . ⁽⁵⁾۲۴۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن سَماعَة عن الإمام الصادق عليه السلام ، قال :سَأَلتُهُ عَنِ الرَّجُلِ يَأكُلُ بِشِمالِهِ أو يَشرَبُ بِها .

فَقالَ : لا يَأكُل بِشِمالِهِ ، ولا يَشرَب بِشِمالِهِ ، ولا يَتَناوَل بِها شَيئاً . ⁽⁶⁾.

۵ / ۱۵پرهيز از دميدن در غذا

۵ / ۱۶پرهيز از خوردن با دست چپ

۲۴۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در پاسخ اين پرسش كه : «آيا در قرآن ، همه دانش ها بجز دانش طب هست؟» ـ: زنهار ! در قرآن ، آيه اى هست كه همه طب را يكجا در خود گرد آورده است : (بخوريد و بياشاميد ؛ ولى زياده روى نكنيد) . ۵ / ۱۵پرهيز از دميدن در غذا۲۴۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ درباره آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله نهى فرموده است: از اين نهى كرده كه در غذا يا نوشيدنى بدمند .۲۴۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :نبايد كسى بر محلّ سجده خود و نه در غذاى خود و نه در آنچه مى نوشد ، بدمد .۵ / ۱۶پرهيز از خوردن با دست چپ۲۴۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :صحيح مسلمـ به نقل از جابر بن عبد اللّه سُلَمى: پيامبر خدا ، از اين كه كسى با دست چپْ چيزى بخورد ، نهى فرمود .۲۴۸۳.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوردن با دست چپ ، از نافرهيختگى است .۲۴۸۴.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از سَماعه ، در گفتگو با امام صادق عليه السلام: از ايشان درباره اين كه كسى با دست چپ بخورد يا بياشامد ، پرسيدم .

فرمود : «مباد كسى با دست چپ بخورد يا بياشامد و يا با آن چيزى را بردارد» .

.

۲۴۸۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ بِشِمالِهِ أكَلَ مَعَهُ الشَّيطانُ ، ومَن شَرِبَ بِشِمالِهِ ، شَرِبَ مَعَهُ الشَّيطانُ . ⁽¹⁾۲۴۸۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لا تَأكُلوا بِالشِّمالِ ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَأكُلُ بِالشِّمالِ . ⁽²⁾۵ / ۱۷اجتنابُ الأَكلِ عَلَى الشِّبَعِ۲۴۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام: يا عَلِيُّ ، أربَعَةٌ يَذهَبنَ ضَياعاً : الأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ ، وَالسِّراجُ فِي القَمَرِ ، وَالزَّرعُ فِي السَّبَخَةِ ، وَالصَّنيعَةُ عِندَ غَيرِ أهلِها . ⁽³⁾۲۴۹۰.الإمام الصّادق عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :أربَعَةٌ يَذهَبنَ ضَياعاً : البَذرُ فِي السَّبَخَةِ ، وَالسِّراجُ فِي القَمَرِ ، وَالأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ ، وَالمَعروفُ إلى مَن لَيسَ بِأَهلِهِ . ⁽⁴⁾.

۵ / ۱۷پرهيز از خوردن پس از سيرى

۲۴۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس با دست چپ بخورد ، شيطان نيز همراه با او مى خورد و هر كس با دست چپ بنوشد ، شيطان نيز همراه با او مى نوشد .۲۴۸۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :با دست چپ نخوريد ؛ چرا كه شيطان با دست چپ مى خورد .۵ / ۱۷پرهيز از خوردن پس از سيرى۲۴۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام: اى على ! چهار چيز ، هدر مى رود : خوردن پس از سيرى ، افروختن چراغ در شب مهتابى ، كاشتن در شوره زار ، و نيكى كردن به كسى كه شايسته آن نيست .۲۴۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :چهار چيز ، هدر مى رود : بذر در شوره زار ، چراغ در شب مهتابى ، خوردن پس از سيرى ، و نيكى به كسى كه شايسته آن نيست .

.

۲۴۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ثَلاثَةٌ فيهِنَّ المَقتُ مِنَ اللّهِ عز و جل : نَومٌ مِن غَيرِ سَهَرٍ ، وضِحكٌ مِن غَيرِ عَجَبٍ ، وأكلٌ عَلَى الشِّبَعِ . ⁽¹⁾راجع: ج۲ ، ص ۶۴ (مضارّ الأكل على الشبع) . ج۲ ، ص ۸۴ (الأكل بعد الجوع والشهيَّة) .

۵ / ۱۸اجتنابُ أكلِ الطَّعامِ الحارِّ۲۴۹۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إيّاكُم وَالطَّعامَ الحارَّ ! فَإِنَّهُ يَذهَبُ بِالبَرَكَةِ ، وعَلَيكُم بِالبارِدِ ؛ فَإِنَّهُ أهَنأُ وأعظَمُ بَرَكَةً . ⁽²⁾۲۴۹۴.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :بَرِّدوا طَعامَكُم يُبارَك لَكُم فيهِ . ⁽³⁾۲۴۹۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أبرِدُوا الطَّعامَ الحارَّ ؛ فَإِنَّ الطَّعامَ الحارَّ غَيرُ ذي بَرَكَةٍ . ⁽⁴⁾۲۴۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به اين پرسش كه سخن قاطع و روشنگر درباره ) عنه صلى الله عليه و آله :أبرِدوا طَعامَكُم ؛ فَإِنَّهُ أعظَمُ لِلبَرَكَةِ . ⁽⁵⁾۲۴۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شعب الإيمان عن صُهَيبٍ :نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَن أكلِ الطَّعامِ الحارِّ ، حَتّى يَسكُنَ . ⁽⁶⁾.

۵ / ۱۸پرهيز از خوردن غذاى داغ

۲۴۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :در سه چيز ، ناخشنودى خداوند عز و جل است : خفتن بدون بيدارى كشيدن [و احساس نياز به خواب] ، خنديدن بدون شگفتى ، و خوردن پس از سيرى .ر. ك : ج۲ ، ص۶۵ (خوردن غذا به هنگام گرسنگى و اشتها) . ج۲ ، ص۸۵ (زيان هاى خوردن ، پس از سيرى).

۵ / ۱۸پرهيز از خوردن غذاى داغ۲۴۹۸.الإمام الصّادق عليه السلام ـ لَمّا سُئلَ عن قَولِپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از غذاى داغ حذر كنيد ؛ چرا كه بركت را از ميان مى برد ، و بر شما باد غذاى سرد ؛ چرا كه گواراتر و پُربركت تر است .۲۴۹۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :غذايتان را سرد كنيد تا در آن به شما بركت داده شود .۲۵۰۰.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :غذاى داغ را سرد كنيد ؛ چرا كه غذاى داغ ، بى بركت است .۲۴۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :غذايتان را سرد كنيد ؛ زيرا آن پُربركت تر است .۲۴۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شُعب الإيمانـ به نقل از صُهَيب: پيامبر خدا از خوردن غذاى داغ ، تا هنگامى كه داغى آن فرو نشيند ، نهى فرمود .

.

۲۴۹۷.كنز العمّال ( ـ به نقل از عبدالرحمان بن سنه ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :أقِرُّوا الحارَّ حَتّى يَبرُدَ ؛ فَإِنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قُرِّبَ إلَيهِ طَعامٌ حارٌّ ، فَقالَ : أقِرّوهُ حَتّى يَبرُدَ . ما كانَ اللّهُ عز و جل لِيُطعِمَنَا النّارَ ، وَالبَرَكَةُ فِي البارِدِ . ⁽¹⁾۲۴۹۸.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به اين سؤال كه معناى اين جمله على عليه ) الإمام الصادق عليه السلام :اُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِطَعامٍ حارٍّ ، فَقالَ :

إنَّ اللّهَ لَم يُطعِمنَا النّارَ ، نَحّوهُ حَتّى يَبرُدَ . فَتُرِكَ حَتّى بَرَدَ . ⁽²⁾۲۴۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله اُتِيَ بِطَعامٍ حارٍّ جِدّاً ، فَقالَ :

ما كانَ اللّهُ عز و جل لِيُطعِمَنَا النّارَ ، أقِرّوهُ حَتّى يَبرُدَ ويُمَكِّنَ ؛ فَإِنَّهُ طَعامٌ مَمحوقُ البَرَكَةِ ولِلشَّيطانِ فيهِ نَصيبٌ . ⁽³⁾۲۵۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن عائذ بن حبيب بيّاع الهَرَويّ :كُنّا عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلامفَاُتينا بِثَريدٍ ، فَمَدَدنا أيدِيَنا إلَيهِ فَإِذا هُوَ حارٌّ .

فَقالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام : نُهينا عَن أكلِ النّارِ ، كُفّوا فَإِنَّ البَرَكَةَ في بَردِهِ . ⁽⁴⁾راجع: ج۲ ، ص ۸۶ (أكل الطعام السخن قبل أن يبرد) .

.

۲۵۰۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :[غذاى] داغ را بگذاريد تا سرد شود ؛ چرا كه نزد پيامبر خدا غذايى داغ آوردند و ايشان فرمود : «آن را بگذاريد تا سرد شود . چنين نيست كه خداوند عز و جل آتش را خوراكمان كرده باشد و نيز بركت ، در [غذاى ]سرد است» .۲۵۰۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سُئلَ عن أفضَلِ الإسلامِ ـ ) امام صادق عليه السلام :نزد پيامبر صلى الله عليه و آله غذايى داغ آوردند . فرمود : «خداوند ، آتش را خوراكمان نكرده است . كنارش بگذاريد تا سرد شود» . پس آن را وا گذاشتند تا سرد شد .۲۵۰۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :براى پيامبر صلى الله عليه و آله غذايى بسيار داغ آوردند . فرمود : «چنين نيست كه خداوند ، آتش را خوراكمان كرده باشد . آن را در جايى بگذاريد تا سرد شود و [ جوشش آن ، ] آرام بگيرد ؛ چرا كه غذاى داغ ، بركت ندارد و شيطان را در آن بهره اى است» .۲۵۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از عائذ بن حبيب: نزد امام صادق عليه السلام بوديم . برايمان تِريدى آوردند . دستان خود را به سوى آن دراز كرديم و ديديم كه داغ است . در اين هنگام ، امام صادق عليه السلام فرمود : «ما از خوردن آتش ، نهى شده ايم . دست بداريد ؛ چرا كه بركت در سرد شدن آن است» .ر. ك : ج۲ ، ص۸۷ (خوردن غذاى گرم ، پيش از سرد شدن) .

.

۵ / ۱۹اجتنابُ الأَكلِ عَلَى الجِنابَةِ إلاّ مَعَ الوُضوءِ۲۵۰۵.الإمام العسكريّ عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :خَمسُ خِصالٍ تورِثُ البَرَصَ : النّورَةُ يَومَ الجُمُعَةِ ويَومَ الأَربَعاءِ ، وَالتَّوَضُّؤُ وَالاِغتِسالُ بِالماءِ الَّذي تُسَخِّنُهُ الشَّمسُ ، وَالأَكلُ عَلَى الجَنابَةِ ، وغِشيانُ المَرأَةِ في أيّامِ حَيضِها ، وَالأَكلُ عَلَى الشِّبَعِ . ⁽¹⁾۲۵۰۵.امام عسكرى عليه السلام :سنن النِّسائي عن عائشة :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ إذا أرادَ أن يَنامَ وهُوَ جُنُبٌ تَوَضَّأَ ، وإذا أرادَ أن يَأكُلَ غَسَلَ يَدَيهِ . ⁽²⁾۵ / ۲۰اجتنابُ النَّومِ بَعْدَ الطَّعامِ۲۵۰۷.علل الشرائع عن يزيد بن سلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أذيبوا طَعامَكُم بِذِكرِ اللّهِ وَالصَّلاةِ ، ولا تَناموا عَلَيهِ فَتَقسُوَ قُلوبُكُم . ⁽³⁾.

۵ / ۱۹پرهيز از خوردن در حالت جنابت ، مگر با وضو

۵ / ۲۰پرهيز از خفتن ، بلافاصله پس از خوردن غذا

۵ / ۱۹پرهيز از خوردن در حالت جنابت ، مگر با وضو۲۵۰۹.المستدرك على الصحيحين عن المستورد :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پنج چيز ، پيسى مى آورد : نوره كشيدن در روز جمعه و چهارشنبه ؛ وضو گرفتن و غسل كردن با آبى كه در آفتاب ، گرم شده است ؛ خوردن در حال جنابت ؛ نزديكى با زن در دوره قاعدگى اش ؛ و خوردن در حال سيرى .۲۵۱۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سنن النسائىـ به نقل از عايشه: پيامبر خدا ، چون در حال جنابتْ قصد خفتن داشت ، وضو مى ساخت و چون قصد خوردن داشت ، دستان خويش مى شست .۵ / ۲۰پرهيز از خفتن ، بلافاصله پس از خوردن غذا۲۵۰۹.المستدرك على الصحيحين ( ـ به نقل از مُستَورِد ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :غذايتان را با ياد خدا و نماز ، ذوب (هضم) كنيد و بر آن مخوابيد ، كه دل هايتان سخت مى شود .

.

توضيحمستدرك الوسائل ، روايتى مرسل از كتاب التعريف نقل كرده كه در آن آمده است : خفتن پس از غذا ، غذا را هضم مى كند و خوشگوار مى سازد . اين روايت با روايت پيشين ، تعارضى ندارد ؛ زيرا آن روايت مى گويد : خفتن پس از غذا ، دل را سخت مى كند ؛ امّا اين روايت مى گويد : غذا را هضم مى كند ، با اين توضيح كه امكان دارد چيزى ، هم زمينه سنگ دلى را فراهم آورد و هم هضم كننده غذا باشد . افزون بر اين ، چنان كه به نظر مى رسد ، مقصود از روايت اين جا ، «خفتن شبانه پس از غذا» است ، به خلاف روايت مستدرك الوسائل كه ناظر به «خواب نيم روزى» است ، چنان كه در ص۹۵ ذيل عنوان «به پشتْ دراز كشيدن پس از غذا» گذشت . به هر روى ، در سند هر دو روايت ، اشكال شده است ، هر چند كه ظاهرا روايتِ اين جا به صحّت ، نزديك تر است .

ر. ك : ج۱ ، ص۳۵۳ (سلامت دهان و دندان / خلال كردن) . ج۱ ، ص۳۶۵ (مضمضه و استنشاق كردن) . ج۱ ، ص۳۶۷ (مسواك).

.

رهنمودهاى اسلام درباره خوردن

اشاره

رهنمودهاى اسلام درباره خوردنرعايت دستورهاى بهداشتى در خوردن و آشاميدن ، يكى از مهم ترين عوامل سلامت ، شادابى و طول عمر است . اگر مردم بدانند كه چه بايد بخورند ، چه اندازه بخورند و چگونه بخورند و نيز دانسته خود را به كار ببندند ، بى ترديد ، بيشتر بيمارى ها از جامعه بشرى رخت برخواهد بست و انسان ها لذّت و طراوت زندگى را خواهند چشيد . نخستين نكته براى رعايت دستورهاى بهداشتى درباره خوردن ، توجّه به اين حقيقت است كه در نظام آفرينش ، «خوردن» ، ابزارى براى زندگى است ، نه آن كه زندگى ، ابزارى براى خوردن ؛ چنان كه در حكمتى منسوب به امام على عليه السلام آمده است : لا تَطلُبِ الحَياةَ لِتَأكُلَ ، بَلِ اطلُبِ الأَكلَ لِتَحيا ؛ زندگى را براى خوردن مخواه ؛ بلكه خوردن را براى زندگى بخواه . بسيارى از مردم ـ اگر نگوييم بيشتر آنان ـ سلامت ، شادابى و زندگى خود را فداى شكم خود مى كنند . از اين رو ، هيچ گاه به فكر اين نيستند كه چه بخورند ، چگونه بخورند و چه اندازه بخورند . پس ، هر چه را مزه بهترى دارد ، به هر اندازه كه ميل دارند و به هر شكلى كه پيش بيايد ، مصرف مى كنند و بدين سان ، گرفتار انواع بيمارى ها مى شوند ، چنان كه امام على عليه السلام مى فرمايد : مَن غَرَسَ فى نَفسِهِ مَحَبَّةَ أَنواعِ الطَّعامِ ، اجتَنى ثِمارَ فُنونِ الأَسقامِ ؛ هر كس در دل خود ، درخت علاقه به انواع غذاها را بكارد ، ميوه گونه هاى ناتن درستى را مى چيند .

.

يك . مهم ترين رهنمود

رهنمودهاى اسلام در اين زمينه ، فوق العاده مهم و ارزشمندند و با در نظر گرفتن عصر صدور آنها ، معجزه علمىِ پيشوايان دين ، محسوب مى شوند . در اين باره ، توجّه به دو نكته ، داراى اهمّيت است : ۱ . رهنمودهاى اسلام درباره خوردن ، تنها سلامت جسم را تضمين نمى كنند ؛ بلكه تضمين كننده سلامتِ هم جسم و هم جان انسان هستند . ۲ . از آن جا كه عقل و علم ، بر همه رازهاى آفرينش احاطه ندارند ، چه بسا حكمت برخى از رهنمودهاى اسلام براى دانش امروز ، مجهول باشد ؛ ولى بى ترديد ، اين ، به معناى بى دليل بودن آن رهنمودها نيست ، چنان كه فلسفه شمارى از احكام اسلام ، در گذشته مجهول بود و امروزه علم به راز آنها پى برده است . و اينك ، اشاره اى كوتاه به آن رهنمودها :

يك . مهم ترين رهنمودنخستين و مهم ترين رهنمود اسلام درباره موادّ غذايىِ مورد مصرف ، اين است كه «حلال» باشند ، بدين معنا كه : اوّلاً : آنچه انسان مصرف مى كند ، بايد از راه مشروع ، تهيّه شده باشد . غذايى كه از راه نامشروع و تجاوز به حقوق ديگران تهيّه گردد ، هر چند ممكن است براى سلامت جسم ، ضرر نداشته باشد ؛ امّا بى ترديد براى سلامت روان ، زيانبار است . ثانيا : غذاى انسان بايد از «طيّبات (آنچه پاك است)» تهيّه شده باشد . بر اساس اين رهنمود ، انسان نبايد غذاهايى را كه طبع توده مردم ، از آن نفرت دارد ، يا اسلام ، خوردن آن را ممنوع دانسته (مانند : گوشت مردار يا گوشت حيوانات حرام گوشت) مصرف كند ، هر چند كه تجاوز به حقوق ديگران نباشد . ثالثا : غذا براى كسى كه مصرف كننده است ، نبايد زيانبار باشد . توضيح ، اين كه : ممكن است غذايى ، براى يك نفر مفيد باشد ؛ امّا براى ديگرى ، به دليل

.

دو . دو وعده غذا خوردن در شبانه روز

سه . توصيه به كم خورى

چهار . خطر پُرخورى

آن كه بيمار است ، زيانبار باشد . رابعا : غذا براى جان انسان و يا جامعه نبايد مَفسده داشته باشد . توضيح ، اين كه : ممكن است غذايى حلال باشد و براى جسم هم زيانبار نباشد ، ليكن چگونگىِ مصرف آن ، براى جان و يا جامعه مفسده داشته باشد (مانند : غذا خوردن در ظروف طلا و نقره ، يا غذا خوردن از سفره اى كه مشروبات الكلى در آن قرار دارد) . خوردن اين گونه غذاها نيز در اسلام ، ممنوع شناخته شده است .

دو . دو وعده غذا خوردن در شبانه روزدر روايات اسلامى ، براى تداوم سلامت و شادابى انسان ، خوردن دو وعده غذا در صبح و شام ، توصيه شده است . اهل بهشت نيز كه در دار السلام ، جاويد هستند ، در همين دو وعده ، غذا مى خورند : «وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا ؛ ⁽¹⁾و در بهشت ، هر صبح و شام ، روزى آنان آماده است» .

سه . توصيه به كم خورىپيشوايان دين ، ضمن تأكيد بر كم خورى ، منافع فراوانى براى آن ذكر كرده اند ؛ مانند : تداوم سلامت بدن ، صفاى انديشه ، نورانيّت دل ، رهايى از دام شيطان ، بهره گيرى از ملكوت هستى ، نزديكى به خداوند متعال و استفاده بهتر از عبادت پروردگار .

چهار . خطر پُرخورىبر عكس ، پُرخورى ، از منظر احاديث ، به شدّت نكوهيده است . پُرخورى ، از سلامت مى كاهد ، و شهوت را مى افزايد ، بدن را بدبو مى كند و زمينه را براى انواع بيمارى هاى جسمى و روحى ، فراهم مى سازد . پُرخورى ، جوهر نفْس را تباه

.

پنج . مقدار خوراك مفيد

شش . برترين خوراكى و بهترين سفره

هفت . آداب سُفره

مى كند ، به نيروى تقوا (پرهيزگارى) و ورع (خويشتن دارى) ضربه مى زند ، حجاب تيزهوشى است ، و دل را سخت و تاريك مى سازد . شخص پُرخور ، خواب هاى آشفته مى بيند و هنگام عبادت ، احساس كسالت مى نمايد . از اين رو ، عبادتش اندك است و از بساط قُرب حضرت حق ، دور . و سرانجام ، سيرى در دنيا ، موجب گرسنگى در آخرت خواهد شد .

پنج . مقدار خوراك مفيدبراى پيشگيرى از زيان هاى پُرخورى و بهره گيرى از منافع كم خورى ، پيشوايان اسلام توصيه كرده اند كه انسان ، پيش از آن هنگام كه اشتها دارد ، چيزى نخورد و قبل از آن كه اشتهايش كاملاً از بين رفته ، از خوردن ، دست بكشد : «كُلْ وَأَنْتَ تَشْتَهى ، وَأَمْسِكْ وَأَنْتَ تَشْتَهى» .

شش . برترين خوراكى و بهترين سفرهاز منظر روايات اسلامى ، برترينِ غذاها ، غذايى است كه داراى چند ويژگى باشد : اوّل ، آن كه : از دست رنج خودِ فرد ، تهيّه شده باشد ؛ دوم ، آن كه : خانواده او آن را دوست داشته باشند ؛ سوم ، اين كه : بوى آن ، موجب آزار ديگران نباشد . بهترينِ سفره ها نيز پاكيزه ترين ، حلال ترين و ساده ترينِ آنهاست ؛ سفره اى كه انواع غذاهاى رنگارنگ و گران قيمت ـ كه اهل بيت عليهم السلام از مصرف آنها به خدا پناه مى بردند ـ بر آن چيده نشده باشد .

هفت . آداب سُفرهآدابى كه پيشوايان اسلام براى حضور بر سر سفره غذا توصيه كرده اند ، عبارت اند از : بودن سبزيجات در سفره ، شستن دست ها و خشك نكردن آنها با حوله ، درآوردن كفش ها ، نشستن بر سر سفره با فروتنى ، گرامى داشتنِ نان ، سهيم

.

هشت . آداب غذا خوردن

كردنِ ناظر (اعم از انسان و حيوان) در غذا و آخرين ادب ، صدقه دادن از آن غذا و يا همانند آن .

هشت . آداب غذا خوردنآداب غذا خوردن ، به چند بخش ، تقسيم مى شود : بخش اوّل . مواردى كه بايد هنگام خوردن غذا رعايت شوند و آنها عبارت اند از : الف . تدبّر در اين كه انواع خوراكى هاى مورد نياز انسان ، چگونه در نظام آفرينش پديد آمده اند؟ و چه عواملى دست به دست هم داده اند تا آنچه در سفره نهاده شده ، آماده گردد كه اكنون مى توان با ميل و اشتها از آن استفاده نمود . ب . آغاز كردن خوردن با نام و ياد آفريدگار مهربان كه انواع غذاهاى مفيد را براى تأمين نيازهاى انسان ، در نظام آفرينش قرار داد . نيز تكرار نام خدا به هنگام خوردن هر نوع غذا ، و تكرار آن هرگاه كه در ميان غذا خوردن ، سخن گفته شود ، و همچنين شكرگزارى فراوان در هنگام خوردن . ج . آغاز كردن غذا با نمك ، ⁽¹⁾البتّه در صورتى كه خوردن نمك براى انسان ضرر نداشته باشد . د . آغاز كردن از سبُك ترين غذاها . ه . نخوردن غذاى داغ و خوردن غذاى نيم گرم ، پيش از آن كه سرد شود . و . خوردن با دست راست . ز . كوچك گرفتن لقمه . ح . خوب جويدن غذا .

.

ط . طولانى كردن نشستن بر سر سفره . ى . گرامى داشتن نان و نگذاشتن آن زير ظرف غذا . ك . استفاده كردن از آنچه از سفره مى ريزد . اين ، براى وقتى است كه غذا در منزل ميل مى شود ، آن هم در صورتى كه آلوده نشده باشد ؛ ولى اگر كسى در صحرا غذا ميل نمود ، بهتر است كه آنچه را از سفره مى ريزد ، براى حيوانات بگذارد . ل . دست كشيدن از خوردن غذا ، پيش از سير شدنِ كامل و در حالى كه قدرى از اشتها باقى است . بخش دوم . امورى كه هنگام غذا خوردن ، ترك آنها شايسته است ، و آنها عبارت اند از : الف . زياده روى در كيفيّت و كميّت خوراك . ب . نكوهش غذايى كه نسبت به آن بى ميل است . ج . دميدن در غذا . د . خوردن با دست چپ . ه . خوردن با يك انگشت يا دو انگشت . و . بلند آروغ زدن . ز . پاك كردن زياد استخوان ها . ح . آب خوردن در ميان غذا . ط . آب خوردن ، پس از خوردن گوشت . ى . خوردن ، در حال سيرى . بخش سوم . حالاتى كه غذا خوردن در آنها نكوهيده است . در اسلام ، به طور كلّى ، ميل كردن غذا در حالات غير بهداشتى ، يا به شيوه غير اخلاقى (مانند : غذا خوردن به شيوه متكبّران) و يا به گونه اى كه عرف جامعه

.

نُه . آداب پايان غذا و برچيدن سفره

برنمى تابد ، نكوهيده است و آنچه در روايات اين بخش آمده (مانند : نهى از غذا خوردن در حالِ : «تكيه زده» ، «خوابيده بر شكم» ، «دراز كشيده» ، «ايستاده» ، و در حال «راه رفتن» و يا «جنابت» ، در صورتى است كه با يكى از اين عناوين ، منطبق گردد . بخش چهارم . توصيه به هم غذا شدن با ديگران . در روايات اسلامى ، غذا خوردن به تنهايى ، مذموم شناخته شده و توصيه شده كه انسان هر قدر مى تواند ، ديگران را در غذاى خود سهيم نمايد . نيز غذا خوردن با خانواده ، خدمت گزاران و يتيمان ، مورد تأكيد قرار گرفته است . آدابى كه رعايت آنها به هنگام غذا خوردن با ديگران ، ضرورى است ، عبارت اند از : الف . خوردن از قسمت جلوى خود . ب . خوردن از اطراف ظرف و نه از وسط آن ، در جايى كه غذا براى همگان آماده شده است . ج . نگاه نكردن به لقمه ديگران . د . رعايت حقوق ديگران در آنچه بر سر سفره است . ه . آغاز شدن غذا خوردن به وسيله صاحب سفره يا بهترين شخص حاضر بر سر سفره . و . ادامه دادن صاحب سفره به خوردن ، تا سير شدن همه كسانى كه بر سر سفره نشسته اند . ز . بلند شدن از سر سفره ، قبل از برچيدن آن .

نُه . آداب پايان غذا و برچيدن سفرهپايان غذا خوردن همانند آغاز آن ، آدابى دارد كه رعايت آنها براى سلامت جسم و جان ، سودمند است . اين آداب را به آداب عرفانى ، اجتماعى و بهداشتى

.

ده . آداب خوردن گوشت و ميوه

مى توان تقسيم كرد : الف . آداب عرفانى ، عبارت اند از : سپاس گزارى از ولى نعمت حقيقى (كه خداوند متعال است) و دعا كردن براى بركت يافتن روزى . ب . آداب اجتماعى ، عبارت اند از : يادآورى گرسنگان و مسئوليّتى كه افراد سير در برابر آنان دارند ، و اقدام جهت كاستن فقر و گرسنگى از جامعه در حدّ توان . ج . آداب بهداشتى ، عبارت اند از : شستن دست ها ، خلال كردن و مسواك زدن دندان ها ، تميز كردن آنچه زير سفره ريخته است ، مقدارى استراحت بر پشت ، و نخوابيدن بلافاصله پس از خوردن غذا .

ده . آداب خوردن گوشت و ميوهخوردن گوشت و ميوه از منظر روايات اسلامى ، آداب ويژه اى دارد كه اجمالاً به آنها اشاره مى كنيم :

يكم . آداب خوردن گوشتالف . انتخاب گوشت جلوى بدن ، بويژه سردست . ب . شستن گوشت ، قبل از پختن . ج . تكه تكه كردن گوشت به وسيله دندان به هنگام خوردن و تكه نكردن آن با چاقو . د . نخوردن گوشت خشكيده نمك سود . ه . نخوردن گوشت خام . و . خوردن گوشت ، سه روز يك بار ، يا هفته اى يك بار ، و ترك نكردن آن براى حدّ اكثر چهل روز ، و پرهيز از خوردن آن در هر روز . ز . پرهيز از پاك كردن كامل استخوان و خوردن مغز قلم .

دوم . آداب خوردن ميوه

.

الف . شستن ميوه با آب . ب . ياد خدا به هنگام خوردن آن . ج . خواندن دعاى ويژه به هنگام ديدن ميوه نوبَر . د . خوردن ميوه در آغاز فصل آن ، و نخوردن آن در اواخر فصلش . ه . خوردن ميوه با پوست آن . آنچه ملاحظه شد ، خلاصه اى از رهنمودهاى ارزشمندى است كه در احاديث اسلامى درباره خوردن براى تأمين سلامت جسم و جان ، آمده است . گفتنى است در اين دانش نامه ، تنها احاديثى را آورده ايم كه ارتباط نزديك ترى با بهداشت جسم دارند . كسانى كه مايل هستند با همه رواياتى كه درباره آداب خوردن وارد شده است ، آشنا شوند ، مى توانند به موسوعة ميزان الحكمة ⁽¹⁾(جلد اوّل ، كلمه «أكل») مراجعه نمايند .

.

الفصل السادس : آداب أكل اللّحم۶ / ۱اِختِيارُ الذِّراعِ أوِ المَقاديمِ۲۵۲۸.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :كانَ أحَبُّ الشَّاةِ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله الذِّراعَ . ⁽¹⁾۲۵۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُعجِبُهُ الذِّراعُ . ⁽²⁾۲۵۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مسند ابن حنبل عن يحيى بن أبي إسحاق عن رجل من بني غِفار :حَدَّثَني فُلانٌ أنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله اُتِيَ بِطَعامٍ مِن خُبزٍ ولَحمٍ ، فَقالَ : «ناوِلنِي الذِّراعَ» فَنووِلَ ذِراعاً فَأَكَلَها .

قالَ يَحيى : لا أعلَمُهُ إلاّ هكَذا .

ثُمَّ قالَ : «ناوِلنِي الذِّراعَ» فَنووِلَ ذِراعاً فَأَكَلَها . . . . ⁽³⁾.

فصل ششم : آداب خوردن گوشت

۶ / ۱انتخاب سردست يا قسمت هاى جلو

فصل ششم: آداب خوردن گوشت۶ / ۱انتخاب سردست يا قسمت هاى جلو۲۵۳۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :دوست داشتنى ترين عضو گوسفند براى پيامبر صلى الله عليه و آله ، سردست بود .۲۵۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه شريف : {Q} «آن سراى آخرت را براى كسا ) امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا ، سردست را خوش مى داشت .۲۵۳۰.الأمالى ، طوسى ( ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ ) مسند ابن حنبلـ به نقل از يحيى بن ابى اسحاق ، از مردى از بنى غِفار: فلان كس برايم نقل كرد كه براى پيامبر خدا ، غذايى از نان و گوشت آوردند . فرمود : «سردست آن را به من بده» . سردست ، به ايشان داده شد و ايشان آن را خورد .

يحيى مى گويد : از اين خبر فقط به همين صورت ، آگاهى دارم .

.

۲۵۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :سَمَّتِ اليَهودِيَّةُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله في ذِراعٍ . وكانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله يُحِبُّ الذِّراعَ وَالكَتِفَ ، ويَكرَهُ الوَركَ، لِقُربِها مِنَ المَبالِ . ⁽¹⁾۲۵۳۲.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراج النَّبِيّ صلى الله عليه ) دعائم الإسلام :عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ كانَ يُحِبُّ اللَّحمَ ويَقولُ : إنّا مَعشَرَ قُرَيشٍ لَحمِيّونَ .

وكانَتِ الذِّراعُ مِنَ اللَّحمِ تُعجِبُهُ ، واُهدِيَت إلَيهِ صلى الله عليه و آله شاةٌ فَأَهوى إلَى الذِّراعِ ، فَنادَتهُ إنّي مَسمومَةٌ !

وقالَ صلى الله عليه و آله : لا يَأكُلُ الجَزورَ إلاّ مُؤمِنٌ . ⁽²⁾۲۵۳۳.عنه عليه السلام ( ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراج النَّبِيّ صلى الله عليه ) الإمام الرضا عليه السلامـ لِغُلامِهِ: اِشتَرِ لَنا مِنَ اللَّحمِ المَقاديمَ ولا تَشتَرِ لَنا المَآخيرَ ؛ فَإِنَّ المَقاديمَ أقرَبُ مِنَ المَرعى ، وأبعَدُ مِنَ الأَذى . ⁽³⁾۶ / ۲غَسلُ اللَّحمِ قَبلَ طَبخِهِ۲۵۳۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَرَّ أخي عيسى عليه السلام بِمَدينَةٍ فَإِذا وُجوهُهُم صُفرٌ وعُيونُهُم زُرقٌ ، فَشَكَوا إلَيهِ ما بِهِم مِنَ العِلَلِ .

فَقالَ : دَواؤُكُم مَعَكُم ، أنتُم إذا أكَلتُمُ اللَّحمَ طَبَختُموهُ غَيرَ مَغسولٍ ، ولَيسَ يَخرُجُ شَيءٌ مِنَ الدُّنيا إلاّ بِجَنابَةٍ .

فَغَسَلوا بَعدَ ذلِكَ لُحومَهُم فَذَهَبَت أمراضُهُم . ⁽⁴⁾.

۶ / ۲شستن گوشت پيش از پختن آن

۲۵۳۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :آن زن يهودى ، پيامبر صلى الله عليه و آله را با زهرى كه در سردستْ نهاده بود ، مسموم كرد . پيامبر صلى الله عليه و آله ، دست و شانه را دوست داشت و بُنِ ران را به دليل نزديك بودنش به پيشابگاه ، دوست نداشت .۲۵۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :درباره پيامبر خدا آورده اند كه گوشت ، دوست داشت و مى فرمود : «ما قرشى ها ، گوشتى هستيم» ؛ امّا از گوشت ها ، دست ، خوشايند او بود .

يك بار ، گوسفندى [ ذبح شده ] به ايشان اهدا شد . ايشان ، آهنگ برداشتن سردست كرد ؛ امّا سردست ، ايشان را چنين بانگ داد كه : من زهرآگين هستم .

ايشان فرموده است : «جز مؤمن ، گوشت شتر نمى خورد» .۲۵۳۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلامـ خطاب به غلام خود: در [خريدن] گوشت براى ما ، قسمت هاى جلو[ىِ لاشه] را بخر و قسمت هاى عقب را نخر ؛ زيرا بخش هاى جلو به چراگاه ، نزديك تر و از آفت ، دورترند .۶ / ۲شستن گوشت پيش از پختن آن۲۵۳۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برادرم عيسى ، از شهرى گذر كرد و ديد كه مردمش رنگ چهره هايشان زرد و چشم هايشان كبود است . آنان از بيمارى هايى كه داشتند ، نزد وى اظهار ناراحتى كردند .

گفت : «درمانتان همراهتان است . شما هنگامى كه گوشت مى خوريد ، آن را ناشسته مى پزيد ، در حالى كه هيچ چيزى بدون نوعى جنابت ، از دنيا نمى رود» .

از آن پس ، گوشت هاى مصرفىِ خود را شستند و در نتيجه بيمارى هايشان از ميان رفت .

.

۶ / ۳النَّهسُ۲۵۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِنهَسُوا اللَّحمَ نَهسا ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ . ⁽¹⁾۲۵۳۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :قَرِّبِ اللَّحمَ مِن فيكَ ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ . ⁽²⁾۲۵۴۰.عنه صلى الله عليه و آله :سنن أبي داوود عن صَفوان بن اُميّة :كُنتُ آكُلُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فَآخُذُ اللَّحمَ بِيَدي مِنَ العَظمِ ، فَقالَ :

أدنِ العَظمَ مِن فيكَ ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ . ⁽³⁾۲۵۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا تَقطَعُوا اللَّحمَ بِالسِّكّينِ ؛ فَإِنَّهُ مِن صَنيعِ الأَعاجِمِ ، وَانهَسوهُ ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ . ⁽⁴⁾.

۶ / ۳گرفتن گوشت با نوك دندان ها

۶ / ۳گرفتن گوشت با نوك دندان ها۲۵۴۴.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گوشت را كاملاً با نوك دندان ها بدريد ؛ چرا كه اين ، گواراتر و خوش مزه تر است .۲۵۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گوشت را به دهان ، نزديك كن ؛ چرا كه اين ، گواراتر و خوش مزه تر است .۲۵۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن أبى داوودـ به نقل از صفوان بن اُميّه: همراه با پيامبر صلى الله عليه و آله [غذايى ]مى خوردم . من با دستم پاره هاى گوشت را از استخوان ، جدا مى كردم . فرمود : «استخوان را به دهان نزديك كن ؛ چرا كه اين ، گواراتر و خوش مزه تر است» .۲۵۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گوشت را با چاقو نبريد ؛ چرا كه اين كار ، كار عَجَم هاست . آن را به نرمى بدريد ؛ چرا كه گواراتر و خوش مزه تر است .

.

۲۵۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا أرادَ أحَدُكُم أن يَأكُلَ اللَّحمَ فَلا يَقطَعهُ بِالسِّكّينِ ، ولكِن لِيَأخُذهُ بِيَدِهِ فَليَنهَشهُ بِفيهِ ؛ فَإِنَّهُ أهنَأُ وأمرَأُ . ⁽¹⁾۶ / ۴اجتنابُ أكلِ القَديدِ۲۵۴۵.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ عِندَ مُنصَرَفِهِ مَن اُحُدٍ وَالنّاسُ مُحدِقون ) الإمام الصادق عليه السلام :أربَعَةٌ تُهرِمُ قَبلَ أوانِ الهَرَمِ : أكلُ القَديدِ ، وَالقُعودُ عَلَى النَّداوَةِ ، وَالصُّعودُ فِي الدَّرَجِ ، ومُجامَعَةُ العَجوزِ . ⁽²⁾۲۵۴۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ثَلاثَةٌ يَهدِمنَ البَدَنَ ورُبَّما قَتَلنَ : أكلُ القَديدِ الغابِّ ، ودُخولُ الحَمّامِ عَلَى البِطنَةِ ، ونِكاحُ العَجائِزِ . ⁽³⁾۲۵۴۷.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعَلِيٍّ عليه السلام ـ ) عنه عليه السلام :ثَلاثٌ يُؤكَلنَ وهُنَّ يَهزِلنَ . . . اللَّحمُ اليابِسُ ، وَالجُبنُ ، وَالطَّلعُ . ⁽⁴⁾۲۵۴۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :اِثنانِ يَضُرّانِ مِن كُلِّ شَيءٍ ولا يَنفَعانِ مِن شَيءٍ . . . فَاللَّحمُ اليابِسُ ، وَالجُبنُ . ⁽⁵⁾.

۶ / ۴پرهيز از خوردن گوشت خشكيده نمك سود

۲۵۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در بازگشتش از جنگ اُحُد ، در حالى كه مردم ايشان ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه كسى از شما بخواهد گوشت بخورد ، آن را با چاقو نبُرد ؛ بلكه با دست بگيرد و با دندان بدرد و جدا كند ؛ چرا كه اين ، گواراتر و خوش مزه تر است .۶ / ۴پرهيز از خوردن گوشت خشكيده نمك سود۲۵۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :چهار چيز ، [انسان را] پيش از فرا رسيدن هنگام پيرى ، پير مى كند : خوردن گوشت خشك شده ، نشستن بر جاى مرطوب ، بالا رفتن از پلكان ، و آميزش با پيرزنان .۲۵۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :سه چيز ، بدن را فرسوده مى كند و شايد هم بكُشد : خوردن گوشت خشكيده فاسد ، حمّام رفتن با شكم پُر ، و همبسترى با پيرزنان .۲۵۵۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :سه نوع از خوردنى ها ، موجب لاغرى است : گوشت خشك شده ، پنير ، و شكوفه خرما .۲۵۵۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في بَيانِ حِكمَةِ زِيارَةِ القُبورِ ـ ) امام صادق عليه السلام :دو چيز است كه از هر جهت ، زيان دارد و براى هيچ چيز ، فايده اى ندارد . . . : گوشت خشك شده و پنير .

.

۲۵۵۲.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في رِوايةٍ اُخرى ـ ) الإمام الهادي عليه السلام :القَديدُ لَحمُ سَوءٍ ؛ لِأَنـَّهُ يَستَرخي فِي المَعِدَةِ ، ويُهَيِّجُ كُلَّ داءٍ ، ولا يَنفَعُ مِن شَيءٍ ، بَل يَضُرُّهُ . ⁽¹⁾۲۵۵۳.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن محمّد بن عيسى عن الإمام الهادي عليه السلام :ما أكَلتُ طَعاماً أبقى ولا أهيَجَ لِلدّاءِ مِنَ اللَّحمِ اليابِسِ ـ يَعنِي القَديدَ ـ . ⁽²⁾راجع: ج۱ ، ص ۱۰۴ ، ح ۱۰۷.

۶ / ۵اجتنابُ أكلِ اللَّحمِ النِّيءِ۲۵۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله نَهى أن يُؤكَلَ اللَّحمُ غَريضاً ، وقالَ : إنَّما تَأكُلُهُ السِّباعُ ، ولكِن حَتّى تُغَيِّرَهُ الشَّمسُ أوِ النّارُ . ⁽³⁾۲۵۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در بيان حكمت زيارت قبور ـ ) الكافي عن هشام بن سالم :سَأَلتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن أكلِ لَحمِ النِّيءِ ⁽⁴⁾، فَقالَ : هذا طَعامُ السِّباعِ . ⁽⁵⁾۲۵۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در روايتى ديگر ـ ) الإمام الرضا عليه السلام :أكلُ اللَّحمِ النِّيءِ يورِثُ الدّودَ فِي البَطنِ . ⁽⁶⁾.

۶ / ۵نهى از خوردن گوشت خام

۲۵۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام هادى عليه السلام :گوشت خشكيده نمك سود ، بد چيزى است ؛ زيرا در معده شُل مى شود ، هر بيمارى اى را تحريك مى كند و براى هيچ چيزى سودمند نيست ؛ بلكه زيان هم دارد .۲۵۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از محمّد بن عيسى ، از امام هادى عليه السلام: هيچ خوراكى را سنگين تر و بيمارى آورتر از گوشتِ خشك شده نخورده ام .ر .ك : ج۱ ، ص۱۰۵ ، ح ۱۰۷ .

۶ / ۵نهى از خوردن گوشت خام۲۵۵۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :پيامبر خدا ، از اين كه گوشت ، خام خورده شود ، نهى كرد و فرمود : «تنها درندگان ، چنين گوشتى مى خورند . [گوشت را] هنگامى بخوريد كه آفتاب يا آتش ، آن را ديگرگون ساخته باشد» .۲۵۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از هشام بن سالم: از امام صادق عليه السلام درباره خوردن گوشت خام پرسيدم . فرمود : «اين ، خوراك درندگان است» .۲۵۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :خوردن گوشت خام ، در شكم ، كِرم پديد مى آورد .

.

۶ / ۶اجتنابُ إدمانِ أكلِ اللَّحمِ۲۵۵۹.امام باقر عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ اللَّحمَ أربَعينَ صَباحاً ؛ قَسا قَلبُهُ . ⁽¹⁾۲۵۶۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :لا تَجعَلوا بُطونَكُم مَقابِرَ الحَيَوانِ . ⁽²⁾۲۵۶۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كانَ عَلِيٌّ عليه السلام يَكرَهُ إدمانَ اللَّحمِ ويَقولُ : إنَّ لَهُ ضَراوَةً كَضَراوَةِ الخَمرِ . ⁽³⁾۲۵۶۲.عنه صلى الله عليه و آله :ربيع الأبرار :فِي الحَديثِ : مَن داوَمَ عَلَى اللَّحمِ أربَعينَ يَوماً قَسا قَلبُهُ ، ومَن تَرَكَهُ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ . ⁽⁴⁾۶ / ۷وَجَباتُ أكلِ اللَّحمِ۲۵۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كُلُوا اللَّحمَ في كُلِّ اُسبوعٍ ، ولا تُعَوِّدوهُ أنفُسَكُم وأولادَكُم ؛ فَإِنَّ لَهُ ضَراوَةً كَضَراوَةِ الخَمرِ ، ولا تَمنَعوهُم فَوقَ الأَربَعينَ يَوماً ؛ فَإِنَّهُ يُسيءُ أخلاقَهُم . ⁽⁵⁾۲۵۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن إدريس بن عبد اللّه :كُنتُ عِندَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَذَكَرَ اللَّحمَ ، فَقالَ : كُل يَوما بِلَحمٍ ، ويَوما بِلَبَنٍ ، ويَوما بِشَيءٍ آخَرَ . ⁽⁶⁾.

۶ / ۶پرهيز از اعتياد به خوردن گوشت

۶ / ۷نوبت هاى خوردن گوشت

۶ / ۶پرهيز از اعتياد به خوردن گوشت۲۵۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس چهل روز گوشت بخورد ، سنگ دل مى شود .۲۵۶۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :شكم هايتان را گورستان جانوران نكنيد .۲۵۶۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :على عليه السلام عادت به خوردن گوشت را بد مى شمرْد و مى فرمود : «آن را اعتيادى همچون اعتياد به شراب است» .۲۵۶۸.عنه صلى الله عليه و آله :ربيع الأبرار :در حديث است كه : «هر كس چهل روز پيوسته گوشت بخورد ، سنگ دل مى شود و هر كس چهل روز ، آن را وا گذارد ، بدخوى مى گردد» .۶ / ۷نوبت هاى خوردن گوشت۲۵۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :در هر هفته ، يك بار گوشت بخوريد و خود و فرزندانتان را بدان عادت ندهيد ؛ زيرا موجب اعتيادى همچون اعتياد به شراب مى گردد . نيز آنان را بيش از چهل روز ، از آن محروم مداريد ؛ چرا كه آنان را بدخوى مى كند .۲۵۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از ادريس بن عبد اللّه: نزد امام صادق عليه السلام بودم . از گوشت ، سخن به ميان آورد و فرمود : «[غذا را ]يك روز با گوشت بخور ، يك روز با شير ، و يك روز با چيزى ديگر» .

.

۶ / ۸عَدَمُ تَركِ أكلِ اللَّحمِ أربَعينَ يَوماً۲۵۷۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ ، فَكُلُوا اللَّحمَ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ فِي السَّمعِ . ⁽¹⁾۲۵۷۱.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِاللَّحمِ ؛ فَإِنَّهُ يُنبِتُ اللَّحمَ ، ومَن تَرَكَ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ . ⁽²⁾۲۵۷۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِاللَّحمِ ؛ فَإِنَّ اللَّحمَ يُنمِي اللَّحمَ ، ومَن مَضى لَهُ أربَعونَ صَباحاً لَم يَأكُل لَحماً ساءَ خُلُقُهُ ، ومَن ساءَ خُلُقُهُ فَأَطعِموهُ اللَّحمَ ، ومَن أكَلَ شَحمَةً أنزَلَت مِثلَها مِنَ الدّاءِ . ⁽³⁾۲۵۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِاللَّحمِ ؛ فَإِنَّهُ مَن تَرَكَ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ ، ومَن ساءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفسَهُ ، ومَن عَذَّبَ نَفسَهُ فَأَذِّنوا في اُذُنِهِ . ⁽⁴⁾۲۵۷۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مَن أتى عَلَيهِ أربَعونَ يَوماً ولَم يَأكُلِ اللَّحمَ ، فَليَستَقرِض عَلَى اللّهِ عز و جلوَليَأكُلهُ . ⁽⁵⁾.

۶ / ۸وا نگذاردن گوشت به مدّت چهل روز

تكملهشهيد در الدروس گفته است : مكروه بودن اعتياد به خوردن گوشت ، روايت شده است و نيز اين كه اعتيادى همچون اعتياد به شراب مى آورد . همچنين مكروه بودن نخوردن گوشت به مدّت چهل روز و اين كه در هر سه روز يك بار خوردن آن ، مستحب است ، روايت شده است . البتّه اگر به دليل بيمارى يا به سبب روزه داشتن ، دو هفته پيوسته گوشت بخورد ، اشكالى ندارد . دو بار خوردن گوشت در يك روز هم مكروه است .

۶ / ۸وا نگذاردن گوشت به مدّت چهل روز۲۵۷۵.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس چهل روز گوشت نخورد ، بدخوى مى شود . گوشت بخوريد ؛ چرا كه بر شنوايى مى افزايد .۲۵۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در سفارش هايش به ابن مسعود ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد گوشت ؛ چرا كه گوشت مى رويانَد . هر كس گوشت را چهل روز وا گذارد ، بدخوى مى شود .۲۵۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد گوشت ؛ چرا كه گوشت ، گوشت مى رويانَد . هر كس بر او چهل صبح بگذرد و گوشت نخورد ، بدخوى مى شود . هر كس بدخوى شد ، به او گوشت بخورانيد . هر كس چربى بخورد ، آن چربى به اندازه خود براى او بيمارى فرود مى آورد .۲۵۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد گوشت ؛ چرا كه هر كس گوشت را چهل روز واگذارد ، بدخوى مى شود و هر كس بدخوى شود ، خويش را مى آزارد . هر كس خويش را مى آزارد ، در گوش وى اذان بگوييد .۲۵۷۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس بر او چهل روز بگذرد و گوشت نخورد ، بايد به اميد خداوند عز و جل وام بگيرد و گوشت [ بخرد و ]بخورد .

.

۲۵۷۷.المعجم الكبير عن معاذ بن جبل :الإمام عليّ عليه السلام :كُلُوا اللَّحمَ ؛ فَإِنَّ اللَّحمَ مِنَ اللَّحمِ ، وَاللَّحمُ يُنبِتُ اللّحَمَ ، ومَن لَم يُأكُلِ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ ، وإذا ساءَ خُلُقُ أحَدِكُم مِن إنسانٍ أو دابَّةٍ فَأَذِّنوا في اُذُنِهِ الأَذانَ كُلَّهُ . ⁽¹⁾۲۵۷۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ لِكُلِّ شَيءٍ قَرَما ، وإنَّ قَرَمَ الرَّجُلِ اللَّحمُ ؛ فَمَن تَرَكَهُ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ ، ومنَ ساءَ خُلُقُهُ فَأَذِّنوا في اُذُنِهِ اليُمنى . ⁽²⁾۲۵۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در اندرز به ابن مسعود ـ ) عنه عليه السلام :اللَّحمُ يُنبِتُ اللَّحمَ ، ومَن تَرَكَ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً ساءَ خُلُقُهُ ، ومَن ساءَ خُلُقُهُ فَأَذِّنوا في اُذُنِهِ . ⁽³⁾۲۵۷۷.المعجم الكبير ( ـ به نقل از معاذ بن جبل ـ ) عنه عليه السلام :اللَّحمُ مِنَ اللَّحمِ ، مَن تَرَكَهُ أربَعينَ يَوما ساءَ خُلُقُهُ ، كلُوهُ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ فِي السَّمعِ وَالبَصَرِ . ⁽⁴⁾۲۵۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :اللَّحمُ يُنبِتُ اللَّحمَ ، ويَزيدُ فِي العَقلِ ، ومَن تَرَكَ أكلَهُ أيّاماً فَسَدَ عَقلُهُ . ⁽⁵⁾۲۵۷۹.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن الحسين بن خالد :قُلتُ لِأَبِي الحَسَنِ الرِّضا عليه السلام : إنَّ النّاسَ يَقولونَ : إنَّ مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ ثَلاثَةَ أيّامٍ ساءَ خُلُقُهُ .

فَقالَ : كَذَبوا ، ولكِن مَن لَم يَأكُلِ اللَّحمَ أربَعينَ يَوماً تَغَيَّرَ خُلُقُهُ وبَدَنُهُ ؛ وذلِكَ لاِنتِقالِ النُّطفَةِ في مِقدارِ أربَعينَ يَوماً ⁽⁶⁾.

⁽⁷⁾.

۲۵۸۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :گوشت بخوريد ؛ چرا كه گوشت ، از گوشت است و گوشت ، گوشت مى روياند . هر كس چهل روز گوشت نخورد ، بدخوى مى شود . و اگر كسى از شما (خواه از انسان ها و خواه از چارپايان) بدخوى شد ، در گوشش اذانى كامل بگوييد .۲۵۸۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر چيز را دل دادگى اى است و دل دادگى مَرد ، گوشت است . پس ، هر كه چهل روزْ آن را وا گذارد ، بدخوى مى شود . و هر كس بدخوى شد ، در گوش راستش اذان بگوييد .۲۵۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :گوشت ، گوشت مى روياند . هر كس گوشت را چهل روز واگذارد ، بدخوى مى شود . و هر كس بدخوى شد ، در گوشش اذان بگوييد .۲۵۸۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :گوشت ، از گوشت است . هر كس آن را چهل روز وا گذارد بدخوى مى شود . آن را بخوريد ؛ چراكه بر شنوايى و بينايى مى افزايد .۲۵۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :گوشت ، گوشت مى روياند و عقل را افزون مى سازد . هر كس آن را چند روز وا گذارد ، عقلش تباه مى شود .۲۵۸۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ مِن وَصاياهُ لِابنِ مَسعودٍ ـ ) الكافىـ به نقل از حسين بن خالد: به ابو الحسن (امام رضا عليه السلام ) گفتم : مردم مى گويند كه هر كس سه روز گوشت نخورد ، بدخوى مى شود .

فرمود : «دروغ گفته اند ؛ امّا هر كس چهل روز گوشت نخورد ، خوى و بدن او ديگرگون مى شود ؛ چرا كه نطفه در مدّت چهل روز [از حالتى به حالت ديگر] تغيير مى يابد» . ⁽¹⁾.

۶ / ۹عَدَمُ نَهكِ العِظامِ وأكلِ نُخاعِها۲۵۸۵.مسند ابن حنبل عن أنس :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :شِرارُ اُمَّتِي الَّذينَ يَأكُلونَ مِخاخَ العِظامِ . ⁽¹⁾۲۵۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در سفارش به ابن مسعود ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :لا تُمَشِّشوا مُشاشَ الطَّيرِ ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ السِّلَّ . ⁽²⁾۲۵۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن الهيثم :صَنَعَ لَنا أبو حَمزَةَ طَعاماً ونَحنُ جَماعَةٌ ، فَلَمّا حَضَرنا رَأى رَجُلاً يَنهَكُ عَظماً فَصاحَ بِهِ ، فَقالَ : لا تَفعَل ، فَإِنّي سَمِعتُ عَلِيَّ بنَ الحُسَينِ عليهماالسلاميَقولُ :

لا تَنهَكُوا العِظامَ ؛ فَإِنَّ فيهَا لِلجِنِّ نَصيباً ، وإن فَعَلتُم ذَهَبَ مِنَ البَيتِ ما هُوَ خَيرٌ مِن ذلِكَ . ⁽³⁾۲۵۸۴.مكارم الأخلاق :المحاسن عن محمّدبن مسلم ، عن الإمام الباقر عليه السلام، قال: سَأَلتُهُ عَنِ العَظمِ أنهَكُهُ؟

قالَ :نَعَم . ⁽⁴⁾.

۶ / ۹تميز نكردن كامل استخوان و نخوردن مغز استخوان

۶ / ۹تميز نكردن كامل استخوان و نخوردن مغز استخوان۲۵۸۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بَدانِ امّت من ، كسانى هستند كه مغز استخوان را مى خورند .۲۵۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نرمه سر استخوان هاى پرندگان را مخوريد ؛ چرا كه سِل مى آورد .۲۵۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از هيثم: ابو حمزه براى ما ـ كه گروهى بوديم ـ غذايى آماده ساخت . چون حضور يافتيم ، ديد كه مردى استخوانى را كاملاً تميز مى كند . بر سر او بانگ زد و گفت : مكن! من از امام سجّاد عليه السلام شنيدم كه مى گويد : «استخوان ها را كاملاً تميز نكنيد ؛ زيرا جنّيان را هم در آنها بهره اى است و اگر چنين كنيد ، چيزى از خانه مى رود كه از اين [بهره شما از تميز كردن استخوان ، ]بهتر است» .۲۵۸۸.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از محمّد بن مسلم ، در گفتگو با امام باقر عليه السلام: از ايشان پرسيدم كه : آيا استخوان را كاملاً تميز كنم؟ فرمود : «آرى» .توضيحاين پاسخ ، [ تنها ] بر جايز بودن تميز كردن كامل استخوان دلالت مى كند . بنا بر اين ، با مكروه بودنى كه روايت هاى پيشين بر آن دلالت مى كردند ، منافاتى ندارد .

ر. ك : ج۲ ، ص۴۶۹ (گوشت) .

.

الفصل السابع : آداب أكل الفاكهة۷ / ۱الغَسلُ بِالماءِ۲۵۹۲.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن فُراتِ بن أحنَف عن الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ لِكُلِّ ثَمَرَةٍ سَمّاً ؛ فَإِذا أتَيتُم بِها فَمَسّوها بِالماءِ ـ أوِ اغمِسوها فِي الماءِ ـ ، يَعنِي اغسِلوها . ⁽¹⁾۷ / ۲التَّسمِيَةُ عِندَ الأَكلِ۲۵۹۳.كنز العمّال عن الحارث بن خزرج الأنصاري عن أبيه :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ الفاكِهَةَ وبَدَأَ بِبِاسمِ اللّهِ ، لَم تَضُرَّهُ . ⁽²⁾۷ / ۳الدُّعاءُ عِندَ رُؤيَةِ الفاكِهَةِ الجَديدَةِ۲۵۹۵.عنه صلى الله عليه و آله :تاريخ بغداد عن عائشة :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا اُتِيَ بِالباكورَةِ مِنَ الفاكِهَةِ وَضَعَها عَلى فيهِ ، ثُمَّ وَضَعَها عَلى عَينَيهِ ، ثُمَّ قالَ :

اللّهُمَّ كَما أطعَمتَنا أوَّلَهُ ، فَأَطعِمنا آخِرَهُ . ⁽³⁾.

فصل هفتم : آداب خوردن ميوه

۷ / ۱شستن ميوه با آب

۷ / ۲بردن نام خدا به هنگام خوردن

۷ / ۳دعا كردن به هنگام ديدن ميوه نوبر

فصل هفتم: آداب خوردن ميوه۷ / ۱شستن ميوه با آب۲۵۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از فُرات بن اَحنَف ، از امام صادق عليه السلام: «هر ميوه اى را زهرى است . پس اگر ميوه آورديد ، آبى به آن بزنيد» ـ يا «آن را در آب فرو ببريد» ـ يعنى بشوييد .۷ / ۲بردن نام خدا به هنگام خوردن۲۵۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس ميوه بخورد و اين خوردن را با نام خدا آغاز كند ، ميوه به او زيانى نمى رساند .۷ / ۳دعا كردن به هنگام ديدن ميوه نوبر۲۶۰۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله : ( ـ في وصف موت أعداء أهل البيت عليهم السلام ـ ) تاريخ بغدادـ به نقل از عايشه: پيامبر صلى الله عليه و آله چون ميوه اى نوبر مى آوردند ، آن را روى دهانش مى نهاد و سپس روى چشمانش مى گذاشت و مى گفت : «خداوندا ! چنان كه آغاز اين را به ما خوراندى ، پايانش را هم به ما بخوران» .

.

۲۵۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا رَأَى الفاكِهَةَ الجَديدَةَ قَبَّلَها ووَضَعَها عَلى عَينَيهِ وفَمِهِ ، ثُمَّ قالَ :

اللّهُمَّ كَما أرَيتَنا أَوَّلَها في عافِيَةٍ ، فَأَرِنا آخِرَها في عافِيَةٍ . ⁽¹⁾۷ / ۴الأَكلُ في إقبالِها وَالتَّركُ في إدبارِها۲۶۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : ( ـ در توصيف مرگ دشمنان اهل بيت عليهم السلام ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالفاكِهَةِ في إقبالِها ؛ فَإِنَّها مَصَحَّةٌ لِلأَبدانِ مَطرَدَةٌ لِلأَحزانِ ، وألقوها في إدبارِها ⁽²⁾؛ فَإِنَّها داءُ الأَبدانِ . ⁽³⁾۲۶۰۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الدعوات :رُوِيَ : . . . كُلِ الفاكِهَةَ في إقبالِ دَولَتِها ، وأفضَلُهَا الرُّمّانُ وَالاُترُجُّ . ⁽⁴⁾۷ / ۵تَركُ التَّقشيرِ۲۶۰۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي :عَنِ ابنِ القَدّاحِ عَن أبي عَبدِ اللّه عليه السلام أنَّهُ كانَ يَكرَهُ تَقشيرَ الثَّمَرَةِ . ⁽⁵⁾.

۷ / ۴خوردن هر ميوه در آغاز فصلش و پرهيز از آن در پايان آنفصل

۷ / ۵جدا نكردن پوست ميوه

۲۶۰۶.دعائم الإسلام :امام على عليه السلام :پيامبر خدا ، چون ميوه اى نو مى ديد ، آن را مى بوسيد و بر روى چشمان و دهانش مى نهاد و سپس مى گفت : «خداوندا ! چنان كه آغاز اين را در عافيت به ما نشان دادى ، پايان آن را نيز در عافيت به ما بنمايان» .۷ / ۴خوردن هر ميوه در آغاز فصلش و پرهيز از آن در پايان آن فصل۲۶۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ وقتى از ايشان سؤال شد : آيا كسى با شهدا محشور م ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد ميوه در هنگام روى كردنش ؛ چرا كه در اين هنگام ، مايه : سلامت تن و از ميان رفتن اندوه است . نيز آن را در هنگام پشت كردن وا گذاريد ؛ كه در اين هنگام ، دردى براى تن است .۲۶۰۴.تنبيه الخواطر :الدعوات :روايت شده است كه : « . . . ميوه را در ايّام دولتش بخور ؛ و برترينِ ميوه ها ، انار و تُرُنج است» .۷ / ۵جدا نكردن پوست ميوه۲۶۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافى :از ابن القدّاح درباره امام صادق عليه السلام روايت شده است كه ايشان ، پوست كندن ميوه را دوست نداشت .

.

۷ / ۶تَركُ القِرانِ بَينَ الفَواكِهِ عِندَ الأكلِ مَعَ الآخَرِ۲۶۱۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ الفاكِهَةَ وِتراً لَم تَضُرَّهُ . ⁽¹⁾۲۶۱۱.الترغيب والترهيب عن أنس :عنه صلى الله عليه و آله :كُلُوا الثِّمارَ وِتراً لا يَضُرُّ . ⁽²⁾۲۶۱۲.الإمام عليٌّ عليه السلام :مستدرك الوسائل عن كتاب التعريف :رُوِيَ : لا يُقرَنُ بَينَ شَيءٍ مِنَ الفَواكِهِ إلاَّ العِنَبَ وَالرُّمّانَ ؛ فَإِنَّهُ قَد رُوِيَ : أنَّهُ لا بَأسَ أن يُقرَنَ بَينَ الحَبَّتَينِ مِنَ العِنَبِ وَالرُّمّانِ . ⁽³⁾۲۶۱۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لمّا سُئلَ : منَ أكيَسُ المؤمنينَ ـ ) دعائم الإسلام :عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى عَنِ القِرانِ بَينَ التَّمرَتَينِ في فَمٍ ، ومِن سائِرِ الفاكِهَةِ كَذلِكَ . ⁽⁴⁾

قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليه السلام : إنَّما ذلِكَ إذا كانَ مَعَ النّاسِ في طَعامٍ مُشتَرَكٍ ، فَأَمّا مَن أكَلَ وَحدَهُ فَليَأكُل كَيفَ أحَبَّ . ⁽⁵⁾۲۶۱۴.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لمّا سُئلَ عن أكيَسِ الناسِ وأحزَمِهِم ـ ) علل الشرائع عن عليّ بن جعفر عن أخيه الإمام الكاظم عليه السلام ، قال :سَأَلتُهُ عَنِ القِرانِ بَينَ التِّينِ وَالتَّمرِ وسائِرِ الفَواكِهِ ، قالَ : نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ القِرانِ ، فَإِن كُنتَ وَحدَكَ فَكُل كَيفَ أحبَبتَ ، وإن كُنتَ مَعَ قَومٍ مُسلِمينَ فَلا تَقرُن . ⁽⁶⁾.

۷ / ۶پرهيز از خوردن چند ميوه با هم

۷ / ۶پرهيز از خوردن چند ميوه با هم۲۶۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس تنها يك نوع ميوه را بخورد ، آن ميوه به او زيان نمى رساند .۲۶۱۱.الترغيب و الترهيب ( ـ به نقل از اَ نَس ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ميوه ها را جدا جدا بخوريد تا زيان نرساند .۲۶۱۲.امام على عليه السلام :مستدرك الوسائلـ به نقل از كتاب التعريف: روايت شده است كه هيچ دو ميوه اى را نبايد با هم خورد ، مگر انگور و انار را ؛ زيرا روايت شده است كه اشكال ندارد دانه هاى انگور و انار ، در كنار هم قرار داده شوند .۲۶۱۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ اين سؤال كه: زيرك ترينِ مؤمنان كيست؟ ـ ) دعائم الإسلام :از پيامبر خدا روايت شده كه ايشان از جاى دادن دو خرما در كنار هم در دهان و يا دو ميوه ديگر نهى فرمود .

امام صادق عليه السلام فرموده است : «البتّه اين ، در صورتى است كه شخص با ديگر مردم و بر سفره اى مشترك باشد ؛ امّا اگر كسى به تنهايى مى خورَد ، هرگونه كه دوست دارد ، بخورد» .۲۶۱۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ اين پرسش كه: زيرك ترين و دورانديش ترينِ ) علل الشرائعـ به نقل از على بن جعفر ، در گفتگو با برادرش امام كاظم عليه السلام: از ايشان درباره با هم خوردن انجير و خرما و ديگر ميوه ها پرسيدم .

فرمود : «پيامبر خدا ، از همراه كردن [دو ميوه] نهى فرموده است . پس اگر تنها بودى ، هر گونه كه دوست دارى ، بخور ؛ امّا اگر در جمع شمارى از مسلمانان بودى ، ميوه ها را با هم نخور» .

.

۲۶۱۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لطارِقِ بنِ عبدِ اللّه ِ المُحارِبيِّ ـ ) المحاسن عن محمّد بن المثنّى أو غيره رفعه، قال :إذا آكَلتَ أحَدا فَأَرَدتَ أن تَقرُنَ ، فَأَعلِمهُ بِذلِكَ . ⁽¹⁾.

۲۶۱۶.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از محمّد بن مثنّى يا كسى ديگر ، در حديثى كه سند آن را به معصوم رسانده است ـ: اگر همراه كسى بودى و خواستى چند ميوه را با هم بخورى ، او را به اين خواستْ آگاه كن .بيانظاهر سه حديث اخير ، نشان مى دهد كه نهى از خوردن دو ميوه با هم ، يك ادب اجتماعى است ، نه يك توصيه طبّى ، و مراعات اين ادب ، هنگامى لازم است كه دو نفر بخواهند با همديگر ميوه بخورند و ميوه به اندازه كافى وجود نداشته باشد . ۱ بديهى است كه اگر ديگرى در آن ميوه شريك باشد ، مراعات حقّ او ، يك ادب وجوبى و اگر شريك نباشد ، ادبى استحبابى است . بنا بر اين به نظر مى رسد كه حمل سه حديث اوّل بر همين معنا، اولى است، هر چند كه با ظاهر آنها (نهى از خوردن دو نوع ميوه با هم) مخالف است ؛ چرا كه سند معتبرى ندارند، مگر اين كه با آزمايش علمى مشخّص شود كه خوردن دو نوع ميوه با هم، زيان آور است.

.

الفصل الثامن : آداب الشّرب۸ / ۱ما يَنبَغي في الشُّربِأ ـ الشُّربُ بِثَلاثَةِ أنفاسٍ۲۶۱۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن أبي داوود عن أنس :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا شَرِبَ تَنَفَّسَ ثَلاثاً وقالَ : هُوَ أهنَأُ وأمرَأُ وأبرَأُ . ⁽¹⁾۲۶۱۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا شَرِبَ أحَدُكُمُ الماءَ وتَنَفَّسَ ثَلاثاً كانَ آمِناً . ⁽²⁾ب ـ شُربُ الماءِ قائِماً بِالنَّهارِ وجالِساً بِاللَّيلِ۲۶۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ لِعَلِيٍّ عليه السلام: يا عَلِيُّ ، اِشرَبِ الماءَ قائِماً ؛ فَإِنَّه أقوى لَكَ وأصَحُّ . ⁽³⁾.

فصل هشتم : آداب آشاميدن

۸ / ۱آنچه در آشاميدن ، بايسته است

الف ـ آشاميدن به سه نَفَس

ب ـ ايستاده آب آشاميدن در روز ، و نشسته آشاميدن در شب

فصل هشتم: آداب آشاميدن۸ / ۱آنچه در آشاميدن ، بايسته استالف ـ آشاميدن به سه نَفَس۲۶۲۴.عنه صلى الله عليه و آله :سنن أبى داوودـ به نقل از اَنـَس: پيامبر صلى الله عليه و آله چون مى آشاميد ، [در ميان آن ،] سه نفَس مى كشيد و مى فرمود : «اين ، گواراتر ، خوش تر و پاكيزه تر است» .۲۶۲۵.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لمّا دَخَلَ علَى العبّاسِ وهو يَشتَكي فيَتَمنَّ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر كسى آب بخورد و [در ميان آن ،] سه نفَس بكشد ، [از بيمارىِ ناشى از يكجا سر كشيدن] در امان است .ب ـ ايستاده آب آشاميدن در روز ، و نشسته آشاميدن در شب۲۶۲۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به على عليه السلام: اى على ! ايستاده آب بخور كه براى تو مايه قدرت افزون تر و سلامت بيشتر است .

.

۲۶۲۸.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :شُربُ الماءِ مِن قِيامٍ بِالنَّهارِ أقوىَ وأصَحُّ لِلبَدَنِ . ⁽¹⁾۲۶۲۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :شُربُ الماءِ مِن قِيامٍ بِالنَّهارِ أدَرُّ لِلعَرَقِ ، وأقوى لِلبَدَنِ . ⁽²⁾۲۶۲۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :الشُّربُ قائِماً أقوى لَكَ وأصَحُّ . ⁽³⁾۲۶۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :شُربُ الماءِ مِن قِيامٍ بِالنَّهارِ يُمرِئُ الطَّعامَ ، وشُربُ الماءِ مِن قِيامٍ بِاللَّيلِ ، يورِثُ الماءَ الأَصفَرَ . ⁽⁴⁾۲۶۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :إيّاكُم وشربَ الماءِ مِن قِيامٍ عَلى أرجُلِكُم ⁽⁵⁾؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الدّاءَ الَّذي لا دَواءَ لَهُ أو يُعافِي اللّهُ عز و جل . ⁽⁶⁾۲۶۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ چون در بيمارى عبّاس به عيادتش رفت و ديد او مى ن ) الإمام الباقر أو الإمام الصادق عليهماالسلام :لا تَشرَب وأنتَ قائِمٌ ، ولا تَبُل في ماءٍ نَقيعٍ ، ولا تَطُف بِقَبرٍ ، ولا تَخلُ في بَيتٍ وَحدَكَ ، ولا تَمشِ في نَعلٍ واحِدٍ ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ أسرَعُ ما يَكونُ إلَى العَبدِ إذا كانَ عَلى بَعضِ هذِهِ الأَحوالِ . ⁽⁷⁾ج ـ شُربُ الماءِ الفاتِرِ۲۶۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :شَيئانِ صالِحانِ لَم يَدخُلا جَوفَ واحِدٍ قَطُّ فاسِداً إلاّ أصلَحاهُ ، وشَيئانِ فاسِدانِ لَم يَدخُلا جَوفاً قَطُّ صالِحاً إلاّ أفسَداهُ ؛ فَالصّالِحانِ : الرُّمّانُ ، وَالماءُ الفاتِرُ ، وَالفاسِدانِ : الجُبنُ ، وَالقَديدُ . ⁽⁸⁾.

ج ـ آشاميدن آب نيم گَرم

۲۶۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :ايستاده آشاميدن آب در روز ، مايه قدرت افزون تر و تن درستى بيشتر است .۲۶۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :ايستاده آشاميدن آب در روز ، موجب عرق كردن بيشتر و توان افزون تر بدن است .۲۶۳۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :ايستاده آشاميدن ، براى تو مايه قدرت افزون تر و سلامت بيشتر است .۲۶۳۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :ايستاده آشاميدن آب در روز ، غذا را گوارا مى سازد و ايستاده آشاميدن آب در شب ، زرداب مى آورد .۲۶۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :از اين حذر كنيد كه در حالت ايستاده بر روى پاهايتان ، آب بنوشيد ؛ زيرا اين كار ، دردى بى درمان مى آورد ، مگر اين كه خداى عز و جلخود ، عافيت دهد . ⁽¹⁾۲۶۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام يا امام صادق عليه السلام :در حالت ايستاده ، آب مياشام ، و در آب بركه ، پيشاب مكن ، و بر گرد قبر ، مچرخ ، و در خانه اى تنها ممان ، و با يك لنگه پاى افزار ، راه مرو ؛ چرا كه چون بنده اى در يكى از اين حالت ها باشد ، شيطان بسيار زود به سوى او مى شتابد .ج ـ آشاميدن آب نيم گَرم۲۶۳۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :دو چيزِ مناسب است كه به هيچ درون نادرستى درنمى آيند ، مگر اين كه آن را به درستى مى آورند ، و دو چيزِ نامناسب است كه به هيچ درون سالمى درنمى آيند ، مگر اين كه آن را نادرست [و ناسالم] مى كنند . آن دو چيز مناسب ، عبارت اند از : انار و آب نيم گَرم (وِلَرم) ؛ و آن دو چيز نامناسب ، عبارت اند از : پنير و گوشت خشك شده .

.

۲۶۳۴.عنه صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق :عنه عليه السلام ⁽¹⁾، قالَ : الماءُ المَغليُّ ⁽²⁾يَنفَعُ مِن كُلِّ شَيءٍ ، ولا يَضُرُّ مِن شَيءٍ . ⁽³⁾۸ / ۲ما لا يَنبَغي في الشُّربِأ ـ النَّفخُ۲۶۳۸.الإمام الباقر عليه السلام :مكارم الأخلاق :كانَ صلى الله عليه و آله لا يَتَنَفَّسُ فِي الإِناءِ إذا شَرِبَ ، فَإِن أرادَ أن يَتَنَفَّسَ أبعَدَ الإِناءَ عَن فيهِ حَتّى يَتَنَفَّسَ . ⁽⁴⁾۲۶۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن أبي داوود عن ابن عبّاس :نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن يُتَنَفَّسَ فِي الإِناءِ أو يُنفَخَ فيهِ. ⁽⁵⁾۲۶۳۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن الترمذي عن أبي سعيد الخُدريّ :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله نَهى عَنِ النَّفخِ فِي الشُّربِ . فَقالَ رَجُلٌ : القَذاةُ أراها فِي الإِناءِ؟

قالَ : أهرِقها . ⁽⁶⁾.

۸ / ۲آنچه در آشاميدن نابايسته است

الف ـ دميدن

۲۶۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق :ايشان فرمود : «آب جوشيده ⁽¹⁾سودمند است و هيچ ضررى ندارد» .۸ / ۲آنچه در آشاميدن نابايسته استالف ـ دميدن۲۶۳۸.امام باقر عليه السلام :مكارم الأخلاق :پيامبر صلى الله عليه و آله به گاه آشاميدن ، در ظرف نمى دميد و چون مى خواست نفَس بكشد ، ظرف را از دهان خود دور مى كرد تا نفَس بكشد .۲۶۳۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سنن أبى داوودـ به نقل از ابن عبّاس: پيامبر خدا ، از اين كه كسى بازدم خويش را به ظرف برگرداند يا در آن بدمد ، نهى فرمود .۲۶۴۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :سنن الترمذىـ به نقل از ابو سعيد خُدرى: پيامبر صلى الله عليه و آله از دميدن در آشاميدنى ، نهى كرد .

مردى گفت : خاشاكى در آب مى بينم .

فرمود : «آن را بريز» .

.

۲۶۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :الطبقات الكبرى عن القاسم بن مسلم مولى عليّ بن أبي طالب عليه السلام عن أبيه :دَعا عَلِيٌّ عليه السلامبِشَرابٍ ، فَأَتَيتُهُ بِقَدَحٍ مِن ماءٍ فَنَفَختُ فيهِ ، فَرَدَّهُ وأبى أن يَشرَبَهُ ، وقالَ : اِشرَبهُ أنتَ . ⁽¹⁾ب ـ العَبُّ۲۶۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا شَرِبَ أحَدُكُم فَليَمُصَّ مَصّاً ولا يَعُبَّ عَبّاً ؛ فَإِنَّ الكُبادَ مِنَ العَبِّ . ⁽²⁾۲۶۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :مُصُّوا الماءَ مَصّا ولاتَعُبّوهُ عَبّا ؛ فَإِنَّهُ يوجَدُ مِنهُ الكُبادُ . ⁽³⁾۲۶۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذَا اشتَهَيتُمُ الماءَ فَاشرَبوهُ مَصّاً ، ولا تَشرَبوهُ عَبّاً . ⁽⁴⁾۲۶۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام :نَهى عَلِيٌّ عليه السلام عَنِ العَبَّةِ الواحِدَةِ فِي الشُّربِ ، فَقالَ : ثَلاثاً أوِ اثنَتَينِ . ⁽⁵⁾.

ب ـ يكجا سر كشيدن

۲۶۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الطبقات الكبرىـ به نقل از قاسم بن مسلم (وابسته على بن ابى طالب عليه السلام ) ، از پدرش ـ: على عليه السلام آبى خواست . براى وى كاسه آبى آوردم و در آن دميدم . آب را به من برگرداند و از نوشيدن آن خوددارى ورزيد و فرمود : «تو خود ، آن را بنوش» .ب ـ يكجا سر كشيدن۲۶۴۴.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر كسى از شما خواست آب بخورد ، جرعه جرعه بنوشد و يكسره سر نكشد ؛ چرا كه درد جگر ، از سر كشيدنِ يكباره بر مى خيزد .۲۶۴۵.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آب را بمكيد و آن را يكجا سر نكشيد ؛ چرا كه درد جگر ، از آن مى خيزد .۲۶۴۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر آب خواستيد ، آن را جرعه جرعه بنوشيد و يكجا سر نكشيد .۲۶۴۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ به نقل از پدرانش عليهم السلام: على عليه السلام از اين كه همه آب ، به يك جرعه نوشيده شود ، نهى كرد و فرمود : «سه يا دو [جرعه باشد]» .

.

ج ـ شُربُ الحَميمِ۲۶۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :عَن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله أنَّهُ نَهى عَن شُربِ الحَميمِ . يَعنِي : الماءَ الحارَّ الَّذي يَنتَهي إلى غايَةِ الحَرارَةِ . ⁽¹⁾د ـ الشُّربُ أثناءَ الأَكلِ۲۶۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :مَن أرادَ ألاّ تُؤذِيَهُ مَعِدَتُهُ فَلا يَشرَب عَلى طَعامِهِ ماءً حَتّى يَفرُغَ مِنهُ ، ومَن فَعَلَ ذلِكَ رَطِبَ بَدَنُهُ ، وضَعُفَ مَعِدَتُهُ ، ولَم تَأخُذِ العُروقُ قُوَّةَ الطَّعامِ ؛ لِأَنَّهُ يَصيرُ فِي المَعِدَةِ فِجّا ⁽²⁾إذا صُبَّ الماءُ عَلَى الطَّعامِ أوَّلاً فَأَوّلاً . ⁽³⁾ه ـ شُربُ الماءِ عَلَى اللَّحمِ۲۶۴۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ اللَّحمَ لا يَعجَلُ بِشُربِ الماءِ .

فَقالَ لَهُ بَعضُ أصحابِهِ من أهلِ بَيتِهِ : يا رَسولَ اللّهِ ، ما أقَلَّ شُربَكَ لِلماءِ عَلَى اللَّحمِ !

فَقالَ : لَيسَ أحَدٌ يَأكُلُ هذَا الوَدَكَ ، ثُمَّ يَكُفُّ عَن شُربِ الماءِ إلى آخِرِ الطَّعامِ إلاَّ استَمرَأَ . ⁽⁴⁾.

ج ـ آشاميدن آب بسيار داغ

د ـ آشاميدن آب در لابه لاى غذا خوردن

ه ـ آشاميدن آب بر روى گوشت

ج ـ آشاميدن آب بسيار داغ۲۶۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :از پيامبر خدا روايت شده كه از آشاميدن «حَميم» (يعنى آبى كه به غايت ، داغ است) ، نهى فرمود .د ـ آشاميدن آب در لابه لاى غذا خوردن۲۶۵۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِأبي ذرّ ـ ) امام رضا عليه السلام :هر كس مى خواهد معده اش او را آزار ندهد ، بر روى غذا آب نخورد تا هنگامى كه غذا خوردن را به پايان مى برد . هر كس چنين كند ، بدنش به رطوبت مى گرايد ، معده اش ضعيف مى شود و رگ هايش نيروى غذا را به خود نمى گيرند ؛ زيرا اگر پشت سر هم روى غذا آب ريخته شود ، آن غذا در معده نارس و بدگوارش مى گردد .ه ـ آشاميدن آب بر روى گوشت۲۶۵۳.الدعوات :امام على عليه السلام :پيامبر خدا چون گوشت مى خورد ، در آشاميدن آب ، شتاب نمى ورزيد . يكى از ياران كه از اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله بود ، از ايشان پرسيد : اى پيامبر خدا ! چه قدر كم بر روى گوشت ، آب مى آشامى!

فرمود : «هيچ كس نيست كه اين گوشت چرب را بخورد و تا پايان غذا از آشاميدن آب ، خوددارى ورزد ، مگر اين كه غذا را گوارا مى يابد» .

.

و ـ الشُّربُ إثْرَ الدَّسَمِ۲۶۵۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الشُّربُ عَلى أثَرِ الدَّسَمِ داءٌ فِي البَطنِ . ⁽¹⁾۲۶۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ آن گاه كه ديد جنازه اى [در تشييع] ، بالا و پايي ) عنه صلى الله عليه و آله :شُربُ الماءِ عَلى أثَرِ الدَّسَمِ يُهَيَّجُ الدّاءَ . ⁽²⁾۲۶۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن النَّوفليِ بإسناده :كانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله إذا أكَلَ الدَّسَمَ أقَلَّ مِن شُربِ الماءِ .

فَقيلَ : يا رَسولَ اللّهِ ، إنَّكَ لَتُقِلُّ مِن شُربِ الماءِ؟

قالَ : هُوَ أمرَأُ لِطَعامي . ⁽³⁾ز ـ الشُّربُ مِن عُروَةِ الإِناءِ وثُلمَتِهِ۲۶۵۳.الدعوات :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا يَشرَبَنَّ أحَدُكُمُ الماءَ مِن عِندِ عُروَةِ الإِناءِ ؛ فَإِنَّهُ مُجتَمَعُ الوَسَخِ . ⁽⁴⁾۲۶۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن أبي داوود عن أبي سعيد الخدري :نَهى رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَنِ الشُّربِ مِن ثُلمَةِ القَدَحِ ، وأن يُنفَخَ فِي الشَّرابِ . ⁽⁵⁾.

و ـ آشاميدن آب بر روى چربى

ز ـ آشاميدن آب از مجاورِ دسته ظرف يا لبه شكسته آن

و ـ آشاميدن آب بر روى چربى۲۶۵۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آشاميدن در پى چربى ، بيمارى اى در شكم است .۲۶۵۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آشاميدن آب در پى چربى ، بيمارى را برمى انگيزاند .۲۶۵۸.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از نَوفلى: پيامبر صلى الله عليه و آله چون چربى مى خورد ، از نوشيدن آب مى كاست .

گفتند : اى پيامبر خدا ! كمتر آب مى نوشى؟!

فرمود : «اين كار ، غذايم را گواراتر مى سازد» .ز ـ آشاميدن آب از مجاورِ دسته ظرف يا لبه شكسته آن۲۶۶۰.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مباد كسى از شما از كنار دسته ظرف ، آب بخورد ؛ چرا كه آن جا جاى گرد آمدن آلودگى است .۲۶۶۱.الإمام عليّ عليه السلام :سنن أبى داوودـ به نقل از ابو سعيد خُدرى: پيامبر خدا ، از اين كه از لبه شكسته كاسه آب ، آشاميده و يا در نوشيدنى ، دميده شود ، نهى فرمود .

.

۲۶۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :لا تَشرَبُوا الماءَ مِن ثُلمَةِ الإِناءِ ولا مِن عُروَتِهِ ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ يَقعُدُ عَلَى العُروَةِ وَالثُّلمَةِ . ⁽¹⁾۲۶۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :لا يُشرَبُ مِن اُذُنِ الكُوزِ ولا مِن كَسرِهِ ـ إن كانَ فيهِ ـ فَإِنَّهُ مَشرَبُ الشَّياطينِ . ⁽²⁾ح ـ الشُّربُ فِي النُّحاسِ۲۶۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا تَشرَب فِي النُّحاسِ ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ السَّهلَ ـ يَعنِي الوَسواسَ وَالخَبالَ ـ . ⁽³⁾ط ـ الشُّربُ عَلَى الرّى قِ۲۶۶۱.امام على عليه السلام :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن شَرِبَ الماءَ عَلَى الرّيقِ ، انتَقَصَت قُوَّتُهُ . ⁽⁴⁾ي ـ شُربُ الماءِ البارِدِ بَعدَ تَناوُلِ الشَّيءِ الحارِّ أوِ الحَلاوَةِ۲۶۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :شُربُ الماءِ البارِدِ عَقيبَ الشَّيءِ الحارِّ وعَقيبَ الحَلاوَةِ ، يَذهَبُ بِالأَسنانِ . ⁽⁵⁾.

ح ـ آشاميدن در ظرف هاى مسى

ط ـ آشاميدن در حالت ناشتا

ى ـ آشاميدن آب سرد ، پس از خوردن شيرينى

۲۶۶۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :از لبه شكسته ظرف و از كنار دسته آن ، آب نخوريد ؛ چرا كه شيطان بر دسته و لبه شكسته مى نشيند .۲۶۶۵.عنه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :از دسته كوزه و از شكستگى آن ـ اگر در آن ، شكستگى اى باشد ـ نبايد آب آشاميد ؛ چرا كه آشاميدنگاه شيطان هاست .ح ـ آشاميدن در ظرف هاى مسى۲۶۶۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در ظرف مسين منوش ؛ چرا كه «سهل» (يعنى وسواس و پريشان عقلى) بر جاى مى نهد .ط ـ آشاميدن در حالت ناشتا۲۶۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس ناشتا آب بياشامد ، نيرويش كاستى مى يابد .اظهار نظرگفتنى است كه سند اين روايت ، ضعيف است . اين احتمال را هم روا مى دانيم كه مقصود از آن ، برخى از مزاج ها يا برخى از مناطق گرم مانند حجاز باشد . به هر روى ، براى اظهارنظر قطعى در اين باره و نيز در مورد رواياتى كه درباره نهى از خوردنِ زياد آب خواهد آمد ، بررسى هاى علمى ، ضرورى است .

ى ـ آشاميدن آب سرد ، پس از خوردن شيرينى۲۶۶۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولِهِ تعالى : {Q} «يُثَبِّتُ اللّه ُ الّذين ) امام رضا عليه السلام :آشاميدن آب سرد ، پس از خوردن چيز گرم و پس از خوردن شيرينى ، دندان ها را از بين مى برد .

.

ك ـ كَثرَةُ شُربِ الماءِ۲۶۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لا تُكثِر مِن شُربِ الماءِ ؛ فَإِنَّهُ مادَّةٌ لِكُلِّ داءٍ . ⁽¹⁾۲۶۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لَو أنَّ النّاسَ أقَلّوا مِن شُربِ الماءِ ، لاَستَقامَت أبدانُهُم . ⁽²⁾۲۶۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن أقَلَّ مِن شُربِ الماءِ ، صَحَّ بَدَنُهُ . ⁽³⁾۲۶۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه {Q} «خداوند ، كسانى را كه ايمان آورد ) عنه عليه السلام :أقلِل مِن شُربِ الماءِ ؛ فَإِنَّهُ يَمُدُّ ⁽⁴⁾كُلَّ داءٍ ، وَاجتَنِبِ الدَّواءَ ما احتَمَلَ بَدَنُكَ الدّاءَ . ⁽⁵⁾ل ـ شُربُ الماءِ البارِدِ وَالفُقّاعِ فِي الحَمّامِ۲۶۷۱.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في روايةٍ ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :إيّاكَ وشُربَ الماءِ البارِدِ وَالفُقّاعِ فِي الحَمّامِ ؛ فَإِنَّهُ يُفسِدُ المَعِدَةَ . ⁽⁶⁾راجع: ج۱ ، ص ۴۵۴ (جهاز الهضم والدفع / علاجات اُخرى / العلاج بالماء).

.

ك ـ نوشيدن آب فراوان

ل ـ نوشيدن آب سرد و آب جو در حمّام

ك ـ نوشيدن آب فراوان۲۶۷۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :آب بسيار منوش ؛ چرا كه سرچشمه هر دردى است .۲۶۷۵.تفسير القمّي عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :اگر مردمْ كمتر آب مى نوشيدند ، بدن هايشان به سامان بود .۲۶۷۶.تنبيه الخواطر : ( ـ لَمّا مَرَّ بقَبرٍ دُفِنَ فيهِ بالأمسِ إنسانٌ و ) امام صادق عليه السلام :هر كس كمتر آب مى نوشد ، تن درست است .۲۶۷۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در روايتى ـ ) امام صادق عليه السلام :كمتر آب بنوش ؛ چرا كه هر دردى را به سوى خود مى كشد . از درمان نيز تا هنگامى كه بدنت تاب درد را دارد ، بپرهيز .ل ـ نوشيدن آب سرد و آب جو در حمّام۲۶۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :از نوشيدن آب سرد و آب جو (فُقّاع) ⁽¹⁾در حمّام ، حذر كن ؛ چرا كه معده را تباه مى كند .ر. ك : ج۱ ، ص۴۵۷ (دستگاه گوارش / درمان هاى ديگر / آب درمانى).

.

الفصل التاسع : وجبات الأكل۹ / ۱البُكرَةُ وَالعَشِيُّالكتاب :« وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا » . ⁽¹⁾

الحديث :۲۶۸۱.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن شهاب بن عبد ربّه :شَكَوتُ إلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام ما ألقى مِنَ الأَوجاعِ وَالتُّخَمِ ، فَقالَ لي : تَغَدَّ وتَعَشَّ ، ولا تَأكُل بَينَهُما شَيئاً ؛ فَإِنَّ فيهِ فَسادَ البَدَنِ ، أما سَمِعتَ اللّهَ عز و جليَقولُ : « وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيهَا بُكْرَةً وَ عَشِيًّا » . ⁽²⁾۹ / ۲تأكيدُ الغَداءِ وَالنَّهيُ عَن تَركِهِ۲۶۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أرادَ البَقاءَ ـ ولا بَقاءَ ـ فَليُباكِرِ الغَداءَ ، وَليُجَوِّدِ الحِذاءَ ، وَليُخَفِّفِ الرِّداءَ ، وَليُقِلَّ مُجامَعَةَ النِّساءِ . ⁽³⁾.

فصل نهم : نوبت هاى غذا

۹ / ۱صبحگاهان و شامگاهان

۹ / ۲تأكيد بر خوردن ناشتايى و نهى از وا گذاردن آن

فصل نهم: نوبت هاى غذا۹ / ۱صبحگاهان و شامگاهانقرآن(و آنان ، صبحگاهان و شامگاهان ، روزىِ ويژه خويش را دارند)

حديث۲۶۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از شهاب بن عبد ربّه: نزد امام صادق عليه السلام ، از دردها و بدگوارى هايى كه داشتم ، اظهار ناراحتى كردم . به من فرمود : «صبحانه بخور و شام بخور و در فاصله ميان آنها چيزى مخور ؛ چرا كه موجب تباهى تن است . مگر نشنيده اى كه خداوند عز و جل مى فرمايد : (وآنان ، صبحگاهان و شامگاهان ، روزىِ ويژه خويش را دارند) .۹ / ۲تأكيد بر خوردن ناشتايى و نهى از وا گذاردن آن۲۶۸۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه جاودانگى مى خواهد ـ و البتّه [براى غير خدا] جاودانگى اى نيست ـ بايد كه چاشت را زودتر بخورد و رداى سبُك برگيرد و كمتر با زنان بياميزد .

.

۲۶۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :مَن أرادَ البَقاءَ ـ ولا بَقاءَ ـ فَليُباكِرِ الغِذاءَ ، وَليُؤَخِّرِ العَشاءَ ، وَليُقِلَّ غِشيانَ النِّساءِ ، وَليُخَفِّفِ الرِّداءَ . ⁽¹⁾۲۶۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إذا صَلَّيتَ الفَجرَ فَكُل كِسرَةً تُطَيِّبُ بِها نَكهَتَكَ ، وتُطفِئُ بِها حَرارَتَكَ ، وتُقَوِّمُ بِها أضراسَكَ ، وتَشُدُّ بِها لِثَتَكَ ، وتَجلِبُ بِها رِزقَكَ ، وتُحَسِّنُ بِها خُلُقَكَ . ⁽²⁾۲۶۸۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :يَنبِغي لِلمُؤمِنِ ألاّ يَخرُجَ مِن بَيتِهِ حَتّى يَطعَمَ ؛ فَإِنَّهُ أعَزُّ لَهُ . ⁽³⁾۲۶۸۸.عنه صلى الله عليه و آله :ربيع الأبرار :فِي الحَديثِ : تَركُ الغَداءِ مَسقَمَةٌ . ⁽⁴⁾۹ / ۳تأكيدُ العَشاءِ وَالنَّهيُ عَن تَركِهِ۲۶۹۱.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :لا تَدَعُوا العَشاءَ ولَو بِكَفٍّ مِن تَمرٍ ؛ فَإِنَّ تَركَهُ يُهرِمُ . ⁽⁵⁾.

۹ / ۳تأكيد بر خوردن شام و نهى از وا گذاردن آن

۲۶۹۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هر كه جاودانگى مى خواهد ـ و البتّه [براى غير خدا] جاودانگى اى نيست ـ بايد چاشت را زود بخورد ، شام را ديرتر بخورد ، ⁽¹⁾كمتر با زنان بياميزد و رداى سبُك برگيرد .۲۶۹۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :چون نماز صبح را خواندى ، پاره نانى بخور تا با آن : دهان خويش را خوش بو سازى ، حرارت خود را فرو بنشانى ، دندان هايت را استوار سازى ، لثه ات را استحكام بخشى ، روزىِ خويش را به چنگ آورى و خوى خود را نكو سازى .۲۶۸۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :مؤمن را بايسته است كه تا غذا نخورده ، از خانه بيرون نرود ؛ چرا كه اين كار به او استوارىِ بيشتر مى دهد .۲۶۸۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ربيع الأبرار :وا گذاردن ناشتايى ، مايه بيمارى است .۹ / ۳تأكيد بر خوردن شام و نهى از وا گذاردن آن۲۶۹۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوردن شام را وا مگذاريد ، هر چند به مشتى خرما باشد ؛ زيرا وا گذاشتن آن ، انسان را پير مى كند .

.

۲۶۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :لا تَدَعُوا العَشاءَ ولَو عَلى حَشَفَةٍ ، إنّي أخشى عَلى اُمَّتي مِن تَركِ العَشاءِ الهَرَمَ ؛ فَإِنَّ العَشاءَ قُوَّةُ الشَّيخِ وَالشّابِّ . ⁽¹⁾۲۶۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :تَعَشَّوا ولَو بِكَفٍّ مِن حَشَفٍ ؛ فَإِنَّ تَركَ العَشاءِ مَهرَمَةٌ . ⁽²⁾۲۶۹۴.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لا تَدَعِ العَشاءَ ولَو بِثَلاثِ لُقَمٍ بِمِلحٍ . ⁽³⁾۲۶۹۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :عَشاءُ الأَنبِياءِ عليهم السلام بَعدَ العَتَمَةِ فَلا تَدَعوهُ ؛ فَإِنَّ تَركَ العَشاءِ خَرابُ البَدَنِ . ⁽⁴⁾۲۶۹۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أصلُ خَرابِ البَدَنِ تَركُ العَشاءِ . ⁽⁵⁾۲۶۹۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لا خَيرَ لِمَن دَخَلَ فِي السِّنِّ أن يَبيتَ خَفيفاً ، بَل يَبيتُ مُمتَلِئاً خَيرٌ لَهُ . ⁽⁶⁾۲۶۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :يَنبَغي لِلشَّيخِ الكَبيرِ ألاّ يَنامَ إلاّ وجَوفُهُ مُمتَلِئٌ مِنَ الطَّعامِ ؛ فَإِنَّهُ أهدَأُ لِنَومِهِ وأطيَبُ لِنَكهَتِهِ . ⁽⁷⁾.

۲۶۹۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوردن شام را وا مگذاريد ، هر چند به خوردن دانه اى خرماى خشكيده باشد . من بر امّت خويش ، از اين ، بيم دارم كه از وا گذاردن شام ، پيرى (در هم شكستگى) به سراغشان آيد ؛ چرا كه شام ، مايه نيرومندىِ پير و جوان است .۲۷۰۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعليّ عليه السلام ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شام بخوريد ، هر چند به مشتى خرماى خشكيده باشد ؛ چرا كه وا گذاردن شام ، مايه پيرى است .۲۶۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خوردن شام را وا مگذار ، هر چند به سه لقمه [نان ]با نمك باشد .۲۶۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :شام خوردن پيامبران ، پس از تاريكىِ شب بوده است . آن را وا مگذاريد ؛ چرا كه واگذاردن آن ، ويرانى تن است .۲۶۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :سرچشمه ويرانى تن ، وا گذاردن شام است .۲۶۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :براى كسى كه پا به سن نهاده ، خوب نيست با شكمِ سبُك بخوابد ؛ بلكه اگر با شكمِ پُر بخوابد ، برايش بهتر است .۲۶۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :براى پير كهن سال ، بايسته است كه حتماً به گاهِ خفتن ، شكمش از غذا پُر باشد . اين ، سبب خواب آرام تر و بوى خوش تر دهان براى اوست . .

۲۶۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن المفضَّل بن عمر :دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام لَيلَةً وهُوَ يَتَعَشّى . فَقالَ : يا مُفَضَّلُ ، اُدنُ وكُل .

قُلتُ : قَد تَعَشَّيتُ .

فَقالَ : اُدنُ فَكُل ؛ فَإِنَّهُ يُستَحَبُّ لِلرَّجُلِ إذَا اكتَهَلَ ألاّ يَبيتَ إلاّ وفي جَوفِهِ طَعامٌ حَديثٌ . فَدَنَوتُ فَأَكَلتُ . ⁽¹⁾۲۷۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :تَركُ العَشاءِ مَهرَمَةٌ ، ويَنبَغي لِلرَّجُلِ إذا أسَنَّ ألاّ يَبيتَ إلاّ وجَوفُهُ مُمتَلِئٌ مِنَ الطَّعامِ . ⁽²⁾۲۷۰۱.الكافي عن أبي شِهاب :الكافي عن عليّ بن أبي علي اللهبي عن الإمام الصادق عليه السلام :ما تَقولُ أطِبّاؤُكُم في عَشاءِ اللَّيلِ؟

قُلتُ : إنَّهم يَنهَونا عَنهُ .

قالَ : لكِنّي آمُرُكُم بِهِ . ⁽³⁾۲۷۰۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن زياد بن أبي الحلال :تَعَشَّيتُ مَعَ أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام فَقالَ : العَشاءُ بَعدَ العِشاءِ الآخِرَةِ عَشاءُ النَّبِيِّينَ عليهم السلام . ⁽⁴⁾.

۲۷۰۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لمَّا قالَ لَهُ الحَسَنُ عليه السلام : يا رَسول ) المحاسنـ به نقل از مفضّل بن عمر: شبى ، در حالى كه امام صادق عليه السلام شام مى خورد ، بر ايشان وارد شدم . فرمود : «اى مفضّل ! پيش آى و بخور» .

گفتم : شام خورده ام .

فرمود : «پيش آى و بخور ؛ زيرا مستحب است مَرد ، هنگامى كه به ميان سالى درآمد ، شب را در حالى بخوابد كه غذايى تازه در شكم اوست» .

من نيز پيش رفتم و خوردم .۲۷۰۴.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سَألَهُ الحسنُ عليه السلام : يا أبَتاهُ ، ) امام صادق عليه السلام :وا گذاردن شام ، مايه پيرى است . براى مرد ، آن هنگام كه پا به سن نهاد ، بايسته است كه تنها در حالى بخوابد كه درونش از غذا پُر باشد .۲۷۰۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از على بن ابى على لهبى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «طبيبانِ شما درباره شام شب ، چه مى گويند؟» .

گفتم : ما را از آن ، باز مى دارند .

فرمود : «امّا من ، شما را بدان ، فرمان مى دهم» .۲۷۰۱.الكافى ( ـ به نقل از ابو شهاب ـ ) الكافىـ به نقل از زياد بن ابى الحلال: با امام صادق عليه السلام شام خوردم . فرمود : «شامِ پس از نمازِ خفتن ، شام پيامبران است» . .

۲۷۰۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَن تَرَكَ العَشاءَ لَيلَةً ماتَ عِرقٌ في جَسَدِهِ ولا يَحيا أبَداً . ⁽¹⁾۲۷۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ هنگامى كه حسن عليه السلام به پيامبر صلى الله عل ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن تَرَكَ العَشاءَ لَيلَةَ السَّبتِ ولَيلَةَ الأَحَدِ مُتَوالِيَتَينِ ، ذَهَبَ عَنهُ ما لا يَرجِعُ إلَيهِ أربَعينَ يَوماً . ⁽²⁾۲۷۰۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به امام حسن عليه السلام كه پرسيد : پدر ) الإمام الصادق عليه السلام :مَن تَرَكَ العَشاءَ لَيلَةَ السَّبتِ ولَيلَةَ الأَحَدِ مُتَوالِيَتَينِ ، ذَهَبَت عَنهُ قُوَّتُهُ فَلَم تَرجَع إلَيهِ أربَعينَ يَوماً . ⁽³⁾۲۷۰۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مَن تَرَكَ العَشاءَ نَقَصَت مِنهُ قُوَّةٌ ولا تَعودُ إلَيهِ . ⁽⁴⁾۲۷۰۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعَليٍّ عليه السلام ـ ) الكافي عن سليمان بن جعفر الجعفري :كانَ أبوُ الحَسَنِ عليه السلام لا يَدَعُ العَشاءَ ولَو بِكَعكَةٍ .

وكانَ يَقولُ عليه السلام : إنَّهُ قُوَّةٌ لِلجِسمِ ـ وقالَ : ولا أعلَمُهُ إلاّ قالَ : ـ وصالِحٌ لِلجِماعِ . ⁽⁵⁾۲۷۰۷.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في فضل زيارة الحسين عليه السلام ـ ) الإمام الرضا عليه السلام :إذَا اكتَهَلَ الرَّجُلُ فَلا يَدَعُ أن يَأكُلَ بِاللَّيلِ شَيئاً ؛ فَإِنَّهُ أهدى ⁽⁶⁾لِلنَّومِ وأطيَبُ لِلنَّكهَةِ . ⁽⁷⁾.

۲۷۰۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس شام را وا گذارد ، رگى در بدن وى مى ميرد و هرگز زنده نمى شود .۲۷۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به على عليه السلام ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس شام را در شب شنبه و شب يكشنبه ، پشت سر هم وا گذارد ، چيزى از كف او مى رود كه تا چهل روز به وى باز نمى گردد .۲۷۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در فضيلت زيارت امام حسين عليه السلام ـ ) امام صادق عليه السلام :هر كس شام را در شب شنبه و شب يكشنبه ، پشت سر هم وا گذارد ، نيروى وى از كف مى رود و اين نيرو تا چهل روز به وى باز نمى گردد .۲۷۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس شام خوردن را وا گذارد ، نيرويى از او كاسته مى شود و به او باز نمى گردد .۲۷۰۹.جامع الأخبار عن أصبغ بن نباته :الكافىـ به نقل از سليمان بن جعفر جعفرى: امام كاظم عليه السلام شام خوردن را وا نمى گذارْد ، هر چند به خوردن يك كلوچه بود .

ايشان مى فرمود : «آن ، نيرويى براى تن است» و نمى دانم ديگر چه چيزى فرمود ، جز اين كه دقيقاً اين سخن را هم فرمود كه : «و كارآمد براى آميزش است» .۲۷۰۹.جامع الأخبار ( ـ به نقل از اصبغ بن نُباته ـ ) امام رضا عليه السلام :مباد كه مرد ، هنگامى كه ميان سال مى شود ، خوردنِ چيزى را در هر شب ، وا گذارد ؛ زيرا اين كار ، سبب خواب آرام تر و بوى خوش تر دهان است . .

۲۷۱۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سُئلَ عَن وَجهِ تَسمِيَةِ القِيامَةِ ـ ) الإمام الرضا عليه السلام :إنَّ فِي الجَسَدِ عِرقاً يُقالُ لَهُ : العَشاءُ ؛ فَإِن تَرَكَ الرَّجُلُ العَشاءَ لَم يَزَل يَدعو عَلَيهِ ذلِكَ العِرقُ إلى أن يُصبِـحَ ، يَقولُ : أجاعَكَ اللّهُ كَما أجَعتَني ، وأظمَأَكَ اللّهُ كَما أظمَأتَني .

فَلا يَدَعَنَّ أحَدُكُمُ العَشاءَ ولَو بِلُقمَةٍ مِن خُبزٍ أو شَربَةٍ مِن ماءٍ . ⁽¹⁾۹ / ۴وَجبَةٌ في اليَومِ۲۷۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ فِي اليَومِ مَرَّةً لَم يَكُن جائِعاً ، ومَن أكَلَ مَرَّتَينِ لَم يَكُن عابِداً ، ومَن أكَلَ ثَلاثَ مَرّاتٍ اربُطوهُ مَعَ الدَّوابِّ . ⁽²⁾۲۷۱۲.الجعفريّات عن رسول اللّه صلى الله عليه و آله :شعب الإيمان عن عائشة :رَآني رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله وأنَا آكُلُ في يَومٍ مَرَّتَينِ ، فَقالَ :

يا عائِشَةُ اتَّخَذتِ الدُّنيا بَطنَكِ ! أكثَرُ مِن أكلَةٍ كُلَّ يَومٍ سَرَفٌ ، وَاللّهُ لا يُحِبُّ المُسرِفينَ . ⁽³⁾۹ / ۵ثَلاثُ وَجَباتٍ في يَومَينِ۲۷۱۵.الإمام الباقر عليه السلام عن جابر بن عبداللّه :الإمام الرضا عليه السلام :الَّذي يَجِبُ أن يَكونَ أكلُكَ في كُلِّ يَومٍ عِندَما يَمضي مِنَ النَّهارِ ثَمانَ ⁽⁴⁾ساعاتٍ أكلَةً واحِدَةً ، أو ثَلاثَ أكَلاتٍ في يَومَينِ ، تَتَغَذّى باكِراً في أوَّلِ يَومٍ ثُمَّ تَتَعَشّى ، فَإِذا كانَ فِي اليَومِ الثّاني عِندَ مُضِيِّ ثَمانِ ⁽⁵⁾ساعاتٍ مِنَ النَّهارِ أكَلتَ أكلَةً واحِدَةً ولَم تَحتَج إلَى العَشاءِ ⁽⁶⁾، وَليَكُن ذلِكَ بِقَدرٍ لا يَزيدُ ولا يَنقُصُ . ۷ .

۹ / ۴يك وعده در روز

۹ / ۵سه وعده در دو روز

۲۷۱۲.الجعفريّات :امام رضا عليه السلام :در بدن ، رگى است كه آن را «عَشاء (شام)» گويند . اگر شخصْ شام خوردن را وا گذارد ، آن رگ تا صبح ، او را نفرين مى كند و مى گويد : «خدا تو را گرسنه بدارد ، چنان كه مرا گرسنه بداشتى ، و تشنه بدارد ، چنان كه تشنه ام داشتى» ⁽¹⁾. پس مباد كسى از شما خوردن شام را وا گذارد ، هر چند به يك لقمه نان يا جرعه اى آب باشد .۹ / ۴يك وعده در روز۲۷۱۵.امام باقر عليه السلام ( ـ به نقل از جابر بن عبد اللّه ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس كه در روز ، يك بار غذا مى خورد ، گرسنه نمى مانَد ؛ هر كه دو بار مى خورد ، پرستشگر نيست ؛ و هر كه سه بار مى خورد ، او را با چارپايان ببنديد .۲۷۱۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لَمّا سُئلَ : مَتى السّاعَةُ ؟ ـ ) شُعب الإيمانـ به نقل از عايشه: پيامبر خدا مرا ديد كه روزى دو بار غذا مى خورم . فرمود : «اى عايشه! همه دنيا را شكم خويش گرفته اى! بيشتر از يك بار خوردن در هر روز ، اسراف است و خداوند ، اسراف كنندگان را دوست ندارد» .۹ / ۵سه وعده در دو روز۲۷۱۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :مقدار بايسته در خوراك ، آن است كه چون هشت ساعت از روز مى گذرد ، يك بار غذا بخورى ، يا در دو روز ، سه وعده غذا ميل كنى [ ، بدين ترتيب كه] : در پگاه نخستينْ روز ، ناشتايى بخورى ، سپس در همان روز ، شام بخورى و سپس چون ديگر روز فرا رسيد ، پس از گذشت هشت ساعت از آغاز روز ، يك وعده ديگر بخورى و در آن روز ، تو را به شام ، نيازى نيست ⁽²⁾اين غذا ، بايد به اندازه باشد و نه بر آن ، افزوده و نه از آن ، كاسته شود .

.

. .

. .

. .

سخنى درباره احاديث مربوط به وعده هاى غذا

سخنى درباره احاديث مربوط به وعده هاى غذاچنان كه ملاحظه شد ، احاديث اين فصل ، به پنج دسته تقسيم مى شوند : ۱ . احاديثى كه با الهام از قرآن كريم ـ آن جا كه از غذاى بهشتيان ، سخن به ميان آورده است ـ به دو وعده غذا در هر روز (به هنگام صبحگاهان و شامگاهان) سفارش مى كند . ۲ . احاديثى كه بر خوردن صبحانه تأكيد مى ورزند و از وا گذاردن آن ، نهى مى كنند . ۳ . احاديثى كه بر خوردن شام ، تأكيد مى كنند و از وا گذاردن آن ، بويژه از جانب سالمندان ، باز مى دارند . ۴ . احاديثى كه بر خوردن يك وعده غذا در هر روز ، تأكيد دارند . ۵ . احاديثى كه به خوردن سه وعده غذا در دو روز ، سفارش مى كنند . هر چند اين احاديث ، در نگاه نخست ، متعارض مى نمايند ، امّا تأمّل در آنها روشن مى سازد كه احاديث سه دسته نخست ، هيچ تعارضى با يكديگر ندارند و حتّى همديگر را تأييد نيز مى كنند ؛ زيرا دسته نخست ، به خوردن دو وعده صبحانه و شام ، سفارش مى كند و دسته هاى دوم و سوم ، از وا گذاردن صبحانه و شام ، نهى مى نمايند . دسته چهارم نيز با حديث هاى پيشين ، تعارض ندارد ؛ زيرا اين دسته به بسنده بودن يك وعده در روز ، تصريح دارد و احاديث دسته هاى پيشين هم به دو

.

وعده ، توصيه مى كنند . و امّا حديثى كه به سه وعده غذا در دو روز سفارش مى كند ، از آن روى كه در كتاب طبّ الإمام الرضا عليه السلام نقل شده و انتساب اين كتاب به امام رضا عليه السلام به اثبات نرسيده ، دچار ضعف در سند است ، چنان كه به لحاظ دلالت نيز ضعيف است ؛ زيرا مخاطبِ اين حديث ، مأمون عبّاسى است و شايد اساساً اين توصيه ، به او اختصاص داشته باشد . بنا بر اين ، جمع بندى احاديث پيشين ، اين مى شود كه خوردن دو وعده در صبحگاهان و شامگاهان ، براى استمرار تن درستى ، سودمند است ، چنان كه بهشتيان نيز ـ كه در سراى سلامت ، زندگى جاويد دارند ⁽¹⁾ـ در همين دو وقت ، غذا ميل مى نمايند : (و آنان ، صبحگاهان و شامگاهان ، روزىِ ويژه خويش را دارند) . ⁽²⁾

.

بخش پنجم : درمان با غذاها و گياهان دارويى

اشاره

بخش پنجم: درمان با غذاها و گياهان دارويىفصل يكم: تُرُنجفصل دوّم: آلـوفصل سوّم: برنجفصل چهارم: بادروج (حَوك)فصل پنجم: بادمجانفصل ششم: باقلافصل هفتم: پيازفصل هشتم: خربزهفصل نهم: تخم مرغفصل دهم: سيب

.

فصل يازدهم: تلبينهفصل دوازدهم: خرمافصل سيزدهم: انجيرفصل چهاردهم: سيرفصل پانزدهم: پنيرفصل شانزدهم: جِرجيرفصل هفدهم: زردكفصل هيجدهم: گردوفصل نوزدهم: هزار اِسپندفصل بيستم: شنبليلهفصل بيست و يكم: شيرينىفصل بيست و دوّم: نخودفصل بيست و سوّم: نانفصل بيست و چهارم: كاهوفصل بيست و پنجم: سركهفصل بيست و ششم: انارفصل بيست و هفتم: مَويزفصل بيست و هشتم : زيتونفصل بيست و نهم : آويشن .

فصل سى ام : مُشككفصل سى و يكم : بِهْفصل سى و دوم : شِكرفصل سى و سوم : شلغمفصل سى و چهارم : چغندرفصل سى و پنجم : روغن حيوانىفصل سى و ششم : سَيا (سَنا)فصل سى و هفتم : سَويقفصل سى و هشتم : پيهْفصل سى و نهم : عدسفصل چهلم : عسلفصل چهل و يكم : انگورفصل چهل و دوم : عُنّابفصل چهل و سوم : سِنجِدفصل چهل و چهارم : تُرُبفصل چهل و پنجم : خُرفهفصل چهل و ششم : خيارفصل چهل و هفتم : كدوفصل چهل و هشتم : كباب .

فصل چهل و نهم : تَرهفصل پنجاهم : كَرَفسفصل پنجاه و يكم : قارچفصل پنجاه و دوم : گلابىفصل پنجاه و سوم : كُندُرفصل پنجاه و چهارم : شيرفصل پنجاه و پنجم : گوشتفصل پنجاه و ششم : لوبيافصل پنجاه و هفتم : ماشفصل پنجاه و هشتم : نمكفصل پنجاه و نهم : هَليمفصل شصتم : كاسنى .

. .

الفصل الأوّل : الاُترج۱ / ۱تأكيدُ أكلِ الاُترُجِّ۲۷۵۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لِرجُلٍ قالَ : اُحِبُّ أن اُحشَرَ يَومَ القِيام ) الدعوات :رُوِيَ : . . . كُلِ الفاكِهَةَ في إقبالِ دَولَتِها ، وأفضَلُهَا الرُّمّانُ وَالاُترُجُّ ، ومِنَ الرَّياحينِ الوَردُ وَالبَنَفسَجُ . ⁽¹⁾۱ / ۲خَواصُّ الاُترُجِّ۲۷۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به مردى كه گفت : من دوست دارم در روز قيامت، با ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالاُترُجِّ ؛ فَإِنَّهُ يُنيرُ الفُؤادَ ، ويَزيدُ فِي الدِّماغِ . ⁽²⁾.

فصل يكم : تُرُنج

۱ / ۱تأكيد بر خوردن تُرُنج

۱ / ۲خواصّ تُرُنج

فصل يكم: تُرُنج۱ / ۱تأكيد بر خوردن تُرُنج۲۷۵۵.عنه صلى الله عليه و آله :الدعوات :روايت شده است كه : «. . . ميوه را در ايّام دولتش بخور ؛ و برترينِ ميوه ها ، انار و تُرُنج است . از سبزى ها نيز گل سرخ و بنفشه ، برترين هستند» .۱ / ۲خواصّ تُرُنج۲۷۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد تُرُنج : چرا كه دل را نورانى مى سازد و بر توان مغز مى افزايد . ⁽¹⁾

.

۱ / ۳أكلُ الاُترُجِّ بَعدَ الطَّعامِ۲۷۵۷.تفسير فرات ( ـ به نقل از ابو درداء ـ ) الكافي عن عبداللّه بن إبراهيم الجعفري عن الإمام الصادق عليه السلام :بِأَيِّ شَيءٍ يَأمُرُكُم أطِبّاؤُكُم فِي الاُترُجِّ؟

فَقُلتُ : يَأمُرونَنا أن نَأكُلَهُ قَبلَ الطَّعامِ .

فَقالَ : إنّي آمُرُكُم بِهِ بَعدَ الطَّعامِ . ⁽¹⁾۲۷۵۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن إبراهيم بن عمر اليماني :قُلتُ لِأَبي عَبدِاللّهِ عليه السلام : إنَّهُم يَزعُمونَ أنَّ الاُترُجَّ عَلَى الرّيقِ أجوَدُ ما يَكونُ .

فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام : إن كانَ قَبلَ الطَّعامِ خَيرٌ فَهُوَ بَعدَ الطَّعامِ خَيرٌ ، وخَيرٌ وأجوَدُ . ⁽²⁾۲۷۵۹.عنه صلى الله عليه و آله : ( ـ في ذِكرِ جهنَّمَ ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :كُلُوا الاُترُجَّ بَعدَ الطَّعامِ ؛ فَإِنَّ آلَ مُحَمَّدٍ عليهم السلام يَفعَلونَ ذلِكَ . ⁽³⁾۱ / ۴أكلُ الاُترجِّ بِاللَّيلِ۲۷۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :أكلُ الاُترُجِّ بِاللَّيلِ ، يَقلِبُ العَينَ ، ويورِثُ الحَوَلَ . ⁽⁴⁾.

۱ / ۳خوردن تُرُنج پس از غذا

۱ / ۴نخوردن تُرُنج در شب

۱ / ۳خوردن تُرُنج پس از غذا۲۷۶۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از عبد اللّه بن ابراهيم جعفرى ـ: امام صادق عليه السلام فرمود : «پزشكانِ شما درباره تُرُنج چه دستور مى دهند؟» .

گفتم : دستور مى دهند كه آن را پيش از غذا بخوريم .

فرمود : «امّا من ، شما را به خوردن آن پس از غذا فرمان مى دهم» .۲۷۶۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از ابراهيم بن عمر يمانى: به امام صادق عليه السلام گفتم : آنان مدّعى اند كه بهترين وضعيّت براى خوردن تُرُنج ، حالت ناشتاست .

امام صادق عليه السلام فرمود : «اگر پيش از غذا خوب باشد ، پس از غذا به مراتبْ بهتر و پسنديده تر است» .۲۷۶۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :تُرُنج را پس از غذا بخوريد ؛ چرا كه خاندان محمّد صلى الله عليه و آله چنين مى كنند . ⁽¹⁾۱ / ۴نخوردن تُرُنج در شب۲۷۶۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :خوردن تُرُنج در شب ، چشم را برمى گرداند و كژچشمى به جاى مى گذارد .

.

۱ / ۵ما يَهضِمُ الاُترُجَّ۲۷۶۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :إنَّ الاُترُجَّ لَثَقيلٌ ، فَإِذا اُكِلَ ، فَإِنَّ الخُبزَ اليابِسَ يَهضِمُهُ مِنَ المَعِدَةِ . ⁽¹⁾۲۷۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :الخُبزُ اليابِسُ يَهضِمُ الاُترُجَّ . ⁽²⁾۲۷۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن أبي بصير :كانَ عِندي ضَيفٌ فَتَشَهّى اُترُجّا بِعَسَلٍ فَأَطعَمتُهُ وأكَلتُ مَعَهُ ، ثُمَّ مَضَيتُ إلى أبي عَبدِاللّهِ عليه السلام وإذَا المائِدَةُ بَينَ يَدَيهِ ، فَقالَ لي : اُدنُ فَكُل .

فَقُلتُ : إنّي أكَلتُ قَبلَ أن آتِيَكَ اُترُجّا بِعَسَلٍ ، وأنَا أجِدُ ثِقلَهُ ؛ لِأَنـّي أكثَرتُ مِنهُ .

فَقالَ : يا غُلامُ ! اِنطَلِق إلَى الجارِيَةِ ، فَقُل لَها : اِبعَثي إلَينا بِحَرفِ رَغيفٍ يابِسٍ مِنَ الَّذي تُجَفِّفُهُ فِي التَّنّورِ . فَاُتِيَ بِهِ ، فَقالَ لي : كُل مِن هذَا الخُبزِ اليابِسِ ؛ فَإِنَّهُ يَهضِمُ الاُترُجَّ .

فَأَكَلتُهُ ، ثُمَّ قُمتُ فَكَأَنّي لَم آكُل شَيئا . ⁽³⁾.

۱ / ۵آنچه تُرُنج را هضم مى كند

۱ / ۵آنچه تُرُنج را هضم مى كند۲۷۶۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :تُرُنج ، سنگين است . چون خورده شود ، نانِ خشك ، آن را در معده هضم مى كند .۲۷۷۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :نان خشك ، تُرُنج را هضم مى كند . ⁽¹⁾۲۷۷۱.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از ابو بصير: ميهمانى داشتم كه به تُرُنج همراه با عسل ، اظهار تمايل كرد . آن را به او دادم و خود نيز با وى خوردم . سپس نزد امام صادق عليه السلام رفتيم و ديديم كه سفره اى نزد ايشان گشوده است . به من فرمود : «پيش آى و بخور» .

گفتم : پيش از آن كه نزد شما بيايم ، تُرُنج و عسل خورده ام و اكنون سنگينى آن را احساس مى كنم ؛ زيرا زياد خورده ام .

[ايشان به يكى از غلامان خود ]فرمود : «اى غلام ! نزد كنيز برو و به او بگو : برايمان يك كناره نان خشك ، از آنچه در تنورْ خشك مى كنى ، بفرست ».

آن نان ، آورده شد . پس به من فرمود : «از اين نانِ خشك بخور ؛ چرا كه تُرُنج را هضم مى كند» .

من آن را خوردم و سپس از جاى برخاستم ، گويا كه هيچ چيز نخورده ام .

.

۱ / ۶مُرَبَّى الاُترُجِّ۲۷۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة :عَن إبراهيمَ بنِ الحَسَنِ الجَعفَرِيِّ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلام أنَّهُ قالَ لِأَصحابِهِ :

أخبِروني بِأَيِّ شَيءٍ يَأمُرُكُم بِهِ أطِبّاؤُكُم فِي الاُترُجِّ؟

قالَ : يَابنَ رَسولِ اللّهِ ، يَأمُرونَنا بِهِ قَبلَ الطَّعامِ .

قالَ : ما مِن شَيءٍ أردَأَ مِنهُ قَبلَ الطَّعامِ ، وما مِن شَيءٍ أنفَعَ مِنهُ بَعدَ الطَّعامِ ، فَعَلَيكُم بِالمُرَبّى مِنهُ ؛ فَإِنَّ لَهُ رائِحَةً فِي الجَوفِ كَرائِحَة {-۱-}ِ المِسكِ .۱ / ۷النَّظَرُ إلَى الاُترُجِّ۲۷۷۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المعجم الكبير عن أبي كَبشَة الأنماري :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُعجِبُهُ النَّظَرُ إلَى الاُترُجِّ ، وكانَ يُعجِبُهُ النَّظَرُ إلَى الحَمامِ الأَحمَرِ ⁽¹⁾. ⁽²⁾۲۷۷۳.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :إنَّ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله كانَ يُعجِبُهُ النَّظَرُ إلَى الاُترُجِّ الأَخضَرِ وَالتُّفّاحِ الأَحمَرِ . ⁽³⁾.

۱ / ۶مُربّاى تُرُنج

۱ / ۷نگاه كردن به تُرُنج

۱ / ۶مُربّاى تُرُنج۲۷۷۴.جَبرَئيلُ عليه السلام ( ـ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله وهُوَ يَعِظُهُ ) طبّ الأئمّة عليهم السلامـ به نقل از ابراهيم بن حسن جعفرى: امام صادق عليه السلام به ياران خويش فرمود : «به من بگوييد كه پزشكانتان درباره تُرُنج به شما چه دستور مى دهند» .

[يكى] گفت : اى پسر پيامبر خدا ! ما را به خوردن آن ، پيش از غذا ، سفارش مى كنند .

فرمود : «هيچ چيز ، از آن ، در حالتى كه پيش از غذا خورده شود ، بدتر نيست و هيچ چيز ، از آن ، در حالتى كه پس از غذا خورده شود ، سودمندتر نيست . بر شما باد مربّاى آن ، كه در درون انسان ، بويى چون بوى مُشك دارد» .۱ / ۷نگاه كردن به تُرُنج۲۷۷۷.عنه صلى الله عليه و آله :المعجم الكبيرـ به نقل از ابو كَبشه انصارى: پيامبر صلى الله عليه و آله نگريستن به تُرُنج را دوست داشت و به نگريستن به حَمام احمر ⁽¹⁾نيز علاقه مند بود . ⁽²⁾۲۷۷۴.جبرئيل عليه السلام ( ـ در اندرز به پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) امام رضا عليه السلام :پيامبر خدا به نگريستن به تُرُنج سبز و سيب سرخ ، علاقه داشت .

.

الفصل الثاني: الإجّاص۲۷۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در اندرز به قيس بن عاصم ـ ) طبّ الأئمّة عن جابر بن يزيد الجعفي :شَكا رَجُلٌ إلى أبي جَعفَرٍ عليه السلاممِرارا هاجَت بِهِ حَتّى كادَ أن يُجَنَّ ⁽¹⁾، فَقالَ لَهُ : سَكِّنهُ بِالإِجّاصِ . ⁽²⁾۲۷۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :الإِجّاصُ عَلَى الرِّيقِ ؛ يُسَكِّنُ المِرارَ ، إلاّ أنَّهُ يُهَيِّجُ الرِّياحَ . ⁽³⁾۲۷۷۸.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولِهِ تَعالى : {Q} «يَومَ يُنْفَخُ في الصُّ ) طبّ الأئمّة عن الأزرق بن سليمان :سَأَلتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام عَنِ الإِجّاصِ ، فَقالَ :

نافِعٌ لِلمِرارِ ، ويُلَيِّنُ المَفاصِلَ ؛ فَلا تُكثِر مِنهُ فَيُعَقِّبَكَ رِياحا في ⁽⁴⁾مَفاصِلِكَ .۲۷۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه {Q} «روزى كه در صور دميده شود، گروه ) الكافي عن زياد القَندي :دَخَلتُ عَلى أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه السلام وبَينَ يَدَيهِ تَورُ ماءٍ فيهِ إجّاصٌ أسوَدُ في إبّانِهِ ، فَقالَ :

إنَّهُ هاجَت بي حَرارَةٌ ، وإنَّ الإِجّاصَ الطَّرِيَّ يُطفِئُ الحَرارَةَ ويُسَكِّنُ الصَّفراءَ ، وإنَّ اليابِسَ مِنهُ يُسَكِّنُ الدَّمَ ، ويَسُلُّ الدّاءَ الدَّوِيَّ . ⁽⁵⁾.

فصل دوم : آلـو

فصل دوّم: آلـو۲۷۸۰.عنه صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة عليهم السلامـ به نقل از جابر بن يزيد جعفى: مردى نزد امام باقر عليه السلام ، از تلخه اى كه در درون او به جوشش آمده بود ـ تا جايى كه نزديك بود ديوانه شود ـ اظهار ناراحتى كرد .

امام عليه السلام به او فرمود : «آن را با آلو فرو بنشان» .۲۷۸۱.صحيح ابن حبان عن أبي هريرة :امام صادق عليه السلام :آلو در حالت ناشتا تلخه را فرو مى نشاند ، هر چند كه بادها را نيز تحريك مى كند .۲۷۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة عليهم السلامـ به نقل از ازرق بن سليمان: از امام صادق عليه السلام درباره آلو پرسيدم . فرمود : «براى تلخه مفيد است و مفاصل را نيز نرم مى كند ؛ امّا از آن ، زياد مخور كه سرانجام ، در مفصل هايت ، بادهايى بر جاى مى نهد» .۲۷۸۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:الكافىـ به نقل از زياد قندى: بر امام كاظم عليه السلام درآمدم ، در حالى كه نزد ايشان ظرف آبى قرار داشت و چند آلوى سياه ـ كه همان زمان ، هنگام چيدنش بود ـ در آن ديده مى شد .

فرمود : «حرارت ، در من بالا گرفته و آلوى تازه حرارت را خاموش مى كند و صفرا را فرو مى نشاند . خشكِ آن نيز خون را آرام مى كند و دردهاى بى درمان را از تن بيرون مى كشد» . ⁽¹⁾

.

۲۷۸۱.صحيح ابن حبان ( ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ ) طبّ الأئمّة عنهم عليهم السلام: عَلَيكُم بِالإِجّاصِ العَتيقِ ؛ فَإِنَّ العَتيقَ قَد بَقِيَ نَفعُهُ وذَهَبَ ضَرَرُهُ ، وكُلوهُ مُقَشَّرا ؛ فَإِنَّهُ نافِعٌ لِكُلِّ مِرارٍ وحَرارَةٍ ووَهَجٍ يَهيجُ مِنها . ⁽¹⁾.

۲۷۸۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة عليهم السلام: بر شما باد آلوى مانده ؛ چرا كه در مانده آن ، سودش بر جاى مانده و زيانش رفته است . آن را پوست كنده بخوريد ؛ چرا كه براى هر تلخه و حرارت و افروختگى اى كه از حرارت برخاسته باشد ، سودمند است . .

الفصل الثالث : الأرُزّ۳ / ۱سَيِّدُ الأَطعِمَةِ۲۷۸۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الأَرُزُّ فِي الأَطعِمَةِ كَالسَّيِّدِ فِي القَومِ . ⁽¹⁾۲۷۸۶.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :سَيِّدُ طَعامِ أهلِ الدُّنيا وَالآخِرَةِ اللَّحمُ ، ثُمَّ الأَرُزُّ . ⁽²⁾۳ / ۲خَواصُّ الأَرُزِّ۲۷۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :نِعمَ الدَّواءُ الأَرُزُّ ، بارِدٌ صَحيحٌ سَليمٌ مِن كُلِّ داءٍ . ⁽³⁾.

فصل سوم : برنج

۳ / ۱مهتر همه خوراكى ها

۳ / ۲خواصّ برنج

فصل سوّم: برنج۳ / ۱مهتر همه خوراكى ها۲۷۸۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برنج در ميان خوراكى ها ، به سان مهتر (رئيس) در ميان قوم است .۲۷۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مهتر همه خوراكى هاى ساكنان اين سراى و آن سراى ، گوشت و سپس برنج است .۳ / ۲خواصّ برنج۲۷۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برنج ، نيكو دارويى است : سرد است و سالم و بركنار از هر بيمارى .

.

۲۷۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :نِعمَ الطَّعامُ الأَرُزُّ ، وإنّا لَنَدَّخِرُهُ لِمَرضانا . ⁽¹⁾۲۷۹۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ما يَأتينا مِن ناحِيَتِكُم شَيءٌ أحَبُّ إلَيَّ مِنَ الأَرُزِّ وَالبَنَفسَجِ ، إنِّي اشتَكَيتُ وَجَعي ذلِكَ الشَّديدَ فَاُلهِمتُ أكلَ الأَرُزِّ ، فَأَمَرتُ بِهِ . . . فَأَذهَبَ اللّهُ عز و جلعَنّي بِذلِكَ الوَجَعَ . ⁽²⁾راجع: ج۲ ، ص ۲۹۶ (خواص خبز الأرز) . ج۲ ، ص ۳۸۲ (خواص بعض أنواع السويق / سويق الأرز) . ج۱ ، ص ۴۳۰ (ما ينفع لعلاج بعض أوجاع البطن / الأرز والسماق) . ج۱ ، ص ۴۳۴ (ما ينفع لعلاج بعض اوجاع البطن / سويق الأرز). ج۱ ، ص ۴۴۴ (ما ينفع لعلاج البواسير / الأرز).

.

۲۷۹۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :برنج ، نيكو غذايى است . ما آن را براى بيماران خويش نگه مى داريم . ⁽¹⁾۲۷۹۴.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :از جانب شما ، چيزى دوست داشتنى تر از برنج و بنفشه براى ما نمى آيد . من [يك بار ،] از دردى سخت در رنج بودم و در اين هنگام به من الهام شد كه برنج بخورم . گفتم كه آن را فراهم آورند ... . پس ، خداوند عز و جل با آن ، دردم را از ميان برد .ر. ك : ج۲ ، ص۲۹۷ (خواصّ نان برنج) . ج۲، ص۳۸۳ (خواصّ برخى از انواع سويق / سويق برنج) . ج۱، ص۴۳۱ (آنچه براى برخى از دردهاى شكم سودمند است/برنج و سماق). ج۱، ص۴۳۵ (آنچه براى برخى از دردهاى شكم سودمند است/سويق برنج). ج۱، ص۴۴۵ (آنچه براى درمان بواسير ، سودمند است/برنج).

.

الفصل الرابع: الباذروج(الحوك)۲۷۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الحَوكُ بَقلَةٌ طَيِّبَةٌ ، كَأَنّي أراها نابِتَةً فِي الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۲۷۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :نَظَرَ رَسولُ اللّهِ إلَى الباذَروجِ ⁽²⁾، فَقالَ : هذَا الحَوكُ ، كَأَنّي أنظُرُ إلى مَنبِتِهِ فِي الجَنَّةِ . ⁽³⁾۲۷۹۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولهِ تعالى : {Q} «ثُمَّ أوْرَثْنا الكِتابَ ) عنه عليه السلام :ذُكِرَ لِرَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الحَوكُ وهُوَ الباذَروجُ ، فَقالَ : بَقلَتي وبَقلَةُ الأَنبِياءِ قَبلي ، وإنّي لاَُحِبُّها وآكُلُها . ⁽⁴⁾.

فصل چهارم : بادروج (حَوك)

فصل چهارم: بادروج (حَوك)۲۷۹۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حَوك ۱ ، سبزى پيامبران است . گويا مى بينم كه در بهشت روييده است .۲۷۹۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :پيامبر خدا به بادروج نگريست و فرمود : «اين ، حوك است . گويا كه رستنگاه آن را در بهشت مى نگرم» .۲۷۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :نزد پيامبر خدا از حَوك ـ كه همان بادروج است ـ سخن به ميان آوردند . فرمود : «سبزى من و سبزى پيامبران پيش از من است و من ، آن را دوست دارم و مى خورم» .

.

۲۷۹۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كانَ يُعجِبُ رَسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله مِنَ البُقولِ الحَوكُ . ⁽¹⁾۲۸۰۰.الإمام الباقر عليه السلام :الإمام الصادق عليه السلام :كانَ أحَبَّ الصِّباغِ إلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله الخَلُّ ، وأحَبَّ البُقولِ إلَيهِ الحَوكُ ، يَعنِي : الباذَروجَ . ⁽²⁾۲۷۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كانَ أميرُ المُؤمِنينَ ـ صَلَواتُ اللّهِ عَلَيهِ ـ يُعجِبُهُ الباذَروجُ . ⁽³⁾۲۷۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الحَوكُ بَقلَةُ الأَنبِياءِ ، أما إنَّ فيهِ ثَمانَ ⁽⁴⁾خِصالٍ : يُمرِئُ ، ويَفتَحُ السُّدَدَ ، ويُطَيِّبُ الجُشاءَ ، ويُطَيِّبُ النَّكهَةَ ⁽⁵⁾، ويُشَهِّي الطَّعامَ ، ويَسُلُّ الدّاءَ ، وهُوَ أمانٌ مِنَ الجُذامِ ، إذَا استَقَرَّ فِي جَوفِ الإِنسانِ قَمَعَ الدّاءَ كُلَّهُ . ⁽⁶⁾۲۷۹۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن أيّوب بن نوح :حَدَّثَني مَن حَضَرَ مَعَ أبِي الحَسَنِ الأَوَّلِ عليه السلامالمائِدَةَ فَدَعا بِالباذَروجِ وقالَ : إنّي اُحِبُّ أن أستَفتِحَ بِهِ الطَّعامَ ؛ فَإِنَّهُ يَفتَحُ السُّدَدَ ، ويُشَهِّي الطَّعامَ ، ويَذهَبُ بِالسَّبَلِ ، وما اُبالي إذا أنَا افتَتَحتُ بِهِ ما أكَلتُ بَعدَهُ مِنَ الطَّعامِ فَإِنّي لا أخافُ داءً ولا غائِلَةً .

فَلَمّا فَرَغنا مِنَ الغَداءِ دَعا بِهِ أيضاً ، ورَأَيتُهُ يَتَتَبَّعُ وَرَقَهُ عَلَى المائِدَةِ ويَأكُلُهُ ويُناوِلُني مِنهُ ، وهُوَ يَقولُ : اِختِم طَعامَكَ بِهِ ؛ فَإِنَّهُ يُمرِئُ ما قَبلُ كَما يُشَهّي ما بَعدُ ، ويَذهَبُ بِالثِّقَلِ ، ويُطَيِّبُ الجُشاءَ وَالنَّكهَةَ . ⁽⁷⁾.

۲۷۹۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :پيامبر خدا از ميان سبزى ها ، به حَوك ، علاقه داشت .۲۸۰۰.امام باقر عليه السلام :امام صادق عليه السلام :نزد پيامبر خدا ، سركه ، دوست داشتنى ترين نانخورِش ، و حَوك (يعنى بادروج) ، دوست داشتنى ترين سبزى بود .۲۸۰۱.المستدرك على الصحيحين عن أبي هريرة :امام صادق عليه السلام :امير مؤمنان ـ كه درودهاى خدا بر او باد ـ به بادروج ، علاقه داشت .۲۸۰۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :حَوك ، سبزى پيامبران است . بدانيد كه در آن ، هشت ويژگى است : اشتهاآور است ، گرفتگى هاى عروق و مجارى را مى گشايد ، آروغ را خوش بو مى سازد ، دهان را بوى خوش مى بخشد ، غذا را دوست داشتنى مى سازد ، درد و بيمارى را از بدن بيرون مى كشد و امان انسان از جُذام است . چون در درون انسان جاى گيرد ، همه بيمارى ها را فرو مى نشاند .۲۸۰۳.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از ايّوب بن نوح: يكى از كسانى كه با امام كاظم عليه السلام بر سر سفره اى حضور يافته بود ، برايم نقل كرد كه امام عليه السلام ، بادروج خواست و فرمود : «من دوست دارم غذا را با آن آغاز كنم ؛ زيرا انسدادها را مى گشايد ، اشتهاآور است ، سَبَل را از ميان ⁽¹⁾مى برد و اگر غذا را با آن آغاز كنم ، پس از آن ، هر چه را بخورم ، از آن بيمى ندارم ؛ چرا كه در اين صورت ، از زيان و عارضه اى نمى ترسم» .

چون غذا خوردن را به پايان برديم ، امام عليه السلام باز هم آن را خواست و ايشان را ديدم كه دنبال سينىِ اين سبزى مى رفت و از آن مى خورد و به من هم مى داد .

او مى فرمود : «غذاى خود را با آن به پايان ببر ؛ چرا كه آنچه را پيش تر خورده اى ، مى گوارد و آنچه را پس از آن مى خورى ، دوست داشتنى مى سازد ، و سنگينى را از ميان مى برد و آروغ و دهان را خوش بو مى كند» . .

. .

. .

الفصل الخامس: الباذنجان۲۸۰۵.عنه صلى الله عليه و آله :الدعوات :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله في دارِ جابِرٍ فَقَدَّمَ إلَيهِ الباذَنجانَ ، فَجَعَلَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ ، فَقالَ جابِرٌ : إنَّ فيهِ لَحَرارَةً .

فقال صلى الله عليه و آله : يا جابِرُ مَه ، إنَّها أوَّلُ شَجَرَةٍ آمَنَت بِاللّهِ ، اِقلوهُ وَأنضِجوهُ وزَيِّتوهُ ولَيِّنوهُ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ فِي الحِكمَةِ . ⁽¹⁾۲۸۰۱.المستدرك على الصحيحين ( ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :كُلُوا الباذَنجانَ ؛ فَإِنَّهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ . ⁽²⁾۲۸۰۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كُلُوا الباذَنجانَ ؛ فَإِنَّهُ يُذهِبُ الدّاءَ ولا داءَ لَهُ . ⁽³⁾۲۸۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :عَلَيكُم بِالباذَنجانِ البورانِيِّ ؛ فَهُوَ شِفاءٌ يُؤمِنُ مِنَ البَرَصِ ، وكَذَا المَقليُّ بِالزَّيتِ . ⁽⁴⁾.

فصل پنجم : بادمجان

فصل پنجم: بادمجان۲۸۰۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الدعوات :پيامبر خدا در خانه جابر بود . نزد ايشان بادمجان آوردند و ايشان خوردن آغازيد . جابر گفت : اين ، گرم است .

فرمود : «اى جابر ! نه ! اين ، نخستين درختى است كه به خداوند ، ايمان آورْد . آن را در آب بجوشانيد و بپزيد و به روغن بياميزيد و نرم كنيد ؛ چرا كه بر حكمت مى افزايد» . ⁽¹⁾۲۸۰۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولهِ تعالى : {Q} «ثُمَّ أوْرَثْنا الِكتابَ ) امام صادق عليه السلام :بادمجان بخوريد ، كه شفاى هر درد است .۲۸۰۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :بادمجان بخوريد ؛ زيرا درد را مى برد و خود ، درد نمى آورد .۲۸۰۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :بر شما باد بادمجان بورانى ؛ ⁽²⁾زيرا شفايى است كه از پيسى ، ايمن مى سازد . بادمجانِ سرخ شده در روغن نيز چنين است .

.

۲۸۰۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الباذَنجانُ جَيِّدٌ لِلمِرَّةِ السَّوداءِ ، ولا يَضُرُّ بِالصَّفراءِ . ⁽¹⁾۲۸۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه {Q} «آن گاه، كتاب را به كسانى كه برگ ) عنه عليه السلام :رُوِيَ أنَّهُ كانَ بَينَ يَدَي عَلِيِّ بنِ الحُسَينِ عليهماالسلام باذَنجانٌ مَقلُوٌّ بِالزَّيتِ ، وعَينُهُ رَمِدَةٌ وهُوَ يَأكُلُ مِنهُ .

قالَ الرّاوي ⁽²⁾: قُلتُ لَهُ : يَابنَ رَسولِ اللّهِ ، تَأكُلُ مِن هذا وهُوَ نارٌ؟

فَقالَ : اُسكُت ، إنَّ أبي حَدَّثَني عَن جَدّي قالَ : الباذَنجانُ مِن شَحمَةِ الأَرضِ ، وهُوَ طَيِّبٌ في كُلِّ شَيءٍ يَقَعُ فيهِ . ⁽³⁾۲۸۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أكثِروا مِنَ الباذَنجانِ عِندَ جَدادِ النَّخلِ ؛ فَإِنَّهُ شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ ، ويَزيدُ في بَهاءِ الوَجهِ ، ويُلَيِّنُ العُروقَ ، ويَزيدُ في ماءِ الصُّلبِ . ⁽⁴⁾۲۸۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :الباذَنجانُ عِندَ جِذاذِ النَّخلِ لا داءَ فيهِ . ⁽⁵⁾۲۸۰۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الهادي عليه السلامـ لِبَعضِ قَهارِمَتِهِ: اِستَكثِروا لَنا مِنَ الباذَنجانِ ؛ فَإِنَّهُ حارٌّ في وَقتِ الحَرارَةِ وبارِدٌ في وَقتِ البُرودَةِ ، مُعتَدِلٌ فِي الأَوقاتِ كُلِّها جَيِّدٌ عَلى كُلِّ حالٍ .

⁽⁶⁾.

۲۸۱۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :بادمجان ، براى تلخه سياه ، خوب است و به صفرا نيز زيان نمى رساند .۲۸۱۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :روايت شده است كه نزد امام سجّاد عليه السلام بادمجانِ سرخ شده در روغن بود . ايشان چشم درد داشت و از اين بادمجان مى خورد .

به ايشان گفتم : اى پسر پيامبر خدا ! از اين مى خورى ، در حالى كه آتش است؟!

فرمود : «خموش! پدرم از جدّم برايم نقل كرد كه گفته است : بادمجان ، از پيهِ زمين است و در هر چه بيفتد ، آن را خوش و خوش بو مى سازد» .۲۸۱۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :در فصل خرماچينى ، بادمجان زياد بخوريد ؛ زيرا درمان هر دردى است ، فروغ چهره را افزون مى سازد ، رگ ها را نرم مى كند و به آب كمر مى افزايد .۲۸۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :بادمجان در فصل چيدن خرما ، موجب هيچ بيمارى اى نيست .۲۸۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام هادى عليه السلامـ خطاب به يكى از مردان خود: براى ما ، بادمجان فراوان بياوريد ؛ چرا كه در هنگام گرما ، گرم و در هنگام سرما ، سرد است . ⁽¹⁾آن ، در همه اوقات ، معتدل و در هر حال ، خوب است . .

۲۸۱۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن عبدالرحمن الهاشمي :قالَ عليه السلام ⁽¹⁾لِبَعضِ مَواليهِ : أقلِل لَنا مِنَ البَصَلِ وأكثِر لَنا مِنَ الباذَنجانِ .

فَقالَ لَهُ مُستَفهِما : الباذَنجانِ؟

قالَ عليه السلام : نَعَم ، الباذَنجانُ جامِعُ الطَّعمِ ، مَنفِيُّ الدّاءِ ، صالِحٌ لِلطَّبيعَةِ ، مُنصِفٌ في أحوالِهِ ، صالِحٌ لِلشَّيخِ وَالشّابِّ ، مُعتَدِلٌ في حَرارَتِهِ وبُرودَتِهِ ، حارٌّ في مَكانِ الحَرارَةِ وبارِدٌ في مَكانِ البُرودَةِ . ⁽²⁾.

۲۸۱۳.تنبيه الخواطر عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از عبد الرحمان هاشمى: ايشان ⁽¹⁾به يكى از وابستگان خود گفت : «براى ما پياز كمتر و بادمجان بيشتر بياور» .

او پرسش كنان گفت : بادمجان؟

فرمود : «آرى . بادمجان ، دربردارنده همه مزه ها ، بى زيان ، سازگار با طبع ، معتدل در ميان گونه هاى خويش ، مناسب براى پير و جوان ، ميانه در گرما و سرما ، و گرم در جاى گرم و سرد در جاى سرماست» . .

الفصل السادس: الباقلاء۶ / ۱طَعامُ عيسى۲۸۱۶.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كانَ طَعامُ عيسى عليه السلام الباقِلّى حَتّى رُفِعَ .

ولَم يَأكُل عيسى عليه السلام شَيئا غَيَّرَتهُ النّارُ حَتّى رُفِعَ . ⁽¹⁾۶ / ۲خَواصُّ الباقِلاَء۲۸۱۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :الباقِلّى يَذهَبُ بِالدّاءِ ولا داءَ فيهِ . ⁽²⁾.

فصل ششم : باقلا

۶ / ۱خوراك عيسى

۶ / ۲خواصّ باقلا

فصل ششم: باقلا۶ / ۱خوراك عيسى۲۸۱۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوراك عيسى عليه السلام ، تا آن هنگام كه به آسمان برده شد ، باقلا بود . عيسى عليه السلام ، تا هنگامى كه به آسمان برده شد ، هرگز چيزى را كه آتش آن را ديگرگون كرده باشد ، نخورد .۶ / ۲خواصّ باقلا۲۸۲۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :باقلا ، بيمارى را مى برد و در آن ، بيمارى اى نيست .

.

۲۸۲۲.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :الباقِلاءُ يُمِخُّ السّاقَينِ . ⁽¹⁾۲۸۱۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أكلُ الباقِلّى يُمَخِّخُ السّاقَينِ ، ويَزيدُ فِي الدِّماغِ ، ويُوَلِّدُ الدَّمَ الطَّرِيَّ . ⁽²⁾۲۸۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :أكلُ الباقِلّى يُمَخِّخُ السّاقَينِ ، ويُوَلِّدُ الدَّمَ الطَّرِيَّ . ⁽³⁾۶ / ۳أكلُ الباقِلاَء بِقِشرِها۲۸۲۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ فولَةً بِقِشرِها ، أخرَجَ اللّهُ عز و جل مِنهُ مِنَ الدّاءِ مِثلَها . ⁽⁴⁾۲۸۲۴.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كُلُوا الباقِلّى بِقِشرِهِ ؛ فَإِنَّهُ يَدبَغُ المَعِدَةَ . ⁽⁵⁾.

۶ / ۳خوردن باقلا با پوست آن

۲۸۲۵.علل الشرائع عن أبي سعيد الخُدريِّ:امام صادق عليه السلام :باقلا ، استخوان هاى ساق پا را استحكام مى بخشد .۲۸۲۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خوردن باقلا ، مغز استخوان هاى ساق را تراكم درونى مى دهد ، توان مغز را افزون مى سازد و خون تازه توليد مى كند . ⁽¹⁾۲۸۲۷.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :خوردن باقلا ، مغز استخوان هاى ساق پا را استحكام مى بخشد و خون تازه توليد مى كند . ⁽²⁾۶ / ۳خوردن باقلا با پوست آن۲۸۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس يك دانه باقلا را با پوست آن بخورد ، خداوند عز و جلبه همان اندازه ، بيمارى را از درون او بيرون مى برد .۲۸۲۵.علل الشرائع ( ـ به نقل از ابو سعيد خُدرى ـ ) امام صادق عليه السلام :باقلا را با پوستش بخوريد ؛ چرا كه معده را پاك مى كند .

.

الفصل السابع: البصل۲۸۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إذا دَخلتُم بَلدَةً وَبيئا فَخِفتُم وَباءَها فَعَلَيكُم بِبَصَلِها ؛ فَإِنَّهُ يُجلِي البَصَرَ ، ويُنَقِّي الشَّعرَ ، ويَزيدُ في ماءِ الصُّلبِ ، ويَزيدُ فِي الخُطى ، ويَذهَبُ بِالحَمّاءِ ـ وهُوَ السَّوادُ فِي الوَجهِ ـ وَالإِعياءِ أيضا . ⁽¹⁾۲۸۲۸.امام على عليه السلام :عنه صلى الله عليه و آله :إذا دَخَلتُم بِلادا فَكُلوا مِن بَصَلِها ؛ يَطرُد عَنكُم وَباءَها . ⁽²⁾۲۸۲۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :البَصَلُ يَذهَبُ بِالحُمّى . ⁽³⁾۲۸۲۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :البَصَلُ يَذهَبُ بِالنَّصَبِ ، ويَشُدُّ العَصَبَ ، ويَزيدُ فِي الخُطى ، ويَزيدُ فِي الماءِ ، ويَذهَبُ بِالحُمّى . ⁽⁴⁾.

فصل هفتم : پياز

فصل هفتم: پياز۲۸۳۱.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر به آبادى اى وبا زَده ⁽¹⁾درآمديد و از وباى آن ترسيديد ، بر شما باد پياز آن ؛ چرا كه چشم را جلا مى دهد ، مو را تميز مى كند ، آب كمر را افزون مى سازد ، بر گام ها مى افزايد ، و آفتاب زدگى (سياهى چهره) و نيز خستگى را از ميان مى برد .۲۸۳۲.الإمام الباقر عليه السلام ( ـ وقد قالَ لَهُ أبو أيمنَ : ياأباجعفرٍ، تَغُرُّون ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون به سرزمينى درآمديد ، از پياز آن بخوريد تا وباى آن را از شما دور كند .۲۸۳۳.الإمام الصّادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :پياز ، تب را مى برد .۲۸۳۴.عنه عليه السلام ( ـ لَمّا سُئلَ : هَل يَحتاجُ المُؤمِنُ إلى شَفاعَة ) امام صادق عليه السلام :پياز ، خستگى را مى برد ، پى را استحكام مى بخشد ، بر گام ها مى افزايد ، آب را افزون مى سازد و تب را مى برد .

.

۲۸۳۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن عبداللّه بن محمّد الجُعفي :ذَكَرَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام البَصَلَ ، فَقالَ : يُطَيِّبُ النَّكهَةَ ، ويَذهَبُ بِالبَلغَمِ ، ويَزيدُ فِي الجِماعِ . ⁽¹⁾۲۸۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كُلُوا البَصَلَ ؛ فَإِنَّ فيهِ ثَلاثَ خِصالٍ : يُطَيِّبُ النَّكهَةَ ، ويَشُدُّ اللِّثَةَ ، ويَزيدُ فِي الماءِ وَالجِماعِ . ⁽²⁾۲۸۳۲.امام باقر عليه السلام ( ـ در پاسخ به ابو ايمن كه به امام عليه السلام گفت ) عنه عليه السلام :البَصَلُ يُطَيِّبُ النَّكهَةَ ، ويَشُدُّ الظَّهرَ ، ويُرِقُّ البَشَرَةَ . ⁽³⁾راجع: ج۲ ، ص ۲۲۶ (أكل البيض بالبصل والزيت).

.

۲۸۳۴.امام صادق عليه السلام ( ـ در پاسخ به اين سؤال كه : مگر مؤمن به شفاعت محمّ ) الكافىـ به نقل از عبد اللّه بن محمّد جُعفى: امام صادق عليه السلام از پياز ياد كرد و فرمود : «بوى دهان را خوش مى سازد ، بلغم را مى برد و توان آميزش را مى افزايد» .۲۸۳۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پياز بخوريد ؛ چرا كه سه ويژگى دارد : بوى دهان را خوش مى سازد ، لثه را استحكام مى بخشد و آب و توان آميزش را افزون مى كند .۲۸۳۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :⁽¹⁾

پياز ، دهان را خوش بو مى كند ، پشت را قوى مى سازد و پوست را نرمى مى بخشد .ر. ك : ج۲ ، ص۲۲۷ (خوردن تخم مرغ همراه با پياز و روغن).

.

الفصل الثامن : البطّيخ۸ / ۱خَواصُّ البِطّيخِ۲۸۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالبِطّيخِ ؛ فَإِنَّ فيهِ عَشرَ خِصالٍ : هُوَ طَعامٌ ، وشَرابٌ ، واُشنانٌ ، ورَيحانٌ ، ويَغسِلُ المَثانَةَ ، ويَغسِلُ البَطنَ ، ويُكثِرُ ماءَ الظَّهرِ ، ويَزيدُ فِي الجِماعِ ، ويَقطَعُ البُرودَةَ ، ويُنَقِّي البَشَرَةَ . ⁽¹⁾۲۸۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :تَفَكَّهوا بِالبِطّيخِ ؛ فَإِنَّها فاكِهَةُ الجَنَّةِ ، وفيها ألفُ بَرَكَةٍ وألفُ رَحمَةٍ ، وأكلُها شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ . ⁽²⁾.

فصل هشتم : خربزه

۸ / ۱خواصّ خربزه

فصل هشتم: خربزه۸ / ۱خواصّ خربزه۲۸۴۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد خربزه ⁽¹⁾؛ چرا كه در آن ، ده ويژگى است : خوراك است ؛ نوشيدنى است ؛ شست و شو دهنده است ؛ ⁽²⁾خوش بوكننده است ؛ مثانه را مى شويد ؛ شكم را مى شويد ؛ آب كمر را فراوان مى سازد ؛ نيروى همبسترى را مى افزايد ؛ سردىِ مزاج را از ميان برمى دارد ؛ و پوست را تميز مى كند .۲۸۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نياز خود به ميوه را با خربزه برآوريد ؛ چرا كه ميوه بهشت است ، در آن ، هزار بركت و هزار رحمت است و خوردنش شفاى هر درد است .

.

۲۸۴۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :تَفَكَّهوا بِالبِطّيخِ ؛ فَإِنَّ ماءَهُ رَحمَةٌ ، وحَلاوَتَهُ مِن حَلاوَةِ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۲۸۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله :اُهدِيَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله بِطّيخٌ مِنَ الطّائِفِ فَشَمَّهُ وقَبَّلَهُ ، ثُمَّ قالَ : عَضُّوا البِطّيخَ ؛ فَإِنَّهُ مِن حُلَلِ الأَرضِ ، وماؤُهُ مِن رَحمَةِ اللّهِ ، وحَلاوَتُهُ مِنَ الجَنَّةِ . ⁽²⁾۲۸۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :ما مِنِ امرَأَةٍ حامِلَةٍ أكَلَتِ البِطّيخَ ، إلاّ يَكونُ مَولودُها حَسَنَ الوَجهِ وَالخُلُقِ . ⁽³⁾۲۸۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلامـ في بَيانِ فَوائِدِ البِطّيخِ: فيهِ عَشرُ خِصالٍ : طَعامٌ ، وشَرابٌ ، وفاكِهَةٌ ، ورَيحانٌ ، واُدمٌ ، وحَلواءُ ، واُشنانٌ ، وخَطمِيٌّ ، وبَقلٌ ، ودَواءٌ . ⁽⁴⁾۲۸۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :البِطّيخُ شَحمَةُ الأَرضِ ، لا داءَ و[لا] ⁽⁵⁾غائِلَةَ فيهِ . ⁽⁶⁾۲۸۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ في ذِكرِ خَواصِّ البِطّيخِ: يُذيبُ الحَصى فِي المَثانَةِ . ⁽⁷⁾۲۸۴۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كُلُوا البِطّيخَ ؛ فَإِنَّ فيهِ عَشرَ خِصالٍ مُجتَمِعَةً : هُوَ شَحمَةُ الأَرضِ لا داءَ فيهِ ولا غائِلَةَ ، وهُوَ طَعامٌ ، وهُوَ شَرابٌ ، وهُوَ فاكِهَةٌ ، وهُوَ رَيحانٌ ، وهُوَ اُشنانٌ ، وهُوَ اُدمٌ ، ويَزيدُ فِي الباهِ ، ويَغسِلُ المَثانَةَ ، ويُدِرُّ البَولَ . ⁽⁸⁾.

۲۸۴۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نياز خود به ميوه را با خربزه برآوريد ؛ چرا كه آب آن ، رحمت ، و شيرينى آن ، از شيرينى بهشت است .۲۸۴۶.عنه صلى الله عليه و آله :طبّ النبىّ صلى الله عليه و آله :به پيامبر صلى الله عليه و آله خربزه اى از طائف ، هديه دادند . آن را بوييد و بوسيد و سپس فرمود : «خربزه را دندان بزنيد ؛ چرا كه از زيورهاى زمين است : آبش از رحمت خداوند و شيرينى اش از بهشت است» .۲۸۴۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ زن باردارى نيست كه خربزه بخورد ، مگر اين كه نوزادش خوش چهره و خوش خوى خواهد شد .۲۸۴۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلامـ در بيان فوايد خربزه: در آن ، ده ويژگى است : خوراك است ؛ نوشيدنى است ؛ ميوه است ؛ سبزى است ؛ خورش است ؛ شيرينى است ؛ شست وشو دهنده است ؛ خطمى ⁽¹⁾است ؛ سبزى است ؛ و داروست .۲۸۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خربزه ، دُنبَلان كوهى است ، نه در آن بيماريى اى هست و نه عارضه اى .۲۸۵۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ درباره ويژگى هاى خربزه: سنگ را در مثانه ، ذوب مى كند .۲۸۵۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خربزه بخوريد ؛ چرا كه در آن ، ده ويژگى است : [مانند] دنبلان كوهى است ، نه دردى در آن هست و نه فسادى ؛ خوراك است ؛ نوشيدنى است ؛ ميوه است ؛ خوش بوكننده است ؛ شست وشو دهنده است ؛ خورش است ؛ توان جنسى را مى افزايد ؛ مثانه را مى شويد ؛ و ادرارآور است . .

۲۸۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام : أهدَت لَنَا الأَيّامُ بِطّيخَةًمِن حُلَلِ الأَرضِ ودارِ السَّلامِ تَجمَعُ أوصافا عِظاما وقَدعَدَدتُها مَوصوفَةً بِالنِّظامِ كَذاكَ قالَ المُصطَفَى المُجتَبىمُحَمَّدٌ جَدّي عَليهِ السّلامُ ماءٌ وحَلواءُ ورَيحانَةٌفاكِهَةٌ حُرْضٌ طَعامٌ إدامُ تُنقِي المَثانَةَ وتُصَفِّي الوُجوهَتُطَيِّبُ النَّكهَةَ عَشرٌ تَما ⁽¹⁾۸ / ۲أكلُ البِطّيخِ قَبلَ الطَّعامِ۲۸۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :البِطّيخُ قَبلَ الطَّعامِ يَغسِلُ البَطنَ غَسلاً ، ويَذهَبُ بِالدّاءِ أصلاً . ⁽²⁾۸ / ۳النَّهيُ عَن أكلِ البِطّيخِ عَلَى الرِّيقِ۲۸۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أكلُ البِطّيخِ عَلَى الرِّيقِ يورِثُ الفالِجَ . ⁽³⁾۲۸۵۲.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :البِطّيخُ عَلَى الرِّيقِ يورِثُ الفالِجَ ، نَعوذُ بِاللّهِ مِنهُ . ⁽⁴⁾.

۸ / ۲خوردن خربزه پيش از غذا

۸ / ۳نهى از خوردن خربزه در حالت ناشتا

۲۸۵۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام : روزگاران به ما خربزه اى پيشكش داداز زيورهاى زمين و از سراى سلامت . ويژگى هايى بزرگ را در خود جاى داده و مناز اين جمله ، آن را آراسته به سامان يافتگى ديدم . پيامبر ما ، بنده برگزيده ، چنين گفت(محمّد ، نياى من ، كه بر او درود باد) : آب است و شيرينى و سبزىميوه و شست وشو دهنده و خوراك و خورش مثانه را مى شويد و چهره را صفا مى دهددهان را خوش بو مى سازد و اين ، همه ده ويژگىِ آن است .۸ / ۲خوردن خربزه پيش از غذا۲۸۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خربزه پيش از غذا ، شكم را كاملاً مى شويد و بيمارى را از ريشه مى كَند .۸ / ۳نهى از خوردن خربزه در حالت ناشتا۲۸۵۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در پاسخ به سؤال از عملى كه چيزى ميان آن و بهشت ) امام صادق عليه السلام :خوردن خربزه در ناشتا ، سست اندامى مى آورد .۲۸۵۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :خوردن خربزه در حالت ناشتا ، سست اندامى ـ پناه بر خدا ـ بر جاى مى گذارد .

.

۲۸۵۷.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِيزيدَ بنِ أسيدٍ ـ ) المناقب عن محمّد بن صالح الخَثعَمي :عَزَمتُ أن أسأَلَ في كِتابي إلى أبي مُحَمَّدٍ عليه السلام عَن أكلِ البِطّيخِ عَلَى الرّيقِ . . . فَاُنسيتُ ، فَوَرَدَ عَلَيَّ جَوابُهُ : لا يُؤكَلُ البِطّيخُ عَلَى الرّيقِ ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ الفالِجَ . ⁽¹⁾۸ / ۴أدَبُ أكلِ البِطّيخِ۲۸۶۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَضَّ البِطّيخَ ولا تَقطَعها قَطعا ؛ فَإِنَّها فاكِهَةٌ مُبارَكَةٌ طَيِّبَةٌ ، مُطَهِّرَةٌ الفَمِ ، مُقَدِّسَةُ القَلبِ ، تُبَيِّضُ الأَسنانَ ، وتُرضِي الرَّحمنَ ، ريحُها مِنَ العَنبَرِ ، وماؤُها مِنَ الكَوثَرِ ، ولَحمُها مِنَ الفِردَوسِ ، ولَذَّتُها مِنَ الجَنَّةِ ، وأكلُها مِنَ العِبادَةِ .

⁽²⁾.

۸ / ۴آداب خوردن خربزه

۲۸۶۱.الأمالي للطوسي عن أبي ذرّ :مناقب آل أبى طالبـ به نقل از محمّد بن صالح خَثعَمى: تصميم داشتم در نامه ام به امام عسكرى عليه السلام ، درباره خوردن خربزه در حالت ناشتا ... بپرسم ؛ امّا اين پاسخ از او به من رسيد : خربزه را نبايد در حالت ناشتا خورد ؛ زيرا سست اندامى مى آورد .۸ / ۴آداب خوردن خربزه۲۸۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ به يزيد بن اسيد ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خربزه را دندان بزن و آن را قطعه قطعه مخور ؛ چرا كه ميوه اى است خجسته ، خوش ، مايه پاكى دهان و تقدّس بخش دل ؛ دندان ها را سفيد مى كند ، خداى را خرسند مى سازد ، بويش از عنبر و آبش از كوثر است ، گوشت آن از پرديس ، لذّت آن از بهشت ، و خوردن آن ، عبادت است .

.

الفصل التاسع : البيض۹ / ۱خَواصُّ البَيضِ۲۸۶۱.الأمالى ، طوسى ( ـ به نقل از ابو ذر ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ نَبِيّا مِنَ الأَنبِياءِ شَكا إلَى اللّهِ عز و جل الضَّعفَ ، فَأَمَرَهُ بِأَكلِ البَيضِ . ⁽¹⁾۲۸۶۲.تنبيه الخواطر :الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ نَبِيّا مِنَ الأَنبِياءِ شَكا إلَى اللّهِ قِلَّةَ النَّسلِ في اُمَّتِهِ ، فَأَمَرَهُ أن يَأمُرَهُم بِأَكلِ البَيضِ ، فَفَعَلوا فَكَثُرَ النَّسلُ فيهِم . ⁽²⁾۲۸۶۳.الزهد للحسين بن سعيد عن بعض أصحابنا رفعه الى رسولالإمام الباقر عليه السلام :مَن عَدِمَ الوَلَدَ فَليَأكُلِ البَيضَ وَليُكثِر مِنهُ ؛ فَإِنَّهُ يُكثِرُ النَّسلَ . ⁽³⁾۲۸۶۴.مجمع البيان عن البراء بن عازب :الإمام الصادق عليه السلام :مَن عَدِمَ الوَلَدَ ، فَليَأكُلِ البَيضَ وَليُكثِر مِنهُ . ⁽⁴⁾۲۸۶۳.الزهد ، حسين بن سعيد ( ـ به نقل از برخى از اصحاب ـ ) الإمام الكاظم عليه السلام :كَثرَةُ أكلِ البَيضِ تَزيدُ فِي الوَلَدِ . ⁽⁵⁾.

فصل نهم : تخم مرغ

۹ / ۱خواصّ تخم مرغ

فصل نهم: تخم مرغ۹ / ۱خواصّ تخم مرغ۲۸۶۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :يكى از پيامبران ، از «سستى» ، به درگاه خداوند عز و جلناليد . خداوند ، او را به خوردن تخم مرغ ، فرمان داد .۲۸۶۸.عنه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :يكى از پيامبران ، از كمىِ زاد و ولد در ميان امّت خويش ، به درگاه خداوند عز و جل ناليد . خداوند ، او را فرمود كه مردم را به خوردن تخم مرغ ، سفارش كند .

مردم ، اين كار را كردند و از آن پس ، زاد و ولد در ميانشان فراوان شد.۲۸۶۹.عنه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :هر كس فرزند ندارد ، تخم مرغ بخورد و فراوان از آن بهره ببرد ؛ چرا كه نسل را مى افزايد .۲۸۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس فرزند ندارد ، تخم مرغ بخورد .۲۸۶۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :فراوان خوردن تخم مرغ ، فرزند را افزون مى سازد .

.

۲۸۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أكثِروا مِنَ البَيضِ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ فِي الوَلَدِ . ⁽¹⁾۲۸۶۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن مرازم :ذَكَرَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام البَيضَ ، فَقالَ : أما إنَّهُ خَفيفٌ ؛ يَذهَبُ بِقَرَمِ اللَّحمِ ، ولَيسَت لَهُ غائِلَةُ اللَّحمِ . ⁽²⁾۹ / ۲أكلُ البَيضِ بِالبَصَلِ وَالزَّيتِ۲۸۷۱.الإمام عليّ عليه السلام ( ـ في ذِكرِ حَديثِ مِعراجِ النَّبِيّ صلى الله عليه ) مكارم الأخلاق عن بعض أصحاب الإمام الصادق عليه السلام ، قال له :جُعِلتُ فِداكَ ! إنّي أشتَرِي الجَوارِيَ فَاُحِبُّ أن تُعَلِّمَني شَيئا أتَقَوّى عَلَيهِنَّ .

قالَ : خُذ بَصَلاً وقَطِّعهُ صُغارا صُغارا وَاقلِهِ بِالزَّيتِ ، وخُذ بَيضا فَافقِصهُ في صَحفَةٍ وذُرَّ عَلَيهِ شَيئا مِنَ المِلحِ ، فَاذرُرهُ عَلَى البَصَلِ وَالزَّيتِ وَاقلِهِ شَيئا ، ثُمَّ كُل مِنهُ .

قالَ : فَفَعَلتُ ، فَكُنتُ لا اُريدُ مِنهُنَّ شَيئا إلاّ وقَدَرتُ عَلَيهِ . ⁽³⁾۲۸۷۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :مَن أكَلَ البَيضَ وَالبَصَلَ وَالزَّيتَ زادَ في جِماعِهِ . ⁽⁴⁾۲۸۷۰.الخصال ( ـ به نقل از تميمِ دارى ـ ) الكافي عن عمر بن أبي حَسَنة الجَمّال :شَكَوتُ إلى أبِي الحَسَنِ عليه السلام قِلَّةَ الوَلَدِ . فَقالَ لي : اِستَغفِرِ اللّهَ ، وكُلِ البَيضَ بِالبَصَلِ . ⁽⁵⁾.

۹ / ۲خوردن تخم مرغ با پياز و روغن زيتون

۲۸۷۱.الإمام على عليه السلام ( ـ در بيان حديث معراج پيامبر صلى الله عليه و آله ـ ) امام كاظم عليه السلام :فراوان تخم مرغ بخوريد ؛ چرا كه فرزند را افزون مى كند .۲۸۷۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از مُرازِم: امام صادق عليه السلام از تخم مرغ ياد كرد و فرمود : «هان كه خوراكى سبُك است . دل دادگى به گوشت را فرو مى نشاند ؛ ولى عارضه هاى گوشت را هم ندارد» .۹ / ۲خوردن تخم مرغ با پياز و روغن زيتون۲۸۷۵.عنه صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاقـ به نقل از يكى از ياران امام صادق عليه السلام در گفتگو با ايشان ـ: [ گفتم : ] فدايت شوم! من ، كنيز مى خرم . دوست دارم چيزى به من تعليم فرمايى كه بر آنها توانايى يابم .

فرمود : «پياز را ريز و در روغن زيتون ، سرخ كن . تخم مرغى هم بردار و در سينى اى بشكن و قدرى نمك بر آن بپاش . آن گاه اين تخم مرغ را روى پياز و روغن زيتون بريز و اندكى بجوشان و سپس از آن بخور» .

اين كار را انجام دادم و از آن پس ، هرگاه قصد آميزش با آن كنيزان مى كردم ، بر آن توانايى داشتم .۲۸۷۶.عنه صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :هر كس تخم مرغ و پياز و روغن زيتون بخورد ، بر توان جنسى او افزوده مى شود .۲۸۷۷.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از عمر بن ابى حسنه جمّال: نزد امام كاظم عليه السلام ، از كمىِ فرزند ، اظهار ناراحتى كردم . به من فرمود : «از خداوند ، آمرزش بطلب و تخم مرغ با پياز بخور» .

.

۹ / ۳أكلُ البَيضِ بِاللَّحمِ۲۸۸۰.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللَّحمُ بِالبَيضِ يَزيدُ فِي الباءَةِ . ⁽¹⁾۲۸۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :شَكا نَبِيٌّ مِنَ الأَنبِياءِ عليهم السلام إلَى اللّهِ عز و جل قِلَّةَ النَّسلِ .

فَقالَ : كُلِ اللَّحمَ بِالبَيضِ . ⁽²⁾۲۸۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :مَن أكَلَ اللَّحمَ بِالبَيضِ كَبُرَ عَظمُ وَلَدِهِ . ⁽³⁾۹ / ۴صُفرَةُ البيضِ۲۸۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :مُخُّ ⁽⁴⁾البَيضِ خَفيفٌ ، وَالبَياضُ ثَقيلٌ . ⁽⁵⁾۲۸۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن عن حُمران بن أعيَن :قُلتُ لِأَبي عَبدِاللّهِ عليه السلام : إنَّ أُناسا يَزعُمونَ أنَّ صُفرَةَ البَيضِ أخَفُّ مِنَ البِياضِ .

فَقالَ : إلى ما يَذهَبونَ في ذلِكَ؟

قُلتُ : يَزعُمونَ أنَّ الرّيشَ مِنَ البَياضِ ، وأنَّ العَظمَ وَالعَصَبَ مِنَ الصُّفرَةِ .

فَقالَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام : فَالرّيشُ أخَفُّها . ⁽⁶⁾.

۹ / ۳خوردن تخم مرغ با گوشت

۹ / ۴زرده تخم مرغ

۹ / ۳خوردن تخم مرغ با گوشت۲۸۸۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :گوشت با تخم مرغ ، بر توان جنسى مى افزايد . ⁽¹⁾۲۸۸۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :يكى از پيامبران ، از كمىِ فرزندان ، به درگاه خداوند عز و جلشكايت برد . خداوند فرمود : «گوشت با تخم مرغ بخور» .۲۸۸۳.عنه صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :هر كس تخم مرغ و پياز و روغن زيتون بخورد ، استخوان فرزندش درشت خواهد شد .۹ / ۴زرده تخم مرغ۲۸۸۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :زرده تخم مرغ ، سبُك و سفيده ، سنگين است .۲۸۸۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسن ـ به نقل از حمران بن اَعيَن ـ :به امام صادق عليه السلام گفتم : كسانى مى گويند زرده تخم مرغ ، از سفيده آن ، سبُك تر است .

فرمود : «دليلشان براى اين سخن چيست؟» .

گفتم : مدّعى اند پَر ، از سفيده است و استخوان و پى ، از زرده است .

امام صادق عليه السلام فرمود : «پس پَر ، سبُك ترينِ آنهاست» .

.

۲۸۸۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق عن عليّ بن محمّد بن أشيم :شَكَوتُ إلَى الرِّضا عليه السلام قِلَّةَ استِمرائِي الطَّعامَ .

فَقالَ : كُل مُحَّ البَيضِ .

قالَ : فَفَعَلتُ فَانتَفَعتُ بِهِ . ⁽¹⁾۹ / ۵النَّهيُ عَن مُداوَمَةِ أكلِ البَيضِ۲۸۸۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :ثَلاثَةٌ يُسمِنَّ وثَلاثَةٌ يَهزِلنَ . . . وأمَّا الَّتي يَهزِلنَ : فَإِدمانُ أكلِ البَيضِ وَالسَّمَكِ وَالطَّلعِ . ⁽²⁾۲۸۸۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :مُداوَمَةُ أكلِ البَيضِ يَعرِضُ مِنهُ الكَلَفُ فِي الوَجهِ . ⁽³⁾۲۸۸۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كَثرَةُ أكلِ البَيضِ وإدمانُهُ يورِثُ الطُّحالَ ، ورِياحا في رَأسِ المَعِدَةِ ، وَالاِمتِلاءُ مِنَ البَيضِ المَسلوقِ يورِثُ الرَّبوَ وَالاِبتِهارَ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾.

۹ / ۵نهى از افراط در خوردن تخم مرغ

۲۸۸۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاقـ به نقل از على بن محمّد بن اَشيم: نزد امام رضا عليه السلام از مشكل گوارش غذا اظهار ناراحتى كردم.

فرمود: «زرده تخم مرغ بخور».

اين كار را انجام دادم و از آن ، سود بردم .۹ / ۵نهى از افراط در خوردن تخم مرغ۲۸۸۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه چيز است كه چاق مى كند و سه چيز است كه لاغر مى كند... . امّا آن سه چيز كه لاغر مى كند ، عبارت اند از : اعتياد به خوردن تخم مرغ ، ماهى ، و شكوفه خرما .۲۸۹۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :خوردن هميشگى تخم مرغ ، سبب پيدايش كنجدك (كَك مَك) در صورت مى شود . ⁽¹⁾۲۸۹۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :تخم مرغِ بسيار خوردن و معتاد شدن به آن ، بيمارى سِپُرز مى آورد و ايجادكننده بادهايى در سرِ معده است ، و زياد خوردن تخم مرغ آب پز ، نفَس تنگى و نفَس بريدگى مى آورد .

.

۹ / ۶ما يَحِلُّ مِنَ البَيضِ وما يَحرُمُ مِنهُ۲۸۹۴.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آلهـ في وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام: يا عَلِيُّ ، كُل مِنَ البَيضِ مَا اختَلَفَ طَرَفاهُ . ⁽¹⁾۲۸۸۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن زُرارة :وَاللّهِ ما رَأَيتُ مِثلَ أبي جَعفَرٍ عليه السلام قَطُّ ! وذلِكَ أنّي سَأَلتُهُ فَقُلتُ : أصلَحَكَ اللّهُ ما يُؤكَلُ مِنَ الطَّيرِ؟

فَقالَ : كُل ما دَفَّ ولا تَأكُل ما صَفَّ .

قُلتُ : البَيضُ فِي الآجامِ؟

فَقالَ : مَا استَوى طَرَفاهُ فَلا تَأكُلهُ ومَا اختَلَفَ طَرَفاهُ فَكُل .

قُلتُ : فَطَيرُ الماءِ؟

قالَ : ما كانَت لَهُ قانِصَةٌ فَكُل ، وما لَم تَكُن لَهُ قانِصَةٌ فَلا تأكُل . ⁽²⁾۲۸۹۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر والإمام الصادق عليهماالسلام :إذا دَخَلتَ أجَمَةً فَوَجَدتَ بَيضا فَلا تأَكُل مِنهُ إلاّ مَا اختَلَفَ طَرَفاهُ . ⁽³⁾.

۹ / ۶تخم مرغ هاى حلال و تخم مرغ هاى حرام

۹ / ۶تخم مرغ هاى حلال و تخم مرغ هاى حرام۲۸۹۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در سفارش هايى به امام على عليه السلام: اى على ! از ميان تخم ها[ ى پرندگان ] ، آنهايى را بخور كه دو سرشان ، فرق مى كند .۲۸۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از زراره: به خداوند سوگند ، هرگز همانند امام باقر عليه السلام نديده ام ؛ چرا كه از او پرسيدم و گفتم : خدايَت به سامان دارد ! از پرندگان ، كدام ها خورده مى شوند؟

فرمود : آن را كه [هنگام پرواز كردن ،] بال مى زند ، بخور و آن را كه بال هاى خويش را صاف نگه مى دارد (بال نمى زند) ، نخور» .

پرسيدم : تخمى كه در نيزار است ، چه طور؟

فرمود: «آنچه را دو سويش همانند است ، مخور و آنچه را دو سويش ناهمگونه است ، بخور».

گفتم : پرندگان آب ، چه طور؟

فرمود : «آنچه را چينه دان دارد ، بخور و آنچه را چينه دان ندارد ، مخور» .۲۸۹۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام باقر و امام صادق عليهماالسلام :اگر به نيزارى درآمدى و تخم پرنده اى يافتى ، از آن مخور ، مگر آنچه دو سويش ناهمسان است .

.

۲۸۹۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :يُؤكَلُ مِنَ البَيضِ مَا اختَلَفَ طَرَفاهُ ، ولا يُؤكَلُ مَا استَوى طَرَفاهُ . ⁽¹⁾۲۸۹۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :كُلُّ مَا اختَلَفَ طَرَفاهُ فَحَلالٌ أكلُهُ ، ومَا استَوى طَرَفاهُ فَحَرامٌ أكلُهُ . ⁽²⁾۲۸۹۸.عنه صلى الله عليه و آله :الكافي عن مَسعَدة بن صَدَقة :سَمِعتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام يَقولُ : كُل مِنَ البَيضِ ما لَم يَستَوِ رَأساهُ .

وقالَ : ما كانَ مِن بَيضِ طَيرِ الماءِ مِثلَ بَيضِ الدَّجاجِ وعَلى خِلقَتِهِ أحَدُ رَأسَيهِ مُفَرطَحٌ ، وإلاّ فَلا تَأكُل . ⁽³⁾۲۸۹۹.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ لِعَليٍّ عليه السلام ـ ) الكافي عن أبي الخَطّاب :سَأَلتُهُ ـ يَعني أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام ـ عَن رَجُلٍ يَدخُلُ الأَجَمَةَ فَيَجِدُ فيها بَيضا مُختَلِفا لا يَدري بَيضُ ما هُوَ ، أ بَيضٌ ما يُكرَهُ مِنَ الطَّيرِ أو يُستَحَبُّ؟

فَقالَ : إنَّ فيهِ عَلَما لا يَخفَى ، اُنظُر إلى كُلِّ بَيضَةٍ تَعرِفُ رَأسَها مِن أسفَلِها فَكُل ، وما يَستَوي في ذلِكَ ⁽⁴⁾فَدَعهُ . .

۲۹۰۰.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :از تخم هاى پرندگان ، آنچه دو سويش ناهمسان است ، خورده مى شود و آنچه دو سويش همسان است ، خورده نمى شود .۲۸۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :آنچه دو سويش با هم تفاوت دارد ، خوردنش حلال است و آنچه دو سويش همسان است ، خوردنش حرام است .۲۸۹۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از مَسعَدة بن صَدَقه: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: «از تخم هاى پرندگان ، آنچه را دو سرش ناهمسان است ، بخور».

نيز فرمود : «از تخم هاى پرندگان دريايى ، آنچه همانند و هم شكل تخم مرغ است (يعنى يكى از دو سرش پهن تر است) ، خوردنى است ، وگرنه مخور» .۲۸۹۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از ابو الخطّاب: از امام صادق عليه السلام پرسيدم كه : مردى به نيزار درمى آيد و آن جا تخم هاى پرندگان گوناگونى مى يابد و نمى داند كه تخم چه پرنده اى است : از آنِ پرندگانِ ناخوشايند است و يا پرندگان خوشايند ؟

فرمود : «در آنها ، نشانه اى پنهان ناشدنى است . بنگر ! هر تخمى را كه سر و ته آن را از هم باز شناختى ، بخور و هر چه را از اين نظر همسان بود ، وا گذار» . .

الفصل العاشر: التّفاح۱۰ / ۱خَواصُّ التُّفّاحِ۲۹۰۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :كُلُوا التُّفّاحَ ؛ فَإِنَّهُ يَدبَغُ المَعِدَةَ . ⁽¹⁾۲۹۰۲.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :التُّفّاحُ نَضوحُ المَعِدَةِ . ⁽²⁾۲۹۰۳.عنه صلى الله عليه و آله :المحاسن عن إسحاق بن مطهّر عن الإمام الصادق عليه السلام :التُّفّاحُ يُفَرِّجُ المَعِدَةَ . وقال : كُلِ التُّفّاحَ ؛ فَإِنَّهُ يُطفِئُ الحَرارَةَ ، ويُبَرِّدُ الجَوفَ ، ويَذهَبُ بِالحُمّى .

وفي حَديثٍ آخَرَ : يَذهَبُ بِالوَباءِ . ⁽³⁾.

فصل دهم : سيب

۱۰ / ۱خواصّ سيب

فصل دهم: سيب۱۰ / ۱خواصّ سيب۲۹۰۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :سيب بخوريد ، كه معده را مى پالايد .۲۹۰۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :سيب ، پالاينده و خوش بوكننده معده است .۲۹۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :المحاسنـ به نقل از اسحاق بن مطهّر ، از امام صادق عليه السلام: «سيب ، معده را گشايش مى دهد» .

همچنين فرمود : «سيب بخور ؛ چرا كه حرارت را فرو مى نشاند ، درون را سرد مى كند و تب را مى بَرد» .

در حديث ديگرى است كه فرمود : «وبا را از ميان مى برد» .

.

۲۹۰۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أطعِموا مَحموميكُمُ التُّفّاحَ ؛ فَما مِن شَيءٍ أنفَعَ مِنَ التُّفّاحِ . ⁽¹⁾۲۹۰۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :لَو يَعلَمُ النّاسُ ما فِي التُّفّاحِ ، ما داوَوا مَرضاهُم إلاّ بِهِ ، ألا وإنَّهُ أسرَعُ شَيءٍ مَنفَعَةً لِلفُؤادِ خاصَّةً ، وإنَّهُ نَضوحُهُ . ⁽²⁾۲۹۰۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام أنَّ رَجُلاً كَتَبَ إلَيهِ مِن أرضٍ وَبيئَةٍ يُخبِرُهُ بِوَبَئِها .

فَكَتَبَ إلَيهِ : عَلَيكَ بِالتُّفّاحِ فَكُلهُ . فَفَعَلَ ذلِكَ فَعوفِيَ . ⁽³⁾

وقالَ : التُّفّاح يُطفِئُ الحَرارَةَ ويُبَرِّدُ الجَوفَ ويَذهَبُ بِالحُمّى .۲۹۰۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن محمّد بن الفيض :قُلتُ لِأَبي عَبدِاللّهِ عليه السلام : يَمرَضُ مِنَّا المَريضُ فَيَأمُرُهُ المُعالِجونَ بِالحِميَةِ .

فَقالَ : لكِنّا أهلُ بَيتٍ لا نَحتَمي إلاّ مِنَ التَّمرِ ، ونَتَداوى بِالتُفّاحِ وَالماءِ البارِدِ . ⁽⁴⁾۲۹۰۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن دُرُستَ بن أبي منصور :بَعَثَنِي المُفَضَّلُ بنُ عُمَرَ إلى أبي عَبدِاللّهِ عليه السلامبِلُطَفٍ ⁽⁵⁾، فَدَخَلتُ عَلَيهِ في يَومٍ صائفٍ وقُدّامَهُ طَبَقٌ فيهِ تُفّاحٌ أخضَرُ ، فَوَاللّهِ إن صَبَرتُ أن قُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ! أتَأكُلُ مِن هذا وَالنّاسُ يَكرَهونَهُ؟

فَقالَ لي كَأَنَّهُ لَم يَزَل يَعرِفُني : وُعِكتُ في لَيلَتي هذِهِ فَبَعَثتُ فَاُتيتُ بِهِ فَأَكَلتُهُ ، وهُوَ يَقلَعُ الحُمّى ، ويُسَكِّنُ الحَرارَةَ ، فَقَدِمتُ فَأَصَبتُ أهلي مَحمومينَ فَأَطعَمتُهُم ، فَأَقلَعتُ الحُمّى عَنهُم . ⁽⁶⁾.

۲۹۰۹.الإمام الصادق عليه السلام :امام صادق عليه السلام :به تبداران خود ، سيب بدهيد ؛ چرا كه هيچ چيز ، سودمندتر از سيب نيست .۲۹۱۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :اگر مردم مى دانستند در سيب چيست ، بيمارانشان را جز به آن ، درمان نمى كردند . بدانيد كه سيب ، بويژه ، سودمندترين چيز براى قلب و مايه شست وشوى آن است .۲۹۱۱.الكافي عن مُعاوِيَة بن وَهَب :دعائم الإسلام :درباره امام صادق عليه السلام روايت شده است كه : مردى از سرزمينى وبا زده به ايشان نامه نوشت و از وباى آن جا خبر داد .

امام عليه السلام در پاسخ نوشت : «بر تو باد سيب . آن را بخور» .

او هم اين كار را انجام داد و عافيت يافت .

و فرمود : «سيب ، حرارت را فرو مى نشاند و درون را خنك مى كند و تب را مى بَرد» .۲۹۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از محمّد بن فيض: به امام صادق عليه السلام گفتم : كسى از ما كه بيمار مى شود ، درمانگران ، او را به پرهيز ، توصيه مى كنند .

امام عليه السلام فرمود : «امّا ما خاندان ، جز از خرما ، پرهيز نمى كنيم و [بيماران خويش را ]با سيب و آب سرد ، درمان مى سازيم» .۲۹۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از دُرُست بن ابى منصور: مفضّل بن عمر ، مرا با هديه هايى ⁽¹⁾نزد امام صادق عليه السلام فرستاد .

در روزى تابستانى و در حالى كه سينى اى از سيبِ سبز نزد امام صادق عليه السلام بود ، بر ايشان وارد شدم . به خداوند سوگند ، بى درنگ به او گفتم : فدايت شوم ! آيا در حالى كه مردم ، اين را خوش نمى دارند ، از آن مى خورى؟

در حالى كه گويا مرا از ديرباز مى شناخته است ، به من فرمود : «همين امشب تبدار شدم . كسى فرستادم و آن را نزد من آوردند و آن را خوردم . آن ، تب را ريشه كن مى سازد و حرارت را فرو مى نشاند» .

من به سوى نزديكان خويش باز گشتم و ديدم آنان تبدارند . به آنها سيب دادم و تب را از آنان ريشه كن ساختم . .

۲۹۰۹.امام صادق عليه السلام :الكافي عن المُفَضَّل بن عُمَر عن الإمام الصادق عليه السلام ، قال :ذُكِرَ لَهُ الحُمّى ، فَقالَ عليه السلام : إنّا أهلُ بَيتٍ لا نَتَداوى إلاّ بِإِفاضَةِ الماءِ البارِدِ يُصَبُّ عَلَينا ، وأكلِ التُّفّاحِ . ⁽¹⁾۲۹۱۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :التُّفّاحُ يَنفَعُ مِن خِصالٍ عِدَّةٍ : مِنَ السَّمِّ ، وَالسِّحرِ ، وَاللَّمَمِ يَعرِضُ مِن أهلِ الأَرضِ ⁽²⁾، وَالبَلغَمِ الغالِبِ ، ولَيسَ شَيءٌ أسرَعَ مِنهُ مَنفَعَةً . ⁽³⁾۲۹۱۱.الكافى ( ـ به نقل از معاوية بن وهب ـ ) الكافي عن زياد بن مَروان :أصابَ النّاسَ وَباءٌ بِمَكَّةَ ، فَكَتَبتُ إلى أبِي الحَسَنِ عليه السلام ، فَكَتَبَ إلَيَّ : كُلِ التُّفّاحَ . ⁽⁴⁾راجع: ص ۳۸۴ (سويق التفّاح).

۱۰ / ۲خَواصُّ التُّفّاحِ عَلَى الرّيقِ وَبِالأَسحارِ۲۹۱۲.الكافى ( ـ به نقل از ابو بكر حَضرَمى ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُلُوا التُّفّاحَ عَلَى الرِّيقِ ؛ فَإِنَّهُ نَضوحُ المَعِدَةِ . ⁽⁵⁾.

۱۰ / ۲خواصّ خوردن سيب در حالت ناشتا يا در سحرگاهان

۲۹۱۳.الكافى ( ـ به نقل از جميل بن درّاج ـ ) الكافىـ به نقل از مفضّل بن عمر ، درباره امام صادق عليه السلام: نزد ايشان از سيب ، ياد كردند . فرمود : «ما خاندان ، جز به آب سردى كه بر بدن ما ريخته مى شود و جز به خوردن سيب ، درمان نمى كنيم» .۲۹۱۴.الكافى ( ـ به نقل از مُرازِم ـ ) امام كاظم عليه السلام :سيب براى چند چيز ، سودمند است ، براى : زهر ، افسون ، ديوانگى اى كه از سوى ساكنان زمين ⁽¹⁾به كسى مى رسد ، و بلغمى كه چيرگى يافته است . هيچ چيزى زودتر از آن ، اثر نمى بخشد .۲۹۱۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از زياد بن مروان: در مكّه ، مردم به وبايى گرفتار آمدند . من به امام كاظم عليه السلام نوشتم . ايشان در پاسخ من نوشت : «سيب بخور» .همچنين ، ر. ك : ص۳۸۵ (شورباى سيب).

۱۰ / ۲خواصّ خوردن سيب در حالت ناشتا يا در سحرگاهان۲۹۱۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سيب را ناشتا بخوريد ؛ چرا كه تميزكننده معده است .

.

۲۹۱۸.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أربَعَةٌ تَزيدُ فِي العُمُرِ : . . . وأكلُ التُّفّاحِ بِالأَسحارِ . ⁽¹⁾۱۰ / ۳شَمُّ التُّفّاحِ قَبلَ الأَكلِ۲۹۱۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولهِ تعالى : {Q} «ويُسقى مِن ماءٍ صديدٍ» {/ ) الإمام الباقر عليه السلام :إذا أرَدتَ أكلَ التُّفّاحِ فَشُمَّهُ ثُمَّ كُلهُ ؛ فَإِنَّكَ إذا فَعَلتَ ذلِكَ أخرَجَ مِن جَسَدِكَ كُلَّ داءٍ وغائِلَةٍ ، ويُسَكِّنُ ما يوجَدُ مِن قِبَلِ الأَرواحِ كُلِّها . ⁽²⁾۱۰ / ۴كرَاهَةُ أكلِ التُّفّاحِ الحامِضِ۲۹۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اِمنَعِ العَروسَ في اُسبوعِها مِنَ : الأَلبانِ وَالخَلِّ وَالكُزبُرَةِ وَالتُّفّاحِ الحامِضِ . . . ؛ لِأَنَّ الرَّحِمَ تَعقِمُ وتَبرُدُ مِن هذِهِ الأَربَعَةِ الأَشياءِ عَنِ الوَلَدِ ، وَلَحَصيرٌ في ناحِيَةِ البَيتِ خَيرٌ مِنِ امرَأَةٍ لا تَلِدُ . . . وَالتُّفّاحُ الحامِضُ ؛ يَقطَعُ حَيضَها فَيَصيرُ داءً عَلَيها . ⁽³⁾راجع: ج۱ ، ص ۲۵۴ (ما يورث النسيان).

.

۱۰ / ۳بوييدن سيب پيش از خوردن

۱۰ / ۴مكروه بودن خوردن سيب ترش

۲۹۲۲.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چهار چيز ، عمر را مى افزايد : ... و خوردن سيب در سحرگاهان . ⁽¹⁾۱۰ / ۳بوييدن سيب پيش از خوردن۲۹۲۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام باقر عليه السلام :هنگامى كه خواستى سيب بخورى ، آن را ببوى و سپس بخور . اگر اين كار را انجام دادى ، هر درد و عارضه اى از تنت بيرون مى رود و همه آنچه از سوى ارواح ، در انسان ايجاد مى شود ، فرو مى نشيند .۱۰ / ۴مكروه بودن خوردن سيب ترش۲۹۲۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عروس را در هفته اوّلش از : شير ، سركه ، گشنيز ، وسيب ترش ، باز بدار ؛ زيرا از اين چهار چيز ، زهدان ، سترون و سرد مى شود ... و پلاسى افتاده در گوشه خانه ، از زنى كه بچّه نمى آورد ، بهتر است ... . سيب ترش نيز حيض شدن زن را قطع مى كند و اين براى وى يك بيمارى مى شود .ر. ك : ج۱ ، ص۲۵۵ (آنچه فراموشى مى آورد).

.

الفصل الحادي عشر: التّلبينة۲۹۲۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :إنَّ التَّلبينَةَ تُجِمُّ فُؤادَ المَريضِ ، وتَذهَبُ بِبَعضِ الحُزنِ . ⁽¹⁾۲۹۲۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :قالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله لَو أغنى عَنِ المَوتِ شَيءٌ لَأَغنَتِ التَّلبينَةُ . فَقيلَ : يا رَسولَ اللّهِ ، ومَا التَّلبينَةُ؟

قالَ : الحَسوُ بِاللَّبَنِ ، الحَسوُ بِاللَّبَنِ ، وَكَرَّرَها ثَلاثا . ⁽²⁾۲۹۲۸.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالبَغيضِ النّافِعِ : التَّلبينَةِ ، وَالَّذي نَفسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ ، إنَّها لَتَغسِلُ بَطنَ أحَدِكُم كَما يَغسِلُ الوَسيخَ عَن وَجهِهِ الماءُ . ⁽³⁾۲۹۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ التَّلبينَ يَجلُو القَلبَ الحَزينَ ، كَما تَجلُو الأَصابِعُ العَرَقَ مِنَ الجَبينِ . ⁽⁴⁾.

فصل يازدهم : تَلبينه

فصل يازدهم: تلبينه۲۹۲۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تَلبينه ۱ دل بيمار را آرامش مى دهد و بخشى از اندوه را مى برد.۲۹۲۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :«اگر چيزى وجود داشت كه انسان را در برابر مرگ ، سود مى بخشيد ، تلبينه سود مى بخشيد» . پرسيده شد : تلبينه چيست؟

فرمود : «شورباى فراهم آمده با شير . شورباى فراهم آمده با شير» و اين را سه بار تكرار كرد .۲۹۳۰.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد آن ناخوشايندِ سودمند : تلبينه . سوگند به آن كه جان محمّد در دست اوست ، آن ، شكم را مى شويد ، چنان كه كسى از شما چرك را با آب از صورت خود فرو مى شويد .۲۹۳۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :تلبينه ، غم را از دلِ غمگين مى زدايد ، همچنان كه انگشتان ، عرق را از پيشانى كنار مى زنند .

.

الفصل الثاني عشر : التّمر۱۲ / ۱خَواصُّ التَّمرِ۲۹۳۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :قالَ جَبرَئيلُ : التَّمرُ البَرنِيُّ . . . يَزيدُ في ماءِ فَقارِ الظَّهرِ . ⁽¹⁾۲۹۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالبَرنِيِّ ؛ فَإِنَّهُ يَذهَبُ بِالإِعياءِ ، ويُدفِئُ مِنَ القُرِّ ، ويُشبِـعُ مِنَ الجوعِ ، وفيهِ اثنانِ وسَبعونَ باباً مِنَ الشِّفاءِ . ⁽²⁾۲۹۳۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :العَجوَةُ مِنَ الجَنَّةِ ، وفيها شِفاءٌ مِنَ السَّمِّ . ⁽³⁾۲۹۳۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :كُلُوا التَّمرَ ؛ فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِنَ الأَدواءِ . ⁽⁴⁾.

فصل دوازدهم : خرما

۱۲ / ۱خواصّ خرما

فصل دوازدهم: خرما۱۲ / ۱خواصّ خرما۲۹۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جبرئيل گفت : «خرماى بَرْنى ⁽¹⁾. . . آب ستون فقرات را مى افزايد» .۲۹۳۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد برنى ؛ چرا كه خستگى را از ميان مى برد ، در برابر سوزِ سرما گرمى مى دهد ، در برابر گرسنگى سير مى كند و در آن ، هفتاد و دو باب شفاست .۲۹۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عَجْوه ⁽²⁾از بهشت است و درمان زهر ، در آن است .۲۹۳۷.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :خرما بخوريد ؛ چرا كه شفاى دردها در آن است .

.

۲۹۳۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي عن أبي عمرو عن رجل عن الإمام الصادق عليه السلام :خَيرُ تُمورِكُمُ البَرنِيُّ ؛ يَذهَبُ بِالدّاءِ ولا داءَ فيهِ ، ويَذهَبُ بِالإِعياءِ ولا ضَرَرَ لَهُ ، ويَذهَبُ بِالبَلغَمِ ، ومَعَ كُلِّ تَمرَةٍ حَسَنَةٌ .

وفي رِوايَةٍ اُخرى : يُهنِئُ ويُمرِئُ ، ويَذهَبُ بِالإِعياءِ ويُشبِـعُ . ⁽¹⁾۲۹۳۹.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ وَفدَ عَبدِالقَيسِ قَدِموا عَلى رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله . قالَ : فَوَضَعوا بَينَ يَدَيهِ جُلَّةَ تَمرٍ .

فَقالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : أصَدَقَةٌ أم هَدِيَّةٌ؟

قالوا : بَل هَدِيَّةٌ .

فَقالَ النَّبِيُ صلى الله عليه و آله : أيُّ تَمَراتِكمُ هذِهِ؟

قالوا : هُوَ البَرنِيُّ يا رَسولَ اللّهِ .

فَقالَ هذا جَبرَئيلُ يُخبِرُني أنَّ في تَمرَتِكُم هذِهِ تِسعَ خِصالٍ : تُخَبِّلُ الشَّيطانَ ، وتُقَوِّي الظَّهرَ ، وتَزيدُ فِي المُجامَعَةِ ، وتَزيدُ فِي السَّمعِ وَالبَصَرِ ، وتُقَرِّبُ مِنَ اللّهِ ، وتُباعِدُ عَنِ الشَّيطانِ ، وتَهضِمُ الطَّعامَ ، وتَذهَبُ بِالدّاءِ ، وتُطَيِّبُ النَّكهَةَ . ⁽²⁾۲۹۴۰.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في قولهِ تعالى : {Q} «ياحَسْرَتَنا» {/Q} {-۱-} ) دعائم الإسلام :عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام أنَّ رَجُلاً مِن أصحابِهِ أكَلَ عِندَهُ طَعاما فَلَمّا رُفِعَ الطَّعامُ ، قالَ جَعفَرُ بنُ مُحَمَّدٍ عليهماالسلام :

يا جارِيَةُ ، اِيتينا بِما عِندَكِ .

فَأَتَتهُ بِتَمرٍ .

فَقالَ الرَّجُلُ : جُعِلتُ فِداكَ ! هذا زَمانُ الفاكِهَةِ وَالأَعنابِ ! وكانَ صَيفا .

فَقالَ : كُل ؛ فَإِنَّهُ خُلُقٌ مِن رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : العَجوَةُ لا داءَ ولا غائِلَةَ . ⁽³⁾.

۲۹۳۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از ابو عمرو ، از مردى ، از امام صادق عليه السلام: «بهترين خرماى شما ، خرماى بَرنى است . دردها را مى برد و خود ، بيمارى نمى زايد ، خستگى را مى زدايد و زيانى در بر ندارد ، بلغم را از ميان مى برد و با هر خرمايى ، سازگار است» .

در روايتى ديگر است كه فرمود : «[غذا را] گوارا و سبُك مى كند ، خستگى را مى برد ، و سير مى كند» .۲۹۳۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هيئت بنى عبد القيس بر پيامبر خدا وارد شدند . پس ، ظرف خرمايى بافته از شاخه هاى خرما پيش روى ايشان نهادند .

پيامبر خدا پرسيد : «صدقه است ، يا هديه؟» .

گفتند : هديه است .

پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : «اين خرماها از كدام نوع است؟» .

گفتند : اى پيامبر خدا ! از خرماى بَرنى است .

فرمود : «اين ، جبرئيل است . به من خبر مى دهد كه در اين خرمايتان ، نُه ويژگى است : شيطان را به ديوانگى مى افكند ؛ پشت را قوى مى كند ؛ بر توان آميزش مى افزايد ؛ بينايى و شنوايى را افزون مى سازد ؛ انسان را به خدا نزديك مى كند ؛ انسان را از شيطان ، دور مى سازد ؛ غذا را هضم مى كند ؛ درد را مى برد ؛ و دهان را خوش بو مى نمايد» .۲۹۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دعائم الإسلام :درباره امام صادق عليه السلام نقل شده كه يكى از يارانش نزد ايشان غذايى خورد . چون سفره غذا را برچيدند ، امام عليه السلام گفت : «اى كنيزك ! آنچه دارى ، بياور» . او نيز خرما آورد .

آن مرد گفت : قربانت شوم ! اكنون ، هنگام ميوه (ى سردرختى) و انگور است! و آن هنگام ، تابستان بود .

فرمود : «بخور ، كه اين از خوى پيامبر خداست . پيامبر خدا فرمود : در عَجْوه ، نه بيمارى اى هست و نه عارضه اى» . .

۲۹۴۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره آيه {Q} «دريغا كه كوتاهى كرديم!» {/Q} ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :نِعمَ التَّمرُ الصَّرَفانُ ؛ لا داءَ ولا غائِلَةَ . ⁽¹⁾راجع: ج۱ ، ص ۴۰۴ (ما ينفع لعلاج البخر).

۱۲ / ۲أفضَلُ السَّحورِ وَالفَطورِ۲۹۴۲.شعب الايمان ( ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :نِعمَ السَّحورُ التَّمرُ . ⁽²⁾۲۹۴۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا كانَ أحَدُكُم صائِما فَليُفطِر عَلَى التَّمرِ ، فَإِن لَم يَجِدِ التَّمرَ فَعَلَى الماءِ ؛ فَإِنَّ الماءَ طَهورٌ . ⁽³⁾۲۹۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ ـ تَبارَكَ وتَعالى ـ ومَلائِكَتَهُ يُصَلّونَ عَلَى المُستَغفِرينَ وَالمُتَسَحِّرينَ بِالأَسحارِ ، فَليَتَسَحَّر أحَدُكُم ولَو بِشَربَةٍ مِن ماءٍ ، وأفضَلُ السَّحورِ السَّويقُ وَالتَّمرُ . ⁽⁴⁾.

۱۲ / ۲بهترين افطارى و سحرى

۲۹۴۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في المُناجاة وهُوَ رافِعٌ يَدَيهِ إلَى السَّماء ) امام صادق عليه السلام :صَرَفان ، ⁽¹⁾نيكو خرمايى است ؛ نه در آن بيمارى اى هست و نه عارضه اى .ر. ك : ج۱ ، ص۴۰۵ (آنچه براى درمان بوى بد دهان ، سودمند است).

۱۲ / ۲بهترين سحرى و افطارى۲۹۴۷.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خرما ، چه خوش سحرى اى است ! ⁽²⁾۲۹۴۸.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر كسى از شما روزه بود ، با خرما روزه بگشايد و اگر خرما نديد ، با آب ؛ چرا كه آب ، پاك كننده است .۲۹۴۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند ـ تبارك و تعالى ـ و فرشتگان او، بر استغفاركنندگان و سحرى خوران در سحرگاهان ، درود مى فرستند . پس ، بايسته است هر كدامتان سحرى بخوريد ، هر چند به جرعه اى آب باشد . امّا بهترين سحرى ها ، سَويق و خرماست ⁽³⁾.

.

۲۹۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أفضَلُ سَحورِكُمُ السَّويقُ وَالتَّمرُ . ⁽¹⁾۱۲ / ۳خَواصُّ الرُّطَبِ وَالتَّمرِ لِلحامِلِ وَالنَّفساءِ۲۹۴۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أطعِمُوا المَرأَةَ في شَهرِهَا الَّذي تَلِدُ فيهِ ، التَّمرَ ؛ فَإِنَّ وَلَدَها يَكونُ حَليما نَقِيّا . ⁽²⁾۲۹۴۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أطعِموا نِساءَكُم الوُلَّدَ الرُّطَبَ ، فَإِن لَم يَكُن رُطَبٌ فَالتَّمرَ ، ولَيسَ مِنَ الشَّجَرِ شَجَرَةٌ أكرَمُ عَلَى اللّهِ مِن شَجَرَةٍ نَزَلَت تَحتَها مَريَمُ بِنتُ عِمرانَ . ⁽³⁾۲۹۵۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إذا وَلَدَتِ المَرأَةُ فَليَكُن أوَّلُ ما تَأكُلُ، الرُّطَبَ، فَإِن لَم يَكُن رُطَبٌ فَتَمرٌ ؛ فَإِنَّهُ لَو كانَ شَيءٌ أفضَلَ مِنهُ أطعَمَهُ اللّهُ مَريَمَ عليهاالسلام حينَ وَلَدَت عيسى عليه السلام . ⁽⁴⁾۲۹۵۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :أطعِموا نِساءَكُم في نِفاسِهِنَّ التَّمرَ ؛ فَإِنَّهُ مَن كانَ طَعامُها في نِفاسِهَا التَّمرَ خَرَجَ وَلَدُها ذلِكَ حَليما ، فَإِنَّهُ كانَ طَعامَ مَريَمَ حينَ وَلَدَت عيسى ، ولَو عَلِمَ اللّهُ طَعاما هُوَ خَيرٌ لَها مِنَ التَّمرِ أطعَمَها إيّاهُ . ⁽⁵⁾.

۱۲ / ۳خواصّ خرما براى زن باردار و تازه زا

۲۹۵۲.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :بهترين سحرى هاى شما ، سويق و خرماست .۱۲ / ۳خواصّ خرما براى زن باردار و تازه زا۲۹۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به زن ، در ماهى كه فرزند به دنيا مى آورد ، خرماى تازه بدهيد ؛ چرا كه در اين صورت ، كودك وى بردبار و پاك خواهد بود .۲۹۵۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به زنان زائوى خود ، خرماى تازه بدهيد و اگر خرماى تازه نبود ، خرمايى ديگر . نزد خداوند ، هيچ درختى عزيزتر از آن درخت كه مريم (دختر عمران) در زير آن فرود آمد ، نيست .۲۹۵۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :چون زنْ فرزند به دنيا آورْد ، بايد نخستين چيزى كه مى خورَد ، خرماى تازه باشد و اگر خرماى تازه در اختيار نبود ، خرمايى ديگر ؛ چرا كه اگر چيزى برتر از آن وجود مى داشت ، خداوندْ آن را به مريم ، هنگامى كه عيسى عليه السلام را زاد ، مى خوراند .۲۹۵۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به زنان خود در دوره نزديك زايمان ، خرما بدهيد ؛ زيرا هر كس كه در دوره نزديك زايمان غذايش خرما باشد ، فرزندش بردبار زاده خواهد شد . خوراك مريم ، هنگامى كه عيسى را زاد ، همين بود ، در حالى كه اگر خدا غذايى بهتر از خرما براى او سراغ داشت ، همان را به وى مى خوراند .

.

۲۹۵۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :ما تَأكُلُ الحامِلُ مِن شَيءٍ ولا تَتَداوى بِهِ أفضَلَ مِنَ الرُّطَبِ ، قالَ اللّهُ عز و جللِمَريَمَ عليهاالسلام : « وَ هُزِّى إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُسَـقِطْ عَلَيْكِ رُطَبًا جَنِيًّا * فَكُلِى وَ اشْرَبِى وَ قَرِّى عَيْنًا » . ⁽¹⁾۲۹۵۵.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :خَيرُ تُمورِكُمُ البَرنِيُّ ؛ فَأَطعِموهُ نِساءَكُم في نِفاسِهِنَّ تَخرُج أولادُكُم زَكِيّا حَليما . ⁽²⁾۲۹۵۶.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أطعِموا نِساءَكُمُ التَّمرَ البَرنِيَّ في نِفاسِهِنَّ ، تُجَمِّلوا أولادَكُم . ⁽³⁾۲۹۵۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أطعِمُوا البَرنِيَّ نِساءَكُم في نِفاسِهِنَّ تَحلُم أولادُكُم . ⁽⁴⁾راجع: ج۱ ، ص ۶۷۸ (الجنين / غذاء النفساء).

۱۲ / ۴أكلُ الرُّطَبِ بِالبِطّيخِ وَالقِثّاءِ۲۹۵۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ الرُّطَبَ بِالخِربِزِ . ⁽⁵⁾۲۹۵۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سنن ابن ماجة عن سهل بن سعد :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ الرُّطَبَ بِالبِطّيخِ . ⁽⁶⁾۲۹۵۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :صحيح البخاري عن عبداللّه بن جعفر بن أبي طالب :رَأَيتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ الرُّطَبَ بِالقِثّاءِ . ⁽⁷⁾.

۱۲ / ۴خوردن خرما با خربزه و خيار

۲۹۵۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :باردار ، هيچ خوراكى نمى خورد و هيچ دارويى به كار نمى گيرد كه برتر از خرماى تازه باشد . خداوند عز و جل به مريم فرموده است : (و تنه درخت خرما را به سوى خود تكان بده تا بر تو خرماى تازه فرو ريزد * پس ، بخور و بياشام و ديده روشن دار) . ⁽¹⁾۲۹۵۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :بَرنى ، بهترين خرماى شماست . آن را در دوره نزديك زايمان ، به زنان خويش بدهيد تا فرزندانتان پاك و بردبار [ به دنيا ]آيند .۲۹۶۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :به زنان خود در دوران زايمان ، خرماى بَرنى بدهيد تا فرزندان خويش را زيبا سازيد .۲۹۶۱.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :به زنان خود در دوران زايمان ، خرماى بَرنى بدهيد تا فرزندانتان بردبار شوند .ر. ك : ج۱ ، ص۶۷۹ (جنين / خوراك تازه زا).

۱۲ / ۴خوردن خرما با خربزه و خيار۲۹۶۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا ، خرماى تازه همراه با خربزه ⁽²⁾مى خورد .۲۹۶۳.المعجم الكبير ( ـ به نقل از عبد اللّه بن مسعود ـ ) سنن ابن ماجةـ به نقل از سهل بن سعد: پيامبر خدا ، خرماى تازه با خربزه مى خورد .۲۹۶۴.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :صحيح البخارىـ به نقل از عبد اللّه بن جعفر بن ابى طالب: پيامبر صلى الله عليه و آله را ديدم كه خرماى تازه را همراه با خيارچنبر مى خورَد .

.

۱۲ / ۵تَحنيكُ المَولودِ بِالتَّمرِ۲۹۶۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :حَنِّكوا أولادَكُم بِالتَّمرِ ، هكَذا فَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله بِالحَسَنِ وَالحُسَينِ عليهماالسلام . ⁽¹⁾.

۱۲ / ۵گشودن كام نوزاد با خرما

۱۲ / ۵گشودن كام نوزاد با خرما۲۹۶۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :كام كودكان خويش را با خرما بگشاييد . پيامبر صلى الله عليه و آله با حسن و حسين ، چنين كرد .

.

الفصل الثالث عشر: التّين۲۹۶۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق عن أبي ذرّ :اُهدِيَ إلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله طَبَقٌ عَلَيهِ تينٌ ، فَقالَ لِأَصحابِهِ : كُلوا ، فَلَو قُلتُ : فَاكِهَةٌ نَزَلَت مِنَ الجَنَّةِ ، لَقُلتُ هذِهِ ؛ لِأَنَّها فاكِهَةٌ بِلا عَجَمٍ فَكُلوها ؛ فَإِنَّها تَقطَعُ البَواسيرَ ، وتَنفَعُ مِنَ النِّقرِسِ . ⁽¹⁾۲۹۶۸.امام على عليه السلام ( ـ در وصف پيامبر خدا ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُلُوا التّينَ الرَّطبَ وَاليابِسَ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ فِي الجِماعِ ، ويَقطَعُ البَواسيرَ ، ويَنفَعُ مِنَ النِّقرِسِ وَالإِبرِدَةِ . ⁽²⁾۲۹۶۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :أكلُ التّينِ يُلَيِّنُ ⁽³⁾السُّدَدَ وهُوَ نافِعٌ لِرِياحِ القولَنجِ ، فَأَكثِروا مِنهُ بِالنَّهارِ ، وكُلوهُ بِاللَّيلِ ، ولا تُكثِروا مِنهُ . ⁽⁴⁾۲۹۷۰.الإمام الحسن عليه السلام :الإمام الرضا عليه السلام :التّينُ يَذهَبُ بِالبَخَرِ ، ويَشُدُّ العَظمَ ، ويَذهَبُ بِالدّاءِ حَتّى لا يُحتاجَ مَعَهُ إلى دَواءٍ . ⁽⁵⁾.

فصل سيزدهم : انجير

فصل سيزدهم: انجير۲۹۶۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاقـ به نقل از ابوذر: سينى اى از انجير به پيامبر صلى الله عليه و آله هديه شد . به اصحابش فرمود : «بخوريد ؛ چراكه اگر بنا بود بگويم ميوه اى از بهشت است ، همين ميوه را مى گفتم ؛ زيرا ميوه اى است بدون هسته . آن را بخوريد ؛ زيرا بواسير را ريشه كن مى سازد و براى نقرس سودمند است» . ⁽¹⁾۲۹۷۰.امام حسن عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :انجير ، تازه و خشك ، بخوريد ؛ چرا كه بر قدرت همبسترى مى افزايد ، بواسير را ريشه كن مى كند ، و براى درمان نقرس و سردىِ مزاج ، سودمند است .۲۹۷۱.كمال الدين ( ـ به نقل از جابر ـ ) امام على عليه السلام :خوردن انجير ، انسدادها را نرم مى كند و براى بادهاى قولنج ، سودمند است . در روز ، از آن فراوان بخوريد و آن را در شب هم بخوريد ؛ امّا فراوان ، نه .۲۹۷۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ في وَصفِ الأَئِمَّةِ عليهم السلام ـ ) امام رضا عليه السلام :انجير ، بوى بد دهان را مى برد ، استخوان ها را استحكام مى بخشد ، درد را مى برد و با وجود آن ، ديگر به دارويى نياز نيست .

.

۲۹۷۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ أيضا ـ ) الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام :التّينُ يَذهَبُ بِالبَخَرِ ، ويَشُدُّ الفَمَ وَالعَظمَ ، ويُنبِتُ الشَّعرَ ، ويَذهَبُ بِالدّاءِ ولا يُحتاجُ مَعَهُ إلى دَواءٍ.

وقالَ عليه السلام : التّينُ أشبَهُ شَيءٍ بِنَباتِ الجَنَّةِ . ⁽¹⁾۲۹۷۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در توصيف امامان عليهم السلام ـ ) طبّ الأئمّة عن محمّد بن عَرَفة :كُنتُ بِخُراسانَ أيّامَ الرِّضا عليه السلاموَالمَأمونِ ، فَقُلتُ لِلرِّضا عليه السلام : يَابنَ رَسولِ اللّهِ ، ما تَقولُ في أكلِ التِّينِ؟

قالَ : هُوَ جَيِّدٌ لِلقولَنجِ فَكُلوهُ . ⁽²⁾۲۹۷۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ در توصيف امامان عليهم السلام ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أحَبَّ أن يَرِقَّ قَلبُهُ ، فَليُدمِن أكلَ البَلَسِ . ⁽³⁾راجع : ج۱ ، ص ۴۴۶ (ما ينفع لأوجاع الكبد / لبن التين) .

.

۲۹۷۵.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في قَولِهِ عز و جل : {Q} «يَوْمَ نَدْعُواْ كُلّ ) الكافىـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ، از امام رضا عليه السلام: «انجير ، بوى بد دهان را مى برد ، دهان و استخوان ها را استحكام مى بخشد ، مو برمى روياند ، درد را مى برد و با وجود آن ، ديگر به دارويى نياز نيست» .

همچنين فرمود : «انجير ، همانندترين چيز به گياهان بهشت است» .۲۹۷۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ الأئمّة عليهم السلامـ به نقل از محمّد بن عَرَفه ـ : در روزگار امام رضا عليه السلام و مأمون ، در خراسان بودم . [يك بار ،] از امام رضا عليه السلام پرسيدم : اى پسر پيامبر خدا ! درباره انجير ، چه مى گويى؟

فرمود : «براى قولنج ، سودمند است . آن را بخوريد» .۲۹۷۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ درباره سخن خداوند عز و جل : {Q} «روزى كه هر گرو ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس دوست دارد دلش نازك باشد ، بَلَس ۱ بخورد . ⁽¹⁾ر . ك : ج۱ ، ص۴۴۷ (آنچه براى دردهاى كبد ، سودمند است / شيرِ انجير) .

.

الفصل الرابع عشر : الثّوم۲۹۷۸.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُلُوا الثُّومَ وتَداوَوا بِهِ ؛ فَإِنَّ فيهِ شِفاءً مِن سَبعينَ داءً . ⁽¹⁾۲۹۷۹.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آلهـ مِن وَصاياهُ لِعَلِيٍّ عليه السلام: يا عَلِيُّ ، كُلِ الثُّومَ ؛ فَلَولا أنّي اُناجِي المَلَكَ لَأَكَلتُهُ . ⁽²⁾۲۹۸۰.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : «مَن أكَلَ هذِهِ البَقلَةَ فَلا يَقرُب مَسجِدَنا» ، ولَم يَقُل : إنّهَا حَرامٌ . ⁽³⁾۲۹۸۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الرضا عليه السلام :مَن أرادَ ألاّ يُصيبَهُ ريحٌ ، فَليَأكُلِ الثُّومَ في كُلِّ سَبعَةِ أيّامٍ . ⁽⁴⁾.

فصل چهاردهم : سير

فصل چهاردهم: سير۲۹۷۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :«سير ⁽¹⁾» بخوريد و بدان درمان كنيد ؛ چرا كه درمان هفتاد درد در آن هست .۲۹۷۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ از سفارش هاى ايشان امام على عليه السلام: اى على ! «سير» بخور . اگر نبود كه من با فرشته هم سخن مى شوم ، «سير» مى خوردم .۲۹۷۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پيامبر خدا فرمود : «هر كس اين سبزى را خورد ، به مسجد ما نزديك نشود» ؛ امّا نفرمود : اين ، حرام است .۲۹۷۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام رضا عليه السلام :هر كس مى خواهد بادى دامنگير او نشود ، در هر هفت روز ، [يك بار] «سير» بخورد .

.

الفصل الخامس عشر : الجُبن۱۵ / ۱خَواصُّ الجُبنِ۲۹۸۳.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :كُلُوا الجُبنَ ؛ فَإِنَّهُ يورِثُ النُّعاسَ ، ويَهضِمُ الطَّعامَ . ⁽¹⁾۲۹۸۴.كمال الدين عن سليم بن قيس الهلاليّ :الإمام الصادق عليه السلام :نِعمَ اللُّقمَةُ الجُبنُ ؛ تُعذِبُ الفَمَ ، وتُطَيِّبُ النَّكهَةَ ، وتَهضِمُ ما قَبلَهُ ، وتُشَهِّي الطَّعامَ ، ومَن يَعتَمِدُ أكلَهُ رَأسَ الشَّهرِ أوشَكَ أن لا تُرَدَّ لَهُ حاجَةٌ . ⁽²⁾۲۹۸۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :نِعمَ اللُّقمَةُ الجُبنُ ؛ يُطَيِّبُ الشَّربَةَ ⁽³⁾، ويَهضِمُ ما قَبلَهُ ، ويُمرِئُ ما بَعدَهُ . ⁽⁴⁾.

فصل پانزدهم : پنير

۱۵ / ۱خواصّ پنير

فصل پانزدهم: پنير۱۵ / ۱خواصّ پنير۲۹۸۴.كمال الدين ( ـ به نقل از سليم بن قيس هلالى ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پنير بخوريد ؛ چرا كه خواب مى آورد و غذا را هضم مى كند . ⁽¹⁾۲۹۸۵.پيامبر صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :چه نيكو لقمه اى است پنير! دهان را تر و تازه مى كند ، بوى دهان را خوش مى سازد ، غذاى پيشين را هضم مى كند و براى پس از خود ، اشتهاآور است . هر كس آن را سر هر ماه بخورد ، نزديك است كه هيچ حاجت او بى پاسخ نمانَد .۲۹۸۶.الكافى ( ـ به نقل از فضيل بن يسار ـ ) امام صادق عليه السلام :پنير ، چه نيكو لقمه اى است ! نوشيدن انسان را خوش بو مى سازد ، آنچه را پيش از آن هست ، هضم مى كند و آنچه را پس از آن باشد ، دوست داشتنى مى سازد . ⁽²⁾

.

۲۹۸۷.ثواب الأعمال ( ـ به نقل از عيسى بن سَرى ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :الجُبنُ يَهضِمُ الطَّعامَ قَبلَهُ ، ويُشَهّي بَعدَهُ . ⁽¹⁾۱۵ / ۲أكلُ الجُبنِ بِالجَوزِ۲۹۹۰.المحاسن عن حسين بن أبي العلاء :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الجُبنُ داءٌ ، فَإِذا اُكِلَ بِالجَوزِ فَهُوَ شِفاءٌ . ⁽²⁾۲۹۸۸.الكافى ( ـ به نقل از حارث بن مغيره ـ ) عنه صلى الله عليه و آله :الجُبنُ داءٌ ، وَالجَوزُ داءٌ ، فَإِذَا اجتَمَعَا مَعا صارا دَواءً . ⁽³⁾۲۹۸۹.الكافى ( ـ به نقل از ابن ابى يعفور ـ ) الإمام الصادق عليه السلام :إنَّ الجَوزَ وَالجُبنَ إذَا اجتَمَعا كانا دَواءً ، وإذَا افتَرَقا كانا داءً . ⁽⁴⁾۲۹۹۰.المحاسن ( ـ به نقل از حسين بن ابى العلاء ـ ) عنه عليه السلام :الجُبنُ وَالجَوزُ إذَا اجتَمَعا في كُلِّ واحِدٍ مِنهُما شِفاءٌ ، وإنِ افتَرَقا كانَ في كُلِّ واحِدٍ مِنهُما داءٌ . ⁽⁵⁾۱۵ / ۳أكلُ الجُبنِ بِالبِطّيخِ۲۹۹۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه عليه السلام :ما مِنِ امرَأَةٍ حامِلَةٍ أكَلَتِ البِطّيخَ بِالجُبنِ إلاّ يَكونُ مَولودُها حَسَنَ الوَجهِ وَالخُلُقِ . ⁽⁶⁾۲۹۹۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :طبّ النبيّ صلى الله عليه و آله :كانَ صلى الله عليه و آله يَأكُلُ القِثّاءَ بِالمِلحِ ، ويَأكُلُ البِطّيخَ بِالجُبنِ . ⁽⁷⁾.

۱۵ / ۲خوردن پنير با گردو

۱۵ / ۳خوردن پنير با خربزه

۲۹۹۳.المناقب لابن شهر آشوب عن ابن جرير الطبري :امام صادق عليه السلام :پنير ، غذاهاى پيش از خود را گوارش مى دهد و براى پس از خود ، اشتها مى آورد .۱۵ / ۲خوردن پنير با گردو۲۹۹۶.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پنير ، درد است ؛ امّا چون با گردو خورده شود ، درمان است .۲۹۹۳.المناقب ، ابن شهر آشوب ( ـ به نقل از ابن جرير طبرى ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پنير ، درد است ، گردو هم درد است ؛ امّا چون با هم در يك جا جمع گردند ، درمان مى شوند .۲۹۹۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :گردو و پنير ، چون با هم يك جا جمع شوند ، درمان اند ؛ امّا اگر از هم جدا باشند ، درد مى شوند .۲۹۹۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :پنير و گردو ، چون با هم يك جا جمع شوند ، در هر يك از آنها درمان است ؛ امّا اگر از هم جدا شوند ، در هر يك از آنها درد است .بيانعلاّمه مجلسى مى گويد : شايد اين نهى ، به پنير تازه نمك نازده اختصاص داشته باشد كه در آن سرزمين ها رواج داشته و داراى طبعى سرد است ، كه گردو با حرارت خويش ، آن را تعديل مى كند .

۱۵ / ۳خوردن پنير با خربزه۲۹۹۸.الكافى ( ـ به نقل از حنان، از پدرش ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هيچ زن باردارى نيست كه خربزه با پنير بخورد ، مگر آن كه كودكش خوش روى و خوش خوى شود .۲۹۹۹.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :طبّ النبىّ صلى الله عليه و آله :پيامبر صلى الله عليه و آله خيار را با نمك ، و خربزه را با پنير مى خورد .

.

۱۵ / ۴مَضارُّ الجُبنِ۳۰۰۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَشرُ خِصالٍ تورِثُ النِّسيانَ : أكلُ الجُبنِ و... . ⁽¹⁾۳۰۰۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لَئنِ كانَ الجُبنُ يَضُرُّ مِن كُلِّ شَيءٍ ولا يَنفَعُ ، فَإِنَّ السُّكَّرَ يَنفَعُ مِن كُلِّ شَيءٍ ولا يَضُرُّ مِن شَيءٍ . ⁽²⁾۳۰۰۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي :رُوِيَ أنَّ مَضَرَّةَ الجُبنِ في قِشرِهِ . ⁽³⁾۱۵ / ۵الجُبنُ في الغَداةِ وَالعَشِيِّ۳۰۰۳.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الكافي :عَن مُحَمَّدِ بنِ الفَضلِ النَّيسابورِيِّ عَن بَعضِ رِجالِهِ عَن أبي عَبدِ اللّهِ عليه السلامقالَ : سَأَلَهُ رَجُلٌ عَنِ الجُبنِ فَقالَ : داءٌ لا دَواءَ فيهِ . فَلَمّا كانَ بِالعَشِيِّ دَخَلَ الرَّجُلُ عَلى أبي عَبدِاللّهِ عليه السلام فَنَظَرَ إلَى الجُبنِ عَلَى الخِوانِ ، فَقالَ : جُعِلتُ فِداكَ ! سَأَلتُكَ بِالغَداةِ عَنِ الجُبنِ ، فَقُلتَ لي : إنَّهُ هُوَ الدّاءُ الَّذي لا دَواءَ لَهُ ، وَالسّاعَةَ أراهُ عَلَى الخِوانِ !

قالَ : فَقالَ لي : هُوَ ضارٌّ بِالغَداةِ نافِعٌ بِالعَشِيِّ ، ويَزيدُ في ماءِ الظَّهرِ . ⁽⁴⁾.

۱۵ / ۴زيان هاى پنير

۱۵ / ۵خوردنِ پنير در صبحگاهان و شامگاهان

۱۵ / ۴زيان هاى پنير۳۰۰۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ده چيز ، فراموشى مى آورد : خوردن پنير ... . ⁽¹⁾۳۰۰۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :اگر كه پنير براى هر چيزى زيانبار است و هيچ سودى ندارد ، شِكر براى هر چيزى سودمند است و براى هيچ چيز ، زيانى ندارد .۳۰۰۵.صحيح البخارى ( ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ ) الكافى :روايت شده كه زيانبارىِ پنير ، در پوست آن ۲ است .۱۵ / ۵خوردنِ پنير در صبحگاهان و شامگاهان۳۰۰۸.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از محمّد بن فضل نيشابورى ، از يكى از مردانش ـ: مردى درباره پنير از امام صادق عليه السلام پرسيد .

فرمود : «دردى است . درمانى هم در آن نيست» .

چون شامگاهان فرا رسيد ، همان مرد بر امام صادق عليه السلام وارد شد و نگاه خود را به پنيرى كه بر سفره بود ، افكند و پرسيد : قربانت شوم! صبحگاهان ، از تو درباره پنير پرسيدم و به من گفتى : آن ، دردى است و درمانى در آن نيست ؛ امّا اكنون ، آن را بر سفره مى بينم ! ؟

فرمود : «پنير ، صبحگاهان ، زيانبارْ و شامگاهان ، سودمند است و آب كمر را افزون مى سازد» .

.

الفصل السادس عشر : الجرجير۱۶ / ۱ما رُوِيَ في ذَمِّ الجِرجيرِ۳۰۰۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :أكرَهُ الجِرجيرَ ، وكَأَنّي أنظُرُ إلى شَجَرَتِها نابِتَةً في جَهَنَّمَ ، وما تَضَلَّعَ مِنها رَجُلٌ بَعدَ أن يُصَلِّيَ العِشاءَ إلاّ باتَ في تِلكَ اللَّيلَةِ ونَفسُهُ تُنازِعُهُ إلَى الجُذامِ . ⁽¹⁾۳۰۰۸.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الباقر عليه السلام :الجِرجيرُ شَجَرَةٌ عَلى بابِ النّارِ . ⁽²⁾۳۰۰۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :لِبَني اُمَيَّةَ مِنَ البُقولِ الجِرجيرُ . ⁽³⁾.

فصل شانزدهم : جِرجير

۱۶ / ۱آنچه در نكوهش جرجير روايت شده

فصل شانزدهم: جِرجير۱۶ / ۱آنچه در نكوهش جرجير روايت شده۳۰۱۳.سنن أبي داوود عن أبي بردة عن أبي موسى :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من ، جِرجير ۱ را خوش نمى دارم و گويا درخت آن را مى نگرم كه در دوزخ ، روييده است . هيچ كس پس از گزاردن نماز عشا ، درون را از آن پُر نمى سازد ، مگر اين كه آن شب را در حالى به خواب مى رود كه جانِ او تا صبح با جذام ، دست و پنجه نرم مى كند .۳۰۱۴.صحيح البخارى عن أبي موسى :امام باقر عليه السلام :جرجير ، درختى بر درِ دوزخ است .۳۰۱۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :سهم بنى اميّه از سبزى ها ، جرجير است .

.

۱۶ / ۲ما روي في النَّهيُ عَن أكلِ الجِرجيرِ في اللَّيلِ۳۰۱۴.صحيح البخارى ( ـ به نقل از ابو موسى ـ ) رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أكَلَ الجِرجيرَ ثُمَّ نامَ ، يُنازِعُهُ عِرقُ الجُذامِ في أنفِهِ . ⁽¹⁾۳۰۱۵.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :أكلُ الجِرجيرِ بِاللَّيلِ يورِثُ البَرَصَ . ⁽²⁾۳۰۱۶.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :مَن أكَلَ الجِرجيرَ بِاللَّيلِ ضَرَبَ عَلَيهِ عِرقُ الجُذامِ مِن أنفِهِ وباتَ يُنزَفُ الدَّمُ . ⁽³⁾۳۰۱۷.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :ما تَضَلَّعَ الرَّجُلُ مِنَ الجِرجيرِ بَعدَ أن يُصَلِّيَ العِشاءَ الآخِرَةَ ، فَباتَ تِلكَ اللَّيلَةَ إلاّ ونَفسُهُ تُنازِعُهُ إلَى الجُذامِ . ⁽⁴⁾۱۶ / ۳ما يَرُدُّ الأَخبارَ السّابِقَةَ۳۰۱۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن نصير مَولى أبي عبد اللّه عن ⁽⁵⁾مُوَفَّق مَولى أبي الحسن عليه السلام :كانَ مَولايَ أبُو الحَسَنِ عليه السلام إذا أمَرَ بِشِراءِ البَقلِ يَأمُرُ بِالإِكثارِ مِنهُ ومِنَ الجِرجيرِ ، فَيُشتَرى لَهُ ، وكانَ يَقولُ عليه السلام :

ما أحمَقَ بَعضَ النّاسِ ! يَقولونَ : إنَّهُ يَنبُتُ في وادٍ في جَهَنَّمَ ، واللّهُ عز و جليَقولُ : « وَ قُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ » ⁽⁶⁾فَكَيفَ تُنْبِتُ الْبَقْلَ . ⁽⁷⁾.

۱۶ / ۲آنچه در نهى از خوردن جِرجير به هنگام شب رسيده است

۱۶ / ۳آنچه احاديث پيشين را رد مى كند

۱۶ / ۲آنچه در نهى از خوردن جِرجير به هنگام شب رسيده است۳۰۱۹.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس جِرجير بخورد و بخوابد ، رگ جذام در بينى او با آن درمى آويزد .۳۰۲۰.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خوردن جرجير در هنگام شب ، پيسى مى آورد .۳۰۲۱.عنه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هر كس شبانگاه جرجير بخورد ، رگ جذام ، از بينى وى بر آن يورش مى آورد و آن شب را شبِ خونريزى مى كند .۳۰۲۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :هيچ كس پس از گزاردن نماز عشا ، درون را از جرجير پُر نمى كند و بر آن نمى خوابد ، مگر اين كه جان وى او را به سوى جذام مى كشاند .۱۶ / ۳آنچه احاديث پيشين را رد مى كند۳۰۲۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از نصير (خدمتكار امام صادق عليه السلام ) ، از موفَّق ⁽¹⁾(خدمتكار امام كاظم عليه السلام ) ـ: آقاى من ، امام كاظم عليه السلام ، چون به خريدن سبزى فرمان مى داد ، مى فرمود : «از آن و همچنين از جرجير ، فراوان تهيّه شود» . آنها را براى ايشان مى خريدند و ايشان مى فرمود :

«چه قدر سبُك خِرَدند برخى از مردم ، كه مى گويند جرجير ، در يكى از دره هاى جهنّم مى رويد ، در حالى كه خداوند مى فرمايد : (هيزم آن ، مردمان و سنگ هايند) . پس چگو ⁽²⁾نه آن جا سبزى مى رويد»؟ ⁽³⁾

.

. .

بيانهمان گونه كه ملاحظه شد ، احاديثى كه درباره جرجير نقل شده ، بر سه گونه اند : ۱ . احاديثى كه جرجير را «گياه دوزخ» مى نامند و بر اين تصريح مى كنند كه اين گياه ، از آنِ امويان است ؛ يعنى دشمنان اهل بيت ، آن را مى خورند . ۲ . احاديثى كه از خوردن جرجير به هنگام شب يا پيش از خفتن ، نهى مى كنند . ۳ . حديثى كه در آن ، امام عليه السلام به صراحت ، ناميده شدن اين گياه را به «گياه دوزخ» ، رد كرده و حتّى به تهيّه مقدار فراوان ترى از آن براى خوراك شخصىِ خود ، فرمان داده است . به نظر مى رسد كه احاديث دسته نخست ، افزون بر ضعف سند ، به سبب استدلالِ موجود در احاديث اخير ، قابل قبول نيستند . وانگهى ، اگر فرض كنيم كه گياهى ، امكان رويش در كنار دوزخ را دارد ، يا غذايى را دشمنان اهل بيت مصرف مى كنند ، آيا چنين گياه و غذايى ، نكوهيده خواهند بود و دوستداران اهل بيت ، نبايد از آنها بخورند؟ امّا احاديث دسته دوم ، احاديثى هستند كه به طور اصولى ، درباره سند و دلالت آنها اشكالى وجود ندارد . از همين رو ، پرهيز از خوردن اين گياه در هنگام شب يا پيش از خواب ، با احتياط طبّى ، موافق است ، مگر در صورتى كه خلاف قطعىِ اين امر ، به روش علمى اثبات شود و از اين طريق ، به عدم صدور اين احاديث نيز اطمينان حاصل گردد .

.

الفصل السابع عشر: الجزر۳۰۲۴.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلام :الجَزَرُ أمانٌ مِنَ القولَنجِ وَالبَواسيرِ ، ويُعينُ عَلَى الجِماعِ . ⁽¹⁾۳۰۲۵.عنه صلى الله عليه و آله :عنه عليه السلام :أكلُ الجَزَرِ يُسَخِّنُ الكُليَتَينِ ، ويُقيمُ الذَّكَرَ . ⁽²⁾۳۰۲۶.عنه صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق عن داوود بن فرقد :دَخَلتُ عَلى أبي عَبدِاللّهِ عليه السلام ⁽³⁾وبَينَ يَدَيهِ جَزَرٌ ، قالَ : فَناوَلَني جَزَرَةً ، وقالَ : كُل .

فَقُلتُ : إنَّهُ لَيسَ لي طواحِنُ !

فَقالَ : أما لَكَ جارِيَةٌ؟

قُلتُ : بَلى .

قالَ : مُرها أن تَسلُقَهُ لَكَ وكُلهُ ؛ فَإِنَّهُ يُسَخِّنُ الكُليَتَينِ ، ويُقيمُ الذَّكَرَ . ⁽⁴⁾.

فصل هفدهم : زردك

فصل هفدهم: زردك۳۰۲۸.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :زردك ، مايه ايمنى از قولنج و بواسير است و توان نزديكى را تقويت مى كند .۳۰۲۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلام :خوردن زردك ، كليه ها را گرم مى كند و آلت را راست مى گرداند .۳۰۲۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاقـ به نقل از داوود بن فرقد: بر امام صادق عليه السلام ⁽¹⁾وارد شدم ، در حالى كه قدرى زردك نزد ايشان بود . امام عليه السلام زردكى به من داد و فرمود : «بخور» .

گفتم : من دندان آسياب ندارم .

فرمود : «آيا كنيز ندارى؟» .

گفتم : چرا .

فرمود : «به او بگو آن را برايت آب پز كند . سپس آن را بخور ؛ چرا كه كليه ها را گرم مى كند و آلت را راست مى گرداند» .

.

۳۰۲۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن داوود بن فرقد :سَمِعتُ أبَا الحَسَنِ عليه السلام يَقولُ : أكلُ الجَزَرِ يُسَخِّنُ الكُليَتَينِ ، ويَنصِبُ الذَّكَرَ . قالَ : فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ ! كَيفَ آكُلُهُ ولَيسَ لي أسنانٌ؟

قالَ : فَقالَ لي : مُرِ الجارِيَةَ تَسلُقُهُ وكُلهُ . ⁽¹⁾.

۳۰۲۷.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ از سخنان ايشان به على عليه السلام در هنگام كه ا ) الكافىـ به نقل از داوود بن فرقد: از امام كاظم عليه السلام شنيدم كه مى فرمود : «خوردن زردك ، كليه ها را گرم مى كند و آلت را راست مى گرداند» .

به ايشان گفتم : فدايت شوم! در حالى كه دندان ندارم ، چگونه آن را بخورم؟

به من فرمود : «به كنيزِ خود بگو آن را برايت آب پز كند . سپس آن را بخور» . .

الفصل الثامن عشر : الجوز۳۰۲۹.الإمام الحسين عليه السلام :الإمام عليّ عليه السلام :أكلُ الجَوزِ في شِدَّةِ الحَرِّ ؛ يُهَيِّجُ الحَرَّ فِي الجَوفِ ، ويُهَيِّجُ القُروحَ عَلَى الجَسَدِ ، وأكلُهُ فِي الشِّتاءِ يُسَخِّنُ الكُليَتَينِ ، ويَدفَعُ البَردَ . ⁽¹⁾راجع : ج۲ ، ص ۲۶۶ (أكل الجبن بالجوز) . ج۱ ، ص ۴۳۲ (ما ينفع لعلاج بعض أوجاع البطن / الجوز المشويّ). ج۲ ، ص ۳۳۲ ، ح ۱۷۵۶ .

.

فصل هجدهم : گردو

فصل هيجدهم: گردو۳۰۲۹.امام حسين عليه السلام :امام على عليه السلام :خوردن گردو در گرماى شديد ، حرارت را در بدن برمى انگيزد و زخم هاى تن را تحريك مى كند ؛ امّا خوردن آن در زمستان ، كليه ها را گرم مى كند و سرما را مى رانَد .ر. ك : ج۲ ، ص۲۶۷ (خوردن پنير با گردو) . ج۱ ، ص۴۳۳ (آنچه براى برخى دردهاى شكم ، سودمند است / گردوى تَف داده). ج۲ ، ص۳۳۳ ح ۱۷۵۶ .

.

الفصل التاسع عشر : الحرمل۳۰۳۲.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :مَن شَرِبَ الحَرمَلَ أربَعينَ صَباحا كُلَّ يَومٍ مِثقالاً ، لاَستَنارَ الحِكمَةُ في قَلبِهِ ، وعوفِيَ مِنِ اثنَينِ وسَبعينَ داءً ، أهوَنُهُ الجُذامُ . ⁽¹⁾۳۰۳۳.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :ما أنبَتَ الحَرمَلُ مِن شَجَرَةٍ ولا وَرَقَةٍ ولا ثَمَرَةٍ إلاّ ومَلَكٌ مُوَكَّلٌ بِها ، حَتّى تَصِلَ إلى مَن وَصَلَت إلَيهِ أو تَصيرَ حُطاما . وإنَّ في أصلِها وفُروعِها لَسِرّا ، وإنَّ في حَبِّهَا الشِّفاءَ مِنِ اثنَينِ وسَبعينَ داءً ، فَتَداوَوا بِها وبِالكُندُرِ .

⁽²⁾.

فصل نوزدهم : هزار اِسپند

فصل نوزدهم: هزار اِسپند۳۰۳۵.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به مدّت چهل روز ، هر صبح ، يك مثقال هزار اسپندِ ⁽¹⁾حل شده در آب بخورد ، نور حكمت در دلش روشن مى شود و از هفتاد و دو بيمارى كه كمترينِ آنها جذام است ، ايمنى مى يابد .۳۰۳۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هزار اسپند ، هيچ بوته و برگ و ميوه اى نمى روياند ، مگر اين كه فرشته اى بر آن [بوته و برگ و ميوه ]گماشته شده است ، تا زمانى كه بِدان كس كه مى رسد ، برسد يا خُرد شود .

در تنه و ريشه هاى آن ، رازى نهفته است و در دانه آن ، درمان هفتاد و دو درد است . با آن و با كُنْدُر ، درمان كنيد .

.

۳۰۳۷.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام عليّ عليه السلام :ما مِن شَجَرَةِ حَرمَلٍ نَبَتَت إلاّ ومَعَها مَلائِكَةٌ يَحرُسونَها ، حَتّى تَصِلَ إلى مَن وَصَلَت . وفي أصلِ الحَرمَلِ نُشرَةٌ ، وفي فَرعِهِ شِفاءٌ مِنِ اثنَينِ وسَبعينَ داءً . ⁽¹⁾۳۰۳۸.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ وقَد سُئِلَ عَنِ الحَرمَلِ وَاللُّبانِ فَقالَ: أمَّا الحَرمَلُ فَما يُقَلقَلُ لَهُ عِرقٌ فِي الأَرضِ ولا فَرعٌ فِي السَّماءِ ، إلاّ وُكِّلَ بِهِ مَلَكٌ حَتّى يَصيرَ حُطاما ويَصيرَ إلَى ما صارَت ؛ فَإِنَّ الشَّيطانَ لَيَتَنَكَّبُ سَبعينَ دارا دونَ الدّارِ الَّتي هُوَ فيها ، وهُوَ شِفاءٌ مِن سَبعينَ داءً أهوَنُهُ الجُذامُ ، فَلا تَغفُلوا عَنهُ . ⁽²⁾۳۰۳۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاق عن محمّد بن الحكم :شَكا نَبِيٌّ إلَى اللّهِ عز و جل جُبنَ اُمَّتِهِ ، فَأَوحَى اللّهُ عز و جل إلَيهِ : مُر اُمَّتَكَ بِأَكلِ الحَرمَلِ .

وفي رِوايَةٍ : مُرهُم فَليَسَفُّوا الحَرمَلَ ؛ فَإِنَّهُ يَزيدُ الرَّجُلَ شَجاعَةً . ⁽³⁾راجع : ج۱ ، ص ۵۹۶ (ما ينفع لعلاج تقطير البول) .

.

۳۰۳۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام على عليه السلام :هيچ بوته اى از بوته هاى هزار اسپند نمى رويد ، مگر اين كه فرشتگانى با آن هستند و آن را تا هنگامى كه بِدان كس كه مى رسد ، برسد ، حفاظت مى كنند . ريشه هزار اسپند ، نشاط آور و شاخه آن ، درمان هفتاد و دو درد است .۳۰۳۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام صادق عليه السلامـ در پاسخ پرسشى درباره هزار اسپند و كُنْدُر: امّا هزار اسپند ، هيچ ريشه اى از آن در زمينْ فرو نمى رود و هيچ شاخه اى از آن به آسمانْ بلند نمى شود ، مگر اين كه خداوند عز و جل فرشته اى را بر آن مى گمارد ، تا آن هنگام كه خشك مى شود يا به سرنوشتى ديگر در مى آيد .

شيطان نيز از خانه اى كه در آن ، هزار اسپند است ، هفتاد خانه دور مى شود . و آن ، شفاى هفتاد بيمارى است كه كمترينِ آنها ، جذام است . پس ، از آن غفلت نورزيد .۳۰۳۶.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مكارم الأخلاقـ به نقل از محمّد بن حكم: يكى از پيامبران الهى از ترسو بودن امّت خود ، به درگاه خداوند عز و جل ناليد . خداوند عز و جل به او چنين وحى فرستاد : «به امّتت فرمان بده كه هزار اسپند بخورند» .

در روايتى ديگر است : «به آنان بفرما كه هزار اسپند برگيرند و بخورند ؛ چرا كه مرد را شجاعت مى افزايد» .ر. ك : ج۱ ، ص ۵۹۷ (آنچه براى درمان ريزش قطره قطره پيشاب ، سودمند است).

.

الفصل العشرون: الحلبة۳۰۳۹.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عَلَيكُم بِالحُلبَةِ ولَو بيعَ وَزنُها ذَهَبا . ⁽¹⁾۳۰۴۰.عنه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :تَداوَوا بِالحُلبَةِ ؛ فَلَو تَعلَمُ اُمَّتي ما لَهُم فِي الحُلبَةِ ، لَتَداوَوا بِها ولَو بِوَزنِها ذَهَبا . ⁽²⁾۳۰۴۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :مِنَ الرّيحِ الشّابِكَةِ وَالحامِّ والإِبرِدَةِ فِي المَفاصِلِ ، تَأخُذُ كَفَّ حُلبَةٍ وكَفَّ تينٍ يابِسٍ تَغمُرُهُما بِالماءِ وتَطبُخُهُما في قِدرٍ نَظيفَةٍ ، ثُمَّ تُصَفّي ثُمَّ تُبَرِّدُ ، ثُمَّ تَشرَبُهُ يَوما وتَغِبُّ يَوما ، حَتّى تَشرَبَ مِنهُ تَمامَ أيّامِكَ قَدرَ قَدَحٍ رَوِيٍّ . .

فصل بيستم : شنبليله

فصل بيستم: شنبليله۳۰۴۳.عنه صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شما باد شنبليله ⁽¹⁾، هر چند همسنگ طلا فروخته شود .۳۰۴۴.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ أنَّهُ كانَ يَقولُ ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به شنبليله درمان بجوييد . اگر امّت من مى دانستند كه شنبليله برايشان چه سودهايى دارد ، با آن درمان مى كردند ، هر چند همسنگ آن ، طلا مى دادند !۳۰۳۹.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امام كاظم عليه السلام :براى درمانِ بادِ شابكه و حام ۲ و سردى اى كه مفاصل را در بر مى گيرد و بدانها درمى پيچد ، يك مشت شنبليله و يك مشت انجيرِ خشك برمى دارى و در آب مى خيسانى و در ديگى تميز مى پزى . سپس آن را از صافى مى گذرانى و آن گاه سرد مى كنى و يك روز در ميان ، از آن مى خورى و اين كار را تا هنگامى كه يك كاسه پُر مصرف شود ، ادامه مى دهى .

.

. .

. .

الفصل الحادي والعشرون: الحلواء۳۰۴۱.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :المُؤمِنُ عَذبٌ يُحِبُّ العُذوبَةَ، وَالمُؤمِنُ حُلوٌ يُحِبُّ الحَلاوَةَ. ⁽¹⁾۳۰۴۲.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :قَلبُ المُؤمِنِ حُلوٌ يُحِبُّ الحَلاوَةَ . ⁽²⁾۳۰۴۳.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :إنَّ في بَطنِ المُؤمِنِ زاوِيَةً لا يَملَؤُها إلاَّ الحَلواءُ . ⁽³⁾۳۰۴۴.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ( ـ بارها فرمود ـ ) الإمام عليّ عليه السلام :إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ لا يَرُدُّ الطِّيبَ وَالحَلواءَ . ⁽⁴⁾۳۰۴۵.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الكاظم عليه السلام :إنّا أهلُ بَيتٍ نُحِبُّ الحَلواءَ . ⁽⁵⁾۳۰۴۶.مسند ابن حنبل عن أبي هريرة :الكافي عن هارون بن مُوَفَّق المديني :بَعَثَ إلَيَّ الماضي عليه السلام يَوما فَأَكَلتُ عِندَهُ ، وأكثَرَ مِنَ الحَلواءِ ، فَقُلتُ : ما أكثَرَ هذِهِ الحَلواءَ !

فَقالَ عليه السلام : إنّا وشيعَتَنا خُلِقنا مِنَ الحَلاوَةِ ؛ فَنَحنُ نُحِبُّ الحَلواءَ . ⁽⁶⁾.

فصل بيست و يكم : شيرينى

فصل بيست و يكم: شيرينى۳۰۴۸.الإمام الصّادق عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن ، نوشين است و نوشين را دوست دارد ، و مؤمن ، شيرين است و شيرينى را دوست دارد .۳۰۴۵.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دل مؤمن ، شيرين است و او شيرينى را دوست دارد .۳۰۴۶.مسند ابن حنبل ( ـ به نقل از ابو هُرَيره ـ ) پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در دل مؤمن ، كنجى است كه جز شكرينه ، آن را پُر نمى كند .۳۰۴۷.امام صادق عليه السلام :امام على عليه السلام :پيامبر صلى الله عليه و آله ، عطر و شيرينى را برنمى گردانْد .۳۰۴۸.امام صادق عليه السلام :امام كاظم عليه السلام :ما خاندانى هستيم كه شيرينى را دوست داريم .۳۰۴۹.الكافي عن سفيان بن عيينة عن الإمام الصادق عليه الالكافىـ به نقل از هارون بن موفَّق مدينى: روزى ، امام كاظم عليه السلام در پى من فرستاد . من نزد امام عليه السلام غذا خوردم و ايشان ، شكرينه فراوان خورد .

گفتم : چه قدر ، اين شكرينه فراوان است!

فرمود : «ما و پيروانمان ، از شيرينى آفريده شده ايم و از همين روى ، ما شكرينه را دوست داريم» .

.

الفصل الثاني والعشرون: الحمّص۳۰۵۱.عنه صلى الله عليه و آله :الإمام الصادق عليه السلامـ وقَد ذُكِرَ عِندَهُ الحِمَّصُ فَقالَ: هُوَ جَيِّدٌ لِوَجَعِ الظَّهرِ . ⁽¹⁾۳۰۴۹.الكافى ( ـ به نقل از سفيان بن عُيَينَه ـ ) الكافي عن نادر الخادم :كانَ أبُوالحَسَنِ عليه السلام يَأكُلُ الحِمَّصَ المَطبوخَ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ . ⁽²⁾۳۰۵۰.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :الكافي عن أحمد بن محمّد بن أبي نصر عن الإمام الرضا عليه السلام :الحِمَّصُ جَيِّدٌ لِوَجَعِ الظَّهرِ .

وكانَ يَدعو بِهِ قَبلَ الطَّعامِ وبَعدَهُ . ⁽³⁾.

فصل بيست و دوم : نخود

فصل بيست و دوّم: نخود۳۰۵۲.رسول اللّه صلى الله عليه و آله ( ـ لِمُعاذٍ لَمّا بَعَثَهُ إلَى اليَمَنِ ـ ) امام صادق عليه السلامـ هنگامى كه نزد ايشان از نخود ۱ نام بردند: براى درد كمر، سودمند است . ⁽¹⁾.۳۰۵۳.عنه صلى الله عليه و آله ( ـ في وَصِيَّتِهِ لِعَلِيٍّ عليه السلام عِندَما وَ ) الكافىـ به نقل از نادرِ خدمت گزار: امام كاظم عليه السلام ، پيش و پس از غذا، نخودِ پخته مى خورد.۳۰۵۴.عنه صلى الله عليه و آله :الكافىـ به نقل از احمد بن محمّد بن ابى نصر ، از امام رضا عليه السلام: «نخود براى كمردرد ، خوب است» .

نيز درباره ايشان آمده است كه پيش و پس از غذا ، نخود مى طلبيد .

.

الفصل الثالث والعشرون: الخبز۲۳ / ۱خَواصُّ الخُبزِ۳۰۵۵.عنه صلى الله عليه و آله :رسول اللّه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ بارِك لَنا فِي الخُبزِ ولا تُفَرِّق بَينَنا وبَينَهُ ، فَلَولاَ الخُبزُ ما صُمنا ولا صَلَّينا ولا أدَّينا فَرائِضَ رَبِّنا عز و جل . ⁽¹⁾۳۰۵۶.رسول اللّه صلى الله عليه و آله :عنه صلى الله عليه و آله :خَيرُ طَعامِكُمُ الخُبزُ . ⁽²⁾۳۰۵۷.تفسير القمي :الإمام الصادق عليه السلام :إنَّما بُنِيَ الجَسَدُ عَلَى الخُبزِ . ⁽³⁾.