ترجمه کتاب نفیس القطره قطره ای از دریای فضائل اهل بیت علیهم السلام جلد 1

مشخصات كتاب

‌سرشناسه : مستنبط، احمد، ۱۲۸۵ - ۱۳۵۷.

عنوان قراردادي : القطره من بحار مناقب النبي و‌العتره عليهم‌السلام‌فارسي

عنوان و نام پديدآور : ترجمه كتاب نفيس "القطره": قطره‌اي از درياي فضائل اهل بيت عليهم‌السلام/ تاليف احمد مستنبط؛ ترجمه محمد ظريف؛ مقدمه مرتضي مجتهدي‌سيستاني.

مشخصات نشر : قم: حاذق، ۱۳۸۴-

مشخصات ظاهري : ج.

شابك : ۳۲۵۰۰ ريال: 964-5970-41-5 ؛ ۶۵۰۰۰ريال (ج.۱، چاپ هفتم) ؛ ۳۲۵۰۰ ريال: ج. ۲، چاپ ششم : 964-5970-42-3 ؛ ۶۵۰۰۰ريال (ج.۲، چاپ هفتم)

وضعيت فهرست نويسي : برون‌سپاري

يادداشت : مترجم جلد دوم محمدحسين رحيميان است.

يادداشت : چاپ پنجم.

يادداشت : ج.۱ (چاپ هفتم: ۱۴۲۸ق.= [۱۳۸۶]).

يادداشت : ج. ۲ (چاپ ششم: ۱۳۸۴).

يادداشت : ج.۲ (چاپ هفتم: ۱۴۲۸ق.=[۱۳۸۶]).

يادداشت : عنوان ديگر: قطره‌اي از درياي فضائل اهل بيت عليهم‌السلام.

يادداشت : كتابنامه به صورت زيرنويس.

عنوان ديگر : قطره‌اي از درياي فضائل اهل بيت عليهم‌السلام.

موضوع : محمد (ص)، پيامبر اسلام، ۵۳ قبل از هجرت - ۱۱ق. -- فضايل -- احاديث

موضوع : چهارده معصوم -- فضايل -- احاديث

موضوع : احاديث شيعه -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : ظريف، محمد، ۱۳۳۵ -، مترجم

شناسه افزوده : رحيميان،محمدحسين، ۱۳۴۵ -، مترجم

شناسه افزوده : مجتهدي، سيدمرتضي، ۱۳۳۳ -، مقدمه‌نويس

رده بندي كنگره : BP۲۲/۹ /م۵ق۶۰۴۱ ۱۳۸۴

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۹۳

شماره كتابشناسي ملي : ۱۲۶۰۰۰۸

09122510358

پايگاه علمي المنجي 09199850085

WWW.ALMONJI.COM

Email: info@almonji.com

اشاره

فهرست مطالب

پيشگفتار

شناخت اهل بيت عليهم السلام و آثار حياتى آن

مؤلّف كتاب

مؤلّف و رؤياى مهمّ او بعد از تأليف كتاب

مقدّمه مؤلّف رحمه الله

مقدّمه اوّل

مقدّمه دوّم

مقدّمه سوّم

بخش اوّل : مناقب پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم

بخش دوّم : مناقب امير مؤمنان على عليه السلام

بخش سوّم : مناقب حضرت فاطمه زهرا عليها السلام

بخش چهارم : مناقب امام حسن مجتبى عليه السلام

بخش پنجم : مناقب امام حسين عليه السلام

بخش ششم : مناقب امام زين العابدين عليه السلام

بخش هفتم : مناقب امام محمّد باقر عليه السلام

بخش هشتم : مناقب امام جعفر صادق عليه السلام

بخش نهم : مناقب امام كاظم عليه السلام

بخش دهم : مناقب امام رضا عليه السلام

بخش يازدهم : مناقب امام جواد عليه السلام

بخش دوازدهم : مناقب امام هادى عليه السلام

بخش سيزدهم : مناقب امام حسن عسكرى عليه السلام

بخش چهاردهم : مناقب امام زمان عليه السلام

فضائل ذريّه پاك پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم

فضائل دوستان و شيعيان آل محمّد عليهم السلام

خاتمه كتاب

پيشگفتار:

اشاره

شناخت اهل بيت عليهم السلام و آثار حياتى آن

حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه حمد را سرآغاز كتابش وباعث زياد شدن بخشش و فضلش ، و دليل بر نعمتهايش و عظمتش قرار داده است .

و درود و سلام بى پايان بر شريف ترين بندگان و كامل ترين سفيران او حضرت محمّد مصطفى صلى الله عليه وآله وسلم و بر خاندان پاك او باد ، به ويژه بر آخرين يادگار آنها و باقيمانده حجّتهاى الهى حضرت حجّة بن الحسن ارواحنا فداه .

هر كس نسبت به شخصيّت والاى حضرت رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و اهل بيت او معرفت پيدا كند و به درياى علوم و معارف ، و به قدرت و ولايت آنان بنگرد به پيروزى بزرگ و سعادت هميشگى نائل آمده و تمام خوبى ها نصيب او گشته است .

به اين مطلب رسول گرامى اسلام صلى الله عليه وآله وسلم تصريح فرموده است :

مَن منَّ اللَّه عليه بمعرفة أهل بيتي وولايتهم فقد جمع اللَّه له الخير كلّه .

كسى كه خداوند بر او منّت گذاشته معرفت و ولايت اهل بيت مرا به او عنايت كند تمام خوبى ها را براى او جمع نموده است .⁽¹⁾

خداوند معرفت اين بزرگواران را ابتدا و انتهاى اعمال قرار داده است به اين معنا كه اعمال همگى ، كم يا زياد ، آسان يا سخت در هر مرتبه كه باشد و از هر كه صادر شود بايد با اعتقاد به اهل بيت عليهم السلام شروع شده و با آن به پايان برسد ، يعنى اعمال آدمى وقتى آثار با ارزشى بهمراه دارد كه با اعتقاد به اهل بيت عليهم السلام و قبول ولايت آنها همراه باشد .

روايات بسيارى بر آنچه گفتيم دلالت مى كند ، از آن جمله روايتى است كه شيخ طوسى رحمه الله در كتاب «امالى» نقل كرده است :

زرعه به امام صادق عليه السلام عرض كرد : بعد از معرفت پروردگار ، كدام عمل ازميان اعمال برتر است ؟

حضرت فرمودند :

هيچ عملى بعد از معرفت همپايه نماز نيست ، و بعد از معرفت و نماز هيچ عملى به پايه زكات نمى رسد ، و بعد از اينها هيچ كارى مانند روزه گرفتن نيست ، و بعد از اينها ارزش حجّ بيش از ساير اعمال است .

«وفاتحة ذلك كلّه معرفتنا ، وخاتمته معرفتنا».

و ابتداى همه اين اعمال معرفت ما و انتهاى آن معرفت ما مى باشد .⁽²⁾

توضيح مطلب : معرفت از مسائل اعتقادى است و اين گونه مسائل نسبت به اعمال عبادى بمنزله روح نسبت به كالبد است ، نماز و زكات و عبادت‌هاى عملىِ ديگر فرع مسائل اعتقادى و اصولى است ، به اين جهت اگر اعتقادات انسان صحيح باشد نماز و همچنين ساير اعمال او صحيح

است ، و گرنه ارزش نخواهد داشت .

و همان‌گونه كه توحيد شرط صحّت اعمال است اقرار به رسالت و اعتقاد به ولايت ائمّه طاهرين عليهم السلام نيز شرط صحيح بودن اعمال است .

فرمايش اميرالمؤمنين عليه السلام شاهد اين مطلب است كه فرمود :

إنّ ل «لا إله إلّا اللَّه» شروطاً ، وإنّي وذرّيّتي من شروطها .⁽¹⁾

همانا براى كلمه توحيد يعنى «لا إله إلّا اللَّه» شرايطى است و من و ذريّه من از آن شرايط هستيم .

حضرت امام رضا عليه السلام نيز در ضمن حديثى خود را از شرايط توحيد شمرده اند ، اين حديث را اسحاق بن راهويه نقل كرده است :

حضرت رضا عليه السلام در مسير مسافرت خود به مرو ، وارد نيشابور شدند و وقتى خواستند از آن شهر خارج شوند راويان حديث اطراف آن وجود مقدّس اجتماع كرده و عرض كردند :

اى پسر پيامبر خدا ؛ مى خواهيد از اين شهر خارج شويد و حديثى نفرموديد كه همگى از آن استفاده كنيم .

امام عليه السلام كه در كجاوه نشسته بودند سر خود را از آن بيرون كرده و فرمودند :

از پدرم حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام شنيدم ، و او از پدرش حضرت صادق عليه السلام وآن حضرت از پدرش امام باقر عليه السلام و آن حضرت از پدرش امام سجّاد عليه السلام و آن حضرت از پدرش امام حسين عليه السلام و ايشان از پدرش امير مؤمنان عليه السلام شنيد كه فرمود :

من از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم و آن حضرت از جبرئيل و او از محضر ربوبى شنيد كه پروردگار يكتا فرموده است :

لا إله إلّا اللَّه حصني فمن دخل حصني أمن من عذابي .

كلمه توحيد يعنى «لا إله إلّا اللَّه» حصار محكم من است و هر كس در آن وارد شود از عذاب من در امان خواهد بود .

همين كه مركب حضرت قدرى عبور كرد با صداى بلند فرمود :

بشروطها وأنا من شروطها .

البتّه با شرائطش ، و من از شرائط آن هستم .⁽¹⁾

گويا اين به خاطر آن است كه همه امور الهى به سوى خاندان وحى عليهم السلام فرود آمده و از بيت آنان به آفريدگان مى رسد .

در زيارت حضرت امام حسين عليه السلام به آنها خطاب كرده عرض مى كنيم :

إرادة الربّ في مقادير اُموره تهبط إليكم ، وتصدر من بيوتكم... .⁽²⁾

اراده پروردگار در مقدّرات امورش بسوى شما فرود مى آيد و از خانه هاى مبارك شما خارج مى گردد .

علّت آن اين است كه قلوب اين بزرگواران جايگاه مشيّت الهى است ، وقتى خداوند چيزى را بخواهد آنها مى خواهند . و به خاطر آن‌ها خداوند گناه بندگانش را محو كرده ، بلا را برطرف و رحمت خود را بر آنها نازل مى كند .

محمّد بن مسلم گويد : از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود :

إنّ للَّه عزّوجلّ خلقاً من رحمته ، خلقهم من نوره ورحمته ، من رحمته لرحمته ، فهم عين اللَّه الناظرة ، واُذنه السامعة ، ولسانه الناطق في خلقه بإذنه ، واُمناؤه على ما أنزل من عذر أو نذر أو حجّة ، فبهم يمحو السيّئات ، وبهم يدفع الضيم ، وبهم ينزل الرحمة ، وبهم يحيي ميّتاً ، وبهم يميت حيّاً ، وبهم يبتلي خلقه ، وبهم يقضي

في خلقه قضيّته .

خداوند را خلقى است از رحمتش ، ايشان را از نور و رحمت خود خلق كرده تا رحمت او را ظاهر كنند ، آنها ديده بيناى الهى و گوش شنواى پروردگار و زبان گوياى او در ميان مردمانند ، و امين او هستند بر آنچه نازل كرده است از عذر يا هشدار يا برهان ؛ بخاطر آنها گناه بندگانش را آمرزيده و ظلم را برطرف كرده ورحمتش را نازل مى كند .

بسبب ايشان مرده را زنده مى كند و زنده را مى ميراند ، و به وسيله آنان آفريدگانش را امتحان كرده و اُمورش را در ميان بندگانش اجرا مى كند .

عرض كردم : فداى تو گردم ، آنها كيستند ؟

فرمود : اوصياء .⁽¹⁾

آيا اوصياء غير از امامان ما هستند كه رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم دستور داده است آنها رابشناسيم و كسى كه بميرد و امامش را نشناسد مرگ او مردن در حال كفر و انكاراست ، و در احاديث بسيار فرموده اند :

من مات وهو لايعرف إمامه مات ميتة الجاهليّة .⁽²⁾

هر كس بميرد در حالى كه امامش را نشناخته ، به مرگ روزگار جاهليّت مرده است .

علّامه امينى رضوان اللَّه عليه فرموده است : اين حقيقت روشنى است كه كتب صحاح و مسانيد اهل سنّت آن را ثبت كرده اند و جز خضوع در برابر مفاد آن چاره اى نيست ، و اسلام كسى كامل نيست مگر اينكه خود را با آن تطبيق دهد ، ودر اين مورد دو نفر با يكديگر اختلاف نكرده و كسى درباره آن شكّى بخود راه نداده است ، و اين تعبير اشاره به بدى عاقبت كسى دارد كه بدون امام و پيشوا بميرد و اينكه او از هر گونه سعادت و خوشبختى و رستگارى دور است ، و زيراكه مرگ جاهليّت بدترين نوع

مردن يعنى مرگ در حال كفر و انكار است .⁽¹⁾

و دليل آن روايت فضيل از امام باقر عليه السلام است . آن حضرت به مردمى كه دراطراف كعبه طواف مى كردند نگاهى كرده و فرمودند :

در عصر جاهليّت نيز اين گونه طواف مى كردند ، همانا مردم وظيفه دارند كعبه راطواف كنند سپس به طرف ما روى آورده و ولايت و محبّت خود را نسبت به ما اظهار كرده ، نصرت و يارى خويش را به ما عرضه كنند .

سپس اين آيه شريفه را تلاوت فرمود :

«فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوي إِلَيْهِمْ»⁽²⁾.

يعنى دل‌هاى مردم را طورى قرار بده كه بطرف آنها مايل باشند .⁽³⁾

پس اگر دوست داريد زندگى شما همانند زندگى انبياء و مردن شما شبيه شهدا باشد ولايت اهل بيت عليهم السلام را پذيرا بوده ، و در اعمال و رفتار خود از آنان پيروى كنيد ، تا آنچه را كه دوست داريد ببينيد . و اين حقيقتى است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم به آن تصريح كرده و فرموده است :

من أحبّ أن يحيى حياة تشبه حياة الأنبياء ويموت ميتة تشبه ميتة الشهداء ويسكن الجنان الّتي غرسها الرحمان فليتولّ عليّاً وليوال وليّه وليقتد بالأئمّة من بعده ، فإنّهم عترتي خُلقوا من طينتي ، اللهمّ ارزقهم فهمي وعلمي .

وويلٌ للمخالفين لهم من اُمّتي ، اللهمّ لاتنلهم شفاعتي⁽⁴⁾

هر كس دوست دارد زندگى او شبيه زندگى انبياء ، و مردنش همانند مردن شهداء باشد و در بهشتى كه خداوند مهربان آن را بنا نهاده ساكن گردد بايد ولايت حضرت على عليه السلام و اولياى او را پذيرفته و به امامان بعد از آن حضرت اقتدا كند ، آنها عترت من هستند و از طينت من آفريده شده اند . بار

پروردگارا ؛ فهم و علم مرا به آنها روزى كن .

(سپس فرمود :) واى بر كسى كه با آنها مخالفت كند ، خداوندا ؛ آنها را از شفاعت من برخوردار مفرما .

و اگر دوست داريد فضائل و كمالات خاندان رسالت را بشناسيد در كارهاى شگفت انگيز آنان دقّت كنيد ؛ بلكه درباره رفتار شيعيان آن‌ها : حضرات ابراهيم ، اسماعيل ، داود و سليمان عليهم السلام توجّه كنيد ، بلكه به علم و قدرت وصىّ حضرت سليمان عليه السلام آصف بن برخيا بينديشيد تا بدانيد چگونه او در طبيعت تصرّف كرده‌با اينكه او فقط علمى از كتاب را مى دانسته و علم همه كتاب نزد او نبوده است .

قرآن كريم آن قضيّه را چنين حكايت مى كند :

«يا أيُّها المَلأُ أيُّكُم يَأْتيني بِعَرْشِها قَبْلَ أنْ يَأْتُوني مُسْلمين × قالَ عِفْريتٌ مِنَ الجِنّ أنَا آتيكَ بِهِ قَبْل أنْ تَقُومَ مِنْ مَقامك وَإنّي عَلَيْه لَقَويّ أمينٌ × قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الكِتابِ أنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أنْ يَرْتَدَّ إلَيْك طَرْفُك فَلَمّا رَءاهُ مُسْتَقِرّاً عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبّي لِيَبْلُوَني ءَأَشْكُرُ أمْ أكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإنَّ رَبّي غَنِّيٌّ كَريمٌ» .⁽¹⁾

(حضرت سليمان به اطرافيانش فرمود : ) كداميك از شما تخت بلقيس را قبل از آنكه خودشان را تسليم نمايند مى تواند بياورد × عفريتى از جنّ گفت : من آن را مى آورم پيش از آنكه از جاى خود برخيزى و من بر اين كار قدرتمند و امين هستم × كسى كه علمى از كتاب نزد او بود گفت : من آن را قبل از آنكه چشمت بهم بخورد نزد تو حاضر مى كنم ، و چون چنين كرد و تخت را مشاهده كرد فرمود :

اين فضل و بخشش و لطف پروردگار است تا مرا بيازمايد كه شكرگزار او هستم يانه ؟ و هر كس شكر كند براى خودش شكر نموده و سپاسگزارى كرده ، و كسى كه كفر ورزد پروردگار من بى نياز و بزرگوار است .

در فرمايش آصف بن برخيا كه مى گويد : «أَنَا آتيكَ بِهِ» «من آن را مى آورم» نكته مهمّى است كه ردّ گفتار وهّابيّت و پيروان جاهل آنهاست. ما براى آنان كه مى خواهند مسائل مربوط به ولايت را بهتر بفهمند تذكّر مى دهيم :

خداوند بر آصف بن برخيا منّت گذاشته و اسمى از اسماء خود را به او آموخت ، با دانستن آن بر تصرّف در زمان و مكان قدرت پيدا كرد و تخت بلقيس را از مملكت سبا به فارس آورد در حالي كه بين آن دو مكان 500 فرسخ فاصله بود ، و اين قدرت بزرگ فضل و بخشش الهى نسبت به او بود ، و وقتى آصف خواست از اين قدرت استفاده كند به سليمان گفت : «من آن را مى آورم» ونگفت : «من آن را به اذن خدا مى آورم» .

از اين آيه شريفه مى فهميم : وقتى خداوند انبياء و اولياء خود را قدرت و ولايت مرحمت كرد بر آنها واجب نيست هنگام اظهار قدرت بگويند : ما اين كار را به اذن خدا انجام مى دهيم ، همان طور كه بر ما واجب نيست وقتى به آنها متوسّل مى شويم بگوئيم : حاجت ما را به اذن خدا عنايت كنيد ، همان طور كه گفته آصف را به حضرت سليمان ملاحظه كرديد ، با آنكه علم آصف و قدرت او نسبت به علم ائمّه عليهم السلام مانند قطره اى نسبت به دريا است بلكه كمتر از آن است ، زيرا «علم الكتاب» يعنى علم تمامى كتاب نزد آنها است.

عبدالرّحمان بن كثير از امام صادق عليه السلام در تفسير اين آيه شريفه «قالَ الَّذي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الكتابِ أنَا آتيكَ بِهِ قَبْلَ أنْ يَرْتَدَّ إلَيْك طَرْفُك»⁽¹⁾، نقل مى كند كه حضرت بين انگشتان خود را باز كرده و آن را روى سينه مباركش قرار داده وفرمود :

وعندنا واللَّه علم الكتاب كلّه .⁽¹⁾

به خدا قسم «علم الكتاب» يعنى علم همه كتاب نزد ما است .

رواياتى كه اين مطلب را بيان مى كند فراوان است ، به روايت اصبغ بن نباته توجّه كنيد :

اصبغ مى گويد : به امام حسين عليه السلام عرض كردم : اى سرور من ؛ از مطلبى سؤال مى كنم كه به آن يقين دارم و آن از اسرار است و در وجود شما نهفته است .فرمود :

اى اصبغ ؛ آيا مى خواهى مكالمه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم را با ابوبكر در روز مسجد قُبا مشاهده كنى ؟

عرض كرد : اين همان چيزى است كه اراده كرده ام .

فرمود: برخيز، ناگهان خود را در كوفه مشاهده كرده و كمتر از چشم بهم زدنى مسجد را ديدم، آن حضرت در صورت من تبسّمى كرد و سپس فرمود :

خداوند باد را مسخّر سليمان بن داود كرد «غُدُوُّها شَهْرٌ وَرَواحُها شَهْرٌ»⁽²⁾ومن بيش از آنچه به او عطا شده نصيبم گرديده است .

عرض كردم : بخدا قسم همان طور است ، بعد فرمود :

نحن الّذين عندنا علم الكتاب وبيان ما فيه ، وليس عند أحد من خلقه ماعندنا ، لأنّه أهل سرّ اللَّه .

علم كتاب و بيان آن نزد ما است و هيچ كس از آفريدگان خدا به دليل آنكه اهل سرّالهى است آنچه را نزد ما هست ندارد .

سپس فرمود : ما وابستگان پروردگار و وارثين رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم هستيم .

فرمود : داخل شو .

پس داخل مسجد شدم ، ناگهان پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم را در محراب ديدم كه ردا به خود پيچيده است ، در اين هنگام امير مؤمنان عليه السلام را مشاهده كردم گريبان ابوبكر را گرفته است . پيامبر در حالى كه انگشت به دندان گرفته

بود فرمود : تو واصحاب تو بد بازماندگانى بعد از من بوديد ، لعنت خدا و لعنت من بر شما باد .⁽¹⁾

از اين واقعه تعجّب نكنيد ، زيرا خاندان وحى عليهم السلام به مقتضاى ولايتشان قدرت تصرّف در ملكوت آسمان‌ها و زمين دارند .

اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است :

قسم بحقّ آن كسى كه دانه را شكافت و خلق را آفريد من از اختيار و قدرتى نسبت به ملكوت آسمانها و زمين برخوردارم كه شما تحمّل دانستن بعضى از آن را نداريد ، اسم اعظم پروردگار هفتاد و دو حرف است آصف بن برخيا يك حرف‌از آن را مى دانست ، با آن يك حرف در زمينى كه بين او و تخت بلقيس بود تصرّف كرد ، آن را پيمود و تخت را برداشت ، دو مرتبه زمين به شكل اوّل برگشت و اين عمل سريع‌تر از يك چشم بهم زدن انجام شد .

بخدا قسم ؛ تمام هفتاد و دو حرف نزد ما است ، و يك حرف است كه مخصوص خداوند است و در علم غيب او نهفته است ، و هيچ نيرو و قدرتى نيست مگر به سبب خداى بلند مرتبه و بزرگ ، شناخت ما را هر كس به ما معرفت پيدا كرد ، وانكار كرد ما را هر كه ما را نشناخت .⁽²⁾

و امام صادق عليه السلام در ضمن روايتى فرموده است :

إنّ اللَّه جعل ولايتنا أهل البيت قطب القرآن وقطب جميع الكتب ، عليها يستدير محكم القرآن ، وبها نوهّت الكتب ويستبين الإيمان ... .⁽³⁾

خداوند ولايت ما اهل بيت را مدار قرآن و جميع كتب آسمانى قرار داده است ، آيات محكم قرآن بر محور آن مى چرخد ، و به سبب آن كتب آسمانى بلند آوازه شده وايمان آشكار گرديد... .

اين ، مقدارى است از آنچه فرموده اند و اظهار كرده اند ، و امّا آنچه بخاطر عدم پذيرش ما پنهان كرده اند علم آن نزد خداوند است . آنچه از فضائل و كمالات خود ذكر كرده اند به اندازه درك مردم و قبول آنها است ، و هدف ايشان از بيان آن ارشاد مردم به حقايق محكم و وارد كردن آنها به راه مستقيم و رساندن آنها به مراتب عالى است ، و از اينها گذشته خداوند دستور داده است كه نعمت‌هاى اورا تذكّر دهند و فرموده است :

«وَأمّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ» .⁽¹⁾

يعنى نعمت‌هاى پروردگارت را بازگو كن .

و ذكر فضائل آنها يادآورى بزرگترين نعمت‌هاى خداوند به آنها است .

و مؤيّد اين مطلب روايت امام باقر عليه السلام است كه فرمود :

بعد از بازگشت از نهروان به اميرالمؤمنين عليه السلام عرض كردند : معاويه ناسزا وبدگوئى كرده و اصحاب شما را مى كشد .

آن حضرت در ضمن خطبه اى بعد از حمد و ثناء الهى و درود و صلوات بر پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و تذكّر نعمتهاى پروردگار بر رسولش فرمود :

اگر اين آيه در قرآن كريم نبود آنچه را گفتم نگفته بودم ، خداوند تبارك و تعالى فرموده است : «وَأمّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ» .

بعد فرمود : خداوندا سپاس و ستايش سزاوار تو است بخاطر نعمتهايت كه قابل شمارش نيست ، و به خاطر فضل و بخشش تو كه فراموش شدنى نيست .

اى مردم ؛ بمن رسيده آنچه رسيده ، و همانا مى بينم اجلم نزديك شده و گويا هنوز نسبت به شأن من جاهليد و مرا نشناخته ايد ، و در ميان شما بجا مى گذارم آنچه را كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم بجا گذاشت ، و آن كتاب خدا و عترتم مى باشند كه همان عترت آن هدايت كننده بطرف نجات يعنى خاتم انبياء و سرور خوبان وپيامبر برگزيده است .⁽²⁾

امامان ما آنچه را درباره فضائل خود فرموده اند به اين جهت بوده است وچون دل‌هاى مردم مريض و افكار آنها ضعيف و عقل‌هاى آنان كامل نيست همه فضائل خود را بيان نكرده اند ؛ زيرا مردم تاب تحمّل و پذيرش همه حقايق راندارند ، چون حقّ سنگين است ، و هنگامى كه قائم آل محمّد عليه السلام إنشاء اللَّه قيام كرد مردم از نظر عقلى و علمى به كمال مى رسند .

همان طور كه مولاى ما حضرت باقر العلوم عليه السلام فرموده اند :

إذا قام قائمنا وضع يده على رؤوس العباد ، فجمع بها عقولهم ، وكملت بها أحلامهم .⁽¹⁾

وقتى قائم ما (اهل بيت) قيام كرد دست خود را بر روى سر بندگان قرار مى دهد ، به بركت آن عقل‌ها و انديشه ها از پراكندگى نجات پيدا كرده و فهم آنها كامل مى گردد .

در آن زمان ، وقتى چنين لطفى به بندگان شود مردم اسرار و حقايق را مى توانند درك كنند و آن را بپذيرند .

حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است :

يا كميل ؛ ما من علم إلّا وأنا أفتحه وما من سرّ إلّا والقائم يختمه .⁽²⁾

اى كميل ؛ هيچ علمى نيست مگر اينكه من آن را آغاز كرده ام و هيچ سرّى نيست مگرآنكه حضرت قائم (صلوات اللَّه عليه) آن را به پايان مى رساند .

پس هنگامى كه حضرت بقيّة اللَّه ارواحنا فداه ظاهر گرديد و زمين را به نور خودروشن ساخت ، علوم و حقايق را در ميان مردم منتشر مى كند ؛ زيرا در دولت كريمه آن حضرت به خاطر اينكه دست شريف خود را بر سر مردمان مى گذارد ، عقول و افكار آنان تمركز پيدا مى كند و فهمشان كامل مى گردد .

پس آنچه به ما رسيده و ما به آنچه رسيده ايم - از آن جمله اين كتاب -

بيش از «قطره اى» از درياى فضائل و مناقب ايشان نيست ، هرگز آن را انكار نكرده ووحشت نداشته باشيد و از مطالب اين كتاب تعجّب نكنيد ، و از خداى تعالى تقاضا كنيد فهم شما را در معارف خاندان وحى زياد كند ، و جستجو نموده ازرحمت او مأيوس مباشيد ، زيرا قرآن كريم مى فرمايد :

«إنَّه لايَيْأَس مِنْ رَوْح اللَّه إلَّا القَوْمُ الكافِرُون» .⁽¹⁾

از رحمت خدا جز قومى كه كافرند مأيوس نمى باشند .

و به مولا و صاحب اختيار و فرمانرواى همه هستى بگوييد :

«يا أَيُّهَا العَزيزُ مَسَّنا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَيْنا إِنَّ اللَّهَ يَجْزِى الْمُتَصَدِّقين» .⁽²⁾

اى پادشاه عالم ؛ به ما و اهل ما بيچارگى روى آورده و ما با سرمايه اى بسيار اندك به شما روى آورده ايم ، پيمانه ما را پر كن و بر ما نيكى و احسان نما ، كه خداوند نيكوكاران را پاداش مى دهد .

و هنگامى كه مولا و سرورمان فهميدن معارف را به شما احسان نمود مى توانيد بپذيريد «آنچه را كه فرشته مقرّب يا نبىّ مرسل و يا بنده اى كه خدا قلبش را براى ايمان امتحان كرده»⁽³⁾قابليّت پذيرش آن را دارد . اسرار اهل‌بيت عليهم السلام را از اخبار و رواياتى كه رسيده است درك كنيد ، خداوند به ما و شما «قطره»اى از «درياهاى نور» روزى نمايد .

مؤلّف كتاب :

مؤلّف رحمه الله از علماى مشهور نجف اشرف و امام جماعت در حرم مطهّرحضرت اميرالمؤمنين عليه السلام بوده است .

علّامه كاوشگر حاج آغا بزرگ طهرانى در شرح حال مؤلّف فرموده است :

سيّد احمد پسر سيّد رضى ، پسر سيّد احمد ، پسر سيّد نصراللَّه ، پسر سيّدحسين موسوى ساوجى تبريزى از علماء و از مدرّسين بود ، جدّ بزرگ او سيّد حسين اهل ساوج بود و از آنجا به تبريز منتقل شد ، اولاد او نسل به نسل در آنجا زندگى كرده اند و در ميان آنها دانشمندان و بزرگانى ظاهر گشته اند .

مرحوم مستنبط در تاريخ 12 ربيع الثانى 1325 در شهر تبريز متولّد شد و درآنجا رشد و نما يافت . دروس مقدّماتى را از بعضى از بزرگان فرا گرفت ، و دردرس علّامه ميرزا صادق تبريزى حضور يافت و در سال 1347 به نجف اشرف مهاجرت نمود و در درس استادانى مانند ميرزا محمّد حسين نائينى و شيخ ضياء الدين عراقى و ميرزا على ايروانى و سيّد ابوالحسن اصفهانى شركت كرد ، وتقريرات بعضى از ايشان را در فقه و اصول نوشت و بعضى از آن بزرگواران به اواجازه داده اند و از مرحوم علّامه شيخ عبّاس قمى ، و از مؤلّف⁽¹⁾اجازه نقل روايت دارد .

از آثار ايشان كتاب‌هاى زير را مى توان نام برد :

1 - «القطرة من بحار مناقب النبيّ والعترة» كه در سال 1360 هـ ق از تأليف آن فارغ شده است .

2 - «دلائل الحقّ في اُصول الدين» اين كتاب در سه جلد تأليف شده و در سال1371 ه ق آن را به پايان رسانده است .

3 - «ضياء الصالحين والمتهجّدين» .

4 - ترجمه كتاب «سبيل الصالحين ونهج السالكين» نوشته علّامه سيّد حسن صدر ، كه ايشان اضافاتى به آن نموده است .

5 - «أوجز البيان» اين كتاب در شرح ارجوزه اى در بيان اصول دين و ايمان است كه ارجوزه از علاّمه حاج سيّد محمّد رضوى كشميرى مى باشد .

6 - تعليقاتى بر مكاسب و درس‌هاى علّامه نائينى ، علاّمه حاج ميرزا على‌ايروانى و علاّمه سيّد ابوالحسن اصفهانى قدّس اللَّه أرواحهم از ايشان بجا مانده است .⁽¹⁾

عالم بزرگوار شيخ هادى امينى در كتاب خود «معجم رجال الفكر والأدب في النجف» در شرح حال ايشان مى نويسد :

احمد بن سيّد رضى بن سيّد احمد ، متولّد 1325 - متوفّاى 1399 : از علماى بافضيلت ، مجتهدين عالى رتبه ، اهل تقوا ، عبادت و اعمال صالح بود . او ازاساتيد فقه و اصول ، مؤلّفى كنجكاو و پرتلاش ، و از كسانى بود كه اقامه جماعت مى كرد .

در تبريز متولّد شد ، و دروس مقدّماتى را نزد علماى سرشناس آنجا آموخت ، پس از آن در سال 1347 به نجف اشرف مهاجرت كرد ، و درحوزه هاى درسى شخصيّت‌ها و اساتيد معروف شركت كرد و از محضر بزرگانى چون ميرزا محمّد حسين نائينى ، شيخ ضياء الدين عراقى ، ميرزا على ايروانى وسيّد ابوالحسن اصفهانى استفاده هاى فراوان علمى برد .

در مدّت اقامت خود در نجف به تأليف ، تحقيق ، عبادت و برپائى

جماعت مشغول بود ، و همواره از زهد و تقواى عالى و توفيق عبادت فراوان برخورداربود . و سرانجام در سال 1399 دارفانى را وداع و دعوت حّق را لبيّك گفت .

پسران ايشان : اديب والامقام سيّد على ، دكتر سيّد محمّد رضى ،⁽¹⁾سيّد محمّد حسين و سيّد محمّد على مى باشند .

سپس از آثار چاپ شده ايشان - غير از كتاب هايى كه نام برديم - كتب زير رانام برده است :

7 - «الرثاء والأسى» (در مقتل امام حسين عليه السلام) .

8 - «الزيارة والبشارة 2 - 1» .

9 - «المناسك والمدارك» .

10 - «منتخب خاتم الرسائل بأحسن الوسائل ⁽²⁾(. 2 - 1)

مؤلّف و رؤياى مهمّ او بعد از تأليف كتاب :

فرزند بزرگوار و با فضيلت ايشان آقاى حاج سيّد على مستنبط دام عزّه العالى براى من نقل كردند:

پدر عظيم الشأن من كه خدا بر درجاتش بيفزايد بعد از تأليف جزء اوّل اين كتاب در عالم رؤيا ديد كه از دنيا رفته و سر او بر زانوى مادرش فاطمه زهرا سلام اللَّه عليها است ، از داشتن اين موقعيّت كه دلالت بر بلندى مقام و عظمت شأن او داشت تعجّب كرده و از خود سئوال مى كند : چگونه به اين مقام رسيده اى و چه چيزى باعث شده اين عظمت را بيابى ؟ و تا اين سئوال به فكرش خطور مى كند سرور زنان عالم حضرت فاطمه زهرا سلام اللَّه عليها به او الهام نمودند كه :

هذا جزاء من ألّف كتاب «القطرة» ، اين پاداش كسى است كه كتاب «القطرة» را جمع آورى نموده است .

بعضى از موثّقين و كسانى كه به گفته آنها اطمينان دارم برايم نقل كردند : او اوّل كسى بود كه در مدّت چهل سال هر شب هنگام سحر به زيارت اميرالمؤمنين عليه الصلاة والسلام شرفياب مى شد، زيرا كليددار حرم مطهّر آن مرحوم رابر خود مقدّم داشته و كليد را به او مى داد .

مؤلّف رحمه الله بعد از آنكه درب حرم را باز مي كرد خود وارد مى شد و براى چند دقيقه آن را مى بست و سپس درب حرم را به روى زوّار مى گشود و كسى نمى دانست كه در آن چند دقيقه به چه عبادتى مشغول بوده است .

ولى يكى از نزديكانش به من گفت : او را در بعضى از سحرها ديدم كه كنار ضريح مقدّس نشسته و صورت خود را بر آن گذاشته و با محاسن شريفش غبار آن را پاك مى كرد ، و بعد از آنكه درب حرم را باز مى كرد تا هنگام نماز صبح به تهجّد و عبادت پروردگار مشغول بود و تا از دنيا رفت او تنها امام جماعت درحرم حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام بود .

در تمام عمر مقيّد بود شب‌هاى جمعه پياده به زيارت امام حسين عليه السلام مشرّف شود ، فقط زمانى كه راه رفتن برايش ممكن نبود از وسائل نقليّه استفاده كرد وزيارت را ترك ننمود ، در آخرين سفرش به زيارت سيّدالشهداء عليه السلام خبر ازوفات خود داده و به بعضى از دوستانش گفته بود : اين زيارت ، زيارت وداع من‌است ، و مى خواهم نفسهاى آخر عمرم را در نجف باشم ، لذا به نجف برگشته ودر همان روز از دنيا رفت .

«عاش سعيداً ومات سعيداً» ؛ «سعادتمند زندگى كرد و سعادتمند از دنيا رفت» ، «ولَهُم الْبُشْرى فِى الْحَيوةِ الدُّنْيا وَفِى الْاخِرَةِ لا تَبْديلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ ذلِكَ هُوَالْفَوْزُ الْعَظيمُ » ⁽¹⁾؛ «و براى آنها در دنيا (با ديدن خوابهاى رحمانى) و در

آخرت (با ديدن اولياء خدا و نعمتهاى او) بشارت مى رسد ، سخنان خدا را تغيير و تبديلى نيست كه اين پيروزى بزرگ نصيب دوستان خداست» .

كتاب :

«القطرة» كتابى است معروف در فضائل پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و اهل بيت طاهرين او عليهم السلام كه مؤلّف براى جمع آورى آن ، از كتاب‌هاى خطّى و چاپى فراوانى بهره جسته است .

ايشان در كتابخانه شخصى خود كتاب‌هاى خطّى باارزشى مثل كتاب «سليم بن قيس» را داشته ، از آنها و از كتاب‌هاى چاپ شده مخصوصاً كتاب ارزشمند «بحار الأنوار» علّامه مجلسى رحمه الله استفاده كرده است .

نسخه تحقيق نشده اى از اين كتاب قبلاً چاپ شده بود ؛ جزء اوّل آن را جناب حجّة الإسلام والمسلمين شيخ محمّد ظريف تحقيق نمود و جزء دوّم آن را با مشاركت و همكارى فاضل و محقّق عاليقدر جناب آقاى محمّد حسين رحيميان ادامه داد ، و چون نسخه چاپ شده خالى از اشتباهات نبود كوشش كردند تا كتاب با رجوع به مصادر اصلى آن اصلاح گردد ، آيات و احاديث آن را اخراج نموده و بعضى از لغات مشكل را در پاورقى توضيح دادند ، تا كتاب به شكل حاضر درآمد و انشاء اللَّه براى آنها كه بخواهند از آن استفاده كنند مفيد و براى آن‌ها كه بخواهند از نور آن بهره مند گردند روشنى بخش باشد ، و حمد و سپاس مخصوص ذات بى همتاى پروردگار جهانيان است .

سيّد مرتضى مجتهدى سيستانى

مقدّمه مؤلّف

اشاره

رحمه اللَّه تعالى

حمد و سپاس سزاوار خداوندى است كه خود را به ما شناسانده وحجّت هاى خويش را به ما معرّفى نموده و محبّت خود و اوليائش را به ما الهام كرده و آن را بهترين عمل بندگانش قرار داده است ، و سلام و درود بى پايان بر آخرين پيامبرش محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و برگزيدگانش از خاندان پاك او باد .

امّا بعد ، مؤلّف كتاب ، كمترينِ خدمتگزاران علم و دانش «احمد رضى الدين موسوى تبريزى مستنبط» گويد : زمانى اين روايت را كه صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده ، با دقّت مورد مطالعه قرار داده بودم كه آن حضرت فرموده است :

خداوند تبارك و تعالى براى برادرم حضرت علىّ بن ابى طالب عليه السلام فضائلى قرار داده كه غير از خودش كسى نمى تواند عدد آن را بشمارد ، هر كس فضيلتى از آن فضائل را در حالى كه به آن اقرار دارد يادآورى كند خداوند گناهان گذشته و آينده او را بيامرزد گرچه با گناه جنّ و انس وارد قيامت شود .

و هر كس فضيلتى از آن فضائل را بنويسد تا خطّى از آن نوشته باقى باشد فرشتگان براى او استغفار كنند .

و هر كس به فضيلتى از آن فضائل گوش فرا دهد خداوند گناهانى را كه با

گوش مرتكب شده ببخشد ، و هر كس به نوشته اى از آن فضائل نگاه كند خداوند گناهانى را كه با چشم انجام داده بيامرزد .

سپس فرمود :

النظر إلى عليّ بن أبي طالب عليه السلام عبادة، و ذكره عبادة، و لا يقبل ايمان عبد إلّا بولايته و البراءة من أعدائه.

نگاه كردن به علىّ بن ابى طالب عليه السلام عبادت و ياد او عبادت است ، و ايمان كسى جز با ولايت آن حضرت و بيزارى از دشمنان او پذيرفته نمى شود .⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد : اينكه در روايت فرموده اند : «خداوند گناهان آينده او را نيز ببخشد» يعنى به او توفيق توبه كردن مرحمت نموده و عاقبت او را بخير گرداند تا از اين جمله اجازه در نافرمانى و گناه كه از نظر عقلى زشت و ناپسند است لازم نيايد .

و روايتى را كه در اصول كافى نقل كرده است : ابى المعزا گفت : از حضرت موسى بن جعفر عليه السلام شنيدم كه فرمود :

هيچ چيزى براى ابليس و لشكر او كشنده تر از زيارت برادران ايمانى نيست ، وفرمود :

وإنّ المؤمنَين يلتقيان فيذكران اللَّه، ثمّ يذكران فضلنا أهل البيت عليهم السلام فلا يبقى على وجه إبليس مضغة لحم إلّا تخدّد حتّى أنّ روحه لتستغيث من شدّة ما تجد من الألم، فتحسّ ملائكة السماء وخزّان الجنان فيلعنونه حتّى لايبقى ملك مقرّب إلّا لعنه، فيقع خاسئاً حسيراً مدحوراً .

وقتى دو نفر مؤمن يكديگر را ملاقات كرده و خدا را ياد مى كنند و فضائل ما اهل بيت را گفتگو مى نمايند بر چهره ابليس گوشتى نمى ماند مگر اينكه مى ريزد تا آنكه روح او از شدّت درد بفرياد مى آيد ، فرشتگان آسمان و خزانه داران بهشت آن را احساس كرده و او را لعنت مى كنند و هيچ فرشته مقرّبى نمى ماند مگر اينكه او را لعنت نمايد .⁽²⁾

و روايت ديگرى كه در تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل شده ،كه فرمود :

اى امّت محمّد ؛ هنگام مصائب و گرفتارى هاى خود محمّد و آل محمّد عليهم السلام رابياد آوريد تا آنكه به بركت ايشان خدا فرشتگان موكّل بر شما را بر شياطينى كه شما را قصد كرده اند يارى كند .

با هر يك از شما از طرف راست او فرشته اى است كه حسنات او را مى نويسد و از طرف چپ فرشته اى است كه گناهانش را ثبت مى كند ، و با او دو شيطان است از طرف ابليس كه او را گمراه مى كنند ، وقتى آن دو شيطان در قلب او وسوسه مى كنند اگر ياد خدا كرد و ذكر شريف «لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم وصلّى اللَّه على محمّد وآله [الطيّبين]» را گفت ، آن دو شيطان سركوب شده نمى توانند فعّاليت كنند، نزد ابليس آمده شكايت مى كنند كه ما خسته شديم ما رابه لشكرى مدد برسان، هزار نفر براى آنها كمك مى فرستد، همينكه او را قصد مى كنند ياد خدا كرده و صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام مى فرستد ، آنها راهى براى نفوذ پيدا نمى كنند و نمى توانند او را مورد حمله خود قرار دهند.

به ابليس مى گويند : كسى غير خودت حريف او نيست ، تو و لشكرت به او حمله كنيد تا بر او غلبه كرده و او را گمراه كنيد .

چون ابليس چنين اراده اى كرد خداوند تبارك و تعالى به ملائكه اش فرمايد : ابليس به همراه لشكرش بنده مرا هدف گرفته اند ، به كمك او بشتابيد و با آنها بجنگيد .

در مقابل هر شيطان مطرودى صد هزار فرشته در حالى كه بر مركب‌هائى از آتش سوارند و به دست آنها شمشيرهايى از آتش ، نيزه ، خنجر ، تير و اسلحه هايى ازآتش است ، آماده نبرد شوند . فرشتگان آنها را با اين اسلحه ها پى در پى مى كشند تا اينكه ابليس را اسير كرده اسحله را بر او قرار مى دهند ، مى گويد :خدايا ، به من وعده داده اى كه تا وقت معلوم و معيّن مهلت داشته باشم .

خداوند به فرشتگان فرمايد : وعده كرده ام او را نميرانم ولى وعده نداده ام كه بر او اسلحه و عذاب و درد مسلّط نكنم ، شما او را با سلاح آتشين

خود بزنيد و من اورا زنده نگه مى دارم .

فرشتگان بر او جراحت‌هاى بسيار وارد كرده و رهايش مى كنند ، ابليس بر حال خود و اولاد كشته شده اش در اين حال متأثّر و غمناك است و جراحات او را جز صداى كفر مشركين مداوا نمى كند .

اگر آن شخص مؤمن بر طاعت خدا و ياد او و درود فرستادن ادامه دهد جراحت‌هاى ابليس برايش باقى بماند ، و اگر تغيير روش دهد و در مخالفت خدا وسرپيچى از فرامين او تلاش نمايد جراحات ابليس بهبود پيدا كرده و بر اين بنده تسلّط پيدا كند و او را لجام نموده بر او سوار مى شود ، سپس به شياطين گويد : بخاطر داريد آنچه ما از اين شخص كشيديم الآن ذليل و رام ما گرديده ، شما اكنون بر او سوار شويد .

سپس پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود :

فإن أردتم أن تديموا على إبليس سخنة عينه وألم جراحاته، فداوموا على طاعة اللَّه وذكره، والصلاة على محمّد وآله، وإن زلتم عن ذلك، كنتم اُسراء إبليس فيركب أقفيتكم بعض مردته .

اگر مى خواهيد جراحات ابليس بر او باقى باشد و دائماً متأثّر و غمناك باشد بر اطاعت خدا و ياد او ، و صلوات بر محمّد و آل محمّد مداومت داشته باشيد ، و اگر چنين نكرديد اسير ابليش گشته و بعضى از لشكريان او بر شما سوار شوند .⁽¹⁾

بعد از ملاحظه اين روايات دوست داشتم كه از درياى بيكران فضائل اهل‌بيت عليهم السلام قطره اى گرفته و آن را به رشته تحرير درآورم و به مقدار فرصتى كه هست تذكّر دهم و آن را كتاب «القطرة من بحار مناقب النبيّ والعترة عليهم السلام» ناميدم .

كيف يستوعب الكتاب سجاياه

وهل ينزح الركاء البحارا

چگونه اين كتاب مى تواند كرامات و فضائل آنها را در برداشته باشد ؟ و آيا با پياله كوچكى مى شود آب دريا را كشيد ؟

شاعر ديگرى گفته است :

قطره نيارد صفت ز دريا ليكن

بر قدر خود كند حكايت دريا

ذرّه نيارد صفت ز خورشا ليكن

بر مثل خود كند روايت خورشا

ذرّه چه داند حديث طلعت خورشيد

پشّه چه داند رموز خلقت عنقاء

فلو نظر الندمان ختم انائها

لأسكرهم من دونها ذلك الختم

و اگر نديمان مهرى را كه بر ظرفها زده شده نگاه كنند ، همين مُهر آنها را بدون آشاميدن مست خواهد كرد .

و اين كتاب مستطاب را در زمانى كه در جوار اميرالمؤمنين عليه السلام در نجف اشرف على مشرّفها آلاف التحيّة والثناء وطن داشتم گردآورى كردم ، نكات لطيف وتحقيقات باارزشى كه در آن يافت شود از بركات آن حرم مقدّس و فيوضات مولاو سرورم اميرالمؤمنين صلوات اللَّه وسلامه عليه است ، خدا و آن امام بزرگوار را بر اين لطف و عطاى بزرگ سپاسگزام .

شاها من ار بعرش رسانم سرير فضل

مملوك آن جنابم و محتاج اين درم

گر بركنم دل از تو و مهر از تو بگسلم

اين مهر بر كه افكنم، اين دل كجا برم

سفينه دلم از مدح شاه پر گهر است

گواه حال بدين علم عالم العلّام

تطوف ملوك الأرض حول جنابه

وتسعى لكم لحظي بلثم ترابه

فكان كبيت اللَّه بيت علا به

تزاحم تيجان الملوك ببابه

فيكثر عند الإستلام ازدحامها

أتاه ملوك الأرض طوعاً وأملتّ

مليكا سحاب الفضل منه تهلّلت

ومهما دنت زادت خضوعاً به علت

إذا ما رأته من بعيد ترجّلت

وإن هي لم تفعل ترجّل هامها

پادشاهان روى زمين اطراف حرمش به طواف مشغولند ، و چشمان من به بوسيدن خاك آن مكان سعى مى كند .

از نظر شأن و عظمت همانند خانه خداست خانه اى كه به آن برترى مى يابند ، وتاج‌هاى شاهان عالم نزد درب آن با يكديگر برخورد مى كنند .

و وقت استلام (كشيدن دست بعنوان تبرّك و بوسيدن) ازدحام زيادى است.

از روى ميل و اختيار پادشاهان مى آيند درب خانه شاهى كه ابرهاى رحمت وبخشش از آسمان او بارش دارد .

و هر گاه نزديك شوند ، خضوع آنها زياد شده و به سبب آن برترى يابند ، و زمانى كه او را از دور ببينند با قدم‌ها به طرف او آيند .

و اگر قدم‌ها اين كار را نكند صورتها بر روى زمين كار قدم‌ها را انجام دهند .

و قبل از شروع در اصل كتاب مقدّماتى را به رشته تحرير درآورده و ذكر مى كنم :

مقدّمه اوّل

محبّتى كه آدمى را به سوى ولايت مى كشاند آن ولايتى كه بيعت مخصوص ودعوت باطنى و كليّه الهى است بر دو قسم است :

1 - موهوبى (كه بخشش الهى و بدون اختيار شخص است) .

در كتاب «تحف العقول» در باب سفارش‌هاى امام صادق عليه السلام به مؤمن طاق نقل شده است كه فرمود :

يابن النعمان ؛ إنّ حبّنا أهل البيت ينزّله اللَّه من السماء من خزائن تحت العرش كخزائن الذهب والفضّة ولاينزّله إلّا بقدر، ولايعطيه إلّا خيرالخلق، وإنّ له غمامة كغمامة القطر، فإذا أراد اللَّه أن يخصّ به من أحبّ من خلقه، أذن لتلك الغمامة فتهطّلت كما تهطّلت السحاب، فتصيب الجنين في بطن اُمّه.⁽¹⁾

اى پسر نعمان ؛ محبّت و دوستى ما اهل بيت از آسمان از خزانه هاى زير عرش كه همانند خزانه هاى طلا و نقره اند فرود مى آيد و آن را جز به مقدار معيّن نازل نمى كند ، و جز به بهترين بندگانش عطا نمى فرمايد .

و براى آن ابرى است مثل ابرى كه باران داشته باشد ، وقتى اراده فرمود كسانى را كه دوست دارد از محبّت بهره مند كند به آن ابر اجازه بارش دهد ، آنگاه مى بارد و به جنينى كه در شكم مادر است برخورد مى كند .

يا به دعاى نياكان و پدران است . همان طور كه از پدر علّامه مجلسى رحمه الله نقل شده است كه گفت : نيمه شبى بعد از تهجّد و عبادت حالتى بر من عارض شد و در آن‌حال فهميدم چيزى از خدا نمى خواهم مگر اينكه اجابت فرمايد ، گويا صدائى شنيدم كه گفت : «محمّد باقر در گهواره است» . بى درنگ گفتم :

«پروردگارا ؛ بحقّ محمّد و آل محمّد عليهم السلام اين طفل را مروّج دين و نشر دهنده احكام مبين قرار بده ، و او را به توفيقات بى پايان خود موفّق فرما» .

و او بر اثر اين دعا به مرتبه اى رسيد كه اگر دين شيعه را دين مجلسى بناميم بجا است بخاطر اينكه رونق دين از او است ، مثل اينكه مذهب شيعه را جعفرى ناميده اند .

و از بحرالعلوم قدس سره نقل شده كه آرزو مى كرد تمام تصانيف او در پرونده كارهاى مجلسى رحمه الله ثبت شود و يكى از كتاب‌هاى آن بزرگوار كه ترجمه متون اخبار است و در تمام شهرها همانند قرآن مجيد پخش شده بنام او و به حساب او نوشته شود .⁽¹⁾

يا به دعاى برادران صالح و ابراهيم عليهما السلام است . همان‌طور كه دعاى او را قرآن مجيد حكايت مى كند :

«فَاجْعَلْ أفْئِدَةً مِن الناسِ تَهْوي إلَيْهِم» ⁽²⁾.

دل‌هاى مردم را چنان قرار بده كه بسوى آنها و به طرف آنها متمايل شوند .

يا به مشاهده آنها در بيدارى است كه يك‌باره محبّت آنها در دل ريخته شود .

همان طور كه از بعضى از بزرگان شنيده ام كه نقل مى كرد : شخصى از دوستان اميرالمؤمنين عليه السلام پسر برادرى داشت كه با آن حضرت دشمن بود و او از آن حضرت تقاضا مى كرد كه پسر برادرم را از دوستان خود قرار دهيد . روزى اتّفاقاً اين شخص در حضور اميرالمؤمنين عليه السلام بود ، او به همراه رفيقانش از آنجا عبوركردند و بر آن حضرت سلام نكردند ، آن شخص از رفتار پسربرادرش شرمنده شد ، در اين هنگام چشم بيناى الهى حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام نگاهى به آن جوان نمود ، او فوراً برگشت و خود را روى قدم‌هاى آن حضرت انداخت و گفت : شما دشمن ترين افراد نزد من بوديد و اكنون تو را بيش از هر كس دوست دارم .

من هم عرض مى كنم :

دوستان را كجا كنى محروم

تو كه با دشمنان نظر دارى

آنان كه خاك را به نظر كيميا كنند

آيا شود كه گوشه چشمى به ما كنند

به ذرّه گر نظر لطف بوتراب كند

به آسمان رود و كار آفتاب كند

گفته شده : مصرع دوّم اين شعر را اميرالمؤمنين عليه السلام سروده اند و منسوب به آن‌حضرت است .

ديگرى گفته بود : زهره شير شود آب ز دل دارى دل

و در مصرع بعدى مانده بود ، حضرت در خواب به او تعليم داده و فرمودند بگو : اسداللَّه گر آيد بهوا دارى دل

و مانند آنچه براى زهير در برخورد با امام حسين عليه السلام اتّفاق افتاد . او مى گفت : چيزى بدتر از اين براى من نبود كه در جائيكه امام حسين عليه السلام منزل كرده ما فرود آئيم تا اينكه به ناچار با او هم منزل شديم، ما نشسته بوديم كه ناگهان فرستاده امام حسين عليه السلام وارد شده سلام كرد و گفت :

اى زهير ؛ امام حسين عليه السلام مرا بسوى تو فرستاده كه نزد او حاضر شوى .

با شنيدن اين كلام آنچه در دست داشت رها كرد ، گويا بر سرها پرنده اى قرار گرفته است .

همسرش به او گفت : پسر پيامبر خدا كسى را به سوى تو فرستاده است چرا جواب نمى دهى و چرا او را رد مى كنى ؟ سبحان اللَّه ؛ چه مى شود به سوى او بروى ، كلام آن حضرت را بشنوى و برگردى ؟

زهير خدمت امام حسين عليه السلام رسيد و خيلى نگذشت كه با چهره اى شادمان وتابان برگشت و دستور داد خيمه و خرگاهش را در كنار خيمه هاى آن حضرت برپا كنند ، سپس به همسرش گفت : ترا طلاق دادم ، به اهل و عيال خود ملحق شو ، زيرا دوست ندارم كه به خاطر من در زحمت و رنج واقع شوى .⁽¹⁾

يا محبّت آنها با مشاهده ايشان در خواب القاء مى شود .

استاد ما محدّث نورى قدس سره از استاد خود شيخ جعفر شوشترى قدس سره نقل نموده :چون از تحصيل علوم دينى در نجف اشرف فارغ گشتم و وقت تبليغ رسيد به وطن برگشتم تا وظيفه خود را در زمينه ارشاد و هدايت مردم انجام دهم و چون به آثار و نوشته هاى مربوط به موعظه و سوگوارى تسلّط نداشتم در ايّام ماه رمضان و جمعه ها تفسير صافى را بدست مى گرفتم و در منبر مى خواندم ، و در ايّام عاشورا از كتاب «روضة الشهداء» نوشته مولى حسين كاشفى قرائت مى كردم ، و برايم امكان نداشت از محفوظات سينه ام مردم را موعظه كنم يا بگريانم ، تا اينكه يكسال گذشت و دوباره محرّم نزديك شد .

شبى با خود گفتم : تا چه وقت كتاب را از خود جدا نكنم و از روى نوشته بخوانم ، چرا نمى توانم مانند ديگران بدون در دست داشتن كتاب منبر روم و تبليغ كنم ، در اين فكر بودم كه خسته شدم و به خواب رفتم .

در خواب ديدم گويا در سرزمين كربلا هستم و همان روزهائى است كه موكب‌هاى حسينى نزول اجلال فرموده و خيمه برپا كرده اند ، لشكر دشمن هم در مقابل آنها خيمه آرائى مى كردند همانطور كه در روايات وارد شده است ، به خيمه سيّد و سرور مخلوقات حضرت اباعبداللَّه الحسين عليه السلام وارد شدم و بر آن حضرت سلام كردم ، او مرا كنار خود نشانيد و به حبيب بن مظاهر فرمود :

إنّ فلاناً - وأشار إليّ - ضيفنا ، أمّا الماء فلايوجد عندنا منه شي‌ء ، وإنّما يوجد عندنا دقيق وسمن ، فقم واصنع له منهما طعاماً ، وأحضره لديه .

فلانى - اشاره به من نمود - ميهمان ما است ، آب كه در خيمه ها يافت نمى شود ، از همان آرد و روغن كه هست طعامى درست كرده و آن را حاضر كن .

حبيب اطاعت كرد و پس از آماده كردن آن را در مقابل من گذاشت ، چند لقمه از آن خوردم و از خواب بيدار شدم .

پس از اين رؤيا نكات و دقائقى از آثار و مصائب اهل بيت عليهم السلام به من الهام مى شد كه كسى قبل از من متوجّه آن نشده بود ، و هر روز فهم من زيادتر مى شد تا آنكه ماه رمضان فرا رسيد و من در مقام موعظه برآمدم و در بيان مطالب به نهايت آرزويم رسيدم ، و اين فضل پروردگار است به هر كس بخواهد آن را عنايت فرمايد .⁽¹⁾

و نيز محدّث نورى رحمه الله از سيّد عبداللَّه شبّر ⁽²⁾- كه در زمان خودش به

مجلسى دوّم مشهور گشته و كتاب مهمّ «جامع المعارف والأحكام» كه شبيه بحارالأنوار است از تأليفات او است - حكايت كرده كه گفت :

زياد بودن تأليفات من از توجّه امام بزرگوار حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام است ، آن حضرت را در خواب مشاهده كردم به من قلمى عنايت كرد و فرمود : «بنويس».

از آن زمان توفيق نوشتن پيدا كردم و همه آثارى كه از من بجا مانده از بركت آن قلم است .⁽¹⁾

و گاهى فقط با شنيدن نام مقدّسشان محبّت آنها در دل وارد مى شود .

همان طور كه در حديث اسلام آوردن سلمان رضوان اللَّه عليه تحقّق پيدا كرده است .⁽²⁾

من اهل شيراز و از تاجرزادگان بودم ، پدر و مادرم مرا زياد دوست مى داشتند و نزد آنها عزيز بودم ، در يكى از روزهاى عيد به همراه ايشان بيرون رفتم ، ناگهان به صومعه و عبادتگاهى رسيديم . در آنجا مردى ساكن بود و با صداى بلند مى گفت : «أشهد أن لا إله إلّا اللَّه، وأنّ عيسى روح اللَّه وأنّ محمّداً حبيب اللَّه» «شهادت مى دهم كه خدايى جز خداوند يكتا نيست و اينكه عيسى روح خدا و محمّد صلى الله عليه وآله وسلم حبيب او است» . با شنيدن نام محمّد محبّت او در گوشت و خونم وارد شد... .

يا كام را به آب فرات بردارد كه باعث محبّت آنها مى شود .

امام صادق عليه السلام فرموده است :

الفرات من شيعة علي عليه السلام وما حنّك به أحد إلّا أحبّنا أهل البيت عليهم السلام .

فرات از شيعيان على عليه السلام است ، هيچ كس كامش به آن برداشته نمى شود مگر اينكه ما اهل بيت را دوست خواهد داشت .⁽³⁾

يا اهل شهرهاى مخصوص باشد كه از آن تعريف شده است ، مانند : كوفه ⁽⁴⁾،

قم ⁽¹⁾وآبه ⁽²⁾

عرض كرد : به آن «آبه» گفته مى شود ، رسالت شما و ولايت ذريّه ات را به آن سرزمين عرضه داشتند و آنها پذيرفتند ، و ازآنجا مردانى پديدار مى شوند كه تو و ذريّه ات را دوست دارند ، خدا بر آن سرزمين و اهل آن بركت دهد .

در كتاب خصال از امام صادق عليه السلام روايت شده كه فرمود :

ثلاثة عشر صنفاً - وقال تميم: ستّة عشر صنفاً - من اُمّة جدّي لايحبّوننا ولايحبّبوننا إلى الناس، ويبغضوننا ولايتولّوننا، ويخذلوننا ويخذلون الناس عنّا، فهم أعداؤنا حقّاً، لهم نار جهنّم ولهم عذاب الحريق.

سيزده صنف - و به روايت تميم شانزده صنف - از امّت جدّم هستند كه ما را دوست ندارند و مردم را به دوستى ما نمى كشانند ، با ما دشمنى مى كنند و ولايت ما رانمى پذيرند ، ما را خوار كرده و مردم را از اطراف ما پراكنده مى كنند ، ايشان در حقيقت دشمن ما هستند و سزاوار آتش جهنّم و عذاب سوزناكند .

عرض كردم : آنها را براى من بيان كن ، خداوند شما را از شرّ ايشان حفظ كند ، فرمود :

كسى كه در خلقت او عضو زائدى است : هيچ يك از آنها را نمى بينى مگر اينكه مى يابى كه با ما اظهار دشمنى كرده و اهل ولايت ما نيست .

كسى كه در خلقت او نقصى باشد : هيچ يك از آنها را نمى‌بينى مگر اينكه مى يابى در قلبش بر عليه ما نيرنگ دارد .

كسى كه ذاتاً و از هنگام پيدايش در چشم راست او پيچيدگى است : كسى را با اين وصف نمى بينى مگر اينكه مى يابى كه با ما در حال جنگ و با دشمنان ما اهل سازش است .

كسى كه عمرش طولانى شده و موهايش سفيد نشده باشد و محاسن او

مانند دم كلاغ است : آنكه اين صفت را دارد مردم را بر عليه ما به دشمنى و ظلم جمع مى كند و دشمنان ما را زياد مى كند .

سياه غليظ : كسى از آنها را نمى بينى مگر آنكه دشنام دهنده ما و مدح كننده دشمنان ما مى باشند .

كسى كه موى سرش بخاطر عيب و آفتى ريخته شده است : هيچ يك از اينها را نمى بينى مگر اينكه او را عيب‌گوى ما در آشكار و پنهان مى‌يابى و بر عليه ما سخن چينى مى كند .

كسى كه چشمش آبى است : هيچ يك از اينها را نمى بينى - در حالى كه زياد هستند - مگر اينكه مى يابى كه ما را در پيش رو با چهره اى و در پشت سر با چهره ديگرى ملاقات مى كند .

زنازاده : هيچ يك از آنها را ملاقات نمى كنى مگر اينكه او را دشمن ما مى يابى در حالي كه گمراه آشكار است .

ابرص : كسانى كه به پيسى مبتلا هستند ، هيچ كدام از اينها را ملاقات نمى كنى مگر مى بينى براى ما كمين كرده و سر راه ما و شيعيان ما مى نشينند تا به خيال خود ما را از راه صحيح منحرف كنند .

كسى كه به مرض جذام مبتلا است : آنها وارد جهنّم مى شوند و آتش گيره هاى جهنّمند .

منكوح : كسى كه اُبنه است ، يكى از اينها را نمى بينى مگر اينكه مى يابى كه به ناسزا گفتن به ما آوازه خوانى مى كند و مردم را به دشمنى با ما وادار مى كند .

اهل سجستان : آنها با ما دشمن اند و اظهار دشمنى مى كنند ، بدترين مردمان هستند ، و عذاب آن‌ها همانند عذاب فرعون و هامان و قارون است .

اهل رى : آنها دشمن خدا و رسول و اهل بيت پيامبرند ، جنگ با اهل بيت پيغمبر را جهاد ، و اموال آنها را غنيمت مى دانند ، آنها در دنيا و آخرت گرفتار عذاب خواركننده اند .

اهل موصل : آنها بدترين مردمى هستند كه روى زمين زندگى مى كنند .

اهل زوراء : كه آن شهر در آخرالزمان بنا مى شود ، آنها به ريختن خون ما

تسكين پيدا مى كنند به دشمنى ما تقرّب مى جويند ، در عداوت ما باهم دوستى مى كنند و روابط برقرار مى كنند ، جنگ كردن با ما را واجب و كشتن ما را لازم مى دانند .

فرزندم ؛ از ايشان اجتناب كن و دورى گزين ، همانا هر گاه دو نفر از ايشان يكى از بستگان تو را تنها پيدا كنند به كشتن او اقدام مى كنند .⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد : مذمّت شهرهاى رى ، موصل و سجستان كه ذكر شد و شهر اصفهان كه در روايتى فرموده اند : در ميان اهل آن پنج خصلت نيست و يكى ازآنها را دوستى اهل بيت عليهم السلام شمرده اند ،⁽²⁾و نيز شهرهاى ديگرى كه در روايات ازآنها مذمّت شده به اعتبار آن است كه وقتى اين فرمايش را فرموده اند اهل آنها اينگونه بوده اند ، و يا بخاطر غلبه است كه اهل آن شهرها غالباً اين چنين اند ، لذا كلّيت ندارد و همه را شامل نمى شود تا اينكه به وجود افراد صالحى كه در ميان آنها هستند مطلب را نقض كنى .

و در مورد صفات غير اختيارى مثل زيادى خلقت و كمى آن اين اشكال به ذهنت خطور نكند كه چگونه اين صفات علامت عداوت و دشمنى و باعث آن است تا شخص بخاطر آن مذمّت شود ، بخاطر اينكه در جواب مى گوئيم :

خداوند تبارك و تعالى كه صورتها را تصوير نموده هر صورتى را به مقتضاى استعداد و قابليّت آن ترسيم كرده است .

بعضى از اساتيد ما در جواب اين اشكال فرموده اند : ماهيّت‌ها كه در علم ازلى موجود بودند با زبان حال تقاضاى وارد شدن در عالم وجود را داشتند ، پروردگار عالم كه ذات مقدّسش بى نياز مطلق و بخشنده و كارش فيض رساندن است بر خود لازم ديد بر مبناى فيض اينها را وجود دهد ، و

چون جود و بخشش به مقدار قابليّت درخواست كننده و مطابق حال او است فيض رسانى پروردگار كاملاً عادلانه و صحيح بوده است و هر نقصى كه هست از ناحيه درخواست كننده است ، زيرا هر چيزى طبق مقتضاى حال خود عمل مى كند .

مؤلّف رحمه الله گويد : بهتر آن است كه گفته شود : قابليّت هاى فعلى ناشى از آن است‌كه كمال اختيارى بعدى از آن شخص واقع نمى شود ، در اين هنگام اشكالى نيست در صورت‌هايى كه عطا شده اند و مقتضى بعضى از آثار است ، زيرا مطابق‌آن چيزى است كه بعداً اختيار مى كنند و آن را قبول مى نمايند ، از آن گذشته اقتضاء علّت تامّه و كامله نيست و اگر مانعى سر راهش ايجاد شود عمل نمى كند ، و لذا جبر و اجبارى لازم نمى آيد .

به عبارت ديگر : چون خداوند از ارواح آنها مى دانست كه اينها محمّد و آل محمّد عليهم السلام را دوست ندارند و در ميثاق يعنى عالم ذر به ولايت آن بزرگواران اقرار نكردند صورتهاى آنها را اينگونه قرار داد .

2 - قسم دوّم از انواع محبّت ، اكتسابى است ، و راه تحصيل آن به امورى است‌كه ذكر مى شود :

1 - انديشيدن در صفات نيكو و پسنديده اهل بيت عليهم السلام كه خود بخود آدمى به آن صفات متمايل است و بطرف آنها كشيده مى شود . مانند : علم ، بردبارى ، پرهيزكارى ، بزرگوارى ، زهد ، عبادت ، شجاعت ، رأفت و قدرت ، و همانا فطرت بشرى طبيعتاً هر چيزى را كه در او صفت نيكويى يا كمالى باشد دوست دارد .

2 - انديشيدن در نعمت هاى بى شمارى كه خداوند به واسطه آن ذوات مقدّسه و به سبب ايشان - دنيوى يا اخروى ، بخششى يا اكتسابى - عنايت كرده است .

نوع اوّل كه به شكل بخشش است مانند دميدن روح و ساير قواى

روحى ، ومانند خلق بدن .

نوع دوّم كه اكتسابى است مانند پاك كردن نفس از بديها و زشتى ها و آراسته كردن آن به مكارم اخلاق ، و مانند بدست آوردن مال و مقام .

امّا عنايت اخروى كه بواسطه اهل بيت نصيب ما شده ايمان است .⁽¹⁾

اگر من و على نبوديم خدا شناخته نمى‌شد ، و اگر من و على نبوديم خدا هرگز عبادت و بندگى نمى شد ، و اگر من و على نبوديم پاداش و كيفرى نبود . «بحار الأنوار : 96/40».

و امّا مهمترين نعمت دنيوى كه اصل وجود و هستى است به بركت آنها است، زيرا ايشان علّت غائى خلقت و سبب آفرينش عالمند ، چون زمين و آنچه درآن است فقط به خاطر آنها آفريده شده است ، همان طور كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده اند :

لولا أنا وأنت يا علي، ما خلق اللَّه الخلق.

يا على ؛ اگر من و تو نبوديم خداوند خلق را نمى آفريد .⁽²⁾

و سرّش اين است كه خداوند موجود برتر را در عالم علّت غائى و سبب آفرينش موجود پست‌تر قرار داده است ، زمين را خلق كرده براى روئيدن نباتات ، و نباتات را خلق كرده براى حيوانات ، و حيوانات را آفريده براى انسانها ، همانطور كه خداوند تبارك و تعالى به انسانها خطاب كرده و فرموده است :

«وَخَلق لَكُم ما فِي الأرْضِ جَميعاً» .⁽³⁾

آنچه در زمين است تمامش را براى شما آفريده است .

انسان‌هاى كامل كه جانشين خدا بر روى زمين اند و هدف نهائى آفرينش مى باشند محمّد و آل محمّد عليهم السلام هستند ، و لذا فرموده اند :

لو بقيت الأرض بغير امام لساخت .⁽¹⁾

اگر زمين بدون امام و حجّت خدا باقى بماند از هم مى پاشد .

به خاطر آنكه زمين بخاطر او خلق شده و هرگاه چيزى بخاطر چيز ديگرى آفريده شده باشد وقتى او نباشد آن ديگرى هم نخواهد بود . پس واضح شد كه آنها اصل و اساس هر نعمت و سبب هر لطف و احسانى هستند . و رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است :

جُبلت القلوب على حبّ من أحسن إليها وبغض من أساء إليها .⁽²⁾

دل‌ها بر محبّت كسى كه به آنها نيكى و احسان كنند و دشمنى كسانى كه به آنها بدى كنند سرشته شده اند .

در قرآن و روايات شواهد بسيارى است كه ائمّه عليهم السلام واسطه نعمت و سبب وسرچشمه و منبع آن هستند . همان طور كه در زيارت حضرت حجّت ارواحنا فداه سابقاً به آن اشاره شد :

فما شي‌ء منه إلّا وأنتم له السبب وإليه السبيل .⁽³⁾

هيچ چيز نيست مگر اينكه شما سبب آن و راه رسيدن به آن هستيد .

كراجكى رحمه الله در كتاب «كنز الفوائد» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه : ابو حنيفه همراه آن حضرت غذا مى خورد ، وقتى حضرت دست از خوردن كشيدند فرمودند :

الحمد للَّه ربّ العالمين ، اللّهمّ إنّ هذا منك ومن رسولك صلى الله عليه وآله وسلم .

سپاس و ستايش سزاوار خداوندى است كه پروردگار جهانيان است ، خداوندا ؛ اين نعمت از تو و از رسول تو است .

ابوحنيفه گفت : آيا براى خدا شريك قرار مى دهى ؟

حضرت فرمود : واى بر تو ، خداى تبارك و تعالى فرموده است :

«وَما نَقَمُوا إلّا أنْ أغْناهُمُ اللَّه وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِه»⁽¹⁾.

«در مقام انتقام جوئى برنيامدند مگر بعد از آنكه خدا و رسول ايشان را از فضل وبخشش خود بى نياز كردند» .

«وَلَو أنَّهُم رَضُوا ما آتاهُمُ اللَّه وَرسُولُه وَقالُوا حَسْبُنا اللَّه سَيُؤْتينا اللَّهُ مِنْ فَضْلِه وَرَسُولُه»⁽²⁾.

«و چقدر خوب بود اگر ايشان به آنچه خدا و رسول او به آنها مرحمت كرده راضى و خشنود بودند و مى گفتند : خدا ما را كفايت مى كند ، و به زودى خدا و رسولش از بزرگوارى و فضل خود به ما عطا خواهد كرد» .

ابوحنيفه گفت : گويا اين دو آيه را از كتاب خدا تاكنون نخوانده و آن را نشنيده بودم . حضرت فرمود :

اين دو آيه را خوانده اى و شنيده اى ، و لكن درباره تو و امثال تو اين آيه نازل شده :

«أمْ عَلى قُلُوب أقْفالُها»⁽³⁾؛

«يا بر دل هايشان قفل زده شده» كه در نتيجه چيزى در آن وارد نمى شود .

و اين آيه كه فرموده است :

«كَلّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهم ما كانُوا يَكْسِبُون»⁽⁴⁾

«اين طور نيست ، بلكه بر دل‌هاى آنها به خاطر اعمالى كه انجام داده اند پرده كشيده شده است» .⁽⁵⁾

و در هر حال انسان مشمول احسانى از طرف آنها يا دفع بلائى بسبب آنهاست ، زيرا تيرهاى حوادث روزگار پياپى پرتاب مى شوند و بدى هاى

دوران همواره فرود مى آيند و به عنايت اهل بيت عليهم السلام است كه از او دفع شده و برطرف مى گردد ، و اگر كسى اين نعمت‌ها و لطف‌ها كه درباره اش به واسطه آنها مى شود بياد داشته باشد و فراموش نكند به روشنى درك مى كند كه آنها نزد او از خودش محبوبتر و دوست داشتنى تر هستند .

3 - متابعت كردن از دستورات و برنامه هاى ايشان و عمل كردن به آنچه مورد محبّت آنهاست و پيروى كردن از سيره و روش آنها ، و شباهت پيدا كردن به آنها در حركات و سكنات ، و خوددارى كردن از آنچه نهى كرده اند ، و اينها همگى غالباً ناشى از مرتبه اى از محبّت و سبب حصول مرتبه ديگرى از محبّت مى باشند ، بلكه در روايات زيادى - همان گونه كه ذكر خواهد شد - وارد شده كه به ولايت اهل بيت عليهم السلام نمى توان رسيد مگر با داشتن ورع كه همان انجام واجبات و ترك محرّمات است ، بنابر آنكه ولايت را در روايت به فتح واو بخوانيم و آن مقصود باشد .

طريحى در «مجمع البحرين» ذيل اين حديث شريف «بني الإسلام على الخمس» «اسلام بر پنج پايه استوار است» كه يكى از آنها را ولايت شمرده اند ، تصريح كرده كه ولايت به فتح واو به معناى محبّت است .⁽¹⁾

و امّا شناختن حقوق اين بزرگواران ، و اعتقاد داشتن به امامت ايشان از اصول دين است و از فروع احكام و عبادات عملى نيست .

مقدّمه دوّم :

در آثار و علامت هائى كه به آن ، محبّ شناخته مى شود و از غير آن امتياز داده مى شود . در بعضى روايات به اين علامتها تصريح شده است .

از آن جمله روايتى است كه شيخ صدوق قدس سره در كتاب «خصال» از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه آن حضرت فرمود :

من رزقه اللَّه حبّ الأئمّة من أهل بيتي، فقد أصاب خير الدنيا والآخرة، فلايشكّنّ أحد أ نّه في الجنّة، فإنّ في حبّ أهل بيتي عشرين خصلة، عشر منها في الدنيا، وعشر في الآخرة .

كسى كه دوستى ائمّه اطهار نصيب او شده خير دنيا و آخرت شامل حال او گشته است ، و كسى شكّ نكند كه او اهل بهشت خواهد بود ، همانا دوستى اهل بيت من بيست اثر به همراه دارد كه نيمى از آن مربوط به دنيا و نيم ديگر آثار اُخروى ومربوط به آخرت است :

آثار دنيوى آن عبارتند از : بى رغبتى به دنيا ، حريص بودن بر عمل ، ورع داشتن در دين ، ميل و رغبت در عبادت ، توبه كردن قبل از مرگ ، شوق و نشاط درشب زنده دارى ، نااميدى از آنچه در دست مردم است ، رعايت كردن اوامر ونواهى پروردگار ، دشمنى دنيا ، و دهم سخاوتمندى است .

و امّا آثار اُخروى : براى او پرونده عمل باز نمى شود ، ترازوى سنجش اعمال نصب نمى گردد ، كتاب او را بدست راستش مى دهند ، رهائى از آتش دوزخ برايش مى نويسند ، روى او سفيد و نورانى خواهد بود ، از لباسهاى بهشتى به او بپوشانند ، درباره صد نفر از بستگانش شفاعت كند ، خدا به او نظر رحمت كند ، از تاج هاى بهشتيان بر سر او بگذارند ، و بدون حساب داخل بهشت شود ، پس خوشا بحال آنها كه اهل بيت مرا دوست دارند .⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد : دوستى دنيا دو قسم است :

قسم اوّل آن كه : كسى دنيا را به خاطر دنيا بخواهد و دنيا خودش هدف ومقصود باشد ، محبّت چنين دنيائى مذمّت شده است .

قسم دوّم آن است كه: دنيا راه تحصيل آخرت و وسيله جلب خشنودى پروردگار باشد و آن را در آنچه خدا دستور داده بكار گيرد .

روشن است كه محبّت چنين دنيائى مذمّت و سرزنش ندارد بلكه مورد

ستايش است ، و به اين ترتيب و با اين تقسيم بندى ، بين رواياتى كه در آن مدح دنيا شده و رواياتى كه از دنيا سرزنش شده مى توان جمع كرد .

و از رواياتى كه در آن نشانه و علامت محبّت ذكر شده روايتى است كه صاحب كتاب «بشارة المصطفى» از حنش بن معتمر و او از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده است كه فرمود :

يا حنش ؛ من سرّه أن يعلم أمحبّ لنا هو أم مبغض، فليمتحن قلبه، فإن‌كان يحبّ وليّاً لنا ، فليس بمبغض [لنا]، وإن كان يبغض وليّاً لنا، فليس بمحبّ لنا.⁽¹⁾

اى حنش ؛ هر كس دوست دارد بداند از دوستان ما و يا از دشمنان ما است به قلب خود مراجعه كند اگر دلش دوست ما را دوست دارد از دشمنان ما نيست ، ولى اگر در دل خود دوست ما را دشمن دارد از دوستان ما نيست .

در همان كتاب از امام صادق عليه السلام روايت مى كند كه فرمود :

إنّكم لن تنالوا ولايتنا إلّا بالورع، والإجتهاد، وصدق الحديث، وأداء الأمانة وحسن الجوار، وحسن الخلق، والوفاء بالعهد، وصلة الرحم، وأعينونا بطول السجود. ولو أنّ قاتل عليّ عليه السلام ائتمنني على أمانة لأديّتها إليه.⁽²⁾

ولايت ما نصيب شما نخواهد شد مگر با داشتن ورع ، و تلاش و كوشش ، وراستگوئى و امانت‌دارى ، و خوب همسايه دارى كردن ، و داشتن اخلاق نيكو ، ووفاء كردن به عهد و پيمان ، و خوبى كردن به اقوام و خويشان ، و ما را به طولانى كردن سجده هاى خود يارى دهيد ، و اگر كشنده حضرت امير المؤمنين عليه السلام مرا بر امانتى امين قرار داد آن را به او بر مى گردانم .

و از آن روايات ؛ روايتى است كه در كتاب «علل الشرايع» از رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده كه حضرت فرمود :

لايؤمن عبد حتّى أكون أحبّ إليه من نفسه، وتكون عترتي أحبّ إليه من‌عترته، وتكون أهلي أحبّ إليه من أهله، وتكون ذاتي أحبّ إليه من ذاته.⁽¹⁾

ايمان نياورده كسى به خداوند تا اينكه مرا از خودش بيشتر دوست داشته باشد ، ونسل مرا از نسل خودش ، و خاندان مرا از خاندان خودش ، و آنچه وابسته به من است از وابستگان خودش بيشتر دوست داشته باشد .

و از آن جمله ؛ حديثى است كه از امام باقر عليه السلام در ذيل فرمايش پروردگار : «ماجَعَلَ اللَّهُ لِرَجُل مِن قَلْبَيْن في جَوْفِه»⁽²⁾روايت شده است :

«خداوند در باطن آدمى دو تا قلب قرار نداده است» ، پس با يكى از آنها دوستى وبا ديگرى دشمنى كند . دوستان ما دوستى خود را براى ما خالص مى كنند همان‌طور كه طلا وقتى در بوته آتش قرار گرفت ناخالصى هاى آن برطرف شده وخالص مى گردد .

من أراد أن يعلم حبّنا فليمتحن قلبه ؛ فإن شارك في حبّنا حبّ عدوّنا فليس منّا ولسنا منه، واللَّه عدوّه وجبرئيل وميكائيل، واللَّه عدوّ للكافرين.

هر كه بخواهد بداند ما را دوست دارد يا نه ؟ مى تواند قلب خود را آزمايش كند ، اگربا دوستى ما دوستى دشمن ما هم شركت دارد پس از ما نيست و ما از او نيستيم و خدا و جبرئيل و ميكائيل دشمن او هستند و خداوند دشمن كافران است .⁽³⁾

شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود :

من جالس لنا عائباً، أو مدح لنا والياً، أو واصل لنا قاطعاً، أو قطع لنا واصلاً، أو والى لنا عدوّاً، أو عادى لنا وليّاً، فقد كفر بالّذي أنزل السبع المثاني والقرآن العظيم .⁽¹⁾

هر كه با كسى كه از ما عيب‌گوئى مى كند همنشينى كند ، يا از كسى كه به ما پشت كرده مدح و ستايش كند ، يا با كسى كه با ما قطع رابطه كرده رابطه برقرار كند ، يا با كسى كه به ما مربوط است قطع رابطه كند ، يا با دشمن ما دوستى كند ، و يا با كسى كه ما را دوست دارد دشمنى كند همانا به خداوندى كه قرآن و سوره حمدش را نازل كرده كافر گشته است .

در كتاب «اختصاص» و «بصائر الدرجات» از امام باقر عليه السلام روايتى نقل كرده كه فرمود :

روزى اميرالمؤمنين عليه السلام در مسجد نشسته و اصحاب آن حضرت در اطراف اوبودند ، شخصى از شيعيان وارد شد و عرض كرد : اى امير مؤمنان ؛ خدا مى داند كه او را به محبّت تو در نهان پرستش مى كنم همان طور كه در عيان و آشكار مى‌پرستم ، و دوستى مى كنم با تو در پنهانى همان طور كه در آشكارا نيز با تودوستى دارم .

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود :

صدقت، أما فاتّخذ للفقر جلباباً، فإنّ الفقر أسرع إلى شيعتنا من السيل إلى قرار الوادي.

راست گفتى ، براى فقر لباسى آماده كن (كه فقرِ تو را بپوشاند ، و اين كنايه از صبر است)، همانا فقر و تنگدستى بطرف شيعيان ما سرعتش بيشتر از سرعت سيل است كه بطرف پائين و محلّ جمع شدن آب سرازير مى گردد .

آن شخص در حالى كه از خوشحالى به خاطر فرمايش اميرالمؤمنين عليه السلام گريه مى كرد برگشت .⁽²⁾

روايت ديگر فرمايش امام باقر عليه السلام در ضمن وصاياى آن حضرت به

جابر جعفى - كه سفارشات جامع و نافعى است - مى باشد كه فرمود :

بدان تو ولىّ ما و دوست دار ما نخواهى بود تا اينكه اگر همه مردم شهر گفتند توآدم بدى هستى ترا محزون و غمناك نكند ، و اگر همه به اتّفاق گفتند تو آدم خوب و صالحى هستى تو را خشنود نكند ، و لكن خودت را بر قرآن عرضه كن ؛

اگر راه قرآن را مى پوئى و در آنچه تو را امر به بى اعتنائى مى كند بى اعتنا هستى ، و در مواردى كه تو را ترغيب مى كند راغبى و مايلى ، و در آنچه تو را مى ترساند ترسناكى ؛ پس ثابت و استوار باش و ترا بشارت باد ، و همانا آنچه درباره ات گفته شده تو را ضرر و زيانى نمى رساند ، و اگر روش تو مخالف با قرآن است به گفته ديگران مغرور نشو .

إنّ المؤمن معني بمجاهدة نفسه ليغلبها على هواها، فمرّة يقيم أَوَدَها ويخالف هواها في محبّة اللَّه، ومرّة تصرعه نفسه فيتّبع هواها فينعشه اللَّه فينتعش، ويقيل اللَّه عثرته فيتذكّر.

مؤمن اهتمامش در مجاهده با نفس است تا بر هواها و خواهشهاى آن غالب آيد ،گاهى كجى هاى آن را درست مى كند و با هواى نفس در راه محبّت خدا مخالفت مى كند ، و گاهى هواى نفس او را از پاى درمى آورد و از آن پيروى مى كند ، خداونداو را كمك مى كند و او را كه زمين خورده بلند مى كند و لغزش‌هاى او را مى بخشد ، دوباره به خود آمده و بيدار مى شود .⁽¹⁾

و از جابر نقل شده كه گفت : سرور عالميان امام باقر عليه السلام را هجده سال خدمت كردم ، وقتى خواستم از خدمتش مرخص شوم او را وداع كرده و عرض كردم : مرا مطلبى بفرما تا استفاده كنم . حضرت فرمود :

اى جابر ؛ بعد از هجده سال كه در خدمت ما بوده اى ؟

عرض كردم : بله ، شما درياى بيكرانى هستيد كه هرگز به انتهاى آن نمى توان رسيد . فرمود :

يا جابر ؛ بلّغ شيعتي عنّي السلام، وأعلمهم أنّه لا قرابة بيننا وبين اللَّه عزّوجلّ، ولايتقرّب إليه إلّا بالطاعة له .

يا جابر ؛ من أطاع اللَّه وأحبّنا فهو وليّنا .

اى جابر ؛ شيعيانم را از جانب من سلام برسان ، و به آنها خبر بده كه بين خدا و ما قرابتى نيست ، تقرّب يافتن به پروردگار جز از راه اطاعت كردن دستوراتش ممكن نيست . اى جابر ؛ كسى كه اطاعت خدا كند و ما را دوست بدارد او اهل ولايت ما است .⁽¹⁾

و در كتاب «كافى» از معلّى بن خنيس روايت مى كند كه گفت : از امام صادق عليه السلام درباره حقوق مؤمن سؤال كردم فرمود :

او را هفتاد حق است فقط هفت حق آن را به تو خبر مى دهم ، زيرا نسبت به تو دلسوزم و مى ترسم به آنها عمل نكنى يا آنها را قبول ننمائى .

عرض كردم : بفرمائيد انشاء اللَّه عمل خواهم كرد . فرمود :

لاتشبع ويجوع، ولاتكتسي ويعري، وتكون دليله، وقميصه الّذي يلبسه، ولسانه الّذي يتكلّم به، وتحبّ له ما تحبّ لنفسك، وإن كانت لك جارية بعثتها لتمهّد فراشه وتسعى في حوائجه بالليل والنهار، فإذا فعلت ذلك وصلت ولايتك بولايتنا، وولايتنا بولاية اللَّه عزّوجلّ.

تو سير نباشى در حالى كه او گرسنه است ، تو پوشيده نباشى در حالى كه او عريان و برهنه است ، راهنماى او باشى ، لباس او باشى كه او را مى پوشاند ، زبان او باشى كه با آن تكلّم مى كند ، دوست داشته باشى براى او آنچه براى خودت دوست دارى ، اگر كنيز دارى براى او بفرستى تا رختخواب او را آماده كند ، و شب و روز در برآوردن حوائجش تلاش كنى ، اگر چنين كردى رشته ولايت تو به ولايت ما ، و ولايت ما به ولايت الهى متّصل مى گردد .⁽²⁾

و در كتاب «بلد الأمين» امام صادق عليه السلام فرموده است :

ليس من شيعتنا من لم يصلّ صلاة الليل.⁽³⁾

از شيعيان ما نيست كسى كه نماز شب نخواند .

و نيز فرموده است :

أبغض الخلق إلى اللَّه جيفة بالليل وبطّال بالنهار.⁽¹⁾

خدا نسبت به كسى كه شب همچون مردار است و روزش را به بطالت مى گذراند دشمنى شديدى دارد .

مقدّمه سوّم :

در بيان اين مطلب است كه مردم از نظر شناختى كه نسبت به ائمّه طاهرين عليهم السلام دارند متفاوتند ، و گاهى دچار افراط و تفريطند .

گروهى در معرفت كوتاهى كرده و مقام ائمّه عليهم السلام را از جايگاه حقيقى اش تنزّل داده اند و بسيارى از رواياتى كه در فضائل و كمالات آنها وارد شده انكار كرده اند ، در حاليكه جز از راه خود ايشان با داشتن فهم سالم و ادراك صحيح نمى توان آنها را شناخت ، چه بسيارند كه در مورد موضوعى غير خود را تكفير كرده و غير آنها ايشان را كافر دانسته اند .

عدّه كمى از مردمند كه بر مسائل دقيق امامت مطّلعند و حقايق احوال ائمّه طاهرين عليهم السلام را بگونه اى كه حق باشد از خود ايشان گرفته اند و بر طريق متعادل كه در آن افراط و تفريط نيست استقامت ورزيده اند و در آن مواضعى كه ديگران دچار لغزش شده اند نلغزيده اند .

و به خاطر همين پيشوايان ما صلوات اللَّه عليهم اجمعين حالات پنهانى و مقامات باطنى خود را براى هر كسى اظهار نمى كردند بلكه فقط براى بعضى از خواصّ كه در معرفت كامل بودند بعضى از خصائص خود را ذكر كرده و با آنها شرط مى كردند كه از اشخاص فرومايه و نادان آن را پنهان كنند . و فرموده اند :

إنّ أمرنا مستصعب لايحتمله إلّا ملك مقرّب، أو نبيّ مرسل، أو عبد مؤمن امتحن اللَّه قلبه للإيمان .⁽¹⁾

امر ما - يعنى مسائل مربوط به امامت و ولايت - سخت و دشوار است ، قبول نمى كند آن را مگر فرشته مقّرب پروردگار يا پيامبر مرسل و يا بنده اى كه خدا در مورد ايمان ، قلب او را امتحان كرده است .

از كسانى كه دچار تفريطند آنهائى هستند كه خيال مى كنند اهل بيت عليهم السلام چيزى از احكام را نمى دانند تا اينكه در دلهاى ايشان القاء شود .

ديگر از اين گروه كسانى هستند كه خيال مى كنند ائمّه عليهم السلام به رأى خود و گمان خويش تكيه مى كنند ، و كسانى كه برترى آنها را بر پيامبران - غير از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم - و بر فرشتگان انكار مى كنند .

سيّد شرف الدين نجفى قدس سره در ذيل آيه شريفه «وَإنَّ مِنْ شيعَتِهِ لَإبْراهيم»⁽²⁾يعنى از شيعيان او همانا ابراهيم است ، مى گويد : از امام صادق عليه السلام روايت شده كه ابراهيم از شيعيان حضرت على عليه السلام است .⁽³⁾

و گفته است : اين مطلب را تأييد مى كند روايت جابر بن يزيد جعفى كه از امام صادق عليه السلام از تفسير اين آيه سؤال كرد ، آن حضرت فرمود :

خداوند تبارك و تعالى وقتى ابراهيم عليه السلام را خلق كرد پرده از مقابل چشمان او كنار زد و نورى را در كنار عرش مشاهده كرد .

عرض كرد : پروردگارا ؛ اين چه نورى است كه مى بينم ؟

گفته شد : اين نور محمّد صلى الله عليه وآله وسلم برگزيده من از ميان خلقم مى باشد ، و نور ديگرى در كنار آن مشاهده كرد ، سؤال كرد : خدايا اين چه نورى است ؟

گفته شد : اين نور على عليه السلام يارى كننده دين من است .

و سه نور ديگر كنار اين دو نور مشاهده كرد و از آنها سؤال كرد ، گفته

شد : اينها يكى نور فاطمه عليها السلام است كه دوستانش را از آتش دوزخ رهانيده ام ، وآن دو نور دو فرزند فاطمه ، حسن و حسين عليهما السلام هستند .

عرض كرد : خدايا نه نور ديگر را مشاهده مى كنم كه اينها را احاطه كرده اند ، گفته شد : اى ابراهيم ؛ آن‌ها نور ائمّه عليهم السلام است كه همگى از فرزندان فاطمه و على هستند ، سپس حضرت ابراهيم عليه السلام عرض كرد : خدايا بحقّ اين پنج نور مقدّس اين نه نور را به من بشناسان . گفته شد :

يا إبراهيم ؛ أوّلهم عليّ بن الحسين، وابنه محمّد، وابنه جعفر،وابنه موسى، وابنه عليّ وابنه محمّد، وابنه عليّ، وابنه الحسن، والحجّة القائم عليه السلام ابنه .

اى ابراهيم ؛ اوّل ايشان نامش علىّ بن الحسين است و بعد از او به ترتيب فرزندش محمّد ، فرزند او جعفر ، فرزند او موسى ، فرزند او على ، فرزند او محمّد ، فرزند او على ، فرزند او حسن ، و آخرين آنها فرزند حسن است كه حجّت قيام كننده من است .

ابراهيم عليه السلام عرض كرد : نورهاى زيادى در اطراف آن انوار مى بينم كه عددش را غير از تو كسى نمى داند .

گفته شد : اى ابراهيم ؛ اينها نور شيعيان آنهاست كه شيعه اميرالمؤمنين على بن ابى طالب اند .

ابراهيم عليه السلام سئوال كرد : علامت آنها چيست و به چه چيزى شناخته مى شوند ؟ جواب داده شد :

بصلاة إحدى وخمسين، والجهر ببسم اللَّه الرحمن الرحيم، والقنوت قبل الركوع، والتختّم باليمين .

در شبانه روز 51 ركعت نماز خواندن ، «بسم اللَّه الرحمن الرحيم» را بلند گفتن ، قنوت را قبل از ركوع انجام دادن ، و انگشتر را در دست راست نمودن است.

در اين هنگام حضرت ابراهيم عليه السلام عرض كرد : «اللهمّ اجعلني من شيعة أميرالمؤمنين» ، بار پروردگارا ؛ مرا از شيعيان اميرالمؤمنين عليه السلام قرار بده ، وخداوند در كتابش آن را خبر داده و فرموده است : «وَإنَّ مِنْ شيعَتِهِ لَإبْراهيم» يعنى ابراهيم از شيعيان على عليه السلام مى باشد .⁽¹⁾

تأييد ديگر ، روايتى است كه از امام صادق عليه السلام نقل شده است ، آن حضرت فرمود :

ليس إلّا اللَّه ورسوله ونحن وشيعتنا والباقي في النار.⁽¹⁾

غير از خدا و رسول و ما و شيعيان ما همگى در آتشند . (يعنى انبياء كه در آتش نيستند از شيعيان ما هستند) .

مؤلّف رحمه الله گويد : تعجّبى در آن نيست ، آيا ابراهيم خليل الرحمان نفرموده است : «رَبِّ أرِني كَيْف تُحْيِى المَوْتى ... لِيَطْمَئِنَّ قَلْبى» ⁽²⁾؛ «پروردگارا ؛ به من نشان بده چگونه مرده ها را زنده مى كنى ؟ ... تا قلب من اطمينان پيدا كند» ، ولى حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است :

لو كشف الغطاء ما ازددت يقيناً ⁽³⁾. ⁽⁴⁾

علّامه مجلسى رحمه الله در «بحار الأنوار : 134/46 ح 25» داستان حرّه دختر حليمه سعديّه را هنگامى كه بر حجّاج ثقفى وارد شد نقل كرده و در قسمتى از آن آورده است :

حجّاج از او سؤال كرد : چگونه على عليه السلام را بر پدر انبياء يعنى ابراهيم خليل اللَّه برترى و فضيلت دادى ؟

جواب داد : خداوند تبارك و تعالى او را برترى داده است آنجا كه فرموده است : «وإذ قال إبراهيم رَبّ أرِني كَيف تُحيى المَوْتى قال أوَلَم تُؤمن قال بَلى وَلكن لِيَطمئنّ قَلبي» ؛ «وقتى ابراهيم عرض كرد : خدايا ؛ به من نشان بده كه چگونه مردگان را زنده مى كنى ؟ خطاب شد : آيا به آن اعتقاد و ايمان ندارى ؟ عرض كرد : ايمان دارم ولى مى خواهم دلم اطمينان و آرامش پيدا كند» ، ولى مولاى من اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است : «اگر پرده ها كنار زده شود به يقين من چيزى افزوده نمى شود» ، و همه مسلمانان بدون اختلاف اقرار دارند كه اين فرمايش اميرالمؤمنين عليه السلام است و هيچ‌كس پيش از آن حضرت و نيز بعد از ايشان اين مقام را براى خود قائل نشده و درباره خودش نگفته است .

اگر پرده ها كنار زده شود به يقين من چيزى افزوده نمى شود .

پس جلالت، عظمت ، بزرگوارى و شرافت را ببين، حضرت ابراهيم عليه السلام كه بعد از پيغمبر ما اشرف پيغمبران است قلبش اطمينان پيدا نمى كند تا اينكه واقع را ببيند ، امّا اين نور درخشنده و اين روشنائى تابنده نزد او ظاهر و باطن مساوى است .

و از اينجا فهميده مى شود كه تمامى انبياء مرسلين و اوصياء و بندگان صالح از شيعيان اميرالمؤمنين عليه السلام هستند ، و او به خاطر فضل و برترى و ولايت كليّه اى كه دارد بر همگان غير از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم امام است ، و با آن حضرت از جهت ولايت متّحدند ، و در محلّ خودش تحقيق شده و ثابت گشته است كه ولايت كليّه روح نبوّت است ، و بنابر اين شيعه ممكن است به معناى پيرو (از شايع به معناى پيروى كرد) و يا بمعناى شعاع باشد .

بعضى از مردم خيال مى كنند منزّه دانستن ائمّه عليهم السلام را از سهو و نسيان يا قائل شدن به اينكه آنها آنچه را كه واقع شده و خواهد شد مى دانند غلوّ است ، و چه بسا اينها از روى جهالت چنين مى پندارند ، و سزاوار نيست كه شخص آنچه راكه نمى داند تكذيب كند .

علّامه مجلسى قدس سره فرموده است : ردّ كردن اخبارى كه متون آنها شهادت به صحيح بودن آن مى دهد بخاطر گمان يا وهم ، كوتاهى در شأن ائمّه اطهار عليهم السلام است ، زيرا مى بينيم وقتى اخبارى كه مشتمل بر معجزات عجيب است به آنها مى رسد يا طعن در متن اخبار مى زنند و يا طعن در راوى آن ، بلكه جرم بيشتر آنهائى كه مورد طعن واقع شده اند نقل چنين اخبارى است .⁽¹⁾

در كتاب «منتخب البصائر» و غير آن از امام باقر عليه السلام نقل مى كند كه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود :

إنّ حديث آل محمّد عليهم السلام عظيم صعب مستصعب، لايؤمن به إلّا

ملك مقرّب ، أو نبيّ مرسل ، أو عبد [مؤمن] إمتحن اللَّه قلبه للإيمان .

همانا گفتار و احاديث آل محمّد عليهم السلام بزرگ ، سخت و دشوار است ، به آن ايمان نمى آورد مگر فرشته مقرّب پروردگار يا پيغمبر مرسل و يا بنده مؤمنى كه خداوند قلبش را براى ايمان آزمايش كرده است .

پس آنچه از احاديث آل محمّد عليهم السلام به شما مى رسد و دل‌هاى شما مى پذيرد و آن را مى فهميد قبول كنيد ، و آنچه دل‌هاى شما آن را نمى پذيرد و انكار مى كند آن را به خدا و رسول و عالم آل محمّد عليهم السلام ارجاع دهيد .

و هلاك شونده آن كسى است كه حديثى از ما اهل بيت براى او گفته شود كه نمى تواند آن را قبول كند پس بگويد : بخدا قسم ؛ اين چنين نيست ، زيرا انكار فضائل اهل بيت عليهم السلام و فرمايشات ايشان كفر است .⁽¹⁾

و امّا اهل افراط (تندروها) : كسانى هستند كه قائل به الوهيّت و خدائى اهل‌بيت اند ، يا مى گويند : اينها با خدا در عبادت و پرستش شريكند ، يا قائلند به خالق بودن و رازق بودن آنها مستقلاًّ و بدون واسطه و اذن پروردگار ، يا مى گويند : خدا در آنها حلول كرده و يكى شده اند ، يا مى گويند : غيب مى دانند بدون اينكه خدا آنها را تعليم داده باشد ، يا معتقدند به تناسخ بعضى از ارواح به بعض ديگر ، يا مى گويند : معرفت و شناخت آنها انسان را از انجام واجبات وترك محرّمات بى نياز مى كند ، و يا عقيده دارند كه آنها كشته نشده اند بلكه مردم اينگونه خيال كرده اند ، و يا قائلند به برترى يكى از ائمّه عليهم السلام بر نبىّ اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و از اين طائفه حلّاجيّه اند كه نوعى صوفى گرى است و قائل به حلول و اباحه اند .

شيخ مفيد قدس سره ⁽²⁾

شيخ طوسى رحمه الله شاگرد بزرگوار او درباره اش مى گويد : از متكلّمان طائفه اماميّه است و در زمان او رياست شيعه به او منتهى گشت ، در فقه و كلام بر هر كس مقدّم بود ، فكرش عالى ، ذهنش دقيق و حاضر جواب بود .

ولادتش در روز يازدهم ذيقعده سال 336 هـ و وفاتش در شب جمعه سوم ماه رمضان سال 413 هـ اتّفاق افتاد ، در روز وفات او هشتاد هزار نفر از شيعيان او را تشييع نمودند ، سيّد مرتضى رحمه الله بر پيكر شريف او نماز گذارد و در حرم امام جواد عليه السلام پايين پاى آن حضرت نزديك قبر استادش ابن قولويه رحمه الله مدفون گرديد .

مشهور است كه حضرت ولىّ عصر ارواحنا فداه در رثاى آن بزرگوار اشعارى را سرودند كه به خطّ خود آن حضرت بر روى قبر اين عالم بزرگوار ديده شده است ، لذا محدّث قمى رحمه الله گفته است : كسى را كه امام عصر ارواحنا فداه بستايد و مدح گويد آن مدح امام همه مدح هاست ، و هر كس پس از ستايش امام از كسى ، او را ستايش كند در حقيقت مقام او را پايين آورده است .

صوفى گرى بود و پيروانش گروهى زنديق و كافرند كه با هر فرقه اى بدين آنها تظاهر مى كنند و مطالب باطلى را براى حلّاج ادّعا مى كنند ، مانند معجزاتى كه مجوس براى زردشت ادّعا مى كردند .

و شيخ صدوق قدس سره فرموده است : حلّاجيّه از غلاة اند و علامت ايشان اين است‌كه ادّعا مى كنند بايد براى عبادت فارغ بود در حالى كه نماز و جميع واجبات را ترك مى كنند ، و ادّعا مى كنند اسم اعظم الهى را مى دانند و حقّ با آنها هماهنگى دارد ، از نشانه هاى ديگر آنها اين است كه ادّعا مى كنند علم كيميا را مى دانند درحالى كه جز نيرنگ و فريب دادن چيزى از آن نمى دانند .⁽¹⁾

در «تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام» و كتاب «احتجاج» از حضرت رضا عليه السلام روايتى نقل شده كه خلاصه اش اينست :

آن حضرت در تفسير «المَغْضُوب عَلَيْهم وَلا الضّالّين» فرمود :

مراد از كسانى كه بر آنها غضب شده و كسانى كه گمراهند آنهائى هستند

كه اميرالمؤمنين عليه السلام را از مرتبه عبوديّت فراتر مى دانند .

پس شخصى برخاست و عرض كرد : پروردگارت را براى ما توصيف كن ، گذشتگان ما با ما در توصيف او اختلاف كرده اند .

حضرت رضا عليه السلام صفات بارى تعالى را ذكر كرد .

راوى عرض كرد : پدر و مادرم فداى شما ، كسى را مى شناسم كه ادّعاى ولايت شما را دارد و خيال مى كند آنچه را كه شما فرموديد همه اوصاف على عليه السلام است ، و او است كه پروردگار جهانيان است .

چون اين مطلب را امام عليه السلام شنيد رعشه بر اندام مبارك او افتاد و فرمود :

سبحان اللَّه عمّا يقول الظالمون والكافرون علوّاً كبيراً ، أوليس كان عليّ عليه السلام آكلاً في الآكلين ، وناكحاً في الناكحين ، وكان مع ذلك مصليّاً خاضعاً بين يدى اللَّه ؟ أفمن كان هذه صفاته يكون إلهاً ؛ فإن كان هذا إلهاً فليس منكم أحد إلّا وهو إله لمشاركته له في هذه الصفات الدالّات على حدوث كلّ موصوف بها .

خدا پاك و منزّه است از آنچه ستمگران و كافران درباره او مى گويند ، آيا على عليه السلام اين طور نبود كه غذا مى خورد ، و مثل بقيّه مردم ازدواج مى كرد ، و با اين وصف نماز مى گزارد و در پيشگاه ربوبى خاضعانه عبادت مى كرد؟

كسى كه چنين صفاتى دارد آيا مى تواند خدا باشد ؟ اگر او خدا بوده است هر يك از شما هم مى تواند خدا باشد ، زيرا در اين صفاتى كه دلالت بر حدوث دارد با او شريك است .

آن شخص عرض كرد : اينها خيال مى كنند وقتى على عليه السلام از خود معجزاتى اظهار كرد كه ديگران از انجام آن عاجز بودند اين دلالت مى كند كه او خداست و چون صفات ممكنات عاجز را از خود نشان مى داد با اين كار امر را بر آنها مشتبه مى كرد ، و آنها را امتحان مى كرد تا او را بشناسند و ايمان آنها به او از روى اختيار باشد .

حضرت رضا عليه السلام فرمودند : اينها در اين گفتار مطلب را وارونه برداشت كرده اند وصحيح آن است كه بگويند : چون از او عجز و نياز ظاهر گرديد و ديديم كه با اشخاص ضعيف و محتاج در صفات آنها شركت دارد، وقتى معجزاتى از خود ظاهر كرد بگوييم : معجزات كار او نيست بلكه كار

قدرتمندى است كه شبيه مخلوقات نيست (و او قدرت پروردگار را ظاهر كرده و فعل پروردگار بدست او جارى گشته است) .

سپس حضرت رضا عليه السلام فرمود : اين اشخاص كافر گمراه بخاطر جهالتى كه به موقعيّت خود داشتند به هلاكت افتادند تا آنكه عجب و غرور آنها را گرفت و به نظرات فاسد و عقول ناقص خود اكتفا كرده غير راه خدا را پيمودند ، بطورى كه قدرت پروردگار را كوچك و امر او را ناچيز شمرده و به شأن عظيم و والاى او اهانت كردند ، زيرا ندانسته اند كه خداوند قدرتمند و توانايى است كه قدرت او ازخودش بوده و ديگرى نزد او عاريه نگذاشته و در بى نيازيش از ديگرى بهره نگرفته است .⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد : حق اين است كه آنهائى كه درباره ائمّه طاهرين عليهم السلام غلوّ كرده اند⁽²⁾

و نيز فرموده است : اهل غلوّ تظاهر به اسلام مى كنند ، و آنها كسانى هستند كه نسبت الوهيّت و نبوّت به امير المؤمنين عليه السلام و امامان بعد از آن حضرت مى دهند. براى اطّلاع بيشتر به «بحارالأنوار : 344/25» مراجعه كنيد .

و امّا مذهب حقّ كه بزرگان ما از گذشته و حال بر آن عقيده اند اينست كه خداوند تبارك و تعالى پروردگار عالميان و خالق و رازق موجودات است ، شريكى و شبيهى براى او نيست ، فرستاده او محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و ائمّه طاهرين عليهم السلام بندگان او هستند ، خلق شده اند و پرورش يافته اند و به لوازم بندگى مكلّفند - يعنى آنچه لازمه بندگى و عبوديّت است بايد به آن عمل كنند - در ائمّه عليهم السلام احتمال نبوّت نيست و از آن نصيبى ندارند ، و براى پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم در آنچه شأن الوهيّت است بهره اى نيست ، بلكه اين بزرگواران را خدا از نور عظمت خود آفريده و تمام كارهاى پسنديده و حالات عجيبه را به آنها مرحمت نموده ، اسرار خود و اسم اعظم خويش را در اختيار آنها قرار داده ، و متابعت خودش را بدون پيروى كردن از ايشان مخالفت بحساب آورده ، و چگونگى رفتار با ايشان را رفتار با خودش مى داند .

همان طور كه در زيارت جامعه صغيره به آن تصريح شده است :

من والاهم فقد والى اللَّه، ومن عاداهم فقد عادى اللَّه، ومن عرفهم فقد عرف اللَّه ومن جهلهم فقد جهل اللَّه، ومن اعتصم بهم فقد اعتصم باللَّه، ومن تخلّى منهم فقد تخلّى من اللَّه عزّوجلّ.⁽¹⁾

كسى كه آنها را دوست بدارد خدا را دوست داشته و كسى كه با آنها دشمنى كند با خدا دشمنى نموده ، و هر كس آنها را بشناسد خدا را شاخته ، و كسى كه آنها را نشناسد خدا را نشناخته است هر كس به آنها پناه ببرد بخدا پناه برده و هر كه از آنها روى بگرداند از خدا روى گردانيده است .

و تدبير امور را به آنها واگذار نموده - غير از امر خلق كردن و روزى دادن وميراندن و زنده كردن بصورت مستقلّ و بدون واسطه و خواست

پروردگار - و نه اينكه به آراء خود و بدون وحى يا الهام آنچه را مى خواهند حلال كنند ، «وَمايَنْطِق عَنِ الهَوى × إنْ هُو إلّا وَحْي يُوحى»⁽¹⁾؛ «و آنها از روى هواى نفس كلامى نمى گويند بلكه گفتارشان متّكى به وحى الهى است».

به اين معنا كه چون خداوند پيغمبر خود را كامل گردانيد بوجهى كه اختيار نكند مگر آنچه را كه موافق حق و صواب باشد و خطور نكند به فكر او آنچه مخالف با خواست الهى باشد تعيين بعضى از امور را به او واگذار كرد .

مانند : زياد كردن ركعات بعضى از نمازها ، و تعيين نمازهاى نافله وروزه هاى مستحبّى ، و مثل ارث بردن جدّ سدس را⁽²⁾و حرام كردن تمام مسكرات ، و اين بخاطر آن است كه كرامت و شرافت او را كه نزد خداوند دارد ظاهر كند ، و در اين موارد اصل تعيين جز به وحى يا الهام نيست .⁽³⁾

در حديثى امام باقر عليه السلام فرموده است : رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم مقدار ديه چشم و ديه جان آدمى را معيّن و مقرّر فرمود ، شراب وهر مست كننده اى را حرام نمود ، شخصى به آن حضرت عرض كرد : رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم آنها را بدون اينكه وحى به اورسيده باشد تعيين كرد ؟ امام عليه السلام فرمود : بلى ، تا فهميده شود چه كسانى اطاعت از رسول و فرستاده او مى كنند و چه كسانى نافرمانى مى نمايند . «الكافى : 267/1 ح 7» .

همان طور كه صفّار رحمه الله در كتاب «بصائر» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود :

خداوند پيامبرش را به تعليم و تربيت خود پرورش داد تا او را همان طور كه خواست و اراده اش بود استوار و پابرجا ساخت ، سپس امر تشريع را به او واگذار نمود و فرمود : «ما آتاكُمُ الرَسُول فَخُذُوه وَما نَهاكُم عَنْهُ فَانْتَهوا»⁽⁴⁾؛ «آنچه رسول و فرستاده ما شما را به آن دستور مى دهد عمل كنيد و از آنچه نهى مى كند اجتناب نمائيد» .

فما فوّض اللَّه إلى رسوله فقد فوّضه إلينا ، و آنچه را كه خداوند به رسولش واگذار نموده به ما نيز اختيارش را مرحمت كرده است.⁽¹⁾

عيّاشى رحمه الله در كتاب تفسير خود از جابر نقل كرده است كه نزد امام باقر عليه السلام اين آيه را تلاوت كردم : «لَيْس لَك مِن الأمْر⁽²⁾شي‌ء»⁽³⁾يعنى اختيار امور به دست تو نيست ، حضرت فرمود :

به خدا قسم ؛ اختيار كار به دست او است - تا اينكه فرمود - :

وكيف لايكون له من الأمر شي‌ء، وقد فوّض اللَّه إليه أن جعل ما أحلّ فهو حلال، وما حرّم فهو حرام .

چگونه حقّ تصرف در امور را ندارد در حالى كه خدا امر دينش را به او واگذار كرده و آنچه را حلال كند حلال و آنچه را حرام كند حرام قرار داده است .⁽⁴⁾

و در توقيع شريف كه از ناحيه مقدّسه توسّط شيخ بزرگوار ابوجعفر محمّد بن عثمان بن سعيد قدس سرهم به ما رسيده دعائى است كه فرموده اند : آن را در هر روز از ايّام ماه رجب بخوان :

«اللّهمّ إنّي أسألك بمعاني جميع ما يدعوك به ولاة أمرك المأمونون على سرّك، المستبشرون بأمرك، الواصفون لقدرتك، المعلنون لعظمتك، أسألك بما نطق فيهم من مشيّتك، فجعلتهم معادن لكلماتك، وأركاناً لتوحيدك وآياتك، ومقاماتك الّتي لا تعطيل لها في كلّ مكان ، يعرفك بهامن عرفك.

لا فرق بينك وبينها إلاّ أنّهم عبادك وخلقك، فتقها ورتقها بيدك، بدؤها منك وعودها إليك أعضاد وأشهاد، فبهم ملأتَ سماءك وأرضك حتّى ظهر أن لا إله إلاّ أنت ...» .

«پروردگارا ؛ از تو درخواست مى كنم به معانى تمام آنچه را كه صاحبان امرت تو را به آن خواندند ، آنان كه بر سرّ تو امين و به امر تو بشارت دهنده اند ، آنها كه قدرت ترا توصيف و عظمت ترا بيان مى كنند ، درخواست مى كنم به آنچه مشيّت تو درباره آنها ناطق است پس آنها را معدن كلماتت و اركان يكتائى خود و نشانه هايت قرارشان دادى ، و آنها را جانشينان خود در هر مكانى نشاندى ، هر كه ترا شناخت به آن آيات و نشانه ها شناخت .

ميان تو و آنان فرقى نيست (از نظر علم و قدرت و ساير صفات ) جز آنكه آنها بندگان تو و مخلوق تو هستند ، باز و بسته شدن امور آنها در دست تو است ، ابتدا وانتهاى آنها از تو و برگشت ايشان بسوى تو است ، پشتيبان و ياور تو و گواه برخلقند ، از وجود ايشان آسمان و زمينت را پر كردى تا آشكار شود كه خدائى جز تودر عالم نيست ...» .

تمام اين دعا در كتاب مصباح شيخ طوسى و ساير كتب ادعيه ذكر شده⁽¹⁾و درآن اسرارى است كه مجال گفتن آن نيست از جهت اختصار و ترس آنكه ممكن است براى كسى كه اهل آن نيست افشاء شود . خداوند تبارك و تعالى فهميدن امثال اين فرمايشات را بما نصيب و روزى فرمايد .

و در كتاب «كافى» در ضمن حديثى فرموده اند :

وإنّ عندنا سرّاً من سرّ اللَّه، وعلماً من علم اللَّه .⁽²⁾

نزد ما سرّى است از اسرار الهى ، و دانشى است از دانش پروردگار .

كشّى رحمه الله در رجال خود از جابر نقل مى كند :

به امام باقر عليه السلام عرض كردم : فداى شما شوم ؛ مطالبى از اسرار به من فرموده ايد كه نمى توانم به ديگرى حديث كنم ، و بر دوش من بسيار سنگينى مى كند و گاهى در سينه ام طوفانى بپا مى كند كه شبه جنون به من دست مى دهد .حضرت فرمود :

يا جابر ؛ فإذا كان ذلك فاخرج إلى الجبّانة فاحفر حفيرة ودلّ رأسك فيها ثمّ قل : حدّثني محمّد بن عليّ (عليهما السلام) بكذا وكذا .⁽¹⁾

اى جابر ؛ وقتى چنين حالى پيدا كردى به صحرا برو ، گودالى حفر كن و سرت را داخل آن قرار ده سپس بگو : امام باقر (عليه السلام) چنين و چنان گفت .

مؤلّف رحمه الله گويد : سرّ به معناى پنهان كردن و ضدّ افشا نمودن است و آن ، دوگونه است : گاهى به مطلبى كه قابل افشا كردن است ولى جز عدّه بسيار كمى تحمّل شنيدن آن را ندارند سرّ گفته مى شود و گاهى آن مطلب قابل افشا كردن نيست ؛ زيرا با خبر دادن آن از حقيقت سرّ خارج مى شود . قسم اوّل را سرّ نسبى و قسم دوّم را سرّ حقيقى مى گويند .

از قسم اوّل اسرارى است كه آن را به بعضى از خاصّان و برگزيدگان فرموده اند بخلاف قسم دوّم كه آن ، حقيقت سرّ است و لذا در كلماتى كه از آن بزرگواران رسيده به امورى كه محدود و معيّن نيست تعريف شده از آن جمله اين عباراتى است كه سابقاً ذكر شد :

«به مقامات تو ، آن مقاماتى كه براى آن در هر مكان تعطيلى نيست .

به معانى آنچه صاحبان امرت تو را به آن خواندند .

شما درهاى رحمت و كلمات كامله اى هستيد كه فكر و عقل و درك عميق از فهم آن عاجز است» .

و شرح و بسط اين مقام امكان ندارد ، بخاطر اينكه از لغزشگاههاى

قدمها است . و در باب مناقب امام صادق عليه السلام حديثى ذكر خواهيم كرد كه اين جمله را «فبهم ملأت سماءَك وأرضك» «آسمان و زمينت را بوجود ايشان پر كردى» تفسير خواهد نمود .

مؤلّف رحمه الله مطلب سابق را ادامه داده و مى فرمايد : همچنين اشكالى نيست در اينكه كسى قائل شود امور اجتماعى مردم مثل سياست آنها و تكميل ايشان به آنان واگذار شده است .

علّامه مجلسى قدس سره در ذيل آيه شريفه «وَما آتاكُمُ الرسُول ...»⁽¹⁾فرموده است : اين فرمايش امام صادق عليه السلام كه ما حلال خدا را حلال مى كنيم و حرامش را حرام مى كنيم بر اين نوع از تفويض حمل مى شود يعنى ما آنها را براى مردم بيان مى كنيم .⁽²⁾

و همچنين اشكالى نيست در اينكه كسى بگويد : بيان علوم و احكام بشكلى كه مصلحت بدانند به آنها واگذار شده است ، زيرا عقول مردم يكسان نيست ، ونسبت به بعضى از آنها بايد در جواب تقيّه كرد ، لذا در روايات زيادى فرموده اند:

عليكم المسألة وليس علينا الجواب .⁽³⁾

و در ذيل حديث ديگرى فرمود : «بر شما واجب است كه سؤال كنيد و به سوى ما مراجعه كنيد ولى بر ما واجب نيست كه هر سؤال شما را جواب دهيم» . «بحار الأنوار : 174/23»

شما بايد از ما سئوال كنيد ، ولى وظيفه ما در همه موارد جواب دادن نيست .

و همچنين امر عطا و بخشش و كيفيّت آن به آنان واگذار شده است .

در كتاب «بصائر» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود :

إذا رأيت القائم (صلوات اللَّه عليه) أعطى رجلاً مائة ألف، وأعطى آخراً درهماً، فلايكبر في صدرك، فإنّ الأمر مفوّض إليه .⁽¹⁾

هنگامى كه حضرت قائم (صلوات اللَّه عليه) را ديدى به شخصى صد هزار و به ديگرى يك درهم بخشيد در نظرت بزرگ نيايد، زيرا اختيارش به او واگذار شده است .

و معلوم است كه آنها جز آنچه را كه خدا اختيار كند اختيار نخواهند كرد ، همان طور كه در كتاب بصائر از حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام روايت كرده كه فرمود :

إنّ اللَّه جعل قلوب الأئمّة مورداً لإرادته، فإذا شاء اللَّه شيئاً شاؤوه، وهو قول اللَّه عزّوجلّ «وَما تَشاؤُون إلّا أنْ يَشاءَ اللَّه»⁽²⁾.

خداوند قلوب ائمّه عليهم السلام را محلّ اراده خودش قرار داده است ، هر گاه چيزى را اوبخواهد ايشان نيز آن را مى خواهند ، و همين است مضمون فرمايش پروردگار : «وآنها (يعنى اولياء پروردگار) چيزى نمى خواهند مگر آنچه را كه خداوند بخواهد» .⁽³⁾

و در بعضى از روايات فرموده اند :

إنّ الإمام عليه السلام وكر لإرادة اللَّه عزّ وجلّ ، لايشاءُ إلّا أن يشاء اللَّه .⁽⁴⁾

همانا امام عليه السلام جايگاه و تجلّيگاه اراده و خواست پروردگار عظيم الشأن است ونمى خواهد امام عليه السلام مگر آنچه را كه خداوند بخواهد .

و سابقاً ذكر شد كه در زيارت امام حسين عليه السلام عرض مى كنيم :

وإرادة الربّ في مقادير اُموره تهبط إليكم، وتصدر من بيوتكم .⁽¹⁾

اراده پروردگار در مقدّرات امورش بسوى شما فرود مى آيد و از خانه هاى شما خارج مى گردد .

همچنين در زيارت جامعه كبيره مى خوانيم :

لايوازيها خطر، ولايسموا إلى سمائها النظر، ولايقع على كنهها الفكر، ولايطمح إلى أرضها البصر، ولايقادر سكّانها البشر.⁽²⁾

نمى تواند قدر و مرتبه اى در رديف آن قرار گيرد ، و توجّه و نظر به آسمان آن بالا رود ، و فكر و انديشه بر كنه و حقيقت آن واقع شود ، و بينش و بصيرت در آن سرزمين سير كند، و بشرى قدرت ندارد در آنجا ساكن گردد.

و در زيارت امام منتظر حضرت حجّت صلوات اللَّه عليه كه سيّد بن طاووس رحمه الله آن را نقل كرده - و اين زيارت به ندبه معروف است و آن ، بعد از بجا آوردن دوازده ركعت نماز كه در هر ركعتى «قل هو اللَّه أحد» را بايد قرائت كرد ، خوانده مى شود ، و ابتداء آن «سلام على آل يس، ذلك هو الفضل المبين ...» ⁽³⁾است - نكات دقيق و جالبى است كه به بعضى از اسرار آن اشاره مى كنيم :

از آن جمله اين فرمايشات است :

«فما شي‌ء منه إلّا وأنتم له السبب وإليه السبيل» .

چيزى از آن نيست جز آنكه شما سبب آن و راه رسيدن بسوى آن هستيد .

«ودليل إرادته» .

شما دليل اراده پروردگار هستيد (يعنى از اراده شما مى توان به اراده پروردگار پى برد).

«وأنتم جاهنا أوقات صلاتنا وعصمتنا بكم» .

شما مقابل ما هستيد در هنگام نماز ، و نگهدارى و حفظ ما بسبب شماست .

«والقضاء المثبت ما استأثرت به مشيّتكم ، والممحوّ ما استأثرت به سنّتكم» .

قضاء آنگاه ثابت و غير قابل تغيير است كه مشيّت شما آن را اختيار كند ، و آنچه سنّت شما آن را اختيار كند قابل تغيير و محو شدن است .

و از آنچه دلالت مى كند بر واگذار نشدن امور به آنها بنا بر بعضى از معانى آن ، روايتى است كه طبرسى رحمه الله در كتاب «احتجاج» آن را نقل كرده است :

جمعى از شيعيان در اينكه خدا امر آفريدن و روزى دادن را به ائمّه عليهم السلام واگذار نموده ، اختلاف كردند ؛ عدّه اى مى گفتند : خداوند اين قدرت را به آنها مرحمت كرده و به ايشان واگذار كرده در نتيجه آنها خلق مى كنند و روزى مى دهند ، عدّه اى ديگر گفتند : اين محال است .

دو گروه موافقت كردند كه براى حلّ اختلاف به محمّد بن عثمان كه نايب خاصّ آن حضرت و واسطه بين او و مردم بود مراجعه كنند ، نامه اى نوشته خدمت او ارسال داشتند ، از ناحيه مقدّسه توقيعى در جواب صادر گرديد :

خداوند تبارك و تعالى است كه اجسام را آفريده و روزيها را تقسيم كرده است ، بخاطر اينكه او نه جسم است و نه در جسمى حلول كرده است ، «لَيْسَ كَمِثْلِه شَي‌ء وَهُو السميعُ البَصير»⁽¹⁾.

«مثل و مانند او هيچ موجودى نيست و او شنوا و بينا است».

فأمّا الأئمّة عليهم السلام فإنّهم يسألون اللَّه تعالى فيخلق، ويسألونه فيرزق، إيجاباً لمسألتهم وإعظاماً لحقّهم.

امّا ائمّه عليهم السلام از درگاه ربوبى تقاضا مى كنند و او خلق مى كند ، و از او تقاضا

مى كنند واو روزى مى دهد ، از جهت جواب دادن به تقاضاى ايشان و بزرگ شمردن حقّ‌آنان .⁽¹⁾

و در كتاب «روضة الواعظين» از كامل بن ابراهيم نقل مى كند : بر امام عسكرى عليه السلام وارد شدم تا از او درباره تفويض سئوال كنم ، خدمت آن حضرت سلام كرده و نشستم ، ناگهان ماه پاره اى را كه گويا در سنين چهار سالگى بود مشاهده كردم به من فرمود :

يا كامل ؛ جئت إلى وليّ اللَّه وحجّته، تسأله عن مقالة المفوّضة، كذبوا بل قلوبنا أوعية لمشيّة اللَّه [فإذا شاء شئنا] واللَّه يقول: « وَما تَشاؤُون إلّا أنْ‌يَشاءَ اللَّه»⁽²⁾...

اى كامل ؛ نزد ولىّ خدا و حجّت او رسيده اى تا از گفتار گروه مفوّضه سؤال كنى ؟ آنها دروغ گفته اند ، مطلب آنطورى كه آنها مى گويند نيست ، بلكه قلوب ما ظرف وجايگاه مشيّت پروردگار است ، هر گاه او بخواهد ما مى خواهيم ، و او فرموده است : «و نمى خواهند جز آنچه را كه خداوند بخواهد» ...⁽³⁾

در كتاب «خصال» در ضمن حديث أربعمائة - كه چهارصد گفتار در آن جمع شده - از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده است كه فرمود :

إيّاكم والغلوّ فينا ، قولوا : إنّا عبيد مربوبون ، وقولوا في فضلنا ما شئتم .⁽⁴⁾

پرهيز كنيد و اجتناب كنيد از اينكه درباره ما غلوّ كنيد ، بگوئيد ما بندگان

پرورش يافته پروردگار هستيم و آنگاه درباره فضائل ما آنچه مى خواهيد بگوئيد .

و در «تفسير امام عسكرى عليه السلام» از آن حضرت نقل شده است كه فرمود :

لاتتجاوزوا بنا العبوديّة ثمّ قولوا ما شئتم ولن تبلغوا ، وإيّاكم والغلوّ كغلوّ النصارى ، فإنّي بري‌ء من الغالين ...⁽¹⁾

ما را از مرحله عبوديّت فراتر ندانيد آنگاه آنچه مى خواهيد بگوئيد و نمى توانيد به كنه عظمت ما برسيد ، و بپرهيزيد كه همانند نصارى درباره ما غلوّ كنيد ، زيرا من از غلوكنندگان بيزارم ...

و در روايت ديگرى فرموده اند :

لاترفع البناء فوق طاقته فينهدم ، إجعلونا مخلوقين وقولوا فينا ما شئتم فلن تبلغوا .⁽²⁾

بنا و ساختمان را بيشتر از تحمّل و طاقت آن بالا نبريد كه باعث انهدام و ويرانى آن مى گردد ، ما را مخلوق پروردگار قرار دهيد آنگاه درباره كمالات ما آنچه مى خواهيد بگوئيد و بدانيد كه به نهايت آن نمى رسيد .

و در كتاب «بصائر» از كامل تمّار نقل كرده است كه امام صادق عليه السلام فرمود :

يا كامل ؛ إجعلوا لنا ربّاً نؤوب إليه، وقولوا فينا ما شئتم .

ثمّ قال: وما عسى أن تقولوا وعسى أن نقول: ما خرج إليكم من علمنا إلاّ ألفاً غير معطوفة .⁽³⁾

اى كامل ؛ براى ما پروردگارى قرار دهيد كه رجوع ما بسوى او است آنگاه آنچه مى خواهيد در فضل ما بگوئيد .

سپس فرمود : و ممكن نيست بتوانيد حقّ آن را اداء كنيد ، و از علوم و معارف ما به شما نرسيده است مگر الفى كه به چيز ديگرى عطف نشده⁽¹⁾- و اين كنايه از كمى وقلّت آن است - .

و در كتاب «علل الشرايع» ، «عيون الأخبار» ، «كمال الدين» و «امالى» ازحضرت رضا عليه السلام حديثى طولانى درباره صفات و عظمت شأن امام نقل شده ودر ضمن آن فرموده است :

امامت از جهت قدر و ارزش والاتر ، و از حيث شأن و موقعيّت عظيم‌تر و از جهت مكان و منزلت برتر از آن است كه مردم با عقول خود آن را درك كنند و با آراء ونظرات خود به آن برسند ، و يا امام و پيشوائى را به اختيار خود نصب كنند ، امامت را به حضرت ابراهيم بعد از مقام نبوّت و خلّت (خليل پروردگار بودن) به عنوان مرتبه سوّم اختصاص داد ، و فضيلت شريفى است كه او را به آن مشرّف نمود - تا اينكه فرمود : -

هيهات، هيهات، ضلّت العقول، وتاهت الحلوم، وحارت الألباب، وحسرت العيون، وتصاغرت العظماء، وتحيّرت الحكماء، وحسرت الخطباء، وجهلت الألبّاء، وعجزت الأرباء، وكلّت الشعراء، وعييت البلغاء عن وصف شأن من شأنه، أو فضيلة من فضائله، فأقرّت بالعجز والتقصير، وكيف يوصف أو ينعت بكنهه؟ أو يفهم شي‌ء من أمره، أو يوجد من يقوم مقامه، أو يغني غناءه، لا كيف وأنّى؟!...

هيهات ، هيهات ، در وادى امامت عقول دچار سرگردانى ، فهم ها و شعورها دچار تحيّر ، و فكرها در حيرت ، ديده ها ضعيف ، بزرگان كوچك ، حكماء متحيّر ، خطباء گنگ ، انديشمندان در جهالت ، زيركان و باهوشان عاجز ، و شعراء و بليغان ضعيف‌تر از آن هستند كه بتوانند شأنى از شئون امامت يا فضيلتى از فضائل ايشان را وصف كنند و همگى اقرار به ناتوانى و تقصير خود نموده اند .

و چگونه ممكن است وصف شود يا كنه و حقيقت او شناخته شود ، يا امرى از امور آن فهميده شود يا كسى يافت شود كه بتواند جايگزين او گردد ، و مردم را بى نياز كند ...⁽¹⁾

و در كتاب شريف «بحار الأنوار» از مفضّل نقل مى كند كه امام صادق عليه السلام فرموده است :

لو اُذن لنا أن نعلم الناس حالنا عند اللَّه ومنزلتنا منه، لما احتملتم . فقال له: في العلم؟ فقال: العلم أيسر من ذلك . إنّ الإمام وكر لإرادة اللَّه عزّوجلّ، لايشاء إلّا ما شاء اللَّه .⁽²⁾

اگر اجازه داشتيم حال خود و موقعيّت و جايگاه خويش را نزد پروردگار به مردم خبر دهيم ، شما نمى توانستيد تحمّل كنيد و آن را بپذيريد .

عرض كرد: موقعيّت علمى منظور شما است ؟

فرمود : علم كمترين و آسان‌ترين آنها است ، همانا امام آشيانه و جايگاه اراده خداوند است ، اراده نمى كند مگر آنچه را كه خدا بخواهد .

در همان كتاب و در كتاب «نوادر الحكمة» از اسحاق قمى نقل مى كند كه امام صادق عليه السلام به يكى از اصحابش به نام حمران بن اعين فرمود :

يا حمران؛ إنِ الدنيا عند الإمام والسماوات والأرضين إلّا هكذا - وأشاربيده الى راحته - يعرف ظاهرها وباطنها وداخلها وخارجها ورطبها ويابسها .⁽³⁾

اى حمران ؛ نيست دنيا با تمامى وجودش و آسمان‌ها و زمين نزد امام عليه السلام مگر اين چنين - و اشاره به كف دست مباركش كرد - ظاهر و باطن آن را ، داخل و خارجش را ، و خشك و تر آن را مى داند .

امام صادق عليه السلام از پدران خود عليهم السلام روايت فرموده است كه :

سلمان بعد از آنكه سه روز از دفن پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم گذشت خطبه اى براى مردم خواند و در ضمن آن فرمود :

اى مردم ؛ به گفتار من گوش فرا دهيد و سپس درباره آن بينديشيد ، علم و دانش فراوانى به من عنايت شده است اگر همه آنچه را كه درباره فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام مى دانم به شما خبر دهم گروهى از شما خواهد گفت : او ديوانه است ، و گروه ديگرى مى گويند : خداوند قاتل سلمان را بيامرزد .

إنّ لكم منايا تتبعها بلايا، ألا وإنّ عند عليّ بن أبي طالب عليه السلام المنايا والبلايا، وميراث الوصايا، وفصل الخطاب...

براى شما مرگ و ميرهاست كه به دنبال آن بلاها است ، بدانيد و آگاه باشيد كه نزد امير مؤمنان على عليه السلام علم به مرگ و ميرها و بلاهائى كه در پيش داريد مى باشد ، او به آنچه بازماندگان ارث مى برند عالم است ، و آنچه حق را از باطل جدا مى كند خبردارد ...⁽¹⁾

و در ضمن روايتى مفضّل مى گويد : به امام صادق عليه السلام عرض كردم : فداى شما شوم ؛ آيا امام مى تواند آنچه را كه در بغداد است با دست خود بردارد . حضرت فرمود :

نعم؛ وما دون العرش.

بلى ؛ نه تنها بغداد بلكه آنچه را خدا تا زير عرش الهى آفريده همه در اختيار امام است .⁽²⁾

خلاصه اين مقدّمه اين است كه بر هر شخصى واجب است اجمالاً به آنچه امامان معصوم عليهم السلام مناقب و فضائل دارند اعتراف كند ، چه به او رسيده باشد و يا اينكه نرسيده باشد .

و بر اين مطلب روايتى كه در كتاب «كافى» از يحيى بن زكريّا نقل شده ، دلالت مى كند . مى گويد : از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود :

من سرّه أن يستكمل الإيمان كلّه فليقل: القول منّي في جميع الأشياء قول‌آل محمّد فيما اسرّوا وما أعلنوا وفيما بلغني عنهم وفيما لم يبلغني.⁽¹⁾

كسى كه دوست دارد ايمان او كامل گردد بايد بگويد : گفته من درباره همه چيز همان فرمايش آل محمّد عليهم السلام است در آنچه پنهان كرده اند و آنچه اظهار نموده اند ، و درآنچه از ايشان به من رسيده يا نرسيده است .

و بعد از اين مقدّمات اكنون شروع مى كنم در ذكر قطره اى از فضيلت دوستى اين بزرگواران ، و فضيلت آنان كه اين ذوات مقدّسه را دوست دارند و از شيعيان آنها هستند ، تا باعث روشنى چشمان شما گردد و دل هايتان را در محبّت ودوستى آنها استحكام بخشد و ثابت نگه دارد .

و آن را در ضمن چند باب به ترتيب از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم تا امام حاضرى كه از ديده ها پنهان و انتظار او را بايد كشيد يعنى حضرت حجّة بن الحسن صلوات اللَّه عليه وعلى آبائه الطاهرين مى آورم ، در حالى كه چشم به لطف و عنايت آنها دوخته ام به مقدارى كه توفيق الهى مرا مساعدت كند ، و اين توفيق بهترين رفيق است وخداوند تبارك وتعالى است كه توفيق مرحمت مى كند .

بخش اوّل

اشاره

رواياتى كه درباره پيامبر اكرم حضرت محمّد صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم وارد شده است

1 ـ در كتاب «امالى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است :

عربى باديه نشين به پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم عرض كرد : قيمت بهشت چيست ؟

فرمود : لا إله إلّا اللَّه يقولها العبد مخلصاً .

گفتن «لا إله إلّا اللَّه» است كه شخص آن را خالصانه بگويد .

عرض كرد : اخلاص آن چيست ؟

فرمود : العمل بما بعثت به، وحبّ أهل بيتي وإنّه لمن أعظم حقّها .

عمل كردن به آنچه به آن برانگيخته شده ام و دوستى اهل بيت من ، و دوستى ايشان از بزرگترين حقّ آن است.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله اين حديث را به طور اختصار ذكر كرده است ودر مصدر چنين نقل شده است:

معتّب غلام حضرت صادق عليه السلام از آن حضرت و ايشان از پدر بزرگوارش نقل كرده اند كه فرمود: عربى بيابان نشين محضر پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم شرفياب شد و عرض كرد: اى رسول خدا ؛ آيا براى بهشت بهائى هست‌كه آن را بپردازند؟ فرمود: بلى، عرض كرد: بهاى آن چيست؟ فرمود: گفتن «لا إله إلاّ اللَّه» يعنى اعتراف به يكتائى خداوند است كه آن را بنده با اخلاص بگويد، عرض كرد: اخلاص آن چيست؟ فرمود: عمل كردن به آنچه به آن برانگيخته شده ام و دوستى اهل بيت من. عرض كرد: پدر و مادرم فداى شما شوند، آيا دوستى اهل‌بيت هم از حقوق آن است؟ فرمود: دوستى ايشان از بزرگترين حقّ آن است.

مؤلّف رحمه الله گويد: در حقيقت اخلاص فرموده اند: حقيقت آن اين است كه بگوئى پروردگار من خداست سپس استقامت ورزى، و اينكه عمل را

براى خدا انجام دهى و دوست نداشته باشى كه بر آن ستايش شوى.⁽¹⁾

و در تفسير اخلاص، پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

المخلص الّذي لايسأل الناس شيئاً حتّى يجد، وإذا وجد رضي، وإذا بقي‌عنده شي‌ء أعطاه في اللَّه، فإن لم يسأل المخلوق فقد أقرّ للَّه عزّوجلّ بالعبوديّة، وإذا وجد فرضي فهو عن اللَّه راض واللَّه تبارك وتعالى عنه راض، وإذا أعطى للَّه عزّوجلّ فهو على حدّ الثقة بربّه عزّوجلّ.

مخلص ؛ كسى است كه چيزى از مردم درخواست نمى كند تا اينكه آن را بيابد، و وقتى آن را دريافت خشنود گردد و هنگامي كه چيزى نزد او باقى ماند در راه خدا بخشش كند.

اگر از مخلوق چيزى درخواست نكرد براى خداوند عظيم الشأن به عبوديّت اقرار كرده، و وقتى يافت و خشنود شد از خدا خشنود گشته، و خداوند تبارك و تعالى از او خشنود شده است، و چون در راه خدا چيزى بخشش كرد علامت اطمينان او به پروردگار است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

2 ـ در كتاب «عيون اخبار الرضا عليه السلام» از اباصلت هروى، از حضرت رضا عليه السلام و آن حضرت از پدرانش:، از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده اند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

خداوند برتر از من كسى را نيافريده، و گرامى تر از من نزد او كسى نيست.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: عرض كردم يا رسول اللَّه، شما برتر هستيد يا جبرئيل؟

فرمود: يا عليّ؛ إنّ اللَّه تبارك وتعالى فضّل أنبياءَه المرسلين على ملائكته المقرّبين، وفضّلني على جميع النبيّين والمرسلين، والفضل بعدي لك يا عليّ، وللأئمّة من بعدك، وإنّ الملائكة

لخدّامنا وخدّام محبّينا.

اى على ؛ خداوند تبارك و تعالى پيامبران مرسل را بر فرشتگان مقرّب خود برترى داده است و مرا بر تمام پيغمبران و رسولان برترى داده است و بعد از من فضل و برترى براى توو امامان بعد از تو است و همانا فرشتگان خدمتگزار ما و دوستان ما هستند.

اى على، فرشتگانى كه عرش باعظمت الهى را بر دوش گرفته اند و آنها كه اطراف عرشند به حمد و ستايش پروردگار او را تسبيح مى كنند و براى آنها كه ايمان به ولايت ما اهل بيت آورده اند از خدا آمرزش مى طلبند.

يا عليّ، لولا نحن ما خلق اللَّه آدم، ولا حوّاء، ولا الجنّة ولا النار، ولا السماء ولا الأرض.

اى على، اگر ما نبوديم خدا آدم و حوّا، بهشت و دوزخ، آسمان و زمين را نمى آفريد.

چگونه ما برتر از فرشتگان نباشيم در حالى كه نسبت به معرفت پروردگار و تسبيح و تهليل و تقديس او از آنها پيشى گرفتيم، زيرا اوّل چيزى كه خداوند آفريد ارواح ما بود، ما را به توحيد و ستايش خود گويا نمود، سپس فرشتگان را آفريد، آنها وقتى ارواح ما را نور يگانه اى مشاهده كردند امر ما را بزرگ شمردند، ما تسبيح حق تعالى كرديم تا بدانند كه ما خلقى هستيم كه آفريده شده ايم و او منزّه از صفات ما است، به تسبيح ما فرشتگان تسبيح گفتند و او را از صفات ما پاك و منزّه دانستند.

و وقتى عظمت شأن ما را مشاهده كردند حق تعالى را تهليل كرديم تا فرشتگان بدانند خدائى جز خداى بى همتا نيست و ما بندگان او هستيم و خدائى نيستيم كه همراه با او يا بعد از او عبادت ما واجب باشد، پس فرشتگان «لا إله إلاّ اللَّه» گفتند، و وقتى بزرگى محلّ و موقعيّت ما را مشاهده كردند تكبير گفتيم تا فرشتگان بدانند خداوند بزرگتر از آن است كه كسى جز به سبب او به شأن و مقام بزرگى برسد.

و وقتى عزّت و قوّت ما را مشاهده كردند گفتيم: «لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه» تا اينكه فرشتگان بدانند هيچ نيرو و قدرتى جز بسبب خداوند نيست. و وقتى نعمتى را كه خدا بما داده و وجوب اطاعت ما را مشاهده

كردند گفتيم: الحمد للَّه، تا فرشتگان بدانند حمد و ستايش به خاطر نعمت‌ها سزاوار پروردگار متعال است، آنها هم گفتند : الحمد للَّه.

پس فرشتگان به سبب ما به شناخت توحيد، تسبيح، تهليل، تحميد و تمجيد خداوند هدايت شدند.

ثمّ إنّ اللَّه تبارك وتعالى خلق آدم فأودعنا صلبه، وأمر الملائكة بالسجود له تعظيماً لنا وإكراماً،

سپس خداوند تبارك و تعالى آدم را آفريد و ما را در صلب او به وديعه نهاد و آنگاه فرشتگان خود را دستور داد تا او را به خاطر تعظيم و بزرگداشت ما كه در صلب او بوديم سجده كنند.

پس سجود آنها براى خداوند بخاطر عبادت و پرستش و براى آدم بخاطر اطاعت پروردگار و احترام او بود، زيراما در صلب او بوديم، پس چگونه ما برتر از فرشتگان نباشيم در حالي كه همه آنها به آدم سجده⁽¹⁾كردند.⁽²⁾

و بعضى از مدح كنندگان چه نيكو سروده اند:

تصاعدت في مراقي العزّ رتبتهم فظنّ أنّهم للَّه أقران

فلاتقس فضلهم للأنبياء أجل فإنّ سلمانهم بعد تصغير سليمان

رتبه ايشان در درجات عزّت و عظمت بالا رفت كه گمان مى رفت براى خداوند اينها قرين باشند.

فضل و برترى آنها را با انبياء قياس نكن، همانا سلمانِ آنها را اگر كوچك كنى سليمان مى شود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

3 ـ على بن ابراهيم قمى رحمه الله از امام صادق عليه السلام نقل كرده است:

ابليس (لعنت خدا بر او باد) نزد حضرت موسى عليه السلام آمد در حالي كه او به مناجات با پروردگار مشغول بود، فرشته اى از فرشتگان گفت: واى بر تو چه اميدى نسبت به او دارى و او در حال مناجات با خداوند است؟

گفت: همان اميدى كه به آدم داشتم و او در بهشت ساكن بود.

و از آنچه خداوند به حضرت موسى عليه السلام فرموده اينست كه:

اى موسى، نماز را قبول نمى كنم مگر از كسى كه براى عظمت من فروتنى داشته باشد، و قلب او خوف مرا در برداشته باشد، روزش را به ياد من سپرى كند و در حالي كه اصرار و پافشارى به خطا و گناه دارد شب نكند، و حقّ اولياء و دوستان مرا بشناسد.

حضرت موسى عرض كرد: آيا مقصودت از اولياء و دوستانت، حضرت ابراهيم، اسحاق و يعقوب است؟

فرمود: آنها از اولياى من مى باشند ولى مقصود من آن كسى است كه بخاطر او آدم و حوّا را آفريدم و بهشت ودوزخ را خلق كردم.

عرض كرد: اى پروردگار من، او را معرّفى كن.

فرمود: او محمّد و نام ديگرش احمد است، اسم او را از اسم خودم مشتق كردم، زيرا من محمودم و او محمّد است.

موسى عرض كرد: پروردگارا، مرا از امّت او قرار بده.

فرمود: يا موسى، أنت من اُمّته إذا عرفته وعرفت منزلته ومنزلة أهل بيته، إنّ‌مثله ومثل أهل بيته فيمن خلقت كمثل الفردوس في الجنان، لاينتثر ورقها ولايتغيّر طعمها.

اى موسى، اگر او و مقام و مرتبه اش را و نيز مرتبه و مقام اهل بيتش را بشناسى تو از امّت او خواهى بود. مثَل او و مثل اهل بيت او در ميان مخلوقات من، مثل فردوس در ميان بهشت است، برگهاى آن نمى ريزد و طعم آن تغيير نمى كند (همواره ثابتند و هيچگاه دچار لغزش وانحراف نمى شوند).

كسى كه آنها را بشناسد و به حقّ آنها معرفت داشته باشد در مواضع جهل و نادانى براى او علم و دانش و درجاى ظلمت و تاريكى برايش نور و روشنائى قرار مى دهم، قبل از اينكه مرا بخواند او را اجابت كنم و قبل از اينكه ازمن درخواست كند به او عطا كنم.

اى موسى، وقتى ديدى فقر و تنگدستى به تو روى آورده، بگو: مرحبا به علامت بندگان صالح، و وقتى ديدى مال و ثروت به تو روى آورده،

بگو: اين بر اثر گناهى است كه عقوبت آن پيشى گرفته است.

اى موسى، دنيا مكان عقوبت است، آدم را در آن عقوبت كردم و وقتى خطا كرد كيفر دادم. دنيا و آنچه در آن‌است جز آنچه را كه براى من باشد و به من مربوط باشد مورد لعن خود قرار دادم.

اى موسى، بندگان صالح در دنيا به مقدار معرفت و شناختى كه نسبت به آن داشتند زهد ورزيدند و بى رغبتى به آن نشان دادند، و ديگران به اندازه جهالت و نادانى ايشان نسبت به آن، ميل و رغبت به آن پيدا كردند، و هيچ يك‌از مخلوقاتم آن را بزرگ نشمرد و من چشم او را به آن روشن كنم، و هيچ كس آن را كوچك نشمرد مگر اينكه او را ازآن بهره مند كردم.

سپس امام صادق عليه السلام فرمود:

اگر مى توانيد كارى كنيد كه شما را نشناسند آن كار را انجام دهيد، و ضررى نمى كنيد اگر مردم شما را مدح و ثنا نكنند، و براى شما هيچ اشكالى ندارد مردم شما را سرزنش كنند در حالى كه نزد خداوند مورد مدح و ستايش قرارگيريد. همانا اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است:

لا خير في الدنيا إلاّ لأحد رجلين: رجل يزداد كلّ يوم إحساناً، ورجل يتدارك منيته بالتوبة، وأنّى له بالتوبة، واللَّه لو سجد حتّى ينقطع عنقه ما قبل اللَّه منه إلّا بولايتنا أهل البيت.

خيرى در دنيا جز براى دو نفر نيست: يكى آنكه هر روز احسان جديدى به خوبى هايش زياد كند، و يكى آنكه گذشته اش را با توبه جبران كند، و كجا مى تواند توبه كند؟ بخدا قسم اگر سجده كند بحدّى كه گردنش جدا گردد خداوند از او نمى پذيرد مگر ولايت ما اهل بيت را داشته باشد.

آگاه باشيد، كسى كه حق ما را بشناسد و اميد پاداش و ثواب در مورد ما داشته باشد به مقدار خوراكش - پنج سير- در هر روز، و آنچه عورت او را بپوشاند و سرّ او را پنهان كند (كنايه از خانه اى كه سقف داشته باشد) خشنود باشد، وايشان با اين وصف خائف و مضطرب باشند.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: فيض قدس سره اين روايت را نقل كرده و در آخر روايت اين اضافه را آورده است:

دوست دارند كه بهره و نصيب آنها از دنيا اين مقدار باشد، و خداى تبارك و تعالى آنها را در قرآن چنين توصيف نموده است:

«الَّذينَ يُؤْتوُن ما آتوُا وَقُلُوبُهم وَجِلَة»⁽¹⁾«آنانكه آنچه وظيفه بندگى است بجاى آورده و باز دلهايشان ترسناك است».

آن عملى را كه آورده اند و انجام داده اند چيست؟

فرمود: اطاعت پروردگار با محبّت و ولايت، و ترسانند از آنكه پذيرفته نشود، و بخدا قسم ترس آنها ترس از اين نيست كه آيا راه صحيح پيموده اند يا نه؟ بلكه ترس آنها از اين است كه مبادا در محبّت و اطاعت ما كوتاهى كرده باشند.

سپس فرمود: اگر مى توانى از خانه ات خارج نشوى، خارج نشو، زيرا وقتى بيرون رفتى بر تو واجب مى شود غيبت نكنى، دروغ نگوئى، حسد نورزى، سستى و تنبلى نكنى، خودنمائى و ظاهرفريبى نكنى، و به مردم خدعه ونيرنگ نزنى.

بعد فرمود: بهترين عبادتگاه مسلمان خانه او است، در آن مى تواند چشم، زبان، تمايلات و اعضاء شهوانى خودرا حفظ كند.

كسى كه در دل به نعمت خدا پى ببرد و آن را بشناسد سزاوار زيادى نعمت از طرف پروردگار مى‌گردد قبل ازآنكه شكر آن نعمت را بر زبان جارى كند، و كسى كه خود را از ديگرى برتر بپندارد از متكبّرين است.

عرض كرد: فضل و برترى خود را در عافيتى كه نصيب او شده مى بيند، زيرا او را در حال ارتكاب معاصى مشاهده مى كند.

فرمود: هيهات، چه بسا گناه او را خدا بيامرزد و تو را براى حساب نگهداشته باشند، آيا قصّه ساحران موسى را نخوانده اى؟

سپس فرمود: چه بسيارند اشخاصى كه بخاطر نعمتى كه پروردگار به آنها عنايت كرده دچار غفلت و غرور شده اند، و چه بسيارند كسانى كه به خاطر پوشش الهى غافلگير شده اند، و چه بسيارند كسانى كه ثنا و مدح مردم آنها رادچار عجب كرد. سپس فرمود:

إنّي لأرجو النجاة لمن عرف حقّنا من هذه الاُمّة إلاّ لأحد ثلاثة: صاحب سلطان جائر وصاحب هوى فاسد، والفاسق المعلن.

من اميد نجات دارم براى كسانى از اين امّت كه حقّ ما را مى شناسند مگر براى سه طايفه: آنها كه سلطنت ظالمانه دارند، و آنها كه داراى هواها و خواهشهاى فاسدند، و كسى كه علنى‌و آشكارا زشتيها را مرتكب مى شود.

سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «قُلْ إنْ كُنْتُم تُحِبُّونَ اللَّه فَاتَّبِعُوني يُحْبِبْكُم اللَّه»⁽¹⁾«بگواگر خدا را دوست داريد از من پيروى كنيد تا خدا شما را دوست داشته باشد».

بعد فرمود: اى حفص، محبّت و دوستى برتر از خوف و ترس است. سپس فرمود: واللَّه ما أحبّ اللَّه من‌أحبّ الدنيا ووالى غيرنا، ومن عرف حقّنا وأحبّنا فقد أحبّ اللَّه تبارك وتعالى.

به خدا قسم ؛ كسى كه محبّت دنيا داشته و ولايت غير ما را بپذيرد دوستى خدا را نخواهد داشت، و كسى كه حقّ ما را شناخته و ما را دوست داشته باشد خداى تبارك و تعالى رادوست دارد.

در اين هنگام شخصى گريه كرد، حضرت فرمود: آيا گريه مى كنى؟ اهل آسمان و زمين اگر همگى ناله و زارى كنند در پيشگاه پروردگار كه ترا از آتش نجات دهند و داخل بهشت كنند شفاعت آنها در مورد تو پذيرفته نمى شود.

سپس فرمود: اى حفص، همواره بدنبال باش و خودت را در رأس امور قرار نده (به دنبال رياست طلبى نباش).

اى حفص، پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است: كسى كه از خدا ترسيد، زبان او از كار افتاد.

بعد فرمود: حضرت موسى بن عمران عليه السلام روزى اصحابش را موعظه مى فرمود يكى از آنها برخاست و پيراهن خود را شكافت، پروردگار متعال به حضرت موسى پيغام فرستاد: به اين بنده ما بگو: پيراهن خود را نشكافد قلب خودرا براى ما باز كند (تا گفتار ما و مواعظ ما در آن جاى بگيرد).

سپس فرمود: موسى بن عمران عليه السلام از كنار يكى از اصحابش گذشت و او در سجده بود، بعد از انجام كارش برگشت و هنوز او در حال سجده بود، فرمود: اگر حاجت تو در دست من بود آن را برآورده مى كردم. از طرف پروردگاربه او خطاب شد:

يا موسى، لو سجد حتّى ينقطع عنقه ما قبلته حتّى يتحوّل عمّا أكره إلى ما أحبّ. اى موسى، اگر سجده اش را بقدرى طولانى كند كه گردنش جدا گردد او را نمى پذيرم تا فكر و قلبش را از آنچه مورد اكراه و ناخشنودى من است به آنچه آن را دوست دارم تغيير دهد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

4 ـ در كتاب «تفسير امام عسكرى عليه السلام» از آن حضرت نقل شده است كه فرمود:

جبرئيل محضر رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم شرفياب شد در حالى كه آن حضرت عباى سفيدرنگ كوفى را بر روى خود و اميرالمؤمنين، فاطمه، حسن و حسين: كشيده بود و مى فرمود:

اللهمّ هؤلاء أهلي، أنا حرب لمن حاربهم، وسلم لمن سالمهم.

بار پروردگارا ؛ اينها اهل بيت من هستند، جنگ با آنها جنگ با من و صلح و سازش با آنها سازش با من است.

جبرئيل عرض كرد: اى رسول خدا ؛ مرا هم از خودتان قرار دهيد. فرمود: تو از ما هستى.

عرض كرد: اجازه مى فرمائيد عبا را كنار زده و داخل شوم؟ فرمود: بلى. جبرئيل در آن عبا وارد شد و سپس خارج گرديد و به سوى آسمان به طرف ملكوت اعلى كه جايگاه فرشتگان است بالا رفت در حالي كه به

زيبائى ودرخشندگى او افزوده شده بود.

فرشتگان عرض كردند: با جمالى نورانى تر از سابق كه از نزد ما رفتى برگشته اى؟

فرمود: چگونه اين طور نباشد در حالي كه شرافت يافتم به اينكه از آل محمّد و اهل بيت او قرار داده شدم. فرشتگان در ملكوت آسمانها و حجابها و كرسى و عرش گفتند: اين شرف سزاوار تو است كه همان طور كه گفتى بوده باشى.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

5 - در كتاب «محاسن» آمده است: زنى از طايفه جنّ نزد رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم رسيده و به آن حضرت ايمان آورد و اسلام نيكوئى پيدا كرد، در هر هفته يك بار خدمت حضرت شرفياب مى شد، مدّت چهل روز گذشت كه آنجا ديده نشد و سپس حضور يافت. حضرت از علّت تأخير او سئوال فرمود.

عرض كرد: اى رسول خدا ؛ به دريائى كه احاطه بر اين دنيا داردبراى انجام كارى رفته بودم، بر ساحل آن دريا سنگ سبز بزرگى ديدم كه بر روى آن شخصى نشسته بود، دو دستش را براى دعا بالا برده بود ومى گفت:

اللهمّ إنّي أسألك بحقّ محمّد وعليّ وفاطمة والحسن والحسين عليهم السلام إلّا ماغفرت لي.

خداوندا ! ترا به حقّ محمّد، على، فاطمه، حسن و حسين قسم مى دهم كه مرا بيامرزى.

از او سئوال كردم: تو كيستى؟ گفت: من ابليس ام.

گفتم: اينها را كه نام بردى از كجا مى شناسى؟ گفت: پروردگارم را برروى زمين فلان مقدار سال و در آسمان فلان مقدار سال عبادت كردم، درآسمان ستون و پايه اى را نديدم مگر اينكه بر آن نوشته شده بود:

لا إله إلاّ اللَّه، محمّد رسول اللَّه، عليّ أميرالمؤمنين، أيّدته به.

خدائى جز خداى يگانه نيست، محمّد فرستاده پروردگار است، على امير و فرمانرواى مؤمنان است، پيغمبرم را به او تأييد و يارى نمودم.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: اين روايت در كتاب «خصال» با كمى تفاوت از امام صادق عليه السلام نقل شده و قسمت آخر روايت چنين است:

خداوندا ! وقتى به قسمى كه درباره من خورده اى جامه عمل پوشيدى و مرا در جهنّم داخل كردى، از تو درخواست مى كنم به حقّ محمّد، على، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) مرا از آن رهائى بخشيده و با آنها محشور فرمائى.

به او گفتم: اى حارث (نام ابليس است) اين نام‌هائى كه خدا را به آنها خواندى چيست؟

به من گفت: هفت هزار سال قبل از آفرينش آدم بر ساق عرش الهى اين نام‌ها را ديدم، دانستم اينها عزيزترين آفريده خدايند و نزد او گرامى هستند لذا به حقّ آنها از خدا مسألت مى نمايم.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

واللَّه لو أقسم أهل الأرض بهذه الأسماء لأجابهم،

بخدا قسم اگر اهل زمين خدا رابه اين نامها قسم دهند و دعا كنند خدا آنها را اجابت فرمايد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

6 - در كتاب «مصباح الأنوار» از مفضّل نقل كرده است كه گفت: روزى خدمت امام صادق عليه السلام رسيدم، آن حضرت به من فرمود:

اى مفضّل ! آيا محمّد، على، فاطمه، حسن و حسين: را آن طور كه بايد شناخته اى، و به حقيقت معرفت آنها رسيده اى؟

عرض كردم: اى سرور من، حقيقت معرفت آنها چگونه است؟ فرمود:

يا مفضّل ! من عرفهم كنه معرفتهم كان مؤمناً في السنام الأعلى.

اى مفضّل ! هر كه آنها را به حقيقت معرفت بشناسد مؤمن است و در

درجات بالاى‌ايمان قرار دارد.

مفضّل مى گويد: عرض كردم: اى سرور من، آن را به من بشناسان.

فرمود: يا مفضّل ! تعلم أنّهم علموا ما خلق اللَّه عزّوجلّ وذرأه وبرأه، وأنّهم كلمة التقوى، وخزّان السماوات والأرضين والجبال والرمال والبحار، وعلموا كَم‌في السماء من نجم وملك، ووزن الجبال وكيل ماء البحار وأنهارها وعيونها؛ وماتسقط من ورقة إلّا علموها، ولا حبّة في ظلمات الأرض ولا رطب ولا يابس إلّافي كتاب مبين وهو في علمهم وقد علموا ذلك.

اى مفضّل ! بدانى آنها آنچه را كه خداوند آفريده و از عدم و نيستى به وجود آورده است مى دانند، آنها مظهر تقوا و خزانه دار آسمانها و زمين‌ها و كوهها و صحراها و درياها هستند، و مى دانند چه مقدار ستاره و چه اندازه فرشته در آسمان است، وزن كوه‌ها و اندازه آب درياها و رودخانه ها و چشمه ها را مى دانند، هر برگى از درختى مى افتد آن را خبر دارند، هر دانه اى كه در تاريكى هاى زمين قرار گرفته آن را مى دانند، و هيچ تر و خشكى نيست مگر اينكه در كتاب مبين يعنى در علم آنها نقش بسته و آن را مى دانند.

عرض كردم: اى سرور من ؛ آن را فهميدم و اقرار كرده و به آن ايمان آوردم.

حضرت فرمود: بلى درست گفتى اى مفضّل، اى بزرگوار، اى نعمت داده شده و اى پاكمرد، پاك شدى و بهشت براى تو و ديگر اشخاصى كه چنين ايمانى داشته باشند گوارا باد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

7 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از امام باقر عليه السلام و آن حضرت از پدربزرگوارش، از جدّش: نقل كرده است كه رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

من أراد التوسّل إليّ وأن تكون له عندي يد ينتقع بها يوم القيامة، فليصل أهل بيتي، ويدخل السرور عليهم.⁽²⁾

هر كه مى خواهد به من تقرّب پيدا كند و حقّى بر من داشته باشد كه فرداى قيامت از آن بهره مند شود بايد به اهل بيت من احسان كند و سبب خشنودى آنها را فراهم آورد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

8 - برقى رحمه الله در كتاب «محاسن» از امام باقر عليه السلام نقل مى كند كه فرمود:

هنگامى كه قيامت فرا رسد خداوند تمام مخلوقاتش را از ابتداى خلقت تا انتهاى آن در محلّى جمع كند، ندا كننده اى در آن هنگام فرياد برآورد: هر كس بر رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم حقّى دارد بپا خيزد، پس عدّه اى از جا برخيزند، از آنها سئوال شود: حقّ شما بر پيامبر چيست؟

در جواب مى گويند: كنّا نصل أهل بيته من بعده.

ما بعد از آن حضرت به اهل بيت او احسان مى كرديم.

به آنها گفته شود: اذهبوا فطوفوا في الناس فمن كانت له عندكم يد فخذوا بيده فأدخلوه الجنّة.

برويد و در ميان مردم بگرديد هر كس به شما لطفى كرده و نعمتى بخشيده دست او راگرفته وارد بهشت كنيد.⁽¹⁾

در روايت ديگرى از آن حضرت نقل شده است كه فرمود:

من اصطنع إلى أحد من أهل بيتي يداً اُكافيه يوم القيامة.⁽²⁾

هر كس به يكى از اهل بيت من نعمتى بخشيده و احسانى كرده فرداى قيامت من او راپاداش خواهم داد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

9 - در كتاب «تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام» آن حضرت در ضمن روايتى طولانى كه مربوط به گرفتن ميثاق پروردگار از بندگانش مى باشد فرمايش خداوند تبارك و تعالى را نقل مى كند كه فرمود:

يا آدم! لو أحبّ رجل من الكفّار أو جميعهم رجلاً من آل محمّد

وأصحابه الخيّرين، لكافأه اللَّه عن ذلك بأن يختم له بالتوبة والإيمان ثمّ يدخله اللَّه الجنّة.

اى آدم ! اگر يكى از كفّار يا تمامى كافران يكى از اهل بيت پيغمبر و اصحاب خوب آن حضرت را دوست داشته باشد خداوند اين عملش را جبران مى كند به اينكه سرانجام توفيق توبه كردن و ايمان آوردن به او عنايت مى كند، و سپس او را به بهشت خود وارد مى كند.⁽¹⁾

خداوند بر هر يك از دوستان محمّد و آل محمّد و اصحاب آن بزرگوار رحمتى سرازير مى كند كه اگر به تعداد خلائق پروردگار از ابتداى آفرينش تا آخر روزگار تقسيم شود و همگى آنها كافر باشند تمام آنها را كفايت مى كند و به سرانجام نيكو كه ايمان به خداوند است مى كشاند تا اينكه بسبب آن سزاوار بهشت گردند.

ولو أنّ رجلاً يبغض آل محمّد وأصحابه الخيّرين أو واحداً منهم، لعذّبه اللَّه عذاباً لو قسّم على مثل عدد ما خلق اللَّه لأهلكهم اللَّه أجمعين.

و اگر شخصى با اهل بيت پيغمبر و اصحاب خوب او يا يكى از آنها دشمنى كند خداوند او را مبتلا به عذابى كند كه اگر بر همه آفريدگان تقسيم شود تمام آنها هلاك خواهند شد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

10 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «خصال» از حضرت رضا عليه السلام، از پدران بزرگوارش: نقل كرده كه پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

أربعة أنا الشفيع لهم يوم القيامة ولو آتوني بذنوب أهل الأرض: المعين لأهل بيتي، والقاضي لهم حوائجهم عند ما اضطرّوا إليه، والمحبّ لهم بقلبه ولسانه، والدافع عنهم بيده.

فرداى قيامت براى چهار گروه شفاعت خواهم كرد گرچه با گناهان اهل زمين بر من وارد شوند: آنان كه به اهل بيت من كمك كرده اند، و كسانى كه هنگام احتياج حوائج آنها را برآورده كرده اند، و آنها كه به قلب و زبان خود با اهل بيت من دوستى كرده اند، و كسانى كه از ايشان با نيروى خود دفاع نموده و آنها را حمايت كرده اند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

11 - اربلى رحمه الله در كتاب «كشف الغمّه» از مسند احمد بن حنبل، از ابن مسعود نقل كرده كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

حبّ آل محمّد يوماً خير من عبادة سنة، ومن مات عليه دخل الجنّة.⁽²⁾

يك روز دوستى آل محمّد: از يك سال عبادت بهتر است و هر كه با دوستى آل محمّد: از دنيا رود وارد بهشت مى شود.

و در همان كتاب از ابو هريره نقل كرده است كه رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

خيركم [منّي] خيركم لأهلي.⁽³⁾

بهترين شما نزد من كسى است كه نسبت به اهل بيت من بهتر باشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

12- راوندى رحمه الله در كتاب «نوادر» از امام صادق عليه السلام، از پدرانش: نقل كرده است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

أثبتكم على الصراط أشدّكم حبّاً لأهل بيتي ولأصحابي.⁽⁴⁾

ثابت‌ترين شما بر صراط ⁽⁵⁾كسى است كه محبّت و دوستى او به اهل بيت من شديدتر وبيشتر باشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

13 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «خصال» از امام باقر عليه السلام، از پدرانش:، از امام حسين عليه السلام نقل كرده است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

حبّي وحبّ أهل بيتي نافع في سبعة مواطن، أهوالهنّ عظيمة: عند الوفاة، وفي القبر، وعند النشور، وعند الكتاب، وعند الحساب، وعند الميزان وعندالصراط.⁽¹⁾

محبّت من و اهل بيت من در هفت جايگاه كه ترس و وحشت آن زياد است سود مى بخشد: هنگام مرگ، در ميان گور، وقت رستاخيز، زمانى كه نامه اعمال را بدست آدمى مى دهند، هنگام محاسبه اعمال، وقت سنجش كارهاى خوب و بد، و زمان عبور از صراط.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

14 - برسى رحمه الله در كتاب «مشارق الأنوار» از ابن عبّاس نقل كرده است كه فرمود: بر درب‌هاى بهشت نوشته شده است:

«لا إله إلاّ اللَّه، محمّد رسول اللَّه، عليّ وليّ اللَّه، فاطمة خيرة اللَّه، الحسن والحسين صفوة اللَّه، على محبّيهم رحمة اللَّه، وعلى مبغضيهم لعنة اللَّه».

«خدائى جز خداى يگانه نيست، محمّد فرستاده خداست، على صاحب ولايت از طرف خداست، فاطمه انتخاب شده خداوند است، حسن و حسين برگزيدگان خدا هستند، رحمت خدا شامل حال دوستان ايشان، و لعنت خدا بر دشمنانشان باد».⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

15 - ابن شهر آشوب رحمه الله از رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل مى كند كه فرمود:

اى اباذر ! هنگامى كه در آسمان‌ها سير داده شدم، فرشته اى را ديدم كه بر تختى از نور نشسته و بر روى سرش‌تاجى از نور بود، يكى از دو پاى او در طرف مشرق و ديگرى در طرف مغرب بود، در مقابل او تخته اى بود كه به اونگاه مى كرد و تمام دنيا پيش روى او و مخلوقات بين دو

زانوى او و دو دستش به مشرق و مغرب مى رسيد.

گفتم: اى جبرئيل، اين كداميك از فرشتگان است؟ در ميان ملائكه پروردگارم بزرگتر از اين مخلوقى نديده ام.

عرض كرد: اين ملك الموت عزرائيل است، نزديك شو و بر او سلام كن، به او نزديك شدم و گفتم: سلام بر تواى دوست من، اى ملك الموت.

عرض كرد: وعليك السلام يا أحمد، ما فعل ابن عمّك عليّ بن أبي طالب عليه السلام؟ درود و سلام بر شما اى احمد، از پسر عمويت على عليه السلام چه خبر؟ او چه مى كند؟

گفتم: آيا پسر عموى مرا مى شناسى؟ عرض كرد:

وكيف لا أعرفه، فإنّ اللَّه جلّ جلاله وكّلني بقبض أرواح الخلائق، ماخلا روحك وروح عليّ بن أبي طالب عليه السلام، فإنّ اللَّه يتوفّاهما بمشيّته.

چگونه او را نشناسم در حالى كه خداوند تبارك و تعالى مرا مأمور گرفتن ارواح همه بندگانش جز روح شما و روح على بن ابى طالب عليه السلام نموده است؟ اين دو روح مقدّس را خداوند به مشيّت خود خواهد گرفت.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

16 - از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم در تفسير آيه شريفه «قُلْ لا أسْألُكُم عَلَيْه أجْراً إلَّاالمَوَدَّة فِي القُرْبى»⁽²⁾«بگو از شما اجرت و پاداشى جز مودّت و دوستى اهل بيتم را درخواست نمى كنم»، روايت شده است كه فرمود:

من در قيامت براى چهار طايفه شفاعت مى كنم گرچه با گناه اهل دنيا وارد محشر شوند:

رجل نصر ذرّيّتي، ورجل بذل ماله لذرّيّتي عند الضيق، ورجل أحبّ ذرّيّتي باللسان والقلب، ورجل سعى في حوائج ذرّيّتي إذ طردوا أو شردوا.

آن كس كه ذريّه و فرزندان مرا يارى كند، كسى كه مال خود را به ذريّه من در حال تنگدستى ببخشد، كسى كه با ذريّه و اولاد من با زبان و قلب خود دوستى كند، و كسى كه حاجت فرزندان مرا به هنگام پراكندگى و آوارگى آنها برآورده نمايد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

17 - شيخ صدوق قدس سره از ابوذر رحمه الله نقل كرده است كه گفت: از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شنيدم كه مى فرمود:

اسرافيل بر جبرائيل مباهات كرد و گفت: من از تو بهتر هستم.

جبرائيل گفت: چگونه و به چه دليل تو از من بهترى؟

گفت: به خاطر اينكه من يكى از هشت فرشته اى هستم كه عرش الهى را بدوش دارند، و من مأمور دميدن در صور هستم، و من نزديك‌ترين فرشته به درگاه ربوبى ام.

جبرئيل گفت: من از تو بهترم.

اسرافيل گفت: چگونه و به چه علّت تو از من بهترى؟

گفت: به خاطر اينكه من امين پروردگار بر وحى، و فرستاده او بسوى انبياء و رسولانم، امر خسوف (ماه گرفتگى) و غرق كردن اشياء به دست من است، و خداوند امّت‌هائى را كه بخواهد هلاك كند به دست من هلاك ونابود مى كند.

بعد فرمود: اين دو نزاع خود را به پيشگاه الهى عرضه داشتند، خداوند به آنها خطاب كرد و فرمود: ساكت باشيد و مباهات نكنيد، به عزّت و جلالم قسم كسى را آفريده ام كه از شما بهتر است.

عرض كردند: آيا مخلوقى بهتر از ما آفريده اى در حاليكه ما از نور آفريده شده ايم؟

فرمود: بلى، آنگاه به حجاب قدرت فرمان داد كه ظاهر شود، وقتى آشكار شد ديدند كه بر ساق عرش نوشته شده است:

لا إله إلّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، وعليّ وفاطمة والحسن والحسين خير خلق اللَّه.

«خدائى جز خداى يگانه نيست، محمّد فرستاده خداست،

على، فاطمه، حسن و حسين بهترين مخلوقات پروردگار هستند».

جبرئيل عرض كرد: يا ربّ؛ أسألك بحقّهم عليك أن تجعلني خادمهم. «خداوندا ! ازتو درخواست مى كنم بحقّ اين بزرگواران كه مرا خدمتگزار ايشان قرار دهى»، و خداوند آن را پذيرفت، پس جبرئيل از اهل بيت قرار گرفت و او خادم و خدمتگزار ما مى باشد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

18 - سيّد شرف الدين رحمه الله در كتاب «تأويل الآيات الظاهرة في العترة الطاهرة» حديثى بسيار جالب و دقيق از امام عالم حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:

خداوند تبارك و تعالى نور حبيب خود محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را از نورى آفريد كه آن را از نور عظمت و جلال خودشكافته و آن همان نور الهى است كه در طور سينا براى حضرت موسى بن عمران ظاهر شد و درخشيد و او توان‌ديدنش را نداشت، پس فريادى كشيد و بر روى زمين بيهوش افتاد.

هنگامى كه خداوند تبارك و تعالى اراده فرمود محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را بيافريند آن نور را دو بخش كرد، از بخش اوّل محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و از بخش دوّم علىّ بن ابى طالب عليه السلام را آفريد، و غير اين دو بزرگوار را از آن نور نيافريده است.

با دست قدرت خود آن دو را آفريد، و از نفس خود در آن دو دميد و صورت آنها را تصوير نمود و آنها را امثال خودقرار داد.

آن دو گواهان او بر آفرينش، و جانشينان او در ميان خلائق، و چشم بيناى او بر مخلوقات، و زبان گوياى او درميان مردمند، علم خود را در وجود آنها وديعه نهاد و قدرت بيان به آنها آموخت، بر غيب و پنهانى و اسرار خود آنها راآگاه ساخت، يكى از آن دو را نفس خود و ديگرى را روح خود قرار داد، آن دو را مؤيّد يكديگر ساخت بگونه اى كه يكى بدون ديگرى مقاومت و استوارى ندارد.

ظاهرهما بشريّة وباطنهما لاهوتيّة، ظهرا للخلق على هياكل الناسوتيّة، حتّى يطيقوا رؤيتهما.

ظاهر آن دو به بشر و باطنشان به خدا منسوب و مربوط است، در ميان مردم به شكل مردمان اين عالم ظاهر شدند تا تحمّل ديدن آنها را داشته باشند.

و اين فرمايش خداوند است كه فرمود: «وَلَلَبَسْنا عَلَيْهِمْ ما يَلْبِسُون»⁽¹⁾«و همان لباسى كه مردمان پوشند بر آنان بپوشانيم».

فهما مقاما ربّ العالمين، وحجابا خالق الخلائق أجمعين، بهما فتح بدء الخلائق، وبهما يختم الملك والمقادير.

آن دو جانشينان پروردگار و حجاب خداوند يكتا مى باشند، آفرينش را با آنها آغاز كرده و هستى و مقدّرات را به آنها پايان بخشد.

سپس فاطمه عليها السلام را از نور محمّد صلى الله عليه وآله وسلم آفريد همان طور كه نور محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را از نور خود اقتباس كرد، و از نور فاطمه و على عليهما السلام، حسن و حسين عليهما السلام را آفريد مثل نورى كه از چراغها مى توان اقتباس كرد.

اينها از نور آفريده شده اند و از نسلى به نسل ديگر و از صلب پدرى به پدر ديگر، و از رحم مادرى به مادر ديگرمنتقل شده اند، نه اينكه از آب گنديده و نطفه پست نجس باشند بلكه نورى هستند كه از صلب‌هاى پاك به رحم هاى پاكيزه منتقل شده اند، به خاطر اينكه ايشان برگزيده برگزيدگان و جوهر جواهرند.

اصطفاهم لنفسه، [وجعلهم خزّان علمه، وبلغاء إلى خلقه، أقامهم مقام نفسه] لأنّه لايرى ولايدرك ولاتعرف كيفيّته ولا اينيّته.

آنها را براى خود انتخاب كرده و برگزيده و خزانه دار علم و دانش خود و ابلاغ كننده پيغام خود به خلق قرار داده، آنها را به جاى خود نشانده، زيرا او ديده نمى شود و درك نمى گردد، و چگونگى و مكان براى او شناخته نمى شود.

فهؤلاء الناطقون المبلّغون عنه، المتصرّفون في امره ونهيه، فبهم يظهر قدرته، ومنهم ترى آياته ومعجزاته، وبهم ومنهم عرّف عباده نفسه، وبهم يطاع أمره.

اينها از طرف او سخن مى گويند و پيام او را مى رسانند، و دستورات و

نواهى او را بازگو مى كنند، پس به سبب آنها خداوند قدرت خود را آشكار كرد و نشانه ها و معجزاتش را نشان داد، و بندگانش را با خود آشنا نمود، و توسّط ايشان فرمان او اطاعت مى شود.

ولولاهم ما عرف اللَّه ولايدرى كيف يعبد الرحمان، و اگر ايشان نبودند خداوند شناخته نمى شد و فهميده نمى شد كه چگونه او را عبادت كنند، و خداوند است كه امر خود را آنطور كه بخواهد اجرا مى كند، «لايُسْئَلُ عَمّا يَفْعَل وَهُمْ يُسْئَلُون»⁽¹⁾«از آنچه او انجام مى دهد سئوال نمى شود و مردمند كه بازخواست مى شوند و از آنها سئوال مى شود».⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

19 - در كتاب «محتضر» از پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم روايت شده است كه آن حضرت فرمود:

گفتم: اى پيامبران و اى فرستاده شدگان ؛ شما قبل از من بر چه عقيده اى به رسالت برانگيخته شديد؟ عرض كردند:

على ولايتك وولاية عليّ بن أبي‌طالب عليه السلام.

بر ولايت تو و ولايت علىّ بن ابيطالب عليه السلام.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

20 - در كتاب «تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام» در تفسير آيه شريفه «مالِكِ يَوْم الدين» از آن حضرت نقل مى كند كه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

مراد از يوم الدين روز حساب است كه به حساب مردمان رسيدگى مى شود.

بعد فرمود: از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم شنيدم كه فرمود: آيا به شما از باهوش ترين افراد و احمق ترين اشخاص خبر دهم؟

گفتند: بفرمائيد اى رسول خدا. فرمود:

أكيس الكيّسين من حاسب نفسه وعمل لما بعد الموت، وأحمق الحمقاء من اتّبع نفسه هواه، وتمنّى على اللَّه الأمانيّ.

زيرك ترين و باهوش ترين افراد كسى است كه به حساب خود رسيدگى كند و براى عالم بعد از مرگ تلاش و كوشش كند، و احمق ترين احمقان كسى است كه از هواهاى نفسانى خود پيروى كند و دل به آرزوها ببندد و آن را از خدا تقاضا كند.

آنگاه شخصى از امير مؤمنان عليه السلام سئوال كرد: چگونه انسان مى تواند خود را مورد محاسبه قرار دهد و از خود بازجوئى كند؟

آن حضرت فرمود: هنگامى كه صبح را به شب رسانيد به خودش مراجعه كند و خطاب به نفس كرده بگويد: اى نفس ؛ روزى كه گذشت برنمى گردد و خداوند از تو سئوال خواهد كرد كه چگونه آن را از دست دادى؟ و چه عملى درآن انجام دادى؟

آيا به ياد خدا بودى و او را سپاس گفتى؟ آيا حقّ برادر مؤمن را ادا كردى، يا غم و غصّه اى از او برطرف نمودى؟ آيا در غياب او آبرويش را نسبت به اهل و عيال و اولادش حفظ كردى؟ آيا بعد از مرگش در مورد بازماندگانش حرمت او را نگهداشتى؟ آيا از غيبت برادر مؤمنى با موقعيّتى كه داشتى جلوگيرى كردى؟ آيا مسلمانى را كمك كردى؟ امروز چه كارى كردى؟ و كارهاى خود را از خاطر بگذراند.

فإن ذكر أنّه جرى منه خير حمد اللَّه عزّوجلّ وكبّره على توفيقه.

وإن ذكر معصية أو تقصيراً استغفر اللَّه عزّوجلّ وعزم على ترك معاودته، ومحا ذلك [عن نفسه] بتجديد الصلاة على محمّد وآله الطيّبين وعرض بيعة أميرالمؤمنين على نفسه وقبولها، وإعادة لعن شانئيه وأعدائه، ودافعيه عن حقوقه.

اگر ديد همه كارهايش خوب بوده سپاس و ستايش پروردگار نمايد كه او را به انجام دادن آنها موفّق نموده است.

و اگر در پرونده عملش نافرمانى و خطا و تقصير مشاهده كرد از خداوند طلب مغفرت كند و تصميم بگيرد دوباره آن گناهان را مرتكب نشود، و اين

گناه را با تكرار صلوات وعرضه كردن ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام بر نفس و پذيرش آن، و اظهار لعن و نفرت از دشمنان او - كه حقّش را غصب كرده و او را از مقامش محروم نمودند - از صفحه اعمالش پاك كند.

هنگامى كه چنين كرد خداوند تبارك و تعالى فرمايد: لست اُناقشك في شي‌ء من الذنوب مع‌موالاتك أوليائي ومعاداتك أعدائي.

با ولايتى كه نسبت به اولياء من دارى و برائتى كه از دشمنانم اظهار نمودى در حساب تونسبت به گناهت سخت‌گيرى نخواهم كرد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

21 - ابن عبّاس مى گويد: رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

من قال لا إله إلّا اللَّه تفتّحت له أبواب السماء، ومن تلاها بـ«محمّد رسول اللَّه» تهلّل وجه الحقّ سبحانه واستبشر بذلك، ومن تلاها بـ«عليّ وليّ اللَّه» غفراللَّه له ذنوبه ولو كانت بعدد قطر المطر.⁽²⁾

هر كس بگويد: «لا إله إلّا اللَّه» درهاى آسمان برايش باز مى شود، و هر كس بعد از آن بگويد: «محمّد رسول اللَّه»، چهره حق تعالى درخشنده و تابان شود⁽³⁾

خداوند تبارك و تعالى هيچگاه دچار غصّه و اندوه و ناراحتى نمى شود ولى براى خود اولياء و نمايندگانى آفريده است كه آنها اندوهناك و خشنود مى شوند، خشنودى ايشان را دليل بر خشنودى خود و خشم و غضب ايشان را علامت خشم و غضب خود قرار داده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

22 - شيخ صدوق قدس سره در كتاب «امالى» از حضرت صادق عليه السلام نقل كرده

است كه فرمود:

يك نفر يهودى خدمت پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم رسيد و در مقابل آن حضرت كه قرار گرفت خيره خيره به ايشان نگاه كرد، رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به او فرمود: اى يهودى، چه كارى با من دارى و حاجت تو چيست؟

عرض كرد: مى خواهم سئوال كنم آيا تو برتر هستى يا موسى بن عمران كه خدا با او تكلّم كرده و تورات را بر او نازل نمود و عصا به او مرحمت كرد، و دريا را برايش شكافت، و دستور داد ابرها بر او سايه افكنند؟

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: شايسته نيست كسى از خودش تعريف كند ولى در جواب تو مى گويم:

حضرت آدم وقتى آن خطا را مرتكب شد، براى توبه كردن چنين گفت: «اللهمّ إنّي أسألك بحقّ محمّد وآل محمّد لمّا غفرت لي ».

خداوندا ! از تو مى خواهم كه به حقّ محمّد و آل محمّد گناه مرا بيامرزى، و خدا او را آمرزيد.

وقتى حضرت نوح عليه السلام در ميان كشتى از غرق شدن ترسيد گفت: «اللهمّ إنّي أسألك بحقّ محمّد وآل محمّد لمّا أنجيتني من الغرق»، خداوندا ! از تو درخواست مى كنم به حقّ محمّد وآل محمّد كه مرا از غرق شدن نجات دهى، و خداوند او را نجات داد.

وقتى حضرت ابراهيم عليه السلام به طرف آتش رها شد گفت: «اللهمّ إنّي أسألك بحقّ محمّد وآل محمّد لمّا أنجيّتني منها»، خداوندا ! از تو درخواست مى كنم حقّ محمّد و آل محمّد كه مرا از اين آتش نجات بخشى، و خداوند آتش را بر او سرد و بى آزار قرار داد.

حضرت موسى عليه السلام وقتى عصا را رها كرد و در وجود خود ترسى احساس نمود گفت: «اللهمّ إنّي أسألك بحقّ محمّد وآل محمّد لمّا أمنتني» خداوندا ! از تو درخواست مى كنم به حقّ محمّد وآل محمّد كه مرا ايمن گردانى و از وحشت رها سازى.

خداوند تبارك و تعالى فرمود: «لاتَخَفْ إنَّكَ أنْتَ الأعْلى»⁽¹⁾«نترس زيرا تو برتر هستى».

اى يهودى ! اگر موسى مرا درك كند و بيابد سپس به من و نبوّت من ايمان نياورد، هرگز ايمانش براى او نفعى ندارد و از نبوّتش سودى نمى برد.

يا يهودي؛ ومن ذرّيّتي المهديّ عليه السلام إذا خرج نزل عيسى بن مريم لنصرته فقدّمه وصلّى خلفه.

اى يهودى ! مهدى از ذريّه و نسل من است كه وقت ظهورش عيسى بن مريم از آسمان براى يارى او حاضر مى شود و هنگام نماز او را مقدّم مى دارد و به او اقتدا مى كند.

و اگر موسى در اين زمان زنده بود چاره‌اى جز متابعت و پيروى از من نداشت.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

23 - ابن بابويه رحمه الله در كتاب «بشارة الشيعه» از امام صادق عليه السلام، از پدربزرگوارش عليه السلام نقل كرده است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

أثبتكم قدماً على الصراط أشدّكم حبّاً لأهل بيتي.⁽²⁾

هنگام عبور از صراط ؛ قدمهاى كسى استوارتر است كه دوستى او با اهل بيت من بيشترباشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

24 - سيّد بن طاووس رحمه الله در كتاب «طرائف» از اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده است كه رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

من شما را بر حوض وارد خواهم كرد و تو اى على ساقى هستى كه به دوستان خود ظرف آب مى دهى، حسن عليه السلام بيگانه ها را از كنار حوض دور مى كند، حسين عليه السلام در آنجا فرمان مى دهد، علىّ بن الحسين عليه السلام آنها را تقسيم مى كند، محمّد بن على عليه السلام پخش مى كند، جعفر بن محمّد عليه السلام پيشوا و راهنماى آنها است، موسى بن جعفر عليه السلام دوستان و دشمنان را شماره كرده منافقين را نابود مى كند.

علىّ بن موسى عليه السلام مؤمنان را زينت بخشيده و آراسته مى گرداند، محمّد بن على عليه السلام اهل بهشت را در جايگاه مخصوص خودشان منزل مى دهد، علىّ بن محمّد عليه السلام آنها را به ازدواج حورالعين درآورده خطبه عقد آنها را مى خواند، حسن بن على عليه السلام چراغ فروزان اهل بهشت است كه از نورش بهره مند مى شوند.

والمهديّ عليه السلام شفيعهم يوم القيامة حيث لايأذن إلّا لمن يشاء ويرضى.

و مهدى عليه السلام در روز قيامت - هنگامى كه اجازه شفاعت كردن جز در مورد آنهائى كه خداوند بخواهد و خشنود باشد داده نمى شود - دوستانش را شفاعت مى كند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

25 - ابن شهراشوب رحمه الله از شخصى به نام كليب نقل مى كند كه گفت:

در يكى از شهرهاى هند درختى را ديدم كه گل سرخى داشت و برآن نوشته شده بود: «محمّد رسول اللَّه»، و درختها و سنگ‌هاى زيادى يافت شده كه بر آنها نام مبارك «محمّد صلى الله عليه وآله وسلم» و «على عليه السلام» نوشته شده است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

26 - در كتاب «بستان الواعظين» از محمّد بن ادريس نقل مى كند:

يكى از رهبران مسيحيّت را در مكّه مشاهده كردم كه طواف مى كرد، به او گفتم: چه چيزى باعث شد كه از دين پدرانت روى بگردانى؟

گفت: دين بهترى را جايگزين آن ساختم.

گفتم: چگونه شد كه اسلام آوردى؟

گفت: در ميان دريا بر مركبى سوار شده بودم، ناگهان در وسط دريا آن مركب شكست، به تخته پاره اى چسبيده و بر او قرار گرفتم، امواج دريا مرا به اين طرف و آن طرف مى كشانيد تا آنكه به جزيره‌اى انداخت كه درآن درختان فراوانى بود، بر آنها ميوه هائى بود شيرين‌تر از عسل، و در آنجا

نهرى جارى بود كه آب گوارائى از آن عبور مى كرد، خدا را بر اين نعمتش سپاسگزارى كردم و با خود گفتم: از ميوه هاى درختان خورده و از آب اين نهر مى آشامم تا برايم گشايشى حاصل شود و راه نجاتى پيدا كنم.

روز را در آنجا گذراندم همين كه شب فرا رسيد ترسيدم مبادا حيوانى پيدا شود و مرا اذيّت كند، به درختى بالا رفتم و بر روى شاخه اى خوابيدم، نيمه هاى شب جنبنده اى را بر روى آب مشاهده كردم كه تسبيح خدا مى كرد و مى گفت:

«لا إله إلاّ اللَّه العزيز الجبّار، محمّد رسول اللَّه النبيّ المختار، عليّ بن أبي طالب سيف اللَّه على الكفّار، فاطمة وبنوها صفوة الجبّار، على مبغضيهم لعنة اللَّه الجبّار ومأواهم جهنّم وبئس القرار».

«خدائى جز خداوند عزيز و جبّار نيست، محمّد فرستاده خدا و پيغمبر انتخاب شده اوست، علىّ بن ابى طالب شمشير انتقام خدا بركافران است، فاطمه و فرزندانش برگزيدگان خداى جبّارند. لعنت خدا بردشمنان آنها باد و جايگاه ايشان دوزخ است كه بد آرامگاهى است».

پى در پى اين كلمات را تكرار مى كرد تا اينكه سپيده صبح طلوع كرد، سپس گفت:

خدائى جز خداى يگانه نيست، او در وعده ها و وعيدهايش صادق و راستگو است، محمّد فرستاده خدا است كه هدايت كننده و باعث رشد و كمال است، على عذابش بر دشمنان شديد است، فاطمه و فرزندانش را خداوندى كه داراى اوصاف پسنديده است برگزيده و اختيار كرده است، بر دشمنان آنها لعنت خداوند باعزّت و عظمت باد.

وقتى به خشكى رسيد خوب نگاه كردم ديدم سر او مانند شترمرغ و صورت او شبيه انسان، و دست و پايش مانند شتر، و دمش مثل دم ماهى است، از هلاكت و نابودى خود ترسيدم، پا به فرار گذاشتم، صدائى

شنيدم كه گفت: بايست و گرنه هلاك مى شوى، در همانجا ايستادم.

به من گفت: چه دينى دارى؟ گفتم: نصرانى هستم.

گفت: واى بر تو، رجوع به اسلام كن، زيرا در ميان گروهى ازمسلمانان جنّ قرار گرفته اى و تنها كسى نجات پيدا مى كند كه مسلمان باشد. گفتم: چگونه اسلام آورم؟

گفت: شهادت به يكتائى خدا و رسالت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم بده و بگو: «لا إله إلّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه»، آن را گفتم.

به من گفت: اسلام خود را با ولايت اميرالمؤمنين على عليه السلام و اولاد او و بيزارى از دشمنان ايشان كامل كن.

گفتم: اين عقايد از كجا به شما رسيده و چه كسى به شما آموخته است؟

گفت: عدّه اى از ما نزد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شرفياب شده و از او شنيده اند كه فرمود:

قيامت هنگامى فرا رسد بهشت با صداى رسا و زبان فصيح ندا كند: «يا إلهي قد وعدتني تشدّ أركاني وتزيّنني»، بار پروردگارا ! به من وعده فرموده اى اركانم را تقويت كنى و مرا زينت بخشى.

خداوند عظيم الشأن مى فرمايد:

قد شددت أركانك وزيّنتك بإبنة حبيبي فاطمة الزهراء، وبعلها عليّ بن أبي‌طالب، وابنيهما الحسن والحسين، والتسعة من ذرّيّة الحسين.

اركانت را محكم نمودم و تو را به وجود دختر حبيبم يعنى فاطمه زهرا عليها السلام و شوهر آن حضرت، على بن ابى طالب عليه السلام و دو فرزندش حسن و حسين و نه تن از ذريّه امام حسين: زينت دادم.

سپس آن جنبده به من گفت: در اينجا اقامت مى كنى يا به سوى اهل خود بر مى گردى؟ گفتم: برمى گردم.

گفت: مقدارى صبر كن تا مركبى عبور كند، ناگهان مركبى را در آبها

ديد، به آنها اشاره كرد، و مرا با كشتى كوچكى به طرف آن فرستاد، هنگامى كه به آن مركب وارد شدم، در آن دوازده نفر از طايفه نصارى را مشاهده كردم و وقتى قصّه خود را به آنها گفتم همگى اسلام آوردند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

27 - محمّد بن يعقوب از ابن اُذينه نقل مى كند كه امام صادق عليه السلام فرمود:

اين ناصبى ها (دشمنانى كه اظهار عداوت و برائت مى كنند) چه مى گويند؟

عرض كردم: فداى شما شوم در چه موضوعى؟

فرمود: در اذان و ركوع و سجودشان.

عرض كردم: مى گويند اُبىّ بن كعب آنها را در خواب ديده است.

فرمود: دروغ گفته اند، دين خدا عزيزتر از آن است كه در خواب ديده شود.

سدير كه يكى از اصحاب آن حضرت است عرض كرد: فداى شما شوم، گوشه اى از آن را براى ما يادآورى فرمائيد.

امام صادق عليه السلام فرمود: خداى تبارك و تعالى چون پيغمبرش را به آسمان‌هاى هفتگانه بالا برد، در مرتبه اوّل وجود او را بابركت و سرچشمه خير و رحمت گردانيد، و در مرتبه دوّم نماز را به او تعليم داد، كجاوه اى از نور به سوى او فرستاد كه در آن چهل گونه نور بود كه اطراف عرش الهى را احاطه كرده و چشم بينندگان را خيره مى كردند.

يكى از آنها زرد رنگ بود و آنچه زرد رنگ است بخاطر آن زرد شدند، يكى از آنها سرخ رنگ بود و آنچه سرخ رنگ است به خاطر آن سرخ شدند، و يكى از آنها سفيد رنگ بود و آنچه سفيد رنگ است به خاطر آن سفيد شدند، وبقيّه به عدد ساير مخلوقات انواع مختلف نورها و رنگها بودند. در آن كجاوه حلقه ها و زنجيرهائى از نقره بود.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم در آن نشستند و او را به طرف آسمان بردند، فرشتگان با مشاهده آن به كنارى رفته به سجده افتادند و در سجده مى گفتند: «سبّوح قدّوس» پاك و منزّه است پروردگار، چقدر اين نور شبيه نور آفريدگار مااست.

جبرئيل دو مرتبه گفت: اللَّه اكبر، فرشتگان همه ساكت شدند، سپس درهاى آسمان باز گرديد، ملائكه گروه گروه آمدند و بر آن حضرت سلام عرض كردند و گفتند: اى محمّد، برادرت چطور است؟

فرمود: خوب است، عرض كردند: وقتى برگشتى سلام ما را به محضر او ابلاغ فرما.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: آيا او را مى شناسيد؟ عرض كردند:

وكيف لانعرفه وقد أخذ [اللَّه عزّوجلّ] ميثاقك وميثاقه منّا [وشيعته إلى يوم القيامة علينا، وإنّا لنتصفّح وجوه شيعته في كلّ يوم وليلة خمساً - يعنون في وقت‌كلّ صلاة -] وإنّا لنصلّي عليك وعليه.

چگونه او را نشناسيم در حالى كه خداوند درباره تو و او از ما عهد و پيمان گرفته و ما چهره شيعيان او را در هر روز پنج مرتبه - هنگام نمازهاى پنجگانه - جستجو كرده و بر آنها نظر مى كنيم، و ما بر شما و او همواره صلوات مي فرستيم.

سپس پروردگار چهل نوع ديگر از انواع نور كه مشابه نورهاى اوّليه نبودند و حلقه ها و زنجيرهاى نقره اى رازياد كرد و مرا به طرف آسمان دوّم بالا برد، نزديك آن فضا كه شديم فرشتگان به اطراف آسمان رفته به سجده افتادند و مى گفتند:

«سبّوح قدّوس ربّ الملائكة والرّوح» «پاك و منزّه است پروردگار فرشتگان وروح»، چقدر اين نور شبيه نور آفريدگار ما است !

جبرئيل عليه السلام دو مرتبه گفت: «أشهد أن لا إله إلّا اللَّه»، فرشتگان جمع شدند و از او سئوال كردند: شخصى كه به همراه آورده اى كيست؟

در جواب گفت: اين وجود نازنين محمّد صلى الله عليه وآله وسلم است، گفتند: آيا به رسالت مبعوث شده است؟ گفت: بلى.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: فرشتگان شبيه كسانى كه معانقه مى كنند نزد من آمده بر من سلام كردند و گفتند: به برادرت سلام ما را برسان.

گفتم: آيا او را مى شناسيد؟

گفتند: چگونه او را نشناسيم در حالى كه خداوند درباره تو و او و شيعيانش تا روز قيامت از ما پيمان گرفته است وما چهره شيعيان او را در

هر روز پنج مرتبه - هنگام نمازهاى پنجگانه - جستجو كرده و بر آنها نظر مى كنيم.

فرمود: سپس چهل نوع ديگر از انواع نور كه شبيه آن نورهاى اوليّه نبودند و حلقه ها و زنجيرهاى نقره‌اى رابرايم زياد كرد و مرا بطرف آسمان سوّم بالا برد، فرشتگان آنجا به اطراف رفته و به سجده افتادند و مى گفتند: «سبّوح قدّوس ربّ الملائكة والرّوح»، اين نور كيست كه شبيه نور پروردگار ما است؟

جبرئيل دو مرتبه گفت: «أشهد أن محمّداً رسول اللَّه»، ملائكه اجتماع كردند و به آن حضرت عرض كردند: خوش آمدى اى كسى كه اوّلين خلق خدا و آخر آنها هستى، خوش آمدى اى كسى كه گردآورنده مردم و پخش كننده آنها هستى، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم در ميان پيامبران بهترين آنها، و على عليه السلام در ميان اوصياء بهترين وصى است.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: سپس بر من سلام گفتند و از برادرم على عليه السلام سئوال كردند، گفتم: او را به آسمانها نياورده ام و بر روى زمين است آيا او را مى شناسيد؟ گفتند:

وكيف لانعرفه وقد نحجّ البيت المعمور كلّ سنة، وعليه رقّ أبيض فيه اسم محمّد صلى الله عليه وآله وسلم والأئمّة واسم عليّ والحسن والحسين: وشيعتهم إلى يوم القيامة، وإنّا لنبارك عليهم كلّ يوم وليلة خمساً - يعنون في وقت كلّ صلاة – يمسحون رؤوسهم بأيديهم.

چگونه او را نشناسيم در حالي كه هر سال بيت المعمور را طواف مى كنيم و بر آن ورقه سفيد رنگى است كه در آن نام محمّد، على، حسن، حسين و ساير ائمّه: و شيعيان ايشان تاروز قيامت نوشته شده است، و ما در هر روز پنج مرتبه - وقت نمازهاى پنجگانه - دست برسر شيعيان كشيده و دعا مى‌كنيم خداوند خير و بركت در وجود آنها قرار دهد.

فرمود: سپس چهل نور ديگر از انواع نور كه شبيه آن نورهاى قبلى نبودند و حلقه ها و زنجيرهاى نقره اى برايم افزودند و مرا به طرف آسمان چهارم بردند، در آنجا فرشتگان چيزى نمى گفتند و فقط زمزمه هائى مى شنيدم، فرشتگان جمع شدند و درب آسمان گشوده شد آنها به طرف

من مثل كسى كه بخواهد معانقه كند آمدند.

جبرئيل عليه السلام دو بار گفت: «حيّ على الصلاة» و دو بار گفت: «حيّ على الفلاح»، فرشتگان گفتند: اين دو صدائى نزديك به هم و معروفند، به سبب محمّد صلى الله عليه وآله وسلم نماز برپا مى گردد و به سبب على عليه السلام به نجات و رستگارى مى رسند.

آنگاه جبرئيل دو بار گفت: «قد قامت الصلاة»، فرشتگان گفتند: اين مخصوص شيعيان است تا روز قيامت، آنها هستند كه نماز را برپا مى دارند، در اين هنگام فرشتگان از من سئوال كردند: حال برادرت چگونه است؟ به آنها گفتم: آيا او را مى شناسيد؟ گفتند:

نعرفه وشيعته وهم نور حول عرش اللَّه، وأنّ في البيت المعمور قالباً من نور، فيه كتاب من نور، فيه اسم محمّد وعليّ والحسن والحسين والأئمّة وشيعتهم إلى يوم القيامة، لايزيد فيهم رجل، ولاينقص منهم رجل وأنّه لميثاقنا [الّذي اُخذ علينا] وإنّه ليقرأ علينا في كلّ يوم جمعة.

او و شيعيانش را مى شناسيم، آنها نورى بودند در اطراف عرش الهى، و در بيت المعمور تخته اى يا قالبى از نور است كه در آن با نور نام محمّد، على، حسن، حسين و ساير ائمّه عليهم السلام وشيعيان آنها تا روز قيامت نوشته شده، به تعداد اين شيعيان نه كسى اضافه مى گردد و نه از آنها كسى كم مى شود، و اين عهد و پيمانى است كه از ما گرفته شده و در هر جمعه آن را بر ما مى خوانند.

سپس كيفيّت وضو، ركوع و سجود در اين حديث بيان شده كه طولانى است و ما قسمتى از آن را كه به اين بخش مربوط مى باشد ذكر كرديم.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: دو اشكال در حديث معراج كرده اند، يكى اينكه گذشتن از آسمان‌ها لازمه اش شكاف برداشتن آنها و دوباره بهم آمدن آنها است، دوّم اينكه جسم سنگين چگونه مى تواند صعود كند و به آسمان‌ها بالا رود؟

ما از اشكال اوّل جواب مى دهيم به اينكه ممكن است آسمان جسم لطيفى همانند آب و امثال آن باشد لذا اشكال وارد نمى شود، و در مورد اشكال دوّم مى گوئيم: تعجّب در پائين آمدن آنها از آن عالم لاهوت به اين عالم خاكى است، نه در بالا رفتن ايشان به عالمى كه از سنخ خود آنها است، بلكه وجود ايشان سبب آفرينش و علّت خلقت آن عالم است همان‌طور كه در بسيارى از روايات اين مطلب ذكر شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

28 - شيخ مفيد قدس سره در كتاب «امالى» از امام باقر عليه السلام و آن حضرت ازپدرانش: نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

هنگامى كه قيامت برپا شد و اهل بهشت در بهشت و اهل دوزخ در دوزخ جاى گرفتند، شخصى در ميان آتش هفتاد خريف كه هر خريف هفتاد سال است توقّف مى كند آنگاه خدا را مى خواند و عرض مى كند:

«يا ربّ أسألك بحقّ محمّد وأهل بيته لمّا رحمتني».

پروردگارا ! از تو درخواست مى كنم بحقّ محمّد و آل محمّد: كه به من رحم كنى.

خداوند به جبرئيل فرمان مى دهد كه نزد اين بنده ما برو و او را از دوزخ خارج كن، جبرئيل عرض مى كند: خدايا من چگونه در ميان آتش فرود آيم؟ از محضر ربوبى ندا رسد كه ما دستور داديم آتش براى تو سرد و بى آزار باشد.

عرض مى كند: خدايا ؛ محلّ او را در آتش نمى دانم.

مى فرمايد: ميان چاهى در سجّين (كه نام محلّى در دوزخ است) مى باشد. جبرئيل فوراً به طرف دوزخ فرود آيد و او را گرفتار و در بند مشاهده كند، و طبق دستور الهى خلاصش نمايد.

آنگاه آن شخص در پيشگاه خداوند تبارك و تعالى توقّف كند تا چه فرمانى صادر شود؟ پروردگار عالم مى فرمايد: اى بنده من ؛ چه مدّت در آتش مرا مى خواندى؟ عرض كند: خدايا حسابش را نمى دانم.

مى فرمايد: أما وعزّتي وجلالي لولا ما سألتني بحقّهم عندي

لأطلت هوانك في النار، ولكنّه حتمٌ على نفسي أن لايسألني عبد بحقّ محمّد وأهل بيته إلّا غفرت له ما كان بيني وبينه، وقد غفرت لك اليوم، ثمّ يؤمر به إلى الجنّة.

به عزّت و جلالم سوگند ؛ اگر مرا به حقّ عزيزانم و حرمت ايشان قسم نمى دادى هنوز بايد براى مدّت طولانى در آتش مى ماندى، ولى بر خودم واجب كرده ام كه هر كس مرا بحقّ محمّد و اهل بيت او قسم دهد گناهان او را ببخشم و او را بيامرزم، و امروز ترا آمرزيدم. سپس دستور دهد كه او را به بهشت وارد كنند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

29 - در كتاب «تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام» از آن حضرت نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

هنگامى كه خداوند تبارك و تعالى عرش را آفريد براى آن سيصد و شصت هزار ركن قرار داد و در كنار هر ركنى سيصد و شصت هزار فرشته آفريد، اگر به كوچك‌ترين آنها اجازه دهد كه آسمان‌ها و زمين را ببلعد بين دو لب آن همانند ريگى در بيابانى وسيع خواهد بود.

خداوند تعالى به آنها فرمود: اى بندگان من ؛ عرش مرا برداريد، آنها روى پا ايستادند و دست‌ها را به طرف آن‌بالا بردند كه آن را بردارند ولى توانائى برداشتن آن بلكه حركت دادنش را نداشتند.

خداوند عزّوجلّ به تعداد آنها فرشته ديگر آفريد كه آنها را كمك كنند ولى نتوانستند عرش را حركت دهند، جمعيّت آنها را ده برابر كرد باز هم قدرت نداشتند آن را حركت دهند، خداوند تبارك و تعالى در مقابل هر يك از آنها به تعداد همه آنها آفريد باز هم نتوانستند آن را تكان دهند.

خطاب فرمود: آن را رها كنيد خودم به قدرت بى نهايتم نگه مى دارم، آنگاه فرشتگان كنار رفتند و خداوند آن را به قدرتش حفظ كرد، سپس به هشت نفر از آنها دستور داد كه شما عرش مرا به دوش بگيريد، عرض كردند: بارپروردگارا ! ما همراه اين جمعيّت بسيار زياد نتوانستيم، چگونه بدون آنها توانائى برداشتن آن را داريم؟

خداوند عزّوجلّ فرمود: من دور را نزديك، سنگين را سبك و سخت را آسان مى كنم، آنچه را بخواهم انجام دهم و آنچه اراده كنم فرمان دهم، كلماتى را بشما مى آموزم آنها را بگوئيد و براحتى آن را برداريد.

عرض كردند: آن كلمات چيست؟ فرمود: بگوئيد:

«بسم اللَّه الرحمن الرحيم، ولا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم، وصلّى اللَّه على محمّد وآله الطيّبين الطاهرين».

«به نام خداوند بخشنده مهربان، هيچگونه نيرو و توانائى جز به سبب خداوند بلندمرتبه بزرگوار نيست، و درود خداوند بر محمّد و آل پاك و پاكيزه او باد».

فرشتگان اين ذكر شريف را گفتند و عرش الهى را به دوش گرفتند و بقدرى برايشان سبك گرديد كه گويا موئى بر شانه شخصى چابك و قوى روئيده است.

آنگاه خداوند عظيم الشأن به بقيّه فرشتگان فرمود: اين هشت نفر عرش مرا بدوش دارند و شما اطراف آن طواف كنيد و تسبيح و تمجيد و تقديس من نمائيد، و اين نمونه اى از قدرت من بود كه مشاهده كرديد و من بر هرچيزى توانا هستم.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

30 - در كتاب «تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام» از آن حضرت نقل كرده است كه:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم روزى نشسته بودند ناگاه چوپانى كه به خود مى لرزيد و تعجّب تمام وجودش را فرا گرفته بودوارد شد، از دور كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم او را ديدند به اصحاب فرمودند:

اين شخص امر عجيبى را مشاهده كرده و براى شما خبر آورده است.

وقتى چوپان نزديك شد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به او فرمود: حادثه اى كه ترا پريشان كرده براى ما نقل كن.

عرض كرد: اى رسول خدا ؛ مطلب بسيار عجيبى است، در ميان گوسفندانم بودم كه گرگى آمد و گوسفندى را برداشت، فلاخن خود را

به طرف او پرتاب كردم و گوسفند را از او گرفتم، دو مرتبه بطرف راست گوسفندان حمله كردو يكى از آنها را برداشت، من هم فلاخن را به طرف او رها كرده و گوسفند را بازپس گرفتم، سپس به طرف چپ گلّه هجوم آورد و گوسفندى را برداشت، من هم با همان حربه دنبال او كرده و گوسفند را گرفتم، و اين عمل چهار بار تكرار شد، براى مرتبه پنجم او به همراه ماده اش آمد كه گوسفندى را بردارد و من در مقام دفاع برآمدم ناگهان بر نشيمنگاه خود قرار گرفت و به من گفت:

آيا حيا نمى كنى بين من و روزى من كه خدا برايم قرار داده مانع مى شوى؟ آيا من احتياج به غذا ندارم كه به آن گرسنگى خود را برطرف كنم؟

با خود گفتم: چقدر عجيب است گرگ اين حيوان بى زبان با من به لغت آدمى صحبت مى كند.

گرگ گفت: مى خواهى ترا از مطلب عجيب‌ترى باخبر كنم؟ محمّد فرستاده پروردگار عالميان در ميان مردمان است به آنها اخبار گذشتگان را كه به وقوع پيوسته و آنچه هنوز واقع نشده مى گويد، و طايفه يهود با اينكه مى دانند او راست مى گويد و در كتب آسمانى خوانده اند كه او از همه راستگوتر و از همه برتر است او را تكذيب مى كنند و انكارمى كنند ! او شفاى دردهاى آنهاست، و آنها را از مرض جهالت و ضلالت مى رهاند.

واى بر تو اى چوپان، به او ايمان بياور تا از عذاب الهى ايمن گردى، و تسليم او باش تا از عذاب دردناك دوزخ سالم بمانى.

گفتم: به خدا قسم، از كلام تو تعجّب مى كنم و از اينكه ترا از خوراكت منع كردم خجالت مى كشم، حالا اين تو واين گوسفندان من هر چقدر مى خواهى از آنها بخور، ترا از آنها منع نخواهم كرد.

گرگ گفت: اى بنده خدا ؛ شكر خداوند را بجاى آور، زيرا تو از كسانى هستى كه به آيات و نشانه هاى قدرت پروردگار عبرت گرفته و تسليم امر او مى شوى، ولى بدبخت و گمراه كسانى هستند كه نشانه هاى قدرت پروردگار رادر مورد محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و برادرش على بن ابى طالب عليه السلام

مشاهده كنند، فضائل و كراماتى كه خدا به آنها مرحمت كرده، و علم و دانش فراوانى كه براى هيچ كس نظير آن نيست، و زهد و بى رغبتى آنها را به دنيا كه كسى در آن مرتبه يافت نشود، و شجاعتى را كه برايش همتائى نباشد و يارى ايشان را در مورد اسلام كه هيچ كس به آن مقدارفداكارى نكرده است ببينند و با همه اينها وقتى پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم به آنها دستور دهد ولايت او و اوليائش را داشته باشند و از دشمنانش بيزارى جويند، و به آنها خبر دهد كه خداوند عمل كسى را گرچه بسيار زياد باشد در صورتى كه مخالفت با او كنند نمى پذيرد اينها با او ستيزه جوئى كرده و حقّ او را اداء نكرده و به او ظلم مى كنند و با دشمنان او دوستى و نسبت به دوستان او دشمنى مى كنند، اين عجيب‌تر و شگفت انگيزتر است از كار تو كه مرا منع كردى.

بعد چوپان گفت: به آن گرگ گفتم: چنين چيزهائى مى شود؟

گفت: بلى و از اينها بزرگتر آنكه او را به زودى ناروا و به ناحق مى كشند و اولاد او را به قتل مى رسانند و حرمت‌ايشان را حفظ نمى كنند و با اين وصف خود را مسلمان مى دانند. و ادّعاى اينها كه بر دين اسلام هستند و نسبت به سرور اهل زمان خود چنين رفتارى مى كنند عجيب‌تر از كار تو است كه مرا منع كردى. و سرانجامِ كار خداوند ما طايفه گرگ‌ها - يعنى من و امثال من - را مأموريّت مى دهد كه اينها را در دوزخ پاره پاره كنيم و شهوت ما را در اين قرار مى دهد كه آنها را شكنجه كنيم، و از اينكه اينها دچار درد و رنج شديد باشند لذّت ببريم.

بعد چوپان گفت: به او گفتم: بخدا قسم اگر محافظت از اين گوسفندان را كه بعضى از آنها مال من و بعضى امانت است به عهده نداشتم به دنبال محمّد صلى الله عليه وآله وسلم مى رفتم تا او را ببينيم.

گرگ گفت: اى بنده خدا ؛ تو برو و گوسفندانت را به من واگذار تا برايت آنها را حفظ كنم.

گفتم: چگونه به امانتدارى تو اطمينان پيدا كنم؟

گفت: اى بنده خدا ؛ كسى كه زبان مرا گويا كرده، مرا قوى و بر اينها امين قرار مى دهد، آيا من ايمان به محمّد صلى الله عليه وآله وسلم نياورده ام؟ آيا آنچه درباره

برادرش علىّ بن ابى طالب عليه السلام گفته از او نپذيرفته ام؟ تو دنبال كار خود برو و من از اينها مراقبت مى كنم، خدا و فرشتگان مقرّب او هم مراقب من خواهند بود، زيرا من خدمتگزار دوست على عليه السلام هستم.

اى پيامبر خدا ؛ اكنون گوسفندانم را نزد اين گرگ و مادّه او رها كرده و آمده ام.

پيمغبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم به چهره ها نگاهى كرد، ديد بعضى از خوشحالى و تصديق اين قضيّه باز و درخشنده است وبعضى به خاطر شكّ و تكذيب اين قضيّه درهم كشيده شده است، و بعضى از منافقين به بعضى ديگر مخفيانه مى گويند: اين توطئه است پيغمبر مى خواهد با اين صحنه سازى اشخاص ضعيف و جاهل را فريب دهد.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم تبسّمى نمود و فرمود: اگر شما در اين قصّه شك داريد من يقين دارم و يار من كه در شريف‌ترين محلّ عرش پروردگار عزيز با من بود، و در چشمه هاى حيات با من طواف مى كرد، و كسى كه بعد از من پيشوائى نيكان را به عهده دارد و با من در رحِم‌هاى پاك و صلب‌هاى پاكيزه در رفت و آمد بود، و در مراتب فضل وبرترى با من قدم برمى داشت، و كسى كه در بردارد آنچه من از علم و حكمت و عقل دربردارم، و همتاى من كه وقت خروج به صلب عبداللَّه و صلب ابوطالب از من جدا گرديده است، و او كه در داشتن مناقب و كمالات نظير من است.

آمنت به أنا والصدّيق الأكبر وساقي أوليائه من نهر الكوثر.

من ايمان دارم به اين قصّه و آن كه بزرگ‌ترين راستگو است و دوستان خود را از چشمه كوثر سيراب خواهد كرد.

آمنت به أنا والفاروق الأعظم وناصر أوليائي، السيّد الأكرم.

من ايمان دارم و آنكه بزرگترين جداكننده حقّ و باطل و ياور دوستان من و سرورى‌گرامى است.

آمنت به أنا ومن جعله اللَّه محنة لأولاد الغيّ والرشد، وجعله للموالين له أفضل العدة.

من ايمان دارم و آن كسى كه باعث امتحان گمراهان و راه يافتگان است و

بهترين سرمايه براى اهل ولايت است.

آمنت به أنا ومن جعله لديني قوّاماً ولعلومي علاّماً، وفي الحروب مقداماً وعلى أعدائي ضرغاماً أسداً قمقاماً.

من ايمان دارم و كسى كه برپا دارنده دين من و دارنده علوم من است، در جنگها پيشاپيش همه و بر دشمنان من چون شيرى خشمگين است.

آمنت به ومن سبق الناس إلى الإيمان فتقدّمهم إلى رضاء الرحمن وتفرّد دونهم بقمع أهل الطغيان وقطع بحججه و واضح بيانه معاذير [أهل] البهتان.

من ايمان دارم و كسى كه از ديگران سبقت گرفته در ايمان، و پيشى گرفته به رضا وخشنودى پروردگار جهان، و او به تنهائى سركشان را به جاى خود نشانيده و با دلايل و براهين عذر آنها را كه دروغ مى گويند و تهمت مى زنند قطع كرده است.

آمنت به أنا وعليّ بن أبي طالب الّذي جعله اللَّه لي سمعاً وبصراً ويداً ومؤيّداً وسنداً وعضداً، لا اُبالي من خالفني إذا وافقني، ولا أحفل بمن خذلني إذا نصرني ووازرني، ولا أكترث بمن ازورّ وانحرف عنّي إذا ساعدني.

من ايمان دارم و كسى كه خداوند او را به منزله گوش، چشم و دست من قرار داده و او مددكار من، ياور من و پشتيبان من است، وقتى او موافقت كند از مخالفت ديگران باكى ندارم، وقتى او ياور و پشتيبان من باشد به آنهائى كه مرا خوار كرده و يارى نمى كنند اعتنائى ندارم، وقتى او مرا مساعده و كمك كند به خاطر آنهائى كه از من روى بگردانند غمناك نمى شوم.

آمنت به أنا ومن زيّن اللَّه به الجنان وبمحبّيه، وملأ طبقات النيران بشانئيه ولم يجعل أحداً من اُمّتي يكافيه ولايدانيه.

من ايمان دارم و كسى كه خدا بهشتش را به او و دوستان او زينت بخشيده و طبقات دوزخ را از دشمنان او پر كرده است، در ميان اُمّتم هيچ كس همانند او و مشابه او نيست.

وقتى چهره او خندان باشد چهره درهم كشيده اخموها به من ضررى

نمى زند، و هنگامى كه دوستى او براى من خالص است از آنها كه به من پشت مى كنند وحشتى ندارم.

[ذاك] عليّ بن أبي طالب الّذي لو كفر الخلق كلّهم من أهل السماوات والأرضين لنصر اللَّه عزّوجلّ به وحده هذا الدين، والّذي لو عاداه الخلق كلّهم لبرز إليهم أجمعين، باذلاً روحه في نصرة [كلمة اللَّه] ربّ العالمين ويستقل كلمات إبليس اللعين.

و او علىّ بن ابى طالب عليه السلام است كسى كه اگر همه خلق از اهل آسمانها و زمين كافر گردند خداوند دينش را به او يارى كند و اگر همه مردمان با او دشمنى كنند در مقابل تمام آنها مى ايستد، و از جان خود در راه دفاع از دين خدا و نابودى افكار شيطان لعين مى گذرد.

سپس فرمود: اين چوپان حاضر است با او به سوى گلّه او بشتابيد آن دو گرگ را مشاهده مى كنيد، اگر ديديد با ما صحبت كردند و گوسفندان او را چوپانى مى كردند گفتار چوپان را تصديق كنيد، و گرنه هر كس به همان عقيده خودباقى باشد.

در اين هنگام رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به همراه عدّه زيادى از مهاجرين و انصار به راه افتادند، وقتى گلّه گوسفند را ازدور مشاهده كردند چوپان گفت: اين گوسفندان من هستند.

منافقين فوراً گفتند: پس آن دو گرگ كجا هستند؟ وقتى نزديك شدند آن دو گرگ را ديدند كه اطراف گوسفندان مى چرخند و هر چه را كه بخواهد آزارى به گوسفندان بزند دور مى كنند.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: آيا دوست داريد بفهميد كه اين گرگ غير مرا در كلام خود قصد نكرده است؟ گفتند: بلى يا رسول اللَّه.

فرمود: اطراف مرا احاطه كنيد تا آن دو گرگ مرا نبينند، پس اطراف آن حضرت را گرفتند، آنگاه به چوپان فرمود: به اين دو گرگ بگو: آن محمّد كه تو از او نام بردى در ميان اينها كدام است؟

گرگ به طرف آنها آمد و يكايك آنها را بررسى كرده كنار مى زد تا اينكه وسط آنها داخل شد و به رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم رسيد، گرگ ماده هم به دنبال او رسيد. وقتى آن حضرت را يافتند گفتند:

السلام عليك يا رسول ربّ العالمين وسيّد الخلق أجمعين، سلام و درود بر تواى فرستاده پروردگار جهانيان، و اى سرور تمام مخلوقات.

آنگاه به عنوان احترام دو گونه خود را بر زمين گذاشته در مقابل او به خاك ماليدند و گفتند: ما اين چوپان را به طرف شما فرستاديم و او را از جريان شما باخبر نموديم.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نگاهى به منافقين كرده و فرمود: آنها كه كافرند از اين امر راه فرارى ندارند، و براى منافقين از آنچه مشاهده كردند راه گريزى نيست.

بعد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اين مورد اوّل كه صداقت و راستگوئى چوپان را درباره آن دانستيد، آيا دوست داريد صداقت او را در مورد دوّم هم بدانيد؟

گفتند: بلى اى پيامبر خدا ؛ درود و رحمت خدا بر شما و آل شما باد.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اطراف على بن ابى طالب عليه السلام را احاطه كنيد و او را در ميان خود قرار دهيد، وقتى اين كار را كردند به آن دو گرگ با صداى بلند فرمود: محمّد را براى اين جمعيّت معرّفى كرديد اكنون به على عليه السلام كه از او نام برده ايد اشاره كنيد.

آن دو گرگ در ميان جمعيّت آمده به جستجو پرداختند هر كدام را با دقّت نگاه مى كردند و او را كنار مى زدند تا اينكه به على عليه السلام رسيدند، همين كه او را مشاهده كردند خود را به خاك افكندند و به عنوان تواضع به روى خاك غلطيدند و دو گونه خود را در مقابلش بر خاك نهادند و عرض كردند:

السلام عليك يا حليف الندى ومعدن النهى، ومحلّ الحجى، والعالم بما في الصحف الاُولى، ووصيّ المصطفى.

السلام عليك يا من أسعد اللَّه به محبّيه، وأشقى بعداوته شانئيه، وجعله سيّدآل محمّد وذويه.

السلام عليك يا من لو أحبّه أهل الأرض كما يحبّه أهل السماء لصاروا الأصفياء، ويا من لو أحسّ بأقلّ قليل من بغضه من أنفق في سبيل اللَّه ما بين‌العرش إلى الثرى، لانقلب بأعظم الخزي والمقت من العليّ الاعلى.

درود و سلام بر تو اى صاحب بخشش و جوانمردى، اى سرچشمه عقل و خرد، اى جايگاه شايستگى و لياقت، اى كسى كه كتاب‌هاى آسمانى گذشته را دانا است و جانشين محمّد مصطفى است.

درود بر تو اى كسى كه دوستانش با محبّت او به سعادت مى رسند و دشمنانش با دشمنى او بدبخت و گمراهند، و اى كسى كه سرور اهل بيت پيامبر و بزرگ آنها هستى.

درود بر تو اى كسى كه اگر اهل زمين تو را مانند اهل آسمان دوست مى داشتند به درجه اصفياء (يعنى برگزيدگان الهى) مى رسيدند، و اى كسى كه با كمترين مقدار از دشمنى تو اگرشخصى بين زمين و آسمان را انفاق و بخشش كند جز خشم و نفرت پروردگار نصيب او نمى شود.

اصحاب رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم كه به همراه آن حضرت بودند با مشاهده رفتار و گفتار اين دو حيوان تعجّب كردند وگفتند: ما گمان نمى كرديم علىّ بن ابى طالب عليه السلام چنين موقعيّتى در ميان درندگان داشته باشد و او را اينگونه احترام كنند !

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اگر موقعيّت او را در نظر موجودات ديگرى كه در خشكى و دريا و در آسمان‌ها و زمين هستند، و آنها كه در حجاب‌ها و كرسى اند مشاهده كنيد چه خواهيد گفت؟

به خدا قسم ؛ تواضع و فروتنى فرشتگانِ سدرة المنتهى (بالاترين مكان آسمانى) براى تمثال على عليه السلام - كه آن را نصب كرده اند تا هر وقت مشتاق لقاى آن حضرت شدند به جاى نظر كردن به وجود على عليه السلام به آن نگاه كنند - را ديدم و آن به حدّى بود كه تواضع اين دو گرگ در برابر آن بسيار اندك و ناچيز بود.

و چگونه فرشتگان و ساير صاحبان عقل و خرد براى على عليه السلام تواضع نكنند در حالى كه خداوند تبارك و تعالى قسم ياد كرده كه هر كسى براى على عليه السلام به اندازه سر موئى تواضع كند مقام او را در درجات بهشت به اندازه صد هزار سال بالا ببرد، و تواضعى را كه مشاهده كرديد در برابر آن جلالت و عظمت و آن مقام رفيع كمترين مقدارى بود كه نمايش دادند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

31 - ابن بابويه قدس سره از ابو سعيد خدرى نقل مى كند كه گفت: نزد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نشسته بوديم كه ناگهان شخصى به طرف آن حضرت آمد وعرض كرد: اى رسول خدا ؛ درباره اين آيه كه خداوند به ابليس فرموده: «أسْتَكْبَرْت أمْ كُنْتَ مِن العالين»⁽¹⁾«تكبّر ورزيدى يا تو از عالى رتبه ها هستى» مرا خبر ده، مقصود از اين بلندمرتبه ها كه از فرشتگان برترند كيستند؟ پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

من، على، فاطمه، حسن و حسين (عليهم السلام) در سراپرده عرش دو هزار سال پيش از آفرينش آدم بوديم، تسبيح خدا مى كرديم و فرشتگان از ما تسبيح كردن آموختند، هنگامى كه خداوند آدم را آفريد فرشتگان را فرمان داد تا براى آدم سجده كنند (و آنها را چنين فرمانى نداد مگر به خاطر ما كه در صلب او بوديم) تمام فرشتگان اين فرمان را اطاعت كرده و بر او سجده كردند جز ابليس كه از سجده كردن خوددارى كرد.

خداوند تبارك و تعالى فرمود:

«يا إبْليس ما مَنَعَك أنْ تَسْجُد لِما خَلَقْت بِيَديّ أسْتَكْبَرْت أمْ كُنْت مِن العالين»، «اى ابليس ؛ چه چيز مانع شد آدم را كه من به قدرت خود آفريده ام سجده كنى؟ آيا تكبّر ورزيدى يا از عالى رتبگان - يعنى از آن پنج نور مقدّسى كه نام آنها بر سراپرده عرش نوشته شده است - بودى؟»

فنحن باب اللَّه الّذي يؤتى منه، بنا يهتدى المهتدون، فمن أحبّنا أحبّه اللَّه وأسكنه جنّته ومن أبغضنا أبغضه اللَّه وأسكنه ناره ولايحبّنا إلاّ من طاب مولده.

ما آن درِ رحمت پروردگاريم كه هر كه بخواهد به او راه پيدا كند بايد از آن وارد شود، آنها كه هدايت شدند بسبب ما راه يافتند، هر كه دوستى ما را داشته باشد خدا او را دوست دارد و در بهشتش او را ساكن گرداند، و هر كه با ما دشمنى كند خدا او را دشمن دارد و در دوزخش او را جاى دهد، و ما را جز آنكه پاك متولّد شده دوست ندارد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

32 - در «تفسير وكيع بن جرّاح» ذيل آيه شريفه «إهْدِنا الصراطَ المُسْتَقيم»⁽¹⁾از ابن عبّاس نقل كرده است كه گفت:

قولوا معاشر العباد: أرشدنا إلى حبّ محمّد وأهل بيته عليهم السلام، اى بندگان خدا ؛ بگوئيد: خدايا ! ما را به محبّت و دوستى محمّد و آل محمّد راهنمائى كن.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

33 - سيّد هاشم بحرانى رحمه الله در كتاب «غاية المرام» حديثى را از طريق مخالفين نقل كرده كه نجات كشتى نوح از غرق شدن و هلاكت به خاطر محمّد، على، فاطمه، حسن و حسين: بوده است.

سيّد بن طاووس قدس سره در كتاب «أمان الأخطار» آن حديث را از انس بن مالك روايت كرده است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

هنگامى كه خداوند تبارك و تعالى اراده فرمود قوم نوح را هلاك كند به حضرت نوح عليه السلام پيغام داد: از درخت ساج⁽³⁾تخته هائى شكسته و آماده كن، وقتى تخته ها آماده شد نمى دانست با آنها چه كند؟

جبرئيل عليه السلام فرود آمده شكل يك كشتى را به او نشان داد و به همراه خود صندوقى آورد كه در آن صد هزار ميخ بود، پس تمام آن ميخ‌ها را در ساختن كشتى بكار برد تا اينكه پنج عدد باقى ماند.

يكى از آنها را در دست گرفت، در دست او درخشيد و نورافشانى كرد همان طور كه يك ستاره تابان در كرانه آسمان مى درخشد و حضرت نوح عليه السلام از آن متحيّر گرديد، خداوند آن ميخ را گويا گردانيد، لب گشود و با زبان فصيح گفت: من بر اسم بهترين انبياء محمّد بن عبداللَّه هستم.

در اين هنگام جبرئيل از آسمان فرود آمد، حضرت نوح عليه السلام از او سئوال كرد: اين چگونه ميخى است كه مانندش را نديده ام؟

فرمود: اين به نام بهترين آفريده پروردگار از ابتدا تا انتهاى آفرينش يعنى

محمّد بن عبداللَّه است آن را طرف راست كشتى قرار بده.

ميخ دوّم را برداشت، شروع به درخشش و نورافشانى كرد، حضرت نوح از آن سئوال كرد.

جبرئيل گفت: اين ميخ به نام برادر و پسر عموى آن حضرت يعنى علىّ بن ابى طالب عليه السلام است آن را در طرف چپ كشتى قرار بده.

ميخ سوّم را كه در دست گرفت، درخشيد و تابنده و روشن گرديد. جبرئيل فرمود: اين ميخ به نام فاطمه عليها السلام است او را همان طرفى كه ميخ پدرش را نهاده اى قرار بده.

ميخ چهارم را برداشت آن هم درخشيد و روشن گرديد، جبرئيل فرمود: اين ميخ به نام حسن عليه السلام است آن راكنار ميخ پدرش قرار بده.

ميخ پنجم را كه در دست گرفت، درخشيد و روشن گشت و صداى گريه از آن بگوش رسيد، حضرت نوح به جبرئيل عرض كرد: اين ناله چيست؟

جبرئيل فرمود: اين ميخ به نام سرور شهيدان حضرت حسين بن على عليهما السلام است، او را كنار ميخ برادرش امام حسن عليه السلام بزن و خداى تبارك و تعالى در قرآن فرموده است:

«وَحَمَلْناهُ عَلى ذاتِ ألْواحٍ وَدُسُر» ⁽¹⁾.

پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم در تفسير آن فرموده است:

الألواح خشب السفينة، ونحن الدسر، لولانا ما سارت السفينة بأهلها.

«الواح» همان تخته هاى سفينه بود و «دُسر» يعنى ميخ‌ها مقصود ما هستيم، و اگر مانبوديم كشتى به راه نمى افتاد و اهل خود را سير نمى داد.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: محمد بن نجّار كه حديث را نقل كرده از اشخاص سرشناس و معروف نزد مذاهب چهارگانه است، سپس از اين حديث نتيجه مى گيرد كه وقتى نجات كشتى نوح به بركت اين بزرگواران بوده جاى تعجّبى نيست كه انسان وقت سوار شدن بر مركب بر آنها درود و

تحيّت بفرستد و سپاس مقامات عالى آنها را نمايد كه هر گونه رهائى ازهلاكت‌ها و رسيدن به مقصود به بركت آنها است.

و سزاوار است هر كه بر كشتى مى نشيند و از خطر غرق شدن ترسناك است بر اطراف كشتى همانگونه كه در حديث كشتى نوح ذكر شد نام خمسه طيّبه را بر ورقى نوشته و بچسباند، از فضل و بخشش پروردگار بعيد نيست كه به خاطر آنها به خواسته خود ظفر يابد و آنچه را دوست‌دارد بدست آورد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

34 - ابن شاذان رحمه الله روايتى را از طريق مخالفين از عبداللَّه بن عمر نقل كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

به واسطه من حجّت براى شما كامل گرديد و به سبب علىّ بن ابى طالب عليه السلام هدايت شديد، و اين آيه را تلاوت فرمود:

«إنَّما أنْتَ مُنْذرٌ وَلكُلِّ قَوْم هاد»⁽¹⁾، «تو اخطاردهنده و بيم دهنده هستى و براى هرقومى هدايت كننده اى است».

بعد فرمود: به واسطه حسن عليه السلام به شما احسان و نيكى عطا شد، و به سبب حسين عليه السلام عدّه اى به سعادت مى رسند كه از او پيروى مى كنند و گروهى دچار شقاوت و گمراهى مى شوند كه با او سر ستيز و مخالفت دارند، سپس فرمود:

ألا وإنّ الحسين باب من أبواب الجنّة، من عانده حرّم اللَّه عليه ريح الجنّة.

بدانيد حسين عليه السلام درى از درهاى بهشت است، كسى كه با او مخالفت كند خداوند بوى بهشت را بر او حرام گرداند.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

35 - ابن بابويه رحمه الله از ابو حمزه نقل كرده است كه گفت: از امام

سجّاد عليه السلام شنيدم كه فرمود:

إنّ اللَّه تبارك وتعالى خلق محمّداً صلى الله عليه وآله وسلم وعليّاً عليه السلام والأئمّة الأحد عشر عليهم السلام من نور عظمته أرواحاً في ضياء نوره، يعبدونه قبل خلق الخلق، يسبّحون اللَّه عزّوجلّ ويقدّسونه، وهم الأئمّة الهادية من آل محمّد عليهم السلام.⁽¹⁾

خداوند تبارك و تعالى حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و على عليه السلام و يازده امام بعد از آن حضرت را از نور عظمت خود آفريد در حالى كه ارواح بودند، و در پرتو نور پروردگار قبل ازآفرينش مخلوقات او را عبادت مى كردند، تسبيح خدا و تقديس او مى نمودند و آنها هستند كه پيشوايان هدايت كننده از آل محمّد عليهم السلام هستند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

36 - ابن بابويه رحمه الله از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم روايت كرده است كه فرمود:

لايتمّ الإيمان إلّا بمحبّتنا أهل البيت، وإنّ اللَّه تبارك وتعالى عهد إليّ أنّه لايحبّنا أهل البيت إلّا مؤمن تقيّ، ولايبغضنا إلّا منافق شقيّ، فطوبى لمن تمسّك بي وبالأئمّة الأطهار من ذرّيّتي.

ايمان جز به محبّت ما اهل بيت كامل نمى گردد، و اين عهد و پيمان الهى با من است كه ما اهل بيت را جز مؤمن پرهيزكار دوست ندارد و جز منافق گمراه دشمن ما نيست. پس خوشا به حال كسى كه به من و ائمّه اطهار از ذريّه من گرويده و به رشته ولايت ما درآويخته است.

از آن حضرت سئوال شد: ائمّه و پيشوايان بعد از شما چند نفرند؟

فرمود: عدد نقباء بني إسرائيل، به عدد سران و سروران بنى اسرائيل.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

37 - ابن بابويه رحمه الله در كتاب «امالى» از امام صادق عليه السلام، از پدرانش عليهم السلام نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

الإسلام عريان، فلباسه الحياء، وزينته الوقار، ومروّته العمل

الصالح، وعماده الورع، ولكلّ شي‌ء أساس وأساس الإسلام حبّنا أهل البيت.⁽¹⁾

اسلام در مثَل مانند پيكرى برهنه است، حيا لباس آن، وقار و متانت زيور آن، عمل صالح جوانمردى آن، و ورع - يعنى انجام واجبات و ترك محرّمات - پايه و ستون آن است.

و هر چيزى داراى اساس و زيربنائى است، و اساس اسلام محبّت و دوستى ما اهل بيت است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

38 - شيخ مفيد قدس سره در كتاب «اختصاص» از اصبغ بن نباته نقل مى كند كه ازابن عبّاس شنيدم و او از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شنيده بود كه فرمود:

ذكر اللَّه عزّوجلّ عبادة، وذكري عبادة، وذكر عليّ عبادة وذكر الأئمّة من ولده عبادة.

ياد خدا عبادت است، و ياد من عبادت است، و ياد على عليه السلام و فرزندانش يعنى ائمّه طاهرين: عبادت است.

به حقّ كسى كه مرا به رسالت برانگيخت و بهترين خلق خود قرار داد، وصىّ و جانشين من برترين اوصياء است، و او حجّت خدا بر بندگان و جانشين او در ميان مخلوقات است، و از فرزندان او پيشوايان هدايت كننده هستند، به واسطه ايشان از اهل زمين عذاب را منع مى كند، و به سبب آنها آسمان را از فرو افتادن بر زمين حفظ مى كند مگربه اذن او، و بخاطر ايشان كوهها را از متلاشى شدن حفظ مى كند، و بندگان را از باران رحمت خود سيراب مى كند، وبه بركت ايشان گياهان را از زمين مى روياند و خارج مى كند.

اُولئك أولياء اللَّه حقّاً وخلفاؤه صدقاً، عدّتهم عدّة الشهور وهي إثنا عشر شهراً، وعدّتهم عدّة نقباء موسى بن عمران.

آنها به حقيقت اولياى خدا هستند و به راستى جانشينان من هستند، عدد آنها به تعداد ماه ها يعنى دوازده تا است و به عدد نقباء يعنى بزرگان قوم

موسى بن عمران است.

سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «وَالسماء ذاتُ البُرُوج»⁽¹⁾يعنى قسم به آسمان كه داراى برج‌ها است، بعد فرمود:

اى ابن عبّاس ؛ آيا مى پندارى كه به آسمان و برج‌هاى آن قسم ياد كرده و اين آسمان و برج‌هاى آن را اراده كرده است؟ گفتم: اى رسول خدا، پس مقصود از آنها چيست؟ فرمود:

أمّا السماء فأنا، وأمّا البروج فالأئمّة بعدي، أولّهم علي عليه السلام، وآخرهم المهديّ صلوات اللَّه عليهم اجمعين.

مقصود از آسمان من هستم، و برج‌ها ائمّه و پيشوايان بعد از من مى باشند كه اوّل آنها على و آخر آنها مهدى است كه درود خداوند بر همه آنها باد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

39 - شيخ صدوق رحمه الله از امام صادق عليه السلام روايت كرده كه آن حضرت فرمود:

ابليس - لعنت خدا بر او باد - آسمانهاى هفتگانه را طى مى كرد و به آنها بالا مى رفت، هنگامى كه حضرت عيسى عليه السلام متولّد شد از بالا رفتن سه آسمان ممنوع گرديد و تا چهار آسمان بالا مى رفت، و وقتى حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم تولّد يافت او را از همه آسمانها منع كردند و شياطين را به سبب ستارگان از ورود در آسمان‌ها راندند.

قريش گفتند: اينها علامت قيامت است كه از اهل كتاب آن را شنيده بوديم، عمرو بن اميّه كه در كهانت و پيشگوئى حوادث در عهد جاهليّت قوى‌تر از همه بود گفت: به ستارگان نگاه كنيد اگر آنهائى كه مردم در راه‌يابى وتشخيص زمستان و تابستان از آنها كمك مى گيرند رها مى شوند علامت هلاكت و نابودى خلق است، ولى اگر آنها در جاى خود هستند و غير آنها پرتاب مى شوند علامت اين است كه واقعه مهمّى رخ داده است.

صبح ولادت پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم همه بتها در هر كجا كه بودند به رو بر

زمين افتادند، در آن شب ايوان كسرى به لرزه درآمد و 14 كنگره آن درهم ريخت، درياچه ساوه خشكيد، و در وادى سماوه آب جارى گرديد، آتشكده فارس كه هزار سال خاموش نشده بود خاموش گشت، و دانشمند مجوس در عالم خواب ديد كه شتر سركشى چند اسب اصيل را مى كشاند و از دجله عبور كردند و وارد شهرهاى ايشان شدند.

طاق كسرى از ميان شكسته شد، و دجله بى آب شكافته گشت و آب در قصر او جارى گرديد، نورى از طرف حجاز پخش شد و همه مشرق را فرا گرفت.

هر پادشاهى تخت او سرنگون شد و خودش در آن روز لال گرديد و صحبت نمى كرد، علم كاهنان از آنها گرفته شد و سحر ساحران باطل گرديد، هر كاهنى كه در عرب بود بين او و رفقايش جدائى افتاد، قريش در ميان عرب عظمت يافت و آنها را آل اللَّه گفتند.

امام صادق عليه السلام فرمود: إنّما سمّوا آل اللَّه لأنّهم في بيت اللَّه الحرام.

علّت اينكه آنها را آل اللَّه گفتند اين بود كه آنها در خانه خدا بودند.

و حضرت آمنه عليها السلام مادر پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: به خدا قسم، فرزندم همين كه فرو افتاد دست‌ها را بر زمين گذاشت، سر به سوى آسمان برداشت و نگاهى كرد، سپس نورى از آن ساطع گرديد كه همه جا را روشن كرد، درميان آن روشنائى صداى گوينده اى را شنيدم كه گفت:

إنّك قد ولدت سيّد الناس، فسمّيه محمّداً.

فرزندى به دنيا آوردى كه سرور همه خلائق است نام او را محمّد بگذار.

و او را نزد عبدالمطلب ببر كه او را ببيند، چون آن حضرت را نزد عبدالمطلب آوردند و گفته هاى مادرش درباره او به آن جناب رسيده بود او را دربرگرفت و در دامن خود نشانيد و گفت:

الحمد للَّه الّذي أعطاني

هذا الغلام الطيّب الأردان

قد ساد في المهد على الغلمان⁽¹⁾

حمد و سپاس شايسته خداوندى است كه به من اين پسربچّه نيكو و پاك را عنايت كرد، كه در گهواره اش بر همه پسران عالم برترى دارد.

سپس او را به اركان كعبه تعويذ نمود و اشعارى در اين مورد گفت.

در اين هنگام ابليس فريادى برآورد و لشكرش را خواند، همگى نزد او اجتماع كردند و گفتند: سرور ما، چه چيزى تو را ناراحت كرده و ترسانده است.

گفت: واى بر شما، از اوّل شب اوضاع آسمان و زمين را متغيّر و دگرگون مى بينم، معلوم مى شود واقعه مهمّى رخ‌داده كه از وقتى حضرت عيسى به آسمان برده شده چنين حادثه اى واقع نشده است، برويد و جستجو كنيد چه چيزى رخ داده است.

همگى از نزد او متفرّق شدند و سپس بعد از تفحّص و جستجو برگشتند و گفتند: ما به آنچه مى گوئى پى نبرديم و چيزى نفهميديم.

ابليس گفت: خودم بايد آن را دنبال كنم و اين كار من است، سپس در دنيا فرو رفت و در همه جا جولان كرد تا اينكه به حرم رسيد، فرشتگان را ديد كه اطراف حرم را احاطه كرده اند و وقتى كه خواست داخل حرم شود بر او بانگ زدند و او برگشت، سپس مثل گنجشك گرديد و از ناحيه حرى وارد شد.

جبرئيل به او فرمود: اى ملعون، برگرد.

ابليس گفت: از تو سئوالى دارم، چه حادثه اى امشب در زمين واقع شده است؟

فرمود: محمّد صلى الله عليه وآله وسلم كه خاتم انبياء و سرور همه آنها است پا به عرصه گيتى نهاده است.

گفت: آيا مرا در مورد او نصيبى و بهره اى هست؟

فرمود: نه، سئوال كرد: آيا در امّت او بهره دارم؟

فرمود: بلى، ابليس گفت: به آن راضى شدم و خشنود گشتم.⁽¹⁾

رضيت بدّاً بمولده المسعود طالعه

بدر الهوى واختفت فيه الأضاليل

وزال عن رأس كسرى التاج حين علا

من فوق بهرام للايمان إكليل

بخاتم الرسل قد زلت أساوره

فعرشه بعد كرسيّ الملك مشلول

سبحان من خصّ بالإسراء رتبته

بقربه حيث لا كيف وتمثيل

بالجسم اُسري به والروح خادمه

له من اللَّه تعظيم وتبجيل

له البراق جواد والسماء طرق

مسلوكة ودليل السير جبريل

له شريعة حقّ للهدى وله

شريعة في الندى من دونها النيل

وجاءه الروح بالقرآن ينسخ من

شريعة الروح مايحويه انجيل

وكلّ أسفار توراة الكليم لها

من بعد أسفار صبح الذكر تعطيل

لولاه ما كان لا علم ولاعمل

ولا كتاب ولانصّ وتأويل

ولا وجود ولا إنس ولا ملك

ولا حديث ولا وحي وتنزيل

له الخوارق فالعرجون في يده

مهنّد من سيوف اللَّه مسلول

حروبه ومغازيه لها سير

بها يحدث جيل بعده جيل

خشنود شدم به ولادت او كه طالعش مسعود است، همانند شب چهارده درخشيد وتاريكى ها در آن پنهان گشت.

تاج از سر كسرى (پادشاه ايران) افتاد هنگامى كه تاج ايمان از مرّيخ بالاتر رفت.

به وجود خاتم انبياء زينت‌ها از تاج او ريخت، و تخت او بعد از تخت سلطنت نبىّ صلى الله عليه وآله وسلم درهم شكسته شد.

پاك و منزّه است كسى كه با سير دادن پيغمبرش رتبه او را به قرب و نزديكى خود اختصاص داد در حالى كه او ذاتش منزّه از كيفيّت و تشبيه است.

با جسم شريفش سير داده شد و روح الأمين در خدمت او بود، و خداوند تبارك و تعالى او را با اين كار تعظيم و تكريم نمود.

مركب او در اين سفر آسمانى براق بود، و آسمان مسير او بود كه مى پيمود، و راهنمايش در اين سفر جبرئيل عليه السلام بود.

او داراى دين حقّى است كه براى هدايت خلق آن را تبليغ نمود، و آبشخورى در بخشش و بزرگوارى دارد كه نيل كوچك‌ترين آنها است.

قرآنى را كه روح الأمين براى او آورد دين روح اللَّه و آنچه را كه انجيل او در بردارد نسخ كرد و از بين برد.

همه بخش‌هاى تورات حضرت موسى بعد از آمدن سوره ها و آيات قرآن

كريم تعطيل گرديد.

اگر او نبود نه علمى بود و نه عملى، و نه كتابى، نه نصّى (ظاهر كتاب) بود و نه تأويلى (باطن كتاب).

نه وجودى بود، نه انسانى و نه فرشته اى، نه حديثى بود، نه وحيى و نه قرآنى.

او داراى معجزات و كارهاى شگفت انگيز بود، شاخه خرما در درست او شمشيرى از شمشيرهاى برهنه پروردگار شد.

جنگ‌هائى كه در آنها حضور داشت و آنها كه حضور نداشت سيره‌اى است كه نسل به نسل مردمان آن را گفتگو مى كنند.

و شيخ اُزرى رحمه الله نيكو به رشته نظم درآورده و گفته است:

ما عسى أن أقول في ذي معال

علّة الكون كلّه احداها

بشرت اُمّه به الرسل طرّاً

طرباً باسمه فيا بشراها

نوّهت باسمه السموات والار

ض كما نوّهت بصبح ذكاها

طربت لاسمه الثرى فاستطالت

فوق علويّة السما سفلاها

لاتجل في صفات أحمد فكراً

فهي الصورة الّتي لن تراها

تلك نفس عزّت على اللَّه قدراً

فارتضاها لنفسه واصطفاها

ما تناهت عوالم العلم الّا

وإلى كنه أحمد منتهاها

حاز قدسيّة العلوم وإن

لم يؤتها أحمد فمن يؤتاها

علم اقسمت جميع المعالي

انّه ربّها الّذي ربّاها

فاض للخلق منه علم وحلم

اخذت عنهم العقول نهاها

وسمّت باسمه سفينة نوح

فاستقرّت به على مجراها

وبه نال خلّة اللَّه إبراهي

م والنار باسمه أطفاها

وبسرّ سرى له في ابن عمران

أطاعت تلك اليمين عصاها

وبه سخر المقابر عيسى

فأجابت نداءه موتاها

وهو سرّ الوجود في الملأ الأعلى

ولو لاه لم تعفر جباها

لم تكن هذه العناصر إلّا

من هيولاه حيث كان أباها

چه بگويم درباره كسى كه داراى منزلتى رفيع و ارزشى والا است، او علّت هستى است واين يكى از آن مقامات و منزلتهاى او است.

انبياء بشارت او را همگى گفته اند، و به نام مبارك او خوشحالى كرده و سرود خواندند.

آسمان و زمين نام او را اعلان كرده و بالا بردند، همانطور كه روشنى صبح خبر از آمدن صبح مى دهد.

زمين به خاطر نام او شادى كرد و با ولادت او پائين ترين مرتبه زمين بر بلندترين مرتبه آسمان فخر نمود.

فكرت را در صفات احمد صلى الله عليه وآله وسلم به تحرّك و تلاش وادار مكن، زيرا آن صورتى است كه نظير و مانند ندارد.

شخصيّتى است كه قدرش نزد خدا عزيز و ارجمند است، او را براى خود برگزيده واختيار نموده است.

علم و دانش درياى بيكرانى است كه پايان نمى پذيرد مگر اينكه پايان آن و نهايتش در وجود احمد صلى الله عليه وآله وسلم ختم مى شود.

علوم مقدّس و دانش الهى را او فرا گرفته است، و اگر به او نرسيده بود چه كسى قابل بود كه به او برسد.

تمام صفات عالى و برترى هاى اخلاقى قسم ياد كرده اند، كه پرورش دهنده آنها ايشان بوده است.

از ناحيه او دانش و بردبارى به سوى خلق سرازير شد، عقول از او خرد و انديشه را گرفت و به دست آورد.

نام مبارك او كه بر كشتى نوح نهاده شد، از غرق شدن ايمنى پيدا كرد و در مجراى خود آرام گرفت.

ابراهيم به سبب او به مقام خلّت رسيد، و آتش نمرودى به اسم مبارك او بر ابراهيم سرد و خاموش شد.

و به سرّى كه او در موسى جارى كرد، عصائى كه در دست او بود از او اطاعت كرد.

و به سبب او عيسى مقابر را تسخير كرد، و مرده هائى كه در آن بودند نداى

او را جواب گفتند.

او در ملأ اعلى كه جايگاه فرشتگان است رمز و راز هستى است، و اگر او نبود آنها پيشانى به خاك نمى گذاشتند و عبادت نمى كردند.

تمامى اين عناصر نيستند مگر از مادّه اصلى خود، و او مادّه اصلى و اساس هستى و پدر خلقت است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

40 - مجلسى رحمه الله در «بحار الأنوار» از كتاب «محاسن برقى» روايتى از امام صادق عليه السلام نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

خداوند عقل را آفريد سپس به او فرمود: روى بگردان پس روى گرداند، بعد به او فرمود: روى آور، پس رو كرد، آنگاه فرمود:

«ما خلقت خلقاً أحبّ إليّ منك».

«موجودى را نيافريدم كه نزد من از تو محبوبتر باشد».

پس نود و نه جزء آن را به وجود نازنين حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم بخشيد، و يك جزء باقيمانده را بين مردم تقسيم كرد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

41 - و نيز در همان كتاب از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه فرمود:

أنا أديب اللَّه، وعليّ عليه السلام أديبي.⁽²⁾

من تربيت شده پروردگار و على عليه السلام تربيت شده من است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

42 - سعد إربلى رحمه الله در كتاب «اربعين» خود روايت كرده است كه: در آثار باقى مانده از يكى از حواريّون حضرت عيسى عليه السلام ورقى يافت شد كه بر آن‌با قلم سريانى نوشته شده بود:

از كتاب تورات نقل شده است كه: بعد از گفتگو و نزاع حضرت موسى و خضر عليهما السلام در قصّه كشتى و ديوار و غلام هنگامى كه حضرت موسى به طرف قوم خود برگشت برادرش هارون از او سئوال كرد: چه

چيزى از خضر آموختى و از عجائب دريا چه چيزى مشاهده كردى؟

فرمود: من و خضر در كنار دريا ايستاده بوديم كه ناگهان پرنده اى فرود آمد با منقار خود قطره اى از آب دريا برداشت و به طرف مشرق انداخت، سپس قطره ديگرى برداشت و به طرف مغرب رها كرد، بعد قطره سوّم را برداشت و به طرف آسمان و قطره چهارم را به طرف زمين انداخت، سپس قطره پنجم را برداشت و به خود دريا برگرداند، ما ازمشاهده آن بهت‌زده و متحيّر شديم، از خضر عليه السلام سئوال كردم او هم جوابى نداشت.

در اين هنگام يك شكارچى كه در آن منطقه شكار مى كرد نگاهى به ما كرد و گفت: شما را چه شده است؟ گويا در كار اين پرنده متحيّر وسرگردان گشته ايد؟

گفتيم: بله همين طور است، گفت: من كه يك نفر صيّاد هستم اشاره اين پرنده را فهميدم، شما دو بزرگوار كه هر دو پيغمبريد ندانستيد؟!

گفتيم: ما نمى دانيم جز آنچه را خداوند به ما بياموزد؟

گفت: اين پرنده اى در دريا است كه «مسلم» ناميده مى شود - به خاطر اينكه هنگامى كه صدا مى زند در آوازش اين كلمه يعنى مسلم را مى گويد - با اين كار خود كه آب را با منقار خود برداشت و به طرف مشرق و مغرب آسمان و زمين ريخت و قطره آخر را به دريا برگرداند مى خواهد بگويد:

«يأتي في آخر الزمان نبيّ يكون علم أهل المشرق والمغرب وأهل السماء والأرض عند علمه مثل هذه القطرة الملقاة في البحر، ويرث علمه ابن عمّه ووصيّه».

«در آخر الزمان پيغمبرى مى آيد كه علم اهل مشرق و مغرب و اهل آسمان و زمين نسبت به دانش او مثل قطره اى است كه در دريا افكنده شده است، و تمام دانش او را پسرعمو و وصىّ او به ارث خواهد برد».

با شنيدن اين مطلب از مشاجره دست برداشتيم و هر كدام از ما كه به

علم خود دچار خودبينى بوديم آن را كوچك شمرديم.

آنگاه آن صيّاد از نظر ما ناپديد گرديد و دانستيم كه او فرشته اى بودكه خداوند به جانب ما فرستاد تا كمىِ علم ما را به خودمان نشان دهد بعد از آنكه ادّعاى كمال داشتيم.⁽¹⁾

برسى رحمه الله اين روايت را در مشارق الأنوار: 79 از حسن بصرى به اختصار نقل كرده، و نيز در كتاب الدمعة الساكبة: 61/2 (با كمى اختلاف) ذكر شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

43 - از امام صادق عليه السلام روايت شده كه وقتى آن حضرت نام رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم را مى برد و گفت: «رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود»، رنگ چهره مباركش تغيير مى كرد، سبز مى شد و زرد مى شد به حدّى كه آنهائى كه او را مى شناختند با اين تغييرى كه پيش مى آمد اظهار نشناختن مى كردند.⁽²⁾

و در روايت ديگر نقل شده: هنگامى كه آن حضرت نام محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را مى شنيد بعنوان تعظيم با صورت به طرف زمين رو مى كرد و مى فرمود: «محمّد محمّد محمّد» به حدّى كه نزديك بود گونه مباركش بزمين برسد.⁽³⁾

و چه زيبا گفته شده:

هزار مرتبه شستن دهان بمشك و گلاب

هنوز نام تو بردن كمال بى ادبى است

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

44 - شيخ طوسى رحمه الله در كتاب «امالى» از امام صادق عليه السلام، از پدرانش: و آنها از امام حسن عليه السلام نقل كرده اند كه فرمود:

از جدّم رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شنيدم كه آن حضرت فرمود:

خلقت من نور اللَّه عزّوجلّ، وخلق أهل بيتي من نوري، وخلق محبّيهم من نورهم، وسائر الخلق من النار.

من از نور خداوند تبارك و تعالى آفريده شده ام، و اهل بيتم از نور من آفريده شده اند، ودوستان ايشان از نور آنها آفريده شده اند، و ديگر مخلوقات از آتش مى باشند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

45 - كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از مفضّل نقل مى كند كه گفت: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: شما آن وقتى كه در عالم أظلّه (ارواح) بوديد چگونه بوديد و چه مى كرديد؟ فرمود:

يا مفضّل ! كنّا عند ربّنا ليس عنده أحد غيرنا في ظلّة خضراء، نسبّحه ونقدّسه ونهلّله ونمجّده، وما من ملك مقرّب ولا ذي روح غيرنا، حتّى بدا له في‌خلق الأشياء فخلق ما شاء كيف شاء من الملائكة وغيرهم، ثمّ أنهى علم ذلك إلينا.⁽²⁾

اى مفضّل، ما در پيشگاه پروردگار در سايه سبز رنگى بوديم و غير ما در آنجا كسى نبود، به تسبيح، تهليل و تمجيد پروردگار مشغول بوديم، فرشته مقرّبى و هيچ صاحب روحى نبود، تا آنكه خداوند اراده آفرينش فرمود، و آنچه را كه خواست و به هر شكلى كه خواست‌از فرشته و غير آن آفريد، و ما را از آن آگاه ساخت.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

46 - ابن شهراشوب رحمه الله در كتاب «مناقب» از حضرت اميرالمؤمنين صلوات اللَّه عليه روايت كرده است كه فرمود:

لمّا ولد رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم اُلقيت الأصنام في الكعبة على وجوهها، فلمّا أمسى سمع صيحة من السماء «جاءَ الحقُّ وَزَهَقَ الباطِل إنَّ الباطِلَ كانَ زَهُوقاً»⁽³⁾.

هنگامى كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم تولّد يافت، بت‌هاى داخل كعبه به رو بر زمين

افتادند، وهنگامى كه شب فرا رسيد صدائى از آسمان شنيده شد كه مى فرمود: «حق ظاهر شد و باطل نابود گرديد، و همانا باطل نابودشدنى است».

و نقل شده است كه در آن شب تمام دنيا روشن گرديد، هر سنگ وريگ و درختى خنده كرد، و آنچه در آسمان و زمين بود تسبيح خداوند نمود، شيطان درهم شكسته شد و مى گفت: بهترين شخص از ميان امت‌ها و بهترين آفريده، و گرامى ترين بنده و بزرگ‌ترين شخصيّت عالم محمّد صلى الله عليه وآله وسلم است.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

47 - در كتاب «كنز الفوائد» از حليمه سعديّه روايت شده كه گفت: وقتى پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم يك‌ساله شد لب به سخن گشود و كلامى فرمود كه خوب‌تر از آن نشنيده بودم، فرمود:

قدّوس قدّوس نامت العيون والرحمان لاتأخذه سنة ولا نوم.

خدا پاك و منزّه از هر نقصى است، چشمها به خواب رفتند، و او را چرت و خواب فرا نمى گيرد.

و زنى به من يك مشت خرما به عنوان صدقه داد، از او گرفتم و آن حضرت كه در سن سه سالگى بود آن را رد كرد و فرمود:

يا اُمّ، لاتأكلي الصدقة، فقد عظمت نعمتك وكثر خيرك، فإنّي لا آكل الصدقة.

اى مادر، صدقه نخور، زيرا درهاى نعمت بر روى تو باز شده و خير فراوانى بتو رسيده است، و من هرگز صدقه نمى خورم.

مى گويد: به خدا قسم بعد از شنيدن آن ديگر از كسى صدقه قبول نكردم.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

48 - در كتاب «قرب الإسناد» از فضيل روايت مى كند كه گفت: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه فرمود:

اتّقوا اللَّه وعظّموا اللَّه وعظّموا رسوله صلى الله عليه وآله وسلم ولاتفضّلوا على رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم‌أحداً، فإنّ اللَّه تبارك وتعالى قد فضّله ...

تقوا پيشه كنيد، خدا و رسولش را بزرگ داريد و تعظيم كنيد و هيچ كس را بر رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم برترى ندهيد، زيرا خداوند تبارك و تعالى او را بر همگان برترى بخشيده است... .⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

49 - در كتاب «كافى» نقل شده است: امام صادق عليه السلام از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم ياد كرد و فرمود:

حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام فرموده است:

ما برأ اللَّه نسمة خيراً من محمّد صلى الله عليه وآله وسلم.

خداوند تبارك و تعالى موجودى را بهتر از محمّد صلى الله عليه وآله وسلم نيافريده است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

50 - در همان كتاب از يكى از اصحاب امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه گفت: از آن حضرت شنيدم كه فرمود:

به حضرت عيسى بن مريم عليه السلام دو حرف از اسم اعظم عنايت شده بود و با آن كارهاى خارق العاده خود را انجام مى داد، و به حضرت موسى عليه السلام چهار حرف، و به حضرت ابراهيم هشت حرف، و به حضرت نوح پانزده حرف، و به حضرت آدم بيست و پنج حرف از آن عطا شده بود.

وإنّ اللَّه تبارك وتعالى جمع ذلك كلّه لمحمّد صلى الله عليه وآله وسلم، وإنّ اسم اللَّه الأعظم ثلاثة وسبعون حرفاً أعطي محمّداً صلى الله عليه وآله وسلم اثنين وسبعين حرفاً، وحجب عنه حرف واحد.

و خداوند تبارك و تعالى تمام آنچه را كه به آنها مرحمت كرده بود براى حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم جمع نموده و همانا اسم اعظم الهى هفتاد و سه حرف

است به حضرت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم هفتاد و دو حرف از آن را عنايت كرده و يكى را از آن حضرت پنهان نموده است.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

51 - صفّار رحمه الله در كتاب «بصائر الدرجات» از امام باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:

از امير مؤمنان على عليه السلام درباره علم پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم سئوال شد.

حضرت فرمود: علم النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم علم جميع النبيّين وعلم ما كان وعلم ما هو كائن إلى قيام الساعة.

علم پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم شامل علم تمام پيامبران است، و او بر آنچه واقع شده و تا روزقيامت به وقوع مى پيوندد دانا است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

52 - ابن شهراشوب رحمه الله در كتاب «مناقب» نقل كرده است: پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم معجزه قبل از ولادت، بعد از بعثت و بعد از وفات داشته است كه مهم‌ترين و قوي‌ترين آنها قرآن است.⁽³⁾

و از انس نقل كرده است كه گفت: رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم از بالاى كوه صدائى شنيد كه مى‌گفت:

«اللهمّ اجعلني من الاُمّة المرحومة المغفورة».

«خدايا ! مرا از امّتى كه مورد رحمت و مغفرت اند قرار بده».

وقتى نزد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم آمد ديدند پيرمردى است كه قامت آن سيصد ذراع⁽⁴⁾است، آن حضرت با او معانقه نمود، سپس پيرمرد عرض كرد: من در هر سال يك‌بار غذا مى خورم و اكنون وقت آن رسيده است، در اين هنگام ظرف غذائى از آسمان نازل شد و هر دو از آن خوردند.⁽⁵⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

53 - قطب راوندى رحمه الله در كتاب «خرائج» مى نويسد: روايت شده است عربى نزد پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم آمد و عرض كرد: آيا نشانه و علامتى در درستى و صحيح بودن آنچه به آن دعوت مى كنى دارى؟ فرمود:

بلى، نزد آن درخت برو و بگو: رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم ترا مى خواند.

وقتى پيغام را رساند درخت خود را به طرف راست و چپ كج كرده تا اينكه ريشه هايش قطع شد، سپس آمد و در حالى كه خود را به زمين مى كشيد در مقابل پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم ايستاد.

عرب گفت: به آن دستور بده تا به جاى خود برگردد.

حضرت به او فرمان داد، و او به محلّ روئيدن خود برگشت. آنگاه گفت: اى رسول خدا، اجازه مى دهى ترا سجده كنم؟ حضرت فرمود:

لو أمرت أحداً أن يسجد لأحد لأمرت المرأة أن تسجد لزوجها.

اگر بنا بود امر كنم كسى براى ديگرى سجده كند به زن‌ها دستور مى دادم كه براى شوهران خود سجده كنند.

پس از آن اجازه گرفت تا دست مبارك آن حضرت را ببوسد، وپيامبر صلى الله عليه وآله وسلم به او اجازه فرمودند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

54 - و نيز در همان كتاب روايت شده است: پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم در ميان اصحاب خود بودند كه عربى بيابانى وارد شد و به همراه خود سوسمارى داشت كه آن را شكار كرده و در آستين خود قرار داده بود.

عرب در حالى كه به پيغمبر اشاره مى كرد گفت: اين كيست؟ گفتند: رسول خدا است.

گفت: به لات و عزّى⁽²⁾قسم، با هيچ كس به اندازه تو دشمنى ندارم وتو از همه نزد من مبغوضترى، و اگر ترس اين نبود كه قوم من مرا عجول

و شتابزده بنامند همانا در كشتن تو عجله مى كردم.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

تو را چه چيزى وادار كرده كه چنين بگوئى؟ ايمان به خداوند بياور.

گفت: من ايمان نمى آورم تا اينكه اين سوسمار ايمان آورد، و آن را از آستين رها كرد.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم سوسمار را صدا زدند، و او به زبان عربى به گونه اى كه همه حاضرين شنيدند جواب داد: بلى، قربان شما شوم ؛ چه مى فرمائيد اى كسى كه زينت بخش عرصه قيامت و آنها كه وارد آن عرصه مى شوند هستى. فرمود: اى سوسمار، چه كسى را عبادت مى كنى؟

گفت: كسى كه عرش او در آسمان، سلطنت او در زمين، عجائب اودر دريا، رحمتش در بهشت و عذابش در آتش است.

فرمود: اى سوسمار، بگو من كيستم؟

گفت: «رسول ربّ العالمين وخاتم النبيّين، قد أفلح من صدّقك، وخاب من كذّبك»، فرستاده پروردگار جهانيان و آخرين پيامبرى، هر كس تو را تصديق كند و به رسالت تو اعتراف كند رستگار و سعادتمند است، وكسى كه تو را تكذيب كند زيانكار است.

عرب گفت: هيچ دليل و برهانى بالاتر از ديدن نيست، نزد تو آمدم در حالى كه بيشتر از همه با تو دشمن بودم، ولى اكنون تو را از خودم وفرزندانم بيشتر دوست دارم.

بعد گفت: شهادت مى دهم كه خدائى جز خداى يگانه نيست وهمانا تو فرستاده خدا هستى، آنگاه بسوى قوم خود برگشت، او از قبيله بنى سليم بود، و وقتى حكايت خود را براى آنها بازگو كرد، با شنيدن آن هزار نفر از آنها مسلمان شدند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

55 - علىّ بن ابراهيم قمى رحمه الله در كتاب «تفسير» از حفص كنانى نقل مى كند كه گفت: از عبداللَّه بن بكر شنيدم كه مى گفت: امام صادق عليه السلام به من فرمود:

آيا اين طور نيست كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم رسالتش عامّ بود و همگان را فرا مى گرفت و خداوند تبارك و تعالى دركتاب محكم خود فرموده است: «وَما أرْسَلْناكَ إلّا كافَّةً لِلناس»⁽¹⁾.

«ترا نفرستاديم مگر براى تمام مردمان»، يعنى براى اهل مشرق و مغرب و براى اهل آسمان و زمين اعمّ از آدميان و پريان.

سئوال اين است كه آيا آن حضرت رسالت خود را به همه آنها ابلاغ كرد و چگونه اين كار را كرد؟ گفتم: نمى دانم.

فرمود: اى پسر بكر ؛ پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم از مدينه خارج نشد پس چگونه به اهل شرق و غرب پيغامش را رسانيد؟ گفتم: نمى دانم. فرمود:

إنّ اللَّه تبارك وتعالى أمر جبرئيل فاقتلع الأرض بريشة من جناحه، ونصبها لمحمّد صلى الله عليه وآله وسلم وكانت بين يديه مثل راحته في كفّه ينظر إلى أهل الشرق والغرب ويخاطب كلّ قوم بألسنتهم، ويدعوهم إلى اللَّه وإلى نبوّته بنفسه، فما بقيت قرية ولا مدينة إلّا ودعاهم النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم بنفسه.

خداوند تبارك و تعالى جبرئيل را فرمان داد بسبب پرى از بال خود زمين را كَند و آن را براى محمّد صلى الله عليه وآله وسلم نصب كرد، با اين كار زمين در مقابل آن حضرت مثل كف دست در ميان دستش بود، و توسّط آن به اهل شرق و غرب نگاه كرد و هر طايفه اى را با زبان خودشان مخاطب ساخت و آنها را به سوى خدا و نبوّت خويش دعوت نمود، لذا شهرى و روستائى نماند مگر آنكه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم خودش آنها را دعوت كرد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

56 - در كتاب «الدرّ النظيم» از امام باقر عليه السلام نقل كرده است:

هنگامى كه 22 ماه از ولادت شريف رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم گذشت، آن حضرت

چشم درد گرفت⁽¹⁾.

عبدالمطلب به حضرت ابوطالب عليهما السلام فرمود: پسر برادرت را با خود به جحفه ببر، در آنجا راهبى است كه درعبادتگاه خود مريض‌ها را معالجه و مداوا مى كند.

آن حضرت را در زنبيلى هندى قرار دادند و يكى از نوكران ابوطالب عليه السلام آن را برداشت و نزد راهب آورد، و آن زنبيل را در زير عبادتگاه راهب بر زمين نهاد.

حضرت ابوطالب عليه السلام راهب را صدا زدند، او از محلّ عبادت خود سر را بيرون آورد، نگاهى به پائين كرد و دراطراف عبادتگاه خود نورى را تابان ديد و صداى بال‌هاى ملائكه را شنيد.

عرض كرد: شما چه كسى هستيد؟

فرمود: من ابوطالب پسر عبدالمطلبم، پسر برادرم را نزد تو آوردم كه چشمش را مداوا كنى. گفت: او كجا است؟

فرمود: در ميان سبدى است و او را از تابش خورشيد پوشانده ام.

گفت: پرده را از روى او كنار بزن، همينكه پرده را كنار زد نورى در چهره اش مشاهده كرد كه مى درخشد، و باديدن آن گويا خوف و وحشت او را گرفت، و فوراً گفت: او را بپوشانيد.

آنگاه سر خود را داخل صومعه كرد و گفت:

أشهد أن لا إله إلّا اللَّه، وأنّك رسول اللَّه حقّاً حقّاً، وأنّك الّذي بشّر به في التوراة والإنجيل على لسان موسى وعيسى عليهما السلام.

شهادت مى دهم كه خدائى جز خداى يگانه نيست، و به حقّ و راستى كه تو رسول خدا مى باشى و تو همان كسى هستى كه در تورات و انجيل بشارت آمدنت را موسى و عيسى گفته اند.

و دو مرتبه شهادتين بر زبان جارى ساخت سپس سر خود را بيرون آورد و گفت: پسرم او را ببريد، او هيچ عيبى ندارد.

حضرت ابوطالب عليه السلام فرمود: اى راهب، كلام بزرگى و مطلب مهمّى را از تو شنيدم.

گفت: پسرم، شأن و مقام پسر برادرت از آنچه از من شنيدى بزرگتر است و تو در كار رسالتش مددكار او هستى، و آنها كه بخواهند او را بكشند ممانعت مى كنى.

ابوطالب نزد عبدالمطلب برگشت و جريان را به او خبر داد.

عبدالمطلب گفت: پسرم اين قصّه را پنهان كن و كسى را از آن باخبر نكن، به خدا قسم ؛ محمّد صلى الله عليه وآله وسلم از دنيا نخواهد رفت تا اينكه سيادت و بزرگى بر عجم و عرب پيدا كند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

57 - ابن شهراشوب رحمه الله در كتاب «مناقب» نام هاى آن حضرت صلى الله عليه وآله وسلم را كه در روايات وارد شده چنين ذكر كرده است:

العاقب: يعنى كسى كه دنبال انبياء و بعد از آنها آمده است.

الماحي: يعنى كسى كه به سبب او كفر از بين رفت، يا بسبب اوگناهان پيروانش از بين مى رود، و گفته شده: كسى است كه بعد از او ديگرى نمى باشد.

الحاشر: و او كسى است كه مردم بعد از او وارد محشر مى شوند.

المقفّي: يعنى كسى كه پشت سر تمام انبياء آمده و آنها را متابعت نموده است.

الموقف: يعنى مردم را در پيشگاه الهى امر به توقّف مى دهد و آنها را نگه مى دارد.

القثم: يعنى كسى كه از هر جهت كامل است و در او همه صفات نيكو جمع شده است.

الناشر: يعنى نشر دهنده. الناصح: يعنى خيرخواه. الوفي: يعنى كسى كه به عهد و پيمان خود وفا مى كند. المطاع: يعنى كسى كه اطاعت او بر ديگران واجب است و بايد از او پيروى كنند. النجي: يعنى نجات دهنده.

المأمون: يعنى مورد اعتماد. الحنيف: يعنى كسى كه از بدى بطرف خوبى تمايل پيدا كند، و كسى كه از عبادت بتها روى بگرداند.

المغيث: فريادرس. الحبيب: دوست. الطيّب: كسى كه از پليدى وآلودگى اجتناب كرده و خود را به فضائل آراسته نموده است. السيّد: بزرگ‌و سرور. المقرّب: نزديك كننده. الدافع: دور كننده. الشافع: شفاعت كننده.المشفّع: كسى كه شفاعت او پذيرفته مى شود.

الحامد: حمد كننده و ستايش كننده. المحمود: كسى كه خصال او نيكو و مورد ستايش است. الموجّه: آبرومند. المتوكّل: كسى كه بخدا اعتمادكرده و كارهايش را به او واگذارد. الغيث: باران پر خير و سودمند.

سپس نام و القاب شريف آن حضرت را كه در قرآن وارد شده وعددش به 400 مى رسد ذكر كرده است.⁽¹⁾

طريحى رحمه الله در كتاب «مجمع البحرين» از ابن أعرابى نقل كرده است كه:

خداوند تبارك و تعالى هزا و يك اسم و پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم هزار اسم دارد، و از بهترين آنها محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و محمود و أحمد است. و محمّد يعنى كسى كه خصلتهاى نيكوى او زياد است و گفته شده: قبل از پيامبر كسى اين نام را نداشته است، و خداوند به اهل آن حضرت الهام نموده است كه او را اينگونه نامگذارى كنند، بخاطر اينكه خدا و فرشتگان و تمام پيامبران و رسولان و همه امّت‌ها او را ستايش مى كنند و بر او درود مى فرستند.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: محدّث نورى قدس سره در كتاب «مستدرك» نقل كرده: درخبرى وارد شده است:

در قيامت شخصى را مى آورند كه نام او محمّد است، خداوند تبارك و تعالى به او مى فرمايد: ما اساتحييت أن عصيتني وأنت سميّ حبيبي،

وأنا أستحيي أن اُعذّبك وأنت سميّ حبيبي.

حيا نكردى معصيت مرا نمودى و خود را بنام حبيب من نام نهادى، و لكن من حيا مى كنم تو را عذاب كنم چون همنام حبيب من هستى.⁽¹⁾

و در مجموعه شهيد رحمه الله از كتاب «انوار» نقل كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرموده اند:

إذا سمّيتم الولد محمّداً فأكرموه، ووسّعوا له المجالس ولاتقبّحوا له وجهاً.

هنگامى كه نام فرزند خود را محمّد گذاشتيد او را احترام كنيد و گرامى بداريد، و درمجالس به او جاى دهيد، و براى او چهره درهم نكشيد.⁽²⁾

هر گروهى كه هنگام مشورت كسى را كه نام او محمّد يا احمد است به حضور بپذيرند و او را در مشورت وارد كنند، آنچه خير است براى آنها پيش مى آيد.⁽³⁾

و هر سفره‌اى كه گسترده شود و بر آن كسى كه نامش احمد يا محمّد است حضور پيدا كند آن خانه در هر روز دوبار مورد تقديس قرار گيرد، يعنى باعث پاكى و مباركى آنجا گردد.⁽⁴⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

58 - كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از ابو هارون نقل مى كند كه گفت: من در مدينه با امام صادق عليه السلام همنشينى داشتم، چند روزى خدمت آن حضرت نرسيدم، وقتى به محضرش شرفياب شدم به من فرمود:

اى ابو هارون چند روز است ترا نديده ام؟

عرض كردم: خداوند به من پسرى مرحمت فرموده است.

فرمود: خدا آن را مبارك گرداند، او را چه ناميدى؟

عرض كردم: او را محمّد نام نهادم.

همين كه آن حضرت نام محمّد را شنيد روى خود را به طرف زمين آورد

و چند بار فرمود: «محمّد، محمّد، محمّد» به اندازه اى كه نزديك بود گونه مبارك آن حضرت به زمين برسد. سپس فرمود:

بنفسي وبولدي وباُمّي وبأبويّ وبأهل الأرض كلّهم جميعاً الفداء لرسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم لاتسبّه ولاتضربه ولاتسي‌ء إليه.

جان من و فرزندانم و پدر و مادرم و تمامى اهل زمين فداى رسول خدا باد. اين فرزند ت‌را كه محمّد ناميدى دشنام ندهى و او را نزنى و به او بدى نكنى.

(بعد فرمود:) واعلم أنّه ليس في الأرض دار فيها محمّد إلّا وهي تقدّس كلّ يوم، بر روى زمين خانه اى نيست كه در آن نام محمّد باشد مگر آنكه هر روز پاك و مبارك مى گردد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

59 - سبزوارى رحمه الله در كتاب خود «شرح الأسماء» در شرح اين اسم پروردگار «يا وليّ الحسنات» مى گويد: در خبرى وارد شده است:

همانا على عليه السلام حسنه اى از حسنات سرور رسولان است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

60 - اين فهد رحمه الله در كتاب «عدّة الداعى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:

زليخا اجازه خواست كه بر يوسف عليه السلام وارد شود به او گفتند: با آن رفتارى كه نسبت به او داشته اى آيا ناراحت نيستى كه ترا نزد او ببريم؟ گفت: من از كسى كه از خدا مى ترسد هرگز نمى ترسم.

وقتى زليخا وارد شد، يوسف به او فرمود: چه شده مى بينم رنگ چهره ات تغيير كرده و دگرگون شده اى؟ گفت:

«الحمدللَّه الّذي جعل الملوك بمعصيتهم عبيداً، وجعل العبيد بطاعتهم ملوكا» ، حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه پادشاهان را به سبب نافرمانى و گناه آنها به بردگى مى كشاند و بردگان را به خاطر اطاعت و فرمانبردارى آنها به پادشاهى مى نشاند.

به او فرمود: چه چيزى باعث شد كه چنين رفتارى با من كنى؟

گفت: زيبائى و جمال تو مرا به اين كار وادار كرد. فرمود:

فكيف لو رأيت نبيّاً يقال له: محمّد صلى الله عليه وآله وسلم، يكون في آخر الزمان أحسن منّي وجهاً وأحسن منّي خلقاً، وأسمح منّي كفّاً؟

اگر پيغمبرى را كه نام مباركش «محمّد» است و در آخرالزمان به رسالت مى رسد ديده بودى چه مى كردى؟ او از من جمالش نيكوتر، اخلاقش بهتر، كرم و بزرگواريش بيشتراست.

زليخا گفت: راست گفتى.

فرمود: از كجا دانستى كه من راست گفته ام؟

عرض كرد: زيرا همينكه نامش را بردى و اوصافش را بيان نمودى محبّت او بى اختيار در دل من جاى گرفت.

خداوند تبارك و تعالى به يوسف خطاب كرد و فرمود: زليخا آنچه گفت درست است، و من او را اكنون بخاطر محبّتى كه به حبيبم پيدا كرد دوست دارم، و آنگاه به حضرت يوسف فرمان داد كه با او ازدواج كند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

61 – كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود:

إذا رُئي في اللّيلة الظلماء رُئي له نور كأنّه شقّة قمر.⁽²⁾

هنگامى كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم در شب تاريك ديده مى شد اطراف چهره اش هاله اى از نور مشاهده مى شد كه گويا پاره اى ماه است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

62 - كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از حسين بن عبداللَّه نقل كرده است كه گفت: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: آيا رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم سرور فرزندان آدم بود؟ فرمود:

كان واللَّه سيّد من خلق اللَّه، وما برأ اللَّه بريّة خيراً من محمّد.

به خدا قسم ؛ او سرور تمام مخلوقات بود و خداوند موجودى را نيافريده كه بهتر از محمّد صلى الله عليه وآله وسلم باشد.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

63 - كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده كه فرمود:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم در يكى از جنگها بنام «ذات الرقاع» در زير درختى كنار يك درّه سيل گيرى فرود آمد، سيلى آمد و بين آن حضرت و اصحابش فاصله انداخت، در اين هنگام يكى از مشركان آن حضرت را ديد و مسلمانان كنارآن درّه ايستاده بودند و منتظر بودند كه سيل قطع شود.

آن مرد مشرك به گروه خود گفت: من محمّد صلى الله عليه وآله وسلم را خواهم كشت، بعد با شمشير به طرف رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم آمد و بر آن حضرت سخت گرفت و عرض كرد: اى محمّد ؛ چه كسى ترا از چنگ من رها مى كند؟

فرمود: خداى من و تو.

سپس جبرئيل حاضر شد و آن مشرك را از اسب سرنگون ساخت و او با پشت روى زمين افتاد.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم برخاست و شمشير را از او گرفت و بر سينه اش نشست و فرمود: اى غورث ؛ ترا چه كسى ازچنگ من نجات مى دهد؟

عرض كرد: جودك وكرمك يا محمّد صلى الله عليه وآله وسلم، بخشش و بزرگوارى تو.

آنگاه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم او را رها كرد. آن شخص برخاست و گفت: به خدا قسم ؛ تو از من بهتر و بزرگوارتر هستى.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

64 - شيخ صدوق قدس سره در كتاب «امالى» از ابن عبّاس حديثى طولانى در موضوع وفات پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و آنچه به اصحاب در بستر بيمارى فرموده است نقل مى كند، تا بدانجا كه حضرت فرمودند:

همانا پروردگار عظيم الشأن من حكم كرده و قسم ياد فرموده كه از ستم هيچ ستمكارى نگذرد، و شما را به خداوند قسم مى دهم هر يك از شما شكايتى دارد و يا ستمى از من ديده است اكنون برخيزد و قصاص⁽²⁾كند، زيرااگر در اين دنيا كيفر كردارم را ببينم نزد من محبوب‌تر است از آنكه در قيامت در حضور فرشتگان و انبياء كيفر شوم.

در اين هنگام شخصى به نام سوادة بن قيس از آخر مجلس برخاست

و عرض كرد: پدر و مادرم فداى شما اى رسول خدا ؛ هنگامى كه از طائف مى آمديد من به استقبال آمدم، شما بر شتر خود سوار بوديد و در دست شاخه باريكى داشتيد، آن را بلند كرديد كه به شتر بزنيد به شكم من برخورد كرد و نمى دانم اين كار اشتباهاً از طرف شما صورت گرفت يا عمدى و از روى قصد بود.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: پناه مى برم به خدا كه چنين كارى را از روى عمد انجام داده باشم. سپس فرمود: اى بلال، به خانه فاطمه عليها السلام برو و همان شاخه باريك را بگير و نزد من بياور.

بلال از مسجد بيرون آمد و در كوچه و بازار با صداى بلند فرياد مى زد: اى مردم ؛ چه كسى از شما حاضر است‌در اين عالم يعنى پيش از قيامت با او قصاص شود، اكنون پيغمبر اكرم محمّد صلى الله عليه وآله وسلم خود را قبل از قيامت در معرض قصاص قرار داده است - و حديث را ادامه داده است - تا اينكه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: آن پيرمرد كجاست؟ پيرمرد برخاست و گفت: منم و در اينجا حاضرم اى رسول خدا، پدر و مادرم به فداى شما.

حضرت فرمود: بيا اينجا و از من قصاص كن تا اينكه راضى شوى.

عرض كرد: اى رسول خدا، پيراهن را از شكم خود كنار بزن، حضرت آن را كنار زد.

پيرمرد عرض كرد: اى رسول خدا، پدر و مادرم فداى شما ؛ آيا اجازه مى دهى لب‌هاى خود را بر شكم شما گذارم و آن را ببوسم؟

حضرت اجازه فرمودند. آنگاه پيرمرد گفت: به اين محلّ قصاص از شكم مبارك رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم از آتش دوزخ پناه مى برم.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اى سواده ؛ آيا قصاص مى كنى يا عفو مى نمائى؟ گفت: عفو مى كنم اى رسول خدا.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم او را دعا كرد و فرمود:

«اللهمّ اعف عن سوادة بن قيس كما عفى عن نبيّك محمّد صلى الله عليه وآله وسلم».

بار پروردگارا ! سوادة بن قيس را مورد عفو و بخشش خود قرار بده همان طور كه او پيامبر تو را عفو كرد... .⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله پس از ذكر اين قضيّه اشكالى را كه ممكن است به ايشان وارد كنند قبلاً جواب مى دهد و مى فرمايد:

اگر كسى سئوال كند چرا براى ائمّه طاهرين عليهم السلام مناقب و فضائل زيادترى از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده اى با آنكه او برتر و شريف‌تر ازديگران است، در جواب مى گوئيم:

عظمت ولىّ تابع عظمت نبىّ است، هر چه ما ماه را توصيف كنيم و او را مدح و ستايش كنيم در حقيقت برگشت آن به خورشيد است، زيرانور ماه تابع نور خورشيد است.

ديگر اينكه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم و ائمّه معصومين عليهم السلام در مقام باطنى و درحقيقت يكى هستند لذا توصيف آنها توصيف پيامبر است.

ديگر اينكه نسبت به شخصيّت و فضيلت نبىّ گرامى اسلام صلى الله عليه وآله وسلم درميان مسلمانان اختلافى نيست و مهمّ ذكر فضائل علىّ بن ابى طالب عليه السلام واولاد طاهرين او است كه بعضى آن را انكار مى كنند در حالى كه ادّعا دارند پيغمبر خدا صلى الله عليه وآله وسلم را تصديق كرده اند.

ديگر اينكه تمام تلاش رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم معرّفى امير مؤمنان على عليه السلام و جانشينان آن حضرت بود، لذا كمالات و فضائل آنها را براى مردم يادآورى نموده و از ستودن خويشتن كه پسنديده نيست اجتناب كرده است ولى به مقتضاى آيه مباهله كه على عليه السلام نَفْس پيغمبر معرّفى شده است مدح و توصيف على عليه السلام به پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم نيز بر مى گردد.

پس از آن مي فرمايد: ما به دنبال اين باب كه ذكر فضائل رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم بود بابى در فضيلت صلوات فرستادن بر آن حضرت تشكيل داده ودر آن روايات جالب و حكايات زيبائى نقل كرده ايم كه باعث سرور وشادمانى قلب شما گردد:

فضيلت صلوات فرستادن

بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام

65 / 1 ـ محقّق اردبيلى قدس سره در كتاب «زبدة البيان» فرموده است: روايت شده است كه از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم درباره آيه شريفه «إنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَه يُصَلُّون عَلَى النبيّ»⁽¹⁾«خدا و ملائكه اش بر پيغمبر درود مى فرستد» سئوال شد.

آن حضرت در جواب فرمود:

اين از علوم پوشيده و پنهان است، اگر از من سئوال نكرده بوديد پرده از آن برنمى داشتم وخبر نمى دادم.

خداوند دو فرشته را بر من موكّل ساخته است، هر گاه نزد مسلمانى يادى از من شود و او برمن صلوات فرستد آن دو فرشته گويند: «غفر اللَّه لك» خداوند ترا بيامرزد، خدا و ساير فرشتگانش به دعاى اين دو فرشته آمين گويند.

و اگر نزد مسلمانى يادى از من به ميان آيد و او بر من صلوات نفرستد آن دو فرشته گويند: «لا غفر اللَّه لك» خدا ترا نيامرزد، خدا و فرشتگان نيز به دعاى اين دو فرشته آمين گويند.⁽²⁾

و نيز فرموده است: در حديث است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

من ذكرت عنده فلم يصلّ عليّ فدخل النار فأبعده اللَّه عزّوجلّ من رحمته.⁽³⁾

كسى كه من نزد او ياد شوم و بر من صلوات نفرستد پس داخل آتش گردد خدا او را از رحمتش دوركرده است.

مؤلّف رحمه الله گويد: از اين حديث كه فرموده است: «اگر نزد كسى ياد شوم و بر من صلوات نفرستد داخل آتش مى گردد» استفاده مى شود كه اين عمل واجب است زيرا بر ترك آن وعده عذاب داده شده و هر عملى كه چنين باشد واجب است.

و عدّه اى از علماء مثل ابن بابويه، فاضل مقداد، كرخى و سيّد على خان رحمهم الله - شارح صحيفه سجّاديّه - قائل به وجوب آن هستند، در ميان عامّه هم طحاوى و زمخشرى اين قول را اختيار كرده اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

66 / 2 ـ شيخ ابوالفتوح رازى رحمه الله در كتاب تفسيرش در ضمن حديث آفرينش آدم عليه السلام مى گويد: هنگامى كه حضرت آدم عليه السلام از خواب بيدار شد حوّاء را در كنار خود مشاهده كرد، اراده فرمود كه دستش را به طرف او دراز كند، فرشتگان او را نهى كردند.

فرمود: آيا خدا او را براى من نيافريده است؟

جواب دادند: براى تو آفريده ولى مَهر او را بايد بپردازى.

فرمود: مهر او چه چيزى است؟

گفتند: «أن تصلّي على محمّد وآل محمّد ثلاث مرّات»، سه مرتبه بايد بر محمّد وآل محمّد: صلوات بفرستى.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

67 / 3 ـ كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود:

هرگاه يادى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم به ميان آمد بر او زياد صلوات بفرستيد.

فإنّه من صلّى على النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم صلاة واحدة، صلّى اللَّه عليه ألف

صلاة في الف صفّ من الملائكة، ولم يبق‌شي‌ء ممّا خلقه اللَّه إلّا صلّى على العبد لصلاة اللَّه عليه وصلاة ملائكته.

همانا كسى كه يك صلوات بر رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرستد خدا بر او هزار صلوات در هزار صف ازفرشتگان مى فرستد، و آنچه خدا آفريده بر آن شخص درود مى فرستند، زيرا خدا و فرشتگان بر او صلوات فرستاده اند.

و كسى كه بر چنين كارى ميل و رغبت نداشته باشد نادان و مغرور است، و خدا و رسول و اهل‌بيت آن حضرت از او بيزارند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

68 / 4 ـ در كتاب «حدائق» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است:

روزى رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به امير مؤمنان عليه السلام فرمود: آيا تو را مژده و بشارتى ندهم؟ عرض كرد: پدرو مادرم فدايت ؛ شما همواره به خير و خوبى ما را بشارت مى دهيد.

فرمود: جبرئيل برايم خبر شگفت انگيزى آورده است.

عرض كرد: چه خبرى حضورتان عرضه داشته است؟

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: او گفته است:

الرجل من اُمّتي إذا صلّى عليّ وأتبع بالصلاة على أهل بيتي فتحت أبواب السماء، وصلّت عليه الملائكة سبعين صلاة، وإن كان مذنباً خطّاءً، ثمّ تتحاتُّ عنه الذنوب كما يتحاتُّ الورق من الشجر.

اگر كسى از امّتم بر من صلوات فرستد و اهل بيت مرا نيز به آن ملحق سازد درهاى آسمان به روى او گشوده شود و فرشتگان بر او هفتاد صلوات فرستند گرچه گنهكار و خطاى او بسيار باشد، و بر اثر آن گناهانش بريزد همان طور كه برگ از درختان مى ريزد.

و خداوند تبارك و تعالى او را پذيرفته و به او جواب دهد و به ملائكه اش فرمايد: اى فرشتگان ! شما هفتاد بار بر او صلوات فرستاديد و من هفتصد مرتبه بر او درود مى گويم. و اگر بر من كه صلوات فرستاد، اهل بيت مرا به آن ملحق نساخت، بين او و آسمان هفتاد حجاب مانع شود و

خداوند تبارك و تعالى او را نپذيرد و به او جواب ندهد و به فرشتگانش فرمايد: دعاى او را بالا نبريد تا اينكه اهل بيت پيغمبر را در صلوات به آن حضرت ملحق كند، پس براى هميشه مانع از پذيرش او و دعايش گردند تا اينكه به من اهل بيتم را ضميمه كند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

69 / 5 ـ از امام صادق عليه السلام روايت شده است كه فرمود:

من صلّى على محمّد وآل محمّد عشراً، صلّى اللَّه عليه وملائكته مائة مرّة، ومن صلّى على محمّد وآل محمّد مائة مرّة صلّى اللَّه عليه وملائكته ألفاً.

كسى كه بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام ده بار صلوات فرستد، خدا و فرشتگانش صد مرتبه بر او درود مى فرستند، و كسى كه بر محمّد و آل محمّد صد بار صلوات فرستد خدا و فرشتگانش هزار مرتبه براو درود مى فرستند.

و خداى تبارك و تعالى فرموده است:

«هُوَ الَّذي يُصَلّي عَلَيْكم وَمَلائِكَته لِيُخْرِجَكم مِن الظلُمات إلَى النُور وَكانَ بِالْمُؤْمِنينَ رَحيماً»⁽²⁾.

«او خداوندى است كه به همراه فرشتگانش بر شما درود و رحمت مى فرستد، تا شما را از تاريكى ها خارج كنند و به روشنى و روشنائى ها برسانند، و او بر اهل ايمان بسيار مهربان است».⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

70 / 6 ـ از امام باقر يا امام صادق عليهما السلام روايت شده است كه فرمود:

ما في الميزان شي‌ء أثقل من الصلاة على محمّد وآل محمّد.

در ترازوى اعمال و كفّه حسنات چيزى سنگين تر از صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام نيست.

بعد فرمود: فرداى قيامت اعمال شخصى را در ميزان كه وسيله سنجش اعمال است قرار مى دهند كم مى آورد، رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم صلواتى را كه اين شخص فرستاده حاضر كند و در ميزان او گذارد، كفّه حسناتش سنگين شود و برترى پيدا كند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

71 / 7 ـ امام صادق عليه السلام از پدران بزرگوار خود نقل مى كند كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

إرفعوا أصواتكم بالصلاة عليّ فإنّها تذهب بالنفاق.⁽²⁾

هنگام صلوات فرستادن صداى خود را بلند كنيد، زيرا اين كار نفاق و دوروئى را برطرف مى سازد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

72 / 8 ـ شيخ صدوق قدس سره از حضرت رضا عليه السلام نقل مى كند كه آن حضرت فرمود:

من لم يقدر على ما يكفّر به ذنوبه فليكثر من الصلاة على محمّد وآله، فإنّها تهدم الذنوب هدماً.⁽³⁾

كسى كه توانائى كارى كه كفّاره گناهانش گردد ندارد بايد بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام زياد صلوات فرستد، زيرا صلوات بنيان گناه را ويران مى سازد و آن را نابود مى كند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

73 / 9 ـ قطب راوندى رحمه الله از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه فرمود:

من صلّى على النبيّ صلى الله عليه وآله وسلم مرّة واحدة بنيّة وإخلاص من قلبه، قضى اللَّه له مائة حاجة، منها: ثلاثون للدنيا وسبعون للآخرة.

هر كس يك بار بر پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم با نيّت صحيح و اخلاص باطنى صلوات فرستد خداوند صد حاجت او را برآورده كند كه سى حاجت آن مربوط به دنيا و هفتاد حاجت آن مربوط به امور آخرت باشد.

و پيمغبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

من صلّى عليّ كلّ يوم ثلاث مرّات حبّاً وشوقاً، كان حقّاً على اللَّه عزّوجلّ أن يغفر له ذنوبه تلك الليلة وذلك اليوم.

كسى كه بر من هر روز سه بار از روى محبّت و شوق صلوات فرستد سزاوار است كه خداوند گناهان او را كه در آن شب و روز انجام داده ببخشد و او را بيامرزد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

74 / 10 ـ شهيد اوّل قدس سره در مجموعه خود از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه‌فرمود:

الشيطان شيطانان: شيطان الجنّ، ويبعد ب «لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم»، وشيطان الإنس ويبعد ب «الصلاة على النبيّ وآله».⁽²⁾

شيطان دو گونه است: شيطانى كه از طايفه جنّ است و آن به گفتن «لا حول ولا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم» دور مى گردد، و شيطانى كه از طايفه آدميان است و آن به صلوات فرستادن بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام از انسان دور مى شود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

75 / 11 ـ در كتاب «جامع الأخبار» از آن حضرت صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه فرمود:

من صلّى عليّ مرّة فتح اللَّه عليه باباً من العافية.⁽³⁾

هر كس يكبار بر من صلوات فرستد خدا درى از عافيت به روى او باز فرمايد.

مؤلّف رحمه الله گويد: تأييد فرمايش رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم مطلبى است كه بعضى ازشاگردانم از اهل علم نقل كرده است.

او گفت: به چشم درد شديدى مبتلا شدم به حدّى كه مى ترسيدم بينائى

خود رااز دست دهم، در خواب شخصى مرا به زياد صلوات فرستادن سفارش فرمود؛ ومن بر آن مداومت نمودم. در مدّت كمى خداوند به بركت صلوات مرا شفا داد وآن ذكر صلواتى كه سفارش كرد چنين بود:

«اللهمّ صلّ على محمّد وآل محمّد بعدد كلّ داء ودواء».

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

76 / 12 ـ در روايتى پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

من صلّى عليّ مرّة، لم يبق من ذنوبه ذرّة. ⁽¹⁾

هر كس بر من يك بار صلوات فرستد از گناهانش چيزى باقى نماند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

77 / 13 ـ ابن مسعود از آن حضرت نقل كرده است كه فرمود:

أولى الناس بي يوم القيامة أكثرهم عليّ صلاة في دار الدنيا.⁽²⁾

فرداى قيامت نزديك ترين مردم به من كسى است كه در دنيا زيادتر بر من صلوات فرستاده باشد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

78 / 14 ـ ابن عبّاس مى گويد: پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

در عالم رؤيا عمويم حمزه و برادرم جعفر بن ابى طالب را ديدم كه پيش روى آنها طبقى از عنّاب بود، مدّتى از آن ميل كردند سپس به انگور تبديل شد و مدّتى از آن خوردند، سپس انگور به خرما تبديل شد و براى مدّتى نيز از آن خوردند، آنگاه نزديك آنها رفتم و گفتم: پدرم فداى شما، كدام‌يك از اعمال را برترين عمل يافتيد؟

آن دو بزگوار عرض كردند:

فديناك بالآباء والاُمّهات، وجدنا أفضل الأعمال الصلاة عليك، وسقي الماء، وحبّ عليّ بن أبي طالب عليه السلام.

پدران و مادران ما فداى شما يا رسول اللَّه، برترين اعمال را صلوات فرستادن بر شما، سيراب كردن تشنگان و دوستى علىّ بن ابى طالب عليه السلام يافتيم.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

79 /15 ـ راوندى رحمه الله در كتاب «نوادر» از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:

من صلّى على محمّد مائة مرّة، قضى اللَّه له مائة حاجة.⁽¹⁾

هر كس صد مرتبه بر من صلوات فرستد خداوند صد حاجت او را برآورده فرمايد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

80 / 16 ـ شيخ ابوالفتوح رازى رحمه الله در تفسير خود از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل كرده است كه آن حضرت فرمود:

شب معراج در سير آسمانى خود فرشته اى را ديدم كه هزار دست داشت و در هر دست او هزار انگشت بود، مشغول حساب كردن بود و با انگشتانش شماره مى كرد.

به جبرئيل گفتم: اين فرشته كيست و چه چيزى را حساب مى كند؟

گفت: اين فرشته موكّل بر قطرات باران است و حساب مى كند چند قطره باران از آسمان بر زمين فرود آمده است.

حضرت به او فرمود: آيا تعداد قطرات باران را كه از ابتداى آفرينش بر زمين باريده مى دانى؟

عرض كرد: قسم به خداوندى كه تو را به حق به سوى آفريدگانش فرستاده است نه تنها مى دانم چند قطره باران از آسمان به زمين نازل شده بلكه تفصيل آن را هم مى دانم كه چند قطره در درياو چند قطره در خشكى و چند قطره در آبادى و چند قطره در باغ و چند قطره در شوره‌زار و چند قطره در گورستان فرود آمده است.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: من از حفظ و يادآورى او تعجّب كردم، و او كه چنين ديد عرض كرد: اى رسول خدا ! با همه اين قدرتى كه از نظر دستها و انگشتان و حفظ و يادآورى دارم از محاسبه يك چيز ناتوانم.

سئوال كردم: حساب كدام چيز است؟ عرض كرد:

قوم من اُمّتك يحضرون مجمعاً فيذكر اسمك عندهم فيصلّون

عليك، فأنا لا أقدر على حصر ثوابهم.

عدّه اى از امّت شما كه در محلّى اجتماع كرده باشند و چون نام مبارك شما به ميان آيد بر شما صلوات فرستند، من از شمارش ثواب آن عاجزم.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

81 / 17 ـ شيخ عبدالحقّ دهلوى در كتاب «تاريخ مدينه» نقل كرده است:

مردى را ديدند كه در طواف و سعى و ساير موقف‌هاى حجّ دعائى غير ازصلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام نمى خواند.

به او گفتند: چرا دعاهائى كه نسبت به هر يك از اين مكانها وارد شده نمى خوانى؟

گفت: عهد كرده ام كه فقط صلوات فرستم و دعاى ديگرى را با آن شركت ندهم. و علّتش اينست كه پدرم چون از دنيا رفت صورت او را مثل الاغ ديدم و از مشاهده آن بسيار غمناك شدم، بعد از آن رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم را در خواب ديدم و دامن احسان او را گرفتم و براى پدرم شفاعت كردم و از سبب اين قضيّه از آن حضرت سئوال كردم، فرمود:

پدرت رباخوار بود و سزاى هر كس كه رباخوارى پيشه كند چنين است.

ولكن والدك كان يصلّي عليّ في كلّ ليلة عند المنام مائة مرّة، ولذا قبلت شفاعتك وعفوت.

ولى پدر تو خصوصيّتى داشت و آن اين بود كه هر شب هنگام خوابيدن صد مرتبه بر من صلوات مى فرستاد، ما به خاطر اين عمل شفاعت تو را درباره او پذيرفتيم و او را بخشيديم.

آنگاه چهره پدرم را نورانى مانند ماه مشاهده كردم و از هاتفى هنگام دفن اوشنيدم كه گفت: سبب عنايت پروردگار و آمرزش پدرت همان صلوات هائى بود كه بر رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم مى فرستاد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

82 / 18 ـ محدّث نورى قدس سره از يگانه دوران خود شيخ احمد پسر زين الدين نقل كرده است كه گفت:

در عالم خواب حضرت زين العابدين امام سجّاد عليه السلام را ملاقات كردم و نزد او شكوه و ناله كردم كه زاد و توشه اى براى آخرت آماده نكرده ام، براى توبه خالص توفيق نيافتم، و اعمال صالح را نتوانستم بجا آورم.

حضرت فرمود:

عليك أن تكثر الصلاة على محمّد وآله، ونحن نعمل بذلك ونجعله لك عوض صلاتك على محمّد وآله إلى يوم الدين.

آنچه بر شما است اين است كه زياد بر محمّد و آل محمّد صلوات بفرستيد، و ما در مقام پاداش، عوض صلواتى كه شما فرستاده ايد آن اعمال صالح را كه به انجامش توفيق پيدا نكرده ايد تا روز قيامت براى شما انجام مى دهيم.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

83 / 19 ـ كلينى رحمه الله در كتاب «كافى» از حضرت رضا عليه السلام روايت كرده است كه آن حضرت به شخصى فرمود:

معنى اين فرمايش خداوند «وَذَكَر اسْم رَبِّهِ فَصَلَّى» ⁽²⁾چيست؟

عرض كرد: يعنى هر گاه نام پروردگارش را به ياد آورد برخيزد و نماز بخواند.

امام عليه السلام فرمود: اگر خداوند چنين تكليفى كرده باشد بسى دشوار و طاقت فرسا است.

عرض كرد: پس معناى آيه چگونه است؟ فرمود:

كلّما ذكر اسم ربّه صلّى على محمّد وآله.

هر گاه نام پروردگارش را به ياد آورد صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام بفرستد.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

84 / 20 ـ در تفسير امام عسكرى عليه السلام ذيل آيه شريفه «وَإذْ نَجَّيْناكُم مِنْ آلِ فِرْعَونَ يَسُومُونَكُم سُوءَ العَذاب»⁽¹⁾«به ياد آوريد هنگامى كه شما را از فرعونيان نجات داديم و آنها شما را به بدترين عذاب شكنجه مى كردند»، آن حضرت فرمود:

از عذاب شديد آنها اين بود كه ايشان را به كشيدن گِل براى ساختمان بكار مى گرفتند و از ترس اينكه فرار كنند آنها را دربند مى كردند، با سختى گِل را از نردبان ها بالا مى بردند و چه بسا از بالا سقوط مى كردند و مى مردند يا زمين‌گير مى شدند و هيچ اعتنائى به آنها نمى كردند تا اينكه خداوند تبارك و تعالى به حضرت موسى عليه السلام وحى (پيغام) فرستاد:

به قوم خود بگو:

لايبتدؤن عملاً إلّا بالصلاة على محمّد وآله الطيّبين ليخفّف عليهم.

عملى را جز با صلوات بر محمّد و آل اطهار او شروع نكنند تا آن كار بر آنها آسان گردد.

آنها اين دستور را اجرا كردند و كارهاى دشوار برايشان سبك شد.

و نيز فرمود: هر كس كه بر اثر فراموش كردن صلوات سقوط كرد يا زمين‌گير شد اگر برايش ممكن است خودش صلوات را بگويد، و اگر برايش مقدور نيست ديگرى به جاى او صلوات فرستد، تا آن گرفتارى به او خسارت و ضررى وارد نكند.

آنها هم اين دستور را عمل كردند و سالم ماندند.

و در تفسير اين قسمت از آيه «يُذَبِّحُون أبْناءَكُم»⁽²⁾«پسران شما را مى كشتند»، فرمود:

هر گاه يكى از زنهاى آنها حامله مى شد به قابله هائى كه بر آنها مى گماشتند رشوه مى‌داد تاگزارش ندهند و دوران حملش تمام شود، و وقتى پسر به دنيا مى آمد او را در صحرائى يا سوراخ كوهى يا محلّ دور افتاده اى رها مى كرد و ده مرتبه صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام

مى فرستاد، خداوند فرشته اى را مأمور مى كرد تا او را تربيت كند، از يك انگشت او شير مى مكيد و از انگشت ديگر غذاى نرم و ملايم مى خورد و به اين شكل بنى اسرائيل رشد كردند، و تعداد آنهائى كه سالم ماندند بيش از نفراتى بود كه كشته شدند.

و در تفسير اين قسمت از آيه «يَسْتَحْيُونَ نِساءَكُم»⁽¹⁾«زن هاى شما را زنده نگه مى داشتند»، فرمود:

آنها را باقى مى گذاشتند و به كنيزى مى گرفتند، تا اينكه نزد حضرت موسى آمده ضجّه و ناله كردند و گفتند: دختران و خواهران ما را بكار مى گيرند و به خدمت وا مى دارند چاره اى براى ما بينديش.

حضرت آنها را امر فرمود كه صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام بفرستند تا نجات پيدا كنند.

و در تفسير آيه شريفه «إذْ فَرَقْنا بِكُم البَحْرَ فَأنْجَيْناكُم»⁽²⁾«هنگامى كه دريا را شكافتيم و شما را نجات بخشيديم»، فرمود:

هنگامى كه حضرت موسى كنار دريا رسيد خداوند تبارك و تعالى به او وحى فرستاد: به بنى اسرائيل بگو:

جدّدوا توحيدي وأقرّوا بقلوبكم ذكر محمّد سيّد عبيدي وإمائي، وأعيدوا على أنفسكم ولاية عليّ عليه السلام أخي محمّد وآله الطيّبين.

توحيد مرا بخاطر آوريد و به دلهايتان نبوّت محمّد سرور بندگانم را اقرار نمائيد و با ولايت برادرش علىّ بن ابى طالب عليه السلام تجديد عهد كنيد.

و بگوئيد: خدايا ! مرا بر روى اين آب عبور بده. اگر چنين كرديد آب دريا براى شما همانند زمين خواهد شد.

حضرت موسى عليه السلام اين دستور الهى را به ايشان فرمود.

آنها در جواب گفتند: چيزى كه ما را ناراحت مى كند و خوش آيند ما نيست به ما دستور مى دهى، ومگر جز ترس از مرگ بود كه ما را از فرعون

فرارى داد، اكنون تو ما را بدون انديشه كردن به اين درياى انبوه آب با اين كلمات مى اندازى و نمى دانيم چه بر سر ما خواهد آمد.

كالب بن يوحنّا در حاليكه بر مركب سوار بود به حضرت موسى عرض كرد: مهمّ نيست اين خليج چهار فرسخ باشد آيا خدا تو را به اين كار امر فرموده كه ما اينها را بگوئيم و داخل شويم؟

موسى فرمود: بله، عرض كرد: تو هم ما را به آن فرمان مى دهى؟ فرمود: بله، آنگاه ايستاد، به توحيد پروردگار و نبوّت محمّد و ولايت اميرالمؤمنين و اولاد طاهرين او عليهم السلام اقرار كرد و عهد خود را با آنها تازه كرد، سپس عرض كرد:

«اللهمّ بجاههم جوّزني على متن هذا الماء»، خدايا به آبروى اين بزرگواران و به مقامى كه نزد تو دارند مرا بر اين آب عبور بده.

سپس اسب خود را به ميان آب برد و بر روى آب به راه افتاد و گويا آب برايش مانند زمين نرم و هموار بود تا اينكه به انتهاى خليج رسيد، سپس با سرعت برگشت و به بنى اسرائيل گفت:

اى گروه بنى اسرائيل؛ از موسى پيغمبر خود اطاعت كنيد، فما هذا الدعاء إلّا مفتاح أبواب الجنان، ومغاليق أبواب النيران، ومستنزل الأرزاق والجالب على عباداللَّه وإمائه رضاء الرحمان المهيمن الخلاّق.

اين دعائى كه او به شما تعليم نمود كليد درهاى بهشت و قفل درهاى آتش و نازل كننده روزى ها وجلب كننده خشنودى پروردگار مهربان است.

آنها امتناع ورزيدند و گفتند: ما جز بر روى زمين راه نمى رويم، خداوند به موسى فرمود: «أنِ اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْر»⁽¹⁾عصاى خود را به دريا بزن و بگو: «اللهمّ صلّ على محمّد وآله لمّا فلقته» خدايا بر محمّد و آل محمّد درود فرست و اين دريا را براى ما بشكاف.

پس دريا شكافته شد و زمين تا انتهاى خليج ظاهر گرديد و حضرت موسى به آنها فرمود: اكنون داخل شويد.

گفتند: زمين آن مرطوب و لغزنده است، مى ترسيم كه در آن فرو رويم.

خداوند تعالى فرمود: اى موسى بگو:

«اللهمّ بحقّ محمّد وآله الطيّبين جفّفها».

خدايا به حقّ محمّد و آل پاكش زمين را براى ما خشك گردان.

وقتى آن را گفت، خداوند باد صبا را بر آن فرستاد و آن را خشك نمود.

پس از آن فرمود: داخل شويد.

گفتند: اى پيغمبر خدا ؛ ما دوازده قبيله هستيم و وقتى داخل دريا شديم هر گروهى از ما مى خواهد از ديگرى سبقت بگيرد و ممكن است حادثه بدى بين ما واقع شود، اگر هر فرقه اى ازما راه مخصوص داشته باشد ما از اين وحشتى كه داريم در امان خواهيم بود.

خداوند به حضرت موسى عليه السلام فرمان داد: با عصايت به عدد آنها يعنى دوازده مرتبه در دوازده موضع بر زمين بزن و بگو:

«اللهمّ بجاه محمّد وآله الطيّبين بيّن لنا الأرض وأمط الماء عنّا». خدايا به آبروى محمّد واهل بيت پاك او زمين را براى ما ظاهر كن و آب را دور گردان.

پس دوازده راه پيدا شد و كف زمين به سبب باد صبا خشگ گرديد آنگاه به قوم خود گفت: وارد شويد، آنها اين بار گفتند: وقتى هر گروه از ما وارد يكى از اين راهها شد نمى داند بر سر ديگران چه مى آيد.

خداوند تبارك و تعالى فرمود: در بين راهها هر انباشته اى از آب را با عصا بزن و بگو: «اللهمّ بجاه محمّد وآله الطيّبين لمّا جعلت في هذا الماء طيقاناً واسعة يرى بعضهم بعضا»، خدايا به آبروى محمّد و آل اطهار او در ميان اين آب طوقها و كمانهائى بزرگ قرار بده كه افراد اين گروه بتوانند افراد گروه ديگر را ببينند. سپس بنى اسرائيل داخل شدند...⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

85 / 21 ـ و آن حضرت در تفسير آيه شريفه «وَإذْ أخَذْنا ميثاقَ بَني إسْرائيل لاتَعْبُدونَ إلّا اللَّه وَبِالْوالِدَينِ إحْساناً وَبِذِي القُرْبى وَاليَتامى وَالمَساكينَ وَقُولوا للناسِ حُسْناًوَأقيمُوا الصلاة»⁽²⁾«و هنگامى كه از بنى اسرائيل عهد و پيمان گرفتيم كه جز خدا را بندگى نكنيد و درباره پدر و مادر و خويشان و يتيمان

و بينوايان نيكى كنيد و با مردم نيكو گفتگو كنيد و نماز را بپا داريد»، فرمود:

مقصود از «نماز» در اين آيه نمازهاى پنج گانه و صلوات فرستادن بر محمّد و آل اطهار او است.

وأقيموا أيضاً الصلاة على محمّد وآله الطيّبين عند أحوال غضبكم ورضاكم، وشدّتكم ورخاكم وهمومكم المغلقة لقلوبكم.

(يعنى در حالات مختلف) ؛ وقتى خشمگين مى گرديد، زمانى كه خوشحال هستيد، هنگامى كه دچار مشكلات مى‌شويد، وقتى كه در راحتى و نعمت به سر مى بريد، و هر گاه كه غم‌ها و غصّه ها دل‌هاى شما را احاطه مى كنند صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام بفرستيد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

86 / 22 ـ و در تفسير آيه شريفه « وَكانُوا مِنْ قَبْل يَسْتَفْتِحون عَلى الَّذينَ كَفَروا فَلَمّاجاءَهُم ما عَرَفوا كَفروا بِه فَلَعْنَةُ اللَّه عَلى الكافرين» ⁽²⁾«پيش از بعثت پيامبر به نام آن حضرت طلب فتح و نصرت بر كافران مى نمودند، آنگاه كه آمد و او را شناختند به او كافر شدند پس لعنت خدا بر گروه كافران باد»، امام عسكرى عليه السلام مى فرمايد:

امير مؤمنان على عليه السلام فرموده است:

إنّ اللَّه تعالى أخبر رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم بما كان من إيمان اليهود بمحمّد صلى الله عليه وآله وسلم قبل ظهوره، من استفتاحهم على أعدائهم بذكره والصلاة عليه وآله.

خداوند تبارك و تعالى پيغمبرش را از ايمان يهوديان به آن حضرت پيش از بعثت او خبر داده است كه آنها به ياد او و صلوات بر او و اهل بيتش بر دشمنان خود فتح و ظفر پيدا مى كردند.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

87 / 23 ـ و نيز آن حضرت فرموده است:

وكان اللَّه عزّوجلّ أمر اليهود في أيّام موسى وبعده إذا دهمهم أمر ودهمتهم داهية أن‌يدعوا اللَّه عزّوجلّ بمحمّد وآله الطيّبين، وأن يستنصروا بهم.

خداوند تبارك و تعالى يهوديان زمان موسى و بعد از او را امر نموده بود كه هر گاه مشكلى پيدا كردند و هر زمان دچار مصيبت و بلائى شدند خدا را به واسطه محمّد و آل پاك او بخوانند و به وسيله آنها يارى بجويند.

و آنها اين دستور را اجرا مى كردند حتّى يهوديان مدينه سالهاى متمادى قبل از بعثت پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم چنين كارى مى كردند و در بلاها و فتنه ها بر مشكلات و دشوارى ها غلبه مى يافتند.

ده سال قبل از بعثت رسول اكرم صلى الله عليه وآله وسلم دو قبيله اسد و غطفان و جمعى از مشركين با يهوديان دشمنى مى كردند و قصد اذيّت و آزار آنها را داشتند و آنها از خداوند به تقرّب محمّد و آل طاهرين او درخواست نمودند و بديها و بلاها را از خود دفع كردند.

يك بار اين دو قبيله با سه هزار اسب سوار به بعضى از محلّه هاى يهودى نشين كه در اطراف مدينه بود حمله كردند يهوديان كه سيصد نفر بيشتر نبودند به مقابله برخاستند و خدا را به محمّد وآل محمّد عليهم السلام خواندند، و به فضل الهى آنها را شكست دادند.

اين دو قبيله بعد از اين شكست با مشورت يكديگر تصميم گرفتند از قبيله هاى ديگر كمك بگيرند تا آنكه جمعيّت خود را به سى هزار نفر رساندند، آنگاه با اين نيروى زياد دوباره به آن سيصد نفر يهودى هجوم آوردند و آنها را در محاصره خود درآوردند و آب و غذا را بر روى آنها بستند، يهوديان كه چنين ديدند امان خواستند و آنها نپذيرفتند و گفتند: راه نجاتى براى شما نيست جز اينكه شما را كشته، زن و بچّه شما را اسير كرده و اموالتان را به غارت ببريم.

يهوديان كه درهاى اميد را به روى خود بسته ديدند به فكر چاره جوئى افتادند، بعضى از شخصيّت ها و بزرگان آنها گفتند: چرا گذشته خود را فراموش كرديد؟ مگر حضرت موسى پيشينيان ما را سفارش نكرده بود كه در هنگام گرفتارى به واسطه محمّد و آل محمّد عليهم السلام از خدا استمداد كنند، و با روى آوردن به درگاه الهى و تضرّع در پيشگاه او سختى هاى

خود را به واسطه محمّد و آل محمّد عليهم السلام برطرف كنند.

همه گفتند: همين طور است.

گفتند: پس شما هم چنين كنيد تا نجات پيدا كنيد.

يهوديان دست به دعا برداشتند و عرض كردند:

«اللهمّ بجاه محمّد وآله الطيّبين لمّا سقيتنا، فقد قطعت الظلمة عنّا المياه حتّى ضعف شبّابنا، وتماوتت ولداننا، وأشرفنا على الهلكة».

«خدايا به آبروى محمّد و آل محمّد عليهم السلام آبى به ما برسان، اين ستمگران آب را به روى ما بسته اند به حدّى كه جوانان ما از تشنگى ضعيف شده اند و چيزى نمانده كه هلاك شوند».

خداوند به دعاى آنها جواب داد و بارانى با قطرات درشت و پيوسته و شديد نازل نمود بطورى كه حوض هاى آنها و رودخانه ها و ظرفهاى آنها را پر كرد، و گفتند: اين يكى از دو احسان كه به ما رسيد.

سپس بر بامها آمدند تا از بلندى نگاه كنند لشكرى كه آنها را احاطه كرده بر اثر اين باران چه برسر آنها آمده است؟ ديدند آنها به شدّت اذيّت شده اند، اسلحه هاى آنها از كار افتاده، وسايل آنها خراب و غذاهايشان فاسد گرديده است و بعضى از آنها اين باران را كه در غير وقت خودش و درشدّت گرماى تابستان آمده به فال بد گرفته و برگشته اند.

آن عدّه اى كه مانده بودند به يهوديان گفتند: فرض كرديم آب به شما رسيد از كجا غذا به شما مى رسد تا بخوريد، و اگر جمعى رفته اند ما برنمى گرديم تا به شما و اهل و عيال شما و اموالتان غلبه پيدا كنيم و ناراحتى خود را برطرف كرده، دل خود را تسلّى دهيم.

يهوديان گفتند: آن كسى كه ما را به بركت محمّد و آل محمّد عليهم السلام از تشنگى نجات داد قادر و توانا است كه به ما غذا هم برساند و آن كسى كه شرّ عدّه اى از شما را از ما كم كرد مى تواند شرّ بقيّه را هم برطرف كند.

سپس يهود خدا را به محمّد و آل محمّد عليهم السلام خواندند و از او تقاضاى طعام نمودند، خداوند قافله بزرگى را كه حدود دو هزار شتر و قاطر و الاغ بود و به همراه خود آرد و گندم و خوراك داشتند به سوى آنها فرستاد، اين قافله وقتى رسيد كه لشكر دشمن همگى خواب بودند و خدا خواب آنها را به قدرى سنگين قرار داد كه متوجّه آمدن آنها نشدند، و آنها به

راحتى وارد قريه شدند، و همه متاعى كه به همراه داشتند به زمين نهادند و به يهوديان فروختند، و از آن محلّ دور شدند در حاليكه هنوز آنها خوابيده بودند، پس از مدّتى از خواب بيدار شدند و قصد جنگيدن با يهوديان كردند و به يكديگر مى گفتند: اينها بر اثر شدّت گرسنگى نيرو و توان خود را از دست داده اند و به زودى به چنگ ما در مى‌آيند.

يهوديان گفتند: اين طور كه خيال كرديد نيست بلكه خداوند به ما غذا رسانيد و شما خواب بوديد، و در آن حال اگر ما مى خواستيم شما را نابود كنيم به راحتى مى‌توانستيم ولى دوست نداشتيم كه ناجوانمردانه به شما حمله كنيم، اكنون برگرديد و ما را به حال خودمان بگذاريد و گرنه خدا را به محمّد و آل محمّد عليهم السلام مى خوانيم و از آنها استمداد مى كنيم تا شما را ذليل كند، ولى آنها جز به طغيان و سركشى پاسخ نگفتند.

يهوديان دست به دعا برداشتند و از خدا به واسطه محمّد و آل محمّد عليهم السلام طلب يارى كردند، سپس آنها با همان جمعيّت كم به لشكر دشمن حمله كردند، بعضى از آنها را كشتند و بعضى را اسيركردند و بقيّه را پراكنده نمودند.

اين يهوديان بعد از بعثت پيامبر و ظهور اسلام به رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم حسد ورزيدند و او را تكذيب كردند و مى گفتند: چرا او از ميان طايفه عرب است؟

سپس رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اين فتح و پيروزى كه نصيب يهوديان شد به خاطر اين بود كه محمّد و آل محمّد را به ياد داشتند.

ألا فاذكروا يا اُمّة محمّد، محمّداً وآله عند نوائبكم وشدائدكم لينصراللَّه به ملائكتكم على الشياطين الّذين يقصدونكم.

پس شما اى امّت محمّد ! هنگام مصائب و گرفتارى هاى خود محمّد و آل محمّد عليهم السلام را بياد آوريد تا آنكه خداوند به بركت ايشان فرشتگان موكّل بر شما را بر شياطينى كه شما را قصد مى كنند يارى دهد.

با هر يك از شما از طرف راست او فرشته اى است كه حسنات او را مى نويسد و از طرف چپ او فرشته ديگرى است كه گناهانش را ثبت مى كند، و با او دو شيطان از طرف ابليس است كه او را گمراه مى كنند،

وقتى آن دو شيطان در قلب او وسوسه نمودند اگر ياد خدا كرد و ذكر شريف «لاحول ولا قوّة إلّا باللَّه العليّ العظيم وصلّى اللَّه على محمّد وآله [ الطيّبين] » را گفت، آن دو شيطان سركوب مى شوند و نمى توانند فعّاليّت كنند.⁽¹⁾

و اين حديث ادامه دارد، ما آن مقدارى كه مناسب با اين بخش بود ذكر كرديم.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

88 / 24 ـ محدّث نورى قدس سره در كتاب «دار السلام» از كتاب «رياض الأذهان» نقل كرده است:

زنى دخترش را در خواب ديد كه به انواع عذاب ها گرفتار است، از خواب بيدار شد و از مشاهده اين رؤيا بسيار غمناك بود و گريه مى كرد، بعد از يك شبانه روز دوباره او را در خواب ديد كه خوشحال و شادمان است و در باغى ازباغ‌هاى بهشت گردش مى كند، و چون از دختر علّتش را پرسش كرد، جواب داد: به خاطر گناهان و معاصى عذاب مى كشيدم ولى امروز شخصى مرورش به اين قبرستان افتاد و چند مرتبه بر پيغمبر و خاندانش عليهم السلام صلوات فرستاد، ثواب آن را كه ميان اهل قبرستان تقسيم كردند عذاب آنها به حور و قصور تبديل شد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

89 / 25 ـ و نيز از كتاب «شفاء الأسقام» از محمّد بن سعيد حكايت كرده است كه گفت:

من با خود عهد كرده بودم هر شب قبل از خواب تعداد معيّنى بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام صلوات فرستم، شبى در عالم رؤيا رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم را ديدم كه وارد حجره ما شدند، و در و ديوار خانه به نور جمال آن حضرت نورانى شد، به من توجّهى كرد و فرمود:

أين الفم الّذي كان يصلّي عليّ حتّى اُقبّله؟

كجاست آن دهانى كه با آن بر من صلوات مى فرستى تا آن را ببوسم؟

من از آنكه دهان خود را جلو بياورم حيا كردم و صورتم را جلو آوردم و آن حضرت صورتم را بوسيد، و آنگاه از خوشحالى زياد بيدار شدم و اهل و عيالم رابيدار كردم، بوى عطر چنان در همه حجره مى وزيد كه گويا آنجا پر از مشك خوشبو شده باشد، و اين بوى خوش تا هشت شبانه روز از صورت من مى وزيد و هر كس آن را استشمام مى كرد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

90 / 26 ـ شيخ صدوق قدس سره در كتاب «علل الشرائع» از امام هادى عليه السلام نقل كرده است كه فرمود:

إنّما اتّخذ اللَّه تعالى إبراهيم خليلاً، لكثرة صلاته على محمّد وأهل بيته صلوات اللَّه وسلامه عليهم.⁽²⁾

خداوند تبارك و تعالى ابراهيم را خليل خود گرفت، زيرا بر محمّد و آل محمّد - كه سلام و درود خدا بر آنها باد - زياد صلوات مى فرستاد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

91 / 27 ـ در كتاب «بشارة المصطفى لشيعة المرتضى» از حضرت باقر عليه السلام روايت مى كند كه فرمود:

من قال في ركوعه وسجوده وقيامه: «اللهمّ صلّ على محمّد وآل محمّد» كتب اللَّه له بمثل الركوع والسجود والقيام.⁽³⁾

هركس در ركوع و سجده و قيام نمازش صلوات فرستد يعنى بگويد: «اللهمّ صلّ على محمّد وآل محمّد» خداوند ثوابى مثل ثواب ركوع و سجده و قيام براى او بنويسد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

92 / 28 ـ شيخ حرّ عاملى رحمه الله در «وسائل الشيعه» از كتاب «كافى» نقل مى‌كند:

شخصى به نام عبدالسلام به امام صادق عليه السلام عرض كرد: من در حال طواف دعائى جز صلوات بر محمّد و آل محمّد عليهم السلام به خاطرم نيامد و وقتى سعى بين صفا ومروه مى كردم فقط اين ذكر را مى گفتم.

حضرت فرمودند:

ما اُعطي أحد ممّن سأل أفضل ممّا اُعطيت.

به هيچ كس از آنها كه دعا كرده اند بهتر از آنچه به تو عطا شده، عنايت نشده است.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: از اين حديث استفاده مى‌شود كه صلوات برترين اعمال است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

93 / 29 ـ شهيد قدس سره در كتاب «منية المريد» از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم روايت كرده است كه فرمود:

من صلّى عليّ في كتاب لم تزل الملائكة تستغفر له ما دام اسمي في ذلك الكتاب.⁽²⁾

هر كس در نوشتار خود صلوات بر من را ذكر كند تا زمانى كه اسم من در آن كتاب باقى باشد فرشتگان براى او استغفار كنند.

مؤلّف رحمه الله گويد: اين باب را با ذكر دو مطلب خاتمه مى دهيم:

اوّل: آنچه به آن حضرت اختصاص دارد، و آن بسيار زياد است، فقط به روايتى كه در كتاب «كافى» از امام باقر عليه السلام نقل شده اكتفا مى كنيم:

آن حضرت فرموده است:

سه چيز اختصاص به وجود مبارك پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم داشت و در غير آن حضرت نبود:

لم يكن له في‌ء، ولايمرّ في طريق فيمرّ به بعد يومين أو ثلاثة إلّا عرف أنّه قد مرّ فيه لطيب عرفه، وكان لايمرّ بحجر ولا شجر إلّا سجد له.

براى پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم سايه نبود، از محلّى كه عبور مى كرد اگر بعد از دو روز يا سه روز كسى مى گذشت به خاطر بوى عطرى كه در محلّ مانده بود مى فهميد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم از آنجا عبور كرده است، به هر سنگ يا درختى كه عبور مى كرد بر او سجده مى كردند.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: چه نيكو سروده است شاعر فارسى زبان كه گفته است:

سايه پيغمبر ندارد هيچ مى دانى چرا؟

آفتابى چون على در سايه پيغمبر است

مطلب دوّم اين است كه: آيا صلوات موجب بالا رفتن مقام و مرتبه پيغمبر و اهل بيت اطهار او مى گردد يا نه؟

گروهى قول دوّم را اختيار كرده اند به گمان اينكه خداى تبارك و تعالى كامل‌ترين مرتبه اى كه سزاوار نوع انسان باشد به پيغمبرش و اهل بيت آن حضرت عنايت كرده و زيادتر از آن تصورّ نمى رود.

بنابراين نظريّه فائده صلوات فقط به كسى كه صلوات مى فرستد برمى گردد، همان طور كه فرمايش امام هادى عليه السلام در زيارت جامعه ضمناً بر اين مطلب دلالت دارد، زيرا فرموده است:

وجعل صلاتنا عليكم وما خصّنا به من ولايتكم طيباً لخلقنا وطهارةً لأنفسنا.⁽²⁾

يعنى فائده صلوات ما و ولايتى را كه به شما اهل بيت داريم خوبى خلق ما و پاكى نفس ما قرار داده است.

مؤلّف رحمه الله قول اوّل را اختيار مى كند و مى فرمايد: صلوات ما باعث زياد شدن درجه و مرتبه محمّد و آل محمّد عليهم السلام مى گردد، به خاطر اخبارى كه به ما رسيده و به خاطر وجود قابل و فاعل يعنى ذوات مقدّسه چهارده معصوم عليهم السلام ظرفهائى هستند كه قابليّت پذيرش فيض را دارند، و ذات مقدّس پروردگار فيّاض على الإطلاق است، و چون مقتضى موجود و مانع مفقود است هيچ اشكالى در قبول اين قول نيست، و خود آن حضرت اينگونه بود كه از افراد صالح امّتش تقاضاى دعا مى كرد و مى فرمود:

إنّ ربّي وعدني مرتبة الشفاعة والوسيلة ولاتنال إلّا بالدعاء.

پروردگارم به من وعده فرموده است مرا به مرتبه شفاعت و درجه وسيله برساند، و جز با دعا به آن نمى توان رسيد.

و اين مقدارى كه ذكر كرديم براى اهل فكر و انديشه كافى است. از خداوند تبارك و تعالى مسألت داريم كه ما را بر ولايت آنها ثابت بدارد، و با آنها محشور فرمايد، و او بر آنچه بخواهد قدرت دارد.

بخش دوّم

اشاره

قطره اى از درياى مناقب امام پيغمبران گذشته،

پدر ائمّه طاهرين، سرور يكتاپرستان،

برادر رسول و فرستاده پروردگار عالم،

فرمانرواى تمام مؤمنان،

حضرت علىّ بن ابى طالب

صلوات اللَّه عليه وآله الطيّبين

94 / 1 - از امير مؤمنان على عليه السلام روايت شده - و آن حديث مشهورى است - كه فرمود:

كلّما في القرآن في الحمد، وكلّما في الحمد في البسملة، وكلّما في البسملة في الباء، وكلّما في الباء في النقطة، وأنا النقطة الّتي تحت الباء.

تمام آنچه در قرآن است در سوره حمد است و آنچه در سوره حمد است در «بسم اللَّه الرحمن الرحيم» جمع شده است، وآنچه در «بسم اللَّه الرحمن الرحيم» است در باء آن است و همه اسرار باء در نقطه آن است و من نقطه زير باء هستم.⁽¹⁾

آنچه بوده و خواهد بود علم آن در قرآن است و علم تمام قرآن در سوره فاتحه است، و علم تمام سوره فاتحه در بسم اللَّه است و علم تمام بسم اللَّه در حرف باءآن است و من نقطه زير باء هستم.

و برسي رحمه الله نيز در كتاب «المشارق: 21» از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده است: من آن نقطه زير باء هستم.

مؤلّف رحمه الله در شرح اين حديث مى فرمايد: اينكه «بسمله» در باء مندرج است بنابر قولى است كه باء به معناى بهاء باشد و آن بر اسم‌هائى كه بعداً ذكر مى شود احاطه دارد، يا فقط به خاطر ربطى است كه بين اسم حقّ و خلق توسّط باء حاصل مى شود.

زيرا روشن است كه اساس هستى تمام مخلوقات ربطى است كه بين آنها و اسم حقّ وجود دارد، و اگر آن ربط نبود همه موجودات نيست بودند، نه ذاتى داشتند و نه صفتى و نه وجودى، پس اين ربط اصل و اساس است كه حافظ اشياء و محيط بر آنها است، و معناى آن عبارتى كه از كميل رسيده - كه «به سبب باء وجود ظاهر گرديده وبه سبب نقطه عابد از معبود تميز داده مى شود»⁽¹⁾- همين است.

و توجيه روايتى كه مى فرمايد: «موجودات را از باء بسم اللَّه ظاهر كرده است» نيز همين است.

و امّا اينكه نقطه آنچه را كه در باء هست در بردارد ممكن است مقصود اينستكه نقطه محلّ ظهور باء است، و اين نقطه است كه باء را معيّن كرده و ظاهر ساخته است، همان طور كه نقطه كتبى باء را ظاهر مى كند و آن را در بين مشتركاتش معيّن مى نمايد، پس مقصود حقيقت امام است كه حامل اسم الهى است و آن را در عالم ظاهر كرده ومعيّن نموده است.

يا اينكه مراد از نقطه آن چيزى باشد كه اصل الف و ساير حروف است. و آن حكايت از اسمى است كه بسيط است بر الف و به طريق اولى بر باء، و در عين بساطت به باقى احاطه دارد، پس صحيح است كه بر آن تحت الباء اطلاق شود مثل اينكه مى گوئيم: معنا تحت لفظ است، يعنى لفظ اين معنى را دربردارد، زيرا نقطه باطن است و باء از آن حكايت مى كند و به ذات خود در تحت باء پنهان است. گرچه در قالب باء ظاهر گشته است، پس نقطه به اعتبارى مقام و مرتبه او نزد حق است و به اعتبارى با آن متحد و به اعتبار ديگر مظهر مقام پروردگار است.

و صحيح است كه تحت الباء در عبارت صفت مبتدا باشد براى خبر، و مقصود اين باشد كه من خود نقطه هستم با اينكه تحت الباء واقع شوم، و

آن به اعتبار نزول آن حقيقت محمّديّه در اين عالم سفلى است.⁽¹⁾

در روايت ديگرى فرموده است: «من آن نقطه زير باء هستم، علوم را از يكديگر جدا و آن را منتشر مى كنم همان طور كه نقطه زير باء آن را از حروف مشابه خود يعنى تاء، ثاء و ياء جدا مى كند».

و ممكن است مراد از نقطه، وحدت و بساطت باشد و معنايش اين است كه او يگانه اى است كه ديگرى با او در علوم و معجزات و حالات عجيب او شركت‌ندارد، و در توجيه آن وجوه ديگرى نيز ذكر شده است، براى اطّلاع بيشتر به كتاب «الإسم الأعظم: 64» مراجعه كنيد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

95 / 2 - بحرانى قدس سره در تفسير برهان ذيل آيه شريفه «سَنَشُدّ عَضُدَك بِأخيكَ وَنَجْعَل لَكُما سُلْطاناً»⁽²⁾«بازوى تورا به برادرت قوى مى گردانيم و براى شما دو نفر حجّت و برهان و قدرت و توانائى قرار مى دهيم»، از انس نقل كرده است:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرستاده خود را به طرف گروهى فرستاد، آنها بر او دشمنى كردند و او را كشتند.

اين خبر به آن حضرت رسيد، اين بار على عليه السلام را به سوى آنها فرستاد، آن حضرت جنگجويان آنها را كشت وباقى مانده آنها را اسير كرد و وقتى كه در برگشتن به نزديك مدينه رسيد پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم او را ملاقات كرد و دربرگرفت و صورتش را بوسيد و فرمود:

بأبي أنت و اُمّي من شدّ اللَّه به عضدى كما شدّ عضد موسى بهارون.

پدر و مادرم فداى كسى كه خدا بازوى مرا به سبب او قوى كرد، همان طور كه بازوى موسى را به سبب هارون تقويت نمود.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

96 / 3 - بحرانى رحمه الله در تفسير برهان از بُرسى رحمه الله نقل مى كند كه روايت شده:

وقتى هارون به برادرش موسى ملحق شد، روزى بر فرعون وارد شدند و از او در دل آنها ترسى پيدا شد، ناگهان اسب سوارى را پيشاپيش خود مشاهده كردند كه لباسى از طلا پوشيده و در دست شمشيرى از طلا داشت - وفرعون طلا را خيلى دوست مى داشت - اسب‌سوار رو به فرعون كرد و فرمود: جواب اين دو نفر را بده و گرنه تو را خواهم كشت.

فرعون از مشاهده اين صحنه ناراحت و پريشان شد و گفت: اين كار را فردا انجام خواهم داد، و هنگامى كه آنها خارج شدند دربان‌ها را خواند و آنها را بازخواست كرد، از كيفر عمل ترسانيد و به ايشان گفت: چگونه اين اسب سوار بدون اجازه بر من وارد شد ؟ آنها به عزّت فرعون قسم ياد كردند كه جز آن دو نفر كسى داخل نشد.

اسب سوار مثال على عليه السلام بود (وجود آن حضرت در قالبى مثالى بود) كه خداوند پيامبرانش را در پنهانى به سبب او تأييد كرد و خاتم الأنبياء را به طور آشكار⁽¹⁾يارى نمود، او كلمه بزرگ پروردگار است كه خدا او را به هرصورتى كه خواست براى اولياء خود ظاهر كرد و آنها را يارى نمود، و به آن كلمه خدا را خواندند، آنها را اجابت كرد و نجاتشان داد، و اين آيه به آن قصّه اشاره دارد كه فرمود: «وَنَجْعلُ لَكما سُلطاناً فَلايَصِلون إلَيْكما بِآياتِنا»⁽²⁾«با آيات و معجزاتى كه به شما عطا كرديم براى شما دو نفر قدرتى قرار مى دهيم كه هرگز دشمنان به شما دست نيابند».

ابن عبّاس مى گويد: آيت كبرى و نشانه بزرگ الهى كه خدا براى آن دو بزرگوار قرار داد همان اسب‌سوار بود.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

97 / 4 - برسى رحمه الله در «مشارق» نقل كرده است كه تاريخ نويسان روايت كرده اند:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نشسته بودند و نزد آن حضرت يكى از پريان بود و از احكام مشكل سئوال مى كرد، همينكه اميرالمؤمنين عليه السلام وارد شد، آن پرى كوچك شد تا مثل گنجشكى گرديد سپس گفت: اى رسول خدا ؛ مرا پناه بده. حضرت فرمود:

از چه كسى مى ترسى ؟ گفت: از اين جوانى كه به طرف ما مى آيد ؟ رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: علّت ترس تو چيست ؟

گفت: روزى كه طوفان برپا شده بود خواستم كشتى حضرت نوح عليه السلام را غرق كنم، همين جوان بر من ضربه اى زد و دستم را قطع كرد، بعد دست قطع شده اش‌را نشان داد.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمودند: بلى او همين جوان است.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

98 / 5 - و نيز روايت كرده است: يكى از پريان نزد رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نشسته بود كه اميرالمؤمنين عليه السلام وارد شد. آن پرى فرياد زد و كمك خواست و عرض كرد: اى رسول خدا ؛ مرا از اين جوانى كه مى آيد پناه بده.

حضرت فرمود:

او با تو چه كرده است ؟

گفت: بر سليمان سركشى كردم و عصيان ورزيدم، چند نفر از جنّ را به سوى من فرستاد بر آنها غلبه كردم، اين اسب سوار نزد من آمد و مرا اسير كرد و مجروح ساخت، بعد محلّ جراحت را نشان داد كه تا آن وقت بهبود نيافته بود.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: گرچه اميرالمؤمنين عليه السلام از نظر ظهورش در عالم دنيا بعداً آمده است ولى زمان‌ها نسبت به او پيچيده شده و بين گذشته و حال و

آينده براى او فرقى نيست، زيرا او بر زمان و زمانيّات احاطه دارد و آنها تحت ولايت او و در تصرّف او هستند نه اينكه وجود مقدّس او مقيّد به زمان باشد.

او شاهد بر خلقت و بر تمام خلق است و فرمايش امام هادى عليه السلام در زيارت جامعه: «وأجسادكم في الأجساد وأرواحكم في الأرواح وأنفسكم في النفوس وقبوركم في القبور»، به اين بيان تفسير مى شود. يعنى وجود شمابر همه اجساد و ارواح و نفوس و قبور احاطه دارد، و سرّ اينكه خداوند تبارك و تعالى در بعضى از خطابات خود نسبت به حوادث زمان‌هاى گذشته مى فرمايد: «ألم تر» آيا نديدى، همين است.

و گاهى بدون تحقيق و دقّت اين جملات به گونه ديگرى تفسير مى شود، مثلاً گفته مى‌شود: «ذكركم في الذاكرين» ياد شما در ميان يادكنندگان است، يعنى آثار وجودى شما كه احاديث و علوم شما باشد در ميان آنهاست، ودرباره «اجسادكم في الأجساد» و همچنين «ارواحكم في الأرواح ونفوسكم في النفوس» گفته اند: اجساد شما وهمچنين ارواح و نفوس شما هم حكم اجساد و ارواح و نفوس ما را دارد ولى از جهت عظمت و برترى موردتعجّب همگان قرار گرفته است، و گفته اند شاهد آن عبارت بعد از آن است كه مى فرمايد: «فما أحلى أسماءكم» يعنى جاى تعجّب است كه چقدر نام‌هاى شما شيرين است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

99 / 6 - شيخ حرّ عاملى قدس سره در كتاب «جواهر السنيّة» از ابن عبّاس حديثى نقل مى كند كه گفت:

اميرالمؤمنين عليه السلام آبى آشاميد، پس از آن پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم سجده كرد، عرض كردند: اى رسول خدا ؛ چرا در اين موقع سجده كردى ؟ فرمود:

همينكه على عليه السلام آب را آشاميد خداى تبارك و تعالى ندا كرد:

هنيئاً مرئياً يا وليّي وحجّتي على خلقي، وأميني على عبادي.

گوارايت باد اى ولىّ من ؛ و اى كسى كه حجّت من بر مخلوقاتم هستى ؛ و امين من بر بندگانم مى باشى.⁽¹⁾

گفته است: خداوند تبارك و تعالى به تمام بندگان مؤمن خود در ضمن دو آيه شريفه «هنيئاً مرئياً» فرموده است: 1 - سوره طور، آيه 19: «كُلُوا وَاشْرَبوا هَنيئاًبما كُنْتم تَعْمَلون» ؛ «بخوريد و بياشاميد، گوارايتان باد به خاطر كارهاى خوبى كه انجام داده ايد».

2 - سوره نساء، آيه 4: «فإنْ طِبْن لَكُم عَن شَي‌ء مِنْه نَفساً فَكُلوهُ هَنيئاً مَريئاً» ؛ «پس اگر چيزى از مهريّه خود را از روى رضايت خاطر به شما بخشيدند آن‌را بخوريد گوارايتان باد»، پس چگونه جايز است كه به يكايك مؤمنان فرموده باشد ولى جايز نيست كه مانند آن را به امير مؤمنان عليه السلام فرموده باشد ؟!

براى اطّلاع بيشتر مراجعه كنيد به: «مشارق الأنوار: 174» كه تمامى حديث در آنجا ذكر شده است، و اين حديث در «بحار الأنوار: 58/76 ح1» و «مدينة المعاجز: 445/2 ح 670» به نقل از مشارق ذكر شده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

100 / 7 - كراجكى قدس سره در كتاب «كنز الفوائد» مى نويسد: فقيه بزرگوار محمّد بن احمد بن حسن بن شاذان قمى ازكتاب خود «ايضاح دفائن النواصب» از طريق عامّه، از ابن عبّاس روايت كرده است كه گفت:

شخصى خدمت رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شرفياب شد و عرض كرد: آيا دوستى علىّ بن ابى طالب عليه السلام مرا سود مى بخشد ؟

حضرت فرمود: از جبرئيل سئوال مى كنم و جوابت را مى دهم.

وقتى به جبرئيل فرمود، او عرض كرد: از اسرافيل سئوال مى كنم، اسرافيل به جبرئيل گفت: با پروردگارم مناجات مى كنم.

از پيشگاه ربوبى به اسرافيل خطاب شد كه به جبرئيل بگو: به حبيب ما محمّد صلى الله عليه وآله وسلم سلام برساند و بگويد:

أنت منّي حيث شئت أنا، وعليّ منك حيث أنت منّي، ومحبّوا عليّ منه حيث عليّ منك.

تو نسبت به من آن طورى هستى كه مى خواهم، و على نسبت به تو به گونه اى است كه تو نسبت به من هستى و دوستان على نسبت به او آن طورى هستند كه على نسبت به تو مى باشد.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

101 / 8 - صدوق رحمه الله در كتاب «عيون اخبار الرضا عليه السلام» از حضرت رضا عليه السلام نقل كرده است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به على عليه السلام فرمود:

من أحبّك كان مع النبيّين في درجاتهم يوم القيامة، ومن مات وهو يبغضك فلايبالي مات يهوديّاً أو نصرانيّاً.⁽¹⁾

جزرى شافعى در كتاب «أسنى المطالب: 59» از شريك بن عبداللَّه نقل كرده است كه گفت: وقتى شخصى را ديدى كه علىّ بن ابى طالب عليه السلام را دوست ندارد بدان‌كه اصلش يهودى است.

كسى كه تو را دوست داشته باشد روز قيامت با پيامبران محشور مى شود و در درجات آنها قرار مى گيرد، و كسى كه با دشمنى تو از دنيا رود، باكى نيست يهودى بميرد و يا نصرانى از دنيا رود.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

102 / 9 - ابن شاذان رحمه الله در كتاب «مناقب» از اباصلت هروى نقل مى كند كه از حضرت رضا عليه السلام شنيدم، و ايشان‌از پدرانش روايت كرد كه على عليه السلام فرمود:

از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم شنيدم و او از خداى تبارك و تعالى شنيد كه فرمود:

عليّ بن أبي طالب حجّتي على خلقي، ونوري في بلادي، وأميني على علمي، لا اُدخل النار من عرفه وإن عصاني، ولا اُدخل الجنّة من أنكره وإن أطاعني.

علىّ بن ابى طالب حجّت من بر مخلوقات، نور من در ميان سرزمين‌ها، و امين من بر علم و دانش من است، هر كس على عليه السلام را بشناسد گرچه مرا معصيت كند او را به آتش داخل نمى كنم، و هر كس على عليه السلام را انكار كند گرچه مرا اطاعت كند او را به بهشت راه نمى دهم.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: زمخشرى بعد از ذكر اين حديث مى گويد: و اين رمز و

علامت خوبى است، زيرا دوستى على عليه السلام ايمان كامل است و با ايمان كامل گناهان ضررى نمي زنند.⁽¹⁾

اينكه فرموده: «وإن عصاني» گرچه مرا معصيت كند، يعنى او را به خاطر بزرگداشت على عليه السلام مى آمرزم و به خاطر ايمانش داخل بهشت مى كنم، پس او به سبب ايمان سزاوار بهشت است و به خاطر محبّت و دوستى على عليه السلام سزاوار بخشش و آمرزش است.

و اينكه فرموده: «ولا اُدخل الجنّة» داخل بهشت نمى كنم، زيرا كسى كه ولايت و محبّت على عليه السلام را نداشته باشد ايمان ندارد و اطاعتى كه از من كرده در حقيقت روح نداشته و مجاز است. [چون اطاعت حقيقى خداوند اعمالى است كه با محبّت على عليه السلام انجام گيرد، كسى كه محبّت آن حضرت را دارد در حقيقت خدا را اطاعت كرده و كسى كه خدا را اطاعت كند اهل نجات است، در نتيجه كسى كه دوستى على عليه السلام را دارد نجات پيدا مى كند].

پس معلوم شد كه دوستى على عليه السلام ايمان و دشمنى او كفر است، روز قيامت جز اين دو طايفه دوست و دشمن نيستند، دوست او گناهانش آمرزيده شده است و گناهى برايش نمانده لذا حسابى ندارد و بدون حساب وارد بهشت مى شود، و دشمن او ايمان ندارد و كسى كه ايمان نداشته باشد خدا به او نظر رحمت ندارد، و طاعت او درحقيقت معصيت است و سرانجامش آتش است.

پس دشمن على عليه السلام بيچاره است و به هلاكت مى رسد گرچه حسنات و

كارهاى خوبش به اندازه همه بندگان خدا باشد، و دوست على عليه السلام اهل نجات است گرچه سر تا پا غرق گناه باشد، و كجا مى توانند گناهان با وجود ايمان ضررى بزنند ؟

ايمان اكسير و كيميائى است كه مس گناه را به طلاى حسنه تبديل مى كند، پس خوشا به حال اولياء على عليه السلام ودوستان او كه غرق در رحمتند و بدا به حال دشمنان آن حضرت كه از رحمت خدا به دور هستند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

103 / 10 - ابن شاذان رحمه الله در كتاب «مناقب» از ابن عمر نقل مى كند كه گفت: از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم درباره على بن ابى طالب عليه السلام سئوال كرديم، حضرت خشمگين شده و فرمود:

ما بال قوم يذكرون من له منزلة عند اللَّه كمنزلتي ومقام كمقامي إلّا النبوّة.

چرا بعضى درباره كسى شك دارند كه درجه و مرتبه اش نزد خدا مثل درجه و مرتبه من است، و از همه مقامات من جز نبوّت برخوردار است.

بعد فرمود:

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام فقد أحبّني، ومن أحبّني رضي اللَّه عنه، ومن رضي اللَّه عنه كافاه بالجنّة.

بدانيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد مرا دوست داشته است، و هر كه مرا دوست داشته باشد خدا از او راضى وخشنود است، و كسى كه خدا از او خشنود باشد پاداش او را بهشت قرار مى دهد.⁽²⁾

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد فرشتگان براى او استغفار مى كنند و درهاى بهشت به روى او باز است تا از هر درى كه بخواهد بدون حساب وارد شود.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خداوند پرونده عملش را به دست راست او دهد و همانند پيامبران به حساب او

رسيدگى كنند.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد از دنيا خارج نمى شود تا از آب كوثر بياشامد و از درخت طوبى تناول نمايد و جاى خود را در بهشت ببيند.

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام يهوّن اللَّه عليه سكرات الموت، ويجعل قبره روضة من رياض الجنّة.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خدا جان كندن را بر او در هنگام مرگ آسان مى گرداند، و قبر او را باغى ازباغهاى بهشت قرار مى دهد.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خدا به تعداد رگهاى موجود در بدنش به او حوريّه عطا كند و شفاعت او را درباره هشتاد نفر از اهل بيتش بپذيرد، و به تعداد موهاى بدنش در بهشت به او منزل عنايت كند.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را بشناسد و او را دوست داشته باشد خداوند ملك الموت را به سوى او بفرستد همان طور كه نزد پيامبران مى فرستد، و از او ترس و وحشت ديدن نكير و منكر را برطرف كند، و قبرش را روشن و به اندازه مسير هفتاد سال وسعت دهد، و با روى سفيد وارد قيامت شود.

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام أظلّه اللَّه في ظلّ عرشه مع الصدّيقين والشهداء والصالحين، وآمنه من الفزع الأكبروأهوال يوم الصاخّة.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خداوند او را در سايه عرش خود با صدّيقين و شهداء و صالحين ساكن گرداند، و او را از وحشت بزرگ و ترس‌هاى قيامت ايمن گرداند.

آگاه باشيد، هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خدا خوبى هاى او را قبول كند و از بدى هايش درگذرد، و در بهشت رفيق حمزه سيّدالشهداء عليه السلام عموى پيامبر باشد.

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام أثبت اللَّه الحكمة في قلبه، وأجرى على لسانه الصواب، وفتح اللَّه له أبواب الرحمة.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد حكمت را در قلب او، و راستى و درستى را بر زبان او جارى سازد و درهاى رحمت خود را براى او

باز كند.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد اسير خدا در زمين ناميده مى شود، و خداوند به وجود او بر فرشتگان و حاملان عرش خود مباهات مى كند.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد فرشته اى از زير عرش پروردگار ندا كند: اى بنده خدا ؛ عمل را دوباره آغاز كن، خداوند گذشته هاى تو رابخشيد و گناهانت را آمرزيد.

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام جاء يوم القيامة ووجهه كالقمر ليلة البدر.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد، روز قيامت در حالي كه چهره اش همانند ماه شب چهاردهم مى درخشد درآن صحنه وارد مى شود.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خداوند تاج كرامت را بر سر او و لباس عزّت را بر تن او بپوشاند.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد مانند برق زودگذر از صراط عبور كند و هيچ گونه سختى هنگام گذشتن از آن نبيند.

ألا ومن أحبّ عليّاً عليه السلام كتب اللَّه له براءة من النار وبراءة من النفاق، وجوازاً على الصراط، وأماناً من العذاب.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خداوند دورى از آتش و رهائى از نفاق و اجازه عبور از صراط و ايمن بودن‌از عذاب را براى او بنويسد.

آگاه باشيد: هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد خداوند براى او پرونده اى باز نمى كند و ميزانى نصب نمى كند و به او گفته مى شود: بدون هر گونه حسابى به بهشت وارد شو.

آگاه باشيد، هر كس على عليه السلام را دوست داشته باشد از حساب و ميزان و صراط در امان خواهد بود.

ألا ومن مات على حبّ آل محمّد عليهم السلام صافحته الملائكة، وزارته أرواح الأنبياء، وقضى اللَّه له كلّ حاجة كانت‌له عنداللَّه تعالى.

آگاه باشيد: هر كس با محبّت آل محمّد عليهم السلام از دنيا رود فرشتگان با او مصافحه كنند و ارواح پيامبران به زيارت او آيند وخداوند تمام

خواهشهاى او را برآورده فرمايد.

ألا ومن مات على بغض آل محمّد عليهم السلام مات كافراً.

آگاه باشيد: هر كس با دشمنى آل محمّد عليهم السلام بميرد كافر از دنيا رفته است.

آگاه باشيد: هر كس با دوستى آل محمّد عليهم السلام بميرد، با ايمان از دنيا رفته است و من بهشت را براى او ضمانت مى كنم.⁽¹⁾

شيخ صدوق رحمه الله در كتاب فضائل الشيعة: 45 ح1، از ابو رجاء، از نافع، از ابن عمر (با كمى تفاوت) آن را نقل كرده است و مجلسى رحمه الله در بحار الأنوار: 221/7ح 133، و 277/34 ذيل ح 55 به نقل از فضائل الشيعة ذكر كرده است.

اين حديث را طبرى رحمه الله در بشارة المصطفى: 37 به سند خود از قتيبة بن سعيد، از حمّاد بن زيد، از عبدالرحمان سراج، از نافع، از ابن عمر روايت كرده و درآخر آن مى‌گويد: قتيبة بن سعيد ابو رجاء گفته است كه حمّاد بن زيد به اين حديث افتخار مى كرد و مى‌گفت: اين اصل است براى كسى كه به آن اقرار واعتراف كند.

سيّد شرف الدين نجفى رحمه الله نيز آن را در كتاب تأويل الآيات: 865/2 ح1 روايت كرده و بعد از آن مى‌گويد: به راوى اين حديث شريف با ديده بصيرت نظر كن‌كه چگونه از محبّت و دوستى اهل بيت عليهم السلام كه اهل شرف و بزرگوارى هستند عدول كرده و روى گردانيده است و اهل شقاوت و نفاق و كسانى كه آيات‌الهى را تبديل و تحريف كردند و لشكريان ابليس از او پيروى كرده اند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

104 / 11 - در كتاب «أعلام الدين» از آن حضرت صلى الله عليه وآله وسلم نقل مى كند كه به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

شيعيان و دوستان خود را به ده خوى و خصلت بشارت بده:

أوّلها: طيب مولدهم، والثانية: حسن إيمانهم، والثالثة: حبّ اللَّه لهم، والرابعة: الفسحة في قبورهم، والخامسة:نورهم يسعى بين أيديهم، والسادسة: نزع الفقر من بين أعينهم وغنى قلوبهم، والسابعة: المقت من اللَّه‌لأعدائهم، والثامنة: الأمن من البرص والجذام، والتاسعة: انحطاط الذنوب والسيّئات عنهم، والعاشرة: هم معي في الجنّة وأنا معهم.

اوّل: پاكى ولادت، دوّم: نيكوئى و خوبى ايمان، سوّم: خدا آنها را دوست دارد، چهارم: قبرهاى آنها وسيع است، پنجم: نور آنها پيشاپيش ايشان در حركت است، ششم: فقر را از ميان چشم‌هاى آنها بيرون كند و دل‌هايشان را بى نيازى مرحمت فرمايد، هفتم: خدا از دشمنان آنها كينه و نفرت دارد،

هشتم: از بيمارى پيسى و خوره در امانند، نهم: گناهان و بديها از ايشان فرو مى ريزد و از بين مى رود، دهم: آنها در بهشت با من هستند.

پس خوشا به حال آنها و بازگشت خوبى كه دارند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

105 / 12 - در كتاب «فضائل» از عمر بن خطّاب نقل كرده است كه گفت: در حضور رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم در مسجد آن حضرت بوديم، نماز ظهر را به جماعت برپا داشت، سپس به محراب تكيه كرد، همانند ماه در نهايت درخشندگى و كمال بود و اصحاب در اطرافش جمع شده بودند، ناگهان نگاهى به آسمان نمود، و پس از مدّتى نگاهى به زمين كرد و سپس به كوه و دشت نظرى كرد و فرمود:

اى گروه مسلمين ؛ ساكت باشيد خداوند شما را رحمت كند، بدانيد در دوزخ درّه اى است كه درّه ضياع ناميده مى شود، در آن چاهى است و در آن چاه مارى است، جهنّم از آن درّه و درّه از آن چاه، و چاه از آن مار هر روز هفتاد مرتبه به خدا شكايت مى كند.

عرض كردند: اى رسول خدا ؛ اين عذاب دو چندانى كه قسمتى از آن از قسمت ديگرش گله مى كند براى چه كسى است ؟ فرمود:

هو لمن يأتي يوم القيامة وهو غير ملتزم بولاية عليّ بن أبي‌طالب عليه السلام.

براى آنهائى كه به صحنه قيامت در حالى كه به ولايت على بن ابى طالب پايبند نبوده اند وارد شوند.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

106 / 13 - كراجكى قدس سره در كتاب «كنز الفوائد» از ابوذر نقل مى كند:

روزى در منزل امّ سلمه در خدمت پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نشسته بودم و به فرمايشات او گوش مى دادم كه علىّ بن ابى‌طالب عليه السلام وارد شد، چهره

پيغمبر صلى الله عليه وآله وسلم از خوشحالى شكفته و درخشان گرديد، على عليه السلام را در برگرفت و پيشانى اورا بوسيد سپس رو به من كرد و فرمود:

اى ابوذر ؛ اين شخص را كه بر ما وارد شد به حقيقت مى شناسى ؟

ابوذر گفت: عرض كردم: اى رسول خدا ؛ او برادر و پسر عمّ شما و همسر فاطمه عليها السلام و پدر حسن و حسين دو سرور جوانان بهشت است.

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: اى ابوذر ؛ اين امامى است فروزنده و درخشان، نيزه بلند بالاى پروردگار و درِ بزرگ رحمت او است كه هر كس خدا را اراده كند بايد ازآن در وارد شود.

اى ابوذر ؛ او برپا دارنده عدالت، و مدافع حريم الهى و يارى كننده دين خدا و حجّت پروردگار بر آفريدگان است، خداوند همواره در ميان امّتها به سبب او با خلق خود احتجاج مى كند با آنكه در ميان هر امّتى پيامبرى را برانگيخته است.

يا أباذرّ؛ إنّ اللَّه تعالى جعل على كلّ ركن من أركان عرشه سبعين ألف ملك ليس لهم تسبيح ولا عبادة إلّا الدعاء لعليّ عليه السلام وشيعته، والدعاء على أعدائه.

اى ابوذر ؛ خداوند بر هر پايه اى از پايه هاى عرش خود هفتاد هزار فرشته قرار داده، تسبيح و عبادت آنها دعا كردن براى على عليه السلام و شيعيان، و نفرين كردن بر دشمنان آن حضرت است.

اى ابوذر ؛ اگر على عليه السلام نبود حقّ از باطل، و مؤمن از كافر تشخيص داده نمى شد، و خدا عبادت نمى گرديد، زيرا او بر سر مشركين زد تا اسلام آورند و خدا راعبادت كنند، و اگر او نبود پاداش و كيفرى نبود، ميان او و خدا پرده و حجابى نيست و او خود حجاب و پرده است.

سپس رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم اين آيه را تلاوت فرمود:

«شَرَعَ لَكُم مِنَ الدّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً ... مَن يُنيب»⁽¹⁾.

«خدا شرع و احكامى كه براى شما مسلمين قرار داد همان است كه نوح را به آن

سفارش كرد ... و هر كس با دعا و تضرّع به درگاه الهى روى آورد هدايت مى شود».

اى ابوذر ؛ خداى تبارك و تعالى در سلطنت و يكتائى خود يگانه بود، به بندگان بااخلاص خود معرفتش را مرحمت كرد و بهشت را مباح گردانيد.

فمن أراد أن يهديه عرّفه ولايته، ومن أراد أن يطمس على قلبه أمسك عنه معرفته.

هر كس را بخواهد هدايت كند او را با ولايت على عليه السلام آشنا مي كند، و هر كس را بخواهد بر قلبش پرده افكند معرفت آن حضرت را از او باز مى دارد.

اى ابوذر ؛ او پرچم هدايت و دليل تقوا و ريسمان محكم الهى و پيشواى اولياء من، و نور كسانى است كه مرا اطاعت كنند و او كلمه اى است كه خدا تقواپيشه گان را به آن ملزم ساخته است.

فمن أحبّه كان مؤمناً، ومن أبغضه كان كافراً، ومن ترك ولايته كان ضالّاً مضلّاً، ومن جحد ولايته كان مشركاً.

دوستان او مؤمن و دشمنان او كافرند، هر كس ارتباطش را با او قطع كرد گمراه و باعث گمراهى ديگران است، و هر كس ولايت او را انكار كرد مشرك است.

اى ابوذر ؛ منكر ولايت على عليه السلام را روز قيامت مى آورند در حالي كه كر و كور و لال است، و در تاريكى هاى قيامت وارونه و نگونسار فرياد برمى آورد: «يا حَسْرَتى عَلى ما فَرَّطتُ في جَنْبِ اللَّه»⁽¹⁾.

«واحسرتا، اى واى بر من بر آنچه كوتاهى كردم در جنب پروردگار يعنى امير المؤمنين عليه السلام».

در گردنش حلقه اى از آتش است كه 300 زبانه دارد و بر هر يك از آنها شيطانى به صورت او آب دهان مى افكند، و در داخل قبر او را با خصومت و شدّت به طرف آتش رها مى كنند.

ابوذر گفت: عرض كردم اى رسول خدا ؛ پدر و مادرم به فداى شما، دلم را سرشار از خوشحالى نمودى، زيادتر بفرمائيد، فرمود:

وقتى مرا به آسمانها بالا بردند، به آسمان اوّل كه رسيدم فرشته اى اذان گفت و نماز برپا گرديد، جبرئيل دستم را گرفته و مرا مقدّم داشت و عرض كرد: نماز را با فرشتگان بخوانيد، اينها مدّتى طولانى است كه مشتاق ديدار شما هستند، آنگاه نماز را با هفتاد صف از فرشتگان كه طول هر صف به اندازه فاصله مشرق ومغرب بود و عدد فرشتگان را جز خالق آنها نمى دانست خواندم، و چون نماز به پايان رسيد بعضى از فرشتگان به من روى آوردند و سلام كردند و گفتند: ما حاجتى و تقاضائى از شما داريم. گمان كردم آنها درخواست شفاعت دارند، زيرا خدا اختيار حوض كوثر و شفاعت را به من داده است و به اين وسيله بر پيامبران‌برترى بخشيده است.

به آنها گفتم: اى ملائكه پروردگار من ؛ حاجت شما چيست ؟ گفتند:

إذا رجعت إلى الأرض فاقرأ عليّاً منّاالسلام وأعلمه بأنّا قد طال شوقنا إليه، تقاضاى ما اينستكه وقتى به زمين برگشتى سلام ما را به على عليه السلام برسانى و به او بگوئى كه اشتياق ما به او خيلى طول كشيد.

گفتم: آيا شما ما را به حقيقت معرفت مى شناسيد ؟

عرض كردند: اى رسول خدا ؛ چگونه شما را نشناسيم در حالى كه اوّل مخلوقى هستيد كه خداوند شما را آفريده است، او شما را اشباح نور در ميان نورى از نورخودش آفريد و براى شما در ملكوت جايگاهى قرار داد كه تسبيح و تقديس و تكبير او كنيد، سپس فرشتگان را از نورهاى مختلف و پراكنده آن طور كه اراده فرمود آفريد، ما به شما عبور مى كرديم در حالى كه شما تسبيح، تقديس، تكبير، تحميد و تهليل پروردگار مى نموديد و ما آنها را از شما آموختيم و به تسبيح، تقديس، تكبير، تحميد و تهليل خداوند پرداختيم.

آنچه از خير و خوبى كه بخواهد از طرف خداوند نازل شود به سوى شما فرود مى آيد، و آنچه از اعمال بندگان كه بخواهد به درگاه ربوبى بالا رود از ناحيه شما بالا مى رود، پس چگونه شما را نشناسيم ؟

سپس مرا به آسمان دوّم بالا بردند، فرشتگانى كه آنجا بودند همان درخواست را از من نمودند، به آنها گفتم:

آيا شما به حقيقت معرفت ما را مى شناسيد ؟

عرض كردند:

ولم لانعرفكم وأنتم صفوة اللَّه من خلقه، وخزّان علمه، والعروة الوثقى، والحجّة العظمى، وأنتم الجنب والجانب، وأنتم الكراسيّ واُصول العلم، فاقرأ عليّاً عليه السلام منّا السلام.

چگونه شما را نشناسيم در حالى كه شما برگزيدگان خدا از ميان مخلوقات او و خزانه دار علم او و ريسمان محكم او و حجّت بزرگ او هستيد، شما پايگاه و جايگاه و اساس علم و دانشيد، پس على عليه السلام را از طرف ما سلام برسانيد.

سپس مرا به آسمان سوّم بالا بردند، فرشتگان آنجا نيز همان درخواست را نمودند، به آنها گفتم: آيا ما را به حقيقت معرفت مى شناسيد ؟

عرض كردند: چگونه شما را نشناسيم در حالى كه شما درى هستيد براى رسيدن به همه مرتبه ها و منزلت‌ها، و شما دليل و برهان هستيد براى رفع خصومت‌ها، و على عليه السلام دابّة الأرض است⁽¹⁾، و كسى است كه در مقام قضاوت حكم قاطع دهد و بين حق و باطل جدا كند، و او صاحب عصا، و قسمت كننده دوزخ در ميان دشمنان مى باشد، و كشتى نجات است كه هر كه به آن وارد شود نجات مى يابد و كسى كه از آن تخلّف كند و سرپيچى نمايد روز قيامت در آتش سقوط كند. شما اركان قوم و ستارگان سرزمين‌ها هستيد، پس چگونه شما را نشناسيم ؟

سپس عرض كردند: على عليه السلام را از طرف ما سلام برسانيد.

سپس مرا به آسمان چهارم بالا بردند. فرشتگان آنجا هم همان تقاضا را نمودند، به آنها نيز گفتم: اى ملائكه پروردگار من ؛ آيا شما به حقيقت معرفت ما را مى شناسيد ؟

عرض كردند: چگونه نشناسيم در حالى كه شما درخت نبوّت، و محلّ

رحمت و جايگاه رسالت و محلّ رفت و آمد فرشتگان هستيد، جبرئيل بر شما فرود آيد ووحى الهى را رساند، به على عليه السلام از طرف ما سلام برسانيد.

سپس مرا به آسمان پنجم بالا بردند، فرشتگان آنجا همان تقاضا را از من نمودند، به آنها گفتم:

اى فرشتگان ؛ شما به حقيقت معرفت ما را مى شناسيد ؟

گفتند: چگونه شما را نشناسيم در حالى كه صبح و شام بر عرش عبور مى كنيم و بر آن نوشته شده است:

لا إله إلّا اللَّه، محمّد رسول اللَّه، وأيّدته بعليّ بن أبي طالب عليه السلام.

خدائى جز خداوند يكتا نيست، محمّد فرستاده خداست، او را به على بن ابى طالب يارى نمودم.

از آنجا دانستيم كه على عليه السلام يكى از اولياء الهى است كه از طرف او ولايت و سرپرستى دارد، پس او را از طرف ما سلام برسان.

سپس مرا به آسمان ششم بالا بردند، فرشتگان آنجا هم خواسته و تقاضاى فرشتگان پيشين را نمودند، به آنها گفتم: آيا شما ما را به حقيقت معرفت مى شناسيد ؟

گفتند: چگونه شما را نمى شناسيم در حالى كه خداوند بهشت فردوس را كه آفريد كنار در آن درختى نشانيده است، بر روى هر برگ آن درخت با نور نوشته شده است:

لا إله إلّا اللَّه محمّد رسول اللَّه وعليّ بن أبي طالب عروة اللَّه الوثقى وحبل اللَّه المتين وعينه على الخلائق أجمعين.

خدائى جز خداوند يگانه نيست، محمّد فرستاده خداست، و علىّ بن ابى طالب دست‌آويز مورد اطمينان خداوند و ريسمان محكم الهى و چشم بيناى حق تعالى بر همه مخلوقات است.

پس على عليه السلام را از طرف ما سلام برسان. سپس مرا به آسمان هفتم بالا بردند، از فرشتگان آنجا شنيدم كه مى گفتند:

«اَلْحَمْدُ للَّهِِ الَّذي صَدقنا وَعْدَهُ»⁽¹⁾.

«سپاس و ستايش

مخصوص خداوندى است كه به وعده اش درباره ما عمل كرد».

به آنها گفتم: خداوند به شما چه وعده اى داده بود ؟

عرض كردند: اى رسول خدا ؛ هنگامى كه خداوند شما را به صورت اشباحى در ميان نور از نور خودش آفريد، ولايت شما را بر ما عرضه نمود و آن را پذيرفتيم، به خدا شكايت كرديم كه ما آنها را دوست داريم و خواهان ديدار آنها هستيم، نسبت به وجود مقدّس شما وعده فرمود كه او را در آسمان‌ها به شما نشان مى دهم و اكنون به وعده اش وفا نمود.

و امّا نسبت به على عليه السلام وقتى به درگاه الهى شكوه كرديم كه مشتاق ديدار او هستيم، خداوند فرشته اى را به صورت على عليه السلام براى ما آفريد و او را در طرف‌راست عرش بر روى تختى نشانيد كه از طلاست و به انواع درّ و جواهرات زينت داده شده است، و بالاى آن قبّه اى از مرواريد سفيد قرار داده كه داخل آن از خارج، و خارج آن از داخل ديده مى شود، و بدون اينكه از پائين روى پايه اى باشد و يا از بالا به رشته اى متّصل باشد به امر تكوينى صاحب عرش كه به آن فرموده بايست اينگونه ايستاده است، و ما هر گاه مشتاق ديدن على عليه السلام مى شويم به اين فرشته نگاه مى كنيم، پس على عليه السلام را از طرف ما سلام برسان.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

107 / 14 - علىّ بن ابراهيم قمى رحمه الله در تفسير خود از امام صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود:

الّذي عنده علم الكتاب هو أميرالمؤمنين.

كسى كه نزد او علم تمام كتاب باشد اميرالمؤمنين عليه السلام است.

سپس از آن حضرت سؤال شد: كسى كه نزد او علمى از كتاب است علم و دانش او بيشتر است يا آنكه نزدش علم تمام كتاب است ؟

حضرت فرمود:

ما كان علم الّذي عنده علم من الكتاب عند الّذي عنده علم الكتاب إلاّ بقدر ما تأخذه البعوضة بجناحها من ماء البحر.

نيست علم كسى كه علمى از كتاب را دارد نسبت به علم آنكه علم تمام كتاب را دارد مگر به اندازه رطوبتى كه مگسى هنگام برخورد بالش با آب دريا از آن مى گيرد.⁽¹⁾

در اين حديث به دو آيه از قرآن كريم اشاره شده است: 1 - سوره رعد، آيه 43: «قُلْ كَفى بِاللَّه شَهيداً بَيْني وَبَيْنَكم وَمَن عِنْدَه عِلْمُ الكتاب» ؛ «بگو: كافى است كه گواه ميان من و شما، خداوند و كسى باشد كه علم كتاب در نزد او است». 2 - سوره نمل آيه 40: «وَقال الَّذي عِنْدَه عِلمٌ مِن الكتاب أنَا آتيكَ بِه قَبْلَ أنْ يَرْتَدَّ إليْكَ طَرْفُك» ؛ «كسى كه علمى از كتاب نزد او بود گفت: من آن را قبل از آنكه چشم برهم گذارى مى آورم».

مؤلّف رحمه الله گويد: كسى كه نزد او علمى از كتاب است مراد آصف بن برخيا وصىّ حضرت سليمان بن داود عليهما السلام است‌و در بعضى از روايات به آن تصريح شده است.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

108 / 15 - ابن شهرآشوب رحمه الله در كتاب «مناقب» از فاطمه بنت اسد عليها السلام - مادر اميرالمؤمنين عليه السلام - نقل مى كند كه فرمود:

او را با پارچه اى قنداق كردم و بستم، آن را پاره كرد، او را با دو قنداق بستم آن را پاره كرد تا آنكه او را با شش قنداق كه بعضى از آنها پوست و بعضى ابريشم بود بستم، همه آنها را پاره كرد، سپس فرمود:

يا اُمّاه ؛ لاتشدّي يديّ فإنّي أحتاج أن اُبصبص لربّي بإصبعي.

اى مادر ؛ دست‌هاى مرا مبند، زيرا مى خواهم با انگشتانم براى پروردگارم خضوع و خشوع كنم.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

109 / 16 - و در همان كتاب از عمر بن خطّاب نقل كرده است كه گفت:

على عليه السلام وقتى كه در گهواره دست‌هايش بسته بود مارى را ديد كه به طرف او مى آيد، خود را حركتى داد ودست‌ها را خارج كرد، با دست راست گردن آن مار را گرفت و به گونه اى فشرد كه انگشتانش در آن داخل شد وبه قدرى نگه داشت تا آنكه مرد.

مادرش كه چنين صحنه اى را مشاهده كرد فرياد برآورد و كمك خواست، اطرافيان جمع شدند، سپس به فرزندش على عليه السلام عرض كرد:

«كأنّك حيدرة»، گويا تو از نظر شجاعت و دلاورى چون شير هستى.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

110 / 17 - در كتاب «صفوة الأخبار» از أعمش نقل مى كند: كنيزى سياه چهره و كور را ديدم كه به مردم آب مى داد و مى گفت: به دوستى و محبّت حضرت على بن ابى طالب عليه السلام بياشاميد.

سپس او را در مكّه ديدم كه بينا گشته و به مردم آب مى دهد، و اين بار مى گويد: بياشاميد به محبّت كسى كه خدا به خاطر او بينائى را به من برگردانيد.

اعمش مى گويد: قضيّه را با او در ميان گذاشتم و گفتم: تو را در مدينه نابينا ديدم كه آب مى دادى و مى گفتى: به محبّت على بن ابى طالب عليه السلام بياشاميد و اكنون مى بينم بينا گشته اى، مرا از اين مطلب باخبر كن.

كنيز گفت: مردى را ديدم كه به من فرمود: اى كنيز ؛ آيا تو اهل ولايت و محبّت علىّ بن ابى طالب عليه السلام هستى ؟ گفتم: بلى، آنگاه دعا كرد و گفت:

خدايا ؛ اگر راست مى گويد بينائى‌اش را به او برگردان، بخدا قسم، به بركت دعاى او فوراً ديدگانم روشن وچشمانم بينا گرديد.

به او گفتم: تو كيستى ؟ گفت: «أنا الخضر وأنا من شيعة عليّ بن أبي طالب عليه السلام»، من خضر و از شيعيان علىّ بن ابى طالب عليه السلام مى باشم.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

111 / 18 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از سلمان فارسى سلام اللَّه عليه نقل كرده است: ابليس لعنه اللَّه عبورش به چند نفر افتاد كه به اميرالمؤمنين عليه السلام دشنام مى دادند، در مقابل آنها ايستاد، سئوال كردند كيست كه پيش روى ما ايستاده است ؟

گفت: من ابو مرّه ام، گفتند: سخنان ما را شنيدى ؟

گفت: بدا به حال شما مولاى خود علىّ بن ابى طالب عليه السلام را ناسزا مى گوئيد ؟

گفتند: از كجا دانستى كه او ولىّ امر ما است ؟

گفت: از كلام پيغمبرتان كه فرمود:

من كنت مولاه فعليّ مولاه، اللهمّ وال من والاه وعاد من عاداه، وانصر من نصره واخذل من خذله.

هر كس من مولاى او هستم پس از من على عليه السلام مولاى او است، خدايا آن كس كه على را دوست دارد دوست بدار، و با دشمن‌او دشمن باش.

سپس به او گفتند: آيا تو از مواليان و شيعيان آن حضرت هستى ؟ گفت: من ولايتش را ندارم و از شيعيان او نيستم ولى او را دوست دارم، و هر كس با او دشمنى كند من در مال و فرزندش با او شركت دارم.

به او گفتند: آيا حديثى درباره على عليه السلام نمى گوئى ؟

گفت: اى گروه عهدشكنان و ظالمان و خارج شدگان از دين ؛ گوش كنيد تا برايتان بگويم:

خدا را در ميان طايفه جنّ دوازده هزار سال عبادت كردم، و وقتى آنها به هلاكت رسيدند از تنهائى خود به خداوند شكايت كردم مرا به آسمان دنيا بردند، در آنجا هم دوازده هزار سال در جمع فرشتگان خدا را پرستش كردم، و در حالى كه به تسبيح و تقديس پروردگار مشغول بوديم

ناگهان نورى كه تشعشع و درخشندگى آن زياد بود از مقابل ما گذشت، فرشتگان همگى براى آن نور سجده كردند و گفتند: «سبّوح قدّوس» پاك و منزّه است خداوند، اين نور فرشته اى مقرّب يا پيغمبرى مرسل است.

ندائى آمد: اين نور طينت و سرشت علىّ بن ابى طالب صلوات اللَّه عليه است.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: حديث ابليس از احاديث مشهور ميان شيعه و سنّى است و ما تحقيق خود را درباره سند و متن ودلالتش بر خلافت در كتاب «دلائل الحقّ» آورده ايم و در آن سيزده قرينه ذكر كرده ايم بر اينكه در آنجا از ولايت معناى خلافت اراده شده و معانى ديگر مقصود نيست - از خدا توفيق چاپ آن كتاب را مسألت دارم - و جاى بسى شگفت است كه ابليس با اينكه اصل و اساس فساد و فتنه است انصاف كرده و حديث و دلالت آن را انكار نكرده ولى بعضى از مخالفين حديث را و يا دلالت آن را انكار كرده اند، مگر اينكه گفته شود: ابليس براى آنها مناقب آن حضرت را بيان كرده با اينكه مى دانست آنها از عقيده فاسد خود برنمى گردند تا اينكه حجّت براى آنها كامل‌تر و عذاب آنها شديدتر گردد.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

112 / 19 - در بعضى از مؤلّفات شيعه از محمّد بن صدقه نقل شده است:

ابوذر غفارى از سلمان فارسى رضى الله عنه سئوال كرد: معرفت اميرالمؤمنين عليه السلام به نورانيّت چگونه است ؟

گفت: اى جندب ؛ (لقب ابوذر است) بيا برويم تا از خود آن حضرت سئوال كنيم.

مى گويد: نزد آن حضرت آمديم و او را نيافتيم در آنجا منتظر مانديم تا تشريف آورد.

فرمود: چه باعث شده كه اينجا بيائيد ؟

گفتند: آمده ايم تا از معرفت شما به نورانيّت سئوال كنيم. فرمود:

خوش آمديد اى دوستان من كه در دين خود متعهّد و پايبند هستيد و كوتاهى نمى كنيد، و هر آينه دانستن اين مطلب بر هر مرد مؤمن و زن مؤمنه اى واجب است.

سپس فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ ايمان كسى كامل نمى گردد تا به حقيقت و نورانيّت من معرفت پيدا كند و وقتى چنين شناختى از من پيدا كرد از كسانى مى شود كه خدا قلب او را براى ايمان امتحان كرده و سينه اش را براى اسلام گشاده گردانيده و عارف آگاه شده است، و كسى كه در اين‌گونه معرفت و شناخت كوتاهى كند او در شكّ و ترديد باقى مى ماند.

اى سلمان و اى جندب ؛ «معرفتي بالنورانيّة معرفة اللَّه عزّوجلّ ومعرفة اللَّه عزّ وجلّ معرفتي بالنورانيّة».

«شناختن من به نورانيّت در حقيقت شناختن خداست، و شناخت خدا در حقيقت معرفت من به نورانيّت است».

و اين دين خالص است كه خداى تبارك و تعالى فرموده است:

«وَما اُمِروا إلّا لِيَعْبُدوا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدين حُنَفاء وَيُقيمُوا الصَلاة وَيُؤْتُوا الزكوةَ وَذلك دينُ القَيِّمَة»⁽¹⁾.

«و بندگان امر نشدند مگر به اينكه خدا را خالصانه و در حالي كه دين خود را خالص كرده اند عبادت كنند، و نماز را بپا دارند وزكات را بپردازند و اين دينى است كه از افراط و تفريط به دور و در حدّ اعتدال است».

فرموده است: امر نشديد مگر به نبوّت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و اين دين سهل و آسان محمّديّه است.

بعد در تفسير «ويقيموا الصلاة» فرمود: هر كس ولايت مرا بپا داشت نماز را برپا داشته است، و برپا داشتن ولايت من سخت و دشوار است كه آن را تحمّل نمى كند و طاقت پذيرش آن را ندارد مگر فرشته مقرّب يا پيغمبر مرسل و يا بنده مؤمنى كه خدا قلب او را براى ايمان امتحان كرده است.

پس فرشته هنگامى كه مقرّب نباشد و پيغمبر وقتى مرسل نباشد و مؤمن هنگامى كه امتحان شده نباشد نمى تواند آن را بپذيرد.

سلمان عرض كرد: اى امير مؤمنان ؛ مؤمن كيست و حدود ايمان چيست ؟ آن را بيان فرماييد تا كاملاً بشناسيم. فرمود:

المؤمن الممتحن هو الّذي لايرد من أمرنا إليه شي‌ء إلّا شرح صدره لقبوله ولم يشكّ ولم يرتدّ.

مؤمن امتحان شده كسى است كه از امور ولايت ما چيزى به او نمى رسد مگر اينكه خدا سينه اش را براى قبول آن باز كند وبدون هر گونه شكّ و ترديدى آن را بپذيرد.

اى ابوذر ؛ بدان من بنده خدا و خليفه او بر بندگان هستم، ما را خدا قرار ندهيد و آنچه مى خواهيد در فضيلت و برترى ما بگوئيد و بدانيد به باطن مقامات ما ونهايت آن نخواهيد رسيد، خداوند تبارك و تعالى به ما كمالاتى و عناياتى برتر از آنچه گوينده شما وصف كند يا به قلب يكى از شما خطور كند مرحمت فرموده است، و وقتى ما را اينگونه شناختيد شما مؤمن هستيد.

سلمان گويد: عرض كردم اى برادر رسول خدا ؛ كسى نماز را برپا داشته كه ولايت شما را برپا داشته باشد ؟ فرمود:

بلى اى سلمان ؛ شاهد آن و تصديق اين مطلب؛ فرمايش خداوند است كه در كتاب مجيدش فرموده است: «وَاسْتَعينُوا بِالصَّبْر وَالصَّلاة وَإنَّها لَكبيرَةٌ إلّا عَلَى الخاشِعين»⁽¹⁾.

مراد از صبر در اين آيه شريفه، رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم است و مقصود از «نماز» برپا داشتن ولايت من است، لذا فرموده است: «وإنّها لكبيرة» ضمير را مفرد آورده ونفرموده: «وإنّهما لكبيرة» كه ضمير را تثنيه بياورد، زيرا ولايت است كه تحمّل آن سخت است و فقط خاشعين مى توانند آن را بپذيرند، و خاشعين شيعيان عارف و آگاه هستند.

و در خارج مى بينيم كه گروه‌هاى مختلف از مرجئه، قدريّه، خوارج، نواصب⁽¹⁾

در «مجمع البحرين» در شرح لغت «نصب» مى نويسد: «نصب» به معناى دشمنى كردن است، و ناصبى كسى است كه به دشمنى اهل بيت عليهم السلام تظاهر مى كند يابا مواليان و دوستان اهل بيت عليهم السلام به خاطر پيروى كردن ايشان از اهل بيت اظهار دشمنى مى كند.

در حديثى امام باقر عليه السلام فرموده است: «اگر هر فرشته اى كه خداوند او را آفريده و هر پيغمبرى كه خداوند او را به پيغمبرى برانگيخته و هر صدّيق و هر شهيدى درباره ناصبى كه با ما اهل بيت اظهار دشمنى مى كند شفاعت كند كه خداوند او را از آتش دوزخ خارج گرداند، هرگز خداوند او را از آتش رها نخواهد كرد».

و در جاى ديگرى از قرآن؛ نبوّت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم و ولايت مرا اين گونه بيان مى كند: «وَبِئْرٌ مُعَطَّلَةٌ وَقَصْرٌ مَشيد»⁽²⁾.

«چاهى كه معطّل مانده و قصرى كه پابرجا و استوار است».

مراد از «قصر» محمّد صلى الله عليه وآله وسلم است و «بئر معطّله» يعنى آن چاهى كه تعطيل شده ولايت من است، آن را تعطيل كردند و انكار كردند و از آن بهر بردارى نكردند.

و كسى كه اقرار به ولايت من نداشته باشد اقرار او به نبوّت محمّد صلى الله عليه وآله وسلم سودى برايش نمى بخشد، زيرا اين دو قرين يكديگرند، به خاطر اينكه نبىّ اكرم پيغمبر است كه به سوى مردم فرستاده شده و امام و پيشواى آنها است، بعد از او على امام و پيشواى مردم و جانشين محمّد صلى الله عليه وآله وسلم است، همان طور كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

«أنت منّي بمنزلة هارون من موسى إلّا أ نّه لا نبيّ بعدي».

جايگاه تو نسبت به من همانند جايگاه هارون نسبت به حضرت موسى است، (يعنى همان طور كه او جانشين موسى بود توجانشين من هستى) جز اينكه پيامبرى بعد از من نيست.

اوّل ما محمّد است، وسط ما محمّد و آخر ما محمّد است، پس هر كس معرفتش به من كامل باشد او بر دين قيّم و استوار الهى است كه

فرموده: «وَذلكَ دينُ القَيِّمَة»⁽¹⁾«و آن دين استوار است»، و به توفيق و يارى خداوند آن را براى شما بيان مى كنم:

آنگاه آن دو را مخاطب ساخت و فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ عرض كردند: بلى اى امير مؤمنان ؛ درود ورحمت خداوند بر شما باد، فرمود:

من و محمّد صلى الله عليه وآله وسلم يك نور از نور خدا بوديم، آنگاه خداوند اين نور را امر فرمود دو نصف گردد، به نيمى از آن فرمود: محمّد باش، و به نصف ديگر آن فرمود:على باش، لذا رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرموده است:

عليّ منّي وأنا من عليّ ولايؤدّي عنّي إلّا عليّ.

على از من است و من از على هستم، و ادا نمى كند از طرف من مگر على.

آن هنگامى كه ابوبكر را براى برائت از مشركين به طرف مكّه فرستاده بود، جبرئيل فرود آمد و عرض كرد: اى رسول خدا ؛ پروردگارت فرموده است آن را خودت و يا شخصى از خودت ابلاغ كند، مرا به دنبال ابوبكر فرستاد تا او را برگردانم، او به رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم عرض كرد: آيا درباره من چيزى نازل شده ؟ فرمود: نه، ولى اين كار را انجام نمى دهد مگر من يا على.

اى سلمان و اى جندب ؛ من لايصلح لحمل صحيفة يؤدّيها عن رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم كيف يصلح للإمامة؟

كسى كه شايستگى ندارد دستورى را از طرف رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم ابلاغ كند چگونه صلاحيّت امامت و پيشوائى مردم را خواهد داشت ؟

اى سلمان و اى جندب ؛ پس من و رسول خدا يك نور بوديم سپس او محمّد مصطفى شد، و من وصىّ او علىّ مرتضى شدم، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم سخنگو گرديد و من ساكت، و در هر زمانى بايد يكى ناطق و ديگرى ساكت باشد.

اى سلمان ؛ محمّد صلى الله عليه وآله وسلم بيم دهنده گرديد و من هدايت كننده و اين فرمايش خداوند است: «إنَّما أنْتَ مُنْذِر وَلِكُلِّ قَوْم هاد»⁽²⁾مراد از

«منذر» در اين آيه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم و مقصود از «هادى» من هستم.

سپس آيات بعد از آن را تلاوت فرمود:

«اَللَّهُ يَعْلَمُ ما تَحْمِل كُلّ اُنْثى وَما تَغيضُ الأرْحام وَما تَزْدادُ وَكُلّ شَيْ‌ء عِنْدَه بِمقْدار × عالِمُ الغَيْب وَالشَهادَة الكَبيرُ المُتَعال × سَواءٌ مِنْكم مَنْ أسَرَّ الْقَوْل وَمَنْ جَهَر بِه وَمَن هُوَ مُسْتَخْف بِالليل وَسارِب بِالنهار × لَهُ مُعَقَّباتٌ مِنْ بَيْن يَدَيْه وَمِنْ خَلْفِه يَحْفَظُونَه مِنْ أمْرِ اللَّه».⁽¹⁾

خدا مى داند كه زن آبستن چه چيزى حمل مى كند (نر است يا ماده) و مى داند هر چه را رحم‌ها ناقص گذارد (كمبود در خلقت طفل يا مدّت حمل) و مى داند آنچه را كه مى افزايد (زيادى در اعضاء طفل يا آنكه چند جنين در رحم باشد) و هر چيزى نزد خدا به اندازه معيّن است × خدا به پنهان و آشكار دانا است او بزرگ است و برتر از هر چيز است × كسى سخن پنهانى بگويد يا آشكار نزد خدا مساوى است و كسى كه مخفى شود در شب يا ظاهر گردد در روز فرقى ندارد × خدا فرشتگانى دارد كه آن شخص را از پيش روى او و از پشت سرش به فرمان پروردگار نگهدارى كنند.

بعد از آن اميرالمؤمنين عليه السلام دست خود را بر ديگرى زد و فرمود:

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم جمع كننده گرديد و من نشردهنده، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم اختياردار بهشت گرديد و من اختياردار دوزخ، به آن مى گويم: اين را بگير و آن را رها كن، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم اختياردار لرزاندن زمين و زلزله گرديد و من اختياردار صداهاى شديد و رعد و غرّش شدم، و من صاحب لوح محفوظم، و خداوند علومى كه در آن‌است به من الهام نموده است.

اى سلمان و اى جندب ؛ درباره محمّد صلى الله عليه وآله وسلم اين آيات نازل گشته است:

«يس × وَالْقُرْآن الحَكيم»⁽²⁾مراد از «يس» وجود نازنين

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم است و بعد خداوند به قرآن قسم ياد مى‌كند.

«ن وَالْقَلَم»⁽¹⁾كه مقصود از «ن» آن حضرت است بعد به قلم قسم ياد مى كند.

«طه ما أنْزَلْنا عَلَيْكَ القُرآن لِتَشْقى»⁽²⁾، در اين آيه مقصود از «طه» پيامبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم است، مى فرمايد: اى رسول ما ؛ قرآن را بر تو نازل نكرديم تا خود را در رنج و سختى بيندازى.

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم صاحب دلالت‌ها و راهنمائى ها شد و من صاحب معجزات، نشانه ها و علامات شدم.

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم خاتم انبياء گرديد و من خاتم اوصياء، و در آيه مباركه «الصِراطُ المُسْتَقيم»⁽³⁾من مقصود از صراط مستقيم هستم.

و من نبأ عظيم هستم، و آن خبر مهمّى كه در آن اختلاف كردند در آيه شريفه «النَبَأ العَظيم × الَّذي هُمْ فيهِ مُخْتَلِفون»⁽⁴⁾منم، و كسى جز در ولايت من اختلاف نكرد.

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم صاحب دعوت گرديد كه مردم را به طرف خدا بخواند و من صاحب شمشير كه سركشان آنها را نابود كنم.

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم پيغمبر مرسل گرديد و من صاحب امر آن حضرت.

خداوند تبارك و تعالى فرموده است: «يُلْقِي الرُوحَ مِنْ أمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه»⁽⁵⁾«روح⁽⁶⁾را به امر خود بر هر كس‌ب خواهد القاء مى كند»، و آن روح خداست كه آن را عطا نمى كند و القاء نمى كند مگر بر فرشته مقرّب يا پيغمبر مرسل و يا جانشين بزرگوار او، و هر كه اين روح را خدا به او عنايت كند او را امتياز داده و از بقيّه مردم جدا نموده است، و به او قدرتى واگذار كرده است كه مرده را زنده مى كند، و آنچه را كه واقع شده و يا واقع خواهد شد به سبب آن مى داند، و مشرق به مغرب يا مغرب به مشرق را در يك لحظه سير مى كند، و از آنچه در

نيّت‌ها و دل‌ها خطور مى كند باخبر مى گردد، و آنچه را در آسمان‌ها و زمين است مى داند.

اى سلمان و اى جندب ؛ محمّد صلى الله عليه وآله وسلم «ذِكْر» يعنى يادآورى كننده گرديد كه در قرآن كريم مى فرمايد:

«قَدْ أنْزَلَ اللَّه إلَيْكُم ذِكْراً × رَسولاً يَتْلُوا عَلَيْكم آيات اللَّه»⁽¹⁾.

«خدا به سوى شما ذكْر يعنى رسولش را فرستاد تا آيات الهى را بر شما بخواند».

إنّي اُعطيت علم المنايا والبلايا وفصل الخطاب، واستودعت علم القرآن وما هو كائن إلى يوم القيامة.

به من علم مرگ و ميرها و بلاها و احكام قاطع عطا شده است، دانش قرآن و آنچه تا روز قيامت به وقوع خواهد پيوست در نهاد من به وديعه گذاشته شده است.

محمّد صلى الله عليه وآله وسلم حجّت و برهان براى مردم اقامه كرد و من حجّت خدا گرديدم، خداوند براى من قرار داد آنچه را كه هيچ كس از اوّلين و آخرين ندارد حتّى پيغمبران مرسل و فرشتگان مقرّب از آن بى بهره اند.

سپس فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ عرض كردند: بلى اى امير مؤمنان، فرمود:

منم كه نوح را در كشتى به امر پروردگارم آرامش بخشيدم و او را به ساحل رساندم، منم كه يونس را از شكم ماهى به اذن خداوند خارج كردم، منم كه موسى را از درياى نيل به امر خداوند عبور دادم، منم كه ابراهيم را از آتش نجات دادم، منم كه نهرها را جارى و چشمه ها را جوشان و درخت‌ها را برجا نهاده ام، و من عذاب يوم الظلّه ام⁽²⁾، من نداكننده ام از محلّ نزديكى كه جنّ و انس آن را بشنوند، منم كه هر روز صداى جبّارين و منافقين را با لغت خود آنها مى شنوم.

منم خضرى كه موسى را تعليم داد، و من معلّم سليمان بن داودم، من

ذوالقرنين ام، و من قدرت پروردگار مى باشم.

اى سلمان و اى جندب ؛ من محمّدم و او من است، من از محمّدم و محمّد از من است، خداوند تبارك و تعالى فرموده است:

«مَرَجَ الْبَحْرين يَلْتَقِيان × بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لايَبْغِيان»⁽¹⁾.

«او است كه دو درياى علم و عصمت را بهم درآميخت و ميان آن دو فاصله اى قرار داد كه تجاوز نمى كنند».

اى سلمان و اى جندب ؛ كسى كه از ما بميرد در حقيقت نمرده و كسى كه از ما غائب گردد در حقيقت غائب نيست، و كسى كه از ما كشته مى شود در حقيقت كشته نيست⁽²⁾.

سپس فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ عرض كردند: بلى اى امير مؤمنان ؛ درود و رحمت خداوند بر شما باد، فرمود:

أنا أمير كلّ مؤمن ومؤمنة ممّن مضى وممّن بقي، واُيّدت بروح العظمة، إنّما أنا عبد من عبيداللَّه لاتسمّونا أرباباً وقولوا في فضلنا ما شئتم، فإنّكم لن تبلغوا من فضلنا كنه ما جعله اللَّه لنا، ولا معشار العشر.

من فرمانرواى همه مردان مؤمن و زنان مؤمنه از گذشتگان و آيندگان هستم و به روح عظمت تأييد شده ام و با همه اين اوصاف بنده اى از بندگان خدا هستم، ما را خدا نناميد و سپس آنچه مى خواهيد در فضيلت ما بگوئيد، و هر چه تلاش كنيد به حقيقت آنچه كه خداوند براى ما قرار داده بلكه به يكدهم از يكدهم آن نخواهيد رسيد.

به خاطر اينكه ما نشانه هاى خدا و راهنمايان و حجّت‌ها و جانشينان و امينان و پيشوايان از طرف او هستيم، ما چهره زيباى خدا و چشم بيناى او و زبان گوياى او هستيم، به سبب ما خداوند بندگانش را

عذاب مى كند و به سبب ما پاداش مى دهد، و ما را از ميان خلق خود برگزيده و اختيار كرده و طاهر گردانيده است و اگر كسى چون و چرا كند و اعتراض به گزينش پروردگار نمايد به خداوند كافر گشته و مشرك گرديده است، زيرا «لايُسْئَل عَمّا يَفْعَل وَهُمْ يُسْئَلون»⁽¹⁾.

«از آنچه خدا انجام مى‌دهد سئوال نمى شود، او مورد بازجوئى قرار نمى گيرد بلكه بندگان هستند كه بازخواست مى شوند».

سپس فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ عرض كردند: بلى اى امير مؤمنان ؛ درود و رحمت خداوند بر شما باد، فرمود:

كسى كه به آنچه گفتم ايمان آورد و آنچه را بيان كردم و تفسير نمودم و شرح دادم و روشن ساختم، و با دليل اثبات كردم تصديق كند او مؤمن امتحان شده است كه خداوند قلب او را براى ايمان آزمايش نموده و سينه اش را براى اسلام باز كرده و گشايش بخشيده و او عارف آگاه است كه به حدّ بلوغ و كمال و نهايت معرفت رسيده است و كسى كه در آنچه گفتم شكّ كند و يا آگاهانه مخالفت كند، و انكار كند و يا توقّف كند و سرگردان و مضطرب باشد او تقصير كرده و دشمنى نموده است.

سپس فرمود: اى سلمان و اى جندب ؛ عرض كردند: بلى اى امير مؤمنان ؛ درود و رحمت خداوند بر شما باد، فرمود:

أنا اُحيي واُميت بإذن ربّي، وأنا اُنبّئكم بما تأكلون وما تدّخرون في بيوتكم بإذن ربّي وأنا عالم بضمائر قلوبكم والأئمّة من أولادي يعلمون ويفعلون هذا إذا أحبّوا وأرادوا، لأنّا كلّنا واحد.

من به اذن پروردگارم مى ميرانم و زنده مى كنم، و به اذن او به آنچه مى خوريد و آنچه در خانه هايتان اندوخته مى كنيد خبر مى دهم، و آنچه را در دلهايتان پنهان كنيد مي دانم، و امامان ديگر از فرزندان من اينها را مى دانند، و هر گاه دوست داشته باشند و بخواهند چنين كارى مى كنند ؛ زيرا ما همگى يك حقيقت هستيم.

اوّل ما محمّد است، وسط ما محمّد است و همه ما محمّد هستيم، پس بين ما فرق نگذاريد، ما هرگاه بخواهيم خدا مى خواهد و هر زمان نپسنديم خدا نمى پسندد.

الويل كلّ الويل لمن أنكر فضلنا وخصوصيّتنا وما أعطانا اللَّه ربّنا لأنّ من أنكر شيئاً ممّا أعطانا اللَّه فقد أنكرقدرة اللَّه عزّوجلّ ومشيّته فينا.

بدبختى و تمام بدبختى نصيب كسى مى شود كه فضائل ما و خصائص ما و آنچه را كه خدا به ما عنايت كرده انكار كند ؛ زيراكسى كه چنين كند در حقيقت قدرت خداوند و خواست و مشيّت پروردگار را درباره ما نپذيرفته و انكار كرده است.

اى سلمان و اى جندب ؛ خداوند به ما برتر و والاتر و بزرگتر از همه اينها عطا كرده است.

عرض كرديم: اى امير مؤمنان ؛ آن چيست كه بزرگتر از همه اينها است ؟ فرمود:

پروردگار ما به ما اسم اعظم عطا كرده و بخشيده است كه با آن آسمانها و زمين و بهشت و جهنّم را مى شكافيم و در مى نورديم، به آسمان بالا مى رويم، و به زمين فرود مى آئيم، به مغرب مى رويم، به مشرق مى رويم، به عرش الهى قدم گذاشته و در پيشگاه الهى بر آن مى نشينيم، و هر چيزى حتّى آسمان‌ها، زمين، خورشيد، ماه، ستارگان، كوه‌ها، درختان، جنبندگان، درياها، بهشت و جهنّم از ما اطاعت مى كنند، تمام اينها را خداوند به اسم اعظمى كه به ما آموخت و به ما اختصاص داد عطا كرده است، و با تمام اين اوصاف ما مى خوريم و مى آشاميم و در ميان بازارها راه مى رويم، و اين امور را به امر پروردگارمان انجام مى دهيم، وما بندگان باكرامت خداونديم كه او را به گفتار سبقت نمى گيريم و به امر و فرمان او عمل مى كنيم، ما را معصوم و پاك قرار داد و بر بسيارى از بندگان مؤمنش برترى بخشيد.

و ما مى گوئيم: «الحمدللَّه الّذي هدانا لهذا وما كنّا لنهتدي لولا أن

هدانا اللَّه»⁽¹⁾«حمد و سپاس مخوص خداوندى است كه ما را هدايت نمود و اگر هدايت و لطف الهى نبود به آن راه نمى يافتيم»، و «حقّت كلمة العذاب على الكافرين»⁽²⁾«وكافرين سزاوار عذاب شدند و وعده عذاب درباره آنها حتمى است»، و آنها كسانى هستند كه آنچه خداوند به ما بخشش و احسان نموده قبول ندارند و انكار مى كنند.

اى سلمان و اى جندب ؛ اين است پاسخ شما كه از معرفت من به نورانيّت پرسش نموديد، آن را حفظ كنيد و نگهداريد كه باعث رشد و كمال است، و همانا هيچ‌يك از شيعيان ما به حدّ بصيرت نمى رسند تا مرا به نورانيّت بشناسند، و وقتى چنين معرفتى پيدا كردند به حدّ بصيرت و بلوغ و كمال رسيده و در ميان دريائى ازعلم فرو رفته و درجه اى از فضل و برترى را پيموده اند و بر سرّى از اسرار پروردگار و گنجينه هاى پوشيده او آگاهى يافته اند.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

113 / 20 - شيخ حسن بن سليمان رحمه الله در كتاب «محتضر» از كتاب «نوادر الحكمة» از عمّار بن ياسر نقل مى كند كه گفت: رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

آن شب كه به آسمانها سير داده شدم و به بالاترين مرتبه قرب پروردگار نائل آمدم از ناحيه ربوبى به من خطاب شد:

يا محمّد من أحبّ خلقي إليك؟

اى محمّد ؛ محبوب‌ترين آفريده من نزد تو كيست ؟

عرض كردم: خداوندا ؛ تو داناتر هستى.

فرمود: من داناترم ولى مى خواهم از زبان خودت بشنوم.

عرض كردم: پسر عمويم علىّ بن ابى طالب عليه السلام. فرمود: نگاه كن.

فالتفتّ فإذا بعليّ عليه السلام واقف معي، وقد خرقت حجب السماوات، وقد أوقف رأسه يسمع ما يقول فخررت للَّه تعالى ساجداً.

همين كه نگاه كردم ديدم على عليه السلام با من ايستاده و همه پرده هاى آسمانى را

دريده و موانع را كنار زده و سر خود را بلند كرده گفتگوى ما را گوش مى كند، پس بر خاك افتاده و براى خدا سجده كردم.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

114 / 21 - برسى رحمه الله در كتاب «مشارق الأنوار» نقل كرده است: امير المؤمنين عليه السلام به رميله - كه يكى از شيعيان خاصّ آن حضرت است و مريض شده بود - فرمود:

اى رميله ؛ دچار تب شديدى شدى سپس مقدارى سبكى احساس كردى و به مسجد براى نماز آمدى ؟

گفت: بلى اى سرور من ؛ از كجا دانستى ؟ فرمود:

يا رميلة؛ ما من مؤمن ولا مؤمنة يمرض إلّا مرضنا لمرضه، ولا حزن إلّا حزنّا لحزنه، ولا دعا إلّا آمنّا لدعائه،ولا سكت إلّا دعونا له، ولامؤمن ولامؤمنة في المشارق والمغارب إلّا ونحن معه.

اى رميله ؛ زن و مرد مؤمنى نيست كه مريض شود مگر اينكه ما به خاطر مريضى او مريض مى شويم، و هرگاه محزون گردد مابه خاطر حزن او محزون مى شويم، و هر زمان دعا كند ما به دعاى او آمين مى گوئيم، و وقتى ساكت باشد ما براى او دعا مى كنيم، و هر كجا در مشرق و مغرب مرد و زن مؤمنى باشد ما با او هستيم.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: فرمايش پروردگار «أيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّه»⁽³⁾»به هر طرف روى آوريد آنجا وجه خداست»، مطلبى را كه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود تأييد مى كند ؛ زيرا در روايات بسيار زيادى فرموده اند كه مقصود از وجه خدا ائمّه عليهم السلام هستند و در مورد پيغمبر و اميرالمؤمنين عليهما السلام نيز روايات خاصّى وارد شده است.⁽⁴⁾

و وجه بودن ايشان يا به خاطر اين است كه آنها صاحب وجاهت و آبرو و مرتبه اند نزد خداوند، و يا به خاطر آن‌است كه آنها جهتى هستند كه خداوند امر فرموده مردم به آن جهت توجّه كنند و روى آورند، و توجّه به خدا ممكن نيست مگر به سبب توجّه به ايشان، و از كسى عملى پذيرفته نمى شود مگر با ولايت اين بزرگواران.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

115 / 22 - ديلمى رحمه الله در كتاب «ارشاد القلوب» روايتى از سلمان فارسى رضى الله عنه نقل مى كند كه گفت: اميرالمؤمنين عليه السلام به من فرمود:

يا سلمان؛ الويل كلّ الويل لمن لايعرفنا حقّ معرفتنا وأنكر فضلنا.

اى سلمان ؛ بدا بحال كسى كه ما را آن طورى كه سزاوار آن هستيم نشناسد و فضل و برترى ما را انكار كند.

اى سلمان ؛ كداميك از اين دو بزرگوار افضل هستند، محمّد صلى الله عليه وآله وسلم يا سليمان بن داود ؟ سلمان گفت: بلكه محمّد صلى الله عليه وآله وسلم برتر و والاتر است.

فرمود: اى سلمان ؛ آصف بن برخيا توانست تخت بلقيس را از فارس به مملكت سبأ در يك چشم بهم زدن منتقل كند و علمى از كتاب نزد او بود، و آيا من چندين برابر او قدرت ندارم كه نزدم هزار كتاب است ؟! خداوند بر شيث فرزند آدم عليه السلام پنجاه صحيفه و بر ادريس عليه السلام سى صحيفه و بر ابراهيم خليل عليه السلام بيست صحيفه، و تورات، انجيل، زبور و فرقان نازل نموده است.

گفتم: اى سرور من ؛ همين طور است كه فرموديد. امام عليه السلام فرمود:

يا سلمان؛ إنّ الشاكّ في اُمورنا وعلومنا كالمستهزئ في معرفتنا وحقوقنا، وقد فرض اللَّه ولايتنا في كتابه في‌غير موضع وبيّن ما أوجب العمل به وهو مكشوف.

اى سلمان ؛ كسى كه در شؤون ما و علوم ما شكّ كند مثل كسى است كه معرفت ما و حقوق ما را مسخره كرده در حالى كه خداوند ولايت ما را در كتابش در چند جا واجب كرده و آنچه را كه عمل كردن به آن واجب است بيان نموده و آن روشن وواضح است.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

116 / 23 - برقى رحمه الله در كتاب «محاسن» از امام صادق عليه السلام نقل كرده است كه امير المؤمنين عليه السلام فرمود:

ذكرنا أهل البيت شفاء من الوعك، والأسقام ووسواس الريب، وحبّنا رضى الربّ تبارك وتعالى.⁽¹⁾

ياد ما اهل بيت شفاى بيمارى‌هاى روحى و جسمى و باعث از بين رفتن وسوسه هاى شيطانى است، و دوستى ما سبب خشنودى خداوند تبارك و تعالى است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

117 / 24 - كراجكى رحمه الله در كتاب «كنز الفوائد» از يكى از اصحاب اميرالمؤمنين عليه السلام نقل كرده است كه گفت: سلمان رضى الله عنه بر اميرالمؤمنين عليه السلام وارد شد و از معرفت و شناسائى آن حضرت سئوال نمود. فرمود:

اى سلمان ؛ من كسى هستم كه تمام امّت‌ها را به اطاعت خود خواندم، آنها كه سرپيچى كردند در آتش افكندم و من خازن آتش بر آنها هستم.

يا سلمان إنّه لايعرفني أحد حقّ معرفتي إلّا كان معي في الملأ الأعلى.

اى سلمان ؛ هر كسى آنگونه كه سزاوارم مرا بشناسد در ملأ اعلى يعنى محلّ قرب پروردگار كه جايگاه ملكوتيان است با من خواهد بود.

آنگاه امام حسن و امام حسين عليهما السلام وارد شدند و آن حضرت به سلمان فرمود: اين دو فرزند من دو گوشواره عرش پروردگارند و به خاطر اين دو بهشت درخشندگى دارد و روشن است و مادر ايشان بهترين زنان عالمند، خداوند از مردم عهد و ميثاق براى من گرفته است، عدّه اى آن را تصديق كردند و گروهى تكذيب نمودند كه در آتش‌اند.

وأنا الحجّة البالغة، والكلمة الباقية وأنا سفير السفراء.

من حجّت بالغه يعنى تامّ و تمام، و كلمه هميشگى و دائمى پروردگارم، و من نماينده رسولان هستم.

سلمان رضى الله عنه عرض كرد: اى امير مؤمنان ؛ اوصاف شما را در تورات و انجيل همين گونه يافتم، پدر و مادرم به فدايت اى كسى كه در مسجد كوفه كشته خواهى شد، به خدا قسم اگر مردم نمى گفتند: واشوقاه خدا قاتل سلمان را رحمت كند درباره ات مطالبى مى گفتم كه نفوس مردم تاب و تحمّل پذيرش آن را نداشت بخاطر اينكه تو همان حجّت خدا هستى كه آدم به سبب تو توبه اش پذيرفته گرديد و يوسف از چاه خلاص شد و سرگذشت ايّوب واينكه نعمت درباره او تغيير كرد به شما مربوط است.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

آيا قصّه ايّوب و علّت تغيير كردن نعمت خدا بر او را مى دانى چيست ؟

عرض كرد: خدا بهتر مى‌داند و شما اى امير مؤمنان.

فرمود: آنگاه كه خداوند ميثاق مى گرفت، ايّوب در پادشاهى من شكّ كرد و گفت: اين مطلب بزرگى است.

خداوند تبارك و تعالى فرمود:

اى ايّوب ؛ آيا شكّ مى كنى در صورتى كه من آن را اقامه كرده و برپا داشته ام ؟ آدم عليه السلام را كه به بلاء گرفتار كردم به خاطر او بخشيدم و چون به امير مؤمنان بودن او تسليم گرديد از او و خطايش گذشتم.

فوعزّتي لاُذيقنّك من عذابي أو تتوب إليّ بالطاعة لأميرالمؤمنين.

به عزّت خودم قسم از عذابم بر تو مى‌چشانم و يا اينكه با اعتراف به اطاعت اميرالمؤمنين توبه كنى.

سپس سعادت نصيب او گشت، يعنى توبه كرد و به اطاعت اميرالمؤمنين و ذريّه طاهرين او عليهم السلام اقرار كرد.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

118 / 25 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از ابن عبّاس نقل مى كند كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

من سرّه أن يجمع اللَّه له الخير كلّه فليوال عليّاً عليه السلام بعدي وليوال أولياءه وليعاد أعداءَه.⁽¹⁾

كسى كه دوست دارد خدا تمام خير و خوبى را براى او جمع كند بايد ولايت اميرالمؤمنين عليه السلام را بعد از من بپذيرد و اولياء آن‌حضرت را دوست داشته باشد و با دشمنان او دشمنى كند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

119 / 26 - شيخ مفيد رحمه الله در «مجالس» از ابى اسحاق سبيعى نقل مى كند كه گفت: بر «مسروق اجدعى» وارد شدم و نزد او مهمانى بود كه او را نمى شناختم، آن مهمان گفت: در حنين با رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم بودم و مطلبش را ادامه داد تا بدانجا كه گفت:

حديثى براى شما بگويم كه آن را حارث اعور⁽²⁾نقل كرده است.

گفتيم: بلى، گفت: بر على بن ابى طالب عليه السلام وارد شدم فرمود:

اى اعور ؛ چه چيز تو را به اينجا كشانيد ؟

عرض كردم: محبّت و دوستى شما.

فرمود: ترا به خدا راست مى گوئى و مرا سه مرتبه قسم داد. سپس فرمود:

أما إنّه ليس عبد من عباداللَّه ممّن امتحن اللَّه قلبه بالإيمان إلّا وهو يجد مودّتنا على قلبه فهو يحبّنا، وليس عبد من عباد اللَّه ممّن سخط اللَّه عليه، إلّا وهو يجد بغضنا على‌قلبه فهو يبغضنا.

بنده اى از بندگان خدا كه قلب او براى ايمان امتحان شده باشد نيست مگر اينكه محبّت ما را در قلب خود مى يابد و ما را دوست دارد، و بنده اى از بندگان خدا نيست كه مورد خشم الهى واقع شده باشد مگر اينكه دشمنى ما را در قلب خود احساس مى كند و با ما دشمنى مى كند.

پس دوست ما صبح مى كند⁽³⁾در حالى كه منتظر رحمت است و گويا درهاى رحمت برايش باز گشته است و دشمن ما صبح مى كند بر لبه

پرتگاه هلاكت وآتش، و در دوزخ سقوط مى كند، پس گوارا باد براى اهل رحمت آن لطف و رحمتى كه نصيبشان مى شود، و بدا به حال اهل آتش از جايگاه بدى كه مسكن مى كنند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

120 / 27 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از امام باقر عليه السلام، از پدرانشان عليهم السلام از رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نقل مى كند كه‌به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

يا علي، ما ثبت حبّك في قلب امرء مؤمن فزلّت به قدم على الصراط إلّا ثبتت له قدم اُخرى حتّى يدخله اللَّه عزّوجلّ بحبّك الجنّة.⁽²⁾

اى على ؛ محبّت و دوستى تو اگر در قلب مؤمنى قرار گرفت، هنگام گذشتن از صراط اگر يك پاى او بلغزد پاى ديگرش ثابت مى ماند تا اينكه خداوند او را به خاطر محبّت تو وارد بهشت مى كند.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

121 / 28 - ابن شاذان رحمه الله در دو كتاب «روضه» و «فضائل» خود، از جابر بن عبداللَّه انصارى نقل كرده است كه‌گفت:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم در مسجد نشسته بودند كه ناگهان على عليه السلام در حالى كه امام حسن عليه السلام در طرف راست، و امام حسين عليه السلام در طرف چپ ايشان بودند وارد شد، پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم از جاى برخاست و على عليه السلام را بوسيد و او را در برگرفت، امام حسن عليه السلام را بوسيد و بر زانوى راست خود نشانيد و امام حسين عليه السلام را بوسيد و او را بر زانوى چپ نشانيد، سپس اين دو عزيزش را مى بوسيد و لب‌هاى آنها را مى مكيد و مى فرمود:

پدرم فداى پدر شما، و پدرم فداى مادر شما.

سپس فرمود: اى مردم خداوند تبارك و تعالى به وجود اين دو بزرگوار

و پدرشان و فرزندان پاك ايشان بر تمامى فرشتگانش مباهات مى كند. سپس عرض كرد:

اللهمّ إنّي اُحبّهم واُحبّ من يحبّهم، اللهمّ من أطاعنى فيهم وحفظ وصيّتى فارحمه برحمتك يا أرحم الراحمين، فإنّهم أهلي والقوّامون بديني والمحيون لسنّتي والتالون لكتاب ربّي، فطاعتهم طاعتي ومعصيتهم معصيتي.

خداوندا ؛ من اينها را دوست دارم و دوستان ايشان را نيز دوست دارم، هر كه گفتار مرا درباره آنها اطاعت كند و سفارش مرارعايت نمايد او را مورد رحمت خود قرار بده، و تو از هر كس رحم كننده تر و مهربانتر هستى، همانا آنها اهل من وبرپادارندگان دين من و زنده كنندگان سنّت من و تلاوت كنندگان كتاب پروردگار من هستند، پس فرمانبردارى از آنها فرمانبردارى از من و سرپيچى نمودن از ايشان سرپيچى كردن از من است.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

122 / 29 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «علل الشرايع» از جابر نقل مى كند كه گفت: با عدّه اى در منى همراه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم بوديم ناگهان شخصى توجّه ما را به خود جلب كرد، او گاهى سجده مى نمود و گاهى ركوع مى كرد ومشغول ناله و تضرّع بود.

گفتيم: اى رسول خدا ؛ چقدر نمازش نيكو است. فرمود:

او همان است كه پدر شما را از بهشت بيرون نمود.

پس على عليه السلام بى مبالات به طرف او رفت و او را گرفته حركت شديدى داد به طورى كه دنده هاى راست و چپش درهم فرو رفت و فرمود: إن شاء اللَّه تو راخواهم كشت.

او گفت: تا آن مهلتى كه خداوند به من داده است پايان نپذيرد و آن وقت معلوم نرسد اين كار را نمى توانى كرد، وچرا مى خواهى مرا بكشى ؟ به خدا قسم دشمنى نمى كند كسى با تو مگر اينكه نطفه من قبل از نطفه

پدرش واردرحم مادر او شده است، و با دشمنان تو در اموال و اولاد آنها شركت دارم، و اين فرمايش خداوند تبارك و تعالى است: «وَشارِكْهم فِي الأمْوالِ وَالأوْلاد»⁽¹⁾. پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

يا عليّ لايبغضك من قريش إلّا سفاحيّ، ولا من الأنصار إلّا يهوديّ، ولا من العرب إلّا دعيّ ولا من سائرالناس إلّا شقيّ، ولا من النساء إلّا سلقلقية - وهي الّتي تحيض من دبرها - .

اى على ؛ با تو دشمنى نمى كند از قريش مگر كسى كه ازدواج او بدون عقد بوده است و از انصار مگر كسى كه اصلش يهودى بوده است، و از طايفه عرب مگر كسى كه نسب او صحيح نيست، و از مردمان ديگر مگر كه گمراه و بدبخت است، و از زنان مگر كسى كه از پشت حيض شود.

بعد آن حضرت سر را به آرامى به طرف سينه مباركش پائين آورد و مدّتى سكوت كرد، سپس سر را بلند كرده و فرمود:

معاشر الناس، أعرضوا أولادكم على محبّة عليّ.

اى گروه مردمان ؛ به فرزندان خود محبّت على عليه السلام را عرضه بداريد.

جابر بن عبداللَّه گويد: ما دوستى اميرالمؤمنين عليه السلام را بر فرزندان خود عرضه مى كرديم، هر كدام از آنها على عليه السلام را دوست داشت مى فهميديم كه فرزند خود ما است، و آنكه آن حضرت را دوست نداشت به خود نسبتش نمى داديم.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: ترمذى كه از بزرگان اهل سنّت است از ابوسعيد خدرى نقل كرده است كه گفت: ما منافقين را به دشمنى آنها با على عليه السلام مى شناختيم.⁽³⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

123 / 30 - شيخ مفيد رحمه الله در كتاب «امالى» از حارث همدانى نقل مى كند كه گفت: خدمت اميرالمؤمنين عليه السلام شرفياب شدم، حضرت فرمود:

اى حارث ؛ چه باعث شده اينجا آمدى ؟ عرض كرد:

حبّي لك يا أميرالمؤمنين.

محبّت و دوستى شما مرا به اينجا كشانيده است.

فرمود: اى حارث ؛ مرا دوست دارى ؟

عرض كرد: بلى بخدا قسم اى اميرالمؤمنين. فرمود:

أما لو بلغت نفسك الحلقوم رأيتنى حيث تحبّ، ولو رأيتني وأنا أذود الرجال عن الحوض ذود غريبة الإبل‌لرأيتني حيث تحبّ، ولو رأيتني وأنا مارّ على الصراط بلواء الحمد بين يدي رسول اللَّه صلى الله عليه وآله وسلم لرأيتني حيث‌تحبّ.

بدان وقت جان كندن و لحظه احتضار مرا مى بينى به گونه اى كه دوست دارى، و اگر مرا ببينى آن وقتى كه از ورود بعضى ازاشخاص به كنار حوض ممانعت مى كنم مانند ممانعت كردن شتران از يك بيگانه⁽¹⁾به گونه اى مى بينى كه دوست دارى، و نيز اگر مرا ببينى در حالى كه بر صراط عبور مى كنم و در پيش روى رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم لواء حمد در دست دارم به گونه اى مى بينى كه دوست دارى.⁽²⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: درباره لواء حمد روايتى در كتاب «خصال» از پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم نقل شده است كه فرمود:

إذا كان يوم القيامة يأتينى جبرئيل عليه السلام ومعه لواء الحمد وهو سبعون شقّة، الشقّة منه أوسع من الشمس والقمر، وأنا على كرسيّ من كراسيّ الرضوان فوق منبر من منابر القدس، فآخذه وأدفعه إلى عليّ بن أبي طالب عليه السلام.

هنگامى كه قيامت فرا رسد جبرئيل نزد من مى آيد در حاليكه لواء حمد به همراه دارد، و آن هفتاد طبقه است كه هر طبقه آن وسيعتر از خورشيد و ماه است، و من بر تختى از تخت‌هاى رضوان، بالاى منبرى از منبرهاى قدس نشسته ام، آن را از جبرئيل گرفته و به دست علىّ بن ابى طالب عليه السلام مى دهم.

عمر بن خطّاب از جا برخاست و گفت: اى رسول خدا ؛ چگونه على عليه السلام مى تواند آن پرچم را بردارد در حالى كه شما فرمودى هفتاد طبقه دارد كه هر طبقه آن از خورشيد و ماه وسيع‌تر است ؟

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

قيامت كه برپا شود خداوند تبارك و تعالى به على عليه السلام قوّت و نيروئى همانند قوّت جبرئيل، نورى مانند نور آدم، بردبارى و حلمى مثل حلم رضوان، جمالى چون جمال يوسف، و صدائى نزديك به صداى داود مرحمت كند، و اگر اين نبود كه داود خطيب بهشت است صدائى مانند صداى او به على عليه السلام عطا مى كرد.

و همانا على عليه السلام اوّل كسى است كه از آب گواراى سلسبيل و زنجبيل كه دو نهر در بهشت اند مى آشامد، و او قدمى بر صراط برنمى دارد مگر اينكه جاى آن، قدم ديگرش استوار است.

وإنّ لعلي عليه السلام وشيعته من اللَّه مكاناً يغبطه به الأوّلون والآخرون.

و همانا على عليه السلام و شيعيان او در بهشت جايگاهى دارند كه اوّلين و آخرين بر آن غبطه مى خورند.⁽¹⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

124 / 31 - برسى رحمه الله در كتاب «مشارق الأنوار» نقل مى كند:

شخصى به امام صادق عليه السلام عرض كرد: چرا رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم على عليه السلام را بر دوش خود بالا برد ؟ فرمود:

تا اينكه مردم مقام رفيع و مرتبه والاى او را بشناسند.

عرض كرد: زيادتر برايم توضيح دهيد.

فرمود: تا مردم بدانند او به مقام رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم از هر كس سزاوارتر است.

عرض كرد: بيشتر توضيح دهيد. فرمود:

ليعلم الناس أنّه امام بعده والعلم المرفوع، تا مردم بدانند على عليه السلام بعد از او پيشواى مردم و پرچم برافراشته هدايت است.

عرض كرد: زيادتر بفرمائيد. حضرت فرمود:

هيهات، واللَّه لو أخبرتك بكنه ذاك لقمت عنّي وأنت تقول: جعفر بن محمّد كاذب في قوله أو مجنون، وكيف يطّلع على الأسرار غير الأبرار.

هيهات ؛ اگر از حقيقت و باطن آن به تو خبر دهم از من كناره مى گيرى و مى گوئى: جعفر بن محمّد دروغگو يا ديوانه است وچگونه بر اسرار كسى جز ابرار و نيكوكاران آگاهى پيدا مى كند.⁽¹⁾

مؤلّف رحمه الله گويد: و شاعر چه نيكو سروده است:

عرج الهادي إلى أوج السما

وعليّ كتف الهادي علا

أيّها المنصف أنصف بيننا

أيّ معراجيهما أعلا علا

پيامبر هدايت كننده خلق به اوج آسمان بالا رفت، و على عليه السلام بر شانه او بالا رفت.

اى كسى كه انصاف دارى انصاف بده، كدام يك از اين دو معراج برتر و بالاتر است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

125 / 32 - شيخ صدوق رحمه الله در كتاب «امالى» از حضرت موسى بن جعفر عليهما السلام نقل كرده است كه فرمود:

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نشسته بودند كه ناگهان فرشته اى بر آن حضرت وارد شد و او بيست و چهار چهره داشت.

حضرت فرمود: جبرئيل اى حبيب من، تو را تاكنون به اين شكل نديده ام.

آن فرشته عرض كرد: من جبرئيل نيستم، بلكه نام من محمود است، خداوند تبارك و تعالى مرا فرستاده است تا نور را به نور تزويج كنم.

پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود: مقصودت از آن دو نور كيست ؟

عرض كرد: فاطمه و على عليهما السلام، و همينكه فرشته رو برگردانيد بين دو شانه او نوشته شده بود: «محمّد رسول اللَّه، عليّ وصيّه» «محمّد رسول‌خدا است، على عليه السلام وصىّ و جانشين او است».

رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم به او فرمود: از چه زمانى اين جملات بر شانه تو نوشته شده است ؟

عرض كرد: بيست و دو هزار سال⁽¹⁾قبل از آنكه خداوند تبارك و تعالى آدم را بيافريند.⁽²⁾

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

126 / 33 - برسى رحمه الله در كتاب «مشارق الأنوار» از ابن عبّاس روايت كرده است كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه وآله وسلم فرمود:

إنّ يوم القيامة يوم شديد الهول، فمن أراد منكم أن يتخلّص من أهوال يوم القيامة وشدائده فليوال وليّي، وليتّبع وصيّي وخليفتي وصاحب حوضي عليّ بن أبي طالب.