در حریم آفتاب چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا علیه السلام

مشخصات کتاب

سرشناسه : نادری، فرج الله، 1340 -

عنوان و نام پدیدآور : در حریم آفتاب (چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا علیه السلام). / فرج الله نادری .

مشخصات نشر : مشهد: آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1387.

مشخصات ظاهری : 51 ص.

شابک : 5500 ریال : 978-964-971-246-8

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. [49]- 51؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع : علی بن موسی (ع)، امام هشتم ، 153؟ - 203ق. -- احادیث

موضوع : اربعینات -- قرن 14

شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. بنیاد پژوهشهای اسلامی

رده بندی کنگره : BP47/ن24د4 1387

رده بندی دیویی : 297/957

شماره کتابشناسی ملی : 1277684

اشاره

نادری، فرج الله.

در حریم آفتاب (چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضاء (علیه السلام) / فرج الله نادری. - مشهد:

بنیاد پژوهش های اسلامی، 1387.

51 ص.

شابک 8-246-971-964-978 ISBN

فهرست نویسی بر اساس اطلاعات فیپا

الف. بنیاد پژوهش های اسلامی. ب. عنوان.

297/957

1277684

411387 د 22 / 47 BP

کتاب خانه ملّی ایران

بنیاد پر دیشب من اسلامی

انستان باتری خوی

در حریم آفتاب

چهل حدیث در فضیلت زیارت امام رضا (علیه السلام)

فرج الله نادری

ویراستاران: محمّد حسن زیری قاینی - سید جلال قیامی میرحسینی

چاپ بکم: 1387/ 3000 نسخه / قیمت: 5500 ریال

چاپ: گوتمیرگ

بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد: صندوق پستی 36-91735 تلفن و دورن گار واحد فروش بنیاد پژوهش های اسلامی: 2230803

فروشگاه های کتاب بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد: 2233923، قم: 7733029

شرکت به نشر، دفتر مرکزی (مشهد) تلفن 7-8511136، دورن گار 8515560

Web Site: www.islamic-rf.ir

حق چاپ محفوظ است

E-mail:info@islamic-rt.ir

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم عسل بی غم

اَللّهُمَّ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُوسَى الَّذِي أَرْتَضَيْتَهُ وَ رَضَّيْتَ بِهِ مَنْ شِئْتَ مِنْ خَلْقِكَ، اَللّهُمَّ وَ كَما جَعَلْتَهُ حُجَّةً عَلى خَلْقِكَ وَ قَائِمًا بأَمْرِكَ وَ نَاصِرًا لِدِينِكَ وَ شَاهِدًا عَلَى عِبَادِكَ وَ كَمَا نَصَحَ لَهُمْ فِى السِّرِّ وَ العَلانِيَةِ وَ دَعَا إِلَى سَبِيلِكَ بِالحِكمة وَ المَوعِظَة الحَسَنَةِ، فَصَلِّ عَلَيْهِ أَفْضَلَ مَا صَلَّيْتَ عَلى أَحَدٍ مِنْ أَوْلِيَائِكَ وَ خيَرَتِكَ إِنَّكَ جَوَادٌ كَريمٌ. ⁽¹⁾ خدایا، بر علیّ بن موسی که تو او را پسندیدی و به واسطه او هر یک از بندگانت را که بخواهی، خشنود می سازی، درود فرست. خدایا، هم چنان که او را حجّت بر خلقت و عهده دار امور (آیینت) و یاور دینت و گواه بر بندگانت قراردادی و او هم در نهان و آشکار خیر خواهی و نصیحت آنان کرد، و با حکمت و پند نیکو به راه تو دعوت نمود، پس بر او درود فرست، برترین درودی را که تو بر فردی از اولیای خود و برگزیدگانت فرستاده ای؛ به راستی که تو بخشنده و کریمی.

فهرست مطالب

سخنی با زائران ... 7

پیشگفتار ... 9

فضیلت زیارت امام رضا (علیه السلام) از دیدگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهم السلام) ... 21

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله) ... 21

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام علی (علیه السلام) ... 22

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام صادق (علیه السلام) ... 23

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام کاظم (علیه السلام) ... 27

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام رضا (علیه السلام) ... 29

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام جواد (علیه السلام) ... 40

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام هادی (علیه السلام) ... 47

منابع ... 49

سخنی با زائران

جایگاه هشتمین ستاره سپهر سعادت، ثامن الحجج، امام علیّ بن موسی الرضا، عَلَيْهِ أَفْضَلَ التَّحِيَّةِ وَ الثَّنَاءُ، بی هیچ گمان از هر گونه شناساندن بی نیاز است و آن چه می مانَد دل گذشت هایی است که از باب ابراز احساساتِ برخاسته از ارادت و سرسپردگی گفته می آید و بر کاغذ می نشیند، و مگر حضور ملیونی زائرانِ شیفته حضرتش جز از این بهر است!

زیارت در فرهنگ تشیّع درختِ ثمرخیزی است نشانده در سویدای نهادِ یکایک شیعیان که به هر گونه آن را با سوز دل و آهِ نهاد و سرشکِ جان شوی دیدگان به جای می آورند و در پرتو آن، غبار از روان خویش می روبند و آرامشِ از کف رفته را باز می یابند.

بدین سان زائر نیز از جایگاهی بهره دارد که در خور اعتنا و رویکردی ویژه است؛ چه زائر پرتوستانِ بوستانی از پردیس یزدانی بر کره ارض است.

از این رو بنیاد پژوهش های اسلامی در پیِ اندیشه ای جدّی گروهی پژوهشی را با همین نام بنیان نهاد تا با رویکرد عمق بخشیدن به باورهای

دين زائران، به ویژه نسل جوان، این عزیزان را به پاسداری از هویت فرهنگی دیرینه خود رهنمون شود و امیدوار باشد بستر زیارتی آگاهانه، عاشقانه و عارفانه برای این مهمانان فراهم آید.

بنیاد پژوهش های اسلامی

(گروه مطالعات فرهنگی زائر)

پیشگفتار

زیارت در طول تاریخ حیات اسلام، با جایگاه سنّتی حسنه، همواره در میان مسلمانان وارسته جاری بوده است. با مراجعه هر چند اجمالی به کتاب های تاریخی و حدیثی، به راحتی می توان دریافت که از صدر اسلام تا کنون این سنّت پسندیده مورد توجه اکثریت قریب به اتفاق پیروان فرق و مذاهب اسلامی بوده است.

از آن جا که پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) و جانشینان بر حقّ او، یعنی ائمه معصومين - (صلوات الله علیهم اجمعین) - از شأن، عظمت و مقام والایی در نزد پروردگار متعال و در نظام تکوین و تشریح برخوردارند. زیارت آنان چه در زمان حیات و چه پس از رحلت یا شهادت، دارای فضیلت است.

قرار گرفتن در جوار مشهدِ امامان معصوم (علیهم السلام) همان آثار و برکات ظاهری و باطنی تشرّف به حضور این بزرگواران را در زمان حیات دارد.

رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در حدیثی خطاب به امام حسین (علیه السلام) می فرماید: هر کس مرا بعد از وفات زیارت کند، مانند کسی ست که در حالِ حیات به

دیدار من آمده است و من شاهد و گواه در روز قیامت خواهم بود ⁽¹⁾. در حدیث دیگری که به طرق مختلف نقل شده است باز خطاب به امام حسین (علیه السلام) می فرماید: هر کس مرا در حال حیات و یا پس از وفات زیارت کند و یا پدرت را و یا برادرت را و یا تو را این چنین زیارت نماید، بر من لازم است روز قیامت به دیدار او شتافته و او را از گناهانش برهانم. ⁽²⁾

دانشمندان شیعه و اهل سنّت به ویژه بر زیارت مرقد مطهر رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) تأکید فراوان دارند. بسیاری از علمای اهل سنّت بر این نکته اتفاق نظر دارند که زیارتِ آن حضرت از سنّت های مؤكّد و دارای فضیلت است ⁽³⁾.

نورالدین علی بن احمد سمهودی (در گذشته به سال 911 ه . ق) در این باره می نویسد: علمای حنفی گفته اند زیارت قبر پیامبر (صلی الله علیه و آله) از مستحباتِ با فضیلت بوده و بلکه به درجه وجوب نزدیک است، هم چنین مالکیه و حنابله نیز بر این مطلب تصریح دارند ⁽⁴⁾.

محقق نام آشنای شیعه، مرحوم علّامه امینی در کتاب ارزشمند الغدیر، بیش از چهل نفر از علمای مذاهب چهارگانه اهل سنّت را نام برده و روایات و سخنان آنان را از منابع و کتب اهل سنّت درباره استحباب

زیارت و سفر برای زیارت نقل کرده است ⁽¹⁾.

برای همین، جای بسی تأسف و شگفتی ست که گروهی از مردم با وجود صدها روایت که بسیاری از آن ها از نظر علمای اهل سنت و جماعت صحیح و معتبر دانسته شده است ⁽²⁾، با تمسک به افکار و عقاید باطل ابن تیمیه (661 - 728) که خود به دلیل داشتن چنین افکاری به کفر و الحاد محکوم شده بود، مسلمانان را تکفیر و آنان را به شرک و شرک ورزی، تحریف قرآن و بدعت گذاری در دین متهم می کنند. آنان ادای احترام مسلمانان و علاقه مندان به خاندان نبوت و اهل بیت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را در زیارت مرقد آن حضرت و مشاهد امامان معصوم (علیهم السلام) و تعمیر و نگهداری این مشاهد و تبرک به تربت حضرات اولیاء الله را یکسره تخطئه می نمایند ⁽³⁾.

بدیهی ست، مؤمنان پاک سرشت در زیارت کردن، فقط نزدیک شدن پروردگار متعال را اراده می کنند و در صدد خشنودی خالق یکتایند. البته به طور طبیعی بر این زیارت، هدف های فرعی دیگری نیز مترتب می شود که همه در راستای هدف اصلی (تقرّب الهی) قرار می گیرد؛ از جمله: تجدید پیمان با مقام شامخ ولایت و امامت و تشکر و قدردانی از مجاهدت های خستگی ناپذیر اولیای الهی و قرار گرفتن در شعاع

وجودی انوار مقدس و سرچشمه های جوشان فیض الهی.

تشرّف به زیارت بزرگان دین، نوعی اعلام وفاداری بر آیین و دین بر حقّی ست که رهبران راستین آن با تلاش فراوان پایه های آن را استوار ساخته اند.

هم چنین حضور در حرم اولیای الهی ادای وظیفه و ارج نهادن به ذوات مقدسه و ارواح زکیه ای ست که با مجاهدت های مستمر موجب گسترش دین حق شده اند. نیز حضور در پیشگاه محبوب است، وقتی انسان با حضور قلب در محضر اولیای الهی قرار می گیرد، ارتباط روحی و معنوی با محبوب یافته، در شعاع انوار تابناک به آرامش و اطمینان دست می یابد اَلَا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ⁽¹⁾همانا تنها با یاد خدا دل ها آرام می گیرد.

ثواب، مزدی ست که پروردگار متعال به لطف و عنایت خود در برابر کارهای نیک و پسندیده ای که توسط بندگان انجام می گیرد، عطا می کند. همان گونه که در امور عادی و دنیایی، اجرت و دست مزد افراد، نشانه ارزش و فایده کار آن هاست، در امور عبادی هم ثواب، حاکی از فواید معنوی و روحانی یا آثار اجتماعی آن است.

احادیثی که در این کتاب بیان می شود، از یک سو بیان گر جلالت قدر و برتری شأن و والایی مقام شخصی است که زیارت می شود و از سوی دیگر، حاکی از آثار گوناگون و بی شمار فردی و اجتماعیی ست که بر این زیارت عارفانه و خالصانه مترتّب است.

به عبارت دیگر، این روایت ها از سویی، روشن گر جایگاه ارزشمند و متعالی امام در پیشگاه با عظمت و کبریایی حضرت احدیت است و از سوی دیگر، این شناخت را به زایر می دهد که آن معصوم، الگو و نمونه انسان کاملی ست که باید در تمامی ابعاد زندگی سرمشق باشد.

این اصلی ترین و مهم ترین فایده و سود زیارت امام (علیه السلام) است که خط سیر زندگی زایر را در مسیر و جهت حرکت امام قرار می دهد و او به این وسیله، استحقاق دریافت تفضلات الهی را می یابد.

لازم است توجه خوانندگان گرامی را به این نکته جلب کنم که با خواندن این کتاب، مبادا در انجام تکالیف الهی و وظایف دینی و عبادی خویش اعم از فردی، اجتماعی و غیره سستی و اهمال نمایند، به این امید که زیارت کردن، کافی ست، زیرا شرط پاداش های مذکور در احادیث شناخت حقّ امام و او را واجب الاطاعة دانستن است و انجام فرایض الهی. پس چگونه ممکن است که از سویی اطاعت از اوامر و نواهی امام را واجب بدانیم و از سوی دیگر، با این توجیه که امام بهشت را برای ما تضمین کرده، در انجام تکالیف دینی سستی کنیم؟

مرحوم شیخ صدوق در کتاب عیون اخبار الرضا آورده که، محمّد بن احمد سنائی با سند خود از حسن بن موسى الوشاء بغدادی روایت کرده است که گفت: من در خراسان در مجلس علی بن موسی الرضا (علیه السلام) بودم، زید بن موسی در آن جا حاضر بود و به جماعت حضّار فخر می فروخت که ما چنین و چنانیم؛ ابوالحسن (علیه السلام) که با دیگران مشغول گفت و گو بود، سخنان زید را شنید و رو به او کرد و گفت: ای زید! آیا حرف های نقالان

کوفه تو را مغرور کرده و فریب خورده ای که چنین روایت می کنند که فاطمه (علیها السلام) عفّت خود را حفظ کرد و خداوند، آتش را بر ذریّه او حرام نمود؟ به خدا سوگند، این امر جز برای حسن و حسین و فرزندان بی واسطه آن حضرت نیست.

امّا این که موسی بن جعفر (علیه السلام) و پدرت اطاعت خدا کند، روزها را روزه بگیرد و شب ها را به نماز و عبادت بپردازد و تو معصیت و نافرمانی خدا کنی، سپس در روز قیامت، هر دو در عمل مساوی باشید و جزای هر دو بهشت باشد، پس بدون تردید، تو عزیز تر از پدرت نزد خدا هستی! زیرا او با طاعات خود، مستحق بهشت شده است و تو بی طاعت و با معصیت همان پاداش را گرفته ای - آری علی بن الحسین زین العابدین (علیه السلام) فرموده است: برای نیکوکارِ ما، دو برابر پاداش و اجر است و برای بدکارِ ما، دو برابر عذاب و كيفر. حسن و شاء گوید، آن گاه امام رو به من کرده فرمود: ای حسن، این آیه را چگونه می خوانید: قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالح . ⁽¹⁾

نافرمانی کرد، خداوند او را از پدرش نفی نمود - ما اهل بیت نیز این چنین هستیم. هر کس از ما نافرمانی خدا کند، از ما نیست و تو ای حسن، اگر خداوند را اطاعت کنی، از ما اهل بیت خواهی بود.

دشوارترین و سخت ترین مرحله در زندگی حیات اخروی بشر، روز رستاخیز است، همان روزی که تمامی انسان ها در دادگاه عدل الهی حضور یافته، مطابق آن چه در دنیا انجام داده اند، از نیک و بد، پاداش و کیفر می بینند و بی تردید، لحظه ی بسیار حسّاس و سرنوشت ساز است. قرآن کریم در وصف آن می فرماید: فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ * وَ خَسَفَ الْقَمَرُ * وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ * يَقُولُ الْإِنْسَانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ * كَلَّا لَا وَزَرَ ⁽¹⁾آن گاه که چشم ها خیره شود و ماه تیره گردد و خورشید و ماه جمع شوند، آن روز آدمی گوید، گریزگاه کجاست؟ هرگز پناه گاه و محل فراری وجود ندارد. و می فرماید: يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ * وَ اَمَهِ وَأَبِيهِ * وَ صَاحِبَتِهِ وَ بَنیه ⁽²⁾روزی که هر فردی از برادر، پدر، مادر، همسر و فرزندانِ خویش، فرار می کند - هیچ کس به فکر دیگری نیست، حتی نزدیک ترین افراد. و هر چند امام مهربان وعده فرمود، در چنین روز سخت و طاقت فرسایی، به یاری زایر با معرفتش بشتابد و او را نجات بدهد که قطعاً چنین خواهد بود، ولی باید توجه داشته باشیم که از هنگام مرگ تا روز رستاخیز، راه طولانیو هولناکی به نام «رزخ» در پیش رو قرار دارد. خداوند متعال در قرآن می فرماید: وَ مِنْ وَ رَآئِهِمْ

بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ ⁽¹⁾یعنی از پشت سر آن ها برزخی است تا روزی که برانگیخته می شوند. از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) روایت است که فرمود: به خدا سوگند که من می ترسم بر شما از برزخ، راوی گفت، برزخ چیست؟ فرمود: قبر است، از زمان مرگ تا روز قیامت. ⁽²⁾

مرحوم شیخ عباس قمی در کتاب منازل الآخره، حکایتی را در این زمینه آورده که قابل توجه است.

«از اربعینیات عالم فاضل و عارف کامل، قاضی سعید قمی (رحمه الله) نقل شده که فرمود: کسی که مورد اعتماد و اطمینان است، خبر داده از استاد ما شیخ بهاءالدین عاملی (شیخ بهائی) - قدس سره - که روزی به زیارت یکی از عارفان صاحب حالی که در مقبره ای از گورستان های اصفهان، گوشه نشینی اختیار کرده بود، رفت. آن شخص عارف به شیخ گفت: من دیروز در این قبرستان، واقعهٔ عجیبی مشاهده کردم، واقعه از این قرار است؛ دیدم که گروهی جنازه ای را آوردند به این قسمت قبرستان و در فلان محل دفن کرده و رفتند. ساعتی بعد، رایحه خوشی به مشامم رسید که از بوهای این جهان نبود؛ متحیّر شدم، به این طرف و آن طرف نگاه کردم تا بدانم که این بوی خوش از کجا می آید که ناگاه دیدم جوان آراسته و خوش سیمایی با لباس های گران بها همانند لباس پادشاهان به سوی همان قبری که جنازه را دفن کردند، می رود به قبر که رسید، ناپدید شد،

گویا وارد قبر شد. لحظاتی بعد ناگهان مشاهده کردم در پی آن جوانِ خوش بو و خوش سیما، سگی بدهیکل رفت تا رسید به همان قبر و پنهان شد. تعجب و شگفتی من بیشتر شد. در حال شگفتی بودم که ناگاه آن جوان با بدن مجروح و بدحال و بد قیافه از قبر بیرون آمد و از همان راهی که آمده بود، برگشت به دنبال او رفتم و از او خواهش کردم که حقیقتِ ماجرا را برایم بگوید. گفت، من کارهای نیکِ میّت بودم و مأمور بودم که در قبر، همدم و هم نشین او باشم، و این سگی که دیدی آمد، و او کارهای بد و ناشایست میّت بود، می خواستم او را از قبر بیرون کنم تا خودم هم صحبت و هم نشین او باشم، لیکن آن سگ به من حمله کرد و بدنم را پاره پاره و مجروح کرد، هم چنان که می بینی، و اجازه نداد که در قبر بمانم و هم نشین صاحب خود باشم. بنابراین، چاره ای ندیدم، جز این که او را تنها گذارم. چون عارفِ مکاشف این حکایت را برای شیخ نقل کرد، شیخ فرمود: درست است، ما به تجسّمِ اَعمال و صورت یافتن آن به صورت متناسب با روحیّات اعتقاد داریم». ⁽¹⁾

مرحوم شیخ عباس قمی ادامه می دهد که «تأیید می کند این حکایت را، این خبری که شیخ صدوق در اوّل امالی روایت کرده که خلاصه آن این است که قیس بن عاصم منقری با گروهی از بنی تمیم خدمت حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) رسیدند و از آن حضرت موعظه خواستند. حضرت فرمود: ای قیس در پی هر عزتی، ذلتی وجود دارد و در پی زندگانی، مرگ می آید؛ در پی دنیا، آخرت است. برای هر چیزی حساب رسی و بر هر چیزی،

نگهبانی وجود دارد، برای هر خوبی پاداشی؛ و برای هر بدی؛ کیفری و برای هر اجلی، مدتی معیّن شده است. به درستی که ناگزیری از هم نشینی که با تو دفن می شود، در حالی که تو مرده ای و او زنده است، در صورتی که او بزرگوار و کریم باشد، تو را اکرام نموده و گرامی خواهد داشت و اگر پست و فرومایه باشد، تو را واگذار خواهد کرد، او محشور نمی شود، مگر با تو و تو برانگیخته نمی شوی، مگر با او و بازخواست نمی شوی، مگر از او بنابراین، هم نشین خود را غیر از صالح انتخاب نکن، زیرا اگر صالح باشد، آرامش خواهی یافت و اگر فاسد باشد، وحشت نخواهی یافت، مگر از او و او کسی نیست جز اَعمالت». ⁽¹⁾بنابراین، شایسته است زایر آگاه، نهایت کوشش را به عمل آورد تا در مدت حضور در محضر امام (علیه السلام) زمینهٔ پذیرش و خشنودی حضرت را فراهم سازد تا به این وسیله، در وهله اول، غنیمتی را به ارزش آن چه که در احادیث این کتاب می خوانید، نصیب خود سازد.

در مرحله بعد نیز او با مراقبت همیشگی از این غنیمت ارزشمند محافظت از آن تا پایان عمر، ضمن بهره مندی از پاداش های تضمینی قیامت، در عالم برزخ نیز با اعمال نیکو و شایستهٔ خویش، هم نشین شود. چرا که حفظ و نگهداری نعمت، همیشه سخت تر از به دست آوردن آن است.

در روایت آمده که «روزی پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) به اصحاب خویش فرمود: فردی که یک بار سبحان الله یا الحمد لله يا لااله الا الله و

يا الله اکبر بگوید، خداوند متعال در بهشت برایش یک درخت غرس می کند، یکی از اصحاب گفت، ای پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) بنابراین، ما در بهشت، درختان بسیار و بی شماری خواهیم داشت، زیرا این ذکرها را بسیار می گوییم پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: آری، به شرطی که آتشی را نفرستید تا آن ها را سوزانده و خاکستر کند». ⁽¹⁾یعنی گناهی را انجام ندهید تا پاداش کارهای نیکتان را از بین ببرد.

فضیلت زیارت امام رضا (علیه السلام) از دیدگاه پیامبر (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت (علیهم اسلام)

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله)

جابر جعفی روایت کرده که گفت: از وصیّ اوصیا و وارث علم انبیاء، ابو جعفر امام محمّد باقر (علیه السلام) شنیدم، می فرمود: پدرم سید العابدین علی بن الحسین از پدرش سیدالشهدا حسین بن علی از سید اوصیا امیرالمؤمنين علی بن ابی طالب (علیه السلام) حدیث کرد که گفت: رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: پاره ای از تن من در زمین خراسان به خاک سپرده می شود که هیچ

دردمندی او را زیارت نمی کند، مگر این که خداوند ناراحتی و غم او را بر طرف می کند و هر گناه کاری که او را زیارت کند خداوند متعال گناهانش را ببخشد.

امام صادق (علیه السلام) از پدران خود از جدش امیر مؤمنان (علیه السلام) از رسول خدا (صل الله علیه و آله) حدیث کرد که فرمود: زود باشد که پاره ای از تن من در زمین خراسان به خاک سپرده شود، آگاه باشید، هیچ مؤمنی او را زیارت نمی کند، مگر آن که حق تعالی بهشت را بر او واجب نماید و بدنش را بر آتش جهنم حرام گرداند.

زیارت امام رضا (علیه السلام) و در سخن امام علی (علیه السلام)

نعمان بن سعد روایت کرده که گفت: امیر مؤمنان علی بن ابی طالب (علیه السلام) فرمودند: زود باشد که مردی از فرزندان من در خاک خراسان

به زهر ستم شهید شود، او هم نام من و پدرش هم نام موسى بن عمران است. هر کس او را در غربت زیارت کند، خداوند متعال گناهان قدیم و جدیدش را ببخشد؛ هر چند به تعداد ستارگان آسمان و قطرات باران و برگ درختان باشد.

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام صادق (علیه السلام)

حسین بن زید از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که می فرمود: مردی را از اولاد فرزندم موسی که هم نام جدّم امیرالمؤمنین است، به توس خراسان می برند، وی در آن جا با زهر شهید می شود و غریبانه به خاکش می سپارند. هر کس مزار او را زیارت کند و به حقّ او عارف باشد، خداوند - عزّ و جل - به او پاداشی همانند پاداش کسی که پیش از فتح مکه در راه خدا اتفاق کرده و در راه خدا با دشمنان جنگیده است، عطا فرماید.

الحُسَينِ بنِ عَلي (علیه السلام فَقَالَ لَهُ: يا طُوسَى مَن زارَ قَبْرَ أَبِى عَبدِ اللهِ الحُسَينِ بنِ علی (علیه السلام) وَ هُوَ يَعلَمُ أَنَّهُ امام مِنَ الله مُفتَرَضُ الطاعَةِ عَلَى العِبادِ غَفَرَ اللهُ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ وَ ما تَأَخَّر وَ قُبِلَ شَفاعَتَهُ فِي سَبعِينَ مُذيباً، وَ لَم يَسأَل الله جَلَّ وَ عَزَّ عِندَ قَبرِهِ حاجَةً إِلَّا قَضاها لَهُ قالَ: فَدَخَلَ مُوسَى بنِ جَعفَر (علیه السلام) فَأَجْلَسَهُ عَلى فَخِذِهِ وَ أَقبَلَ يُقَبِّلُ ما بَينَ عَينَيهِ ثمَّ التَفَتَ إِليه. فقالَ لَهُ: يا طُوسى إِنَّه الامام والخليفة والحجّة بعدى، وَ انَّهُ سَيَخرُج من صُلبِهِ رَجُل يكون رضى الله عَزَّ وَ جَلَّ فِى سَمائِهِ وَ لِعِبادِه في أرضِهِ، يُقتَلُ في أرضِكُم بالسَّمٌ ظُلماً وَ عُدواناً وَ يُدفن بها غريباً، الا فَمَن زارَهُ في غُربَتِه وَ هُوَ يَعلَمُ أَنَّه امام بَعدَ ،أبيهِ ، مفترضُ الطاعَةِ مِنَ الله عَزَّ وَ جَلَّ، كَانَ كَمَن زار رسول الله (صلی الله علیه و آله).) ⁽¹⁾ عبدالله بن فضل روایت کرده که گفت: در خدمت حضرت صادق (علیه السلام) بودم، شخصی از اهالی توس وارد شد و گفت: ای فرزند رسول خدا، کسی که ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) را زیارت کند، چه ثواب و پاداشی دارد؟ امام فرمود: هر کس زیارت کند آن حضرت را و اعتقاد داشته باشد که او امام است از جانب پروردگار و اطاعتش بر بندگان واجب است، حق تعالی گناهان قدیم و جدیدش را ببخشاید و شفاعت او را دربارۀ هفتاد فرد گناهکار بپذیرد. و در کنار قبر آن حضرت هر حاجتی که از خداوند بخواهد، البته برآورده می شود. در این لحظه موسی فرزند امام داخل شد، امام میان دو چشمان او را بوسید و در دامن خود نشاند و خطاب به آن مرد فرمود: ای توسی، این طفل، امام و خلیفه و حجّتِ خدا بعد از من است. از

(صُلب) او مردی خواهد آمد که پسندیده خدا باشد در آسمان و پسندیده خلق باشد در زمین و او در سرزمین شما به زهر ستم، شهید و در غربت به خاک سپرده خواهد شد. هر کس او را در غربت زیارت کند و معتقد باشد که امام بعد از پدرش و اطاعتش واجب است، پاداش او نزد پروردگار متعال همانند کسی است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده است.

حمزة بن حمران گفت: امام صادق (علیه السلام) فرمود: نوه ام در سرزمین خراسان در شهری که آن را توس می نامند، شهید خواهد شد، هر کس او را زیارت کند و به حقّ او عارف باشد. در قیامت، دستِ او را گرفته و به بهشت داخل می کنم، هر چند از اهل گناهان بزرگ باشد. راوی پرسید: عرفان در حقّ امام چیست؟ امام فرمود: یقین داشته باشد آن حضرت، امام و پیشوایی ست که اطاعت و فرمان برداری او بر خلق، واجب و امامی ست که در غربت شهید شده، آری کسی که آن امام را زیارت کند و عارف به حقّ او باشد، پروردگار جهان، پاداش هفتاد هزار شهید از شهیدانی را که در حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله) با حقیقتِ ایمان شهید شده اند.

عطا فرماید.

امام صادق (علیه السلام) فرمود: از این - و با دست اشاره به فرزندش موسی (علیه السلام) کرد - فرزندی در توس به شهادت می رسد که زیارت نمی کند او را، مگر تعداد بسیار کمی از شیعیان ما.

مرحوم مجلسی در توضیح این حدیث می گوید: این فرمایش امام، بیان یک حقیقت است و آن (حقیقت) این که تعداد شیعیان حقیقی، بسیار اندک است.

به نظر می رسد، علاوه بر حقیقت مذکور در کلام مرحوم مجلسی، فرمایش امام ممکن است، اشاره به زمان طولانی غربت مضجع شریف از زمان آرمیدن جسم مطهر حضرت در توس باشد، چرا که تا اوایل قرن دَهُم به جز ایام کوتاهی مانند دوران قیام سربداران، حکم رانان غیر شیعه بر تمامی ایران از جمله خراسان حکم رانی می کردند. در این دوران طولانی به یقین افراد بسیار اندکی از شیعیان از سرزمینهای حجاز و عراق به زیارت این قبر مطهّر و این امام غریب موفق می شدند.

زید شحّام روایت کرده که گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم، کسی

که یکی از شما ائمه را زیارت کند، چه پاداشی دارد؟ امام فرمود: پاداش او همانند پاداش کسی ست که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده است.

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام کاظم (علیه السلام)

امام موسی (علیه السلام) فرمود: کسی که این فرزندم را - و با دست اشاره فرمود به ابی الحسن الرضا (علیه السلام) - زیارت کند، بهشت، پاداش اوست.

سليمان بن حفص مروزی روایت کرده که گفت: از موسی بن جعفر (علیه السلام) شنیدم، فرمود: به راستی که فرزندم علی از روی ستم با زهر شهید می شود و در کنار قبر هارون در توس به خاک سپرده می شود. هر کس او را زیارت کند، همانند فردیست که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده است.

كَمَنْ زَارَ اللَّهِ فِي عَرْشِهِ. قُلْتُ كَمَنْ زَارَ اللهَ فِى عَرْشِهِ؟ قَالَ: نَعَمْ إِذَا كَانَ يَوْمُ القِيامَةِ كَانَ عَلَى عَرْشِ اللهِ أَرْبَعَةٌ مِنَ الأَوَّلِينَ وَ ارْبَعَةٌ مِنَ الأخِرِينَ، فَأَمَّا الأَرْبَعَةُ الَّذِينَ هُمْ مِنَ الأَوَّلِينَ فَنُوحٌ وَ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى و عيسى (علیهم السلام، وَ أَمَّا الأَرْبَعَةُ الَّذِينَ هُمْ مِنَ الآخِرِينَ فَمُحَمَّدُ وَ عَلَى وَ الحَسَنُ وَ الحُسَيْنُ صلوات الله عليهم اجمعين، ثُمَّ يُمَدُّ الْمِطْمَارُ فَيَقْعُدُ مَعَنا مَنْ زَارَ قُبُورَ الأَئِمَّةِ أَلَا إِنَّ أَعْلاهُمْ دَرَجَةً وَ أَقْرَبَهُمْ حَبْوَةً زِوَارُ قَبْرِ وَلَدِى عَلَى.) ⁽¹⁾ حضرت امام موسی کاظم (علیه السلام) فرمود: هر کس قبر فرزندم علی را زیارت کند، برای او نزد خداوند متعال، ثوابِ هفتاد حجَّ مقبول است.

راوی با تعجب گفت: ثوابِ هفتاد حج مقبول برای زایر فرزند شما؟! امام فرمود: بلکه ثواب و پاداش هفتصد حج به او داده می شود. راوی با شگفتی بیشتر گفت: ثواب هفتصد حج؟! امام فرمود: بلکه ثواب هفتاد هزار حج به زایر فرزندم داده می شود. راوی با شگفتی بیشتر می گفت، پاداش هفتاد هزار حج برای زایر فرزند شما؟! امام فرمود: بسا اعمال حج کننده ای که قبول درگاه الهی واقع نمی شود، ولی هر کس فرزندم را زیارت کند و نزد قبرش یک شب بیتوته نماید، همانند آن باشد که خداوند - جلّ و علا - را در عرش زیارت کرده باشد. بار دیگر راوی با تعجب گفت، زاير او، مانند کسی ست که خدا را در عرش زیارت کرده؟! امام فرمود: آری، چون روز قیامت شود، چهار تن از اولین: نوح و ابراهیم و موسی و عیسی (علیهم السلام) و چهار نفر از آخرین: محمد (صلی الله علیه و آله) علی و حسن و حسین (علیهم السلام) خواهند بود. آن گاه دستاویز و ریسمانی کشیده شود و در سر حدّ آن

ریسمان زیارت کنندگان ما بنشینند. آگاه باش درجه زایران قبر فرزندم علی از تمام زایران، بالاتر و عطا و بخشش به ایشان بیشتر است.

امام موسى بن جعفر (علیه السلام) فرمود: این فرزندم - اشاره به امام رضا (علیه السلام) - در سرزمین غریب از دنیا خواهد رفت، هر کس زیارت کند او را در حالی که حقّ او را بشناسد و مطیع او باشد، پاداش او نزد پروردگار متعال همانند پاداش شهدای [جنگ] بدر است.

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام رضا (علیه السلام)

صُورَةِ أَحَدٍ مِنْ شِيعَتِهِمْ، وَ إِنَّ الرُّؤيَا الصَّادِقَهُ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جُزْءاً مِنَ ألنُّبُوَّةِ ⁽¹⁾ مردی خراسانی به حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) گفت: ای پسر پیامبر خدا، من پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را در خواب دیدم که گویا به من فرمود: چگونه است حال شما هرگاه در سرزمین شما پاره تن من به خاک سپرده شود و از شما بخواهند حفظ و نگهداری امانت مرا، و غایب و پنهان شود در خاک شما ستاره من؟ حضرت فرمود: من هستم آن که در سرزمین شما به خاک سپرده می شوم و منم پاره تن پیامبر شما و منم آن امانت و منم آن ستاره ای که جدّم فرمودند. آگاه باشید، هر کس مرا زیارت کند و بداند آن چه را که خداوند متعال واجب ساخته است از حق و اطاعت من، من و پدرانم شفیعان او در روز قیامت باشیم، کسی که ما شفیع او شویم، نجات خواهد یافت، هر چند همانند گناه تمام جنّیان و آدمیان، و زر و بال بر او باشد. آری، پدرم از جدّم از پدران بزرگوارش (علیه السلام) بازگو کرد که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: هر کس مرا در خواب زیارت کند، بی تردید مرا زیارت کرده است، زیرا شیطان نمی تواند به صورت و شمایل من درآید و هم چنین به صورت و شکل هیچ یک از اوصیای من و نه به صورت احدی از شیعیان اوصیای من و این که رؤیای صادقه، جزیی از هفتاد جز و نبوّت است.

يَقُولُ: مَا زَارَنِي أَحَدٌ مِنْ أَوْلِيَائِي عَارِفاً بِحَقِّى إِلَّا تَشَفَّعْتُ لَهُ يَوْمَ القِيَامَةِ ⁽¹⁾. ابن ابی نصر بزنطی روایت کرده که گفت: از حضرت رضا (علیه السلام) شنیدم، می فرمود: هر کس از شیعیانم مرا زیارت کند در حالی که عارف به حق من باشد، روز قیامت شفاعتش خواهم کرد.

حضرت رضا (علیه السلام) فرمود: هر کس مرا با وجود دوری راه، زیارت کند - از راه دور به زیارت من آید - در روز قیامت در سه موقف به یاری او خواهم آمد تا او را از ناراحتی های آن حال نجات دهم. در آن هنگام که نامه های اعمال به دست راست - نیکوکاران - و چپ - زیانکاران - می رسد، هنگام عبور از پل صراط و در هنگام حساب رسی و سنجشِ أعمال.

علی بن فضال از پدرش روایت کرده که گفت: از علی بن موسی الرضا (علیه السلام) شنیدم می فرمود: آری، من با زهر شهید و در سرزمین غربت و دور از وطن به خاک سپرده می شوم، این مطلب را پدرم از پدران بزرگوارش از علی بن ابی طالب از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) نسل به نسل به عنوان راز شنید و عهد معهود آنان بوده، آگاه باشید هر کس در آن سرزمین غربت به زیارت من آید، من و پدرانم در روز قیامت شفیعان او باشیم و هر کس که ما شفیع او باشیم، نجات خواهد یافت، گر چه سنگینی بار گناهانش به اندازه گناهان جنیان و آدمیان باشد.

باسر خادم روایت کرده که گفت: علی بن موسی الرضا (علیه السلام) فرمودند: برای زیارتِ هیچ قبری بار و بنه نبندند و سفر نکنند، مگر برای زیارت قبورِ ما اهل بیت. آری، آگاه باشید که من با زهر شهید و در غربت به خاک سپرده خواهم شد، هر کس برای زیارت من سفر کند، دعایش مستجاب و گناهانش بخشیده خواهد شد.

شُفَعَاهُ يَوْمَ القِيَامَةِ، وَ هَذِهِ البُقْعَةُ رَوْضَةٌ مِنْ رِياضِ الجَنَّةِ وَ مُخْتَلَفُ المَلائِكَةِ، لا يَزَالُ فَوْجٌ يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ فُوجٌ يَصْعَدُ إِلَى أَنْ يُنْفَخَ فِي اَلصُورِ. ⁽¹⁾ از امام رضا (علیه السلام) روایت شده که فرموده اند: کسی که به قصد زیارت من حرکت کند، خداوند متعال، دعای او را مستجاب می کند و گناهانش را می بخشد. آگاه باشید، هر کس قبرم را زیارت کند، اجر و پاداش او، همانند کسی ست که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده است و خداوند متعال در نامه عمل زایرم، پاداش یک هزار حجّ مبرور و یک هزار عمره مقبول می نویسد و من و پدرانم، شفیعان او در روز رستاخیز هستیم. و به درستی که این بقعه - محل قبرم - گلستانی از گلستان های بهشت و و محلّ رفت و آمد فرشتگان است که پیوسته گروهی از آسمان فرود می آیند و گروهی دیگر به آسمان صعود می کنند تا این که در صور دمیده شود. (روز رستاخیز فرا رسد).

هروی روایت کرد که گفت: امام رضا (علیه السلام) به بقعه ای داخل شد که در

آن جا قبر هارون الرشید بود. در قسمتی از آن، خطی کشید و فرمود: این خاک، خاکی ست که به آن سپرده می شوم و به زودی حق تعالی این زمین را محلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم گردانَد. به خدا سوگند، هر یک از شیعیان که به زیارت من آید و بر من سلام کند، آمرزش و رحمت خداوند متعال و شفاعت ما اهل بیت بر او واجب می شود.

امام رضا (علیه السلام) فرمود: روزگار به پایان نخواهد رسید تا توس، محلّ رفت و آمد شیعیان و زیارت کنندگان من گردد. آگاه باشید، هر کس مرا در توس و غربت من زیارت کند، در روز قیامت با من و در درجه من باشد و گناهانش بخشیده شود.

حسن بن على وشّاء روایت کرده که گفت: حضرت امام رضا (علیه السلام) فرمود: من به زودی مظلومانه با زهر ستم شهید می شوم. هر کس با شناخت حقّ من مرا زیارت کند، خداوند، تمامی گناهانِ او را می بخشد.

قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ ثُمَّ فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ، فَرَدَّ عَلَيْهِمْ وَ قَرَّبَهُمْ، ثُمَّ قَالَ لَهُمُ الرّضا (علیه السلام مَرْحَباً بِكُمْ وَ أَهْلاً، فَأَنتُمْ شِيعَتُنَا حَقّاً وَ سَيَأْتِي عَلَيْكُمْ يَوْمٌ تَزُورُونِي فِيهِ، تُرْبَتِي بِطُوسَ، أَلا فَمَنْ زَارَنِي وَ هُوَ عَلَىٰ غُسْلٍ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمٍ وَلَدَتْهُ اَمُّهُ.) ⁽¹⁾ اباصلت هروی روایت کرده که گفت: من نزد على بن موسى الرضا (علیه السلام) بودم که جماعتی از اهالی قم بر آن حضرت وارد شدند و سلام کردند. امام سلامشان را جواب داد و آنان را گرامی داشت و فرمود: خوش آمدید، به درستی که شما از شیعیان ما هستید، و روزگاری بیاید که شما شیعیان، مرا در توس زیارت کنید، آگاه باشید، هر کس مرا با غسل زیارت کند، از تمامی گناهان پاک می شود؛ مانند روزی که از مادر متولد شده است و هیچ آلودگی به گناه ندارد.

حسن بن على وشاء روایت کرده که گفت: از ابوالحسن الرضا (علیه السلام) شنیدم، می فرمود: همانا برای هر امامی، عهدی ست بر ذمه دوستان و شیعیانش، و از وفای عهد و خوب ادا کردن آن، زیارت قبور ایشان است. آگاه باشید، هر کس با عشق و علاقه، قبور آنان را زیارت کند و بپذیرد و

انجام دهد آن چه را که آنان می خواهند، امامان او در روز رستاخیز، شفیعانش خواهند بود.

عبدالسلام هروی روایت کرده که گفت: از امام رضا (علیه السلام) شنیدم که فرمود: مرا مظلومانه و با زهر ستم شهید می کنند و در کنار قبر هارون به خاک می سپارند، خداوند، قبر مرا زیارتگاه و محلّ رفت و آمد شیعیان و دوستانم قرار خواهد داد. هر کس مرا در غربتم زیارت کند، زیارت او در روز قیامت بر من واجب می شود. سوگند به آن که محمّد (صلی الله علیه و آله) را به نبوّت گرامی داشت و او را بر تمامی خَلقش برگزید، هیچ یک از شما در کنار قبر من، دو رکعت نماز نگذارد، مگر آن که مستحقّ آمرزش پروردگار - عزّ وجلّ - گردد، در آن روز که او را ملاقات کند. سوگند به کسی که ما را پس از محمّد (صلی الله علیه و آله) به امامت منصوب فرمود و وصایت پیامبر (صلی الله علیه و آله) را به ما اختصاص داد، زایران قبر من در قیامت، گرامی ترین افراد نزد خدایند و

هیچ مؤمنی نیست که مرا زیارت کند و به روی او قطره ای از آب برسد، مگر آن که خداوند متعال، بدن او را بر آتش جهنّم حرام کند.

ابوالحسن علی بن موسی الرضا (علیه السلام) فرمود: به درستی که در سرزمین خراسان، بقعه ای ست که زمانی محلّ رفت و آمد فرشتگان گردد و مرتّب گروهی از فرشتگان از آسمان فرود آیند و گروهی دیگر به سوی آسمان پرواز کنند تا روزی که در صور دمیده شود. (روز رستاخیز فرا رسد). از حضرت پرسیدند که ای پسر پیامبر خدا، این بقعه کدام است؟ فرمود: آن بقعه در سرزمین توس است. به خدا سوگند، آن، گلستانی از بوستان های بهشت است. هر کس مرا زیارت کند، در آن مکان، اجر و پاداشش همانند کسی ست که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده است و خداوند متعال برای او پاداش هزار حجّ مبرور و هزار عمره مقبول در پرونده اعمالش بنویسد و من و پدرانم در روز قیامت، شفیعان او باشیم.

فَقُلْتُ لِأَبِي جَعْفَرٍ (علیه السلام: أَلْفَ حِجَةٍ؟! قَالَ: إِى وَاللَّهِ وَ أَلْفِ أَلْفِ حِجَةٍ لِمَنْ زَارَهُ غارِفاً بِحَقِّهِ.) ⁽¹⁾ احمد بن محمّد بزنطی روایت کرده که گفت: در نامه حضرت رضا (علیه السلام) خواندم که مرقوم داشته بود، به شیعیان من، این پیام را برسان که زیارت من، معادل یک هزار حج است. راوی گوید: به فرزندش امام جواد (علیه السلام)، عرض کردم، آیا هزار حج؟! امام جواد (علیه السلام)فرمود: آری، به خدا سوگند، هزار هزار حج است برای کسی که او را زیارت کند و به حقَّ او عارف باشد.

مَدارِسُ آيَاتٍ خَلَتْ مِنْ تِلاوَةٍ *** وَ مَنْزِلُ وَ حْيیٍ مُقْفِرُ العَرَضَاتِ

إِلى قُولِهِ:

وَ قَبْرٌ بِبَغْدَادَ لِنَفْسٍ زَكِيَّة *** تَضَمَّنَهَا الرَّحْمَنُ فِي الغُرُفَاتِ

قَالَ لَهُ الرّضا (علیه السلام): أَفَلَا الْحِقُ لَكَ بِهَذَا الْمَوْضِعِ بَيْتَيْنِ بِهِمَا تَمَامُ قَصِيدَتِكَ؟

فَقَالَ: بَلَى يَا ابْنَ رَسُولِ اللهِ، فَقَالَ (علیه السلام):

وَ قَبْرٌ بِطُوسَ يَا لَهَا مِنْ مُصِيبَةٍ *** تَوَقَدُ فِي الْأَحْشَاءِ بِالحَرَقَاتِ

إِلَى الحَشْرِ حَتَّى يَبْعَثَ اللَّهُ قَائِماً *** يُفَرِّجُ عَنَّا الهَمَّ وَ الكُرُباتِ

فَقَالَ دِعْبِلُ: يَا ابنَ رَسُولِ اللهِ هَذَا القَبْرُ الَّذِي بِطُوسَ قَبْرَ مَنْ هُوَ؟ فَقَالَ

الرّضا (علیه السلام): قَبْرِى وَلا تَنْقَضِي الأَيَّامُ وَ اللَيَالِي حَتى تَصِيرَ طُوسُ مُخْتَلَفَ شِيعَتِي وَزُوَّارِي، الأَفَمَنْ زَارَني فِي غُرْبَتِي بِطُوسَ كَانَ مَعِي فِي دَرَجَتِي يَوْمَ القِيامَةِ مَغْفُوراً لَهُ، ثُمَّ نَهَضَ الرَّضَاءَ (علیه السلام بَعْدَ فَرَاغَ دِعْبِلِ مِنْ إِنْشَادِ القَصِيدَةِ وَ أَمَرَهُ أَنْ لَا يَبْرَحَ مِنْ مَوْضِعِهِ فَدَخَلَ الدَارَ، فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ سَاعَةٍ خَرَجَ الخَادِمُ إِلَيْهِ بِمِائَةِ دِينَارٍ رضوية... (الخبر)!!) ⁽¹⁾

عبدالسلام هروی روایت کرده که دعبل خزاعی در آن هنگام که حضرت امام رضا (علیه السلام) در مرو تشریف داشتند، بر على بن موسى الرضا (علیه السلام) وارد شد و عرض کرد، ای پسر پیامبر خدا، من قصیده ای سروده و سوگند یاد کرده ام که قبل از شما برای احدی نخوانم، حضرت فرمود: بخوان آن را، دعبل شروع کرد به خواندن قصیده اش:

مدارس و محافلی که در آن قرآن خوانده و تفسیر و تدریس می شد، اکنون خالی ست، و محلّ نزول وحی چون صحرایی بی آب و علف و خشک افتاده است.

تا رسید به:

و قبری در بغداد، از آنِ نَفْسِ زکیّه ای - امام موسی (علیه السلام) - است، که خداوند در یکی از غرفه های بهشت، او را مأوا داده است.

امام (علیه السلام) فرمود: آیا در این جا دو بیت به قصیده ات بیفزایم تا کامل شود؟ دعبل عرض کرد: ای پسر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) بفرمایید:

حضرت این دو بیت را افزود:

و قبری ست در توس که وامصیبتا.

از غم و اندوهش آتش در اعضا و رگ و ریشه بدن شعله می زند. تا روز حشر، مگر این که خداوند قائم - آل محمّد (صلی الله علیه و آله) - را برانگیزد، تا درد و رنج ما را آرام بخشد.

دعبل گفت: ای پسر پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) بفرمایید که در توس، قبر کیست؟ حضرت فرمود: آن قبر من است که روزگاری نمی گذرد، مگر این که توس، محلّ رفت و آمد شیعیان و زایران قبر من می شود. آگاه باشید، هر کس مرا در توس و غُربت من زیارت کند، او در درجه من، با من، هم نشین خواهد بود، در حالی که خداوند، او را از گناه، پاک و بخشیده باشد.

پس از آن که قصیده دعبل به پایان رسید، حضرت به درون خانه رفت، و لحظه ای بعد، خادم آن حضرت، با کیسه ای حاوی یک صد دینار که به نام حضرت ضرب شده بود، بیرون آمد و آن را به دعبل داد.

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام جواد (علیه السلام)

ایوب بن نوح روایت کرده که گفت: از ابو جعفر امام جواد (علیه السلام) شنیدم

که می فرمود: هر کس قبر پدرم را در توس زیارت کند، خداوند، گناهان قدیم و جدید - تمامی گناهان - او را خواهد بخشید، و چون روز قیامت شود، روبه روی منبر رسول الله (صلی الله علیه و آله) برای او منبری نصب کنند، روی آن قرار گیرد، تا رسیدگیِ خداوند متعال به حسابِ خلایق به پایان رسد.

از حضرت عبدالعظیم حسنی روایت شده است که گفت: به امام جواد (علیه السلام) عرض کردم: متحیّر مانده ام که قبر سالار شهیدان حضرت ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) را زیارت کنم یا به توس بروم و قبر پدرت را زیارت کنم، نظر شما در این باره چیست؟ امام فرمود: اندکی صبر کن تا باز گردم، بعد به اندرون خانه رفت و با چشمی گریان که اشک بر رخسار مبارکش می ریخت، بیرون آمد و گفت: زایرانِ قبر ابی عبدالله (علیه السلام) بسیارند، ولی زایران قبر پدرم در توس، بسیار اندک اند.

از فرمایش امام جواد الائمه (علیه السلام) مبنی بر این که «زایران قبر ابی عبد الله (علیه السلام) بسیارند، ولی زایران قبر پدرم در توس بسیار اندک اند»، می توان به دو نکته رسید:

اول: در آن زمان و بلکه تا زمان های طولانی به طوری که در توضیح

حدیث هفتم گذشت، دورۀ غربت قبر مطهر حضرت امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) بوده، تعداد بسیار اندکی از شیعیان، توفیق زیارت امام رضا (علیه السلام) را می یافتند، در صورتی که شیعیان و حتی غیر شیعیان از مسلمانان نواحی عراق و شبه جزیره و غیره پیوسته به زیارت حضرت سیدالشهدا مشرّف می شدند.

دوم: این که در حال حاضر که به برکت استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی و توجه خاص تمامی شیعیان مضجع منوّر حضرت امام رضا (علیه السلام) سالیانه مطاف میلیون ها زایر شیفتهٔ اهل بیت عصمت و طهارت است و بر عکس، قبر مطهر حضرت سيدالشهدا ابا عبدالله الحسین (علیه السلام) به علت حضور اشغالگران و نا امنی های ناشی از اشغال گری این چنین زایری ندارد، بعید نیست که این ترجیح، مختصّ دوران غربتِ حرمِ مطهّرِ امام رضا (علیه السلام) باشد.

علی بن مهزیار روایت کرده که گفت: به ابو جعفر امام جواد (علیه السلام) عرض کردم: فدایت شوم، زیارت حضرت رضا (علیه السلام) برتر است یا زیارت ابی عبدالله الحسین (علیه السلام)؟ امام جواد فرمودند: زیارت پدرم، برتر است، زیرا ابو عبدالله الحسین (علیه السلام) را تمامی مردم زیارت می کنند ولی پدرم را

جز جمعی از خواص شیعیان زیارت نمی کنند.

خوانندگان محترم توجه دارند حضرت امام جواد الائمه (علیه السلام) در این حدیث، علت ترجیح زیارت حضرت امام رضا (علیه السلام) را بر زیارت حضرت سيد الشهدا بر خلاف حدیث قبلی که کمیّت زایران را مورد توجه قرار می دهد، کیفیت زایران را مورد دقت قرار داده است. بنابراین، با توجه به شرایط کنونی جهان و وجود فرقه های گمراهی همچون وهابیّت و تبلیغات گسترده آنان، به ویژه حاکمیّتِ آنان بر شبه جزیره عربستان و حرمین شریفین، به نظر می رسد در حال حاضر، این ترجیح بر عکس باشد.

محمّد بن سلیمان روایت کرده که گفت: از ابو جعفر محمّد بن على الرضا (علیه السلام) پرسیدم، از کسی که به حج مشرّف شده و حجّ واجب خود را انجام داده و خداوند به او توفیق داده و عمره نیز به جا آورده و سپس به مدینه آمده و پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) را زیارت کرده و به کوفه رفته و جدّت امیر مؤمنان حضرت علی (علیه السلام) را هم زیارت کرده و به حقّ او عارف بوده و او را امام و حجّتِ خدا بر خَلق و باب راهی که بندگان باید از آن به رحمت خدا وارد شوند، می دانسته و پس از آن به زیارت سالار شهیدان ابو عبدالله الحسين بن علی (علیه السلام) موفق گشته، آن گاه به بغداد آمده و بر جدّت موسى بن جعفر (علیه السلام) وارد شده و او را زیارت کرده و بعد از آن به شهر و دیار خود رفته و خداوند در این وقت بار دیگر حج را روزی او کرده است، آیا بار دیگر به حج رود یا این که برای زیارت پدرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) به خراسان سفر کند و به او سلام دهد؟ کدام بهتر است؟ امام (علیه السلام) فرمود: به خراسان برود و بر پدرم سلام کند، افضل است، لکن این کار باید در ماه رجب انجام گیرد و سزاوار نیست که در این روزگار، این ماه - ذى الحجه - را به

زیارت خانه خدا نروید و به خراسان به زیارت پدرم روید، زیرا زمان، زمان تقیه است و از ناحیه حکومت، این کار را بر ما و شما عیب می گیرند.

عبدالعظیم حسنی روایت کرده که گفت: شنیدم که ابوجعفر دوم - جواد الائمه (علیه السلام) - می فرمود: خداوند متعال، بدن زایران پدرم را که به وسیله باران، یا سرما و یا گرما رنج و زحمتی متحمّل شده باشند، بر آتش جهنّم حرام می کند.

ابو هاشم جعفری، روایت کرده که گفت: شنیدم که ابا جعفر جواد الائمه (عله السلام) می فرمود: به درستی که در میان دو کوه، شهر توس، مشتی خاک بهشت است، هر کس در آن دشت وارد شود، روز رستاخیز از آتش جهنم در امان خواهد بود.

امام جواد (علیه السلام) فرمود: بهشت حتم و لازم شده برای کسی که پدرم را با معرفت در توس زیارت کند.

عبدالعظیم حسنی روایت کرده که گفت: امام جواد (علیه السلام) فرمود: من از

طرفِ خداوند متعال، بهشت را تضمین می کنم برای کسی که با معرفت و شناختِ حقیقی، پدرم را در توس زیارت کند.

عبدالرحمن بن ابی نجران روایت کرده که گفت: از امام جواد (علیه السلام) پرسیدم، برای کسی که پدرت را زیارت کند، چه پاداشی بیان می فرمایید؟ امام فرمود: به خدا قسم، پاداش زایر پدرم، بهشت است.

علی بن اسباط روایت کرده که گفت: از امام جواده (علیه السلام) پرسیدم، کسی که پدر بزرگوار شما را در خراسان زیارت کند چه پاداشی دارد؟ امام (علیه السلام) فرمود: پاداش او، به خدا سوگند، بهشت است. به خدا سوگند، بهشت، پاداش اوست.

داود صرمی گفت: از ابی جعفر امام جواد الائمه (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: کسی که قبر پدرم را زیارت کند، پاداشِ او، بهشت است.

زیارت امام رضا (علیه السلام) در سخن امام هادی (علیه السلام)

علی بن محمّد (امام هادی) (علیه السلام) می فرمود: هر کس به سوی خداوند حاجتی دارد، به زیارت جدّم على بن موسى الرضا (علیه السلام) به توس رود و با غسل و طهارت بالای سر آن حضرت دو رکعت نماز گزارد و در قنوت نماز از خداوند متعال حاجت خویش را طلب کند، خداوند متعال حاجت او را در صورتی که گناه یا قطع رحم نباشد، روا خواهد کرد. به درستی که محلَّ قبر آن حضرت، یکی از کاخ های بهشت است و مؤمن آن را زیارت نمی کند، مگر آن که خداوند متعال، او را از آتش جهنم آزاد، و در بهشت جاودان وارد می کند.

عبد العظيم بن عبدالله حسنی روایت کرده که گفت: از علی بن محمّد

عسکری (امام دهم) (علیه السلام) شنیدم که می فرمود: اهل قم و اهل آبه - شهرکی قدیمی نزدیک ساوه - به سبب این که جدّم علی بن موسی الرضا (علیه السلام) را در توس زیارت می کنند، مورد آمرزش و مغفرت پروردگار متعال هستند.

آگاه باشید هر کس او را زیارت کند و در راه زیارت به او قطره ای از آسمان (که موجب آزارش شود) برسد خداوند جسد او را بر آتش حرام خواهد کرد.

منابع

1- قرآن کریم

2- إعلام الورى بأعلام الهدى، طبرسی، فضل بن حسن، دار المعرفة، بیروت، 1399ه . ق.

3- امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام) منادی توحید و امامت، معینی، محمّد جواد و ترابی، احمد، مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی، 1381.

4- بحار الانوار، مجلسی، محمّد باقر، موسسة الوفاء، بیروت، 1403ھ ، 1983م.

5- تحفة الزائر، مجلسی، محمّد باقر، [بی نا]، تهران، 1314 ه . ق.

6- تذكرة الخواص (تذكرة خواص الامة في خصائص الائمة) ابن جوزی، يوسف بن قزاوغلی، مطبعه حیدریه، نجف، 1383 ه . ق.

7- ثواب الأعمال، صدوق، محمّد بن على بن الحسين الرضی، قم، چاپ دوم، 1364 ش.

8- چهره واقعی وهابیت، مرکز پژوهش های اسلامی الغدیر، ترجمه حبیب روحانی، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد 1378.

9- خصال، شیخ صدوق، تهران، کتاب چی، چاپ چهارم.

10- زندگانی امام هشتم، عطایی خراسانی، علی اصغر، ندای اسلام، مشهد 1374.

11- زندگانی سیاسی امام رضا (علیه السلام)، جعفر مرتضی، کنگره جهانی حضرت رضا (علیه السلام)، 1365.

12- سفينة البحار، قمی، شیخ عباس، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد 1416 ه . ق.

13- شوق دیدار، رکنی، محمّد مهدی، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد 1379.

14- عيون اخبار الرضا، شیخ صدوق، نشر صدوق، تهران، 1373.

15- الغدیر، امینی، عبدالحسین، دارالکتاب العربی، بیروت، 1378 ه . ق.

16- كامل الزيارات، ابن قولویه، جعفر بن محمّد، مرتضویه، نجف اشرف، 1356 ه . ق.

17- كشف الشبهات، ابن عبدالوهاب، محمّد [بی نا]، ریاض [بی تا].

18- كشف الغمة في معرفة الأئمة، اربلى، على بن عیسی، کتاب فروشی اسلامیه، قم، 1364.

19- مسند الامام الرضا (علیه السلام)، عطاردی، عزیزالله، کنگره جهانی امام رضا (علیه السلام)، مشهد، 1406 ه . ق.

20- مفاتيح الجنان، قمی، شیخ عباس، به نشر، مشهد 1383.

21- منازل الآخره، قمی، شیخ عباس، راه حق، قم، 1365.

22- وفاء الوفاء، سمهودی، علی، دارالکتب العلمية، بیروت، چاپ چهارم، 1404ه . ق.

23- ولایت عهدی حضرت رضا (علیه السلام)، موحدی ساوجی، علی حکمت، قم، 1350.

24- وهابیان، فقیهی، علی اصغر، اسماعیلیان، تهران، 1364.

25- وهّابی گری، حامد الگار، ترجمه احمد نمایی، بنیاد پژوهش های اسلامی، مشهد، 1386.