یک آیه یک حدیث آیات کلیدی سی جزء قرآن

مشخصات کتاب

یک آیه یک حدیث

نکات کلیدی سی جزء قرآن کریم

تهیه و تنظیم حجت الاسلام سید مجید نبوی

مشخصات نشر: اصفهان، 1403

مقدمه

به نام خدا

به دنبال برنامه سازی دو دقیقه ای برای برخی از آیات گزینشی قرآن کریم بودم ، در اینترنت برخورد کردم به نکات کلیدی سی جزء قرآن.

از آنجایی که در سایت های مختلف به نام موسسات مختلفی بود بالاخره معلوم نشد کار کدام گروه بوده لذا در یک سفر زیارتی به نجف اشرف تمام وقت خود را صرف مرتب کردن آن ها نمودم و سپس روایات اهلبیت علیهم السلام را به مناسبت به آنها اضافه کردم .

امیدوارم مفید واقع شود.

صفر 1446

نکات کلیدی جزء اول قرآن کریم

1- ایمان بیاورید و عمل صالح انجام دهید که پاداشش بهشت است. (سوره بقره آیه 25)

آیه 25 بقره

وَ بَشِّرِ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ...

به كسانى كه ايمان آورده، و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، بشارت‌ده كه باغ‌هايى بهشتى براى آنها است كه نهرها از پاى درختانش جاريست

حدیث:

ابن‌عباس (رحمة الله علیه)- قَالَ مَا فِی الْقُرْآنِ آیَهًُْ: الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ إِلَّا وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَمِیرُهَا وَ شَرِیفُهَا، وَ مَا مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) رَجُلٌ إِلَّا وَ قَدْ عَاتَبَهُ اللَّهُ وَ مَا ذَکَرَ عَلِیّاً (علیه السلام) إِلَّا بِخَیْر.

ابن‌عباس (رحمة الله علیه) در قرآن آیه‌ای به این تعبیر الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وجود ندارد مگر اینکه علی (علیه السلام)، امیر و اشرف [مخاطبان] آن است و از اصحاب محمّد (کسی نیست مگر اینکه خداوند او را مورد عتاب و سرزنش قرار داده است. امّا خداوند علی (علیه السلام) را جز به نیکی یاد نکرده است.⁽¹⁾

2- نعمت هایی که به شما داده ام را به یاد آورید. (سوره بقره آیه 40)

آیه 40 بقره

يا بني‌اسرائيل اذْكُرُوا

نِعْمَتِيَ الَّتي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ وَ أَوْفُوا بِعَهْدي أُوفِ بِعَهْدِكُمْ وَ إِيَّايَ فَارْهَبُونِ [40]

اى بنى‌اسرائيل! نعمتم را كه به شما ارزانى داشتم به ياد آوريد؛ و به پيمان من وفا كنيد تا من نيز به پيمان شما وفا كنم. و [در اين راه] تنها از من بترسيد.

حدیث:

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِیٍّ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ یَا بَنِی‌إسْرَائِیلَ. قَالَ: هِیَ خَاصَّهًٌْ بِآلِ مُحَمَّدٍ (علیهم السلام).

امام صادق (علیه السلام) آن مختصّ خاندان محمّد است.⁽¹⁾

3- نماز را برپا دارید و زکات را دهید. (سوره بقره آیه 43)

آیه 43 بقره

وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعينَ [43]

و نماز را بر پا داريد و زكات را بپردازيد و همراه ركوع‌كنندگان ركوع كنيد

حدیث

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ قَرَنَ الزَّکَاهًَْ بِالصَّلَاهًِْ فَقَالَ: أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ فَمَنْ أَقَامَ الصَّلَاهًَْ وَ لَمْ یُؤْتِ الزَّکَاهًَْ لَمْ یُقِمِ الصَّلَاهًَْ.

امام باقر (علیه السلام) خدای بزرگ، زکات را با نماز مقارن و هم‌ردیف کرد و فرمود: أَقِیمُواْ الصَّلاَةَ وَآتُواْ الزَّکَاةَ؛ پس آن‌کس که نماز [عید فطر] بخواند و از دادن زکات خودداری ورزد، در واقع نماز نیز نخوانده است.

⁽²⁾

4- آنچه به مردم می گویید خود نیز عمل کنید. (سوره بقره آیه 44)

آیه 44 بقره

أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ [44]

آيا مردم را به نيكى [و ايمان به پيامبرى كه صفات او در تورات آمده] دعوت مى‌كنيد، امّا خودتان را فراموش مى‌نماييد؛ با اينكه شما كتاب آسمانى [تورات] را مى‌خوانيد؟! آيا نمى‌انديشيد؟!

حدیث:

العسکری (علیه السلام)- نَزَلَتْ فِی عُلَمَاءِ الْیَهُودِ وَ رُؤَسَائِهِمُ الْمَرَدَهًِْ الْمُنَافِقِینَ الْمُحْتَجِنِینَ أَمْوَالَ الْفُقَرَاءِ الْمُسْتَأْکِلِینَ لِلْأَغْنِیَاءِ الَّذِینَ کَانُوا یَأْمُرُونَ بِالْخَیْرِ وَ یَتْرُکُونَهُ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الشَّرِّ وَ یَرْتَکِبُونَهُ.

امام عسکری (علیه السلام) این آیه درباره‌ی علما

و سردمداران متجاوز و منافق یهود نازل شد؛ آنان که اموال فقرا را به نفع ثروتمندان غصب‌نمودند؛ همان کسانی‌که به کار خیر فرمان می‌دادند درحالی‌که خودشان آن را ترک می‌کردند و از کار زشت نهی می‌نمودند در حالی‌که خودشان آن را انجام می‌دادند.⁽¹⁾

5- در مشکلات از دو اهرم نماز و شکیبایی یاری بگیرید. (سوره بقره آیه 45)

آیه 45 بقره

وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبيرَةٌ إِلاَّ عَلَى الْخاشِعينَ [45]

از صبر و نماز يارى جوييد؛ [و با شكيبايى و مهار هوس‌هاى درونى و توجّه به پروردگار، نيرو بگيريد]؛ و اين كار جز براى خاشعان، دشوار و سنگين است.

حدیث :

الأئمّهًْ (علیهم السلام)- کَانَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) إِذَا حَزَنَهُ أَمْرُ اسْتَعَانَ بالصلاهًْ وَ الصَّوْمِ.

ائمّه (علیهم السلام) : هنگامی‌که پیامبر (از چیزی محزون می‌شد، از نماز و روزه کمک می‌گرفت.⁽²⁾

6- آگاه باشید که خداوند از همه امور پنهان و آشکار شما باخبر است. (سوره بقره آیه 77)

آیه 77 بقره

أَ وَ لا يَعْلَمُونَ أَنَّ أللهَ يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ [77]

آيا اينها نمى‌دانند خداوند آنچه را پنهان مى‌دارند يا آشكار مى‌كنند مى‌داند؟!

حدیث:

علیّ‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذَا لَقُوا الْیَهُودَ قَالُوا نَحْنُ مَعَکُمْ وَ کَانُوا یُخْبِرُونَ الْمُسْلِمِینَ بِمَا فِی التَّوْرَاهًِْ مِنْ صِفَهًِْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَصْحَابِهِ فَقَالَ لَهُمْ کُبَرَاؤُهُمْ وَ عُلَمَاؤُهُمْ: أَ تُحَدِّثُونَهُمْ بِما فَتَحَ اللهُ عَلَیْکُمْ لِیُحَاجُّوکُمْ بِهِ عِنْدَ رَبِّکُمْ أَ فَلا تَعْقِلُونَ فَرَدَّ اللَّهُ عَلَیْهِمْ فَقَالَ: أَ وَ لا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللهَ یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ وَ ما یُعْلِنُونَ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه) [برخی از یهودیان غیرمتعصّب] وقتی یهودیان را مشاهده می‌کردند به آن‌ها می‌گفتند: «ما با شما هستیم». [آنان در مواجهه‌ی با مسلمانان] صفات پیامبر (و اصحابش را که در تورات بود، به مسلمانان اطّلاع می‌دادند. سران و دانشمندان [متعصّب و منحرف] یهود به آن‌ها می‌گفتند: «به

آن‌ها (مسلمانان) مطالبی را می‌گویید که علیه شما پیش پروردگارتان استدلال نمایند [و مسلمانان بگویند، این یهودیان با اینکه محمّد (را می‌شناسند و خود اعتراف کرده‌اند امّا ایمان نمی‌آورند]؟! شما عقل ندارید»؟! خداوند در جواب آن‌ها می‌فرماید: أَ وَ لا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللهَ یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ وَ ما یُعْلِنُونَ.⁽¹⁾

7- در احکام دین، سلیقه ای و انتخابی عمل نکنید. (سوره بقره آیه 85)

آیه 85 بقره

... أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ إِلاَّ خِزْيٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يُرَدُّونَ إِلى أَشَدِّ الْعَذابِ...

...آيا به بعضى از دستورات كتاب خدا ايمان مى‌آوريد، و به بعضى كافر مى‌شويد؟! كيفر كسى از شما كه اين عمل [تبعيض در ميان احكام و قوانين الهى] را انجام دهد، جز رسوايى در اين جهان چيزى نخواهدبود و روز رستاخيز به شديدترين عذاب‌ها گرفتار مى‌شوند...

حدیث

امیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا الْوَجْهُ الثَّالِثُ مِنَ الْکُفْرِ؛ فَهُوَ کُفْرُ التَّرْکِ لِمَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ وَ هُوَ مِنَ الْمَعَاصِی قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ ... أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَکَانُوا کُفَّاراً لِتَرْکِهِمْ مَا أَمَرَ اللهُ تَعَالَی بِهِ.

امام علی (علیه السلام) قسم سوّم از کفر، ترک اوامر خداوند می‌باشد که از معصیت‌ها شمرده می‌شود. خداوند متعال فرموده است: أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ خداوند آن‌ها را کافر خوانده زیرا آنان اوامر او را اطاعت نکردند.⁽²⁾

8- آخرت جاودان را به دنیا نفروشید. (سوره بقره آیه 86)

آیه 86 بقره

أُولئِكَ الَّذينَ اشْتَرَوُا الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ فَلا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ [86]

آن‌ها كسانى هستند كه زندگى دنيا را با [از دست‌دادن] آخرت خريده‌اند؛ از اين رو از عذاب آنها كاسته نمى‌شود؛ و [به هيچ صورت] يارى نخواهند شد.

حدیث

العسکری (علیه السلام)- رَضُوا بِالدُّنْیَا وَ حُطَامِهَا بَدَلًا مِنْ نَعِیمِ الْجِنَانِ الْمُسْتَحَقِّ بِطَاعَاتِ

اللَّهِ.

امام عسکری (علیه السلام) آن‌ها هستند که در مقابل زندگی جاوید آخرت که در صورت اطاعت خدا، مستحقّ آن می‌شوند به زندگی دنیا و زرق و برق آن راضی شدند.⁽¹⁾

9- در کارهای خیر از یکدیگر سبقت بگیرید. (سوره بقره آیه 148)

آیه 148 بقره

لِكُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّيها فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللهُ جَميعاً إِنَّ أللهَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَديرٌ

هر امّتى قبله‌اى دارد كه خداوند آن را تعيين كرده است؛ [و به جاى گفتگو درباره‌ی قبله،] در نيكي‌ها و اعمال خير، بر يكديگر سبقت جوييد. هر‌جا باشيد، خداوند همه‌ی شما را [در روز رستاخيز] حاضر مى‌كند؛ زيرا او بر هر چيزى تواناست.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- الخَیْرَاتُ الْوَلَایَهًُْ.

امام باقر (علیه السلام) خیرات در این آیه ولایت و دوستی ماست.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء دوم قرآن کریم

1 - خدا را یاد کنید تا خدا شما را یاد کند. (سوره بقره آیه 152)

آیه 152 بقره

فَاذْكُرُوني أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لي وَ لا تَكْفُرُونِ

پس مرا ياد كنيد، تا شما را ياد كنم؛ و شكر مرا به‌جاى آوريد و [نعمت‌هاى مرا] كفران نكنيد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- تَسْبِیحُ فَاطِمَهًَْ (سلام الله علیها) مِنْ ذِکْرِ اللَّهِ الْکَثِیرِ الَّذِی قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ.

امام صادق (علیه السلام) تسبیح حضرت فاطمه (سلام الله علیها) از جمله [مصادیق] ذکر فراوان خداست که خداوند متعال [به آن امر] فرموده است: فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ.⁽³⁾

2 - از مالی که دوست دارید به خویشان، یتیمان و نیازمندان انفاق کنید. (سوره بقره آیه 177)

آیه 177 بقره

... وَ آتَى الْمالَ عَلى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينَ وَ ابْنَ السَّبيلِ وَ السَّائِلينَ وَ فِي الرِّقابِ...

... و مال خود را با همه‌ی علاقه‌اى كه به آن دارد، به خويشاوندان و يتيمان و مستمندان و واماندگان در سفر و سائلان و بردگان، انفاق مى‌كند؛...

حدیث

السّجّاد (علیه السلام)- أَعْطِ فِی اللَّهِ الْمُسْتَحِقِّینَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی حُبِّهِ لِلْمَالِ أَوْ شِدَّهًِْ حَاجَتِهِ هُوَ إِلَیْهِ یَأْمُلُ الْحَیَاهًَْ وَ یَخْشَی الْفَقْرَ لِأَنَّهُ صَحِیحٌ شَحِیحٌ.

مام سجاد (علیه السلام) مؤمن مال را به مؤمنین و مستحق می‌بخشد؛ با وجود اینکه به آن علاقه دارد و یا به‌شدّت به آن مال محتاج است؛ چون آرزوی زندگی [بهتر] دارد و نیز از [احتمال] فقر و تنگدستی می‌ترسد؛ چون سالم و آزمند است.⁽¹⁾

3- در سختی، بیماری و تنگدستی شکیبا باشید که این همان نیکوکاری است. (سوره بقره آیه 177)

آیه 177 بقره

... وَ الصَّابِرينَ فِي الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حينَ الْبَأْسِ أُولئِكَ الَّذينَ صَدَقُوا وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ (177(

كسانى‌كه در برابر سختى‌ها و زيان‌ها و هنگام جنگ، استقامت مى‌ورزند؛ اين‌ها كسانى هستند كه راست مى‌گويند؛ [و گفتار و كردارشان با اعتقادشان هماهنگ است؛] و اين‌ها پرهيزگارانند.

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِناً حَتَّی یَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ ... وَ أَمَّا السُّنَّهًُْ مِنْ وَلِیِّهِ فَالصَّبْرُ عَلَی الْبَأْسَاءِ وَ الضَّرَّاءِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ الصَّابِرِینَ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ.

امام کاظم (علیه السلام) مؤمن تا سه خصلت [و سنّت را] نداشته‌باشد، مؤمن نمی‌شود [سنّتی از خدا و سنّتی از پیامبر] ... و سنّتی که از امامش باید بیاموزد، صبر بر سختی‌ها وگرفتاری‌هاست که خدای عزّوجلّ فرماید: وَ الصَّابِرِینَ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ.⁽²⁾

4 - مرا بخوانید و دعا کنید، تا شما را اجابت کنم. (سوره بقره آیه 186)

آیه 186 بقره

وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادي عَنِّي فَإِنِّي قَريبٌ أُجيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجيبُوا لي وَ لْيُؤْمِنُوا بي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ .

و هنگامى كه بندگان من، از تو درباره‌ي من سؤال كنند، [بگو:] من نزديكم؛ دعاى دعاكننده را، به هنگامى كه مرا مى‌خواند، پاسخ مى‌گويم. پس بايد دعوت مرا بپذيرند، و به من ايمان بياورند، تا راه يابند [و به مقصد برسند].

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَا مِنْ مُسْلِمٍ دَعَی اللَّهَ سُبْحَانَهُ بِدَعْوَهًٍْ لَیْسَ فِیهَا قَطِیعَهُ رَحِمٍ وَ لَا إِثْمٌ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ بِهَا إِحْدَی خِصَالٍ ثَلَاثٍ

إِمَّا أَنْ یُعَجِّلَ دَعْوَتَهُ وَ إِمَّا أَنْ یَدَّخِرَ لَهُ فِی الْآخِرَهًِْ وَ إِمَّا أَنْ یَدْفَعَ عَنْهُ مِنَ السُّوءِ مِثْلَهَا قَالُوا: یَا رَسُولَ اللهِ (صلی الله علیه و آله) إِذاً نُکْثِرُ. قَالَ: اللَّهُ أَکْثَرُ.

پیامبر ( مسلمانی نیست که از خداوند سبحان درخواستی نماید که در آن موجبات قطع رحم و گناه وجود نداشته‌باشد، مگر اینکه خداوند به یکی از این سه شکل حاجتش را برآورده کند: یا حاجتش را به سرعت برآورده می‌سازد؛ یا آن را برایش در روز قیامت ذخیره می‌گرداند و یا مصیبت و بلایی همانند آن را از او دور می‌کند. گفتند: «ای رسول‌خدا (اگر [درخواست‌های آن مسلمان، بزرگ و] زیاد باشد چه»؟ فرمودند: «خداوند از آن [بزرگتر و] افزون‌تر است».⁽¹⁾

5 - بخشش مازاد نیازمندی نشانه ی کمال عقل (سوره بقره آیه 219)

آیه 219 بقره

يَسْئَلُونَكَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ قُلْ فيهِما إِثْمٌ كَبيرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما وَ يَسْئَلُونَكَ ما ذا يُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ كَذلِكَ يُبَيِّنُ أللهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ []

درباره‌ي شراب و قمار از تو سؤال مى‌کنند، بگو: «در آن دو گناه و زیان بزرگى است؛ و منافعى [از نظر مادى] براى مردم در بردارد؛ ولى گناه آن‌ها از نفعشان بیشتر است». و از تو مى‌پرسند: «چه چیز انفاق کنند»؟ بگو: «از مازاد نیازمندى خود». این‌چنین خداوند آیات را براى شما روشن مى‌سازد؛ شاید بیندیشید.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- مَا فَضَلَ عَنْ قُوتِ السَّنَهًِْ قَالَ (علیه السلام): وَ نُسِخَ ذَلِکَ بِآیَهًِْ الزَّکَاهًًْ.

امام باقر (علیه السلام) عفو، چیزی است که از هزینه سال اضافه بیاید؛ البته این آیه، به‌وسیله‌ی آیه‌ی زکات نسخ شد.⁽²⁾

6 - تقوی داشته باشید که خداوند همه چیز را می بیند. (سوره بقره آیه 233)

آیه 233 بقره

... وَ اتَّقُوا أللهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ أللهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرٌ [233]

... و از [مخالفت

فرمان] خدا بپرهیزید؛ و بدانید خدا، به آنچه انجام مى‌دهید، بیناست.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- فَاتَّقُوا اللهَ فِی النِّسَاءِ وَ اسْتَوْصُوا بِهِنَّ خَیْراً.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) درباره‌ی زنان از خدا بترسید و پرهیزکار باشید و به خوبی درباره‌ی آن‌ها سفارش و وصیّت کنید.⁽¹⁾

7- شایسته است، مردان بعد از طلاق، به همسر خود وسایل زندگی هدیه دهند. (سوره بقره آیه 241)

آيه 241 بقره

وَ لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقينَ [241]

و [بر شوهران] لازم است که به زنان مطلّقه، هدیه‌ي مناسبى بدهند. این، حقّى است بر عهده‌ي مردان پرهیزگار.

حديث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ حَفْصِ‌بْنِ‌الْبَخْتَرِیِّ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی الرَّجُلِ یُطَلِّقُ امْرَأَتَهُ أَ یُمَتِّعُهَا؟ قَالَ: نَعَمْ أَ مَا یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُحْسِنِینَ أَ مَا یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِنَ الْمُتَّقِینَ.

امام صادق (علیه السلام) در مورد مردی که همسرش را طلاق می‌دهد پرسیده‌شد که: «آیا این مرد می‌تواند زن را [با دادن هدیه‌ای] بهره‌مند سازد»؟ ایشان می‌فرمایند: بله! می‌تواند. آیا این مرد دوست ندارد در زمره‌ی نیکوکاران باشد؟! و آیا این مرد نمی‌خواهد از پرهیزکاران باشد؟!⁽²⁾

8- به بندگانم وام دهید تا به شما چند برابر بازگردانم. (سوره بقره آیه 245)

آیه 245 بقره

مَنْ ذَا الَّذي يُقْرِضُ أللهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً كَثيرَةً وَ أللهُ يَقْبِضُ وَ يَبْصُطُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ

کیست که به خدا قرض نیکویى‌دهد [و بدون منّت، انفاق کند، ] تا خداوند آن را براى او چندین برابر کند؟ و خداوند است که [روزىِ بندگان را] محدود یا گسترده مى‌سازد؛ [و انفاق، هرگز باعث کمبود روزى کسى نمى‌شود] . و [سرانجام همگى] به سوى او باز مى‌گردید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- مَا مِنْ شَیْءٍ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنْ إِخْرَاجِ الدَّرَاهِمِ إِلَی الْإِمَامِ وَ إِنَّ اللَّهَ لَیَجْعَلُ لَهُ الدِّرْهَمَ فِی الْجَنَّهًِْ مِثْلَ جَبَلِ أُحُدٍ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی یَقُولُ فِی کِتَابِهِ مَنْ

ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثِیرَةً قَالَ هُوَ وَ اللَّهِ فِی صِلَهًِْ الْإِمَامِ خَاصَّهًًْ.

امام صادق (علیه السلام) کاری نزد خدا محبوب‌تر از رسانیدن درهم (پول مربوط به خمس و زکات) به امام (علیه السلام) نیست. که خدا [هر] درهم فردی که چنین کند [و خمسش را به امام بدهد] را در بهشت، مانند کوه احد قرار می‌دهد. (یعنی ثواب آن را از اعمال خیر دیگر بزرگتر و بیشتر می‌دهد) خدای تعالی در کتابش می‌فرماید: مَنْ ذَا الَّذی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ أَضْعافاً کَثیرَةً به خدا قسم! این حکم مخصوص رساندن [پول خمس و زکات] به امام (علیه السلام) است.⁽¹⁾

9- خداوند به وسيله بعضی از شيعيان بلا را از بعضی ديگر دفع می کند (سوره بقره آیه 251)

آیه 251 بقره

... وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لكِنَّ أللهَ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْعالَمينَ

... و اگر خداوند، بعضى از مردم را به‌وسیله‌ي بعضى دیگر دفع نمى‌کرد، زمین را فساد فرا مى‌گرفت، ولى خداوند نسبت به جهانیان، لطف و احسان دارد.

حديث

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ یَدْفَعُ بِمَنْ یُصَلِّی مِنْ شِیعَتِنَا عَمَّنْ لَا یُصَلِّی مِنْ شِیعَتِنَا وَ لَوْ أَجْمَعُوا عَلَی تَرْکِ الصَّلَاهًِْ لَهَلَکُوا وَ إِنَّ اللَّهَ یَدْفَعُ بِمَنْ یَصُومُ مِنْهُمْ عَمَّنْ لَا یَصُومُ مِنْ شِیعَتِنَا وَ لَوْ أَجْمَعُوا عَلَی تَرْکِ الصِّیَامِ لَهَلَکُوا وَ إِنَّ اللَّهَ یَدْفَعُ بِمَنْ یُزَکِّی مِنْ شِیعَتِنَا عَمَّنْ لَا یُزَکِّی مِنْهُمْ وَ لَوِ اجْتَمَعُوا عَلَی تَرْکِ الزَّکَاهًِْ لَهَلَکُوا وَ إِنَّ اللَّهَ لَیَدْفَعُ بِمَنْ یَحُجُّ مِنْ شِیعَتِنَا عَمَّنْ لَا یَحُجُّ مِنْهُمْ وَ لَوِ اجْتَمَعُوا عَلَی تَرْکِ الْحَجِّ لَهَلَکُوا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ تَعَالَی وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لکِنَّ اللهَ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْعالَمِینَ فَوَ اللَّهِ

مَا أُنْزِلَتْ إِلَّا فِیکُمْ وَ لَا عُنِیَ بِهَا غَیْرُکُمْ.

امام صادق (علیه السلام) خداوند به‌خاطر شیعیان نمازگزار ما، از شیعیانی که نماز نمی‌گذارند [بلاها را] دفع می‌کند. که اگر همه نماز را ترک کنند هلاک خواهندشد و هم از کسانی‌که روزه نمی‌گیرند به‌وسیله‌ی آنهایی که روزه می‌گیرند گرفتاری‌ها را دور می‌سازد و اگر همه روزه نگیرند نابود می‌گردند و به‌خاطر کسانی‌که زکات می‌دهند از آنهایی که زکات نمی‌دهند عذاب را دور می‌کند که اگر همه زکات ندهند، هلاک می‌شوند و خداوند به‌خاطر کسانی‌که حج می‌گزارند، بلا را از آنهایی که حج نمی‌گزارند رفع می‌کند که اگر همه حج‌گزاردن را ترک می‌کردند هلاک می‌شدند و این است معنی آیه‌ی شریفه‌ی: وَ لَوْ لا دَفْعُ اللهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لکِنَّ اللهَ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْعالَمِینَ به خدا قسم! این آیه فقط درباره‌ی شما (شیعیان) نازل شده و مخاطبی غیر از شما ندارد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء سوم قرآن کریم

1- اگر انفاق کنید و صدقه دهید، خدا چند برابر آن را پس می دهد. (سوره بقره آیه 261)

آیه 261 از سوره بقره

مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ في سَبيلِ اللهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ في كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ أللهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ أللهُ واسِعٌ عَليمٌ .

کسانى‌که اموال خود را در راه خدا انفاق مى‌کنند، همانند بذرى هستند که هفت خوشه برویاند؛ که در هر خوشه، یکصد دانه باشد؛ و خداوند آن را براى هر‌کس بخواهد [و شایسته باشد]، دو یا چند برابر مى‌کند؛ و لطف خدا گسترده، و او [به همه چیز] داناست.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا أَحْسَنَ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ ضَاعَفَ اللَّهُ لَهُ عَمَلَهُ بِکُلِّ حَسَنَهًٍْ سَبْعَمَائَهًِْ ضِعْفٍ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ اللهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ.

امام صادق (علیه السلام) هرگاه بنده‌ی مؤمن کار نیکی انجام

دهد خداوند پاداش او را زیاد می‌کند تا جایی که هفتصد برابر به او می‌دهد و این است معنی آیه‌ی شریفه که فرمود: وَ اللهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ.⁽¹⁾

2- به کسانی که صدقه می دهید با لحن خوب سخن بگویید. (سوره بقره آیه 263)

آیه 263 از سوره بقره

قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَ مَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُها أَذىً وَ أللهُ غَنِيٌّ حَليمٌ.

گفتار پسندیده [در برابر نیازمندان]، و عفو [و گذشت از تندخویى آنها]، از صدقه‌اى که آزارى به دنبال آن باشد، بهتر است؛ و خداوند، بى‌نیاز و داراى حلم است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِذَا سَأَلَ السَّائِلُ فَلَا تَقْطَعُوا عَلَیْهِ مَسْئَلَتَهُ حَتَّی یَفْرُغَ مِنْهَا ثُمَّ رُدُّوا عَلَیْهِ بِوَقَارٍ وَ لِینٍ إِمَّا بِبَذلٍ یَسِیرٍ أَوْ رَدٍّ جَمِیلٍ فَإِنَّهُ قَدْ یَأْتِیکُمْ مَنْ لَیْسَ بِإِنْسٍ وَ لَا جَانٍّ یَنْظُرُونَ کَیْفَ صَنِیعُکُمْ فِیمَا خَوَّلَکُمُ اللَّهُ وَ اللَّهُ غَنِیٌّ عَنْ صَدَقاتِکُمْ وَ عَنْ جَمِیعِ طَاعَاتِکُمْ لَمْ یَأْمُرْکُمْ بِهَا وَ لَا بِشَیْءٍ مِنْهَا لِحَاجَهًٍْ مِنْهُ إِلَیْهَا وَ إَِنَّمَا أَمَرَکُمْ بِهَا وَ دَعَاکُمْ إِلَیْهَا لِحَاجَتِکُمْ إِلَی ثَوَابِهَا حَلِیمٌ لَا یُعَاجِلُکُمْ بِالْعُقُوبَهًِْ وَ قِیلَ: لَا یَعْجَلُ بِالْعُقُوبَهًِْ عَلَی مَنْ یَمُنُّ وَ یُؤْذِی بِصَدَقَتِهِ وَ لَوْ وَقَعَ هیَهُنَا مَوْقِعَ حَلِیمٍ حَمِیدٍ أَوْ عَلِیمٍ لَمْ یَحْسُنْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) چنانچه نیازمندی درخواستی کرد، سخن او را درباره‌ی نیازش قطع نکنید تا آن را به پایان رساند. سپس نیاز او را یا با آرامش و نرمی و احترام برطرف نمایید و یا به زیبایی [بدون رفتار و کلام بد] رد کنید. خداوند [گاهی] کسانی را که نه بشر و نه جن هستند، به‌سوی شما می‌فرستد تا ببیند رفتار شما در قبال چیزی که به شما بخشیده، چگونه است؟ او از صدقات و تمام عباداتتان بی‌نیاز است. خداوند شما را به جهت

نیازش به دادن صدقه و انجام طاعات، به انجام آن امر نمی‌کند بلکه او به سبب نیاز شما به ثواب آن اعمال، چنان فرمانی به شما می‌دهد و به انجام آن دعوتتان می‌کند. خداوند حلیمی است که در عقوبت شما عجله نمی‌کند و گفته‌می‌شود در عذاب کسی‌که با صدقه‌اش منّت گذاشته و آزار می‌دهد، تعجیل نمی‌نماید و اگر خداوند حلیم، حمید و علیم نبود، احسان نمی‌کرد.⁽¹⁾

3- در پنهانی انفاق کنید که باعث بخشش گناهان می شود. (سوره بقره آیه 271)

آیه 271 از سوره بقره

إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ وَ إِنْ تُخْفُوها وَ تُؤْتُوهَا الْفُقَراءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ يُكَفِّرُ عَنْكُمْ مِنْ سَيِّئاتِكُمْ وَ أللهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبيرٌ .

اگر صدقات [و انفاق‌هاى خود] را آشکار کنید، خوب است؛ و اگر آنها را مخفى ساخته و به نیازمندان بدهید، براى شما بهتر است؛ و از گناهان شما مى‌کاهد؛ و خداوند به آنچه انجام مى‌دهید، آگاه است.

حدیث

ابن عباس - فى قولِهِ تَعالى: «اَلّذينَ يُنْفِقونَ أمْوالَهُمْ بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ...» - : نَزَلَتْ فى عَلىِّ بْنِ اَبى طالِبٍ؛ كانَتْ لَهُ اَرْبَعَةُ دَراهِمَ، فَاَ نْفَقَ بِاللَّيْلِ دِرْهَما، وَ بِالَّنهارِ دِرْهَما، وَ سِرّا دِرْهَما، وَ عَلانيَةً دِرْهَما؛

ابن عباس درباره آيه «كسانى كه در شب و روز، و پنهان و آشكار، اموالشان را انفاق مى كنند، پاداش آنان در نزد پروردگارشان [محفوظ] است و نه بيمى بر آنان هست و نه اندوهگين مى شوند» مى گويد: اين آيه درباره على بن ابى طالب نازل شد. يك دِرهم را شبْ اِنفاق كرد و يكى را روز؛ يكى را پنهانى و يكى را آشكار.⁽²⁾

4- از ربا دوری کنید که برکت ندارد و خدا درآمد رباخوار را نابود می کند. (سوره بقره آیه 276)

آیه 276 سوره بقره

يَمْحَقُ أللهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ وَ أللهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثيمٍ

خداوند، ربا را نابود مى‌کند؛ و صدقات را افزایش مى‌دهد و

خداوند، هیچ ناسپاسِ گنهکارى را دوست نمى‌دارد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- قِیلَ لِلصَّادِقِ (علیه السلام) قَدْ نَرَی الرَّجُلَ یُرْبِی وَ مَالُهُ یَکْثُرُ فَقَالَ: یَمْحَقُ اللَّهُ دِینَهُ وَ إِنْ کَانَ مَالُهُ یَکْثُرُ.

امام صادق (علیه السلام) به امام صادق (علیه السلام) گفتند: «می‌بینیم که مردی ربا می‌خورد و مالش افزون می‌شود [آیا با آیه در تعارض نیست]»؟ فرمود: «خداوند [به‌خاطر رباخواری او] دینش را نابود می‌کند؛ هرچند مالش افزایش یابد».⁽¹⁾

5- به بدهکار مهلت دهید و اگر نمی تواند بپردازد، بدهی را بر او ببخشید. (سوره بقره آیه 280)

آیه 280 سوره بقره

وَ إِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ إِلى مَيْسَرَةٍ وَ أَنْ تَصَدَّقُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ .

و اگر [بدهکار، ] قدرتِ پرداخت نداشته باشد، او را تا هنگام توانایى، مهلت دهید؛ و هرگاه براى خدا به او ببخشید بهتر است؛ اگر آگاه باشید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- أَیُّهَا النَّاسُ لِیُبَلِّغِ الشَّاهِدُ مِنْکُمُ الْغَائِبَ أَلَا وَ مَنْ أَنْظَرَ مُعْسِراً کَانَ لَهُ عَلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی کُلِّ یَوْمٍ صَدَقَهًٌْ بِمِثْلِ مَالِهِ حَتَّی یَسْتَوْفِیَهُ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) ای مردم! حاضرین شما به غائبین برسانند که: خداوند عزّوجلّ برای کسی‌که جهت دریافت طلبش به شخص تنگدستی فرصت داده، در هر روز صدقه‌ای برابر مالش، می‌نویسد تا زمانی که طلبش را کامل دریافت کند.⁽²⁾

6- خداوند از هرکس به اندازه توانایی اش تکلیف می خواهد. (سوره بقره آیه 286)

آیه 286 سوره بقره

لا يُكَلِّفُ أللهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْ ...

خداوند هیچ کس را، جز به اندازه‌ي تواناییش، تکلیف نمى‌کند. [انسان،] هر کار [نیکى] را انجام دهد، به سود خود انجام داده؛ و هر کار [بدى] کند، به زیان خودکرده‌است...

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَعَالَی لَمْ یُکَلِّفِ الْعِبَادَ إِلَّا مَا یَسْتَطِیعُونَ وَ إِلَّا مَا یُطِیقُونَ فَإِنَّهُمْ لَا یَصْنَعُونَ شَیْئاً مِنْ ذَلِکَ إِلَّا بِإِرَادَهًِْ اللَّهِ وَ مَشِیَّتِهِ وَ قَضَائِهِ وَ قَدَرِهِ

قَالَ: هَذَا دِینُ اللَّهِ الَّذِی أَنَا عَلَیْهِ وَ آبَائِی.

امام صادق (علیه السلام) همانا خداوند متعال به بندگان، به قدر توان و تحمّلشان تکلیف می‌کند. [با این‌حال] آن‌ها فقط به خواست خداوند و مشیّت و قضا و قدر او کارهایشان را انجام می‌دهند، این دین خداوند است که من و پدرانم بر آن هستیم».⁽¹⁾

7- با کافران دوستی نکنید که از دوستی با خدا بهره ای نمی برید. (سوره آل عمران آیه 28)

آیه 28 آل عمران

لايَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْكافِرينَ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنينَ وَ مَنْ يَفْعَلْ ذالِكَ فَلَيْسَ مِنَ اللهِ في شَيْءٍ إِلّا أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاةً وَ يُحَذِّرُكُمُ اللهُ نَفْسَهُ وَ إِلَى اللهِ الْمَصيرُ .

افراد با ايمان نبايد به‌جاى مؤمنان، كافران را دوست و سرپرست خود انتخاب كنند؛ و هر‌كس چنين كند، هيچ رابطه‌اى با خدا ندارد [و پيوند او به كلّى از خدا گسسته مى‌شود]؛ مگر اينكه از آن‌ها تقيّه كنيد [و به خاطر هدف‌هاى مهمترى كتمان نماييد]. خداوند شما را از [نافرمانى] خود، برحذر مى‌دارد؛ و بازگشت [شما] به‌سوى خداست.

حدیث

علی عليه السلام: من لَم تَكُن مَودّتُهُ في اللّهِ فاحْذَرْهُ؛ فإنّ مودّتَهُ لَئيمةٌ، و صُحْبتَه مَشُومةٌ؛

از كسى كه دوستى اش براى خدا نيست بپرهيز؛ زيرا دوستى او پستى است و همنشينى با او شوم. ⁽²⁾

8- دینی جز اسلام را نپذیرید که پذیرفته نمی شود و از زیانکاران خواهید شد. (سوره آل عمران آیه 85)

آیه 85 آل عمران

وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ .

و هركس جز اسلام [و تسليم در برابر فرمان حقّ]، آيينى براى خود انتخاب كند، از او پذيرفته نخواهد شد؛ و او در آخرت، از زيانكاران است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ تَعَالَی وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِینَ فَقَال غَیْرَ التَّسْلِیمِ لِوَلَایَتِنَا.

امام صادق (علیه السلام) منظور از وَ مَنْ یَبْتَغِ

غَیْرَ الْإِسْلامِ دیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِی الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرین؛ یعنی هرکس تسلیم به ولایت ما نباشد.⁽¹⁾

9- به نیکوکاری نمی رسید مگر اینکه از آنچه دوست دارید، انفاق کنید. (سوره آل عمران آیه 92)

آیه 92 آل عمران

أَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتّى تُنْفِقُوا مِمّا تُحِبُّونَ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْءٍ فَإِنَّ اللهَ بِهِ عَليمٌ .

هرگز به [حقيقتِ] نيكوكارى نمى‌رسيد مگر اينكه از آنچه دوست مى‌داريد، [در راه خدا] انفاق كنيد؛ و آنچه انفاق مى‌كنيد، خداوند از آن آگاه است.

حدیث

الحسن (علیه السلام)- نُقِلَ عَنِ الْحَسَنِ (علیه السلام) أَنَّهُ کَانَ یَتَصَدَّقُ بِالسُّکَّرِ فَقِیلَ لَهُ فِی ذَلِکَ فَقَالَ: إِنِّی أُحِبُّهُ وَ قَدْ قَالَ تَعَالَی لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ.

امام حسن (علیه السلام) در مورد امام حسن (علیه السلام) نقل شده: «شکر صدقه می‌داد». به امام (علیه السلام) در مورد آن گفته شد: «چرا این کار را انجام می‌دهد و علّت آن را جویا شدند». فرمود: «من آن را دوست دارم و خدای تعالی فرموده است: لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ».⁽²⁾

نکات کلیدی جزء چهارم قرآن کریم

1. از تفرقه دوری کنید و دین را محور وحدت قرار دهید. (سوره آل عمران آیه 103)

آیه 103 آل عمران

وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَميعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْواناً وَ كُنْتُمْ عَلى شَفا حُفْرَةٍ مِنَ النّارِ فَأَنْقَذَكُمْ مِنْها كَذالِكَ يُبَيِّنُ اللهُ لَكُمْ آياتِهِ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ .

و همگى به ريسمان خدا (قرآن، و هرگونه وسيله‌ی وحدت الهى)، چنگ زنيد، و پراكنده نشويد؛ ونعمتِ [بزرگِ] خدا را بر خود، به ياد آريد كه چگونه دشمن يكديگر بوديد، و او ميان دل‌هاى شما، الفت برقرار ساخت، و به بركتِ نعمتِ او، برادر شديد! و شما بر لبِ حفره‌اى از آتش بوديد، خدا شما را از آن نجات داد؛ اين چنين، خداوند آيات خود را براى شما آشكار مى‌سازد؛ شايد هدايت

شويد.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَلَایَهًُْ علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) الْحَبْلُ الَّذِی قَالَ اللَّهُ تَعَالَی وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا فَمَنْ تَمَسَّکَ بِهِ کَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ تَرَکَهُ خَرَجَ مِنَ الْإِیمَان.

امام باقر (علیه السلام) ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) ریسمانی است که خدای تعالی فرمود: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا؛ پس هرکس به آن چنگ بزند مؤمن است و هرکه آن را واگذارد، از ایمان خارج است.⁽¹⁾

2. مردم را به خوبی سفارش کنید و از زشتی بازدارید، تا خوشبخت شوید. (سوره آل عمران آیه 104)

آیه 104 آل عمران

وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.

و بايد از ميان شما، جمعى دعوت به نيكى، و امر به معروف و نهى از منكر كنند. و رستگاران آن‌ها هستند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ فَهَذِهِ لِآلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) وَ مَنْ تَابَعَهُمْ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ.

امام علی (علیه السلام) وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ این امّتیاز متعلق به آل محمّد و پیروان آن‌هاست که دعوت به نیکی می‌کنند؛ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ.⁽²⁾

3. سفره دلتان را پیش دشمن باز نکنید که آن ها آرزو دارند همیشه در سختی باشید. (سوره آل عمران آیه 118)

آیه 118 آل عمران

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا بِطانَةً مِنْ دُونِكُمْ لا يَأْلُونَكُمْ خَبالاً وَدُّوا ما عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفي صُدُورُهُمْ أَكْبَرُ قَدْ بَيَّنّا لَكُمُ الْآياتِ إِنْ كُنْتُمْ تَعْقِلُونَ.

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! محرم اسرارى از غير خود، انتخاب نكنيد. آن‌ها از هرگونه شرّ و فسادى درباره‌ی شما، كوتاهى نمى‌كنند. آن‌ها دوست دارند شما در رنج و زحمت باشيد. [نشانه‌هاى] دشمنى از سخنانشان آشكار شده؛ و آنچه در دل‌هايشان پنهان مى‌دارند، از آن مهمتر است. ما آيات [و

راه‌هاى پيشگيرى از شرّ آن‌ها] را براى شما بيان كرديم اگر بينديشيد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَیْتُنَا مَعَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) نَقْتُلُ آبَاءَنَا وَ أَبْنَاءَنَا وَ أَخْوَالَنَا وَ أَعْمَامَنَا وَ أَهْلَ بُیُوتِنَا ثُمَّ لَا یَزِیدُنَا ذَلِکَ إِلَّا إِیمَاناً وَ تَسْلِیماً وَ جِدّاً فِی طَاعَهًِْ اللَّهِ، وَ اسْتِقْلَالًا بِمُبَارَزَهًِْ الْأَقْرَانِ، وَ إِنْ کَانَ الرَّجُلُ مِنَّا وَ الرَّجُلُ مِنْ عَدُوِّنَا لَیَتَصَاوَلَانِ تَصَاوُلَ الْفَحْلَیْنِ یَتَخَالَسَانِ أَنْفُسَهُمَا أَیُّهُمَا یَسْقِی صَاحِبَهُ کَأْسَ الْمَوْتِ، فَمَرَّهًًْ لَنَا مِنْ عَدُوِّنَا، وَ مَرَّهًًْ لِعَدُوِّنَا مِنَّا، فَلَمَّا رَأَی اللَّهُ مِنَّا صِدْقاً وَ صَبْراً أَنْزَلَ الْکِتَابَ بِحُسْنِ الثَّنَاءِ عَلَیْنَا وَ الرِّضَا عَنَّا، وَ أَنْزَلَ عَلَیْنَا النَّصْرَ، وَ لَسْتُ أَقُولُ إِنَّ کُلَّ مَنْ کَانَ مَعَ رسول‌الله (صلی الله علیه و آله)، وَ لَقَدْ کَانَتْ مَعَنَا بِطَانَهًٌْ لَا یَأْلُونَا خَبَالًا، قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفِی صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ.

امام علی (علیه السلام) به خدا قسم! ما را همراه پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌دیدی که پدران و پسران و دایی‌ها و عموها و فامیل‌های خود را می‌کشتیم و این مطلب ایمان و تسلیم و جدّیت ما را در اطاعت خدا و قدرت بیشتر برای مبارزه با همتاهای خود افزون می‌کرد. مردی از ما و مردی از دشمنمان مانند دو فحل (نر) با یکدیگر در می‌آویختند و هریک در فکر رهایی خود بود و اینکه کدام به رفیقش کاسه مرگ را بچشاند. گاهی از طرف دشمن به نفع ما می‌شد و گاهی از طرف ما به نفع دشمن می‌گشت. وقتی خداوند ما را صادق و صابر دید. آیه‌ی قرآن را در ذکر خیر ما و رضایت

از ما فرستاد و پیروزی را بر ما نازل کرد. من نمی‌گویم: «هرکس با پیامبر (صلی الله علیه و آله) بود چنین بود، ولی قسمت اعظم و اکثریّت و عموم آن‌ها چنین بودند. در عین حال همراه ما گروهی بودند که از فساد در کارها دریغی نداشتند». خداوند عزّوجلّ می‌فرماید: قَدْ بَدَتِ الْبَغْضاءُ مِنْ أَفْواهِهِمْ وَ ما تُخْفِی صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ.⁽¹⁾

4. در هنگام رفاه و سختی از حال نیازمندان غافل نشوید. (سوره آل عمران آیه 134)

آیه 134 آل عمران

أَلَّذينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ وَ الْكاظِمينَ الْغَيْظَ وَ الْعافينَ عَنِ النّاسِ وَ اللهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنينَ .

[همان] كسانى كه در توانگرى و تنگدستى، انفاق مى‌كنند؛ و خشم خود را فرو مى‌برند؛ و از [خطاى] مردم درمى‌گذرند؛ و خدا نيكوكاران را دوست دارد.

حدیث

الحسین (علیه السلام)- مَنْ أَحْسَنَ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْهِ وَ اللهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ.

امام حسین (علیه السلام) هرکس به کسی نیکی نماید خدا به او نیکی کند وَ اللهُ یُحِبُّ المُحْسِنِینَ.⁽²⁾

5.خشن و تندخو نباشید تا محبوب مردم شوید. (سوره آل عمران آیه 159)

آیه 159 آل عمران

آیه فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظّاً غَليظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللهِ إِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ ز

به‌سبب رحمت الهى، در برابر مؤمنان، نرم و مهربان شدى! و اگرخشن و سنگدل بودى، از اطراف تو، پراكنده مى‌شدند. پس آن‌ها را ببخش و براى آن‌ها آمرزش بطلب؛ و در كارها، با آنان مشورت كن! امّا هنگامى‌كه تصميم‌گرفتى، [قاطع باش و] بر خدا توكّل كن؛ زيرا خداوند توكّل‌كنندگان را دوست دارد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- جَاءَ أَعْرَابِیٌّ أَحَدَ بَنِی عَامِرٍ فَسَأَلَ عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) ... فقال بَعَثَنِی قَوْمِی إِلَیْکَ رَائِداً أَبْغِی أَنْ أَسْتَحْلِفَکَ وَ أَخْشَی أَنْ تَغْضَبَ قَالَ لَا

أَغْضَبُ إِنِّی أَنَا الَّذِی سَمَّانِیَ اللَّهُ فِی التَّوْرَاهًِْ وَ الْإِنْجِیلِ محمد (صلی الله علیه و آله) {مُحَمَّداً} رسول‌الله (صلی الله علیه و آله) الْمُجْتَبَی الْمُصْطَفَی لَیْسَ بِفَحَّاشٍ وَ لَا سَخَّابٍ فِی الْأَسْوَاقِ وَ لَا یُتْبِعُ السَّیِّئَهًَْ السَّیِّئَهًَْ وَ لَکِنْ یُتْبِعُ السَّیِّئَهًَْ الْحَسَنَهًَْ فَسَلْنِی عَمَّا شِئْتَ وَ أَنَا الَّذِی سَمَّانِیَ اللَّهُ فِی الْقُرْآنِ وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ فَسَلْ عَمَّا شِئْت.

پیامبر (صلی الله علیه و آله) یک اعرابی به نزد فردی از بنی‌عامر آمد و از پیامبر (صلی الله علیه و آله) سراغ گرفت ... [به پیامبر (صلی الله علیه و آله) نوشت]: قوم من، مرا به عنوان پیشگام به‌سوی تو فرستادند. می‌خواهم که تو را قسم دهم ولی می‌ترسم که عصبانی شوی. فرمود: «من خشمگین نمی‌شوم. من کسی هستم که خداوند در تورات و انجیل، مرا محمّد، رسول، مجتبی و مصطفی نامیده است؛ کسی که فحّاش نیست و در بازار عربده نمی‌کشد، جوابِ بدی را به بدی نمی‌دهد، بلکه جواب بدی را با خوبی می‌دهد. پس هرچه می‌خواهی از من بپرس. من کسی هستم که خدا در قرآن در شأن او گفته است: وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ پس هرچه می‌خواهی بپرس».⁽¹⁾

6. بدانید که حتما از طریق مال و جانتان آزمایش می شوید. (سوره آل عمران آیه 186)

آیه 186 آل عمران

لَتُبْلَوُنَّ في أَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ مِنَ الَّذينَ أَشْرَكُوا أَذىً كَثيراً وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذالِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ .

به يقين [همه‌ی شما] در اموال و جان‌هاى خود، آزمايش مى‌شويد! و از كسانى كه پيش از شما به آن‌ها كتاب آسمانى داده‌شده و از مشركان، سخنان آزاردهنده فراوان خواهيد شنيد. و اگر استقامت

كنيد و تقوا پيشه سازيد، [شايسته‌تر است؛ زيرا] اين [استقامت و تقوا] از كارهاى مهمّ است.

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- أَنَّ عِلَّهًَْ الزَّکَاهًِْ مِنْ أَجْلِ قُوتِ الْفُقَرَاءِ وَ تَحْصِینِ أَمْوَالِ الْأَغْنِیَاءِ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ کَلَّفَ أَهْلَ الصِّحَّهًِْ الْقِیَامَ بِشَأْنِ أَهْلِ الزَّمَانَهًِْ وَ الْبَلْوَی کَمَا قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ فِی أَمْوَالِکُمْ إِخْرَاجُ الزَّکَاهًِْ وَ فِی أَنْفُسِکُمْ تَوْطِینُ الْأَنْفُسِ عَلَی الصَّبْرِ مَعَ مَا فِی ذَلِکَ مِنْ أَدَاءِ شُکْرِ نِعَمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَل.

امام رضا (علیه السلام) علّت وجوب زکات و سرّ آن این است که: «زکات قوّت و روزی فقراء بوده و اموال اغنیاء را حفظ و نگهداری می‌کند زیرا حقّ‌تعالی افراد صحیح و سالم را مکلّف نموده که به افراد زمین‌گیر و افتاده رسیدگی کرده و به امور آن‌ها قیام کنند چنانچه خدای عزّوجلّ فرموده است: لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ؛ حق تعالی شما را در اموال و نفوستان آزمایش می‌کند مقصود این است که در اموالتان زکات را باید خارج کنید و در نفوستان آزمایش این است که: «نفس را بر صبرنمودن آماده کنید و شکر نعمت‌های الهی را اداء کنید».⁽¹⁾

7. در زندگی شخصی و اجتماعی صبور باشید و در برابر فتنه ها همبستگیتان را تقویت کنید. (سوره آل عمران آیه 200)

آیه 200 آل عمران

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا وَرَابِطُوا وَاتَّقُوا اللهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ

اى کسانى که ایمان آورده اید (در برابر مشکلات و هوس ها) استقامت کنید و در برابر دشمنان (نیز) استقامت بخرج دهید و از مرزهاى خود، مراقبت بعمل آورید و از خدا بپرهیزید شاید رستگار شوید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- اصْبِرُوا عَلَی الْفَرَائِضِ وَ صَابِرُوا عَلَی الْمَصَائِبِ وَ رَابِطُوا عَلَی الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام).

امام صادق (علیه السلام) بر واجبات صبر کنید و در برابر مشکلات

پایدار باشید و از حدود پیامبران (علیهم السلام) دفاع کنید.⁽¹⁾

8. توبه را تا دم مرگ عقب نیاندازید که قبول نمی شود. (سوره نساء آیه 18)

آیه 18 نساء

وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لاَ الَّذينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَليماً [18]

ولى توبه كسانى كه كارهاى بد انجام مى‌دهند، تا هنگامى‌كه مرگ يكى از آن‌ها فرا مى‌رسد مى‌گويد: «الان توبه كردم». پذيرفته نيست؛ و نه كسانى كه درحال كفر از دنيا مى‌روند؛ اين‌ها كسانى هستند كه عذاب دردناكى برايشان فراهم كرده‌ايم.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً تَابَ إِلَی اللَّهِ قَبْلَ الْمَوْتِ فَإِنَّ التَّوْبَهًَْ مُطَهِّرَهًٌْ مِنْ دَنَسِ الْخَطِیئَهًِْ.

امام صادق (علیه السلام)- خداوند بنده‌ای را که قبل از مرگش توبه می‌کند، مورد رحمت خود قرار می‌دهد. و توبه پاک‌کننده‌ی قلب از آلودگی گناهان است.⁽²⁾

9. با همسرانتان خوش رفتاری کنید و در مشکلات خانوادگی فوری به فکر جدایی نیفتید. (سوره نساء آیه 19)

آیه 19 نساء

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ كَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللهُ فيهِ خَيْراً كَثيراً.

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! براى شما حلال نيست كه از زنان، از روى اكراه [و ايجاد ناراحتى براى آن‌ها]، ارث ببريد و آنان را تحت فشار قرار ندهيد كه قسمتى از آنچه را [به‌عنوان مهر] به آن‌ها داده‌ايد، تملّك كنيد! مگر اينكه آن‌ها عمل زشت آشكارى انجام دهند. و با آنان، به‌طور شايسته رفتار كنيد. و اگر از آن‌ها، [به‌جهتى] كراهت داشتيد، [فوراً تصميم به جدايى نگيريد]؛ چه بسا چيزى خوشايند شما نباشد، و خداوند خير فراوانى در آن قرار مى‌دهد.

حدیث

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- قِیلَ: نَزَلَتْ فِی الرَّجُلِ یَکُونُ تَحْتَهُ الْمَرْأَهًُْ یَکْرَهُ صُحْبَتَهَا وَ

لَهَا عَلَیْهِ مَهْرٌ فَیَطُولُ عَلَیْهَا وَ یُضَارُّهَا لِتَفْتَدِیَ بِالْمَهْرِ فَنُهُوا عَنْ ذَلِکَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ (رحمة الله علیه).

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- این آیه در مورد مردی نازل شده که زنی داشت که از هم صحبتی با او اکره داشت و هنوز مهریه‌ی او را نپرداخته بود و آزارش می‌داد تا مهرش را ببخشد [و به‌واسطه این کار، از آزار همسرش خلاص شود] پس [این آیه] او را از این کار نهی کرد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء پنجم قرآن کریم

1- مدیریت خانواده با مرد است و او موظف است هزینه های زندگی را تامین کند. (سوره نساء آیه 34)

آیه 34 نساء

الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللهُ وَ اللاَّتي تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبيلاً إِنَّ اللهَ كانَ عَلِيًّا كَبيراً .

مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به خاطر برتري‌هايى كه خداوند [از نظر نظام اجتماع] براى بعضى نسبت به بعضى ديگر قرار داده است، و به خاطر هزينه‌هايى كه از اموالشان [در مورد زنان] مى‌كنند. و زنان شايسته، زنانى هستند كه متواضعند، و در غياب [همسر خود]، اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقى كه خدا براى آنان قرار داده، حفظ مى‌كنند. و زنانى را كه از سركشى و مخالفتشان بيم داريد، پند‌و‌اندرز دهيد؛ و [اگر مؤثر واقع نشد]، در بستر از آن‌ها دورى نماييد؛ و [اگر راهى جز شدّت عمل نبود] آن‌ها را تنبيه كنيد. اگر از شما پيروى كردند، راهى براى تعدّى بر آن‌ها نجوييد. [بدانيد] خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است. [و قدرت او، بالاترين قدرت‌هاست].

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ (صلی الله علیه و آله) خَیْرُ الرِّجَالِ مِنْ أُمَّتِی الَّذِینَ لَا یَتَطَاوَلُونَ

عَلَی أَهْلِیهِمْ وَ یَحِنُّونَ عَلَیْهِمْ وَ لَا یَظْلِمُونَهُمْ ثُمَّ قَرَأَ الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ ...

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- بهترین مردان امّت من کسانی هستند که به اهل خانه‌ی خود تعدّی روا ندارند، و بر آن‌ها رحم کنند و ستم نکنند، بعد این آیه را خواند: الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْض.⁽¹⁾

2- همسر شایسته، متواضع و نگهدار اسرار، اموال و آبروی خانواده است. (سوره نساء آیه 34)

آیه 34 نساء

الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللهُ بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللهُ وَ اللاَّتي تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبيلاً إِنَّ اللهَ كانَ عَلِيًّا كَبيراً .

مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به خاطر برتري‌هايى كه خداوند [از نظر نظام اجتماع] براى بعضى نسبت به بعضى ديگر قرار داده است، و به خاطر هزينه‌هايى كه از اموالشان [در مورد زنان] مى‌كنند. و زنان شايسته، زنانى هستند كه متواضعند، و در غياب [همسر خود]، اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقى كه خدا براى آنان قرار داده، حفظ مى‌كنند. و زنانى را كه از سركشى و مخالفتشان بيم داريد، پند‌و‌اندرز دهيد؛ و [اگر مؤثر واقع نشد]، در بستر از آن‌ها دورى نماييد؛ و [اگر راهى جز شدّت عمل نبود] آن‌ها را تنبيه كنيد. اگر از شما پيروى كردند، راهى براى تعدّى بر آن‌ها نجوييد. [بدانيد] خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است. [و قدرت او، بالاترين قدرت‌هاست].

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ بِما حَفِظَ اللهُ یَعْنِی تَحْفَظُ نَفْسَهَا إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ بِما حَفِظَ

اللهُ یعنی وقتی که همسرشان پیش آن‌ها نیست مراقب خود هستند [و خود را به گناه آلوده نمی‌کنند].⁽¹⁾

3- یک نفر از خانواده های مرد و زن تعیین کنید تا به اختلافشان رسیدگی کنند. (سوره نساء آیه 35)

آیه 34 نساء

وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَيْنِهِما فَابْعَثُوا حَكَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَكَماً مِنْ أَهْلِها إِنْ يُريدا إِصْلاحاً يُوَفِّقِ اللهُ بَيْنَهُما إِنَّ اللهَ كانَ عَليماً خَبيراً.

و اگر از جدايى ميان آن دو [همسر] بيم داشته باشيد، يك داور از خانواده‌ی شوهر، و يك داور از خانواده‌ی زن انتخاب كنيد [تا به كار آنان رسيدگى كنند]. اگر اين دو [داور]، تصميم به اصلاح داشته باشند، خداوند دل‌هاى آن دو را به هم نزديك مى‌سازد؛ زيرا خداوند، دانا و آگاه است [و از نيّات همه، باخبر است].

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- أَمَّا الشِّقَاقُ فَیَکُونُ مِنَ الزَّوْجِ وَ الْمَرْأَهًِْ جَمِیعاً کَمَا قَالَ اللَّهُ وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَیْنِهِما فَابْعَثُوا حَکَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَکَماً مِنْ أَهْلِها وَ یَخْتَارُ الرَّجُلُ رَجُلًا وَ الْمَرْأَهًُْ تَخْتَارُ رَجُلًا فَیَجْتَمِعَانِ عَلَی فُرْقَهًٍْ أَوْ عَلَی صُلْحٍ فَإِنْ أَرَادَا إِصْلَاحاً فَمِنْ غَیْرِ أَنْ یَسْتَأْمِرَا وَ إِنْ أَرَادَا التَّفْرِیقَ بَیْنَهُمَا فَلَیْسَ لَهُمَا إِلَّا بَعْدَ أَنْ یَسْتَأْمِرَا الزَّوْجَ وَ الْمَرْأَهًَْ.

امام رضا (علیه السلام)- [عامل] جدایی می‌تواند از ناحیه‌ی هریک از زن و مرد باشد چنان‌که خدا فرمود: وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَیْنِهِما فَابْعَثُوا حَکَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَکَماً مِنْ أَهْلِها پس مرد یک فرد و زن نیز یک فرد را انتخاب می‌کند و سپس جمع شده [و بحث می‌کنند] که یا به این نتیجه می‌رسند که جدا شوند و یا صلح و مصالحه کنند و اگر تصمیم آن دو [مشاور] به صلح بود نیاز به مشورت با زن و شوهر نیست امّا اگر تصمیم بر جدایی گرفتند حتماً باید اوّل

با زوجین مشورت کنند.⁽¹⁾

4- در خوبی کردن به خویشان، یتیمان، نیازمندان و همسایگان سنگ تمام بگذارید. (سوره نساء آیه 36)

آیه 36 نساء

وَ اعْبُدُوا اللهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى وَ الْيَتامى وَ الْمَساكينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ إِنَّ اللهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالاً فَخُوراً .

و خدا را بپرستيد؛ و هيچ‌چيز را همتاى او قرار ندهيد؛ و به پدر و مادر، نيكى كنيد؛ همچنين به خويشاوندان و يتيمان و مستمندان، و همسايه‌ی نزديك، و همسايه‌ی دور، و دوست و همنشين، و واماندگان در سفر، و بردگانى كه مالك آن‌ها هستيد؛ زيرا خداوند، كسى را كه متكبّر و فخرفروش است، [و از اداى حقوق ديگران سرباز مى‌زند]، دوست نمى‌دارد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنَا وَ عَلِیٌّ (علیه السلام) أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّهًْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- من و علی (علیه السلام) پدران این امّت هستیم.⁽²⁾

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- کُلُ أَرْبَعِینَ دَاراً جِیرَانٌ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ وَ عَنْ یَمِینِهِ وَ عَنْ شِمَالِهِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- تا چهل خانه همسایه هستند، [خانه‌های] پیش‌روی او، پشت سرش سمت راستش و سمت چپش.⁽³⁾

5- نیکی کنید که خدا در ازای کوچکترین کار خوب، چندین برابر پاداش می دهد. (سوره نساء آیه 40)

آیه 40 نساء

إِنَّ اللهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها وَ يُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْراً عَظيماً .

خداوند [حتّى] به‌اندازه‌ی سنگينى ذرّه‌اى ستم نمى‌كند؛ و اگر كار نيكى باشد، آن را دو چندان [و بيشتر] مى‌سازد؛ و از نزد خود، پاداش عظيمى [به آن‌ها] مى‌دهد.

حدیث

الهادی (علیه السلام)- رسالته (علیه السلام) فی الردّ علی أهلِ الجبر و التفویض و ... فَإِنَّهُ وَرَدَ عَلَیَ کِتَابُکُمْ وَ فَهِمْتُ مَا ذَکَرْتُمْ مِنِ اخْتِلَافِکُمْ فِی دِینِکُمْ وَ

خَوْضِکُمْ فِی الْقَدَرِ وَ مَقَالَهًِْ مَنْ یَقُولُ مِنْکُمْ بِالْجَبْرِ وَ مَنْ یَقُولُ بِالتَّفْوِیضِ وَ تَفَرُّقِکُمْ فِی ذَلِکَ ... فَأَمَّا الْجَبْرُ الَّذِی یَلْزَمُ مَنْ دَانَ بِهِ الْخَطَأُ فَهُوَ قَوْلُ مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ جَلَّ‌وَ‌عَزَّ أَجْبَرَ الْعِبَادَ عَلَی الْمَعَاصِی وَ عَاقَبَهُمْ عَلَیْهَا وَ مَنْ قَالَ بِهَذَا الْقَوْلِ فَقَدْ ظَلَّمَ اللَّهَ فِی حُکْمِهِ وَ کَذَّبَهُ وَ رَدَّ عَلَیْهِ قَوْلَهُ وَ لا یَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَداً وَ قَوْلَهُ ذلِکَ بِما قَدَّمَتْ یَداکَ وَ أَنَّ اللهَ لَیْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ وَ قَوْلَهُ إِنَّ اللهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُون.

امام هادی (علیه السلام)- [امام هادی در پاسخ به مردم اهواز که از آن حضرت در مورد جبر و تفویض سؤالاتی کرده بودند، چنین نوشتند که]: نامه‌ی شما به دستم رسید و از نوشته‌هایتان دریافتم که در عقیده‌ی خود دچار اختلاف گشته و به بحث «قَدَر» فرو شده‌اید؛ برخی از شما قائل به جبر، و جمعی معتقد به تفویض شده و با هم اختلاف کرده‌اید... امّا جبر که هرکس بدان معتقد باشد دچار خطاست گفته‌ی آن کس است که می‌پندارد خدای عزّوجلّ بندگان خود را به نافرمانی مجبور کرده و به خاطر همین نافرمانی مجازاتشان می‌کند. هرکسی چنین عقیده‌ای دارد، خداوند را در حکم خود ستمگر دانسته است. جواب این فرد و اثبات دروغ او این کلام خداست که می‌فرماید: و پروردگارت به هیچ‌کس ستم نمی‌کند. (کهف/49) و فرموده: [و به آنان می‌گوییم]: این در برابر چیزی است که دست‌هایتان از پیش برای شما فرستاده و خداوند هرگز به بندگان ظلم نمی‌کند. (حج/10) و نیز؛ إِنَّ اللهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ».⁽¹⁾

6- از خدا و پیامبر اطاعت کنید تا گرامی شوید و همدم و هم مسیر پیامبران و شهدا باشید. (سوره نساء آیه 69)

آیه 69 نساء

وَ مَنْ يُطِعِ

اللهَ وَ الرَّسُولَ فَأُولئِكَ مَعَ الَّذينَ أَنْعَمَ اللهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقينَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحينَ وَ حَسُنَ أُولئِكَ رَفيقاً .

و كسانى كه خدا و پيامبر را اطاعت كنند، [در روز رستاخيز]، همنشين كسانى خواهند بود كه خدا، نعمت خود را بر آنان تمام كرده؛ از پيامبران و صدّيقان و شهدا و صالحان؛ و آن‌ها همنشين خوبى هستند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- الْمُرَادُ {بِِ} النَّبِیِّینَ الْمُصْطَفَی وَ {ب} ِالصِّدِّیقِینَ الْمُرْتَضَی وَ {بِ} الشُّهَدَاءِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (علیها السلام) وَ {بِ} الصَّالِحِینَ تِسْعَهًٌْ مِنْ أَوْلَادِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) وَ حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً الْمَهْدِیُّ (عجل الله تعالی فرجه الشریف).

امام باقر (علیه السلام)- در این آیه منظور از النَّبِیِّینَ حضرت محمّد مصطفی (صلی الله علیه و آله) و منظور از الصِّدِّیقِینَ علی مرتضی (علیه السلام) و منظور از شُّهَدَاء امام حسن و حسین (علیها السلام) و منظور از الصَّالِحِینَ نُه فرزند از فرزندان امام حسین (علیه السلام) است [که ائمّه (هستند] و منظور از حَسُنَ أُولئِکَ رَفِیقاً حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.⁽¹⁾

7- اگر به شما خوبی شد، به صورتی بهتر یا دستکم به همان صورت جواب دهید. (سوره نساء آیه 86)

آیه 86 نساء

وَ إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها أَوْ رُدُّوها إِنَّ اللهَ كانَ عَلى كُلِّ شَيْ‌ءٍ حَسيباً .

هرگاه به شما تحيّتى گويند، پاسخ آن را بهتر از آن بدهيد؛ يا [لااقل] به همان‌گونه پاسخ گوييد. خداوند حساب همه چيز را دارد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ فَهِیَ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهًُْ اللَّهِ فَهِیَ عِشْرُونَ حَسَنَهًًْ وَ مَنْ قَالَ السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَهًُْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ فَهِیَ ثَلَاثُونَ حَسَنَهًًْ.

امام صادق (علیه السلام)- هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُم بگوید، ده حسنه دارد و هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ

رَحْمَةُ اللهِ بگوید، برای او بیست حسنه و هرکس السَّلَامُ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَةُ اللهِ وَ بَرَکَاتُه بگوید، برای او سی حسنه نوشته می‌شود.⁽¹⁾

8- سهل انگاری و اشتباه خود را به شخص دیگری نسبت ندهید. (سوره نساء آیه 112)

آیه 112 نساء

وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَريئاً فَقَدِ احْتَمَلَ بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبيناً .

و كسى كه خطا يا گناهى مرتكب شود، سپس بى‌گناهى را به آن متّهم سازد، بار بهتان و گناه آشكارى را بر دوش گرفته است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ بَهَتَ مُؤْمِناً أَوْ مُؤْمِنَهًًْ أَوْ قَالَ فِیهِ مَا لَیْسَ فِیهِ أَقَامَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ عَلَی تَلٍّ مِنْ نَارٍ حَتَّی یَخْرُجَ مِمَّا قَالَهُ فِیهِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکه به مرد یا زن با ایمان بهتان زند یا درباره‌ی او چیزی بگوید که در او نیست؛ خدای تعالی روز قیامت او را بر تلّی از آتش قرار می‌دهد تا آنچه گفته از سرش بیرون بیاید.⁽²⁾

9- عادل باشید حتی اگر به ضرر خودتان، والدین و خویشان شما باشد. (سوره نساء آیه 135)

آیه 135 نساء

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامينَ بِالْقِسْطِ شُهَداءَ لِلهِ وَ لَوْ عَلى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقيراً فَاللهُ أَوْلى بِهِما فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا وَ إِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللهَ كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبيراً.

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! همواره و هميشه قيام به عدالت كنيد. براى خدا گواهى دهيد، اگرچه به زيان شما، يا پدر و مادر و نزديكانتان بوده باشد! [چرا كه] اگر او (كسى كه گواهى شما به زيان اوست) غنى يا فقير باشد، خداوند سزاوارتر است كه از آنان حمايت كند. بنابراين، از هوا و هوس پيروى نكنيد؛ كه منحرف خواهيد شد. و اگر حق را تحريف كنيد، و يا از اظهار آن، اعراض نماييد، خداوند

به آنچه انجام مى‌دهيد، آگاه است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قُولُوا الْحَقَّ وَ لَوْ عَلی أَنْفُسِکُمْ أَوِ الْوالِدَیْنِ وَ الْأَقْرَبِینَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- حق را بگویید حتّی اگر برعلیه شما یا والدینتان و نزدیکانتان باشد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء ششم قرآن کریم

1- از بدی های دیگران بگذرید، خدا هم از شما می گذرد. (سوره نساء آیه 149)

آیه 149 نساء

إِنْ تُبْدُوا خَيْراً أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللهَ كانَ عَفُوًّا قَديراً .

اگر نيكي‌ها را آشكار يا پنهان سازيد، و از بدي‌ها گذشت نماييد، خداوند آمرزنده و تواناست [و با اينكه قادر بر مجازات است، عفو و گذشت مى‌كند].

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- فَأَمَّا مَا فَرَضَ الله عَلَی الْقَلْبِ مِنَ الْإِیمَانِ فَالْإِقْرَارُ وَ الْمَعْرِفَهًُْ وَ الْعَقْدُ وَ الرِّضَا وَ التَّسْلِیمُ بِأَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی هُوَ الْوَاحِدُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ وَ أَنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ (صلی الله علیه و آله) وَ الْإِقْرَارُ بِمَا کَانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مِنْ نَبِیٍّ (صلی الله علیه و آله) أَوْ کِتَابٍ فَذَلِکَ مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَی الْقَلْبِ مِنَ الْإِقْرَارِ وَ الْمَعْرِفَهًِْ فَقَالَ عَزَّوَجَلَّ إِلَّا مَنْ أُکْرِهَ الْآیَهًَْ وَ قَالَ أَلا بِذِکْرِ اللهِ‌ِ ... وَ قَالَ الَّذِینَ قالُوا آمَنَّا بِأَفْواهِهِمْ ... {وَ قَالَ عَزَّوَجَلَّ إِنْ تُبْدُوا خَیْراً أَوْ تُخْفُوهُ} وَ قَالَ إِنْ تُبْدُوا ما فِی أَنْفُسِکُمْ ... فَذَلِکَ مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَی الْقَلْبِ مِنَ الْإِقْرَارِ وَ الْمَعْرِفَهًِْ وَ هُوَ عَمَلُهُ وَ هُوَ رَأْسُ الْإِیمَان.

امام صادق (علیه السلام)- آنچه که خدا بر قلب واجب کرده، ایمان و شناخت و اقرار و اعتقاد و خوشنودی و تسلیم است که گواهی دهد که خداوند یکی است و شریک و همتایی ندارد، فرزندی و زنی برای او نیست، و گواهی دهد

محمّد (صلی الله علیه و آله) رسول و فرستاده‌ی خداوند می‌باشد. هرچه خداوند از کتاب و پیامبر نازل فرموده به آن اقرار کند و اعتراف نماید، این‌ها مواردی است که خداوند بر قلب واجب گردانیده و باید قلب نسبت به آن‌ها اقرار کند و شناخت داشته باشد، و همین است معنی آیه‌ی شریفه که فرمود: نه آنکه او را به زور واداشته‌اند تا اظهار کفر کند و حال آنکه دلش به ایمان خویش مطمئن است بل آنان که درِ دل را به روی کفر می‌گشایند. (نحل/106). در جای دیگر فرمود: آگاه باشید که دل‌ها به یاد خدا آرامش می‌یابد. (رعد/28). و نیز فرمود: کسانی که به زبان ایمان آورده‌اند ولی دلشان هنوز ایمان پیدا نکرده‌اند. (مائده/41). در جای دیگر فرمود: آنچه را که در دل دارید خواه آشکارش سازید یا پوشیده‌اش دارید، خدا شما را بدان بازخواست خواهد کرد. پس هرکه را که بخواهد می‌آمرزد و هرکه را بخواهد عذاب می‌کند. (بقره/284). این‌ها مواردی است که خداوند بر دل واجب و لازم گردانیده و باید قلب به آن‌ها اقرار کند، و شناخت داشته باشد، عمل قلب انجام این‌گونه کارها می‌باشد، و اساس و هستی ایمان هم در قلب است.⁽¹⁾

2- به قراردادهایی که می بندید، وفادار باشید. (سوره مائده آیه 1)

آیه 1 مائده

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهيمَةُ الْأَنْعامِ إِلاَّ ما يُتْلى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللهَ يَحْكُمُ ما يُريدُ .

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! به پيمان‌ها [و قراردادها] وفا كنيد! چهار پايان [و جنين آن‌ها] براى شما حلال شده است؛ مگر آنچه بر شما خوانده مى‌شود [و استثنا خواهد شد]. و در‌حالى‌كه در احرام هستيد، صيد را حلال نشمريد.

خداوند هر‌چه را بخواهد [و مصلحت باشد] حكم مى‌كند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْعِدَهًُْ دَیْنُ وَ قَدْ أَثْنَی اللَّهُ سُبْحَانَهُ عَلَی إِسْمَاعِیلَ (علیه السلام) فَقَالَ: إِنَّهُ کَانَ صادِقَ الْوَعْدِ. وَ قَالَ سُبْحَانَهُ: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- وعده، بدهی است و خداوند سبحان اسماعیل (علیه السلام) را ستوده و فرموده است: او در وعده‌اش صادق بود. (مریم/54). و فرموده است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ.⁽¹⁾

3- در کارهای خوب و رعایت حقوق دیگران، به همدیگر کمک کنید. (سوره مائده آیه 2)

آیه 2 مائده

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللهِ وَ لاَ الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لاَ الْهَدْيَ وَ لاَ الْقَلائِدَ وَ لاَ آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرامَ يَبْتَغُونَ فَضْلاً مِنْ رَبِّهِمْ وَ رِضْواناً وَ إِذا حَلَلْتُمْ فَاصْطادُوا وَ لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَديدُ الْعِقابِ.

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! شعائر الهى [و مراسم حج را محترم بشمريد؛ و مخالفت با حدود الهى] را حلال ندانيد؛ و نه‌ماه حرام را، و نه قرباني‌هاى بى‌نشان و نشان‌دار را، و نه آن‌ها را كه به قصد خانه‌ی خدا براى به دست‌آوردن فضل پروردگار و خشنودى او مى‌آيند. امّا هنگامى كه از احرام بيرون آمديد، صيد‌كردن براى شما مانعى ندارد. و دشمنى با جمعيّتى كه شما را از آمدن به مسجدالحرام [در سال حديبيه] باز داشتند، نبايد شما را وادار به تعدّى و تجاوز كند! و [همواره] در راه نيكى و پرهيزگارى به يكديگر كمك كنيد. و [هرگز] در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد. و از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد كه مجازات

خدا شديد است!

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِیَّاکُمْ وَ النِّفَاقَ وَ التَّدَابُرَ وَ التَّقَاطُعَ وَ التَّفَرُّقَ وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنَّ اللهَ شَدِیدُ الْعِقاب.

امام علی (علیه السلام)- از نفاق و قطع ارتباط و قهر با یکدیگر و تفرقه بپرهیزید؛ وَ تَعاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوی وَ لا تَعاوَنُوا عَلَی الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا الله إِنَّ الله شَدِیدُ الْعِقابِ.⁽¹⁾

4- طعام اهل کتاب بر شما و طعام شما بر آنان حلال است. (سوره مائده آیه 5)

آیه 5 مائده

الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ وَ طَعامُ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ وَ طَعامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ إِذا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنينَ غَيْرَ مُسافِحينَ وَ لا مُتَّخِذي أَخْدانٍ وَ مَنْ يَكْفُرْ بِالْإيمانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ.

امروز چيزهاى پاكيزه براى شما حلال شده؛ و [همچنين] طعام اهل كتاب، براى شما حلال است؛ و طعام شما براى آن‌ها حلال؛ و [نيز] زنان پاكدامن از مسلمانان، و زنان پاكدامن از كسانى كه پيش از شما به آن‌ها كتاب آسمانى داده شده، حلالند؛ هنگامى‌كه مهر آن‌ها را بپردازيد و پاكدامن باشيد؛ نه زناكار، و نه دوست پنهانى [و نامشروع] گيريد. و كسى كه آنچه را بايد به آن ايمان بياورد، انكار كند اعمال او تباه مى‌گردد؛ و در سراى ديگر، از زيانكاران خواهد بود.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌الْجَارُودِ قَال سَأَلْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ فَقَالَ (علیه السلام) الْحُبُوبُ وَ الْبُقُولُ.

امام باقر (علیه السلام)- ابوجارود گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی آیه: وَ طَعامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ

حِلٌّ لَکُمْ وَ طَعامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ پرسیدم. فرمود: «منظور غلّه‌ها و سبزیجات است».⁽¹⁾

5- هر کس برای زنده نگه داشتن انسانی تلاش کند انگار به همه مردم زندگی بخشیده است. ( سوره مائده آیه 32)

آیه 32 مائده

مِنْ أَجْلِ ذلِكَ كَتَبْنا عَلى بَني إِسْرائيلَ أَنَّهُ مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ النَّاسَ جَميعاً وَ مَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا النَّاسَ جَميعاً وَ لَقَدْ جاءَتْهُمْ رُسُلُنا بِالْبَيِّناتِ ثُمَّ إِنَّ كَثيراً مِنْهُمْ بَعْدَ ذلِكَ فِي الْأَرْضِ لَمُسْرِفُونَ .

بخشيده است. و پيامبران ما، دلايل روشن براى آنان (بنى‌اسرائيل) آوردند، امّا بسيارى از آن‌ها، پس از آن در روى زمين، تعدّى و زياده‌روى كردند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عن أبی بصیر عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِهِ تَعَالَی: وَ مَنْ أَحْیاها فَکَأَنَّما أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعاً قَالَ مَنِ اسْتَخْرَجَهَا مِنَ الْکُفْرِ إِلَی الْإِیمَانِ.

امام باقر (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام باقر (علیه السلام) درباره‌ی سخن خداوند متعال: وَمَنْ أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعا سؤال کردم. فرمود: «یعنی آنکه آن‌ها را از کفر به ایمان بکشاند».⁽²⁾

6- برای رسیدن به خدا به دنبال وسیله ((مثل نماز، انفاق و آبروی مقربانش)) باشید. (سوره مائده آیه 35)

آیه 35 مائده

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسيلَةَ وَ جاهِدُوا في سَبيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد؛ و وسيله‌اى براى تقرّب به او بجوييد؛ و در راه او جهاد كنيد، باشد كه رستگار شويد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْأَئِمَّهًُْ (علیهم السلام) مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ (علیه السلام) مَنْ أَطَاعَهُمْ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ وَ مَنْ عَصَاهُمْ فَقَدْ عَصَی اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ هُمُ الْعُرْوَهًُْ الْوُثْقَی وَ هُمُ الْوَسِیلَهًُْ إِلَی اللَّهِ عَزَّ وَ جَل.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- امامان و پیشوایان [پس از من] همگی از فرزندان حسین می‌باشند، و هرکس از ایشان فرمان برد، خدا را اطاعت کرده، و هرکس نافرمانی

آنان کند خدا را معصیت کرده است، و ایشان چنگاویز محکم و دستگیره استوار هستند، و اینان راهنما به سوی خداوند عزّوجلّ هستند.⁽¹⁾

7- از قصاص کردن بگذرید که کفاره گناهانتان خواهد بود. (سوره مائده آیه 45)

آیه 45 مائده

وَكَتَبْنا عَلَيْهِمْ فيها أَنَّ النَّفْسَ بِالنَّفْسِ وَ الْعَيْنَ بِالْعَيْنِ وَ الْأَنْفَ بِالْأَنْفِ وَ الْأُذُنَ بِالْأُذُنِ وَ السِّنَّ بِالسِّنِّ وَ الْجُرُوحَ قِصاصٌ فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ وَ مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِما أَنْزَلَ اللهُ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ .

و بر آن‌ها (بنى‌اسرائيل ) در آن (تورات)، مقرّر داشتيم كه جان در مقابل جان، و چشم در مقابل چشم، و بينى در برابر بينى، و گوش در مقابل گوش، و دندان در برابر دندان، قصاص مى‌شود؛ و جراحات نيز، قصاص دارد؛ و اگر كسى از قصاص، در‌گذرد، كفّاره [گناهان] او محسوب مى‌شود؛ و هر‌كس به آنچه خدا نازل كرده حكم نكند، ستمكار است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَن أبی بَصیر قال سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ: فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَکَفَّارَةٌ لَهُ قَالَ یُکَفَّرُ عَنْهُ مِنْ ذُنُوبِهِ بِقَدْرِ مَا عَفَا مِنْ جِرَاحٍ أَوْ غَیْرِه.

امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی آیه: فَمَنْ تَصَدَّقَ بِهِ فَهُوَ کَفَّارَةٌ لَهُ پرسیدم، فرمود: «کسی که به دیه راضی شود و جراحات یا غیر آن را عفو کند، به همان اندازه از گناهانش بخشیده می‌شود».⁽²⁾

8- به جای بحث های اختلافی و بی فایده در کارهای خوب از همدیگر سبقت بگیرید. (سوره مائده آیه 48)

آیه 48 مائده

وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِما أَنْزَلَ اللهُ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ عَمَّا جاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَ مِنْهاجاً وَ لَوْ شاءَ اللهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ لكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ في ما آتاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ إِلَى اللهِ مَرْجِعُكُمْ جَميعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ فيهِ

تَخْتَلِفُونَ .

دهد] پس در نيكي‌ها بر يكديگر سبقت جوييد. بازگشت همه شما، به‌سوى خداست؛ و از آنچه در آن اختلاف مى‌كرديد؛ [در قيامت] به شما خبر خواهد داد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- هِیَ الْإِسْلَامُ وَ الْوَلَایَهًُْ فَاسْتَبِقُوا الْخَیْراتِ أَیْ إِلَیْهَا.

امام علی (علیه السلام) پس به‌سوی خیرات بشتابید یعنی به‌سوی اسلام و به‌سوی ولایت بشتانید.⁽¹⁾

9- از رابطه و رفاقت با کسانی که دین شما را تمسخر می کنند، بپرهیزید. (سوره مائده آیه 57)

آیه 57 مائده

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَكُمْ هُزُواً وَ لَعِباً مِنَ الَّذينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلِكُمْ وَ الْكُفَّارَ أَوْلِياءَ وَ اتَّقُوا اللهَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ .

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! افرادى كه آيين شما را به باد استهزا و بازى مى‌گيرند از اهل كتاب و مشركان را ولىّ خود انتخاب نكنيد؛ و از [نافرمانى] خدا بپرهيزيد اگر ايمان داريد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- لَا یَتَوَارَثُ أَهْلُ مِلَّتَیْنِ نَحْنُ نَرِثُهُمْ وَ لَا یَرِثُونَّا.

امام صادق (علیه السلام)- اهل دو دین از یکدیگر ارث نمی‌برند. ما از ایشان ارث می‌بریم، و ایشان از ما ارث نمی‌برند.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء هفتم قرآن کریم

1- به جای دنبال عیوب دیگران بودن، مراقب اعمال خودتان باشید. (سوره مائده آیه 105)

آیه 105 مائده

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لا يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ إِلَى اللهِ مَرْجِعُكُمْ جَميعاً فَيُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ .

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! مراقب خود باشيد. اگر شما هدايت يافته‌باشيد، گمراهى كسانى كه گمراه شده‌اند، به شما زيانى نمى‌رساند. بازگشت همه‌ی شما به‌سوى خداست؛ و شما را به آنچه انجام مى‌داديد، آگاه مى‌سازد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَال الصّادِق (علیه السلام) أَنَّ ثَعْلَبَهًَْ الْخُشَنِیَّ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) عَنْ هَذِهِ الْآیَهًِْ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَیْکُمْ أَنْفُسَکُمْ لا یَضُرُّکُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ فَقَالَ (علیه السلام) وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ اصْبِرْ

عَلَی مَا أَصَابَکَ حَتَّی إِذَا رَأَیْتَ شُحّاً مُطَاعاً وَ هَوًی مُتَّبَعاً وَ إِعْجَابَ کُلِّ ذِی رَأْیٍ بِرَأْیِهِ فَعَلَیْکَ بِنَفْسِکَ وَ دَعْ أَمْرَ الْعَامَّهًْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- از امام صادق (علیه السلام) روایت است: ثعلبه خُشَنی از حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) پرسید: «تفسیر این آیه: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا عَلَیْکُمْ أَنْفُسَکُمْ لا یَضُرُّکُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَیْتُمْ چیست»؟ رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) پاسخ داد: «به معروف امر کن و از منکر نهی کن و به آنچه از ناملایمات به تو می‌رسد، صبر کن. و در انجام این وظیفه‌ی مهّم تا می‌توانی استقامت داشته باش، تا جایی که به افرادی که حرص شدید به دنیا و زینت‌های دنیوی داشته و پیروی سخت از هوی و هوس‌کرده و در عین حال مغرور و فریفته آراء و افکار خود باشند، برخورد کنی. در این‌صورت این وظیفه از عهده‌ی تو ساقط شده، و بر تو است که متوجّه اصلاح امور و تهذیب نفس خود بوده، و از امر به معروف و دعوت و نصیحت و موعظت خودداری کنی».⁽¹⁾

2- اگر کسی را مسخره کنید، نتیجه اش گریبان شما را می گیرد. (سوره انعام آیه 10)

آیه 10 انعام

وَ لَقَدِ اسْتُهْزِئَ بِرُسُلٍ مِنْ قَبْلِكَ فَحاقَ بِالَّذينَ سَخِرُوا مِنْهُمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ .

[با اين حال، نگران نباش]. جمعى از پيامبران پيش از تو را نيز استهزا كردند؛ امّا سرانجام، آنچه را مسخره مى‌كردند، دامانشان را گرفت؛ [و عذاب الهى بر آن‌ها فرود آمد].

حدیث

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- مَضَتْ سُنَّتُهُمْ فِی التَّکْذِیبِ کَمَا أَنَّ قَوْمَکَ کَذَّبُوکَ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- همچنان که قوم تو، تو را تکذیب کردند، روش پیشینیان نیز در تکذیب پیامبران (علیهم السلام)بوده است.⁽²⁾

3- به گوشه و کنار دنیا سفر کنید و از سرگذشت آنها که آیات خدا را انکار می کردند عبرت بگیرید. (سوره انعام آیه 11)

آیه 11 انعام

قُلْ سيرُوا فِي

الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبينَ .

بگو: «روى زمين سير كنيد؛ سپس بنگريد سرانجام تكذيب‌كنندگان آيات الهى چگونه بود»؟!

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی الرَّبِیعِ الشَّامِیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ فَقَالَ عَنَی بِذَلِکَ أَیِ انْظُرُوا فِی الْقُرْآنِ فَاعْلَمُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَهًُْ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مَا أَخْبَرَکُمْ عَنْهُ.

امام صادق (علیه السلام)- ابوربیع شامی گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی کلام خداوند عزّوجلّ: قُلْ سِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کانَ عاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلُ پرسیدم. فرمود: «یعنی در قرآن بنگرید [و به‌وسیله‌ی آن در زمین سیر معنوی کنید] تا بدانید سرانجام کسانی که قبل از شما بودند چگونه بود و [قرآن] درباره‌ی آن‌ها به شما چه خبر داده است».⁽¹⁾

4- زندگی دنیا جز بازیچه و سرگرمی نیست و مراقبت از آخرت برای شما بهتر است. (سوره انعام آیه 32)

آیه 32 انعام

وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلاَّ لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ .

زندگى دنيا، جز بازى و سرگرمى نيست؛ و سراى آخرت، براى آن‌ها كه پرهيزگارند، بهتر است. آيا نمى‌انديشيد؟!

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- عَنْ هِشَامِ‌بْنِ‌الْحَکَمِ قَالَ قَالَ لِی أَبُو الْحَسَنِ مُوسَی‌بْنُ‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) ثُمَّ وَعَظَ أَهْلَ الْعَقْلِ وَ رَغَّبَهُمْ فِی الْآخِرَهًِْ فَقَالَ وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ.

امام کاظم (علیه السلام)- هشام‌بن‌حکم گوید: امام کاظم (علیه السلام) به من فرمود: سپس [خدای تعالی] صاحبان عقل را موعظه فرمود و آن‌ها را به آخرت تشویق کرد و فرمود: وَ مَا الحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَعِبٌ وَ لهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ.⁽²⁾

5- شیطان اعمال بد را با آراستن، زیبا جلوه می دهد. (سوره انعام آیه 43)

آیه 43 انعام

فَلَوْ

لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لكِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطانُ ما كانُوا يَعْمَلُونَ .

چرا هنگامى‌كه سختى [و عذاب] ما به آنان رسيد، [تضرّع نكردند و] تسليم نشدند؟! بلكه دل‌هاى آن‌ها قساوت پيدا كرد؛ و شيطان، آنچه را انجام مى‌دادند، در نظرشان زينت داد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- بَعدَ أن ذَکَرَ الشَّیطَانِ:ٍ وَ لَا یَغُرَّنَّکَ تَزْیِینُهُ الطَّاعَاتِ عَلَیْکَ فَإِنَّهُ یَفْتَحُ لَکَ تِسْعَهًًْ وَ تِسْعِینَ بَاباً مِنَ الْخَیْرِ لِیَظْفَرَ بِکَ عِنْدَ تَمَامِ الْمِائَهًِْ فَقَابِلْهُ بِالْخِلَافِ وَ الصَّدِّ عَنْ سَبِیلِهِ وَ الْمُضَادَّهًِْ بِاسْتِهْزَائِه.

امام صادق (علیه السلام)- و چون شیطان طاعات و اعمال تو را تزیین بنماید، هرگز مغرور و فریفته مباش، زیرا ممکن است نودونه باب از خیر و نیکویی را به روی تو بازکند، و پس از نودونه امر در قدم صدم کار خود را صورت بدهد. پس در مخالفت او پیوسته برقرار باش، و راه نفوذ و فریب او را بگیر، و با میل و هوی‌خواهی و مقاصد او مبارزه کن.⁽¹⁾

6- اینگونه نباشید که هنگام نیاز از خدا کمک بخواهید و پس از حل شدن، خدا را فراموش کنید. (سوره انعام آیه 64)

آیه 64 انعام

قُلِ اللهُ يُنَجِّيكُم مِنْهَا وَ مِن كلُ‌ِّ كَرْبٍ ثُمَّ أَنتُمْ تُشرِْكُون.

بگو: «خداوند شما را از اين‌ها، و از هر مشكل و اندوهى، نجات مى‌دهد؛ باز هم شما براى او همتا قرار مى‌دهيد. [و راه كفر مى‌پوييد]».

حدیث

العسکری ( أَبُو یَعْقُوبَ یُوسُفُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِیَادٍ وَ أَبُو الْحَسَنِ عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَیَّارٍ وَ کَانَا مِنَ الشِّیعَهًِْ الْإِمَامِیَّهًِْ عَنْ أَبَوَیْهِمَا عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ (فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ فَقَالَ اللَّهُ هُوَ الَّذِی یَتَأَلَّهُ إِلَیْهِ عِنْدَ الْحَوَائِجِ وَ الشَّدَائِدِ کُلُّ مَخْلُوقٍ وَ عِنْدَ انْقِطَاعِ الرَّجَاءِ مِنْ کُلِّ مَنْ دُونَهُ وَ تَقَطُّعِ الْأَسْبَابِ مِنْ

جَمِیعِ مَنْ سِوَاهُ تَقُولُ بِسْمِ اللَّهِ أَیْ أَسْتَعِینُ عَلَی أُمُورِی کُلِّهَا بِاللَّهِ الَّذِی لَا تَحِقُّ الْعِبَادَهًُْ إِلَّا لَهُ الْمُغِیثِ إِذَا اسْتُغِیثَ وَ الْمُجِیبِ إِذَا دُعِیَ وَ هُوَ مَا قَالَ رَجُلٌ لِلصَّادِقِ (یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ دُلَّنِی عَلَی اللَّهِ مَا هُوَ فَقَدْ أَکْثَرَ عَلَیَّ الْمُجَادِلُونَ وَ حَیَّرُونِی فَقَالَ لَهُ یَا عَبْدَ اللَّهِ هَلْ رَکِبْتَ سَفِینَهًًْ قَطُّ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَهَل کُسِرَتْ بِکَ حَیْثُ لَا سَفِینَهًَْ تُنْجِیکَ وَ لَا سِبَاحَهًَْ تُغْنِیکَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَهَلْ تَعَلَّقَ قَلْبُکَ هُنَالِکَ أَنَّ شَیْئاً مِنَ الْأَشْیَاءِ قَادِرٌ عَلَی أَنْ یُخَلِّصَکَ مِنْ وَرْطَتِکَ قَالَ نَعَمْ قَالَ الصَّادِقُ (فَذَلِکَ الشَّیْءُ هُوَ اللَّهُ الْقَادِرُ عَلَی الْإِنْجَاءِ حَیْثُ لَا مُنْجِیَ وَ عَلَی الْإِغَاثَهًِْ حَیْثُ لَا مُغِیثَ.

امام عسکری (علیه السلام)- ابویعقوب و ابوالحسن علی‌بن‌محمّد از پدرانشان نقل می‌کنند: امام عسکری (علیه السلام) درباره‌ی قول خدای عزّ‌وجلّ: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ؛ فرمود: «الله همان کسی است که هر مخلوقی هنگام بریده شدن امید از هرکه غیر اوست و پاره شدن اسباب از همه آنچه سوای او باشد در نزد حاجتها و سختیها به سوی او پناه میبرد. میگوئی: بسم الله، یعنی یاری میجویم بر همه کارهای خویش به خدایی که پرستش جز از برای او درست نباشد؛ آنکه فریاد رسنده است هرگاه فریادرسی از او خواسته شود و جواب دهنده هرگاه خوانده شود. و این آن چیزی است که مردی به امام صادق (علیه السلام) گفت: «ای فرزند رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! مرا بر خدا دلالت و رهنمایی کن که او چیست؟ زیرا صاحبان جدال بر من بسیار شده‌اند و مرا حیران و سرگردان نموده‌اند». حضرت به آن مرد فرمود: «ای بنده خدا

هرگز بر کشتی سوارشدهای»؟ گفت: «آری». فرمود: «آیا شده که کشتی بشکند در جایی که نه کشتیای باشد که تو را برهاند و نه شنایی که تو را بی‌نیاز گرداند:؟ گفت: «آری». فرمود: «آیا در آنجا و در آن زمان دلت به این رسیده که چیزی از چیزها قادر است بر اینکه تو را از ورطه هلاکت برهاند»؟ گفت: «آری». فرمود: «این همان خدایی است که قادر بر نجات دادن است در جایی که هیچ نجات دهنده نیست؛ و فریادرس است در جایی که فریادرسی نیست».⁽¹⁾

7- مجلسی که در آن مشغول انکار و تمسخر دین و قرآن هستند را ترک کنید. (سوره انعام آیه 68)

آیه 68 انعام

وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذينَ يَخُوضُونَ في آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا في حَديثٍ غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّكَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّكْرى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمينَ .

هرگاه كسانى را ديدى كه آيات ما را استهزا مى‌كنند، از آن‌ها روى‌بگردان تا به سخن ديگرى بپردازند. و اگر شيطان تو را به فراموش افكند، پس از ياد‌آورى با اين گروه ستمكار منشين.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ کَانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ فَلَا یَجْلِسْ فِی مَجْلِسٍ یُسَبُّ فِیهِ إِمَامٌ أَوْ یُغْتَابُ فِیهِ مُسْلِمٌ إِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّی یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمَّا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْری مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکه به خدا و روز قیامت ایمان دارد، نباید در مجلسی بنشیند که در آن به امام دشنام می‌دهند، یا در آن مجلس، غیبت فردی مسلمانی را می‌کنند. خداوند در کتابش می‌فرماید: وَ إِذَا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیَاتِنَا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّی یَخُوضُواْ فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمَّا یُنسِیَنَّکَ الشَّیْطَانُ

فَلاَ تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرَی مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ.⁽¹⁾

8- با کسانی که تنها بازی و سرگرمی را برنامه خود قرار داده اند قطع رابطه کنید. (سوره انعام آیه 70)

آیه 70 انعام

وَ ذَرِ الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفيعٌ وَ إِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لا يُؤْخَذْ مِنْها أُولئِكَ الَّذينَ أُبْسِلُوا بِما كَسَبُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَميمٍ وَ عَذابٌ أَليمٌ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ.

نوشابه‌اى از آب سوزان و عذاب دردناكى براى آنهاست؛ به‌سزاى اينكه كفر مى‌ورزيدند [و آيات الهى را انكار مى‌كردند].

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- زِیَارَهًٌْ أُخْرَی لِمَوْلَانَا أَمِیرِالمُؤمِنِینَ عَلِیَّ‌بنَ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) یَا رَبِّی وَ سَیِّدِی وَ یَا إِلَهِی وَ مَوْلَایَ شَفِّعْ وَلِیَّکَ فِی حَوَائِجی فَوَرَدْتُ إِلَیْهِ إِذْ رَغِبَ عَنْ زِیَارَتِهِ أَهْلُ الدُّنْیَا وَ اتَّخَذُوا آیَاتِ اللَّهِ هُزُواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا فَلَکَ الْمَنُّ یَا سَیِّدِی عَلَی مَا عَرَّفْتَنِی مِمَّا جَهِلَهُ أَهْلُ الدُّنْیَا.

امام علی (علیه السلام)- در زیارت امام علی (علیه السلام) آمده است: ای پروردگار من و ای سرورم و ای معبود و مولای من، ولیّ خود را شفیع من در حوائجم قرار ده. پس من بر او وارد شدم، زیرا که اهل دنیا از زیارت وی رویگردان شدهاند و آیات و نشانههای خدا را به سخره میگیرند، زندگی دنیا، آن‌ها را مغرور ساخته. پس ای سرورم تو بر من منّت داری به خاطر اینکه مرا بر آنچه که اهل دنیا نسبت به آن جاهلند و به غیر آن متمایل شدند، عارف گردانیدی.⁽²⁾

9- به مقدسات دیگران توهین نکنید تا آن ها هم برای تلافی به خدا و مقدسات شما توهین نکنند. (سوره انعام آیه 108)

آیه 108 انعام

وَ لا تَسُبُّوا الَّذينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ فَيَسُبُّوا اللهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ.

[به معبود] كسانى كه غير خدا را

مى‌خوانند دشنام ندهيد، مبادا آن‌ها [نيز] از روى ظلم و جهل، خدا را دشنام دهند. اين‌گونه براى هر امّتى عملشان را زينت داديم. سپس بازگشت همه‌ی آنان به‌سوى پروردگارشان است؛ و آن‌ها را از آنچه عمل مى‌كردند، آگاه مى‌سازد [و پاداش و كيفر مى‌دهد].

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- وَ إِیَّاکُمْ وَ سَبَّ أَعْدَاءِ اللَّهِ حَیْثُ یَسْمَعُونَکُمْ فَیَسُبُّوا اللهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ قَدْ یَنْبَغِی لَکُمْ أَنْ تَعْلَمُوا حَدَّ سَبِّهِمْ لِلَّهِ کَیْفَ هُوَ إِنَّهُ مَنْ سَبَّ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ فَقَدِ انْتَهَکَ سَبَّ اللَّهِ وَ مَنْ أَظْلَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِمَّنِ اسْتَسَبَّ لِلَّهِ وَ لِأَوْلِیَائِهِ.

امام صادق (علیه السلام)- و بپرهیزید از دشنام دادن به دشمنان خدا، آنجا که از شما میشنوند: فَیَسُبُّوا اللهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ و شایسته است که بدانید دشنام به خدا چه اندازه‌ای دارد و چگونه است؟ راستش، هرکس به اولیای خدا دشنام بدهد، دشنام به خدا را از پرده به در آورده، و چه کسی ستمکارتر است نزد خدا از آن کسی که برای خدا و دوستانش دشنام‌تراشی میکند؟!⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء هشتم قرآن کریم

1- همیشه مسیر اکثریت، مسیر هدایت نیست. (سوره انعام آیه 116)

آیه 116 انعام

وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبيلِ اللهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَخْرُصُونَ .

و اگر از بيشتر كسانى كه در روى زمين هستند اطاعت كنى، تو را از راه خدا گمراه مى‌كنند؛ [زيرا] آن‌ها تنها از گمان پيروى مى‌نمايند، و تخمين و حدس [واهى] مى‌زنند.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- ثُمَّ قَالَ عَزَّ‌َوَ‌جَلَّ لِنَبِیِّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللهِ یَعْنِی یُحَیِّرُوکَ عَنِ الْإِمَامِ فَإِنَّهُمْ مُخْتَلِفُونَ فِیهِ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِن تُطِعْ أَکْثَرَ مَن فِی الأَرْضِ یُضِلُّوکَ

عَن سَبِیلِ اللهِ؛ یعنی تو را در مورد امام، سرگردان می‌کنند، زیرا که آنان در مورد او اختلاف دارند.⁽¹⁾

2- به پدر و مادر خود بی واسطه ((پرستار، خانه سالمندان و...)) احسان کنید. (سوره انعام آیه 151)

آیه 151 انعام

قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتي حَرَّمَ اللهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ .

بگو: «بياييد آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است برايتان بخوانم: اينكه چيزى را همتاى خدا قرار ندهيد؛ و به پدر و مادر نيكى كنيد؛ و فرزندانتان را از [ترس] فقر، نكشيد؛ ما شما و آن‌ها را روزى مى‌دهيم؛ و به كارهاى زشت نزديك نشويد، چه آشكار باشد چه پنهان؛ و انسانى را كه خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانيد، مگر بحق [و از روى استحقاق]. اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش كرده، تا بينديشيد.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً قَالَ الْوَالِدَانِ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ بِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا؛ منظور از وَالِدَیْنِ؛ رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و امیرمؤمنان علی (علیه السلام) است.⁽²⁾

3- فرزندان خود را از ترس فقر سقط نکنید و نکشید که روزی آنها با خداست. (سوره انعام آیه 151)

آیه 151 انعام

قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلاَّ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتي حَرَّمَ اللهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ .

بگو: «بياييد آنچه را پروردگارتان بر شما حرام كرده است برايتان بخوانم: اينكه چيزى را همتاى

خدا قرار ندهيد؛ و به پدر و مادر نيكى كنيد؛ و فرزندانتان را از [ترس] فقر، نكشيد؛ ما شما و آن‌ها را روزى مى‌دهيم؛ و به كارهاى زشت نزديك نشويد، چه آشكار باشد چه پنهان؛ و انسانى را كه خداوند محترم شمرده، به قتل نرسانيد، مگر بحق [و از روى استحقاق]. اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش كرده، تا بينديشيد.

حدیث

ابن عبّاس (رحمة الله علیه)- لَا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ أَیْ خَوْفاً مِنَ الْفَقْرِ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- لَا تَقْتُلُوا أَوْلادَکُمْ مِنْ إِمْلَاقٍ؛ یعنی فرزندان را از ترس فقر نکشید.⁽¹⁾

4- به اموال یتیم نزدیک نشوید، مگر برای حفظ و افزایش آن. (سوره انعام آیه 152)

آیه 152 انعام

وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتيمِ إِلاَّ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْميزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها وَ إِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَ لَوْ كانَ ذا قُرْبى وَ بِعَهْدِ اللهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ .

و به مال يتيم، جز به بهترين صورت [و براى اصلاح]، نزديك نشويد، تا به حدّ رشد خود برسد؛ و حقّ پيمانه و وزن را به عدالت ادا كنيد؛ هيچ‌كس را، جز به مقدار تواناييش، تكليف نمى‌كنيم و هنگامى‌كه سخنى مى‌گوييد، [و داورى مى‌كنيد]، عدالت را رعايت نماييد، حتّى اگر در مورد نزديكان [شما] بوده باشد؛ و به پيمان خدا وفا كنيد. اين چيزى است كه خداوند شما را به آن سفارش مى‌كند، تا متذكّر شويد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِ اللَّهِ‌بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: سَأَلَهُ (علیه السلام) أَبِی وَ أَنَا حَاضِرٌ عَنِ الْیَتِیمِ مَتَی یَجُوزُ أَمْرُهُ قَالَ حَتَّی یَبْلُغَ أَشُدَّهُ قَالَ وَ مَا أَشُدُّهُ قَالَ احْتِلَامُهُ قَالَ قُلْتُ قَدْ یَکُونُ الْغُلَامُ‌ابْنَ‌ثَمَانَ عَشْرَهًَْ سَنَهًًْ أَوْ

أَقَلَّ أَوْ أَکْثَرَ وَ لَمْ یَحْتَلِمْ قَالَ إِذَا بَلَغَ وَ کُتِبَ عَلَیْهِ الشَّیْءُ جَازَ أَمْرُهُ إِلَّا أَنْ یَکُونَ سَفِیهاً أَوْ ضَعِیفا.

امام صادق (علیه السلام)- عبدالله‌بن‌سنان نقل می‌کند: پدرم از امام صادق (علیه السلام) پرسید، و من در آنجا حاضرم بودم. گفت: «کی کارها و معاملات یتیم درست است؟ فرمود: «وقتی به حدّ بلوغ برسد». عرض کرد: «بلوغ او چه وقت است»؟ فرمود: «وقتی محتلم شود»، گفت: «گاهی پسر بچّه تا سال هیجده و کمتر و بیشتر محتلم نمی‌شود». فرمود: «وقتی بالغ شود و گناه و ثواب به او نوشته شود کارها و معاملات او درست است مگر آنکه سفیه یا ضعیف العقل باشد».⁽¹⁾

5- آراستگی ظاهری و باطنی تان را در هر نماز و مسجد رعایت کنید. (سوره اعراف آیه 31)

آیه 31 اعراف

يا بَني آدَمَ خُذُوا زينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ كُلُوا وَ اشْرَبُوا وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْرِفينَ.

اى فرزندان آدم! زينت خود را در هنگام رفتن به هر مسجدى، با خود برداريد؛ و [از نعمت‌هاى الهى] بخوريد و بياشاميد، ولى اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمى‌دارد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْعَلَاءِ بْنِ سَیَابَهًَْ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ خُذُوا زِینَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ قَالَ الْغُسْلُ عِنْدَ لِقَاءِ کُلِّ إِمَامٍ.

امام صادق ( علاءبن‌سیابه گوید: امام صادق (در مورد آیه: خُذُواْ زِینَتَکُمْ عِندَ کُلِّ مَسْجِدٍ، فرمود: «یعنی غسل‌کردن به هنگام دیدار با هر امام».⁽²⁾

6- خدا را با تواضع و در نهان صدا بزنید ولی ((با خواسته های بیجا و داد و فریاد)) زیاده روی نکنید. (سوره اعراف آیه 55)

آیه 55 اعراف

ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدينَ .

پروردگار خود را [آشكارا] از روى تضرّع، و در پنهانى، بخوانيد؛ [و از تجاوز، دست برداريد كه] او متجاوزان را دوست نمى‌دارد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَلَیْکُمْ بِالْبُکَاءِ مِنْ خَشْیَهًِْ اللَّهِ یُبْنَی لَکَ بِکُلِّ دَمْعَهًٍْ أَلْفُ بَیْتٍ

فِی الْجَنَّهًِْ وَ مَا مِنْ شَیْءٍ أَحَبُّ إِلَی اللَّهِ مِنْ قَطْرَهًِْ دَمْعٍ مِنْ خَشْیَهًِْ اللَّهِ وَ قَطْرَهًِْ دَمٍ جَرَتْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ إِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِعَبْدٍ خَیْراً نَصَبَ فِی قَلْبِهِ نَائِحَهًًْ مِنَ الْحُزْنِ وَ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُ کُلَ قَلْبٍ حَزِینٍ وَ خَیْرُ الدُّعَاءِ الْخَفِیُّ قَالَ تَعَالَی ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَة.

پیامبر ( بر شما باد به گریه‌کردن از ترس خدا! چراکه خداوند در برابر هر قطره‌ی اشکی که بریزید؛ خانه‌ای در بهشت برای شما بنا می‌کند و چیزی در نزد خداوند متعال بهتر از قطره‌ی اشکی که از ترس خدا و قطره‌ی خونی که در راه خدا ریخته شود، نیست. و هرگاه خداوند بخواهد خیری به بنده‌اش برساند؛ در دلش پرده‌ای از غم و اندوه قرار می‌دهد. همانا خداوند متعال قلب‌های اندوهناک را دوست دارد؛ و بهترین دعا آن است که پنهان باشد؛ چنانکه خدای متعال فرموده است: ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً.⁽¹⁾

7- بعد از برقرای امنیت و آرامش در جامعه هرج و مرج راه نیندازید. (سوره اعراف آیه 56)

آیه 56 اعراف

وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَّ رَحْمَتَ اللهِ قَريبٌ مِنَ الْمُحْسِنينَ .

و در زمين پس از اصلاح آن فساد نكنيد، و او را با بيم و اميد بخوانيد. [بيم از مسوليّت‌ها، و اميد به رحمتش. و نيكى كنيد] زيرا رحمت خدا به نيكوكاران نزديك است.

حدیث

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- أَصْلَحَهَا بِرَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ بِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) فَأَفْسَدُوهَا حِینَ تَرَکُوا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ ذُرِیَّتَهُ (علیهم السلام).

علیّ‌بن‌ابراهیم ( اصلاح آن (زمین) به‌وسیله‌ی رسول خدا (و امیرمؤمنان (صورت گرفت، امّا مردم به‌سبب ترک امیرمؤمنان (و فرزندان او، آن را تباه ساختند.⁽²⁾

8- کم فروشی نکنید و پیمانه و ترازویتان را درست و دقیق تنظیم کنید. (سوره اعراف آیه 85)

آیه 85 اعراف

وَ إِلى مَدْيَنَ أَخاهُمْ شُعَيْباً قالَ

يا قَوْمِ اعْبُدُوا اللهَ ما لَكُمْ مِنْ إِلهٍ غَيْرُهُ قَدْ جاءَتْكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ فَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَ الْميزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْياءَهُمْ وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ .

و به‌سوى مدين، برادرشان شعيب را [فرستاديم]؛ گفت: «اى قوم من! خدا را بپرستيد، كه جز او معبودى براى شما نيست. دليل روشنى از طرف پروردگارتان براى شما آمده است؛ بنابراين، حقّ پيمانه و وزن را ادا كنيد؛ و از اموال مردم كم نگذاريد؛ و در روى زمين، بعد از آنكه [در پرتو ايمان و دعوت انبياء] اصلاح شده است، فساد نكنيد. اين براى شما بهتر است اگر باايمان هستيد.

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- عَنْ سَعْدِ‌بْنِ‌سَعْدْ عَنْ أَبِی‌الْحَسَنِ (علیه السلام) قَالَ سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْمٍ یُصَغِّرُونَ الْقُفْزَانَ یَبِیعُونَ بِهَا قَالَ أُولَئِکَ الَّذِینَ یَبْخَسُونَ النَّاسَ أَشْیَاءَهُمْ.

امام کاظم (علیه السلام)- سعدبن‌سعد گوید: «از امام کاظم (علیه السلام) در مورد قومی که پیمانه‌ی قفیز را کوچک می‌سازند و با آن می‌فروشند، پرسیدم؛ فرمود: «آن‌ها کسانی هستند که اجناس و اشیاء مردم را کم می‌دهند. [و کم‌فروشی می‌کنند]»».⁽¹⁾

9- با کسانی که به اعتقاد شما باور ندارند، مسالمت آمیز زندگی کنید و صبور باشید تا خدا بینتان داوری کند. (سوره اعراف آیه 87)

آیه 87 اعراف

وَ إِنْ كانَ طائِفَةٌ مِنْكُمْ آمَنُوا بِالَّذي أُرْسِلْتُ بِهِ وَ طائِفَةٌ لَمْ يُؤْمِنُوا فَاصْبِرُوا حَتّى يَحْكُمَ اللهُ بَيْنَنا وَ هُوَ خَيْرُ الْحاكِمينَ.

و اگر گروهى از شما به آنچه من به آن فرستاده شده‌ام ايمان آورده‌اند، و گروهى ايمان نياورده‌اند، صبر كنيد تا خداوند ميان ما داورى كند، كه او بهترين داوران است».

حدیث

العسکری (علیه السلام)- فِیما کانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ فِی الدُّنْیَا یُبَیِّنُ ضَلَالَهُمْ وَ فِسْقَهُمْ.

امام عسکری (علیه السلام) خداوند [در قیامت] در مورد آنچه در دنیا بر سر آن اختلاف داشتند حکم می‌کند

و گمراهی و فسقشان را آشکار می‌نماید.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء نهم قرآن کریم

1- ایمان و رفتار صحیح مردم، درهای نعمت خدا را به رویشان باز می کند. (سوره اعراف آیه 96)

آیه 96 اعراف

وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ .

و اگر اهل شهرها و آبادي‌ها، ايمان مى‌آوردند و تقوا پيشه مى‌كردند، به‌يقين بركات آسمان و زمين را بر آن‌ها مى‌گشوديم؛ ولى [آن‌ها حق را] تكذيب كردند؛ ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.

حدیث

الزهرا (سلام الله علیها)- قَالَ سُوَیْدِ‌بْنِ‌غَفَلَهًَْ: ... قَالَت فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها): وَ مَا الَّذِی نَقَمُوا مِنْ أَبِی‌الْحَسَنِ (علیه السلام) نَقَمُوا مِنْهُ وَ اللَّهِ نَکِیرَ سَیْفِهِ وَ قِلَّهًَْ مُبَالَاتِهِ بِحَتْفِهِ وَ شِدَّهًَْ وَطْأَتِهِ وَ نَکَالَ وَقْعَتِهِ وَ تَنَمُّرَهُ فِی ذَاتِ اللَّهِ وَ تَاللَّهِ لَوْ مَالُوا عَنِ الْمَحَجَّهًِْ اللَّائِحَهًِْ وَ زَالُوا عَنْ قَبُولِ الْحُجَّهًِْ الْوَاضِحَهًِْ لَرَدَّهُمْ إِلَیْهَا وَ حَمَلَهُمْ عَلَیْهَا وَ لَسَارَ بِهِمْ سَیْراً سُجُحاً لَا یَکْلُمُ خِشَاشُهُ وَ لَا یَکِلُّ سَائِرُهُ وَ لَا یُمَلُّ رَاکِبُهُ وَ لَأَوْرَدَهُمْ مَنْهَلًا نَمِیراً صَافِیاً رَوِیّاً تَطْفَحُ ضَفَّتَاهُ وَ لَا یَتَرَنَّقُ جَانِبَاهُ وَ لَأَصْدَرَهُمْ بِطَاناً وَ نَصَحَ لَهُمْ سِرّاً وَ إِعْلَاناً وَ لَمْ یَکُنْ یُحَلَّی مِنَ الْغِنَی بِطَائِلٍ وَ لَا یَحْظَی مِنَ الدُّنْیَا بِنَائِلٍ غَیْرَ رَیِّ النَّاهِلِ وَ شُبْعَهًِْ الْکَلِّ وَ لَبَانَ لَهُمُ الزَّاهِدُ مِنَ الرَّاغِبِ وَ الصَّادِقُ مِنَ الْکَاذِبِ وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ. وَ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّئاتُ ما کَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِین.

حضرت زهراء ( سویدبن‌غفلهًْ گوید: ... حضرت فاطمه (فرمود: چه چیزی سبب گردید تا از علی (عیبجویی کنند؟ عیب او گفتند؛ زیرا شمشیرش، خویش و بیگانه، شجاع و ترسو

نمی‌شناخت. دریافتند که او به مرگ توجّهی ندارد. دیدند که او چگونه بر آن‌ها می‌تازد و آنان را به وادی فنا می‌افکند. و برخی را برای عقوبت و سرمشق دیگران باقی می‌گذارد. به کتاب خدا مسلّط و دانا، و خشم او در راه خشنودی خداوند بود. به خداوند سوگند! اگر از طریق آشکار و نمایان حق منحرف شده از قبول دلایل و حجّت‌های روشن و مبیّن، امتناع می‌نمودند، آنان را به راه مستقیم، هادی و رهنمون می‌شد و از انحراف و اعوجاج آنان جلوگیری می‌نمود. به خداوند سوگند، اگر مردانتان در خارج‌نشدن زمام امور، از دستان علی (پای می‌فشردند و تدبیر کار را آنچنان که پیامبر به او سپرده بود، تحویل او می‌دادند؛ علی (آن را به سهولت راه می‌برد و این شتر را به سلامت به مقصد می‌رساند، آن‌گونه که حرکت این شتر رنج‌آور نمی‌شد. علی (آنان را به آبشخوری صاف و مملو و وسیع هدایت می‌کرد که آب از اطرافش سرازیر می‌شد و هرگز رنگ کدورت به خود نمی‌گرفت. او آنان را از این آبشخور سیراب به در می‌آورد. علی (خیرونیکی را در نهان‌وآشکار برای آنان خوش می‌دارد. او اگر بر مسند می‌نشست هرگز بهره‌ای فراوان از بیت‌المال را به خود اختصاص نمی‌داد و از فزونی و ثروت دنیا جز به مقدار نیاز برداشت نمی‌کرد، به مقدار آبی که تشنگی را فرو نشاند و خوراکی که گرسنگی را برطرف نماید. [در آن‌هنگام] مرد پارسا، از تشنه حطام دنیا باز شناخته می‌شد و راستگو از دروغگو متمایز می‌گشت، لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ

کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ. و الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْ هؤُلاءِ سَیُصِیبُهُمْ سَیِّئاتُ ما کَسَبُوا وَ ما هُمْ بِمُعْجِزِین (زمر/51)⁽¹⁾

2- گاهی خدا با خشکسالی و کمبود محصولات، مردم غافل را بیدار می کند. (سوره اعراف آیه 130)

آیه 130 اعراف

وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنينَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ.

و ما فرعونيان را به خشكسالى و كمبود ميوه‌ها گرفتار كرديم، شايد متذكّر گردند.

حدیث

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنِینَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ یَعْنِی السِّنِینَ الْجَدْبَهًَْ لَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَیْهِمُ الطُّوفَانَ وَ الْجَرَادَ وَ الْقُمَّلَ وَ الضَّفَادِعَ وَ الدَّمَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( وَ لَقَدْ أَخَذْنا آلَ فِرْعَوْنَ بِالسِّنینَ وَ نَقْصٍ مِنَ الثَّمَراتِ لَعَلَّهُمْ یَذَّکَّرُونَ؛ یعنی سال‌های قحطی و خشکسالی و بی‌ثمری؛ و زمانی رخ داد که خداوند بر آنان طوفان و حمله ملخ‌ها و شپش‌ها و وزغ‌ها و خون‌شدن آب نیل را نازل کرد.⁽²⁾

3- خداوند برای شما، همسرانی آفریده که در کنارشان به آرامش برسید. (سوره اعراف آیه 189)

آیه 189 اعراف

هُوَ الَّذي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ وَ جَعَلَ مِنْها زَوْجَها لِيَسْكُنَ إِلَيْها فَلَمّا تَغَشّاها حَمَلَتْ حَمْلاً خَفيفاً فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمّا أَثْقَلَتْ دَعَوَا اللهَ رَبَّهُما لَئِنْ آتَيْتَنا صالِحاً لَنَكُونَنَّ مِنَ الشّاكِرينَ.

اوست كسى كه [همه‌ی] شما را از يك فرد آفريد؛ و همسرش را نيز از جنس او قرار داد، تا در كنار او بياسايد. سپس هنگامى‌كه با او آميزش كرد، حملى سبك برداشت، كه با وجود آن، به كارهاى خود ادامه مى‌داد؛ و چون سنگين شد، هر‌دو از خدايى كه پروردگارشان است خواستند: «اگر فرزند صالحى به ما دهى، به‌يقين از شاكران خواهيم بود».

حدیث

پيامبر صلي الله عليه و آله : ما بُنِىَ فِي الإسلامِ بِناءٌ أحَبُّ إلَى اللّه ِ و أعَزُّ مِنَ التَّزويجِ ؛

در اسلام هيچ بنايى نزد خدا محبوب تر و ارجمندتر از ازدواج نيست .⁽³⁾

4- آنهایی را که به جای خدا صدا می زنید، توانایی یاری کردن شما را ندارند. (سوره اعراف آیه 197)

آیه 197 اعراف

وَ الَّذينَ تَدْعُونَ مِنْ

دُونِهِ لا يَسْتَطيعُونَ نَصْرَكُمْ وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُون .

و كسانى را كه جز او مى‌خوانيد، نمى‌توانند ياريتان كنند، و نه [حتّى] خودشان را يارى دهند.

حدیث

و قال عليّ بن إبراهيم: قوله: أَ يُشْرِكُونَ مٰا لاٰ يَخْلُقُ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ ثم احتج على الملحدين فقال: وَ اَلَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاٰ يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ إلى قوله تعالى: وَ تَرٰاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لاٰ يُبْصِرُونَ ، ثمّ أدب اللّه رسوله (صلّى اللّه عليه و آله) فقال: خُذِ اَلْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ اَلْجٰاهِلِينَ .

على بن ابراهيم مى‌گويد:در اين سخن خداى تبارك و تعالى: أَ يُشْرِكُونَ مٰا لاٰ يَخْلُقُ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ خداوند به محاجه با كافران پرداخت و فرمود: «وَ اَلَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لاٰ يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَ لاٰ أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ» تا اين فرموده خداى عز و جل: «وَ تَرٰاهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ وَ هُمْ لاٰ يُبْصِرُونَ» سپس خدا رسولش صلى اللّه عليه و آله و سلم را ادب كرد و فرمود: «خُذِ اَلْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ اَلْجٰاهِلِينَ».⁽¹⁾

5 - هنگام وسوسه شیطان به خدا پناه ببرید . (سوره اعراف آیه 200)

آیه 200 اعراف

وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ إِنَّهُ سَميعٌ عَليمٌ .

و اگر وسوسه‌اى از شيطان به تو رسد، به خدا پناه بر؛ كه او شنونده و داناست.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- ِ إِذَا وَسْوَسَ الشَّیْطَانُ إِلَی أَحَدِکُمْ فَلْیَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ وَ لْیَقُلْ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ مُخْلِصاً لَهُ الدِّین.

امام علی ( هرگاه کسی از شما به وسوسه شیطان دچار شد به خدا پناه برد و بگوید: به خدا و رسول او ایمان آوردم و دین را برای او خالص گردانیدم. (زمر/2)⁽²⁾

6 - در هنگام تلاوت قرآن، سکوت کنید و گوش دهید تا رحمت خدا بر شما سرازیر شود. (سوره اعراف آیه 204)

آیه 204 اعراف

وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا

لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ .

هنگامى‌كه قرآن خوانده شود، گوش فرا دهيد و خاموش باشيد؛ شايد مشمول رحمت [خدا] شويد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- یَجِبُ الْإِنْصَاتُ لِلْقُرْآنِ فِی الصَّلَاهًِْ {وَ غَیْرِهَا}.

امام صادق ( گوش‌دادن به قرآن در نماز و غیر آن واجب است.⁽¹⁾

7- مومنین حقیقی کسانی اند که نماز می خوانند، انفاق می کنند و توکلشان بر خداست. (سوره انفال آیه 3 و 4)

آیه 3 و 4 انفال

أَلَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ [3]

همان كسانى كه نماز را برپا مى‌دارند و از آنچه به آن‌ها روزى داده‌ايم، انفاق مى‌كنند.

أُولئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَريمٌ [4]

[آرى] مؤمنان حقيقى آن‌ها هستند، براى آنان درجاتى [والا] نزد پروردگارشان است و براى آن‌ها، آمرزش و روزىِ پرارزشى است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- بِتَمَامِ الْإِیمَانِ دَخَلَ الْمُؤْمِنُونَ الْجَنَّهًَْ وَ بِالزِّیَادَهًِْ فِی الْإِیمَانِ تَفَاضَلَ الْمُؤْمِنُونَ بِالدَّرَجَاتِ عِنْدَ اللَّهِ وَ بِالنُّقْصَانِ دَخَلَ الْمُفَرِّطُونَ النَّارَ.

امام صادق ( به ایمان درست، مردم به بهشت می‌روند و به فزونی ایمان، مؤمنان در درجات نزد خدا بر هم برتری دارند و به کاستی ایمان تقصیرکاران به دوزخ وارد می‌شوند.⁽²⁾

الرّضا (علیه السلام)- مُحَمَّدُ‌بْنُ‌إسْمَاعِیلَ‌بْنُ‌بَزِیعٍ قََالَ أبُوالحَسَنِ الرِّضَا (علیه السلام) إِنَّ لِلَّهِ تَعَالَی بِأَبْوَابِ الظَّالِمِینَ مَنْ نَوَّرَهُ اللَّهُ وَ أَخَذَ لَهُ الْبُرْهَانَ وَ مَکَّنَ لَهُ فِی الْبِلَادِ لِیَدْفَعَ بِهِمْ عَنْ أَوْلِیَائِهِ وَ یُصْلِحُ اللَّهُ بِهِ أُمُورَ الْمُسْلِمِینَ إِلَیْهِمْ یَلْجَأُ الْمُؤْمِنُ مِنَ الضُّرِّ وَ إِلَیْهِمْ یَفْزَعُ ذُو الْحَاجَهًِْ مِنْ شِیعَتِنَا وَ بِهِمْ یُؤْمِنُ اللَّهُ رَوْعَهًَْ الْمُؤْمِنِ فِی دَارِ الظَّلَمَهًِْ أُولَئِکَ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا أُولَئِکَ أُمَنَاءُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ أُولَئِکَ نُورُ اللَّهِ فِی رَعِیَّتِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ وَ یَزْهَرُ نُورُهُمْ لِأَهْلِ السَّمَاوَاتِ کَمَا تَزْهَرُ الْکَوَاکِبُ الدُّرِّیَّهًُْ لِأَهْلِ الْأَرْضِ أُولَئِکَ مِنْ نُورِهِمْ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ تُضِیءُ مِنْهُمُ الْقِیَامَهًُْ خُلِقُوا وَ اللَّهِ لِلْجَنَّهًِْ وَ خُلِقَتِ الْجَنَّهًُْ لَهُمْ فَهَنِیئاً لَهُمْ

مَا عَلَی أَحَدِکُمْ أَنْ لَوْ شَاءَ لَنَالَ هَذَا کُلَّهُ قَالَ قُلْتُ بِمَا ذَا جَعَلَنِیَ اللَّهُ فِدَاکَ قَالَ تَکُونُ مَعَهُمْ فَتَسُرُّنَا بِإِدْخَالِ السُّرُورِ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ مِنْ شِیعَتِنَا فَکُنْ مِنْهُمْ یَا مُحَمَّدُ (صلی الله علیه و آله).

امام رضا ( محمّدبن‌اسماعیل‌بن‌بزیع گوید: امام رضا (فرمود: خدا بر درگاه ستمکاران کسی را دارد که دلش را روشن کرده و برهان را برای او فراهم آورده و در بلاد، او را با نفوذ نموده تا به‌وسیله‌ی آنان از دوستانشان دفاع کند و کارهای مسلمانان را اصلاح کند، مؤمن در سختی‌ها به آن‌ها پناه ببرد و شیعه‌ی نیازمند ما به او روی آورد؛ و خدا با آن‌ها مؤمن را از هراس در خانه‌ی ستمکاران آسوده می‌دارد. آنان به‌راستی مؤمن هستند و ایمن‌های خدا در روی زمین هستند. آنان نور خدا در میان رعیّت خود در روز قیامت هستند و نورشان برای اهل آسمان می‌درخشد، چنانکه ستاره‌های درخشان برای اهل زمین می‌درخشند و روز قیامت از نورشان روشن می‌گردد. به خدا قسم! برای بهشت آفریده شده‌اند و بهشت هم برای آن‌ها؛ بر ایشان گورا باد! مانعی نیست برای هرکدام از شما اگر بخواهد به همه‌ی این امور برسد؛ گفتم: «فدایت شوم! به چه صورت»؟ فرمود: «به همراه آن ستمکاران باشی و ما را با شادکردن مؤمنان شیعه ما شاد کنی! تو از آن‌ها باش ای محمّد»!⁽¹⁾

8- از نظر خدا، بدترین جنبندگان کسانی اند که تفکر نمی کنند و حرف حق را نمی شنوند. (سوره انفال آیه 22)

آیه 22 انفال

آیه إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللهِ الصُّمُّ الْبُكْمُ الَّذينَ لا يَعْقِلُونَ .

به يقين بدترين جنبندگان نزد خدا، افراد كرولال [و كوردلى] هستند كه انديشه نمى‌كنند.

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- یَا هِشَام ... إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی بَشَّرَ أَهْلَ الْعَقْلِ وَ الْفَهْمِ فِی کِتَابِه ...

ثُمَّ ذَمَّ الَّذِینَ لَا یَعْقِلُون ... إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لا یَعْقِلُون.

امام کاظم ( ای هشام! خداوند تبارک‌وتعالی اهل عقل و فهم را در کتاب خود مژده داده است آنگاه کسانی که اندیشه نمی‌کنند را [چنین] مذمّت فرموده است: إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لا یَعْقِلُون. ⁽¹⁾

9- اگر مراقب اعمالتان باشید؛ نیروی تشخیص حق از باطل برایتان فعال می شود. (سوره انفال آیه 29)

آیه 29 انفال

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيمِ .

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! اگر از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد، براى شما [نورانيّت درون و] وسيله‌ی تشخيص حق از باطل قرار مى‌دهد و گناهانتان را مى‌پوشاند و شما را مى‌آمرزد و خداوند داراى فضل عظيم است.

حدیث

المهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)- وَ اللهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ لِمَنْ یَهْدِیهِ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِیمَ قَدْ آتَاکُمُ اللَّهُ یَا آلَ یَاسِینَ خِلَافَتَهُ وَ عِلْمَ مَجَارِی أَمْرِهِ فِیمَا قَضَاهُ وَ دَبَّرَهُ وَ رَتَّبَهُ وَ أَرَادَهُ فِی مَلَکُوتِهِ فَکَشَفَ لَکُمُ الْغِطَاءَ.

امام زمان ( [قسمتی از زیارت امام زمان (در سرداب مقدّس سامرّاء]: و خداوند دارای فضل عظیم است؛ نسبت به کسی که او را به راه مستقیم هدایت نماید. ای آل‌یاسین! خداوند به شما خلافت و دانش مجاری امورش را در آنچه حتمی و تدبیر و مرتّب ساخته عنایت فرموده و در ملکوتش اراده نموده و پرده را [از روی حقایق عالَم] برای شما کنار زده است.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء دهم قرآن کریم

1- با هم نزاع و جر و بحث نکنید که باعث سستی شما می شود و نیرویتان را تضعیف می کند. (سوره انفال آیه 46)

آیه 46 انفال

وَ أَطيعُوا اللهَ وَ رَسُولَهُ وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ ريحُكُمْ وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللهَ مَعَ الصَّابِرينَ .

و از خدا و پيامبرش اطاعت نماييد و با يكديگر نزاع نكنيد، كه سست مى‌شويد

و قدرت [و شوكت] شما از ميان مى‌رود! و صبر و استقامت كنيد كه خداوند با صابران است.

حدیث

مِنْهُ قَوْلُهُ (صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ): «نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَ أُهْلِكَتْ عَادٌ بِالدَّبُورِ».

مؤيد اين قول،اين سخن آن حضرت صلى اللّه عليه و آله و سلم است: خدا مرا با باد صبا يارى كرد و قوم عاد به‌وسيله باد دبور به هلاكت رسيدند.⁽¹⁾

2- خداوند نعمت هیچ ملتی را به بلا تغییر نمی دهد، مگر آنکه خودشان با رفتارشان شرایط را تغییر دهند. (سوره انفال آیه 53)

آیه 53 انفال

ذلِكَ بِأَنَّ اللهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللهَ سَميعٌ عَليمٌ.

اين، به خاطر آن است كه خداوند، هيچ نعمتى را كه به گروهى داده، تغيير نمى‌دهد؛ مگر آنكه آن‌ها خودشان را تغيير دهند و خداوند، شنوا و داناست.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ قَضَی قَضَاءاً حَتْماً أَلَّا یُنْعِمَ عَلَی الْعَبْدِ فَیَسْلُبَهَا إِیَّاهُ حَتَّی یُحْدِثَ الْعَبْدُ ذَنْباً یَسْتَحِقُّ بِذَلِکَ النَّقِمَهًَْ.

امام باقر ( خداوند حکمی را قطعی نموده، [و آن اینکه] نعمتی را که به بنده‌ای مرحمت فرمود از او پس نمی‌گیرد، مگر زمانی‌که آن بنده گناهی مرتکب شود که به‌سبب آن مستحقّ کیفر گردد.⁽²⁾

3- هر چه در توان دارید برای مهیا کردن تجهیزات نظامی به کار بگیرید تا دشمنان را به وحشت بیندازید. (سوره انفال آیه 60)

آیه 60 انفال

وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللهِ وَ عَدُوَّكُمْ وَ آخَرينَ مِنْ دُونِهِمْ لا تَعْلَمُونَهُمُ اللهُ يَعْلَمُهُمْ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ شَيْ‌ءٍ في سَبيلِ اللهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ .

براى مقابله با آن‌ها (دشمنان)، هرچه در توان داريد از نيرو و از اسب‌هاى ورزيده آماده سازيد، تا به‌وسيله‌ي آن، دشمن خدا و دشمن [شناخته شده] خويش را بترسانيد! و دشمنان ديگرى غير از اين‌ها، كه شما آن‌ها را [به علّت نفاقشان] نمى‌شناسيد و خدا آن‌ها را مى‌شناسد. و هرچه در

راه خدا [و تقويت اسلام] انفاق كنيد، بى كم‌و‌كاست به شما بازگردانده مى‌شود، و به شما ستم نخواهد شد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ عَلِیُّ‌بْنُ‌الحُسَیْنِ (علیه السلام): أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فِی غَزَاهًٍْ غَزَاهَا أَنْ یَخْتَضِبُوا بِالسَّوَادِ لِیَقْوَوْا بِهِ عَلَی الْمُشْرِکِین.

پیامبر ( امام سجّاد (می‌فرماید: رسول خدا (در یکی از غزوه‌ها به یارانش دستور داد که ریش‌هایشان را با رنگ مشکی خضاب کنند (رنگ کنند) تا از آن بر علیه مشرکان قوّت بگیرند.⁽¹⁾

4- متولیان مساجد باید افراد درستکار، اهل کمک به محرومین و شجاع باشند و فقط از خدا حساب ببرند. (سوره توبه آیه 18)

آیه 18 توبه

إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللهِ مَنْ آمَنَ بِاللهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ آتَى الزَّكاةَ وَ لَمْ يَخْشَ إِلاَّ اللهَ فَعَسى أُولئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدينَ.

مساجد خدا را تنها كسى آباد مى‌كند كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و نماز را برپا دارد و زكات را بپردازد و جز از خدا نترسد، اميد مى‌رود آن‌ها از هدايت‌يافتگان باشند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْقُطْبُ الرَّاوَنْدِی فِی لُبِّ اللُّبَابِ، عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ الْمَسَاجِدُ بُیُوتُ الْمُتَّقِینَ وَ مَنْ کَانَتِ الْمَسَاجِدُ بَیْتَهُ ضَمِنَ اللَّهُ لَهُ بِالرَّوْحِ وَ الرَّاحَهًِْ وَ الْجَوَازِ عَلَی الصِّرَاطِ وَ قِیلَ لِلنَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) ائْذَنْ لَنَا فِی التَّرَهُّبِ قَالَ تَرَهُّبُ أُمَّتِی الْجُلُوسُ فِی الْمَسَاجِدِ وَ قَالَ (صلی الله علیه و آله) إِذَا رَأَیْتُمُ الرَّجُلَ یَعْتَادُ الْمَسَاجِدَ فَاشْهَدُوا لَهُ بِالْإِیمَانِ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ إِنَّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللهِ مَنْ آمَنَ بِالله.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- قطب راوندی در لبّ اللباب از پیامبر (صلی الله علیه و آله) نقل کرده است که فرمود: «مساجد خانه‌های انسان‌های باتقواست و هرکس که خانه‌اش مساجد

باشد خداوند برای او رحمت و راحتی و عبور از پل صراط را ضمانت می‌کند». و به پیامبر (صلی الله علیه و آله) گفته شد: «به ما در ترهّب (رهبانیّت و گوشه‌گیری که در مسیحیّت رواج داشت) اذن بده». فرمود: «رهبانیّت امّت من، نشستن در مساجد است». و فرمود: «هرگاه شخصی را دیدید که به مسجد عادت کرده، گواهی دهید که او مؤمن است. زیرا که خداوند می‌فرماید: إِنَّما یَعْمُرُ مَساجِدَ اللهِ مَنْ آمَنَ بِاللهِ».⁽¹⁾

5- از فقر ناشی از قطع رابطه با کفار و فشارهای اقتصادی نترسید، چون خدا از لطف خودش بی نیازتان می کند. (سوره توبه آیه 28)

آیه 28 توبه

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرامَ بَعْدَ عامِهِمْ هذا وَ إِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنيكُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شاءَ إِنَّ اللهَ عَليمٌ حَكيمٌ .

اى كسانى‌كه ايمان آورده‌ايد! مشركان ناپاكند، پس نبايد بعد از اين سال به مسجدالحرام نزديك شوند! و اگر از فقر مى‌ترسيد، خداوند هرگاه بخواهد، شما را به فضل [و كرم] خود بى‌نياز مى‌سازد؛ [و از راه ديگر جبران مى‌كند] خداوند دانا و حكيم است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ الشَّهْرُ الْحَرامِ وَ نَحْنُ الْبَلَدُ الْحَرَامِ وَ نَحْنُ کَعْبَهُ اللَّهِ وَ نَحْنُ قَبِلَهُ اللَّهُ.

امام صادق (علیه السلام)- ما در قرآن ماه حرام و شهر حرام و کعبه و قبله و وجه اللَّه هستیم.⁽²⁾

6- کافران همواره می خواهند دین و هدایت الهی را با تبلیغاتشان از بین ببرند، ولی خدا به شدت جلوگیری می کند. (سوره توبه 32)

آیه 32 توبه

يُريدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَى اللهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ.

آن‌ها مى‌خواهند نورِ خدا را با دهان خود خاموش كنند ولى خدا جز اين نمى‌خواهد كه نور خود را كامل كند، هرچندكافران ناخشنود باشند.

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا وَلَایَهًَْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِأَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ اللَّهُ مُتِمُّ الْإِمَامَهًِْ لِقَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللهِ وَ رَسُولِهِ وَ

النُّورِ الَّذِی أَنْزَلْنا وَ النُّورُ هُوَ الامام (علیه السلام).

امام رضا (علیه السلام)- یُرِیدُونَ أَنْ یُطْفِؤُا؛ یعنی میخواهند نور ولایت امیر المؤمنین (علیه السلام) را با زبان‌های خود خاموش کنند و خداوند نورش را کامل می‌کند یعنی خداوند امامت را تکمیل می‌کند، به دلیل این آیه: حال که چنین است، به خدا و رسول او و نوری که نازل کرده‌ایم ایمان بیاورید. (تغابن/8)، که نور همان امام است.⁽¹⁾

7- با کسالت، نماز نخوانید و با کراهت انفاق نکنید که پذیرفته نمی شود. (سوره توبه آیه 54)

آیه 54 توبه

وَ مَا مَنَعَهُمْ أَن تُقْبَلَ مِنهْمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ كَفَرُواْ بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لَا يَأْتُونَ الصَّلَوةَ إِلَّا وَ هُمْ كُسَالىَ وَ لَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَ هُمْ كَرِهُون .

هيچ‌چيز مانع قبول انفاق‌هاى آن‌ها نشد، جز اينكه آن‌ها به خدا و پيامبرش كافر شده‌اند و نماز به‌جا نمى‌آورند جز با كسالت و انفاق نمى‌كنند مگر با كراهت.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- وَ اللَّهِ لَوْ أَنَّ رَجُلًا صَامَ النَّهَارَ وَ قَامَ اللَّیْلَ ثُمَّ لَقِیَ اللَّهَ بِغَیْرِ وَلَایَتِنَا لَلَقِیَهُ وَ هُوَ غَیْرُ رَاضٍ أَوْ سَاخِطٌ عَلَیْهِ ثُمَّ قَالَ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلاَّ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلاَّ وَ هُمْ کُسالی وَ لا یُنْفِقُونَ إِلاَّ وَ هُمْ کارِهُون ثُمَّ قَالَ وَ کَذَلِکَ الْإِیمَانُ لَا یَضُرُّ مَعَهُ عَمَلٌ کَمَا أَنَّ الْکُفْرَ لَا یَنْفَعُ مَعَهُ عَمَلٌ.

امام صادق (علیه السلام)- به خدا قسم اگر مردی، روز را روزه گیرد و شب را شب زنده‌داری کند، سپس بدون ولایت ما اهل بیت، در برابر خدای عزّوجلّ قرار بگیرد، درحالی در برابر خداوند تبارک‌وتعالی قرار خواهد گرفت و با او دیدار خواهد کرد که از او راضی نیست و یا بر او

خشمگین است. سپس فرمود: «و این همان کلام خدای عزّوجلّ است که میفرماید: وَ ما مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقاتُهُمْ إِلاَّ أَنَّهُمْ کَفَرُوا بِاللهِ وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یَأْتُونَ الصَّلاةَ إِلاَّ وَ هُمْ کُسالی وَ لا یُنْفِقُونَ إِلاَّ وَ هُمْ کارِهُون». سپس فرمود: «و ایمان چنین است، عمل همراه با ایمان به ایمان زیان نمی‌رساند و کفر نیز چنین است، یعنی عمل همراه با کفر فایده‌ای ندارد».⁽¹⁾

8- مردان و زنان با ایمان، دوستان همدیگرند و به کار خوب سفارش می کنند و از کار ناپسند باز می دارند. (سوره توبه آیه 71)

آیه 71 توبه

وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ يُطيعُونَ اللهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللهُ إِنَّ اللهَ عَزيزٌ حَكيمٌ .

مردان و زنان باايمان، ولىّ [و يار و ياور] يكديگرند، امربه‌معروف و نهى‌ازمنكر مى‌كنند، نماز را برپا مى‌دارند و زكات را مى‌پردازند و خدا و پيامبرش را اطاعت مى‌كنند، به‌زودى خدا آنان را مورد رحمت [خويش] قرار مى‌دهد، خداوند توانا و حكيم است.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- و الْقَائِمَ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ إِذَا قَامَ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ و الْمُنْکَرُ مَنْ أَنْکَرَ فَضْلَ الْإِمَامِ وَ جَحَدَهُ.

امام باقر (علیه السلام)- وقتی حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام کند آن‌ها را امربه‌معروف می‌نماید، و از کار زشت بازمی‌دارد و منکر این است که مقام امام (علیه السلام) را انکار کند و از پیروی او امتناع ورزد.⁽²⁾

9- مات و مبهوت اموال و اولاد فراوان بی دین ها نشوید که خدا با همین ها در دنیا عذابشان خواهد کرد. (سوره توبه آیه 85)

آیه 85 توبه

وَ لا تُعْجِبْكَ أَمْوالُهُمْ وَ أَوْلادُهُمْ إِنَّما يُريدُ اللهُ أَنْ يُعَذِّبَهُمْ بِها فِي الدُّنْيا وَ تَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَ هُمْ كافِرُونَ .

[فزونى] اموال و فرزندانشان، تو را در شگفتى فرو نبرد! [اين براى آن‌ها نعمت نيست، بلكه] خدا مى‌خواهد آنان را به‌وسيله‌ی آن، در زندگى دنيا

عذاب كند و در‌حال كفر بميرند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- إِیَّاکَ أَنْ تُطْمِحَ بَصَرَکَ إِلَی مَنْ هُوَ فَوْقَکَ فَکَفَی بِمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِنَبِیِّه (صلی الله علیه و آله) وَ لا تُعْجِبْکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ وَ قَالَ وَ لا تَمُدَّنَّ عَیْنَیْکَ إِلی ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَیاةِ الدُّنْیا فَإِنْ دَخَلَکَ مِنْ ذَلِکَ شَیْءٌ فَاذْکُرْ عَیْشَ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) فَإِنَّمَا کَانَ قُوتُهُ الشَّعِیرَ وَ حَلْوَاهُ التَّمْرَ وَ وَقُودُهُ السَّعَفَ إِذَا وَجَدَهُ.

امام باقر (علیه السلام)- هرگز به مافوق خود توجّه نکن و به این آیه نظر داشته باش که فرمود: فَلا تعجبکَ أَمْوالُهُمْ وَ لا اولادُهُمْ، و در جای دیگر فرموده است: و هرگز چشمان خود را به نعمت‌های مادّی، که به گروه‌هایی از آنان داده‌ایم، میفکن! این‌ها شکوفه‌های زندگی دنیاست. (طه/131). هنگامی‌که زرق‌وبرق زندگی و خوشی دیگران را مشاهده کردی، یاد زندگی رسول خدا (صلی الله علیه و آله) را بکن که خوراکش نان جو، شیرینی‌اش خرما و آتش او از شاخه‌های درخت بود و این هم در هنگامی‌که میّسر می‌شد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء یازدهم قرآن کریم

1- با راستگویان و کسانی که ظاهر و باطنشان یکی است رفاقت و همراهی کنید. (سوره توبه آیه 119)

آیه 119 توبه

يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقينَ .

اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! از [مخالفت فرمان] خدا بپرهيزيد و باصادقان و راستگويان باشيد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَنَحْنُ وَ اللَّهِ الصَّادِقُونَ.

امام علی (علیه السلام)- به خدا سوگند! صادقان، ما (اهل بیت) هستیم.⁽²⁾

2- در انفاق، کمیت و مقدار مهم نیست، چه کم باشد چه زیاد، در نزد خدا اجر دارد. (سوره توبه آیه 121)

آیه 121 توبه

وَ لا يُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغيرَةً وَ لا كَبيرَةً وَ لا يَقْطَعُونَ وادِياً إِلاَّ كُتِبَ لَهُمْ لِيَجْزِيَهُمُ اللهُ أَحْسَنَ ما كانُوا يَعْمَلُونَ.

و هيچ مال كوچك يا بزرگى را [در اين راه] صرف نمى‌كنند و هيچ سرزمينى را [به‌سوى ميدان جهاد و يا در

بازگشت] نمى‌پيمايند، جز اينكه براى آن‌ها نوشته مى‌شود، تا خداوند آن را به‌عنوان بهترين اعمالشان، پاداش دهد.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ قَوْلُهُ وَ لَا یُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِیرَةً وَ لَا کَبِیرَةً وَ لَا یَقْطَعُونَ وَادِیاً إِلَّا کُتِبَ لَهُمْ لِیَجْزِیَهُمُ اللهُ أَحْسَنَ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ قَالَ: کُلَّمَا فَعَلُوا مِنْ ذَلِکَ لِلَّهِ جَازَاهُمُ اللَّهُ عَلَیْهِ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ لا یُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِیرَةً وَ لا کَبِیرَةً وَ لا یَقْطَعُونَ وادِیاً إِلَّا کُتِبَ لَهُمْ لِیَجْزِیَهُمُ اللهُ أَحْسَنَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ، هرچه از آن کارها را انجام دادند، خدا پاداششان می‌دهد.⁽¹⁾

3- عده ای از مسلمانان باید دنبال جهاد علمی و فرهنگی باشند و معارف دین را یاد بگیرند. (سوره توبه آیه 122)

آیه 122 توبه

وَ ما كانَ الْمُؤْمِنُونَ لِيَنْفِرُوا كَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَ لِيُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَ .

و شايسته نيست مؤمنان همگى [به‌سوى ميدان جهاد] كوچ كنند. چرا از هر گروهى از آنان، طايفه‌اى كوچ نمى‌كند [تا طايفه‌اى در مدينه بماند]، كه در دين [و معارف و احكام اسلام] آگاهى يابند و به‌هنگام بازگشت به‌سوى قوم خود، آن‌ها را بيم دهند؟! شايد [از مخالفت فرمان پروردگار] بترسند و خوددارى كنند!

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً وَ إِنْ دَهِمَ أَمْرٌ یُحْتَاجُ فِیهِ إِلَی جَمَاعَتِهِمْ نَفَرُوا کُلُّهُمْ.

امام علی (علیه السلام)- خداوند عزّوجلّ فرمود: وَ ما کانَ الْمؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً و اگر واقعهای روی دهد که مرتفع‌نمودن آن نیاز به خروج تمام مؤمنان داشته باشد، همه باید خارج شوند.⁽²⁾

4- از حدس و گمان و خیال پیروی نکنید که خیالبافی اصلا به در شناخت حقیقت نمی خورد. (سوره یونس آیه 36)

آیه 36 یونس

وَ مَا يَتَّبِعُ أَكْثرَُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْني مِنَ الحَقّ‌ِ شَيئًا إِنَّ اللهَ عَلِيمُ بِمَا يَفْعَلُونَ.

و بيشتر آن‌ها، جز از گمان (و پندارهاى بى‌اساس)، پيروى نمى‌كنند؛ (در حالى كه) گمان، هرگز

انسان را از حقّ بى‌نياز نمى‌سازد (و به حق نمى‌رساند)! به‌يقين، خداوند از آنچه انجام مى‌دهند، آگاه است!

حدیث

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

إيّاكُم و الظَّنَّ؛ فإنَّ الظَّنَّ أكذَبُ الكَذِبِ

از گمان بپرهيزيد ؛ زيرا گمان دروغترين دروغ است .⁽¹⁾

5- هیچ فردی در مقابل اعمال دیگری مسئولیت ندارد و هر کس پاسخگوی اعمال خودش است. (سوره یونس آیه 41)

آیه 41 یونس

وَ إِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لي عَمَلي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَريئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَري‌ءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ .

و اگر تو را تكذيب كردند، بگو: «عمل من براى من، و عمل شما براى شماست. شما از آنچه من انجام مى‌دهم بيزاريد و من [نيز] از آنچه شما انجام مى‌دهيد بيزارم».

حدیث

الحسین (علیه السلام)- فِی کِتَابِ تَارِیخٍ عَنِ الرِّیَاشِی ... خَرَجَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) مِنْ مَکَّهًَْ فَاعْتَرَضَتْهُ رُسُلُ عَمْرِوبْنِ‌سَعِیدِ‌بْنِ‌الْعَاصِ عَلَیْهِمْ یَحْیَی‌بْنُ‌سَعِیدٍ لِیَرُدُّوهُ فَأَبَی عَلَیْهِمْ وَ تَضَارَبُوا بِالسِّیَاطِ وَ مَضَی (علیه السلام) عَلَی وَجْهِهِ فَبَادَرُوهُ وَ قَالُوا یَا حُسَیْنُ (علیه السلام) أَ لَا تَتَّقِی اللَّهَ تَخْرُجُ مِنَ الْجَمَاعَهًِْ وَ تُفَرِّقُ بَیْنَ هَذِهِ الْأُمَّهًِْ فَقَالَ لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِیئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِیءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ.

امام حسین (علیه السلام)- در کتاب تاریخی، از ریّاشی آمده که؛ امام حسین (علیه السلام) [به قصد کربلا] از مکّه خارج شد؛ فرستادگان عمروبن‌سعیدبن‌عاص که سردسته‌ی آن‌ها یحیی‌بن‌سعید بود، بر سر راه حضرت قرار گرفت تا ایشان را بازگردانند ولی امام (علیه السلام) اعتنایی به آن‌ها نفرمود و [کار به جایی رسید که دو گروه] با تازیانه زدوخورد کردند و [باز] امام (علیه السلام) به حرکت خود ادامه داد. آن‌ها خود را به امام (علیه السلام) رسانده و گفتند: «ای حسین (علیه السلام)! آیا از خدا پروا نمی‌کنی که از جماعت مسلمانان خارج شده و

میان امّت اسلامی تفرقه ایجاد می‌کنی»؟ حضرت فرمود: «لی عَمَلی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَریئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَریءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ».⁽¹⁾

6- خدا به هیچ کس ظلم نمی کند و این مردم اند که به خودشان ستم می کنند. (سوره یونس آیه 44)

آیه 44 یونس

إِنَّ اللهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لكِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ .

خداوند هيچ به مردم ستم نمى‌كند؛ ولى اين مردمند كه به خويشتن ستم مى‌كنند.

حدیث

الهادی (علیه السلام)- رسالته (علیه السلام) فی الردّ علی أهلِ الجبر و التفویض و ... فَإِنَّهُ وَرَدَ عَلَیَ کِتَابُکُمْ وَ فَهِمْتُ مَا ذَکَرْتُمْ مِنِ اخْتِلَافِکُمْ فِی دِینِکُمْ وَ خَوْضِکُمْ فِی الْقَدَرِ وَ مَقَالَهًِْ مَنْ یَقُولُ مِنْکُمْ بِالْجَبْرِ وَ مَنْ یَقُولُ بِالتَّفْوِیضِ وَ تَفَرُّقِکُمْ فِی ذَلِکَ ... فَأَمَّا الْجَبْرُ الَّذِی یَلْزَمُ مَنْ دَانَ بِهِ الْخَطَأُ فَهُوَ قَوْلُ مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ جَلَّ‌وَ‌عَزَّ أَجْبَرَ الْعِبَادَ عَلَی الْمَعَاصِی وَ عَاقَبَهُمْ عَلَیْهَا وَ مَنْ قَالَ بِهَذَا الْقَوْلِ فَقَدْ ظَلَّمَ اللَّهَ فِی حُکْمِهِ وَ کَذَّبَهُ وَ رَدَّ عَلَیْهِ قَوْلَهُ وَ لا یَظْلِمُ رَبُّکَ أَحَداً وَ قَوْلَهُ ذلِکَ بِما قَدَّمَتْ یَداکَ وَ أَنَّ اللهَ لَیْسَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ وَ قَوْلَهُ إِنَّ اللهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُون.

امام هادی (علیه السلام)- [امام هادی در پاسخ به مردم اهواز که از آن حضرت در مورد جبر و تفویض سؤالاتی کرده بودند، چنین نوشتند که]: نامه‌ی شما به دستم رسید و از نوشته‌هایتان دریافتم که در عقیده‌ی خود دچار اختلاف گشته و به بحث «قَدَر» فرو شده‌اید؛ برخی از شما قائل به جبر، و جمعی معتقد به تفویض شده و با هم اختلاف کرده‌اید... امّا جبر که هرکس بدان معتقد باشد دچار خطاست گفته‌ی آن کس است که می‌پندارد خدای عزّوجلّ بندگان خود را به نافرمانی مجبور کرده و به خاطر همین

نافرمانی مجازاتشان می‌کند. هرکسی چنین عقیده‌ای دارد، خداوند را در حکم خود ستمگر دانسته است. جواب این فرد و اثبات دروغ او این کلام خداست که می‌فرماید: و پروردگارت به هیچ‌کس ستم نمی‌کند. (کهف/49) و فرموده: [و به آنان می‌گوییم]: این در برابر چیزی است که دست‌هایتان از پیش برای شما فرستاده و خداوند هرگز به بندگان ظلم نمی‌کند. (حج/10) و نیز؛ إِنَّ اللهَ لا یَظْلِمُ النَّاسَ شَیْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ».⁽¹⁾

7- قرآن درمانی برای دردهای روحی تان و کتاب راهنما و ویژه رحمت خداست. (سوره یونس آیه 57)

آیه 57 یونس

يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ شِفاءٌ لِما فِي الصُّدُورِ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنينَ .

اى مردم! اندرزى از سوى پروردگارتان براى شما آمده است؛ و درمانى براى آنچه در سينه‌هاست؛ و هدايت و رحمتى است براى مؤمنان.

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- عَنْ مُحَمَّدِ‌بْنِ‌الْفُضَیْل: سَأَلْتُ أَبَا الْحَسَنِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی ... فِیهِ شِفاءٌ لِلنَّاسِ قَالَ یَعْنِی مَا یَخْرُجُ مِنْ عِلْمِ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) فَهُوَ الشِّفَاءُ کَمَا قَالَ شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُورِ.

امام کاظم (علیه السلام)- از محمّدبن‌فضَیل نقل شده: از امام کاظم (علیه السلام) درباره‌ی این سخن خدا؛ در آن، شفا برای مردم است. (نحل/69) پرسیدم. حضرت فرمود: «مراد علمی است که از امیرالمؤمنین علیّ‌بن‌ابیطالب (علیه السلام) صادر می‌شود که آن، شفاء (درمان) است. چنانکه خدا فرموده‌است: شِفاءٌ لِما فِی الصُّدُورِ».⁽²⁾

8- خداوند در مورد مردم لطف و بخشش دارد، ولی بیشتر آنها سپاسگزار نیستند. (سوره یونس آیه 60)

آیه 60 یونس

وَ مَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْترَُونَ عَلىَ اللهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلىَ النَّاسِ وَ لَكِنَّ أَكْثرََهُمْ لَا يَشْكُرُون .

آن‌ها كه بر خدا افترا مى‌بندند، درباره‌ی (مجازات) روز رستاخيز، چه مى‌انديشند؟! خداوند نسبت به همه مردم فضل (و بخشش) دارد، امّا اكثر آن‌ها سپاسگزارى نمى‌كنند!

حدیث

امام على عليه السلام

:

وُ كُن للّه ِِ مُطيعا ، و بِذِكرِهِ آنِسا ، و تَمَثَّل في حالِ تَوَلِّيكَ عَنهُ إقبالَهُ عَلَيكَ ، يَدعوكَ إلى عَفوِهِ ، و يَتَغَمَّدُكَ بِفَضلِهِ ، و أنتَ مُتَوَلٍّ عَنهُ إلى غَيرِهِ !

فرمانبردار خدا باش و با يادش دمخور و در آن وقت كه از او روى مى گردانى، رويكرد او را به خود در نظر آر؛ او تو را، با آن كه از وى روى گردانده اى و به ديگرى روى آورده اى، به عفو و بخشايش خويش فرا مى خواند و تو را غرق در فضل و كرم خود مى گرداند!⁽¹⁾

9- بر دوستان خدا ((در مواجهه با حوادث سخت)) نه ترسی غلبه می کند و نه غصه می خورند. (سوره یونس آیه62)

آیه 62 یونس

أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ .

آگاه باشيد! [دوستان و] اولياى خدا، نه ترسى بر آن‌هاست و نه اندوهگين مى‌شوند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِالرَّحْمَنِ‌بْنِ‌سَالِمٍ الْأَشَلِّ عَنْ بَعْضِ الْفُقَهَاءِ قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِین (علیه السلام) فَقَالَ هُمْ نَحْنُ وَ أَتْبَاعُنَا فَمَنْ تَبِعَنَا مِنْ بَعْدِنَا طُوبَی لَنَا وَ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا قَالَ یَا أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) مَا شَأْنُ طُوبَی لَهُمْ أَفْضَلُ مِنْ طُوبَی لَنَا أَ لَسْنَا نَحْنُ وَ هُمْ عَلَی أَمْرٍ قَالَ لَا لِأَنَّهُمْ حَمَلُوا مَا لَمْ تَحَمَّلُوا عَلَیْهِ وَ أَطَاقُوا مَا لَمْ تُطِیقُوا.

امام علی (علیه السلام)- عبدالرّحمن‌بن‌سالم اشل از عدّه‌ای از علماء و بزرگان نقل می‌کند که [زمانی در حضور امام علی (علیه السلام) بودند که] امام علی (علیه السلام)، آیه‌ی أَلا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللهِ لاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لاَ هُمْ یَحْزَنُونَ را تلاوت کرد و سپس پرسید: «آیا می‌دانید أَوْلِیَاءَ اللهِ چه کسانی هستند»؟ آن بزرگان جواب دادند: «[نخیر، نمی‌دانیم]، ای امیرمؤمنان! چه کسانی هستند»؟ فرمود: «آنان، ما

هستیم و کسانی که پس از ما از ما تبعیّت و پیروی کند. خوشا به حال ما و خوشا به سعادت آنان؛ البتّه بیشتر برای آنان مایه‌ی خشنودی و سعادت است». یکی از آنان پرسید: «ای امیرمؤمنان (علیه السلام)! منظور شما از اینکه بیشتر برای آنان مایه‌ی خشنودی و سعادت است، چیست»؟ مگر ما و آنان هم عقیده نیستیم»؟ فرمود: «نه! آن‌ها چیزهایی را تحمّل می‌کنند که شما تحمّل نکردید و چندان بردباری می‌نمایند که شما نداشتید».⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء دوازدهم قرآن کریم

1- کسی که فقط برای زندگی دنیا دوندگی کند، نتیجه اش را کامل می گیرد، ولی در آخرت دستش خالی است. (سوره هود آیه 15 و 16)

آیه 15 و 16 هود

مَنْ كانَ يُريدُ الْحَياةَ الدُّنْيا وَ زينَتَها نُوَفِّ إِلَيْهِمْ أَعْمالَهُمْ فيها وَ هُمْ فيها لا يُبْخَسُونَ [15]

کسانى که زندگى دنیا و زینت آن را بخواهند، [نتیجه] اعمالشان را در همین دنیا به‌طور کامل به آن‌ها مى‌دهیم و چیزى در این [دنیا] از آن‌ها کم و کاست نخواهد شد.

أُولئِكَ الَّذينَ لَيْسَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ إِلاَّ النَّارُ وَ حَبِطَ ما صَنَعُوا فيها وَ باطِلٌ ما كانُوا يَعْمَلُونَ [16]

[ولى] آن‌ها کسانى هستند که در آخرت، جز آتش [سهمى] نخواهند داشت و آنچه را در دنیا [براى غیرخدا] انجام دادند، نابود مى‌شود؛ و آنچه را عمل مى‌کردند، باطل و بى‌اثر خواهد شد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عن عبدالله‌بن‌مسعود: سَیَأْتِی مِنْ بَعْدِی أَقْوَامٌ یَأْکُلُونَ طَیِّبَ الطَّعَامِ وَ أَلْوَانَهَا وَ یَرْکَبُونَ الدَّوَابَّ وَ یَتَزَیَّنُونَ بِزِینَهًِْ الْمَرْأَهًِْ لِزَوْجِهَا وَ یَتَبَرَّجُونَ تَبَرُّجَ النِّسَاءِ وَ زِیُّهُنَّ مِثْلُ زِیِّ الْمُلُوکِ الْجَبَابِرَهًِْ وَ هُمْ مُنَافِقُو هَذِهِ الْأُمَّهًِْ فِی آخِرِ الزَّمَان ... یَدَّعُونَ أَنَّهُمْ عَلَی دِینِی وَ سُنَّتِی وَ مِنْهَاجِی وَ شَرَائِعِی إِنَّهُمْ مِنِّی بِرَاءٌ وَ أَنَا مِنْهُمْ بَرِیءٌ یَا ابْنَ مَسْعُودٍ لَا تُجَالِسُوهُمْ فِی الْمَلَإِ وَ لَا تُبَایِعُوهُمْ فِی الْأَسْوَاقِ وَ لَا تَهْدُوهُمُ الطَّرِیقَ

وَ لَا تَسْقُوهُمُ الْمَاءَ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی مَنْ کانَ یُرِیدُ الْحَیاةَ الدُّنْیا وَ زِینَتَها نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِیها وَ هُمْ فِیها لا یُبْخَسُونَ الْآیَهًَْ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی مَنْ کانَ یُرِیدُ حَرْثَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ نَصِیب.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- [خطاب پیامبر (صلی الله علیه و آله) به عبدالله‌بن‌مسعود]: پس از من گروهی [در آخر الزمان] می‌آیند که غذاهای رنگین و گوارا می‌خورند، چهارپایان را سوار می‌شوند، مانند زنان که برای شوهر آرایش می‌کنند، آرایش کنند. آرایش خود را مانند زنان به دیگران نشان می‌دهند، لباسشان، لباس پادشاهان ستمگر می‌باشد. اینان در آخرالزمان منافقان امّت هستند ... آنان ادّعا می‌کنند که بر دین و سنّت، در راه و روش من هستند. آنان از [روش] من به دور و من از آنان بیزارم. ای پسر مسعود! با آنان در اجتماع هم‌نشینی ننمایید، در بازار با ایشان خرید و فروش نکنید، راه را نشانشان ندهید، آب به آن‌ها ندهید. خدای متعال فرموده است: مَنْ کانَ یُرِیدُ الحَیاةَ الدُّنْیا وَ زِینَتَها نُوَفِّ إِلَیْهِمْ أَعْمالَهُمْ فِیها وَ هُمْ فِیها لا یُبْخَسُونَ و خدای متعال می‌فرماید: هرکس کشت آخرت را بخواهد به کشته‌اش می‌افزاییم و هرکس کشت دنیا را بخواهد به او عطا می‌کنیم، ولی دیگر در کشت آخرتش نصیبی نیست. (شوری/20)⁽¹⁾

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- بُشِّرَ هَذِهِ الْأُمَّهًُْ بِالسَّنَاءِ وَ الرِّفْعَهًِْ وَ النُّصْرَهًِْ وَ التَّمْکِینِ فِی الْأَرْضِ فَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ عَمَلَ الْآخِرَهًِْ لِلدُّنْیَا لَمْ یَکُنْ لَهُ فِی الْآخِرَهًِْ نَصِیب.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- امّت مرا به بلندی قدر و منزلتشان [نزد خدا] و قدرت‌داشتن در زمین بشارت بده. امّا هرکس

عملی را برای دنیا انجام دهد، در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت.⁽¹⁾

2- برائت از ستمگر" ریشه قرآنی دارد. (سوره هود آیه 44)

آیه 44 هود

آیه وَ قيلَ يا أَرْضُ ابْلَعي ماءَكِ وَ يا سَماءُ أَقْلِعي وَ غيضَ الْماءُ وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَ قيلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمينَ.

و گفته شد: «اى زمین، آبت را فروبر! و اى آسمان، [از بارش] خوددارى کن»! و آب فرو نشست و کار پایان یافت و [کشتى] بر [دامنه‌ی کوه] جودى، پهلو گرفت؛ و [در این‌هنگام]، گفته شد: «دور باد گروه ستمکاران [از رحمت خد]!

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- لَمَّا رَکِبَ نُوحٌ (علیه السلام) فِی السَّفِینَهًِْ قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ.

امام صادق (علیه السلام)- وقتی نوح (علیه السلام) در کشتی سوار شد، این بانگ زده شد: قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظَّالِمِینَ.⁽²⁾

3- اگر مردم جامعه ای مسیر اشتباهشان را تغییر دهند، خدا برکاتش را نازل و قدرت و توانایی هایشان را زیاد می کند. (سوره هود آیه 52)

آیه 52 هود

وَ يا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلى قُوَّتِكُمْ وَ لا تَتَوَلَّوْا مُجْرِمينَ .

و اى قوم من! از پروردگارتان طلب آمرزش کنید، سپس به‌سوى او باز گردید، تا باران را پى‌در‌پى بر شما بفرستد؛ و نیرویى بر نیرویتان بیفزاید. و گنهکارانه، روى [از حق] برنتابید».

حدیث

الحسن (علیه السلام)- عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌عَلِیٍّ (علیه السلام) أَنَّهُ وَفَدَ عَلَی مُعَاوِیَهًَْ فَلَمَّا خَرَجَ تَبِعَهُ بَعْضُ حُجَّابِهِ وَ قَالَ إِنِّی رَجُلٌ ذُو مَالٍ وَ لَا یُولَدُ لِی فَعَلِّمْنِی شَیْئاً لَعَلَّ اللَّهَ أَنْ یَرْزُقَنِی وَلَداً فَقَالَ عَلَیْکَ بِالِاسْتِغْفَارِ فَکَانَ یُکْثِرُ مِنَ الِاسْتِغْفَارِ حَتَّی رُبَّمَا اسْتَغْفَرَ فِی الْیَوْمِ سَبْعَمِائَهًِْ مَرَّهًٍْ فَوُلِدَ لَهُ عَشَرَهًُْ بَنِینَ فَبَلَغَ ذَلِکَ مُعَاوِیَهًَْ فَقَالَ هَلَّا سَأَلْتَهُ مِمَّ قَالَ ذَلِکَ (فَعَادَ إِلَیْهِ) فَوَفَدَهُ وَفْدَهًًْ أُخْرَی فَسَأَلَهُ الرَّجُلُ فَقَالَ أَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِی قِصَّهًِْ هُودٍ (علیه السلام) وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلی قُوَّتِکُمْ وَ فِی قِصَّهًِْ

نُوحٍ (علیه السلام) وَ یُمْدِدْکُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنِینَ.

امام حسن (علیه السلام)- روزی حسن‌بن‌علی (علیه السلام) نزد معاویه رفت و وقتی بازگشت، یکی از دربانان معاویه به‌دنبال حضرت راه افتاد و گفت: «من مردی پولدارم که بچّه‌دار نمی‌شوم، چیزی به من بیاموز که خداوند به من فرزندی دهد». امام (علیه السلام) فرمود: «بسیار استغفار کن»! وی بسیار استغفار می‌کرد. که گاهی به روزی هفتصدبار می‌رسید و ده پسر برایش متولّد شد. این خبر به معاویه رسید، به مرد گفت: «چرا از او نپرسیدی که این سخن را از کجا گفته است»؟ باری دیگر که امام (علیه السلام) به معاویه وارد شد مرد همان سؤال را از او کرد، امام (علیه السلام) فرمود: «مگر گفته‌ی قرآن را نشنیدی که در داستان هود (علیه السلام) گوید: وَ یَزِدْکُمْ قُوَّةً إِلی قُوَّتِکُمْ و در قصّه‌ی نوح (علیه السلام) گوید: و شما را به اموال و فرزندان مدد کند. (نوح/12).⁽¹⁾

4- حجت خدا برای شما بهتر است. (سوره هود آیه 86)

آیه 86 هود

بَقِيَّةُ اللهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفيظٍ .

اگر مؤمن بوده‌ايد، باقيمانده‌ى (حجت) خدا براى شما بهتر است، و من بر شما نگاهبان نيستم

حدیث

العسکری (علیه السلام)- عن احمدبن‌اسحاق قال خرج ابومحمدالحسن‌بن‌علی (علیه السلام) علینا وَ عَلَی عَاتِقِهِ غُلَامٌ کَأَنَّ وَجْهَهُ الْقَمَرُ لَیْلَهًَْ الْبَدْرِ مِنْ أَبْنَاءِ ثَلَاثِ سِنِینَ وَ قَالَ یَا أَحْمَدَ‌بْنَ‌إِسْحَاقَ لَوْ لَا کَرَامَتُکَ عَلَی اللَّهِ وَ عَلَی حُجَجِهِ مَا عَرَضْتُ عَلَیْکَ ابْنِی هَذَا إِنَّهُ سَمِیُّ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) ... فَنَطَقَ الْغُلَامُ (علیه السلام) بِلِسَانٍ عَرَبِیٍّ فَصِیحٍ فَقَالَ أَنَا بَقِیَّهًُْ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ الْمُنْتَقِمُ مِنْ أَعْدَاءِ اللَّهِ فَلَا تَطْلُبْ أَثَراً بَعْدَ عَیْن.

امام عسکری (علیه السلام)- احمدبن‌اسحاق گوید:

«امام حسن‌عسکری (علیه السلام) پیش ما آمد و بر روی شانه‌اش کودکی بود که صورتش مانند ماه تمام می‌درخشید و در حدود سه سال از عمرش می‌گذشت؛ پس [امام (علیه السلام)] فرمود: «ای احمدبن‌اسحاق! اگر شرافت و منزلت تو نزد خدای عزّوجلّ و نزد حجّت‌هایش نبود، هرگز این پسرم را به تو نشان نمی‌دادم، او همنام رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است...». کودک به زبان عربی فصیح سخن گفت: و فرمود: «من بقیّهًْ الله در روی زمینش و انتقام‌گیرنده از دشمنانش هستم». بعد از دیدن حقیقت [با چشمان خودت]، دیگر دنبال آثار و نشانه‌ها [برای اثبات آن نگردد]»!⁽¹⁾

5- اگر خدا بخواهد هر کار ناشدنی، شدنی می شود. (سوره هود آیه 72 و 73)

آیه 72 و 73 هود

قالَتْ يا وَيْلَتى أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ وَ هذا بَعْلي شَيْخاً إِنَّ هذا لَشَيْ‌ءٌ عَجيبٌ [72]

گفت: «اى واى بر من! آیا من فرزند مى‌آورم در‌حالى‌که پیرزنم، و این شوهرم پیرمردى است؟! این راستى چیز عجیبى است»!

قالُوا أَ تَعْجَبينَ مِنْ أَمْرِ اللهِ رَحْمَتُ اللهِ وَ بَرَكاتُهُ عَلَيْكُمْ أَهْلَ الْبَيْتِ إِنَّهُ حَميدٌ مَجيدٌ [73]

گفتند: «آیا از فرمان خدا تعجّب مى‌کنى؟! این رحمت خدا و برکاتش بر شما خانواده است؛ چرا‌که او ستوده و داراى مجد و عظمت است».

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عن الفضل‌بن‌أبی‌قرهًْ قال: سمعت أباعبدالله یَقُولُ: أَوْحَی اللَّهُ إِلَی إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) أَنَّهُ سَیُولَدُ لَکَ فَقَالَ لِسَارَهًْ (سلام الله علیها) فَقَالَتْ أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَیْهِ أَنَّهَا سَتَلِدُ وَ یُعَذَّبُ أَوْلَادُهَا أَرْبَعَمِائَهًِْ سَنَهًٍْ بِرَدِّهَا الْکَلَامَ عَلَیَّ قَالَ فَلَمَّا طَالَ عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ الْعَذَابُ ضَجُّوا وَ بَکَوْا إِلَی اللَّهِ أَرْبَعِینَ صَبَاحاً فَأَوْحَی اللَّهُ إِلَی مُوسَی وَ هَارُونَ (علیها السلام) یُخَلِّصُهُمْ مِنْ فِرْعَوْنَ فَحَطَّ عَنْهُمْ سَبْعِینَ وَ مِائَهًَْ سَنَهًٍْ قَالَ وَ

قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) هَکَذَا أَنْتُمْ لَوْ فَعَلْتُمْ لَفَرَّجَ اللَّهُ عَنَّا فَأَمَّا إِذْ لَمْ تَکُونُوا فَإِنَّ الْأَمْرَ یَنْتَهِی إِلَی مُنْتَهَاهُ.

امام صادق (علیه السلام)- فضل‌بن‌ابی قرّهًْ گوید: «از امام صادق (علیه السلام) شنیدم فرمود: «خداوند متعال به ابراهیم (علیه السلام) وحی کرد که تو به‌زودی صاحب فرزندی خواهی شد. ابراهیم (علیه السلام) این موضوع را به ساره خبر داد. ساره گفت: أَ أَلِدُ وَ أَنَا عَجُوزٌ خداوند به ابراهیم (علیه السلام) وحی فرمود که ساره بچّه‌دار خواهد شد، ولی به خاطر پاسخی که وی به خدا داده است، فرزندانش چهارصد سال عذاب می‌کشند. امام (علیه السلام) فرمود: «وقتی مدّت عذاب‌الهی بر فرزندان یعقوب (علیه السلام) به درازا کشید، آن‌ها چهل صبح را به درگاه خداوند ناله و گریه سر دادند و سپس خداوند به موسی و هارون (علیها السلام) وحی‌کرد، که آن‌ها را از شرّ فرعون برهانند؛ بنابراین صدوهفتاد سال از مدّت عذاب‌شان کاست». امام‌صادق (علیه السلام) فرمود: «شما نیز اگر چنین کنید و به درگاه حق تضرّع و زاری کنید، خداوند در کار ما گشایشی قرار می‌دهد. (فرج ما را می‌رساند) امّا اگر چنین نکنید، این دوره، کامل خواهد شد».⁽¹⁾

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أبی‌جَعْفَر (علیه السلام): مَرَّ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِقَوْمٍ فَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ فَقَالُوا عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَهًُْ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ فَقَالَ لَهُمْ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) لَا تَجَاوَزُوا بِنَا مِثْلَ مَا قَالَتِ الْمَلَائِکَهًُْ لِأَبِینَا إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) إِنَّمَا قَالُوا رَحْمَتُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ.

امام علی (علیه السلام)- امام باقر (علیه السلام) فرمود: «علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) بر گروهی گذر کرد و به آن‌ها سلام داد. آنان در

پاسخ سلام او گفتند: «عَلَیْکَ السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ الله وَ بَرَکَاتُهُ وَ مَغْفِرَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ». امیرالمؤمنین (علیه السلام) به آن‌ها فرمود: «در پاسخ سلام ما، بیش از آنچه ملائکه، خطاب به پدرمان ابراهیم (علیه السلام) گفتند، نگویید». آنان چنین‌گفتند: «رَحْمَتُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ».⁽¹⁾

6- مردم و مسئولین باید در راه دین ثابت قدم باشند و ناگواری ها را تحمل کنند. (سوره هود آیه 112)

آیه 112 هود

آیه فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ وَ لا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرٌ.

پس همان‌گونه که فرمان یافته‌اى، استقامت کن؛ و [همچنین] کسانى که با تو، [به‌سوى خدا] آمده‌اند [باید استقامت کنند]؛ و سرپیچى نکنید، که او آنچه را انجام مى‌دهید مى‌بیند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- شَیَّبَتْنِی هُودُ فَقِیلَ لَهُ فِی ذَلِکَ فَقَالَ قَوْلِهِ فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْت.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- سوره‌ی هود مرا پیر کرد. پرسیدند: «کجای سوره‌ی هود»؟ فرمود: «این سخن خداوند متعال: فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْت».⁽²⁾

7- کارهای خوبی مثل نماز خاصیتی دارند که بدی ها را از بین می برند. (سوره هود آیه 114)

آیه 114 هود

وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَيِ النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ ذلِكَ ذِكْرى لِلذَّاكِرينَ .

در دو طرف روز، و اوایل شب، نماز را برپا دار؛ چرا‌که حسنات، سیّئات [و آثار آن‌ها] را از بین مي‌برند؛ این تذکّرى است براى کسانى که اهل تذکّرند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ الْعَبْدَ لَیُذْنِبُ فَیَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّهًَْ قِیلَ وَ کَیْفَ ذَلِکَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) قَالَ یَکُونُ نُصْبَ عَیْنَیْهِ لَا یَزَالُ یَسْتَغْفِرُ مِنْهُ وَ یَنْدَمُ عَلَیْهِ فَیُدْخِلُهُ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّهًَْ وَ لَمْ أَرَ أَحْسَنَ مِنْ حَسَنَهًٍْ حَدَثَتْ بَعْدَ ذَنْبٍ قَدِیم إِنَّ الْحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ذلِکَ ذِکْری لِلذَّاکِرِینَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- بنده گاهی گناه می‌کند ولی وارد بهشت می‌شود، گفته شد: «چطور ای رسول خدا (صلی الله علیه

و آله)»!؟ فرمود: «همیشه گناه خود را پیش نظر دارد، دائماً از آن گناه استغفار می‌کند و پشیمان بر آن کردارش می‌باشد. پس خدا او را وارد بهشت می‌کند و من چیزی بهتر از کردار نیکی که بعد از گناه قدیم و پیشین باشد ندیدم [که اثر آن را محو کند] إِنَّ الحَسَناتِ یُذْهِبْنَ السَّیِّئاتِ ذلِکَ ذِکْری لِلذَّاکِرِینَ».⁽¹⁾

8- از کودکی رازداری را به فرزندانتان بیاموزید. (سوره یوسف آیه 5)

آیه 5 یوسف

قالَ يا بُنَيَّ لا تَقْصُصْ رُؤْياكَ عَلى إِخْوَتِكَ فَيَكيدُوا لَكَ كَيْداً إِنَّ الشَّيْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبينٌ.

گفت: «پسرم! خواب خود را براى برادرانت بازگو مكن، مبادا براى تو نقشه‌ی [خطرناكى] بكشند؛ زيرا شيطان، دشمن آشكار انسان است».

حدیث

الباقر (علیه السلام)- أَنَّهُ کَانَ لَهُ أَحَدَ عَشَرَ أَخاً وَ کَانَ لَهُ مِنْ أُمِّهِ أَخٌ وَاحِدٌ یُسَمَّی بِنْیَامِینَ وَ کَانَ یَعْقُوبُ (علیه السلام) إِسْرَائِیلَ اللَّهِ وَ مَعْنَی إِسْرَائِیلِ اللَّهِ أَیْ خَالِصَ اللَّهِ ابْنَ إِسْحَاقَ (علیه السلام) نَبِیِّ اللَّهِ ابْنِ‌إِبْرَاهِیمَ (علیه السلام) خَلِیلِ اللَّهِ فَرَأَی یُوسُفُ (علیه السلام) هَذِهِ الرُّؤْیَا وَ لَهُ تِسْعُ سِنِینَ فَقَصَّهَا عَلَی أَبِیهِ فَقَالَ یَعْقُوبُ (علیه السلام) یا بُنَیَّ لا تَقْصُصْ رُؤْیاکَ عَلی إِخْوَتِکَ فَیَکِیدُوا لَکَ کَیْداً إِنَّ الشَّیْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبِینٌ قَوْلُهُ فَیَکِیدُوا لَکَ کَیْداً أَیْ یَحْتَالُوا عَلَیْکَ فَقَالَ یَعْقُوبُ لِیُوسُفَ (علیه السلام) وَ کَذلِکَ یَجْتَبِیکَ رَبُّکَ وَ یُعَلِّمُکَ مِنْ تَأْوِیلِ الْأَحادِیثِ وَ یُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَیْکَ وَ عَلی آلِ یَعْقُوبَ کَما أَتَمَّها عَلی أَبَوَیْکَ مِنْ قَبْلُ إِبْراهِیمَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبَّکَ عَلِیمٌ حَکِیمٌ وَ کَانَ یُوسُفُ (علیه السلام) مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ وَجْهاً وَ کَانَ یَعْقُوبُ (علیه السلام) یُحِبُّهُ وَ یُؤْثِرُهُ عَلَی أَوْلَادِهِ فَحَسَدُوهُ إِخْوَتُهُ عَلَی ذَلِکَ وَ قَالُوا فِیمَا بَیْنَهُمْ مَا حَکَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ إِذْ قالُوا لَیُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِلی أَبِینا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ

أَیْ جَمَاعَهًٌْ إِنَّ أَبانا لَفِی ضَلالٍ مُبِینٍ فَعَمَدُوا عَلَی قَتْلِ یُوسُفَ (علیه السلام) فَقَالُوا نَقْتُلُهُ حَتَّی یَخْلُوَ لَنَا وَجْهُ أَبِینَا فَقَالَ لَاوَی لَا یَجُوزُ قَتْلُهُ وَ لَکِنْ نُغَیِّبُهُ عَنْ أَبِینَا وَ نَحْنُ نَخْلُو بِهِ فَقَالُوا کَمَا حَکَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ یا أَبانا ما لَکَ لا تَأْمَنَّا عَلی یُوسُفَ وَ إِنَّا لَهُ لَناصِحُونَ* أَرْسِلْهُ مَعَنا غَداً یَرْتَعْ وَ یَلْعَبْ أَیْ یَرْعَی الْغَنَمَ وَ یَلْعَبُ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ فَأَجْرَی اللَّهُ عَلَی لِسَانِ یَعْقُوبَ (علیه السلام) إِنِّی لَیَحْزُنُنِی أَنْ تَذْهَبُوا بِهِ وَ أَخافُ أَنْ یَأْکُلَهُ الذِّئْبُ وَ أَنْتُمْ عَنْهُ غافِلُونَ فَقَالُوا کَمَا حَکَی اللَّهُ لَئِنْ أَکَلَهُ الذِّئْبُ وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّا إِذاً لَخاسِرُونَ الْعُصْبَهًُْ عَشَرَهًٌْ إِلَی ثَلَاثَهًَْ عَشَرَ فَلَمَّا ذَهَبُوا بِهِ وَ أَجْمَعُوا أَنْ یَجْعَلُوهُ فِی غَیابَتِ الْجُبِّ وَ أَوْحَیْنا إِلَیْهِ لَتُنَبِّئَنَّهُمْ بِأَمْرِهِمْ هذا وَ هُمْ لا یَشْعُرُونَ أَیْ تُخْبِرُهُمْ بِمَا هَمُّوا بِهِ.

امام باقر (علیه السلام)- وی یازده برادر ناتنی و یک برادر تنی داشت که نامش بنیامین بود و یعقوب (علیه السلام)، اسرائیل خدا بود. اسرائیل خدا، یعنی بنده‌ی مخلص خدا. یعقوب (علیه السلام) فرزند اسحاق پیامبر بود که او نیز پسر ابراهیم خلیل الله بود. یوسف (علیه السلام) در نه‌سالگی آن خواب را دید و آن را با پدرش در میان نهاد. یعقوب (علیه السلام) به او گفت: «یَا بُنَیَّ لاَ تَقْصُصْ رُؤْیَاکَ عَلَی إِخْوَتِکَ فَیَکِیدُواْ لَکَ کَیْدًا ً إِنَّ الشَّیْطانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوٌّ مُبینٌ». سخن خدا فَیَکیدُوا لَکَ کَیْداً؛ یعنی علیه تو، مکر و حیله می‌کنند. یعقوب (علیه السلام) به یوسف (علیه السلام) گفت: و این گونه پروردگارت تو را برمی‌گزیند و از تعبیر خوابها به تو می‌آموزد و نعمتش را بر تو و بر

خاندان یعقوب تمام و کامل می‌کند، همان‌گونه که پیش از این، بر پدرانت ابراهیم و اسحاق تمام کرد به یقین، پروردگار تو دانا و حکیم است!». (یوسف/6) یوسف (علیه السلام)، زیباترین مردم زمانه‌ی خود بود، یعقوب (علیه السلام) او را دوست داشت و او را بر دیگر فرزندان خود ترجیح می‌داد. به همین دلیل، برادرانش به او حسادت کردند و در جمع خودشان، سخنانی را گفتند که خداوند متعال، آن را نقل کرده است: هنگامی‌که [برادران] گفتند: «یوسف و برادرش [بنیامین] نزد پدر، از ما محبوب‌ترند درحالی‌که ما گروه نیرومندی هستیم!. (یوسف/8) بنابراین تصمیم به کشتن یوسف (علیه السلام) گرفتند و گفتند: «او را می‌کشیم تا پدرمان فقط به ما توجّه کند و به ما تعلّق داشته باشد». لاوی گفت: «نباید او را بکشیم، بلکه باید او را از مقابل دیدگان پدر مخفی کنیم و با او تنها می‌شویم». خداوند، سخن آنان را چنین نقل کرده است: پدرجان! چرا تو درباره‌ی [برادرمان] یوسف، به ما اطمینان نمی‌کنی؟! درحالی‌که ما خیرخواه او هستیم! فردا او را با ما [به خارج شهر] بفرست، تا غذای کافی بخورد. (یوسف/1211) یعنی به چوپانی گوسفندان بیاید تا غذای کافی بخورد و تفریح کند و ما نگهبان او هستیم. (یوسف/12) بنابراین خداوند، این جملات را بر زبان یعقوب (علیه السلام)، جاری ساخت: من از بردن او غمگین می‌شوم و از این می‌ترسم که گرگ او را بخورد، و شما از او غافل باشید!. (یوسف/13) آنان، همان‌طورکه خداوند تبارک‌وتعالی فرموده است، گفتند: با اینکه ما گروه نیرومندی هستیم، اگر گرگ او را بخورد، ما از زیانکاران خواهیم بود [و هرگز چنین چیزی]

ممکن نیست!. (یوسف/14) و مقصود از عُصبهًْ (گروه)، یک جماعت ده تا سیزده‌نفره است. هنگامی‌که او را با خود بردند، و تصمیم گرفتند وی را در مخفی‌گاه چاه قرار دهند، [سرانجام مقصد خود را عملی ساختند] و به او وحی فرستادیم که آن‌ها را در آینده از این کارشان باخبر خواهی ساخت درحالی‌که آن‌ها نمی‌دانند! (یوسف/15) یعنی آنچه را که می‌خواستند با او انجام دهند، به اطلاعشان می‌رسانی.⁽¹⁾

9- خداوند به درستکاران حکمت و دانش عطا می کند. (سوره یوسف آیه 22)

آیه 22 یوسف

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ 22

و هنگامی که یوسف به سنّ کمال رسید، حکمت و دانش به او عطا کردیم، و ما نیکوکاران را این گونه پاداش می دهیم.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ احْتَجَّ فِی الْإِمَامَهًِْ بِمِثْلِ مَا احْتَجَّ بِهِ فِی النُّبُوَّهًِْ فَقَالَ وَ آتَیْناهُ الْحُکْمَ صَبِیًّا. وَ لَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِینَ سَنَةً فَقَدْ یَجُوزُ أَنْ یُؤْتَی الْحِکْمَهًَْ وَ هُوَ صَبِیٌّ وَ یَجُوزُ أَنْ یُؤْتَاهَا وَ هُوَ ابْنُ أَرْبَعِینَ سَنَهًًْ.

امام باقر (علیه السلام)- به راستی خدا در امامت ما حجّتی آورده است، مانند آنچه در نبوّت آورده و فرموده است: و ما فرمان نبوّت [و عقل کافی] در کودکی به او دادیم. (مریم/12) و تا زمانی‌که به کمال قدرت و رشد برسد و به چهل سالگی بالغ گردد. (احقاف/15) رواست که به او نبوّت داده شود و کودکی باشد، و رواست در سن چهل‌سالگی به او داده شود.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء سیزدهم قرآن کریم

1- مراقب نفس خود باشید که شما را به بدی ها امر می کند. (سوره یوسف آیه 53)

آیه 53 یوسف

وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ ما رَحِمَ رَبِّي إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَحيمٌ .

من خودم را تبرئه نمى‌كنم، كه نفس [سركش] بسيار به بدي‌ها امر مى‌كند؛ مگر آنچه را پروردگارم رحم كند. پروردگارم آمرزنده و

مهربان است.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ اللَّهَ اللَّهَ فِی الْجِهَادِ لِلْأَنْفُسِ فَهِیَ أَعْدَی الْعَدُوِّ لَکُمْ إِنَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قَالَ إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّی وَ إِنَّ أَوَّلَ الْمَعَاصِی تَصْدِیقُ النَّفْسِ وَ الرُّکُونُ إِلَی الْهَوَی.

امام علی (علیه السلام)- خدا را! خدا را! در مبارزه با نفس در نظر داشته باشید! چراکه نفس، دشمن‌ترین دشمنان برای شماست؛ خداوند تبارک‌وتعالی فرموده است: إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّی، اوّلین پلّه‌ی گناهان، تصدیق نفس و تکیه بر هوی‌وهوس است.⁽¹⁾

2- برای پذیرش یک مسئولیت باید در آن تخصص و تعهد داشته باشید. (سوره یوسف آیه 55)

آیه 55 یوسف

آیه قالَ اجْعَلْني عَلى خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّي حَفيظٌ عَليمٌ .

[يوسف] گفت: «مرا سرپرست خزاين سرزمين [مصر] قرارده، كه من نگاهبانى آگاهم».

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- مُحَمَّدِ‌بْنِ‌زَیْدٍ الرَّازِیِّ قَالَ کُنْتُ فِی خِدْمَهًِْ الرِّضَا (علیه السلام) لَمَّا جَعَلَهُ الْمَأْمُونُ وَلِیَّ عَهْدِهِ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنَ الْخَوَارِجِ فِی کَفِّهِ مُدْیَهًٌْ مَسْمُومَهًٌْ وَ قَدْ قَالَ لِأَصْحَابِهِ وَ اللَّهِ لَآتِیَنَّ هَذَا الَّذِی یَزْعُمُ أَنَّهُ ابْنُ‌رَسُولِ اللَّهِ (علیه السلام) وَ قَدْ دَخَلَ لِهَذَا الطَّاغِیَهًِْ فِیمَا دَخَلَ فَأَسْأَلُهُ عَنْ حُجَّتِهِ فَإِنْ کَانَ لَهُ حُجَّهًٌْ وَ إِلَّا أَرَحْتُ النَّاسَ مِنْهُ فَأَتَاهُ وَ اسْتَأْذَنَ عَلَیْهِ فَأَذِنَ لَهُ فَقَالَ لَهُ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) أُجِیبُکَ عَنْ مَسْأَلَتِکَ عَلَی شَرِیطَهًٍْ تَفِی لِی بِهَا فَقَالَ وَ مَا هَذِهِ الشَّرِیطَهًُْ قَالَ إِنْ أَجَبْتُکَ بِجَوَابٍ یُقْنِعُکَ وَ تَرْضَاهُ تَکْسِرُ الَّذِی فِی کُمِّکَ وَ تَرْمِی بِهِ فَبَقِیَ الْخَارِجِیُّ مُتَحَیِّراً وَ أَخْرَجَ الْمُدْیَهًَْ وَ کَسَّرَهَا ثُمَّ قَالَ أَخْبِرْنِی عَنْ دُخُولِکَ لِهَذَا الطَّاغِیَهًِْ فِیمَا دَخَلْتَ لَهُ وَ هُمْ عِنْدَکَ کُفَّارٌ وَ أَنْتَ ابْنُ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَا حَمَلَکَ عَلَی هَذَا فَقَالَ أَبُوالْحَسَنِ (علیه السلام) أَرَأَیْتَکَ هَؤُلَاءِ أَکْفَرُ عِنْدَکَ أَمْ عَزِیزُ مِصْرَ وَ أَهْلُ مَمْلَکَتِهِ أَ‌لَیْسَ هَؤُلَاءِ عَلَی حَالٍ

یَزْعُمُونَ أَنَّهُمْ مُوَحِّدُونَ وَ أُولَئِکَ لَمْ یُوَحِّدُوا اللَّهَ وَ لَمْ یَعْرِفُوهُ یُوسُفُ‌بْنُ‌یَعْقُوبَ (علیه السلام) نَبِیٌّ ابْنُ نَبِیٍّ قَالَ لِلْعَزِیزِ وَ هُوَ کَافِرٌ اجْعَلْنِی عَلی خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّی حَفِیظٌ عَلِیمٌ وَ کَانَ یُجَالِسُ الْفَرَاعِنَهًَْ وَ أَنَا رَجُلٌ مِنْ وُلْدِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) أَجْبَرَنِی عَلَی هَذَا الْأَمْرِ وَ أَکْرَهَنِی عَلَیْهِ فَمَا الَّذِی أَنْکَرْتَ وَ نَقَمْتَ عَلَیَّ فَقَالَ لَا عَتَبَ عَلَیْکَ إِنِّی أَشْهَدُ أَنَّکَ ابْنُ نَبِیِّ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ أَنَّکَ صَادِقٌ.

امام رضا (علیه السلام)- محمّدبن‌زید رازی گوید: «در خدمت امام رضا (علیه السلام) بودم آن موقعی که ولیعهد مأمون بود، مردی از خوارج که در دست چاقویی مسموم داشت وارد شد او به دوستان خود گفته بود، می‌روم پیش این کسی که مدّعی است پسر پیغمبرم و ولیعهد مأمون شده! ببینم چه دلیلی برای این کار خود دارد. اگر دلیل قانع‌کننده‌ای داشت قبول می‌کنم وگرنه مردم را از دستش آسوده نمایم». وارد شد، امام رضا (علیه السلام) به او فرمود: «جواب سؤالت را می‌دهم مشروط بر اینکه شرطم را بپذیری». گفت: «چه شرطی»؟ فرمود: «به شرط اینکه اگر جواب سؤالت را دادم و قانع شدی چاقویی که در آستین پنهان کرده‌ای بشکنی و دور بیندازی». مرد خارجی مذهب متحیّر ماند و چاقو را خارج نموده دسته‌اش را شکست. آنگاه پرسید: «چرا ولایتعهدی این ستمگر را پذیرفتی با اینکه آن‌ها را کافر می‌دانی؟ و تو پسر پیامبری! چه چیزی شما را بر این کار واداشت»؟ فرمود: «بگو ببینم این‌ها در نظر تو کافرند یا عزیز مصر و اطرافیانش؟ مگر این‌ها به وحدانیّت خدا قائل نیستند با اینکه آن‌ها نه خدا

را می‌شناختند و نه موحّد بودند. یوسف (علیه السلام) پسر یعقوب پیغمبر (علیه السلام) و پدرش نیز پیامبر بود؛ به عزیز مصر که کافر بود گفت: «قالَ اجْعَلْنی عَلی خَزائِنِ الْأَرْضِ إِنِّی حَفیظٌ عَلیمٌ». با فرعونیان نشست و برخاست داشت من از اولاد پیامبرم! مرا به این کار مجبور کرد و به‌زور مرا وادار کرد چرا کار مرا نمی‌پسندی و از من خوشت نمی‌آید». گفت: «ایرادی بر شما نیست من گواهی می‌دهم که تو پسر پیامبری و راست می‌گویی».⁽¹⁾

3- در هنگام گرفتاری و مشکلات ازولی خدا بخواهید دعایتان کند. (سوره یوسف آیه 97 و 98)

آیه 97 و 98 یوسف

قَالُوا يَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِينَ [97]

گفتند: «پدر! از خدا آمرزش گناهان ما را بخواه، كه ما خطاكار بوديم».

قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيمُ [98]

گفت: «به‌زودى براى شما از پروردگارم آمرزش مى‌طلبم، كه او آمرزنده و مهربان است».

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ إِسْمَاعِیلَ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِیِّ قَالَ قُلْتُ جعفر {لِجَعْفَرِ} بْنِ مُحَمَّدٍ (علیه السلام) أَخْبِرْنِی عَنْ یَعْقُوبَ (علیه السلام) لَمَّا قَالَ لَهُ بَنُوهُ یا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا کُنَّا خاطِئِینَ قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی فَأَخَّرَ الِاسْتِغْفَارَ لَهُمْ وَ یُوسُفَ (علیه السلام) لَمَّا قَالُوا لَهُ تَاللهِ لَقَدْ آثَرَکَ اللهُ عَلَیْنا وَ إِنْ کُنَّا لَخاطِئِینَ قالَ لا تَثْرِیبَ عَلَیْکُمُ الْیَوْمَ یَغْفِرُ اللهُ لَکُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ قَالَ لِأَنَّ قَلْبَ الشَّابِّ أَرَقُّ مِنْ قَلْبِ الشَّیْخِ وَ کَانَتْ جِنَایَهًُْ وُلْدِ یَعْقُوبَ عَلَی یُوسُفَ وَ جِنَایَتُهُمْ عَلَی یَعْقُوبَ إِنَّمَا کَانَتْ بِجِنَایَتِهِمْ عَلَی یُوسُفَ فَبَادَرَ یُوسُفُ إِلَی الْعَفْوِ عَنْ حَقِّهِ وَ أَخَّرَ یَعْقُوبُ الْعَفْوَ لِأَنَّ عَفْوَهُ إِنَّمَا کَانَ عَنْ حَقِّ غَیْرِهِ فَأَخَّرَهُمْ إِلَی السَّحَرِ لَیْلَهًِْ الْجُمُعَهًْ.

امام صادق (علیه السلام)- اسماعیل‌بن‌فضل‌هاشمی گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: «مرا

از یعقوب (علیه السلام) که وقتی فرزندانش به او عرض کردند: پدر! از خدا آمرزش گناهان ما را بخواه، که ما خطاکار بودیم!. (یوسف/98) خبر دهید که چرا به ایشان فرمود: سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَکُمْ رَبِّی چرا طلب آمرزش را تأخیر انداخت و فوراً آن‌ها را نبخشید. و نیز وقتی برادران یوسف (علیه السلام) به حضرتش عرضه داشتند: «به خدا سوگند، خداوند تو را بر ما برتری بخشیده و ما خطاکار بودیم»! [یوسف] گفت: «امروز ملامت و توبیخی بر شما نیست! خداوند شما را می‌بخشد و او مهربان‌ترین مهربانان است!. (یوسف/9291) چرا یوسف (علیه السلام) فرمود: «امروز ملامت و توبیخی بر شما نیست! خداوند شما را می‌بخشد و او مهربان‌ترین مهربانان است»!. (یوسف/92) پس بدون درنگ از خطاء آن‌ها درگذشت و آن را به تعویق نیانداخت»؟ امام (علیه السلام) فرمود: دلیلش آن است که قلب جوان نازک‌تر از قلب پیر است؛ از این‌رو یوسف (علیه السلام) بدون درنگ از خطای برادرانش گذشت ولی یعقوب (علیه السلام) عفو و گذشت را به تأخیر انداخت. و نیز برادران یوسف (علیه السلام) نسبت به یوسف (علیه السلام) مستقیماً جنایت کردند ولی در حقّ یعقوب (علیه السلام) جنایتشان به خاطر جنایت بر یوسف (علیه السلام) بوده؛ لاجرم یوسف (علیه السلام) نسبت به حقّ خودش مبادرت به عفو نمود امّا یعقوب (علیه السلام) چون گذشتش در واقع عفو از حقّ غیر بوده نه از حقّ خود به ناچار آن را تا سحر شب جمعه تأخیر انداخت.⁽¹⁾

4- اگر به خدا ایمان دارید، چشم امیدتان به دیگران نباشد ((مثلا نگویید اول خدا بعد شما !)). (سوره یوسف آیه 106)

آیه 106 یوسف

وَ ما يُؤْمِنُ أَكْثَرُهُمْ بِاللهِ إِلاَّ وَ هُمْ مُشْرِكُونَ .

و بيشتر آن‌ها به خدا ايمان نمى‌آورند، مگر آنكه ايمان خود را با شرك آلوده

مى‌كنند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ وَ إِسْحَاقَ‌بْنِ‌عَمَّارٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ ما یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللهِ إِلَّا وَ هُمْ مُشْرِکُونَ قَالَ یُطِیعُ الشَّیْطَانَ مِنْ حَیْثُ لَا یَعْلَمُ فَیُشْرِکُ.

امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر و اسحاق‌بن‌عمّار از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده‌اند که در توضیح آیه: وَ مَا یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِالله إِلَّا وَ هُم مُّشْرِکُونَ فرمود: «منظور آن است که به‌گونه‌ای از شیطان اطاعت می‌کنند که خود نیز متوجّه نمی‌شوند و در نتیجه شرک می‌ورزند».⁽¹⁾

5- داستان گذشتگان را بخوانید و از شرح حال آنان عبرت بگیرید. (سوره یوسف آیه 111)

آیه 111 یوسف

لَقَدْ كانَ في قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبابِ ما كانَ حَديثاً يُفْتَرى وَ لكِنْ تَصْديقَ الَّذي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصيلَ كُلِّ شَيْ‌ءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤمِنُونَ .

به‌راستى در سرگذشت آن‌ها عبرتى براى صاحبان انديشه بود. اين‌ها داستان دروغين نبود؛ بلكه [وحى آسمانى است، و] با كتب آسمانى پيشين هماهنگ است؛ و در آن است شرح هر چيزى [كه مايه‌ی سعادت انسان است]؛ و هدايت و رحمتى است براى گروهى كه ايمان مى‌آورند.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- لَقَدْ کانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِی الْأَلْبابِ یَعْنِی لِأُولِی الْعُقُولِ مَا کانَ حَدِیثاً یُفْتَری یَعْنِی الْقُرْآنَ وَ لکِنْ تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ یَعْنِی مِنْ کُتُبِ الْأَنْبِیَاءِ (وَ تَفْصِیلَ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُدیً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- لَقَدْ کَانَ فِی قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِّأُوْلِی الأَلْبَابِ؛ یعنی خردمندان مَا کَانَ حَدِیثًا یُفْتَرَی؛ منظورش قرآن است. وَ لَکِن تَصْدِیقَ الَّذِی بَیْنَ یَدَیْهِ؛ یعنی از میان کتاب‌های پیامبران (وَ تَفْصِیلَ کُلَّ شَیْءٍ وَ هُدًی وَ رَحْمَةً لِّقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ.⁽²⁾

6- روابطی را که خدا دستور به برقراری داده ((مثل صله رحم)) حفظ کنید. (سوره رعد آیه 21)

آیه 21 رعد

وَ الَّذِینَ یَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ وَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ یَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ .

و کسانى که پیوندهایى

را که خدا دستور به برقرارى آن داده، برقرارمى‌دارند؛ و از پروردگارشان مى‌ترسند؛ و از بدى حساب [روز قیامت] بیم دارند.

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- الَّذِینَ یَصِلُونَ ما أَمَرَ اللهُ بِهِ أَنْ یُوصَلَ هِیَ رَحِمُ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله).

امام کاظم (علیه السلام)- وَ الَّذِینَ یَصِلُونَ مَا أَمَرَ اللهُ بِهِ أَن یُوصَلَ؛ همانا رحم آل‌محمّد (است.⁽¹⁾

7- خدا را یاد کنید که دل هایتان فقط با یاد خدا آرام می گیرد. (سوره رعد آیه 28)

آیه 28 رعد

الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللهِ أَلا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ.

آن‌ها كسانى هستند كه ايمان آورده‌اند، و دل‌هايشان به ياد خدا مطمئن (و آرام) است؛ آگاه باشيد، تنها با ياد خدا دل‌ها آرامش مى‌يابد!

حدیث

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ذِكرُ اللّه ِ جَلاءُ الصُّدورِ و طُمأنِينَةُ القُلوبِ .

امام على عليه السلام : ياد خدا سينه ها را صيقل مى دهد و دلها را آرامش مى بخشد .⁽²⁾

8- شاکر خدا باشید که حتما نعمت ها و سرمایه های وجودی تان زیاد می شود. (سوره ابراهیم آیه 7)

آیه 7 ابراهیم

وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابي لَشَديدٌ .

و نیز به یاد آورید هنگامى را که پروردگارتان اعلام داشت: «اگر شکرگزارى کنید، [نعمت خود را] بر شما افزون خواهم کرد و اگر ناسپاسى کنید، مجازاتم شدید است»!

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَیْکَ بِنِعْمَهًٍْ فَأَحْبَبْتَ بَقَاءَهَا فَأَکْثِرْ مِنَ الْحَمْدِ وَ الشُّکْرِ عَلَی اللَّهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فِی کِتَابِهِ الْعَزِیزِ لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ.

امام صادق (علیه السلام)- هرگاه خدای متعال به تو نعمتی داد و دوست داشتی که آن نعمت باقی باشد، بسیار خدا را ستایش کن و شکر او را به جای آور چرا که خدای عزّوجلّ فرموده است: لَئِنْ شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُم.⁽³⁾

9- اعمال افراد بی اعتقاد به خدا مثل خاکستری است که در روز طوفانی به باد فنا می رود. (سوره ابراهیم آیه 18)

آیه 18 ابراهیم

مَثَلُ الَّذينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ أَعْمالُهُمْ كَرَمادٍ اشْتَدَّتْ بِهِ الرِّيحُ في يَوْمٍ عاصِفٍ لا يَقْدِرُونَ مِمَّا كَسَبُوا عَلى شَيْ‌ءٍ

ذلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعيدُ.

کسانى که به پروردگارشان کافر شدند، اعمالشان همچون خاکسترى است در برابر وزش تندباد در یک روز طوفانى؛ آن‌ها توانایى ندارند کمترین چیزى از آنچه را انجام داده‌اند، به دست آورند و این همان گمراهى دور و دراز است.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- مَنْ لَمْ یُقِرَّ بِوَلَایَهًِْ أَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بَطَلَ عَمَلُهُ مِثْلُ الرَّمَادِ الَّذِی تَجِیءُ الرِّیحُ فَتَحْمِلُهُ.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- آن که به ولایت امیرمؤمنان (علیه السلام) اقرار نکند، عملش باطل گردد؛ مانند خاکستری که چون بادی بر آن گذر کند، آن را با خود ببرد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء چهاردهم قرآن کریم

1- اینگونه نباشید که به برخی آیات قرآن عمل کنید و به برخی عمل نکنید. (سوره حجر آیه 91)

آیه 91 حجر

الَّذينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضينَ .

همان كسانى‌كه قرآن را تقسيم كردند [؛ و فقط آنچه را به سودشان بود پذيرفتند]!

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الَّذِینَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِینَ أَیْ آمَنُوا بِبَعْضِهِ وَ کَفَرُوا بِبَعْضِه.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- الَّذِینَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِینَ یعنی به پاره‌ای از آن ایمان آوردند و به پاره‌ای کفر ورزیدند.⁽²⁾

2- کسانی که مردم ساده لوح را گمراه می کنند، هم بار سنگین گناهان خود و هم گناهان آن ها را به دوش می کشند. (سوره نحل آیه 25)

آیه 25 نحل

لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ مِنْ أَوْزارِ الَّذينَ يُضِلُّونَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ أَلا ساءَ ما يَزِرُونَ .

آن‌ها باید روز قیامت، بار گناهان خود را به طورکامل بر دوشکشند؛ و همچنین سهمى از گناهان کسانى که به خاطر جهل، گمراهشان مىسازند. بدانید آن‌ها بار سنگین بدى بر دوش مىکشند!

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَیُّمَا دَاعٍ دَعَا إِلَی الْهُدَی فَاتُّبِعَ فَلَهُ مِثْلُ أُجُورِهِمْ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَیْءٌ وَ أَیُّمَا دَاعٍ دَعَا إِلَی ضَلَالَهًٍْ وَ اتُّبِعَ فَإِنَّ عَلَیْهِ مِثْلَ أَوْزَارِ مَنِ اتَّبَعَهُ مِنْ غَیْرِ أَنْ یَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس که دیگران را به‌سوی هدایت دعوت کند

و دیگران از او پیروی کنند، نظیر ثواب پیروانش نصیب او می‌شود بدون اینکه از ثواب آن‌ها چیزی کم شود و هرکس که دیگران را به‌سوی گمراهی بخواند و دیگران نیز از او پیروی کنند نظیر گناهان پیروان خود را به دوش میبرد؛ بدون آنکه از گناهان آن‌ها چیزی کم شود.⁽¹⁾

3- کسانی که برای رهایی از ظلم، صبر، توکل و در نهایت مهاجرت می کنند زندگی سالم و راحتی در دنیا و آخرت روزیشان می شود. (سوره نحل آیه 41 و 42)

آیه 41 و 42 نحل

وَ الَّذينَ هاجَرُوا فِي اللهِ مِنْ بَعِد ما ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ لَأَجْرُ الْآخِرَةِ أَكْبَرُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ [41]

کسانی‌که پس از آنکه مورد ستم واقع شدند، در راه خدا هجرتکردند، در این دنیا جایگاه [و مقام] شایستهاى به آن‌ها مىدهیم؛ و پاداش آخرت، از آن هم مهمتر است؛ اگر مىدانستند.

الَّذينَ صَبَرُوا وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ [42]

آن‌ها كسانى هستند كه صبر و استقامت پيشه كردند، و تنها بر پروردگارشان توكّل مى‌كنند.

حدیث

علی‌ّبن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَ الَّذِینَ هاجَرُوا فِی اللهِ أَیْ هَاجَرُوا وَ تَرَکُوا الْکُفَّارَ فِی اللَّهِ لَنُبَوِّئَنَّهُمْ أَیْ لَنُثَبِّتَنَّهُمْ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- وَالَّذِینَ هَاجَرُواْ فِی اللهِ یعنی [کسانی که] در راه خدا ترک وطن کرده و کفّار را رها می‌کنند. لَنُبَوِّئَنَّهُمْ یعنی قطعاً به آن‌ها [جایگاه و مکنت] عطا خواهیم کرد.⁽²⁾

4- از دختردار شدن ناراحت نشوید که سیره جاهلیت است. (سوره نحل آیه 59)

آیه 59 نحل

يَتَوارى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ ما بُشِّرَ بِهِ أَ يُمْسِكُهُ عَلى هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرابِ أَلا ساءَ ما يَحْكُمُونَ.

به خاطر بشارت بدى که به او داده شده، از قوم و قبیله‌ي خود پنهان مىشود؛ [و نمىداند] آیا آن [دختر] را با قبول ننگ نگهدارد، یا [زنده] در خاک پنهانشکند؟! آگاه باشید که بد حکم مىکنند!

حدیث

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ اَلنَّوْفَلِيِّ عَنِ اَلسَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ (صَلَّى

اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم): نِعْمَ اَلْوَلَدُ اَلْبَنَاتُ مُلْطِفَاتٌ مُجَهِّزَاتٌ مُونِسَاتٌ مُبَارَكَاتٌ مُفَلِّيَاتٌ.

دختران چه فرزندان خوبى هستند! انسان‌هاى لطيفى كه آماده انجام امور پدر و مادر خود بوده و انس‌گيرنده، بابركت و نوازش‌دهنده هستند.⁽¹⁾

5- ثروتمندان باید به زیردستان خود و نیازمندان کمک کنند تا همه از نظر استقلال مالی با هم برابر شوند. (سوره نحل آیه 71)

آیه 71 نحل

وَ اللهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلى ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَهُمْ فيهِ سَواءٌ أَ فَبِنِعْمَةِ اللهِ يَجْحَدُونَ.

خداوند بعضى از شما را بر بعضى دیگر از نظر روزى برترى داد [چراکه تلاش‌هایتان متفاوت است]. ولى کسانى‌که برترى داده شدهاند، حاضرنیستند از روزى خود به بردگانشان بدهند تا همگى در آن مساوى گردند؛ آیا آنان نعمت خدا را انکار مىنمایند [که شکر او را ادا نمىکنند]؟!

حدیث

علی‌ّبن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَمَا الَّذِینَ فُضِّلُوا بِرَادِّی رِزْقِهِمْ قَالَ لَا یَجُوزُ لِلرَّجُلِ أَنْ یَخُصَّ نَفْسَهُ بِشَیْءٍ مِنَ الْمَأْکُولِ دُونَ عِیَالِهِ.

علی‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- فَمَا الَّذِینَ فُضِّلُوا بِرَادِّی رِزْقِهِمْ؛ جایز نیست مرد یک خوراکی خاص را، مخصوص خود قرار دهد درحالی‌که به زن و فرزند خویش ندهد.⁽²⁾

6- با قسم خوردن، همدیگر را فریب ندهید. مبادا با این دغل کاری، قدم استوار بنده ای بلغزد. (سوره نحل آیه 94)

آیه 94 نحل

وَ لا تَتَّخِذُوا أَيْمانَكُمْ دَخَلاً بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها وَ تَذُوقُوا السُّوءَ بِما صَدَدْتُمْ عَنْ سَبيلِ اللهِ وَ لَكُمْ عَذابٌ عَظيمٌ.

سوگندهایتان را وسیله فساد و خیانت در میان خود قرارندهید، مبادا گامى بعد از ثابت گشتن [بر ایمان] متزلزلشود؛ و بخاطر بازداشتن [مردم] از راه خدا، آثار سوء آن را بچشید! و براى شما، عذاب عظیمى خواهدبود!

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَ لا تَتَّخِذُوا أَیْمانَکُمْ دَخَلًا بَیْنَکُمْ قَالَ هُوَ مَثَلٌ لِأَمِیرِ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام).

امام باقر (علیه السلام)- وَلاَ تَتَّخِذُواْ أَیْمَانَکُمْ دَخَلًا بَیْنَکُمْ؛ این مثلی برای مخالفان و عهد شکنان امیرالمؤمنین (علیه السلام) است.⁽³⁾

7- هنگام تلاوت قرآن، از شر شیطان به خدا پناه ببر. (سوره نحل آیه 98)

آیه 98 نحل

فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ

مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيمِ .

هنگامى که قرآن مىخوانى، از شرّ شیطان راندهشده (از درگاه خدا)، به خدا پناه بر (و بر او توکلکن).

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- فَقَارِئُ الْقُرْآنِ یَحْتَاجُ إِلَی ثَلَاثَهًِْ أَشْیَاءَ قَلْبٍ خَاشِعٍ وَ بَدَنٍ فَارِغٍ وَ مَوْضِعٍ خَالٍ فَإِذَا خَشَعَ لِلَّهِ قَلْبُهُ فَرَّ مِنْهُ الشَّیْطَانُ الرَّجِیم قَالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ.

امام صادق (علیه السلام)- قاری قرآن محتاج به سه چیز است: قلبی متواضع، بدنی بدون گرفتاری (مریضی) و مکانی خلوت [و با آرامش]. وقتی که قلب او در برابر خداوند متواضع شد، شیطان رانده شده، از او فرار می‌کند، خدای عزّوجلّ فرموده است: فَإِذا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ.⁽¹⁾

8- جامعه ای که کفران نعمت کند دچار ناامنی، فقر و رکود اقتصادی می شود. (سوره نحل آیه 112)

آیه 112 نحل

وَ ضَرَبَ اللهُ مَثَلاً قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً يَأْتيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللهِ فَأَذاقَهَا اللهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ .

خداوند [براى آنان که کفران نعمت مىکنند]، مثلى زدهاست: سرزمینى که امن و آرام بود؛ و همواره روزیش از هرجا مىرسید؛ امّا نعمتهاى خدا را ناسپاسىکردند؛ و خداوند به خاطر اعمالى که انجاممىدادند، لباس گرسنگى و ترس را بر آنها پوشانید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ قَوْماً کَانُوا فِی بَنِی إِسْرَائِیلَ یُؤْتَی لَهُمْ مِنْ طَعَامِهِمْ حَتَّی جَعَلُوا مِنْهُ تَمَاثِیلَ مَدَرَهًٍْ کَانَتْ فِی بِلَادِهِمْ یَسْتَنْجُونَ بِهَا فَلَمْ یَزَلِ اللَّهُ بِهِمْ حَتَّی اضْطُرُّوا إِلَی التَّمَاثِیلِ یَتَّبِعُونَهَا وَ یَأْکُلُونَهَا وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ ضَرَبَ اللهُ مَثَلًا قَرْیَةً کانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً یَأْتِیها رِزْقُها رَغَداً مِنْ کُلِّ مَکانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللهِ فَأَذاقَهَا اللهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما کانُوا یَصْنَعُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- خداوند به قومی از بنی‌اسرائیل آن قدر نعمت و غذا

داد که آن را به صورت مجسّمه‌ها و شمایل‌هایی از گل درآورده و در شهرهای خود قرار دادند و با آن‌ها طهارت می‌کردند. خداوند بر آن‌ها سخت گرفت تا آنکه مجبور شدند همان عکس‌ها و پیکره‌ها را بخورند و این معنی کلام خداوند است که می‌فرماید: وَضَرَبَ اللهُ مَثَلًا قَرْیَةً کَانَتْ آمِنَةً مُّطْمَئِنَّةً یَأْتِیهَا رِزْقُهَا رَغَدًا مِّن کُلِّ مَکَانٍ فَکَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللهِ فَأَذَاقَهَا اللهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَالْخَوْفِ بِمَا کَانُواْ یَصْنَعُونَ.⁽¹⁾

9- مردم را با دلیل قانع کننده و نصیحت دلسوزانه، به راه خدا دعوت کرده و با آنها بحث و مناظره کنید. (سوره نحل آیه 125)

آیه 125 نحل

ادْعُ إِلى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنْ ضَلَّ عَنْ سَبيلِهِ وَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدينَ.

با حکمت و اندرزِ نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما؛ و با آنها به روشى که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن. پروردگارت، از هرکسى بهتر مىداند چه کسى از راه او گمراهشدهاست؛ و او هدایتیافتگان را بهتر مىشناسد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- الْقُرْآنُ إِمَامٌ هُدًی وَ لَهُ قَائِدٌ یَهْدِی إِلَیْهِ وَ یَدْعُو إِلَیْهِ بِالْحِکْمَهًِْ وَ الْمَوْعِظَهًِْ الْحَسَنَهًِْ وَلِیُّ الْأَمْرِ بَعْدِی وَلِیُّهُ وَ وَارِثُ عِلْمِی وَ حِکْمَتِی.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- قرآن، پیشوایی هدایتگر است که راهنما و رهبری دارد که با حکمت و پندهای نیکو، [مردم را] به‌سوی قرآن هدایت و دعوت می کند، [آن رهبر من هستم و] پس از من ولی امر بعدی (علی (علیه السلام)) رهبر و ولیّ این امر است؛ او واث علم و حکمت من است.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء پانزدهم قرآن کریم

1- وجود مرفهین بی درد در جامعه، زمینه ساز قهر الهی است. (سوره اسراء آیه 16)

آیه 16 اسراء

وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً .

و هنگامى‌كه بخواهيم شهر و ديارى را هلاك كنيم، نخست اوامر خود را براى مترفين (ثروتمندان مست ثروت)

آنجا، بيان مى‌داريم، سپس هنگامى‌كه به مخالفت برخاستند و استحقاق مجازات يافتند، آن‌ها را به شدّت درهم مى‌كوبيم.

حدیث

الباقر ( عَنْ حُمْرَانَ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (أَمَرْنا مُتْرَفِیها قَالَ تَفْسِیرُهَا أَمَرْنَا أَکَابِرَهَا.

امام باقر (علیه السلام)- حمران گوید: امام باقر (علیه السلام) فرمود: أَمَرْنَا مُتْرَفِیهَا، یعنی به بزرگان و اکابر آن امر می‌کنیم.⁽¹⁾

2- پدر و مادرت را با فروتنی زیر بال و پر محبت خود بگیر و دعا کن که خدایا هوای آنها را داشته باش. (سوره اسراء آیه 24)

آیه 24 اسراء

وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانِي صَغِيراً .

و پر و بال تواضع خويش را از روى محبّت و لطف، در برابر آنان فرود آر و بگو: پروردگارا! همان‌گونه كه آن‌ها مرا در كودكى تربيت كردند، مشمول رحمتشان قرارده.

حدیث

الصّادق ( عن أَبِی‌وَلَّادٍ الْحَنَّاطِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَاعَبْداللَّهِ (عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عزّوجلّ ... وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ قَالَ لَا تَمْلَأُ عَیْنَیْکَ مِنَ النَّظَرِ إِلَیْهِمَا إِلَّا بِرَحْمَهًٍْ وَ رِقَّهًٍْ وَ لَا تَرْفَعْ صَوْتَکَ فَوْقَ أَصْوَاتِهِمَا وَ لَا یَدَکَ فَوْقَ أَیْدِیهِمَا وَ لَا تَقَدَّمْ قُدَّامَهُمَا.

امام صادق (علیه السلام)- ابوولاد حناط گوید: از امام صادق (علیه السلام) در مورد آیه: وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ پرسیدم. فرمود: «هر زمانی‌که نظر بر آن‌ها می‌کنی نظرت از روی رحمت و مهربانی باشد و نه صدای خود را بالای صدای ایشان بلند گردان و نه دست خویش را بالای دست آنان و [هنگام راه رفتن] پیش از ایشان راه مرو».⁽²⁾

3- در زندگی ریخت و پاش نکن و حق اقوام، فقرا و در راه ماندگان را ادا کن. (سوره اسراء آیه 26)

آیه 26 اسراء

وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً.

و حقّ خويشاوندان را بپرداز و [همچنين حقّ] مستمند و وامانده‌ی در راه را و هرگز اسراف و تبذير مكن.

حدیث

الصّادق ( کَانَ رَسُولُ اللَّهِ (أَعْطَی فَاطِمَهًَْ (فَدَکاً قَالَ کَانَ وَقَفَهَا، فَأَنْزَلَ اللَّهُ وَ

آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّهُ، فَأَعْطَاهَا فَدَکاً.

امام صادق (علیه السلام)- از امام (علیه السلام) سؤال شد: «پیامبر (صلی الله علیه و آله) فدک را به فاطمه (سلام الله علیها) بخشید»؟ فرمود: «پیامبر (صلی الله علیه و آله) آن را وقف کرد، پس از اینکه خداوند آیه: وَ آتِ ذَا الْقُرْبَی حَقَّهُ را نازل کرد، پیامبر (صلی الله علیه و آله) حقّ فاطمه (سلام الله علیها) را به او داد». پرسیدم: «پیامبر (صلی الله علیه و آله) فدک را به فاطمه (سلام الله علیها) بخشید»؟ فرمود: «نه! خدا فدک را به او بخشید».⁽¹⁾

4- در کمک به نیازمندان نه خسیس باش و نه خیلی دست و دل باز که از زندگی خود وا بمانی. (سوره اسراء آیه 29)

آیه 29 اسراء

وَ لاتَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لاتَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً .

هرگز دستت رابرگردنت بسته مگذار [و ترك انفاق و بخشش منما] و بيش از حدّ [نيز] دست خود را مگشاى، كه مورد سرزنش قرار گيرى و از كار فرو مانى.

حدیث

الرّسول ( تفسیر القمی: وَلا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً فَإِنَّهُ کَانَ سَبَبَ نُزُولِهَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (کَانَ لَا یَرُدُّ أَحَداً یَسْأَلُهُ شَیْئاً عِنْدَهُ فَجَاءَ رَجُلٌ فَسَأَلَهُ فَلَمْ یَحْضُرْهُ شَیْءٌ فَقَالَ یَکُونُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ (أَعْطِنِی قَمِیصَکَ وَ کَانَ لَا یَرُدُّ أَحَداً عَمَّا عِنْدَهُ فَأَعْطَاهُ قَمِیصَهُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَنَهَاهُ أَنْ یَبْخَلَ وَ یُسْرِفَ وَ یَقْعُدَ مَحْسُوراً مِنَ الثِّیَابِ فَقَالَ: ألصّادق (الْمَحْسُورُ الْعُرْیَانُ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- در کتاب تفسیر قمی آمده است: وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً سبب نزول آیه این است که؛

هرگاه کسی چیزی از پیامبر (صلی الله علیه و آله) می‌خواست و پیامبر (صلی الله علیه و آله) قدرت بخشش آن را داشت، هرگز او را دست خالی رد نمی‌کرد. روزی کسی نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله) آمد و چیزی خواست. پیامبر (صلی الله علیه و آله) چیزی در دست نداشت و فرمود: «ان‌شاءالله درست می‌شود». مرد گفت: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! پیراهنتان را به من بدهید» و پیامبر (صلی الله علیه و آله) که هرگز کسی را دست خالی رد نمی‌کرد، پیراهن خود را به او داد. خداوند فرمود: وَ لاَ تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلَی عُنُقِکَ وَ لاَ تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ. و پیامبر (صلی الله علیه و آله) را نهی‌کرد از اینکه اسراف کند و بدون پیراهن بماند». و امام صادق (علیه السلام) فرمود: «المَحْسُورُ؛ یعنی عریان».⁽¹⁾

5- دنبال آنچه نمی دانی راه نیفت. زیرا درباره گوش، چشم و قلب خود باید پاسخگو باشی. (سوره اسراء آیه 36)

آیه 36 اسراء

وَ لاتَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئُولاً .

از آنچه به آن آگاهى ندارى، پيروى مكن؛ چراكه گوش و چشم و دل، همه مسؤولند.

حدیث

الباقر ( وَ لَا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ قَالَ: لَا تَرْمِ أَحَداً بِمَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ (مَنْ بَهَتَ مُؤْمِناً أَوْ مُؤْمِنَهًًْ أُقِیمَ فِی طِینَهًِْ خَبَالٍ أَوْ یَخْرُجُ مِمَّا قَالَ.

امام باقر (علیه السلام)- در روایت ابوالجارود آمده است: امام باقر (علیه السلام) فرمود: وَ لاَ تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ، یعنی کسی را به چیزی‌که درباره‌ی آن علمی نداری متّهم نکن. پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «هرکس به مرد یا زن مؤمنی بهتان و تهمت بزند در

طینهًْ خَبال (چرکِ اهل دوزخ) می‌ماند تا اینکه از آنچه گفته است، پاک شود».⁽¹⁾

6- خوش رفتار باشید تا شیطان با سوء استفاده از رفتارهای بیجا، بینتان دشمنی ایجاد نکند. (سوره اسراء آیه 53)

آیه 53 اسراء

وَ قُلْ لِعِبادِي يَقُولُوا الَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ الشَّيْطانَ يَنْزَغُ بَيْنَهُمْ إِنَّ الشَّيْطانَ كانَ لِلْإِنْسانِ عَدُوّاً مُبِيناً .

به بندگانم بگو: «سخنى بگويند كه بهترين [سخن] باشد». چرا كه شيطان [به‌وسيله‌ی سخنان ناروا] ميان آن‌ها فتنه و فساد مى‌كند؛ زيرا [هميشه] شيطان دشمن آشكارى براى انسان بوده است.

حدیث

علی‌بن‌ابراهیم ( إِنَّ الشَّیْطانَ یَنْزَغُ بَیْنَهُمْ أَیْ یَدْخُلُ بَیْنَهُمْ یَحُثُّهُمْ (یَحْمِلُهُمْ) عَلَی الْمَعَاصِی.

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- إِنَّ الشَّیْطَانَ یَنزَغُ بَیْنَهُمْ؛ یعنی به میان آن‌ها می‌آید و آن‌ها را به انجام گناه وامی‌دارد.⁽²⁾

7- کسانی که در دنیا چشم بر حقایق بسته اند در آخرت هم خوبی ها را نمی بینند و به بهشت نمی روند. (سوره اسراء آیه 72)

آیه 72 اسراء

وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلاً .

امّا كسى كه در اين جهان [از ديدن چهره‌ی حق] نابينا بوده است، در آخرت نيز نابينا و گمراه‌تر است.

حدیث

أمیرالمؤمنین ( أَشَدُّ الْعَمَی مَنْ عَمِیَ عَنْ فَضْلِنَا وَ نَاصَبَنَا الْعَدَاوَهًَْ بِلَا ذَنْبٍ سَبَقَ إِلَیْهِ مِنَّا إِلَّا أَنَّا دَعَوْنَاهُ إِلَی الْحَقِّ وَ دَعَاهُ مَنْ سِوَانَا إِلَی الْفِتْنَهًِْ وَ الدُّنْیَا فَأَتَاهُمْ وَ نَصَبَ الْبَرَاءَهًَْ مِنَّا وَ الْعَدَاوَهًْ.

امام علی (علیه السلام)- بدترین کوری، کوری از فضل ماست و عداوت پیشه‌کردن با ما بدون سابقه‌ی خطایی که نسبت به او از ما سرزده باشد. ما او را به‌حق دعوت می‌کنیم، دیگران او را به فتنه و دنیا دعوت می‌کنند؛ سخن آن‌ها را می‌پذیرد و با ما از راه دشمنی و بیزاری وارد می‌شود.⁽³⁾

8- همین که خدا بین شما شاهد باشد کافیست، چون او حال بندگانش را می داند و می بیند. (سوره اسراء آیه 96)

آیه 96 اسراء

ُقلْ كَفى بِاللهِ شَهِيداً بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ إِنَّهُ كانَ بِعِبادِهِ خَبِيراً بَصِيراً .

بگو:«همين بس كه خداوند، ميان من و شما گواه باشد، چراكه او نسبت به بندگانش آگاه و بيناست».

حدیث

الباقر ( عَنْهُ (فِی

قَوْلِهِ تَعَالَی قُلْ کَفی بِاللهِ شَهِیداً الْآیَهًَْ قَالَ إِیَّانَا عَنَی.

امام باقر (علیه السلام)- قُلْ کَفی بِاللهِ شَهِیداً، منظور، ما هستیم.⁽¹⁾

9- درباره هیچ کار نگو ((فردا حتما انجامش می دهم)) مگر آنکه ان شاءالله بگویی. (سوره کهف آیه 23 و 24)

آیه 23 و 24 کهف

وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْ‌ءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً [23]

و هرگز در مورد كارى نگو: «من فردا آن را انجام مى‌دهم».

إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسيتَ وَ قُلْ عَسى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً [24]

مگر اينكه خدا بخواهد. و هرگاه فراموش كردى، پروردگارت را به خاطر بياور؛ و بگو: «اميدوارم كه پروردگارم مرا به راهى روشن‌تر از اين هدايت كند».

حدیث

الصّادق ( فِی قَوْلِهِ وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذا نَسِیتَ أَنْ تَقُولَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ الْأَرْبَعِینَ فَلِلْعَبْدِ الِاسْتِثْنَاءُ فِی الْیَمِینِ مَا بَیْنَهُ وَ بَیْنَ أَرْبَعِینَ یَوْماً إِذَا نَسِیَ.

امام صادق (علیه السلام)- وَ لا تَقُولَنَّ لِشَیْءٍ إِنِّی فاعِلٌ ذلِکَ غَداً إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللهُ وَ اذْکُرْ رَبَّکَ إِذا نَسِیتَ؛ اگر کسی قسم یاد کند و ان‌شاءالله نگوید و چهل روز بعد به یادش بیاید که آن ذکر را نگفته است، باید آن را بگوید.⁽²⁾

نکات کلیدی جزء شانزدهم قرآن کریم

1- اگر خداوند چیزی را از مومن گرفت، بهتر از آن را به او می دهد. (سوره کهف آیه 81)

آیه 81 کهف

فَأَرَدْنا أَنْ يُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَيْراً مِنْهُ زَكاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً .

از‌اين‌رو، خواستيم كه پروردگارشان به‌جاى او، فرزندى پاك‌تر و با محبّت‌تر به آن دو بدهد.

حدیث

الصّادق ( عَنِ الْحَسَنِ‌بْنِ‌سَعِیدٍ اللَّخْمِیِّ قَالَ: وُلِدَ لِرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِنَا جَارِیَهًٌْ فَدَخَلَ عَلَی أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (فَرَآهُ مُتَسَخِّطاً فَقَالَ لَهُ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (أَ رَأَیْتَ لَوْ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَوْحَی إِلَیْکَ أَنْ أَخْتَارُ لَکَ أَوْ تَخْتَارُ لِنَفْسِکَ مَا کُنْتَ تَقُولُ قَالَ کُنْتُ أَقُولُ یَا رَبِّ تَخْتَارُ لِی قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ قَدِ اخْتَارَ لَکَ قَالَ ثُمَّ قَالَ إِنَّ الْغُلَامَ

الَّذِی قَتَلَهُ الْعَالِمُ الَّذِی کَانَ مَعَ مُوسَی (وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً أَبْدَلَهُمَا اللَّهُ بِهِ جَارِیَهًًْ وَلَدَتْ سَبْعِینَ نبیا (.

امام صادق (علیه السلام)- حسن‌بن‌سعید لخمی گوید: یکی از یاران ما صاحب دختری شد و درحالی‌که عصبانی و خشمگین بود به نزد امام صادق (علیه السلام) رفت. امام (علیه السلام) به او فرمود: «به من بگو که اگر خداوند به تو وحی کند که فرزندت را من برایت انتخاب کنم، یا خودت میخواهی انتخاب کنی، چه می‌گویی»؟ پاسخ داد: «در جواب می‌گفتم: خداوندا، خودت انتخاب کن». امام فرمود: «اکنون خداوند برایت دختری را برگزیده است». سپس فرمود: «خداوند به‌جای آن پسر بچّهای که خضر (علیه السلام) او را به قتل رساند، فَأَرَدْنا أَنْ یُبْدِلَهُما رَبُّهُما خَیْراً مِنْهُ زَکاةً وَ أَقْرَبَ رُحْماً، به والدینش دختری داد که هفتاد پیامبر از نسل او زاده شد».⁽¹⁾

2- در هیچ شرایطی از درخواست کردن از خدا، ناامید نشوید. (سوره مریم آیه 4)

آیه 4 مریم

قالَ رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَ اشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْباً وَ لَمْ أَكُنْ بِدُعائِكَ رَبِّ شَقِيًّا .

گفت: «پروردگارا! استخوانم سست شده؛ و شعله‌ی پيرى سرم را فراگرفته؛ و من هرگز در دعاى تو اى پروردگار من، از اجابت محروم نبوده‌ام.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- کَانَ النَّاسُ لَایَشِیبُونَ، فَأَبْصَرَ إِبْرَاهِیمُ (علیه السلام) شَیْباً فِی لِحْیَتِهِ، فَقَالَ: یَا رَبِّ، مَا هذَا؟ فَقَالَ: هذَا وَقَارٌ، فَقَالَ: یَا رَبِّ، زِدْنِی وَقَارا.

امام صادق ( قبلاً مردم پیری را به خود نمی‌دیدند و اوّلین کسی که آن را مشاهده نمود حضرت ابراهیم (بود که در محاسنش موی سفید دید، به درگاه خدا عرض کرد: «پروردگارا این چیست»؟ حقّ عزّوجلّ فرمود: «این وقار و سنگینی است». عرض کرد:

«پروردگارا، به وقار و سنگینی من بیفزا».⁽¹⁾

ص: 143 / نورالثقلین

3- خدا مهر و محبت مسلمانانی که کارهای خوب می کنند، در دلها می اندازد. (سوره مریم آیه 96)

آیه 96 مریم

إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا.

به‌يقين كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، به‌زودى خداوند رحمان محبّتى براى آنان [در دل‌ها] قرار مى‌دهد!

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌حَمْزَهًَْ الثُّمَالِیِّ عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ قَالَ آمَنُوا بِأَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ بَعْدَ الْمَعْرِفَهًِْ.

امام باقر ( ابوحمزه ثمالی نقل می‌کند: امام باقر (در مورد آیه: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا فرمود: «به امیرالمؤمنین (ایمان بیاورید و بعد از شناخت، کار نیک انجام دهید».⁽²⁾

4- قرآن برای به زحمت افتادن نیست بلکه برای پند گرفتن است. (سوره طه آیه 2 و 3)

آیه 2 و 3 طه

ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى [2]

ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را سخت به زحمت بیفکنى!

إِلّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشى [3]

آن را فقط براى يادآورى كسانى كه [از خدا] مى‌ترسند نازل ساختيم.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- مَا أُنْزِلَ عَلَیْکَ الْقُرْآنُ لِتَشْقَی بَلْ لِتَسْعَدَ بِه.

امام صادق ( ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خود را به زحمت بیفکنی! بلکه برای این فرستادیم که با آن خوشبخت گردی.⁽³⁾

5- با دشمن اول به نرمی سخن بگویید شاید پند گیرد و تکانی بخورد. (سوره طه آیه 44)

آیه 44 طه

فَقُولا لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى.

و به‌نرمى با او سخن بگویید؛ شاید متذکّر شود، یا [از مجازات الهى] بترسد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ جَلَّ ثَنَاؤُهُ قَالَ لِمُوسَی (علیه السلام) حَیْثُ أَرْسَلَهُ إِلَی فِرْعَوْنَ فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشی وَ قَدْ عَلِمَ أَنَّهُ لَا یَتَذَکَّرُ وَ لَا یَخْشَی وَ لَکِنْ لِیَکُونَ ذَلِکَ أَحْرَصَ لِمُوسَی (علیه السلام) عَلَی الذَّهَابِ.

امام علی ( بدان‌که خداوند متعال به موسی (در آن هنگام‌که او را به‌سوی فرعون گسیل

داشت، فرمود: به پیش او بروید؛ و به‌نرمی با او سخن بگویید؛ شاید متذکّر شود، یا [از مجازات الهی] بترسد. درحالی‌که خداوند می‌دانست که فرعون نه متنبّه می‌شود و نه می‌ترسد، ولی می‌خواست تا با آن موسی (را به رفتن به‌سوی فرعون تشویق کند.⁽¹⁾

6- از خوراکی های پاک خدا بخورید ولی در آن زیاده روی نکنید که سزاوار غضب الهی می شوید. (سوره

آیه 81 طه

كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ وَ لا تَطْغَوْا فيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبي وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبي فَقَدْ هَوى .

بخورید از روزی‌هاى پاکیزه‌اى که به شما داده‌ایم؛ ودر آن طغیان نکنید، که غضب من بر شما وارد شود و هرکس غضبم بر او وارد شود، هلاک خواهد شد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- خُذُوا بِحُجْزَهًِْ هَذَا الْأَنْزَعِ یَعْنِی عَلِیّاً (علیه السلام) فَإِنَّهُ الصِّدِّیقُ الْأَکْبَرُ وَ هُوَ الْفَارُوقُ یُفَرِّقُ بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ مَنْ أَحَبَّهُ هَدَاهُ اللَّهُ وَ مَنْ أَبْغَضَهُ أَبْغَضَهُ اللَّهُ وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهُ مَحَقَهُ اللَّهُ وَ مِنْهُ سِبْطَا أُمَّتِی الْحَسَنُ (علیه السلام) وَ الْحُسَیْنُ (علیه السلام) وَ هُمَا ابْنَایَ وَ مِنَ الْحُسَیْن (علیه السلام) أَئِمَّهًُْ الْهُدَی (أَعْطَاهُمُ اللَّهُ عِلْمِی وَ فَهْمِی فَتَوَلُّوهُمْ وَ لَا تَتَّخِذُوا وَلِیجَهًًْ مِنْ دُونِهِمْ فَیَحِلَّ عَلَیْکُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّکُمْ وَ مَنْ یَحْلِلْ عَلَیْهِ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِ فَقَدْ هَوی.

پیامبر ( رسول خدا (فرمود: «دامن این انزع را رها نکنید منظورش علی (بود او صدّیق اکبر و فاروق است که بین حق و باطل تمیز می‌دهد. هرکه او را دوست بدارد خدا هدایتش کرده و هرکه با او دشمنی بورزد، خدا با او دشمن است، و هرکه از او تخلّف ورزد، خداوند او را بی‌بهره نموده است. دو سبط این امت از علی (است، امام حسن (و امام حسین (آن دو فرزندان من هستند

و ائمّه هدی (از نژاد حسین (خواهند بود که خداوند، علم و فهم مرا به آن‌ها عنایت کرده است. آن‌ها را دوست بدارید، به کسی جز آن‌ها پناه نبرید که مشمول خشم خدا می‌شوید و هرکه خشم خدا او را فرا گیرد، از بین رفته است. زندگی دنیا جز متاعی فریبنده نیست».⁽¹⁾

7- هر کس از یاد و نام خدا روگردان شود، در سختی و فشار زندگی می کند. (سوره طه آیه 124)

آیه 124 طه

وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْري فَإِنَّ لَهُ مَعيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى .

و هرکس از یاد من روى‌گردان شود، زندگى [سخت و] تنگى خواهد داشت؛ و روز قیامت، او را نابینا محشور مى‌کنیم.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ جَابِرٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ وَ مَنْ یُعْرِضْ عَنْ ذِکْرِ رَبِّهِ یَسْلُکْهُ عَذاباً صَعَداً قَالَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ عَلِیٍّ (علیه السلام) یَسْلُکْهُ الْعَذَابَ الْصَّعَدَ وَ هُوَ أَشَدُّ الْعَذَابِ.

امام باقر ( جابر گوید: از امام باقر (در مورد آیه: و هرکس از یاد پروردگارش روی گرداند، او را به عذاب شدید و فزاینده‌ای گرفتار می‌سازد. (جن/17) سؤال کردم. امام باقر (فرمود: «کسی که از علی (روی گرداند خدا او را به عذاب فراینده گرفتار می‌کند و آن شدیدترین عذاب است».⁽²⁾

8- کسانی که در دنیا آیات خدا را به فراموشی می سپارند، در قیامت فراموش می شوند. (سوره طه آیه 126)

آیه 126 طه

قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسيتَها وَ كَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى .

مى‌فرماید: «همان‌گونه که آیات ما براى تو آمد، و تو آن‌ها را فراموش کردى؛ همان‌طور امروز تو فراموش خواهى شد».

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أبی‌عبدالله (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّوَجَلّ قالَ کَذلِکَ أَتَتْکَ آیاتُنا فَنَسِیتَها قَالَ الْآیَاتُ الْأَئِمَّهًُْ (فَنَسِیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسی یَعْنِی تَرَکْتَهَا وَ کَذَلِکَ الْیَوْمَ تُتْرَکُ فِی النَّارِ کَمَا تَرَکْتَ الْأَئِمَّهًَْ (فَلَمْ تُطِعْ أَمْرَهُمْ وَ لَمْ تَسْمَعْ قَوْلَهُم.

امام صادق

( ابوبصیر نقل می‌کند: امام صادق (درباره‌ی کلام خدای عزّوجلّ: قالَ کَذلِکَ أَتَتْکَ آیاتُنا فَنَسِیتَها فرمود: «آیات ائمّه (هستند. فَنَسِیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسی؛ یعنی همچنان‌که آن‌ها را رها کردی، امروز در آتش رها می‌شوی، چنان‌که ائمّه (را رها کردی و امرشان را اطاعت نکردی و گفتارشان را نشنیدی.⁽¹⁾

9- خانواده ات را به نماز خواندن سفارش کن و خودت هم به آن مداومت داشته باش. (سوره طه آیه 132)

آیه 132 طه

وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى.

خانواده‌ی خود را به نماز دستور ده؛ و بر انجام آن شکیبا باش؛ ما از تو روزى نمى‌خواهیم؛ [بلکه] ما به تو روزى مى‌دهیم؛ و عاقبت نیک در [سایه‌ی] تقواست.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) قَالَ: دَخَلَ عَلَی أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) رَجُلٌ فَقَالَ رَحِمَکَ اللَّهُ أُحَدِّثُ أَهْلِی قَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ یَقُولُ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ وَ قَالَ وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها.

امام باقر ( از امام صادق (روایت است: مردی بر پدرم امام باقر (وارد شد و گفت: «خدا تو را رحمت کند و درود بفرستد؛ من برای أهل و خانواده‌ام حدیث گفته، این کار من چگونه است»؟ پدرم فرمود: «آری خوب کاری است، زیرا خدا می‌فرماید: ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده‌ی خویش را از آتشی که هیزم آن انسان‌ها و سنگ‌هاست نگه دارید. (تحریم/6). و فرموده: وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیْها؛ یعنی ای محمّد (و اهل و خویشاوندان خود را به نماز امر نموده و فرمان ده، و بر آن صبر و شکیبایی داشته (ثابت و پابرجا) باش».⁽²⁾

نکات کلیدی جزء هفدهم قرآن کریم

1- اگر ظلم کردن به همدیگر در جامعه ای رواج پیدا کند، خدا مردمش را مجازات می کند و شهرهایشان را درهم می کوبد. (سوره انبیاء آیه 11)

آیه 11 انبیاء

وَ كَمْ قَصَمْنا مِنْ قَرْيَةٍ كانَتْ ظالِمَةً وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرينَ.

ه بسيار آبادي‌هاى ستمكارى را كه در هم شكستيم و بعد از آن‌ها، قوم ديگرى آفريديم.

حدیث

السّجّاد (علیه السلام)- أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللَّه فَاحْذَرُوا مَا حَذَّرَکُمُ اللَّهُ بِمَا فَعَلَ بِالظَّلَمَهًِْ فِی کِتَابِهِ وَ لَا تَأْمَنُوا أَنْ یُنْزِلَ بِکُمْ بَعْضَ مَا تَوَاعَدَ بِهِ الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ فِی الْکِتَابِ وَ اللَّهِ لَقَدْ وَعَظَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ بِغَیْرِکُمْ فَإِنَّ السَّعِیدَ مَنْ وُعِظَ بِغَیْرِهِ وَ لَقَدْ أَسْمَعَکُمُ اللَّهُ فِی کِتَابِهِ مَا قَدْ فَعَلَ بِالْقَوْمِ الظَّالِمِینَ مِنْ أَهْلِ الْقُرَی قَبْلَکُمْ حَیْثُ قَالَ وَ کَمْ قَصَمْنا مِنْ قَرْیَةٍ کانَتْ ظالِمَةً وَ إِنَّمَا عَنَی بِالْقَرْیَهًِْ أَهْلَهَا حَیْثُ یَقُولُ وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِین فَقَالَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها یَرْکُضُونَ یَعْنِی یَهْرُبُونَ قَالَ لا تَرْکُضُوا وَ ارْجِعُوا إِلی ما أُتْرِفْتُمْ فِیهِ وَ مَساکِنِکُمْ لَعَلَّکُمْ تُسْئَلُونَ فَلَمَّا أَتَاهُمُ الْعَذَابُ قالُوا یا وَیْلَنا إِنَّا کُنَّا ظالِمِینَ فَما زاَلَتْ تِلْکَ دَعْواهُمْ حَتَّی جَعَلْناهُمْ حَصِیداً خامِدِینَ وَ ایْمُ اللَّهِ إِنَّ هَذِهِ عِظَهًٌْ لَکُمْ وَ تَخْوِیفٌ إِنِ اتَّعَظْتُمْ وَ خِفْتُم.

امام سجّاد ( ای مردم تقوای خدا را پیشه کنید، از آنچه خدا شما را منع نموده، برحذر باشید. و از آنچه با ستمکاران کرده و در قرآن ثبت است، پند بگیرید. و از اینکه پاره‌ای از آنچه به ستمکاران وعده کرده بر شما فرود آید، در امان نمی‌باشید. به خدا شما پند داده می‌شوید و خوشبخت کسی است که از دیگری پند بگیرد. خدا به شما گوشزد کرده که با مردم ستمکار پیش از شما از شهرنشینان، چه کرده آنجا که می‌فرماید: وَ کَمْ قَصَمْنا مِنْ قَرْیَةٍ کانَتْ ظالِمَةً وَ أَنْشَأْنا بَعْدَها قَوْماً آخَرِین، فَلَمَّا أَحَسُّوا بَأْسَنا إِذا هُمْ مِنْها یَرْکُضُونَ و فرمود: لا تَرْکُضُوا

وَ ارْجِعُوا إِلی ما أُتْرِفْتُمْ فِیهِ وَ مَساکِنِکُمْ لَعَلَّکُمْ تُسْئَلُونَ؛ چون عذاب بر آن‌ها فرود آمد. گفتند ای وای بر ما به‌راستی ما ستمکارانیم این سخن را ادامه دادند تا آن‌ها را خُرد و خاموش کردیم و درو نمودیم. (انبیاء/1514). به خدا این پندی برای شما و تخویفی است اگر بپذیرید و بترسید.⁽¹⁾

2- ذکر یونسیه ((لا اِلهَ اِلّا اَنتَ سُبحانَکَ اِنّی کُنتُ مِنَ الظّالِمین)) نسخه ای برای نجات مومنین از مشکلات است. (سوره انبیاء آیه 87 و 88)

آیه 87 و 88 انبیاء

وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَيْهِ فَنادى فِي الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمينَ [87]

و ذالنّون [يونس] را [به يادآور] درآن‌هنگام كه خشمگين [از ميان قوم خود] رفت و چنين مى‌پنداشت كه ما بر او تنگ نخواهيم گرفت، [امّا موقعى كه در كام نهنگ فرو رفت]، در آن ظلمت‌ها [ى متراكم] صدا زد: «[خداوندا] جز تو معبودى نيست، منزّهى تو! من از ستمكاران بودم».

فَاسْتَجَبْنا لَهُ فَكَشَفْنا ما بِهِ مِنْ ضُرٍّ وَ آتَيْناهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُمْ مَعَهُمْ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِنا وَ ذِكْرى لِلْعابِدينَ [84]

ما دعاى او را مستجاب كرديم و ناراحتى‌هايى را كه داشت برطرف ساختيم و خاندانش و همانندشان را با آنان به او بازگردانديم تا رحمتى از سوى ماو تذكّرى براى عبادت‌كنندگان باشد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) قَالَ إِنِّی لَأَعْلَمُ کَلِمَهًًْ مَا قَالَهَا مَکْرُوبٌ إِلَّا فَرَّجَ اللَّهُ کَرْبَهُ وَ لَا دَعَا بِهَا عَبْدٌ مُسْلِمٌ إِلَّا اسْتُجِیبَ لَهُ دَعْوَهًُْ أَخِی یُونُسَ (علیه السلام) الَّتِی حَکَاهَا اللَّهُ عَنْهُ فِی کِتَابِهِ وَ هِیَ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ.

پیامبر ( من کلامی می‌دانم که هیچ اندوهگینی آن را نگفته مگر اینکه خدا اندوهش را برطرف ساخته و بنده‌ی

مسلمانی به‌وسیله‌ی آن دعا نکرده مگر اینکه دعایش مستجاب شده است؛ و آن دعای برادرم یونس (است که خدا آن را، از [زبان] او در کتابش نقل فرمود: لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ.⁽¹⁾

3- برای بچه دار شدن دعا کنید که اگر خدا بخواهد حتی به زنان نازا هم فرزند عطا می کند. (سوره انبیاء آیه 89)

آیه 89 انبیاء

وَ زَكَرِيَّا إِذْ نادى رَبَّهُ رَبِّ لا تَذَرْني فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثينَ.

و زكريّا را [به يادآور] درآن‌هنگام كه پروردگارش را خواند [و عرض كرد]: «پروردگار من! مرا تنها مگذار [و فرزند برومندى به من عطا كن] و تو بهترين وارثانى».

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: مَنْ أَرَادَ أَنْ یُحْبَلَ لَهُ فَلْیُصَلِ رَکْعَتَیْنِ بَعْدَ الْجُمُعَهًِْ یُطِیلُ فِیهِمَا الرُّکُوعَ وَ السُّجُودَ ثُمَّ یَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّی أَسْأَلُکَ بِمَا سَأَلَکَ بِهِ زَکَرِیَّا (علیه السلام) إِذْ قَالَ رَبِّ لا تَذَرْنِی فَرْداً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوارِثِینَ اللَّهُمَّ هَبْ لِی ذُرِّیَّهًًْ طَیِّبَهًًْ إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ اللَّهُمَّ بِاسْمِکَ اسْتَحْلَلْتُهَا وَ فِی أَمَانَتِکَ أَخَذْتُهَا فَإِنْ قَضَیْتَ فِی رَحِمِهَا وَلَداً فَاجْعَلْهُ غُلَاماً وَ لَا تَجْعَلْ لِلشَّیْطَانِ فِیهِ نَصِیباً وَ لَا شِرْکاً.

امام باقر ( هرکس بخواهد که [زنش] برای او آبستن شود، بعد از نماز جمعه دو رکعت نماز بخواند که رکوع و سجود را در آن طولانی می‌کند؛ سپس می‌گوید: «خدایا! من از تو درخواست می‌کنم با آن چیزی که زکریّا (به‌وسیله‌ی آن درخواست نمود و گفت: رَبِّ لا تَذَرْنِی فَرْداً وَ أَنْتَ خَیْرُ الْوارِثِینَ خدایا به نام تو او را حلال دانستم و در امان و حفظ تو او را گرفتم [و مرا بر او امانت‌دار قرار دادی]؛ پس اگر در رحم او فرزندی را محکم و استوار فرمودی، آن را فرزندی مبارک و پاکیزه قرار بده و برای شیطان در

او سهم و مشارکتی قرار نده».⁽¹⁾

4- سرعت در انجام کارهای خیر و درخواست از خدا با امید و تواضع در استجابت دعا موثر است. (سوره انبیاء آیه 90)

آیه 90 انبیاء

فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ وَهَبْنا لَهُ يَحْيى وَ أَصْلَحْنا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كانُوا يُسارِعُونَ فِي الْخَيْراتِ وَ يَدْعُونَنا رَغَباً وَ رَهَباً وَ كانُوا لَنا خاشِعينَ .

ما هم دعاى او را مستجاب كرديم، و يحيى را به او بخشيديم و همسرش را [كه نازا بود] برايش شايسته [ی باردارى] ساختيم، چرا كه آنان [خاندانى بودند كه] همواره در كارهاى خير به‌سرعت اقدام مى‌كردند و از روى بيم و اميد ما را مى‌خواندند و پيوسته براى ما [خاضع و] خاشع بودند.

حدیث

پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله فرمودند:

انَّ اللَّهَ یحِبُّ مِن الخَیرِ ما یعجَّلُ.

خداوند آن کار خوبى را دوست دارد که با تعجیل صورت گیرد.⁽²⁾

5- ای مردم مراقب رفتارتان باشید که زلزله دنیا و شروع قیامت حادثه ای هولناک است. (سوره حج آیه 1)

آیه 1 حج

يا أَيُّهَا النّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ .

اى مردم! از [عذاب] پروردگارتان بترسيد، كه زلزله رستاخيز امر عظيمى است!

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَعَاشِرَ النَّاسِ التَّقْوَی التَّقْوَی احْذَرُوا السَّاعَهًَْ کَمَا قَالَ اللَّهُ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَیْءٌ عَظِیمٌ.

پیامبر ( ای مردم! تقوی [را مراعات کنید]، تقوی [را مراعات کنید]؛ از قیامت بیمناک باشید [زیرا] آنچنان که خداوند فرموده است: إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَیْءٌ عَظِیمٌ.⁽³⁾

6- خدا را برای منفعت طلبی و رسیدن به امکانات مادی نپرستید تا اگر دچار بلا شدید به دین پشت نکنید. (سوره حج آیه 11)

آیه 11 حج

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللهَ عَلى حَرْفٍ فَإِنْ أَصابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَ إِنْ أَصابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيا وَ الْآخِرَةَ ذلِكَ هُوَ الْخُسْرانُ الْمُبين .

و بعضى از مردم خدا را تنها با زبان مى‌پرستند، اگر [دنيا به آن‌ها رو كند و] خيرى به آنان برسد، حالت اطمينان پيدا مى‌كنند امّا اگر مصيبتى براى امتحان به آن‌ها برسد، دگرگون مىشوند [و به كفر رو مىآورند]. [به اين ترتيب] هم

دنيا را از دست دادهاند و هم آخرت را و اين همان خسران و زيانِ آشكار است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ ضُرَیْسٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَل وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَعْبُدُ اللهَ عَلی حَرْفٍ؛ قَالَ إِنَّ الْآیَهًَْ تَنْزِلُ فِی الرَّجُلِ ثُمَّ تَکُونُ فِی أَتْبَاعِهِ ثُمَّ قُلْتُ کُلُّ مَنْ نَصَبَ دُونَکُمْ شَیْئاً فَهُوَ مِمَّنْ یَعْبُدُ اللهَ عَلَی حَرْفٍ فَقَالَ نَعَمْ وَ قَدْ یَکُونُ مَحْضاً.

امام صادق ( ضُریس از امام صادق (نقل می‌کند: حضرت در مورد آیه‌ی وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَعْبُدُ اللهَ عَلی حَرْف فرمود: «این آیه در مورد کسانی نازل شده که در ولایت امیرالمؤمنین (تردید کردند و در مورد پیروان آنان نیز جریان دارد». عرض کردم: «آیا هرکس که به‌جای شما، امامت و ولایت دیگری را بپذیرد [نیز] از جمله‌ی کسانی است که یَعْبُدُ اللهَ عَلی حَرْف»؟ حضرت فرمود: «آری! گاهی نیز ممکن است [چنین اعتقادی از مصادیقِ] شرک خالص باشد».⁽¹⁾

7- در حوادث ناگوار صبور باشید، نماز بخوانید، در راه خدا انفاق کنید و دست دیگران را بگیرید. (سوره حج آیه 35)

آیه 35 حج

الَّذينَ إِذا ذُكِرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابِرينَ عَلى ما أَصابَهُمْ وَ الْمُقيمِي الصَّلاةِ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ .

همان كسانى‌كه چون نام خدا برده مى شود، دلهايشان پر از خوف [پروردگار] مىگردد و آن‌ها كه دربرابر مصيبتهايى كه به آنان مى‌رسد، شكيبا هستند و آن‌ها كه نماز را برپا مىدارند و از آنچه به آنان روزى دادهايم انفاق مىكنند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی مِنَ الْمُحْسِنِینَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابِرِینَ عَلی ما أَصابَهُمْ وَ الْمُقِیمِی الصَّلاةِ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ.

امام علی ( (دعای حضرت در روز بیست‌ویکم هر ماه) ...خدایا! مرا از نیکوکارانم قرار ده الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ

الصَّابِرِینَ عَلی ما أَصابَهُمْ وَ الْمُقِیمِی الصَّلاةِ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ.⁽¹⁾

8- قربانی کنید و از گوشت آن به فقیران آبرومند و نیازمند هم بدهید. (سوره حج آیه 36)

آیه 36 حج

وَ الْبُدْنَ جَعَلْناها لَكُمْ مِنْ شَعائِرِ اللهِ لَكُمْ فيها خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَيْها صَوافَّ فَإِذا وَجَبَتْ جُنُوبُها فَكُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ كَذلِكَ سَخَّرْناها لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ.

و شتران فربه را [در مراسم حج] براى شما از شعائر الهى قرار داديم در آن‌ها براى شما خير [و بركت] است. نام خدا را درحالىكه [براى قربانى] بهصف ايستادهاند بر آن‌ها ببريد و هنگامىكه پهلوهايشان به زمين رسيد [وجان دادند]، از گوشت آن‌ها بخوريد و مستمندان قانع و سائلان را نيز از آن اطعام كنيد. اينگونه ما آن‌ها را مسخّرتان ساختيم، تا شكر خدا را بهجا آوريد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- قَالَ جَعْفَرُ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ (علیه السلام) کَذَلِکَ یَنْبَغِی لِمَنْ أَهْدَی هَدْیاً تَطَوُّعاً أَوْ ضَحَّی أَنْ یَأْکُلَ مِنْ هَدْیِهِ أَوْ أُضْحِیَّتِهِ ثُمَّ یَتَصَدَّقَ وَ لَیْسَ فِی ذَلِکَ تَوْقِیتٌ یَأْکُلُ مَا أَحَبَّ وَ یُطْعِمُ وَ یُهْدِی وَ یَتَصَدَّقُ قَالَ اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ.

امام صادق ( شایسته است کسی‌که قربانی می‌کند، حال چه مستحب باشد و چه واجب (مثل قربانی‌کردن در مراسم حج) از گوشت قربانی‌اش بخورد، آن‌گاه [از گوشت آن] صدقه بدهد.⁽²⁾

9- کسانی که جنگ به آنها تحمیل شده اجازه جهاد دارند؛ چون به آنان تجاوز شده و خداوند کمکشان می کند. (سوره حج آیه 39)

آیه 39 حج

أُذِنَ لِلَّذينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَديرٌ.

به كسانى كه جنگ بر آنان تحميلگرديده، اجازه‌ي جهاد داده شده است؛ چراكه مورد ستم قرارگرفتهاند و به يقين خدا بر يارى آن‌ها تواناست.

حدیث

علیّ‌بن‌ابراهیم (رحمة الله علیه)- أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللهَ عَلی نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ؛ قَالَ نَزَلَتْ فِی عَلِیٍّ (علیه السلام) وَ حَمْزَهًَْ (رحمة الله علیه) وَ جَعْفَرٍ (رحمة الله علیه) ثُمَّ جَرَتْ فِی

الْحُسَیْنِ (علیه السلام).

علیّ‌بن‌ابراهیم ( آیه: أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللهَ عَلی نَصْرِهِمْ لَقَدِیر؛ در شأن علی (حمزه (و جعفر طیّار (نازل شد، سپس [در مورد دیگران] جریان پیدا کرد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء هجدهم قرآن کریم

1- با حضور قلب نماز بخوانید، از کار و سخن بیهوده فرار کرده، به فقرا کمک مالی دهید و پاکدامن باشید. (سوره مومنون آیه 1 تا 5)

آیه 1 تا 5 مؤمنون

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ [1]

به‌يقين مؤمنان رستگار شدند.

الَّذينَ هُمْ في صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ [2]

آن‌ها كه در نمازشان خشوع دارند.

وَ الَّذينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ [3]

و آن‌ها كه از لغو و بيهودگى رويگردانند.

وَ الَّذينَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ [4]

و آن‌ها كه به [دستور] زكات عمل مىكنند.

وَ الَّذينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حافِظُونَ [5]

و آن‌ها كه دامان خود را حفظ مىكنند.

حدیث

الباقر ( لِکَامِلِ تَمّارٍ: یَا کَامِلُ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الْمُسَلِّمُونَ یَا کَامِلُ إِنَّ الْمُسَلِّمِینَ هُمُ النُّجَبَاءُ یَا کَامِلُ النَّاسُ أَشْبَاهُ الْغَنَمِ إِلَّا قَلِیلًا مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَ الْمُؤْمِنُ قَلِیلٌ.

امام باقر ( امام باقر (خطاب به کامل تمّار فرمود: «ای کامل! قَدْ أَفْلَحَ المُؤْمِنُونَ مسلمانان گرامی و نجیبند، مردم شبیه گوسفندانند؛ مگر اندکی از مؤمنان، و مؤمن هم اندک است».⁽²⁾

2- بدی ها را با نیکی پاسخ دهید، و به دنبال انتقام و مقابله به مثل نباشید که از وسوسه های شیطان است. (سوره مومنون آیه 96)

آیه 96 مؤمنون

ادْفَعْ بِالَّتي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَصِفُونَ .

بدى را به بهترين راه و روش دفع كن [و پاسخ بدى را به نيكى ده]. ما به آنچه توصيف مىكنند داناتريم.

حدیث

أمیرالمؤمنین ( صَافِحْ عَدُوَّکَ وَ إِنْ کَرِهَ فَإِنَّهُ مِمَّا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ عِبَادَهُ یَقُولُ ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ الْآیَتَیْنِ.

امام علی ( حتّی با دشمنت مصافحه کن گرچه او نخواهد؛ زیرا مصافحه از کارهایی است که خدا بندگانش را به آن دستور داده و می‌فرماید: ادْفَعْ بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ السَّیِّئَةَ.⁽³⁾

3- کارهای زشت و زننده را در بین مسلمانان رواج ندهید و با زبان و قلم آبروی مردم را نریزید. (سوره نور آیه 19)

آیه 19 نور

إِنَّ الَّذينَ يُحِبُّونَ أَنْ تَشيعَ الْفاحِشَةُ فِي الَّذينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذابٌ أَليمٌ فِي الدُّنْيا

وَ الْآخِرَةِ وَ اللهُ يَعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ .

به يقين كسانى كه دوست دارند زشتي‌ها در ميان مردم با ايمان شايع شود براى آنان در دنيا و آخرت عذاب دردناكى است؛ و خداوند مى‌داند و شما نمى‌دانيد.

حدیث

امام علی علیه السلام: مُذيعُ الْفاحِشَةِ كَفاعِلِها؛

فاش كننده زشتى ها، همانند انجام دهنده آنها است.⁽¹⁾

4- به زنان پاکدامن تهمت ناموسی نزنید که شامل عذاب خاص آبرو ریختن، در دنیا و آخرت می شوید. (سوره نور آیه 23)

آیه 23 نور

إِنَّ الَّذينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ .

كسانى كه زنان پاكدامن و بى‌خبر [از هر‌گونه آلودگى] و مؤمن را متّهم مى‌سازند، در دنيا و آخرت از رحمت الهى دور شدند و عذاب سختى براى آنهاست.

حدیث

الرّسول ( اجْتَنَبُوا السَّبْعَ الْمُوبِقَاتِ الشِّرْکَ بِاللَّهِ إِلَی أَنْ قَالَ وَ قَذْفَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ.

پیامبر ( از هفت چیز هلاک‌کننده بپرهیزید؛ شرک آوردن به خداوند ... تهمت‌زدن به زنان نیکوکار مؤمن بی‌خبر.⁽²⁾

5- اگر صاحبخانه آماده پذیرایی نبود، عذرش را بپذیرید و خود را به صاحبخانه تحمیل نکنید و بدون ناراحتی بازگردید. (سوره نور آیه 28)

آیه 28 نور

فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فيها أَحَداً فَلا تَدْخُلُوها حَتَّى يُؤْذَنَ لَكُمْ وَ إِنْ قيلَ لَكُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْكى لَكُمْ وَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ عَليمٌ.

و اگر كسى را در آن نيافتيد، وارد آن نشويد تا به شما اجازه داده شود؛ و اگر گفته شود: «بازگرديد»! بازگرديد؛ اين براى شما پاكيزه‌تر است؛ و خداوند به آنچه انجام مى‌دهيد دانا است.

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم ( ثُمَّ أَدَّبَ اللَّهُ تَعَالَی خَلْقَهُ فَقَالَ یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُیُوتاً غَیْرَ بُیُوتِکُمْ إِلَی قَوْلِهِ فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّی یُؤْذَنَ لَکُمْ قَالَ: مَعْنَاهُ مُعَلِّماً لِلنَّاسِ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِیهَا أَحَداً یَأْذَنُ لَکُمْ فَلَا تَدْخُلُوهَا حَتَّی یُؤْذَنَ لَکُمْ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( آنگاه خداوند، آفریدگانش را ادب آموخته و فرموده است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتاً غَیْرَ بُیُوتِکُمْ حَتّی تَسْتَأْنِسُوا وَ

تُسَلِّمُوا عَلی أَهْلِها ذالِکُم خَیْرٌ لَکُمْ لَعَلَّکُمْ تَذَکَّرُونَ، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فیها أَحَداً فَلا تَدْخُلُوها حَتَّی یُؤْذَنَ لَکُمْ وَ إِنْ قیلَ لَکُمُ ارْجِعُوا فَارْجِعُوا هُوَ أَزْکی لَکُمْ وَ اللهُ بِما تَعْمَلُونَ عَلیمٌ؛ یعنی مردم را [از ورود خود] آگاه کنید، فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فِیها أَحَداً؛ به شما اجازه دهد. فَلا تَدْخُلُوها حَتَّی یُؤْذَنَ لَکُمْ.⁽¹⁾

6- آقایان و خانم ها! نگاه ناپاک به نامحرم نداشته و پاکدامن باشید چرا که بذر شهوت را در دل می نشاند. (سوره نور آیه 30 و 31)

آیه 30 نور

قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى لَهُمْ إِنَّ اللهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُونَ .

به مؤمنان بگو چشم‌هاى خود را [از نگاه به نامحرمان] فرو گيرند، و دامان خود را [از بى‌عفّتى] حفظ كنند؛ اين براى آنان پاكيزه‌تر است؛ خداوند به آنچه انجام مى‌دهند آگاه است.

حدیث

الصّادق ( فَرَضَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی عَلَی الْبَصَرِ أَنْ لَا یَنْظُرَ إِلَی مَا حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ وَ أَنْ یُعْرِضَ عَمَّا نَهَی اللَّهُ عَنْهُ مِمَّا لَا یَحِلُّ لَهُ وَ هُوَ عَمَلُهُ وَ هُوَ مِنَ الْإِیمَانِ فَقَالَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی قُلْ لِلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ یَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ فَنَهَاهُمْ أَنْ یَنْظُرُوا إِلَی عَوْرَاتِهِمْ وَ أَنْ یَنْظُرَ الْمَرْءُ إِلَی فَرْجِ أَخِیهِ وَ یَحْفَظَ فَرْجَهُ أَنْ یُنْظَرَ إِلَیْه.

امام صادق ( خداوند واجب کرده که انسان به آنچه خدا بر او حرام کرده است، نگاه نکند و از آنچه برای او حلال نیست، روی برگرداند و این همان عمل اوست که ناشی از ایمان است. خداوند تبارک‌وتعالی فرموده است: قُل لِّلْمُؤْمِنِینَ یَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَیَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ. مراد آن است که خداوند مردان مؤمن را از نگاه‌کردن به عورت خود و برادرانشان نهی کرده و همین‌طور از آنان خواسته که اجازه ندهند که به عورت آنان نگاه شود.⁽²⁾

7- خانم ها! با زیور و آرایش خود، در جامعه جلوه گری نکنید و با روسری، گردنتان را هم بپوشانید. (سوره نور آیه 31)

آیه 31 نور

وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ

فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَني أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التَّابِعينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفينَ مِنْ زينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللهِ جَميعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ .

و زنان مؤمن را بگو تا چشمها (از نگاه ناروا) بپوشند و فروج و اندامشان را (از عمل زشت) محفوظ دارند و زینت و آرایش خود جز آنچه قهرا ظاهر می‌شود (بر بیگانه) آشکار نسازند، و باید سینه و بر و دوش خود را به مقنعه بپوشانند و زینت و جمال خود را آشکار نسازند جز برای شوهران خود یا پدران یا پدران شوهر یا پسران خود یا پسران شوهر یا برادران خود یا پسران برادران و پسران خواهران خود یا زنان خود (یعنی زنان مسلمه) یا کنیزان ملکی خویش یا مردان اتباع خانواده که رغبت به زنان ندارند یا اطفالی که هنوز بر عورت و محارم زنان آگاه نیستند (و از غیر این اشخاص مذکور احتجاب و احتراز کنند) و آن طور پای به زمین نزنند که خلخال و زیور پنهان پاهایشان معلوم شود. و ای اهل ایمان، همه به درگاه خدا توبه کنید، باشد که رستگار شوید.

حدیث

الصّادق ( عَن الْفُضَیْلِ‌بْنِ‌یَسَار قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِ‌اللَّهِ (عَنِ الذِّرَاعَیْنِ مِنَ الْمَرْأَهًِْ أَ هُمَا مِنَ الزِّینَهًِْ الَّتِی قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی وَ لا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ قَالَ

نَعَمْ وَ مَا دُونَ الْخِمَارِ مِنَ الزِّینَهًِْ وَ مَا دُونَ السِّوَارَیْنِ.

امام صادق ( فضیل‌بن‌یسار گوید: از امام صادق (پرسیدم: «آیا ساعد زنان جزیی از زینت است؛ آن‌طور که خداوند متعال می‌فرماید: وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ؟ آن حضرت (در جواب فرمود: «بله، پایین‌تر از روسری و پایین‌تر از دست بند، جزء زینت است».⁽¹⁾

8- برای دختران و پسران مجرد، مقدمات ازدواج فراهم کنید که بهترین واسطه گری ها، واسطه گری در امر ازدواج است. (سوره نور آیه 32)

آیه 32 نور

وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ وَ الصَّالِحينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَراءَ يُغْنِهِمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ اللهُ واسِعٌ عَليمٌ .

مردان و زنان بى‌همسر خود را همسر دهيد، همچنين غلامان و كنيزان صالح و درستكارتان را؛ اگر فقير و تنگدست باشند، خداوند از فضل خود آنان را بى‌نياز مى‌سازد؛ [فضل] خداوند واسع و [از نيازهاى بندگان] آگاه است.

حدیث

الرّسول ( یَا مَعْشَرَ الشَّبَابِ مَنِ اسْتَطَاعَ مِنْکُمُ الْبَاهَ فَلْیَتَزَوَّجْ فَإِنَّهُ أَغَضُ لِلْبَصَرِ وَ أَحْصَنُ لِلْفَرْجِ وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَلْیُدْمِنِ الصَّوْمَ فَإِنَّ {الصَّوْمَ} لَهُ وِجَاءٌ.

پیامبر ( ای گروه جوانان، هرکس از شما که از وضعیت زندگانی خوبی برخوردار باشد باید ازدواج کند، چون که آن چشم را فرو پوشاننده و شرمگاه نگاهدارنده‌تر است و هر آن کس که از این توانایی برخوردار نیست، بر اوست که روزه گیرد، چون‌که آن فروکاهنده‌ی شهوت اوست.⁽²⁾

9- مراقب باشید که هیچ تجارت و داد و ستدی شما را سرگرم دنیا نکند و از نماز و یاد خدا غافل نشوید. (سوره نور آیه 37)

آیه 37 نور

رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إيتاءِ الزَّكاةِ يَخافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصارُ .

مردانى كه هيچ تجارت و داد و ستدى آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و اداى زكات غافل نمى‌كند؛ آن‌ها از روزى مى‌ترسند كه در آن، دل‌ها و چشم‌ها دگرگون مى‌شود.

حدیث

الباقر ( کَانُوا أَصْحَابَ تِجَارَهًٍْ فَإِذَا حَضَرَتِ

الصَّلَاهًُْ تَرَکُوا التِّجَارَهًَْ وَ انْطَلَقُوا إِلَی الصَّلَاهًِْ وَ هُمْ أَعْظَمُ أَجْراً مِمَّنْ لَمْ یَتَّجِرْ.

امام باقر ( این‌ها تاجر بودند و هنگام نماز تجارت را رها کرده آهنگ نماز می‌کردند و به‌سوی آن گام برمی‌داشتند و البتّه اینان ثوابشان از کسانی که به کار مشغول نیستند و به نماز حاضر می‌شوند، بیشتر است.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء نوزدهم قرآن کریم

1- در دنیا دوست خوب برگزینید، تا در قیامت از انتخابش پشیمان نشوید. چرا که رفیق بد تو را به گمراهی می کشاند. (سوره فرقان آیه 28)

آیه 28 فرقان

يا وَيْلَتى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِيلاً .

اى واى بر من، كاش فلان [شخص گمراه] را به دوستى انتخاب نكرده بودم!

حدیث

الباقر ( السَّبِیلُ هَاهُنَا عَلِیٌّ ) یَا وَیْلَتی لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلاناً خَلِیلًا* لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ یَعْنِی عَلِیّاً .

امام باقر ( منظور از سبیل در اینجا علی )است؛ یَا وَیْلَتَی لَیْتَنِی لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِیلًا، لَقَدْ أَضَلَّنِی عَنِ الذِّکْرِ؛ و منظور از ذکر در اینجا امام علی است.⁽²⁾

2- در زندگی اجتماعی متواضعانه رفتار کنید و هنگام برخورد با افراد غیرمودب، با مدارا و ملایمت پاسخ دهید. (سوره فرقان آیه 63)

آیه 63 فرقان

وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً .

بندگان [خاص خداوند] رحمان، كسانى هستند كه با آرامش و بى‌تكبّر بر زمين راه مى‌روند و هنگامى‌كه جاهلان آن‌ها را مخاطب سازند [و سخنان نابخردانه گويند]، به آن‌ها سلام مى‌گويند [و با بى‌اعتنايى و بزرگوارى مى‌گذرند].

حدیث

أمیرالمؤمنین ( یَا کُمَیْلُ (حُسْنُ خُلُقِ الْمُؤْمِنِ مِنَ التَّوَاضُعِ وَ جَمَالُهُ التَّعَفُّفُ وَ شَرَفُهُ الشَّفَقَهًُْ وَ عِزُّهُ تَرْکُ الْقَالِ وَ الْقِیلِ یَا کُمَیْلُ (إِیَّاکَ وَ الْمِرَاءَ فَإِنَّکَ تُغْرِی بِنَفْسِکَ السُّفَهَاءَ إِذَا فَعَلْتَ وَ تُفْسِدُ الْإِخَاءَ یَا کُمَیْلُ (إِذَا جَادَلْتَ فِی اللَّهِ تَعَالَی فَلَا تُخَاطِبْ إِلَّا مَنْ یُشْبِهُ الْعُقَلَاءَ وَ هَذَا قَوْلُ ضَرُورَهًٍْ یَا کُمَیْلُ (هُمْ عَلَی کُلِّ حَالٍ سُفَهَاءُ کَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَی أَلا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهاءُ وَ لکِنْ لا یَعْلَمُونَ یَا کُمَیْلُ (فِی کُلِّ صِنْفٍ قَوْمٌ أَرْفَعُ مِنْ

قَوْمٍ وَ إِیَّاکَ وَ مُنَاظَرَهًَْ الْخَسِیسِ مِنْهُمْ وَ إِنْ أَسْمَعُوکَ فَاحْتَمِلْ وَ کُنْ مِنَ الَّذِینَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ تَعَالَی بِقَوْلِهِ وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاما.

امام علی ( ای کمیل! صدقه در پیشگاه خدا زیاد می‌شود. ای کمیل! خوی نیک مؤمن از فروتنی است و زیباییش پاکدامنی، شرفش مهربانیست، عزّتش واگذاردن سر و صداست. ای کمیل از جدال بپرهیز زیرا خود را به نادانان می‌چسبانی و برادران را تباه می‌کنی. ای کمیل! هرگاه درباره‌ی خدا بحث می‌کنی مگر با خردمندان روبرو نشو و این سخن واجب است. ای کمیل اینان نادانانند چنان‌که خدای تعالی فرموده است: آیا همچون ابلهان ایمان بیاوریم؟! بدانید این‌ها همان ابلهانند ولی نمی‌دانند. (بقره/13) ای کمیل در هر دسته‌ای گروهی می‌باشند که از گروهی بلند پایه‌ترند و از مباحثه با مردمان پست بپرهیز و هرچه بگویند تحمّل کن و از آنان‌که خداوند آنان را به فرموده خودش: وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً توصیف کرده، باش!⁽¹⁾

3- کسی که توبه کند و کار خوب انجام دهد، خدا هم بدی هایش را به خوبی ها تبدیل می کند. (سوره فرقان آیه 70)

آیه 70 فرقان

إِلاَّ مَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلاً صالِحاً فَأُوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللهُ سَيِّئاتِهِمْ حَسَناتٍ وَ كانَ اللهُ غَفُوراً رَحيماً .

مگر كسانى كه توبه كنند و ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند، كه خداوند گناهان آنان را به حسنات مبدّل مى‌كند و خداوند همواره آمرزنده و مهربان بوده است!

حدیث

الرّسول ( إِذَا کَانَ یَوْمُ الْقِیَامَهًْ تَجَلَّی اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِعَبْدِهِ الْمُؤْمِنِ فَیَقِفُهُ عَلَی ذُنُوبِهِ ذَنْباً ذَنْباً ثُمَّ یَسْتَغْفِرُ لَهُ لَا یُطْلِعُ اللَّهُ عَلَی ذَلِکَ مَلَکاً مُقَرَّباً (وَ لَا نَبِیّاً مُرْسَلًا وَ یَسْتُرُ عَلَیْهِ مَا یَکْرَهُ أَنْ یَقِفَ عَلَیْهِ أَحَدٌ ثُمَّ یَقُولُ لِسَیِّئَاتِهِ کُونُوا حَسَنَاتٍ.

پیامبر ( هنگامی‌که روز قیامت فرا برسد، خداوند عزّوجلّ

بر بنده‌ی مؤمن خود متجلّی می‌شود و او را از تک‌تک گناهانش آگاه می‌کند و سپس او را می‌بخشد و هیچ‌یک از فرشتگان مقرّب و پیامبران فرستاده شده را از این امر آگاه نمی‌کند و آنچه را که نمی‌خواهد کسی بداند، می‌پوشاند سپس به کارهای زشت او می‌گوید که به نیکی‌ها بدل شوید.⁽¹⁾

4- از خدا همسران و فرزندانی طلب کنید که چشم و چراغ شما و مایه عزت تان باشد. (سوره فرقان آیه 74)

آیه 74 فرقان

وَ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّيّاتِنا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنا لِلْمُتَّقينَ إِماماً .

و كسانى كه مى‌گويند: «پروردگارا! همسران و فرزندانمان را مايه‌ی روشنى چشم ما قرار ده، و ما را پيشوايى براى پرهيزگاران گردان».

حدیث

الرّسول ( فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (لِجَبْرَئِیلَ مِنْ أَزْواجِنا قَالَ خَدِیجَهًُْ قَالَ وَ ذُرِّیَّاتِنا قَالَ فَاطِمَهًُْ (قَالَ قُرَّةَ أَعْیُنٍ قَالَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَیْنُ (قَالَ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً قَالَ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (.

پیامبر ( درباره‌ی سخن خداوند متعال: رَبَّنا هَبْ لَنا مِنْ أَزْواجِنا وَ ذُرِّیَّاتِنا قُرَّةَ أَعْیُنٍ وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً پیامبر (فرمود: «ای جبرئیل! منظور از مِنْ أَزْواجِنا کیست»؟ گفت: «خدیجه». پیامبر (فرمود: «و منظور از: وَ ذُرِّیَّاتِنا»؟ گفت: «فاطمه (». و فرمود: «منظور از قُرَّةَ أَعْیُنٍ»؟ گفت: «حسن و حسین (». فرمود: «وَ اجْعَلْنا لِلْمُتَّقِینَ إِماماً؛ علیّ‌بن‌ابی‌طالب (».⁽²⁾

5- در قیامت دل بی گناه و پاک به کار می آید و هیچ کاری از مال و فرزند بر نمی آید. (سوره شعراء آیه 88_89)

آیه 88 و 89 شعراء

يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ [88]

در آن روز كه مال و فرزندان سودى نمى‌بخشد.

إِلّا مَنْ أَتَى اللهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ [89]

مگر كسى كه با قلب سليم به پيشگاه خدا آيد.

حدیث

الکاظم ( رَبُّنَا غَفُورٌ سَتُورٌ أَبَی أَنْ یَکْشِفَ أَسْرَارَ عِبَادِهِ إِلَّا فِی وَقْتِ مُحَاسَبَتِهِ یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلَّا مَنْ

أَتَی اللهَ بِقَلْبٍ سَلِیم.

امام کاظم ( خداوند بخشنده و ستّار است. هرگز اسرار بندگان خود را فاش نمی‌کند مگر در هنگام حساب رستاخیز؛ یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَی اللهَ بِقَلْبٍ سَلِیم.⁽¹⁾

6- از مخالفت با خدا بپرهیزید و از سبک زندگی اشرافِ اسرافکار تقلید نکنید. (سوره شعراء آیه 150_151)

آیه 150 و 151 شعراء

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ.

پس از خدا بترسید و راه اطاعت من پیش گیرید.

وَلَا تُطِيعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفِينَ

و از رفتار رؤسای مسرف و ستمگر پیروی نکنید.

حدیث

قالَ عَلىٌّ عليه السلام: كُنْ سَمِحا وَلاتَكُنْ مُبَذِّرا وَكُنْ مُقَدِّرا وَلاتَكُنْ مُقَتِّرا.

اميرمؤمنان على عليه السلام فرمود: سخاوتمند باش ولى هرگز اسراف و زياده روى مكن و ثروت خود را بر اساس اندازه گيرى صحيح خرج كن و هيچوقت سختگير نباش.⁽²⁾

7- از حق مردم چیزی کم نگذارید که حق الناس است و با سودجویی، نظم اقتصادی جامعه را به هم نریزید. (سوره شعراء آیه 183)

آیه 183 شعراء

وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ .

و از قیمت اشیا و اجناس مردم به هنگام خرید نکاهید، و در زمین تباهکارانه فتنه و آشوب برپا نکنید،

حدیث

أمیرالمؤمنین ( وَ قَالَ أمیرالمؤمنین (إِذَا طَافَ فِی الْأَسْوَاقِ وَ وَعَظَهُمْ قَالَ یَا مَعْشَرَ التُّجَّارِ قَدِّمُوا الِاسْتِخَارَهًَْ وَ تَبَرَّکُوا بِالسُّهُولَهًِْ وَ اقْتَرِبُوا مِنَ الْمُبْتَاعِینَ وَ تَزَیَّنُوا بِالْحِلْمِ وَ تَنَاهَوْا عَنِ الْیَمِینِ وَ جَانِبُوا الْکَذِبَ وَ تَجَافَوْا عَنِ الظُّلْمِ وَ أَنْصِفُوا الْمَظْلُومِینَ وَ لَا تَقْرَبُوا الرِّبَا وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمِیزانَ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ.

امام علی ( امیرالمؤمنین (هر وقت در میان بازارها راه می‌رفت مردم را موعظه می‌کرد و می‌فرمود: ای تجّار! خیرخواهی را مقدّم بدارید. از آسانی برکت بجویید و سهولت عامله را ساده بگیرید و خود را به حلم بیارایید. از قسم خوردن دوری کنید و از دروغ گفتن بپرهیزید. و از ظلم بترسید. با مظلومین انصاف داشته باشید. به

رباخواری نزدیک نشوید. پیمانه و ترازو را درست بدهید؛ وَ لا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْیاءَهُمْ وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ.⁽¹⁾

8- آیا می دانید که شیطان بر افراد دروغگو و گناهکار وارد شده و آنها را به بیشتر گناه کردن، تشویق می کند. (سوره شعراء آیه 221_222_223)

آیه 221_222_223 شعراء

هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَىٰ مَنْ تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ 221

(بگو به کافران که) آیا می‌خواهید من شما را آگاه سازم که شیاطین بر چه کسان نازل می‌شوند؟

تَنَزَّلُ عَلَىٰ كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ 222

شیاطین بر هر شخص بسیار دروغگوی بدکار نازل می‌شوند.

يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ 223

گوش فرا می‌دهند (تا حرف مؤمنان و قوای قدسی را ربوده و به اتباع خود برسانند) و اکثرشان دروغ می‌گویند (و اندک راست آنها هم برای شبهه کاری و فساد و فتنه انگیزی است).

حدیث

امام صادق عليه السلام : إنّ شَيطانا يقالُ لَهُ : القَفَندَرُ ، إذا ضُرِبَ في مَنزِلِ الرَّجُلِ أربَعينَ صَباحا بالبَربَطِ و دَخَلَ علَيهِ الرِّجالُ، وَضَعَ ذلكَ الشيطانُ كُلَّ عُضوٍ مِنهُ على مِثلِهِ مِن صاحِبِ البيتِ ، ثُمّ نَفَخَ فيهِ نَفخَةً فلا يَغارُ بعدَ هذا؛ حتّى تُؤتى نِساؤهُ فلا يَغارُ .

شيطانى است به نام قَفَندَر، كه هرگاه در منزل مردى چهل بامداد بربط نواخته شود و مردها بر آن وارد شوند، آن شيطان هر يك از اعضاى بدن خود را بر روى اعضاى همانندش در بدن صاحب خانه بگذارد و سپس در او بدمد، كه از آن پس ديگر غيرتى برايش نماند، به طورى كه پيش زنانش بيايند و او غيرت به خرج ندهد.⁽²⁾

9- هر کس شاکر نعمت های خدا باشد، سود می کند و هر کس ناشکری کند دودش به چشم خودش می رود که خداوند بی نیاز است. (سوره نمل آیه 40)

آیه 40 نمل

قَالَ الَّذِي عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْكِتَابِ أَنَا آتِيكَ بِهِ قَبْلَ أَنْ يَرْتَدَّ إِلَيْكَ طَرْفُكَ ۚ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قَالَ هَٰذَا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَأَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ ۖ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّمَا يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ ۖ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ.

آن

کس که به علمی از کتاب الهی دانا بود (یعنی آصف بن برخیا یا خضر که دارای اسم اعظم و علم غیب بود) گفت که من پیش از آنکه چشم بر هم زنی تخت را بدین جا آرم (و همان دم حاضر نمود)، چون سلیمان سریر را نزد خود مشاهده کرد گفت: این توانایی از فضل خدای من است تا مرا بیازماید که (نعمتش را) شکر می‌گویم یا کفران می‌کنم، و هر که شکر کند شکر به نفع خویش کرده و هر که کفران کند همانا خدا (از شکر خلق) بی‌نیاز و (بر کافر هم به لطف عمیم) کریم است.

حدیث

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : شُكرُ إلهِكَ بِطُولِ الثَّناءِ ، شُكرُ مَنْ فَوقَكَ بِصِدقِ الوَلاءِ ، شُكرُ نَظِيرِكَ بِحُسنِ الإخاءِ ، شُكرُ مَن دُونَكَ بِسَيْبِ العَطاءِ .

امام على عليه السلام : شكر از پروردگارت با ثناى بسيار است ، و شكر از بالا دستِ خود با پيروى صادقانه ، و شكر همتايت با حُسن برادرى ، و شكر از فرو دستت با عطا و بخشش به او.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیستم قرآن کریم

1- خدا را صدا بزنید که خواسته ی هر درمانده ای را برآورده کرده و گرفتاری و ناخوشی را برطرف می سازد. (سوره نمل آیه 62)

آیه 62 نمل

أَمَّنْ یُجِیبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُکُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ أَ إِلهٌ مَعَ اللهِ قَلِیلاً ما تَذَکَّرُونَ .

یا کسى که [دعاى] مضطر را هنگامى‌که او را بخواند اجابت مى‌کند و ناراحتى [او] را برطرف مى‌سازد و شما را خلفاى زمین قرار مى‌دهد؛ آیا معبودى با خداست؟! کمتر متذکّرمى‌شوید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَن صَالِحِ‌بْنِ‌عُقْبَهًْ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) قَالَ نَزَلَتْ فِی الْقَائِمِ (علیه السلام) هُوَ وَ اللَّهِ الْمُضْطَرُّ إِذَا صَلَّی فِی الْمَقَامِ رَکْعَتَیْنِ وَ دَعَا اللَّهَ فَأَجَابَهُ وَ یَکْشِفُ السُّوءَ وَ یَجْعَلُهُ خَلِیفَهًًْ فِی الْأَرْضِ.

مام صادق (علیه السلام)- این آیه درباره‌ی قائم آل محمّد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) نازل گردیده است. به خدا سوگند! مضطرّ اوست، آنگاه که در مقام، دو رکعت نماز به‌جا آورد و به درگاه خدا دعا کند و خداوند دعای وی را مستجاب نموده، بدی را از او دور نماید و او را خلیفه‌ی روی زمین قرار می‌دهد.⁽¹⁾

2- در فرهنگ قرآنی، خواستگاری پدر دختر از داماد، اشکالی ندارد. (سوره قصص آیه 27)

آیه 27 قصص

قالَ إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُنْكِحَكَ إِحْدَى ابْنَتَيَّ هاتَيْنِ عَلى أَنْ تَأْجُرَنِي ثَمانِيَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِكَ وَ ما أُرِيدُ أَنْ أَشُقَّ عَلَيْكَ سَتَجِدُنِي إِنْ شاءَ اللهُ مِنَ الصّالِحِينَ .

[شعيب] گفت: «من مى‌خواهم يكى از اين دو دخترم رابه همسرى تو درآورم به اين شرط كه هشت سال براى من كار كنى؛ و اگر آن را تا ده سال افزايش دهى،[محبّتى] از ناحيه توست؛ من نمى‌خواهم كار سنگينى بر دوش تو بگذارم؛ و ان شاء الله مرا از صالحان خواهى يافت.»

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- عَن اَحمَدِبنِ‌مُحَمَّدِبنِ‌اَبِی‌نَصر قَالَ قُلْتُ لِأَبِی الْحَسَنِ (علیه السلام) قَوْلُ شُعَیْبٍ (علیه السلام) إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُنْکِحَکَ إِحْدَی ابْنَتَیَّ هاتَیْنِ عَلی أَنْ تَأْجُرَنِی ثَمانِیَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْراً فَمِنْ عِنْدِکَ أَیَّ الْأَجَلَیْنِ قَضَی قَالَ الْوَفَاءُ مِنْهُمَا أَبْعَدُهُمَا عَشْرُ سِنِینَ قُلْتُ فَدَخَلَ بِهَا قَبْلَ أَنْ یَنْقَضِیَ الشَّرْطُ أَوْ بَعْدَ انْقِضَائِهِ قَالَ قَبْلَ أَنْ یَنْقَضِیَ قُلْتُ لَهُ فَالرَّجُلُ یَتَزَوَّجُ الْمَرْأَهًَْ وَ یَشْتَرِطُ لِأَبِیهَا إِجَارَهًَْ شَهْرَیْنِ یَجُوزُ ذَلِکَ فَقَالَ إِنَّ مُوسَی (علیه السلام) قَدْ عَلِمَ أَنَّهُ سَیُتِمُّ لَهُ شَرْطَهُ فَکَیْفَ لِهَذَا بِأَنْ یَعْلَمَ أَنَّهُ سَیَبْقَی حَتَّی یَفِیَ لَهُ وَ قَدْ کَانَ الرَّجُلُ عَلَی عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) یَتَزَوَّجُ الْمَرْأَهًَْ عَلَی السُّورَهًِْ مِنَ الْقُرْآنِ وَ عَلَی الدِّرْهَمِ وَ عَلَی الْقَبْضَهًِْ مِنَ

الْحِنْطَهًِْ.

امام کاظم (علیه السلام)- احمدبن‌محمّدبن‌ابی‌نصر گوید: «از امام کاظم (علیه السلام) درباره این سخن شعیب (علیه السلام) که می‌فرماید: إِنِّی أُرِیدُ أَنْ أُنکِحَکَ إِحْدَی ابْنَتَیَّ هَاتَیْنِ عَلَی أَن تَأْجُرَنِی ثَمَانِیَ حِجَجٍ فَإِنْ أَتْمَمْتَ عَشْرًا فَمِنْ عِندِکَ؛ پرسیدم که: «موسی (علیه السلام) کدام مدّت را به سر برد»؟ فرمود: «ده سال، به دورترین آن وفا کرد». عرض کردم: «آیا قبل از اتمام شرط با وی عروسی کرد یا پس از اتمام مدّت»؟ فرمود: «پیش از تمام‌شدن مهلت». عرض‌کردم: «مردی با زنی ازدواج می‌کند و شرط می‌کند که دو ماه برای پدر زنش کار کند. آیا این جایز است [که قبل از انجام شرط ازدواج کند]»؟ فرمود: «موسی (علیه السلام) می‌دانست که این شرط را ادا خواهدکرد. امّا این یکی از کجا می‌داند تا دو ماه دیگر زنده می‌ماند تا به وعده‌ی خود وفا کند؟ در زمان رسول خدا (صلی الله علیه و آله) شخص به شرط آموختن یک سوره قرآن به زن و یا با دادن مقداری درهم و دادن یک کف دست گندم با وی ازدواج می‌کرد».⁽¹⁾

3- خداوند به کسانی که در برابر بدرفتاری، بردباری کرده و برای خدا انفاق می کنند؛ دو بار پاداش می دهد. (سوره قصص آیه 54)

آیه 54 قصص

أُولئِكَ يُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَيْنِ بِما صَبَرُوا وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ.

آن‌ها كسانى هستند كه به خاطر شكيباييشان، پاداششان را دوبار دريافت مى‌دارند؛ و به‌وسيله‌ی نيكي‌ها بدي‌ها را دفع مى‌كنند؛ و از آنچه به آنان روزى داده ايم انفاق مى‌نمايند؛

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- نَحْنُ صُبَّرٌ وَ شِیعَتُنَا أَصْبَرُ مِنَّا وَ ذَلِکَ أَنَّا صَبَرْنَا عَلَی مَا نَعْلَمُ وَ الضَّرَّاءُ.

امام صادق (علیه السلام)- ما صبوریم و شیعیان ما از ما صبورترند؛ زیرا صبر ما از روی علم ([به پاداش برتر صابران] است و صبر آن‌ها

درحالی است که اجر صابران برایشان مجهول است.⁽¹⁾

4- تا زمانی که ظلم و ستم نکنید خدا شهرهایتان را برای عذاب ویران نمی کند. (سوره قصص آیه 59)

آیه 59 قصص

وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولاً يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ .

و پروردگار تو هرگز[اهل] شهرها و آبادي‌ها را هلاك نمى‌كرد تا اين كه در كانون آن‌ها پيامبرى مبعوث كندكه آيات ما را بر آنان بخواند؛ و ما هرگز آبادي‌ها و شهرها را نابود نكرديم مگر آن كه اهلش ستمكار بودند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- إِنِّی أُحَذِّرُکُمُ الدُّنْیَا ... فَاتَّعِظُوا فِیهَا بِالَّذِینَ کَانُوا یَبْنُونَ بِکُلِّ رِیعٍ آیَهًًْ یَعْبَثُونَ وَ یَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّهُمْ یَخْلُدُونَ وَ بِالَّذِینَ قَالُوا مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً وَ اتَّعِظُوا بِمَنْ رَأَیْتُمْ مِنْ إِخْوَانِکُمْ کَیْفَ حُمِلُوا إِلَی قُبُورِهِمْ وَ لَا یُدْعَوْنَ رُکْبَاناً وَ أُنْزِلُوا وَ لَا یُدْعَوْنَ ضِیفَاناً وَ جُعِلَ لَهُمْ مِنَ الضَّرِیحِ أکنانا {أَکْنَانٌ} وَ مِنَ التُّرَابِ أکفانا{أَکْفَانٌ} وَ مِنَ الرُّفَاتِ جیرانا{جِیرَانٌ} فَهُمْ جِیرَهًٌْ لَا یُجِیبُونَ دَاعِیاً وَ لَا یَمْنَعُونَ ضَیْماً لَا یَزُورُونَ وَ لَا یُزَارُونَ حُلَمَاءُ قَدْ بَادَتْ أَضْغَانُهُمْ جُهَلَاءُ قَدْ ذَهَبَتْ أَحْقَادُهُمْ لَا تُخْشَی فَجْعَتُهُمْ وَ لَا یُرْجَی دَفْعُهُمْ وَ هُمْ کَمَنْ لَمْ یَکُنْ وَ کَمَا قَالَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ فَتِلْکَ مَساکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِیلًا وَ کُنَّا نَحْنُ الْوارِثِینَ.

امام علی (علیه السلام)- من شما را از دنیا برحذر می‌دارم ... در دنیا از کسانی پند بگیرید که خانه‌ها را می‌ساختند و خود را مشغول می‌کردند و کارهای بیهوده انجام می‌دادند آن‌ها برای خود کاخ‌های باشکوه و محکم را درست می‌کردند تا آن‌ها را جاودان نگه‌دارند و از کسانی پند بگیرید که می‌گفتند: چه کسی از ما نیرومندتر است؟ (فصلت/15). از برادران خود که به سوی قبرها حمل

شدند عبرت گیرید آن‌ها را حمل کردند درحالی‌که آن‌ها را سواره نخوانده بودند آن‌ها را در جاهایی فرودآوردند در حالی‌که مهمان نبودند آن‌ها را در میان قبرها جای دادند و از خاک برای آن‌ها کفن ساختند و در کنار استخوان‌های پوسیده همسایه شدند. آنان باهم همسایه هستند ولی پاسخ کسی را نمی‌دهند و از خود رفع ضرر و زیان نمی‌کنند نه به دیدن کسی می‌روند و نه کسی از آن‌ها دیدن می‌کند آن‌ها مردان بردباری هستند که کینه‌ها را از دل زدوده‌اند، نادان‌هایی می‌باشند که حسدها را از دل بیرون کرده‌اند. کسی از آن‌ها وحشتی ندارد و کسی از آن‌ها امید دفاع از خود نمی‌دهد آن‌ها مانند کسانی می‌باشند که هرگز وجود نداشته‌اند آن‌ها همان‌گونه هستند که خداوند می‌فرماید: فَتِلْکَ مَساکِنُهُمْ لَمْ تُسْکَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِیلًا وَ کُنَّا نَحْنُ الْوارِثِینَ».⁽¹⁾

5- با نعمت هایی که خدا به شما داده، آخرت را بسازید و از دنیا برای گذران زندگی استفاده کنید. (سوره قصص آیه 77)

آیه 77 قصص

وَابْتَغِ فيما آتاكَ اللهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللهُ إِلَيْكَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدينَ .

و در آنچه خدا به تو داده، سراى آخرت را بطلب؛ و بهره ات را از دنيا فراموش مكن؛ و همان گونه كه خدا به تو نيكى كرده نيكى‌كن؛ و هرگز در زمين در جستجوى فساد مباش، كه خدا مفسدان را دوست ندارد.»

حدیث

أمیرالمومنین (علیه السلام)- لَا تَنْسَ صِحَّتَکَ وَ قُوَّتَکَ وَ فَرَاغَکَ وَ شَبَابَکَ وَ نَشَاطَکَ أَنْ تَطْلُبَ بِهَا الْآخِرَهًَْ.

امام علی (علیه السلام)- وَلَا تَنسَ نَصِیبَکَ مِنَ الدُّنْیَا؛ فراموش نکن که از تندرستی، قدرت، آسودگی خیال، جوانی و سرزندگی خودت برای طلب آخرت استفاده کنی.⁽²⁾

6- گمان نکنید که چون گفتین اسلام آوردید، به حال خود رها شده و امتحان پس نمی دهید. (سوره عنکبوت آیه 2)

آیه 2 عنکبوت

أَ حَسِبَ النّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا

آمَنّا وَ هُمْ لايُفْتَنُونَ .

آيا مردم گمان‌كردند همين كه بگويند: «ايمان آورديم»، به حال خود رها‌مى‌شوند و آزمايش نخواهند شد؟!

حدیث

الکاظم (علیه السلام)- ٍعَنْ مُعَمَّرِبْنِ‌خَلَّادٍ قَالَ سَمِعْتُ أَبَاالْحَسَنِ (علیه السلام) یَقُول الم. أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ ثُمَّ قَالَ لِی مَا الْفِتْنَهًُْ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ الَّذِی عِنْدَنَا الْفِتْنَهًُْ فِی الدِّینِ فَقَالَ یُفْتَنُونَ کَمَا یُفْتَنُ الذَّهَبُ ثُمَّ قَالَ یُخْلَصُونَ کَمَا یُخْلَصُ الذَّهَبُ.

امام کاظم (علیه السلام)- معمّربن‌خلّاد گوید: شنیدم امام کاظم (علیه السلام) تلاوت می‌فرمود: الم* أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ یُتْرَکُوا أَنْ یَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا یُفْتَنُونَ؛ سپس به من فرمود: «مقصود از فتنه چیست»؟ عرض کردم: «فدایتان شوم! تا جایی که ما میدانیم مقصود آزمون در دین است». فرمود: «آزموده میشوند چنانکه طلا آزموده [و به محک زده] میشود». سپس فرمود: «خالص میشوند چنانکه طلا خالص میشود».⁽¹⁾

7- احسان به والدین، مطلق و همیشگی است. اما اطاعت از آنها تا جایی است که نافرمانی خدا را نخواهند. (سوره عنکبوت آیه 8)

آیه 8 عنکبوت

وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً وَ إِنْ جاهَداكَ لِتُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.

ما به انسان توصيه‌كرديم كه به پدر و مادرش نيكى‌كند، و اگر آن دو[مشرك باشند و] تلاش‌كنند كه براى من همتايى قائل شوى كه از آن آگاهى ندارى، از آن‌ها پيروى مكن. بازگشت شما به سوى من است، و شما را از آنچه انجام مى‌داديد با خبر خواهم ساخت.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ مهر بْنِ حَکِیمٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ: قُلْتُ لِلنَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) یَا رَسُولَ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) مَنْ أَبْرَرُ قَالَ أُمَّکَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ ثُمَّ أُمَّکَ قُلْتُ ثُمَّ مَنْ قَالَ ثُمَّ أُمَّکَ قُلْتُ

ثُمَّ مَن قَالَ ثُمَّ أَبَاکَ ثُمَ الْأَقْرَبَ فَالْأَقْرَب وَ عَن اَنَس مالک عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) أَنَّهُ قَالَ: الْجَنَّهًُْ تَحْتَ أَقْدَامِ الْأُمَّهَات.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- مهربن‌حکیم ار پدرانش نقل می‌کند: به پیامبر (صلی الله علیه و آله) عرض کردم: «ای رسول خدا! (صلی الله علیه و آله) چه کسی را احسان کنم»؟ فرمود: «مادرت را». گفتم: «سپس چه کسی را»؟ فرمود: «مادرت را». گفتم: «از آن پس چه کسی را»؟ فرمود: «مادرت را». گفتم: «پس از آن چه کسی را»؟ فرمود: «پدرت را»؟ و از انس‌بن‌مالک روایت است که پیامبر (صلی الله علیه و آله) فرمود: «بهشت زیر پای مادران است».⁽¹⁾

8- حال کسانی که غیر از خدا را به دوستی گرفته اند، مانند خانه ی عنکبوت سست و بی اساس است. (سوره عنکبوت آیه 41)

آیه 41 عنکبوت

مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ.

مَثَل كسانى‌كه غير از خدا را اولياى خود برگزيدند، مَثَل عنكبوت است كه خآن‌ها‌ى براى خود انتخاب‌كرده؛ درحالى‌كه سست ترين خانه‌ها خانه‌ی عنكبوت است اگر مى‌دانستند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- ِ عَنْ سَالِمِ‌بْنِ‌مُکْرَمٍ عَنْ أَبِیهِ قَال سَمِعْتُ أَبَاجَعْفَرٍ (علیه السلام) یَقُولُ فِی قَوْلِهِ مَثَلُ الَّذِینَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللهِ أَوْلِیاءَ کَمَثَلِ الْعَنْکَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَیْتاً قَالَ هِیَ الْحُمَیْرَاءُ.

امام باقر (علیه السلام)- سالم‌بن‌مکرم گوید: از امام باقر (علیه السلام) که درباره‌ی آیه: مَثَلُ الْعَنکَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَیْتًا وَإِنَّ أَوْهَنَ الْبُیُوتِ لَبَیْتُ الْعَنکَبُوتِ فرمود: «آن حمیراء است».⁽²⁾

9- خواندن نماز با آدابش، غفلت زدایی کرده و یقینا شما را از کارهای زشت و ناپسند باز می دارد. (سوره عنکبوت آیه 45)

آیه 45 عنکبوت

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ ۖ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَىٰ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ.

(ای رسول ما) آنچه را که از کتاب (آسمانی قرآن) بر تو وحی شد (بر خلق) تلاوت کن و نماز را

(که بزرگ عبادت خداست) به جای آر، که همانا نماز است که (اهل نماز را) از هر کار زشت و منکر باز می‌دارد و همانا ذکر خدا بزرگتر (و برتر از حدّ اندیشه خلق) است، و خدا به هر چه (برای خشنودی او و به یاد او) کنید آگاه است.

حدیث

صفحه اختصاصي حديث و آيات رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : لا يَزالُ الشَّيطانُ يَرعَبُ مِن بَني آدَمَ ما حافَظَ على الصَّلواتِ الخَمسِ، فإذا ضَيَّعَهُنَّ تَجَرَّأ علَيهِ و أوقَعَهُ في العَظائمِ .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : تا زمانى كه فرزند آدم بر نمازهاى پنجگانه مواظبت كند ، شيطان از او وحشت دارد، اما همين كه آنها را ضايع كرد ، بر وى دلير مى شود و او را در فتنه هاى سخت مى افكند .⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و یکم قرآن کریم

1- بدانید که زندگی دنیا چیزی جز سرگرمی و بازیچه نیست و زندگی حقیقی در سرای آخرت است. (سوره عنکبوت آیه 64)

آیه 64 عنکبوت

وَمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ.

این زندگانی چند روزه دنیا (اگر نه در پرستش حق و سعادت آخرت صرف شود) افسوس و بازیچه‌ای بیش نیست، و زندگانی اگر مردم بدانند به حقیقت‌دار آخرت است (که حیاتش جاوید و نعمتش بی‌رنج و زوال است).

حدیث

امام على عليه السلام: خَيْرُ الدُّنْيا وَ الآْخِرَةِ فى خَصْلَتَيْنِ الْغِنى وَ التُّقى وَ شَرُّ الدُّنْيا وَالاْخِرَةِ فى خَصْلَتَيْنِ الْ-فَقْرِ وَ الْفُجورِ؛

خير دنيا و آخرت در دو خصلت بى نيازى و تقواست و شر دنيا و آخرت در دو خصلتنيازمندى و گناه است. ⁽²⁾

2- دین را کامل اجرا کرده و با آن گزینشی برخورد نکنید و گروه گروه نشوید. (سوره روم آیه 32)

آیه 32 روم

مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا ۖ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ.

از آنان که دین (فطرت) خود را متفرق و پراکنده ساختند

و فرقه فرقه شدند و هر گروهی به آنچه دارند (از اوهام باطل و عقیده و خیالات فاسد خود) دلشادند.

حدیث

عنه عليه السلام : إنّ هذا الإسلامَ دِينُ اللّه ِ الذي اصطَفاهُ لِنَفسِهِ ، و اصطَنَعَهُ على عَينِهِ ، و أصفاهُ خِيَرَةَ خَلقِهِ ، و أقامَ دعائمَهُ على مَحَبَّ-تِهِ .

امام على عليه السلام : براستى اين اسلام همان دين خداست، كه براى خود برگزيد و زير نظر خويش پروردش و بهترين آفريدگانش را براى آن گزينش نمود و پايه هاى آن را بر محبّت خويش برنهاد .⁽¹⁾

3- اینگونه نباشید که در رفاه و راحتی سرخوش و شادید و وقتی بواسطه گناهانتان دچار سختی و بلا می شوید، نامید شوید. (سوره روم آیه 36)

آیه 36 روم

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ.

و مردم (بر این عادتند که) هرگاه ما رحمتی به آنها چشانیم شاد شده و اگر رنج و بلایی از کرده خودشان ببینند در آن حال (به جای توبه به درگاه خدا، از رحمتش به کلی) نومید می‌شوند.

حدیث

امام على عليه السلام: اِلهى لَمْ اُسَلِّطْ عَلى حُسْنِ ظَنّى قُنوطَ الاِياسِ، وَ لاَ اَنقَطِعُ رَجائى مِنْ جَميلِ كَرَمِكَ؛

خدايا! نااميدى را بر خوش گمانى ام به تو، مسلّط نمى گردانم و اميدم را از لطف زيباى تو، قطع نمى كنم.⁽²⁾

4- رشد حاصل از ربا، کاذب و ظاهری است ولی در زکات و انفاق، بصورت واقعی ازدیاد و رشد انجام می شود. (سوره روم آیه 39)

آیه 39 روم

وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ رِبًا لِيَرْبُوَ فِي أَمْوَالِ النَّاسِ فَلَا يَرْبُو عِنْدَ اللَّهِ ۖ وَمَا آتَيْتُمْ مِنْ زَكَاةٍ تُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُضْعِفُونَ.

و آن سودی که شما به رسم ربا دادید که بر اموال مردم (ربا خوار) بیفزاید (و یا هدیه به اغنیاء دهید تا خود نفع زیاد دنیوی برید) نزد خدا هرگز نیفزاید (بلکه محو و نابود شود) و آن زکاتی که از روی شوق و اخلاص به خدا

(به فقیران) دادید (ثوابش چندین برابر شود و) همین زکات دهندگان هستند که (نزد حق ثواب و برکات و دارایی) چند برابر دارند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- الرِّبَا رِبَاءَانِ رِبًا یُؤْکَلُ وَ رِبًا لَا یُؤْکَلُ فَأَمَّا الَّذِی یُؤْکَلُ فَهَدِیَّتُکَ إِلَی الرَّجُلِ تَطْلُبُ مِنْهُ الثَّوَابَ أَفْضَلَ مِنْهَا فَذَلِکَ الرِّبَا الَّذِی یُؤْکَلُ وَ هُوَ قَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ وَ ما آتَیْتُمْ مِنْ رِباً لِیَرْبُوَا فِی أَمْوالِ النَّاسِ فَلا یَرْبُوا عِنْدَ اللهِ وَ أَمَّا الَّذِی لَا یُؤْکَلُ فَهُوَ الرِّبَا الَّذِی نَهَی اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ عَنْهُ وَ أَوْعَدَ عَلَیْهِ النَّارَ.

امام صادق (علیه السلام)- ربا بر دو قسم است؛ یک قسم جایز و قسم دیگر حرام و امّا آنچه خوردنش حلال است آن هدیّه‌ای است که تو خود به طلبکار می‌دهی و جزای آن را بهتر از آن توقّع داری و این همان گفتار خداوند است که می‌فرماید: وَ ما آتَیْتُمْ مِنْ رِباً لِیَرْبُوَا فِی أَمْوالِ النَّاسِ فَلا یَرْبُوا عِنْدَ اللهِ؛ و امّا آن ربایی که خوردنی نیست [و حرام است] و آن ربا به حساب آید که خداوند آن را نهی کرده و وعده‌ی عذاب و جهنّم داده است.⁽¹⁾

5- بر اثر گناهانی که مرتکب می شوید، انواع بدبختی و بلا در جای جای دنیا رخ می دهد تا شاید به خود بیایید. (سوره روم آیه 41)

آیه 41 روم

ظَهَرَ الْفَسَادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا كَسَبَتْ أَيْدِي النَّاسِ لِيُذِيقَهُمْ بَعْضَ الَّذِي عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ.

فساد و پریشانی به کرده بد خود مردم در همه برّ و بحر زمین پدید آمد تا خدا هم کیفر بعضی اعمالشان را به آنها بچشاند، باشد که (از گنه پشیمان شده و به درگاه خدا) باز گردند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- قَالَ النَّبِیُّ (صلی الله علیه و آله) إِذَا ظَهَرَتْ فِی أُمَّتِی عَشْرُ خِصَالٍ عَاقَبَهُمُ اللَّهُ بِعَشْرِ خِصَالٍ قِیلَ وَ مَا هِیَ یَا رَسُولَ اللَّهِ

(صلی الله علیه و آله) قَالَ إِذَا قَلَّلُوا الدُّعَاءَ نَزَلَ الْبَلَاءُ وَ إِذَا تَرَکُوا الصَّدَقَاتِ کَثُرَ الْأَمْرَاضُ وَ إِذَا مَنَعُوا الزَّکَاهًَْ هَلَکَتِ الْمَوَاشِی وَ إِذَا جَارَ السُّلْطَانُ مُنِعَ الْقَطْرُ مِنَ السَّمَاءِ وَ إِذَا کَثُرَ فِیهِمُ الزِّنَاءُ کَثُرَ فِیهِمْ مَوْتُ الْفَجْأَهًِْ وَ إِذَا کَثُرَ الرِّبَا کَثُرَتِ الزَّلَازِلُ وَ إِذَا حَکَمُوا بِخِلَافِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَی سَلَّطَ عَلَیْهِمْ عَدُوَّهُمْ وَ إِذَا نَقَضُوا عَهْدَ اللَّهِ ابْتَلَاهُمُ اللَّهُ بِالْقَتْلِ وَ إِذَا طَفَّفُوا الْکَیْلَ أَخَذَهُمُ اللَّهُ بِالسِّنِینَ ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّه (صلی الله علیه و آله) ظَهَرَ الْفَسادُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُمْ بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرگاه ده صفت در امّت من پدید آید، به ده کیفر دچار می‌شوند. گفته شد: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! این صفات چیست»؟ فرمود: «چون دعا کم کنند، بلا نازل می‌شود. چون صدقه ندهند، مرض فراوان می‌شود. هنگامی‌که از پرداخت زکات خودداری کنند، حیوانات تلف می‌شوند. هرگاه پادشاه ستم کند، باران نمی‌بارد. وقتی‌که زنا شیوع یابد، مرگ نابهنگام بسیار می‌شود. موقعی‌که تظاهر و ریا زیاد شود، زلزله فراوان می‌گردد. زمانی‌که به غیر حکم خدا حکم دهند دشمن بر آن‌ها تسلّط می‌یابد. چون پیمان را بشکنند، آدم‌کشی رواج پیدا می‌کند و چون کم‌فروشی کند، به قحطی دچار می‌شوند». سپس حضرت (صلی الله علیه و آله) این آیه را خواند: ظَهَرَ الْفَسادُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ بِما کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ لِیُذِیقَهُمْ بَعْضَ الَّذِی عَمِلُوا لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ.⁽¹⁾

6- بدانید برخی به دنبال تهیه محصولات مخرب اند تا مردم را از راه خدا به در کرده و احکام الهی را مسخره کنند. (سوره لقمان آیه 6)

آیه 6 لقمان

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ لِيُضِلَّ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّخِذَهَا هُزُوًا ۚ أُولَٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ.

و برخی از مردمان (فاسد فتنه

انگیز مانند نضر حارث) کسی است که گفتار و سخنان لغو و باطل را (مانند قصّه‌های دروغ و افسانه‌های شهوت‌انگیز مفسد اخلاق و سرود مطرب) به هر وسیله تهیّه می‌کند تا (خلق را) به جهالت از راه خدا (و آموختن علوم و معارف قرآن) گمراه سازد و آیات قرآن را به تمسخر و استهزا گیرد، این مردمان (فاسد کافر) به عذاب، با خواری و ذلّت گرفتار شوند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- کَانَ النَّضْرُ بْنُ الْحَرْثِ یَتَّجِرُ فَیَخْرُجُ إِلَی فَارِسَ فَیَشْرِی أَخْبَارَ الْأَعَاجِمِ وَ یَحْدُثُ بِهَا قُرَیْشاً وَ یَقُولُ لَهُمْ: إِنَّ مُحَمَّداً (صلی الله علیه و آله) حَدَّثَکُمْ حَدِیثَ عادٍ وَ ثَمُودَ وَ أَنَا أُحَدِّثُکُمْ بِحَدِیثِ إِسْفَنْدِیَارَ وَ رُسْتَمَ فَیَسْتَمْلِحُونَ حَدِیثَهُ وَ یَتْرُکُونَ اسْتِمَاعَ الْقُرْآنِ فَنَزَلَ وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْتَرِی لَهْوَ الْحَدِیثِ.

امام صادق (علیه السلام)- نضربن‌حرث، تاجر بود. روزی برای تجارت به سمت فارس (ایران) رفت و از عجم‌ها، کتاب داستان [و کتاب‌های افسانه و قصّه] خرید. [وقتی به مکّه بازگشت] آن قصّه‌ها را برای قریش می‌خواند و می‌گفت: «محمّد برای شما قصّه‌ی قوم عاد و ثمود را تعریف می‌کند و من هم برای شما قصه‌ی رستم و اسفندیار را می‌گویم». مردم به شنیدن قصّه‌های او گرایش پیدا کردند و شنیدن قرآن را ترک کردند که این آیه نازل شد: وَ مِنَ النَّاسِ مَن یَشْتَرِی لهْوَ الحَدِیثِ لِیُضِلَّ عَن سَبِیلِ اللهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ.⁽¹⁾

7- ارزیابی خدا دقیق است و هیچ عملی از شما گم نمی شود حتی اگر به اندازه دانه ارزن باشد، یا پنهان شده باشد. (سوره لقمان آیه 16)

آیه 16 لقمان

يَا بُنَيَّ إِنَّهَا إِنْ تَكُ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَكُنْ فِي صَخْرَةٍ أَوْ فِي السَّمَاوَاتِ أَوْ فِي الْأَرْضِ يَأْتِ بِهَا اللَّهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ لَطِيفٌ خَبِيرٌ.

ای فرزندم، خدا اعمال بد و خوب خلق را گر چه به مقدار خردلی در میان

سنگی یا در (طبقات) آسمان‌ها یا زمین پنهان باشد همه را (در محاسبه) می‌آورد، که خدا توانا و آگاه است.

حدیث

السّجّاد (علیه السلام)- فَاذْکُرْ یَا عَلِیَّ‌بْنَ‌الْحُسَیْنِ (علیه السلام) ذُلَّ مُقَامِکَ بَیْنَ یَدَیْ رَبِّکَ الْحَکَمِ الْعَدْلِ الَّذِی لَا یَظْلِمُ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ وَ یَأْتِی بِهَا یَوْمَ الْقِیَامَهًْ وَ کَفی بِاللهِ حَسِیبا.

امام سجّاد (علیه السلام)- ای علی‌بن‌حسین، ایستادن خود به حالت خاکساری در پیشگاه پروردگارت را به یادآور، دادگری که به اندازه‌ی یک دانه خردل به هیچ کس ستم نمی‌کند و آن را به همان صورت در روز قیامت حاضر می‌سازد و خداوند بر حسابرسی و گواهی دادن کافی است.⁽¹⁾

8- نماز را بپا دارید، امر به معروف و نهی از منکر کنید و در برابر سختی ها، صبور باشید که از اراده قوی است. (سوره لقمان آیه 17)

آیه 17 لقمان

یا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا أَصَابَكَ ۖ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ.

ای فرزند عزیزم، نماز را به پا دار و امر به معروف و نهی از منکر کن و (بر این کار از مردم نادان) هر آزار بینی صبر پیش گیر، که این نشانه‌ای از عزم ثابت (مردم بلند همّت) در امور عالم است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- أَحَبُ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ الصَّلَاهًُْ وَ هِیَ آخِرُ وَصَایَا الْأَنْبِیَاء (علیهم السلام).

امام صادق (علیه السلام)- دوست داشتنی‌ترین کار نزد خداوند عزّوجلّ نماز است و نماز آخرین توصیّه‌ی پیامبران (علیهم السلام) بوده است.⁽²⁾

9- با بی اعتنایی از مردم رو برنگردان و با سرمستی و قلدری روی زمین راه نرو که خدا علاقه ای به خودپسند ندارد. (سوره لقمان آیه 18)

آیه 18 لقمان

وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا ۖ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ.

و هرگز به تکبّر و ناز از مردم (اهل نیاز) رخ متاب و در زمین با غرور و تبختر قدم بر مدار، که خدا هرگز مردم متکبر خودستا را دوست نمی‌دارد.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَنْ مَشَی

عَلَی الْأَرْضِ اخْتِیَالًا لَعَنَتْهُ الْارْضُ وَ مَنْ تَحْتَهَا وَ مَنْ فَوْقَهَا.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- هرکس از روی تکبّر بر روی زمین راه برود، زمین و آنچه زیر و روی زمین است، او را لعن خواهند کرد.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و دوم قرآن کریم

1- ای زنان! با ناز و عشوه سخن نگویید که بیماردلان در شما طمع می کنند. (سوره احزاب آیه 32)

آیه 32 احزاب

يَا نِسَاءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّسَاءِ ۚ إِنِ اتَّقَيْتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَيَطْمَعَ الَّذِي فِي قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَعْرُوفًا.

ای زنان پیغمبر، شما مانند دیگر زنان نیستید (بلکه مقامتان رفیع‌تر است) اگر خدا ترس و پرهیزکار باشید، پس زنهار نازک و نرم (با مردان) سخن مگویید مبادا آن که دلش بیمار (هوا و هوس) است به طمع افتد (بلکه متین) و درست و نیکو سخن گویید.

حدیث

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : يا ذَوي الحِيَلِ و الآراءِ و الفِقهِ و الأنباءِ ، اذكُرُوا مَصارِعَ الآباءِ ، فكأنَّكُم بالنُّفوسِ قد سُلِبَت، و بالأبدانِ قد عرِيَت، و بالمَواريثِ قد قُسِّمَت ، فتَصيرُ يا ذا الدَّلالِ و الهَيبَةِ و الجَمالِ ، إلى مَنزِلَةٍ شَعثاءَ ، و مَحَلَّةٍ غَبراءَ ، فَتُنَوَّمُ على خَدِّكَ في لَحدِكَ ، في مَنزِلٍ قَلَّ زُوّارُهُ و مَلَّ عُمّالُهُ ، حتّى تُشَقَّ عنِ القُبورِ ، و تُبعَثَ إلَى النُّشورِ .

امام على عليه السلام : اى صاحبان چاره ها و انديشه ها و فهم و خبرها! مرگ پدران را به ياد آوريد. زودا كه جانها گرفته شود و پيكرها برهنه گردد و ميراثها پخش شود و تو اى عشوه گرِ شكوهمندِ زيباروى، به سر منزلى ژوليده و جايگاهى غبار گرفته روانه شوى و در لحد خويش بر گونه ات خوابانده شوى؛ در منزلى كه ديدار كنندگانش اندكند و كارگرانش خسته و دلتنگ، تا آن گاه

كه از گورها به در آيى و به هامون محشر فرستاده شوى.⁽¹⁾

2- به مردان و زنانی که عمل زشتی مرتکب نشده اند تهمت نزنید که گناهی آشکار به دوش می کشید. (سوره احزاب آیه 58)

آیه 58 احزاب

وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا.

و آنان که مردان و زنان با ایمان بی‌تقصیر و گناه را بیازارند (بترسند که) دانسته بار تهمت و گناه آشکار بزرگی را برداشته‌اند.

حدیث

الباقر ( النَّاسُ رَجُلَانِ مُؤْمِنٌ وَ جَاهِلٌ فَلَا تُؤْذِی الْمُؤْمِنَ وَ لَا تُجَهِّلِ الْجَاهِلَ فَتَکُونَ مِثْلَهُ.

امام باقر ( مردم بر دو نوعند؛ گروهی با ایمان و گروهی نادان؛ پس به مؤمن آزار نرسان و با نادان نادانی نکن که اگر چنین کنی تو نیز مانند او خواهی بود.⁽²⁾

3- خانم ها خود را با حجاب کامل بپوشانند تا مورد آزار دیگران قرار نگیرند. (سوره احزاب آیه 59)

آیه 59 احزاب

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِنَّ ذَٰلِكَ أَدْنَىٰ أَنْ يُعْرَفْنَ فَلَا يُؤْذَيْنَ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا.

ای پیغمبر (گرامی) با زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که خویشتن را به چادر فرو پوشند، که این کار برای اینکه آنها (به عفّت و حرّیت) شناخته شوند تا از تعرض و جسارت (هوس رانان) آزار نکشند بسیار نزدیکتر است و خدا (در حق خلق) بسیار آمرزنده و مهربان است.

حدیث

امام صادق علیه السلام: لا يَنْبَغى لِلْمَراَةِ اَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَها اِذا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِها؛

شايسته نيست كه زن مسلمان، آن‌گاه كه از خانه خويش بيرون مى رود، لباس خود را وسيله جلب توجّه ديگران نمايد.⁽³⁾

4- همیشه مرفهان بی درد و خوشگذرانان جامعه از پذیرش حقیقت و دین، دوری می کنند چرا که رفاه طلبی باعث بی تفاوتی انسان می شود. (سوره سبا آیه 34)

آیه 34 سبا

وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ.

و ما هیچ رسول بیم دهنده‌ای در دیاری نفرستادیم جز آنکه ثروتمندان عیّاش آن دیار (به رسولان) گفتند: ما به آنچه شما را به رسالت آن فرستاده‌اند کافریم.

حدیث

عنه عليه السلام : لا تَفرَحْ

بالغَناءِ والرَّخاءِ ، ولا تَغتمَّ بالفقرِ والبلاءِ؛ فإنّ الذَّهبَ يُجَرَّبُ بالنّارِ ، والمؤمنُ يُجَرَّبُ بالبلاءِ .

امام على عليه السلام : به ثروت و رفاه، دل شاد مشو واز تهيدستى و گرفتارى، اندوه به دل راه مده؛ زيرا طلا با آتش گداخته و ناب مى شود و مؤمن با بلا و گرفتارى.⁽¹⁾

5- صرفا زیادی مال و فرزند، نشانه نزدیکی به خدا نیست بلکه کسانی که با اموال و اولاد خود کار خوب کنند دو برابر پاداش می گیرند. (سوره سبا آیه 35 و 37)

آیه 35 و 36 و 37 سبا

وَقَالُوا نَحْنُ أَكْثَرُ أَمْوَالًا وَأَوْلَادًا وَمَا نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ 35

و باز گفتند که ما بیش از شما مال و فرزند داریم و (چون نعمت دنیای ما افزون‌تر است در آخرت هم) هرگز رنج و عذابی نخواهیم داشت.

قُلْ إِنَّ رَبِّي يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ [36]

بگو: «پروردگار من روزى را براى هركس بخواهد وسعت مى‌بخشد يا تنگ مى‌گيرد، [اين نشانه‌ی قرب و بعد به درگاه او نيست]، ولى بيشتر مردم نمى‌دانند».

وَمَا أَمْوَالُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ بِالَّتِي تُقَرِّبُكُمْ عِنْدَنَا زُلْفَىٰ إِلَّا مَنْ آمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَأُولَٰئِكَ لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ بِمَا عَمِلُوا وَهُمْ فِي الْغُرُفَاتِ آمِنُونَ 37

و هرگز اموال و اولاد شما چیزی که شما را به درگاه ما مقرّب گرداند نیست مگر آنکه با ایمان و عمل صالح کسی مقرّب شود که آنان پاداش اعمال صالحشان مضاعف و افزون است و در غرفه‌های بهشت ابدی (از هر غم و رنج) ایمن و آسوده خاطرند.

حدیث

امیرالمؤمنین ( لَقَدْ نَظَرْتُ فَمَا وَجَدْتُ أَحَداً مِنَ الْعَالَمِینَ یَتَعَصَّبُ لِشَیْءٍ مِنَ الْأَشْیَاءِ إِلَّا عَنْ عِلَّهًٍْ تَحْتَمِلُ تَمْوِیهَ الْجُهَلَاءِ أَوْ حُجَّهًٍْ تَلِیطُ بِعُقُولِ السُّفَهَاءِ غَیْرَکُمْ فَإِنَّکُمْ تَتَعَصَّبُونَ لِأَمْرٍ مَا یُعْرَفُ لَهُ سَبَبٌ وَ لَا عِلَّهًٌْ أَمَّا إِبْلِیسُ فَتَعَصَّبَ عَلَی آدَمَ (لِأَصْلِهِ وَ طَعَنَ عَلَیْهِ فِی خِلْقَتِهِ فَقَالَ أَنَا نَارِیٌّ وَ أَنْتَ

طِینِیٌّ وَ أَمَّا الْأَغْنِیَاءُ مِنْ مُتْرَفَهًِْ الْأُمَمِ فَتَعَصَّبُوا لِآثَارِ مَوَاقِعِ النِّعَمِ فَ قالُوا نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ فَإِنْ کَانَ لَا بُدَّ مِنَ الْعَصَبِیَّهًِْ فَلْیَکُنْ تَعَصُّبُکُمْ لِمَکَارِمِ الْخِصَالِ وَ مَحَامِدِ الْأَفْعَالِ وَ مَحَاسِنِ الْأُمُورِ الَّتِی تَفَاضَلَتْ فِیهَا الْمُجَدَاءُ وَ النُّجَدَاءُ مِنْ بُیُوتَاتِ الْعَرَبِ وَ یَعَاسِیبِ القَبَائِلِ بِالْأَخْلَاقِ الرَّغِیبَهًِْ وَ الْأَحْلَامِ الْعَظِیمَهًِْ.

امام علی ( من در اعمال و رفتار جهانیان نظر دوختم هیچ کس را نیافتم که بدون علت درباره چیزی تعصّب نورزد جز با دلیلی که با آن ناآگاهان را بفریبد، و یا برهانی آورد که در عقل سفیهان نفوذ کند جز شما، زیرا درباره‌ی چیزی تعصّب میورزید که نه علّتی دارد و نه سببی. ولی شیطان به خاطر اصل خلقت خود بر آدم (تعصّب ورزید و آفرینش او را مورد سرزنش قرار داد و گف: «مرا از آتش و تو را از گل آفریدهاند، و سرمایهداران فساد زده امّتها برای داشتن نعمت‌های فراوان تعصّب ورزیدند وگفتند: نَحْنُ أَکْثَرُ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِینَ. پس اگر در تعصّب ورزیدن ناچارید، برای اخلاق پسندیده، افعال نیکو و کارهای خوب تعصّب داشته باشید، همان افعال و کرداری که انسانهای با شخصیت و شجاعان خاندان عرب و سران قبایل در آن‌ها از یکدیگر پیشی میگرفتند، یعنی اخلاق پسندیده، بردباری به هنگام خشم فراوان.⁽¹⁾

6- مردم! وعده خدا حق است مبادا شیطان با وعده آمرزش الهی گولتان بزند. شیطان دشمن شماست، شما هم او را دشمن خود بدانید. (سوره فاطر آیه 5 و 6)

آیه 5 و 6 فاطر

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ ۖ فَلَا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا ۖ وَلَا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ 5

ای مردم، البته وعده (قیامت در کتاب) خدا حق است پس مبادا که زندگانی دنیا (ی فانی) شما را مغرور سازد و مبادا شیطان فریبنده (از قهر و انتقام

حق) به (عفو) خدا مغرورتان گرداند.

إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا ۚ إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ 6

شیطان سخت شما را دشمن است شما هم او را دشمن دارید، او حزب و سپاهش را فرا می‌خواند تا همه (مانند او) اهل دوزخ باشند.

حدیث

أمیرالمومنین ( قَالَ اللهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لِمُوسَی (: یَا مُوسَی (احْفَظْ وَصِیَّتِی لَکَ بِأَرْبَعَهًِْ أَشْیَاءَ ... وَ الرَّابِعَهًُْ مَا دُمْتَ لَا تَرَی الشَّیْطَانَ مَیِّتاً فَلَا تَأْمَنْ مَکْرَهُ.

امام علی ( خدای تبارک‌وتعالی به موسی (فرمود: «ای موسی (! تو را به چهار چیز سفارش می‌کنم، آن را حفظ کن ... و چهارم؛ تا زمانی‌که شیطان را مرده نمی‌بینی، از مکر او ایمن نباش».⁽¹⁾

7- عزت و آبرو فقط دست خداست و با اعمال نیک بدست می آید. کسی نمی تواند با حیله گری و گناه آبرو بدست آورد. (سوره فاطر آیه 10)

آیه 10 فاطر

مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا ۚ إِلَيْهِ يَصْعَدُ الْكَلِمُ الطَّيِّبُ وَالْعَمَلُ الصَّالِحُ يَرْفَعُهُ ۚ وَالَّذِينَ يَمْكُرُونَ السَّيِّئَاتِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ ۖ وَمَكْرُ أُولَٰئِكَ هُوَ يَبُورُ.

هر که طالب عزت است (بداند که همانا در ملک وجود) تمام عزت خاص خدا (و خداپرستان) است. کلمه نیکو (ی توحید و روح پاک آسمانی) به سوی خدا بالا رود و عمل نیک خالص آن را بالا برد. و بر آنان که به مکر و تزویر اعمال بد کنند عذاب سخت خواهد بود و فکر و مکرشان به کلی نابود خواهد شد.

حدیث

الرّسول ( وَ فِی الْمَجْمَعِ عَنِ النَّبِیِّ (قَالَ: إِنَ رَبَّکُمْ یَقُولُ کُلَ یَوْمٍ أَنَا الْعَزِیزُ فَمَنْ أَرَادَ عِزَّ الدَّارَیْنِ فَلْیُطِعِ الْعَزِیز.

پیامبر ( در کتاب مجمع‌البیان از پیامبر روایت است: «پروردگار شما هر روز اعلام می‌دارد و می‌فرماید. من عزیزم و هرکس عزّت هر دو جهان را می‌خواهد باید سر به فرمان عزیز

[من] باشد».⁽¹⁾

8- کسی که برای حمل بار سنگین گناهش، کمک طلب می کند، هیچ کس، حتی بستگانش هم به او کمک نمی دهند. (سوره فاطر آیه 18)

آیه 18 فاطر

وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَىٰ ۚ وَإِنْ تَدْعُ مُثْقَلَةٌ إِلَىٰ حِمْلِهَا لَا يُحْمَلْ مِنْهُ شَيْءٌ وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَىٰ ۗ إِنَّمَا تُنْذِرُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ ۚ وَمَنْ تَزَكَّىٰ فَإِنَّمَا يَتَزَكَّىٰ لِنَفْسِهِ ۚ وَإِلَى اللَّهِ الْمَصِيرُ.

و هیچ کس بار گناه دیگری را به دوش نگیرد و آن که بارش سنگین است اگر دیگری را هر چند خویش (و پدر و فرزند هم) باشد کمک بر سبکباری خود طلبد ابدا باری از دوشش برداشته نشود. و تو تنها آنان را که در خلوت و پنهانی از خدای خود می‌ترسند و نماز به پا می‌دارند توانی خدا ترس و پرهیزگار گردانی. و هر کس خود را (از کفر و گناه و اخلاق زشت) پاک و منزه ساخت سود و سعادتش بر خود اوست و بازگشت همه به سوی خداست.

حدیث

أمیرالمومنین ( عَنْ ثَعْلَبَهًَْ‌بْنِ‌یَزِیدَ الْحِمَّانِیِّ قَالَ: کَتَبَ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ علی‌بن‌ابی‌طالب (إِلَی مُعَاوِیَهًَْ‌بْنِ‌أَبِی‌سُفْیَانَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ إِلَیْنَا کِتَابَهُ وَ لَمْ یَدَعْنَا فِی شُبْهَهًٍْ وَ لَا عُذْرَ لِمَنْ رَکِبَ ذَنْباً بِجَهَالَهًٍْ وَ التَّوْبَهًُْ مَبْسُوطَهًٌْ وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْری وَ أَنْتَ مِمَّنْ شَرَعَ الْخِلَافَ مُتَمَادِیاً فِی غَمْرَهًِْ الْأَمَلِ مُخْتَلِفَ السِّرِّ وَ الْعَلَانِیَهًِْ رَغْبَهًًْ فِی الْعَاجِل.

امام علی ( ثعلبه‌بن‌یزید حمانی گوید: علی‌بن‌ابی‌طالب (برای معاویهًْ‌بن‌ابوسفیان نوشت: «امّا بعد خداوند کتابش را بهسوی ما فرستاد و ما را در شبهه رها نکرد، و برای کسی که جاهلانه بر مرکب گناه سوار شود هیچ عذری نیست و در توبه گشوده است و هیچ بار بردارندهای بار دیگری را برنمیدارد و تو از کسانی هستی که اختلاف را بنا نهاد و در طغیان امید در پیدا و

پنهان، اصرار کرد تا زودرس دنیا را به دست آورد و دراز مدّت آخرت را تکذیب کند، و گویی که تو آنچه از تو سر زد را به یاد آوردهای و برای بازگشت راهی نیافتهای.⁽¹⁾

9- با صدقه دادن و انفاق کردن بصورت پنهانی و آشکار، با خدا تجارتی سودآور کنید که حتی یک درصد هم زیان ندارد. (سوره فاطر آیه 29)

آیه 29 فاطر

إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ.

آنها که کتاب خدا را تلاوت کرده و نماز به پا می‌دارند و از آنچه ما روزیشان کرده‌ایم پنهان و آشکار (به فقیران) انفاق می‌کنند (از لطف خدا) امید تجارتی دارند که هرگز زیان و زوال نخواهد یافت.

حدیث

الرّسول ( قَالَ ابْنُ‌مَسْعُودٍ بِأَبِی أَنْتَ وَ أُمِّی یَا رَسُولَ اللَّهِ (کَیْفَ لِی بِتِجَارَهًِْ الْآخِرَهًِْ فَقَالَ لَا تُرِیحَنَّ لِسَانَکَ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ وَ ذَلِکَ أَنْ تَقُولَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ فَهَذِهِ التِّجَارَهًُْ الْمُرْبِحَهًُْ یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَی یَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ لِیُوَفِّیَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزِیدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ یَا ابْنَ‌مَسْعُودٍ کُلَّمَا أَبْصَرْتَهُ بِعَیْنِکَ وَ اسْتَحْلَاهُ قَلْبُکَ فَاجْعَلْهُ لِلَّهِ فَذَلِکَ تِجَارَهًُْ الْآخِرَهًِْ لِأَنَّ اللَّهَ یَقُولُ ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللهِ باقٍ.

پیامبر ( ابن مسعود عرض کرد: «پدر و مادرم فدایت، ای رسول خدا! برای من به بازرگانی آخرت چه راهی است»؟ فرمود: «زبانت را از یاد خداوند باز مدار و این کار به این است که بگویی: سبحان الله و الحمد للَّه و لا اله الا الله و الله اکبر پس این است بازرگانی سودمند؛ خدای تعالی می‌فرماید: یَرْجُونَ تِجارَةً لَنْ تَبُورَ لِیُوَفِّیَهُمْ أُجُورَهُمْ وَ یَزِیدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ. ای پسر مسعود! آنچه را به چشمت می‌بینی و دلت را آرایش می‌دهی آن را برای خدا قرار ده

پس همین است بازرگانی سودمند آخرت زیرا که خدای تعالی می‌فرماید: ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللهِ باقٍ.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و سوم قرآن کریم

1- در قیامت به کسی ذره ای ستم نمی شود و فقط با همان کارهایی مجازات می شوید که در دنیا دائم مشغولش بودید. (سوره یس آیه 54)

آیه 54 یس

فَالْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئًا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ.

پس در آن روز کمترین ظلمی به هیچ کس نشود و جز آنچه عمل کرده‌اید ابدا جزایی نخواهید یافت.

حدیث

رسولُ اللّه ِ صلى الله عليه و آله : اتَّقُوا الظُّلمَ؛ فإنّهُ ظُلُماتٌ يَومَ القِيامَةِ

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : از ظلم كردن بپرهيزيد كه آن ، ظلمتهاى روز قيامت است .⁽²⁾

2- وقتی در زندگی به شما تلنگری زده می شود و یا این که نصیحتی می شوید، عبرت بگیرید. (سوره صافات آیه 13)

آیه 13 صافات

وَإِذَا ذُكِّرُوا لَا يَذْكُرُونَ.

و هر گاه به آنها پند و اندرز دهند هیچ متذکر نمی‌شوند.

حدیث

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : ما أكثَرَ العِبَرَ، و أقَلَّ الاعتِبارَ! .

امام على عليه السلام : وه كه چه بسيار است عبرتها و چه اندك است عبرت گرفتن!⁽³⁾

3- با کسانی که گمراه هستند؛ رفاقت و رفت و آمد نداشته باشید که باعث اغفال و گمراهی شما می شوند. (سوره صافات آیه 32)

آیه 32 صافات

فَأَغْوَيْنَاكُمْ إِنَّا كُنَّا غَاوِينَ.

و ما شما را بدین سبب گمراه کردیم که خود گمراه بودیم.

حدیث

امام على عليه السلام : إنّما سُمِّيَ الرفيقُ رفيقا لأنّه يُرفِقُكَ على صَلاحِ دِينِكَ ، فَمَن أعانَكَ على صلاحِ دِينِكَ فهُو الرَّفيقُ الشَّفيقُ .

رفيق را رفيق گفته اند ، چون در سامان دادن دينت تو را همراهى مى كند . پس ، هر كه در سامان دادن دينت ، تو را يارى كرد، او رفيقى شفيق است .⁽⁴⁾

4- همیشه تسبیح خدا را بگویید که عامل نجات انسان در امور زندگی است. (سوره صافات آیه 143)

آیه 143 و 144 صافات

فَلَوْلَا أَنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ143

[و در شکم ماهی به تسبیح خدا مشغول شد که] اگر او از تسبیح کنندگان نبود،

لَلَبِثَ فِي بَطْنِهِ إِلَىٰ يَوْمِ يُبْعَثُونَ.144

تا قیامت در شکم ماهی زیست کردی.

حدیث

أمیرالمؤمنین ( إِنَّ اللَّهَ عَرَضَ وَلَایَتِی عَلَی أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ عَلَی أَهْلِ الْأَرْضِ أَقَرَّ بِهَا مَنْ

أَقَرَّ وَ أَنْکَرَهَا مَنْ أَنْکَرَ أَنْکَرَهَا یُونُسُ (فَحَبَسَهُ اللَّهُ فِی بَطْنِ الْحُوتِ حَتَّی أَقَرَّ بِهَا.

امام علی ( خداوند ولایت مرا بر آسمانیان و زمینیان عرضه نمود. گروهی به آن اقرار کردند و گروهی از آن سر باز زدند. یونس (از آن سر باز زد و خداوند او را در شکم ماهی زندانی کرد تا اینکه زبان به اقرار ولایت من گشود.⁽¹⁾

5- در هنگام داوری بین دو نفر از حق و عدالت دور نشوید و راه حل مناسبی به آنان ارائه دهید. (سوره ص آیه 22)

آیه 22 ص

إِذْ دَخَلُوا عَلَىٰ دَاوُودَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ ۖ قَالُوا لَا تَخَفْ ۖ خَصْمَانِ بَغَىٰ بَعْضُنَا عَلَىٰ بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَىٰ سَوَاءِ الصِّرَاطِ.

هنگامی که (در محراب) بر داود داخل شدند و او از آنان سخت هراسان شد (که مبادا دشمن باشند) آنان بدو گفتند: مترس، ما دو تن (یا دو گروه) خصم یکدیگریم که برخی بر دیگری ستم کرده (و به حکومت پیش تو آمده‌ایم)، میان ما به حق حکم کن و با هیچ یک جور و طرفداری مکن و ما را به راه راست دلالت فرما.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِذَا قَامَ قَائِمُ آلِ مُحَمَّدٍ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حَکَمَ بِحُکْمِ دَاوُدَ وَ سُلَیْمَانَ (علیها السلام) لَا یَسْأَلُ النَّاسَ بَیِّنَهًًْ.

امام صادق (علیه السلام)- آن زمان‌که قائم آل محمّد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام کند، مانند حکم داود (علیه السلام) و سلیمان (علیه السلام) حکم می‌کند و از مردم بیّنه نمی‌طلبد.⁽²⁾

6- در شراکت به حق خود قانع باشید و به شریکان خود ظلم نکنید. (سوره ص آیه 24)

آیه 24 ص

قَالَ لَقَدْ ظَلَمَكَ بِسُؤَالِ نَعْجَتِكَ إِلَىٰ نِعَاجِهِ ۖ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ الْخُلَطَاءِ لَيَبْغِي بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَقَلِيلٌ مَا هُمْ ۗ وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ فَاسْتَغْفَرَ رَبَّهُ وَخَرَّ رَاكِعًا وَأَنَابَ ۩.

داود گفت: البته بر تو ظلم کرده که خواسته است یک میش

تو را به میش‌های (نود و نه گانه) خود اضافه کند، و بسیار معاشران و شریکان در حق یکدیگر ظلم و تعدی می‌کنند مگر آنان که اهل ایمان و عمل صالح هستند که آنها هم بسیار کم‌اند. و (پس از این قضاوت بی‌تأمّل و سریع) داود دانست که ما او را سخت امتحان کرده‌ایم، در آن حال از خدا عفو و آمرزش طلبید و به سجده افتاد و با تواضع و فروتنی (به درگاه خدا) بازگشت.

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌الصَّلْتِ الْهَرَوِی عَنِ الرِّضَا (علیه السلام) فِی حَدِیثٍ أَنَّ دَاوُدَ (علیه السلام) عَجَّلَ عَلَی الْمُدَّعَی عَلَیْهِ فَقَالَ لَقَدْ ظَلَمَکَ بِسُؤالِ نَعْجَتِکَ إِلی نِعاجِهِ وَ لَمْ یَسْأَلِ الْمُدَّعِیَ الْبَیِّنَهًَْ عَلَی ذَلِکَ وَ لَمْ یُقْبِلْ عَلَی الْمُدَّعَی عَلَیْهِ فَیَقُولَ لَهُ مَا تَقُولُ فَکَانَ هَذَا خَطِیئَهًَْ رَسْمِ الْحُکْمِ لَا مَا ذَهَبْتُمْ إِلَیْهِ.

امام رضا (علیه السلام)- اباصلت هروی در حدیثی از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: قالَ لَقَدْ ظَلَمَکَ بِسُؤالِ نَعْجَتِکَ إِلی نِعاجِهِ وَ إِنَّ کَثیراً مِنَ الخُلَطاءِ لَیَبْغی بَعْضُهُمْ عَلی بَعْض، داود (علیه السلام) عجله کرد و بر علیه مدّعی‌علیه حکم داده، چنین گفت: لَقَدْ ظَلَمَکَ بِسُؤالِ نَعْجَتِکَ إِلی نِعاجِهِ و از مدّعی، بیّنه‌ای [دلیل و شاهدی] نطلبید [و حال آنکه قاضی باید از شخص مدّعی، دلیل و شاهد بخواهد] و حتّی به مدّعی‌علیه هم نگفت: تو چه می‌گویی؟ این خطا، خطای راه و رسم داوری بود، نه آن خطایی که شما معتقد هستید».⁽¹⁾

7- علت گمراهی و انحراف مردم از راه راست، پیروی از هوای نفس، فراموشی روز قیامت و حساب و کتاب است. (سوره ص آیه 26)

آیه 26 ص

يَا دَاوُودُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَىٰ فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا

نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ.

(و او را گفتیم که) ای داود، ما تو را در روی زمین مقام خلافت دادیم، پس میان خلق خدا به حق حکم کن و هرگز هوای نفس را پیروی نکن که تو را از راه خدا گمراه سازد و آنان که از راه خدا گمراه شوند چون روز حساب و قیامت را فراموش کرده‌اند به عذاب سخت معذّب خواهند شد.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- لَا تَذْهَبُ الدُّنْیَا حَتَّی یَخْرُجَ رَجُلٌ مِنِّی یَحْکُمُ بِحُکُومَهًِْ آلِ دَاوُدَ (علیه السلام) وَ لَا یَسْأَلُ بَیِّنَهًًْ یُعْطِی کُلَّ نَفْسٍ حَقَّهَا.

امام صادق (علیه السلام)- دنیا پایان نیابد تا آنکه مردی از فرزندان من بیرون آید که طبق حکومت آل داود (علیه السلام) حکم کند، گواه نخواهد و حقّ هرکس را به او عطا کند.⁽¹⁾

8- عبرت بگیرید که تکبر شیطان عبادات چندین ساله اش را از بین برد و از دین خارج کرده و مشمول لعن خداوند شد. (سوره ص آیه 74، 75، 78)

آیه 74، 75، 78 ص

إِلَّا إِبْلِيسَ اسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ. 74

مگر شیطان که غرور و تکبر ورزید و از زمره کافران گردید.

قَالَ يَا إِبْلِيسُ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَسْجُدَ لِمَا خَلَقْتُ بِيَدَيَّ ۖ أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعَالِينَ 75

خدا به شیطان فرمود: ای ابلیس، تو را چه مانع شد که به موجودی (با قدر و شرافت) که من به دو دست (علم و قدرت) خود آفریدم سجده کنی؟ آیا تکبر و نخوت کردی یا از فرشتگان بلند رتبه عالم قدس اعلا بودی (که نمی‌بایست سجده کنند).

وَإِنَّ عَلَيْكَ لَعْنَتِي إِلَىٰ يَوْمِ الدِّينِ. 78

و بر تو لعنت (و غضب) من تا روز جزا حتمی و محقّق است.

حدیث

الهادی (علیه السلام)- عَنْ عَبْدِالْعَظِیمِ‌بْنِ‌عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِیِّ (رحمة الله علیه) قَال سَمِعْتُ أَبَاالْحَسَنِ عَلِیَّ‌بْنَ‌مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیَّ (علیه السلام) یَقُولُ: مَعْنَی الرَّجِیمِ أَنَّهُ مَرْجُومٌ بِاللَّعْنِ مَطْرُودٌ مِنْ مَوَاضِعِ الْخَیْرِ لَا

یَذْکُرُهُ مُؤْمِنٌ إِلَّا لَعَنَهُ وَ إِنَّ فِی عِلْمِ اللَّهِ السَّابِقِ أَنَّهُ إِذَا خَرَجَ الْقَائِمُ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) لَا یَبْقَی مُؤْمِنٌ فِی زَمَانِهِ إِلَّا رَجَمَهُ بِالْحِجَارَهًِْ کَمَا کَانَ قَبْلَ ذَلِکَ مَرْجُوماً بِاللَّعْنِ.

امام هادی (علیه السلام)- عبدالعظیم حسنی (علیه السلام) گوید: از امام هادی (علیه السلام) شنیدم که فرمود: «معنای الرَّجِیم این است که او با لعنت رانده شد و از جایگاههای نیکی دور شد و هیچ مؤمنی از او یاد می‌کند جز اینکه او را لعنت گوید. در دانش پیشین خداوند رقم خورده است که چون حضرت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قیام کند، هیچ مؤمنی در زمان او نخواهد بود جز اینکه شیطان را با سنگ رانده باشد، همان‌گونه که پیش از آن با لعنت رانده شده است».⁽¹⁾

9- مراقب باشید که شیطان به عزت خدا سوگند خورده انسان را گمراه می کند مگر کسانی که در بندگی خالص هستند. (سوره ص آیه 82، 83)

آیه 82، 83 ص

قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ 82

شیطان گفت: به عزّت و جلال تو قسم که خلق را تمام گمراه خواهم کرد.

إِلَّا عِبَادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ 83

مگر خاصان از بندگانت را که دل از غیر بریدند و برای تو خالص شدند.

حدیث

الإمامُ عليٌّ عليه السلام : فاحذَرُوا - عِبادَ اللّه ِ - عَدوَّ اللّه ِ أن يُعدِيَكم بِدائهِ ، و أن يَستَفِزَّكُم بنِدائهِ ، و أن يُجلِبَ علَيكُم بِخَيلِهِ و رَجِلِهِ ، فَلَعَمرِي لقد فَوَّقَ لَكُم سَهمَ الوَعِيدِ، و أغرَقَ إلَيكُم بِالنَّزعِ الشَّديدِ ، و رَماكُم مِن مكانٍ قَريبٍ ، فقالَ : «رَبِّ بِما أَغْوَيْتَني لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ في الأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ» .[الحِجر : 39 .] قَذْفا بِغَيبٍ بعيدٍ ، و رَجما بظَنٍّ غَيرِ مُصِيبٍ ، صَدَّقَهُ بِهِ أبناءُ الحَمِيَّةِ ، و إخوانُ العَصَبِيَّةِ ، و فُرسانُ الكِبرِ و الجاهِلِيَّةِ .

امام على

عليه السلام : اى بندگان خدا! مبادا دشمن خدا (شيطان) شما را به درد خود گرفتار كند، و با فرياد خويش شما را از جا بپراند، و نگرانتان سازد، و سواران و پيادگان خود را عليه شما فراهم آورد . به جان خودم سوگند كه تيرِ تهديد را بر چلّه كمان گذاشته و آن را به طرف شما سخت كشيده است و از نزديك به شما تيراندازى كرده و گفته است : «پروردگارا! به سبب آن كه مرا گمراه كردى در روى زمين بديها را در نظرشان بيارايم و همگان را گمراه كنم» . او از آينده اى دور سخن گفت و گمان نادرستى را اظهار داشت ، اما فرزندان نخوت و برادران عصبيّت و سواران گردنكشى و جاهليّت، ادّعاى او را راست از كار درآوردند .⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و چهارم قرآن کریم

1- خدا به پاس درستکاری بندگان، بدترین کارشان را نیست و نابود کرده و پاداششان را بر اساس بهترین کارشان می دهد. (سوره زمر آیه 35)

آیه 35 زمر

لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ.

تا خدا زشت‌ترین گناهانشان را مستور و محو گرداند و بسی بهتر از این اعمال نیکشان به آنها پاداش عطا کند.

حدیث

رسول اللّه صلي الله عليه و آله : حُبُّنا أهلَ البَيتِ يُكَفِّرُ الذُّنوبَ ويُضاعِفُ الحَسَناتِ .

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : دوست داشتن ما اهل بيت، گناهان را پاك مى كند و حسنات را دو چندان مى سازد. ?⁽²⁾

2- ای کسانی که با آلودگی به گناهان، به خودتان جفا کرده اید، از لطف خدا ناامید نشده و توبه کنید گه خدا می آمرزد. (سوره زمر آیه 53)

آیه 53 زمر

قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَىٰ أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ ۚ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ.

(ای رسول رحمت) بدان بندگانم که (به عصیان) اسراف بر نفس خود کردند بگو: هرگز از رحمت (نامنتهای) خدا نا امید مباشید، البته خدا همه گناهان را (چون توبه کنید)

خواهد بخشید، که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربان است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ عَزَّ‌وَ‌جَلَ بَعَثَ نَبِیّاً مِنْ أَنْبِیَائِهِ إِلَی قَوْمِهِ وَ أَوْحَی إِلَیْهِ أَنْ قُلْ لِقَوْمِکَ إِنَّ رَحْمَتِی سَبَقَتْ غَضَبِی فَلَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَتِی فَإِنَّهُ لَا یَتَعَاظَمُ عِنْدِی ذَنْبُ عَبْدٍ أَغْفِرُه.

امام صادق (علیه السلام)- خداوند یکی از پیامبران خود را به‌طرف قومش فرستاد و به او گفت: «به قومت بگو، رحمت من بر غضبم سبقت گرفته، پس از رحمت من مأیوس و نومید نشوید، زیرا هیچ گناهی بر من بزرگ و دشوار نیست لذا آن را می‌آمرزم».⁽¹⁾

3- با حرف های بیهوده، جار و جنجال راه نیاندازید، تا با آن حقیقت را پایمال کنید. (سوره غافر آیه 5)

آیه 5 غافر

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَالْأَحْزَابُ مِنْ بَعْدِهِمْ ۖ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ ۖ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ ۖ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ.

(اگر امت تو را تکذیب کردند غم مدار که) پیش از اینان هم قوم نوح و طوایف بعد از نوح نیز (پیغمبران را) تکذیب کردند و هر امتی همّت گماشت که پیغمبر خود را دستگیر (و هلاک) گرداند و جدل و گفتار باطل به کار گرفت تا برهان حق را پایمال سازد، من هم آنها را (به کیفر کفر) گرفتم و چگونه عقوبت سخت کردم!

حدیث

رسول اللّه صلي الله عليه و آله : مُروءَتُنا أهلَ البَيتِ العَفوُ عَمَّن ظَلَمَنا وإعطاءُ مَن حَرَمَنا .

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : مردانگى ما اهل بيت، گذشت است از كسى كه به ما ستم كرده و عطاست به كسى كه از ما دريغ ورزيده است.⁽²⁾

4- دو شرط برای ورود به بهشت؛ ایمان و عمل صالح است. (سوره غافر آیه 40)

آیه 40 غافر

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزَىٰ إِلَّا مِثْلَهَا ۖ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَىٰ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَأُولَٰئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ.

(و بدانید که)

هر کس کار بدی (در دنیا) کرده (آنجا) الاّ به مثل آن مجازات نشود، و هر که از مرد و زن عمل صالح به جا آورده در صورتی که با ایمان باشند آنان در بهشت جاودان داخل شوند و آنجا از رزق بی‌حساب (و نعمت بی‌شمار) برخوردار گردند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- مَعَاشِرَ النَّاسِ أَنَا صِرَاطُ اللَّهِ الْمُسْتَقِیمُ الَّذِی أَمَرَکُمْ بِاتِّبَاعِهِ ثُمَّ عَلِیٌّ مِنْ بَعْدِی ثُمَّ وُلْدِی مِنْ صُلْبِهِ أَئِمَّهًٌْ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ یَعْدِلُونَ ثُمَّ قَرَأَ (صلی الله علیه و آله) الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِینَ إِلَی آخِرِهَا وَ قَالَ فِیَّ نَزَلَتْ وَ فِیهِمْ نَزَلَتْ وَ لَهُمْ عَمَّتْ وَ إِیَّاهُمْ خَصَّتْ أُولَئِکَ أَوْلِیَاءُ اللهِ لاخَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ الْغَالِبُون ... أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَهُمُ الَّذِینَ قَالَ اللَّهُ عزّوجلّ یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ.. بِغَیْرِ حِساب.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ای گروه مردم! من همان صراط مستقیم و راه راستی هستم که خداوند به شما امر فرموده از آن پیروی کنید. و بعد از من علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام)، سپس فرزندان من از صلب او صراط مستقیم‌اند. همان پیشوایانی که مردم را به راه حقّ هدایت می‌نمایند، و بدان‌وسیله دادگری می‌کنند. سپس آیات مبارکه‌ی سوره‌ی حمد را تلاوت نمود: سپاس و ستایش خدای راست. پروردگار جهانیان. آن بخشاینده‌ی مهربان. خداوند و فرمانروای روز پاداش. تو را می‌پرستیم و بس، و از تو یاری می‌خواهیم و بس. ما را به راه راست راه بنمای. راه کسانی که به آنان نعمت دادی نیکویی کردی نه راه خشم گرفتگان بر آن‌ها و نه راه گمراهان. (فاتحه/7-1). و اشاره فرمود به اینکه این

آیات شریفه در حقّ من و درباره‌ی آنان نازل شده است: آگاه باشید [دوستان و] اولیای خدا، نه ترسی دارند و نه غمگین می‌شوند!. (یونس/62). بدانید «حزب اللَّه» پیروزان و رستگارانند. (مجادله/22). و نیز اولیای ربّ العزیز جمعی باشند که حضرت ملک وهّاب در حقّ ایشان فرماید: یَدْخُلُونَ الجَنَّةَ یُرْزَقُونَ فیها بِغَیْرِ حِساب.⁽¹⁾

5- کسانی که در دنیا از ناحقی ها لذت برده و شادی می کنند؛ در قیامت عذاب می شوند. (سوره غافر آیه 75)

آیه 75 غافر

ذَٰلِكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ.

این قهر و عذاب شما کافران بدین سبب است که در دنیا از پی تفریح و هوسرانی باطل بودید و دایم به نشاط و شهوت پرستی سرگرم شدید.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ شُعَبُ الطَّمَعِ أَرْبَعٌ الْفَرَحُ وَ الْمَرَحُ وَ اللَّجَاجَهًُْ وَ التَّکَاثُرُ وَ الْفَرَحُ مَکْرُوهٌ عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ الْمَرَحُ خُیَلَاءُ.

امام علی (علیه السلام)- طمع چهار شعبه است: خوشحالی و شادی بیش از حد و لجاجت و روی هم انباشتن و زیاده‌خواهی. خوشحالی و شادمان‌شدن [به دنیا] نزد خداوند پسندیده نیست، شادی بیش از حد عجب و خودپسندی است.⁽²⁾

6- برخی وقتی عذاب خدا را می بینند، ایمان می آورند ولی این ایمان دیگر به دردشان نمی خورد و سرمایه عمرشان را باخته اند. (سوره غافر آیه 84، 85)

آیه 84، 85 غافر

فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَحْدَهُ وَكَفَرْنَا بِمَا كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ 84

و چون شدت قهر و عذاب ما را به چشم دیدند در آن حال (از کفر و شرک پشیمان شده و) گفتند: ما به خدای یکتا ایمان آوردیم و به همه بتهایی که شریک خدا می‌گرفتیم کافر شدیم.

فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ إِيمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ۖ سُنَّتَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ فِي عِبَادِهِ ۖ وَخَسِرَ هُنَالِكَ الْكَافِرُونَ 85

اما ایمانشان پس از دیدن مرگ و مشاهده عذاب ما بر آنها هیچ سودی نبخشید. سنّت خدا (و حکمت الهی از ازل) چنین در میان بندگان حکمفرما بوده (که رسول

و کتاب به امر و نهی و وعده ثواب و عقاب و نجات مؤمنان و هلاک کافران بفرستد تا خلق به اطاعت و عصیان امتحان شوند) و آنجا کافران زیانکار شدند.

حدیث

الرّضا (علیه السلام)- عَنْ إِبْرَاهِیمَ‌بْنِ‌مُحَمَّدٍ الْهَمَدَانِیِّ قَالَ: قُلْتُ لِلرِّضَا (علیه السلام) لِأَیِّ عِلَّهًٍْ أَغْرَقَ اللَّهُ فِرْعَوْنَ وَ قَدْ آمَنَ بِهِ وَ أَقَرَّ بِتَوْحِیدِهِ قَالَ لِأَنَّهُ آمَنَ عِنْدَ رُؤْیَهًِْ الْبَأْسِ وَ الْإِیمَانُ عِنْدَ رُؤْیَهًِْ الْبَأْسِ غَیْرُ مَقْبُولٍ وَ ذَلِکَ حُکْمُ اللَّهِ تَعَالَی ذِکْرُهُ فِی السَّلَفِ وَ الْخَلَفِ قَالَ اللَّهُ عزّوجلّ فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا قالُوا آمَنَّا بِاللهِ وَحْدَهُ وَ کَفَرْنا بِما کُنَّا بِهِ مُشْرِکِینَ فَلَمْ یَکُ یَنْفَعُهُمْ إِیمانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا ... وَ قَالَ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ یَوْمَ یَأْتِی بَعْضُ آیاتِ رَبِّکَ لا یَنْفَعُ نَفْساً إِیمانُها لَمْ تَکُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْلُ أَوْ کَسَبَتْ فِی إِیمانِها خَیْراً وَ هَکَذَا فِرْعَوْنُ لَمَّا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ قالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا الَّذِی آمَنَتْ بِهِ بَنُوا إِسْرائِیلَ وَ أَنَا مِنَ الْمُسْلِمِینَ فَقِیلَ لَهُ آلْآنَ وَ قَدْ عَصَیْتَ قَبْلُ وَ کُنْتَ مِنَ الْمُفْسِدِین ... وَ قَدْ کَانَ فِرْعَوْنُ مِنْ قَرْنِهِ إِلَی قَدَمِهِ فِی الْحَدِیدِ قَدْ لَبِسَهُ عَلَی بَدَنِهِ فَلَمَّا غَرِقَ أَلْقَاهُ اللَّهُ تَعَالَی عَلَی نَجْوَهًٍْ مِنَ الْأَرْضِ بِبَدَنِهِ لِیَکُونَ لِمَنْ بَعْدَهُ عَلَامَهًًْ فَیَرَوْنَهُ مَعَ تَثَقُّلِهِ بِالْحَدِیدِ عَلَی مُرْتَفِعٍ مِنَ الْأَرْضِ وَ سَبِیلُ الثَّقِیلِ أَنْ یَرْسُبَ وَ لَایَرْتَفِعَ فَکَانَ ذَلِکَ آیَهًًْ وَ عَلَامَهًًْ وَ لِعِلَّهًٍْ أُخْرَی أَغْرَقَهُ اللَّهُ عزّوجلّ وَ هِیَ أَنَّهُ اسْتَغَاثَ بِمُوسَی (علیه السلام) لَمَّا أَدْرَکَهُ الْغَرَقُ وَ لَمْ یَسْتَغِثْ بِاللَّهِ فَأَوْحَی اللَّهُ عزّوجلّ إِلَیْهِ یَا مُوسَی (علیه السلام) لَمْ تُغِثْ فِرْعَوْنَ لِأَنَّکَ لَمْ تَخْلُقْهُ وَ لَوِ اسْتَغَاثَ بِی لَأَغَثْتُهُ.

امام رضا (علیه السلام)- از محمد همدانی روایت شده که به امام

رضا (علیه السلام) گفتم: «چرا خدا فرعون را غرق کرد درحالی‌که به او ایمان آورد و به وحدانیّت خداوند اقرار کرد»؟ فرمود: «زیرا او در هنگام رؤیت قدرت و شدّت خدا ایمان آورد و ایمان در این شرایط پذیرفته نیست. این حکم خداوند متعال است که در میان اخلاف و اسلاف آمده است. خداوند متعال فرمود: فَلَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا قَالُوا آمَنَّا بِاللهِ وَحْدَهُ وَکَفَرْنَا بِمَا کُنَّا بِهِ مُشْرِکِینَ* فَلَمْ یَکُ یَنفَعُهُمْ إِیمَانُهُمْ لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنَا ... و خداوند عزّوجلّ فرمود: آن روز که بعضی از آیات پروردگارت تحقّق پذیرد، ایمان‌آوردن افرادی که قبلًا ایمان نیاورده‌اند، یا در ایمانشان عمل نیکی انجام نداده‌اند، سودی به حالشان نخواهد داشت. (انعام/158) و به این صورت هنگامی که فرعون غرق شد گفت: ایمان آوردم که هیچ معبودی، جز کسی که بنی اسرائیل به او ایمان آورده‌اند، وجود ندارد و من از مسلمین هستم! سپس به او گفته شد: [امّا به او خطاب شد:] الآن؟!! درحالی‌که قبلًا عصیان کردی، و از مفسدان بودی! (یونس/91-90) ... فرعون درحالی‌که از سر تا پایش از آهن و فولاد پوشیده بود هنگامی که غرق شد خدای متعال بدن او را به مکان مرتفعی انداخت تا عبرتی برای همه شود و همه او را به روی مکان مرتفعی می‌دیدند درحالی‌که بدن او به خاطر آهن و فولادی که به تن داشت سنگین شده بود. و طبیعت جسم سنگین این است که به جای اینکه بالا برود باید پایین بیاید و این خود نشانه و علامت قدرت خداوند متعال می‌باشد. علّت دیگر این است که هنگامی که خداوند متعال فرعون را غرق کرد از موسی درخواست

کمک کرد و به درگاه خداوند پناه نبرد. در نتیجه خدای متعال به موسی (علیه السلام) وحی کرد: «ای موسی! فرعون را کمک نکردی زیرا تو او را خلق نکرده‌ای و اگر از من کمک میخواست او را نجات می‌دادم».⁽¹⁾

7- آگاه باشید که در قیامت گوش، چشم و پوست بدنتان علیه شما شهادت می دهند. (سوره فصلت آیه 20)

آیه 20 فصلت

حَتَّىٰ إِذَا مَا جَاءُوهَا شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصَارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ .

تا چون همه بر در دوزخ رسند آن هنگام گوش و چشمها و پوست بدنهاشان بر جرم و گناه آنها گواهی دهند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَ لَیْسَتْ تَشْهَدُ الْجَوَارِحُ عَلَی مُؤْمِنٍ إِنَّمَا تَشْهَدُ عَلَی مَنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ کَلِمَهًُْ الْعَذَابِ فَأَمَّا الْمُؤْمِنُ فَیُعْطَی کِتَابَهُ بِیَمِینِهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَأُولئِکَ یَقْرَؤُنَ کِتابَهُمْ وَ لا یُظْلَمُونَ فَتِیلا.

امام باقر (علیه السلام)- جوارح بر ضدّ مؤمن گواهی نمی‌دهند بلکه برای آن گروهی که مستحقّ عذاب هستند گواهی می‌دهند و مؤمن نامه‌ی عملش به دست راستش داده می‌شود. خداوند متعال می‌فرماید: کسانی که نامه‌ی عملشان به دست راستشان داده شود، آن را [با شادی و سرور] می‌خوانند و به قدر رشته‌ی شکاف هسته‌ی خرمایی به آنان ستم نمی‌شود!. (اسراء/71).⁽²⁾

8- در مقابل بدی، با بهترین روش خوبی کن که دشمن را به دوست صمیمی تبدیل می کند. (سوره فصلت آیه 34)

آیه 34 فصلت

وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ۚ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ.

و هرگز نیکی و بدی در جهان یکسان نیست، همیشه بدی (خلق) را به بهترین شیوه (که خیر و نیکی است پاداش ده و) دور کن تا همان کس که گویی با تو بر سر دشمنی است دوست و خویش تو گردد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- الحسنهًُْ مَوَدَّتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ وَ السَّیِّئَهًُْ عَدَاوَتُنَا أَهْلَ الْبَیْتِ.

امام علی (علیه السلام)- حسنه‌ای که در این آیه

آمده ولایت ما اهل بیت است و سیّئه عداوت و دشمنی با ما اهل بیت است.⁽¹⁾

9- قرآن برای مومنین، مایه راهنمایی و درمان و برای بی دین ها که گوششان سنگین است، نامفهوم. گویا از جایی دور صدایشان می زنند. (سوره فصلت آیه 44)

آیه 44 فصلت

وَلَوْ جَعَلْنَاهُ قُرْآنًا أَعْجَمِيًّا لَقَالُوا لَوْلَا فُصِّلَتْ آيَاتُهُ ۖ أَأَعْجَمِيٌّ وَعَرَبِيٌّ ۗ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدًى وَشِفَاءٌ ۖ وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ فِي آذَانِهِمْ وَقْرٌ وَهُوَ عَلَيْهِمْ عَمًى ۚ أُولَٰئِكَ يُنَادَوْنَ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ.

و اگر ما این قرآن را به زبان عجم می‌فرستادیم کافران می‌گفتند: چرا آیات این کتاب مفصل و روشن (به زبان عرب) نیامد (تا ما قوم عرب ایمان آوریم)؟ ای عجب آیا کتاب عجمی بر رسول و امت عربی نازل می‌شود؟! (اکنون که بدون عذر ایمان نمی‌آرند) به آنها بگو: این قرآن برای اهل ایمان هدایت و شفاست و اما آنان که ایمان نمی‌آرند گوشهایشان (از شنیدن کلام حق) گران است و این قرآن بر آنها موجب کوری (جهل و ضلالت) است، آن مردم (نادان به این کتاب حق گوش فرا نمی‌دارند، گویی که) از مکانی بسیار دور (از سعادت و ایمان) به این کتاب حق دعوت می‌شوند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِه ... لَوْ‌لا فُصِّلَتْ آیاتُهُءَ أَعْجَمِیٌّ وَ عَرَبِیٌّ قَالَ لَوْ کَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَعْجَمِیّاً لَقَالُوا کَیْفَ نَتَعَلَّمُهُ وَ لِسَانُنَا عَرَبِیٌّ وَ أَتَیْتَنَا بِقُرآنٍ أَعْجَمِیٍّ فَأَحَبَّ اللَّهُ أَنْ یُنَزَّلَ بِلِسَانِهِمْ وَ فِیهِ قَالَ اللَّهُ عَزَّوجَلَّ وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ.

امام باقر (علیه السلام)- لَوْ لا فُصِّلَتْ آیاتُهُ ءَ أَعْجَمِیٌّ وَ عَرَبِیٌّ؛ یعنی اگر این قرآن به زبان غیر عرب بود می‌گفتند: «چگونه آن را بیاموزیم زبان ما که عربی است تو برای ما قرآنی به زبان عجمی آورده‌ای»! خداوند به زبان خودشان فرستاد: ما هیچ پیامبری

را، جز به زبان قومش، نفرستادیم. (ابراهیم/4).⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و پنجم قرآن کریم

1- نسبت به نعمتی که به تو می رسد بی تفاوت نبوده و شکرگزار باش و در مشکلات و گرفتاری ها بی تابی نکن. (سوره فصلت آیه 51)

آیه 51 فصلت

وَإِذَا أَنْعَمْنَا عَلَى الْإِنْسَانِ أَعْرَضَ وَنَأَىٰ بِجَانِبِهِ وَإِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاءٍ عَرِيضٍ.

و ما هر گاه به انسان (بی‌حوصله کم ظرف) نعمتی عطا کنیم رو بگرداند و (از شکر خدا) دوری جوید، و هر گاه شرّ و بلایی به او روی آورد آن گاه دایم زبان به دعا گشاید (و اظهار عجز نماید).

حدیث

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ إِذا أَنْعَمْنا عَلَی الْإِنْسانِ أَعْرَضَ وَ نَأی بِجانِبِهِ أَیْ یَتَبَخْتَرُ وَ یَتَعَظَّمُ وَ یَسْتَحْقِرُ مَنْ هُوَ دُونَهُ، وَ إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ أَیِ الْفَقْرُ وَ الْمَرَضُ وَ الشِّدَّهًُْ فَذُو دُعاءٍ عَرِیضٍ أَیْ یُکْثِرُ الدُّعَاءَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( وإِذَا أَنْعَمْنَا عَلی الإِنسَانِ أَعْرَضَ و نَأی بِجَانِبِهِ یعنی هرگاه به انسان نعمت ببخشیم دچار غرور و تکبّر شده و افراد کوچک‌تر از خودش را خوار و کوچک می‌پندارد. و إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ فَذُو دُعَاء عَرِیضٍ و هرگاه به فقر، بیماری و مصیبت دچار شود، بسیار دعا می‌کند.⁽²⁾

2- هر کس به اندازه مصلحتش روزی می گیرد و اگر روزی شما گسترده شود، در زمین عصیان و طغیان می کنید. (سوره شوری آیه 27)

آیه 27 شوری

وَلَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبَادِهِ لَبَغَوْا فِي الْأَرْضِ وَلَٰكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَا يَشَاءُ ۚ إِنَّهُ بِعِبَادِهِ خَبِيرٌ بَصِيرٌ.

و اگر خدا روزی بندگان را وسیع و فراوان کند در روی زمین ظلم و طغیان بسیار کنند لیکن به اندازه‌ای که بخواهد (و صلاح داند) نازل می‌گرداند، که خدا به احوال بندگانش آگاه و بیناست.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) عَنْ جَبْرَئِیلَ عَنِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ قَالَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی: إِنَّ مِنْ عِبَادِیَ الْمُؤْمِنِینَ لَمَنْ لَا یَصْلُحُ إِیمَانُهُ إِلَّا بِالْفَقْرِ وَ لَوْ أَغْنَیْتُهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِکَ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِیَ الْمُؤْمِنِینَ لَمَنْ لَا یَصْلُحُ إِیمَانُهُ إِلَّا بِالْغِنَاءِ

وَ لَوْ أَفْقَرْتُهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِکَ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِیَ الْمُؤْمِنِینَ لَمَنْ لَا یَصْلُحُ إِیمَانُهُ إِلَّا بِالسُّقْمِ وَ لَوْ صَحَّحْتُ جِسْمَهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِکَ وَ إِنَّ مِنْ عِبَادِیَ الْمُؤْمِنِینَ لَمَنْ لَا یَصْلُحُ إِیمَانُهُ إِلَّا بِالصِّحَّهًِْ وَ لَوْ أَسْقَمْتُهُ لَأَفْسَدَهُ ذَلِکَ إِنِّی أُدَبِّرُ عِبَادِی لِعِلْمِی بِقُلُوبِهِمْ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- [انس از پیامبر (صلی الله علیه و آله) از جبرئیل از خداوند عزّوجلّ روایت کرده است که:] در میان بندگان من کسانی هستند که چیزی جز مریضی آن‌ها را اصلاح نمی‌کند [و حالت مریضی، آن‌ها را به من نزدیکتر می‌کند] و اگر به آن‌ها سلامتی می‌دادم، خراب می‌شدند [و دست از عبادت من بر می‌داشتند] و در میان بندگان من کسانی هستند که چیزی جز سلامتی، آن‌ها را اصلاح نمی‌کند و اگر مریضشان می‌کردم، خراب می‌شدند [و دست از عبادت من بر می‌داشتند] و از بندگان من کسانی هستند که چیزی جز بی‌نیازی (ثروت) آن‌ها را اصلاح نمی‌کند و اگر آن‌ها را فقیر می‌کردم، خراب می‌شدند [و دست از عبادت من بر می‌داشتند] و از بندگان من کسانی هستند که چیزی جز فقر و بی‌چیزی آن‌ها را اصلاح نمی‌کند و اگر آن‌ها را بی نیاز می‌کردم، خراب می‌شدند [و دست از عبادت من بر می‌داشتند]، به همین دلیل است که من با اطّلاعی که از دل بندگان خود دارم به تدبیر امور آنان می‌پردازم.⁽¹⁾

3- مشکلات شما، تنها عکس العمل بخشی از خلاف ها و کارهای بد خودتان است. البته خدا خیلی از گناهتان را می بخشد. (سوره شوری آیه 30)

آیه 30 شوری

وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ.

و آنچه از رنج و مصائب به شما می‌رسد همه از دست (اعمال زشت) خود شماست در صورتی که خدا بسیاری از اعمال بد را عفو می‌کند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لَیْسَ مِنِ

الْتِوَاءِ عِرْقٍ وَ لَا نَکْبَهًِْ حَجَرٍ وَ لَا عَثْرَهًِْ قَدَمٍ وَ لَا خَدْشِ عُودٍ إِلَّا بِذَنْبٍ وَ لَمَا یَعْفُو اللَّهُ أَکْثَرُ فَمَنْ عَجَّلَ اللَّهُ عُقُوبَهًَْ ذَنْبِهِ فِی الدُّنْیَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ أَجَلُّ وَ أَکْرَمُ وَ أَعْظَمُ مِنْ أَنْ یَعُودَ فِی عُقُوبَتِهِ فِی الْآخِرَهًْ.

امام علی (علیه السلام)- هر رگی که پیچ می‌خورد، هر سنگی که بر فردی فرود می‌آید، هر پایی که می‌لغزد و هر زخمی که در اثر ضربه‌ی چوبی بر تن انسانی وارد می‌شود، هرکدام به خاطر ارتکاب گناهی است. تعداد گناهانی که خداوند آن‌ها را می‌آمرزد بیش از آن تعدادی است که به خاطر آن‌ها بندگان را مجازات می‌کند و خداوند برخی را به خاطر گناهشان در دنیا مجازات می‌کند؛ [بسیاری از گناهان به جهان آخرت کشیده نمی‌شود و در آنجا مؤاخذه قرار نمی‌گردد] زیرا خداوند، بزرگ‌تر و با عظمت‌تر از آن است که در آخرت او را دوباره مورد مجازات قرار دهد.⁽¹⁾

4- با گناهان فاحش و کارهای زشت کاملا فاصله گذاری داشته و وقتی عصبانی می شوید، گذشت کنید. (سوره شوری آیه 37)

آیه 37 شوری

وَالَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَائِرَ الْإِثْمِ وَالْفَوَاحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ.

و آنان که از گناهان بزرگ و زشتکاری می‌پرهیزند و چون (بر کسی) خشم و غضب کنند (بر او) می‌بخشند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ قَالَ أَبُوجَعْفَر (علیه السلام) مَنْ کَظَمَ غَیْظاً وَ هُوَ یَقْدِرُ عَلَی إِمْضَائِهِ حَشَا اللَّهُ قَلْبَهُ أَمْناً وَ إِیمَاناً یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ قَالَ وَ مَنْ مَلَکَ نَفْسَهُ إِذَا رَغِبَ وَ إِذَا رَهِبَ وَ إِذَا غَضِبَ حَرَّمَ اللَّهُ جَسَدَهُ عَلَی النَّارِ.

امام باقر (علیه السلام)- وَ إِذا ما غَضِبُوا هُمْ یَغْفِرُونَ فرمود: «هرکس قدرتی برایش پیدا شد ولی از انتقام خودداری کرد و گذشت نمود خداوند روز قیامت دل او را آرامش می‌دهد

و هرکس در هنگام خشم از انتقام خودداری کرد پروردگار بدن او را بر آتش حرام می‌نماید».⁽¹⁾

5- ستمدیده موظف به دفاع از خود و مقاومت در برابر ظالم است و دیگران نیز موظف به یاری کردن مظلوم هستند. (سوره شوری آیه 39)

آیه 39 شوری

وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ.

و كسانى كه هرگاه ستمى به آن‌ها رسد [تسليم ظلم نمى‌شوند و] يارى مى‌طلبند.

علی‌بن‌إبراهیم (رحمة الله علیه)- وَ أَمَّا قَوْلُهُ وَ الَّذِینَ إِذَا أَصابَهُمُ الْبَغْیُ هُمْ یَنْتَصِرُونَ یَعْنِی إِذَا بُغِیَ عَلَیْهِمْ یَنْتَصِرُونَ وَ هِیَ الرُّخْصَهًُْ الَّتِی صَاحِبُهَا فِیهَا بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ فَعَلَ وَ إِنْ شَاءَ تَرَکَ ثُمَّ جَزَی ذَلِکَ.

علیّ‌بن‌ابراهیم ( وَ الَّذِینَ إِذا أَصابَهُمُ الْبَغْیُ هُمْ یَنْتَصِرُونَ؛ یعنی هرگاه به آن‌ها ظلم و تجاوز می‌شود، به آن‌ها یاری می‌رسد. این امری است که صاحبش در آن دارای اختیار است که اگر بخواهد، می‌تواند همان‌طور که به او ظلم شده، به‌طرف مقابل ظلم کند و اگر بخواهد می‌تواند از مقابله به مثل چشم‌پوشی کند که دراین‌صورت، خداوند به او پاداش می‌دهد.⁽²⁾

حدیث

6- جواب بدی عین همان بدی است نه بیشتر. ولی بهتر است که از حق خود بگذرید و صلح و سازش کنید. (سوره شوری آیه 40)

آیه 40 شوری

وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ.

و انتقام بدی (مردم) به مانند آن بد رواست (نه بیشتر) و باز اگر کسی عفو کرده و (بین خود و خصم خود را به عفو) اصلاح نمود اجر او بر خداست، که خدا ستمکاران را هیچ دوست نمی‌دارد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَمَّا الرُّخْصَهًُْ الَّتِی صَاحِبُهَا فِیهَا بِالْخِیَارِ فَإِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی رَخَّصَ أَنْ یُعَاقَبَ الْعَبْدُ عَلَی ظُلْمِهِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَی جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللهِ وَ هَذَا هُوَ فِیهِ بِالْخِیَارِ إِنْ شَاءَ عَفَا وَ إِنْ شَاءَ عَاقَبَ.

امام علی (علیه السلام)- یکی از جاهایی که بندگان اجازه دارند که انجام بدهند عقوبت ظالم می‌باشد مظلوم

می‌تواند ظالم را مجازات کند و یا از وی درگذرد. خداوند متعال در قرآن مجید می‌فرماید: جَزاءُ سَیِّئَةٍ سَیِّئَةٌ مِثْلُها فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَی اللهِ؛ پاداش هر گناهی مانند خودش می‌باشد، ولی اگر کسی عفو کرد و اصلاح نمود؛ اجرش با خداوند است و مظلوم در اینجا مختار می‌باشد.⁽¹⁾

7- به مردم ظلم نکنید و به ناحق در جامعه زور نگویید که عذابی دردناک در انتظار شماست. (سوره شوری آیه 42)

آیه 42 شوری

إِنَّمَا السَّبِيلُ عَلَى الَّذِينَ يَظْلِمُونَ النَّاسَ وَيَبْغُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ ۚ أُولَٰئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ .

تنها راه مؤاخذه بر آنهایی است که به مردم ظلم کنند و در زمین به ناحق شرارت انگیزند، بر آنها (در دنیا انتقام و در آخرت) عذاب دردناک است.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَ لَا تَخَافُوا فِی اللهِ لَوْمَةَ لَائِمٍ فَإِنِ اتَّعَظُوا وَ إِلَی الْحَقِّ رَجَعُوا فَلَا سَبِیلَ عَلَیْهِمْ إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ یَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ بِغَیْرِ الْحَقِّ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ هُنَالِکَ فَجَاهِدُوهُمْ بِأَبْدَانِکُمْ وَ أَبْغِضُوهُمْ بِقُلُوبِکُمْ غَیْرَ طَالِبِینَ سُلْطَاناً وَ لَا بَاغِینَ مَالًا وَ لَا مُرِیدِینَ بِظُلْمٍ ظَفَراً حَتَّی یَفِیئُوا إِلَی أَمْرِ اللَّهِ وَ یَمْضُوا عَلَی طَاعَتِهِ.

امام باقر (علیه السلام)- در راه خدا، از سرزنش سرزنش‌کنندگان نهراسید، [و آن‌ها را به راه حق دعوت کنید]، اگر نصیحت را پذیرفتند و به حق بازگشتند، ایراد و مجازاتی بر آن‌ها نیست؛ إِنَّمَا السَّبِیلُ عَلَی الَّذِینَ یَظْلِمُونَ النَّاسَ وَ یَبْغُونَ فِی الْأَرْضِ به‌غیر الحَقِّ أُولئِکَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ، امّا در این صورت، با بدن‌هایتان به پیکار با آن‌ها برخیزید و درد دل‌هایتان با آن‌ها دشمنی کنید امّا به‌دنبال سلطنت و مال نباشید و درصورت پیروزی، اراده‌ی ظلم نکنید تا اینکه به امر خدا برگردند و بر طاعت او گردن نهند.⁽²⁾

8- ای مردم اینگونه نباشید که وقتی در نتیجه گناهانتان، سختی و بلایی دامن گیرتان می شود، کفر بگویید. (سوره شوری آیه 48)

آیه 48 شوری

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ

حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ ۗ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا ۖ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ.

(ای رسول، تو این آیات قیامت را بر خلق برسان) پس اگر باز اعراض کردند دیگر تو را نگهبان آنها نفرستادیم، بر تو جز ابلاغ رسالت تکلیفی نیست، و ما چون به انسان (بی‌صبر کم ظرف) از لطف و رحمت خود بهره‌ای بخشیم بدان شاد شود و اگر به کیفر کردار خود رنج و عذابی به آنان رسد آدمی سخت راه کفران پوید.

حدیث

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : سَلُوا رَبَّكُمُ العَفوَ و العافِيَةَ ؛ فإنَّكُم لَستُم مِن رِجالِ البَلاءِ ، فإنَّهُ مَن كانَ قَبلَكُم مِن بَني إسرائيلَ شُقُّوا بِالمَناشيرَ عَلى أن يُعطُوا الكُفرَ فَلَم يُعطوهُ .

امام صادق عليه السلام : از خداوند بخشش و عافيت مسألت كنيد؛ زيرا شما مرد رنج و بلا نيستيد. پيش از شما افرادى از بنى اسرائيل بودند كه با ارّه شقّه شدند تا كفر بورزند، امّا كفر نورزيدند.⁽¹⁾

9- در قیامت کسی به داد کسی نمی رسد و نمی توانند هیچ کمکی به گناهکاران کنند مگر کسی که خدا به او رحم کند. (سوره دخان آیه 41 و 42)

آیه 41 و 42 دخان

يَوْمَ لا يُغْني مَوْلًى عَنْ مَوْلًى شَيْئاً وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ [41]

روزى كه هيچ دوستى كمترين كمكى به دوستش نمى‌كند، و [از هيچ سو] يارى نمى‌شوند.

إِلاَّ مَنْ رَحِمَ اللهُ إِنَّهُ هُوَ الْعَزيزُ الرَّحيمُ [42]

مگر كسى كه خدا او را مورد رحمت قرار داده، چرا كه او توانا و مهربان است.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- کَتَبَ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) إِلَی مُعَاوِیَهًْ ... فَنَفْسَکَ نَفْسَکَ قَبْلَ حُلُولِ رَمْسِکَ فَإِنَّکَ إِلَی اللَّهِ رَاجِعٌ وَ إِلَی حَشْرِهِ مُهْطِعٌ وَ سَیَبْهَظُکَ کَرْبُهُ وَ یَحُلُّ بِکَ غَمُّهُ فِی یَوْمِ لَا یُغْنِی النَّادِمَ نَدَمُهُ وَ لَا یُقْبَلُ مِنَ الْمُعْتَذِرِ عُذْرُهُ یَوْمَ

لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ.

امام علی (علیه السلام)- امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نامه‌ای به معاویه نوشت: «...اینک به خود آی و به خود بپرداز! قبل از اینکه در قبر وارد شوی، چراکه تو [همچون دیگران] به‌سوی خدا بازگشت می‌کنی و شتابان به‌سوی رستاخیزش می‌روی و به‌زودی ناگواریِ آن‌روز بر تو سنگینی خواهد نمود و اندوهش بر تو چیره خواهد گشت؛ در روزی‌که پشیمان را پشیمانی‌اش سودی نبخشد و عذرِ کسی‌که عذر می‌آورد، پذیرفته نگردد؛ یَوْمَ لا یُغْنِی مَوْلًی عَنْ مَوْلًی شَیْئاً وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و ششم قرآن کریم

1- تا می توانید به والدین خود نیکی کرده، به ویژه به مادر خود بی واسطه احسان و محبت کنید. (سوره احقاف آیه 15)

آیه 15 احقاف

وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا ۖ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا ۖ وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا ۚ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قَالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَصْلِحْ لِي فِي ذُرِّيَّتِي ۖ إِنِّي تُبْتُ إِلَيْكَ وَإِنِّي مِنَ الْمُسْلِمِينَ.

و ما انسان را به احسان در حق پدر و مادر خود سفارش کردیم، که مادر با رنج و زحمت بار حمل او کشید و باز با درد و مشقّت وضع حمل نمود و سی ماه تمام مدت حمل و شیرخواری او بود تا وقتی که طفل به حد رشد رسید و آدمی چهل ساله گشت (و عقل و کمال یافت آن گاه سزد که) عرض کند: بار خدایا، مرا بر نعمتی که به من و پدر و مادر من عطا فرمودی شکر بیاموز و به کار شایسته‌ای که رضا و خشنودی تو در آن است موفق دار و فرزندان مرا صالح گردان، من به درگاه تو باز آمدم و از تسلیمان فرمان تو شدم.

حدیث

لصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌بَصِیرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِاللهِ (علیه السلام) ... ثُمَّ قَالَ أَبُوعَبْدِاللهِ (علیه السلام): فَهَلْ رَأَیْتُمْ أَحَداً یُبَشَّرُ بِوَلَدٍ ذَکَرٍ فَتَحْمِلَهُ کُرْهاً؟ أَیْ أَنَّهَا اغْتَمَّتْ وَ کَرِهَتْ لِمَا أَخْبَرَهَا بِقَتْلِهِ وَ وَضَعَتْهُ کُرْهاً لِمَا عَلِمَتْ مِنْ ذَلِکَ.

امام صادق (علیه السلام)- ابوبصیر گوید: ... امام صادق (علیه السلام) فرمود: «آیا احدی را دیدید که به فرزند پسری بشارت داده شود امّا او را به ناراحتی حمل کند [درحالی که عرب جاهلی اگر می‌شنید فرزندش دختر است، ناراحت بود و مدّت حمل تا تولّد او را با ناراحتی طی می‌کرد]؟! (این آیه مربوط به زهرا (سلام الله علیها) است که وقتی پیامبر (صلی الله علیه و آله) به ایشان فرمود، فرزندی که در شکم داری، حسین (علیه السلام) است و عاقبت او چه خواهد شد و از نحوه‌ی شهادت امام حسین (علیه السلام) به فاطمه (سلام الله علیها) خبر داد، حضرت در دوران بارداری و تولّد او از این ماجرا ناراحت بود) هنگامی‌که او را از کشته‌شدن فرزندش با خبر کردند، ناراحت شد و دوست نداشت [فرزند را به دنیا آورد] و با ناراحتی وضع حمل نماید؛ به خاطر اینکه از این (کشته‌شدن فرزند) آگاه شد».⁽¹⁾

2- کسانی که در دنیا غرق لذت های مادی شده و متکبرانه مشغول نافرمانی خدا هستند در قیامت خوار و ذلیل می شوند. (سوره احقاف 20)

آیه 20 احقاف

وَيَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّبَاتِكُمْ فِي حَيَاتِكُمُ الدُّنْيَا وَاسْتَمْتَعْتُمْ بِهَا فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَبِمَا كُنْتُمْ تَفْسُقُونَ.

و روزی که کافران را بر آتش دوزخ عرضه کنند (فرشتگان قهر و عذاب به آنها گویند) شما (لذّات بهشتی و) خوشیهایتان را در زندگانی دنیا (به شهوت رانی و ظلم و عصیان) از بین بردید و بدان لذّات دنیوی بر خوردار

و دلباخته بودید، پس امروز به عذاب ذلّت و خواری مجازات می‌شوید چون در زمین به ناحق تکبر می‌کردید و راه فسق و تبهکاری پیش می‌گرفتید.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ اللَّهِ لَقَدْ رَقَّعْتُ مِدْرَعَتِی هَذِهِ حَتَّی اسْتَحْیَیْتُ مِنْ رَاقِعِهَا وَ لَقَدْ قَالَ لِی قَائِلٌ أَ لَا تَنْبِذُهَا عَنْکَ فَقُلْتُ اعْزُبْ عَنِّی فَعِنْدَ الصَّبَاحِ یَحْمَدُ الْقَوْمُ السُّرَی.

امام علی (علیه السلام)- امیرالمؤمنین (علیه السلام) در یکی از خطبه‌هایش فرمود: «به خدا قسم! لباسم را به پینه‌دوز دادم تا آن را وصله بزند. کسی به من گفت: نمی‌خواهی آن را دور بیندازی؟ پاسخ دادم: از مقابل چشمان من دور شو! هنگام صبح است که مردمان، سیرکنندگان در شب را می‌ستایند».⁽¹⁾

3- آنهایی که به شهادت رسیدند، کارهایشان ضایع نشده، به سمت خوشبختی رفته و از سختی های برزخ و قیامت رهانیده شده و به بهشت وارد می شوند. (سوره محمد آیه 4، 5، 6)

آیه 4، 5، 6 محمد

فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّىٰ إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّىٰ تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ۚ ذَٰلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَٰكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ ۗ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ 4

شما مؤمنان چون (در میدان جنگ) با کافران رو به رو شوید باید (شجاعانه) آنها را گردن زنید تا آن گاه که از خونریزی بسیار دشمن را از پا در آوردید پس از آن، اسیران جنگ را محکم به بند کشید که بعدا یا بر آنها منّت نهید (و آنها را آزاد گردانید) یا فدا گیرید تا در نتیجه جنگ سختیهای خود را فروگذارد. این حکم فعلی است، و اگر خدا بخواهد خود از کافران انتقام می‌کشد (و همه را بی زحمت جنگ شما هلاک می‌کند) و لیکن (با این جنگ کفر و ایمان) می‌خواهد شما را به یکدیگر امتحان کند، و آنان که در

راه خدا کشته شدند خدا هرگز اعمالشان را ضایع نگرداند.

سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ 5

آنها را البته به راه سعادت هدایت کند و امورشان را اصلاح فرماید.

وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ 6

و در بهشتی که قبلا به منزل و مقاماتشان همه را شناسا کرده وارد کند.

حدیث

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللهِ هُمْ وَ اللَّهِ حَمْزَهًُْ‌بْنُ‌عَبْدِ‌الْمُطَّلِبِ (رحمة الله علیه) سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ، وَ جَعْفَرٌ الطَّیَّارُ (رحمة الله علیه) فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ یَقُولُ: لَنْ یُبْطِلَ حَسَنَاتِهِمْ فِی الْجِهَادِ، وَ ثَوَابُهُمُ الْجَنَّهًُْ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- وَ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللهِ؛ یعنی کسانی که در راه خدا و ترویج دین شهید شدند؛ مثل حمزه سید الشهداء (رحمة الله علیه) و جعفر طیّار. فَلَنْ یُضِلَّ أَعْمالَهُمْ هرگز حسنات و مجاهدت‌های آنان فراموش نمی‌شود و پاداش آنان جنّت و بهشت رضوان است.⁽¹⁾

4- در برابر دشمنان خشونت، قاطعیت و صلابت داشته، ولی با یکدیگر، مهربان باشید. (سوره فتح آیه 29)

آیه 29 فتح

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ ۚ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ ۖ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا ۖ سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ۚ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ ۚ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ ۗ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

محمد (صلی اللّه علیه و آله و سلم) فرستاده خداست و یاران و همراهانش بر کافران بسیار قویدل و سخت و با یکدیگر بسیار مشفق و مهربانند، آنان را در حال رکوع و سجود نماز بسیار بنگری که فضل و رحمت خدا و خشنودی او را می‌طلبند، بر رخسارشان از اثر سجده نشانه‌های نورانیّت پدیدار است. این وصف حال آنها در

کتاب تورات و انجیل مکتوب است که (مثل حال آن رسول) به دانه‌ای ماند که چون نخست سر از خاک برآورد جوانه و شاخه‌ای نازک و ضعیف باشد بعد از آن قوّت یابد تا آنکه ستبر و قوی گردد و بر ساق خود راست و محکم بایستد که دهقانان را (در تماشای خود) حیران کند (همچنین محمد صلی اللّه علیه و آله و سلم و اصحابش از ضعف به قوّت رسند) تا کافران عالم را (از قدرت و قوّت خود) به خشم آرند. خدا وعده فرموده که هر کس از آنها ثابت ایمان و نیکوکار شود گناهانش ببخشد و اجر عظیم عطا کند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی أَجْرَی فِی الْمُؤْمِنِ مِنْ رِیحِ رَوْحِ اللَّهِ وَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی یَقُولُ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ.

امام باقر (علیه السلام)- خداوند در انسان مؤمن، نسیمی از روح الله را جاری کرده است. زیرا در کتاب جاودانه‌اش چنین می‌فرماید: رُحَمَاء بَیْنَهُمْ.⁽¹⁾

5- اگر آدم فاسق برایتان خبری آورد، درباره صحتش تحقیق کنید تا مبادا به عده ای آسیب برسانید و پشیمان شوید. (سوره حجرات آیه 6)

آیه 6 حجرات

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ.

ای مؤمنان، هر گاه فاسقی خبری برای شما آورد تحقیق کنید، مبادا از روی نادانی به قومی رنجی رسانید و سخت از کار خود پشیمان گردید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- قَالَ الصَّادِقُ (علیه السلام) لِلْمَنْصُورِ لَا تَقْبَلْ فِی ذِی رَحِمِکَ وَ أَهْلِ الرِّعَایَهًِْ مِنْ أَهْلِ بَیْتِکَ قَوْلَ مَنْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَیْهِ الْجَنَّهًَْ وَ جَعَلَ مَأْوَاهُ النَّارَ فَإِنَّ النَّمَّامَ شَاهِدُ زُورٍ وَ شَرِیکُ إِبْلِیسَ فِی الْإِغْرَاءِ بَیْنَ النَّاسِ فَقَدْ قَالَ اللَّهُ تَعَالَی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ

نادِمِین.

امام صادق (علیه السلام)- به منصور فرمود: «درباره‌ی خویشاوند و بستگان خود که شایسته رعایت هستند قبول نکن سخن کسی را که خداوند بهشت را بر او حرام نموده و اهل آتش است زیرا سخن‌چین گواه بهتان و همکار شیطان است در اختلاف بین مردم». خداوند می فرماید: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جاءَکُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْماً بِجَهالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلی ما فَعَلْتُمْ نادِمِین.⁽¹⁾

6- اگر ایمان برایتان جذاب و دوست داشتنی و برعکس، بی ایمانی و گناه برایتان چندش آور است بدانید که در مسیر رشد هستید. (سوره حجرات آیه 7)

آیه 7 حجرات

وَاعْلَمُوا أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ ۚ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِي كَثِيرٍ مِنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَٰكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَانَ وَزَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الرَّاشِدُونَ.

و بدانید رسول خدا در میان شماست، که اگر در بسیاری از امور رأی شما را پیروی کند خود به رنج و زحمت می‌افتید و لیکن خدا مقام ایمان را محبوب شما گردانید و در دلهاتان نیکو بیاراست و کفر و فسق و معصیت را زشت و منفور در نظرتان ساخت. اینان به حقیقت اهل صواب و هدایتند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیان قِیلَ الْفُسُوقُ الْکَذِب.

امام باقر (علیه السلام)- کَرَّهَ إِلَیْکُمُ الْکُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْیان؛ منظور از فسوق همان دروغ است.⁽²⁾

7- اگر بین دو گروه اختلاف و دعوا بود، بین آنها آشتی و صلح برقرار کرده و عدالت را رعایت کنید. (سوره حجرات آیه 9)

آیه 9 حجرات

وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا ۖ فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَىٰ فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّىٰ تَفِيءَ إِلَىٰ أَمْرِ اللَّهِ ۚ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا ۖ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ.

و اگر دو طایفه از اهل ایمان با هم به قتال و دشمنی برخیزند البته شما مؤمنان بین آنها صلح برقرار دارید و اگر یک قوم بر دیگری ظلم کرد با آن طایفه ظالم قتال کنید

تا به فرمان خدا باز آید، پس هر گاه به حکم حق برگشت با حفظ عدالت میان آنها را صلح دهید و همیشه (با هر دوست و دشمنی) عدالت کنید که خدا بسیار اهل عدل و داد را دوست می‌دارد.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَقَالَ عَلِیٌّ (علیه السلام) یَا عَائِشَهًُْ عَمَّا قَلِیلٍ لَتُصْبِحُنَّ نَادِمِینَ فَجَدَّ النَّاسُ فِی الْقِتَالِ فَنَهَاهُمْ أَمِیرُالْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) وَ قَالَ اللَّهُمَّ إِنِّی أَعْذَرْتُ وَ أَنْذَرْتُ فَکُنْ لِی عَلَیْهِمْ مِنَ الشَّاهِدِینَ ثُمَّ أَخَذَ الْمُصْحَفَ وَ طَلَبَ مَنْ یَقْرَؤُهُ عَلَیْهِمْ وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما الْآیَهًَْ.

امام علی (علیه السلام)- علی (علیه السلام) [پیش از شروع جنگ جمل] فرمود: «ای عایشه! به زودی پشیمان خواهی شد». سپاهیان در [شروع] جنگ شتاب می‌کردند ولی امیرالمؤمنین (علیه السلام) آنان را [از این‌کار] نهی کرد و [خطاب به خداوند] عرضه داشت: «خداوندا! من با بیم‌دادن [دشمنانم] راه هرگونه عذری را بر ایشان بستم؛ تو نیز گواه من در برابر آنان باش». آنگاه قرآن را برگرفته و از کسی خواست که این آیه را برای آنان بخواند: وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَیْنَهُما ...⁽¹⁾

8- ای مردان و زنان! یکدیگر را مسخره نکنید. چه بسا آنها بهتر از شما باشند. (سوره حجرات آیه 11)

آیه 11 حجرات

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَىٰ أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَىٰ أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ ۖ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ ۖ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ ۚ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ.

ای اهل ایمان، مؤمنان هرگز نباید قومی قوم دیگر را مسخره و استهزا کنند، شاید آن قوم که مسخره می‌کنند از خود آنان بهتر باشند. و نیز بین زنان با ایمان قومی دیگری را سخریّه نکنند

که بسا آن قوم از خود آن زنان بهتر باشند، و هرگز عیبجویی (از همدینان) خود مکنید و به نام و لقب‌های زشت یکدیگر را مخوانید که پس از ایمان به خدا نام فسق (بر مؤمن نهادن) بسیار زشت است و هر که توبه نکند چنین کسان بسیار ظالم و ستمکارند.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- أَقْرَبُ مَا یَکُونُ الْعَبْدُ إِلَی الْکُفْرِ أَنْ یُوَاخِیَ الرَّجُلَ عَلَی الدِّینِ فَیُحْصِیَ عَلَیْهِ عَثَرَاتِهِ وَ زَلَّاتِهِ لِیُعَنِّفَهُ بِهَا یَوْماً مَا.

امام باقر (علیه السلام)- نزدیکترین اوقات بنده به کفر آن وقت است که با کسی برادری و دوستی کند ولی پیوسته لغزشها و خطاهای او را نزد خود به شمار آورد تا روزی به رخ او بکشد و بدان سبب از وی عیبجویی به عمل آورد.⁽¹⁾

9- عیوب همدیگر را به رخ نکشید و با لقب یکدیگر را صدا نزنید، و پشت سر هم غیبت نکنید. (سوره حجرات آیه 12)

آیه 12 حجرات

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا كَثِيرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ ۖ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا يَغْتَبْ بَعْضُكُمْ بَعْضًا ۚ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ ۚ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِيمٌ.

ای اهل ایمان، از بسیار پندارها در حق یکدیگر اجتناب کنید که برخی ظنّ و پندارها معصیت است و نیز هرگز (از حال درونی هم) تجسس مکنید و غیبت یکدیگر روا مدارید، هیچ یک از شما آیا دوست می‌دارد که گوشت برادر مرده خود را خورد؟ البته کراهت و نفرت از آن دارید (پس بدانید که مثل غیبت مؤمن به حقیقت همین است) و از خدا پروا کنید، که خدا بسیار توبه پذیر و مهربان است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- ثَلَاثٌ لَا یَنْجُو مِنْهُنَّ أَحَدٌ الظَّنُّ وَ الطِّیَرَهًُْ وَ الْحَسَدُ وَ سَأُحَدِّثُکُمْ بِالْمَخْرَجِ مِنْ ذَلِکَ إِذَا

ظَنَنْتَ فَلَا تُحَقِّقْ وَ إِذَا تَطَیَّرْتَ فَامْضِ وَ إِذَا حَسَدْتَ فَلَا تَبْغ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- سه چیز است که هیچ کس از آن‌ها خلاصی ندارد: بدگمانی، فال بد زدن و حسد، و من راه خلاصی از آن‌ها را به شما بازگو می‌کنم: هرگاه گمانی بردی، دنبال نگیر، و هرگاه فال بد زدی، آن را باور نکن، و هرگاه به کسی حسد ورزیدی، پس به حدّ ستم مرسان.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و هفتم قرآن کریم

1- فرزندانتان را با ایمان تربیت کنید تا در بهشت به شما ملحق شوند. (سوره طور آیه 21)

آیه 21 طور

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ ۚ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ.

و آنان که ایمان آوردند و فرزندانشان هم در ایمان پیرو ایشان شدند ما آن فرزندان را به آنها برسانیم و از پاداش عمل آنان هیچ نکاهیم. هر نفسی در گرو عملی است که اندوخته است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- قَصَرَتِ الْأَبْنَاءُ عَنْ عَمَلِ الْآبَاءِ فَأَلْحَقُوا الْأَبْنَاءَ بِالْآبَاءِ لِتَقَرَّ بِذَلِکَ أَعْیُنُهُمْ.

امام‌صادق (علیه السلام)- وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ اتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیَّتُهُمْ بِإِیمانٍ أَلحَقْنا بِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ [اعمال نیک برخی از] فرزندان به‌اندازه‌ی اعمال [نیکِ] پدرانشان نیست با این‌حال خداوند برای اینکه چشم پدران [به دیدن فرزندان] روشن گردد فرزندانشان را به آن‌ها ملحق می‌سازد.⁽²⁾

2- دلسوز و خیرخواه خانواده و خویشان خود باشید که یکی از دلایل رفتن به بهشت است. (سوره طور آیه 25-26)

آیه 25-26 طور

وَأَقْبَلَ بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ يَتَسَاءَلُونَ 25

و آنها با هم به صحبت رو کرده و از سرگذشت یکدیگر پرسش کنند.

قَالُوا إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ 26

و با هم گویند: ما از پیش میان اهل و قبیله خود خداترس بودیم.

ترجمه دیگر: مى‌گويند: «ما در ميان خانواده‌ی خود ترسان بوديم [مبادا گناهان آن‌ها دامن ما را بگيرد]!

حدیث

أمیرالمومنین (علیه السلام)- عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: صَلَّی أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (علیه السلام) بِالنَّاسِ

الصُّبْحَ بِالْعِرَاقِ فَلَمَّا انْصَرَفَ وَعَظَهُمْ فَبَکَی وَ أَبْکَاهُمْ مِنْ خَوْفِ اللَّهِ ثُمَّ قَالَ أَمَا وَ اللَّهِ لَقَدْ عَهِدْتُ أَقْوَاماً عَلَی عَهْدِ خَلِیلِی رَسُولِ اللَّهِ (صلی الله علیه و آله) وَ إِنَّهُمْ لَیُصْبِحُونَ وَ یُمْسُونَ شُعْثاً غُبْراً خُمْصاً بَیْنَ أَعْیُنِهِمْ کَرُکَبِ الْمِعْزَی یَبِیتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِیاماً یُرَاوِحُونَ بَیْنَ أَقْدَامِهِمْ وَ جِبَاهِهِمْ یُنَاجُونَ رَبَّهُمْ وَ یَسْأَلُونَهُ فَکَاکَ رِقَابِهِمْ مِنَ النَّارِ وَ اللَّهِ لَقَدْ رَأَیْتُهُمْ مَعَ هَذَا وَ هُمْ خَائِفُونَ مُشْفِقُونَ.

امام علی (علیه السلام)- امیرالمؤمنین (علیه السلام) نماز صبح را در عراق به جماعت خواند و سپس روی برگردانید و مردم را موعظه کرد و از خوف خدا گریه نمود و آن‌ها را [نیز] گریاند. سپس فرمود: «به خدا سوگند! مردمی را در زمان دوستم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) می‌شناختم که روز و شب، ژولیده و غبار آلود و گرسنه بودند و پیشانی آن‌ها مانند زانوی بُز، پینه بسته بود. آن‌ها با سجده و عبادتِ پروردگار، شب را به سر می‌بردند. گاهی روی پا ایستاده و گاهی پیشانی بر زمین می‌گذاشتند. با پروردگار خود مناجات نموده و آزادی خویش را از آتش دوزخ درخواست می‌کردند. به خدا دیدم که آن‌ها با این حال، ترسان و نگران بودند»!⁽¹⁾

3(طور/ 26)

3- از کسانی که خدا را فراموش کرده و برایشان فقط زندگی دنیا مهم است؛ دوری کنید. (سوره نجم آیه 29)

آیه 29 نجم

فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّىٰ عَنْ ذِكْرِنَا وَلَمْ يُرِدْ إِلَّا الْحَيَاةَ الدُّنْيَا

پس از هر کسی که از یاد ما (و قرآن ما) رو گردانید و جز زندگانی دنیای فانی را نخواست به کلی اعراض کن.

حدیث

السّجّاد (علیه السلام)- الْعَقْلُ دَلِیلُ الْخَیْرِ وَ الْهَوَی مَرْکَبُ الْمَعَاصِی وَ الْفِقْهُ وِعَاءُ الْعَمَلِ وَ الدُّنْیَا سُوقُ الْآخِرَهًِْ وَ النَّفْسُ تَاجِرَهًٌْ وَ اللَّیْلُ وَ النَّهَارُ رَأْسُ الْمَالِ وَ الْمَکْسَبُ الْجَنَّهًُْ وَ

الْخُسْرَانُ النَّارُ هَذَا وَ اللَّهِ التِّجَارَهًُْ الَّتِی لَا تَبُورُ وَ الْبِضَاعَهًُْ الَّتِی لَا تَخْسَرُ. وَ قَالَ مِثْلَهُ (صلی الله علیه و آله) وَ سُوقُ الْفَائِزِینَ مِنْ شِیعَتِهِ وَ شِیعَهًِْ آبَائِهِ وَ أَبْنَائِهِ (علیه السلام) وَ لَقَدْ جَمَعَ اللَّهُ هَذَا کُلَّهُ بِقَوْلِهِ تَعَالَی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُلْهِکُمْ أَمْوالُکُمْ وَ لا أَوْلادُکُمْ عَنْ ذِکْرِ اللهِ وَ مَنْ یَفْعَلْ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُ الْخاسِرُونَ وَ قَالَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَی رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللهِ وَ قَالَ تَعَالَیفَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلَّی عَنْ ذِکْرِنا وَ لَمْ یُرِدْ إِلَّا الْحَیاةَ الدُّنْیا، ذلِکَ مَبْلَغُهُمْ مِنَ الْعِلْمِ و قال تعالی وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ کانَ أَمْرُهُ فُرُطاً.

امام سجّاد (علیه السلام)- عقل راهنمای خیرات و هوا و هوس‌های نفسانی مرکب گناهان است. فهم ظرف عمل، دنیا بازار آخرت است. و نفس تاجر این بازار است. و شب و روز سرمایه است. و سود این تجارت بهشت است. و ضرر آن آتش است. این است به خدا! تجارت آن‌چنانی که فانی نخواهد شد و بضاعت و جنسی که در معامله آن ضرر نیست. و مثل این فرمایش از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) رسیده است. و در آن ذکر شده که؛ دنیا بازار رستگاران از میان شیعیان است که پیرو ائمّه خود (علیهم السلام) می‌باشند. و به تحقیق که جامع همه‌ی این فرمایشات این آیه کریمه است: ای کسانی که ایمان آورده‌اید! اموال و فرزندانتان شما را از یاد خدا غافل نکند! و کسانی که چنین کنند، زیانکارانند!. (منافقون/9) و خداوند فرمود: مردانی که نه تجارت و نه

معامله‌ای آنان را از یاد خدا غافل نمی‌کند. (نور/37) و از کسانی که قلبشان را از یاد خود غافل ساختیم اطاعت مکن! همان‌ها که از هوای نفس پیروی کردند، و کارهایشان افراطی است. (کهف/28)⁽¹⁾

4- در زندگی تلاش کنید که هر آنچه می بینید حاصل تلاشتان است و خدا جزای کامل تلاش هایتان را می دهد. (سوره نجم آیه 39 - 40 -41)

آیه 39 - 40-41 نجم

وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَىٰ 39

و (نمی‌داند) اینکه برای آدمی جز آنچه به سعی و عمل خود انجام داده (ثواب و جزایی) نخواهد بود؟

وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَىٰ 40

و اینکه البته پاداش سعی و عمل او را (در دنیا و برزخ) به وی بنمایند.

ثُمَّ يُجْزَاهُ الْجَزَاءَ الْأَوْفَىٰ 41

سپس (در آخرت) پاداش کامل آن را به او بدهند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- لَیْسَ یَتْبَعُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ الْأَجْرِ إِلَّا ثَلَاثُ خِصَالٍ صَدَقَهًٌْ أَجْرَاهَا فِی حَیَاتِهِ فَهِیَ تَجْرِی بَعْدَ مَوْتِهِ وَ سُنَّهًٌْ سَنَّهَا هُدًی فَهِیَ تُعْمَلُ بِهَا بَعْدَ مَوْتِهِ وَ وَلَدٌ صَالِحٌ یَسْتَغْفِرُ لَهُ.

امام صادق (علیه السلام)- پس از مرگ اجری به دنبال کسی نمی‌رود مگر اجر سه عمل؛ صدقه جاریه، روش هدایتی که نهاده و پس از مرگش بدان عمل شود، فرزند صالحی که برایش آمرزش خواهد.⁽²⁾

5- بدانید که هر کار خوب و بد، و بزرگ و کوچکی که انجام داده اید در نامه عملتان ثبت می شود. (سوره قمر آیه 52-53)

آیه 52-53 قمر

وَكُلُّ شَيْءٍ فَعَلُوهُ فِي الزُّبُرِ 52

و هر عملی که کردند در کتب‌نامه عملشان ثبت است.

وَكُلُّ صَغِيرٍ وَكَبِيرٍ مُسْتَطَرٌ 53

و هر امر کوچک و بزرگ (در آنجا) نگاشته است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- وَ کُلُّ صَغِیرٍ وَ کَبِیرٍ یَعْنِی مِنْ ذَنْبٍ مُسْتَطَرٌ أَیْ مَکْتُوبٌ.

امام صادق (علیه السلام)- وکُل صَغِیرٍ وکَبِیرٍ یعنی هر گناهی. مُسْتَطَرٌ یعنی نوشته شده.⁽³⁾

6- ای فروشندگان! اجناس را دقیق وزن کنید و برای سود بیشتر با دستکاری ترازو، کم فروشی نکنید. (سوره الرحمن آیه 9)

آیه 9 الرحمن

وَأَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَلَا تُخْسِرُوا الْمِيزَانَ.

و هر چیز را به ترازوی عدل و انصاف بسنجید و هیچ در میزان کم فروشی و نادرستی مکنید.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ

دَاوُدَ الرَّقِّیِّ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَو أَقِیمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمِیزانَ قَالَ أَطِیعُوا الْإِمَامَ بِالْعَدْلِ وَ لَا تَبْخَسُوه مِنْ حَقِّه.

امام صادق (علیه السلام)- داود رقّی گوید: از امام صادق درباره‌ی این آیه: و أَقِیمُوا الوزْنَ بِالقِسْطِ و لا تُخْسِرُوا المِیزَانَ، پرسیدم: «چه تفسیری دارد»؟ فرمود: «از امام عادل اطاعت کنید و در حقّ او ظلم نکنید».⁽¹⁾

7- در راه خدا قرض الحسنه دهید که گویا به خدا قرض داده اید و خدا نیز چند برابرش را به شما پس می دهد. (سوره حدید آیه 11)

آیه 11 حدید

مَنْ ذَا الَّذِي يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا فَيُضَاعِفَهُ لَهُ وَلَهُ أَجْرٌ كَرِيمٌ.

آن کیست که به خدا قرض نیکو دهد (یعنی قرض الحسنه و صدقه دهد و احسان به فقیران کند) تا خدا بر او چندین برابر گرداند و او را پاداشی با لطف و کرامت باشد؟

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ مُعَاوِیَهًَْ‌بْنِ‌عَمَّارٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضاً حَسَناً قَالَ ذَاکَ صِلَهًُْ الرَّحِمِ وَ الرَّحِمُ رَحِمُ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) خَاصَّهًْ.

امام صادق (صلی الله علیه و آله)- معاویهًْ‌بن‌عمّار گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این کلام خداوند عزّوجلّ مَن ذَا الذِی یُقْرِضُ اللهَ قَرْضًا حَسَنًا پرسیدم. حضرت فرمود: «این آیه درباره‌ی صله‌ی رحم است و مقصود از رحم، رحم آل محمّد (علیهم السلام) است».⁽²⁾

8- به سبب چیزی که از دستت رفته غمگین نشو و بر آنچه به تو داده شده، شادمانی نکن. (سوره حدید آیه 23)

آیه 23 حدید

لِكَيْلَا تَأْسَوْا عَلَىٰ مَا فَاتَكُمْ وَلَا تَفْرَحُوا بِمَا آتَاكُمْ ۗ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ.

(این تقدیر حق را بدانید) تا هرگز بر آنچه از دست شما رود دلتنگ نشوید و به آنچه به شما می‌دهد مغرور و دلشاد نگردید، و خدا دوستدار هیچ متکبر خودستایی نیست.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَنَ النَّاسَ ثَلَاثَهًٌْ زَاهِدٌ

وَ صَابِرٌ وَ رَاغِبٌ فَأَمَّا الزَّاهِدُ فَقَدْ خَرَجَتِ الْأَحْزَانُ وَ الْأَفْرَاحُ مِنْ قَلْبِهِ فَلَا یَفْرَحُ بِشَیْءٍ مِنَ الدُّنْیَا وَ لَا یَأْسَی عَلَی شَیْءٍ مِنْهَا فَاتَهُ فَهُوَ مُسْتَرِیح.

امام علی (علیه السلام)- مردم سه گروهند: زاهد (پارسا) و صابر (شکیبا) و راغب (خواهان دنیا)، امّا زاهد کسی است که اندوه‌ها و شادی‌ها از دلش بیرون رفته نه به چیزی از دنیا شاد شود، و نه بر چیزی که از دستش رفته افسوس خورد پس او آسوده خاطر است.⁽¹⁾

9- نه بخل بورزید و نه دیگران را هنگام انفاق کردن، به بخل ورزیدن تشویق کنید. (سوره حدید آیه 24)

آیه 24 حدید

الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ ۗ وَمَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ.

همان متکبرانی که خودشان (در احسان به فقیران) بخل می‌ورزند و مردم را هم به بخل و منع احسان وا می‌دارند. و هر که روی (از اطاعت حق) بگرداند خدا به کلی بی‌نیاز و ستوده صفات است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- إِنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله) سَأَلَ عَنْ سَیِّدِ بَنِی عَوْفٍ، فَقَالُوا: جَدُّ‌بْنُ‌قَیْسٍ عَلَیأَنَّهُ یُزَنُّ بِالْبُخْلِ. فَقَالَ (صلی الله علیه و آله): وَ أَیُّ دَاءٍ أَدْوَی مِنَ الْبُخْلِ؟ سَیِّدُکُمُ الْبَرَاءُ‌بْنُ‌مَعْرُورٍ.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از رئیس بنی عوف پرسید: «سرور شما کیست»؟ سران قبیله گفتند: «ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله)! سرور ما مردی است که از صفت بخل و تنگ چشمی بی‌نصیب نیست». رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «کدام بیماری کشنده‌تر از بخل و تنگ‌چشمی است. سیّد و سرور شما براءبن‌معرور است».⁽²⁾

نکات کلیدی جزء بیست و هشتم قرآن کریم

1- خدا را فراموش نکرده و از یاد نبرید که خدا نیز شما را فراموش می کند و در این صورت از منحرفان می باشید. (سوره حشر آیه 19)

آیه 19 حشر

وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْسَاهُمْ أَنْفُسَهُمْ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ.

و مانند آنان نباشید که به کلی خدا را فراموش کردند، خدا هم

(حظّ روحانی و بهره ابدی) نفوس آنها را از یادشان برد، آنان به حقیقت بدکاران عالمند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ سَلِّمُوا الْأَمْرَ لِأَهْلِهِ تُفْلِحُوا وَ اصْبِرُوا فَ إِنَّ اللهَ مَعَ الصَّابِرِینَ وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ الْآیَهًَْ.

امام صادق (علیه السلام)- ای بندگان خدا! هرچه می‌توانید تقوای خدا را پیشه کنید و خداوند را اطاعت کنید و حکومت را به اهلش بسپارید تا رستگار شوید و صبر پیشه کنید؛ چون خداوند با صابرین است؛ ولا تَکُونُوا کَالذِینَ نَسُوا اللهَ فَأَنسَاهُمْ أَنفُسَهُمْ.⁽¹⁾

2- در قیامت این که اقوام و فرزندانتان چه کسانی هستند اهمیتی نداره و به دردتان نمی خورد و فقط اعمالتان برای خدا مهم است. (سوره ممتحنه آیه 3)

آیه 3 ممتحنه

لَنْ تَنْفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ ۚ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَفْصِلُ بَيْنَكُمْ ۚ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ 3

روز قیامت [که کیفر دوستی با دشمنان داده شود] خویشان و فرزندانتان سودی به حال شما ندارند، خدا میان شما و آنان جدایی می اندازد، و خدا به آنچه انجام می دهید، بیناست.

حدیث

تفسير العيّاشي عن الإمام الصّادقِ عليه السلام : إذا كانَ يَومُ القِيامَةِ دُفِعَ إلَى الإنسانِ كِتابُه ، ثُمَّ قيلَ لَهُ :اقرَأهُ .[قالَ الرّاوي: ]قُلتُ : فيَعرِفُ ما فيهِ ؟ فقالَ : إنَّهُ يَذكُرُهُ فَما مِن لَحظَةٍ ولا كَلِمَةٍ ولا نَقْلِ قَدَمٍ ولا شَيءٍ فَعَلَهُ إلّا ذَكَرَهُ ؛ كأنَّهُ فَعَلَهُ تِلكَ السّاعَةَ ، فلِذلكَ قالوا : «يا وَيْلَتَنا ما لِهذا الكِتابِ لا يُغادِرُ صَغيرَةً وَلا كَبيرَةً إلّا أحْصاها» ».

تفسير العيّاشى : امام صادق عليه السلام فرمود : چون روز قيامت شود كارنامه انسان به او داده مى شود و مى گويند : آن را بخوان. [راوى مى گويد : ]عرض كردم: آنچه را در آن كارنامه هست مى شناسد؟ حضرت فرمود :

هيچ نگاهى نكرده و هيچ كلمه اى نگفته وهيچ قدمى برنداشته و هيچ كارى انجام نداده باشد، مگر اين كه در آن نامه ذكر شده است و او آنها را به ياد آورد به طورى كه گويى همان لحظه آنها را انجام داده است. به همين دليل مى گويند : «واى بر ما! اين چه نامه اى است كه هيچ ريز و درشتى را از قلم نينداخته است ».⁽¹⁾

3- دشمنان می خواهند با انواع شبهه، دین خدا را تیره و تاریک کنند. ولی خدا دینش را نورانی و تابنده می کند. (سوره صف آیه 8)

آیه 8 صف

يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ 8

می خواهند نور خدا را با دهان هایشان خاموش کنند در حالی که خدا کامل کننده نور خود است، گرچه کافران خوش نداشته باشند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- لَمْ تَخْلُو الْأَرْضُ مُنْذُ کَانَتْ مِنْ حُجَّهًٍْ عَالِمٍ یُحْیِی فِیهَا مَا یُمِیتُونَ مِنَ الْحَقِّ ثُمَّ تَلَا هَذِهِ الْآیَهًَْ یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ.

امام صادق (علیه السلام)- زمین از ابتدا خالی از حجّت عالم و دانایی نبوده که دستوراتی که مردم به دست فراموشی سپرده‌اند و از بین رفته، احیا بنماید؛ بعد آن جناب این آیه را تلاوت نمود: یُرِیدُونَ لِیُطْفِؤُا نُورَ اللهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ اللهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ.⁽²⁾

4- آنهایی که بار سنگین کتاب را بر دوش می کشند ولی به آن عمل نمی کنند مانند چارپایی هستند که کتابها را حمل می کنند. (سوره جمعه آیه 8)

آیه 5 جمعه

مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللهِ وَ اللهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظّالِمِينَ [5]

داستان كسانى‌كه مكلّف به تورات شدند ولى حقّ آن را ادا نكردند، مانند داستان درازگوشى است كه كتاب‌هايى حمل مى‌كند، [امّا چيزى از آن نمى‌فهمد]. چه بد است مثل گروهى كه آيات خدا را انكاركردند، و خداوند قوم ستمگر را هدايت

نمى‌كند.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- یَا مَعَاشِرَ قُرَّاءِ الْقُرْآنِ اتَّقُوا اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ فِیمَا حَمَّلَکُمْ مِنْ کِتَابِهِ فَإِنِّی مَسْئُولٌ وَ إِنَّکُمْ مَسْئُولُونَ إِنِّی مَسْئُولٌ عَنْ تَبْلِیغِ الرِّسَالَهًْ وَ أَمَّا أَنْتُمْ فَتُسْأَلُونَ عَمَّا حُمِّلْتُمْ مِنْ کِتَابِ اللَّهِ وَ سُنَّتِی.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- ای گروه‌های خوانندگان قرآن، خداوند از آنچه از کتابش برعهده‌ی شما نهاد، پروا دارید، زیرا که هم من و نیز شما مسئولید، من از رساندن رسالت [الهی] مسئولم و امّا شما، از آنچه از قرآن و سنّت من که [عهده‌دارش] شدید، پرسیده خواهید شد.⁽¹⁾

5- ای مردم هنگام نماز جمعه خرید و فروش را تعطیل کرده و به سمت برگزاری نماز بروید که برایتان برکت دارد. (سوره جمعه آیه 9)

آیه 9 جمعه

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَىٰ ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ 9

ای مؤمنان! چون برای نماز روز جمعه ندا دهند، به سوی ذکر خدا بشتابید، و خرید و فروش را رها کنید. که این [اقامه نماز جمعه و ترک خرید و فروش] برای شما بهتر است اگر [به پاداشش] معرفت و آگاهی داشتید.

حدیث

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- مَا خَلَقَ اللَّهُ عزّوجلّ رَجُلًا بَعْدَ النَّبِیِّ (صلی الله علیه و آله) أَفْضَلَ مِنْ أَمِیرِالْمُؤْمِنِینَ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) قَالَ اللَّهُ عزّوجلّ: فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللهِ. قَالَ إِلَی وَلَایَهًِْ عَلِیِّ‌بْنِ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام).

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- خدا بعد از پیامبر (صلی الله علیه و آله)، مردی را برتر از امیرالمؤمنین علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) نیافرید. فرمود: فَاسْعَوْا إِلی ذِکْرِ اللهِ؛ به‌سوی ولایت علیّ‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) [بشتابید».⁽²⁾

6- کارهای خوبتان را نزد خداوند پس انداز کنید چون خدا با چند برابر کردن آن، سود خوبی می پردازد. (سوره تغابن آیه 17)

آیه 17 تغابن

إِنْ تُقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ۚ وَاللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ 17

اگر به خدا وام نیکو دهید، آن را برای شما دو چندان می کند و شما را می آمرزد

و خدا عطا کننده پاداش فراوان در برابر عمل اندک می باشد و بردبار است.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- فَبَادِرُوا إِلَی مَا فَرَضَهُ اللَّهُ فَإِنَّهُ آتَاکُمُ الْمَالَ فَرْضاً وَ سَأَلَکُمْ مِنْهُ قَلِیلًا قَرْضاً فَقَالَ فِی کِتَابِهِ الذِّکْرِ الْحَکِیمِ إِنْ تُقْرِضُوا اللهَ قَرْضاً حَسَناً یُضاعِفْهُ لَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ.

امیرالمؤمنین (علیه السلام)- بشتابید به‌سوی آنچه خداوند واجب نموده است؛ چون او اموال را به‌صورت حتمی به شما داد و اندکی از آن را از شما قرض خواست و در کتابش که یاد آور و حکیم است فرمود: إِنْ تُقْرِضُوا اللهَ قَرْضاً حَسَناً یُضاعِفْهُ لَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ وَ اللهُ شَکُورٌ حَلِیمٌ.⁽¹⁾

7- وقتی همسر خود را طلاق دادید، تا پایان عدّه، نه از محل زندگی بیرونش کنید و نه خود زن برود. شاید گشایشی شد و آشتی کردید. (سوره طلاق آیه 1)

آیه 1 طلاق

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ ۖ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ ۖ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ ۚ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ ۚ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا1

به نام خدا که رحمتش بی‌اندازه است و مهربانی‌اش همیشگی

ای پیامبر! زمانی که خواستید زنان را طلاق دهید، آنان را در زمان عدّه [آن زمانی که از عادت پاک شده و با همسر آمیزش نکرده باشند] طلاق دهید و حساب عدّه را نگه دارید، و از خدا پروردگارتان پروا کنید، و آنان را [در مدتی که عدّه خود را می گذرانند] از خانه هایشان بیرون مکنید، و آنان هم [در مدت عدّه] بیرون نروند مگر اینکه مرتکب عمل زشت آشکاری شوند [که در آن صورت بیرون کردنشان از خانه بی مانع است]. این حدود خداست؛ و هر که از حدود تجاوز کند، یقیناً

به خودش ستم ورزیده است. تو نمی دانی شاید خدا پس از این [در عده طلاق،] کاری پدید آورد [تا وسیله صلح و سازشی میان آنان شود.]

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- تَزَوَّجُوا وَ لَا تُطَلِّقُوا فَإِنَّ الطَّلَاقَ یَهْتَزُّ مِنْهُ الْعَرْش.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- زن بگیرید و گرد جدایی نگردید زیرا عرش از این جدایی می‌لرزد.⁽¹⁾

8- اگر مراقب اعمالتان باشید و گناه نکنید، خدا راه خلاصی از مشکلات را باز کرده و از جایی که فکرش را نمی کنید، روزی می دهد. (سوره طلاق آیه 2-3)

آیه 2-3 طلاق

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ۚ ذَٰلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ۚ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا 2

و چون به پایان زمان [عدّه] نزدیک شدند، آنان را [با رجوع به زوجیت] به صورتی شایسته [که رعایت همه حقوق همسرداری است] نگه دارید یا از آنان به طرزی شایسته [که پرداخت همه حقوق شرعیه اوست] جدا شوید، و [هنگام جدایی،] دو عادل از خودتان را گواه [طلاق] گیرید. [و شما ای گواهان!] گواهی را برای خدا اقامه کنید. به وسیله این [حقایق] به کسی که همواره به خدا و روز قیامت ایمان دارد، اندرز داده می شود و هر که از خدا پروا کند، خدا برای او راه بیرون شدن [از مشکلات و تنگناها را] قرار می دهد. (2)

وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ ۚ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ ۚ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ ۚ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا 3

و او را از جایی که گمان نمی برد روزی می دهد، و کسی که بر خدا توکل کند، خدا برایش کافی است، [و] خدا فرمان و خواسته اش را [به هر کس که بخواهد]

می رساند؛ یقیناً برای هر چیزی اندازه ای قرار داده است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- فِی قَوْلِهِ عَزَّ ذِکْرُهُ وَ مَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ قَالَ هَؤُلَاءِ قَوْمٌ مِنْ شِیعَتِنَا ضُعَفَاءُ لَیْسَ عِنْدَهُمْ مَا یَتَحَمَّلُونَ بِهِ إِلَیْنَا فَیَسْمَعُونَ حَدِیثَنَا وَ یَقْتَبِسُونَ مِنْ عِلْمِنَا فَیَرْحَلُ قَوْمٌ فَوْقَهُمْ وَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ وَ یُتْعِبُونَ أَبْدَانَهُمْ حَتَّی یَدْخُلُوا عَلَیْنَا فَیَسْمَعُوا حَدِیثَنَا فَیَنْقُلُونَهُ إِلَیْهِمْ فَیَعِیهِ هَؤُلَاءِ وَ تُضَیِّعُهُ هَؤُلَاءِ فَأُولَئِکَ الَّذِینَ یَجْعَلُ اللَّهُ عَزَّ ذِکْرُهُ لَهُمْ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقُهُمْ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُون.

امام صادق (علیه السلام)- وَ مَنْ یَتَّقِ اللهَ یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ یَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ این‌ها گروهی از شیعیان ضعیف مایند که قدرت مالی ندارند سفر به‌سوی ما می‌کنند و روایت ما را می‌شنوند و از انوار علم ما بهره می‌گیرند امّا گروهی که توانایی دارند این سفر را طی می‌کنند و مخارجی را متحمّل می‌شوند احادیث ما را می‌شنوند و برمی‌گردند برای آن‌ها نقل می‌کنند این دوستان احادیث ما را حفظ می‌کنند امّا آن‌ها ضایع می‌نمایند این‌ها کسانی هستند که خداوند برای آن‌ها راهی قرار داده و از جایی که گمان ندارند روزی داده می‌شوند».⁽¹⁾

9- ای مردم! خودتان و خانواده تان را از آتشی که سوختش مردم است، حفظ کنید. (سوره تحریم آیه 6)

آیه 6 تحریم

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ عَلَيْهَا مَلَائِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ مَا أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ 6

ای مؤمنان! خود و خانواده خود را از آتشی که هیزم آن انسان ها و سنگ ها است، حفظ کنید. بر آن فرشتگانی خشن و سخت گیر گمارده شده اند که از آنچه خدا به آنان دستور داده، سرپیچی نمی کنند، و آنچه را به آن مأمورند، همواره انجام

می دهند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سُلَیْمَانَ‌بْنِ‌خَالِدٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی‌عَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) إِنَّ لِی أَهْلَ بَیْتٍ وَ هُمْ یَسْمَعُونَ مِنِّی أفَأَدْعُوهُمْ إِلَی هَذَا الْأَمْرِ فَقَالَ نَعَمْ إِنَّ اللَّهَ عزّوجلّ یَقُولُ فِی کِتَابِهِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ.

امام صادق (علیه السلام)- سلیمان‌بن‌خالد گوید: به امام صادق (علیه السلام) عرض کردم: من دارای خانواده‌ای هستم که حرف‌های مرا گوش می‌دهند؛ آیا آن‌ها را به این امر فرا بخوانم؟ فرمود: آری، خداوند عزّوجلّ در قرآن می‌فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ نَارًا و َقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجَارَةُ.⁽¹⁾

نکات کلیدی جزء بیست و نهم قرآن کریم

1- خداوند مرگ و زندگی را آفرید تا امتحانتان کند که کدام یک از شما بهتر رفتار می کنید. (سوره ملک آیه 2)

آیه 2 ملک

الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ.

خدایی که مرگ و زندگانی را آفرید که شما بندگان را بیازماید تا کدام نیکوکارتر (و خلوص اعمالش بیشتر) است و او مقتدر و بسیار آمرزنده است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ سُفْیَانَ‌بْنِ‌عُیَیْنَهًَْ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا قَالَ لَیْسَ یَعْنِی أَکْثَرَ عَمَلًا وَ لَکِنْ أَصْوَبَکُمْ عَمَلًا وَ إِنَّمَا الْإِصَابَهًُْ خَشْیَهًُْ اللَّهِ وَ النِّیَّهًُْ الصَّادِقَهًُْ وَ الْحَسَنَهًُْ ثُمَّ قَالَ الْإِبْقَاءُ عَلَی الْعَمَلِ حَتَّی یَخْلُصَ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ وَ الْعَمَلُ الْخَالِصُ الَّذِی لَا تُرِیدُ أَنْ یَحْمَدَکَ عَلَیْهِ أَحَدٌ إِلَّا اللَّهُ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ النِّیَّهًُْ أَفْضَلُ مِنَ الْعَمَلِ أَلَا وَ إِنَّ النِّیَّهًَْ هِیَ الْعَمَلُ.

امام صادق (علیه السلام)- سفیان‌بن‌عیینه گوید: امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خداوند عزّوجلّ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا، فرمود: «نه به‌معنای این است که عملش از نظر کثرت و فراوانی بیشتر باشد، بلکه عملش درست‌تر باشد، و درست‌بودن عمل در ترس از خداوند و نیّت صادق و نیکی می‌باشد». سپس

فرمود: «خالص گردانیدن عمل از خود عمل دشوارتر است، و عمل خالص عبارت است از؛ آنکه نخواهی کسی به جز خداوند عزّوجلّ به خاطر آن تو را پاداش دهد، و نیّت همان عمل است».⁽¹⁾

2- نرمش در انحرافات کافران باعث خشنودی آنان می شود. (سوره قلم آیه 9)

آیه 9 قلم

وَدُّوا لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ.

کافران بسیار مایلند که تو با آنها مداهنه و مداراکنی (و متعرض بتهاشان نشوی) تا آنها هم (به نفاق) با تو مداهنه و مدارا کنند.

حدیث

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- مَعْنَاهُ وَدُّوا لَوْ تَکْفُرُ فَیَکْفُرُونَ.

ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه)- معنای آیه این است که آنان دوست دارند تو کافر شوی تا آن‌ها هم کافر شوند.⁽²⁾

3- از عیب جویی، خبرچینی، تجاوز به حقوق دیگران، گناه، گستاخی و زنا دوری کنید. (سوره قلم آیه 11-12-13)

آیه 11-12-13 قلم

هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ 11

و آن کس که دایم عیبجویی و سخن‌چینی می‌کند.

مَنَّاعٍ لِلْخَيْرِ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ 12

و خلق را هر چه بتواند از خیر باز می‌دارد و به ظلم و بدکاری می‌کوشد.

عُتُلٍّ بَعْدَ ذَٰلِكَ زَنِيمٍ 13

با این همه عیب، باز متکبر است و خشن با آنکه حرامزاده و بی‌اصل و نسب است.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- ثَلَاثَهًْ لَا یَدْخُلُونَ الْجَنَّهًَْ السَّفَّاکُ لِلدَّمِ وَ شَارِبُ الْخَمْرِ وَ مَشَّاءٌ بِنَمِیمَهًْ.

امام صادق (علیه السلام)- سه گروه به بهشت وارد نخواهند شد، آن کس که خون کسی را بریزد و باده‌گسار و سخن‌چین.⁽³⁾

4- بدانید که شرایط قیامت آنقدر سخت است که دوست صمیمی سراغ دوست صمیمی اش را نمی گیرد با اینکه جلوی چشم هم هستند. (سوره معارج آیه 10)

آیه 10 معارج

وَلَا يَسْأَلُ حَمِيمٌ حَمِيمًا .

و هیچ خویشاوند و دوست صمیمی از [اوضاع و احوال] خویشاوند و دوست صمیمی اش نپرسد!

حدیث

عنه صلي الله عليه و آله : مَن أحَبَّنا كانَ مَعَنا يَومَ القِيامَةِ ، ولَو أنَّ رَجُلاً أحَبَّ حَجَرًا لَحَشَرَهُ اللّه ُ مَعَهُ .

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله : هر كه ما را دوست بدارد، روز قيامت با ما خواهد بود. انسان حتى اگر سنگى را

دوست بدارد، خداوند او را با همان سنگ محشور مى كند.⁽¹⁾

5- در روز قیامت گنهکار آرزو می کند کاش می توانست فرزند، همسر، برادر و خویشانش را فدای خود کند تا نجات یابد. (سوره معارج آیه 11-12-13)

آیه 11-12-13 معارج

يُبَصَّرُونَهُمْ ۚ يَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ يَفْتَدِي مِنْ عَذَابِ يَوْمِئِذٍ بِبَنِيهِ 11

چون حقیقت حالشان به آنها بنمایند آن روز کافر بدکار آرزو کند که کاش توانستی فرزندانش را فدای خود سازد و از عذاب برهد.

وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِيهِ 12

و هم زن و برادرش.

وَفَصِيلَتِهِ الَّتِي تُؤْوِيهِ 13

و هم خویشان و قبیله‌اش را که همیشه حمایتش می‌کردند.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- وَ أَسْأَلُکَ الْأَمَانَ الْأَمَانَ یَوْمَ یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنِیه.

امام علی (علیه السلام)- [خداوندا]! از تو ایمنی و آرامش قلب می‌خواهم در آن روزی که گنهکار دوست می‌دارد فرزندان خود را در برابر عذاب آن روز فدا کند.⁽²⁾

6- ای مردم! در اموالتان سهم مشخصی برای محرومان و فقرا کنار بگذارید. (سوره معارج آیه 14-25)

آیه 24-25 معارج

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ 24

و آنان که در اموالشان حقّی معلوم است (24)

لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ 25

برای درخواست کننده [تهیدست] و محروم [از معیشت و ثروت،] (25)

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ إِسْمَاعِیلَ‌بْنِ‌جَابِرٍ عَنْ أَبِی‌عَبْدِ‌اللَّهِ (علیه السلام) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ‌وَ‌جَلَّ وَ الَّذِینَ فِی أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ. لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ أَ هُوَ سِوَی الزَّکَاهًِْ فَقَالَ هُوَ الرَّجُلُ یُؤْتِیهِ اللَّهُ الثَّرْوَهًَْ مِنَ الْمَالِ فَیُخْرِجُ مِنْهُ الْأَلْفَ وَ الْأَلْفَیْنِ وَ الثَّلَاثَهًَْ الْآلَافِ وَ الْأَقَلَّ وَ الْأَکْثَرَ فَیَصِلُ بِهِ رَحِمَهُ وَ یَحْمِلُ بِهِ الْکَلَّ عَنْ قَوْمِهِ.

امام صادق (علیه السلام)- اسماعیل‌بن‌جابر گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی این آیه: وَ الَّذِینَ فِی أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَّعْلُومٌ * لِّلسَّائِلِ وَ الْمحْرُومِ پرسیدم که آیا منظور آیه، چیزی غیر از زکات است»؟ فرمود: «آن است که خداوند مالی و ثروتی به شخص می‌دهد که آن شخص هزار و دوهزار و سه‌هزار و بیشتر یا کمتر از

آن مال، برای صله‌ی رحم و کم‌کردن سختی مخارج قومش تعیین کند».⁽¹⁾

7- کسانی که نمازگزار و اهل صدقه اند و به قیامت باور داشته و پاکدامن و امانت دارند ترسی از قیامت ندارند. (سوره معارج آیه 23-32)

آیه 23-32 معارج

الَّذِينَ هُمْ عَلَىٰ صَلَاتِهِمْ دَائِمُونَ 23

آنان که همواره بر نمازشان مداوم و پایدارند، (23)

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ 24

و آنان که در اموالشان حقّی معلوم است (24)

لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ 25

برای درخواست کننده [تهیدست] و محروم [از معیشت و ثروت،] (25)

وَالَّذِينَ يُصَدِّقُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ 26

و آنان که همواره روز پاداش را باور دارند، (26)

وَالَّذِينَ هُمْ مِنْ عَذَابِ رَبِّهِمْ مُشْفِقُونَ 27

و آنان که از عذاب پروردگارشان بیمناکند، (27)

إِنَّ عَذَابَ رَبِّهِمْ غَيْرُ مَأْمُونٍ 28

زیرا که از عذاب پروردگارشان ایمنی نیست، (28)

وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ 29

و آنان که دامنشان را [از آلوده شدن به شهوات حرام] حفظ می کنند، (29)

إِلَّا عَلَىٰ أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ 30

مگر در کام جویی از همسران و کنیزانشان که آنان در این زمینه مورد سرزنش نیستند. (30)

فَمَنِ ابْتَغَىٰ وَرَاءَ ذَٰلِكَ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْعَادُونَ 31

پس کسانی که در بهره گیری جنسی راهی غیر از این جویند، تجاوزکار از حدود حق اند، (31)

وَالَّذِينَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ 32

و آنان که امانت ها و پیمان های خود را رعایت می کنند، (32)

حدیث

الباقر (علیه السلام)- وَ الَّذِینَ یُصَدِّقُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ قَالَ بِخُرُوجِ الْقَائِمِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف).

امام باقر (علیه السلام)- وَ الَّذِینَ یُصَدِّقُونَ بِیَوْمِ الدِّینِ؛ منظور، ظهور امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است.⁽²⁾

8- بخشی از شب را برای مناجات بیدار شده، قرآن تلاوت کرده، صدقه و قرض الحسنه دهید که نزد خدا پس انداز می شود. (سوره مزمل آیه 20)

آیه 20 مزمل

إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ وَطَائِفَةٌ مِنَ الَّذِينَ مَعَكَ ۚ وَاللَّهُ يُقَدِّرُ اللَّيْلَ وَالنَّهَارَ ۚ عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ

عَلَيْكُمْ ۖ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ ۚ عَلِمَ أَنْ سَيَكُونُ مِنْكُمْ مَرْضَىٰ ۙ وَآخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ يَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ ۙ وَآخَرُونَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ۖ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنْهُ ۚ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَأَقْرِضُوا اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا ۚ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ مِنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ هُوَ خَيْرًا وَأَعْظَمَ أَجْرًا ۚ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ ۖ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.

خدا به حال تو آگاه است که تو و جمعی هم از آنان که با تواند (اغلب) نزدیک دو ثلث یا نصف یا (لا اقل) ثلث شب را همیشه به طاعت و نماز می‌پردازید، و خدا (گردش) شب و روز را مقدّر می‌کند، خدا می‌داند که شما هرگز تمام ساعات شب را (به عبادت) ضبط نخواهید کرد لذا از شما (اوقات خواب و کارهای دیگر را) در گذشت تا هر چه (از شب را بی‌مشقت و) آسان است به تلاوت قرآن پردازید. خدا بر احوال شما آگاه است که برخی مریض و ناتوانند و برخی به سفر از کرم خدا روزی می‌طلبند و برخی در راه خدا به جنگ و جهاد مشغولند، پس در هر حال آنچه میسّر و آسان باشد به قرائت قرآن پردازید و نماز به پا دارید و زکات مالتان (به فقیران) بدهید و به خدا قرض نیکو دهید (یعنی برای خدا به محتاجان احسان کنید و قرض الحسنه دهید)، و هر عمل نیک برای آخرت خود پیش فرستید (پاداش) آن را البته نزد خدا بیابید و آن اجر و ثواب آخرت (که بهشت ابد است، از متاع دنیا) بسی بهتر و بزرگتر است، و دایم از خدا آمرزش

طلبید که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- أَکْثِرُوا الِاسْتِغْفَارَ تَجْلِبُوا الرِّزْقَ وَ قَدِّمُوا مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ عَمَلِ الْخَیْرِ تَجِدُوهُ غَداً.

امام علی (علیه السلام)- زیاد استغفار کنید که موجب جلب روزی است. هرچه می‌توانید عمل خیر انجام دهید که در قیامت نتیجه‌ی آن را خواهید دید.⁽¹⁾

9- خداوند راه هدایت را به شما نشان داده، دیگر انتخاب با شماست که شاکر باشید یا ناسپاس. (سوره انسان آیه 3)

آیه 3 انسان

إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا.

ما به حقیقت راه (حق و باطل) را به او نمودیم حال خواهد (هدایت پذیرد و) شکر (این نعمت) گوید و خواهد (آن نعمت را) کفران کند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ زُرَارَهًَْ عَنْ حُمْرَانَ‌بْنِ‌أَعْیَنَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (علیه السلام) عَنْ قَوْلِ اللَّهِ إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً قَالَ عَلَّمَهُ السَّبِیلَ فَإِمَّا آخِذٌ فَهُوَ شَاکِرٌ وَ إِمَّا تَارِکٌ فَهُوَ کَافِرٌ.

امام صادق (علیه السلام)- حمران گوید: از امام صادق (علیه السلام) درباره‌ی سخن خداوند: إِنَّا هَدَیْناهُ السَّبِیلَ إِمَّا شاکِراً وَ إِمَّا کَفُوراً، پرسیدم، فرمود: «راه را به او یاد داد؛ یا [آن راه را] انتخاب می‌کند؛ پس او شاکر است و یا رها می‌کند، پس او کافر و ناسپاس است».⁽²⁾

نکات کلیدی جزء سی ام قرآن کریم

1 - جلوی هوای نفس و خواسته های نامشروع دلتان را بگیرید. (سوره نازعات آیه 40)

آیه 40 نازعات

وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَىٰ 40

و اما کسی که از مقام و منزلت پروردگارش ترسیده و نفس را از هوا و هوس بازداشته است؛

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْوَابِشِیِّ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (علیه السلام) یَقُولُ احْذَرُوا أَهْوَاءَکُمْ کَمَا تَحْذَرُونَ أَعْدَاءَکُمْ فَلَیْسَ شَیْءٌ أَعْدَی لِلرِّجَالِ مِنِ اتِّبَاعِ أَهْوَائِهِمْ وَ حَصَائِدِ أَلْسِنَتِهِمْ.

امام صادق (علیه السلام)- رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: «از هواها و تمایلات خود برحذر باشید! همان‌طورکه از دشمنان خویش حذر می‌کنید. دشمنی هیچ‌چیز

برای مردم به پایه‌ی پیروی از هوای نفس و گفتارهای انسان نمی‌رسد».⁽¹⁾

2 - اینگونه نباشید که وقتی از مردم چیزی می خرید، کامل می کشید و وقتی می خواهید بفروشید کم، وزن می کنید. (سوره مطففین آیه 2-3)

آیه 2-3 مطففین

الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ 2

آنان که چون از مردم کالایی را با پیمانه و وزن می‌ستانند، تمام و کامل می‌ستانند، (2)

وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ 3

و چون برای آنان پیمانه و وزن کنند، کم می دهند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- و إِذا کالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ یُخْسِرُونَ أَیْ إِذَا سَأَلُوهُمْ خُمُسَ آلِ مُحَمَّدٍ (صلی الله علیه و آله) نَقَصُوهُمْ.

امام صادق (علیه السلام)- وَ إِذَا کَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ یُخْسِرُونَ، یعنی آن زمان‌که از آن‌ها خُمس آل بیت (علیهم السلام) را بخواهند، کمتر می‌دهند.⁽²⁾

3 - به یتیمان محبت کرده و همدیگر را به دادن سهم غذای فقیران تشویق کنید. (سوره فجر آیه 17-18)

آیه 17-18 فجر

كَلَّا ۖ بَلْ لَا تُكْرِمُونَ الْيَتِيمَ 17

این چنین نیست که می پندارید، بلکه [زبونی، خواری و دور شدن شما از رحمت خدا برای این است که] یتیم را گرامی نمی دارید (17)

وَلَا تَحَاضُّونَ عَلَىٰ طَعَامِ الْمِسْكِينِ 18

و یکدیگر را بر طعام دادن به مستمند تشویق نمی کنید

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- أَنا و کافِلُ الیَتِیم کهاتَیْن فی الجنّهًِْ، و أَشَارَ بالسَّبَّابهًِْ و الوسْطَی.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- من و آن‌کس که یتیم پرورد؛ همانند این دو انگشت در بهشت باشیم؛ و به انگشت خود اخوان و میانین اشاره کرد.⁽³⁾

4 - هر کس خسیس باشد و خود را بی نیاز از خدا بداند و وعده های خدا را دروغ بداند زندگی سختی خواهد داشت. (سوره لیل آیه 8-9-10)

آیه 8-9-10 لیل

وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَىٰ 8

و اما کسی که [از انفاق ثروت] بخل ورزید و خود را بی نیاز نشان داد (8)

وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَىٰ 9

و وعده نیکوتر را تکذیب کرد، (9)

فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَىٰ 10

پس او را برای راه سخت و دشواری [که سلب هرگونه توفیق از اوست] آماده می کنیم،

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ

بِالْخُمُسِ وَ اسْتَغْنی بِرَأْیِهِ عَنْ أَوْلِیَاءِ اللَّهِ.

امام صادق (علیه السلام)- و أَمَّا مَنْ بَخِلَ یعنی بخل در خمس بورزد. وَ اسْتَغْنی یعنی خودرأی باشد و به اولیاء خدا مراجعه نکند.⁽¹⁾

5 - بدانید که همراه هر سختی، آسانی و راحتی وجود دارد. (سوره انشراح آیه 5)

آیه 5 انشراح

فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا 5

پس بی تردید با دشواری آسانی است.

حدیث

الرّسول (صلی الله علیه و آله)- وَ اعْلَمْ أَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ وَ أَنَ الْفَرَجَ مَعَ الْکَرْبِ وَ أَنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً.

پیامبر (صلی الله علیه و آله)- با هر دشواریی آسانی است و بدان که نصرت و یاری خدا در صبر است. چون صبر کنی به مقصود می‌رسی و چون غم و اندوه دهد بعد آن فرح و رستگاری می‌دهد؛ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً.⁽²⁾

6 - خدا را واقعی بپرستید، حق طلب باشید، نماز را به پا دارید و صدقه دهید که این برنامه درست زندگی است. (سوره بینه آیه 5)

آیه 5 بینه

وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ حُنَفَاءَ وَيُقِيمُوا الصَّلَاةَ وَيُؤْتُوا الزَّكَاةَ ۚ وَذَٰلِكَ دِينُ الْقَيِّمَةِ 5

در حالی که فرمان نیافته بودند جز آنکه خدا را بپرستند، و ایمان و عبادت را برای او از هرگونه شرکی خالص کنند، و حق گرا باشند، و نماز را برپا دارند، و زکات بپردازند؛ و این است آیین استوار و ثابت.

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ عَزَّوَجَلَّ ... وَ ما أُمِرُوا هَؤُلَاءِ الْأَصْنَافُ إِلَّا لِیَعْبُدُوا اللهَ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ وَ الْإِخْلَاصُ الْإِیمَانُ بِاللَّهِ وَ بِرَسُولِهِ (صلی الله علیه و آله) وَ الْأَئِمَّهًِْ (علیهم السلام) وَ قَوْلُهُ وَ یُقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکاةَ فَالصَّلَاهًُْ وَ الزَّکَاهًُْ أَمِیرُ‌الْمُؤْمِنِینَ عَلِیُّ‌بْنُ‌أَبِی‌طَالِبٍ (علیه السلام) وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ قَالَ هِیَ فَاطِمَهًُْ (سلام الله علیها).

امام باقر (علیه السلام)- و به این گروه‌ها دستوری داده نشده بود. جز اینکه خدا را بپرستند و دین

خود را برای او خالص کنند. اخلاص ایمان به خدا و پیامبر (صلی الله علیه و آله) و ائمّه (علیهم السلام) است. وَ یُقِیمُوا الصَّلاةَ وَ یُؤْتُوا الزَّکاةَ نماز و زکات امیرالمؤمنین علی‌بن‌ابی‌طالب (علیه السلام) است. وَ ذلِکَ دِینُ الْقَیِّمَةِ اشاره به فاطمه (سلام الله علیها) است.⁽¹⁾

7 - هر کس به اندازه ذره ای بدی و خوبی انجام داده باشد در قیامت نتیجه اش را می بیند. (سوره زلزال آیه 7-8)

آیه 7-8 زلزال

فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ 7

پس هرکس هموزن ذره ای نیکی کند، آن نیکی را ببیند. (7)

وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ 8

و هرکس هموزن ذره ای بدی کند، آن بدی را ببیند. (8)

حدیث

الباقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) فِی قَوْلِهِ فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ یَقُولُ إِنْ کَانَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ وَ کَانَ قَدْ عَمِلَ فِی الدُّنْیَا مِثْقَالَ ذَرَّهًٍْ خَیْراً یَرَهُ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ حَسْرَهًًْ إِنْ کَانَ عَمَلُهُ لِغَیْرِ اللَّهِ وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ یَقُولُ إِذَا کَانَ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّهًِْ رَأَی ذَلِکَ الشَّرَّ یَوْمَ الْقِیَامَهًِْ ثُمَّ غُفِرَ لَهُ.

امام باقر (علیه السلام)- در روایت ابوالجارود آمده است: امام باقر (علیه السلام) در مورد آیه: فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ فرمود: اگر اهل جهنّم باشد و در دنیا به اندازه‌ی ذرّه‌ای عمل نیک انجام داده باشد، روز قیامت حسرت آن را میخورد، درصورتی‌که برای غیر خدا انجام داده باشد». و در مورد آیه: وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ فرمود: «اگر اهل بهشت باشد، آن عمل بد را روز قیامت می‌بیند، بعد او را می‌بخشند».⁽²⁾

8 - سرمایه عمرتان را می بازید مگر اینکه ایمان آورده، کارهای خوب کنید و یکدیگر را به طرفداری از حق و صبوری سفارش کنید. (سوره عصر آیه 2-3)

آیه 2-3 عصر

إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ 2

[که] بی تردید انسان در زیان کاری بزرگی است؛ (2)

إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ 3

مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای

شایسته انجام داده اند و یکدیگر را به حق توصیه نموده و به شکیبایی سفارش کرده اند.

حدیث

الصّادق (علیه السلام)- عَنِ الْمُفَضَّلِ قَالَ سَأَلْتُ الصَّادِقِ (علیه السلام) ... قَالَ ... إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ یَعْنِی أَعْدَاءَنَا.

امام صادق (علیه السلام)- إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ؛ یعنی دشمنان ما در زیانکاری هستند.⁽¹⁾

9 - نماز را سبک نشمارید در بجا آرودن عبادات، ریاکار نباشید. (سوره ماعون آیه 5-6)

آیه 5-6 ماعون

الَّذِينَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ 5

که از نمازشان غافل و نسبت به آن سهل انگارند. (5)

الَّذِينَ هُمْ يُرَاءُونَ 6

همانان که همواره ریا می کنند

حدیث

أمیرالمؤمنین (علیه السلام)- لَیْسَ عَمَلٌ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ مِنَ الصَّلَاهًِْ فَلَا یَشْغَلَنَّکُمْ عَنْ أَوْقَاتِهَا شَیْءٌ مِنْ أُمُورِ الدُّنْیَا فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّوَجَلَّ ذَمَّ أَقْوَاماً فَقَالَ الَّذِینَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُونَ یَعْنِی أَنَّهُمْ غَافِلُونَ اسْتَهَانُوا بِأَوْقَاتِهَا.

امام علی (علیه السلام)- امام صادق (علیه السلام) از امام علی (علیه السلام) نقل کرده است که فرمود: هیچ عملی نزد خداوند دوست داشتنیتر از نماز نیست، پس مبادا که هیچ کاری از کارهای دنیا شما را از نماز اوّل وقت باز دارد. خداوند عزّوجلّ اقوامی را نکوهید و فرمود: الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ یعنی کسانی که از روی غفلت نسبت به اوقات نماز سهلانگاری میکنند.⁽²⁾