در راه حق خلاصه ای چند از دستورات الهی

مشخصات کتاب

سرشناسه: نشاط، غلامرضا، 1328.

عنوان و نام پديدآور: در راه حق: خلاصه‌ای چند از دستورات الهی / محقق و نویسنده غلامرضا نشاط؛ ويراستار فريناز نشاط، پروين پوته.

مشخصات نشر: اصفهان: غلامرضا نشاط، 1397.

مشخصات ظاهري:100ص.؛ 11×17 س م.

شابك7-1907-00-622-978

وضعيت فهرست نويسي: فيپا

يادداشت: كتابنامه

موضوع: راه و رسم زندگي - - جنبه‌هاي قرآني

موضوع: conduct of life – Qur'anic teaching

موضوع: راه و رسم زندگي (اسلام)

موضوع: Conduct of life -- *Religious aspects --Islam

رده‌بندي كنگره: 1397 5 ن/2ر/104BP

رده‌بندي ديويي: 159/297

شماره كتابشناسي ملي: 5483469

در راه حق (خلاصه اي چند از دستورات الهي)

غلامرضا نشاط

ناشر و مدير توليد / غلامرضا نشاط

صفحه‌آرايي / زهرا احمدی

ويراستار/ فرناز نشاط، پروين پوته

طرح جلد / علي مدرس  شمارگان / 1000 نسخه  نوبت چاپ / اول، 1397

چاپخانه و صحافي / مجموعه ديجيتال پارسيان

قیمت:20000تومان

حق چاپ محفوظ و با اجازه رسمي مولف است در غير اين‌صورت

پيگرد قانوني دارد

ارتباط با مولف/ 09131135948

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

در راه حق: خلاصه‌اي چند از دستورات الهي

محقق و نویسنده غلامرضا نشاط

در راه حق: خلاصه‌اي چند از دستورات الهي

فهرست مطالب

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

ثواب این کتاب را تقدیم می کنم به:

«یگانه منجی عالم بشریت والی الله الاعظم حضرت مهدی موعود (عج ) و کلیه شهدا از صدر اسلام تاکنون و جمیع رفتگان از مومنین و مومنات همچنین پدر و مادرم»

تصویر

نظریه ی حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای حاج آقا فیض اله ویسی محقق و نویسنده ی کتاب های مذهبی

بِسمِ الله الرحمنِ الرَحیم

ای مردم، بی گمان پندی از سوی پروردگارتان، و شفایی برای آن چه (از بیماری های روحی که) در سینه‌هاست، و هدایت و رحمتی (بزرگ) برای مؤمنان، نزدتان آمده است. (یونس/ 57)

و آنان‌كه اهل دانش و معرفت گرديدند، يقين داشتند كه قرآني كه بر تو نازل گرديده است، و رهنماي خلق به راه خداي بي‌همتا ستوده صفاتست. (سباء/ 6)

قرآن کریم، نوری ست که هرگز خاموش نمی شود و راهیست که هر کس در آن قدم گذارد، گمراه نشود. همان کلامی که خداوند، آن را فرقان نام نهاد تا انسان‌ها به وسیله ی آن، حق و باطل و حلال و حرام را تشخیص دهند.

آری قرآن شفای دردها، سرچشمه ی علوم، معدن ایمان و اساس و پایه اسلام است.

(قسمت هایی از خطبه 198نهج البلاغه و دعای 42 صحیفه سجادیه)

پیش گفتار

قسم به عصر، که انسان همه در خسارت و زیانست، مگر آنان که به خدا ایمان آورده و نیکوکار شدند و به درستی و راستی و پایداری در دین یکدیگر را سفارش کردند. (عصر)

حمد و سپاس خدای یکتا را، و درود و سلام بی‌پایان بر رسولش حضرت محمد(ص) و اجداد و فرزندانش تا صبح روز قیامت، و شکر الهی که به بنده فقیر حقیر سرشار از نیاز به خداوند بی نیاز که توفیق و اجازه فرمود، این جزوه را با الهام از آیات نورانی قرآن و روایات ائمه(ع) به طور خیلی خلاصه جمع آوری، برای یادآوری خود و خانوده ام و نیز در دسترس جوانان عزیز برای هدایت و تشخیص راه از چاه قرا گیرد.

خداوند، مقدار ذره ای به کسی ستم نکند و هر عمل نیکی را زیاده گرداند و (به نیکان) از جانب خود مزدی بزرگ عطا کند. (نساء/ آیه 40)

و باید از شما مسلمین برخی (که دانا و با تقوی‌ترند) خلق

را به خیر و صلاح دعوت کنند و مردم را به نیکوکاری امر و از بدکاری نهی کنند، و اینان به حقیقت واسطههدایت خلق هستند در دو عالم در کمال فیروز بختی و رستگاری خواهند بود. (آل عمران/ آیه 104)

خداوند، فرموده: و آنان‌كه نماز خود را محافظت كنند. آنان‌كه جامع اين اوصافند در باغ‌هاي (بهشتي) با عزت و احترام متنعمند. (معارج/ آيات 34 و 35)

همان طور که زمین مساعد، تخم عمل هر چند کم، بارور شود. ولی با آفت گناه کوه عمل به کاهی نیرزد.

پس هرکس از حکم خدا سرکش و طاغی شد، و زندگی دنیا را برگزید، دوزخ جایگاه اوست، و هرکس از حضور در پیشگاه عز ربوبیت بترسد و از هوای نفس دوری جست، همانا بهشت منزل گاه اوست. (نازعات/ 37 الی 41)

رستگاری در گرو ترک گناه و عمل به دستورات الهی است.

آیا مردم چنین پنداشتند که به صرف این که گفتند: ما ایمان به خدا آوردیم رهاشان کنند، و بر این دعوی هیچ امتحانشان نکنند، و ما اممی که پیش از اینان بودند به امتحان و آزمایش آوردیم، تا خدا دروغ‌گویان را از راستگویان

کاملاً معلوم کند. (عنکبوت/ 2 و 3)

خداوند، بی نیاز از عبادت و اعمال نیک و بد ماست. آن چه در قرآن دستور داده شده فقط برای هدایت و بهتر زیستن ما در دو سراست. درغیر این‌صورت شخص نه دنیا دارد و نه آخرت.

و البته انسان پاداش سعی و عمل خود را به زودیخواهد دید. پس (در آخرت) به پاداش کامل تری خواهد رسید. و کار خلق عالم به سوی خدا منتهی می شود. و هم او بندگان را شاد و خندان سازد و غمگین و گریان گرداند. (نجم/ 40 الی 43)

و ما به لقمان مقام علم و حکمت عطا کردیم (و فرمودیم) که خدا را شکرکن و هرکس شکر حق گوید به نفع خود اوست و هر که ناسپاسی و کفران کند خدا، بی نیاز و به ذات خود ستوده صفاتست. (لقمان/ 12)

در این جزوه سعی شده از آیات قرآن و فرمایشات معصومین(ع)، استفاده شود تا سندی باشد بر دیگر گفتارها. ابتدا به شناخت خالق، و یکتایی خداوند و دستورات او در امر واجبات و ترک گناهان که سرپیچی از آن خود گناه کبیره و نابخشودگی است. امید است مورد توجه دیگر دوستان هم قرار گیرد.

بندگان مرا آگاه ساز و مژده ده که من بسیار آمرزنده و مهربانم. و عذاب من بسیار سخت و دردناک است. (حجر/ 49 و 50)

تنها عاقلان هستند که هم به عهد خدا، وفا می‌کنند و هم پیمان حق را نمی شکنند، و هم آن چه را خدا، امر به پیوند آن کرده اطاعت می کنند و از خدا، می ترسند و از سختی هنگام حساب می اندیشند. (رعد/ 20 و 21)اردیبهشت ماه سال 1397

غلامرضا نشاط

اعتراف به گناه و درخواست توبه

خدایا سه خصلت مرا از سوال به درگاهت منع می‌کند، و یک خصلت مرا به آن وامی دارد. امری که به آن فرمان دادی و من در انجام آن درنگ کردم و نهی که از آن جلوگیری کردی و من به سوی آن شتافتم، و نعمتی که به من ارزانی داشتی و من در شکر آن کوتاهی نمودم. پس ای پروردگار من، آیا اقرار من در پیش گاه تو به بدی، آن چه انجام داده ام، سودی خواهد بخشید؟ و آیا اعتراف من دربارگاهت به زشتی آن چه مرتکب شده ام نجاتم می دهد. پاک و منزهّی، هرگز از تو نومید نمی شوم حال آن که تو باب توبه را برویم گشوده ای، بلکه می گویم: گفتار بنده ی خواری که به خود ستم کرده و حرمت پروردگارش را کم شمرده، بنده ای که گناهانش بزرگ و رو به فزونی است و روزگارش به او پشت کرده و از او برگشته. سرانجام ببیند زمان گذشته و عمر به پایان رسیده، و یقین کند که در برابر تو چاره ای ندارم. در این موقعیت که هستم به سوی تو باز می گردم و توبه می کنم. توبه ای که از کرده‌های

خود پشیمان و از گناهان خود بیمناک و شرمنده ام. می دانم که بخشش گناه بزرگ برای توکار سنگینی نیست و گذشت از معصیت ها بر تو دشوار نخواهد بود، و بهترین بندگان در پیش گاه تو کسی است که اصرار بر گناه نداشته باشد و همواره طلب آمرزش کند.

پس به تو پناه می برم و به خاطر کوتاهی و قصوری که داشتم از تو درخواست عفو و آمرزش دارم و از تو به خاطربی‌توجهی در عبادات و بندگی عذرخواهی می کنم. پس پناهم ده، زیرا تو می توانی ببخشی و آمرزش تو امید است و غیراز تو بخشنده ای نیست، و از همه عیب ها پاک و منزهّی. من می ترسم. زیرا شایسته هستی که همه از تو بترسند و سزاوار آن هستی که دیگران را ببخشایی. پس درود فرست بر محمد(ص) و آل محمد و حاجتم را رواکن و گناهانم را ببخش و دعایم را مستجاب فرما، ای پروردگار جهانیان.

قسمت هایی از دعای دوازدهم صحیفه‌ي سجادیه

1-خدا شناسي

کلید سعادت دو جهان شناخت نفس خویش است، چرا که آشنایی به وجود ظاهری و باطنی خود، شناخت خالق یکتاست.

الا ای اهل ایمان بدانید که کافران از لقای خدای خود در شک و انکارند و باز بدانید که خدا را بر همه موجودات عالم احاطه کاملست. (فضلت/ 54)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هرکه به تحقیق نفس خود را شناخت در حقیقت پروردگار خود را شناخته . پس هر که خود را نتواند بشناسد، به مراتب قادر به درک دیگری نخواهد بود. چون هیچ چیز به تو نزدیک تر از تو نیست. اگر خود را نشناسی، دیگری را هم نمی توانی شناخت⁽¹⁾.

تو که در علم خود، زبون باشی***عارف کردگار، چون باشی؟

و چون او را به اندرز و نصیحت گویند از خدا، بترس و ترک

فساد کن، غرور و خودپسندی او را بر بدکاری برانگیزد که نصیحت نشنود، جهنم او را کفایت کند که بسیار آرامگاه بدیست. (بقره/ 206)

شناخت خود موجب شوق به تحصیل کمالات و تهذیب اخلاق و سعی در دفع رذایل شود. زیرا انسان پس از شناخت حقیقت خود، متوجه خواهد شد وجود او گوهری است از عالم ملکوت که به این دنیای جسمانی آمده و می فهمد چنین گوهری شریف را عبث و بی جهت و به بازیچه به این عالم نفرستادند. دراین حال درصدد تحصیل فواید و منظور از آفرینش انسان را به تدریج متوجه خواهد شد.

آیا آدمی متذکر آن نمی شود که اول هیچ محض و معدوم صرف بود، ما او را ایجاد کردیم. (مریم/ 67)

آن خدایی که هر چیز را به نیکوترین وجه خلقت کرد و آدمیان را نخست از خاک بیافرید. (سجده/ 7)

معمولا بعضی انسان ها، خودشناسی را به سر و روی، دست و پا، چشم و گوش و غیره می شناسد و از باطن خود خبری ندارد. یا آن که چون گرسنه شود میل به غذا دارد یا سرما و گرما را احساس کند، که این نیز در حیوانات دیده می شود. پس چرا خداوند، می فرماید ترا بر سایر مخلوقات ترجیح دادم.

و ما فرزندان آدم را بسیار گرامی داشتیم و آن ها را به مرکب بر و بحر سوارکردیم و از هر غذای لذیذ و پاکیزهآن ها را روزی

دادیم و بر بسیاری از مخلوقات خود برتری و فضیلت بزرگ بخشیدیم. (اسراء/ 70)

و از جمله ی آیات قدرت الهی آن که زمین را بنگری مطیع (و مستعد) که چون ما بر آن آب باران فرود آوریم، گیاه برآورد و اهتزاز و نشاط و خرمی یابد. باری آن کس که زمین را به باران زنده کند، مردگان را هم او زنده گرداند که او بر هرچیز قادر است. (فضلت/ 39)

ای رسول ما، یادکن وقتی را که لقمان در مقام پند و موعظه به فرزندش گفت: ای پسر عزیزم هرگز شرک به خدا نیاور که شرک بسیار ظلم بزرگی است. (لقمان/ 13)

ای مردم اگر شما در روز قیامت و قدرت خدا بر زنده کردن مردگان شک و ریبی دارید بدانید که ما شما را نخست از خاک آفریدیم، آن گاه از آب نطفه، آن گاه از خون بسته، آن گاه از پاره ی گوشت تمام و ناتمام در این انتقال و تحولات قدرت خود را بر شما آشکار سازیم و از نطفه ها آن چه را مشیت ما تعلق گیرد در رحم ها قرار دهیم تا به وقتی معین طفلی (چون گوهر) از (صدف) رحم بیرون آریم تا زیست کرده و به حدّ بلوغ و کمال برسد و برخی از شما (در این بین) بمیرد و برخی به سنّ پیری و دوران ضعف و ناتوانی رسد، تا آن جا که پس از دانش و هوش خرف شود و هیچ فهم نکند. (دلیل دیگر از ادله قدرت خدا بر معاد آن‌که)

زمین را بنگری وقتی خشک و بی گیاه باشد آن گاه باران برآن فروباریم تا سبز و خرم شود و نمو کند و از هر نوع گیاه زیبا برویاند. (حج/ 5)

حق همانست که از طرف خدا به سوی تو آمد و دیگران بر باطلند هیچ شبهه به دل راه مده. (بقره/ 148)

مسئله اصلی نفس انسان می باشد، که دسترسی به آن در تامل و توجه به آفریدگار است. هر که دل و جان خود را از غبار عالم طبیعت پاک کند و علایق و شهوات حیوانی را اندکی از خود دور نماید و آيینه دل را از کدوریت ها پاک دارد، (که البته این عمل با نیت پاک و رزق حلال بهتر به دست خواهد آمد). با این حضور قلب متوجه به عالم انوار نائل و به مناجات با حضرت حق خواهد شد. در این وقت حالتی نورانی و تفکر عقلی برای شخص حاصل شده که به سبب آن یقین کند که ذات او از این عالم جسمانی نبوده، بلکه از عالم دیگری است که آن را خدای متعال به او داده به نام روح.

و (ای رسول ما) تو را از حقیقت روح می پرسند. جواب ده که روح به فرمان خداست و آن چه از علم به شما دادند بسیار اندک است و حقیقت چیزی را به علم جزيی خود در نمی یابید. (اسراء/ 85)

(ای رسول) یادکن هنگامی را که خدا به فرشتگان گفت: که من بشر را از گل می آفرینم. پس آن گاه که او را به خلقت

کامل بیاراستم و از روح خود در او بدمیدم، (همه به امر من) بر او به سجده درافتید. پس به فرمان خدا، تمام فرشتگان بدون استثنا سجده کردند. مگر شیطان که (بر آدم) غرور و تکبر ورزید و از زمره کافران گردید. (صاد/ 71 الی 74)

آری (ای بدبخت) آیات کتاب من که البته برای هدایت تو آمد، تو آن را تکذیب کردی و راه تکبر و سرکشی پیش گرفتی و از زمره کافران بدکیش گردیدی. (زمر/ 59)

و هرکس از یاد من اعراض کند همانا معیشتش تنگ شود و روز قیامتش نابینا محشور کنم. (طه/ 124)

و روز قیامت کسانی که بر خدا، دروغ بستند بنگری که همه رویشان سیاه شده (و رسوای خدا و خلق گردیدند) آری متکبران را نُه منزل در دوزخ است. (زمر/ 60)

همانا خدا، پروردگار شما آفریننده‌ي همه موجودات عالم است و جز او هیچ خدایی نیست، پس از درگاه یگانه معبود حق چرا بازگردیده می شوید. (مومن/ 62)

آن خدایی که برای شما زمین را گسترد و آسمان را برافراشت و از آسمان، آبی که بیرون آورد، به سبب آن آب، میوه‌های گوناگون تا روزی شما گردد. پس کسی را مثل و مانند او قرار ندهید، در صورتی که می دانید خدا بی مانند است. (بقره/ 22)

2-تقوا چیست؟

اشاره

تقوا به معنای نگهداری خود از گناه و شرکت در عمل واجب و خیر است.

از حضرت امام صادق(ع)، سوال شد، فرمودند: تقوی یعنی هر جایی که امری از خدا باشد حاضر باشی و شرکت کنی و در جایی که نهی خدا است نباشی و شرکت نکنی⁽¹⁾.

هرکس که به لقاء ما امیدوار و مشتاق است (بداند که) هنگام اجل و وعده معین خدا البته فرارسد و خدا (به گفتار و کردار خلق) شنوا و داناست. و هرکه (در راه ایمان) جهد و کوشش کرد، به سود خود کند که خدا، از (طاعت و عبادت) عالمیان البته بی نیاز است. و آنان که به خدا ایمان آورده و نیکوکار شدند ما هم گناهانشان را محو و مستور کنیم و بهتر از آن اعمال نیکشان به آن ها پاداش دهیم. (عنکبوت/ 5 الی 7)

واجب امری است الهی که انجام ندادنش موجب خشم پروردگار است.

مستحب کاری است که عمل به آن موجب خشنودی خداوند، و ترک آن اشکالی ندارد. حرام عملی است که انجام آن باعث نارضایتی خداوند و ترک آن رهانیدن خود از عقاب پروردگار.

پاره ای از گناهان کبیره باعث باطل شدن اعمال صالحهاست.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: نخوردن لقمه حرام، نزد خداوند، بهتر و بالاتر از دو هزار رکعت نماز مستحبی خواندن است⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: ردّ بدهی حتی به مقدار یک درهم به صاحبش نزد خداوند، مساوی است با هفتاد حج قبول شده. سپس فرمودند: سعی کنید اعمال صالح و خیری انجام دهید، اگر نمی توانید لااقل معصیت و گناه نکنید⁽²⁾.

حرام خواری عبادات را می سوزاند و مانع استجابت دعا است.

حضرت پیامبر(ص)، فرمودند: روز قیامت کسانی هستند که نماز و روزه و عبادات شبانه آن ها ترک نمی‌شده، ولی جایگاه آن ها دوزخ است. سوال شد: چرا؟

فرمودند: چون رعایت حلال و حرام را نمی کردند. سپس

فرمودند: ملکی است که به امر خدا هر شب ندا دهد هرکس حرامی بخورد خداوند هیچ عملی را از او نمی پذیرد، نه واجب و نه مستحب⁽¹⁾.

گناه صغیره و کبیره

برای شناخت گناه آن را تقسیم به صغیره و کبیره کردند. گناه صغیره اگر به علت ناآگاهی و غیر عمد باشد، با توبه حقیقی خداوند، آن را می بخشد.

آنان که از گناهان بزرگ و اعمال زشت دوری کنند مگر آن که (گناه صغیره یا تخیل و وسوسه به غلبه طبیعت وعادت) از آن ها سر زند، که مغفرت پروردگار بسیار وسیع است. (نجم/ 32)

ولی اگر تکرار آن به طور مدام شد، خود گناه کبیره است.

این گروهند که خدا، آنان را لعنت کرده و هرکه را خدا لعنت کند از رحمت خود دورسازد، دیگر هرگز کسی مدد و یاری او نتواند کرد. (نساء/ 52)

ما معصوم نیستیم

ما شیعیان و پیروان حضرت علی (ع)، معصوم نیستم، خواه ناخواه مرتکب گناه و معصیت می شویم. اگر این اشتباه

را بلافاصله از پیش گاه باری تعالی عذرخواهی و توبه کنیم، خداوند، از گناه ما درگذرد به شرط آن که دیگر گرد گناه و معصیت نرویم.

و اوست خدایی که توبه بندگانش را می پذیرد و گناهان‌شان می بخشد و هرچه کنید می داند. و دعای آنان که به خدا، ایمان آورده و نیکوکار شوند مستجاب می‌گرداند و از فضل و کرم خود بر ثواب آن ها می افزاید. امّا برای کافران عذابی سخت خواهدبود. (شورا/ 25 الی 26)

فرق است بین شیعه و محبین اهل بیت(ع)

روزی حضرت علی(ع)، به مسجد می رفتند، دربین راه به چند نفری از آدم های تن پرور و خوش گذران برخورد کردند.همین که حضرت را دیدند فوراً از جا برخاسته و سلام کردند، حضرت جواب دادند. عرض کردند: ما از شیعیان شما هستیم.

امام علی(ع)، فرمودند: در چهره ی شما سیمای شیعه و ویژگی های دوستان اهل بیت را نمی بینم. یکی از آن ها گفت: یا امیرالمومنین(ع)، علامت شیعیان شما چیست؟ آقا فرمودند: خداوند در قرآن خصوصیات و صفات شیعیان اهل بیت را چنین فرموده: گفتار آن ها حقیقت است، لباس اقتصاد و میانه روی بر تن دارند، با فروتنی راه می‌روند و با دیگران برخورد خوبی دارند و به طاعت پروردگار گردن نهاده

و به بندگی او در برابر عظمتش خضوع می کنند. چشمان خود را از آن چه خداوند حرام نموده پوشانده و گوش هایشان را وقف شنیدن علوم دینی و مطالب مفید مذهبی می کنند. در هنگام بلا و ناراحتی صبورند. به مقدرات الهی راضی هستند. پس شما را می‌توان گفت: از محبان ما هستید، شما فقط ما را دوست می دارید⁽¹⁾.

و ما هم چنان شما مسلمین را به آیین اسلام هدایت کردیم و نیز بیاراستیم به اخلاق معتدل و سیرت نیکو، تا گواه مردم باشید، تا نیکی و درستی را سایر ملل عالم از شما بیاموزند. چنان چه پیغمبر(ص) را گواه شما کردیم تا شما از وی بیاموزید. (بقره/ 143)

آن ها اهل ایمان و خدا ترسند. آن ها را از خدا پیوسته بشارت است، هم در حیات دنیا و هم در آخرت به نعمت های بهشت، سخنان خدا را تغییر و تبدیل نیست کهاین فیروزی بزرگ نصیب دوستان خداست. (یونس/63 و 64)

الا ای بندگان صالح من امروز شما را هیچ ترس و حزنی نخواهد بود. (آن روز خطاب شود) آنان که به آیات ما ایمان آوردند و تسلیم امر ما شدند. (زخرف/ 68 و 69)

و امر نشدند مگر براین که خدا را به اخلاص کامل در دین اسلام پرستش کنند و از غیر دین حق روی بگردانند و نماز بپا دارند و زکات به فقیران دهند اینست دین درست. (بینه/ 5)

حقا که فلاح و رستگاری یافت آن کسی که تزکیه نفس کرد. و به ذکر نام خدا به نماز پرداخت (اما مردم از جهل به سوی سعادت نروند) بلکه زندگانی دنیا را برگزینند و عزیز دارند. در صورتی که منزل آخرت بسی بهتر و پاینده تر است. (اعلی/ 14 الی17)

شفاعت

متاسفانه بعضی به خیال آن که هر گناهی یا هر ظلمی مرتکب شوند و یا هر امر و نهی را برخلاف انجام دهند. با قطره اشکی برای آقا امام حسین(ع) یا دیگر معصومین، مشکل حل شده و خداوند، آنان را می بخشد و جایگاه آنان بهشت برین است.

و بترسید از روزی که هیچ جزا داده نشود، شخصیبه جای شخص دیگر و هیچ پذیرفته نشود شفاعت کسی درباره دیگری و فدایی عوض شخص خواهند گرفت و هیچ یاری کننده و فریادرسی در آن روز نخواهد بود. (بقره/ 48)

و بترسید از روزی که هر کس جزای عمل خود ببیند و کسی را به جای دیگری مجازات نکنند و از هیچ کس فدایی

پذیرفته نشود و شفاعت کسی سودمند نبوده و کسی را یاوری نباشد. (بقره/ 123)

پس در آن روز شفاعت شفیعان در حق آنان هیچ پذیرفته نشود. (مدثر/ 48)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هر بنده ای برای یک گناه از گناهانش یکصد سال نگه داشته می شود. (قابل توجه این که هزار سال نزد ما یک روز در پیش گاه خداوند است).

و همانا یک روز نزد خدا، چون هزار سال به حساب شماست. (حج/ قسمتی از آیه 47)

پس شفاعت موجب امید است نه غرور، باید ترسناک بود. گناه دل را سیاه می کند و ایمان را از بین می برد. که دیگر موعظه اثری ندارد. دراین حال شیطان اختیار شخص را در دست گرفته و هرچه دستور دهد او می پذیرد.

حضرت پیامبر(ص)، فرمودند: از من نیست و نزد من بر سر حوض کوثر وارد نمی شود، کسی که واجبات خود را انجام ندهد و جرات در گناه چه صغیره یا کبیره داشته باشد و تاخیر درتوبه حقیقی داشته باشد، امید به شفاعت او ناشی از جهل و غرور است.

شیعیان حقیقی پیرو چهارده معصوم (ع) هستند

شیعه حقیقی کسی است که در جمیع کردار و گفتار، پیرو ائمه(ع)، باشد چنان که حضرت امام صادق(ع)، فرمودند:

شیعه ما کسی است که پیروی کند از دستورات و آثار و به اعمال ما اقتدا کند. حضرت امام باقر(ع)، فرمودند: کسی که خود را به تشیع نسبت دهد و بگوید من شیعه اهل بیت هستم شیعه ما نیست مگر کسی که خدا ترس باشد و دستورات الهی را اطاعت کند⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: شیعیان ما از گناه پرهیز می کنند و خدای خود را از نعمت های بی دریغش شکرگذارند⁽²⁾.

و آنان که به خدای یکتا ایمان آوردند و نیکوکار شدند آن ها به حقیقت بهترین اهل عالمند. (بینه/ 7)

3-شرك به خدا

اشاره

اولین و بزرگترین گناه کبیره، شرک به خدای یکتاست. از حضرت رسول(ص) و ائمه معصومین(ع) مرویست که فرمودند: از هر گناه کبیره بزرگ‌ترو نابخشودنی تر شرک به خداست.

ای رسول ما، یادکن وقتی را که لقمان در مقام پند و موعظه به فرزندش گفت: ای پسر عزیزم هرگزشرک بهخدا نیاور که شرک بسیار ظلم بزرگی است. (لقمان/ 13)

و کیست گمراه تر از آن که جز خدا کسی را بپرستد که هیچ در حوائج تا قیامت، او را اجابت نکند و از هرچه بخوانندش، خود بی خبر باشد. (احقاف/ 5)

رسول خدا(ص)، فرمودند: کسی که به خدا شرک آورد، و به خدا دروغ بندد، گناه بزرگی را مرتکب شده⁽¹⁾. خوشبختانه کبیره بودن گناه شرک بر همگان به خصوص مسلمانان واضح و بدیهی است، و از آیات و روایات متعدد این مسئله برای

همگان روشن است که مشرک نه دنیا دارد و نه آخرت.

ندیدی و عجب نداشتی از حال آنان که بهره ای از کتاب آسمانی هم داشتند (یهودان) باز چگونه به بتان جیت و طاغوت گرویدند (و با مشرکین هم عهد و متفق شدند) و به کافران مشرک می گویند راه شما به صواب نزدیک تر ازطریقه اهل ایمانست. این گروهند که خدا آنان را لعنت کرد و هرکه را خدا لعنت کند و از رحمت خود دور سازد دیگر هرگز کسی مدد و یاری او نتواند کرد. (نساء/ 51 و52)

شرک پنهانی

حضرت امام صادق(ع)، در تفسیر آیه شریفه 106 سوره یوسف(ع)، فرمودند: از اقسام شرک این است که شخص بگوید: اگر فلان کس نبود من هلاک شده بودم. یا اگر فلانی یاری مننمی کرد، دراین حال من این جا نبودم، و از این قبیل. تمام این عبارت ها در صورتی که عقیده اش هم چنین باشد، شرک و شخص مشرک است. سپس فرمودند: در صورتی که بگوید اگر خداوند، فلانی را به کمک من مأمور نکرده بود، من هلاک شده بودم. این عین توحید است و هیچ مانعی ندارد.

و اکثر خلق به خدا ایمان نمی آورند مگر آن که مشرک شوند. (یوسف/ 106)

خدا فرشتگان و روح را به امر خود بر هر که از بندگان خواهد

می فرستد تا او خلق را اندرز داده و از عقوبت شرک به خدا بترساند و به شما بندگان بفهماند که عالم را خدایی جز من نیست، تا تنها از من و عقاب من بترسید. (نحل/ 2)

ای کسانی که ایمان آورده اید، محققاً بدانید که مشرکان نجس و پلیدند. (توبه/ قسمتی از آیه 28)

بگو: خداست که شما را از آن سختی ها نجات می‌دهد و از اندوه می رهاند، باز هم به او شرک می آورید؟ (انعام/ 64)

متاسفانه بعضی از مسیحیان به علت اعتقاد به (اب و ابن و روح القدوس) مشرک شدند. چنان که خداوند، می فرماید:

ای اهل کتاب (ای علماء نصارا) در دین خود اندازه نگه دارید و درباره ی خدا جز به راستی سخن نگویید و درحق عیسی ابن مریم جز این نشاید گفت: که او رسول خدا است و کلمه الهی و روحی از عالم الوهیت است که به مریم فرستاده، پس به خدا و همه فرستادگانش ایمان آرید و به تثلیث قایل نشوید (اب و ابن و روح القدوس را خدا نخوانید) از این گفتار شرک، باز ایستید بهتر است که جز خدای یکتا خدایی نیست. خدا منزه و برتر از آنست که او را فرزندی باشد، هرچه در آسمان و زمین است همه ملک اوست و خدا تنها به نگهبانی همه موجودات عالم کافی است. (نساء/ 171)

مشیت الهی

اوست خدایی که شیر گوارا را از میان خون و فضولات حیوان بیرون آورده، یا از آب و زمین میوه های رنگارنگ با طعم و مزه های گوناگون و بوهای مختلف می آفریند و هسته یا دانه هر گیاهی را در زمین مرده برویاند که نیمی از دانه به طرف زمین و ریشه را می سازد و نیمی دیگر به طرف بالا هدایت فرماید، تا انواع میوه ها را برای بشر که اغلب ناسپاسند بیافریند.

و البته برای شما هوشمندان ملاحظه حال چهارپایان همه عبرت و حکمت است که ما از میان سرگین و خون، شیر پاک شما را می نوشانیم که در طبع همه نوشندگان گوارا است و هم از میوه های درخت خرما و انگور که از آن نوشابه های شیرین و رزق حلال نیکو به دست آرند. در اینکار نیز آیت قدرت حق برای خردمندان پدیدار است. (نحل/ 66 و 67)

و این مردم بی خرد چه بسیار بر آیات و نشانه های قدرت حق در آسمان ها و زمین می گذرند و از آن روی می گردانند. آیا مردم کافر، ایمن از آنند که عذابی از قهر خدا برآن ها احاطه کند یا آن که ساعت مرگشان ناگهان فرا رسد که در آن حال غافل باشند. (یوسف/ 105و 106)

شیطان بر آن ها سخت احاطه کرده که فکر و ذکر خدا را به کلی از یادشان برده آنان حزب شیطانند. الا ای اهل

ایمان، بدانید که حزب شیطان به حقیقت زیانکاران عالمند. آنان که با خدا و رسول عناد و مخالفت می کنند، آن ها در میان خلق خوار و ذلیل ترین مردمند. (مجادله/ 19 و 20)

قدرت انسان بستگی به مشیت الهی دارد، توانایی شخص محدود است به خواست پروردگار. چه بسیار اموری را شخص در انجام آن قادر نیست، در صورتی که همان کار برای فرد دیگری سهل و آسان است. که لازمه‌ي آن یقین داشتن به عالم امکان، محسوس و غیر محسوس را موثر جز خدا نیست. پس شخص مومن و موّحد فقط به خدای خود امیدوار و متکی است. اگر بنده ای غیر از خدا به کسی امیدوار شد، خداوند، امید او را ناامید کرده، مگر توبه کند و به خدای یکتا دل بستگی و امیدوار شود که همه امور به دست خالق یکتاست.آن خدایی که عالم را خلق کرد و همه را به حدّ کمال خود رسانید. آن خدایی که هر چیز را قدر و اندازه ای داده به راه کمالش هدایت نمود. (اعلی/ 2 و 3)

یأس

یأس پس از شرک، از بزرگ ترین گناهانست، که باعث جرأت در جمیع گناهان می شود. یأس شخص را از بخشش الهی ناامید کرده در نتیجه گناهان بیشتری را مرتکب، و نه تنها خود

بلکه عده ای را در گناه خود شریک می کند.

الا ای اهل ایمان هرگز قومی را که خدا بر آنان غضب کرده یار و دوست دار خود نگیرید که آن ها از عالم آخرت به کلی مأیوسند، چنان که کافران از اهل قبور نومیدند. (ممتحنه/ 13)

بیداری قبل از مرگ

چه بسا گناهکارانی با شقاوت و گناهان کبیره ای، پشیمان شده و به درگاه پروردگار توبه نمودند. به طوری که کسی امید به نجات و سعادت آن ها نداشت. ولی از آن‌جایی که خداوند، بار‌ها در قرآن فرموده: من بخشنده و مهربانم فضل الهی شامل حالشان شد و با حسن خاتمه زندگی از دنیا رفتند.

مخریق، یهودی در جنگ اُحد به قبیله خود گفت: آیا نمی‌دانید حضرت محمد(ص)، همان پیغمبر آخرالزمان است؟ گفتند: چرا. گفت: پس چرا یاریش نمی کنید؟ گفتند: امروز شنبهاست. گفت: شنبه مربوط به حضرت موسی(ع)، است و آن منسوخ شده. قبیله اش قبول نکردند. پس مخریق به تنهایی نزد رسول الله(ص)، رفت و ایمان آورد و مسلمان شد و اموال بسیار داشت. همه را تسلیم پیامبر(ص) کرد و در جنگ اُحد شمشیر زد و شهید شد. بیشتر صدقات حضرت رسول(ص)، از

اموال همین شخص پرداخت می شد⁽¹⁾.

حال با توجه به اعمال چنین اشخاصی آیا فرد عاقل می‌تواند از پروردگار خود ناامید شود و دست از رستگاری خود بردارد؟

از این افراد خوشبخت وهدایت شده بسیارند، مانند حرّ بن یزید ریاحی

به آن بندگانم که (به عصیان) اسراف به نفس خود کردند بگو هرگز از رحمت (نامنتهای) خدا، ناامید مباشید. البته خدا همه گناهان شما را خواهد بخشید که او خدایی بسیار آمرزنده و مهربانست. و به درگاه خدای خود به توبه و انابه بازگردید و تسلیم امر او شوید، پیش از آن که عذاب قهر خدا فرا رسد و هیچ آن زمان نصرت و نجاتی نیابید. (زمر، 53 و 54)

بالعکس کسانی بودند که در طول زندگی خود به عبادت و خداپرستی مشغول و حتی موردتوجه پروردگار، بودند که اسم اعظم به آن ها هدیه شده بود. ولی از آنجایی که شیطان یک لحظه آن ها را از یاد خدا غافل کرد، بندگی یک عمر خود را که بیش از دویست سال بوده به فنا داده و کافرشدند، که خداوند، اورا به سگی تشبیه فرموده، ازجمله بلعم بن باعورا.

و اگر ما به مشیت نافذ خود می خواستیم با آن آیات او را رفعت مقام می بخشیدیم لیکن او به زمین (تن)

فروماند و پیرو هوای نفس گردید. دراین صورت مثل او و حکایت او به سگی ماند که اگر از او تعقیب کنی و یا او را به حال خود واگذاری به عَوعَو زبان کشد. ای رسول ما، اینست مثل مردمی که آیات خدا را بعد از علم به آن تکذیب کردند. این حکایت به خلق بگو باشد به فکر آیند. (اعراف/ 176)

حضرت امام سجاد(ع)، در دعای 39 صحیفه سجادیه می‌فرمایند: ناامیدی من از نجات، نه از روی سوءظن به تو باشد بلکه کمی حسنات و زیادت سیات است و گرنه تو سزاواری که هیچ گنه کاری از تو مأیوس و ناامید نگردد.

و نیز خدا خواست تا همه منافقان و مشرکان را عذاب کند که آن ها به خدا بدگمان بودند در صورتی که روزگار بد و هلاکت بر خود آن ها بود و خدا بر آنان خشم و لعن کرد و جهنم را که بسیار بد منزلگاهی است بر ایشان مهیا ساخت. (فتح/ 6)

امید به اجابت دعا

حسن ظنّ به خداوند، یعنی امیدداشتن به بخشش او. اگر از گناه توبه شود، خداوند می بخشد و یا دعایی کند اجابتمی‌فرماید، و اگر عمل خیری به جا آوری امید داشته باش که قبول می کند.

و بهترین دستور کتابی که بر شما از جانب خدا نازل شده

است، پیروی کنید پیش از آن که عذاب قهر حق به کیفر گناهان بر شما (ناگهان) فرود آید و شما آگاه نباشید. آن گاه هر نفسی به خود آید و فریاد واحسرتا برآرد و گوید ای وای بر من که جانب امر خدا را فرو گذاشتم و در حق خود ظلم و تفریط کردم و وعده های خدا را مسخره و استهزاء نمودم. (زمر/ 55 و 56)

اما ظن به مغفرت در هرحال نافع، بلکه لازم است و امید به ثواب های الهی بدون انجام به عمل خیر، جهل و غرور است.

و اوست خدایی که توبه بندگانش را می پذیرد و گناهانشان می بخشد و هرچه کنید می داند. و دعای آنان که به خدا ایمان آورده و نیکوکار شوند مستجاب می گرداند و از فضل و کرم خود بر ثواب آن ها می افزاید اما برای کافران عذابی سخت خواهد بود. (شورا/ 25 و 26)

و باز به خاطر آرید وقتی که خدا اعلام فرمود: که شما بندگان اگر شکر نعمت به جای آرید بر نعمت شما می‌افزاییم و اگر کفران کنید به عذاب شدید گرفتار می‌کنم. (ابراهیم/ 7)

بگو ای پیغمبر، محققاً مرا خدا به راه راست هدایتکرده است، به دین استوار و آیین پاک ابراهیم که وجودش از لوث شرک و عقاید باطل مشرکین منزه بود. (انعام/ 61)

هرگز به خدای یکتا شرک و شریک نیاور وگرنه به نکوهش و

خذلان ابدی مبتلا خواهی شد. (اسراء/ 22)

خدا به شیطان فرمود: برو که هر کس از اولاد آدم پیروی تو کرد، با تو به دوزخ که پاداش کامل شماست کیفر خواهد شد. برو و با جمله لشکر سواره و پیاده ات بر آن ها احاطه کن و در اموال و اولاد هم با ایشان شریک شو و به وعده های دروغ، آ ن ها را بفریب و مغرور ساز. آری وعده شیطان چیزی جز غرور و فریب نخواهد بود. همانا تو را بر بندگان (خاص) من تسلط نیست و تنها محافظت و نگهبانی خدا (آنان را) کافی است. (اسراء/ 63 الی 65)

و او خدایی است که دو دریا را به هم درآمیخت که این آب گوارا و شیرین و آن دیگری شور و تلخ و بین این دو آب واسطه و حایلی قرارداد که همیشه از هم منفصل و جدا باشند. (فرقان/ 53)

و هرگزآن دو دریا که آب این یک گوارا و شیرین و آن دیگر تلخ و شور است، یکسان نیستند. (فاطر/ قسمتی از آیه 12)

اوست که دو دریای آب شور و گوارا را به همدرآمیخت. (الرحمن/ 19)

اوست پدیدآرنده آسمان و زمین، و چگونه وی را فرزندی تواند بود در صورتی که او را جفتی نیست و او همه چیز را آفریده و به همه امور عالم داناست. این است وصف پروردگار یکتای شما که جزء او هیچ خدایی نیست و

آفریننده هر چیز اوست پس او را پرستش کنید که نگهبان همه موجودات است. او را هیچ چشمی درک ننماید و حال آن که بینندگان را مشاهده می کند و او لطیف و نامريی و به همه چیز خلق آگاهست. (انعام/ 101 الی 103)

آیا این خلق بدون (خالق) از نیستی صرف به وجود آمدند؟ یا خویشتن را خود خلق کردند؟ یا آن که آسمان ها و زمین را این مردم آفریدند؟ بلکه به یقین خدا را نشناختند. (طور/ 35 و36)

ما شما را (بدین خلقت زیبا) بیافریدیم، پس چرا آفریننده را تصدیق نمی کنید؟ آیا نديدید که نخست شما نطفه ای بودید. آیا شما خود، آن نطفه (بی جان را) به صورت فرزند انسان آفریدید یا ما آفریدیم؟. ما مرگ را بر همه خلق مقدر ساختیم و هیچ کس بر قدرت ما سبقت نتوان برد. (واقعه/ 57 الی 60)

و هرگاه آدمی به رنج و زیانی در افتد، همان لحظه به هر حالت باشد از نشسته و خفته و ایستاده فوراً ما را بهدعا می‌خواند، آن گاه که رنج و زیانش برطرف شود باز به حال غفلت و غرور چنان بازمی گردد، که گویی هیچ ما را برای دفع ضرر و رنج خود نخوانده. همین کفران و غفلت است که اعمال زشت تبه کاران را درنظرشان زیبا نموده است. (یونس/ 12)

ما در این قرآن هر گونه مثال و بیان (برای هدایت خلق) آوردیم و (لیکن) آدمی بیشتر از هر چیز با سخن حق به جدال و خصومت برخیزد. (کهف/ 54)

آنان که ایمان به خدا آورده و نیکوکار شدند، خدا به سبب همان ایمان آن ها را به راه سعادت و طریق بهشت رهبری کند تا به نعمت های ابدی بهشتی که نهر‌ها از زیر درختانش جاریست متنعم گردند. (یونس/ 9)

ای نفس قدسی مطمئن و دل آرام (به یاد خدا باش). امروز به حضور پروردگارت بازآی که تو خشنود (به نعمت های ابدی او) و او راضی از توست. بازآی و در صف بندگان خاص من درآی. و در بهشت من داخل شو. (فجر/ 27 الی 30)

4-مكر و نيرنگ

اشاره

مکر و نیرنگ، از گناهان کبیره و نابخشودنیست. پیمان‌شکنی، گران‌فروشی و فریب دادن نیز جزء همین گناه است.حضرت علی(ع)، فرمودند: اگر نبود مکر و فریب کاری جایگاهش در آتش، من از همه مردم مکارتر بودم. سپس فرمودند: هرکس دغل گری و هرزه گری و خیانت کند، منزل در آتش دارد⁽¹⁾.

آن کافرانی که پیش از اینان بودند، نیز مانند این ها مکر‌ها برای پایمال کردن حق اندیشیدند لیکن خدا، سقف بنای آن ها را از پایه ویران کرد و برسرشان فروریخت و عذاب خدا، از جایی که نمی فهمیدند، آن ها را فرا رسید. آن گاه روز قیامت هم آنان را خار و ذلیل خواهندکرد و آن روز خواهندگفت: کجایند شریکان من که برای طرفداری آن ها با مومنان خصومت و جنگ بپا می کردید، اهل علم و دانش اظهارکنند: که امروز ذلت و خواری و عذاب به کافران

اختصاص دارد. (نحل/ 26 و 27)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: مسلمان نباید مکر و خدعه کند، زیرا از جبريیل (ع)شنیدم، مکار و خدعه گر در آتش هستند. سپس فرمودند: کسی که مسلمانی را فریب دهد یا به او خیانت کند از ما نیست⁽¹⁾.

یهود با خدا مکر کردند، و خدا هم در مقابل با آن ها مکر کرد و خدا از همه کس بهتر مکر تواند کرد. (آل‌عمران/ 45)

معنای مکر و خدعه

مکر و خدعه یعنی قصد سوء و نیت بد کردن به دیگری مانند این که در ظاهر به شخصی محبت کند و در باطن با او دشمنی داشته باشد. یا در ظاهر با او کاری ندارد، ولی در باطن در کمین است تا به او ضربه یا خیانتی کند. انواع حیله گری و کلاه برداری و حقّه بازی و فریب کاری و نیرنگ و غیره که در بین بعضی از بی خبران است تماماً حرام و گناه کبیره محسوب و هر چه شدتش بیشتر باشد عقوبتش شدیدتر است.

آیا اهل شهر و دیار (که به نافرمانی خدا و اعمال ناشایسته مشغولند) از آن ایمنند که شبان گاه که در خوابند عذاب ما آن ها را فراگیرد؟ آیا اهل شهر و دیار (که از یاد خدا و طاعت او غافلند) از آن ایمنند به روز که سرگرم بازیچه دنیا هستند

عذاب ما آنان را فرارسد؟ آیا از مکر خدا، (یعنی آزمایش و مجازات خدا) غافل و ایمن گردیده اند که از آن غافل نشوند مگر مردم زیانکار. (اعراف/ 97 الی 99)

از همه بدتر، خدعه با مردم و غِشِّ در معامله است و آن مخلوط کردن جنس خوب و بد است. پیامبر اکرم(ص)، در بازار دیدند عجب گندم خوبی است، از فروشنده قیمت آن را پرسیدند. سپس دست در آن کردند دیدند وسط آن از گندم های نامرغوب است. خطاب به فروشنده فرمودند: کسی که غِشّ در معامله کند از ما نیست و روز قیامت با یهود محشور می شود.

کسی که به مکر و تزویر، اعمال بد کند، عذاب سختخواهد بود و فکر مکرشان به کلی نابود خواهد شد. (فاطر/ قسمتی از آیه 10)

که از این قبیل کار‌ها و اندیشه های بد، همه نزد خدا ناپسند خواهد بود. (اسراء/ 38)

مهلت الهی

از اقسام مکر الهی مهلت دادن به افرادی است که هرگاه گناه جدیدی می کنند خداوند، نعمت تازه و گشایش بیشتری را به آن ها می دهد. ولی متأسفانه متوجه نیستند. به جای آن که خجل و متنبّه و پشیمان و توبه کنند بر عصیان و خلاف

کاری‌های خود می افزایند.

مهلت دادن ما ایشان را به حال آن ها بهتر خواهد بود، بلکه مهلت می دهیم برای امتحان تا بر سرکشی و طغیان خود بیفزایند و آنان را عذابی رسد که به آن خوار و ذلیل شوند. (آل‌عمران/ قسمتی از آیه 178)

و آنان که آیات ما را تکذیب کردند، به زودی آن ها را به عذاب و هلاکت می افکنیم، از جايی که فهم آن نمی‌کنند. روزی چند به آن ها مهلت دهیم که همانا مکر و عقاب ما بس شدید به آن ها فرا رسد. (اعراف/ 182و 183)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: هرگاه پروردگار، اراده کند بنده ای را نعمتی عطا فرماید و آن بنده گناهی را مرتکب شود، خداوند بلافاصله او را به مصبیتی دچار می کند تا بفهمدکه این مصیبت در اثر گناهی است که انجام داده. در این حال او را متذکر استغفار و توبه می کند تا متوجه لطف خداوند نسبت به بندگان خاص خود شود⁽¹⁾.

خدايی که بخشنده گناه و پذیرنده توبه بندگان (با ایمان) و منتقم سخت (از بنده ظالم بی ایمان) است. (مؤمن/ 3)

در روایت آمده: بخشیده نمی شوند اشخاصی که گناه خود را کوچک شمرده و به جای آن که توبه و استغفار نمایند. گویند:

من که گناهی نکردم، دیگران را ببین که چه کار‌ها می کنند. این افراد از عفو الهی بی نصیب هستند⁽¹⁾.

خواهند تا خدا و اهل ایمان را فریب دهند و حال آن که فریب ندهند مگر خود را، و این را از سفاهت نمی دانند؟ دل های آن ها مریض است، پس خدا بر مرض (جهل و عناد) ایشان بیفزاید و برای آن ها عذاب دردناک به دین سبب که دروغ می گویند. و چون آن ها را (مومنان) گویند که در زمین فساد نکنید. پاسخ دهند که تنها به صلاح کار می کنیم. آگاه باشید که ایشان سخت مفسدند ولی خود نمی دانند. (بقره/ 9 الی 12)

دانایان، خدا ترسند

هرکس، در هر مقام و موقعیتی باید از مکر و قهر و عذاب الهی ترسناک باشد. زیرا نترسیدن از عقاب پروردگار، در اثر نداشتن یاضعف ایمان به خدا، و روز جزا و یا مغرور به آیات رحمت الهی، باعث معصیت شده و خود را از لطف الهی دور می‌کند.

آیا مردم چنین پنداشتند که به صرف این که گفتند: ما ایمان به خدا، آوردیم رهاشان کنند و بر این دعوی هیچ امتحانشان نکنند؟ (عنکبوت/ 2)

و (نمی دانید) این که برای آدمی جز آن چه به سعی (و عمل) خود انجام داده (ثواب و جزایی) نخواهد بود. (نجم/39)

ما این همه مثل ها می زنیم (تا حقایق) برای مردم روشن شود، و به جز مردم دانشمند کسی تعقل آن نخواهد کرد. (عنکبوت/ 43)

اگر کسی عمل خیری انجام دهد، آن نعمتی است که خداوند، توفیق آن را به او داده. پس باید برای چنین توفیقاتی شکر الهی به جاآورد، و گرنه خداوند، او را موفق به عمل خیر نکند، و شاید مورد خذلان واقع شود و گناهی از او صادر گردد که باعث از بین رفتن اعمال خیر گذشته هم گردد.

(ای رسول ما، به مردم) بگو که من مالک نفع و ضرر خویش نیستم، مگر آن چه (خدا) بر من خواسته، و اگر من از غیب جزء آن چه به وحی می دانم آگاه بودم بر خیر و نفع خود همیشه می افزودم و هیچ گاه زیان و رنج نمی‌دیدم. (اعراف/ قسمتی از آیه 188)ای رسول به خلق بگو که شما باید منحصراً به فضل و رحمت خدا، شادمان شوید که آن بهتر و مفیدتر از ثروتی است که بر خود اندوخته می کنید. (یونس/ 58)

و اگر بر تو ضرری خواهد هیچ کس دفع آن نتواندکرد و اگر خیر و رحمتی خواهد باز احدی رد آن نتواند. که فضل و رحمت حق به هرکس از بندگان بخواهد البته می رسد و

اوست خدایی آمرزنده مهربان. (یونس/ 107)

دعا سبب توجه و آمرزش پروردگار است

اُم سلّمه گفته: در نصف شبی دیدم رسول خدا(ص)، در گوشه خانه ایستادند و دست ها را به دعا بلندکردند و نالان و گریان فرمودند: خدایا نعمتی را که به من عطا فرمودی از من مگیر. خدایا مرا دچار شماتت دشمن و حسود مفرما خدایا مرا به بدی هایی که از آن ها بیرونم آوردی بازمگردان. خدایا مرا یک لحظه به خودم مگذار.

اُم سلّمه می گوید: من از دیدن حال آن حضرت و شنیدن این جملات گریان شدم که پیامبر خدا، چنین گریان و التماس از خدا درخواست خیر می فرماید. حضرت فرمودند: چرا گریه می کنی؟ عرض کردم چگونه گریان نباشم حال آن که شما با آن مقامی که دارید این گونه سخن می گویید. پس وای به حال ما!! حضرت فرمودند: چگونه نترسم وقتی یونس(ع)، را به خاطر یک لحظه به خودش واگذاشت. پس آن شد که مورد تنبیه خداگردید و مدتی در شکم ماهی زندانی بود⁽¹⁾.

که آن بندگان نیکو به عهد و نذر خود وفا می کنند و از قهر خدا در روزی که شرّ و سختیش همه اهل محشر را فرا گیرد

می ترسند. (دهر/ 7)

دنیا جزء بازیچه کودکان و هوسرانی بی خردان هیچ نیست و همانا سرای دیگر اهل تقوی را نیکوتر است، آیا تعقل و اندیشه در این نمی کنید. (انعام/ 32)

ای مردم از خدا بترسید و بیندیشید از آن روزی که نه هیچ پدری را به جای فرزند و نه هیچ فرزندی را به جای پدر پاداش و کیفرکنند. البته وعده خدا حق و حتمی است. پس زنهار شما را از زندگانی دنیا فریب ندهد و از عقاب خدا، شیطان به عفو و کرمش سخت مغرورتان نگرداند. (لقمان/ 33)

نیرنگ با خدا و بندگان او

بدترین عمل، نیرنگ به خداست. بعضی کفر خود را پنهان کرده و در ظاهر اظهار اسلام و ایمان می کنند.

خواهند تا خدا و اهل ایمان را فریب دهند و حال آن‌که فریب ندهند مگر خود را، و این را از سفاهت نمی‌دانند. (بقره/ 9)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: هرکس با مسلمانی دو رو و دو زبان باشد، یعنی در حضور برادرش از او تعریف و تمجیدکند و پشت سر، از وی تکذیب و بدگویی نماید این شخص روز قیامت در حالی محشور می شود که دو زبان از آتش دارد.

و آن چه از رنج و مصائب به شما می رسد همه از دست اعمال زشت خود شماست. در صورتی که خدا بسیاری از

اعمال بد را عفو می کند. (شورا/ 30)

و اگر آن ها ایمان آورند و پرهیزکار شوند، محققاً بهره ای که از خداوند، نصیب آن ها شود بهتر از هر چیز خواهد بود. (بقره/ 103)

هرچه در زمین و آسمان هاست همه به تسبیح و ستایش خدایی که مقتدر و حکیم است مشغولند. الا ای کسانی که (به زبان) ایمان آورده اید، چرا چیزی به زبان می گویید که در مقام عمل خلاف آن می کنید. (بترسید) از این عمل که سخنی بگویید و خلاف آن کنید که بسیار سخت خدا را به خشم و غضب می آورد. (صف/ 1 الی 3)

ای اهل ایمان (هر عهد که با خدا و خلق بستید) البته به عهد و پیمان خود وفا کنید. (مائده/ قسمتی از آیه 1)

و هرگز آن چه (را) علم و اطمینان نداری دنبال نکن که (در پیش گاه حکم خدا) چشم و گوش و دل ها همه مسئولند. (اسراء/ 36)

و البته شما را به سختی ها چون ترس و گرسنگی و نقصان اموال و نفوس و آفات زراعت بیازماییم و بشارت ومژده آسایش از آن سختی ها، صابران است. (بقره/ 156)

ما هر گاه بر آدمی بعد از آن که او را رنج و زیانی رسید، رحمتی فرستیم. آیا دراین صورت باید برای محو آیات و رسولان حق مکر و سیاست به کاربرند. (ای رسول ما) بگو مکر و سیاست

الهی کامل تر و سریع تر است، که رسولان ما (فرشتگان) مکرهای شما را (بر زیان شما) خواهند نوشت. (یونس/ 21)

بدین جهت که می خواستند در زمین تکبر و گردن کشی کنند و مکر اندیشیدند و مکر زشت و مکر بدکاری، جز صاحبش احدی را هلاک نخواهد کرد و آیا اینان جز آن که به طریقه امم گذشته هلاک شوند، انتظاری دارند، و طریقه خدا (در هلاک بداندیشان) هرگز مبدل نخواهد شد و طریقه حق (و سنت الهی) هرگز تغییر نمی پذیرد. (فاطر/ 43)

آنان که بر کردار زشت خود مکر‌ها می اندیشند، آیا از این بلا ایمنند که خدا همه را به زمین فروبرد یا از جایی که پی نبرد عذابی فرستد. (نحل/ 45)

و آنان که به امانت ها و عهد و پیمان خود کاملاً وفا کنند. و آنان که بر نمازهاشان محافظت دارند. چنین کسان وارث مقام عالی بهشتند، که بهشت فردوس ارث آنخوبان و منزل گاه ابدی آن پاکانست. (مومنون/ 8 الی 11)

5-نماز

اشاره

نماز از مهم ترین واجبات الهی است. که در هر موقعیت و هر مکان در وقت تعیین شده باید اقامه شود. بنا به دستور خداوند و فرمایشات معصومین(ع)، اقامه نماز در اول وقت شرعی باید انجام پذیرد. در قرآن بیش از یکصد آیه در مورد اقامه نماز همراه با پراخت زکات و کمک به یتیمان و فقراء آمده.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: زمانی که پروردگار حضرت آدم(ع)، را آفرید به فرشتگان دستور داد، بر او سجده کنند. گویا خداوند می خواست هم آدم را تکریم کند و هم به او بیاموزد که باید پروردگار خود را تعظیم و تکریم کنی. سجده مخصوص خدواند است. سجده فرشتگان به آدم به خاطر قدرت الهی در آفرینش چنین موجودی بود، که باری تعالی در قرآن می فرماید. ⁽¹⁾(فَتَبارَکَ اللّه اَحسَنُ الخالِقین). (مومنون/ قسمتی از آیه 14)

فرق است بین اقامه و خواندن نماز

اقامه، یعنی به پاداشتن نماز با تمام وجود و حواس جمع در فهم معانی و درک آن، و هیچ گونه افکاری در ذهن خود نگذرانی به جز نماز و معبود خود.

خواندن نماز یعنی طوطی وار و بدون فهم از معانی آن ودرک آن که مقابل چه کسی ایستاده ای. برای اطلاع بیشتر از دستورات پروردگار و فرمایشات معصومین(ع)، در ارتباط با نماز به کتاب تاریخ انبیاء از آدم(ع)، تا خاتم(ص)، صفحه 682 نوشته غلامرضا نشاط مراجعه فرمايید.

آن چه را که از کتاب آسمانی، قرآن بر تو وحی شد، بر خلق تلاوت کن و نماز را (که مهم ترین عبادت خداست) به جای آر که همانا نماز است که اهل نماز را از هر کار زشت و منکر باز می دارد و همانا ذکر خدا، بزرگتر (و برتر از اندیشه‌ي خلق) است و خدا به هر چه کنید آگاهست. (عنکبوت/ 45)

نماز را وقت زوال آفتاب تا اول تاریکی شب بپا دار و نماز صبح را نیز به جای آر که آن به حقیقت مشهود نظر فرشتگان شب و فرشتگان روز است. (اسراء/ 78)

آنان که متوسل به کتاب آسمانی شدند و نماز بپا داشتند که ما اجر درستکاران را ضایع نخواهیم گذاشت. (اعراف/ 170)

و نماز را در دو طرف (اول و آخر) روز به پا دارید و نیز در ساعت تاریکی شب که البته خوبی ونیکوکاری های شما،

زشتی و بدکاری هایتان را نابود می سازد، این یادآوری برای اهل ذکر است. (هود/ 114)

و نماز به پای دارید و زکات بدهید و با خداپرستانحق را پرستش کنید. (بقره/ 43)

از خدا یاری خواهید و در کار‌ها صبر و تحمل نمايید و نماز به جای آورید، چه آن که امر نماز در دین سخت مهم و بزرگ خواهد بود و کاری دشوار است، مگر بر خداپرستان. (بقره/ 45)

بگو ای پیغمبر، همانا نماز و طاعت و کلیه اعمال من وحیات و ممات من همه برای خداست که پروردگار جهانیاست. (انعام/ 162)

خداوند، در سوره مریم فرموده: باید اهل بیت خود را به ادای نماز و پرداخت زکات وادار نمايید. سپس در همان سوره می فرماید: کسانی که نماز را ضایع کرده و به امور نفسانی مشغولند، این ها به زودی کیفر گمراهی خود را خواهند دید، مگر آن که توبه کنند و به خدا ایمان آورند و نیکوکار شوند، در این صورت گناهشان بخشیده شود.

و همیشه اهل بیت خود را به ادای نماز و زکات امر می کرد و او نزد خدا بنده‌ي پسندیده ای بود. (مریم/ 55)

سپس جانشین آن مردم خداپرست، قومی شدند که نماز را ضایع گذارده و شهوت نفس را پیروی کردند و این ها

به زودی (کیفر) گمراهی را خواهند یافت. مگر آن کس که توبه کند و به خدا ایمان آرد و نیکوکار شود. در این صورت (گناهش بخشیده) و بی‌هیچ ستم به بهشت ابدداخل خواهد شد. (مریم/ 59و60)

ترک نماز به صورت عمداً

طبق دستور قرآن و معصومین(ع)، نماز از احکام بدیهی و ضروری اسلام است، و نخواندن آن کفر و شخص منکر نماز از اسلام خارج است. انکار نماز، انکار رسالت و قبول نداشتن قرآن به حساب می آید. اما کسی که منکر نماز نباشد و حق بودن پیامبر(ص)، و قرآن را قبول و معتقد به واجب بودن نماز باشد، ولی از روی تنبلی و مسامحه ترک نماز کند چنین شخصی فاسق است.

هر کس به خلاف آن چه خدا فرستاده حکم کند چنین کس از فاسقان خواهد بود. (مائده/ قسمتی از آیه 47)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: نماز را از روی عمد ترک نکنید، زیرا کسی که از این رو نماز را ترک کند از ملت اسلام خارج است. سپس فرمودند: چیزی که مسلمان را کافر می کند ترک نماز واجب است، که فاصله بین ایمان و کفر ترک نماز می‌باشد⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: شفاعت ما اهل بیت(ع)،

نمی رسد به کسی که نماز را سبک بشمارد⁽¹⁾.

آیا نوبت آن نرسیده که گرویدگان (ظاهری) دل‌هایشان بیاد خدا خاشع گردد، و به آن چه از حق نازل شده به دل توجه کنند. (حديد/ قسمتی از آیه 16)و اگر به خدا و پیغمبر و کتابی که بر او نازل شده ایمان آورده بودند، البته کافران را دوست خود نمی‌گرفتند، ولیکن بسیاری از آن ها فاسق و بد گردارند. (با آن ها دوستی نکنید). (مائده/ 81)

در بعضی احکام که خدا به تو فرستاده تقاضای تغییر کنند، پس هرگاه از حکم خدا روی گردانیدند (باک مدار) بدان که خدا می خواهد آن ها را به عقوبت بعض گناهانشان گرفتار سازد و همانا بسیاری از مردم فاسق و بدکارند. (مائده/ قسمتی از آیه 49)

چنین نیست قسم به ماه. و قسم به شب تار چون بازگردد. و قسم به صبح نبوت چون جهان را روشن سازد. که این قرآن یکی از بزرگترین آیت (خدا) است. پند و اندرز آدمیان است. تا از شما آدمیان هرکه بخواهد پیش افتد یا بازماند. هر نفسی در گرو عملی است که انجام داده است. مگر اهل یمین. آنان در باغ های بهشت متنعمند. وای بر احوال دوزخیان گنه کار. گویند که شما رو چه عمل به عذاب دوزخ

درافکند. آنان جواب دهند که ما از نمازگذاران نبودیم. ومسکینی را طعام ندادیم. (مدثر/ 32 الی 44)

منم خدای یکتا، هیچ خدایی جز من نیست پس مرا (به یگانگی بپرست و نماز را مخصوصاً برای یاد ما به پا دار). (طه/14)

... نیکوکار کسی است که به خدای عالم و روز قیامت و فرشتگان و کتاب آسمانی و پیغمبران ایمان آرد و دارایی خود را در راه دوستی خدا به خویشاوندان و یتیمان و فقیران و رهگذران و گدایان بدهد و هم خود در آزاد کردن بندگان صرف کند و نماز به پا دارد و زکات مال به مستحق برساند و با هرکه عهد بسته به موقع خود وفا کند و در کارزار و سختی ها صبور و شکیبا باشد. کسانی که به دین اوصاف آراسته باشند، آن ها به حقیقت راستگویان عالم و آن ها پرهیزکارانند. (بقره/ قسمتی از آیه 177)

آنان که نماز به پا می دارند و زکات فقیران را ادا می‌کنند و به عالم آخرت کاملاً یقین دارند. هم آنان از لطف پروردگار خویش به راه راست هستند و هم آنان رستگاران عالمند. (لقمان/ 4 و 5)

در هر نماز باید توجه و مواظبت کامل داشته باشید، خصوصاً نماز وسطی (نماز صبح) و به اطاعت خدا قیام کنید. (بقره/ 238)

همانا آنان که اهل ایمان و نیکوکارند و نماز به پا دارند و زکات بدهند آنان نزد پروردگار پاداش نیکو خواهند داشت و هرگز ترس از آینده و اندوه از گذشته نخواهند داشت. (بقره/ 277)(آنان که خدا را یاری می کنند) آن هایی هستند که اگر در روی زمین به آنان اقتدار و تمکین دهیم نماز به پا می دارند و زکات به مستحقان می دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و می دانند که عاقبت کار‌ها به دست خداست. (حج/ 41)

6-روزه

ای اهل ایمان بر شما هم روزه داشتن فرض گردید، چنان‌که امم گذشته را نیز فرض شده، و این دستور برای آنست که شما پرهیزکار شوید. (بقره/ 183)

روزه پس از نماز از واجبات الهی است. روزه تنها به نخوردن آب و غذا نیست. مهم ترین اثر روزه تقوی و خداپرستی است، اراده انسان زیاد شده و خود را از شهوت دور می دارد، که می‌تواند نسبت به مال و ناموس دیگران هم کنترل داشته باشد. روزه عاطفه را تقویت کرده، و رنج گرسنگی و کمبودهای بیچارگان را درک می کند. روزه باعث اجتناب از گناه و روی به بندگی و عبادت خداوند می شود.

در وسائل الشیعه جلد 7 ص 119 آمده: روزه دار باید از مخالفت با حق، دروغ، گناه، غیبت، حسادت، فحاشی، خشم، طعنه، ظلم، مردم آزاری، سخن چینی، معاشرت با فاسدان و فاسقان و حرام خواری دوری کند، و کوشا در نماز اول وقت، صبر، صداقت و همیشه به یاد قیامت باشد

.مؤلف گوید: این اعمال فقط مخصوص ماه مبارک نیست، یک بنده حقیقی و خداپرست باید همیشه این صفات را دارا باشد.

حضرت امام جعفر صادق(ع)، فرمودند: کسی که از دستورات الهی سرباز زند و بدرفتار با خانواده و در معیشت آنان باشد، و یا پدر و مادر از او راضی نباشند، روزه او قبول نیست.

ماه رمضان، نهمین ماه از ماه های قمری و تنها ماهی است که نام آن در قرآن ذکر شده. از مهم‌ترین فضایل این ماه، آن که کتاب های آسمانی، تورات و انجیل و زبور و قرآن در این ماه نازل شده⁽¹⁾.

پیامبر اکرم(ص)، در آخرین جمعه ماه شعبان برای آماده کردن اصحاب جهت استقبال از ماه رمضان چنین فرمودند: ای مردم، ماه خدا همراه با برکت، آمرزش و رحمت به سوی شما روی آورده این ماه نزد خدا بهترین ماه هاست، روزهای آن بهترین روز‌ها و شب های آن بهترین شب هاست، و ساعات این ماه بهترین ساعات است. ماهی است که به مهمانی خدا دعوت شده‌اید و از کسانی هستید که مورد اکرام خدا می باشید. نفس‌های شما دراین ماه ثواب تسبیح حق را دارد و خوابتان ثواب عبادت، اعمالتان در آن مقبول و دعاهایتان مستجاب است... بدبخت کسی است که از آمرزش الهی دراین ماه بزرگ محروم گردد...⁽²⁾

ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده،برای هدایت بشر و برای راهنمایی و تشخیص حق از باطل. پس هر که دریابد ماه رمضان را، روزه بدارد، و هر کس ناخوش و یا در سفر باشد به عدد آن چه روزه خورده از ماه های دیگر روزه دارد. که خداوند، برای شما حکم را آسان خواسته و تکلیف را مشکل نگرفته. تا این که عدد روزه را تکمیل کرده. خدا را به عظمت یاد کنید که شما را به دین اسلام هدایت فرموده. باشد که از این نعمت بزرگ سپاس گزاری کرده باشید. (بقره/ 185)

و هرکس از یاد من اعراض کند همانا معیشتش تنگ شود و روز قیامت نابینا محشورش کنیم. و در آن حال گوید: الها چرا مرا نابینا محشورکردی و حال آن که من بینا بودم. خدا به او فرماید: آری چون آیات ما برای هدایت تو آمد، همه را به طاق فراموشی و غفلت نهادی. امروز هم تو را فراموش و (بی بهره) خواهندکرد. و هم‌چنین ما هر کس را که ظلم و نافرمانی کند و ایمان به آیات خدا نیاورد مجازات سخت می کنیم با آن که هنوز عذاب آخرتش سخت‌تر و پاینده تر خواهد بود. (طه/ 124 الی 127)

7-امر به معروف و نهي از منكر

خداوند آیاتش را برای راهنمايی شما بیان می کند، باشد که به مقام سعادت هدایت شوید. (آل‌عمران/ قسمتیاز آیه 103)

یکی دیگر از واجبات الهی امربه معروف و نهی از منکر است. که با وجود چهار شرط واجب می شود.

نیکان آن ها هستند که هرگاه کار ناشایسته از ایشان سر زند یا ظلمی به نفس خویش کنند خدا را بیاد آرند و از گناه خود به درگاه خدا توبه و استغفار کنند (می دانند) جز خدا هیچ کس نمی‌تواند گناه خلق را بیامرزد، و آن ها هستند که اصرار در زشتکاری نکنند، چون به زشتی معصیت آگاهند. (آل عمران/ 135)

پس به طور کل، هرگاه ضرری یا مفسده ای معلوم یا مظنون برای طرفین باشد امر به معروف و نهی از منکر واجب نیست و از شخص ساقط است. در غیر این صورت امر و نهی واجب می شود که باید با زبان خوش و مهربانی انجام گیرد تاتأثیر بهتری در شخص داشته باشد.

و با او با کمال آرامی و نرمی سخن گويید، باشد که از این خواب غفلت و غرور بیدار و متذکر شود، یا از خدا بترسد. (طه/ 44)

(ای رسول، تو و امتت در امور شخصی) همیشه بدی خلق را به بهترین عمل پاداش ده تا همان کس که گويی با تو بر سر دشمنی است دوست و خویش تو گردد. (فضلت/ قسمتی از آیه 34)

حضرت امام علی(ع)، فرمودند: بعضی از مومنین با دل و دست و زبان نهی از منکر می کنند، ایشان تمام جهات خیر را دارا هستند⁽¹⁾.

و باید برخی از شما مسلمانان (که دانا و با تقواترند) خلق

را به خیر و صلاح دعوت کنند و مردم را به نیکوکاری امر و از بدکاری نهی کنند و اینان به حقیقت واسطه هدایت خلق هستند در دو عالم، که در کمال فیروز بختی و رستگاری خواهند بود. (آل عمران/ 104)

حضرت امام محمدباقر(ع)، فرمودند: از اساس دین، دوستی با دوستان اهل بیت و دشمنی با دشمنان ایشان و پیروی و متابعت ازآن هاست⁽¹⁾.

مؤمنان حقیقی آن هايی هستند که به خدا و رسولش ایمان و اعتقاد کامل دارند و هرگاه در کاری که حضور واجتماعشان با رسول لازم باشد حاضر آیند. (نور/ قسمتی از آیه 62)

منظور از متابعت از اهل بیت همان دستورات الهی است که در قرآن آمده، و معصومین(ع) مفسر آنند. که در این بحث پیروی از دستورات داده شده، پیرامون امر به معروف و نهی منکر است.

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: امر به معروف و نهی از منکر کنید، که در غیر این صورت دعای شما مستجاب نمی شود.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هرگاه امت من امر به معروف و نهی از منکر را ترک کنند منتظر عذاب و قهرالهی باشند. سپس فرمودند: در شب معراج از جمله وحی های خداوند، به من

این بود که هر کس دوستی از دوستان مرا خوار کند با من در نبرد است. پرسیدم پروردگارا، دوست تو کیست؟ فرمود: آن کسی است که از او پیمان گرفتم بر دوستی و پیروی از تو و از وصّی تو (علی (ع)) و از ذریّه و نژاد تو (یعنی ائمه اثنی عشر (ع))⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: روز قیامت ندا می‌کند: کجایند کسانی که معترض و مزاحم دوستان من شدند. پس مردمی برخیزند که چهره ی ایشان گوشت ندارد. گفته می شود ایشان کسانی هستند که مؤمنین را آزرده و در برابر ایشان ایستادند و با آن ها دشمنی ورزیدند و در دینشان سخت گرفتند. پس امر می شود ایشان را به دوزخ برند⁽²⁾.

و به آن مردمی که خلق را به عدل و درستی خوانند،نیز دشمن شده و به قتل رسانند، ای پیغمبر آن ها را به عذاب سخت دردناک بشارت ده. (آل‌عمران/ قسمتی از آیه 21)

8-خمس و زكات

در قرآن بیش از یکصد آیه در ارتباط با نماز، همراه با پرداخت زکات و خمس آمده.

آنان که زکات نمی دهند و آخرت را منکرند. امّا آنان که ایمان آورده و نیکوکار شدند پاداش بی پایان خواهند داشت. (فضلت/ 7 و 8)

واژه (غنیمت) و (غرامت) هر یک شش بار در قرآن ذکر شده. غرامت شامل ضرر مالی است، و غنیمت به هر چیزی که انسان به دست می آورد.

حضرت علی(ع)، فرمودند: غنیمت شامل هر گونه درآمدی اعمّ از کسب و کار و تجارت می شود. خمس از نظر قرآن و روایات ائمه(ع)، از اهمیت ویژه ای برخوردار است اگر کسی خمس نپردازد، مالش حلال نمی شود و نمی تواند در آن تصرف کند. چون یک پنجم آن مربوط است به سهم امام(ع) و سادات و غیره.

و ای مؤمنان بدانید که هر چه به شما غنیمت و فایده رسد خمس آن خاص خدا و رسول و خویشان او و یتیمان

و فقیران و در راه سفر ماندگان است، به آن ها بدهید. اگربه خدا و به آن چه بر بنده خود (محمد«ص») در روز فرقان، روزی که دو سپاه روبرو شدند. خدا نازل فرموده ایمان آورده اید و بدانید که خدا بر هر چیز قادر و تواناست. (انفال/ 41)

مصرف صدقات منحصراً مخصوص به این هشت طایفه است، فقیران و عاجزان و متصدیان اداره صدقات و برای تالیف قلوب (یعنی برای متمایل کردن بیگانگان به دین اسلام) و آزادی بندگان و قرض داران و در راه خدا و به راه درماندگان. این مصارف هشت گانه فرض و حکم خداست، که خدا بر تمام حکم و مصالح امور آگاهست. (توبه/ 60)

طبق دستور الهی زکات بر سادات حرام است. که باید از محل خمس نیازهای آن ها را تامین نمود. خداوند، جهت محرومیت های جامعه، خمس و زکات را واجب کرده که اگر همگی به این دستور الهی عمل می کردند فقیری در اجتماع مسلمین وجود نداشت.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که خمس و زکات مال خود را نپردازد در دنیا برکت از مالش برداشته می شود و قیامت خداوند، او را در صحرایی با اژدهایی که بر او مسلّط است رها می کند⁽¹⁾.

و آن چه که خدا از اموال کافران دیار، به رسول خود غنیمت داد آن متعلق به خدا و رسول و (ائمه«ع») و خویشاوندان رسول است و یتیمان و فقیران و راه گذاران.این حکم برای آنست که غنائم، دولت توانگران را بیفزاید و شما آن چه رسول حق دستور دهد بگیرید و هرچه نهی کند واگذارید و از خدا بترسید که عقاب خدا بسیار سخت است. (حشر/ 7)

حضرت پیامبر(ص)، فرمودند: بیماران خود را با صدقه دادن درمان کنید. سپس فرمودند: کسی ازخرج کردن مال خود در راه خیر بخل ورزد، مبتلا می شود به چند برابر آن که در راه شرّ صرف کند. (منظور حضرت نپرداختن خمس و زکات است)⁽¹⁾.

و آنان که ذکات مال خود را به فقرا می دهند. (مومنون/ 4)

و آنان هستند که هنگام انفاق به مسکینان اسراف نکرده و بخل هم نورزند، بلکه در احسان میانه رو و معتدل باشند. (فرقان/ 67)

از طرفی مددجو و گیرنده کمک هم باید شاکر خداوند باشد تا نعمت بر او افزون گردد.

در کتاب کافی، از قول مسمع بن عبدالملک: آورده، که گفته: در خدمت حضرت امام صادق(ع)، بودم، سائلی از آن حضرت

کمک خواست. حضرت دستور دادند خوشه‌ي انگوری به او بدهند. سائل گفت: مرا به این حاجتی نیست، اگر پولی باشد بدهید. حضرت فرمودند: خدا به تو وسعت دهد و چیزی به او ندادند.

سائل دیگری آمد، حضرت سه حبّه از انگور به او دادند.سائل گرفت و شکر خدا را نمود. حضرت مقدار زیادی از انگور به او دادند، باز سائل شکر خدای را به جای آورد. حضرت به غلام خود فرمودند: چقدر پول همراه داری. غلام گفت: بیست درهم. حضرت بیست درهم را به سائل دادند. باز سائل شکر نعمت های خدا را به جای آورد. باز حضرت پیراهن خود را درآوردند و به او دادند. سائل گرفت و پوشید و به حضرت گفت: ای بنده خدا، خداوند، به تو پاداش نیک عطا فرماید.

مسمع می گوید: سائل حضرت را نشناخت و چون دعا به حضرت کرد، دیگر چیزی به او ندادند. در صورتی که اگر هم‌چنان شکر خداوند می نمود، حضرت امام پیوسته به او عطا می کردند.

آن چه در راه خدا انفاق می کنند، موجب تقرب نزد خدا و دعای رسول است، آری آگاه شوید که انفاق آن ها موجب قرب به خداست و البته خدا آنان را در سرای رحمت خود (بهشت ابد) داخل می گرداند، که خدا بسیار آمرزنده و مهربانست. (توبه/ قسمتی از آیه 99)

پس تا بتوانید خداترس و پرهیزکار باشید و سخن حق بشنوید و اطاعت کنید و از مال خود برای (ذخیره آخرت) خویش به فقیران انفاق کنید و کسانی که از خوی لئامت و بخل نفس خود محفوظ مانند، آن ها رستگاران عالمند. و اگر به خدا (یعنی به بندگان محتاج خدا) قرض نیکو (صدقه) دهید خدا برای شما چندین برابر گرداند و هم از گناه شما درگذرد، و خدا از شکر و احسان خلق،نیکو پاداش دهد و بر گناهشان بردبار است. (تغابن/ 16 و 17)

دوزخ آنان را می خواند، که از خدا رو گردانیده و با حق مخالفت کردند. و مال دنیا را جمع کرده و همه را ذخیره نمودند.که انسان مخلوقی طبعاً سخت حریص و بی صبر است. چون شرّ و زیانی به او رسد، سخت جزع و بی قراری کند. و چون مال و دولتی به او رو کند (بخل) ورزد و منع (احسان) نماید، مگر نمازگذاران حقیقی. آنان که دایم در نماز و طاعت الهی عمر گذرانند. و آنان که در مال و دارایی خود حقی معین و معلوم گردانند. تا به فقیران سائل و فقیران آبرومند محروم رسانند. و آنان که روز قیامت و جزا را تصدیق کنند. و آنان که از قهر و عذاب خدای خویش ترسانند. که از عذاب خدا هیچ کس ایمن نتواند بود. و آنان که اندام خود را از شهوت رانی نگاه می‌دارند. مگر بر زنان حلال و کنیزان ملکی خویش که از اعمال شهوت هیچ

ملامت ندارند. و هرکه غیر از این کند به حقیقت متعدی و ستم کار است. و آنان که امانت وعهد و پیمانشان را رعایت کنند. و آنان که برای شهادت به حق قیام کنند. و آنان که نماز خود را محافظت کنند. آنان که جامع این اوصاف هستند در باغ ها با عزت و احترام متنعمند. (معارج/ 17 الی 35)ای اهل ایمان بسیاری از علما و راهبان اموال مردم را به باطل طعمه خود می کنند و خلق را از راه خدا و (طاعت امر خدا) منع می کنند و کسانی که طلا و نقره را گنجینه و ذخیره می کنند و در راه خدا انفاق نمی کنند، آن ها را به عذاب دردناک بشارت ده. (توبه/ 34)

(ای رسول) آیا دیدی آن کس را که روز جزا را انکار می‌کرد. این همان شخص (بی رحم) است که یتیم را از در خود (به قهر) می راند. و کسی را بر طعام فقیر ترغیب نمی کند. پس وای بر آن نمازگذاران که دل از یاد خدا غافل دارند. همانان که (اگر طاعتی کنند) به ریا و خودنمایی کنند. و زکات و احسان را از فقیران منع کنند. (ماعون)

آیا مومنان ندانسته اند که محققاً خدا توبه بندگان را می‌پذیرد و خدا صدقه آن ها را قبول می فرماید و البته خدا بسیار توبه پذیر و مهربان است. (توبه/ 104)

9-عاق والدين

اشاره

دیگر از گناهان کبیره عاق والدین است، حضرت رسول(ص)، فرمودند: بدترین گناه بعد از شرک به خدا، عاق والدین است و آن گناهی است که در قرآن و احادیث معصومین(ع) وعده عذاب داده شده. عاق والدین تنها در زمانزنده بودن نیست، چه بسا پس از فوت در صورتی که فرزند به فکر آنان نباشد و خیراتی، چه مادی یا معنوی برای پدر و مادرش هدیه نکند. در زمان ممات هم می توانند فزند خود را عاق کنند.

چشم از این متاع ناقابل دنیوی که به طایف ای از مردم کافر برای امتحان دادیم، البته بپوش، و بر اینان اندوه مخور و اهل ایمان را زیر پر و بال علم و حکمت خودگیر و با کمال حسن خلق بپروران. (حجر/ 88)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هرکس پدر و مادر خود را بیازارد، مرا آزرده و هر که مرا اذیت کرده، خدا را آزرده که آزار کننده خدا، ملعون است. سپس فرمودند: کسی که عاق والدین باشد، هر عمل خوبی به جا آورد، هرگز از او پذیرفته

نیست و داخل بهشت نمی شود.

آزار پدر و مادر، تنها جسمی و روحی نیست. حضرت فرمودند: اگر فرزندی با غیظ به پدر و مادر بنگرد، درحالی که حتی والدین بر او ستم کرده باشند، خداوند نماز و عبادات او را نمی پذیرد⁽¹⁾.

(چقدر ناخلف است) فرزندی که پدر و مادر را بگوید اُف بر شما باد. (احقاف/ قسمتی از آیه 17)

اولاد وظیفه دارد رعایت کامل ادب در گفتار و کردار خود داشته باشد که باعث آزار و اذیت پدر و مادر نشود.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: یک روز نیکی به پدر و مادر مساوی است با یک سال جهاد در راه خدا. خدمت به پدر ومادر کفاره گناهانست، و خوشنودی والدین، خوشنودی خداوند است و دعای ملائکه بدرقه فرزندی است که به پدر و مادر نیکی کند.

سپس حضرت، سه مرتبه نیکی به مادر را سفارش و تاکید فرمودند، در مرتبه چهارم سفارش خدمت به پدر را. در ادامه فرمودند: در نماز مستحبی باشی و مادر تو را صداکرد باید نماز را ر‌ها و به مادر برسی.

از این روست که پیامبر(ص)، فرمودند: بهشت زیر پای مادران است⁽²⁾.

و ما به هر انسانی سفارش کردیم که در حق پدر و مادر نیکی کن به خصوص مادر که بار حمل فرزند برداشته، تا مدت دو سال که طفل را از شیر بازگرفته. هر روز به رنج و ناتوانیش افزوده، بسیار نیکی و سپاس گزاری کن و نخست شکر من که خالق و منعم و آن گاه شکر پدر و مادر به جای آور که بازگشت خلق به سوی من خواهد بود. (لقمان/ 14)

دستورات الهی در مورد پدر و مادر، کافر هم صادق است.

و هر که نافرمانی خدا و رسول کند و تجاوز از حدود احکام الهی نماید او را به آتشی درافکند که همیشه در آن معذب است و همواره در عذاب خواری و ذلت خواهد بود. (نساء/ 14)

نیکی به پدر و مادر از منظر قرآن

از آیات قرآن و اخبار اهل بیت(ع)، چنین برداشت می شود که آزردن و ناراحت کردن پدر و مادر، حرام و از گناهان کبیره است و احسان و نیکی به ایشان واجب و ترک آن حرام است.

چنان که می فرماید: در احسان به پدر و مادر فرقی میان آن دو نیست.

1- در سوره بقره: وَ بِالوالِدَینِ اِحسانا

به جز خدای را نپرستید و نیکی کنید درباره پدر و مادر و خویشان و یتیمان و فقیران و به زبان خوش با مردم تکلم

کنید و نماز به پای دارید و زکات مال خود بدهید. (بقره/ قسمتی از آیه 83)

2- به انسان امر نمودیم که مرا و والدین خود را سپاس‌گزار باش.

و ما به آدمیان سفارش کردیم که در حق پدر و مادر نیکی کنید. (عنكبوت/ قسمتی از آیه 8)

3- حکم کرد پروردگارت که جز او را نپرستید و به پدر و مادر خود نیکی کنید. در اهمیت موضوع آن که خداوند، پس از پرستش خود سفارش پدر و مادر را می‌کند.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: احسان به پدر و مادر یعنی در مصاحبت با ایشان نیکو صحبت کنی و اگر چیزی لازم داشتید، پیش از آن که از تو درخواست کنند به آن ها بدهی و ناگفته رفع احتیاجات ایشان را مرتفع کنی و هیچ گاه صدای خود را بر آن ها بلند نکن و نگاه تند بر ایشان نداشته باش. کهخوشنودی والدین خوشنودی خداست⁽¹⁾.

و خدای تو حکم فرمود: که جز او هیچ‌کس را نپرستید و درباره پدر و مادر نیکویی کنید و چنان که هر دو یا یکی از آن ها پیر و سال خورده شوند زنهار کلمه ای که رنجیده خاطر شوند نگویید و کمترین آزار به آن ها مرسانید و با ایشان با اکرام

و احترام سخن گویید. همیشه پر و بال تواضع و تکریم را با کمال مهربانی نزدشان بگستران و بگو: پروردگارا چنان که پدر و مادر، مرا از کودکی به مهربانی بپرورند تو در حق آن ها رحمت و مهربانی فرما. (اسراء/23 و 24)

حضرت یعقوب(ع) و فرزندش حضرت یوسف (ع)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: زمانی که یعقوب(ع)، برای ملاقات فرزندش یوسف(ع)، در مصر وارد دربار شد. یوسف(ع)، احترام پدر نکرد و از جای خود به پا نه ایستاد. دراین حال جبرائیل(ع)، نازل شد و به یوسف(ع)، گفت: دست خود را بازکن. نوری از کف دست یوسف(ع)، خارج شد. از جبرائیل(ع)، پرسید: این چه نوری بود؟ جبرائیل، فرمود: نور نبوت از صلب تو بیرون رفت. چون رعایت احترام پدر نکردی. دیگر از نسل تو پیغمبر نخواهد شد. پس آثار وضعی عدم خدمت به پدر و مادر، حسن خاتمه و عاقبت به خیری ندارد. سپس حضرت، فرمودند: کسی که بخواهد سختی های جان دادن بر او آسان و درجاتبهشت را صاحب شود، باید به پدر و مادر نیکی کند. که دعای پدر و مادر در حق فرزند مستجاب است، حتی پدر و مادری که فوت شدند.

ای پیغمبر از تو سوال کنند: در راه خدا، چه انفاق کنیم؟ بگو هر آن چه از مال خود انفاق کنید درباره‌ي پدر و مادر

و خویشان و فقیران و راه گذران رواست و هر نیکويی کنید خدا، بر آن آگاه است. (بقره/ 215)

وظیفه فرزند، پس از مرگ پدر و مادر

اگر واجباتی از پدر و مادر به عمل نیامده باید توسط فرزند انجام گیرد. مانند نماز و روزه و حج و غیره، هم چنین اگر بدهی دنیوی دارند باید بپردازد و آن چه را وصیت کردند، عمل کند، و اولاد تا آخر عمرش جهت پدر و مادر صدقه دهد و اعمال مستحبی را به قصد ایشان به انجام رساند و از خداوند، برای آن ها طلب مغفرت کند.

و بار الهی مرا و پدر و مادر من و هر که با ایمان به خانه من داخل شوند و مردان و زنان با ایمان عالم را ببخش و بیامرز و ستم کاران را بر هلاک و عذابشان بیفزای. (نوح/ 28)

پیامبر(ص)، فرمودند: نگاه محبت آمیز به پدر و مادر ثواب یک حج قبول شده دارد. احسان به والدین عمر را زیاد می کند. آن ها را به اسم صدا نکنید. جلوتر از آن ها راه نروید. خشنودیپدر و مادر از فرزند، خشنودی پروردگار و ناراحتی آن ها از اولاد خشم خدا را همراه دارد. سپس فرمودند: احسان کردن افضل بر انفاق است، پس پدر و مادر را مراقب باشید، ادب به جا آورید، اطاعت و محبت کنید که حّد و مرز ندارد⁽¹⁾.

حضرت علی(ع)، فرمودند: نیکی به والدین بزرگترین واجب از واجبات خداست⁽¹⁾.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هر شخصی سه پدر دارد که باید احترام کند.

اثرات عاق والدین

عاق والدین منحصر به عقوبت های اخروی نیست. بلکه عاق از گناهانی است که آثار وضعی دنیوی دارد. حضرت رسول(ص)، فرمودند: سه گناه است که خداوند، عقوبت آن ها را در دنیا تعجیل می فرماید:

1- عاق والدین

2- ظلم به بندگانش

3- بدی کردن در مقابل احسان⁽³⁾.

مؤلف گوید: شاید حکمت عقوبت دنیوی، برای عبرت دیگران است.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: نیکی به پدر و مادر وصله رحم، باعث شود خداوند، سختی های مرگ را بر او آسان فرماید و هیچ گاه مبتلا به تهی دستی نشود⁽¹⁾.

خدای یکتا را پرستید و هیچ چیزی را شریک او نگیرید و نسبت به پدر و مادر و خویشان و یتیمان و فقیران و همسایه که بیگانه است و دوستان موافق و رهگذران و بندگان و پرستاران زیردست که تصرف شما هستند، در حق همه نیکی و مهربانی کنید که خدا مردم خودپسند متکبّر را دوست ندارد. (نساء/ 36)

یحیی(ع) هم در حق پدر و مادر خود بسیار نیکی کرد و هرگز به احدی ستم نکرد و معصیت خدا را مرتکب نشد. سلام حق بر او باد در روز ولادتش و روز وفاتش و روزی که برای زندگی ابدی برانگیخته خواهدشد. (بندگان در این سه روز سخت به لطف خدا محتاجند). (مریم/ 14 و 15)

عیسی(ع)، (خدا) به نیکویی با مادر توصیه نموده. (مريم/ قسمتی از آیه 32)

10-قطع رحم

یکی دیگر از گناهان کبیره قطع رحم است، که در ارتباط با آن سفارش و تاکید بسیار شده. چنان که، رسول خدا(ص)، فرمودند: قطع رحم دین را زایل می کند.حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: قطع رحم عمر را کوتاه می کند.

شخصی از حضرت پیامبر(ص)، پرسید کدام عمل نزد خدا، بدترین عمل است؟ حضرت فرمودند: شرک به خدا و قطع رحم. شخصی شکایت نزد حضرت امام صادق(ع)، برد و گفت: یکی از بستگان مرا آزار می دهد. چه کار کنم؟ حضرت فرمودند: آیا تو هم می خواهی مثل او قطع رحم و ترک احسان کنی؟ اگر چنین کنی خداوند، در دنیا و آخرت نظر لطفش را از شما بر می دارد. هرچه او بدی می کند، تو در حق او و خانواده اش محبت کن، دراین‌صورت او پشیمان می شود و با محبت به طرف تو خواهد آمد⁽¹⁾.

و هم آن چه را خدا، امر به پیوند آن کرده اطاعت می کنند و از خدا، می ترسند و از سختی هنگام حساب می اندیشند. و هم در طلب رضای خدا، راه صبر پیش می‌گیرند. نماز به پا می دارند و از آن چه نصیبشان کردیم به فقرا پنهان و آشکار انفاق می کنند و در عوض بدی های مردم نیکی می کنند اینان هستند که عاقبت منزل گاه نیکو یافتند. (رعد/ 21 و 22)

پیامبر اکرم(ص)، فرمودند: قاطع رحم داخل بهشت نمی‌شود و دعای او مستجاب نمی گردد⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که قطع رحم کند، خداوند، رحمت دنیوی و اخروی خود را از آن ها برمی دارد⁽²⁾.

حضرت امام محمد باقر(ع)، از قول حضرترسول(ص)، فرمودند: وصیت و سفارش می کنم حاضرین و غائبین از امتم را و کسانی که هنوز به دنیا نیامده اند تا روز قیامت که صله رحم نمایند، هر چند فاصله بین آن ها زیاد باشد. که صله رحم از اموری است که خداوند، آن را جزء دین قرارداده است.

آنان که پس از پیمان بستن، عهد خدا را شکستند و هم آن چه خدا امر به پیوند آن کرده (مانند صله رحم و دوستی با علی(ع)) کاملاً گشتند و در روی زمین فساد و فتنه کردند،

اینان را لعن خدا و منزل گاه عذاب دوزخ است. (رعد/ 25)

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: خداوند در قرآن سه امر، دو موردی قرار داده.

کسانی که می شکنند عهد خدا را، پس از آن که محکم بستند و می برند آن چه را که خدا امر به پیوند آن کرده است که رحم است و (خدا امر نموده به صله رحم وایشان قطع کنند) در زمین و میان اهل آن فساد می کنند، به حقیقت زیانکار آن ها هستند. (بقره/ 27)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: صله رحم عمر را زیاد می‌کند و خانه ها را آباد و باعث آسانی حساب در روز جزاست و از مرگ بد یعنی عاقبت به شرّی تبدیل به عاقبت به خیر می شود. سپس فرمودند: به سراغ بستگان بروید، اگر آنان اعتنایی نکنند، هر چند به یک سلام باشد.

صله رحم زیادی اموال را به همراه خواهد داشت، و کمک مالی به فامیل بیست و چهار برابر نسبت به دیگر کمک ها پاداش دارد⁽¹⁾.

و درباره ارحام کوتاهی نکنید که همانا خدا مراقب اعمال شماست. (نساء/ قسمتی از آیه 1)

11-دروغ

اشاره

رسول خدا(ص)، فرمودند: یکی دیگر از گناهان کبیره بعد از شرک به خدا و عاق والدین، دروغ گفتن است. سپس فرمودند: دروغ گو ملعون و روسیاه است و ایمان ندارد⁽¹⁾.

و روز قیامت کسانی که بر خدا دروغ بستند بنگری که همه رویشان سیاه شده. (زمر/ قسمتی از آیه 60)

دروغ اهم گناهان است. دروغ گو از شراب خوار بدتر است. از همه مهمتر لعنت خدا بر اوست و ملائکه او را نفرین می کنند. حضرت، در جای دیگر فرمودند: دروغ گفتن، سوگند دروغ و گواهی دروغ همه از نظر خداوند کاریست باطل که مشمول قهرالهی است.

کشته و نابود باد آن که دروغ گوید. (ذاریات/ 10)

حضرت امام حسن عسگری(ع)، فرمودند: تمام بدی ها و فساد‌ها منشاء آن دروغ است⁽²⁾.

همین مردم هستند که نفوس خود را سخت در زیان افکندند و هر دروغ و تدبیری در راه دنیا کردند، همه محو و نابود شود. ناگزیر در عالم آخرت زیانکارترین مردم آن ها هستند. (هود/ 21 و 22)

حضرت امام محمد باقر(ع)، مضرات دروغ را چنین فرمودند:

حضرت رسول(ص)، فرمودند: در شب معراج زنی را دیدم که سرش مانند خوک و بدنش مانند الاغ بود. پرسیدم: چرا این چنین است؟ گفتند: به خاطر دروغ گوییش و فتنه انگیزی.

آنان که از رو در آتش دوزخ وارد شوند به بدترین مکان شتافته و سخت ترین راه ضلالت یافته اند. (فرقان/ 34)

دروغ بر خدا و معصومین (ع)

حضرت امام صادق، فرمودند: عرش الهی به لرزه درمی آید وقتی کسی دروغی بگوید، و از آن بدتر خدا را شاهد دروغش بگیرد. یا حدیثی از خود اختراع کند و به یکی از معصومین(ع)، نسبت دهد این افراد بدبخت ترین افرادند⁽¹⁾.

پس در آن روز از آن کسی که برخدا دروغ بسته و وعده صدق رسولان خدا را تکذیب کرده هیچ کس ستم‌کارتر هست؟ آیا منزل گاه کافران آتش دوزخ نیست؟ (زمر/ 32)

دروغ کوچک و بزرگ ندارد

حضرت رسول (ص) در شب زفاف عایشه به خدمتکار خود

دستور دادند ظرف شیر را ببرو به زنها بده تا بخورند. بعضی از خانم ها گفتند میل نداریم حضرت فرمودند: گرسنگی

و دروغ؟ اسما خدمتکار حضرت گفت: یا رسول الله اگر چیزی را که میل داریم و بگوییم میل ،نداریم، دروغ است ؟ حضرت فرمودند: بلی دروغ هرچند کوچک هم که باشد در نامه عمل ثبت میشود. بعضی به دروغ می گویند: دیشب فلان خواب را دیدم. در صورتی که هیچ خوابی ندیده و به دروغ چیزی را از خود میگوید که این مشمول گناه است.

ای رسول؛ دعوت تورا تنها زنده دلان عالم که گوش شنوا دارند اجابت کنند.

دروغ بی گناه

حضرت رسول(ص)، و ائمه معصومین(ع)، فرمودند: منحصراً دروغ برای نجات خود یا برادر مسلمان اشکالی ندارد.مثلاً برای رهایی از شرّ سلطان ظالم و یا دشمن و غیرمسلمان به دروغ قسم یاد کند اشکالی ندارد⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: این نوع دروغ، کفاره ندارد. بلکه برای صاحبش اجر و ثواب هم ثبت می شود. مانند قسم دروغی که برای خلاصی جان یا مال خود یا مسلمانی از شرّ ظالمی مانند دزد و غیره یاد شود⁽²⁾.

اگر او از کفر و ظلم و تکذیبش دست نکشد، البته خدای

موی پیشانیش به قهر و انتقام بگیرد. آن پیشانی دروغ زن خطاپیشه را. آن گاه او هرکه را خواهد. بخواند، ما هم فرشتگان قهر و عذاب که زبانیه دوزخ اند، برگرفتن او می‌خوانیم. (علق/ 15 الی 18)

این منکران به زودی فردای قیامت کاملاً معلومشان شود که دروغ گوی بی باک کیست. (قمر/ 26)

همانا آنان که عهد خدا و سوگند خود را به بهایی اندک بفروشند، اینان را در دار آخرت (از بهشت حق) بهره ای نیست و خدا از خشم با آن ها سخن نگوید و به نظر رحمت در قیامت به آن ها ننگرد و از پلیدی گناه، پاکیزه نگرداند و آنان را (در جهنم) عذاب دردناک خواهد بود. (آل عمران/ 77)

پس ستمکارتر از آن که به خدا نسبت دروغ دهد وآیات خدا را تکذیب کند هیچ کس نیست و البته ستمکاران را هرگز فلاح و رستگاری نخواهد بود. (یونس/ 17)

اما آن فرقه که به خدا ایمان آورند و به نیکوکاری پرداختن در آن روز مسرور و محترم به باغ بهشت منزل گیرند. و اما آن فرقه که کافر شدند و آیات ما و حیات آخرت را تکذیب کردند، آنان را در عذاب دوزخ حاضرکنند. پس (به فکر آن روز بزرگ باشید) خدا را هنگام شام و صبح گاه در نماز مغرب و صبح تسبیح و ستایش گویید. (روم/ 15 الی 17)

خدا به قسم های لغو بیهوده (که به زبانست نه به دل) شما را مواخذه نخواهد کرد، ولیکن بر آن قسمی که از روی عقیده قلبی یاد کنید مواخذه خواهید شد و کفاره آن قسم، طعام دادن ده فقیر است، از آن طعام متوسط که بر اهل خود غالباً تهیه می کنید و یا جامه بر آن ها بپوشانید و یا یک بنده آزاد کنید و هر کس توانایی آن ندارد، سه روز روزه بدارد. این است کفاره سوگندهایی که یاد می کنید و باید (به اداء کفاره حرمت) سوگندهای خود را نگاه دارید. خدا به دین گونه آیات روشن خود را برای شما بیان می کند شاید که شکر او به جای آرید. (مائده/ 89)

بدانید که زندگانی دنیا به حقیقت بازیچه ایستطفلانه و لهو و عیاشی و آرایش (زنانه) و تفاخر و خودستایی. (حديد/ قسمتی از آیه 20)

12-خوردن مال يتيم

اشاره

دیگر از گناهان کبیره خوردن مال یتیم است. در تفسیر کبیره آمده: روز قیامت خورنده مال یتیم در حالی به محشر وارد می‌شود که از دهان و بینی و چشم و گوش او آتش و دود بیرون می‌آید، که دراین حال اهل محشر او را می شناسند که مال یتیم خورده.

پیامبر اکرم(ص)، و ائمه معصومین(ع)، فرمودند:خوردن مال یتیم از گناهانی است که خداوند وعده آتش داده و تصریح به کبیره بودن آن نموده⁽¹⁾.

آنان که اموال یتیمان را به ستمگری می خورند، درحقیقت آن ها در شکم خود آتش جهنم فرو می برند و به زودی در آتش فروزان خواهند افتاد. (نساء/ 10)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: خوردن مال یتیم دو عقوبت دنیوی و اخروی دارد. که عقوبت اخروی آن طبق فرمایش

پروردگار، آتش دوزخ است. آما عقوبت دنیوی آن، خود گرفتار همین مسئله شده که فرزندان یا ذریه آن ها گرفتار خواهند شد⁽¹⁾.

حضرت علی(ع)، فرمودند: به درستی که خورنده مال یتیم زوداست که وبال کارش در دنیا به اولادش برسد و خودش به عذاب آخرت⁽²⁾.

و باید بندگان از مکافات عمل خود بترسند (و با یتیمان مردم به نیکی رفتارکنند) کسانی که می ترسند کودکان ناتوان از آن ها ماند و زیردست مردم شوند، پس باید از خدا بترسند و سخن به اصلاح و درستی گویند. (نساء/ 9)

خبر وحشتناک

رسول الله(ص)، فرمودند: سه طایفه از مسلمانان هستند که عزرايیل (ع), به وسیله آتش جان آنان را قبض می کند:

1- خورنده مال یتیم.

2- حاکم ظالم.

3- شهادت دروغ⁽³⁾.

احسان به یتیم

همان گونه که ظلم به یتیم و خوردن مال او طبق فرمایشات الهی عقوبت دنیوی و اخروی دارد. کفالت و محافظت از یتیم و دارایی او باعث خوشبختی دنیا و آخرت است.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: کسی که ولی یتیمی شود و ولایت خود را درباره او به خوبی انجام دهد و دستی برحسب محبت بر سر بچه یتیم بگذارد، به عدد موهای سر آن بچه خداوند برای او حسنه نوشته و گناهان او را محو می فرماید، و بهشت را بر او واجب می کند.

ای رسول از تو سوال کنند که با یتیمان چگونهرفتارکنند؟ جواب ده به صلاح و مصلحت در مال آن ها بکوشید. آن کس که در کار آنان فساد و نادرستی کند، خدا آگاه است که هرکاری کنید داناست. (بقره/ قسمتی از آیه 220)

رد مال یتیم پس از بلوغ

طفل یتیم پس از رشد جسمی و فکری و بلوغ شرعی طبق دستورات الهی باید اموالش را با اخذ رسید، تماماً صحیح و سالم به او تحویل دهید.

یتیمان را آزمایش کنید تا هنگامی که بالغ شده، آن‌گاه اگر

آن ها را دانا به درک مصالح زندگانی خود یافتید، اموالشان را به آن ها باز دهید و به اسراف و عجله مال آن ها را حیف و میل نکنید و به هر صورت از تصرف در مال یتیم خودداری کنید. آن گاه که یتیمان بالغ شدند و مالشان را رد کردید باید گواه گیرید. برای حکم ظاهری، ولی در باطن علم حق و گواهی خدا، برای محاسبه خلق کافیست. (نساء/ قسمتی از آیه 6)

به یتیمان (بعد از بلوغ) اموالشان را بدهید و مال بد و نامرغوب خود را با مال خوب و مرغوب آن ها تعویض نکنید و اموال آنان را به ضمیمه مال خود نخورید که این گناهی بس بزرگ است. (نساء/ 2)

و هرگز به مال یتیم نزدیک نشوید، مگر آن که راهخیر و طریق بهتری (به نفع یتیم) منظور دارید. تا آن که به حدّ بلوغ و رشد برسند. همه به عهد خود باید وفا کنید که البته (درقیامت) از عهد و پیمان سوال خواهد شد. (اسراء/ 34)

در مورد یتیمان عدالت پیشه گیرید و در نیکی به آنان بکوشید، که هر کار خوب به جاآورید خدا از آن آگاه است. (نساء/ قسمتی از آیه 127)

و آن چه رنج و مصائب به شما می رسد همه از دست اعمال زشت خود شماست، درصورتی که خدا، بسیاری از اعمال بد شما را عفو می کند. (شوراء/30)

13-رباخواري

اشاره

در کبیره بودن گناه رباخواری بسیار تصریح شده. حضرت رسول(ص)، و ائمه اطهار(ع)، فرمودند: از جمله گناهانی که در قرآن وعده عذاب داده، حتی در شدّت آن تاکید شده مسئله رباخواری است. رباخواران روز قیامت، چون دیوانگان از گور برخیزند که اهل محشر بشناسند آن ها رباخوار بودند⁽¹⁾.

آن کسانی که رباخورند (از قبر‌ها در قیامت) برنخیزند، بمانند تا آن که به وسوسه و فریب شیطان دیوانه شده و آنان بدین سبب دراین عمل زشت (رباخواری) افتند که گویند: هیچ فرق میان معامله تجارت و ربا نیست، و حال آ ن که خدا تجارت را حلال کرده و ربا راحرام. پس از آن که پند و اندرز کتاب خدا، به او رسید از این عمل زشت دست کشد. خدا از گذشته او درگذرد و عافیت کار او با خدای مهربانست و کسانی که از این کار دست نکشند اهل جهنم

هستند و در آن جاودان معذب خواهند بود. (بقره/ 275)

شکی نیست که معامله ربا، کاریست ظالمانه و غیر عادلانه و برخلاف دستورات الهی چون ربا دهنده به ظاهر هر روز ثروت بدون زحمت جمع آوری می کند و ربا گیرنده، فقر و تنگ دستی نصیبش می گردد. به همین دلیل خداوند، ربا را حرام کرده.

رسول اکرم(ص)، فرمودند: نه تنها ربا دهنده را وعده عذاب دادند، بلکه رباگیرنده و حتی واسطه نیز مشمول عذاب الهی است⁽¹⁾.

ای کسانی که به دین اسلام گرویده اید (ربا) مخورید که دایم سود بر سرمایه فزایید تا چند برابر شود و از خدا، بترسید و ترک این عمل زشت کنید، باشد که سعادت و رستگاری یابید. و بپرهیزید از آتش عذابی که برای کیفر کافران اندوخته اند. (آل‌عمران/ 130 و 131)

قرض الحسنه

برخلاف ربا خداوند سفارش در پرداخت قرض الحسنه فرموده، که باعث صمیمیت و همکاری اجتماعی شده و پاداش بزرگی را پروردگار برای آنان قائل گردیده. چنان که فرمودند دادنمالی به مستحق بدون عوض، ده حسنه دارد. ولی قرض الحسنه

و پس گرفتن آن پس از مدتی بدون هیچ زیادی، هیجده حسنه. شخصی از حضرت امام صادق(ع)، سوال کرد: علت این که خداوند، در قرآن حرمت ربا را تکرار و وعده عذاب داده چیست؟

حضرت امام(ع)، فرمودند: برای آن که مردم به کارهای نیک و صدقه دادن و پرداخت قرض الحسنه روی آورند که این کار خیر دنیا و آخرت را دارد⁽¹⁾.

و اگر به خدا (یعنی به بندگان محتاج خدا) قرض نیکو (قرض الحسنه یا صدقه) دهید، خدا برای شما چندین برابر گرداند و هم از گناه شما درگذرد، و خدا بر شکر و احسان خلق، نیکو پاداش دهد، و بر گناهشان بردبار است. (تغابن/ 17)

سپس حضرت فرمودند: کسی که بدهکار خود را مهلت دهد بدون آن که سودی طلب کند، هر روز ثواب صدقه دادن آن مال را در راه خدا، برایش می نویسند⁽²⁾.

اگر از کسی که طلب کار هستید، تنگدست شود به او مهلت دهید تا توانگر گردد و اگر در هنگام تنگدستی به رسم صدقه ببخشیده که عوض در آخرت یابید، برای شما بهتراست اگر به مصلحت خود دانا باشید. (بقره/ 280)

بسیاری از آن ها را بنگری که در گناه و ستم کاری و خوردن

حرام می شتابند، بسیار بدکاری را پیشه خود نمودند. اگر علما و روحانیون آن ها را از گفتار زشت وخوردن حرام باز ندارند کاری بسیار زشت می کنند. (مائده/ 62 و 63)

خداوند، سود ربا را نابود گرداند و صدقات را افزونی بخشد و خدا، دوست ندارد مردم سخت بی ایمان گنه پیشه را (که رباخوار و حریص و بخیلند). همانا آنان که اهل ایمان و نیکوکارند و نماز به پا دارند و زکات بدهند آنان را نزد پروردگار پاداش نیکو خواهد بود و هرگز ترس از آینده و اندوه از گذشته نخواهند داشت. (بقره/ 276 و 277)

پس اگر ترک ربانکردید، آگاه باشید که به جنگ خدا و رسول او برخاسته اید، و اگر از این کار پشیمان گشتید، اصل مال شما برای شماست به کسی ستمی نکرده اید و ستمی نکشیده‌اید. (بقره/ 279)

14-اسراف

اشاره

اسراف از گناهان کبیره است. حضرت علی(ع)، فرمودند: هرگاه خداوند بخواهد به بنده ای لطف کند، به او اراده میانه روی و حسن اداره زندگی مرحمت فرماید و او را از اسراف و بدتدبیری دور می کند. حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: آیا گمان می کنید اگر خداوند به کسی مالی داد به خاطر احترام اوست. یا به کسی که نداده به واسطه پستی اوست. نه چنیننیست بلکه اموال، مال خداست، آن را به امانت نزد شخصی قرار می دهد و اجازه داده که به طور میانه روی از آن استفاده کند و یک زندگی خوبی را تشکیل دهد، به شرط آن که اسراف نکند و اضافی آن را به فقرا و درماندگان انفاق کند. کسی که چنین کند تمام مال بر او حلال، در غیر این صورت بر او حرام است⁽¹⁾.

همانا خدای تو هرکه را خواهد روزی وسیع دهد و هرکه را خواهد تنگ روزی گرداند که او به صلاح کار بندگان کاملاً آگاه و بصیراست. (اسراء/ 30)

معنی اسراف

اسراف به معنای تجاوز از حدّ و زیاده روی در هر امری است. باید دانست که اسراف در اشخاص بستگی به شأن و موقعیت او در جوانی و پیری در غنا و فقر دارد. مثلاً فلان مقام برای موقعیت خود لباسی باید بپوشد که در حدّ اوست. ولی اگر همین لباس را فقیری تهیه کند اسراف است. حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: چه بسا تهیدست ها اسراف کننده تر از ثروتمندان باشند. متاسفانه اکثر مردم ملاحظه شأن و مداخل خود را نمی کنند و غالباً مبتلا به قرض و پریشانی می شوند. اغلب مردم به بالاتر از خود می نگرند و می خواهند از آنان کمتر و پایین‌تر نباشند. که دراین حال گرفتار اسراف شده و هیشه در سختی و رنج و گرفتاری به سر می برند. درصورتی که اگر به دستورات الهی عمل شود و به زیردست خود نگاه کنیم، گرفتار به اسراف و مشکلات روحی و جسمی و مادی نخواهیم شد.اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست ندارد. (انعام/ قسمتی از آیه 141)

حضرت علی(ع)، فرمودند: حقیقت ایمان را کسی داراست که در او سه خصلت باشد:

1- دانستن احکام و مسائل دینی.

2- شکیبایی در گرفتاری ها.

3- متعادل بودن در مخارج زندگی⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که در معیشت خود میانه روی کند، من ضمانت می کنم که هرگز تهیدست نشود. سپس فرمودند: کسی که قانع و راضی باشد به آن چه از دنیا روزیش شده، از غصه و زحمت و رنج راحت شود که حیات طیبه زندگی در قناعت خوش است.

ما او را در زندگی خوش و با سعادت زنده (ابد) می‌گردانیم و اجری بسیار بهتر از عمل نیکی که کرده به او عطا می کنیم. (نحل/ 97)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: خداوند، اقتصاد میانه روی را دوست و اسراف را دشمن می دارد. حتی دور انداختن هسته خرما را، زیرا در عربستان بذر نخل است و خوراک شتر. هم‌چنین ریختن بقیه آبی که خورده ای. سپس فرمودند: از خدا بترس و زیاده روی مکن و سخت گیری هم منما و همیشه در حّد وسط باش که خداوند، فرموده: هیچ گاه کسی را بر میانه روی عذاب نخواهم کرد. یعنی عذاب خدا، در اسراف است⁽²⁾.

پس پند من بشنوید و از خدا بترسید و راه طاعت پیش

گیرید و از رفتار رؤسای مسرف و ستمگر پیروی نکنید. که آن مردم در زمین همه گونه فساد می کنند و هیچ گونه به اصلاح حال خلق نمی پردازند. (شعراء/ 150 الی 152)

آیا ما از متذکر ساختن شما (توسط قرآن)، چون (به انکار آن) بر خویش ستم می کنید صرف نظر کنیم؟ (هرگز نکنیم)/ (زخرف/ 5)

نشانه اسراف

حضرت علی(ع)، فرمودند: اسراف کننده سه نشانه دارد:

1- می خورد آن چه را که سزاوارش نیست.

2- می پوشد آن چه را که سزاوار و لایق به حال و شأن او نیست.

3- می خرد آن چه را که در حدّ او نیست⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: لباسی را که برای حفظ آبرو و پوشیدن در انظار خلق تهیه کرده ای، اگر آن را در موقع کارکردن یا جايی که مناسب پوشیدن آن نیست بپوشی، اسراف است. سپس فرمودند: چه بسا تهیدستی که اسراف کننده تر از ثروتمند است، زیرا ثروتمند خرج می کند از آن چه خداوند به او داده. ولی فقیر خرج می کند بی آن که به او عطايی شده باشد⁽²⁾.

گروهی رهنورد هدایت، و گروهی (شیطان) را بهدرستی اختیار کردند و گمان می کردند که به راه راست هدایت یافته اند. (اعراف/30)

و آنان هستند که هنگام انفاق به مسکینان، اسراف نکرده و بخل هم نورزند، بلکه در احسان میانه رو و معتدل باشند. (فرقان/ 67)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که رزق یک روز خود را داشته باشد، و از مردم سئوال و تکدی کند، از مسرفان است. سپس فرمودند: اسراف در خوردن غذا، منشأ بسیاری از بیماری های جسمی و روحی و مایه‌ي سنگ دلی و محروم شدن از مزه‌ي عبادت است.

پبامبر اکرم(ص)، در تفسیر آیه ای فرمودند: معده کانون هر بیماری است.

ای فرزندان آدم، زیورهای خود را در مقام عبادت به خود برگیرید و هم از نعمت های خدا بخورید و بیاشامید و اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد. (اعراف/ 31)

پزشک مسیحی پس از شنیدن این آیه و فرمایش رسول خدا(ص)، گفت: تمام علم طب در این آیه و سخنان پیامبر شما نهفته است. حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: آن چه باعث از بین رفتن مال و زیان رساندن به بدن باشد، اسراف است.

اسراف در عقاید و اعمال

آن چه گذشت اسراف در اموال و خوراکی ها بود، و چون کلمه اسراف به معنای تجاوز از حدّ معمول است، بنابراین امور اعتقادی و افعال و اعمال انسان را نیز شامل می شود. مانند عادت به دورغگويی، غیبت کردن، اصرار بر تحمیل عقیده شخصی، وسواس فکری و یا در امور زندگی. در این حال باید به پروردگار، خود توکل کنیم.

در کار‌ها بر خدا توکل کن (که تنها) خدا برای مدد و نگهبانی کفایت است. (احزاب/ 3)

و تو بر خدای زنده ابدی که هرگز نمی میرد توکل کن و به ستایش ذات او، وی را تسبیح و تنزیه گو. و هم او به گناه بندگانش آگاهست، کفایت است. (هر که را بخواهد می بخشد و هر که را بخواهد مؤاخذه می کند). (فرقان/ 58)

رسولان گفتند: ای مردم نادان آن فال بد که می گويید اگر بفهمید و متذکر شوید (آن جهل است که) با خود شماست (چنین نیست) بلکه شما مردم مسرف هستید. (یس/ 19)

پس ما به وعده ای که به آن ها دادیم وفا کردیم و آنان را با هر که خواستیم از شرّ دشمنان نجات دادیم و مسرفان ظالم را هلاک گردانیدیم. (انبیاء/ 9)

حقوق خویشاوندان و ارحام خود را ادا کن و نیز فقیران و

رهگذران بیچاره را به حق خودشان برسان و هرگز اسراف روا مدار. (اسراء/ 26)

مسرفان برادر شیطانند و شیطانست که سخت کفران نعمت پروردگار خود کرد. (اسراء/ 27)

نه هرگز دست خود محکم بسته دار و نه بسیا باز و گشاده‌دار، که هر کدام کنی به نکوهش و حسرت خواهی نشست. (اسراء/ 29)

کفران نعمت

پس مرا یادکنید تا شما را یاد کنم و سپس شکر نعمت من به جای آرید و کفران نعمت نکنید. (بقره/ 153)

کفران نعمت از گناهان کبیره و غیر قابل بخشش است. خداوند در سوره نحل می فرماید: شهری که از هر گونه نعمت ها داشت، و آن ها کفران کردند. ما هم با سیلی، تمام نعمت های آن ها را نابودکردیم.

حضرت امام صادق(ع)، در تفسیر کفران نعمت قوم سبا به‌طور خلاصه چنین فرمودند: ناسپاسی نعمت های خداوند، را کفران گویند. که سه اثر و ضعی دارد:

1- موجب قطع نعمت است.

2- باعث عذاب سخت و دردناک می شود.

3- پروردگار، کفران کننده را به خودش وا گذارمی‌کند⁽¹⁾.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: عقوبت کفران نعمت از هرگناهی زودتر به صاحبش می رسد. سپس فرمودند: عقوبت سه گناه قبل از فوت به شخص می رسد⁽²⁾.

1- عاق والدین. 2- ظلم به مردم. 3- کفران احسان، که احسان از خالق باشد یا از طریق مخلوق. حضرت علی(ع)، فرمودند: محبوب ترین مردم نزد خدا، کسی است که سپاس گزار نعمت هایی باشد که خداوند به او داده و دشمن ترین و بدترین مردم نزد خداوند، ناسپاس کنندگان نعمت های اویند⁽³⁾.

برای اولاد سبا در وطنشان (در سرزمین شام) از جنوب و شمال (باغ) و بوستان، آیت لطف و رحمت بود (به آن ها گفتیم) بخورید از روزی خدای خود و شکر وی به جای آرید که مسکنتان شهری نیکواست و خدای شما غفور (و مهربان) است. با وجود این، باز اعراض کردند، ما هم سیلی سخت بر هلاک ایشان فرستادیم، و به جای آن دو باغ پر نعمت، دو باغ دیگرشان دادیم که بار درختشان تلخ و ترش و بد طعم و شوره‌ي گز و اندکی درخت سدر بود. این کیفر کفران آن ها بود، و آیا ما با مرحمتی که به بندگان داریم. تا کسی

کفران نکند مجازاتش خواهیم کرد؟ (سباء/ 15 الی 17)

حضرت سجاد(ع)، فرمودند: خداوند، در قیامت از بنده ای می پرسد آیا در دنیا از فلانی که واسطه نعمت برای تو بود سپاس گزاری کردی؟ او در جواب می گوید: پروردگارا، من شکر تورا کردم. پروردگار می فرماید: چون از او تشکر و سپاس نکردی، شکر مرا هم به جای نیاوردی⁽¹⁾.

حضرت رضا(ع)، فرمودند: هرکس سپاس گزار کسانی که واسطه نعمت هستند نباشد، شکر خدای را به جای نیاورده⁽²⁾.

هر کس اموری را که خدا، حرمت نهاده بزرگ و محترم شمارد، البته مقامش نزد خدا بهتر خواهد بود. (حج/ قسمتی از آیه 30)

آیا پاداش نیکویی و احسان، جز آن که نیکویی و احسان است؟ (الرحمن/ 60)

حضرت رسول اکرم(ص)، فرمودند: در قیامت پای میزان حساب، خداوند، امر می کند این بنده را به دوزخ ببرید!! او می‌گوید: پروردگارا، چرا من که نماز و قرآن و دیگر واجبات خود را به جای می‌آوردم، و شکر تو را می‌کردم. پروردگار، می‌فرماید: راست گفتی: ولی از کسانی که توسط آن ها به تو نعمت رساندم سپاس گزاری نکردی. به ذات خودم قسم اگر کسی از بنده‌ی

من که نعمتی را به کسی می رساند سپاس گزاری نکند، چنان است که شکر مرا به جای نیاورده⁽¹⁾. حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: لعنت خدا، بر کسی است که توسط بنده ای به او نعمتی برسد و سپاس‌گزاری نکند. که باعث می شود صاحب خیر به خاطر ناسپاسی او به دیگران احسان نکند. (لَم یَشکر المخلوق، لم یشکر الخالق)⁽²⁾

و محققاً بسیاری از جن و انس را برای جهنم واگذاردیم، چه آن که آن ها را دل هایست بی ادراک ومعرفت و دیدهایی بی‌نور بصیرت و گوش هایی ناشنوای حقیقت. آن ها مانند چهارپایان هستند، بلکه بسی گمراه‌ترند. زیرا قوه ادراک مصلحت و مفسده داشتند ولی عمل نکردند. آن ها همان مردمی هستند که غافل شدند. (اعراف/ 179)

خداوند، در مقابل این همه نعمت که به من و تو ارزانی داشته، توقعی دارد که باید انجام دهیم، چنان که فرموده: پس تو هم یتیم را هرگز میازار. و فقیر و سائل را هیچ از درت به زجر مران و اما نعمت پروردگارت را بازگو (و شکر آن را به جای آور) (ضحی/ 9 الی 11)

معنای کفران

کفران به معنای کتمان نعمت است. کفران نعمت منحصراً به نعمت های ظاهری که در اختیار داریم نیست، که این خود از بزرگترین نعمت هاست. مهم تر از آن که اغلب توجه به آن نمی‌شود، نعمت ولایت و شیعه بودن است. دیگر سلامتی و اعضاء و جوارح سالم. بله همیشه بدتر از بد هست انسان در هر موقعیتی باید شکر الهی را به جا آورد، و به زیردست خود بنگریم تا متوجه نعمت هایی که داریم بشویم. حضرت رسول(ص)، فرمودند: فشار قبر بر کسی است که کفران نعمت کند، حتی اگر مومن باشد. حضرت امام سجاد(ع)، فرمودند: کسی که شکر نعمت های خدا را به جا نیاورد و کفران کند از حیوان پست تر است.ای رسول دیدی حال آن کس که هوای نفسش را خدای خود ساخت (چگونه هلاک شد) آیا تو حافظ و نگهبان او (از هلاکت) توانستی شد؟ یا پنداری که اکثر این کافران حرفی می‌شنوند؟ یا فکر و تعلقی دارند (حاشا)، اینان در بی عقلی بس مانند چهارپایانند، بلکه نادان و گمراه تر. (فرقان/ 43 و 44)

شکر و تشکر در این حکم فرقی بین احسان کنندگان نیست، خواه مومن باشد یا کافر، مطیع باشد یا فاسق، هر که باشد و احسانش هرچه باشد، باید تشکر و تلافی کرد.

و خدا برای شما مثل آورد (شهر مکه را) که درآن امنیت

کامل حکم فرما بود و اهلش در آسایش و اطمینان زندگی می‌کردند و از هر جانب روزی فراوان به آن ها می‌رسید، تا آن که اهل آن شهر نعمت خدا را کفران کردند، خدا هم به موجب آن کفران و معصیت طعم گرسنگی و بیمناکی را به آن ها چشانید. (نحل/ 112)

و باز به خاطرآرید وقتی که خدا اعلام فرمود: که شما بندگان اگر شکر نعمت به جای آرید بر نعمت شما می‌افزایم و اگر کفران کنید به عذاب شدید گرفتار می‌کنم. (ابراهیم/ 7)

اگر شما از لطف خدا شکرگذار باشید و به او ایمان آرید، چه غرض دارد که شما را عذاب کند که خدا درمقابل نعمت، شکر شما را می پذیرد و علمش به صلاح خلق محیط است. (نساء/ 147)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: از وجوه کفر، کفر نعمت است، و خداوند، بی نیاز و کریم می باشد. همان‌طوری که فرموده: اگر شکر نعمت به جای آورید نعمت را بر شما زیاد کنم و اگر ناسپاسی کنید، نعمت را از شما می گیرم و به عذابی دردناک شما را مبتلا می کنم⁽¹⁾.

شکر نعمت، نعمتت افزون کند***کفر نعمت، از کفت بیرون کند

آنان که بر کردار زشت خود مگر‌ها می اندیشند، آیا از این بلا ایمنند که خدا، همه را به زمین فرو برد، یا از جایی که پی

نبرند عذابی فرستد. یا آن که در سفر که سرگرم رفت و آمدند ناگاه به مواخذه سخت بگیرد و آنان بر قدرت حق غالب نتوانند شد. یا آن ها را به حال ترس و اضطراب بگیرد که پروردگار تو بسیار به خلق مشفق و مهربانست. آیا چشم نگشودند که به بینند هر موجودی چگونه آثار و اظله خود را به هر جانب می‌فرستد و از راست و چپ همه به سجده خدا با کمال فروتنی مشغولند. هرچه در آسمان ها و زمین است از جنبندگان همه بی‌هیچ تکبر و با کمال تذلل به عبادت خدا مشغولند. و تمام موجودات از خدا که فوق همه آن هاست می ترسند و هرچه مأمورند اطاعت می کنند. خدای یکتا فرمود: که به راه شرک و دوتایی نروید که خدا یکی است از من بترسید. (نحل/ 45 الی 51)

15-دزدي و خيانت در امانت

اشاره

ای کسانی که ایمان آورده اید، زنهار در کار دین با خدا و رسول خیانت نکنید و در کار دنیا با یکدیگر درصورتی که شما (زشتی خیانت را به خوبی) می دانید. (انفال/ 27)

از جمله گناهان کبیره، دزدی و خیانت در امانت است، که جزء اعمال حرام و اموالی که از این راه به دست آید حرام و به موجب آیات قرآن جایگاه شخص آتش جهنم است.

بترسید از روزی که زبان و دست و پای ایشان بر اعمال (ناشایسته) آن ها گواهی دهد. که در آن روز خدا حساب و کیفر آن ها را تمام و کامل خواهد پرداخت. (نور/ 24 و 25)

در قرآن، امانت معنای وسیعی دارد، و تمام شئون زندگی سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و مادی و غیره را شامل می شود. پیامبر(ص)، فرمودند: کسی که در امانت خیانت کند در حقیقت منافق است، هرچند نماز بخواند و روزه بگیرد و خود را مسلمان بداند.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: نماز و روزه مردم شما را

نفریبد، زیرا گاهی همه‌ي آن ها از روی عادت است. شخص را به راستگویی و امانت داری و ادای امانت امتحان کنید و بشناسید.

وجوهات خمس و زکات، ودیعه ایست که خداوند، برای امتحان به امانت داده و نپرداختن آن خیانت در امانت است. حتی وجود ما امانتی است که خداوند، نزد ما گذاشته. ما حق نداریم عمداً آسیبی به خود رسانیم، چه رسد که کسی خودکشی کند⁽¹⁾.

امانات خدا و معصومین (ع)

دستورات الهی که توسط پیامبران به خلایق رسیده، تمام امانتی است که خداوند، به ما سپرده. اگر به هر یک از آن ها عمل نشود مسئول و روز جزا مؤاخذه و به جزای آن خواهیم رسید. متاسفانه بعضی نه تنها به امانات خداوند، خیانت کرده و به دستورات عمل نمی کنند. بلکه این امانت ها را که باید به نسل های آینده انتقال و فرزندان خود را به آیین و شرع اسلام آشنا کنند، نکرده که این خود خیانت بزرگی است در امانت الهی.

ای کسانی که ایمان آوردید، زنهار در کار دین با خدا و رسول خیانت نکنید و در کار دنیا با یکدیگر در صورتی که

شما می دانید. و محققاً بدانید که شما را اموال و فرزندان فتنه و ابتلايی بیش نیست و در حقیقت اجر عظیم نزدخداست. ای اهل ایمان اگر خدا ترس و پرهیزکار شوید خدا به شما فرقان بخشد و گناهان شما را بپوشاند و شما را بیامرزد که خدا دارای فضل و رحمت بی منتهاست. (انفال/ 27 الی 29)

حدیثی بین شیعه و سنی است، که حضرت رسول اکرم(ص)، فرمودند: ای مردم من دو چیز نفیس و گران مایه در میان شما به امانت می گذارم، ببینم چگونه با دو یادگار من رفتار می کنید. شخصی سوال کرد: آن دو چیست؟ حضرت فرمودند: یکی کتاب خداست که یک طرف آن در دست خدا و طرف دیگر آن در دست شما. و دیگری عترت و اهل بیت من است. خداوند متعال به من خبر داد که این دو یادگار هرگز از یک دیگر جدا نخواهدشد. ای مردم از قرآن و عترت من پیشی نگیرید و در عمل از هر دو کوتاهی نکنید که هلاک می شوید. پس اطاعت کنید پروردگار را و پس از خدا، رسولش محمد(ص) و بعد از من، علی بن ابیطالب آقا امیرالمومنین(ع)، را که ما اولی تر از شما به خواسته شما هستیم⁽¹⁾.

امروز، ولی و یاور شما تنها خدا و رسول و آن مومنانی

هستند که نماز به پاداشته و به فقیران در حال رکوع زکات می‌دهند. (به اتفاق مفسرین عامه و خاصه مراد از این آیه حضرت علی(ع) است). (مائده/ 55)

و آن ها را بترسانی یا نترسانی یکسانست، هرگزایمان نمی‌آورند. تو آنان را بترسان و اندرز کن که پیرو آیات قرآن شده و از خدای مهربان به خلوت می ترسند. اینان را به مغفرت خدا و پاداش به لطف و کرم او بشارت ده. (یس/ 10 و11)

بلکه (مردم نادان) خواهند گفت: محمد(ص)، بر خدا دروغ بست (که محبت اهل بیت را بر امت واجب کرد) چنین نیست هرگز رسولی بر خدا، دروغ نتواند بست که اگر خدا، بخواهد بر قلب تو مهر می نهد و به کلمات وحی خود سخن باطل را محو و نابود و حق را ثابت و برقرار می گرداند که خدا به اسرار دل های خلق کاملاً آگاهست. (شورا/ 24)

و هیچ پیغمبری خیانت نخواهد کرد و هر کس در چیزی خیانت کند، روز قیامت به کیفر آن خیانت خواهد رسید و به‌طورکلی هر کس هر عمل نیک و بد در دنیا انجام دهد قیامت تمام و کمال به جزای آن برسد و به هیچ کس ستمی نخواهد شد. (آل عمران/ 161)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: حق تعالی جمیع حلال و حرام خود را به من آموخته و هیچ حلالی نیست مگر آن چه خدا

حلال کرده و هیچ حرامی نیست مگر پروردگار، آن را حرام کرده تا روز قیامت و آن چه خدا به من تعلیم کرده، من آن را به علی(ع)، تعلیم نمودم⁽¹⁾.و هرگز از پیش و پس (آینده و گذشته) این کتاب، حق باطل نشود، زیرا آن فرستاده خدای مقتدر حکیم ستوده صفات است. (فضلت/ 42)

امانت داری قرآن، در خواندن و عمل به آن و به‌کارگیری دستورات الهی است، و نسبت به عترت باید کمال محبّت و موّدت را داشت و پیروی از ایشان پیروی از خدا و رسول(ص)، است و آن ها را بیش از جان و مال خود دوست بداریم، که معصومین واسطه بین خدا و امت هستند و فرمایشات ایشان از خدا و قرآنست. بقیه سادات از اولادان این خاندان را باید احترام کرد و به آنان مهر ورزید و در انجام کار‌ها و احتیاجاتشان کوشا بود، تا بتوان امانت جدّشان حضرت رسول(ص)، را کاملاً حفظ و رعایت کرده باشیم.

وعده عذاب در قرآن

هرکس خیانت کند روز قیامت، با خیانت خود همراه است و همه در آن روز به جزای عملشان می رسند

. خداوند، در سوره تحریم زن نوح(ع) و زن لوط(ع)، را برای خیانتی که کردند مثال آورده.

خدا، برای کافران زن نوح و زن لوط را مثال آورد که تحت فرمان دو بنده صالح ما بودند و به آن ها خیانت کردند و آن دو شخص (با وجود مقام نبوت) نتوانستند آن ها را از قهر خدا برهانند و حکم شد آن دو زن را با دوزخیان درافکنند. (تحریم. 10)و باز خدا، برای مؤمنان (آسیه) زن فرعون را مثل آورد، هنگامی که عرض کرد بار الها، تو خانه ای برای من در بهشت بناکن و مرا از شرّ فرعون کافر و کردارش و از قوم ستم کار نجات بخش. (تحریم. 11)

برکت مال حلال

شخصی خدمت حضرت امام صادق(ع)، عرض کرد: زنی در مدینه است که مردم دختران خود را برای تعلیم و تربیت نزد او می گذارند، و با این کسب ضعیف بسیار بی‌نیاز است. حضرت امام(ع)، فرمودند: راستگویی و امانت داری باعث برکت و وسعت روزی است.

پس شما مؤمنان از آن چه خدا روزی حلال و طیب برای شما قرار داده تناول کنید و شکر نعمتش به جای آرید، اگر حقیقتاً خدا را می پرستید. (نحل/ 114)

فرمایشات اهل بیت درباره خیانت

حضرت رسول(ص)، فرمودند: کسی که در امانت خیانت کند و آن را به صاحبش ندهد و بمیرد به غیر دین اسلام مرده و خداوند، از او در خشم است⁽¹⁾.

حضرت علی(ع)، فرمودند: چهار خصلت است که هرگاه یکی از آن ها در اهل خانه ای باشد فقر و نکبت آن ها را فرا گیرد و بی خانمانشان سازد:

آن ها جاسوسان دروغ زن و خورندگان مال حرام هستند. (مائده/ قسمتی از آیه 42)

آن ها کسانی هستند که خدا، نخواسته دل هاشان را (از پلیدی کفر و جهل) پاک گرداند آنان را در دنیا ذلت‌خواری نصیب است و در آخرت عذاب بزرگ مهیاست. (مائده/ قسمتی از آیه 41)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: راز خود را حتی به بهترین دوستانت نگو. چرا که یا به دشمنت بگوید یا روزی دوستت دشمنت شود⁽²⁾.

زنهار نکن تکیه‌ي کلی بر یار***راز دل خود ز دوست پنهان می دار

روزی باشد که دوست دشمن گردد***برگردد و دشمنی کند آخر کار

رد امانت و خیانت نکردن تنها مربوط به اموال مسلمان نیست.

حضرت امام سجاد(ع)، فرمودند: اگر شمر خنجری را که پدرم را با آن شهید کرد نزد من به امانت گذارد. هر زمانی که آن را طلب کند به او باز می گردانم⁽¹⁾.

برخی از آن مؤمنان، بزرگ مردانی هستند که به عهد و پیمانی که با خدا بستند کاملاً وفا کردند و هیچ عهدخود را تغییر ندادند. تا آن که خدا آن مردان راستگوی (باوفا) را از صدق ایمانشان پاداش نیکو بدهد. (احزاب/ قسمتی از آیات 23 و 24)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: هرکس امانتی نزد خود دارد به صاحبش برگرداند، که هزار گره از گره های آتش را از گردن خود بازنموده. پس امانات را به صاحبانش پس دهید که ابلیس یک صد شیطان از همکارانش را بر شخص می گمارد تا او را وسوسه و گمراه کنند که در امانت خیانت کند. مگر کسی که خداوند، او را از شرّ شیطان نگه دارد.

از خدا، بترسید و به امانت خیانت نکنید و کتمان شهادت ننمایید که هرکس کتمان شهادت کند البته به دل گناه کار

است و خدا از همه کار شما آگاهست. (بقره/ 283)

ای اهل ایمان البته به عهد و پیمان خود وفا کنید. (مائده/ قسمتی از آیه 1)

ما بر آسمان ها و زمین و کوه های عالم عرض امانت کردیم همه از تحمل آن امتناع ورزیده و اندیشه کردند. تا انسان (ناتوان) بپذیرفت، و انسان هم (در رد امانت) بسیار ستم کار و نادان بود (که اکثر به راه جهل و عصیان شتافتند). این عرض امانت برای این بود که خدا، مرد و زن منافق و مرد و زن مشرک را به قهر و عذاب گرفتارکند واز مرد و زن مؤمن (به رحمت) درگذرد. که خدا بسیار آمرزنده و مهربانست. (احزاب/ 72 و 73)

و به مؤمنان بگویید که این همان بهشتی است که از اعمال صالح خود به ارث یافتید. برای شما در آن جا انواع میوه فراوان است که از آن هرچه خواهید تناول کنید. بدکاران هم آن جا سخت در عذاب آتش جهنم مخلدند. و هیچ از عذابشان کاسته نشود و امید نجات و خلاصی ندارند. و ما به آن ها ظلم و ستمی نکردیم، لیکن آنان خود مردمی ستم کار و ظالم بودند. و آن دوزخیان مالک دوزخ را ندا کنند که ای مالک، از خدای خود بخواه که ما را بمیراند تا از عذاب برهیم. جواب دهد: شما در این عذاب همیشه خواهید بود. ما راه خدا و آیین حق را برای شما مردم آوردیم و لیکن

اکثرتان از حق کراهت و اعراض داشتید. بلی کافران بر کفر و عصیان تصمیم گرفتند ما هم بر کفر و انتقام ایشان. آیا گمان می کنید که سخنان سری و پنهانی را به گوش هم می گویید نمی شنویم؟ بلی می‌شنویم و رسولان ما، فرشتگان همان دم آن را می‌نویسند. (زخرف/ 72 الی 80)

بسیاری از آن ها را بنگری که در گناه و ستم کاری و خوردن حرام می شتابند. بسیار بدکاری را پیشه خود نمودند. (مائده/ 62)

16-رشوه

رشوه به معنای، چیزی به کسی داده شود تا کاری بر خلاف واقع را انجام دهد، یا حق کسی را ضایع کند و یا حتی برای انجام وظیفه قانونی خود مبلغی یا چیزی دریافت کند تا کاری که شرعاً و عرفاً به عهده اش می باشد را به انجام رساند رشوه گویند. که خداوند بسیار مذمّت و حرام کرده. پروردگار، در آیات 62 و 63 سوره مائده جمله:

اَکلِهِمُ السُّحتَ را فرموده، به معنای حرام خواری و رشوه‌گیری و تصرف در اموال مردم بدون وجه شرعی.

حضرت علی(ع)، فرمودند: کسی که حاجت برادر دینی خودرا برآورد و در مقابل از او هدیه ای بگیرد، از موارد اَکلِهِمُ السُّحتَ است⁽¹⁾.

اگر علما و روحانیون آن ها را از گفتار زشت و خوردن مال حرام بازندارند کار بسیار زشت می کنند. (مائده/ 63)

طبرسی در مجمع البیان، ج 3 ص 373 از قول حضرت

علی(ع)، آورده که حضرت فرمودند: السُّحتَ در متن عربی آیات 62 و 63 سوره مائده، یعنی رشوه گرفتن. سپس در ادامه گفته: یهود اهل حرام خواری و رشوه گرفتن و ظلم و تعدی بودند. که خداوند، آیات فوق را بر پیامبرش نازل فرمود. حضرت رسول(ص)، فرمودند: دهنده و گیرنده رشوه و واسطه لعنت شدند. رشوه فقط پول نیست. ممکن است مالی یا انجام کاردیگری را برای گیرنده رشوه انجام دهند، که آن هم حرام است⁽¹⁾.

پس به سبب ظلمی که یهود (درباره پیغمبران و در حق نفس خود) کردند و هم چنین بسیاری مردم را از راه خدا منع نمودند، ما نعمت های پاکیزه خود را که حلال بود، بر آن ها حرام کردیم. به این جهت که ربا می گرفتند در صورتی که از رباخوردن نهی شده بودند، و هم از آن رو که اموال مردم را به باطل (مانند رشوه و خیانت و سرقت) می خورند، و ما برای کافران عذابی دردناک مهیا ساخته‌ایم. (نساء/ 160 و161)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: از جمله حرام خواری رشوه گرفتن در حکم قضاوت است. سپس فرمودند: رشوه در حکم کفر به خداوند، است⁽²⁾.

مال یکدیگر رابه ناحق مخورید و کار را به محاکمه‌ي قاضیان

نیفکنید که به وسیله رشوه و زور پاره‌ای مال مردم را بخورید، با این که شما بطلان دعوی خود را می دانید. (بقره/ 188)

حضرت امام حسین(ع)، خطاب به لشکر عمربن‌سعد ضمن خطبه ای فرمودند: شکم هایتان از حرام پر شده و بر دل هایتان مهر خورده، دیگر حق را نمی پذیرید. وای بر شما آیا انصاف نمی‌دهید آیا گوش فرا نمی گیرید.

حضرت علی(ع)، در نامه 79 و خطبه131 نهج‌البلاغه،فرمودند: هلاکت و بدبختی برکسانی که پیش از شما بودند و مردم را به دو دلیل، نخست آن ها را از حق خود بازداشته، لذا آنان ناچار شدند، حق خویش را از طریق رشوه و راه های نادرست تامین کنند. دیگر آن که آن ها مردم را به باطل سوق دادند و آنان از ایشان پیروی کردند.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: هرگاه کسی لقمه‌ي حرامی بخورد، تمام فرشتگان زمین و آسمان او را لعنت می کنند. سپس فرمودند: اگر کسی دوست دارد دعایش مستجاب شود باید خوراک و کسب خود را حلال و پاکیزه گرداند. در ادامه فرمودند: بر حذر باشید از رشوه گرفتن، چراکه آن کفر محض است، و رشوه دهنده و گیرنده، هر دو در آتش هستند.

آن ها جاسوسان دروغ زن و خورندگان مال حرامند، اگر به نزد تو آمدند، خواهی میان آن ها حکم کن یا روی از آنان بگردان و چنان چه روی از آن ها بگردانی هرگز کوچکترین

زیان به تو نتواند رسانید، و اگر حکم کردی میان آن ها به عدالت حکم کن که خدا دوست می دارد آنان را که حکم به عدل می کنند. (مائده/ 42)

درصورتی که شخص برای رسیدن به حق شرعی و قانونی خود، ناچار و مجبور به پرداخت رشوه شود، برای او مانعی ندارد ولی برای گیرنده حرام است⁽¹⁾.

17-پيمان‌شكني

اشاره

به موجب آیات قرآن پیمان شکنی، یکی دیگر از گناهانکبیره است.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: بدترین مردم روی زمین اشخاصی هستند که از بازخواست خدا نمی ترسند، و در پیمان‌شکنی بی باکند. پیمان شکنی سه قسم است:

دستورات هر سه نوع عهد در آیات قرآن گویا و مشخص شده⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، در تفسیر آیه شریفه فرمودند: مؤمنی که به برادر دینی خود وعده و قول و قراری می‌گذارد، مانند نذر است که باید حتماً وفا کند. البته در مخالفت آن کفاره ندارد. ولی خلف وعده، ابتدا مخالفت با خداست و خود را در معرض

خشم پروردگار، قرارداده.

امیرالمومنین علی(ع)، فرمودند: پیمان شکنی موجب خشم خدا و مردم است.

آنان که پس از پیمان بستن، عهد خدا شکستند و هم آن‌چه خدا امر به پیوند آن کرده (مانند صله رحم و دوستی علی(ع)، و مؤمنان و اولیاء خدا) پاک بگسستند و در روی زمین فساد و فتنه برانگیختند، اینان را لعن خدا و منزل گاه عذاب دوزخ نصیب است. (رعد/ 25)

پیامبر(ص)، فرمودند: کسی که پیمان شکن باشد دین ندارد⁽¹⁾.حضرت امام باقر(ع)، فرمودند: سه چیز است که عقوبتش زودتر از هر چیز به انسان می رسد.

حضرت امام سجاد(ع)، در نصیحت به شخصی فرمودند: مؤمن حقیقی سه خصلت دارد:

و آنان که به امانت ها و عهد و پیمان خود کاملاً وفا می کنند و آنان که بر نمازها شان محافظت دارند. چنین کسان وارث مقام عالی بهشت هستند. که بهشت فردوس ارث آن خوبان و منزلگاه ابدی آن پاکانست. (مومنون/ 8 الی 11)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: هرگاه بنده ای با نیت پاک و وفا به عهدی که خداوند دستور داده عمل کند، دعای او مستجاب می شود⁽²⁾.

رسول خدا(ص)، فرمودند: کسی به خدا و روز جزا ایمان دارد، که وقتی پیمانی و عهدی یا وعده ای به کسی می دهد، وفا کند. چرا که وفای به عهد از ارکان ایمان به خدا و روز جزاست⁽³⁾.هر چه در زمین و آسمان هاست همه به تسبیح و ستایش خدايی که مقتدر و حکیم است مشغولند. الا ای کسانی که (به زبان) ایمان آورده اید، چرا چیزی به زبان می گويید که در مقام عمل خلاف آن می کنید. (بترسید) از این عمل که سخنی بگويید و خلاف آن کنید که بسیار سخت خدا را به خشم و غضب می آود. (صف/ 1 الی 3)

پیامبر(ص)، فرمودند: این سه خصلت در هر کس باشد منافق است، هر چند نماز بخواند و روزه بگیرد و خود را مسلمان بداند:

و مَثل کفار در شنیدن سخن انبیاء و درک نکردن معنای آن چون مَثل حیوانی است که آن را آواز کنند، از آن آواز معنايی درک نکرده و جز صدايی نشنود. کفار هم از شنیدن و گفتن و دیدن آیات حق، کَر و گنگ و کورند، زیرا عقل خود را کار نمی بندند. (بقره/ 172)

غیبت

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که ظالم یا دروغگو یا پیمان شکن باشد، فاسق است و غیبت او اشکالی ندارد⁽²⁾، بالعکس، کسی که در معاملاتش با مردم ستم نکند ودروغ نگوید و در پیمان ها و وعده هایش خلف وعده نکند. غیبت کردن چنین شخصی حرام است. مسلمان واقعی نیرنگ و عهدشکنی نمی کند و دستورات الهی در قرآن را عمل کرده، که پیمان‌شکنی و بد قولی یک نوع دورغگويی است که خداوند

برای دروغگو عذاب‌های سختی در نظر گرفته⁽¹⁾.

عهد و نذر

نذر کردن و یا عهدی با خدا و یا با بندگانش که در فکر و ذهن خود بگذرد واجب نمی شود. باید حتماً به زبان جاری گردد. مثلاً بگوید با خدای خود عهد یا نذر می کنم که فلان کارم، سرانجام گیرد، یا مریضم شفا حاصل کند، فلان مبلغ به فقیر یا کار خیر دیگری انجام می دهم. در این صورت زمانی که به مقصود رسید، واجب است نذر خود را عملی کند.

بعضی از آ ن ها این گونه با خدا عهد بستند که اگر نعمت و رحمتی نصیب ما باشد، البته پیغمبر را تصدیق کرده و از نیکان می شویم. و با این عهد باز چون فضل و نعمت خدا نصیب آن ها گشت بر آن بخل ورزیدند و از دین روی گردانیده و از حق اعراض کردند. در نتیجه این تکذیب و (نقض عهد) خدا هم دل آن ها را ظلمتکده نفاق گردانید تا روزی که به کیفر بخل و اعمال زشت خود برسند. (توبه/ 75 الی 77)

در صورتی که به عهد و نذر خود عمل نشود، کفاره دارد و کفاره آن مانند ماه مبارک رمضان، شصت مسکین را طعام دهدیا شصت روز روزه بگیرد، یا بنده ای آزاد کند.

آیا نمی دانند که خدا از باطن آن ها و سخنان سری ایشان

آگاهست، البته خدا، دانای غیبت و عالم به اسرار پنهان است. (توبه/ 78)

مطلبی را که با خدا عهد و نذر می کند، نباید خلاف شرع باشد. پس اگر عهد کند حرام یا مکروهی را انجام دهد یا واجب و مستحبی را ترک کند، این نذر باطل است.

استثناء ندارد

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: سه حکم از واجبات خداست که کسی اجازه ندارد آن را ترک کند.

تنها عاقلانند که هم به عهد خدا وفا می کنند و هم پیمان حق را نمی شکنند. و هم آن چه را خدا امر به پیوند آن کرده اطاعت می کنند و از خدا می ترسند و از سختی هنگام حساب می اندیشند. و هم در طلب رضای خدا راه صبر پیش می گیرند، نماز به پا می دارند و از آن چه نصیبشان کردیم به فقرا پنهان و آشکار انفاق می کنند و در عوض بدی های مردم

نیکی می کنند، اینان هستند که عاقبت منزل گاه نیکو یافتند. (رعد/ 20 الی 22)

عهد و پیمان با غیر مسلمان هم محترم است

خداوند در سوره برائت، جهاد با مشرکین را امر فرمود، که مکه معظمه را از لوث شرک و بت پرستی و مشرکین پاک سازند. در این حکم خداوند، آن عده از مشرکین که سابقه پیمان عدم تعرض با مسلمین داشتند و بر سر پیمان خود بودند را استثنا فرمود که مسلمین هم به پیمان خود وفا کنند و متعرضشان نشوند تا مدت پیمان پایان یابد.

مگر آن گروه از مشرکان که با آن ها عهد کرده اید و هیچ عهد شما نشکستند و هیچ یک از دشمنان شما را یاری نکرده باشند پس با آن ها عهد را تا زمانی که مقرر داشته، نگاه دارید که خدا متقیان را (که به عهد خود وفا می کنند) دوست می دارد. (توبه/ 4)

چگونه با مشرکان (عهدشکن وفای به عهد توان کرد) درصورتی که آن ها اگر بر شما مسلمین ظفر یابند مراعات هیچ علاقه خویشی و عهد و پیمان را نخواهند کرد و به زبان بازی و سخنان فریبنده شما را خشنود می سازند در صورتی که در دل جز کینه شما ندارند و بیشتر آنان فاسق و نابکارند. (توبه.8)

18-كم‌فروشي و حرام‌خواري

اشاره

از گناهانی که در قرآن کبیره بودنش تصریح شده،کم‌فروشی و حرام خواری است، که صریحاً وعده عذاب شدید داده شده. خداوند، در سوره مطفقین فرموده:

(ویل برای کم فرشان است) ویل نام چاهی است در دوزخ که شدیدترین عذاب های جهنم در آنجاست، که برای حرام‌خوران مهیا شده.

وای به حال کم فروشان. آنان که چون به کیل چیزی از مردم تمام بستانند. و چون چیزی بدهند در کیل و وزن به مردم کم دهند. آیا آن ها نمی دانند (روزی برای مجازات) برانگیخته می شوند. که آن بسیار روز بزرگیست. (مطفقین/ 1 الی 5)

طبق آیات قرآن کم فروش، ایمان به روز جزا ندارد. اگر یقین، بلکه گمان به روز قیامت می داشت، که هر چه به مردم کم داده از او مطالبه می شود، هرگز به چنین کار منکر و زشت اقدام نمی کرد. ممکن است خریدار متوجه خیانت او نشود، اما

پروردگار عالم حاضر و مراقب اعمال خیانتی اوست⁽¹⁾.

ای قوم در سنجش وزن و کیل اجناس عدالت کنید و به مردم کم (و گران) نفروشید و در زمین به خیانت و فساد برنخیزید. و (بدانید) که آن چه خدا بر شما باقی گذارد و (برکت بخشد) بهتر است، اگر واقعاً به خدا ایمان دارید (این نصیحت وظیفه من است ولی اگر عصیان کردید دیگر) من نگهبان شما (از عذاب) نیستم. (هود/ 85 و 86)حضرت پیامبر(ص)، فرمودند: کسی که لقمه حرامی بخورد، تا چهل شبانه روز نماز و عباداتش قبول نمی شود. سپس فرمودند: خداوند، فرموده: تا زمانی که مال حرام در تصرف شماست اگر مرا بخوانید، نه تنها اجابت نمی کنم، بلکه شما را لعنت می کنم⁽²⁾.

خداوند، در قرآن فرموده: من آهن را آفریدم، برای حفظ عدالت. به دین معنا که با آهن تراز و میزان را بسازید و در کیل و داد ستد مراعات حق را بکنید.

حضرت امام سجاد(ع)، فرمودند: اولین کسی که ترازو و پیمانه و کیل را ساخت حضرت شعیب(ع) بود.

همانا پیغمبران خود را با ادله و معجزات فرستادیم و بر ایشان کتاب و میزان عدل نازل کردیم تا مردم به راستی

و عدالت گرایند و آهن را که در آن سختی، هم در کارزار و هم منافع بسیار بر مردم است، نیز برای حفظ عدالت آفریدیم تا معلوم شود که خدا و رسلش را با ایمان قلبی یاری خواهدکرد، که خدا بسیار قوی و مقتدر است. (حدید/ 25)

حلال خوردن منشأ هر خیری است. خداوند، برای بندگانش روزی حلال حواله می کند. ولی متاسفانه بعضی آن مال حلال را تا حرام نکنند از گلوی خود پایین نمی‌برند.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: جبرائیل(ع)، بر من نازل شد و گفت: خداوند، می فرماید: هیچ کس نمی میرد مگر وقتی کهتمام رزقی که برای او مقدر شده بخورد. پس در طلب روزی حریص نباشید⁽¹⁾.

همانا بخشنده روزی خلق، تنها خداست که صاحب قوت و اقتدار ابدیست. (ذاریات/ 58)

کم فروشی منحصر به خرید و فروش نیست. کارمند یا کارگری در وظیفه خود اهمال کند، معلمی در امر آموزش کم‌کاری نماید، پدر و مادری که در وظیفه‌ي تعلیم و تربیت دینی و اجتماعی فرزند کوتاهی نمایند و اموری از این گونه. همه کم فروشی اطلاق شده و مشمول آیات قهر الهی است.

و هر چه را به کیل یا وزن می سنجید تمام بپیمایید و همه

چیز را با ترازوی عدالت بسنجید که این کار بهتر و عاقبتش نیکوتر است. (اسراء/ 35)

غشّ در معامله

غشّ به معنای مخلوط کردن جنس نامرغوب با جنس خوب، مثلاً مقداری روغن نباتی را با روغن حیوانی مخلوط کند و به جای روغن حیوانی بفروشد. این کار حرام و کیفر الهی دارد.

حضرت پیامبر(ص)، فرمودند: کسی که در خرید و فروش غشّ کند از ما نیست و روز قیامت با طایفه‌ي یهود محشور می‌شود. حضرت سه مرتبه فرمودند: این شخص از ما نیست. سپس فرمودند: چنین شخصی را خداوند، معیشت و روزیش را تنگ و زندگیش را خراب می کند، علاوه بر آن عذاب روز قیامت بر او جاریست⁽¹⁾.

ای مردم، خدای یکتا را که جز او خدایی نیست پرستش کنید و در کیل و وزن کم فروشی نکنید، من خیر شما را در آن می بینم. (هود/ قسمتی از آیه 84)

حضرت علی(ع)، میزان اعمال است

همان طور که در زیارت حضرت علی(ع)، می خوانیم (سلام بر

تو ای میزان اعمال) پس باید در هر حال رفتار و کردار ما طوری باشد که با گفتارمان خدمت آن حضرت مطابقت داشته باشد.

ای مردم آن چه می فروشید، سنگ تمام دهید و از کم‌فروشی (و گران فروشی، که آن هم نوعی کم فروشی است) کناره گیرید. اجناس را به میزان صحیح بسنجید. (شعراء/ آیات 181 و 182)

پس آنان که به خدا ایمان آوردند و نیکوکار گردیدند بر آن ها آمرزش حق و رزق با لطف و کرامت است. و آنان که در رَد و انکار آیات ما سعی و کوشش کردند آن ها اهل آتش دوزخند. (حج/ 50 و 51)

احتکار

احتکار، یعنی جمع آوری و نگهداری قوت یا دیگر مایحتاج مردم به انتظار گران شدن، این عمل حرام و از گناهان کبیره است.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: جبريیل(ع)، به من خبرداد، در جهنم یک وادی از آتش فروزان و جوشان است برای سه طایفه:

سپس فرمودند: شخص محتکر اگر تمام اجناس احتکاری خود را بفروشد و صدقه دهد کفاره گناهی که کرده نمی شود. احتکار یک نوع دزدی و خیانت می باشد و شخص از افراد ملعون است⁽¹⁾.

دستور آقا امام حسین (ع)

یکی از مهم ترین پیام های فراموش شده شب عاشورا

حضرت امام حسین(ع)، در شب عاشورا به یارانشان فرمودند: هر کس از شما حق الناس به گردن دارد، برود آن حق را ادا کند، که خداوند شهادتش را نمی پذیرد.

آقا امام حسین(ع)، با این تذکر مهم به جهانیان فهماندند که شهید شدن در راه پروردگار آن هم در رکاب عزیزترین خلق خدا حضرت اباعبدالله حسین(ع)، بالاتر از رعایت حق الناس نیست⁽²⁾.

عجب است از کسانی که هزاران گناه کرده و می‌کنند و معتقدند با یک قطره اشک برای آقا امام حسین(ع)، بهشت بر آن ها واجب می شود.

19-غيبت

اشاره

غیبت بنا به آیات قرآن و روایات معصومین(ع)، از گناهان کبیره و از نظر پروردگار، قابل بخشش نیست.

آنان که دوست می دارند که در میان اهل ایمان کار منکری را اشاعه و شهرت دهند آن ها را در دنیا و آخرت عذاب دردناک خواهد بود و خدا می داند و شما نمی دانید. و اگر فضل و رحمت خدا و رأفت و مهربانی او شامل حال شما (مؤمنان) نبود (در عقاب گناهان) تعجیل می نمود و توبه نمی پذیرفت. (نور/ 19 و20)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: گناه غیبت از زنا بدتر است، زیرا زنا کننده اگر به درگاه خداوند، توبه کند او را می بخشد. ولی غیبت کننده را نمی آمرزد، مگر شخص غیبت شده او را ببخشد⁽¹⁾.

پیامبر اکرم(ص)، در یکی از خطبه های خود فرمودند: گناه یک درهم ربا بزرگتر از سی و شش مرتبه زنا کردن است. آن گاه

فرموند: بدتر از رباخواری، ریختن آبروی شخص مسلمان است. پس از این دو روایت، کبیره بودن گناه غیبت ثابت می شود، که از زنا و ربا بدتر است⁽¹⁾.

ای اهل ایمان، و مؤمنان هرگز نباید قومی، قوم دیگر را مسخره و استهزاء کنند، شاید آن قوم که مسخره می‌کنید بهترین مؤمنین باشند، و نیز بین زنان با ایمانقومی دیگری را مسخره نکنند که بسا آن قوم بهترین آن زنان، و هرگز عیب‌جويی (از هم دینان) خود نکنید و به نام و لقب های زشت یکدیگر را نخوانید که پس از ایمان به خدا، نام فسق (بر مؤمن نهند) بسیار زشت است و هر که از فسق و گناه به درگاه خدا توبه نکند بسیار ظالم و ستم کار است. (حجرات/ 11)

حضرت امام حسن عسگری(ع)، فرمودند: گناه غیبت از دیگران، بزرگتر از گناه خوردن گوشت مرده برادر خود است⁽²⁾.

ای اهل ایمان از بسیاری پندار‌ها در حق یکدیگر اجتناب کنید که برخی ظن و پندار‌ها معصیت است و نیز هرگز از حال درونی هم تجسس نکنید و غیبت یکدیگر روا مدارید آیا شما دوست می دارید، گوشت برادر مرده خود را بخورید؟ البته کراهت و نفرت از آن دارید (پس بدانید که مثل غیبت شخص

مومن به حقیقت همین است) و از خدا بترسید (و توبه کنید که) خدا بسیار توبه پذیر و مهربانست. (حجرات/ 12)

غیبت چیست

رسول خدا (ص)، فرمودند: غیبت یعنی برادر دینی خود را به آن چه خوش ندارد یاد کنی⁽¹⁾.

حضرت امام موسی بن جعفر(ع)، فرمودند: غیبت یعنی، عیبی که در برادر دینی باشد و کسی از آن اطلاعی ندارد، فاشکنی. ولی عیبی را بگویی که در آن شخص باشد و دیگران هم بدانند، غیبت نیست⁽²⁾.

خدا دوست نمی دارد که کسی به گفتار زشت به عیب خلق صدا بلند کند مگر آن که ظلمی به او رسیده باشد (که هرگاه از دست ظالم فریاد و دادخواهی کند و زشتی عمل او را فاش کند رواست) که خدا شنونده (دعای مظلومان) و دانا به احوال خلق است. (نساء/ 48)

غیبت از شخص نامعلوم

غیبت شخص نامعلوم بدون نام و نشان مانعی ندارد. مثلاً بگوید: کسی را دیدم یا می شناسم که چنین و چنان است. اگر

شنونده شخص را نشناسد اشکالی ندارد⁽¹⁾.

بعضی از علما، از جمله شیخ انصاری در مکاسب نوشته: غیبت کسی که فاسق است و آشکارا به اعمال ناشایسته دست می زند و مشهور خاص و عام است گناهی ندارد. شیخ، در بحث دیگری می نویسد: اگر غیبت کننده در حضور شخص مدح و ستایش او کند و در غیابش مذمت و عیوبش را بگوید، عذاب چنین شخصی دو برابر است. که به اصلاح، او را دو زبان می‌گویند. که در اخبار از معصومین(ع)، آمده: روز قیامت در حالی می آید که دارای دو زبان از آتش است.

پیامبر اکرم(ص)، فرمودند: در شب معراج گروهی را در آتش دیدم، در حالی که مردار می خورند. از جبريیل(ع)، پرسیدم: این ها چه کسانی هستند؟ گفت: اینان در دنیا غیبت مردم می کردند⁽²⁾.

ای کسانی که به خدا ایمان آورده اید، زنهار پیروی شیطان نکنید. که هرکس قدم به قدم از پی شیطان رفت، او به کار زشت و منکرش وامی دارد، و اگر فضل و رحمت خدا شامل حال شما نبود، احدی از شما (از گناه) پاک و پاکیزه نمی شد. لیکن خدا هر کس را می خواهد منزه و پاک می گرداند. که خدا شنوا و دانا است. (نور/ 21)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: غیبت کردن مانند بیماری خوره

ایمان را می خورد. سپس فرمودند: غیبت کننده اگر توبه کند و گناه او بخشیده شود، آخرین کسی است که به بهشت می رود. ولی اگر بدون توبه بمیرد اولین کسی است که به دوزخ وارد می شود⁽¹⁾.

رسول خدا(ص)، فرمودند: دست از سر مرده ها بردارید و بدی های آنان را بازگو نکنید. کسی که فوت شده از خوبی هایش بگويید. سپس فرمودند: غیبت کننده تا چهل روز نماز و روزه اش پذیرفته نمی شود.⁽²⁾

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: هر کس خود را از ریختن آبروی مسلمانی حفظ کند خداوند، در قیامت، لغزش های او را نادیده می گیرد. سپس فرمودند: کسی که عیوب برادر دینی خود را پی گیری می کند و برای دیگران نقل کند، خداوند، زشتی های او را آشکار سازد⁽³⁾.

رسول الله(ص)، فرمودند: شنونده غیبت اگر بتواند ازشخص غیبت شده دفاع و یاریش کند، خدای تعالی او را در دنیا و آخرت یاری کند⁽⁴⁾.

به حقیقت مؤمنان همه برادر یک دیگرند. پس همیشه بین برادران (ایمانی) خود صلح دهید و خدا ترس و پرهیزکار باشید، که مورد لطف و رحمت الهی گردید. (حجرات/ 10)

پیامبر(ص)، فرمودند: روز قیامت که نامه اعمال را به دست صاحبانش می دهند. شخص می گوید: خدایا این نامه اعمال من نیست، من در دنیا خیلی کارهای خیری انجام دادم. پروردگار، می فرماید: خدای بزرگ اشتباه نمی کند. تو به خاطر غیبت هايی که کرده ای، حسنات تو را به آن شخص غیبت شده دادند. بلعکس، شخص دیگری در صحرای محشر نامه خود را می بیند که حسناتی را که انجام نداده در نامه او ثبت شده، به خدای خود می گوید: پروردگار، می فرماید: حسنات آن شخص که غیبت تو را کرده به تو داده شد.

سپس حضرت فرمودند: غیبت، دین شخص غیبت کننده را ضایع می کند⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: غیبت کاریست حرام و حسنات شخص را از بین می برد. منع غیبت منحصراً مربوط به اشخاص بالغ نیست، حتی غیبت انسان نابالغ هم حرام و غیرقابل بخشش است⁽²⁾.

کفاره غیبت

اگر کسی به گناه غیبت مبتلا شد، واجب است فوراً اظهار پشیمانی و از درگاه پروردگار، خود طلب بخشش کند و متعهد

شود دیگر دست از این کار زشت و ناپسند بردارد.

هم چنین باید از شخص غیبت شده طلب عفو و عذرخواهی نماید. اگر غیبت شده در دسترس نباشد و یا فوت شده، در این صورت برای او طلب مغفرت و دعا کند و از خدا، برای او بخشش طلب کند، شرح مفصل این موضوع در دعای 39 صحفیه سجادیه آمده.

شنیدن غیبت حرام است

پیامبر(ص)، فرمودند: شنونده، غیبت در حکم غیبت کننده است. همان طوری که غیبت حرام است، شنیدن غیبت هم حرام می باشد، چون با گوینده غیبت موافقت خود را اعلام داشته و همان گناهانی که برای گوینده است برای شنونده نیز صادق است⁽¹⁾.

وای بر هر عیب جوی هرزه زبان. چنین نیست بلکه محققاً به آتش دوزخ سوزان در افتد، آتشی که چگونه تصور سختی آن توان کرد. آن آتش را (خشم) خدا برافروخته، شراره آن بر دل‌های کافران شعله ور است، آتشی که بر آن ها از هر سو سخت احاطه کرده و مانند ستون های بلند زبانه کشیده است. (همزه)

20-حسادت

اشاره

حسد نیز از گناهان کبیره است. حسود، حیله گر و مرتکب انواع شرارت ها می شود تا به هدف برسد.

پیامبر اکرم(ص)، فرمودند: حسد از بین برنده دین است. که انسان باید زبان و دست خود را از حسدورزی نگاه دارد، و با برادر مومن خود دشمنی نداشته باشد⁽¹⁾.

حضرت علی(ع)، فرمودند: حسادت مرض خطرناکی است که جز با مرگ حسود از بین نمی رود⁽²⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: حسد، ایمان را از بین می برد، هم چنان که آتش هیزم را می خورد. سپس فرمودند: اساس کفر سه چیز است⁽³⁾:

و ما بنی اسرايیل را از دریا گذراندیم، پس آن که فرعون و

سپاهش به ظلم و تعدی، آن ها را تعقیب کردند. تا چون هنگام غرق او فرا رسید، گفت: اینک من ایمان آوردم و شهادت می دهم که حق جز آن کسی نیست که بنی اسرايیل به او ایمان دارند و من هم تسلیم فرمان او هستم به او (در آن حال غرق) خطاب شد که اکنون باید ایمان بیاوری؟ درصورتی که از این پیش عمری به کفر و نافرمانی زیستی و از مردم بدکار بودي. (یونس/ 90 و 91)

حضرت علی(ع)، فرمودند: خداوند، شش طایفه را بهشش گناه عذاب کند:

حسود در واقع در برابر اراده و حکمت خداوند، جهت گیری کرده که چرا به او عطا کرده و به من نداده است⁽¹⁾.

آیا حسد می ورزید با مردم، چون آن ها را خدا به فضل خود برخوردار نمود که البته ما بر آل ابراهیم (حضرت محمد (ص)) کتاب و حکمت فرستادیم و به آن ها ملک و سلطنتی بزرگ

عطا کردیم. (نساء/ 54)

قرآن، ریشه بسیاری از گناهان را حسادت می داند. چنان که به پیامبر(ص)، می گفتند آیا انسانی مثل ما باید ما را هدایت کند؟

این عذاب برای آن بود که رسولان آن ها با ادله و معجزات به سویشان آمدند و آن ها گفتند: آیا بشری (مانند ما) رهبری ما تواند کرد و به انبیاء کافر شدند و از جهل روی از آن ها گردانیدند و خدا (از کفر و ایمان خلق) بی نیاز که او غنی به ذات و ستوده به جمیع صفاتست. (تغابن/ 6)حضرت علی(ع)، فرمودند: حسود در ظاهر اظهار علاقه می‌کند، ولی در باطن کینه و بغض دارد⁽¹⁾.

علت حسادت

گاهی تبعیض باعث حسادت می شود. مثلاً پدر و مادری به یکی از فرزندان خود، حتی به طور ناخودآگاه علاقه بیشتری دارند. این عمل باعث حسادت دیگر فرزندان شده و چه بسا منجر به کینه بین آن ها شود. بهترین نمونه آن، فرزندان حضرت یعقوب(ع)، است که به برادرشان حضرت یوسف(ع)، حسادت کرده و از بغض که پدرشان او را نسبت به دیگر فرزندان دوست می داشت، قصد جان او را کرده و در چاهی افکندند. داستان کامل آن در سوره مبارکه یوسف آمده.

برادران یوسف گفتند: ما با آن که چندین برادریم، پدر چنان دل بسته یوسف است که او را تنها بیش از همه ما دوست می دارد. برادران گفتند: ای پدر، فردا ما را با او به صحرا فرست، یعقوب گفت: ای فرزندان من از آن ترسان و پریشان خاطرم، ترسم از او غفلت کنید و طعمه گرگان شود. گفتند: ما مردان نیرومندیم به همراه اويیم. همین که به صحرا رفتند بر این عزم متفق شدند که یوسف را به چاه درافکنند. ما (که به قعر چاه بود) به او وحی کردیم. (يوسف/ 8 الی 15)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: هرگاه مؤمنی قصدگناهی کند، تا وقتی که مرتکب آن گناه نشده، چیزی بر او نیست و گناهی برایش نوشته نشود. این موضوع مربوط به گناهانی است که با اعضاء و جوارح سر می زند. امّا گناهانی که قلبی است، مانند ریاکاری، بغض و کینه، حسد و مانند این ها، گناه محسوب شده و قابل بخشش نیست⁽¹⁾.

(ای رسول ما) بگو من پناه می جویم به خدای فروزنده صبح روشن از شرّ مخلوقات. و از شرّ شب تار، هنگامی که در آید. و از شرّ زنان افسون گر، چون به جادو در کره ها بدمند. و از شرّ حسود بدخواه، چون آتش رشک و حسد برافروزد. (فلق)

حسادت منحصراً به نعمت ها و مسائل مادی نیست، بلکه گاهی به ایمان افراد هم حسادت می شود. که می‌خواهند آن ها را به کفر کشانند. بهترین نمونه بارز آن شیطان و مردمان شیطان صفت است.

بسیاری از اهل کتاب آرزو و میل دارند که ایمان شما را به کفر برگردانند (بعد از این که ایمان آورده اید) به سبب رشک و حسدی که بر ایمان شما برند. (بقره/ قسمتی از آیه 109)

درمان حسادت

برای درمان حسادت ابتدا باید ایمان خود را بالا برده، و بدانیم نعمت هايی که خداوند، به هر یک از بندگانش عطافرموده، چه بسا دیگری آن را ندارد. چنان که قرآن می فرماید: نعمت ها براساس حکمت الهی تقسیم شده، که علت آن را نمی‌دانیم. به احتمال یکی از آن امتحان حق تعالی است.

بد معامله ای با خود کردند که نعمت قرآن که از لطف خدا بر آن ها نازل شد کافر شدند و از روی حسد راه ستمگری پیش گرفتند، که چرا خداوند به فضل خویش بعضی از بندگان خود را مخصوص گرداند و خشمی تازه علاوه بر خشم سابق از جانب خدا برای خود در خواستند و برای کافران عذابی زار و خوارکننده است. (بقره/ 90)

پس باید دانست که حسادت نتیجه ای ندارد، و خداوند، به

خاطر آن که بنده ای چشم دیدن نعمتی را بر شخص دیگری ندارد، لطف خود را قطع نمی کند. و شخص خود را رنج داده و نزد خداوند، بنده ای گنه کار معرفی می شود.

فرق بین حسد و غبطه

همان طوری که گفته شد حسد به معنی خشمگین شدن از رسیدن نعمتی به کسی، و آرزوکردن سلب آن نعمت از محسود.

ولی غبطه یعنی آرزوکردن و رسیدن به نعمتی که خداوند به دیگری داده، بدون آن که از داشتن نعمت دیگری ناراحت شود و یا حسادت کند.

پس غبطه در بیشتر موارد سازنده است. مثلاً مؤمنی به حج یا زیارتی مشرف شده و او مسامحه کرده، و غبطه می خورد که ای کاش خداوند، نصیب من هم می کرد. یا دوستش ادامه تحصیلداده و به درجات بالایی رسیده، شخص غبطه می خورد و تصمیم به ادامه تحصیل می‌گیرد.

همانا دین پسندیده نزد خدا، آیین اسلام است و اهل کتاب در آن راه مخالفت نپیمودند، مگر پس از آن که به حقانیت آن آگاه شدند، و این خلاف را از راه رشک و حسد در میان آوردند و هر کس به آیات خداوند کافر شود، بترسد که محاسبه خدا، زود خواهد بود. (آل عمران/ 19)

21-زنا و لواط

اشاره

دیگر از گناهان کبیره، زنا و لواط است، که خداوند در قرآن بسیار مذمت فرموده.

حضرت امام محمدباقر(ع)، فرمودند زنا شش اثر بد دارد، سه در دنیا و سه در آخرت. که آثار دنیوی آن آبرو می برد، رزق را کم می کند و مرگ را نزدیک. اما سه اثر اخروی آن غضب پروردگار، سختی حساب، داخل شدن در آتش جهنم است.

آنان که دوست می دارند، در میان اهل ایمان کار منکری را اشاعه و شهرت دهند، آن ها را در دنیا و آخرت عذاب دردناک خواهد بود، و خدا می داند و شما نمی دانید. (نور/ 19)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: زنا باعث مرگ ناگهانی می‌شود.زنای محصنه، اگر با زن شوهردار زنا شود، حرمت و عقوبت آن شدیدتر است. چنان که حدّ زنا صد تازیانه، ولی حدّ زنای محصنه قتل و سنگسار می باشد.

و هرگز گرد عمل زنا نمی گردند که هر که این عمل کند کیفرش

را خواهد یافت. (فرقان/ قسمتی از آیه 68)

باید شما مؤمنان هر یک از زنان و مردان زناکار را به صد تازیانه مجازات و تنبیه کنید و هرگز درباره آنان در دین خدا رأفت و ترحم روا مدارید، اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید و باید عذاب آن بدکاران را جمعی از مؤمنان مشاهده کنند. (نور/ 2)

و هرگز به عمل زنا نزدیک نشوید که کاری بسیار زشت و راهی بسیار ناپسند است. (اسراء/ 32)

و آنان که فروج و اندامشان را از عمل حرام نگاه می‌دارند. (مؤمنون/ 5)

مرد زناکار جز با زن زناکار و مشرک نکاح نمی کند، و زن زانیه هم جز با مرد زانی و مشرک نکاح نخواهد کرد و این کار بر مردان مؤمن حرام است. (نور/ 3)

لواط

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: گناه لواط از زنا بیشتر و عقوبت و کیفرش شدیدتر است⁽¹⁾.

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: بترس و ترک کن زنا ولواط را که لواط بدتر از زنا است و این دو گناه موجب هفتاد و دو گونه درد

و بلا در دنیا و آخرت برای هر دو می شود⁽¹⁾.

لوط را فرستادیم، که به قوم خود گفت: آیا عمل زشتی که پیش از شما هیچ کس بدان مبادرت نکرده و به جا مي آورید. شما زنان را ترک کرده و با مردان سخت شهوت می رانید؟ آری شما قومی فاسد و نابکارید. (اعراف/ 80 و 81)

قوم لوط مبتلا به عمل زشت لواط بودند، هرچه پیامبر ایشان حضرت لوط(ع)، فعالیت نمود که این عمل زشت و ناروا را از بین امت خود برطرف سازد نتوانست. تا آن که عذاب الهی نازل و همه قوم را نابود کرد.

و پیغمبر ما لوط(ع)، به قوم خود گفت: آیا شما با آن که بصیرت به زشتی عمل خود دارید باز مرتکب چنین کار منکری می شوید. آیا شما با مردان شهوت رانی کرده و زنان را ترک می‌گويید؟ آری شما بسیار مردم جهالت پیشه ای هستید. (نمل/ 54 و55)

حدّ لواط، بیشتر از حدّ زناست. هرگاه لواط دهنده و کننده عاقل و بالغ باشند باید هر دو را به قتل رساند. کشتن آن ها یا با شمشیر است یا سنگسار.

حضرت علی(ع)، فرمودند: حدّ لواط کار، یا با شمشیر، یا سنگسار، و یا دست و پای آن ها را بسته از کوه پرتاب کنند،

سپس جنازه ها را باید سوزاند. که نظر حاکم شرع لازم است⁽¹⁾.

از خدا، بترسید و راه طاعت وی پیش گیرید. (شعراء/ 163)

ای رسول ما، کافران به مسخره از تو تقاضای تعجیل درعذاب می کنند. (بگو) هرگز وعده خدا (به عذاب آنان) خُلف نخواهد شد و همانا یک روز نزد خدا، هزار سال به حساب شماست. (حج/ 47)

و ما قرآن را برای وعظ و اندرز به فهم آسان کردیم. آیا کیست که از آن پند گیرد؟ (قمر/ 32 و 40)

ای محمد(ص)، به جان تو قسم که این مردم دنیا همیشه مست شهوات نفسانی به حیرت و غفلت و گمراهی خواهند بود. (حجر/ 72)

تهمت به زنان و مردان پاک دامن

کسانی که به زنان و مردان پاک دامن نسبت زنا دهند در دنیا و آخرت طرد و ملعون هستند و مورد غضب خداوند، می‌باشند و مستوجب انواع و اقسام عذاب ها خواهند بود.

کسانی که به زنان با ایمان عفیفه (و) بی خبر از کار بد تهمت بستند محققاً در دنیا و آخرت ملعون (و محروم از رحمت حق) شدند و هم آنان به عذاب سخت معذب خواهند شد. بترسید از روزی که زبان و دست و پای ایشان

بر اعمال (ناشایسته) آن ها گواهی دهد. که در آن روز خدا، حساب و کیفر آن ها را تمام و کاملخواهدپرداخت. زنان بدکار و ناپاک شایسته مردان بدین صفتند و مردان زشت کار ناپاک نیز شایسته‌ي زنانی بدین وصفند و بالعکس زنان پاکیزه و نیکو لایق مردانی چنین و مردان پاکیزه و نیکو لایق زنانی همین گونه اند و این پاکیزگان از سخنان بهتانی که ناپاکان درباره‌ي آنان گویند، منزهند و از خدا، بر ایشان آمرزش می رسد و رزق آن ها نیکوست. (نور/ 23 الی 26)

ای رسول، زنان مؤمن را بگو تا چشم ها و فروج و اندامشان را (از نگاه ناروا و عمل زشت) محفوظ دارند و زینت و آرایش خود جز آن چه قهراً ظاهر می شود بر بیگانه آشکار نسازند و باید سینه و بر و دوش خود را به مقنعه بپوشانند و زینت و جمال خود را آشکار نسازند، جز برای شوهران خود و پدران و پدران شوهر و پسران خود و پسران شوهر و برادران خود و پسران برادر و خواهران خود و از طفلی که هنوز بر عورت و محارم زنان آگاه نیستند و آن طور پای به زمین نزنند که خلخال و زیور پنهان پاهایشان معلوم شود. و ای اهل ایمان همه به درگاه خدا، توبه کنید باشد که رستگار شوید. (نور/ 31)

اگر خدا ترس وپرهیزکارباشید، پس زنهار نازک و نرم با مردان

سخن نگویید، مبادا آن که دلش بیمار (هوا و هوس) است به طمع افتد، (بلکه متین) و درست سخن گویید. (احزاب/ 32)

و در خانه هایتان بنشینید و آرام گیرید (و بی حاجت و ضرورت از منزل بیرون نروید و مانند دوره جاهلیت پیشین آرایش و خودآرایی نکنید. (احراب/ قسمتی از آیه 33)

ای پیغمبر(ص)، به زنان و دختران خود و زنان مؤمنان بگو که خویشتن را به چادر فرو پوشند که این کار برای آن ها (به عفت و حریت) شناخته شوند. تا از تعرض و جسارت (هوس‌رانان) آزار نکشند، بر آنان بسیار بهتر است و خدا آمرزنده و مهربانست. (احزاب/ 59)

دشنام حرام است

هر نوع فحش و دشنام به مسلمان و یا غیرمسلمان که باعث ناراحتی او گردد حرام است.

اگر دشنام دهنده بگوید: ای فاسق، ای شراب خوار و امثال این ها، و مخاطب جوابی نداد به تقوا نزدیک تر است.

و آنان هستند که به ناحق شهادت ندهند و هر گاه به عمل لغوی (از مردم هرزه دیدند) بگذرند و بزرگوارانه از آن در گذرند. (فرقان/ 72)

و اگر در نهایت همان جملات را به گوینده برگرداند اشکالی ندارد.

حضرت علی(ع)، فرمودند: اگر کسی دشنام دهد و بگوید:ای فاسق یا خبیث یا کافر یا منافق و نظایر این دشنام ها. باید او را سی و نه تازیانه بزنند. این تأذیر بین اهل خانواده یا غریبه فرقی نیست، چنان که قرآن می‌فرماید: کسی به شما ستم کرده به آن چه کرده تلافی کنید⁽¹⁾.

آنان که چون ظلمی بر آن ها رسد، یاری می طلبند. انتقام بدی مانند همان بدی است هرکس عفو کند و (بین خود و خصم را) اصلاح نماید، اجر او بر خداست، و خدا ستمکاران را دوست نمی دارد. و هرکس پس از ظلمی که بر او رفته است یاری طلبد بر او مؤاخذه نیست. مؤاخذه تنها بر آن هایی است که به مردم ظلم می کنند و در زمین به ناحق شرارت می انگیزند، برای آن ها عذاب دردناکی است. (شورا/ 39 الی 42)

و آنان که به زنان با عفت مؤمنه نسبت زنا دهند، آن گاه که چهار شاهد (عادل) بر دعوی خود نیاورند آنان را به هشتاد تازیانه کیفر دهید و دیگر هرگز شهادت آن ها را نپذیرید که مردمی فاسق و نادرستند. (نور/ 4)

و هرگز به آن چه علم و اطمینان نداری دنبال مکن که (در پیش گاه حکم خدا) چشم و گوش و دل ها همه مسؤلند. (اسراء/ 36)

22-آدم‌كشی

اشاره

دیگر از گناهان کبیره کشتن کسی است که خدا، و پیغمبر(ص)، اجازه قتل او را نداده. اگر کسی شخص بی‌گناهی را به قتل برساند، سزای او آتش دوزخ است.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: خون و مال مسلمان محترم است⁽¹⁾.

هر کس مؤمنی را به عمد بکشد، مجازات او آتش جهنم است که در آن جاوید معذب خواهد بود. خدا بر او خشم و لعن کند و عذابی بسیار شدید مهیا سازد. (نساء/ 93)

مسلمان واقعی خودکشی نمی کند

حضرت علی (ع)، فرمودند: مؤمن ممکن است به هر نوع مرگی بمیرد، اما خودکشی نمی کند⁽²⁾.

حضرت امام باقر(ع)، فرمودند: مؤمن ممکن است به هر بلایی مبتلا شود و به هر دلیلی فوت کند، ولی خودکشی نمی‌کند⁽¹⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: کسی که عمداً خودکشی کند، همیشه در آتش جهنم است. قتل کوچک و بزرگ ندارد. حکم الهی سنّ تعین نکرده، احکام صادره برای نسل بشر یکسان است.

سقط جنین هم طبق دستور الهی حرام است، و قتل آن مانند یک انسان کامل می باشد. البته دیه جنین مراحل خاص خود را دارد، که در این رابطه به رساله های مراجع محترم تقلید مراجعه شود⁽²⁾.

آن بی گناهان را شما به چه جرم و گناه کشتید. (تکویر/ 9)

اگر شخصی به اشتباه و خطا مرتکب قتلی شد، باید کفاره بپردازد که دستور آن در قرآن آمده.

هیچ مؤمنی را نرسد که مؤمنی را به قتل رساند، مگر آن که به اشتباه و خطا مرتکب آن شود و در صورتی که به خطا هم مؤمنی را مقتول ساخت باید به کفاره‌ي این خطا بنده‌ي مؤمنی آزاد کند و خون بهای آن را به صاحب خون تسلیم

نماید، مگر آن که دیه را ورثه به قاتل ببخشند. (نساء/ قسمتی از آیه 92)

و هرگز نفس محترمی که خدا، قتلش را حرام کرده، نکشید مگر آن که به حکم حق مستحق قتل شود و کسی که خون مظلومی را به ناحق بریزد ما به ولی او حکومت و تسلط بر قاتل دادیم، پس در مقام انتقام آن. ولی در قتل و خون ریزی اسراف نکنید که او از جانب ما مؤید و منصور خواهد بود. (اسراء/ 33)

و آنان هستند که با خدای یکتا کسی را شریک نمی خوانند و نفس محترمی را که خدا، حرام کرده به قتل نمی رسانند و هرگز گرد عمل زنا نمی گردند که هر که این عمل کند کیفرش را خواهد یافت. (فرقان/ 68)

23-شراب و قمار

اشاره

ای پیغبر(ص)، از تو حکم شراب و قمار می پرسند. بگو در این دو کار گناه بزرگی است. (بقره/ قسمتی از آیه 219)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: شراب خوار با بت‌پرست مساوی است و در قیامت کافر محشور خواهد شد. سپس فرمودند: مشروبات اساس هر گناهی است. شخص شراب خوار نماز خود را ترک می کند و در حال مستی ممکن است با مادر، خواهر و یا دختر خود زنا کند⁽¹⁾.

ای اهل ایمان شراب و قمار و بت پرستی و تیرهای گرو بندی (رسمی بوده در جاهلیت) همه این ها پلید و از عمل شیطان است. از آن حتماً دوری کنید تا رستگار شوید. (مائده/ 90)

حضرت در جای دیگر فرمودند: شراب خوار تشنه می میرد و در حالی وارد محشر می شود که رویش سیاه و دهانش کج و زبانش بیرون افتاده و فریاد تشنگیش بلند است و به او از چاهی که در

آن چرک و خون زناکاران ریخته شده آب می دهند.

مسکرات بر تمام اعضا و اندام ها اثر سوء گذاشته و تخریب کننده کل بدن است. خداوند، چیزی را که حرام کرده در آن شفا نیست، بعضی به نظرشان فلان مسکر برای فلان درد، درمان است⁽¹⁾.چه بسیار شود که چیزی را شما ناگوار شمارید، ولی به حقیقت خیر و صلاح شما در آن بوده، و چه بسیار شود که دوست‌دار چیزی هستید، و در واقع شر و فساد شما در آن است و خداوند، به مصالح امور داناست و شما نادانید. (بقره/ قسمتی از آیه 216)

کم یا زیاد، خالص یا مخلوط مسکرات حرام است. شخصی از حضرت امام صادق(ع)، سوال کرد. حضرت فرمودند: اگر در خمره ای پر از آب، قطره ای از مسکرات در آن ریخته شود آن آب نجس و خوردن آن حرام است⁽²⁾.

در تورات های کنونی با آن همه تحریف هایی که در آن شده، شراب خواری را منع کرده.

حضرت سپس فرمودند: حتی طعام خوردن از سفره‌ای که در آن مسکرات است و دیگران می آشامند حرام است، هر چند

این شخص از خوردن مسکر پرهیز کند⁽¹⁾.

حدّ شراب خوار

هرگاه شخص نابالغ یا دیوانه یا کسی را به اجبار به خوردن مشروب کنند، این افراد حدّ ندارند. ولی کسی که عاقل و بالغ و از روی رضای خود با علم این که این عمل حرام است، حدّ وارد است، و حدّ آن هشتاد تازیانه است. اگر تکرار شود تا سه مرتبه هشتاد ضربه شلاق است در مرتبه چهارم، حدّش کشتن اوست.

اجرای حدّ در زمان به هوش بودن باید انجام شود⁽²⁾.دین اسلام برای جلوگیری از شراب خواری و عیاشی دستوراتی صادر فرموده، از جمله:

از کتاب های علمی و تربیتی که آثار و عوارض منفی و مفاسد فردی و اجتماعی را در مورد شراب خواری نوشته اند، چند نکته ای بیان می شود.

بگو ای پیغمبر(ص)، که خدای من هر گونه اعمال زشت را چه آشکار و چه در پنهان و گناه کاری و ظلم بنا حق و شرک به خدا، را که بر آن شرک هیچ دلیلی ندارید و این که چیزی را که نمی دانید از جهالت به خدا، نسبت دهید، همه را حرام کرده است. (اعراف/ 33)

و خدا و رسولش را اطاعت کنید و بترسید که هرگاهروی از طاعت خدا بگردانید، پس بر رسول جز آن که به آشکار حکم خدا را ابلاغ کند تکلیفی نخواهد بود. (مائده/ 92)

قمار در شرع اسلام حرام است. و به موجب آیات شریفه مذمت شده. آثار بد و تخریب کننده آن بسیار است. از جمله دشمنی بین برنده و بازنده، که مال بدست آمده حرام است و مسلم این مال حرام در کارهای خلاف و نامشروع مصرف می شود. بازنده، غیر از دشمنی با رغیب از نظر اعصاب و روان بهم ریختگی و حِس انتقام جويی پیدا می کند. از همه مهم تر

شخص قمار باز از یاد خدا غافل و واجبات خود را انجام نمی دهد.

شیطان قصد آن دارد به وسیله شراب و قمار میان شما عداوت و کینه برانگیزد و شما را از ذکر خدا و نماز باز دارد. پس شما آیا از آن دست برمی دارید (تا به فتنه‌ي شیطان مبتلا نشوید). (مائده/ 91)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: ملائکه در موقع گروبندی و قمار و برد و باخت منزجر می شوند و بر کسی که چنین کاری کند لعنت و نفرین می‌فرستند. مگر در مسابقات اسب و شتردوانی و تیراندازی و شنا که شاد و خرسند هستند⁽¹⁾.

حضرت رسول(ص)، فرمودند: ملائکه، موقع گروبندی در مسابقات اسب و شتردوانی و تیراندازی و شنا حاضر شوند و شاد هستند، که این سه شرط بندی از نظر اسلام حلال و اشکالی ندارد. برای دفاع از حریم شخصی و ملت و کشوراسلامی لازم است⁽²⁾.

(ای مؤمنان) نه شما بلکه خدا، کافران را کشت و (ای رسول) چون تو تیرافکندی، نه تو بلکه خدا، افکند، که مؤمنان را به پیش آمد خوبی بیازماید، که خدا، شنوای دعا خلق و دانا (به مصالح امور عالم) است. (انفال/ 17)

24-خوردن مردار و خون و گوشت خوک حرام است

اشاره

طبق دستور الهی خوردن گوشت حیوانات مرده و خون و گوشت خوک، حتی هر حیوان حلال گوشتی که هنگام ذبح به عمد یاد خدا نشود حرام است.

ای پیغمبر(ص)، از تو سؤال خواهند کرد که بر آن ها چه چیز حلال گردیده؟ بگو: برای شما هر چه پاکیزه است حلال شده، صیدی که به سگان شکاری آموخته اید، که به آن ها آن چه خدا، به شما یاد داده می آموزید. پس از صیدی که برای شما نگاهدارند. بخورید و نام خدا را بر آن صید یاد کنید (هنگام صید بسم الله بگويید) و از خدا بترسید که خدا، زود به حساب خلق می رسد. (مائده/ 4)

و از آن چه نام خدا بر آن ذکر نشده مخورید، که آن فسق و تبه کاریست. اهریمنان سخت به دوستان خود وسوسه کنند تا با شما به جدل و منازعه برخیزند و اگر شما هم از آن پیروی کنید مانند آن ها مشرک خواهید شد. (انعام/ 121)

پس شما مؤمنان چنان که به آیات خدا ایمان دارید از آن‌چه نام خدا بر آن شده تناول کنید. (انعام/ 118)

و شما نباید از پیش خود به دروغ چیزی را حلال یا حرام کرده و به خدا، نسبت دهید تا بر خدا، دروغ بندید که آنان که بر خدای خود دروغ بستند، هرگز روی رستگاری نخواهند دید. (نحل، 116)

خوردن خون حرام است

خوردن خون مرض کلب و عطش شدید می آورد، و باعث بیماری جنون در خود و در نسل می شود. هم چنین قساوت قلب و بی رحمی و تولید زردآب کرده و عرق انسان بسیار بد بو و خوی را بدخلق می کند و سبب بیماری خوره در انسان می شود.

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: خوردن خون باعث طاعون و زخم و دمل در اندرون انسان شده، که غالباً کشنده است⁽¹⁾.

خوردن مردار حرام است

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: حیوانی که بمیرد یا خفه شود، یک مرتبه جریان خون در بدنش متوقف شده و خون های کثیف و فسادآور در رگ هایش می ماند و گوشتش را

فاسد و مسموم می کند و همان طور که در بالا اشاره شد باعث بیماری‌های متعددی می گردد⁽¹⁾.

چرا گوشت خوک حرام است

خوک و سگ، دو حیوان حرام گوشت و نجس هستند که خوردنشان حرام و گناه کبیره است.

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: خوک حیوانی پلید و مهیبی است که خداوند، آن را برای پند و عبرت آفریده. چنان که جماعتی از پیشنیان که پیغمبران خود را آزار و اذیت یا به قتل می رساندند، آن ها را مسخ و به صورت خوک و بوزینه در می‌آورده سپس آن ها را به دَرک واصل می نمود و نیز خوک را در بین بشر گذارد تا دلیلی برای گذشتگان که به این صورت در آمده بودند باشد⁽²⁾.

برای شما مؤمنان گوشت مردار و خون و خوک و آن ذبیحه ای که نام خدا، برده نشود، حرام است و نیز حرام است هر حیوانی که به خفه کردن یا به چوب زدن یا از بلندی افکندن یا به شاخ زدن به هم بمیرد و نیز نیم خورده درندگان جز آن را که قبلاً تزکیه کرده باشید حرام است و نیز آن را که برای

بتان می‌کشند، و آن را به تیر‌ها قسمت می کنند (رسمی بوده در جاهلیت) که این کار فسق است. امروز کافران از این که به دین شما دست برد زنند و اختلافی رسانند طمع بریدند. پس شما از آنان بیمناک نگشته و از من بترسید. امروز دین شما را به حد کمال رساندم و بر شما نعمت را تمام کردم و بهترین آیین را که اسلام است. برایتان برگزیدم. پس (هرگاه کسی در ایامسختی از روی اضطرار نه به قصد گناه چیزی از آن‌چه حرام شده بخورد حق بر او سخت نگیرد.) که خدا، بسیار بخشنده و مهربانست. (مائده/ قسمتی از آیه 3)

امروز هرچه پاکیزه است شما را حلال شده و طعام اهل کتاب برای شما و طعام شما برای آن ها حلال است و نیز حلال شد نگاه زنان پارسای مؤمنه و زنان پارسای اهل کتاب در صورتی که شما اجرت و مهر آنان را بدهید. (مائده/ قسمتی از آیه 5)

دلیل دیگر حرام بودن گوشت خوک آنست که خوراکش از پلیدترین و کثیف ترین کثافت ها و زیان های بسیاری که به صورت ژنتیک در خون او اجین است می‌باشد.

ای اهل ایمان روزی حلال و پاکیزه ای که ما نصیب شما کرده ایم بخورید و شکر خدا، را به جای آورید و تنها سپاس او گویید، اگر شما خالص خدا، را می پرستید. (بقره/ 173)

چرا از آن چه نام خدا، بر آن ذکرشده نمی خورید؟ و بر خود

حرام می کنید در صورتی که آن چه خدا بر شما حرام کرده مفصل بیان نمود که از آن ها هم به هرچه ناچار شوند باز حلالست و بسیاری به هوای نفس خود از روی جهل و نادانی به گمراهی روند همانا خدا، به تجاوزکنندگان ازحدود او داناتر است. (انعام/ 119)

هر گناه و عمل زشت را در ظاهر و باطن ترک کنید که محققاً هر کس کسب گناه کند به زودی به کیفر آن خواهد رسید. (انعام/ 120)

علمای طب با نهایت روشنی متوجه شدند که گوشت خوک چه مضاری دارد و خوردن آن چه زیان هايی در سلامتی انسان به وجود می آورد.

لادوس مدیکال می نویسد: گوشت خوک باعث کرم تریکین یا ترشین و کرم کدو در بدن شده، و در کشورهایی که گوشت خوک زیاد مصرف می شود مرض لادررمی فراوان است. برعکس کشورهای اسلامی که گوشت خوک مصرف نمی شود، این مرض وجود ندارد⁽¹⁾.

خداوند، خوردن گوشت خوک را بر قوم یهود نهی و بر مسلمانان حرام کرده.

بی غیرتی و بی ناموسی آن حیوان، دلیل دیگری بر حرام بودن گوشت خوک است. تعجب اینجاست که اروپايیان متوجه این

مسئله شدند، و هر کس را به بی‌غیرتی تشبیه کنند او را به نام خوک می خوانند. ولی متأسفانه از مصرف آن دست بردار نیستند.

ای رسول، به خلق بگو که شما باید منحصراً به فضل و رحمت خدا، شادمان شوید که آن بهتر و مفیدتر از ثروتی است که بر خود اندوخته می کنید. باز بگو که آیا رزقی که خدا، برای شما فرستاده و حلال فرموده، شما ازپیش خود بعضی را حرام و بعضی را حلال می کنید؟ با من بگويید آیا این به دستور خداست یا به حق افتراء می‌بندید. (یونس/ 58 و 59)

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: خداوند، خون و گوشت خوک و مردار را از این نظر حرام و چیزهای دیگر را حلال کرده، که می دانست بدن انسان به چه چیز قوام دارد و چه چیز به مصلحتشان است، لذا هر چه سبب قوام بدن و نیاز به آن بوده به فضل و کرم خود حلال و مباح فرمود و نیز می دانست چه چیزهايی برای بشر مضرّ است که حرام کرده. ولی از روی محبّت و سلاح همین محرّمات را در زمان مضطر و ناچاری در حدّ زنده ماندن، نه زیاده روی، حلال و مباح نموده⁽¹⁾.

بگو ای پیغمبر(ع)، در احکامی که به من وحی شده چیزی برای خورندگان طعام حرام باشد نمی یابم، جز آن‌که مرده

باشد یا خون یا گوشت خوک که پلید است و یا حیوانی که بدون ذکر نام خدا، از روی فسق ذبح شود، و از همین ها که حرام است نیز هرگاه کسی به خوردن آن ها مضطر گردید، در صورتی که از روی ستم و از راه تعدی و تجاوز از فرمان خدا، نباشد و به قدر ضرورت صرف کند باز خدا، خواهد بخشید که همانا خدای تو بخشنده و مهربانست. (انعام/ 145)

25-ترك واجبات

اشاره

حضرت امام صادق (ع)، فرمودند: ترک یکی از واجبات الهی کفر است⁽¹⁾. چنان که خداوند، فرموده:

چرا به برخی از احکام ایمان آورده و به بعضی دیگر کافر می شوید، پس جزای چنین مردم بدکردار چیست؟ به جز ذلت و خواری در زندگی این جهان و سخت ترین عذاب در روز قیامت و خدا غافل از کردار شما نیست. (بقره/ قسمتی از آیه 85)

اینان همان کسانند که متاع دو روزه دنیا را خریده و ملک ابدی آخرت را فروخته پس در آخرت عذاب آن ها اندک تخفیفی نیابد و هیچ به آن ها یاری نخواهد کرد. (بقره/ 86)

سپس حضرت فرمودند: بنده ای که یکی از واجبات الهی را ترک کند، یا یکی از گناهان کبیره را به جاآورد، خداوند، نظر رحمت به او نمی کند. چون چنین شخصی مشرک شده و برای

خدا شریک قرارداده. یکی از حضار تعجب کرد و پرسید: چرا مشرک شده؟ حضرت فرمودند: خداوند، او را امر به چیزی نموده و شیطان او را دستور دیگری داده یعنی ترک آن چه خدا به او گفته و به امر شیطان روی آورده. پس اطاعت دستور شیطان که خلاف امر الهی است شرک است و شخص در درکه‌ي هفتم دوزخ با شیطان خواهد بود. از فرمایشات حضرت امام(ع)، چنین ظاهر می شود که شرک در این جا در مقام طاعت است⁽¹⁾.مؤمنان حقیقی آن هایی هستند که به خدا و رسولش ایمان و اعتقاد کامل دارند. (نور/ قسمتی از آیه 62)

در ادامه حضرت فرمودند: به واجبات الهی عمل کنید تا با تقواترین و بهترین مردم باشید⁽²⁾.

همه اهل کتاب یکسان نیستند، طایفه ای از آن ها در دل شب به تلاوت آیات خدا، و نماز و طاعت حق مشغولند. ایمان به خدا و روز قیامت می آورند و امر به نیکویی و نهی از بدکاری می کنند و در نیکوکاری می‌شتابند و آن ها خود مردمی نیکوکارند. (آل عمران/ 113 و 114)

حضرت امام رضا(ع)، فرمودند: ترک یکی از واجبات گناه

کبیره است⁽¹⁾.

آری تو (ای رسول از انکار منکران) تعجب کردی و آن ها هم به تمسخر پرداختند. هرگاه به آن ها پند و اندرز دهند (از جهل) هیچ متذکر نمی شوند. (صافات/ 12 و 13)

حضرت رسول(ص)، فرمودند: کسانی که واجب پروردگار را عمداً ترک کنند از امان و پناه خداوند و رسولش خارج هستند⁽²⁾.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: جزای ترک واجبات الهی، رسوایی در دنیا و عذاب سخت در آخرت است⁽³⁾.

پس هرکس از حکم خدا، سرکش و طاغی شد. و زندگی دنیا را برگزید. دوزخ جایگاه اوست. و هرکس ازحضور در پیش‌گاه الهی بترسد و از هوای نفس دوری جست. همانا بهشت منزل گاه اوست. (نازعات/ 37 الی 41)

واجبات کدام است

عمل، برخلاف هر فرضیه ای که خداوند امر یا نهی فرموده، گناه محسوب شده و باعث عقاب دنیا و آخرت است.

پس اگر برای مخالفت با دین حق به باطل روی آوردند، بگو من خود و پیروانم را تسلیم امر خدا نموده ام. بگو (به آن ها

که علم کتاب خدا را ندارند)آیا چون حق پدیدار شود ایمان آرید. بر تو چیزی جز تبلیغ دین خدا و اتمام حجت بر آن ها نیست و خداوند، به احوال بندگان بیناست. (آل‌عمران/ قسمتی از آیه 20)

26-توبه

اشاره

پیامبر اکرم(ص)، فرمودند: پشیمانی از گناه، توبه است⁽¹⁾.

حضرت امام محمدباقر(ع)، فرمودند: در توبه پشیمانی کافی است⁽²⁾.

حضرت علی(ع)، فرمودند: پشیمانی بعد از گناه، سبب ترک آن می شود.

و اوست خدایی که توبه بندگانش را می پذیرد و گناهانشان می بخشد و هرچه کنید می داند. (شورا/ 25)و از شب اندکی را خواب می کردند. و سحرگاهان از درگاه خدا طلب آمرزش و مغفرت می کنند. (ذاریات/ 17 و 18)

توبه کامل

شخصی در محضر حضرت‌علی(ع)، گفت: استغفرالله. حضرت فرمودند: مادرت به عزایت بنشیند، می دانی استغفار چیست؟

استغفار شش درجه دارد:

مگر آن کسانی که از گناه توبه کنند و با ایمان به خدا، عمل صالح به جای آرند. پس خدا، گناهان آن ها را بدل به ثواب گرداند که خداوند در حق بندگان بسیار آمرزنده و مهربانست. و هر کس توبه کند و نیکوکار شودالبته توبه اش به درگاه خدا، خواهد رسید. (توبه/ 70 و 71)

باز هم آن ها را به صدای بلند دعوت کردم. و آن گاه آن ها را آشکار و علنی خواندم و در خلوت و پنهانی خواندم (به هیچ وجه اثری نکرد). باز گفتم: ای مردم به درگاه خدای

خود (توبه کنید و) آمرزش طلبید که او بسیار خدای، آمرزنده است. (نوح/ 8 الی 10)

و خدا، هرگز اجل هیچ کس را از وقتش که فرارسید مؤخر نیفکند و خدا، به هرچه کنید آگاهست. (منافقون/ 11)

که البته نزد ما غل و زنجیر عذاب و آتش دوزخ برای کیفر کافران مهیاست. (مزمل/12)

مؤاخذه و انتقام خدا، بسیار سخت است. (بروج/ 12)

بنده همان به که ز تقصیر خویش***عذر به درگاه خدای آورد

ور نه سزاوار خداوندیش***کس نتواند که به جای آورد

27-احترام به قرآن

یکی از ضروریت های دین اسلام، احترام به قرآن، کلام پروردگار است. چنان که حضرت رسول(ص)، آن را ثقل اکبر یاد کردند. هم چنین در غدیر خم فرمودند: دو چیز پُر بَها بین شمامسلمانان به امانت می گذارم. قرآن و عترت⁽¹⁾.

هرکار و هر چیزی آداب خاص خود را دارد. در مورد قرآن:

استراحت و خواب پا‌ها به طرف آن نباشد.

و چون قرآن قرائت شود همه گوش بدان فرا دهید و سکوت کنید (تا حقایق و نصایح قرآن را فهم کنید) باشد که مورد لطف و رحمت حق شوید. (اعراف/ 204)

28-احترام به كعبه

پس از قرآن در اسلام، عزیزتر و شریف تر از خانه خدا نیست.

حضرت امام صادق(ع)، فرمودند: سه چیز نزد خداوند،شرافت آن بسیار بالا است.

هر کسی را راهی است به سوی حق (یا قبله ای‌ست در دین خود) که بدان راه یابد و به آن قبله روی آورد، پس بشتابید به خیرات و عبادات که هر کجا باشید همه‌ي شما را خداوند به عرصه‌ي محشر خواهد آورد. محققاً خدا بر هر چیز قادر و تواناست. و از هر کجا و به سوی هر دیار بیرون شدی (ای پیغمبر) روی به طرف کعبه آور چون این دستور قبله بر وجه ثواب و به امر خداست و خداوند از کار شما غافل نیست. (بقره/ 149و150)

پیامبر اکرم(ص)، فرمودند: از گناهان کبیره، یکی بی‌حرمتی به بیت الله الحرام است. احترام به کعبه عین احترام به قرآن می باشد. دیگر آن که، هر گناهی در مکّه انجام گیرد، بی‌احترامی به خانه خداست⁽¹⁾.

تعرض زواران خانه محترم کعبه را که در طلب فضل خدا و خشنودی او آمدند، حلال نشمارید. (مائده/ قسمتی از آیه 2)

و آنان که به خدا کافر شدند و مردم را از راه دین خدا منع می کنند و نیز از مسجدالحرامی که ما حرمتاحکامش را برای اهل آن شهر و بادیه نشینان یکسان قرار دادیم، مانع مردم می‌شوند و کسی که در آن جا اراده الحاد و تعدی کرده و به خلق ظلم و ستم کند همه را عذاب دردناک می چشانیم. (حج/ 25)

حدود حرم الهی از کعبه به شعاع دایره ای، چهار فرسخ است. اگر کسی در حرم مرتکب گناهی شود حدّ بر او جاریست. قابل توجه آن که در کلّ کره زمین، زمان تخلیه نباید رو یا پشت به قبله بود، حتی در صحرا و بیابان. البته حرمت ها زیاد است برای اطلاع بیشتر باید به توضیح المسائل مراجع محترم مراجعه شود.

29-مسجد

اشاره

هر بنايی به نام مسجد که توسط مسلمان اعم از شیعه یا سنّی و دیگر فرق اسلام ساخته شود، رعایت حرمت آن واجب است. احترام به سایر عبادتگاه ها، مانند کنیه ها و کلیسا‌ها و دیر‌ها و صومعه ها و معابد همه محترم است و نباید توسط کسی بی احترامی شود، چون نام خدا، در آن مکان ها برده می‌شود.

(آنان که خدا را یاری می کنند) آن هايی هستند که اگر در روی زمین به آنان اقتدار و تمکین دهیم، نماز بپا می دارند و زکات به مستحقان می دهند و امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند و می دانند که عاقبت کار‌ها به دستخداست. (حج/ 41)

اولین بنای روی زمین مسجدالحرام خانه خدا، کعبه معظمه بوده، که بیش از ده مرتبه نام مسجدالحرام در قرآن آمده.

بدانید اول خانه ای که برای عبادت خلق بنا شد همان خانه‌ي بکه است (بکه نام زمین کعبه و طواف گاه است، چون محل ازدحام مردم است و مکه نام شهر است) آن خانه را خیر بسیار است برای مردم و سبب هدایت عالمیان

است. (آل‌عمران/ 96)

اولین کار حضرت پیامبر(ص)، پس از ورود به مدینه ساخت مسجد بود.

ای رسول ما، هرگز در مسجد آن ها قدم مگذار که همان مسجد (قبا) که بنیانش از اول بر پایه تقوا محکم بنا گردیده، بر این که در آن اقامه نماز کنی سزاوار تو است. که در آن مسجد مردان پاکی که مشتاق تهذیب نفوس خود هستند، درآیند و خدا مردان پاک مهذّب را دوست می دارد. (توبه/ 108)

خدواند، فرموده: برای حضور در مساجد از زینت های خود استفاده کنید.

ای فرزندان آدم زیورهای خود را در مقام عبادت به خود برگیرید. (اعراف/ قسمتی از آیه 31)پروردگار، فرموده: ساخت و تعمیر مساجد فقط به دست مؤمنین انجام می گیرد.

مشرکان را نرسد که مساجد خدا را تعمیر کنند در صورتی که به کفر خود شهادت می دهند، خدا اعمالشان را نابود خواهد گردانید و در آتش دوزخ آن ها جاوید معذب خواهند بود. منحصراً تعمیر مساجد خدا به دست کسانی است که به خدا و روز قیامت ایمان آورده و نماز به پا دارند و زکات مال خود بدهند و از غیر خدا نترسند آن ها امیدوار باشند که از هدایت یافتگان هستند. (توبه/ 17 و 18)

مسجد قبا

همان طور که گذشت حضرت رسول(ص)، اولین کاری که پس از ورود به مدینه انجام دادند، دستور ساخت مسجدی بنام قبا بود. در مقابل، منافقین و مشرکین برای منحرف کردن و کفر و عناد و تفرقه بین یاران پیامبر اقدام به ساخت مسجدی کردند که خداوند، قصد و مرض دشمنان را به پیامبرش حضرت رسول(ص)، اعلام فرمود، و دستور اکید داد که هرگز در مسجد آن ها قدم مگذارید. آیه 108 توبه.

آن مردم منافقی که مسجدی برای زیان به اسلام بر پا کردند و مقصودشان کفر و عناد و تفرقه کلمه بین مسلمین و مساعدت با دشمنان دیرینه خدا و رسول بود و با این همه قسم های موکد، یاد می کنند که ما جز قصد خیر و توسعهاسلام نداریم. خدا، گواهی می دهد که محققاً دروغ می گویند. (توبه/ 107)

از حضرت امام صادق(ع)، سؤال شد: چرا به بزرگداشت مساجد دستور دادند؟ حضرت فرمودند: چنان که خداوند، فرموده: خانه های من در زمین مساجد هستند⁽¹⁾.

و مساجد مخصوص خداست. پس نباید با خدا، غیر او را پرستش کنید. (جن/ 18)

معراج حضرت رسول(ص)، ابتدا از مسجدالحرام به طرف

مسجدالاقصا، سپس به طرف آسمان ها بود.

پاک و منزه است خدايی که (در مبارک) شبی بنده خود (محمد (ص)) را از مسجدالحرام به مسجد اقصا که پیرامونش را مبارک و پرنعمت ساخت سیر داد تا آیات خود را به او بنماید که خدا به حقیقت شنوا و بیناست. (اسراء/ 1)

30-فضيلت تربت آقا امام حسين(ع)

هر نوع بی احترامی به تربت آقا اباعبدالله(ع)، گناه کبیره است. محدوده تربت آن حضرت از مرقد مطهر به شعاع چهار فرسخ می باشد. هیچ خاکی قابل خوردن نیست، حتی حرام و منع شده. الا تربت آقا امام حسین(ع)، که نه تنها خوردن آن حلال است، بلکه شفای بیماری هاست.

آن چه در این جزوه به سمع و نظر شما رسید، خلاصه ایبود از دستورات الهی در مواردی که ملاحظه شد.

حضرت امام رضا(ع)، تمام این مطالب را طی نامه ای توسط حضرت عبدالعظیم در چند سطر به طور جامع و کامل برای پیروان خود پیغام و دستور لازم و واجب فرمودند.

متن نامه چنین است:

ای عبدالعظیم، سلام مرا به دوستانم برسان و به آنان بگو راهی برای شیطان در خود باز نگذارند و امر کن در سخن راستگو باشند و اداء امانت کنند و سکوت نمایند و جدال بی‌مورد و بی جهت را ترک گویند و به یک دیگر به روی

خوش بنگرند و به دیدار هم دیگر روند، زیرا این کار وسیله نزدیک شدن به من است، و خود را به طعن زدن بر دیگران و تولید اختلاف مشغول نسازند. چون که من سوگند یاد کرده و بر خود لازم نموده ام که هر کس چنین کند و یکی از دوستان مرا خشمناک سازد از خدا، بخواهم او را در دنیا به سخت ترین عذاب ها معذب گرداند و در آخرت از زیان کاران باشد⁽¹⁾.

تمام فرمایشات حضرت امام(ع)، مطابق با آیات قرآن است.

31-صلوات

از عالمی پرسیدند: چرا این قدر ذکر صلوات در منابع دینی، جهت آمرزش گناهان، وسعت روزی، صحت و سلامتی وگشایش در کار‌ها و غیره تجویز شده. سِرّ این ذکر چیست؟

عالم فرمود:

اِنَّ اللهَ وَ مَلائکَتَهُ یُصَلّوُنَ عَلَی النّبِیِّ یا اَیُّها اّلَذینَ امَنُو صَلّوُا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسلیماً. (احزاب/ 56)

اگر توجه شود فقط یک جای قرآن خداوند، انسان را هم شأن و درجه‌ي خود کرده و دعوت می فرماید بیايید در کنار من و فرشتگانم در کاری مشارکت کنیم و آن

صلوات است بر محمد(ص)، و آل ایشان.

خدا و فرشتگانش بر روان پاک این پیغمبر درود می‌فرستند، شما هم ای اهل ایمان بر او صلوات و درود بفرستید و با تعظیم و اجلال بر او سلام گويید (و تسلیم فرمان او شوید). (احزاب/ 56)

علت عظمت و بزرگی ذکر صلوات همین است که انسان را یک باره تا کنار خداوند، بالا می برد.

فهرست منابع

مکاسب : شیخ انصاری

حيوه القلوب : علامه مجلسی

بحار الانوار: علامه مجلسی

اصول کافی

وسائل الشیعه : کافی

سفینه البحار

معراج السعاده

مستدرک

منهج الصادقين

مرات العقول

گزارش غدیر محمد باقر انصاری

قطره ای از دریای فضائل اهل بیت علامه سید احمد مستنبط - گناهان کبیره شهید آیت الله دستغیب، جلد 1 و 2

تصویر