جنة العاصمة در تاریخ ولادت و حالات حضرت فاطمه سلام الله علیها

مشخصات كتاب

‌سرشناسه : میر جهانی طباطبائی محمدحسن 1280 - 1371.

عنوان و نام پدید آور : ... جنه العاصمه : در تاریخ ولادت و حالات حضرت فاطمه سلام الله علیها / تالیف محمد حسن میر جهانی طباطبائی

مشخصات نشر : تهران كتاب خانه صدر 1371.

مشخصات ظاهری : 368 ص .

شابک : 2500 ریال .

موضوع : فاطمه زهرا ( علیها السلام ) ، 13؟ قبل از هجرت - 11 ق - احادیث

موضوع : فاطمه زهرا ( علیها السلام ) ، 13؟ قبل از هجرت - ق 11

رده بندی كنگره : BP27/2/م 9 ج 9

رده بندی دیویی : 297/973

شماره كتاب شناسی ملی : م 71-3971

خیراندیش دیجیتالی: انجمن مددکاری امام زمان (عج) اصفهان

ویراستار کتاب: خانم مهدیه نیلی خواجو

جنه العاصمه

در تاریخ ولادت و حالات حضرت فاطمه سلام الله علیها

تالیف

حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج سید حسن میر جهانی طبابائی

1319 - 1413 ه ق

تحقیق

سید مهدی رجائی

اشاره

انتشارات بیت الزهرا علیها السلام مشهد

(1)

جنه العاصمه

در شرح اوالات حضرت زهرا علیها السلام

مولف : سید حسن میر جهانی طباطبائی

محقق : سید مهدی رجائی

ناشر : انتشارات بیت الزهرا علیها السلام - مشهد

نوبت چاپ : اول ؛ 1384 ش / 1426 ق / 2005 م

لیتو گرافی : تیز هوش - قم

چاپ : ستاره - قم

شمارگان : 1000 نسخه

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد الله ربّ العالمین ، و الصلاة و السلام علی آل محمّد

و آله طیبین الطاهرین ، و لعنة الله علی اعدائهم

و مخالفیهم اجمعین الی یوم الدین .

مؤلّف كتاب

سيّد محمّد حسن طباطبائی میر جهانى جشوقانى محمّد آبادى جرقویه‌اى اصفهانى ابن علی بن قاسم بن علی بن جعفر بن زین العابدین بن میر مقیم بن میر جهان بن میر أفضل بن میر كاظم جشوقانى بن میر فاضل بن میر قاسم قهپائى بن میر محمّد جشوقانى بن میر قاسم جشوقانى بن میر جلال الدین أمیر بن میر سيّد حسن اصفهانى بن میر مجد الدین بن میر قوام الدین بن میر إسماعیل بن أبی المكارم میر عبّاد نقیب عراق بن میر أبی المجد علی ملقّب بشهاب نقیب عراق بن میر عبّاد مكنّى بأبی الفضل بن میر علی أبی هاشم أمیركا بن میر حمزة بن میر إسحاق مكنّى بأبی المجد بن میر طاهر مكنّى بأبی هاشم بن میر علی ملقّب بشهاب الدین مكنّى بأبی الحسین الشاعر بن میر محمّد مكنّى بأبی الحسن الشاعر نقیب اصفهان بن میر أحمد ملقّب بفتوح الدین مكنّى بأبی عبد اللّه الشاعر بن میر محمّد مكنّى بأبی جعفر الأصغر بن أحمد الرئیس مكنّى بأبی العبّاد بن إبراهیم طباطبا بن إسماعیل الدیباج بن إبراهیم الغمر بن الحسن المثنّى ابن الامام الحسن المجتبى ابن الامام علی بن أبی طالب علیهما السّلام.

سیر زندگى مؤلّف

مرحوم میر جهانى در روستاى محمّد آباد اصفهان دیده به جهان گشود، در سنّ

پنج سالگى به مكتب رفت و تا هفت سالگى قرآن خواندن و نوشتن و برخى از كتاب هاى فارسى را فراگرفت، و پس از آن به آموختن ادبیات عرب پرداخت، و سپس براى ادامه تحصیلات به اصفهان آمد، و در مدرسه صدر نزد بزرگان علم و دانش به علوم دینیه پرداخت

سپس در سال (1346) با كسب اجازه از پدر بزرگوارش به نجف اشرف رفت، در آن جا از محضر پرفیض بزرگان حوزه علمیه نجف اشرف بهره‌هاى فراوانى برد، و مدّتى در سلك خواصّ مرحوم آیت اللّه العظمى سيّد أبو الحسن اصفهانى قرار گرفت، سپس با دستى پر از اندیشه و معارف اهل بیت به ایران بازگشت، و در اصفهان به ادامه تحصیلات ادامه داد، پس از فوت پدر بزرگوارش مرحوم میر سيّد على محمّد آبادى اصفهانى به مشهد مقدّس رفت، حدود هفت سال در آن دیار سكونت گزید، و از خواصّ و نزدیکان مرحوم شیخ حسن على نخودگى اصفهانى قرار گرفت، پس از چندى به تهران آمد و سالیان دراز به اقامه نماز جماعت و تألیف و تصنیف و وعظ و ارشاد مردم اشتغال ورزید، پس از تحوّلات انقلاب اسلامى ایران به اصفهان مهاجرت نمود و در آن جا به ارشاد و تألیف پرداخت، سر انجام در آن دیار وفات نمود و در كنار مقبره و مزار علّامه مجلسى قدّس سرّه مدفون گردید.

ویژگی هاى مؤلّف

مرحوم میر جهانى داراى ویژگی هاى ارزنده‌اى بوده، كه مى‌توان به نمونه‌هائى از آن ها نام برد، از مهم ترین ویژگی هاى ایشان عشق و علاقه خاصّ و وافر ایشان نسبت به آستان مقدّس اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السّلام بود، و بالخصوص علاقه فراوان ایشان نسبت به ساحت مقدّس حضرت بقیة اللّه

الأعظم عجّل اللّه تعالى فرجه الشریف مى‌باشد، و از ویژگی هاى دیگر ایشان زهد و قناعت، تقوا و تهجّد، و مداومت بر اذكار و اوراد وارده از ناحیه عصمت و طهارت علیهم السّلام مى‌باشد.

مرحوم رازى در كتاب گنجینه دانشمندان درباره مؤلّف چنین مى‌نگارد:

علّامه میر جهانى از نوادر دانشمندانى است كه به او برخورد كرده‌ام، عالمى ادیب، و فاضلى أریب، و محدّثى حسیب مى‌باشد، داراى ملكات فاضله و محاسن اخلاق و محامد آداب، جامع معقول و منقول، حاوى فروع و اصول و صاحب علوم و فنون، مخصوص در علوم غریبه و عجیبه ( جفر و رمل و اسطرلاب و ریاضیات ) ید طولا و اطّلاعى عمیق دارد، و در فنّ منبر و بیان احادیث و فضائل و ولایت حضرات أئمّه اطهار علیهم السّلام بصارت كامل و از اساتیذ منبر محسوب مى‌گردد، طبعى روان و ذوقى فراوان دارد، در مدح حضرت رسول صلّى اللّه علیه و آله و امامان معصوم و بالأخص حضرت بقيّة اللّه عجّل اللّه فرجه الشریف اشعار بسیار به عربى و فارسى سروده‌اند انتهى.

این جانب محقّق این كتاب سعادت ملاقات ایشان را در اصفهان درک كردم، بسیار با عاطفه و خندان و خوش برخورد بودند، و با وقار و متواضع و سادگى گفتار داشتند، از گفتار ایشان عشق معظّم له به ساحت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السّلام مشهود بود، در همان مجلس بعض آثار ارزنده خود را كه به خطّ و قلم ایشان چاپ شده به این جانب هدیه دادند، روحش شاد باد.

اساتید مؤلّف

مرحوم میر جهانى نزد اساتید برجسته حوزه علمیه اصفهان در آن زمان به كسب علوم و دانش پرداخت، و از محضر بزرگان حوزه علمیه اصفهان و نجف

اشرف بهره‌هاى شایانى بردند، به برخى از اساتید ایشان اشاره مى‌شود.

و در مشهد مقدّس از محضر مرحوم شیخ حسن علی نخودگی بهره‌هاى معنوى فراوانى برده است.

تألیفات مؤلّف

مرحوم میر جانى داراى تألیفات فراوانى در فنون مختلف و معارف دینى مى‌باشد، اكثر آثار ارزنده ایشان در بیان عقائد و معارف والاى شیعه مى‌باشد، آثار ارزنده‌اى را در این رابطه از خود بیادگار گذاشته است، غالب این آثار بقلم

و نوشته ایشان به چاپ رسیده، كه عبارتند از:

و آثار علمى دیگرى در فنون متنوّعه، چون رساله‌هاى متعدّدى در جفر رمل و

اسطرلاب و نجوم، رساله‌اى در ریاضیات، رساله‌اى در شیمى، رساله‌اى در طبّ قدیم، صمدیه منظوم، تقریرات درس حضرت آیت اللّه العظمى سيّد ابو الحسن اصفهانى، و غیره كه مجموع آثار ایشان بالغ بر پنجاه و هفت اثر مى‌باشد.

ولادت و وفات

مرحوم میر جانى در روز دوشنبه بیست دوم ذى قعده سال (1319) هجرى قمرى در روستاى محمّد آباد جرقویه سفلى از توابع اصفهان در بیت دانش و تقوى دیده به جهان گشوده.

و پس از نود و چهار سال عمر با بركت و ارائه ده ها خدمات دینى و مذهبى در روز چهارشنبه بیست و پنجم آذر سال (1371) هجرى شمسى و بیست و یکم جمادى الثانى سال (1413) هجرى قمرى در شهر مذهبى اصفهان وفات نموده، جنازه ایشان پس از تشییع باشکوه در كنار آرام گاه مرحوم علامه مجلسى قدّس سرّه به خاک سپرده شد، مزار ایشان ملجأ عاشقان و شیفتگان مكتب ولایت قرار گرفته است.

پایان سخن

در پایان سخن جا دارد در این جا از زحمات طاقت‌فرساى دانشمند محترم و گرامى جناب آقاى دكتر عبد المجید مهاجرانى در تأسیس مركز بسیار ارزشمند و معنوى به نام بیت الزهراء (خیریه سادات) در مشهد مقدّس در جوار حرم حضرت امام على بن موسى الرضا علیه آلاف التحیة و السّلام تشكّر نمایم.

تاكنون این مركز قدم هاى بسیار بلندى برداشته، بالخصوص در نشر معارف فاطمى قدم هاى شایانى برداشته است، از آن جمله كمک هاى فراوانى تاكنون به

سادات بى‌بضاعت شده از جهت خوراك و مسكن و پوشاك و غیره.

یکى دیگر اقدامات این مركز معنوى ترویج فرهنگ مكتب فاطمى مى‌باشد، در این راستا این كتاب شریف جنة العاصمة كه راجع به احوالات حضرت فاطمه زهرا علیها السّلام مى‌باشد نشر مى‌یابد، امّید وارم مورد عنایت و توجّه حضرت فاطمه زهرا علیها السّلام قرار گیرد، و در آخرت از شفاعت آن شفیعه محشر بى‌بى دو عالم بهره ببریم، و این عمل ناچیز مورد توجّه ایشان قرار گیرد.

امّیدوارم این كار شایسته طلیعه انتشار آثار ارزنده‌اى كه معرّف مكتب اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السّلام و بالخصوص حضرت فاطمه زهرا علیها السّلام باشد.

وَ آخِرُ دَعْوَانَا أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ العَالَمین .

سيّد مهدى رجائى

قم - ص ب 753 - 37185

جنه العاصمه

در تاریخ ولادت و حالات حضرت فاطمه سلام الله علیها

تالیف

حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج سید حسن میر جهانی طبابائی

1319 - 1413 ه ق

تحقیق

سیّد مهدی رجائی

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرحیم

وَ بِهِ نَسْتَعین

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي تَجَلَّى لِعبادهِ بِآيَاتِهِ وَ دَلَّ عَلَى ذاتِهِ بِذاتِهِ وَ تَنَزَّهَ عَنْ مُجَانَسَةِ مَخْلُوقاتِهِ وَ اسْتَوْلى عَلَى الْأَشْياءِ بِصِفاتِهِ وَ أَفْضَلِ صَلَوَاتِهِ وَ أَكْمَلَ تَحِيَّاتِهِ عَلى السَّيِّدِ السّايِرِ بِمَقاماتِهِ فِي يَقَظَتِهِ وَ مَنَامَاتِهِ اَلَّذِي دَنَى فتدلَّى فَكَانَ قَابَ قَوْسَيْنِ أَوْ أَدْنَى وَ أَوْحَى إِلَيْهِ مَا أَوْحَى أعظمَ نِعَمِهِ وَ آلائِهِ وَ أَشْرَفَهَا عِزّاً وَ قَدَراً وَ أَعْظَمَها شَأْناً وَ خَيْراً رَسُولُهُ المنتجب الْمُصْطَفى مُحَمَّد

وَ آلِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْمُطَهَّرِينَ الْمَعْصُومِينَ مَظاهِرَ الْجُودِ وَ اَلْعَطَاءِ اَلَّذِينَ أَوْجَدَ بِهِمْ مَا يَشَاءُ مِمَّا يَشَاءُ وَ جَعَلَهُمْ أَنْوَاراً فَأَضَاءَ بِهِمُ اَلضِّيَاءُ وَ أَقَامَهُمْ أَشْبَاحاً فِي حِجَابِ الْوَاحِدِيَّةِ وَ غَوَّاصاً فِي بِحَارِ الْقُدْرَةِ وَ الْعَظَمَةِ الإلهيَّةِ وَ مَلأَ الآفاقَ بِإِشْراقِ أَنْوَارِهِمْ وَ أُمَرَ الخَلقَ بِالرُّجُوعِ إِلَيهِم وَ الأَخْذِ مِمَّا لَدَيْهِمْ وَ تَجَلَّى لِلْخَلْقِ بهِم لاَ فِيهِمْ وَ ظَهَرَ لَهُمْ بِهِمْ لاَ مِنْهُمْ حَيْثُ جَعَلَهُمْ أَنْوَارَ اَلَّتِي لاَ تطفىء وَ حُجَجه اَلَّتِي لاَ تَخْفَى عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَهْلِ اَلْأَرْضِ وَ اَلسَّمَاءِ مِنْ كُلِّ مَا يُرَى وَ مَا لاَ يُرَى وَ جَعَلَهُمْ أَلْسُنَ إِرَادَتِهِ وَ مَشِيئَتِهِ وَ وَسائِطَ فَيْضِهِ وَ رَحْمَتِهِ وَ تَراجِمَةُ أَمْرِهِ وَ نَهْيِهِ وَ مَوَاضِعِ عِلْمِهِ وَ وَحْيِهِ وَ أَخَذَ عَلَيْهِمْ عَهْدَهُ مِنَ الْإِيمَانِ بِهِمْ وَ اَلاِعْتِرَافِ بِرِسَالَةِ نَبِيِّهِمْ وَ وَلاَيَةِ وَلِيِّهِم

فَالْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَنْعَمَنَا وَ اَلشُّكْرِ لَهُ عَلَى مَا أَوْلاَنَا بِالنُّبُوَّةِ وَ الوَلايَةِ وَ نَشْهَدُهُ بِأَنَّا مُؤْمِنُونَ بِهِمْ وَ مُصَلُّونَ وَ مُسَلِّمُونَ عَلَيْهِمْ أَوَّلُهُمْ وَ آخِرُهُمْ وَ اَلرَّاجُونَ إِلَى

شَفَاعَتِهِمْ وَ اَللَّعْنَةِ اَلدَّائِمَةِ عَلَى أَعْدَائِهِمْ وَ مُخَالِفِيهِمْ وَ غَاصِبِي حُقُوقِهِمْ مِنَ اَلاَوْلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ إِلَى قِيَامِ يَوْمِ اَلدِّينِ

أَمَّا بَعْدَ اِينٍ مجموعهايست مُشْتَمِلَ بِرِّ پارهاى از فَضَائِلَ وَ مَنَاقِبُ وَ تاريخ وِلاَدَتِ وَلِيَّةِ اَللَّهِ عُظْمَى وَ صَدِيقُهُ كُبْرى وَ شَفِيعُهُ رُوزُ جَزَا مَعْصُومُهُ عَلَى اَلْإِطْلاَقِ حَبيبهُ حَبِيبُ اَللَّهِ وَ ام أَبِيهَا وَ رُوحِهُ اَلَّتِي بَيْنَ جَنْبَيْهِ وَ بَضْعَتْهُ الطاهرة اَلْمُطَهَّرَةِ صَاحِبَةُ اَلْوَلاَيَةِ الْكُلِّيَّةُ اَلْمُطَلَّقَة

فصل اول : در بیان ابتداء آفرینش نور مقدّس

اشاره

در بیان ابتداء آفرینش نور مقدّس بضعه ذکیّه احمدیّه و ثمره شجره محمّدیه ملكه دنیا و آخرت، شفیعه روز قیامت، كوكب درّى فلک عصمت و عفاف، زهره زهراء آسمان عطوفت و الطاف، مشرق الشمسین چرخ عظمت و جلال، مطلع النورین گردون رفعت و كمال، صدّیقه طاهره سَلَامُ اللَّهِ علیها وَ عَلَى أبیها وَ بَعْلِهَا وَ بَنیها

هی الدُّرَّةِ البَیْضاء روحِی لَهَا الفِدا * * * وَ فدا أَبُوهَا بَلْ قُریش وَ جرهم

و مَكَّةَ وَ البیت الْحَرَامِ وَ رُكْنَهُ * * * فَدَى خیر مفدى وَ الحطیم وَ زَمْزَم

و فَاطِمَةَ الزهرا الملائك عِنْدَهَا * * * تُحَدِّثْ مِنْ غیب الْعُلُومِ ترنّم

فها هی عَلَامَةُ عِلْمَ مَا مَضَى * * * وَ عَلَّمَ الذی یأتی وَ مَا یتقدّم

فلو لا مِساسَ الْأَرْضِ فَاضِلِ ذَیلها * * * لَمَّا صَحَّ عِنْدَ العَارِفین التَیمم

وَ لَنِعْمَ مَا قیل :

اى نظیر تو در اندیشه چو تقدیر محال *** داده ایزد همه چیزت بجز از مثل و مثال

تتق عصمت تو پرده بینائى وهم ***برقع روى عفافت سبل چشم خیال

باد فرّاش به زیر از سر گستاخ روى *** ساحت پاک تو مى‌رفت به گیسوى شمال

فلكش گفت مرو پیش كه آن جا كه توئى*** مرغ اندیشه نتاند كه بجنباند بال

وَ فاطم یَرْضى رَبِّهَا لِرضائها * * * وَ إِنْ أُ ضَمَّتْ یوما إِذَا هُوَ یاضم

مُباركة مَرْضِيَّةً وَ رَضِيتُ * * * وَ صدّیقة فی الْقَوْلِ إِذْ تتكلّم

همانا بر غوّاصین بحار اخبار، و متتبّعین درّ مآثر و آثار و احادیث ائمّه اطهار علیهم صلوات اللّه الملک الجبّار، و جاسین ⁽¹⁾خلال این دیار كالنار على المنار، بل كالشمس فی رائعة النهار، واضح و آشكار است كه علیا حضرت ملكه على الاطلاق، كلّیه عوالم و آفاق بالاستحقاق، ناموس عظمى، و عصمت كبرى، فاطمه زهرا سلام اللّه علیها، در كمالات نفسانيّه، و تخلّق به اخلاق سبحانيّه، و تأدّب به آداب ربّانيّه، مانند پدر بزرگوارش خاتم الأنبیاء، و شوهر عالى مقدارش علىّ مرتضى، و داراى مقام ولایت كلّیه است، و غیر از پدر و شوهر خود افضل از تمام انبیاء و رسل و هادیان سبل مى‌باشد.

و هیچ گونه شبهه‌اى در شرافت و علوّ رتبت و سموّ مكانت و علم و فضیلت و نبالت این بى‌بى معظّمه بر تمام جهانیان نیست، و اوست سيّده زن‌هاى دنیا و آخرت بنصّ صریح پدر بزرگوارش حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله، چنان چه عامّه و خاصّه بطرق كثیره ⁽²⁾از آن حضرت روایت كرده‌اند و به تواتر صدور آن از آن جناب ثابت و مسلّم شده، و جاى ایرادى در آن وارد نیست.

و بسیار بى‌معنى است توقّف بعضى از معاندین در افضل بودن آن بى‌بى معظّمه از عایشه، و فضیلت دادن بعض دیگر از ایشان عایشه را بر آن معصومه سلام اللّه علیها، چنان چه به محلّ خود در این كتاب مفصّلا شرح داده مى‌شود، إن شاء اللّه تعالى.

الحاصل: فضائل و مناقب آن بزرگوار با این كه صحف اكوار ⁽³⁾و دفاتر ادوار از

ذكر شهامت و كرامت و جلالت و نبالت ساحت عظمایش و كرور و دهور و مرور اعوام السنه خواص و عوام به ذكر سجایاى حمیده و صفات پسندیده او مرهون است، هنوز عشرى از اعشار، و اندكى از بسیار آن در حيّز شمار نیامده و نخواهد آمد.

وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها ⁽¹⁾ گرچه بسیار در این باب بگفتند سخن *** اندكى بیش نگفتند هنوز از بسیار

قُلْ لَوْ كانَ الْبَحْرُ مِداداً لِكَلِماتِ رَبِّی لَنَفِدَ الْبَحْرُ قَبْلَ أَنْ تَنْفَدَ كَلِماتُ رَبِّی وَ لَوْ جِئْنا بِمِثْلِهِ مَدَداً ⁽²⁾ كتاب فضل تو را آب بحر كافى نیست *** كه تر كنى سر انگشت و صفحه بشمارى

هرچند این چهارده معصوم پاک، كوچک و بزرگ و مرد و زن ایشان در رفع آن چه خلق به آن محتاجند برابر و یکسانند، و محتاج الیه ایشان اعمّ از تشریعيّات و تكوینيّات مى‌باشد، كه نزد هر یک از این چهارده معصوم علیهم السّلام موجود است، و هر كدام بعد از دیگرى قائم به امر و قائم‌مقام یک دیگرند، الّا این كه هر یک از آن ها از حیث مرتبه و مقام با یک دیگر فرق دارند، ولى در رفع احتیاج خلق همه با هم یکسان‌اند، مانند چراغ‌هائى كه نور همه آن ها با هم دیگر مساوى و برابرند.

و فاطمه زهرا سلام اللّه علیها هر چند در رتبه متأخّر ⁽³⁾است از پدر بزرگوار و

شوهر عالى مقدار و یازده نفر فرزندان خود كه ائمّه طاهرین و راهنمایان خلقند، بدون تردید و شك مقدّم است بر جمیع مخلوقات، و افضل و اشرف از همه آن ها است از مردان و زنان، و پیغمبران و غیر پیغمبران، و ملائكه مقرّبین و غیر مقرّبین، چنان چه ادلّه و اخبار آن را بعد از این در این كتاب خواهید یافت.

و پیش از خوض در ذكر اخبار وارده ابتداء مى‌پردازم در ذكر ابتداء خلقت نور مقدّس آن حضرت و به چند حدیث در این فصل اكتفا مى‌كنم.

حدیث اوّل

الكافي أحمد بن إِدريسَ عَنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسى وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ حَدِيدٍ عَنْ مُرَازِمٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ قَالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى يَا مُحَمَّدُ إِنِّي خَلَقْتُكَ وَ عَلِيّاً نُوراً يَعْنِي رُوحاً بِلَا بَدَنٍ قَبْلَ أَنْ أَخْلُقَ سَمَاوَاتِي وَ أَرْضِي و عَرْشِي و بَحْرِي فَلَمْ تَزَلْ تُهَلِّلُنِي وَ تُمَجِّدني ثُمَّ جَمَعْتُ رُوحَيْكُمَا فَجَعَلْتُهُمَا وَاحِدَةً فَكَانَتْ تُمَجِّدُنِي وَ تُقَدِّسُنِي وَ تُهَلِّلنِي ثُمَّ قَسَمْتُهَا ثِنْتَيْنِ وَ قَسَمْتُ الثِّنْتَيْنِ ثِنْتَيْنِ فَصَارَتْ أَرْبَعَةً مُحَمَّد واحد و عَلِيٌ وَاحدٌ وَ الحَسنُ وَ اَلْحُسَيْنُ ثِنْتَانِ ثُمَّ خَلَقَ اَللَّهُ فَاطِمَةَ مِنْ نُورٍ اِبْتَدَأَهَا رُوحاً بِلاَ بَدَنٍ ثُمَّ مَسَحَنَا بِيَمِينِهِ فَأَفْضَى ⁽¹⁾نورِه فِینا ⁽²⁾.

یعنى: فرمود امام صادق علیه السّلام: فرمود خداى تبارک و تعالى: اى محمّد! من آفریدم تو را از نورى یعنى روحى بدون این كه بدنى داشته باشد، پیش از این كه بیافرینم آسمان‌ها و زمین خود را و عرش و دریاى خود را، پس در آن حال همیشه لا إله إلّا اللّه مى‌گفتى و مرا تمجید مى‌كردى، پس روح هر دو شما را با هم جمع كردم و یکى قرار دادم، و مرا تمجید و تقدیس مى‌كردى و تهلیل مى‌گفتى، پس آن روح را دو قسمت كردم، و آن دو قسمت هر كدام را نیز دو قسمت كردم چهار قسمت شدند؛ یکى از آن چهار را محمّد، و یکى را على، و دو قسمت دیگر حسن و حسین گردیدند. پس خلق فرمود خدا فاطمه را از نورى كه آن را روح بدون بدن ابتداء به خلق آن كرد، پس آن را بدست رحمت خود مسح فرمود، و او را به ما متّصل كرد یا در ما جاى داد.

در پیرامون معناى حدیث

این حدیث شریف را علّامه مجلسى اعلى اللّه مقامه در باب مولد پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله در بحار الأنوار ⁽¹⁾نقل فرموده، و در كتاب شرح اصول كافى در كتاب مرآت العقول، در ضمن ایضاحى شرح داده، و فرموده است آن چه را كه مفاد آن این است كه:

مراد از قول او « بلا بدن » یعنى روحى كه اصلا بدن نداشته، یا آن كه بدن عنصرى نداشته، بلكه داراى بدن مثالى بوده؛ زیرا كه ظاهر این است كه روح جسمى است لطیف، و آن غیر از بدن است، چنان كه مشهور است.

و محتمل است كه مراد از خلق در حدیث خلق تقدیر باشد، یعنى بحسب زمان موهوم.

و مراد از قبیلت بحسب رتبه است نه بحسب زمان؛ زیرا آن دو بزرگوار یعنى محمّد و على از حیث مرتبه اشرفند از همه مخلوقات.

و مراد از « تهلّلنی » گفته شده: محتمل است به زبان حال باشد، چنان چه در تفسیر آیه مبارکه إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ ⁽¹⁾گفته شده، یا به زبان قال، و ظاهر این است كه زبان قال باشد.

و قوله « ثمّ جمعت روحیکما » مراد قرار دادن مادّه بدن آن هاست در صلب آدم علیه السّلام.

و قوله « فكانت تمجّدنی » یعنى بخودى خود مرا تمجید مى‌كنى، یا به توسّط بدن‌هائى كه مشتمل است بر طینت‌هاى پاک و پاکیزه.

و مراد از « قسمتها ثنتین » یعنى در صلب عبد اللّه و ابى طالب، و مراد از ثنتین دوم یعنى بعض از آن را در صلب على و حسنین قرار دادم.

قوله « ثمّ خلق اللّه » یعنى بعد از خلق نور اول، نه بعد از جمع و تقسیم، چنان چه سایر اخبار بر آن دلالت دارد. و ممكن است كه كلمه « ثمّ » براى تراخى معنوى باشد دالّ بر افضليّت مرد از زن. و مؤيّد این احتمال است روایتى كه شیخ صدوق علیه الرحمه كه در كتاب علل الشرایع روایت كرده.

مؤلف گوید: متن آن حدیث در ذیل این حدیث نقل مى‌شود.

علّامه مجلسى رحمه اللّه بعد از نقل حدیث صدوق علیه الرحمه فرموده: در این باب اخبار مستفیضه‌ایست كه آن ها را در كتاب بزرگ یعنى كتاب بحار الأنوار وارد كرده‌ام، لیکن فهم آن ها بر عقول ناقصه دشوار است، و سزاوار تر این است كه مجملا باید مؤمن به آن ها بود، و علم آن را ردّ به خود آل محمّد باید كرد.

پس از آن فرموده: آن چه بخاطر خطور مى‌كند این است كه احتمال مى‌رود كه ایشان علیهم السّلام چونكه مقصود از آفرینش آدم علیه السّلام بوده‌اند، و سایر ذرّیه آدم و آفرینش آدم از طینت پاکیزه بوده، تا قابليّت خروج این اشخاص مقدّسه را داشته باشد از خود، و این طینت در پدران و مادران تربیت شده تا به عبد اللّه و ابى طالب رسیده، و خدا آن ها را چنان تربیت كرده تا قابليّت آن دو كامل شود، و مقدّسین را از ایشان بوجود آورد، لذا آن ها را از ایشان بیرون آورده.

و شاید مراد به حفظ نور ایشان و انتقال آن از اصلاب طاهره به ارحام مطهّره كنایه باشد از انتقال این قابليّت و استكمال این استعداد، پس به مقتضاى آن چه از اخبارى كه وارد شده دالّ بر این كه كمال و فضل این پدران و مادران به سبب مشمول بودن بر حمل نورهاى ایشان بوده با این وجه استقامت دارد، و هم چنین است اخبارى كه مشابه با این خبر است.

پس از بیان این توجیهات فرموده است كه: محدّث استرابادى قدّس سرّه گفته است كه: از امور دانسته شده این است كه دو شى‌ء مجرّد را یکى قرار دادن ممتنع است، و هم چنین است قسمت كردن یک مجرّد، پس سزاوار است كه روح را در این جا بر آلت جسمانیه نورانى حمل كنیم كه از كثافت بدنيّه منزّه باشد.

و بعضى از افاضل گفته‌اند كه: مراد از خلق دو روح بدون بدن كه مجرّد باشند جمع كردن آن دو را بهم، و آن ها را با هم یکى كردن در بدن مثالى لاهوتى، و قسمت كردن و جدا كردن آن دو را از یک دیگر، و قرار دادن هر یک از آن ها را در بدن شهودى جسمانى در ابدان مثالیه محال نیست، و فرض محال و ممتنع وقتى است كه در بدن شهودى جسمانى باشد.

و بعضى از محقّقین گفته‌اند كه: « ثمّ جمعت روحیکما » در حدیث شریف كلمه « ثمّ » براى تراخى در زمان نیست، بلكه براى تراخى در مرتبه است، مانند

قول خداى تعالى كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ، ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ⁽¹⁾

و قوله « فَكَانَتْ تمجّدنی وَ تقدّسنی وَ تهلّلنی » تكرار فرموده اوست كه فرموده « فَكَانَتْ تمجّدنی وَ تقدّسنی وَ تهلّلنی » و افاده امر دیگرى نمى‌كند. پس معنى چنین مى‌شود كه آفریدم همه شما را یک روح كه آن روح تمجید كند مرا، پس آن را دو قسمت كردم، تا این جا بود كلام استرآبادى.

و نیز فرموده كه: بعضى از ایشان، یعنى محقّقین، گفته‌اند كه: فقره « فَجْعَلتهما واحِدة » یعنى به اتّصال حسّى آن دو را یکى گردانیدم.

و ضمیر كلمه « فَكانَتْ » براى یکى است مراد این است كه براى یکى گردانیدن و متّصل كردن حكمت‌ها و مصلحت‌هائى است. تمام شد كلام او.

و نیز مجلسى رحمه اللّه مى‌فرماید: اطلاق مسح و یمین در این حدیث بنابر استعاره است؛ زیرا كسى كه اراده لطفى كند به كسى او را بدست راست خود مسح مى‌كند، و محتمل است كه یمین به معناى رحمت باشد، چنان چه تحقیق آن را در جمله از قول ائمّه علیهم السّلام كردیم كه فرموده‌اند: « وَ الْخَیرَ فِی یَدیک » زیرا كه ممكن است معنى چنین باشد كه نفع و ضرر از تو صادر شونده است، و این هر دو از روى حكمت و مصلحت است، پس نفع منسوب به یمین است، و ضرر منسوب به شمال.

قوله: « وَ أَفْضَى نُورِهِ فینا » یعنى رسانید یا وصل كرد نور او را به سوى ما. و گفته شده: یعنى وسعت داد او را در میان ما. ⁽²⁾

حدیث دو

علل الشرایع مسندا از معاذ بن جبل روایت كرده كه گفت:

إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ قَالَ : إِنَّ اللَّهَ خلقنی وَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ وَ الْحَسَنُ وَ الحسین علیهم السَّلَامُ قَبْلَ أَنْ یخلق الدنیا بِسَبْعَةِ آلَافِ سنة. ⁽¹⁾

قلت : فأین كُنْتُمْ یا رَسُولَ اللَّهِ ؟

قَالَ : قُدَّامِ الْعَرْشِ نُسَبِّحُ اللَّهِ وَ نَحْمَدُهُ وَ نقدّسه وَ نمجّده .

قِلَّةُ : عَلَى أَيِّ مِثَالِ ؟

قَالَ : أَشْبَاح نُورٍ حَتَّى إِذَا أَرَادَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ یخلق صُوَرَنَا صيّرنا عَمُودُ نُورٍ ⁽²⁾، ثُمَّ قَذَفَنَا فِي صُلْبِ آدَمَ ثُمَّ أَخْرَجَنَا إِلَى أَصْلاَبِ اَلْآبَاءِ وَ أَرْحَامِ اَلاِمَّهَاتِ وَ لاَ يُصِيبُنَا نَجَسُ اَلشِّرْكِ وَ لاَ سِفَاحُ الْكُفْرِ يَسْعَدُ بِنَا قَوْمٌ وَ يَشْقِيَ بِنَا آخَرُونَ فَلَمَّا صَيَّرَنَا إِلَى صُلْبِ عَبْدِ اَلْمُطَّلِبِ أَخْرَجَ ذَلِكَ اَلنُّورَ فَشَقَّهُ نِصْفَيْنِ فَجَعَلَ نِصْفَهُ فِي عَبْدِ اَللَّهِ وَ نِصْفُهُ فِي أَبِي طَالِبٍ ثُمَّ أَخْرَجَ اَلنِّصْفَ اَلَّذِي لِي إِلَى آمِنَةَ وَ اَلنِّصْفَ إِلَى فَاطِمَةَ بِنْتِ أَسَدٍ فَأَخْرَجَتْنِي آمِنَةُ وَ أَخْرَجَتْ فَاطِمَةُ عَلِيّاً ثُمَّ أَعَادَ عَزَّ وَ جَلَّ الْعَمُودَ إِلَيَّ فَخَرَجَتْ مِنِّي فَاطِمَةُ ثُمَّ أعاد عَزَّ وَ جَلَّ اَلْعَمودَ إِلَى عَلِيٍ فَخَرَجَ مِنْهُ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ يَعْنِي مِنَ النِّصْفَيْنِ جَمِيعاً فَمَا كَانَ مِنْ نُورِ عَلِيٍ فَصَارَ فِي وُلْدِ الْحَسَنِ وَ مَا كَانَ مِنْ نُورِي فَصَارَ فِي وُلْدِ اَلْحُسَيْنِ فَهُوَ يَنْتَقِلُ فِي اَلْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِهِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ. ⁽³⁾

ترجمه حدیث

معاذ گفت كه: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود كه: خدا آفرید من و على و فاطمه و حسن و حسین علیهم السّلام را پیش از این كه بیافریند دنیا را به هفت هزار سال.

گفتم: پس كجا بودید یا رسول اللّه؟

فرمود: در جلو عرش تسبیح مى‌گفتیم خدا را، و ستایش مى‌كردیم او را، و تقدیس و تمجید مى‌نمودیم او را.

گفتم: به چه مانندى؟

فرمود: اشباح نورى بودیم تا این كه اراده فرمود خداى عزّ و جل كه بیافریند صورت‌هاى ما را، آن اشباح نور را عمودى گردانید، پس افكند ما را در پشت آدم، پس از آن بیرون آورد ما را به سوى پشت‌هاى پدران و رحم‌هاى مادران، و به ما نمى‌رسد نجاست شرک و فجور كفر، خوشبخت مى‌شوند به سبب ما گروهى، و بدبخت مى‌شوند به سبب ما گروه دیگرى.

پس چون ما را در صلب عبد المطلب قرار داد بیرون آورد آن نور را، و شكافت آن را و دو نصف كرد، نصف آن را در صلب عبد اللّه قرار داد، و نصف آن را در صلب ابى طالب، پس بیرون آورد آن را كه براى من بود و در رحم آمنه قرار داد، و آن نصف كه در صلب ابى طالب بود بیرون آورد و در رحم فاطمه بنت اسد قرار داد، پس آمنه مرا بیرون آورد، و فاطمه على را، آن گاه برگردانید خداى عزّ و جل آن عمود نور را بسوى من، و فاطمه از من بیرون آمد، آن گاه خداى عزّ و جل آن عمود نور را برگردانید بسوى على تا این كه از او بیرون آمد حسن و حسین، یعنى از دو نصف با هم، پس آن چه از نور على بود در اولاد حسن قرار گرفت، و آن چه از نور من بود در اولاد حسین قرار گرفت، و آن منتقل مى‌شود در اولاد او تا روز قیامت.

حدیث سوم

در كتاب وافى از كتاب كافى در ابواب بدو خلق الحجج مسندا از محمّد بن سنان روایت كرده كه گفت:

كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ اَلثَّانِي عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَأَجْرَيْتُ إختلافَ اَلشِّيعَةِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالى لَم يَزَلْ مُتَفَرِّداً بِوَحْدَانِيَّتِهِ ثُمَّ خَلَقَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ فَمَكَثُوا أَلْفَ دَهْرٍ ثُمَّ خَلَقَ

جَمِيعِ اَلْأَشْيَاءِ فَأَشْهَدَهُمْ خَلْقَهَا وَ أَجْرَى طَاعَتَهُمْ عَلَيْهَا وَ فَوَّضَ أُمُورَهَا إِلَيْهِمْ فَهُمْ يُحِلُّونَ مَا يَشَاءُونَ وَ يُحَرِّمُونَ مَا يَشَاءُونَ وَ لَنْ يَشَاءُوا إِلاَّ أَنْ يَشَاءَ اَللَّهُ تَعَالَى

ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ هَذِهِ الدِّيانَةُ اَلَّتِي مَنْ تَقَدَّمَهَا مَرَقَ وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا مُحِقَ وَ مَنْ لَزِمَهَا لَحِقَ خُذْهَا إِلَيْكَ يَا مُحَمَّدُ. ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى بودم نزد ابى جعفر دوم علیه السّلام، پس جریان اختلاف شیعه را بیان كردم، فرمود: اى محمّد! بدرستى كه خداى تباک و تعالى همیشه تنها بود به یگانگى خود، پس آفرید محمّد و على و فاطمه را، و آن ها درنگ كردند هزار دهر، پس از آن آفرید همه چیزها را، و همه ایشان را گواه گرفت بر آفرینش آن ها، و واجب كرد طاعت ایشان را بر آن ها، و واگذارد كارهاى آن ها را بسوى ایشان، پس ایشان حلال مى‌كنند آن چه را كه مى‌خواهند، و حرام مى‌كنند آن چه را كه مى‌خواهند، و هرگز نمى‌خواهند چیزى را مگر این كه خداى تعالى مى‌خواهد.

پس فرمود: اى محمّد! این است آن دیانتى كه هر كه بر آن پیشى گرفت از دین خارج شد، و كسى كه مخالفت كرد نابود شد، و هر كه ملازم آن شد به آن ها ملحق شد، آن دین را براى خود بگیر.

حدیث چهارم

و نیز در كتاب كافى مسندا از جابر بن یزید جعفى روایت كرده كه گفت:

قَالَ لِي أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَا جَابِرُ إِنَّ اَللَّهَ أَوَّلُ مَا خَلَقَ خَلَقَ مُحَمَّداً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ عِتْرَتَهُ الْهُداةَ الْمُهْتَدِينَ فَكَانُوا أَشْبَاحَ نُورٍ بَيْنَ يَدَيِ اَللَّه

قُلْتُ وَ مَا اَلْأَشْبَاحُ ؟

قَالَ ظِلُّ اَلنُّورِ أَبْدَانٌ نُورَانِيَّةٌ بِلَا أَرْوَاحٍ وَ كَانَ مُؤَيَّداً بِرُوحٍ وَاحِدَةٍ وَ هِيَ رُوحُ اَلْقُدُسِ فَبِهِ كَانَ يَعْبُدُ اَللَّهَ وَ عِتْرَتُهُ وَ لِذَلِكَ خَلَقَهُمْ حُلَماءَ عُلَمَاءَ بَرَرَةً أَصْفِيَاءَ يَعْبُدُونَ اَللَّهَ بِالصَّلاَةِ وَ اَلصَّوْمِ وَ السُّجُودِ وَ التَّسْبِيحِ وَ اَلتَّهْلِيلِ وَ يُصَلُّونَ اَلصَّلَوَاتِ وَ يَحُجُّونَ وَ يَصُومُونَ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى جابر گفت: ابى جعفر علیه السّلام براى من فرمود: اى جابر! خداى تعالى اوّل چیزى را كه آفرید، آفرید محمّد صلّى اللّه علیه و آله و عترت او را كه راهنمایان و راه یافت گانند، و آن ها اشباحى بودند از نور.

گفتم: اشباح چیست؟

فرمود: سایه نور، و آن ها بدن‌هاى نورانيّه‌اى بودند بدون روح‌ها، و او مؤيّد به یک روح بود كه آن روح القدس است، در آن ظلّ بندگى مى‌كرد خدا را با عترت خود، و براى همان روح بود كه خدا ایشان را صاحبان عقل و دانایان و نیکو كاران و برگزیدگان خلق فرمود، تا این كه بندگى كنند خدا را به نماز و روزه و سجده و تسبیح و تهلیل كردن، و این كه نمازها را بجا آورند، و حج بگذارند، و روزه بگیرند.

حدیث پنجم

بحار الأنوار، از كتاب فضائل الشیعه، تألیف شیخ صدوق علیه الرحمه، مسندا روایت كرده از ابى سعید خدرى كه گفت:

كُنَّا جُلُوساً مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذَا أَقْبَلَ إِلَيْهِ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَخْبِرْنِي عن قول اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لِإِبْلِيسَ : أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِینَ ⁽²⁾فَمَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ اَلَّذِينَ هُمْ أَعْلَى مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ؟

فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَا وَ عَلِيٌ وَ فَاطِمَةُ وَ الحَسن وَ اَلْحُسَيْنُ كُنَّا فِي سُرَادِقِ اَلْعَرْشِ نُسَبِّحُ اَللَّهَ وَ تُسَبِّح اَلْمَلاَئِكَةُ بِتَسْبِيحِنَا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ اَللَّهُ آدَمَ بِأَلْفَيْ عَامٍ فَلَمَّا خَلَقَ اَللَّهُ آدَمَ أَمَرَ اَلْمَلاَئِكَةَ أَنْ يَسْجُدُوا لَهُ و لَمْ يَأْمُرْنا بِالسُّجُودِ فَسَجَدَتِ اَلْمَلاَئِكَةُ كُلُّهُمْ إِلاَّ إِبْلِيسَ فَإنّه أَبى أَن يسجد فَقالَ اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ اَلْعَالِينَ أَيْ مِنْ هَؤُلاَءِ اَلخمس اَلْمَكْتُوبِ أَسْمَاءَهُمْ فِي سُرَادِقِ اَلْعَرْشِ

فَنَحْنُ بَابُ اَللَّهِ اَلَّذِي يُؤْتَى مِنْهُ بِنَا يَهْتَدِي اَلْمُهْتَدُونَ مَن أَحَبَّنا أَحَبَّهُ اَللَّهُ وَ أَسْكَنَهُ جَنَّتَهُ وَ مَن أبغضنا أَبْغَضَهُ اَللَّهُ وَ أَسْكَنَهُ نَارَهُ وَ لاَ يُحِبُّنا إِلاَّ مَنْ طَابَ مَوْلِدُهُ. ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

ابو سعید گفت: با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله نشسته بودیم، ناگاه مردى رو كرد بسوى آن حضرت و گفت: اى رسول خدا! مرا خبر ده از گفته خداى عزّ و جل به شیطان كه فرموده:

أَسْتَكْبَرْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْعالِینَ یعنى: تكبّر كردى یا بودى از بلندمرتبه‌ها، مراد از عالین كیانند اى رسول خدا كه برتر و بالا ترند از فرشتگان؟ پس رسول خدا فرمود: مراد از آن ها من و على و فاطمه و حسن و حسینیم، كه در سرادق عرش تسبیح مى‌كردیم خداى را، و فرشتگان هم به تسبیح كردن ما تسبیح مى‌كردند پیش از آن كه بیافریند خدا آدم را به دو هزار سال، تا این كه خدا آفرید آدم را و امر فرمود فرشتگان را كه همه آن ها براى آدم سجده كنند، و ما را امر به سجود نفرمود؛ پس همه فرشتگان سجده كردند مگر شیطان كه سرپیچى كرد از سجده كردن. آن گاه خداى تبارک و تعالى به او فرمود كه: آیا تكبّر و سرپیچى كردى یا بودى از بلندمرتبه‌ها، یعنى از آن پنج كس كه نام هاشان در سرادق عرش نوشته شده.

پس مائیم باب اللهى كه از آن باب روى به او آورده مى‌شود، به سبب ما راه یافته مى‌شوند راه‌یافتگان، كسى كه دوست بدارد ما را خدا او را دوست مى‌دارد و او را در بهشت خود جاى مى‌دهد، و كسى كه به ما خشمگین شود خدا به او خشمگین شود و در آتش خود جاى دهد، و دوست نمى‌دارد ما را مگر كسى كه پاکیزه باشد محلّ ولادت او یعنى حلال‌زاده باشد.

حدیث ششم

متن حدیث

و نیز در بحار، از كمال الدین تألیف شیخ صدوق رحمه اللّه به سند خود از مفضّل بن عمر از امام صادق علیه السّلام روایت كرده و گفته:

قَالَ اَلصَّادِقُ عَلَيْه السَّلاَمُ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى خَلَقَ أَرْبَعَةَ عَشَرَ نُوراً قَبْلَ خَلْقِ اَلخَلقِ بِأَرْبَعَةَ عَشَرَ أَلْفَ عَامٍ فهِيَ أرواحُنا

فقیل لَهُ : یابن رَسُولَ اللَّهِ ، وَ مَنِ الْأَرْبَعَةُ عَشَرَ ؟

فَقَالَ : مُحَمَّدُ وَ علی وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الحسین وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ وُلْدِ الحسین علیهم السَّلَامُ ، آخِرُهُمُ الْقَائِمُ الذی یقوم بَعْدَ غیبته ، فیقتل الدَّجَّالِ ، وَ یطهّر الْأَرْضَ مِنْ كُلِّ جَوْرٍ وَ ظَلَمَ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: فرمود امام صادق علیه السّلام كه: خداى تبارک و تعالى آفرید چهارده نور را پیش از آن كه بیافریند خلق را به چهارده هزار سال كه آن ها روح‌هاى ما هستند.

پس به او گفته شد كه: اى پسر رسول خدا! این چهارده نور كیانند؟

فرمود: محمّد و على و فاطمه و حسن و حسین و امام‌هائى كه از فرزندان حسین‌اند،

درود بر ایشان باد، آخر ایشان آن قائمى است كه قیام مى‌كند پس از غیبت خود، و مى‌كشد دجّال را، و پاک مى‌گرداند زمین را از هر جور و ستمى.

حدیث هفتم

متن حدیث

در كتاب بحار الأنوار، و كتاب نزهه الأبرار تألیف محدّث جلیل سيّد هاشم بحرینى رحمه اللّه، و كتاب معانى الأخبار شیخ صدوق علیه الرحمه، به سند خود از سدیر صیرفى، از حضرت صادق، از پدران بزرگوارانش روایت كرده از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه فرموده:

خَلَقَ اللَّهُ نُورُ فَاطِمَةَ قَبْلَ أَنْ یخلق الْأَرْضِ وَ السَّمَاءِ .

فَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ : یا نبی اللَّهُ ، فلیست هی إِنْسِيَّةُ ؟

فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : فَاطِمَةَ حَوْرَاءَ إِنْسِيَّةُ .

قالُوا : یا نبی اللَّهُ ، فكیف هی حَوْرَاءَ إِنْسِيَّةُ ؟

قَالَ : خَلَقَهَا اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِنْ نُورِهِ قَبْلَ أَنْ یخلق آدَمَ إِذْ كَانَتِ الْأَرْوَاحِ ، فَلَمَّا خَلَقَ اللَّهُ آدَمَ عَرَضْتُ عَلَى آدَمَ .

قیل : یا نبی اللَّهُ ، وَ أین كَانَتْ فَاطِمَةَ ؟

قَالَ : كَانَتْ فی حِقَّةُ تَحْتَ سَاقِ الْعَرْشِ .

قالُوا : یا نبی اللَّهُ ، فَما كانَ طَعَامِهَا ؟

قَالَ اَلتَّسْبِيحُ وَ اَلتَّقْدِيسُ وَ اَلتَّهْلِيلُ اَلْحَدِيثَ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: آفرید خدا نور فاطمه را پیش از آن كه بیافریند زمین و آسمان را.

بعضى از اصحاب گفتند: اى پیغمبر خدا! پس فاطمه از سنخ انس نیست؟

فرمود: فاطمه انسيّه است به صفت حوريّه.

گفتند: اى پیغمبر خدا ! چگونه حوراء انسيّه است؟

فرمود: آفرید او را خداى عزّ و جل از نور خود پیش از آن كه بیافریند آدم را زمانى كه ارواح بوده‌اند، پس چون آدم را آفرید عرضه داشته شد بر آدم.

گفته شد: اى پیغمبر خدا ! در آن وقت فاطمه در كجا بود؟

فرمود: در حقّه‌اى در زیر ساق عرش.

گفتند: اى پیغمبر خدا! خوردنى او چه بود؟

فرمود: طعام او تسبیح و تقدیس و تهلیل بود، یعنى گفتن سبحان اللّه القدّوس لا إله الّا اللّه. تا آخر حدیث.

حدیث هشت

در بحار از كتاب روض الجنان تألیف فضل اللّه بن محمود فارسى به حذف اسناد از انس بن مالک روایت كرده كه گفت:

بَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ صَلَّى صَلاَةَ اَلْفَجْرِ ثُمَّ اِسْتَوَى فِي مِحْرَابِهِ كَالْبَدْرِ فِي تَمَامِهِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنْ رَأَيْتَ أَنْ تُفَسِّرَ لَنَا هذه الآية قَوله تَعالَى: فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ ⁽¹⁾

فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَمَّا النَّبِيُّونَ فَأَنَا وَ أَمَّا اَلصِّدِّيقُونَ فَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ أَمَّا الشُّهَدَاءُ فَعَمِّي حَمْزَةُ وَ أَمَّا اَلصَّالِحُونَ فَابْنَتِي فَاطِمَةُ وَ وَلَدَاهَا اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ

فَنَهَضَ اَلْعَبَّاسُ مِنْ زاوِيَةِ اَلْمَسْجِدِ إلى بَيْنِ يَدَيْهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ قَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَلِسْتُ أَنَا وَ أَنْتَ وَ عَلِيٌ وَ فَاطِمَةُ وَ اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ مِن ينبوع واحِدٍ؟

قَالَ علیه السَّلَامُ : وَ مَا وَرَاءَ ذَلِكَ یا عَمَاهُ ؟

قَالَ : لِأَنَّكَ لَمْ تذكرنی حین ذَكَرْتُهُمْ ، وَ لَمْ تشرّفنی حین شرّفتهم .

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا عَمَاهُ ، أَمَّا قَوْلُكَ « أَنَا وَ أَنْتَ وَ علی وَ فَاطِمَةُ وَ الْحَسَنُ وَ الحسین مِنْ ینبوع وَاحِدٍ » فَصَدَقَةُ ، وَ لَكِنَّ خَلَقْنَا اللَّهِ نَحْنُ حیث لَا سَمَاءُ مَبْنِيَّةُ ، وَ لَا أَرْضُ مَدْحِيَّةُ ، وَ لَا عَرْشُ ، وَ لَا جَنَّةَ وَ لَا نَارَ ، كُنَّا نسبّحه حین لَا تسبیح ، وَ نقدّسه حین لَا تقدیس .

فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ بَدْءُ الصَّنْعَةِ فَتَقَ نوری فَخَلَقَ مِنْهُ الْعَرْشُ ؛ فَنُورُ الْعَرْشِ مِنْ نوری ، وَ نوری مِنْ نُورِ اللَّهِ ، وَ أَنَّا أَفْضَلُ مِنَ الْعَرْشِ .

ثُمَّ فَتَقَ نُورِ ابْنِ أبی طَالِبٍ فَخَلَقَ مِنْهُ الْمَلَائِكَةِ ؛ فَنُورُ الْمَلَائِكَةُ مِنْ نُورِ ابْنِ أبی طَالِبٍ ، وَ نُورُ ابْنِ أبی طَالِبٍ مِنْ نُورِ اللَّهِ ، وَ نُورُ ابْنِ أبی طَالِبٍ أَفْضَلُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ .

وَ فَتْقِ نُورٍ ابنتی فَاطِمَةَ ، فَخَلَقَ مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضِ ؛ فَنُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ مِنْ نُورٍ ابنتی فَاطِمَةَ ، وَ نُورُ فَاطِمَةَ مِنْ نُورِ اللَّهِ ، وَ فَاطِمَةَ أَفْضَلُ مِنَ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضِ .

ثُمَّ فَتَقَ نُورِ الْحَسَنِ ، فَخَلَقَ مِنْهُ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ ؛ فَنُورُ الشَّمْسِ وَ الْقَمَرِ مِنْ نُورِ الْحَسَنِ ، وَ نُورُ الْحَسَنِ مِنْ نُورِ اللَّهِ ، وَ الْحَسَنُ أَفْضَلُ مِنَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ .

ثُمَّ فَتَقَ نُورٍ الحسین ، فَخَلَقَ مِنْهُ الْجَنَّةِ وَ الْحُورِ العین ، فَنُورُ الْجَنَّةِ وَ الْحُورِ العین مِنْ نُورٍ الحسین ، وَ نُورُ الحسین مِنْ نُورِ اللَّهِ ، وَ الحسین أَفْضَلَ مِنَ الْجَنَّةِ وَ الْحُورِ العین .

ثُمَّ إِنَّ اَللَّهَ خَلَقَ اَلظُّلْمَةَ بِالْقُدْرَةِ فَأَرْسَلَهَا فِي سَحَائِبِ الْبَصَرِ فَقَالَتِ اَلْمَلائِكَةُ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّنَا مُذْ عَرَفْنَا هذهِ اَلأَشباحَ مَا رَأَيْنَا سوء فَبَحْرَ مُتَّهَمٌ إِلاَّ كَشَفتْ مَا نَزَلَ بِنَا فَهُنَالِكَ خَلَقَ اَللَّهُ تَعَالَى قَنادِيلَ اَلرَّحْمَةِ وَ عَلَّقَهَا عَلَى سُرَادِقِ اَلْعَرْشِ فَقَالَتْ إِلَهَنَا لِمَنْ هَذِهِ اَلْفَضِيلَةُ وَ هَذِهِ اَلأنوَار فَقَالَ هَذَا نُورُ أَمَتِي فَاطِمَةَ اَلزَّهْرَاءِ لِأَنَّ السَّمَاوَاتِ و الْأَرَضِينَ بِنُورِهَا ظَهَرَتْ وَ هِيَ ابْنَةُ نَبِيِّي وَ زَوْجَةُ وَصِيِّي وَ حُجَّتِي عَلَى خَلْقِي أُشْهِدُكُمْ يَا مَلاَئِكَتِي أَنِّي قَدْ جَعَلْتُ ثَوَابَ تَسْبِيحِكُمْ وَ تَقْدِيسِكُمْ لِهَذِهِ اَلْمَرْأَةِ وَ شِيعَتِهَا إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ

فَعِنْدَ ذَلِكَ نَهَضَ الْعَبَّاسُ إِلَى علی بْنِ أبی طَالِبٍ ، وَ قَبَّلَ مَا بین عینیه ، وَ قَالٍ : یا علی ، لقد

جعلك اللَّهِ حُجَّةُ بَالِغَةً عَلَى الْعِبَادُ إِلَى یَومُ الْقیامة. ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: در بین آن كه روزى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله نماز صبح را گزاردند، پس از نماز بپا ایستادند در محراب خود مانند ماه شب چهاردهم، پس ما گفتیم: اى رسول خدا! اگر رأى شما باشد تفسیر كنید براى ما این آیه را كه فرموده خداى تعالى است: فَأُولئِكَ مَعَ الَّذِینَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّینَ وَ الصِّدِّیقِینَ وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ

پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله فرمود: امّا مراد از نبيّین من هستم، و مراد از صدّیقین على بن ابى طالب است، و مراد از شهدا عمویم حمزه است، و مراد از صالحین دخترم فاطمه و دو پسر او حسن و حسین‌اند.

پس عبّاس عموى پیغمبر از گوشه مسجد برخاست و آمد روبروى پیغمبر و گفت: اى رسول خدا! آیا من و تو و على و فاطمه و حسن و حسین از یک سرچشمه نیستیم؟

حضرت فرمود: دیگر بعد از این چه مى‌خواهى اى عمو؟

گفت: براى این كه تو نام‌هاى ایشان را یاد كردى و نام مرا یاد نكردى، و زمانى كه ایشان را شرافت دادى مرا شرافت ندادى.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: اى عمو! این كه تو گفتى « من و تو و على و فاطمه و حسن و حسین همه از یک سرچشمه‌ایم » راست گفتى، ولیکن خدا زمانى كه ماها را آفرید نه آسمانى بنا گذارده شده بود، و نه زمینى گسترده شده بود، و نه عرشى بود، و نه بهشتى و نه آتشى، ما بودیم كه او را تسبیح مى‌كردیم در حالى كه هیچ تسبیح‌كننده‌اى نبود، و ما او را تقدیس مى‌كردیم در حالى كه هیچ تقدیس‌كننده‌اى نبود.

پس چون خدا اراده كرد ابتداء صنع خود را، شكافت نور مرا و از آن عرش را آفرید،

نور عرش از نور من است، و نور من از نور خدا است، و من افضل از عرشم.

پس شكافت نور پسر ابى طالب را و آفرید از آن فرشتگان را، و نور فرشتگان از نور پسر ابى طالب است، و نور پسر ابى طالب از نور خداست، و پسر ابى طالب افضل از فرشتگان است.

پس شكافت نور دخترم فاطمه را و آفرید از آن آسمان‌ها و زمین را، پس آسمان‌ها و زمین از نور دختر من فاطمه است، و نور دختر من فاطمه از نور خداست، و دختر من فاطمه افضل است از آسمان‌ها و زمین.

پس شكافت نور حسن را و از آن آفرید آفتاب و ماه را، و آفتاب و ماه از نور حسن است، و نور حسن از نور خداست، و حسن افضل از آفتاب و ماه است.

پس شكافت نور حسین را و آفرید از نور او بهشت و حور العین را، و بهشت و حور العین از نور حسین است، و نور حسین از نور خداست، و حسین افضل از بهشت و حور العین است.

پس خداى تعالى تاریکى را به قدرت آفرید، و آن را فرستاد در ابرهاى چشم، فرشتگان گفتند: سبّوح قدّوس، پروردگار ما! از زمانى كه شناختیم این اشباح را ما بدى ندیده‌ایم، تو را سوگند مى‌دهیم به حرمت ایشان كه از ما بردارى آن چه را كه بر ما وارد شده یعنى ظلمت و تاریکى را. در آن وقت خدا قندیل‌هائى از رحمت آفرید و آن ها را بر سرادق عرش آویخت، پس فرشتگان گفتند: خداى ما! این فضیلت و نورها براى كیست؟ فرمود: این نور كنیز من فاطمه زهراست، و براى این كنیز خود را زهراء نام گذاردم؛ زیرا كه آسمان‌ها و زمین به سبب نور او آشكار شد، و آن دختر پیغمبر من، و زوجه وصىّ من، و حجّت من است بر خلق، من شما را گواه مى‌گیرم اى فرشتگان من كه قرار دادم ثواب تسبیح‌هاى شما و تقدیس‌هاى شما را براى این زن و شیعیان او تا روز قیامت.

پس در آن وقت عبّاس از جا برخاست و رفت بطرف على بن ابى طالب، و میان دو

چشم او را بوسید، و گفت: یا على! خدا تو را حجّت قرار داد بر همه بندگان خود تا روز قیامت.

حدیث نهم

در بحار از كتاب روض الجنان، به اسناد خود مرفوعا از جابر بن یزید جعفى از حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام روایت كرده:

قال قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍ اَلْبَاقِرُ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ يَا جَابِرُ كَانَ اَللَّهُ وَ لاَ شَيْءَ غَيْرُهُ وَ لا مَعْلُومَ وَ لاَ مَجْهولَ فَأَوَّلُ مَا ابْتَدَأَ مِنْ خَلْقٍ خَلَقَهُ أَنْ خَلَقَ مُحَمَّداً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ خَلَقَنَا أَهْلَ الْبَيْتِ مَعَهُ مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ فأوقَفنا أَظِلَّة خَضْرَاءَ بَيْنَ يَدَيْهِ حَيْثُ لاَ سَمَاءَ وَ لاَ أَرْضٌ وَ لاَ مَكَانٌ وَ لاَ لَيْلٌ وَ لاَ نَهَارٌ وَ لاَ شَمْسٌ وَ لاَ قَمَرٌ يَفْصِلُ نُورُنَا مِنْ نُورِ رَبِّنا كَشُعاعِ اَلشَّمْسِ مِنَ اَلشَّمْسِ نُسَبِّحُ اَللَّهَ وَ نُقَدِّسُهُ وَ نحمدُهُ وَ نَعْبُدُهُ حَقَّ عِبَادَتِهِ ⁽¹⁾إلى آخر الحدیث.

ترجمه حدیث

یعنى گفت جابر كه فرمود ابو جعفر محمّد بن على الباقر علیهما السّلام: اى جابر! خدا بود و چیزى غیر او نبود، و هیچ دانسته شده و ندانسته‌اى نبود، پس اوّل آفریده‌اى كه ابتدا به آفرینش آن كرد این بود كه آفرید محمّد صلّى اللّه علیه و آله را، و آفرید ما را با او كه اهل بیت او هستیم از نور عظمت خود، و ما را واقف گردانید در مقابل خود در سایه‌هاى سبزى وقتى كه نه آسمانى بود و نه زمینى و نه مكانى و نه شبى و نه روزى و نه آفتابى و نه ماهى، جدا مى‌شد نور ما از نور پروردگار ما هم چنانى كه شعاع آفتاب از آفتاب جدا مى‌شود در حالتى كه تسبیح و تقدیس و حمد مى‌كردیم او را، و بندگى مى‌كردیم او را حقّ بندگى كردن او، تا آخر حدیث كه محلّ شاهد آن را در این جا ذكر كردیم.

حدیث دهم

و نیز در همان كتاب از كتاب مشارق أنوار الیقین برسى از كتاب واحده، به سند خود از ابى حمزه ثمالى از حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

إِنَّ اَللَّهَ سُبْحانَهُ تَفَرَّدَ فِي وَحْدانِيَّتِهِ ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ فَصارَتْ نُوراً ثُمَّ خَلَقَ مِنْ ذَلِكَ اَلنُّورِ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً و عِتْرته عَلَيْهِمُ السَّلاَمُ ثُمَّ تَكَلَّمَ بِكَلِمَةٍ فَصَارَتْ رُوحاً وَ أَسْكَنَهَا فِي ذَلِكَ اَلنُّورِ وَ أَسْكَنَهُ فِي أَبْدَانِنَا فَنَحْنُ رُوحُ اَللَّهِ وَ كَلِمَتُهُ اِحْتَجَبَ بِنا عَنْ خَلقِهِ فَما زِلْنا في ظِلِّ عَرْشِهِ خَضْرَاءَ مُسَبِّحِينَ نُسَبِّحُهُ وَ نُقَدِّسُهُ حَيْثُ لاَ شَمْسَ وَ لاَ قَمَرٌ وَ لاَ عين تطرف ثُمَّ خَلَقَ شِيعَتَنَا وَ إِنَّمَا سُمُّوا شِيعَةً لِأَنَّهُمْ خُلِقُوا مِنْ شُعَاعِ نُورِنَا. ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: بدرستى و راستى كه خداى سبحانه تنها بود در یگانگى خود، پس تكلّم كرد به كلمه‌اى، آن كلمه نورى شد، و از آن نور محمّد و على و عترت علیهم السّلام را آفرید، پس تكلّم كرد به كلمه‌اى كه آن روحى شد كه ساكن گردانید آن روح را در آن نور، و ساكن گردانید آن را در بدن‌هاى ما، پس مائیم روح خدا و كلمه او كه ما را از خلق خود پوشانید، و همیشه در سایه سبز عرش او تسبیح‌كنندگان بودیم، و او را تسبیح و تقدیس مى‌كردیم هنگامى كه نه آفتابى بود و نه ماهى و نه چشمى كه بهم خورد، پس آفرید ارواح شیعیان ما را، و آن ها شیعه نامیده شدند براى این كه آفریده شدند از شعاع نور ما.

مؤلّف ناچیز گوید: در این مختصر در موضوع پیدایش و آفرینش نور و روح صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها به نقل ده حدیث اكتفا كردم، بعلاوه احادیث و اخبار وارده در این باب از طرق خاصّه و عامّه در كتب معتبره ایشان بسیار روایت

شده كه احصاء و نقل آن در این كتاب باعث تطویل كلام، و عدم اقتضاء مقام است، طالبین به كتب مبسوطه، مانند كتاب بصائر الدرجات صفّار، و كافى شریف، و كتب شیخ صدوق، و كتب علّامه مجلسى رحمهم اللّه و امثال آن ها مراجعه فرمایند.

فصل دوم : در بیان ماده نطفه طاهره آن حضرت، و انعقاد آن در صلب پدر بزرگوار و انتقال به رحم مادر عالى مقدار

اشاره

در این باب نیز اخبار و احادیث بسیار در كتب عامّه و خاصّه روایت شده، در این جا به نقل چند حدیث از آن مبادرت مى‌نمایم، و در ضمن آن به نكات و لطائفى خاطرنشان مى‌شود، وَ مَا توفیقى إِلَّا بِاللَّهِ علیه تَوَكَّلْتُ وَ إلیه أنیب . .

آن چه از اخبار صحیحه و معتبره استفاده مى‌شود این است كه مادّه نطفه این بى‌بى معظّمه سلام اللّه علیها سیب بهشتى، و رطب بهشتى، و زغب جبرئیل، و از سدره المنتهى و خاک علّیین بوده، و نصوص بسیارى در این باب از مصادر وحى و تنزیل به ما رسیده، كه از جمله آن ها چند حدیثى است كه در این جا ذكر مى‌شود.

حدیث اول

محدّث جلیل سيّد هاشم بحرینى رحمه اللّه در كتاب نزهه الأبرار، و علّامه مجلسى اعلى اللّه مقامه در بحار، از تفسیر فرات بن ابراهیم، و كتاب معانى الأخبار صدوق علیه الرحمه روایت فرموده‌اند به اندک تفاوتى در عبارت، و نگارنده بعضى از معانى آن را نقل مى‌نمایم.

فِي الْمَعَانِي عَنِ ابْنِ الْمُتَوَكِّلِ عَنِ الحميريِّ عَنِ اِبْنِ يَزِيدَ عَنِ ابْنِ فَضَّالٍ عَنْ عبْدِ الرحمان اِبْنِ اَلْحَجَّاجِ عَنْ سَدِير الصيرفيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَنْ آبَائِهِ عَليْهِمُ السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه:

خَلَقَ اَللَّهُ نُورَ فَاطِمَةَ قَبْلَ أَنْ تُخْلَقَ اَلْأَرْضُ وَ اَلسَّمَاءُ تَا مىرسد بِهِ اينَجَا كه می فرمايد فَلَمَّا خَلَقَ اَللَّهُ عزّ و جَلَّ آدَمَ وَ أَخْرَجَنِي مِنْ صُلْبِهِ أَحَبَّ أَنْ يُخْرِجَهَا مِنْ صُلْبِي جَعَلَهَا تُفَّاحَةً فِي الْجَنَّةِ و أَتَانِي بِهَا جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لِي اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّه ⁽¹⁾وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ . .

قِلَّةُ : وَ علیك السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ حبیبی جبرئیل .

فَقَالَ : یا مُحَمَّدٍ ، إِنَّ رَبَّكَ یقرؤك السَّلَامُ .

قِلَّةُ : مِنْهُ السَّلَامُ وَ إلیه یعود السَّلَامُ .

قال يا محمّدُ إِنّ هذهِ تُفَّاحَةٌ أَهْدَاهَا اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْكَ مِنَ اَلْجَنَّةِ فَأَخَذتُهَا وَ ضَمَمْتُهَا إِلَى صَدْرِي قَالَ يَقُولُ اَللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ كُلْهَا فَفَلَقْتُهَا فَرَأَيْتُ نُوراً سَاطِعاً فَفَزِعْتُ مِنْهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا لَكَ لاَ تَأْكُلْ كُلْهَا وَ لاَ تَخَفْ فَإِنَّ ذَلِك النور اَلْمَنْصُورَةَ فِي اَلسَّمَاءِ وَ هِيَ فِي اَلْأَرْضِ فاطِمَة

قُلْتُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ وَ لِمَ سُمِّيَتْ فِي اَلسَّمَاءِ اَلْمَنْصُورَةَ وَ فِي اَلْأَرْضِ فَاطِمَةَ؟

قِلَّةُ : وَ علیك السَّلَامُ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ حبیبی جبرئیل .

فَقَالَ : یا مُحَمَّدٍ ، إِنَّ رَبَّكَ یقرؤك السَّلَامُ .

قِلَّةُ : مِنْهُ السَّلَامُ وَ إلیه یعود السَّلَامُ .

قال يا محمّدُ إِنّ هذهِ تُفَّاحَةٌ أَهْدَاهَا اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْكَ مِنَ اَلْجَنَّةِ فَأَخَذتُهَا وَ ضَمَمْتُهَا إِلَى صَدْرِي قَالَ يَقُولُ اَللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ كُلْهَا فَفَلَقْتُهَا فَرَأَيْتُ نُوراً سَاطِعاً فَفَزِعْتُ مِنْهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ مَا لَكَ لاَ تَأْكُلْ كُلْهَا وَ لاَ تَخَفْ فَإِنَّ ذَلِك النور اَلْمَنْصُورَةَ فِي اَلسَّمَاءِ وَ هِيَ فِي اَلْأَرْضِ فاطِمَة

قُلْتُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ وَ لِمَ سُمِّيَتْ فِي اَلسَّمَاءِ اَلْمَنْصُورَةَ وَ فِي اَلْأَرْضِ فَاطِمَةَ؟: وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ، بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ ⁽²⁾یعنی نَصْرٍ فَاطِمَةَ لمحبّیها . ⁽³⁾

ترجمه حدیث

در معانى الأخبار به سندى كه ذكر شد، از حضرت صادق علیه السّلام، از پدرانش روایت نمود كه فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه: آفرید خدا نور فاطمه را پیش از این كه بیافریند زمین و آسمان را.

مؤلّف فقیر گوید: قسمتى از این حدیث در حدیث هفتم از فصل اول ذكر شد به مناسبت پیدایش نور آن حضرت، لذا در این جا تكرار نكردم، متمّم آن از این جاست كه فرمود:

چون خداى عزّ و جل آدم را آفرید مرا از صلب او بیرون آورد، دوست داشت كه او، یعنى فاطمه، را از صلب من بیرون بیاورد، آن را سیبى قرار داد در بهشت و جبرئیل آن را بنزد من آورد و گفت: درود و رحمت و بركات خدا بر تو باد اى محمّد.

گفتم: و بر تو باد درود و رحمت و بركات خدا.

پس گفت: اى محمّد، خدا تو را سلام مى‌رساند.

گفتم: سلام از او است و بسوى او بازمى‌گردد سلام.

گفت: یا محمّد! این سیبى است كه هدیه فرستاده است خداى عزّ و جل بسوى تو از بهشت، پس گرفتم آن را و به سینه‌ام چسبانیدم، گفت: اى محمّد! خدائى كه بزرگ است جلال او مى‌فرماید: بخور آن را، پس شكافتم آن را نورى از آن ساطع شد كه من ترسیدم، گفت: اى محمّد! چرا نمى‌خورى؟ بخور آن را و نترس كه این نور مخصوص منصوره است در آسمان و او فاطمه است در زمین.

گفتم: دوست داشته من جبرئیل! چرا در آسمان منصوره نامیده شده و در زمین فاطمه؟

گفت: در زمین فاطمه نامیده شده براى این كه خدا جدا مى‌كند شیعیان او را از آتش، و جدا كرده مى‌شوند دشمنان او از دوست داشتن او. و او در آسمان منصوره است، و این است مراد از گفته خداى عزّ و جل:وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ، بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ یعنى: و در آن روز، یعنى قیامت، شاد مى‌شوند اهل ایمان به یارى كردن خدا كه یارى مى‌كند هر كه را كه مى‌خواهد، یعنى یارى كردن فاطمه را براى دوستانش.

حدیث دوم

در بحار الأنوار و كتاب نزهه الأبرار، مسندا از جابر بن عبد اللّه انصارى روایت كرده كه گفت:

قیل : یا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّكَ تَلَثَّمْ فَاطِمَةَ وَ تَشَمُّهَا وَ لَا تَفْعَلْ ذَلِكَ بغیرها مِنْ بَنَاتِكَ ؟

فَقَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ جَبْرَئِيلَ أَهْدَى إِلَيَّ تُفَّاحَةً مِنْ تُفَّاحِ اَلْجَنَّةِ فأكلتهَا فَتَحَوَّلَتْ مَاءً فِي صُلْبِي فَأَوْدَعْتُهَا خَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ

یعنى: گفته شد به وجود مبارک پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله: اى رسول خدا! تو همواره مى‌بوسى فاطمه را و مى‌بوئى، و نسبت به غیر فاطمه از دختران خود این كار را نمى‌كنى؟

پس فرمود: براى این است كه جبرئیل براى من سیبى از سیب‌هاى بهشت را به هدیه آورد، و من آن را خوردم، و آن آبى شد در صلب من، آن را به خدیجه سپردم، و او حامل شد به فاطمه.

حدیث سوم

اشاره

و نیز در آن دو كتاب از ابن عبّاس روایت كرده‌اند كه گفت:

دَخَلْتُ عَلَى عَائِشَةَ بِنْتَ أبی بَكْرٍ ، فَقَالَتْ : دَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ وَ هُوَ یقبّل فَاطِمَةَ وَ یشمّها ، فَقُلْتُ : أَ تُحِبُّهَا یا رَسُولَ اللَّهِ ؟

قَالَ إِنَّهُ لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ اَلرَّابِعَةِ أَذَّنَ جَبْرَئِيلُ وَ أَقَامَ مِيكَائِيلُ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ فَقَالَ لِي أَدْن يَا مُحَمَّدُ فَصَلِّ بِهِمْ فَقُلْتُ أَتَقَدَّمُ وَ أَنْتَ بِحَضْرَتِي قَالَ نَعَمْ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى فَضَّلَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ الْمُرْسَلِينَ عَلَى مَلاَئِكَتِهِ اَلْمُقَرَّبِينَ وَ فَضَّلَكَ أَنْتَ خاصَّةً عَلَيْهِمْ وَ عَلَى جَمِيعِ اَلْأَنْبِيَاءِ فَدَنَوْتُ وَ صَلَّيْتُ بِأَهْلِ اَلسَّمَاءِ اَلرَّابِعَة.

وَ سَاقَ الحدیث إِلَى أَنْ قَالَ : ثُمَّ نَظَرْتَ أمامی ، فَإِذَا بِرُطَبٍ ألین مِنَ الزُّبْدِ ، وَ بتفّاحة رَائِحَتُهَا

أطیب مِنَ الْمِسْكِ ، فَأَخَذْتُ رَطْبَةُ وَ تُفَّاحَةُ فَأَكَلَتْهَا ، فتحوّلتا مَاءٍ فی صلبی ، فَلَمَّا هَبَطَتْ إِلَى الْأَرْضِ أَوْدَعْتُهُ خدیجة ، فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ حُورِيَّةُ إِنْسِيَّةُ ، فَإِذَا اشْتَقْتُ إِلَى الْجَنَّةِ شَمَمْتَ رَائِحَةُ فَاطِمَةَ علیها السَّلَامُ .

قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ فَسَأَلْتُهُ عَنْ فَاطِمَةَ ، فحدّثنی بِمَا حدّثتنی عَائِشَةُ .

ترجمه حدیث

یعنى: داخل شدم بر عایشه دختر ابى بكر، پس گفت: داخل شدم بر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در حالى كه او را مى‌بوسید فاطمه را و مى‌بوئید او را، گفتم: آیا دوست مى‌دارى او را اى رسول خدا؟

فرمود: چون بالا برده شدم بسوى آسمان چهارم، جبرئیل اذان گفت، و میکائیل اقامه گفت، و به من گفت: نزدیک شو اى محمّد و نماز بگذار با ایشان. من گفتم: من پیش بایستم و حال آن كه تو در حضور منى؟ گفت: آرى، خداى تعالى فضیلت داده است انبیاء و مرسلین را بر ملائكه مقرّبین، و تو را بخصوص فضیلت و برترى داده بر ایشان و همه انبیاء، پس نزدیک شدم و با اهل آسمان چهارم نماز گزاردم.

و كشانید حدیث را تا این كه فرمود: پس نظر كردم در پیش روى خود رطبى دیدم نرم‌تر از كره، و سیبى را دیدم كه خوش بو تر بود از مشک، گرفتم یک دانه رطب و یک دانه سیب را و خوردم آن را، آبى شد در صلب من، چون به زمین فرود آمدم آن را سپردم به خدیجه، پس حامل شد به فاطمه كه حوريّه‌ایست انسيّه، پس هرگاه مشتاق بهشت مى‌شوم استشمام مى‌كنم بوى فاطمه را.

ابن عبّاس گفت: داخل شدم بر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و از فاطمه از او پرسیدم، براى من

حدیث فرمود آن چه را كه عایشه حدیث كرد.

حدیث چهارم

نیز در كتاب نزهه الأبرار از كتاب رجال شیخ طائفه ابى جعفر طوسى علیه الرحمه از فضل بن شاذان در كتاب مسائل البلدان، مرفوعا از سلمان فارسى رضى اللّه عنه روایت كرده كه گفت:

دَخَلْتُ عَلَى فَاطِمَةَ علیها السَّلَامَ وَ الْحَسَنُ وَ الحسین یلعبان بین یدیها ، فَفَرِحْتُ بِهِمَا فَرَحاً شدیدا ، فَلَمْ أَلْبَثْ حَتَّى دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ، فَقُلْتُ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، أخبرنی بفضیلة هَؤُلَاءِ أَزْدَادُ حُبّاً لَهُمْ .

فَقَالَ يَا سَلْمَانُ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي إِلَى اَلسَّمَاءِ وَ أَدَارَنِي جَبْرَئِيلُ فِي سَمَاوَاتِهِ وَ جِنَانِهِ فَبَيْنَمَا أَنَا أَدُورُ فِي قُصُورِهَا وَ بَسَاتِينِهَا وَ مَقَاصِيرِهَا إِذْ شَمِمْتُ رَائِحَةً طَيِّبَةً فَأَعْجَبَتْنِي تِلْكَ اَلرَّائِحَةُ فَقُلْتُ يَا حَبِيبِي مَا هَذِهِ اَلرَّائِحَةُ اَلَّتِي غَلَبَتْ عَلَى رَائِحَةِ اَلْجَنَّةِ كُلِّهَا فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ تُفَّاحَةٌ خَلَقَهَا اَللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بِيَدِهِ مُنْذُ ثَلاَثِمِائَةِ عَامٍ مَا نَدْرِي مَا يُرِيدُ بِهَا فَبَيْنَمَا أَنَا كَذَلِكَ إِذْ رَأَيْتُ مَلاَئِكَةً وَ مَعَهُمْ تِلْكَ التُّفَّاحةُ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ رَبُّنَا السَّلامُ يَقْرَأُ عَلَيْكَ اَلسَّلامَ و أتحفك بهذه التُّفَّاحة

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَأَخَذْتُ تِلْكَ اَلتُّفَّاحَةَ فَوَضَعْتُهَا تَحْتَ جَنَاحِ جَبْرَئِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلَمَّا هَبَطَ إِلَى اَلْأَرْضِ أَكَلْتُ تِلْك اَلتُّفَّاحَةَ فَجَمَعَ اَللَّهُ مَاءَهَا فِي ظَهْرِي فَغَشِيتُ خَدِيجَةَ بِنْتَ خُوَيْلِدٍ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ مِنْ مَاء اَلتُّفَّاحَةِ فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أن قَدْ وُلِدَ لَكَ حَوْراء إِنْسِيَّةٌ فَزَوِّجِ النُّورَ مِنَ النُّورِ فَاطِمَةَ مِنْ عَلِيٍ فَإِنِّي قَدْ زَوَّجْتُهَا فِي السَّمَاءِ وَ جَعَلْتُ خُمُسَ اَلْأَرْضِ مَهْرَهَا وَ سَيَخْرُجُ فِيمَا بَيْنَهُمَا ذُرِّيَّةٌ طَيِّبَةٌ و هُمَا سِرَاجَا أَهْلِ اَلْجَنَّةِ الْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ وَ أَئِمَّةً يُقْتَلُونَ وَ يُخْلَّدُونَ فَالْوَيْلُ لِقَاتِلِهِمْ وَ خَاذِلِهِم⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: داخل شدم بر فاطمه علیها السّلام در حالتى كه حسن و حسین در پیش روى او بازى مى‌كردند، و من شاد شدم به سبب شادى ایشان شادى سختى، پس درنگى نكردم تا این كه داخل شد رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، گفتم: اى رسول خدا! مرا خبر ده به فضیلت این ها، یعنى:

فاطمه و حسنین، تا دوستیم در حقّ ایشان زیاد شود.

فرمود: اى سلمان! شبى كه من سیر داده شدم بسوى آسمان، و دور گردانید مرا جبرئیل در آسمان و بهشت‌هاى او، همین طور كه من دور مى‌زدم در قصرهاى آن و بستان‌هاى آن و مقصوره‌هاى آن، ناگاه بوى خوشى را استشمام كردم كه آن بوى خوش مرا به عجب آورد، به جبرئیل گفتم: اى دوست داشته من! این بوئى كه بر همه بوهاى بهشت غلبه كرده چه بوئى است؟ گفت: اى محمّد! بوى سیبى است كه خداى تعالى آن را بدست خود آفریده است از سیصد سال پیش كه ما نمى‌دانیم كه براى چه آفریده است آن را. بین این كه در چنان صحبتى بودیم، دیدم فرشتگانى را كه آن سیب با ایشان بود و گفتند: اى محمّد! خداى ما تو را سلام مى‌رساند، و این سیب را براى تو تحفه فرستاده.

فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه: من آن سیب را گرفتم، و زیر بال جبرئیل قرار دادم، چون به زمین فرود آمد آن سیب را خوردم، خدا آب آن را در پشت من جمع كرد، پس با خدیجه دختر خویلد نزدیکى كردم به فاطمه حامل شد از آب آن سیب، پس وحى فرستاد خداى عزّ و جل به من كه زائیده مى‌شود براى تو حوراء انسيّه، پس نور را با نور تزویج كن، یعنى فاطمه را با على، كه من تزویج كردم او را در آسمان، و پنج یک زمین را مهر او قرار دادم، و زود باشد كه از این دو، ذرّیه پاکیزه‌اى بیرون آید كه آن دو دو چراغ اهل بهشتند حسن و حسین و امام هائى كه كشته مى‌شوند و جاوید مى‌مانند، پس عذاب بر كشنده ایشان و خواركننده ایشان است.

حدیث پنجم

و نیز محدّث بحرینى در همان كتاب از كتاب هدایه تألیف حسین بن حمدان حضینى روایت كرده كه:

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَمَّا عُرِجَ بِي إِلَى السَّمَاءِ رَأَيْتُ كُلَّمَا فِي الْمَلَكُوتِ و دَخَلْتُ اَلْجَنَّةَ فَنَادَانِي كُلَّمَا فِيهَا مِنْ شَيْءٍ حَتَّى ثِمَارُهَا وَ أَخَذَ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ تُفَّاحَةً مِنْ تُفَّاحِ اَلْجَنَّةِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ اَللَّهُ يُقرِؤُكَ اَلسَّلاَمَ وَ يَقُولُ لَكَ كُلُّ هَذِهِ اَلتُّفَّاحَةِ فَإِنَّ مِنْ مَائِهَا أخلق تُفَّاحَةَ اَلدُّنْيَا وَ الْآخِرَةِ وَ هِيَ فَاطِمَةُ اِبْنَتُكَ و رَأَيْتُ اَلنَّارَ وَ مَا فِيهَا فَوَاقَعْتُ خَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ.

ترجمه حدیث

فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه: چون بالا برده شدم بسوى آسمان، همه آن چه كه در ملكوت بود دیدم، و داخل بهشت شدم، هر آن چیزى كه در بهشت بود حتّى میوه‌هاى آن مرا ندا كردند، و حبیب من جبرئیل سیبى از سیب‌هاى بهشت را گرفت و گفت: اى رسول خدا! خدا تو را سلام مى‌رساند و به تو مى‌گوید: بخور این سیب را كه از آب آن مى‌آفرینم سیب دنیا و آخرت را كه آن فاطمه دختر توست، و دیدم آتش را و آن چه كه در آن است، پس نزدیکى كردم با خدیجه و او به فاطمه حامل شد.

و پس از نقل این حدیث گفته:

و صدق هَذَا اَلْخَبَرُ فِي اَلتُّفَّاحَةِ قَوْلُ عَائِشَةَ وَ قَدْ دَخَلَ عَلَيْهَا نِسْوَةٌ مِنَ اَلْعِرَاقِيَّاتِ وَ عُذْرَهَا نِسْوَةٌ مِنَ الشَّامِيَّاتِ فَقُلْنَ لَهَا يَا عَائِشَةُ جِئْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ عَلِيٍ وَ خُرُوجِكَ عَلَيْهِ فِي ضَلاَلٍ كَانَ فَاسْتَحْلَلْتُ قِتَالَهُ أَمْ عَلَى حَقٍ فَبغيت عَلَيْهِ؟

فَقَالَتْ عَائِشَةُ : وَ یحكنّ یا عراقيّات ! لَقَدْ سألتنّ عَنْ الداهیة الدهیاء ، وَ الطاخیة العمیاء ؛ إِنَّ عَلِيّاً كَانَ لِلَّهِ نصیرا ، وَ للدین قَاعِداً ⁽¹⁾وَ قائِماً بِالْحُجَّةِ ، وَ خلیفة النُّبُوَّةِ ، وَ أدیب الْمَلَائِكَةِ ،

و قَرِيعُ الْوَحْيِ يَسْمَعُهُ بُكْرَةً وَ عَشِيّاً وَ يَعِيهِ فِي أُذُنٍ وَاعِيَةٍ وَ حُجَّةُ اَللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ الباب بَيْنَهُمْ و بَيْنَهُ وَ مَا عَسَيْتُ أَنْ أَقُولَ فِي أَبِي اَلْحَسَنِ وَ قَدِ اِشْتَبَكَ رَحِمُهُ بِرَسُولِ اَللَّهِ اِشْتِبَاكَ اَلْأَصَابِعِ اَلْمُشْتَبِكَةِ بِالْأَوْصَالِ الْمُتَحَائِكَةِ فَصَارَا كَنَفْسٍ وَاحِدَةٍ أُودِعَتْ فِيهَا جِسْمَيْنِ فَمَا يُفَارِقُ جسم جِسْماً أَخُو رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ و أَبُو تُفَّاحَتِهِ وَ قُرَّةُ عَيْنَيْهِ الَّتِي كَانَتْ أَحَبَّ النَّاسِ إِلَيْهِ مَرْيَمُ الْكُبْرى وَ الْحَوْراءُ الَّتِي أُفْرِغَتْ مِنْ مَاءِ اَلْجَنَّةِ مِنْ تُفَّاحَةٍ مِنْ صُلْبِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ لَقِحَت ⁽¹⁾أكرم ملقح، و نتجت ⁽²⁾أَكْرَمَ منتج ، وَ هی وَ أَبُوهَا كَبَعْضِ فَصَلِّهِ ⁽³⁾

یعنى: و دلیل راستى خبر سیب، گفته عایشه است كه چون داخل شدند بر او زنان و دختران عراقى و زنان شامى و به او گفتند: اى عایشه! ما آمده‌ایم از تو بپرسیم در باب على علیه السّلام و خروج كردن تو بر او كه آیا على در ضلالت و گمراهى بود كه تو حلال دانستى كشت و كشتار با او را، یا بر حق بود و تو از روى گمراهى با او قتال كردى؟

عایشه گفت: واى بر شما اى زن‌هاى عراقى! هر آینه سؤال كردید از من از امر بسیار بزرگى كه شدّت بزرگى آن مرا به كورى انداخته؛ همانا على یارى‌كننده بود خدا و دین را در حالى كه نشسته و قیام‌كننده بود با حجّت و دلیل، یعنى: چه ساكت بود و چه جنگ مى‌كرد، و جانشین پیغمبر و برگزیده وحى بود، و ادب‌كننده فرشتگان بود، و صداى وحى را هر صبح و شام مى‌شنید، و در گوش خود حفظ مى‌كرد، و حجّت خدا بود بر خلق او، و دربان خدا بود در میان ایشان و خدا، و نمانده‌ام در آن چه در حقّ ابو الحسن مى‌گویم كور و نابینا، و حال آن كه او كسى است رحم خود را به رسول خدا داخل كرده مانند داخل كردن انگشتان در هم دیگر، كه گویا رگ‌ها و عصب‌هاى متّصل به یک دیگر و با هم یک نفس

بودند در دو جسم، كه هیچ كدام از یک دیگر جدا نمى‌شدند، و او برادر رسول خدا و صاحب سیب پیغمبر، و آرام و روشنى دو دیده او بود، و محبوب‌تر بود بسوى او مریم كبراى حوراء، كه ریخته شده بود از آب سیب بهشتى از صلب رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، یعنى فاطمه زهراء، كه تلقیح شده گرامى‌ترین تلقیح‌كنندگان، و نتیجه گرامى‌ترین نتیجه گذارندگان، كه نسبت آن دختر به پدرش مانند نسبت بعض از مفاصل او بود به خودش.

حدیث ششم

در تفسیر على بن ابراهیم بن هاشم است كه گفت: حدیث كرد مرا پدرم از حسن بن محبوب، از على بن رئاب، از ابى عبیده، از ابى عبد اللّه علیه السّلام كه فرمود:

طُوبَى شَجَرَةُ فی الْجَنَّةِ فی دَارِ أمیر المؤمنین علیه السَّلَامُ ، وَ لیس أَحَدُ مِنْ شیعته إِلَّا وَ فی دَارِهِ غُصْنُ مِنْ أَغْصَانِهَا ، وَ الْوَرَقَةِ مِنْ أَوْرَاقِهَا ، یستظلّ تَحْتِهَا أُمَّةُ مِنَ الْأُمَمِ .

قَالَ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يُكْثِرُ تَقْبِيلَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ فَأَنْكَرَتْ ذَلِكَ عَائِشَةُ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا عَائِشَةُ إِنِّي لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ فَأَدْنَانِي جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مِنْ شَجَرَةِ طُوبَى فَنَاوَلَنِي مِنْ ثِمَارِهَا فَأَكَلْتُهُ فَحَوَّلَ اَللَّهُ ذَلِكَ مَاءً فِي ظَهْرِي فَلَمَّا هَبَطْتُ إِلَى اَلْأَرْضِ وَاقَعْتُ خَدِيجَةَ فَحَمَلَتْ بِفَاطِمَةَ فَمَا قَبَّلْتُهَا قَطُّ إِلاَّ وَجَدْتُ رَائِحَةَ شَجَرَةِ طُوبَى مِنْهَا ⁽¹⁾.

ترجمه حدیث

یعنى: طوبى درختى است در بهشت در خانه امیر المؤمنین علیه السّلام، و نیست احدى از شیعیان او مگر این كه در خانه او شاخه‌ایست از شاخه‌هاى آن درخت، و برگى است از برگ‌هاى آن، كه در سایه آن مى‌نشینند امّتى از امّت‌ها.

فرمود كه: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فاطمه علیها السّلام را بسیار مى‌بوسید، و عایشه انكار مى‌كرد آن را، پس فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله: اى عایشه! چون من به آسمان سیر داده شدم داخل بهشت

شدم، و جبرئیل مرا نزدیک درخت طوبى برد، و از میوه‌هاى آن به من داد، و من آن را خوردم، خدا آن را آبى گردانید در پشت من، چون فرود آمدم به زمین با خدیجه نزدیکى كردم، پس او به فاطمه حامل شد، و من هرگز فاطمه را نبوسیدم مگر این كه بوى درخت طوبى را از او مى‌یافتم.

حدیث هفتم

علّامه مجلسى رحمه اللّه در بحار از تفسیر فرات بن ابراهیم، از موسى بن على بن موسى بن عبد الرحمان المحاربى، معنعنا ⁽¹⁾از حضرت ابى عبد اللّه جعفر بن محمّد بن على علیهم السّلام از پدرانش، از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت فرموده كه فرمود:

معاشر النَّاسِ ، أَ تَدْرُونَ مِمَّا خَلَقْتَ فَاطِمَةَ ؟

قالُوا : اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ .

قَالَ : خُلِقَتِ فَاطِمَةَ حَوْرَاءَ إِنْسِيَّةُ لَا إِنْسِيَّةُ .

قَالَ : خُلِقَتْ مِنْ عِرْقٍ جبرئیل وَ مَنْ زغبه . قالُوا : یا رَسُولَ اللَّهِ ، اسْتَشْكَلَ ذَلِكَ علینا ؛ تَقُولُ حَوْرَاءَ إِنْسِيَّةُ لَا إِنْسِيَّةُ ، ثُمَّ تَقُولُ مِنْ عِرْقٍ جبرئیل وَ مَنْ زغبه !

قَالَ إِذاً أُنْبِئُكُمْ أَهْدَى إِلَيَّ رَبِّي تُفَّاحَةً مِنَ اَلْجَنَّةِ أَتَانِي بِهَا جَبْرَئِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَضَمَّهَا إِلَى صَدْرِهِ فَعَرِقَ جَبْرَئيلُ وَ عَرِقَتِ التُّفَّاحَةُ فَصَارَ عَرَقُهُمَا شَيْئاً وَاحِداً ثُمَّ قَالَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ قُلْتُ وَ عَلَيْكَ السَّلاَمُ يَا جَبْرَئِيلُ فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ أَهْدَى إِلَيْكَ تُفَّاحَةً مِنَ اَلْجَنَّةِ فَأَخَذْتُهَا وَ قَبَّلْتُهَا وَ وَضَعْتُهَا عَلَى عَيْنِي وَ ضَمَمْتُهَا إِلَى صَدْرِي ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ كُلْهَا

قُلْتُ يَا حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ هَدِيَّةُ رَبِّي يُؤْكَلُ قَالَ نَعَمْ قَدْ أُمِرْتُ بِأَكْلِهَا فأفلقتها فَرَأَيْتُ مِنْهَا نُوراً سَاطِعاً فَفَزِعْتُ مِنْ ذَلِكَ اَلنُّورِ قَالَ كُلْ فَإِنَّ ذَلِك نُورُ اَلْمَنْصُورَةِ فَاطِمَةَ قُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ وَ مَنِ الْمَنْصُورَةُ قَالَ جَارِيَةٌ تَخْرُجُ مِنْ صُلْبِكَ وَ اِسْمُهَا فِي اَلسَّمَاءِ مَنْصُورَةٌ وَ فِيَّ

الأرض فَاطِمَةَ . فَقُلْتُ :

یا جبرئیل وَ لَمْ سمّیت فی السَّمَاءِ منصورة وَ فی الْأَرْضِ فَاطِمَةَ ؟

قَالَ : سمّیت فَاطِمَةَ فی الْأَرْضِ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ شیعتها مِنَ النَّارِ ، وَ فطموا أعداؤها عَنْ حُبَّهَا ، وَ فی السَّمَاءِ المنصورة ، وَ ذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جلّ: وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ، بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ یعنی:نَصْرٍ فَاطِمَةَ لمحبّیها . . ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: اى گروه مردمان! آیا مى‌دانید كه فاطمه از چه چیز آفریده شده؟

گفتند: خدا و رسول او داناترند.

فرمود: آفریده شده است فاطمه در حالتى كه حوراء انسيّه است نه انسيّه. و فرمود:

آفریده شده از عرق جبرئیل و از موهاى نازک پر او.

گفتند: اى رسول خدا! مشکل و دشوار شد براى ما فهم آن؛ تو مى‌گوئى حوراء انسيّه است نه انسيّه، پس از آن مى‌گوئى از عرق جبرئیل و از موى نازک پر او آفریده شده!

فرمود: اینك شما را خبر مى‌دهم؛ پروردگار من سیبى را از براى من به هديّه فرستاد، و جبرئیل علیه السّلام آن را بنزد من آورد در حالى كه به سینه خود چسبانیده بود، جبرئیل عرق كرده، و سیب هم عرق كرده، و این دو عرق با هم یکى شده بود، پس بر من درود و رحمت و بركات فرستاد، و من هم بر او درود فرستادم، جبرئیل گفت كه: خدا سیبى از سیب‌هاى بهشت را براى تو به هديّه فرستاده، گرفتم آن را و بوسیدم، و به روى چشم خود گذاردم، و به سینه‌ام چسبانیدم، پس گفت: اى محمّد! بخور آن را، گفتم: اى حبیب من جبرئیل! هديّه پروردگار من خورده مى‌شود؟ گفت: آرى، مأمورى به خوردن آن، پس آن را شكافتم نورى از آن ساطع شد كه ترسیدم از آن نور، گفت: بخور كه این نور منصوره فاطمه

است. گفتم: اى جبرئیل! منصوره كیست؟ گفت: دخترى است كه از صلب تو بیرون مى‌آید، و نام آن در آسمان منصوره است و در زمین فاطمه.

گفتم: اى جبرئیل براى چه در آسمان منصوره نامیده شد و در زمین فاطمه؟

گفت: در زمین فاطمه نامیده شده براى این كه او جدا مى‌كند شیعیان خود را از آتش، و جدا كرده شدند دشمنان او از دوستى او، و در آسمان منصوره است، و این است قول خداى عزّ و جل: وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ، بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشاءُ یعنى: در روز قیامت شاد مى‌شوند مؤمنان به سبب یارى كردن خدا، یعنى یارى كردن فاطمه دوستان خود را.

حدیث هشتم

محدّث جلیل مرحوم سيّد هاشم بحرینى رحمه اللّه در كتاب نزهه الأبرار از فخر الدین نجفى روایت فرموده حدیثى را، پس از آن كه در ترجمه او گفته:

وَ رأیت هَذَا الشیخ الْفَاضِلِ ، كَانَ مِنِ الزُّهَّادُ فی الْوَقْتِ وَ المتورعین ، رأیته بِدَارِهِ فی مَشْهَدِ مَوْلَانَا وَ إِمَامَنَا علی بْنِ أبی طَالِبٍ علیه السَّلَامُ سَنَةً الثَّالِثَةِ وَ الستین وَ الْأَلِفِ ؛ یعنى دیدم این شیخ را كه فاضل و از زهّاد و اهل ورع وقت بود در خانه‌اش در مشهد مولى و امام ما على بن ابى طالب علیه السّلام در سال هزار و شصت و سه.

آن شیخ در كتاب خود روایتى را نقل كرده در باب بیرون رفتن حضرت ابى عبد اللّه الحسین علیه السّلام در سنّ سه سالگى از خانه، و رسیدن آن حضرت به نزد صالح بن رقعه یهودى، و گرفتن او آن حضرت را و بردن و مخفى نمودن آن حضرت را در خانه خود، و محزونه شدن حضرت زهرا سلام اللّه علیها بعلّت نیافتن فرزند خود، و هفتاد مرتبه از خانه بیرون آمدن تا درب مسجد پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله و نیافتن كسى را كه به طلب حسینش بفرستد؛ زیرا كه در آن وقت وجود مبارک پیغمبر و امیر المؤمنین علیهما السّلام به غزوه‌اى از غزوات تشریف برده بودند، و آمدن حضرت امام حسن بر در خانه صالح یهودى به طلب برادر خود، و از در عتاب

و خطاب به خانه صالح وارد شدن، و مطالبه برادر را از او نمودن، و متحيّر شدن صالح از جلالت و نبالت و فصاحت و شجاعت آن حضرت، و سؤال كردن صالح از آن جناب از مادر عالى‌مقدارش، حضرت امام حسن در جواب او مى‌فرماید:

أُمِّي الزَّهْراءِ بِنْتِ مُحَمَّدٍ اَلْمُصْطَفَى قَلادَةُ الصَّفوَةِ وَ دُرَّةُ صَدْفِ اَلْعِصْمَةِ وَ غرَّة جَمَالِ اَلْعِلْمِ وَ اَلْحِكْمَةِ وَ هِيَ نقطة دَائِرَةُ الْمَناقِبِ وَ الْمَفَاخِرِ وَ لُمْعَةٍ مِنْ أنوارِ الْمَحَامِدِ وَ اَلْمَآثِرِ خمرَتْ طِينَةُ وُجُودِهَا مِنْ تُفَّاحَةٍ مِنْ تُفَّاحِ اَلْجَنَّةِ وَ كَتَبَ اَللَّهُ فِي صحيفتها عِتْقُ عُصَاةِ الْأَمَةِ وَ هِيَ أُمُّ السَّادَةُ النُّجَبَاءُ وَ سَيِّدَةِ النِّساءِ اَلْبَتُولِ اَلْعَذْرَاءِ فَاطِمَةَ اَلزَّهْرَاءِ سلام الله عليها. ⁽¹⁾

یعنى: مادر من دختر محمّد مصطفى صلّى اللّه علیه و آله و گردن‌بند برگزیدگى، و یکتا درّ صدف عصمت، و روشنى جمال علم و حكمت است، و اوست مركز دائره منقبت‌ها و فخرها، و لمعه‌اى از نورهاى محلّ ستایش و آثارها، سرشته شده طینت او از سیبى از سیب‌هاى بهشت، و نوشته است خدا در صحیفه او آزاد كردن گناه كاران امّت را، و اوست مادر آقایانى كه برگزیده‌شدگانند به نجابت و خوبى، و اوست سيّده زن‌ها، بتول عذراء فاطمه زهراء، سلام خدا بر او باد.

حدیث نهم

سيّد ابن طاووس طاب ثراه در كتاب طرایف گفته:

من طرائف ما وجدته فی حدیث سفیان الثوری، تألیف سلیمان بن أحمد الطبرانی، عن هشام بن عروة، عن عائشة، قالت: كنت أرى رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله لیفعل بفاطمة علیها السّلام شیئا من التقبیل و اللطافة، فقلت: یا رسول اللّه، أراك تفعل بفاطمة شیئا لم أرك تفعل من قبل؟!

فقال لی : یا حمیراء ، إِنَّهُ لیلة أسری بی إِلَى السَّمَاءِ دَخَلْتُ الْجَنَّةَ ، فَوَقَفْتُ عَلَى شَجَرَةُ مِنْ شَجَرِ الْجَنَّةِ ، لَمْ أَرَ شَجَرَةٍ فی الْجَنَّةِ أَحْسَنُ مِنْهَا ، وَ لَا أَنْضَرَ مِنْهَا وَرِقاً ، وَ لَا أطیب مِنْهَا ثمرا،

فتناولت مِنْ ثَمَرُهَا ، فَأَكَلْتُ مِنْهَا ، فَصَارَتْ نُطْفَةً فی ظهری ، فَلَمَّا هَبَطَتْ إِلَى الْأَرْضِ وَاقِعَةٍ خدیجة ، فحلمت بِفَاطِمَةَ ؛ فَأَنَا إِذَا اشْتَقْتُ إِلَى رَائِحَةَ الْجَنَّةِ شَمَمْتَ ریح ⁽¹⁾فَاطِمَةَ .

يا حُمَيْرَاءُ إِنَّ فَاطِمَةَ لَيسَتْ كَنِسَاءِ اَلْآدَمِيِّينَ وَ لاَ تَعْتَلُّ كَمَا يَعْتَلِلْنَ ⁽²⁾

ترجمه حدیث

یعنى: گفت از طرفه چیزى كه یافتم آن را در حدیث سفیان ثورى، تألیف سلیمان بن احمد طبرانى، از هشام بن عروه، از عایشه این است كه گفت: عایشه گفت: مى‌دیدم رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله را كه بسیار مى‌بوسید و مهربانى مى‌كرد با فاطمه، گفتم: اى رسول خدا! مى‌بینم كه با فاطمه كارى مى‌كنى كه پیش از او با دیگران نمى‌كردى؟

فرمود براى من كه: اى حمیراء! شبى كه سیر داده شدم بسوى آسمان، داخل بهشت شدم، بر درختى از درخت‌هاى بهشت واقف شدم، ندیدم در بهشت درختى نیکوتر از آن، و خرّم و بانضارت‌تر و خوش‌برگ‌تر و پاکیزه و خوشبوتر از حیث میوه، تناول كردم و از میوه آن خوردم، نطفه‌اى شد در پشت من، چون به زمین فرود آمدم با خدیجه نزدیکى كردم، به فاطمه حامل شد؛ پس هر وقت مشتاق بوى بهشت مى‌شوم بوى فاطمه را استشمام مى‌كنم.

اى حمیراء! فاطمه مانند زن‌هاى آدمیان نیست، و علّت نمى‌بیند هم چنان كه سایر زن‌ها علّت مى‌بینند.

حدیث دهم

در بحار از كتاب عیون المعجزات، از حارث بن قدامه، از سلمان، از عمّار حدیثى روایت كرده، در ضمن آن حدیث است كه حضرت فاطمه سلام اللّه علیها

به امیر المؤمنین على علیه السّلام گفت:

اِعْلَمْ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ ان اللّه تعالى خَلَقَ نُورِي وَ كَانَ يسبّح اللّه جلَّ جلالُهُ ثُمَّ أَوْدَعَهُ شَجَرَةً مِنْ شَجَرِ اَلْجَنَّةِ فأضاءت فَلَمَّا دَخَلَ أَبِي اَلْجَنَّةَ أَوْحَى اَللَّهُ إِليْهِ إِلْهَاماً أَنِ اِقْتَطِفِ اَلثَّمَرَةَ مِنْ تِلْكَ اَلشَّجَرَةِ وَ أَدِرْهَا فِي لَهَوَاتِكَ فَفَعَلَ فَأَوْدَعَنِي اَللَّهُ سُبْحَانَهُ صُلْبَ أَبِي ثُمَّ أَوْدَعَنِي خَدِيجَةَ بِنْتَ خُوَيْلِدٍ فَوَضَعَتْنِي اَلْحَدِيثَ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: بدان اى ابا الحسن كه خداى تعالى نور مرا آفرید و آن تسبیح مى‌گفت خداى جلّ جلاله را، پس از آن او را سپرد به درختى از درخت‌هاى بهشت، آن درخت نورانى شد، چون پدرم داخل بهشت شد خدا به او وحى و الهام كرد كه این میوه را از درخت بچین و بگذار در دهان خود و بخور، پس پدرم این كار را كرد، خداى سبحان مرا در صلب پدرم سپرد، پس مرا سپرد به خدیجه دختر خویلد، و او مرا بر زمین گذارد.

مؤلّف حقیر گوید: در این فصل نیز به همین ده حدیث اكتفا نمودم، و اخبار و احادیث در این باب نیز از خاصّه و عامّه بسیار روایت شده، طالبین به كتب مبسوطه رجوع فرمایند.

چیزى كه در این مقام بیان آن خالى از فائده نیست این است كه مستفاد از ظواهر احادیث و اخبار صحیحه و معتبره این است كه نطفه طاهره فاطمه زهراء سلام اللّه علیها از سیب و رطب بهشتى و عرق جبرئیل و موهاى نازک پر او است، و از این عالم مادّه ناسوتى نیست، بلكه از درخت طوبى است كه از درخت‌هاى بهشت و سدره المنتهى است.

و جمع میان اخبار و احادیث مختلفه راجع به مادّه نطفه صدّیقه كبرى سلام

اللّه علیها به این بیان است كه گفته شود كه:

سیب بهشتى از شجره طوبى بوده، چنان چه در بعضى از اخبار تصریح به آن شده، و دیگر آن كه شجره طوبى داراى اقسام و اصناف میوه‌هاى گونا گون مى‌باشد، چنان چه اخبار و احادیث كثیره‌اى كه از خاصّه و عامّه روایت شده حاكى از آن است، و از بعضى از آن ها مستفاد مى‌شود كه حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله سیب و رطب هر دو را در بهشت تناول فرموده.

و از بعضى چنین برمى‌آید كه رطب را در بهشت میل فرموده، و سیب را جبرئیل امین به فرمان ربّ العالمین به رسم هديّه به زمین آورده، و در هنگام نزول در اثر به سینه چسبانیدن خود جبرئیل عرق كرده و سیب نیز عرق كرده، و زغب جبرئیل یعنى موهاى نازك پر او به آن سیب چسبیده و با هم یکى شده، چنان چه از ظاهر حدیث منقول از تفسیر فرات بن ابراهیم كه قبلاً از بحار نقل شده فهمیده مى‌شود، وَ اللّهُ وَ رَسُولَهُ وَ حُجَجه العَالِمُونِ بِحَقائِقِ الأُمُور.

و امّا اختصاص یافتن نطفه آن حضرت از سیب و رطب بهشتى: شاید براى امتیازات و خواص و فوائدى است كه این دو نوع از سایر انواع میوه‌ها دارد، چنان چه سیب و رطب دنیوى در میان میوه‌هاى دنیا خواص جامعه مخصوصى در میان سایر میوه‌هاى دنیا دارد، كه هیچ‌یک از آن ها من حیث المجموع این خواص را ندارد.

براى پى بردن به بعضى از نكات و لطایفى كه از اخبار سیب و رطب بهشتى مى‌توان استفاده كرد مقتضى دانستم كه دقّت نظرى در خواص و منافع سیب و رطب دنیوى نموده، شاید به یافتن بعضى از لطائف این دو راه یابم و بهره برم.

تحقیق در پیدایش و خواصّ سیب

اشاره

طبق اخبار كثیره‌اى كه در كتب معتبره خاصّه و عامّه روایت شده چند میوه است كه اصول آن از بهشت به زمین آمده، نگارنده در این جا به چند حدیث بسط

كلام مى‌دهم، و پس از آن به خواص سیب و رطب كه محلّ شاهد است در این مقام مى‌پردازم.

حدیث اول

در كافى شریف از عبد اللّه بن جعفر، از عبد العزیز بن زكریاى لؤلؤى، از سلیمان بن مفضّل روایت كرده كه گفت: شنیدم از ابى الجارود كه حدیث مى‌كرد از ابى جعفر علیه السّلام كه فرمود:

أربعة نَزَلَتْ مِنَ الْجَنَّةِ : الْعِنَبُ الرازقی ، وَ الرُّطَبُ الْمُشَانُ ، وَ الرُّمَّانُ الأملیسی ، وَ التُّفَّاحِ الشیسقان ⁽¹⁾

یعنى: چهار میوه است كه از بهشت نازل شده: انگور رازقى، و رطب مشّان، و انار املیسى، و سیب شیسقان.

انگور رازقى مراد انگور ضعیف بى‌دانه است.

و رطب مشّان و در بعضى وشان بر وزن غراب و كتاب هر دو آمده پاکیزه‌ترین رطب‌ها است.

و رمّان املیسى یعنى انار بى‌هسته، یا انار می خوش، یا انار كوهستانى را گویند.

و تفّاح شیسقان، گفته شده آن سیبى است منسوب به محلّى نزدیک مدینه، در بیشتر نسخه‌هاى كافى شلیقان نوشته شده، و در بعضى شیقان كه مراد جبلان است یعنى سیب كوهى، و در بعضى از اخبار سیب اصفهانى است.

حدیث دوم

در كتاب محاسن برقى از پدرش، از احمد بن سلیمان كوفى، از احمد بن یحیاى طحّان، از كسى كه براى او حدیث كرده، از حضرت صادق علیه السّلام

روایت كرده كه فرمود:

خمس مِنْ فَاكِهَةِ الْجَنَّةِ فی الدنیا : الرُّمَّانُ الملاسی ، وَ التُّفَّاحِ الأصفهانی ⁽¹⁾وَ السَّفَرْجَلُ ، وَ الْعِنَبِ ، وَ الرُّطَبُ الْمُشَانُن ⁽²⁾

یعنى: پنج میوه است كه از میوه‌هاى بهشت است در دنیا: انار بى‌هسته یا میخوش یا انار كوهستانى، و سیب اصفهانى، و گلابى یا به، و انگور، و رطب مشان.

حدیث سوم

در بحار از مجالس ابن الشیخ روایت كرده از پدرش، از هلال بن محمّد حفّار، از اسماعیل بن على دعبلى، از پدرش، از حضرت رضا علیه السّلام، از پدرانش، از امیر المؤمنین علیهم السّلام كه فرمود:

أَرْبَعَةُ نَزَلَتْ مِنَ الْجَنَّةِ : الْعِنَبُ الرازقی ، وَ الرُّطَبُ الْمُشَانُ ، وَ الرُّمَّانُ الأملسی ، وَ التُّفَّاحِ الشعشعانی یعنی الشامی . وَ فی خَبَرُ آخَرُ : السفرجل ⁽³⁾

یعنى: چهار میوه است كه از بهشت فرود آمده: انگور رازقى، و رطب مشّان، و انار املسى، و سیب شعشعانى یعنى شامى. و در خبر دیگر: و گلابى یا به.

و امّا خواصّ سیب

در كتاب كافى مسندا از اسماعیل بن جابر روایت كرده كه گفت:

سَمِعْتُ أَبا عَبدِ اللّه عَلَیْهِ السَّلام یَقولُ: التُفّاحُ نَضُوحُ للمُعدَة. ⁽⁴⁾

یعنى: شنیدم از ابى عبد اللّه امام صادق علیه السّلام كه مى‌فرمود: سیب خوش بو كننده و شست

وشو دهنده است براى معده.

و نیز مسندا از امیر المؤمنین علیه السّلام مثل آن را روایت كرده كه فرمود:

كُلُوا التُّفَّاحِ ، فَإِنَّهُ نَضُوحُ ⁽¹⁾للمعده. ⁽²⁾

و در خصال صدوق نیز مانند همین حدیث را مسندا از امیر مؤمنان علیه السّلام روایت كرده ⁽³⁾

و در كتاب دعائم الاسلام نیز از امیر المؤمنین علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

عَلَیْکُم بِالتُّفَّاحِ فَكُلُوهُ فَإِنَّهُ نَضُوحُ للمعده ⁽⁴⁾

و در كتاب مكارم الأخلاق از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده كه فرمود:

كُلُوا التُّفَّاحَ عَلَى الریق فَإِنَّهُ نَضُوحُ لَلمعده ⁽⁵⁾

یعنى: سیب را ناشتا بخورید كه شستشو مى‌دهد و پاکیزه مى‌كند معده را.

و نیز در كافى به سند خود از موسى بن جعفر علیهما السّلام روایت كرده كه مى‌فرمود:

التفّاح ینفع من خصال عدّه: من السحر، و السمّ، و اللّمم یعرض من أهل الأرض، و البلغم الغالب، و لیس شی‌ء أسرع منفعة منه ⁽⁶⁾

یعنى: سیب نفع مى‌دهد از خصلت‌هائى: از سحر و جادو، و سمّ، و چشم بد، و صرع و جن‌زدگى كه عارض شود از اهل زمین، و از غالب شدن بلغم، و نیست چیزى كه منفعتش سریع‌تر از آن باشد.

و در كتاب محاسن برقى به سند خود از حضرت صادق علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

كُلِ التُّفَّاحَ فَإِنَّهُ یطفى‌ء الْحَرَارَةَ ، وَ یبرّد الْجَوْفِ ، وَ یذهب بِالْحُمَّى . وَ فی حدیث آخَرَ : یذهب بِالْوَبَاءِ . ⁽¹⁾

یعنى: بخور سیب را براى این كه حرارت را فرومى‌نشاند، و اندرون را خنک مى‌كند، و تب را مى‌برد. و در حدیث دیگر: وبا را مى‌برد.

در كتاب وسائل الشیعه از طبّ الائمّه حسین بن بسطام از ابو بصیر روایت كرده كه گفت:

سَمِعْتُ الْبَاقِرَ علیه السَّلَامُ یقول : إِذَا أَرَدْتَ أَكْلَ التُّفَّاحِ فَشَمَّهُ ، ثُمَّ كُلَّهُ ، فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ أَخْرَجَ مِنْ جَسَدِكَ كُلَّ دَاءٍ وَ غَائِلَةٍ وَ عِلَّةٍ ، وَ سَكَنَ مَا یوجد مِنْ قِبَلِ الْأَرْوَاحِ كُلِّهَا. ⁽²⁾

بیان: مراد از ارواح در این حدیث جنّ و اخلاط چهارگانه بدن همه آن هاست یا صفرا و سوداى بخصوص؛ زیرا كه در اخبار اطلاق بر هر دو شده است، و این اظهر است چنان چه مجلسى علیه الرحمه فرموده، و نیز فرموده است كه علّت آن این است كه استیلاى جن غالبا از ضعف قلب و دماغ است و خوردن و بوئیدن سیب تقویت مى‌كند هر دو را.

و دلیل بر این كه مراد از ارواح جن است كلام ابن اثیر است در نهایه در حدیث ضمام كه « إنّی أُعَالِجُ هَذِهِ الْأَرْوَاحِ » ارواح در این جا كنایه از جن است، و آن ها را ارواح گفتند براى این كه دیده نمى‌شوند. ⁽³⁾

الحاصل؛ ظاهر معناى حدیث این است كه ابو بصیر گفت: شنیدم از حضرت باقر علیه السّلام كه فرمود: هر وقت خواستى سیب را بخورى اول آن را بو كن و بعد بخور، چون این كار را كردى بیرون مى‌رود از جسد تو هر درد و شدّت و علّتى كه باشد، و ساكن مى‌كند آن چه را كه از قبل جنّ یا اخلاط چهارگانه باشد همه آن ها را.

در كافى و وسائل مسندا از حضرت صادق علیه السّلام روایت كرده‌اند كه راوى مقابل آن حضرت سیب‌هاى سبزى را دید، گفت: به آن حضرت عرض كردم:

أَ تَأْكُلُ مِنْ هَذَا وَ النَّاسُ یکرهونه ؟ ! فَقَالَ : وَ عُكَّةً فی لیلتی هَذِهِ ، فَبَعَثْتُ فأتیت بِهِ فَأَكَلْتُهُ وَ هُوَ یقلع الْحُمَّى وَ یسكن الْحَرَارَةَ. ⁽¹⁾

یعنى: گفتم: آیا مى‌خورى از این سیب‌هاى سبز؟! و حال آن كه مردمان كراهت دارند از خوردن آن؟! فرمود: در این شب تب كرده بودم، فرستادم این ها را برایم آوردند و خوردم، تب را مى‌برد و سوزش را ساكن مى‌كند.

و در كتاب محاسن برقى به اسناد خود از درست بن ابى منصور روایت كرده كه گفت: مفضّل بن عمر مرا فرستاد بسوى ابى عبد اللّه علیه السّلام با هديّه‌هائى در بهار روزى كه در مقابل آن حضرت طبقى بود از سیب سبز، یعنى نرسیده، بخدا سوگند كه نتوانستم صبر كنم تا این كه گفتم:

جُعِلْتُ فِدَاكَ أتأكلُ هَذَا وَ اَلنَّاسُ يكْرَهُونَهُ قَالَ كَأَنَّهُ لَمْ يَزَلْ يَعْرِفُنِي إِنِّي وُعِكْتُ فِي لَيْلَتِي هَذِهِ فَبَعَثْتُ فَأُتِيتُ بِهِ وَ هَذَا يقلعُ اَلْحُمَّى وَ يُسَكِّنُ اَلْحَرَارَةَ فَقَدِمْتُ فَأَصَبْتُ أَهْلِي مَحْمُومينَ فأطعمتهُم فَأقلَعَتِ الحُمَّى عَنهُم⁽²⁾

یعنى: گفتم: فدایت شوم! آیا این ها را مى‌خورى؟! و حال آن كه مردمان كراهت دارند

از خوردن آن؟! فرمود: گویا مى‌پندارى كه من همیشه این را مى‌خورم، من در این شب تب كردم فرستادم این ها را آوردند، و این تب را نابود مى‌كند، و حرارت را تسكین مى‌دهد.

پس من برگشتم و رسیدم به كسان خود دیدم تب كرده‌اند، پس از آن سیب سبز به آن ها خورانیدم تب از ایشان كنده شد.

كافى به سند خود از زیاد قندى روایت كرده كه گفت:

دَخَلْتُ الْمَدِينَةَ وَ مَعِي أَخِي سَيْفٌ فَأَصَابَ اَلنَّاسَ بِرُعَافٍ فَكَانَ الرَّجُلُ إِذَا رَعَفَ يَوْمَيْنِ مَاتَ فَرَجَعْتُ إِلَى اَلْمَنْزِلِ فَإِذَا سَيْفٌ يَرعف رُعَافاً شَدِيداً فَدَخَلْتُ عَلَى أَبِي اَلْحَسَنِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ يَا زِيَادُ أَطْعِمْ سَيْفاً التُّفَّاحَ فَأَطْعَمْتُهُ إِيَّاهُ فَبَرَأ ⁽¹⁾

یعنى داخل مدینه شدم و برادرم سیف با من بود، پس خون آمدن از بینى بر مردمان اصابت كرد، و هر مردى كه به خون بینى مبتلا و تا دو روز طول مى‌كشید مى‌مرد، من برگشتم به منزل خود ناگاه برادرم سیف به خون بینى سختى مبتلا شد، داخل شدم بر ابى الحسن، یعنى موسى بن جعفر علیهما السّلام، فرمود: اى زیاد! سیف را سیب بخوران، پس او را سیب خورانیدم خون ایستاد و برء حاصل شد.

نیز در كافى به سند خود از زیاد بن مروان روایت كرده كه گفت:

أَصَابَ النَّاسَ وَ بَاءَ بِمَكَّةَ ، فَكَتَبْتُ إِلَى أبی الْحَسَنِ علیه السَّلَامُ ، فَكَتَبَ إِلَيَّ : كُلُّ التفاح ⁽²⁾

یعنى: فرو گرفت مردمان را در مكّه وبائى، نوشتم بسوى ابى الحسن علیه السّلام، پس در جواب من نوشته كه: سیب بخور.

و نیز در كافى به اسناد خود روایت كرده از ابن بكیر كه گفت:

رَعَفْتُ سَنَةً بالمدینة ، فَسَأَلَ أَصْحَابُنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامِ عَنْ شی‌ء یمسك الرُّعَافِ ، فَقالَ لَهُمْ :

اسْقُوهُ سویق التُّفَّاحِ ، فسقونی ، فَانْقَطَعَ عنّی الرُّعَافِ ⁽¹⁾

یعنى: ابن بكیر گفت: سالى خون دماغ شدم، پس اصحاب من از ابى عبد اللّه علیه السّلام پرسیدند از چیزى كه بازدارد خون دماغ را، فرمود: او را غاویت سیب ⁽²⁾بدهید، پس غاویت سیب به من آشامانیدند خون دماغ من قطع شد.

و نیز در كافى به اسناد خود از احمد بن محمّد بن یزید روایت كرده كه گفت:

كَانَ إِذَا لَسَعَ إِنْسَاناً مِنْ أَهْلِ الدَّارِ حَيَّةُ أَوْ عَقْرَبُ قَالَ : اسْقُوهُ سویق التفاح ⁽³⁾

یعنى آن حضرت علیه السّلام هرگاه مار یا عقرب انسانى را در خانه مى‌گزید مى‌فرمود:

غاویت سیب به او بیاشامانید.

و نیز به اسناد خود از مفضّل بن عمر روایت كرده كه حضرت ابى عبد اللّه علیه السّلام هرگاه از تب در نزد او یاد مى‌شد مى‌فرمود:

إِنَّا أَهْلُ البیت لَا نتداوی إِلَّا بِإِفَاضَةِ الْمَاءِ الْبَارِدِ یصبّ علینا وَ أَكْلُ التُفاح ⁽⁴⁾

یعنى: ما اهل خانه‌اى هستیم كه مداوا نمى‌كنیم تب را مگر به ریختن آب سرد بر خودمان و خوردن سیب.

و نیز به اسناد خود از حضرت ابى عبد اللّه علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

لَوْ یعلم النَّاسُ مَا فی التُّفَّاحِ مَا دَاوَوْا مَرْضَاهُمْ إِلَّا بِهِ ⁽⁵⁾

یعنى: اگر مى‌دانستند مردمان چه خواصّى در سیب هست مداوا نمى‌كردند مریض‌هاى خود را مگر به آن.

وَ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ أبی عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ قَالَ : أَطْعِمُوا مَحمومیکُم التُّفَّاحِ ، فَمَا مِنْ شی‌ء أَنْفَعَ مِنَ التُّفَّاحِ ⁽¹⁾

و روایت كرده‌اند بعضى از اصحاب از ابى عبد اللّه علیه السّلام كه فرمود: به تب‌داران خودتان سیب بخورانید كه چیزى نفع دهنده‌تر از سیب نیست.

در بیان خواصّى كه از این اخبار براى سیب استفاده مى‌شود

اول: آن كه دبّاغى‌كننده و پاک‌كننده اخلاط فاسده است از معده.

دوم: رافع سحر و جادو است از بوینده و خورنده آن.

سوم: آن كه سمّ را از بدن دفع مى‌كند.

چهارم: آن كه اثر جن‌زدگى و جنون و صرع و چشم بد كه از اهل زمین عارض مى‌شود برطرف مى‌كند.

پنجم: بلغمى كه در مزاج غالب شده باشد دفع مى‌كند.

ششم: حرارت مزاج را فرومى‌نشاند و اندرون را خنک مى‌كند.

هفتم: تب را زایل مى‌كند.

هشتم: وبا را دفع و رفع مى‌كند.

نهم: دافع شداید و علّت‌ها است.

دهم: هر دردى كه در بدن باشد بیرون مى‌كند.

یازدهم: رعاف یعنى خون بینى را قطع مى‌كند.

دوازدهم: خوردن غاویت آن براى گزیدن مار و عقرب نافع است.

سیزدهم: قلب و دماغ را تقویت مى‌كند.

چون از فوائد و خواص تفّاح دنیوى تا اندازه‌اى تذكّر داده شد، به نفع اجسام

دنیويّه بشرى مى‌پردازم، به بیان لطائفى چند راجع به روح انسانى و فوائدى دل‌پسند كه از تفّاح جنّت استفاده مى‌شود براى ارواح قابله اهل ایمان.

لطیفه اولی

هم چنان كه سیب این عالم دنیا پاک كننده اخلاط فاسده است از معده و درون انسانى، همانا محبّت و ولایت تفّاحه بهشت عنبر سرشت صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها دافع انواع كثافات گناه و معاصى مهلكه است در آخرت از وجود دوستان خود، و پدر بزرگوار و شوهر عالى مقدار و فرزندانش مى‌باشد.

لطیفه ثانیه

سیب دنیوى براى خورنده آن دافع سحر سحره و جادوى جادوگران است، امّا محبّت و ولایت تفّاحه جنّت در دنیا و آخرت دافع كید كائدین و ظلم ظالمین و شرور حاسدین و معاندین است.

لطیفه ثالثه

چنان كه سیب این جهان اثر دیوانگى و جن‌زدگى و گزند چشمى بد بینان را از خورنده آن دور مى‌كند، دوستى و ولایت سیب حبیب حق، وسواس خنّاس و نسناس و شیطان رجیم حق‌نشناس را از سینه‌هاى دوستان دور مى‌نماید.

لطیفه رابعه

هم چنان كه این سیب عالم طبع و مادّه سمّ را از بدن خورنده آن دفع مى‌نماید، آن سیب حبیب در روز حساب سمّ نار سموم را از اجسام دوستان و شیعیان خود دفع و رفع مى‌فرماید.

لطیفه خامسه

از خواص سیب دنیوى است كه بلغم را از مزاج خورنده آن برطرف مى‌نماید، و امّا دوستى و محبّت تفّاحه فاطميّه اثرش آن است كه بلغم شرک

و نفاق را از دل دوست مشتاق خود دور و نابود مى‌فرماید.

لطیفه سادسه

سیب دنیوى حرارت را فرومى‌نشاند و اندرون را خنک مى‌سازد، امّا تفّاحه احمديّه حرارت و سوز ندگى محشر را از دوستان و شیعیان خود فرومى‌نشاند، و آن ها را با دل خنک شده وارد زمین محشر مى‌نماید.

لطیفه سابعه

هم چنان كه سیب این دنیاى ناپایدار حمّى یعنى تب را از وجود خورنده آن دور مى‌كند، سیب جنّات عدن تجری من تحتها الأنهار حمیم جحیم را از هواخواهان و شیعیان خود دور دارد و آن ها را در دار القرار همجوار خود سازد.

لطیفه ثامنه

هم چنان كه سیب دنیوى وبا را مى‌برد، محبّت و دوستى تفّاحه شجره طوبى عذاب قیامت و عقوبات آخرت را از دوستان خود دور مى‌نماید.

لطیفه تاسعه

چنان كه سیب دنیا دافع شداید و علل است، ولایت و محبّت آن سیب بهشتى در صد موقف دافع شداید و اهوال مى‌شود كه آسان‌ترین آن اهوال حالت سكرات مرگ و هنگام مردن باشد.

لطیفه عاشره

هم چنان كه سیب دنیوى هرگونه دردى را از بدن دور مى‌كند، مهر و محبّت آن سیب بهشتى نیز هرگونه ذلّت و عذابى را در قیامت از دوستان و علاقه‌مندان به خودش دور مى‌نماید.

لطیفه حادی عشره

هم چنان كه از خواص سیب دنیوى است كه خون بینى را بازمى‌دارد، ولایت

و محبّت آن سیب بهشتى در روز قیامت وقتى كه حرارت و گرماى محشر بر اهل آن تأثیر كند بنحوى كه مغز سرهاى ایشان از شدّت حرارت بجوش بیاید و خون و چرک از بینى‌هاى ایشان جارى گردد، دوستان خود را دست‌گیرى كند و آن ها را از آن ورطه هولناک نجات دهد.

لطیفه ثانیه عشر

هم چنان كه خوردن غاویت سیب دنیا از براى گزیدن مار و عقرب نافع است، همانا ضلع شكسته و بازوى ورم كرده و صورت سیاه شده تفّاحه بهشتى براى گذرانیدن دوستان خود از صراط هنگام گذشتن ایشان از طریق جهنّم براى دور كردن مارها و عقرب‌هاى جهنّمى نافع است.

لطیفه ثالثه عشر

هم چنان كه سیب دنیوى قلب و دماغ را كه از اعضاء رئیسه هستند در بدن تقویت مى‌كند، و این دو عضو در بدن هر انسانى بمنزله پیغمبر و امام مى‌باشند، آن سیب بهشتى در تمام نشئات مقوّى پدر بزرگوار و شوهر عالى مقدار بوده و مى‌باشد، خصوصا در قیامت كه تا آن بى‌بى معظّمه قدم به عرصات محشر نگذارد امر شفاعت تمام نگردد.

و امّا خواص رطب

در كتاب السماء و العالم بحار به سند خود از كتاب محاسن برقى از عمرو بن عمیر صوفى روایت كرده كه گفت:

هَبَطَ جبرئیل عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ وَ بین یدیه طَبَقُ مِنْ رُطَبٍ أَوْ تَمْرٍ ، فَقَالَ جبرئیل : أَيْ شی‌ء هَذَا ؟ قَالَ : البرنی . قَالَ : یا مُحَمَّدٍ ، كُلَّهُ فَإِنَّهُ یهنّى‌ء وَ یمرّى‌ء ، وَ یذهب بالأعیاء ، وَ یخرج

الدَّاءِ ، وَ لَا دَاءَ فیه ، وَ مَعَ كُلِّ تَمْرَةٍ حَسَنَةُ . ⁽¹⁾

یعنى: جبرئیل فرود آمد بر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در حالتى كه طبقى از رطب یا تمر در مقابل آن حضرت بود، جبرئیل گفت كه: این چیست؟ فرمود: خرماى برنى است.

گفت: اى محمّد! بخور آن را كه گواراست و خستگى را مى‌برد، و درد را بیرون مى‌كند، و دردى در آن نیست، و با هر خرمائى حسنه ایست.

و نیز در همان كتاب مرفوعاً از حسن بن على بن ابى عثمان روایت كرده كه گفت عمیر:

أُهْدِيَ لِرَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ تمر برني مِنْ تَمْرِ اَلْيَمَامَةِ فَقَالَ يَا عُمَيْرُ أَكْثِرْ لَنَا مِنْ هَذَا اَلتَّمْرِ فَهَبَطَ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ مَا هَذَا فَقَالَ تمر برْنِي أُهْدِيَ لَنَا من اليمامةِ فَقَالَ جَبْرَئيلُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ التَّمرُ البَرنِيُّ يُشْبِعُ وَ يُهَنِّىءِ وَ يمرىء وَ هُوَ الدَّواءُ وَ لا دَاءَ لَهُ مَعَ كُلِّ تَمرٍ حَسَنَةٌ وَ يُرْضِي الرَّبَّ وَ يُسْخِطُ الشَّيْطَانَ وَ يَزِيدُ فِي مَاءِ فَقَارِ الظَّهْر. ⁽²⁾

یعنى: هديّه آورده شد براى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله خرماى برنى كه از خرماهاى یمامه بود، حضرت فرمود: اى عمیر! از این خرما فراوان براى ما بیاور، پس جبرئیل فرود آمد و گفت: این چیست؟ حضرت فرمود كه: خرماى برنى است كه از یمامه براى ما به هديّه آورده شده. جبرئیل براى پیغمبر گفت كه: تمر برنى سیر مى‌كند، و گوارا است، و عافیت مى‌دهد، و آن دواء است و هیچ دردى براى آن نیست، و با هر خرمائى حسنه ایست، و خوش نود مى‌كند پروردگار را، و بخشم مى‌آورد شیطان را، و زیاد مى‌كند آب پشت را.

و نیز مسندا از صالح بن عقبه روایت كرده كه گفت:

سَمِعْتُ عَنْ أبی عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ یقول : أَطْعِمُوا البرنی نِسَاءَكُمْ فی نِفَاسِهِنَّ تَحْلُمْ أَوْلَادُكُمْ ⁽¹⁾

یعنى: شنیدم از ابى عبد اللّه علیه السّلام كه مى‌فرمود: خرماى برنى را به زن‌هاى خود بخورانید در حال نفاس ایشان، تا فرزندان شما عاقل و بردبار شوند.

و در حدیث دیگر از امیر المؤمنین علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

خیر ثمراتكم البرنی ، فَأَطْعِمُوا نِسَاءَكُمْ فی نِفَاسِهِنَّ تَخْرُجْ أَوْلَادُكُمْ حُلَمَاءَ عُلَمَاءُ .. ⁽²⁾

یعنى: بهترین خرماهاى شما خرماى برنى است، بخورانید به زن‌هاى خودتان در حال نفاس شان كه بیرون مى‌آیند فرزندان شما در حالتى كه عالم و عاقل خواهند شد.

و نیز در همان كتاب از عدّه‌اى از اصحاب مسندا از ابى بصیر از ابى عبد اللّه علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

لَوْ كَانَ طَعَامُ أطیب مِنَ الرُّطَبِ لَأَطْعَمَهُ اللَّهُ مریم ⁽³⁾

یعنى: اگر طعامى بهتر از رطب بود خدا به مریم مى‌خورانید.

و نیز در همان كتاب به سند خود مرفوعاٌ از امیر مؤمنان علیه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده كه فرمود:

لیکن أَوَّلُ مَا تَأْكُلُ النُّفَسَاءُ الرُّطَبَ ، فَإِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَالَ لمریم بِنْتِ عمران: وَ هُزِّی إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَيْكِ رُطَباً جَنِيًّا . ⁽⁴⁾

قیل : یا رَسُولَ اللَّهِ ، فَإِنْ لَمْ یکن أَوَانُ ⁽⁵⁾الرطب؟

قَالَ : سَبْعَ تَمَرَاتٍ مِنْ تَمَرَاتِ المدینة ، فَإِنْ لَمْ یکن فَسَبْعَ تَمَرَاتٍ مِنْ تَمَرَاتِ أَمْصَارِكُمْ ؛ فَإِنَّ اللَّه

تبارک وَ تَعَالَى قَالَ : وَ عزّتی وَ جلالی وَ عظمتی وَ ارْتِفَاعِ مكانی لَا تَأْكُلُ النُّفَسَاءُ یوم تَلِدُ الرُّطَبَ فیکون غُلَاماً إِلَّا كَانَ حلیما ، وَ إِنْ كَانَتِ جاریة كَانَتْ حلیمة .. ⁽¹⁾

یعنى: باید اول چیزى كه زن نفساء یعنى زنى كه تازه زائیده مى‌خورد رطب باشد؛ زیرا كه خداى عزّ و جل به مریم دختر عمران فرمود: و بجنبان بطرف خود شاخه درخت خرما را تا بیفتد براى تو رطب تازه.

گفته شد كه: اى رسول خدا ! اگر فصل رطب نباشد؟

فرمود: هفت دانه از خرماهاى مدینه، و اگر آن هم نباشد هفت دانه از خرماى شهرهاى خودتان بخورد؛ زیرا كه خداى تعالى فرمود: به عزّت و جلال و بزرگى و بلندى مقام خودم سوگند كه نمى‌خورد زن نفساء رطب را در روزى كه مى‌زاید مگر این كه اگر فرزندش پسر باشد عاقل و بردبار مى‌شود، و اگر دختر باشد عاقله و بردبار مى‌شود.

حاصل كلام: همین قدر از فضیلت رطب كه در این كتاب ذكر كردم براى تذكره و تبصره كافى است، اگر طالبین بیشتر از این بخواهند آگاه شوند به كتب مبسوطه صحیحه و معتبره رجوع فرمایند.

و خواصّى که براى رطب از اخباری که ذکر کردم مستفاده مى‌شود :

اول: آن كه خستگى را مى‌برد.

دوم: آن كه درد را از بدن بیرون مى‌كند.

سوم: آن كه خوردن آن سبب خشنودى خداست.

چهارم: آن كه خوردن هر دانه‌اى از آن حسنه است.

پنجم: خوردن آن شیطان را بغضب مى‌آورد.

ششم: آن كه هرگاه زن تازه‌زا روز اول زائیدن از آن بخورد فرزند او عالم و عاقل

و بردبار گردد.

هفتم: آب پشت را زیاد مى‌كند.

همانا انعقاد نطفه طیّبه صدّیقه طاهره سلام الله علیها از رطب بهشتی نیز خالی از لطافت و لطیفه هائی نباشد.

اول: هم چنان كه رطب دنیوى خستگى را مى‌برد، ولایت و دوستى انسيّه حورا سلام اللّه علیها خستگى و تلخى هنگام جان دادن و سكرات مرگ را مى‌برد.

دوم: هم چنان كه رطب دنیوى درد را از بدن بیرون مى‌كند، ولایت و محبّت این تفّاحه بهشتى امراض معاصى و عقوبات اخروى را از جان محبّان و دوستان خود دور مى‌كند.

سوم: هم چنان كه خوردن رطب سبب خشنودى خدا است، خشنود ساختن آن بى‌بى معظّمه میلیاردها مرتبه بیشتر سبب خشنودى او و خشنودى خداست، چنان چه پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله فرموده: « إِنَّ اللَّهَ یغضب لِغَضَبٍ فَاطِمَةَ وَ یَرضى لرضاها ».

چهارم: هم چنان كه خوردن رطب شیطان را بغضب درمى‌آورد، ولایت و دوستى فاطمه نیز شیطان را بى‌حساب بغضب درمى‌آورد؛ زیرا كه نقض غرض از براى او حاصل مى‌شود، چه غرض او اضلال و اغواى اولاد آدم است در دنیا، و معذّب شدن و جهنّمى شدن ایشان است در آخرت، ولیکن ولایت و دوست بضعه زكيّه احمديّه سبب هدایت و نجات است در دنیا و آخرت.

پنجم: هم چنانى كه اولاد بواسطه رطب خوردن مادر ایشان در روز اوّل ولادت آن ها حلیم و عالم مى‌گردند، شیعیان آن بانوى معظّمه و پدر و شوهر و فرزندان طاهرین او چون از فاضل طینت ایشان خلق شده‌اند بردبار و حلیم و عالم گردند.

فصل سوم : در بیان اجمالی از ترجمه حالات والده ماجده آن حضرت خدیجه كبرى علیها السلام

اشاره

مادر ستوده سیر آن حضرت امّ المؤمنین خدیجه كبرى بنت خویلد بن اسد بن عبد العزّى بن قصىّ الأسديّة القرشيّة رضى اللّه عنها است، كه مادر او دختر زائدة بن الأصم ابن عامر بن لؤى بوده، و مادر مادر مادرش قلابه دختر عبد مناف و از بنى الحرث بوده.

و خدیجه محترمه اول زنى است كه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله او را به زوجيّت اختیار فرمود، و تا زمانى كه زنده بود آن حضرت زن دیگرى نگرفت.

و او اول زنى است كه به رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله ایمان آورد، و به شرف اسلام مشرّفه شد، و همه مسلمانان بر آن اجماع كرده‌اند.

و شیخ صدوق علیه الرحمه در كتاب امالى به سند متّصل از ابن عبّاس روایت كرده كه گفت: اول كسى از مردان كه به رسول خدا ایمان آورد على علیه السّلام بود، و اول زنى از زن‌ها كه به آن حضرت ایمان آورد خدیجه رضوان اللّه علیها بود. ⁽¹⁾

و در نهج البلاغه است كه امیر المؤمنین علیه السّلام فرموده كه:

وَ لَمْ یجمع بیت وَاحِدٍ یومئذ فی الْإِسْلَامِ غیر رَسُولَ اللَّهِ وَ خدیجة وَ أَنَا ثَالِثَهُمَا . ⁽²⁾

یعنى: جمع نشد در آن روز یعنى روز بعثت آن حضرت در اسلام غیر از رسول خدا و خدیجه، و من سوّم ایشان بودم.

و آن چه از تواریخ و سیر مستفاد مى‌شود آن است كه آن مخدّره معظّمه قبل از مزاوجت با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دو شوهر دیگر داشته: یکى از آن ها ابى هاله پسر زراره یا هند بن نباش تمیمى، و دیگرى عتیق بن عامر مخزومى بوده، و در زمان تزویج با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله چهل ساله بوده در حالى كه آن حضرت بنابر اصح بیست و پنج ساله، و بنابر بعضى از اقوال بیست و یک ساله بوده.

و آن خاتون مكرّمه صاحب ثروت و مال و حشم بسیار بوده، و تجارت داشته، و بسیارى براى او به مضاربه كسب مى‌كردند، و با سرمایه او تجارت مى‌نمودند.

و سبب تزویج او با پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله این شد كه از دانشمندان و كهنه و رهبان، قدر و جلالت آن حضرت را مكرّر در مكرّر شنیده بود، و بخصوص از پسر عمّ خود ورقة بن نوفل بن اسد كه به شریعت مسیح و عالم به كتاب‌هاى آسمانى بود پیوسته سخنان و پیشگوئى‌هائى مى‌شنید دالّ بر عظمت مقام و ظاهر شدن رسالت و بلند شدن نام آن حضرت، و این كه خدیجه به قید زوجيّت او درخواهد آمد.

بعلاوه، در صفات حمیده و خصال پسندیده و اخلاق حسنه و كمالات مستحسنه و صدق حدیث و عظم امانت آن حضرت در میان خواص و عوام مشهور و معروف بود، سینه بى‌كینه آن مخدّره هدف تیر عشق و محبّت آن جناب گردید، بنحوى كه آنى از فكر مواصلت با حضرتش بیرون نبود، و بیشتر از اوقات به تنهائى به یاد او گریه‌ها مى‌كرد، و با خود زمزمه‌هائى داشت، و با خیال وصال او روز را به شب و شب را به روز مى‌آورد، و به سوز و ساز مى‌پرداخت،

و راز درون خود را با كسى اظهار نمى‌كرد.

عشق آمد و خیمه زد به صحراى دلش *** سودا بفزود بر سویداى دلش

اوّل قدمى پیش بشد پاى دلش *** دل رفت و نشست عشق بر جاى دلش

تا این كه كارش به جائى رسید، بنابر آن چه در كتب مبسوطه شرح داده شده، از آن حضرت تمنّا نمود كه با اموالش تجارت فرماید، و آن جناب نیز تمنّاى او را پذیرفت، و خدیجه آن چه را كه به دیگران پاداش مى‌داد به مراتب بیشتر بر عطيّت آن حضرت افزود، و میسره و ناصح دو نفر غلام مخصوص خود را به خدمت آن جناب برگماشت، و با حضرتش روانه داشت، و آن حضرت نیز قبول فرمود و با میسره به عزم تجارت به سمت شام ره سپار گردید، و آن جناب در این مسافرت بهره‌هاى وافرى بدست آورد.

خلاصه كلام: پس از مراجعت آن حضرت از سفر شام، خدیجه كس فرستاد بنزد آن حضرت، و چنین پیغام داد كه: همانا من راغبم به مزاوجت و همسرى با شما بواسطه قرابتى كه با هم داریم، و شرافت و صدق حدیث و امانتى كه در میان قوم خود دارى.

ناگفته نماند كه خدیجه محترمه از اواسط زنان قریش بود، و از حیث جمال و كمال و مال و ثروت سرآمد همه آن ها بود، و در مكّه معظّمه خانه‌اى داشت در نهایت وسعت، و بر بام خانه خود قبّه‌اى نصب كرده بود از حریر سبز مطنّب به طناب‌هاى ابریشم، و ثروت و مال بى‌اندازه‌اى داشت، امّا پس از ازدواج با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله تمام اموال خود را در راه خدا براى رواج دین مقدّس اسلام به آن حضرت بذل نمود، و تحمّل كرد براى خدا صدمات و آزارها و شماتت‌ها و آزارهاى قوم خود را، و این مقام فوق مرتبه و مقامى است كه خداوند متعال به او عنایت فرمود.

و او در حسن و جمال و فضل و كمال و بسط ید و انفاق مال و عفّت و نیکى خصال در عصر خود در میان اقران و امثال شبیه و نظیرى نداشته، و مهارت تامّه‌اى در علم عروض و ادبیات و شعر داشته، نگارنده اندكى از بسیار از اشعار آبدار او را در این مختصر مى‌نگارم، و از خود بیادگار مى‌گذارم.

بیان پاره‌اى از اشعار خدیجه

اشاره

از جمله این اشعار است كه پس از توصیفات پسر عمویش ورقه بن نوفل بن اسد از حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله براى خدیجه با نهایت وجد و شوق و شعف سروده، بنحوى كه از شوق وصال آن حضرت نزدیک بود جان از جسدش بیرون رود، در آن حال بدون صبر و قرار درّ شاهوار اشک بى‌اختیار از دیده گهربار به رخسار خود مى‌بارید، و آه سرد از دل پر درد بركشیده، و مترنّم به این اشعار آبدار گردید، و آتش محبّت و اشتیاق وصال آن حضرت را از كانون دل مشتعل ساخت.

كَمْ أَسْتَرِ الوجد وَ الْأَجْفَانِ تهتكه * * * وَ أَطْلِقِ الشَّوْقِ وَ الْأَعْضَاءِ تمسكه

جفانی الْقَلْبِ لَمَّا أَنْ تَمْلِكْهُ * * * غیری فَوَا أَسَفاً لَوْ كُنْتُ أملكه

ما ضَرَّ مَنْ لَمْ یدع منّی سِوَى رمقی * * * لَوْ كانَ یَسْمَحُ بِالْباقی لَیتركه

یعنى: تا چند وجد و شادى‌اى كه در دل دارم بپوشم، و حال آن كه پلک هاى چشم آن را پاره مى‌كند. و تا كى شوق وصال را رها كنم و حال آن كه اعضاى من آن را نگاه مى‌دارد.

دل من با من جفا كرد براى این كه غیر من آن را مالک شده، و جاى تأسّف است اگر من مالک شوم او را.

ضرر نكرد كسى كه جز رمقى براى من باقى نگذارد، اگر سهل مى‌گرفت به باقى‌مانده هر آینه ترک مى‌كرد آن را.

در بحار الأنوار پس از ذكر این اشعار عبارتى فرموده كه ترجمه آن به فارسى

این است كه: راوى گفت: عجبتر چیزى كه در این امر عجیب دیدم این بود كه هنوز خدیجه از انشاء این اشعار فراغت نیافته بود كه صداى كوبه در بلند شد، به كنیز خود فرمان داد كه: فرود آى و ببین كیست در عقب در شاید خبرى از دوستان برسد، و در همان حال این اشعار را انشاء كرد:

أَیا رِیح الْجَنُوبِ لَعَلَّ عَلِمَ * * * مِنِ الْأَحْبَابَ یطفئ بَعْضِ حرّی

و لِمَ لَا حَمَلُوكَ إِلَيَّ مِنْهُمْ * * * سَلَاماً أشتریه وَ لَوْ بعمری

و حَقُّ وَ دادهم إنّی كتوم * * * وَ إنّی لَا أبوح لَهُمْ بسرّی

أَرَانَا اللَّهُ وَصَلَهُمْ قریبا * * * وَ كَمْ یسر أَتَى مِنْ بَعْدِ عسر

فیوم مِنْ فراقكم كَشَهْرِ * * * وَ شَهْرُ مِنَ وصالكم كدهر

یعنى: اى باد جنوب! از دوستانم مرا خبر ده، شاید از دانستن حالات ایشان بعضى از سوزش من فرونشیند.

چرا سلامى از خود بسوى من بواسطه تو نفرستادند تا من بجان خود آن را خریدارى كنم.

بحقّ دوستى‌اى كه من به ایشان دارم من كتمان‌كننده‌ام آن دوستى را، و سرّ خود را براى ایشان فاش نمى‌كنم.

خدا وصال مرا به ایشان نزدیک كند چرا كه پس از هر دشوارى آسانى‌اى است.

یک روز جدائى از شما مانند ماهى است براى من، و یک ماه از وصال شما مانند روزگاریست.

پس كنیز فرود آمد و گفت: اولاد عبد المطّلب و سادات عربند.

خدیجه با نهایت شوق برخاست و به كنیز گفت: در را باز كن، و به میسره خبر ده مسندها براى ایشان بگستراند، و متكّاها در پشت هر یک از ایشان بگذارد، امیدوارم كه حبیب من محمّد را به همراه خود آورده باشند، پس این

اشعار را انشاء كرد:

أَلَذُّ حیاتی وُصَلِكُمْ وَ لقاكم * * * وَ لَسْتُ أَلَذُّ العیش حَتَّى أراكم

و مَا اِسْتَخشیت ⁽¹⁾عینی مِنَ النَّاسِ غَیْرَكُم * * * وَ لَا لَذَّ فِی قَلْبی حَبیب سِوَاكُمْ

عَلَى الرَّأْسِ وَ العینین جُمْلَةٍ سعیکم * * * وَ مَنْ ذَا الذی فی فِعْلُكُمُ قَدْ عصاكم

و هَا أَنَا مَحْسُوبُ علیکم بأجمعی * * * وَ روحی وَ مالی یا حبَیبِی فِداكُم

وَ مَا غَیْرَكُم فِی الحُبِّ یَسْكَنُ مَهجتی *** وَ إِن شِئْتُم تُفتیش قُلْبِی فَهاكُم

یعنى: لذّت داد زندگى مرا وصل و ملاقات شما، و من نیستم كسى كه لذّت زندگانى را ببینم تا این كه شما را ببینم.

و نترسید چشم من از مردمان غیر از شما، و دل من ذلّت نبرد از هیچ دوستى غیر از شما.

بالاى سر و چشم هایم مى‌گذارم همه كوشش شما را، و كیست كسى كه در كار شما نافرمانى كند شما را.

و آگاه باشید كه من همه چیزهایم در حساب شما گذارده شده، همه چیز من و جان من و مال من اى دوست من فداى شما.

و نیست غیر از شما دوستى كه در دل من جاى گیرد، اگر بخواهید تفتیش كنید دل مرا

این دل من و این هم شما.

و از اشعار او است پس از آن كه ابو طالب فرمود: آمدن ما براى امر پسر برادرم محمّد است، خدیجه خاتون پس از شنیدن این كلام یقین كرد كه مقصود او حاصل مى‌شود، این اشعار را انشاء كرد:

بِذَكركُم یَطفى الْفُؤَادِ مِنْ الوقد * * * وَ رؤیتكم فیها شَفَا أعین الرَمد

و مَنْ قَالَ إنّی أشتكی مِنْ هَوَاكُمْ * * * فَقَدْ كَذَّبُوا لَوْ مِتَّ فیه مِنْ الوَجد

وَ مالی لَا أملی سُرُوراً بقربكم * * * وَ قَدْ كُنْتُ مشتاقا علیکم مِنْ البَعد

تَشابه سرّی فی هَوَاكُمْ وَ خاطری * * * فأبد الذی أَخْفَى وَ أَخْفَى اَلَذی اَبدی

یعنى: با یاد كردن شما دل از سوزش خاموش مى‌شود، و در دیدن شما است شفاى دیده رمد دیده.

كى گفته است كه من از خواهش شما شكایت دارم، هر كه بگوید دروغ گفته اگر در هواى شما بمیرم از وجد است.

چرا من مملوّ از شادى و سرور نباشم به سبب نزدیک شدن به شما، من از دور مشتاق بودم بر ملاقات و نزدیک شدن به شما.

باطن من و آن چه در خاطر من است از محبّت شما شبیه به یک دیگرند، پس ظاهر مى‌كنم آن چه را كه پنهان داشته‌ام، و مخفى مى‌كنم آن چه را كه ظاهر مى‌كنم ⁽¹⁾

و نیز از اشعار اوست هنگامى كه شتر سر به پاى مبارک خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله گذارد و به كلام فصیح نطق كرد كه: كیست مثل من و حال آن كه لمس كرد پشت مرا سيّد المرسلین، و زن‌هائى كه نزد خدیجه حاضر بودند گفتند: نیست این الّا سحر بزرگى كه از این یتیم ظاهر شده، خدیجه فرمود: همانا این سحر نیست، خود

این آیات و كراماتى است كه از این حضرت ظاهر شد، پس این اشعار را انشاء كرد:

نَطَقَ البعیر بِفَضْلِ أَحْمَدَ مُخْبِراً * * * هَذَا الذی شُرْفَةُ بِهِ أَمْ القرى

هذا مُحَمَّدِ خیر مَبْعُوثُ أَتَى * * * فَهُوَ الشفیع وَ خیر مَنْ وَ طَأْ الثرى

یا حاسديّة تمزّقوا مِنْ غیظكم * * * فَهُوَ الحبیب وَ لَا سِوَاهُ فی الوَرى

یعنى: نطق كرد شتر و خبر داد به فضیلت احمد، اینست آن‌كسى كه امّ القرى، یعنى زمین مكّه، به او شرافت یافت.

این است محمّد بهترین برانگیخته شده به رسالت كه مى‌آید زمان بعثت او، پس او است شفاعت كننده و بهتر كسى كه قدم بر زمین مى‌گذارد.

اى كسانى كه بر او حسد مى‌برید، نابود شوید از جهت این خشمى كه دارید؛ زیرا كه او است دوست داشته شده‌اى كه غیر از او در میانه خلق حبیبى نیست ⁽¹⁾

و از اشعار اوست هنگامى كه لباس سفر براى حضرتش مهيّا كرد، و آن حضرت در برابر روى او پوشید:

أَوتیت مِنْ شَرَفِ الْجَمَّالِ فنونا * * * وَ لَقَدْ فِتْنَةُ بِهَا الْقُلُوبِ فَتونا

قد كوّنت لِلْحَسَنِ فیک جَوَاهِرِ * * * فیها دعیت الْجَوْهَرِ المَكنونا

یا مِنْ أَعَارَ الظبی فی فلواته * * * لِلْحَسَنِ جیدا سامیا وَ جَفونا

نَظَراً إِلَى جسمی النحیل وَ كیف قَدْ * * * أجریت مِنْ دَمْعٍ العُیون عُیونا

أَسهرت عِینی فی هَوَاكَ صُبَابَةُ * * * وَ مَلَأْتُ قلبی لَوْعَةَ وَ جنونا

یعنى: از شرف جمال و زیبائى فنون شرافت را داده شده‌اى، اى كه دل‌ها را به آن فنون مفتون كرده‌اى.

اى كه گوهرهائى براى نیکوئى حسن در تو هستى پیدا كرده كه در آن گوهر مكنونى پنهان است.

اى كسى كه عاریه داده‌اى به آهوهاى بیابان‌ها براى زیبائى گردن بلند و چشم‌هاى نیکوئى.

به جسم ضعیف لاغر من نگاه كن و ببین كه چگونه از اشک چشمان خود چشمه‌هائى را جارى كرده‌ام.

بیدار داشتم چشم خود را در هواى تو از جهت حرارت و گرمى عشقى كه به تو دارم، و پر كردم دل خود را از سوزش و دیوانه بودن در عشق تو. ⁽¹⁾

و از اشعار اوست هنگامى كه حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه علیه و آله خدیجه را وداع فرمود و بر راحله خود سوار شد، و میسره و ناصح دو غلام خدیجه در مقابل روى آن حضرت مى‌رفتند، خدیجه این اشعار را انشاء كرد:

قَلْبِ الْمُحِبُّ إِلَى الْأَحْبَابَ مجذوب * * * وَ جِسْمِهِ بید الْأَسْقَامِ منهوب

و قَائِلُ كیف طَعْمَ الْحُبِّ قُلْتُ لَهُ * * * الْحُبُّ عَذُبَ وَ لَكِنْ فیه تَعذیب

أفدی الذین عَلَى خدّی لبعدهم * * * دمی وَ دمعی مَسْفُوحٍ وَ مَسْكوب

ما فی الخیام وَ قَدْ صَارَتْ رُكَّابَهُمْ جُمّاً * * * إِلاَّ مُحِبُّ لَهُ فی الْقَلْبِ مَحْبُوبٍ

كأنّما یُوسُفُ فِی كُلّ ناحیة *** وَ الْحُزن فِی كُلّ بَیْت فِیه یَعقوب

یعنى: دل دوست‌دارنده به جانب دوستان جذب شده، و جسم او بدست بیمارى‌ها غارت شده.

اگر گوینده بگوید كه طعم محبّت چگونه است؟ مى‌گویم: محبّت گواراست ولیکن در آن عذاب و شكنجه است.

جانم را فداى كسانى مى‌كنم كه از دورى ایشان خون من و اشک من ریخته شده.

خیمه‌ها خالى شد و سواران همه رفتند، كسى نمانده مگر دوستى كه محبوب او در دل او جا دارد كه گویا یوسفى است در همه جائى و حزن در هر خانه‌ایست كه یعقوب در آن است ⁽¹⁾

و از اشعار اوست هنگام مراجعت آن حضرت از سفر شام، چون بر خدیجه وارد شد این دو شعر را انشاء كرد:

جَاءَ الحَبیب الذی أَهْوَاهُ مِنْ سَفَرٍ * * * وَ الشَّمْسِ قَدْ أَثَرَةً فی وَجْهَهُ أثرا

عجبت لِلشَّمْسِ مِنْ تقبیل وَ جَنَّتِهِ * * * وَ الشَّمْسِ لَا ینبغی أَنْ تدرک القمرا

یعنى: آمد از سفر محبوبى كه هواى او را در دل داشتم، در حالتى كه آفتاب در روى او اثر گذاشته.

تعجّب دارم از آفتاب از جهت بوسیدن او روى محبوب مرا، و حال آن كه سزاوار نیست كه آفتاب درک كند ماه را.⁽²⁾

و از اشعار اوست وقتى كه آن حضرت به خواهش خدیجه به جانب كاروان برگشت تا با آن ها مراجعت فرماید، و آن حضرت از مكّه بیرون رفت و جبرئیل و فرشتگان اطراف آن جناب را گرفتند، خدیجه خوش حال شد و این اشعار را انشاء كرد:

نَعَمْ لی مِنْكُمْ مُلْزِمَ أَيُّ مُلْزِمَ * * * وَ وَصَلَ مَدَى الْأَيَّامِ لَا یتصرّم

و لَوْ لَمْ یَکْن قَلْبِ المَتيم فِیکُم * * * جَریحاً لِمَا سَالَتْ دَموعی بِالدم

و لَمْ یخل طرفی سَاعَةٍ مِنَ خِیالَكُم * * * وَ مَنْ حُبُّكُمْ قلبی وَ مَنْ ذَكَّرَكُمْ فمی

وَ لَوْ جَبَلًا حمّلتُمُوهُ بّعادِكُم * * * لِمَالِ وَ ماذا حَالٍ جِسْمی وَ أَعْظَمی

أَشَدَّ عَلَى كَبَدی یَدی فیردّها * * * بِمَا فِیه مَنْ وَجَدَ مِنِ الشَّوْقِ مُضِرم

طَویت الْهَوَى وَ الشَّوْقُ ینشر طَيِّهِ * * * وَ كَتَمْتَ أَشْجانی فَلَمْ تتكتّم

فِیا رَبِّ قَدْ طَالَتْ بِنَا مُدَّةِ النَّوَى * * * وَ أَنْتَ قَدیر تَنظم الشَمل فَانظم

یعنى: آرى براى من از طرف شما الزام كننده‌اى هست، چه الزام كننده‌اى كه رشته وصل روزهاى دراز پاره شدنى نیست و بریده نشده.

و اگر دلى كه بنده و ذلیل شده در محبّت شماست جریحه‌دار نبود، اشک هاى من با خون جارى نمى‌شد.

و دل من ساعتى از خیال شما خالى نیست، و چشم در محبّت شما بخواب نمى‌رود، و دهان من از ذكر شما غافل نیست.

و اگر كوه را حمل كنید به عادت‌هائى كه دارید از جا كنده مى‌شود، پس چگونه خواهد بود حال جسم و استخوان‌هاى من.

دست خود را محكم بر روى جگر خود مى‌گذارم كه از جا كنده نشود، امّا وجدى كه از شما در دل دارم، دست مرا رد مى‌كند و از شوق آتش مى‌گیرد.

من در هواى محبّت شما در دل بخود مى‌پیچم كه ظاهر نشود، شوق آن را باز مى‌كند و هر چه ناله‌هاى شوق خود را كتمان مى‌كنم، فاش مى‌شود.

پس اى پروردگار من مدّت جدائى و فراق ما دور شد، و تو مى‌توانى این تفرقه را مبدّل به جمعيّت كنى، پس میان حبیب و محبوب جمع كن ⁽¹⁾

و از اشعار اوست در هنگامى كه حضرت ختمى مرتبت گزارش سفر تجارت خود را براى خدیجه بیان مى‌فرمود، و او اظهار شادى و خوشبختى از بیانات آن

حضرت مى‌نمود، این رباعى را با نهایت شوق و خوشحالى انشاء كرد:

فَلَوْ أنّنی أمسیت فی كُلِّ نِعْمَةً * * * وَ دَامَتْ لی الدنیا وَ مَلَكُ الأَكاسره

فما سوّیت عندی جَنَاحَ بَعُوضَةٍ * * * إِذَا لَمْ یکن عینی لعینك ناظِره

یعنى: اگر من روز را شام كنم در میان همه نعمت‌ها، و همیشه دنیا و مملكت سلاطین كسروى براى من باشد.

برابر بال پشه‌اى نیست در پیش من اگر چشم من به چشم تو نظر نداشته باشد. ⁽¹⁾

و از اشعار اوست بعد از این كه آن حضرت خود را از گرد و غبار سفر شست و شو داد، و گیسوان عبیر آساى خود را شانه زد، و از لباس سفر بیرون آمد و لباس‌هاى فاخر در بر نمود، و به مشک و غالیه و بوى خوش خود را معطّر فرمود، و در كمال جمال و جلال به خانه خدیجه آمد، خدیجه این اشعار را انشاء كرد:

دَنَا فَرَمَى مِنْ قَوْسٍ حَاجِبِهِ سَهْماً * * * فصادفنی حَتَّى قُتِلَتْ بِهِ ظُلما

و أَسْفَرَ عَنْ وَجْهٍ وَ أَسْبِلْ شَعْرِهِ * * * فَبَاتَ یباهی الْبَدْرِ فی لیلة ظلما

و لَمْ أَدْرِ حَتَّى زَارَ مِنْ غیر مَوْعِدَ * * * عَلَى رَغْمِ وَاشٍ مَا أَحَاطَ بِهِ عُلما

و علّمنی مِنْ طیب حُسْنِ حدیثه * * * مُنَادَمَةُ یستنطق الصَّخْرَةِ الصَما

یعنى: نزدیک شد محمّد و از كمان ابروى خود تیرى رها كرد، و آن تیر به من اصابت كرد، تا این كه از روى ظلم كشته شدم.

و پرده از روى خود برداشت، و موهاى خود را افشاند و بیتوته كرد، بنحوى كه بر ماه شب چهارده در شب تاریک فخر و مباهات مى‌نمود.

و من نمى‌دانستم تا این كه مرا در وقتى كه وعده نشده بود زیارت نمود، به رغم سخن

چینى كه علم به فضائل و كمالات او نداشت.

و مرا تعلیم داد از پاکیزگى و نیکى حدیث خود، و ندیم یک دیگر بودیم بنحوى كه به سخن مى‌آورد سنگ سخت را. ⁽¹⁾

و از اشعار اوست هنگامى كه از حضرتش درخواست كرد كه با او ازدواج كند، و با نهایت اشتیاق عشق خود را به آن حضرت اظهار نمود، و این اشعار را انشاء كرد:

یا سَعْدِ إِنْ جُزْتَ بوادی الْأَرَاكِ * * * بَلَغَ قلیبا ضَاعَ منّی هناك

و استفت غِزْلَانٍ الفلا سَائِلًا * * * هَلْ لأسیر الْحُبُّ مِنْهُمْ فكاك

و إِنْ تَرَى رَكِبَا بوادی الحما * * * سَائِلُهُمْ عنّی وَ مَنْ لی بذاك

نعم سروا وَ استصحبوا ناظری * * * وَ الْآنَ عینی تشتهی أَنْ تراك

ما فِي مِنْ عُضْوٍ وَ لَا مَفْصِلُ * * * إِلَّا وَ قَدْ رَكِبَ فیه هَوَاكَ

عذّبتنی بالهجر بَعْدَ الْوَفَاءِ * * * یا سيّدی ماذا جَزاءُ بذاك

فَاحكُم بِمَا شِئْتَ وَ مَا تَرتضی * * * فَالْقَلْبُ مَا يُرْضِيهِ إِلاَّ رِضَاكَ

یعنى: اى سعد! اگر به وادى اراك گذشتى برسان به آن چاهى كه در آن جا از من ضایع شده.

و سؤال كن از آهوان آن بیابان كه آیا كسى كه اسیر محبّت شد از آن ها رهائى دارد.

و اگر دیدى سوارانى را در آن بیابان دوردست ممنوع الورود بپرس از ایشان كه آیا از من كسى در آن جا هست.

آرى، شب را بروید تا این كه صبح كنید، اى آن كه به من مى‌نگرى چشم من آرزو و هواى دیدن تو را دارد.

نیست هیچ عضوى و هیچ مفصلى از اعضاء و مفاصل من الّا این كه در هواى تو تركیب و با محبّت تو آمیخته شده.

بعد از این كه من در محبّت و علاقه به تو وفادارم مرا به دور شدن از خود عذاب و شكنجه مى‌كنى.

پس حكم كن بر آن چه كه مى‌خواهى و آن چه را كه مى‌پسندى؛ زیرا كه دل من چیزى را نمى‌پسندد مگر آن چه را كه تو مى‌پسندى ⁽¹⁾

و از اشعار اوست در همین مقام پس از آن كه آن حضرت به سبب فقر و فاقه خود از ازدواج با او عذرخواهى كرد، و او در جواب اعتذار آن جناب گفت: كسى كه از جان خود از چون تو جانانى مضایقه نكند از مال مضایقه نمى‌كند، تمام هستى و دارائى من از آن شما است و در حكم شما، و من هرگز از چون تو جانانى مضایقه‌اى ندارم، و سوگند به كعبه و صفا بیرون از خواسته و رضایت تو لب نگشایم، و چنین گمانى از چون تو آرام جائى نمى‌برم كه این كنیزک را از خود دور و از فیض وصال خود مهجور فرمائى.

خدیجه این كلمات را با سوز دل بگفت، و قطرات اشک از دیده بر رخسار خود مى‌بارید، و با خاطر امیدوار به انشاء این اشعار آبدار پرداخت در حالتى كه مهر دل خود را بنزد محبّت آن بزرگوار مى‌باخت:

وَ اللَّهِ مَا هَبْ نسیم الشِّمَالِ * * * إِلاَّ تَذْكِرَةً لِیالی الوِصال

و لَا أضا مِنْ نَحْوَكُمْ بارق * * * إِلاَّ تَوَهَّمْتَ بطیف الخِیال

أحبابنا مَا خَطَرَتْ فُرْقَةٍ * * * مِنْكُمْ غَدَاةِ الْوَصْلِ منّی بِبال

جور اللیالی خصّنی بالجفا * * * مِنْكُمْ وَ مِنْ یؤمن جَوْرٍ اللَیالل

رَقُّوا وَ جَوِّدُوا وَ ارْحَمُوا وَ أُعْتِقُوا * * * لَا بُدَّ لی مِنْكُمْ عَلَى كُلِّ حَالٍ

یعنى: به ذات خدا سوگند كه نسیم شمالى نمى‌وزد مگر این كه یاد مى‌كنم شب‌هاى وصال را.

و برقى از طرف شما جستن نكرد مگر این كه من آن را در خواب مى‌دیدم.

اى دوستان ما ! جدائى از شما در فرداى وصل در دل من خطور نمى‌كند.

جور شب‌ها از جهت شما به جفا كردن مرا تخصیص داده، و كیست كه ایمن باشد از جور این شب‌ها.

رقّت و بخشش و رحم كنید و مرا آزاد كنید، چاره‌اى نیست براى من از وصلت با شما در هر حالى ⁽¹⁾

حاصل كلام آن كه بیان فضائل و مناقب و كمالات این بانوى معظّمه از عهده این مختصر بیرون است، در این جا به یک خبر نبوى اكتفا مى‌كنم كه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرموده:

إِنَّ خیر نِسَاءِ العالمین : مریم بِنْتُ عِمْرَانَ ، وَ آسیة بِنْتِ مُزَاحِمٍ ، وَ خدیجة بِنْتِ خویلد ، وَ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ⁽²⁾

یعنى: بهترین زنان جهانیان: مریم دختر عمران، و آسیه دختر مزاحم، و خدیجه دختر خویلد، و فاطمه دختر محمّد صلّى اللّه علیه و آله است.

علاقه مندانى كه بیشتر از این مى‌خواهند از حالات آن بانوى معظّمه اطّلاع حاصل كنند، رجوع كنند به كتب مبسوطه اهل فنّ حدیث و تاریخ، فعلا چیزى كه در این مختصر سزاوار تذكّر دادن است سه امر است كه آن را در ضمن سه

مطلب یادآورى مى‌كنم.

مطلب اول

آن كه معروف در میان خاصّه و عامّه چنین است كه حضرت ختمى مآب صلّى اللّه علیه و آله شوهر سوّم آن علیا مخدّره بوده، و در كتب فریقین از اخبار بسیارى چنین استفاده مى‌شود كه تمام زن‌هاى آن حضرت بیوه بوده‌اند الّا عایشه، و مخالف این قول قول ابى القاسم كوفى و احمد بلاذرى است در دو كتاب ایشان.

و علم الهدى در شافى و ابو جعفر در تلخیص، بنابر آن چه علّامه مجلسى رحمه اللّه در بحار از ایشان حكایت فرموده قائلند به این كه: خدیجه سلام اللّه علیها زمان تزویج با پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله عذراء و بكر بوده.

و مؤيّد این قول است آن چه در بحار از كتاب انوار و بدع روایت نموده كه رقيّه و زینب فرزندان بطنى هاله خواهر خدیجه بوده‌اند.

و ابو القاسم كوفى در محكى كتاب استغاثه چنین استدلال كرده كه خدیجه غیر از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله احدى را به زوجيّت خویش اختیار نفرمود، و غایت آن چه كه به آن تمسّك جسته‌اند این است كه اجماع خاص و عام از اهل آثار و نقله اخبار بر آن است كه باقى نماند از اشراف قریش و سادات و صاحبان مجد و بزرگوارى از ایشان الّا این كه قدم خواستگارى خدیجه را مقدّم داشته، و آتش این آرزو را در كانون دل خود مشتعل نموده، و خدیجه آب سرد بر آتش هواى ایشان ریخته و ایشان را جواب گفته، و خواستگارى ایشان را رد كرده و نپذیرفته.

و از همین جهت بوده كه پس از تزویج او با رسول خدا بر خدیجه غضب

نمودند، و از او دورى كردند و گفتند: همانا اشراف و امراء قریش به خواستگارى تو قدم گذارده، و هیچ یک را به زوجيّت خود نپذیرفتى، و به محمّد، یتیم ابى طالب كه فقیر است و مالى ندارد سر فرود آوردى، و او را به شوهرى خود ستودى.

پس چگونه اهل فهم و دانش این معنى را قبول كنند كه خدیجه چگونه با عربى از تمیم تن در دهد، و از سادات قریش و اشراف آن ها ممانعت فرماید با اوصافى كه در فضائل و كمالات آن بى‌بى معظّمه گفته شده ⁽¹⁾

مناقشه در این برهان خارج از حيّز امكان نیست، به این كه گفته شود: چه مانعى دارد كه خدیجه علیها السّلام پیش از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دو شوهر دیگرى دیده باشد، و پس از آن كه آن دو شوهر بدرود جهان گفته، اموال خدیجه از تركه آن دو شوهر زیاد شده، آن گاه سادات قریش او را خطبه كرده‌اند، و هیچ مانعى ندارد گفتن نه عقلا و نه عادتا خصوصا در صورتى كه حال ابا هاله یا عتیق واضح نشده باشد به این كه آن ها از عرب‌هاى پست بوده‌اند، شاید هر یک از آن ها از اشراف قوم خود بوده‌اند یعنى ابا هاله از شرفاء تمیمى و عتیق از شرفاء مخزومى بوده‌اند، و هر دو نفر صاحب قبیله و عشیره باشند، و تعبیر كردن از تمیمى به اعرابى سزاوار نیست گفتن آن.

و این چنین مطلبى به سر حدّ ثبوت نرسیده، كما این كه قبول نمودن خدیجه زوجيّت این دو نفر را قبل از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بوده، و هیچ منافاتى ندارد با مدّعاى كسى كه بگوید زمان تزویج با پیغمبر عذراء و بكر بوده، چه بسا با آن دو نفر ازدواج كرده باشد، و بواسطه عنن یا نحو آن نتوانسته باشند با او نزدیکى كنند،

نظیر زلیخا زوجه عزیز مصر كه در تحت او بود و نتوانست او را تصرّف كند بواسطه عنن، تا آن كه بعد از او حضرت یوسف او را به عقد خود درآورد در حالتى كه عذراء بوده.

بلى، اگر ثابت شود كه رقيّه و زینب دختران خدیجه بوده‌اند نه از خواهر او هاله، ثابت مى‌شود مطلوب كسى كه گفته خدیجه عذرا نبوده، و العلم عند اللّه، به هر حال نتیجه‌اى براى این نزاع حاصل نیست.

مطلب دوم

آن كه كتب فریقین مشحون است به این كه خدیجه چهار دختر از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بوجود آورده: زینب و امّ كلثوم و رقيّه و فاطمه، و سه پسر: قاسم و طيّب و طاهر، و از این راه مكنّى بوده به پسر بزرگ خود قاسم و او را ابو القاسم مى‌گفتند، و فرزندان ذكور آن حضرت كه از خدیجه بودند پیش از اسلام از دنیا رحلت كردند.

و بعضى گفته‌اند كه: آن حضرت از خدیجه پسرى غیر از قاسم نداشته، و امّا دختران آن حضرت اسلام را درک كردند و با پیغمبر هجرت كردند و متابعت آن بزرگوار نموده ایمان آوردند.

مطلب سوم

این كه وفات خدیجه سلام اللّه علیها را اهل سیر در ماه رمضان پنج سال، و به روایتى چهار سال، و به روایتى سه سال پیش از هجرت دانسته‌اند. و در كتاب اسد الغابه ⁽¹⁾قول اخیر را به صواب نزدیک‌تر دانسته.

و مدفن آن معظّمه در مكّه در حجون است، و مدّت عمر او در دنیا شصت و

پنج سال بوده، چهل ساله بود كه با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله ازدواج كرد، و با پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله بیست و پنج سال، و بقولى بیست و چهار سال زندگانى كرد، و قول اول اشهر و ثانى اظهر است، و اللّه العالم بحقائق الامور.

فصل چهارم : تاریخ ولادت فاطمه سلام اللّه علیها و چگونگی آن

اشاره

ولادت صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها بنا بر اصحّ اقوال پنج سال بعد از بعثت رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بوده، موافق با سال چهل و پنجم عام الفیل، در زمان سلطنت یزدجرد بن شهریار از پادشاهان عجم، در ساعت آخر از شب جمعه بیستم ماه جمادى الثانیه سال شش هزار و دویست و هشت شمسى بعد از هبوط آدم صفى اللّه علیه السّلام بنابر مشهور.

در میان خاصّه و عامّه در روز و ماه ولادت آن سيّده زنان جهانیان خلافى نیست.

هشت سال با پدر بزرگوار در مكّه معظّمه، و پس از آن به مدینه طيّبه هجرت فرموده، و ده سال هم نیز با آن حضرت در مدینه طيّبه بوده، چنان چه اخبار متواتره‌اى كه از فریقین روایت شده بر آن دلالت دارد.

و امّا در سال ولادت آن حضرت اخبار مختلفه‌اى به چشم مى‌خورد: جمعى در سال پنجم بعثت، و بعضى دو سال بعد از بعثت، و قلیلى از عامّه پنج سال قبل از بعثت روایت كرده‌اند.

چنان چه در كتاب كافى ⁽¹⁾و مناقب ابن شهر آشوب ⁽²⁾و كشف الغمّه اربلى ⁽³⁾و دروس شهید اول ⁽⁴⁾و دلائل الامامه محمّد بن جریر طبرى ⁽⁵⁾و جدول مصباح كفعمى ⁽⁶⁾و روایتى از مصباحین ⁽⁷⁾و جامع عباسى. و جمعى دیگر از مورّخین و نسّابه پنج سال بعد از بعثت گفته‌اند. ⁽⁸⁾

و سيّد ابن طاووس در كتاب اقبال به سند خود از شیخ مفید رحمه اللّه از كتاب حدائق الریاض او در ذكر ماه جمادى الآخره فرموده:

یَومُ العِشرین مِنْهُ كَانَ مَوْلِدَ السَّيِّدَةُ الزَّهْرَاءُ علیها السَّلَامُ سَنَةً اثنتین مِنَ الْمَبْعَثِ ، وَ هُوَ یُومَ شَریف یتجدّد فیه سُرُورٍ المُؤمنین ، وَ یَسْتَحبّ صیامه ، وَ التَّطَوُّعِ فیه بِالخَیْرات ، وَ الصَّدَقَةُ عَلَى أَهْلِ الإِیمان ⁽⁹⁾

یعنى: روز بیستم از جمادى الآخره روز ولادت سيّده زهراء علیها السّلام است در سال دوم بعثت، و آن روزى است شریف كه تازه مى‌شود در آن روز شادى مؤمنین، و مستحب است روزه گرفتن در آن روز، و خیرات كردن، و صدقه دادن بر اهل ایمان.

و خود سيّد در همان كتاب فرموده كه:

یوم وِلَادَةُ سيّدتنا الزَّهْرَاءِ الْبَتُولِ ابْنَةَ أَفْضَلُ الرَّسُولِ صَلَوَاتُ اللَّهِ علیه وَ آلِهِ ، وَ هُوَ یوم

عظیم الشَّأْنِ ، مِنْ أَعْظَمِ أَيَّامٍ أَهْلِ الْإِسْلَامِ وَ الإیمان لِأُمُورِ :

مِنْهَا : أَنَّ نَسَبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ انْقَطَعَ إِلَّا مِنْهَا .

وَ مِنْهَا : أَنَّ أَئِمَّةَ المسلمین وَ الدُّعَاةِ إِلَى رَبِّ العالمین مِنْ ذُرّیَتِها ، وَ صادر عَنْ مُقَدَّسُ وِلَادَتِهَا .

وَ مِنْهَا : أَنَّهَا أَفْضَلُ مِنْ كُلِّ امْرَأَةٍ كَانَتْ أَوْ تَكُونُ فی الْوُجُودِ ، وَ هَذَا فَضْلَ عظیم السُّعُودِ .

وَ مِنْهَا : أَنَّهَا الْمُزَوَّجَةِ فی السَّمَاءِ ، وَ الْمُخْتَصَّةِ بِالطَّهَارَةِ وَ الْمُبَاهَلَةِ ، وَ هی المختارة مِنْ سَائِرِ النِّسَاءِ .

وَ مِنْهَا : أَنَّهَا الْمُشَرَّفَةِ بِنُزُولِ الْمَائِدَةِ علیها مِنَ السَّمَاءِ ، وَ هَذَا مَقَامُ عظیم مِنْ مَقامات الأَنبیاء ⁽¹⁾

یعنى: روز ولادت سيّده ما زهراء بتول دختر افضل از هر رسول صلوات اللّه علیه و آله، روزى است كه شأن آن بزرگ و از بزرگ ترین روزهاى اهل اسلام و ایمان است بعلّت چند امر كه:

از جمله آن ها است: این كه نسب رسول اللّه صلّى اللّه علیه و آله قطع شد مگر از او.

و از جمله آن امور: این كه پیشوایان مسلمانان و دعوت كنندگان بسوى پروردگار جهانیان از ذرّیه اویند، و از ولادت پاک و پاکیزه او صادر شده‌اند.

و از جمله آن امور: این كه او افضل از تمام زن هائیست كه بوده‌اند یا خواهند بود در عالم هستى، و این فضلى است كه سعادت آن بزرگ است.

و از جمله آن امور: اینست كه ازدواج او در آسمان واقع شده، و به طهارت و مباهله مخصوص مى‌باشد، و اوست اختیار كرده شده از میان زن ها.

و از جمله آن امور: اینست كه او شرافت یافته است بفرود آمدن مائده براى او از آسمان، و این مقام بزرگى است از مقامات پیغمبران.

و بعضى از علماى عامّه چنین گفته و روایت كرده‌اند كه: ولادت آن سيّده جهانیان

پیش از بعثت بوده در هنگامى كه قریش خانه كعبه را بنا مى‌كردند.

و علّامه مجلسى اعلى اللّه مقامه از بعضى از كتب مخالفین مسندا روایت كرده كه چهل و یک سال از سنّ مبارک پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله گذشته بود كه فاطمه زهراء متولّد شد، یعنى یک سال بعد از بعثت.

و در روایتى از حافظ ابى منصور دیلمى، از ابى على حدّاد، از حافظ ابى نعیم در كتاب معرفة الصحابه روایت كرده كه گفته است: فاطمه كوچک ترین دخترهاى پیغمبر بوده، وقتى تولّد یافته كه قریش خانه كعبه را بنا مى‌كردند، و پیش از بعثت كنیه او امّ اسماء بوده.

و نیز بعضى از ایشان روایت كرده‌اند كه ولادت آن حضرت پنج سال پیش از بعثت بوده ⁽¹⁾

مؤلّف ناچیز گوید: اصحّ از همه این اقوال و روایات چنان چه قبلاً ذكر شد، ولادت آن وليّة اللّه سلام اللّه علیها در سال پنجم بعثت بوده، و قول به این كه پنج سال قبل از بعثت متولّد شده باشد، لازم مى‌كند گفته شود كه حضرت زهراء سلام اللّه علیها هنگام هجرت هجده سال داشته، و هنگام رحلت پیغمبر بیست و شش ساله بوده، و اگر دو سال بعد از بعثت هم گفته شود هنگام هجرت یازده ساله و هنگام رحلت پیغمبر بیست و یک ساله بوده؛ قول به پنج سال قبل از بعثت قطعا باطل است، و هكذا قول به یک سال بعد از بعثت هم مقرون به صحّت نیست.

و امّا مصادف بودن ولادت او با زمانى كه قریش خانه كعبه را بنا مى‌گذاردند بطلان آن از آفتاب روشن‌تر است؛ زیرا كه هنگام بناى خانه كعبه به هیچ وجه

سازشى با ولادت آن بى‌بى معظّمه ندارد، چه كه در آن وقت سنّ نازنین پیغمبر بنابر بعضى اخبار بیست و پنج ساله، و بنابر بعضى سى و پنج ساله بوده.

و از ظاهر عبارت علّامه حلّى اعلى اللّه مقامه در كتاب تذكره، چنان چه صاحب كتاب مصباح الحرمین ⁽¹⁾از آن نقل نموده، ده سال قبل از بعثت بوده، بر این تقدیر ایجاب مى‌كند زهراى مرضيّه هنگام رحلت پدر سى و سه ساله باشد، و هرگز چنین نبوده، و جاى تردید نیست كه قول به تولّد آن جناب پنج سال بعد از بعثت اصح و اتقن و اقوم و اشهر سائر اقوال است.

و امّا كیفيّت ولادت آن حضرت

در كتاب اللمعه البیضاء در شرح خطبه زهراء سلام اللّه علیها روایتى را مرسلا نقل نموده و گفته است:

رُوِيَ أَنَّهُ لَمَّا كَانَ وَقْتُ حَمْلِهَا نَزَلَ جَبْرَئِيلُ بِأَمْرِ اَللَّهِ تَعَالَى فَأَمَرَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنْ يَتْرُكَ الْمُخَالَطَةَ مَعَ النَّاسِ وَ يَخْتَارُ اَلْخَلْوَةَ وَ اَلْعُزْلَةَ وَ يَشْتَغِلُ بِعِبَادَةِ اَللَّهِ سُبْحَانَهُ وَ لاَ يَأْكُلُ مِنْ طَعَامِ أَهْلِ الدُّنْيَا وَ لَوْ لُقْمَةً وَ لاَ يَشْرَبُ مِنْ مِيَاهِهِمْ وَ لَوْ شَرْبَةً بَلْ يَكُونُ صَائِماً أَبَداً وَ يُفْطِرُ بِرُطَبِ اَلْجَنَّةِ أو تِينِهَا أو تُفَّاحِهَا إلى أَنِ اِنْعَقَدَتِ اَلنُّطْفَةُ مِنْ طَعَامِ الجَنَّةِ بَعْدَ أَنْ تَكُونَ أَصْلُ تِلْكَ اَلنُّطْفَةِ فِي لَيْلَةِ اَلْإِسْرَاءِ بِأَكْلِ هَذِهِ اَلطَّيِّبَاتِ عَلَى مَا مَرَّ فِي تَسْمِيَتها بِالْإِنْسِيَّةِ اَلْحَوْرَاءِ وَ فِي اَللَّيْلَةِ المتممة لِلْأَرْبَعِينَ قارب صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَعَ خَدِيجَةَ أُمِّ اَلْمُؤْمِنِينَ قَبْلَ عِشَاءِ اَلْآخِرَةِ فَانْعَقَدَتْ تِلْكَ النُّطْفَةُ النُّورية فَوَلَدَتْها بَعْدَ تِسْعَةِ أَشْهُرٍ مِنَ الْحَمْلِ فِي مُتَمِّمِ اَلْعِشْرِينَ مِنْ جُمَادي الْآخِرَةِ وَ كَانَ حَمْلُهَا وَ وِلاَدَتُهَا بِمَكَّةَ فِي دَارِ خَدِيجَةَ و هِيَ دَارٌ كَرِيمَةٌ مَعْرُوفَةٌ وَ نَزَلَتْ فِيهَا حَوَّاءُ وَ مَرْيَمُ وَ آسِيَةُ مَعَ جَمْعٍ كَثِيرٍ مِنَ اَلْمَلاَئِكَة ⁽²⁾

ترجمه حدیث

صاحب لمعه گوید كه: روایت شده كه چون نزدیک شد حمل خدیجه علیها السّلام جبرئیل نازل شد به امر خدا بر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، و آن حضرت را امر كرد كه ترک كند رفت و آمد با مردم را، و خلوت و گوشه گیرى اختیار كند، و به عبادت خداى سبحانه مشغول شود، و نخورد از طعام اهل دنیا و لو این كه یک لقمه باشد، و نیاشامد از آب‌هاى ایشان هر چند یک جرعه باشد، بلكه همه روز روزه‌دار باشد، و به رطب بهشتى یا انجیر آن یا سیب آن افطار كند، تا این كه نطفه از طعام بهشتى بسته شود.

بعد از این كه اصل آن نطفه در شبى كه آن حضرت به آسمان‌ها سیر داده شده بود وجود پیدا كرده بود، به سبب خوردن این طعام‌هاى پاکیزه بنابر آن چه در وجه تسمیه آن بى‌بى معظّمه به انسيّه حوراء قبلاً ذكر شد، و در شبى كه تمام‌كننده اربعین بود، نزدیکى كرد با خدیجه مادر مؤمنین پیش از نماز عشاء آخر، آن نطفه نوريّه در رحم او بسته شد، و پس از نه ماه كه از مدّت حمل او گذشت در تمام‌كننده روز بیستم جمادى الآخر تولّد یافت، و مدّت حمل و ولادت او در مكّه در خانه خدیجه بود، و آن خانه گرامى داشته شده معروفه است، و در همان خانه حوّاء و مریم و آسیه با گروهى از فرشتگان فرود آمدند.

در كتاب امالى صدوق رحمه اللّه از احمد بن محمّد خلیلى، از محمّد بن ابى بكر فقیه، از احمد بن محمّد نوفلى، از اسحاق بن یزید، از حمّاد بن عیسى، از زرعة بن محمّد، از مفضّل بن عمر روایت كرده:

قَالَ : قُلْتُ لأبی عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ : كیف كَانَ وِلَادَةً فَاطِمَةَ علیها السَّلَامُ ؟

قَالَ : نَعَمْ ، إِنَّ خدیجة لَمَّا تَزَوَّجَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ هجرتها نِسْوَةٍ مَكَّةَ ، فَكُنْ لَا یدخلن علیها ، وَ لَا یسلّمن علیها ، وَ لَا یتركن امْرَأَةً تَدْخُلُ علیها ، فاستوحشت خدیجة لِذَلِكَ ، وَ كَانَ

جزعها وَ غَمُّهَا حَذَراً علیه ، فَلَمَّا حُمِلَتْ بِفَاطِمَةَ كَانَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ تحدّثها مِنْ بَطْنِهَا وَ تصبرها ، وَ كَانَتْ تَكْتُمَ ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ، فَدَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ یوما ، فَسَمِعَ خدیجة تُحَدِّثْ فَاطِمَةَ ، فَقَالَ لَهَا : یا خدیجة ، مِنْ تحدّثین ؟ قَالَتْ : اَلْجَنِينِ اَلَّذِي فِي بَطْنِي يُحَدِّثُنِي وَ یُؤنسنی .

قَالَ : یا خدیجة ، هَذَا جبرئیل یخبرنی ( یبشّرنی ) أَنَّهَا أُنْثَى ، وَ أَنَّهَا النسلة الطَّاهِرَةِ المیمونة ، وَ أَنَّ اللَّهَ تبارک وَ تَعَالَى سیجعل نسلی مِنْهَا ، وَ سیجعل مِنْ نَسْلِهَا أَئِمَّةِ ، وَ یجعلهم خلفاءه ⁽¹⁾فی أَرْضِهِ بَعْدَ انْقِضَاءِ وَحیه .

فَلَمْ تَزَلْ خدیجة عَلَى ذَلِكَ ، إِلَى أَنْ حَضَرَتِ وِلَادَتِهَا ، فَوَجَّهْتُ إِلَى نِسَاءِ قریش وَ بنی هَاشِمٍ أَنَّ تعالین لتلین منّی مَا تلی النِّسَاءِ ، فَأَرسلن إلیها : أَنْتَ عصیتنا وَ لَمْ تقبلی قَوْلَنَا وَ تَزَوَّجَتْ مُحَمَّداً یتیم أبی طَالِبٍ فقیرا لَا مَالَ لَهُ ، فَلَسْنَا نجی‌ء وَ لَا نلی مِنْ أَمْرِكَ شِیئا .

فَاغْتَمَّتْ خَدِيجَةُ لِذَلِكَ فَبَيْنَا هِيَ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ عَلَيْهَا أَرْبَعُ نِسْوَةٍ سُمرٍ طِوالٍ كَأَنَّهُنَّ مِنْ نِسَاءِ بَنِي هَاشِمٍ فَفَزِعَتْ مِنْهُنَّ لَمَّا رأتْهُن فَقَالَتْ إحداهنّ لا تَحْزَنِي يَا خَدِيجَةُ فَإِنَّا رُسُلُ رَبِّكِ إِلَيْكِ وَ نَحْنُ أخواتُكِ أَنَا سَارَةُ وَ هَذَا آسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِمٍ وَ هِيَ رَفِيقَتُك فِي اَلْجَنَّةِ وَ هَذِهِ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَ هَذِهِ صَفُورَاءُ بِنْتُ شُعَيْبٍ وَ هَذِهِ كُلْثُوم ⁽²⁾أُخْتِ مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ بَعَثَنَا اَللَّهُ إلَيْكِ لِنَلِيَ مِنْكِ مَا تَلِي النِّسَاءُ مِنَ اَلنِّسَاءِ فَجَلَسَتْ وَاحِدَةٌ عَنْ يَمِينِهَا وَ أُخْرَى عَنْ يَسَارِهَا وَ الثَّالِثَةُ بَيْنَ يَدَيْهَا و اَلرَّابِعَةُ مِنْ خَلْفِهَا فَوَضَعَتْ فَاطِمَةَ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً فَلَمَّا أَسْقَطَتْ إِلَى اَلْأَرْضِ أَشْرَقَ مِنْهَا اَلنُّورُ حَتَّى دَخَلَ بُيُوتَاتِ مَكَّةَ وَ لَمْ يَبْقَ فِي شَرْقِ اَلْأَرْضِ وَ لاَ غَرْبِهَا مَوْضِعٌ إِلاَّ أَشْرَقَ فِيهِ ذَلِكَ اَلنُّور

وَ دَخَلَ عَشَرَ مِنَ الْحُورِ العین كُلِّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ مَعَهَا طَسْتٍ مِنَ الْجَنَّةِ ، وَ إبریق مِنَ الْجَنَّةِ ، وَ فی الإبریق مَاءً مِنَ الْكَوْثَرَ ، فتناولتها الْمَرْأَةِ التی كَانَتْ بین یدیها ، فَغَسَلْتُهَا بِمَاءِ الْكَوْثَرَ ،

وَ أَخْرَجَتْ خرْقَتَيْنِ بَيْضَاوَتَيْنِ أَشَدَّ بَيَاضاً مِنَ اللَّبَنِ و أَطْيَبُ رِيحاً مِنَ اَلْمِسْكِ و الْعَنْبَرِ فَلَفَّتْهَا بِوَاحِدَةٍ وَ قَنَّعَتْهَا بِالثَّانِيَةِ ثُمَّ اسْتَنْطَقَتْهَا فَنَطَقَتْ فَاطِمَةُ بالشهادتين وَ قَالَتْ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ أَبِي رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَيِّدُ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ أَنَّ بَعْلِي سَيِّدُ الْأَوْصِيَاءِ وَ وُلْدِي سادةُ الْأَسْباطِ ثُمَّ سَلَّمَتْ عَلَيْهِنَّ وَ سَمَّتْ كُلَّ وَاحِدَةٍ مِنْهُنَّ بِاسْمِهَا وَ أقبلْن يَضْحَكْنَ إِلَيْهَا وَ تَبَاشَرَتِ الْحُورُ الْعِينُ وَ بَشَّرَ أَهْلُ اَلسَّمَاءِ بَعْضُهُمْ بَعْضاً بِوِلادَةِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ وَحَدَثَ فِي اَلسَّمَاءِ نُورٌ زَاهِرٌ لَمْ تَرَهُ اَلْمَلاَئِكَةُ قَبْلَ ذَلِكَ

وَ قَالَتِ النسوة خُذِيهَا يَا خَدِيجَةُ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً زَكِيَّةً مَيْمُونَةً بُورِكَ فِيهَا وَ فِي نَسْلِهَا فَتَنَاوَلَتْهَا فَرِحَةً مُسْتَبْشِرَةً وَ أَلْقَمَتْهَا ثدْيَهَا فَدَرَّ عَلَيْهَا فَكَانَتْ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا اَلسَّلاَمُ تَنْمِي فِي اَلْيَوْمِ كَمَا يَنْمِي الصَّبِيُّ فِي الشَّهْرِ وَ تَنْمِي فِي الشَّهْرِ كَمَا يَنْمِي الصَّبِيُّ فِي السَّنَةِ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: مفضّل گفت: گفتم به ابى عبد اللّه علیه السّلام كه: چگونه بوده است ولادت فاطمه علیها السّلام؟

فرمود: آرى، چون خدیجه با رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله ازدواج كرد، زن‌هاى مكّه از او دورى كردند، و بر او وارد نمى‌شدند، و بر او سلام نمى‌كردند، و نمى‌گذاردند كه زنى بر او وارد شود، پس وحشت كرد خدیجه بدین جهت، و جزع و غم او براى ترس از اذيّت قریش به پیغمبر بود، تا وقتى كه به فاطمه حامله شد، و او در شكم مادر براى مادر حدیث مى‌گفت و او را امر به صبر و شكیبائى مى‌فرمود، و خدیجه حدیث كردن او را از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله مخفى مى‌داشت. آن حضرت فرمود: اى خدیجه! با كى حدیث مى‌كنى؟

عرض كرد: با جنینى كه در شكم دارم با من حدیث مى‌كند و انیس من است.

فرمود: اى خدیجه! اینک جبرئیل حاضر است، و مرا بشارت مى‌دهد كه همانا او دخترى است پاکیزه و فرخنده، كه زود باشد خداى تعالى نسل مرا از او قرار دهد، و از

نسل او امام‌هائى بوجود آورد، و پس از انقضاى وحى از جانب او آن ها را خلیفه خود قرار دهد در روى زمین خود.

پس خدیجه همیشه با طفلى كه در شكم او بود انس داشت، تا هنگامى كه آثار ولادت او ظاهر شد، كس فرستاد بنزد زنان قریش و بنى هاشم كه بنزد من بیائید و با من هم راهى كنید در این وقت، هم چنانى كه زنان در حقّ یک دیگر هم راهى مى‌كنند در چنین وقتى، براى او جواب فرستادند كه چون تو نافرمانى ما كردى و گفته ما را نشنیدى و شوهر كردى به محمّد یتیم ابو طالب كه فقیر و بى‌مال است ما بنزد تو نمى‌آئیم.

پس خدیجه از جواب ایشان غمناک و اندوهگین شد، كه ناگاه چهار زن بلند قامت گندم‌گون شبیه زن‌هاى بنى هاشم بر او وارد شدند، خدیجه از ورود و دیدن ایشان ترسید، پس یکى از ایشان گفت: اى خدیجه محزون مباش ما فرستاده‌هاى پروردگار توایم بسوى تو، و ما خواهرهاى تو هستیم: من ساره هستم، و این آسیه دختر مزاحم، و این مریم دختر عمران، و این صفورا دختر شعیب، و این كلثوم خواهر موسى بن عمران است، خدا ما را بسوى تو فرستاده تا تو را یارى كنیم و امر تو را برگزار شویم.

پس یکى از آن ها بطرف راست خدیجه، و یکى بطرف چپ او، و دیگرى روبروى او، و دیگرى در پشت سر او نشستند، در آن حال فاطمه سلام اللّه علیها متولّد شد در حالتى كه پاک و پاکیزه بود، چون روى زمین افتاد چنان نورى از او تابش كرد كه در تمام خانه‌ها تابیدن گرفت، و نماند در مشرق و مغرب زمین جائى مگر این كه همه را روشن كرد و در آن جا تابید.

در آن حال ده نفر حور العین وارد شدند كه در دست هر یک از آن ها طشت و ابریق بهشتى بود، كه در آن ابریق‌ها آب كوثر بود، و به آن زنى دادند كه روبروى خدیجه نشسته بود، پس زهراء علیها السّلام را به آب كوثر شست شو داد، و دو جامه سفیدى بیرون آورد كه از شیر سفید تر، و از مشک و عنبر خوشبو تر بود، زهراء را به یکى از آن ها پیچید و دیگرى را

مقنعه او قرار داد، پس او را استنطاق نمود، بسخن درآمد و شهادت داد به رسالت پدر بزرگوار خود سيّد انبیاء و شوهر خود سيّد اوصیاء و فرزندان خود سادات سبطها.

پس بر هر یک از آن زن‌ها سلام كرد، و نام هر یک از آن ها را بر زبان جارى كرد، و زنان بر وى مى‌خندیدند و بشارت دادند، و حور العین نیز یک دیگر را بشارت دادند، و بعضى از اهل آسمان بعضى دیگر را به ولادت آن بى‌بى معظّمه مژده دادند، و در آسمان نورى ظاهر شد كه هرگز مانند آن را ندیده بودند پیش از آن، و زن‌ها به خدیجه گفتند: بگیر این مولود را اى خدیجه در حالتى كه پاک و پاکیزه و فرخنده و بركت داده شده است در او و در نسل او، پس خدیجه او را گرفت در حالتى كه خوشحال بود، و پستان در دهان او گذارد شیر جارى شد، و فاطمه نموّ مى‌كرد در هر روزى بقدر یک ماه كه بچّه‌هاى دیگر نموّ مى‌كنند، و در هر ماهى بقدر یک سال كه اطفال دیگر نموّ كنند.

چند چیز در فضیلت حضرت زهراء علیها السلام از این حدیث مستفاده می شود

اول: سخن گفتن حضرت زهراء سلام اللّه علیها در شكم مادر پیش از آن كه از مادر متولّد شود.

دوم: عالمه بودن آن درّه دریاى عصمت در شكم مادر به دلیل امر به صبر كردن مادر خود از صدمات و زخم زبان‌ها و شماتت‌ها و آزارهائى كه از زنان قریش به او رسیده بود، و دل دارى دادن به مادر در آن چه از زمان ازدواج مادرش با پدر بزرگوارش بر او رخ داده بود.

سوم: آن كه در رحم مادر متخلّقه به اخلاق اللّه بوده، و هم چنان كه ذات اقدس كبریائى به حكم كریمه فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ ⁽¹⁾پدر بزرگوارش را امر به صبر فرموده، این وليّه اللّه هم مادر بزرگوار خود را امر به صبر فرمود.

چهارم: آن كه پیش از آن كه آن بى‌بى معظّمه از مادر متولّد شود جبرئیل به پدر بزرگوارش بشارت داده و خبردار نموده كه او نسل پاک و پاکیزه میمون است، و وجود مبارک پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله نیز به خدیجه بشارت و خبر داده.

پنجم: و نیز آن كه جبرئیل از جانب خدا به پدر بزرگوارش خبر داده كه نسل پیغمبر از این دختر قرار داده مى‌شود، و از غیر او نسلى براى پیغمبر نخواهد بود.

ششم: آن كه خداى تعالى امامت را در نسل این دختر قرار مى‌دهد، چنان چه یازده امام از نسل این بضعه زكيّه بوجود آمده.

هفتم: فرستادن چهار نفر زن‌هاى نامى را كه بهترین زنان این جهان هستند بنصّ خود پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله براى یارى مدد كارى خدیجه هنگام وضع حمل آن مكرّمه، از بهشت به زمین فرستاده كه به خدمتگذارى و قابله‌گرى او قیام نمایند، و آن چهار نفر زن: یکى ساره زوجه ابراهیم خلیل الرحمان، و دوم آسیه زن فرعون، و سوم مریم دختر عمران، و چهارم صفورا دختر شعیب پیغمبر، یا كلثوم خواهر موسى بن عمران بوده.

هشتم: آن كه فاطمه طاهره و مطهّره از مادر متولّد شده و آلوده به هیچ گونه كثافتى نبوده.

نهم: آن كه چون از مادر به زمین افتاده چنان نورى از او ساطع شده كه در تمام خانه‌هاى مكّه تابیده.

دهم: آن كه در مشرق و مغرب زمین جائى نمانده كه نور آن خاتون قیامت در آن جا نتابیده باشد.

یازدهم: آن كه در حالى كه از مادر تولّد یافت ده تن از حور العین بهشتى به زمین آمده و در آن جا حاضر شدند كه در دست هر یک از آن ها طشت و ابریقى بوده كه همه ابریق‌ها از آب كوثر پر بوده، و آن ها را به دست زنى كه در مقابل

خدیجه نشسته بوده دادند.

دوازدهم: آن كه پس از ولادت آن معظّمه براى مزید شرافت هر چند طاهره و مطهّره بود آن زن‌ها او را به آب كوثر شست شو و غسل دادند.

سیزدهم: آن كه لفّاف و مقنعه مخصوص از بهشت براى او آورده و بر او پیچیده و پوشانیدند.

چهاردهم: آن كه در ابتداء تولّد به معارف حقّه تكلّم كرد، و اول به یکتائى و یگانگى خدا شهادت داد، و پس از آن به رسالت پدر بزرگوارش اقرار نمود كه پدر بزرگوارش آقاى تمام پیغمبران است، و سپس شهادت به این كه شوهرش آقاى همه اوصیاء است، و فرزندانش آقایان همه سبط هاى پیغمبرانند، و این ها نیز دلیل عالمه بودن آن صدّیقه طاهره است به همه انبیاء و اوصیاء و سبط هاى ایشان.

پانزدهم: سخن گفتن آن بزرگوار با چهار زن نامبرده در همان حین تولّد.

شانزدهم: سلام كردن و تحيّت گفتن او به هر یک از آن چهار زن به تحيّت اسلام و نام هر یک را به زبان آوردن.

هفدهم: بشارت دادن حور العین یک دیگر را به ولادت آن حضرت.

هجدهم: بشارت دادن اهل آسمان‌ها بعضى از آن ها بر بعضى دیگر به ولادت آن سيّده دنیا و آخرت.

نوزدهم: ظاهر شدن نورى در آسمان هنگام ولادت آن حضرت كه ملائكه پیش از ولادتش ندیده بودند.

بیستم: نموّ و رشد كردن آن حضرت در هر روز به اندازه‌اى كه سایر بچّه‌هاى دیگر در هر ماهى نموّ و رشد مى‌كنند، و در هر ماهى به اندازه یک سال بچّه‌هاى دیگر.

مؤلّف گوید: مراد از نموّ و رشد كردن رشد و نموّ جسمى نیست، بلكه مراد رشد عقلى و روحى است.

فصل پنجم : در بیان نام ها و كنیه ها و لقب هاى فاطمه علیها السلام

اشاره

همانا برای این نوریّه سماویّه ومثل اعلای الهیّه در کتب اخبار و احادیث و آثار ، نام های متعدّده و کنیه ها و لقب های بسیاری ذکر شده است ، که هر یک از آن ها نکات و اسرار و حقایقی را در بر دارد که دلیل هائیست بر عظمّت شأن و علوّ مقام آن بضعه زکیّه احمدیّه سلام الله علیها ، که در این فصل بقدر میسور مختصری از مفصّل ان در ضمن سه مبحث ذکر می شود .

مبحث اول: در بیان نام‌هائى كه براى آن حضرت ذكر شده

شیخ صدوق ابن بابویه علیه الرحمه در كتاب امالى و كتاب علل الشرایع از ابن متوكّل، از سعدآبادى، از برقى، از حضرت عبد العظیم حسنى، از حسن بن عبد اللّه بن یونس، از یونس بن ظبیان روایت كرده كه گفت:

قَالَ أَبُو عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لِفَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ تِسْعَةُ أَسْمَاءٍ عِنْدَ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَاطِمَةُ وَ اَلصِّدِّيقَةُ وَ الْمُبَارَكَةُ وَ الطَّاهِرَةُ وَ الزَّكِيَّةُ وَ الرَّاضِيَةُ وَ الْمَرْضِيَّةُ وَ الْمُحَدَّثَةُ وَ الزَّهْراءُ

یعنى: فرمود ابو عبد اللّه علیه السّلام كه: براى فاطمه سلام اللّه علیها در نزد خدا نه اسم است:

فاطمه، و صدّیقه، و مبارکه، و طاهره، و زكيّه، و راضیه، و مرضيّه، و محدّثه، و زهراء.

و در خبر ابى جعفر قمّى چنانكه در مناقب ابن شهر آشوب نقل كرده هفت نام دیگر اضافه ذكر كرده: بتول، و حصان، و حرّه، و سيّده، و عذراء، و حوراء، و مریم كبرى ⁽¹⁾

نام‌هاى مقدسه حضرت زهرا سلام الله علیها

بدان كه اعظم نام‌هاى بى‌بى معظّمه سلام اللّه علیها لفظ فاطمه است، و این نامى است كه خداى عزّ و جل پیش از آن كه او در این عالم قدم گذارد به او عطا فرموده، و آن را از نام فاطر خود مشتق ساخته، چنان چه اخبار وارده در این باب بعد از این به محل خود ذكر مى‌شود.

و در این مقام سزاوار چنان دیدم كه در اطراف اشتقاق بسط كلام دهم كه براى خوانندگان تذكره و تبصره‌اى باشد.

بدان، نوّر اللّه قلبک، كه اشتقاق بر سه قسم است: صغیر و كبیر و اكبر، و وجه تقسیم آن به سه قسم بدین صورت گفته شده: فرع یا مشتمل بر حروف اصل است یا نه، و آن كه مشتمل بر حروف اصل است یا ترتیب در حروف اصل ملحوظ است یا نه، پس اگر مشتمل بر حروف اصل باشد و ترتیب در آن نیز ملحوظ باشد آن را صغیر یا اصغر گویند، مثل یضرب و ضارب و مضروب، و مانند این ها كه مشتق از ضرب كه مصدر است مى‌باشند.

و اگر مشتمل بر حروف اصل است ولى ترتیب در آن حروف ملحوظ نیست آن را كبیر یا صغیر گویند، مثل جذب و جبذ، و حمد و مدح، و غرد و رغد، و مانند این ها.

و اگر مشتمل بر هیچ یک از این دو نباشد، و لیکن بعضى از حروف اصل در آن ملحوظ باشد، و در معنا چنان مناسبتى داشته باشد كه صلاحيّت رجوع معنى بسوى آن باشد، آن را مشتقّ كبیر یا اكبر گویند، مانند لفظ ثلم و ثلب، و قصم و فصم، و خضم و هضم، و حزّ و جزّ، و نبع و ینع، و نزح و نزف، و فطر و فطم، و مانند این ها.

در این جا محلّ كلام قسم اخیر است، و قسم اول و دوم از مقصد ما خارج است؛ زیرا كه لفظ « فطر » به معناى شقّ و ابتدأ و أنشأ و امثال این ها آمده است، و فطم به معناى فصل و قطع و منع آمده، و هر یک مستلزم دیگرى هستند.

پس مى‌گوئیم: اشتقاق فاطمه از فاطر اشتقاق كبیر یا اكبر است، و این اشاره است به این كه حضرت زهراء سلام اللّه علیها مظهر صفت فاطريّت حقّ جلّ و علا، و متأدّبه به آداب اللّه، و متخلّقه به اخلاق اللّه مى‌باشد.

و اگر به اعتبار معناى فاطر به خالق هم بگوئیم باز وجه مناسبتى بین مشتق و مشتقّ منه ظاهر و خالى از وجه نباشد، چه كه آن بضعه احمديّه و دوحه محمّديّه صلّى اللّه علیهما و آلهما در مقام اطاعت حضرت احديّت جلّت عظمته كار را بجائى رسانید كه مثل او مثل حدیده محماة و مثل اعلاى الهيّة گردید، و به مقام منیع « عَبدی أطعنی حَتَّى أَجْعَلَكَ مثلی إِذَا قُلْتَ لِشی‌ء كُنَّ فَیَکون » رسید؛ زیرا كه در مقام فناء فى اللّه و قیام به امر اللّه كار را بجائى رسانید كه با فقر و عنا داراى سلطنت و غنا و ولایت عظمى رسید كه: مَنْ ذَا الَّذِی يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ ⁽¹⁾خداى تعالى اذن او را اذن خود خوانده، بنابر آن چه در بعضى از اخبار صادره از مصادر وحى و تنزیل رسید، كه در ضمن احادیث آتیه در این كتاب به محلّ خود تذكّر داده

خواهد شد.

و این مرتبه عظمى را آن عصمت كبرى حائز نشده مگر بواسطه از خود گذشتن و از خودى رستن، چنان چه فرموده‌اند: « الْعُبُودِيَّةِ جَوْهَرَةُ كُنْهِهَا الرُّبُوبِيَّةِ ، وَ مَا فَقَدْ فی الْعُبُودِيَّةِ أصیبت فی الرُّبُوبِيَّةِ ، وَ مَا خفی مِنَ الرُّبُوبِيَّةِ وَجَدَ فی الْعُبُودِيَّةُ » ⁽¹⁾بنده در چنین حالى سر تا پا مجلاى تام و تمام صفات جلال و جمال ربوبيّت مى‌شود، و آن چه كه در عبوديّت از انانيّت از دستش رفته بجاى آن صفت ربوبيّت را یافته، و هرچه در ربوبيّت از شؤون مختفى بوده بروز و ظهور آن در عبوديّت شده، و چون به این مقام رسید « كَانَ اللَّهُ سَمْعُهُ وَ بَصَرُهُ وَ یده وَ رِجْلُهُ ».

شعر:

ز بس بستم خیال تو *** تو گشتم پاى تا سر من

روغنى كو شد فداى گل بگل *** خواه روغ بوى كن خواهى تو گل

پس به سبب آن چه از آثار و افعال و اقوال كه شایسته ربوبيّت است از او صادر شود « 105 تطیعه مادّة الكائنات، و تتصرّف فیها كیف یشاء بما یشاء، كالحدیدة المحماة تفعل فعل النار ».

مى‌نشاید پرده مر تحقیق را *** قوّه مى بشكند ابریق را

معناى لفظ فاطمه

اشاره

لفظ فاطمه مشتق از فطم است به معناى فصل، چنان چه مطلق فصل را فطم گویند، و آن معنائى است كه بر تمام وجوهى كه پس از این در اخبار مرويّه در این باب ذكر مى‌شود صادق آید.

و ایرادى وارد نشود كه استعمال لفظ بر خلاف قواعد ظاهريّه لفظيّه در اكثر از

معناى واحد استعمال شده؛ زیرا كه فاطمه مشتق از فطم است، و فطام طفل از شیر به معناى فصال است، چنان چه در آیه شریفه است كه خداى تعالى فرموده:

وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً ⁽¹⁾و گفته شده: « فُطِمَتْ الْمُرْضِعَةِ الرَضیع » از باب ضرب یضرب یعنى « فصلته عنه » یعنى جدا كرد و یا بازداشت و منع كرد زن شیردهنده طفل شیرخوار را از شیر خوردن، و « فُطِمَ الرَّجُلُ عَنِ عَادَتُهُ إِذَا مَنَعَ عَنْها » یعنى منع كرده شد مرد از عادتى كه داشت، و « فُطِمَتْ الْحَبَلَ أی قَطَعته » یعنى بریدم ریسمان را، و « فطم » از باب نصر به معناى « قطع » و از باب ضرب هر دو استعمال شده. و علّت اختلاف معانى براى این لفظ و اسم شریف در اخبارى كه روایت شده و بعدا در همین فصل ذكر مى‌شود شاید بر حسب حكمت‌ها و مصلحت‌ها یا به سبب اختلاف حالات شنوندگان در زمان‌ها و مكان‌هاى مختلفه بوده، و بازگشت معانى كه براى این اسم شده همه آن ها به فصل است، و یا متفرّع بر معناى آن است، و در حقیقت برگشت همه آن ها به یک معنى است.

و امّا احادیث راجع به وجوه این نام :

حدیثى است كه شیخ صدوق رحمه اللّه در كتاب معانى الأخبار و علل الشرایع به اسناد خود از حضرت صادق علیه السّلام روایت نموده، و گفته است آن حضرت فرمود:

أتدری أَيُّ شِی‌ء تَفْسیر فَاطِمَةَ ؟

قِلَّةُ : أَخْبِرنِی یا سِيّدِی ؟

قَالَ : فُطِمَتْ مِنَ الشَّرِّ . ⁽¹⁾

یعنى: آیا مى‌دانى كه چه چیز است تفسیر فاطمه؟

عرض كردم: مرا خبر ده اى آقاى من.

فرمود: یعنى بریده شده از هر بدى.

حدیث دوم

و نیز صدوق رحمه اللّه در كتاب عیون اخبار الرضا علیه السّلام روایت كرده به اسناد خود از دارم كه گفت:

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُوسَى اَلرِّضَا وَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍ عليهم السّلام قَالَا سَمِعْنَا الْمَأْمُونَ يُحَدِّثُ عَنِ الرَّشيد عَنِ المَهْدِيِّ عَنِ الْمَنْصُورِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ ابنُ عَبَّاسٍ لِمُعَاوِيَةَ أَتَدرِي لِمَ سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ فَاطِمَةَ قَالَ لاَ قَالَ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ هِيَ وَ شِيعَتُهَا مِنَ اَلنَّارِ سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَقُولُه ⁽²⁾

یعنى: گفت: حدیث كرد مرا على بن موسى الرضا و محمّد بن على علیهم السّلام كه فرمودند:

شنیدم از مأمون كه حدیث مى‌كرد از هارون الرشید، از مهدى عباسى، از منصور دوانیقى، از پدرش، از جدّش كه گفت: ابن عبّاس گفت براى معاویه كه: آیا مى‌دانى براى چه فاطمه فاطمه نامیده شده؟ گفت: نه. گفت: براى آن كه بریده شده است او و شیعیان او از آتش، شنیدم رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله مى‌فرمود.

حدیث سوم

و نیز در كتاب عیون روایت كرده به سه سند از حضرت رضا علیه السّلام از پدران خود از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه فرمود:

إنّی سمّیت ابنتی فَاطِمَةَ ؛ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فطمها وَ فُطِمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّارِ . ⁽¹⁾

یعنى: من دخترم را فاطمه نام گذاردم براى این كه خداى عزّ و جل بازداشته است او را و بازداشته است كسى را كه دوست بدارد او را از آتش.

حدیث چهارم

و نیز در علل الشرایع به اسناد خود از عبد اللّه بن حسن بن حسن علیه السّلام روایت كرده كه گفت: گفت ابو الحسن علیه السّلام: براى چه فاطمه فاطمه نامیده شد؟

لَمْ سمّیت فَاطِمَةَ فَاطِمَةَ ؟

قِلَّةُ : فَرَّقَا بینه وَ بین الْأَسْمَاءِ .

قَالَ : إِنَّ ذلِكَ لَمِنْ الْأَسْمَاءِ ، وَ لَكِنَّ الْأَسْمَاءُ الَتی ⁽²⁾سُمِّيت بِهِ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى عِلِمَ مَا كَانَ قَبْلَ كَوْنِهِ فَعَلِمَ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَتَزَوَّجُ فِي اَلْأَحْيَاءِ وَ أَنَّهُمْ يَطْمَعُونَ فِي وراثة هَذَا اَلْأَمْرِ فِيهِمْ مِنْ قبله فَلَمَّا وُلِدَتْ فَاطِمَةُ سَمَّاهَا اَللَّهُ تَعَالَى فَاطِمَةَ لِمَّا أَخْرَجَ مِنْهَا وَ جَعَلَ فِي وُلْدِهَا فَفَطَمَهُمْ ⁽³⁾عَمَّا طمعوا ، فَبِهَذَا سمّیت فَاطِمَةَ فَاطِمَةَ ؛ لِأَنَّهَا فُطِمَتْ طَمَعِهِمْ ، وَ مَعْنَى فُطِمَتْ قُطِعَتْ ⁽⁴⁾

یعنى: براى چه فاطمه فاطمه نامیده شد؟

گفتم: تا فرق باشد میان او و میان اسم‌ها.

فرمود كه: این هم از همان اسماء است، ولیکن نام‌هائى كه به آن ها نام گذارده شده است خداى تبارک و تعالى دانسته و مى‌داند آن چه كه بوده است پیش از هست شأن آن، پس خدا مى‌دانست كه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از قبیله‌هائى زن خواهد گرفت، و ایشان طمع مى‌كنند در وارث شدن این امر از جانب او، لذا چون فاطمه تولّد یافت خدا او را فاطمه نامید براى

آن چه كه بیرون مى‌آورد از او و قرار مى‌دهد در فرزندان او، پس مى‌برد طمع ایشان را از آن چه طمع در آن كرده‌اند، یعنى خلافت و امامت را، لذا براى همین فاطمه فاطمه نامیده شد؛ زیرا كه او قطع كرد طمع آن ها را. و فطمت به معناى قطعت است یعنى برید.

حدیث پنجم

و نیز در علل الشرایع به سند متّصل از یزید بن عبد الملک از حضرت باقر علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

لَمَّا وَلَدَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ أَوْحَى اللَّهَ تَعَالَى عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَلَكٍ فَانْطَلَقَ ⁽¹⁾بِهِ لِسَانِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ فَسَمَّاهَا فَاطِمَةَ ، ثُمَّ قَالَ : إنّی فطمتك بِالْعِلْمِ ، وَ فطمتك عَنِ الطَّمْثِ .

ثُمَّ قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ علیه السَّلَامُ : وَ اللَّهِ لَقَدْ فطمها اللَّهِ تبارک وَ تَعَالَى بِالْعِلْمِ وَ عَنِ الطَّمْثِ فِی المِیثاق ⁽²⁾

یعنى: چون تولّد یافت فاطمه علیها السّلام وحى فرستاد خداى تعالى عزّ و جل به فرشته‌اى، پس جارى كرد یا بسخن درآورد زبان محمّد صلّى اللّه علیه و آله را به آن وحى، و او را فاطمه نام گذارد، پس از آن فرمود كه: تو را منقطع كردم به سبب علم، یعنى از سائر زن‌ها، و بازداشتم از حائض شدن.

پس حضرت باقر علیه السّلام فرمود: سوگند به ذات خدا كه هر آینه منقطع ساخت خداى تبارک و تعالى به سبب علم، و بازداشت از حائض شدن در عالم میثاق.

مانند همین حدیث را علّامه مجلسى علیه الرحمه در بحار ⁽³⁾نیز از كتاب مصباح الأنوار نقل فرموده است.

حدیث ششم

نیز در كتاب علل الشرایع و در بحار از مصباح الأنوار روایت كرده‌اند به سند خودشان از حضرت جعفر بن محمّد بن على بن الحسین از پدرش علیهم السّلام كه:

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا فَاطِمَةَ ، أتدرین لَمْ سمّیت فَاطِمَةَ ؟

فَقَالَ علی علیه السَّلَامُ : لَمْ سمّیت فَاطِمَةَ ؟

قَالَ : لِأَنَّهَا فطت هی وَ شیعتها مِنْ النَّار. ⁽¹⁾

یعنى: فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه: اى فاطمه! آیا مى‌دانى كه براى چه به فاطمه نام گذارده شدى؟

پس على علیه السّلام عرض كرد: چرا فاطمه نامیده شده است؟

فرمود: براى این كه جدا شده است او و شیعیانش از آتش.

حدیث هفتم

در بحار الأنوار از امالى شیخ طوسى به سند متّصل روایت كرده از حضرت ابى الحسن ثالث از پدرانش از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه فرمود:

إِنَّمَا سمّیت ابنتی فَاطِمَةَ ؛ لِأَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فطمها وَ فُطِمَ مَنْ أَحَبَّهَا مِنَ النَّارِ . ⁽²⁾

یعنى: جز این نیست كه دخترم را فاطمه نامیدم براى این كه خداى عزّ و جل جدا مى‌كند او را و جدا مى‌كند دوستان او را از آتش.

حدیث هشتم

در علل الشرایع به سند متّصل از محمّد بن مسلم ثقفى روایت كرده كه گفت:

سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ علیه السَّلَامُ یقول : لِفَاطِمَةَ وَقَفْتَ عَلَى بَابِ جَهَنَّمَ ، فَإِذَا كَانَ یوم القیامة كَتَبَ بین

عَيْنَي كُلِّ رَجُلٍ مُؤْمِنٌ أَوْ كافِرٌ فَيُؤمَرُ بِمُحِبٍ قَدْ كَثُرَتْ ذُنُوبُهُ إِلَى النَّارِ فَتَقْرَأُ فَاطِمَةُ بَيْنَ عَيْنَيْهِ محِبا فَتَقُولُ إِلَهِي وَ سَيِّدِي سَمَّيْتَنِي فاطِمَةَ وَ فَطَمْتَ بِي مَنْ تَوَلاّنِي وَ تَوَلَّى ذُرِّيَّتِي مِنَ اَلنَّارِ وَ وَعْدُكَ اَلْحَقُّ وَ أَنْتَ لاَ تُخْلِفُ المِيعادَ فَيَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ صَدَقْتِ يَا فَاطِمَةُ إِنِّي سَمَّيْتُكِ فَاطِمَةَ وَ فَطَمتُ بِكِ مَن أَحَبَّكِ وَ تَوَلاَّكِ وَ أَحَبَّ ذُرِّيتكِ وَ تَوَلاَّهُمْ مِنَ اَلنَّارِ وَ وَعْدِي اَلْحَقُّ وَ أَنَا لاَ أُخْلِفُ اَلْمِيعَادَ إِنَّمَا أَمَرْتُ بِعَبْدِي إِلَى النَّارِ لِتَشفَعي فِيهِ فَأُشَفِّعَكِ وَ لَتُبَيِّنُنَّ مَلائِكَتِي وَ أَنْبِيائِي وَ رُسُلِي وَ أَهْلِ الْمَوْقِفِ مَوْقِفُكِ مِنِّي و مَكَانُكِ عِنْدِي فَمَنْ قَرَأْتِ بَيْنَ عَيْنَيْهِ مُؤْمِناً فَخُذِي بِيَدِهِ وَ أَدْخِلِيهِ اَلْجَنَّةَ.⁽¹⁾

یعنى: شنیدم از ابى جعفر علیه السّلام كه مى‌فرمود: براى فاطمه توقّفى است بر در جهنّم، چون روز قیامت شود نوشته مى‌شود میان دو چشم هر مردى كه مؤمن است یا كافر، پس فرمان داده مى‌شود به دوستى كه گناهانش زیاد شده بسوى آتش بروند، پس مى‌خواند فاطمه میان دو چشم او را كه دوست دارنده است، آن گاه فاطمه مى‌گوید: خداى من و آقاى من! مرا فاطمه نامیدى، و جدا گردانیدى و منع كردى به سبب من كسى را كه دوست دارد مرا و دوست دارد ذرّیه مرا از آتش، و وعده تو ثابت و حقّ است، و تو خلف وعده نمى‌كنى.

پس خداى عزّ و جل مى‌فرماید: راست گفتى اى فاطمه، من تو را فاطمه نام گذاردم، و جدا كردم به سبب تو كسى را كه تو را دوست مى‌دارد و دوست مى‌دارد ذرّیه تو را از آتش، و وعده من ثابت و حقّ است و خلف وعده نمى‌كنم، غیر از این نیست كه من به این سبب امر كردم بنده خود را بسوى آتش تا تو در حقّ او شفاعت كنى، و من تو را شفیع قرار دهم، و ظاهر كنى براى فرشتگان من و پیغمبران من و فرستادگان من و اهل موقف موقف تو را از من و جایگاه تو را در نزد خودم، پس هر كه را در میان دو چشمش بخوانى كه مؤمن است بگیر دست او را و او را داخل بهشت كن.

تحقیق در بیان نکات و توجیهات احادیث مذکور

اشاره

در اطرف هشت حدیث گذشته راجع به علل نامیده شدن صدّیقه طاهره سلام الله علیها نکاتی در نظر گرفته شده که ذکر آن ها خالی از فائده نیست .

نكته اولى

در اطراف حدیث اول آن كه: ممكن است در جمله فرموده حضرت صادق علیه السّلام «فُطِمَتْ مِنَ الشَّرِّ » لفظ « فطم » از افعال لازمه باشد به معنى «فصل» و الف و لام « الشرّ » براى استغراق یا جنس، هر كدام گرفته شود اشکالى ندارد، و این خود علاوه بر دلائل آتیه‌اى كه پس از این گفته مى‌شود نیز دلیل است بر عصمت كلّیه آن بزرگوار، بنابراین معنى حدیث چنین مى‌شود: جدا شده از هر گونه شرّ.

چنان چه علّامه مجلسى علیه الرحمه نیز آن را از افعال لازمه گرفته و مشتق دانسته از « أَ فُطِمَ الطِّفْلُ إِذَا حَانَ زَمَانُ فَطمه عَنْ الرِضاع » و جمله حدیث « فطمتك بِالْعِلْمِ » را چنین معنى كرده و گفته: یعنى: « أَرْضَعَتْكَ بِالْعِلْمِ حَتَّى اِسْتَغنیت وَ فَطَمت ». ⁽¹⁾

و چون در محقّق بودن فصل لازم مى‌كند چهار چیز را: یکى فاصل، و یکى مفصول، و دیگرى مفصول عنه، و دیگرى مفصول به، پس در این مقام هم مى‌گوئیم: فاصل ذات اقدس احديّت جلّت عظمته چنان چه از نصّ آیه شریفه تطهیر این معنى ظاهر است، و مفصول وجود مبارک صدّیقه طاهره، و مفصول عنه هرگونه شر و بدى یا حقیقت و ماهيّت آن، و مفصول به روح قدسى است كه در وجود محترم آن معصومه معظّمه سلام اللّه علیها بوده كه آن سبب بریده شدن آن حضرت بوده از هرگونه شر و بدى.

و این مطلب را بنحو ابسط و اوفى إن شاء اللّه تعالى پس از این شرح خواهم داد.

نكته دوم

نیز ممكن است گفته شود كه: لفظ « فطم » متعدّى است، و فاطمه به معناى فاصله است، یعنى « فَصَلَّتْ نَفْسِهَا عَنِ الشَّرِّ » یعنى برید نفس خود را از هرگونه شرّ و بدى.

و به این تقریب مى‌گوئیم: فاصل خود وجود مبارک فاطمه است، و مفصول نفس قدسيّه آن حضرت، و مفصول عنه هرگونه شرّ و بدى، و مفصول به استعداد اصلى و اقتضاء ذاتى آن معظّمه سلام اللّه علیها است.

پس آن بزرگوار حقیقة و مآلا بریده شده از هرگونه شرّى است، و بنابراین معنى احتیاجى به جعل فاعل ندارد، و نظائر آن در محاورات اهل فن بسیار است، چنان چه از مكتوم به كاتم، و از معمور به عامر، و از اعجاز نخل مخويّه به خاویه، و از عیشة مرضيّه به راضیه و امثال این ها، پس بنابراین تقریب نیز بریده شدن آن معصومه از هرگونه شرّى دلیل عصمت اوست.

و امّا از حدیث دوم و سوم و ششم و هفتم و هشتم كه در وجوه تسمیه آن حضرت به فاطمه ذكر شد، و در خبر تفّاحيّه نبويّه كه پیشتر از آن ها سبق ذكر یافت، مستفاد مى‌شود كه وجه تسمیه آن دوحه نبويّه به فاطمه براى آن است كه در روز قیامت خود و شیعیان و ذرّیه و دوستان ایشان و دوستان دوستان ایشان بازگرفته مى‌شوند از آتش جهنّم.

و امّا وجه سوم از وجوه تسمیه آن نوريّه سماويّه به فاطمه بنابر آن چه از حدیث چهارم ظاهر است، براى آن است كه بازدارنده و قطع‌كننده طمع دشمنان خود مى‌باشد از طمع كردن در وراثت و خلافت نبويّه صلّى اللّه علیه و آله.

و از این حدیث شریف نیز نكاتى استفاده مى‌شود از آن جمله:

نکته اولی

این كه خداوند عالم آن عصمت كبرى را فاطمه نامیده به سبب آن چه در علم او بوده كه رسول اكرم صلّى اللّه علیه و آله از طوائفى از عرب زن خواهد گرفت، و آن ها به طمع وراثت و خلافت دختر به آن حضرت مى‌دهند، چون خدا فاطمه را به آن حضرت عنایت فرمود لذا طمع آن ها بریده شد، و خدا خلافت و وراثت را در اولاد فاطمه قرار داد.

نکته دوم

از كلمه « لَمَّا أَخْرَجَ مِنْهَا وَ جَعَلَ فی وَلَدِها » استنباط مى‌شود كه امر خلافت و نصب آن از جانب خداست نه به امر مردمان، چنان چه خداى تعالى فرموده: إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَةً ⁽¹⁾و نیز درباره ابراهیم فرموده: إِنِّی جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً ⁽²⁾و درباره داود علیه السّلام هم فرموده: إِنَّا جَعَلْناكَ خَلِیفَةً فِی الْأَرْضِ ⁽³⁾

نکته سوم

آن كه اگر چه قبل از ولادت آن بى‌بى معظّمه زنانى چند فاطمه نام داشته‌اند، ولى آن ها را كسان شان به این نام نامیده بودند، امّا آن حضرت را خدا به این نام نامیده براى بیرون كردن وراثت رسالت از طوائفى كه به آن طمع داشتند و قرار دادن در اولاد فاطمه علیها السّلام.

و اما وجه چهارم و پنجم از وجوه تسمیه آن حضرت به فاطمه بنابر آن چه از ظاهر

حدیث استفاده مى‌شود دلالت دارد بر این كه آن بزرگوار از دیگران به سبب علم و دانش و بریده شده است از طمث.

علّامه مجلسى رحمه اللّه براى این حدیث شریف بیانى دارد در توجیه عبارت « فَطمتك بِالْعِلْمِ » چنان چه قبلاً گفته شد « أی أَرْضَعَتْكَ بِالْعِلْمِ حَتَّى استغنیت وَ فُطِمَتْ » یعنى شیر دادم تو را به علم تا این كه بى‌نیاز شدى و بازگرفته شدى.

و وجه دیگر گفته: « قَطَعَتْكَ عَنِ الْجَهْلَ بِالْعِلْمِ » یعنى بریدم تو را از جهل به سبب علم.

وجه دیگر: « جُعِلْتُ فطامك مِنَ اللَّبَنِ بِالْعِلْمِ كنایة عَنْ كَوْنِهَا فی بُدُوِّ فِطْرَتِهَا عَالِمَةً بِالعلوم الرَبّانیة » یعنى: گردانیده شد بازداشته شدن تو از شیر به سبب علم كنایه از این كه در ابتداء فطرت عالمه بوده است به علوم ربّانيّه.

پس از بیان این سه وجه فرموده چیزى را كه مضمونش این است: بنابر تقاریرى كه گفته شد فاعل به معناى مفعول است، دافق كه به معناى مدفوق است.

وجه دیگر: « فطمت » را به صیغه تفعیل احتمال داده، یعنى « جَعَلْتُكَ قَاطِعَةِ النَّاسِ مَنْ الجَهْلِ » یعنى قرار دادم تو را جداكننده مردمان از نادانى.

وجه دیگر: « فَطَمِها مِنَ الْجَهْلِ هی تُفْطَمَ النَّاسِ مِنْه » یعنى جدا ساخت او را از نادانى پس او هم جدا مى‌سازد مردم را از آن.

و پس از بیان این دو وجه فرموده: و مشکل اجراء این دو وجه در قول او كه فرموده « فَطَمتِكَ مِنَ الطَّمْثِ » مگر به تكلّف، به این كه طمث را كنایه از اخلاق و افعال ذمیمه قرار دهند، یا گفته شود: « لِمَا فطمتك مِنَ الْأَدْنَاسِ الرُّوحَانِيَّةِ وَ الجِسْمانية إِنَّكَ تُفْطَمَ النَّاسُ عَنِ الْأَدْنَاسِ المَعْنَوية » یعنى براى این كه جدا ساختم تو را از چرك‌ها و كثافات روحانى و جسمانى، پس تو هم جدا مى‌سازى مردمان

را از چرک ها و كثافت‌هاى معنويّه ⁽¹⁾پایان كلام علّامه رحمه اللّه.

در بیان اعراب كلمه فاطمه

هرگاه كلمه « فاطمه » بعد از الف و لام واقع نشده باشد، چون غیر منصرف است به سبب علميّت و تأنیث در حالت نصب و جر به كسره باید خواند، چنان چه نحويّین گفته‌اند، و از ایشان است ابن مالک در الفيّه كه گفته است:

و امّا اگر مصدّر به الف و لام باشد یا به اسم دیگرى اضافه شده باشد به جر باید خواند.

و امّا اگر اسم و لقب با هم باشند؛ اگر لقب مفرد است و اسم هم مفرد است فاطمه كه به آن اضافه شود مانند فاطمة الزهراء نیز به كسر باید خواند در حالت جر؛ زیرا كه زهراء مسلّم لقب است نه صفت.

و امّا اگر لقب جمله باشد مانند فاطمة سيّدة النساء، این جا در حالت جر به فتح خوانده مى‌شود.

پیرامون نام دوم

نام دوم آن حضرت « صدّیقه » است یعنى بسیار راست‌گو و همیشه مداوم راستگوئى و تصدیق هر آن چه كه حق و ثابت است، و عادتى در گفتار جز راستگوئى ندارد، و ملازم با شكر گزارى، و ملازم با شرافت همیشگى است، و مریم مادر عیسى علیها السّلام هم از این راه است كه خداوند متعال او را در كلام خود صدّیقه نامیده و فرموده است: وَ أُمُّهُ صِدِّیقَةٌ ⁽²⁾یعنى او مانند سایر زنانى است

كه ملازم است با راستگوئى و تصدیق كرده جمیع پیغمبران را و آن چه كه از جانب خدا آورده‌اند.

و در حدیث وارد شده است كه « فَاطِمَةَ علیها السَّلَامُ صدّیقة لَمْ یکن یغسّلها إِلَّا الصدیق » ⁽¹⁾و مراد از صدّیق در این حدیث و احادیث بسیار دیگرى كه وارد شده حضرت امیر المؤمنین على علیه السّلام است، و آن حضرت صدّیق اعظم نامیده شده.

و در تفسیر آیه مبارکه كُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ ⁽²⁾در مجمع البحرین از حضرت باقر علیه السّلام روایت كرده كه فرمود: « یعنی كونوا مع آل محمّد صلّى اللّه علیه و آله » ⁽³⁾.

و از حضرت رضا علیه السّلام روایت كرده كه فرمود: صادقین، ائمّه علیهم السّلام‌اند. ⁽⁴⁾

پس بدون تردید صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها هم از صادقین است، و ایشان كسانى هستند كه در دین خدا در گفتار و كردار به تمام معنى ثابت و صادق‌اند.

صدق نقطه مقابل كذب است، و صدّیق مبالغه در راستگوئى است.

پیرامون نام سوم

نام سوم آن حضرت « مبارکه » است، و آن مشتق از بركت است یعنى نفع زیاد، و آن حضرت مبارکه نامیده شده و بدان مدح كرده شده، چنان نفعى كه هر كه او را دست‌آویز خود قرار دهد و دست توسّل به دامان او زند، در دنیا و آخرت رستگار خواهد شد، و نفع بسیار خواهد برد، و خیر كثیر شامل حال او مى‌شود.

و دیگر آن كه خداى تعالى ربوبيّت خود را به سبب او اظهار فرموده، چنان چه

در تفسیر آیه مبارکه بُورِكَ مَنْ فِی النَّارِ وَ مَنْ حَوْلَها ⁽¹⁾چنین گفته شده كه مراد از « مِنْ فِی النَّارِ » إبراهیم خلیل اللّه علیه السّلام است، 118 چنین گفته شده كه مراد از « من فِی النَّار » إبراهیم خلیل اللّه علیه السّلام است، و چنین معنى شده كه « من فِی النَّار» یعنى « فِی مَكَانَ الْنَّار » و مراد از « وَ مِنْ حَولِهَا » یعنى « وَ مِنْ حَوْلَ مَكَانَهَا » كه مراد بقعه مبارکه است.

و مراد از بركت حدوث امر دینى است كه به وسیله انبیاء در آن مكان و اطراف آن ظاهر شده، هم چنین بروز و ظهور تماميّت دین خدا به بركت وجود مبارک صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها بعد از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله ظاهر شده، و تا قیام قیامت به منتهى مرتبه كمال ظاهر خواهد شد بوسیله اولاد طيّبین و طاهرین او كه حجج بالغه احديّت، و امناء وحى خدا، و معادن علم او، و مظاهر صفات جلال و جمال اویند، و همه این بركات در اثر وجود باهر الجود آن بى‌بى معظّمه سلام اللّه علیها مى‌باشد.

پیرامون نام چهارم

نام چهارم آن حضرت « زكيّه » است یعنى پاکیزه از خباثت نفس و كینه و بخل و حسد، و هرگونه پلیدى و كثافات ظاهريّه و باطنيّه.

گفته شده: « زَكّی عَمَلِهِ أی طُهْرٍ عَمَلِهِ وَ وقره » یعنى پاک و پاکیزه شد عمل او و وقار و سنگینى او. و قول خداى تعالى كه فرموده غُلاماً زَكِيًّا ⁽²⁾أی « طَاهِراً مِنْ الذُنوب » یعنى زكى به معناى پاک و پاکیزه از گناهان، و گفته شده یعنى تام و تمام در كارهاى خیر. و قول خداى تعالى أَ قَتَلْتَ نَفْساً زَكِيَّةً ⁽³⁾یعنى «طاهرة لم تجن

مَا یوجِب قَتَلَهَا » یعنى پاک و پاکیزه‌اى كه جنایتى نكرده كه كشتن او واجب باشد.

و زكيّه به معناى پاکیزه از محبّت دنیا و شرک و كلّیه اخلاق ذمیمه و شرّ شكم و بدگوئى و حبّ جاه و تكبّر و عجب آمده است، و حضرت زهراء سلام اللّه علیها به تمام معنى منزّه از همه آن ها مى‌باشد.

پیرامون نام پنجم

نام پنجم آن بزرگوار « طاهره » است یعنى ذاتا پاک و پاکیزه‌اى كه نتواند كسى او را مس كند جز كسى كه ذات او پاک و پاکیزه باشد، و از این راه است حدیث شریفى كه فرموده‌اند: « لَوْ لَا علی لَمَا كَانَتْ لِفَاطِمَةَ كُفْوُ مِنْ آدَمَ إِلَى خَاتَمٍ » ⁽¹⁾یعنى اگر نبود على علیه السّلام، از براى فاطمه همسر و جفتى پیدا نمى‌شد از آدم تا خاتم، یعنى احدى لیاقت همسرى با آن حضرت را نداشت.

چنان چه شیخ ابو على طبرسى رحمه اللّه در تفسیر آیه شریفه رَسُولٌ مِنَ اللَّهِ يَتْلُوا صُحُفاً مُطَهَّرَةً ⁽²⁾گفته است: « یعنی مَطْهَرَةُ فی السَّمَاءِ لَا یمسّها إِلَّا الْمَلَائِكَةُ الْمُطَهَّرُونَ مِنِ الْأَنْجَاسَ » ⁽³⁾یعنى محمّد صلّى اللّه علیه و آله فرستاده ایست از جانب خدا كه بخواند كتاب‌هاى با استقامت عادله‌اى را كه هیچ گونه كجى ندارد، و واضح مى‌كند حق را از باطل، مس نمى‌كنند آن را مگر فرشتگان پاک و پاکیزه.

نیز فاطمه سلام اللّه علیها را هم كسى لیاقت كفويّت او را نداشته جز امیر المؤمنین على علیه السّلام، و معانى‌اى كه در نام زكيّه گفته شد نیز در نام « طاهره » مى‌باشد.

پیرامون نام ششم و هفتم

نام ششم و هفتم آن معظّمه راضیه و مرضيّه است.

امّا راضیه یکى از معانى آن قانعه است، یعنى قناعت‌كننده به خدا از غیر او، چنان چه در مجمع البحرین گفته است: « رضیت بِاللَّهِ رَبّاً قَنِعَتْ بِهِ وَ لَمْ أَطْلُبْ مَعَهُ غیره » ⁽¹⁾یعنى قناعت كرده‌ام به خدا و با او غیر او را نمى‌طلبم.

و دیگر آن كه راضى و راضیه مرد و زنى را گویند كه خشم ناک نشوند از آن چه كه بر آن ها مقدّر شده، و به عمل كم براى خدا قانع نشوند. و راضیه نیز زنى را گویند كه اختیاركننده باشد رضا و خوشنودى خدا را بر رضا و خوشنودى خود.

در بعضى از دعاها وارد شده: « خُذْ لِنَفْسِكَ رِضًا مِنَ نفسی أی اجْعَلْ نفسی راضیة لِكُلِّ مَا یرد عَلَیْها مِنْكَ » ⁽²⁾یعنى قرار ده نفس مرا خشنود شونده به هر چیزى كه بر آن وارد مى‌شود از جانب تو.

و راضیه نیز به معناى مرضيّه نیز تفسیر شده، چنان چه در مجمع البحرین در تفسیر آیه مبارکه فِی عِیشَةٍ راضِيَةٍ ⁽³⁾به مرضيّه آن را معنى كرده است ⁽⁴⁾

و امّا مرضیه به این جهت نامیده شده كه رضایت او رضایت خدا است هم چنانى كه غضب او غضب خداست، و رضایت خدا از او به جهت كمال جدّیت او بوده در ستایش و سپاس گزارى، و قطع شكر نكردن بعد از حصول رضاى خدا.

پیرامون نام هشتم

نام هشتم آن سيّده زنان دنیا و آخرت ( محدّثه ) است یعنى حدیث كرده شده، چنان چه در مجمع البحرین حدیثى روایت كرده و گفته است:

فی الحدیث: إِنْ أوصیاء مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ مُحَدَّثُونَ ، أی : تحدّثهم الْمَلَائِكَةِ وَ فیهم جبرئیل علیه السَّلَامُ مَنْ غیر مُعایِنَة . ⁽¹⁾

یعنى اوصیاء محمّد صلّى اللّه علیه و آله حدیث كرده مى‌شوند، یعنى فرشتگان با ایشان حدیث مى‌كنند بدون این كه آن ها، یعنى فرشتگان، را ببینند، و جبرئیل هم در میان ایشان است.

و مانند آن است قول امام علیه السّلام « إِنْ فی كُلِّ أُمَّةٍ محدّثین مِنْ غَیر نبوّة » ⁽²⁾یعنى در هر امّتى حدیث كرده شدگانى هستند كه نبوّت ندارند و از فرشتگان حدیث مى‌شنوند.

و در وصف فاطمه فرموده: « أَيَّتُهَا الْمُحَدَّثَةُ العِلیلة ». ⁽³⁾

و احادیث راجع به محدّثه بودن فاطمه علیها السّلام در طىّ فصول آینده بیان خواهد شد، ان شاء اللّه تعالى.

پیرامون نام نهم

اشاره

نام نهم آن بزرگوار « زهراء » است و آن به معناى نورانى و نوردهنده و صافى رنگ و درخشنده است، و علّت این كه آن بى‌بى معظّمه زهراء نامیده شده به چند حدیث اكتفاء مى‌شود.

حدیث اول

شیخ صدوق علیه الرحمه در كتاب علل الشرایع به اسناد خود از ابان بن تغلب روایت كرده كه گفت:

قُلْتُ لأبی عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ : یا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ، لَمْ سمّیت الزَّهْرَاءِ علیها السَّلَامُ زهراء ؟

قَالَ لِأَنَّهَا تَزْهَرُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلامُ فِي النَّهَارِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ بِالنُّورِ كَانَ يَزْهَرُ نُورُ وَجْهِهَا صَلاَةَ اَلْغَدَاةِ وَ اَلنَّاسُ فِي فِرَاشِهِمْ فَيَدْخُلُ بَيَاضُ ذَلِكَ اَلنُّورِ إِلَى حُجُرَاتِهِمْ بِالْمَدِينَةِ فَتَبْيَضُّ حِيطَانُهُمْ فَيَعْجَبُونَ مِنْ ذَلِكَ فَيَأْتُونَ اَلنَّبِيَّ صلى اللّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَيَسْأَلُونَهُ عَمَّا رأوْا فيرسِلُهم إِلَى مَنْزِلِ فَاطِمَةَ عليْها السَّلاَمُ فَيَأْتُونَ مَنْزِلَهَا فَيَرَوْنَهَا قَاعِدَةً فِي مِحْرَابِهَا تُصَلِّي وَ اَلنُّورُ يَسْطَعُ مِنْ مِحْرَابِهَا مِنْ وَجْهِهَا فَيَعْلَمُونَ أَنّ الَّذِي رأَوْهُ كانَ مِنْ نور فاطمة عليها السلام

فَإِذَا انْتَصَفَ النَّهَارُ وَ تَرَتَّبَتْ لِلصَّلاَةِ زَهَرَ نُورُ وَجْهِهَا بِالصُّفْرَةِ فَتَدْخُلُ اَلصُّفْرَةُ فِي حُجُرَاتِ اَلنَّاسِ فَتَصْفرُّ ثِيَابُهُمْ وَ ألْوَانُهُمْ فَيَأْتُونَ اَلنَّبِيَّ صلى اللَّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَيَسْأَلُونَهُ عَمَّا رأَوْا فيرسِلُهم إِلَى مَنْزِلِ فَاطِمَةَ صَلوات الله عَلَيْهَا فَيَرَوْنَهَا قَائِمَةً فِي مِحْرَابِهَا وَ قَدْ زَهَرَ نُورُ وَجْهِهَا صَلَوَاتُ اللَّهِ عليها وَ عَلَى أَبِيهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنِيهَا بِالصُّفْرَةِ فَيعْلَمُونَ أَنَّ اَلَّذِي رأوْا كَانَ مِنْ نُورِ وجهها

فَإِذَا كَانَ آخِرُ النَّهَارِ وَ غَرَبَتِ الشَّمْسُ اِحْمَرَّ وَجْهُ فَاطِمَةَ فَأَشْرَقَ وَجْهُهَا بِالْحُمْرَةِ فَرَحاً وَ شُكراً لِلَّهِ عزّ و جَلَّ فَكَانَ تَدْخُلُ حُمْرَةُ وَجْهِها حُجُرَاتِ اَلْقَوْمِ وَ تَحْمَرُّ حِيطَانُهُمْ فَيَعْجَبُونَ مِنْ ذَلِكَ وَ يَأْتُونَ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ يَسْأَلُونَهُ عَنْ ذَلِكَ فَيُرْسِلُهُمْ إِلَى مَنْزِلِ فَاطِمَةَ فَيَرَوْنَهَا جَالِسَةً تُسَبِّحُ اَللَّهَ وَ تُمَجِّدُهُ وَ نُورُ وَجْهِهَا يَزْهَرُ بِالْحُمْرَةِ فَيَعْلَمُونَ أَنَّ اَلَّذِي رَأَوْا كَانَ مِنْ نُورِ وَجْهِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ

فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ اَلنُّورُ فِي وَجْهِهَا حَتَّى وُلِدَ اَلْحُسَيْنُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ هُوَ يَتَقَلَّبُ فِي وُجُوهِنَا إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ في الأئمّةِ مِنَّا أهل البَيْت ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

یعنى: گفتم به ابى عبد اللّه علیه السّلام كه: چرا زهراء زهراء نامیده شد؟

فرمود: براى آن كه روزى سه مرتبه براى امیر مؤمنان علیه السّلام نور او تابش مى‌كرد:

وقت نماز صبح نور روى او مى‌درخشید در حالى كه مردمان در فراش خود بودند، سفیدى آن نور در حجره‌هاى ایشان مى‌تابید در مدینه، بنحوى كه دیوارهاى ایشان سفید مى‌شد، و ایشان از آن تعجّب مى‌كردند، پس بنزد پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله مى‌آمدند و سؤال مى‌كردند از آن حضرت از آن چه كه دیده بودند، پس آن حضرت ایشان را مى‌فرستاد در خانه فاطمه، چون مى‌آمدند در منزل آن حضرت مى‌دیدند او را كه در محراب خود نشسته نماز مى‌گزارد در حالتى كه آن نور از محراب و روى آن بانو بالا مى‌رود، آن گاه مى‌دانستند كه آن نورى كه دیده‌اند از نور فاطمه علیها السّلام بوده.

و چون نیمه روز مى‌شد و آن بى‌بى معظّمه مهيّاى براى نماز مى‌شد نور زردى از روى او مى‌درخشید كه زردى آن در حجره‌هاى مردمان مى‌تابید، بنحوى كه لباس‌ها و رنگ‌هاى ایشان زرد مى‌شد، مى‌آمدند خدمت پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله و مى‌پرسیدند از آن چه كه دیده‌اند، آن حضرت ایشان را مى‌فرستاد در منزل فاطمه صلوات اللّه علیها مى‌دیدند آن بانوى معظّمه در محراب خود ایستاده و نور روى او مى‌درخشد، صلوات خدا بر او و بر پدر او و شوهر او و فرزندان او باد.

و چون آخر روز مى‌شد و آفتاب غروب مى‌كرد نور سرخى از روى او تابان مى‌شد از روى شادى و سپاس گزارى براى خداى عزّ و جل كه سرخى نور روى او در حجره‌هاى آن مردمان مى‌تابید و دیوارهاى ایشان سرخ مى‌شد، بنحوى كه تعجّب مى‌كردند و مى‌آمدند خدمت پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله و مى‌پرسیدند از آن حضرت و آن بزرگوار ایشان را مى‌فرستاد در خانه فاطمه مى‌دیدند كه آن مكرّمه نشسته است و تسبیح و تمجید مى‌كند خدا را در حالتى كه نور روى او مى‌درخشد به سرخى، پس مى‌دانستند كه آن چه را كه دیده‌اند از نور

روى فاطمه است، و همیشه این نور در روى آن معظّمه بود تا وقتى كه حسین علیه السّلام متولّد شد در او انتقال پیدا كرد، و آن در روهاى ما امامان كه از اهل بیت مى‌باشیم هست تا روز قیامت.

حدیث دوم

و نیز در كتاب علل الشرایع به اسناد خود از جابر از ابى عبد اللّه علیه السّلام روایت كرده:

قَالَ : قُلْتُ لَهُ : لَمْ سمّیت فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ زهراء ؟

فَقَالَ لِأَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَهَا مِنْ نُورِ عَظَمَتِهِ فَلَمَّا أشرقت أَضاءَتِ اَلسَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ بِنُورِهَا وَ غُشِيَتْ أَبْصَارَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ خَرَّتِ اَلْمَلائِكَةُ لِلَّهِ سَاجِدِينَ وَ قَالُوا إِلَهَنَا وَ سَيِّدَنَا مَا هَذَا اَلنُّور فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِمْ هَذَا نُورٌ مِنْ نُورِي أَسْكَنْتُهُ فِي سَمَائِي خَلَقْتُهُ مِنْ عَظَمَتِي أُخْرِجُهُ مِنْ صُلْبِ نَبِيٍ مِنْ أَنْبِيَائِي أفَضِّلُهُ عَلَى جَمِيعِ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ أُخْرِجُ مِنْ ذَلِكَ اَلنُّورِ أَئِمَّةً يَقُومُونَ بِأَمْرِي يَهْدُونَ إِلَيَّ خَلْقِي ⁽¹⁾وَ أَجْعَلَهُمْ خلفائی فی أرضی بَعْدَ انْقِضَاءِ وَحیی ⁽²⁾

یعنى: گفت جابر: گفتم: چرا فاطمه زهراء زهراء نامیده شد؟

فرمود: براى این كه خداى عزّ و جل آفرید او را از نور عظمت خود، پس چون تابید روشن نمود آسمان‌ها و زمین را به نور خود، كه چشم‌هاى فرشتگان را فروگرفت، و فرشتگان براى خدا بسجده افتادند و گفتند: خداى ما و آقاى ما! چیست این نور؟ پس خدا بسوى ایشان وحى فرستاد كه این نورى است از نور من كه ساكن گردانیدم او را در آسمان خودم، آفریدم او را از بزرگى خودم، بیرون مى‌آورم او را از صلب پیغمبرى از پیغمبران خودم كه آن پیغمبر را برترى مى‌دهم بر تمام پیغمبران، و بیرون مى‌آورم از این

نور امام‌هائى را كه به امر من قیام كنند و راهنمائى كنند خلق مرا، و آن ها را جانشین‌هاى خود قرار مى‌دهم در روى زمین خود پس از انقضاء وحى خود، یعنى پس از پیچیده شدن مدّت نبوّت.

مانند این حدیث را علّامه مجلسى رحمه اللّه در بحار از مصباح الأنوار نقل كرده ⁽¹⁾

حدیث سوم

شیخ صدوق رحمه اللّه نیز در كتاب معانى الأخبار و علل الشرایع به اسناد خود از ابن عمّاره از پدرش روایت كرده كه گفت:

سألت أبا عبد اللّه علیه السّلام عن فاطمة لم سمّیت زهراء؟ فقال: لأنّها كانت إذا قامت فی محرابها زهر نورها لأهل السماء كما یزهر نور الكواكب لأهل الأرض ⁽²⁾

یعنى: پرسیدم از ابى عبد اللّه علیه السّلام از فاطمه كه چرا زهراء نامیده شد؟ فرمود: براى آن كه چون در محراب خود مى‌ایستاد مى‌درخشید نور او براى اهل آسمان ها هم چنان كه نور ستارگان براى اهل زمین مى‌درخشد.

حدیث چهارم

علّامه مجلسى رحمه اللّه در بحار الأنوار از شیرویه در كتاب فردوس نقل كرده است از ابى هاشم عسكرى كه گفته است:

سَأَلْتَ عَنْ صَاحِبِ اَلْعَسْكَرِ عليْهِ السَّلاَمُ لِمَ سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ اَلزَّهْرَاءَ فَقَالَ كَانَ وَجْهُهَا يَزْهَرُ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَوَّلِ النَّهَارِ كَالشَّمْسِ الضَّاحِيَةِ وَ عِنْدَ اَلزَّوَالِ كَالْقَمَرِ الْمُنِيرِ وَ عِنْدَ غُرُوبِ الشَّمْسِ كَالْكَوْكَبِ الدُّرِّيّ ⁽³⁾

یعنى: پرسیدم از صاحب عسكر، یعنى امام حسن عسكرى علیه السّلام، كه چرا فاطمه زهراء نامیده شد؟ فرمود براى این كه روى زهراء براى امیر المؤمنین علیه السّلام در اول روز مانند آفتاب تابان مى‌درخشید، و در هنگام زوال مانند ماه تابان نوردهنده، و در هنگام غروب آفتاب مانند ستاره درخشان مى‌درخشید.

حدیث پنجم

و نیز از حسن بن یزید روایت كرده كه گفت:

قُلْتُ لأبی عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ : لَمْ سمّیت فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ ؟

قَالَ لِأَنَّ لَهَا فِي اَلْجَنَّةِ قُبَّةٌ مِنْ يَاقُوتَةٍ حَمْرَاءَ اِرْتِفَاعُهَا فِي الْهَوَاءِ مَسِيرَةُ سَنَةٍ مُعَلَّقَةٍ بِقُدْرَةِ الْجَبَّارِ لاَ عِلاَقَةَ لَهَا مِنْ فوقِها فَتُمْسِكَهَا وَ لاَ دِعَامَةَ لَهَا مِنْ تَحْتِهَا فَتَلْزَمَهَا لَهَا مِائَةُ أَلْفِ بَابٍ عَلَى كُلِّ بَابٍ أَلْفٌ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ يَرَاهَا أَهْلُ اَلْجَنَّةِ كَمَا يَرَى أَحَدُكُمُ اَلْكَوْكَبَ اَلدُّرِّيَّ اَلزَّاهِرَ فِي أُفُقِ اَلسَّمَاءِ فَيَقُولُونَ هَذِهِ اَلزَّهْرَاءُ لِفَاطِمَةَ ⁽¹⁾

یعنى: گفتم به ابى عبد اللّه علیه السّلام كه: براى چه فاطمه به زهراء نامیده شد؟

فرمود: براى این كه براى او در بهشت قبّه ایست از یک دانه یاقوت سرخ كه بلندى آن در هوا بقدر سیر كردن یک سال است، به قدرت خداى جبّار آویزان است بدون هیچ علاقه‌اى كه بالاى آن آویخته باشد تا این كه آن را نگاه دارد، و نه پایه‌اى در زیر آن قرار داده شد كه بر روى آن قرار گیرد، براى آن است یک صد هزار در، كه براى هر درى است هزار دربان از فرشتگان، كه اهل بهشت آن را مى‌بینند هم چنان كه یکى از شما ها ستاره درخشنده را در كرانه آسمان مى‌بیند، پس مى‌گویند كه: این قبّه درخشنده مخصوص براى فاطمه است.

در پیرامون وجه تسمیه بتول

یکى از نام‌هاى آن بى‌بى معظّمه سلام اللّه علیها « بتول » است كه اشتقاق آن از بَتْل است به معناى قطع و بریدن.

در كتاب معانى الأخبار و علل الشرایع به اسناد علوى از امیر مؤمنان على علیه السّلام از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت نموده كه فرمود:

سُئِلَ عَنِ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : مَا الْبَتُولُ ؟ فَإِنَّا سَمِعْنَاكَ یا رَسُولَ اللَّهِ تَقُولُ : إِنَّ مریم بَتُولُ وَ فَاطِمَةَ بَتُولُ ؟

فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : الْبَتُولُ التی لَمْ تَرَ حُمْرَةً قَطُّ أی لَمْ تَحِضْ ؛ فَإِنْ الحیض مَكْرُوهُ فی بَنَاتِ الأنبیاء . ⁽¹⁾

یعنى: سؤال شد از پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله كه مراد از بتول چیست؟ ما شنیده‌ایم از تو اى رسول خدا كه مى‌گویى: مریم بتول است و فاطمه هم بتول است؟

فرمود: بتول آن‌چنان زنى است كه هرگز سرخى ندیده است یعنى حیض ندیده است؛ زیرا كه حیض در دخترهاى پیغمبران كراهت داشته است.

علّامه مجلسى رحمه اللّه در بحار از ابى صالح مؤذّن در اربعین روایت كرده است كه آن حضرت به عایشه فرمود:

یا حمیراء ، إِنَّ فَاطِمَةَ لَيْسَتْ كَنِسَاءِ اَلْآدَمِيِّينَ، لا تَعْتَلُّ كَمَا تعتلن ⁽²⁾

یعنى: اى حمیراء! فاطمه مانند زن‌هاى آدمیان نیست، علّت یعنى حیض نمى‌شود هم چنان كه زنان علّت مى‌بینند و حیض مى‌شوند.

مؤلّف گوید: بتول آن زنى را گویند كه خود را از ازدواج بریده و به حال بكارت

باقى مانده باشد، و یا زنى است كه ترک دنیا كرده باشد، و فاطمه زهراء سلام اللّه علیها بتول نامیده شده براى این كه دل از دنیا و اهل دنیا بریده و حالت انقطاع الى اللّه را داشته، و یا از زنان زمان خود و زنان امّت بریده و جدا ساخته از جهت حسب و دین، و یا از حیض و نفاس و استحاضه و انواع كثافات متداوله در میان سایر زن‌ها پاک و پاکیزه و بركنار بوده، و همیشه بحال بكارت باقى بوده كه بدین جهت حضرتش عذراء نیز نامیده شده، یا بواسطه فضل و علم و متّصفه بودن به جمیع كمالات صوريّه و معنويّه و ظاهريّه و باطنيّه و داشتن مقام ولایت كلّیه‌اى مانند پدر بزرگوار و شوهر عالى‌مقدار خود از سایر زنان جهانیان ممتاز و جدا بوده. روحی وَ أَرْوَاحَ العالمین لَكَ الْفِدَاءَ یا فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ ..

بهر زائیدن همتاى تو اى درّ یتیم *** تا صف حشر بود مادر ايّام عقیم

همه انبیا در پناه تواند *** مقیم در بارگاه تواند

تو خورشیدى و آن همه اخترند *** تو سلطانى و آن همه لشكرند

ملایک همه تحت فرمان تو *** خلایق همه غرق احسان تو

به تو جلوه‌ها كرده ذات خدا *** بود از تو پیدا صفات خدا

مبحث دوم : در پیرامون كنیه‌هاى آن بزرگوار

در بیان كنیه‌هاى صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها. بدان كه كنیه اسمى است كه اطلاق مى‌شود بر شخص براى تعظیم و بزرگ داشتن او، مانند ابو القاسم و ابو الحسن، و جمع آن كنى است به ضمّ كاف، و آن در حقیقت و مجاز هر دو استعمال مى‌شود، و آن از اقسام علم و قسیم اسم است، چنان چه از كلمات اهل لغت و علماء علم نحو فهمیده مى‌شود.

و كنیه آن لفظى است كه مصدّر به لفظ اب و امّ باشد، در مردمان مانند

ابى محمّد مثلاً، و در زنان مانند امّ لیلى، و بعضى هم لفظ مصدّر به ابن و بنت را نیز كنیه گفته‌اند، و برخى دیگر مصدّر به اخ و اخت را نیز كنیه دانسته‌اند، و اكثر در تعظیم شخص استعمال مى‌كنند، و بعضى در تحقیر هم استعمال كرده‌اند.

و حق این است كه استعمال آن بر سه وجه است:

اول: براى تعظیم و مدح.

دوم: براى تحقیر و ذمّ.

سوم: بعنوان اسم.

چون این معنى دانسته شد نیز بدان بنا بر قول اول كه مشهورتر است براى حضرت زهراء سلام اللّه علیها كنیه‌هائى در احادیث و اخبار خاصّه و عامّه روایت شده: اول: امّ الحسن، دوم: امّ الحسین، سوم: امّ الحسنین، چهارم: امّ السبطین، پنجم: امّ الائمّه، ششم: امّ الخیرة، هفتم: امّ المحسن، هشتم: امّ ابیها.

اكنون تذكّر داده مى‌شود كه وجه تناسب هر یک از كنیه‌هاى نام برده و تكنیه آن بى‌بى معظّمه سلام اللّه علیها به هر یک از آن ها واضح و روشن است، مگر هشتمین از آن ها كه امّ ابیها باشد، لذا سزاوار چنان دیدم كه در تشریح وجه تكنیه آن حضرت به این كنیه بسطى داده شود.

در بیان معانى و اطلاقات لفظ امّ مقدّمه

اشاره

از براى لفظ امّ معانى و اطلاقاتى گفته شده:

اول: آن كه متبادر و اشهر از همه اطلاقات در زبان‌هاى عرف آن است كه مادر را امّ مى‌گویند.

دوم: اصل و ریشه هر چیز را گویند، چنان چه در معناى امّ الكتاب به معناى اصل كتاب كه لوح محفوظ باشد یا سوره حمد باشد گفته شده.

سوم: جامعه اصل مقاصد را عرب امّ مى‌گویند.

چهارم: پوست نازک جمع كننده دماغ را امّ الرأس و امّ الدماغ گویند.

پنجم: وسط زمین و مكّه معظّمه را امّ القرى گویند براى این كه زمین از زیر آن گسترده شده.

ششم: بر مقصد و مقصود نیز اطلاق شده، چنان چه یکى از وجوه امّ القرى این است؛ لِأَنَّهَا قِبْلَةً النَّاسِ یأمّونها .

هفتم: جهت تقویت و تربیت شى‌ء را گویند، و این در اصطلاح اهل حكمت است.

هشتم: بر شى‌ء عظیم الشأن اطلاق مى‌شود، و متفرّع بر آن است یکى از وجوه أُمُّ الْقُرَى ؛ لِأَنَّهَا أَعْظَمُ شَأْنٍ مِنَ الْقُرَى .

نهم: هر آیه محكمه‌اى از آیات شرایع و احكام را امّ گویند.

دهم: بر رئیس قوم نیز اطلاق امّ شده، چنان چه خادم قوم را نیز امّ گفته‌اند.

بعضى از معانى و اطلاقات دیگرى براى معانى امّ ذكر شده كه ذكر آن در این مقام متناسب نیست، لذا از آن صرف‌نظر شد. و امّا از آن چه كه در معناى آن شرح داده شده وجوهى براى تكنیه عصمت كبرى سلام اللّه علیها به امّ ابیها احتمال داده مى‌شود بر وجه استحسان نه حكومت و تسجیل، و اللّه و رسوله و أوصیاء الرسول أعلم.

وجه اول

آن كه كنیه قرار دادن پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله آن بانوى گرامى را به این كنیه محض اظهار محبّتى است كه حضرتش به او داشته؛ زیرا كه بسا مى‌شود كه شخص فرزند خود یا غیرى را بسیار دوست مى‌دارد، و در حقّ او غایت محبّت خود را مى‌خواهد اظهار كند، اگر دختر است از او به مادر تعبیر مى‌كند، و اگر پسر است به پدر، و او را نازل منزله مادر یا پدر خود قرار مى‌دهد، چنان چه این معنى در عرف عرب و

عجم از وضیع و شریف شایع است، كه مجازا از فرزند خود تعبیر به مادر یا پدر كنند.

و مؤيّد مطلب است بر آن چه كه گفته شد كلام صاحب كشف الغمّه در فضل شفیعه است كه در آن كتاب گفته است كه: « إِنْ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ كَانَ یحبّها وَ یکنّیها بامّ أبیها » ⁽¹⁾و الحق اشکالى در این توجیه نیست، بلكه وجهى است وجیه و خالى از هرگونه تكلّف و تعسّف.

وجه دوم

بنابر اطلاق دوم ممكن است كنیه قرار دادن آن حضرت فاطمه سلام اللّه علیها را به اعتبار خصیصه‌اى باشد كه جهت اصليّتى براى آن حضرت داشته، مانند جمله‌اى كه در حقّ ریحانه خود حضرت ابى عبد اللّه الحسین علیه السّلام بیان فرموده:

« حُسَین مِنّی وَ أَنَا مِنَ حُسَین » با این كه حسین علیه السّلام فرع و شاخه‌اى از شجره رسالت است به اعتبارى خود را فرع حسین خوانده نظر به وجوهى كه براى آن به محلّ خود ذكر شده.

و امّا مؤيّد آن چه كه فعلا در مقام ذكر آن هستم و محلّ شاهد است قسمتى از حدیث شریفى است كه علّامه مجلسى اعلى اللّه مقامه در بحار الأنوار از كتاب مصباح الأنوار شیخ طوسى رحمه اللّه به اسناد خود از انس بن مالک از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده، و مؤلّف فقیر در فصل اول این كتاب در حدیث هشتم نیز از بحار نقل كردم كه فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله:

ثُمَّ فَتَقَ نُورَ ابْنَتِي فَاطِمَةَ فَخَلَقَ مِنْهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فَالسَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ مِنْ نُورِ اِبْنَتِي

فَاطِمَةَ وَ نُورُ اِبْنَتِي مِنْ نُورِ اَللَّهِ وَ اِبْنَتِي فَاطِمَةُ أَفْضَلُ مِنَ اَلسَّمَاوَاتِ وَ اَلْأَرْضِ الحديث ⁽¹⁾

یعنى: پس از آن شكافت نور دختر من فاطمه را و آفرید از آن آسمان‌ها و زمین را، پس آسمان و زمین از نور دختر من فاطمه است، و نور دختر من فاطمه از نور خداست، و دختر من فاطمه افضل از آسمان‌ها و زمین است.

از این جمله از خبر بطور صریح چنین مستفاد مى‌شود كه خلقت آسمان‌ها و زمین از نور زهراء سلام اللّه علیها است، یعنى اگر نور فاطمه نبود آسمان و زمینى نبود، بنابراین آسمان‌ها و زمین مولود نور زهراست.

پس مى‌گوئیم: آن چه از زمین بوجود آمده و مى‌آید از جماد و نبات و حیوان و انسان، همه موالید زمین، و زمین مولود نور زهرا است، پس نتیجه چنین مى‌گیریم كه همه موالید از زمین مولودهاى نور آن حضرت مى‌باشند، حتّى ابدان همه پیغمبران، كه از جمله آن ها است بدن عنصرى پدر بزرگوارش حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله، فلذا از این راه اگر گفته شود كه آن بى‌بى معظّمه مادر پدر خود مى‌باشد هیچ مانعى ندارد.

وجه سوم

به اعتبار آن كه صدّیقه طاهره جامعه اصل مقاصد پدر بزرگوار خود مى‌باشد، و عنصر شجره مبارکه رسالت و ولایت، و مجمع البحرین این هر دو مى‌باشد كه اصل مقاصد آن حضرت بوده و مى‌باشد. اطلاق این كنیه مبارکه بر آن بى‌بى معظّمه خالى از حقیقت نیست، چنان چه طریحى رحمه اللّه در مجمع البحرین در لغت شجر از حضرت باقر علیه السّلام روایت كرده:

الشَّجَرَةُ الطَّيِّبَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ وَ علی فَرْعِهَا ، وَ عُنْصُرِ الشَّجَرَةِ فَاطِمَةَ ، وَ ثَمَرَتُهَا أَوْلَادِهَا ،

و أَغْصَانِهَا وَ أَوْرَاقُهَا شیعتها . ⁽¹⁾

یعنى: شجره طيّبه رسول خداست كه اصل آن است، و على علیه السّلام فرع آن، و فاطمه عنصر آن، و ائمّه علیهم السّلام شاخه‌ها و میوه آن، و شیعیان برگ‌هاى آنند.

و قریب به همین مضمون در كتاب بصائر الدرجات و بحار الأنوار و بعض دیگر از كتب معتبره نیز روایت شده با قید سلسله سند.

جاى تردید نیست كه رشد و ترقّى و مثمر شدن به عنصر آن است، و از این راه است كه لفظ امّ به معناى عنصر استعمال شده، و امّهات اربعه به معناى عناصر اربعه استعمال آن شایع است.

وجه چهارم

بنابر اطلاق امّ بر پوست نازک روى دماغ، یا آن چه كه دماغ در آن جاى دارد، ممكن است پس از تمهید مقدّمه‌اى وجه مناسبى براى این كنیه شریفه گفته شود، و آن مقدّمه این است كه: چون دماغ از اشرف اعظاء رئیسه و لطیف‌ترین اجزاء، و به منزله مصباح و چراغى است نورانى، و مركز عقل و حواس باطنه، و مبدأ و منشأ حواس ظاهره، و بزرگ ترین مایه حیات آدمى است، و از شدّت لطافت به انواع حوادث نزدیک است، لذا حكیم على الاطلاق بر وفق حكمت براى محفوظ ماندن آن از حوادث به بدیع صنعت و صنیع فطرت خود بر وجه اتقان جایگاه و كوّه و مشکاة و غشاوه‌اى براى آن قرار داده، تا این سراج منیر از تندباد حوادث مصون و محفوظ بماند، و از انواع آسیب و خطر مأمون باشد، تا هر یک از حواس باطنه و ظاهره به تقدیر عزیز علیم به وظیفه خود مشغول باشند.

مى‌گوئیم: در صورتى كه سرج عقول جزئيّه محتاج به فانوس و مردنگى‌ها

مى‌باشد، سراج منیر رسالت و مصباح وجود مقدّس عقل كل و خاتم رسل صلّى اللّه علیه و آله به طریق اولى مردنگى و مشکاة عصمتى لازم دارد، لذا بدین اعتبار مى‌توان گفت كه وجود مبارک صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها مشکاة و مسرّجه فارده نبويّه، و زجاجه مصباح خاتميّت، و امّ الدماغ هیکل ما سوى اللّه در تمام نشآت و ادوار و اكوار و اطوار بوده و مى‌باشد.

و مؤيّد این كه آن بانوى معظّمه مشکاه مصباح رسالت است، خبرى است شریف و اثرى است لطیف كه در تفسیر على بن ابراهیم قمّى رحمه اللّه با قید سلسله سند از سهل همدانى روایت كرده كه گفت:

سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه السَّلَامُ یقول فی قَوْلِ اللَّهِ اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ ⁽¹⁾هی فاطمة. ⁽²⁾( الحدیث )

یعنى: شنیدم از ابى عبد اللّه علیه السّلام كه در تفسیر فرموده خدا «خدا روشن‌كننده آسمان‌ها و زمین است، مثل نور او مانند مشکاه ( چراغ دان ) است » و مراد از مشکاه فاطمه است.

و نیز اخبار در این كه مشکاه فاطمه است بسیار است، چنان چه به محلّ خود در این كتاب ذكر مى‌شود ان شاء اللّه تعالى. پس بنابراین اطلاق معناى امّ ابیها بى‌مناسبت نخواهد بود.

وجه پنجم

بنابر اطلاق امّ بر وسط به اعتبار این كه عصمت كبرى سلام اللّه علیها داراى مقام عصمت كلّیه، و حدّ وسط بین مرتبه رسالت و ولایت، و داراى رتبه جمع الجمعى مى‌باشد، چنان چه در آیه شریفه مباهله فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا

وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ⁽¹⁾و در قدسيّه مبارکه كسائيّه كه فرموده: « فَاطِمَةَ وَ أَبُوهَا وَ بَعْلِهَا وَ بنوها » و از القاب او است « وَاسِطَةٍ قِلَادَةُ الوُجود » ⁽²⁾چنان چه در كتاب كشف الغمّه نقل نموده، مراد از قلاده وجود، وجود مبارک حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله است، و زینت قلاده به آن چیزى است كه در وسط آن قرار داده شده، و طبق فرموده آن حضرت « فَاطِمَةَ رَوحِی الَّتِی بَیْن جَنْبِي » و روح واسطه بین نفس نفیس آن حضرت و جسد نازنین او كه نور مجسّد است مى‌باشد، به این اعتبار اطلاق امّ ابیها بر وجود مبارک آن بى‌بى معظّمه بى‌مناسبت نیست.

وجه ششم

به اعتبار اطلاق امّ بر مقصد و مقصود از این راه نیز امّ ابیها در تكنیه آن حضرت بى‌مناسبت نیست چنان چه روایت شده كه:

كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذَا أَرَادَ سَفَراً يَؤُمُّ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ وَ كَانَ آخِرُ اَلنَّاسِ عَهْداً بِهَا وَ إِذَا قَدِمَ عَنْ سَفَرِهِ كَانَ يَؤُمُّهَا أَيْضاً وَ هُوَ أَوَّلُ اَلنَّاسِ عَهْداً بِهَا ⁽³⁾

یعنى: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله هر وقت مى‌خواست به سفرى برود هنگام بیرون بسوى فاطمه قصد مى‌كرد، یعنى از خانه فاطمه قصد مى‌كرد، یعنى از خانه فاطمه حركت مى‌كرد، و هنگام بازگشتن اول قصد خانه فاطمه مى‌نمود، یعنى بر فاطمه وارد مى‌شد.

پس به این اعتبار اگر از امّ ابیها مقصد ابیها اراده شود ضررى ندارد.

وجه هفتم

بنابر اطلاق امّ به جهت تقویت شى‌ء در اصطلاح و مذاق علماء حكمت و

مظهر و منشأ شى‌ءاى یا محلّ تفاصیل امور بودن فى الجمله و لو بالنسبه باشد، پس مى‌گوئیم كه صدّیقه طاهره صلوات اللّه علیها نسبت حقیقيّه ذاتيّه با پدر بزرگوار خود داشته، بنحوى كه این نسبت براى احدى اتّفاق نیفتاده در میان همه خلق؛ زیرا كه این بى‌بى معظّمه دختر و بضعه و جزء و لطیفه سرّ او و روح میان دو پهلوى او بوده، و جمیع آثار نبوّت و ولایت از او ظاهر شده، و اگر نبود آن آثار ظاهر نمى‌شد، و چون همه آثار از او ظاهر شد بسبب اولاد او صلوات اللّه علیهم، بتدریج تحمّل اثقال پدر بزرگوار خود را كه آثار نبوّت و ولایت است نمود، هم چنانى كه مادر متحمّل اثقال فرزند و مربّى او مى‌شود و تحمّل زحمات او را مى‌كند كه اگر مادر نبود فرزند بوجود نمى‌آمد، لذا به امّ ابیها كنیت داده.

وجه هشتم

بنابر اطلاق آن بر شى‌ء عظیم الشأن گفته مى‌شود، كه اخبار و احادیث بسیارى از شیعه و سنّى در عظمت شأن آن بى‌بى معظّمه روایت شده، بنحوى كه دوست و دشمن در عظمت مقام او اذعان دارند، و او را به عظمت مى‌ستایند، و وجود مبارک پدر بزرگوارش با او معامله‌اى مى‌كرده كه فرزند با مادر خود مى‌كند، چنان چه مأمور بوده از جانب خدا دست او را ببوسد، و سلام خدا را به او برساند، و سر تا پا مقابل او بایستد، و هر وقت بر پدر وارد مى‌شود او را استقبال كند، و هرگاه خارج مى‌شود او را بدرقه كند، و به او خطاب سيّده كند.

چنان چه از كتاب فضائل العترة تألیف ابى السعادات و كتاب اربعین ابن مؤذّن حكایت و روایت شده از عكرمه از ابن عبّاس و ابى ثعلبه حسنى و از نافع و از عبد اللّه بن عمر بن الخطّاب كه گفته‌اند:

كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِذَا أَرَادَ سَفَراً كَانَ آخِرَ اَلنَّاسِ عَهْداً بِفَاطِمَةَ وَ إِذَا قَدِمَ كَانَ أَوَّلَ اَلنَّاسِ عَهْد

بفاطمه. ⁽¹⁾

و اگر فاطمه علیها السّلام نزد خدا داراى فضل عظیم نبود پدر بزرگوارش با او این طور معامله نمى‌فرمود. پس به این اعتبار نیز اطلاق امّ ابیها بر حضرتش سزاوار و وجهى است وجیه.

وجه نهم

بنابر اطلاق امّ بر آیه محكمه، نیز مى‌توان گفت كه: چون از آیات محكمات و علامات واضحات بر فضیلت و شرافت حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله یکى وجود مبارک حضرت زهراء سلام اللّه علیها است از جهات عدیده از علم و حلم و زهد و حیا و عفّت و صبر و جود و سخاوت و فصاحت و بلاغت و شجاعت و سماحت و خلق و خلق، خصوصا در صورتى كه آیه شریفه مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ ⁽²⁾تأویل شده به ذوات مقدّسه اهل البیت و ائمّه طاهرین صلوات اللّه علیهم اجمعین شده، از این راه اطلاق امّ ابیها بر حضرتش خالى از وجه نیست.

وجه دهم

بنابر اطلاق امّ بر رئیس و خادم قوم به اعتباراتى وجوهى مى‌توان گفت، لكن بیان آن موقوف است به ذكر مقدّماتى، چون بناى نگارنده بر اختصار است لذا به همین مقدار اكتفا شد.

مبحث سوم : در بیان القاب آن حضرت

و امّا القاب مقدّسه آن حضرت بسیار است، بعضى از آن ها را مؤلّف حقیر به

نظم درآورده‌ام، و پاره‌اى را نثرا خاطرنشان مى‌نمایم.

أَلْقاب بِنْتِ الْمُصْطَفَى كثیره * * * نَظَمْتُ مِنْهَا نُبْذَةٍ یسیره

نَفْسِی فِداها وَ فِدا أَبِیها * * * وَ بَعْلِهَا الوَلی مَعَ بَنِیها

سيّدة إِنْسِيَّةُ حَوْرَاءَ * * * نُورِيَّةَ حانیة عَذراء

كَریمَة رَحیمَة شَهیده * * * عَفیفة قَانِعَةً رَشیده

شَریفَةُ حَبیبةُ مُحْتَرَمِه * * * صَابِرَةً سَلیمَةُ مُكرَّمِه

صَفِيَّةَ عَالِمَةً علیمه * * * مَعْصُومَةُ مغضوبة مَظْلُومِه

میمونة منصورة محتشمه * * * جَمیلة جَلیلة مُعَظَّمه

حامِلة الْبَلْوَى بغیر شَكْوَى * * * حلیفة الْعِبَادَةِ وَ التَقَوى

حبیبة اللَّهِ وَ بِنْتِ الصفوه * * * رُكْنِ الْهُدَى وَ آیة النَبُوه

شفیعة الْعُصَاةَ أَمْ الخَیره * * * تُفَّاحَةُ الْجَنَّةِ وَ المُطهره

سيدة النِّسَاءِ بِنْتِ الْمُصْطَفَى * * * صَفْوَةَ رَبِّها وَ مَوْطِنِ الْهُدَى

قُرَّةَ عین الْمُصْطَفَى وَ بِضعته * * * مُهْجَةٍ قَلْبِهِ كَذَا بقيّته

حَكیمة فَهِیمَة عَقیلَه * * * مَحْزُونَةُ مَكْرُوبة عَلیله

عابِدة زَاهدة قُوَّامِهِ * * * باكیة صَابِرَةً صوّامه

عَطُوفَة رَؤُوفة حَنّانه * * * الْبَرَّةُ الشفیقة الأنانه

والدة السبطین دَوْحَةُ النَبی * * * نُورُ سماويّ وَ زَوْجَةُ الوَصی

بدر تَمَامَ غُرَّةُ غَرَّاءُ * * * رُوحَ أَبیه دُرَّةٍ بَیْضاء

وَاسِطَةٍ قِلَادَةُ الْوُجُودِ * * * دّة بَحْرِ الشَّرَفِ وَ الجُود

وَلية اللَّهِ وَ سِرُّ اللَّهَ * * * امینة الوحی وَ عین الله

مَكینة فی عَالِمُ السَّمَاءِ * * * جَمَالُ الْآبَاءِ شَرَفُ الأبناء

دَرة بَحْرِ الْعِلْمِ وَ الْكَمَالِ * * * جَوْهَرَةُ الْعِزَّةِ وَ الجَلال

قُطْبُ رَحًى الْمَفَاخِرِ السنيه * * * مَجْمُوعَةُ الْمَآثِرِ العَلَيه

مِشْكَاةِ نُورِ اللَّهِ وَ الزُجاجه * * * كَعْبَةُ الْآمَالِ لِأَهْلِ الحاجَهُ

لیلة قَدْرِ لَیْلَة مُبارَکه * * * ابْنَةُ مِنْ صِلَةِ بِهِ المَلائكه

قرار قَلْبِ أُمَّهَا المعظمه * * * عالیة الْمُحِلِّ سِرْ العَظمه

مَكْسُورَة الضِّلْعِ رَضیض الصَّدْرِ * * * مَغْصُوبَةِ الْحَقِّ خَفِيَ الْقَبْرِ

و امّا القاب شریفه او نثراً

بنابر آن چه ابن شهر آشوب در كتاب مناقب نقل كرده است از این قرار است:

الصِّدِّيقَةِ بِالْأَقْوالِ وَ الْمُبَارَكَةِ بِالْأَحْوالِ وَ الطّاهِرَةُ بِالْأَفْعَالِ وَ الزَّكِيَّةُ بِالْعَدَالَةِ وَ الرَّضِيَّةُ بِالْمَقَالَةِ وَ اَلْمَرْضِيَّةُ بِالدَّلاَلَةِ وَ المحدثة بِالشَّفَقَةِ وَ الحَرَّةُ بِالنَّفَقَةِ وَ السَّيِّدَةُ بِالصَّدَقَةِ وَ اَلْحَصَانُ بِالْمَكَانِ وَ اَلْبَتُولُ فِي اَلزَّمَانِ وَ الزهْرَاءُ بِالْإِحْسَانِ مَرْيَمُ الْكُبْرَى بِالسَّتْرِ وَ فَاطِمُ بِالسِّرِّ وَ فَاطِمَةُ بِالْبِرِّ اَلنُّورِيَّةُ بِالشَّهَادَةِ وَ اَلسَّمَاوِيَةُ بِالْعِبَادَةِ وَ الْحَانِيَةُ بِالزَّهَادَةِ وَ اَلْعَذْرَاءُ بِالْوِلاَدَةِ الزاهدة الصَّفِيَّةِ الْعابِدَةِ الرَّضِيَّةُ الْمَرْضِيَّةِ الرّاضِيَةُ الْمُتَهَجِّدَةُ الشَّرِيفَةُ الْقانِتَةُ اَلْعَفِيفَةُ سَيِّدَةُ النسْوَانِ حبيبة حَبِيبُ اَلرَّحْمَانِ وَ المُحتَجِبَةُ عَنْ خُزَّانِ الْجِنَانِ وَ صَفِيَّةُ الرحمَنِ ابْنةُ خَيْرِ الْمُرْسَلِينَ وَ قُرَّةِ عَيْنِ سَيِّدِ الخَلائِقِ أَجْمَعِينَ وَ وَاسِطَةُ الْعَقْدِ بَيْنَ سَيِّدَاتِ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ وَ الْمُتَظَلِّمَةُ بَيْنَ يَدَيِ الْعَرْشِ يَوْمَ الدِّينِ

ثَمَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ ام اَلْأَئِمَّةِ وَ زُهْرَةِ فُؤَادِ شَفِيعِ اَلْأُمَّةِ الزهراء الْمُحْتَرَمَةُ وَ الْغَرَّاءُ اَلْمُحْتَشَمَةُ اَلْمُكَرَّمَةُ تَحْتَ اَلْقُبَّةِ اَلْخَضْرَاءِ وَ الْإِنْسِيَّةِ الْحَوْراءِ وَ الْبَتُولُ الْعَذْرَاءُ سِتُّ اَلنِّسَاءِ وَارِثَةُ سَيِّدِ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ قَرِينَةِ سَيِّدِ الْأَوْصِيَاءِ فَاطِمَةُ الزَّهْراءِ الصِّدِّيقَةُ الكبرى رَاحَةِ رُوحِ اَلْمُصْطَفَى حَامِلَةِ اَلْبَلْوَى مِنْ غَيْرِ فَزَعٍ وَ لاَ شَكْوَى وَ صَاحِبَةُ شَجَرَةِ طُوبَى وَ مَنْ أَنْزِلَ فِي شَأْنِهَا وَ شَأْنِ زَوْجِهَا وَ أَوْلادهَا سُورَةَ هَلْ أَتَى اِبْنَةَ اَلنَّبِيِّ وَ صَاحِبَةُ اَلْوَصِيِّ وَ ام السِّبْطينِ وَ جدَّة الْأَئِمَّةِ وَ سَيِّدَةُ نِساءِ الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ

زَوْجَةُ اَلْمُرْتَضَى وَ وَالِدَةُ اَلْمُجْتَبَى وَ ابْنَةُ الْمُصْطَفَى السَّيِّدَةُ الْمَفْقُودَةُ الْكَرِيمَةُ الْمَظْلُومَة

الشَّهِيدَةُ السَّيِّدَةُ الرَّشِيدَةُ شَقِيقَةُ مَرْيَمَ وَ ابْنَةُ محَمَّدٍ الأكرمِ الْمَفْطُومَةُ مِنْ كُلِّ شَرٍ الْمَعْلُومَةُ بِكُلِّ خَيْرٍ الْمَنْعُوتَةُ فِي الإِنجيلِ الْمَوْصُوفَةُ بِالْبِرِّ وَ التَّبْجيلِ دُرَّةُ صَاحِبِ الْوَحْيِ وَ التَّنْزِيلِ جَدُّهَا اَلْخَلِيلُ وَ مَادِحُهَا الْجَلِيلُ وَ خَاطِبُهَا المرتَضى بِأَمْرِ اَلْمَوْلَى جَبْرَئِيلَ وَ أَوْلاَدِهَا اَلْحَسَنُ وَ اَلْحُسَيْنُ وَ المحسن اَلسِّقْطُ وَ زَيْنَبُ وَ اَمُّ كُلْثُوم ⁽¹⁾

و در كتاب كشف الغمّه، اربلى بعضى از القاب آن جناب را چنین نگاشته است:

هِيَ سَلِيلَةُ اَلنُّبُوَّةِ وَ رَضِيعَة درِّ الْكَرْمِ وَ الابْوَةِ وَ دُرَّةُ صَدْفِ اَلْفَخَّارِ وَ غُرَّةِ شَمْسِ اَلنَّهَارِ وَ ذبالة مِشْكاةَ الْأَنْوارِ وَ صَفْوَةَ الشَّرَفِ وَ الْجُودِ وَ وَاسِطَةٌ قِلاَدَةَ اَلْوُجُودِ نقطة دَائِرَةُ اَلْمَفَاخِرِ قَمَرٌ هَالَة الْماثِرُ الزُّهَرَةُ اَلزَّهْرَاءِ وَ الْغِرَّةِ الْغَرَّاءِ العالِية الْمُحلِّ اَلْحَالَةِ فِي رُتُبِ الْعُلَى اَلسَّامِيَةِ اَلْمَكَانَةُ الْمَكِينَةُ فِي عَالَمِ اَلسَّمَاءِ الْمُضِيئَةِ النُّورِ الْمُنِيرَةِ الْبَيْضَاءِ اَلْمُسْتَغْنِيَةِ بِاسْمِهَا عَنْ حَدِّهَا وَ رَسْمِهَا قُرَّةُ عَيْنِ أَبِيهَا وَ قَرَارِ قَلْبِ اُمِّهَا اَلْحَالِيَةِ بِجَوَاهِرَ عَلاَهَا اَلْعَاطِلَةُ مِنْ زخرف دُنْيَاهَا أَمَةُ اَللَّهِ وَ سَيِّدَةُ اَلنِّسَاءِ جَمَّالُ اَلْآبَاءِ شَرَفُ اَلْأَبْنَاءِ يَفْخَرُ آدَمُ بِمَكَانِهَا وَ يَبُوحُ نُوحٌ بِشِدَّةِ شَأْنِهَا وَ يَسْمُو إِبْرَاهِيمُ بِكَوْنِهَا مِنْ نَسْلِهِ وَ يُنْجِحُ إِسْمَاعِيلَ عَلَى إِخْوَانِهِ إِذْ هِيَ فَرْعٌ أَصْلِهِ وَ كَانَتْ رَيْحَانَةُ مُحَمَّدٍ مِنْ بَيْنِ أَهْلِهِ فَمَا يُجَارِيهَا فِي مَفْخَرٍ إِلاَّ مُغْلِبٌ وَ لاَ يُبَارِيهَا فِي مَجْدٍ إِلاَّ مُؤَنَّب وَ لاَ يَجْحَدُ حَقَّهَا إِلاَّ مَأْفُونٌ وَ لاَ يَصْرِفُ عَنْهَا وَجْهُ إِخْلاَصِهِ إِلاَّ مَغْبُون ⁽²⁾

حدیث مفاخره

مؤلّف حقیر گوید: به مناسبت بیان القاب مقدّسه صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها خوش داشتم كه حدیث مفاخره آن بى‌بى معظّمه را با حضرت امیر مؤمنان علیه السّلام كه شاذان بن جبرئیل قمّى رحمه اللّه در كتاب فضائل روایت نموده چون محتوى بعضى از القاب آن علیا جناب است در این جا نقل نمایم، تا آقایان مراجعین بیش تر بهره مند گردند، و این مؤلّف عاصى را از دعاهاى خیر خود فراموش نفرمایند.

كِتاب شاذانَ بْنِ جَبْرَئِيلَ رَحِمَهُ اَللَّه إِنَّهُ رُوِيَ أَنَّ اَلْإِمَام عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ هُوَ و زَوْجَتُهُ فَاطِمَةُ عَلَيْهَا اَلسَّلاَمُ يَأْكُلاَنِ تَمْراً فِي اَلصَّحْرَاءِ إِذْ تَدَاعَبَا بَيْنَهُمَا بِالْكَلاَمِ فَقَالَ لَهَا عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَا فَاطِمَةُ إِنَّ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يُحِبُّنِي أَكْثَرَ مِنْك

فَقَالَتْ وَا عَجَبَاهْ يُحِبُّكَ أَكْثَرُ مِنِّي وَ أَنَا ثَمَرَةُ فُؤَادِهِ وَ عُضْوٌ مِنْ أَعْضَائِهِ وَ غُصْنٌ مِنْ أَعْصَانِهِ وَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ غَيْرِي

فَقَالَ لَهَا عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَا فَاطِمَةُ إِنْ لَمْ تَصْدِّقِينِي فَامْضِي بِنَا إِلَى أَبِيكِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ

قَالَ فَمَضَيَا إِلَى حضرتهِ فَتَقَدَّمَتْ فَاطِمَةُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ أَيُّنَا أَحَبُّ إِلَيْكَ أَنَا أَمْ عَلِي

قَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : أَنْتَ أَحَبَّ وَ علی أَعَزُّ عَلَيَّ مِنْكَ .

فَعِنْدَهَا قَالَ الْإِمَامُ علی بْنِ أبی طَالِبٍ علیه السَّلَامُ : أَلَمَ أَقُلْ لَكَ إنّی وَلَدُ ذَاتَ التُّقَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ خدیجة الْكُبْرى .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا ابْنُ الصَّفَا .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ سِدْرَةِ الْمُنْتَهَى .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا فَخَرَّ الْوَرَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا ابْنَةُ مِنْ دنى فَتَدَلَّى وَ كَانَ مِنْ رَبِّهِ قابَ قوسین أَوْ أَدْنى .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا وَلَدُ الْمُحْصَناتُ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا بِنْتِ الصَّالِحاتِ وَ الْمُؤْمِنَاتِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا خادِمی جِبرئیل .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا خاطبنی فی السَّمَاءِ راحیل ، وَ خَدَمْتَنی الْمَلَائِكَةُ جیلا بَعْدَ جیل .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَلَدَتْ فی الْمُحِلِّ البعید الْمُرْتَقَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا زَوْجَةُ فی الرفیع الْأَعْلَى وَ كَانَ مِلاكی فی السَّمَاءِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا حَامِلُ اللِّوَاءِ

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ مِنْ عَرَجَ بِهِ إِلَى السَّمَاءِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا صَالِحٍ المؤمنین .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ خَاتَمِ النبيین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا الضَّارِبُ عَلَى التأویل .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا جُنَّةُ ⁽¹⁾التأویل .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا شَجَرَةٍ التی تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سیناء .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا الشَّجَرَةِ التی تأتی أُكُلَها كُلَّ حین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا مُكَلَّمُ الثَعْبان .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا ابْنَةُ النَبی الكَریم .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا النَّبَأُ العَظیم .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا ابْنَةُ الصَّادِقِ الأَمین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا حَبْلُ اللَّهِ المَتین .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ خیر الْخَلْقِ أَجْمَعِین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا لیث الْحُرُوبِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا بِنْتِ مِنْ یغفر اللَّهُ بِهِ الذُّنُوبِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا الْمُتَصَدَّقُ بِالْخَاتَمِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ سَيِّدُ الْعَالِمُ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا سَيِّدُ بنی هَاشِمٍ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتُ مُحَمَّدِ الْمُصْطَفَى .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا سَيِّدُ الوَصیِين .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا بِنْتِ النبی العربی .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا الشُّجَاعَ المكی .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا ابْنَةُ أَحْمَدَ النبی .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا الْبَطَلِ الأورع .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا ابْنَةُ الشفیع المشفع .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا قسیم الْجَنَّةِ وَ النَّارِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا ابْنَةُ مُحَمَّدِ الْمُخْتَارِ ⁽¹⁾

ترجمه حدیث

روایت كرده است كه امام على بن ابى طالب روزى با همسر خود فاطمه در صحراء خرما مى‌خوردند، بین ایشان سخنى در میان آمد، پس على علیه السّلام فرمود: اى فاطمه! پیغمبر مرا بیشتر از تو دوست مى‌دارد.

فاطمه فرمود: عجب است! تو را بیشتر از من دوست مى‌دارد و حال آن كه من میوه دل او و عضوى از اعضاى او هستم، و فرزندى غیر از من ندارد!

على علیه السّلام فرمود: اى فاطمه! اگر تصدیق نمى‌كنى سخن مرا، بیا برویم نزد پدرت محمّد صلّى اللّه علیه و آله.

گفت: پس رفتیم حضور آن حضرت و فاطمه در سخن گفتن پیشى گرفت و گفت: اى رسول خدا! كدام‌یک از ما دو نفر را دوست‌تر مى‌دارى: مرا یا على را؟

فرمود: تو محبوب‌ترى نزد من، و على عزیزتر است از تو.

پس على علیه السّلام فرمود: آیا نگفتم به تو، من فرزند زن صاحب تقوائى هستم.

فاطمه گفت: منم دختر خدیجه كبرى.

على گفت: منم فرزند صفا.

فاطمه گفت: منم دختر سدرة المنتهى.

على گفت: منم فخركننده به پرچم‌دارى.

فاطمه گفت: منم دختر نزدیک شده به مقام قرب و آویخته شده نزد پروردگار خود بقدر قاب دو كمان.

على گفت: منم فرزند زن‌هاى با عفّت.

فاطمه گفت: منم دختر زن‌هاى شایسته.

على گفت: منم كسى كه جبرئیل خدمت گزار من است.

فاطمه گفت: منم آن كه راحیل در آسمان خطبه ازدواج مرا خواند و دسته دسته فرشتگان خدمت گزار من بودند.

على گفت: منم آن كه در جاى دوردست بلندى زائیده شدم.

فاطمه گفت: منم آن كه تزویج كرده شدم در آسمان چهارم در مقام شریف بالاتر و تزویج من در آسمان بود.

على گفت: منم بردارنده پرچم.

فاطمه گفت: منم دختر كسى كه به آسمان بالا برده شد.

على گفت: منم صالح مؤمنین.

فاطمه گفت: منم دختر خاتم پیغمبران.

على گفت: منم زننده به شمشیر به تأویل قرآن.

فاطمه گفت: منم سپر حفظ كننده تأویل.

على گفت: منم درختى كه از طور سینا بیرون مى‌آید.

فاطمه گفت: منم آن درختى كه روزى آن همیشه داده مى‌شود و همیشه میوه آن داده مى‌شود.

على گفت: منم كه با اژدها سخن مى‌گویم.

فاطمه گفت: منم دختر پیغمبر كریم.

على گفت: منم خبر بزرگ.

فاطمه گفت: منم دختر پیغمبر راستگوى استوار.

على گفت: منم طناب محكم خدا.

فاطمه گفت: منم دختر بهترین همه خلق.

على گفت: منم شیر غرّنده درّنده در جنگ‌ها.

فاطمه گفت: منم دختر كسى كه مى‌آمرزد خدا به سبب او گناهان را.

على گفت: منم تصدّق دهنده خاتم در حال نماز.

فاطمه گفت: منم دختر سید عالم.

على گفت: منم سيّد بنى هاشم.

فاطمه گفت: منم دختر محمّد مصطفى.

على گفت: منم آقاى همه اوصیاء.

فاطمه گفت: منم دختر پیغمبر عربى.

على گفت: منم شجاع مكّى.

فاطمه گفت: منم دختر احمد پیغمبر.

على گفت: منم دلاور پرهیزكار تر.

فاطمه گفت: منم دختر شفاعت كننده‌اى كه شفاعت او پذیرفته و شفیع قرار داده شده.

على گفت: منم قسمت كننده بهشت و جهنّم.

فاطمه گفت: منم دختر محمّد اختیار كرده شده خدا.

و قال علی علیه السّلام: أنا قاتل الجانّ.

قالت فاطمة علیها السّلام: أنا ابنة رسول اللّه الملك الديّان.

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا خَیْرَةٌ الْرَّحْمان .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا خیرة النِّسْوَانُ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا مُكَلَّمُ أَصْحَابِ الْرَّقیم .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا ابْنَةُ مَنْ أَرْسَلَ رَحْمَةُ لِلمُؤمِنین وَ بِهِمْ رَؤوفٌ رَحیم .

قال علی علیه السّلام: و أنا الذی جعل اللّه نفسی نفس محمّد حیث یقول فی كتابه العزیز: أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ

قالت فاطمة علیها السّلام: و أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا عَلِمْتَ شیعتی الْقُرْآنِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا یعتق اللَّهُ مِنْ أحبّنی مِنْ النیران .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا شیعتی مِنْ عِلْمِي يَسْطُرُونَ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا مِنْ بَحْرٍ عِلْمِي يَغْتَرِفُونَ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا اشْتَقَّ اللَّهُ تَعَالَى اسمی مَنِ اسْمُهُ ، فَهُوَ العالی وَ أَنَا عَلی .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا كَذَلِكَ فَهُوَ الْفَاطِرُ وَ أَنَا فَاطِمَةَ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا حَیاةُ العارِفین .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا فَلَكَ ⁽¹⁾نَجَاةُ الراغبین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا الحوامیم .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا ابْنَةُ الطواسین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا كَنْزِ الْغِنَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا كَلِمَتَهُ الْحُسْنَى .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا بی تَابَ اللَّهُ عَلَى آدَمَ فِی خَطیئته .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بی قَبِلَ اللَّهُ تَوْبَتَهُ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا كسفینة نُوحٍ ، مَنْ رَكِبَهَا نَجَّى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا أَ شَارَكَهُ فی دَعْوَتُهُ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا طوفانه .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا مسورته .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا النسیم الْمُرْسَلِ إِلَى حِفْظِهِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا منّی أَنْهَارِ الْمَاءِ وَ اللَّبَنُ وَ الْخَمْرُ وَ الْعَسَلُ فِی الْجِنَانِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا علمی عَلِمَ النَبِيین .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا بِنْتِ سَيِّدُ المرسلین مِنْ الأولین وَ الآخرین .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا الْبِئْرِ وَ الْقَصْرِ المَشید .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا منّی شبیر وَ شِبْرٍ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا بَعْدَ الرَّسُولِ خیر الْبَرِيَّةِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا الْبَرَّةُ الزَّكِيَّةُ .

فَعِنْدَهَا قَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : لا تكلّمی عَلِيّاً فَإِنَّهُ ذُو الْبُرْهَانِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا ابْنَةُ مَنْ أَنْزَلَ إلیه الْقُرْآنِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : أَنَا الأمین ⁽¹⁾الْأَصْلَعِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا الْكَوْكَبَ الذی یلمع .

قَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : فَهُوَ صَاحِبُ الشَّفَاعَةِ یوم القیامة .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : أَنَا خَاتُونٍ یَومُ القِیامَة .

فَعِنْدَ ذَلِكَ قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، لا تَحامِی لِابْنِ عَمِّكَ وَ دَعَنی

وَ إِيَّاهُ .

وَ قَالَ علی علیه السَّلَامُ : یا فَاطِمَةَ ، أَنَا مِنْ مُحَمَّدٍ عَصَبَتَهُ وَ نجیبه .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا لَحْمَهُ وَ دَمِهِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا الصُّحُفِ .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا الشَّرَفِ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا الولی الزُّلْفَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا الخَمْصاء الْحَسْنَاءُ .

قَالَ علی علیه السَّلَامُ : وَ أَنَّا نُورُ الْوَرَى .

قَالَتْ فَاطِمَةُ علیها السَّلَامُ : وَ أَنَّا فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ .

فَعِنْدَهَا قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا فَاطِمَةُ قُومِي وَ قَبِّلِي رَأْسَ اِبْنِ عَمِّكَ هَذَا جَبْرَئِيلُ وَ مِيكَائِيلُ وَ إِسْرَافِيلُ وَ عِزْرَائِيلُ مَعَ أَرْبَعَةِ آلاَفٍ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ يُحَامُونَ مَعَ عَلِيٍ وَ هَذَا أَخِي رَاحِيلُ وَ دردائيل مَعَ أَرْبَعَةِ آلاَفٍ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ يَنْظُرُون.

قَالَ فَقَامَتْ فَاطِمَةُ اَلزَّهْرَاءُ عليها السَّلاَمُ فَقَبَّلْتُ رَأْسَ اَلْإِمَامِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ بَيْنَ يَدَيِ النبي وَ قَالَتْ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ بِحَقِّ رَسُولِ اَللَّهِ مَعْذِرَةً إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَى اِبْنِ عَمِّكَ قَالَ فَوَهَبَهَا اَلْإِمَام ⁽¹⁾

ترجمه تتمّه حدیث

على گفت: من كشنده جنّیانم.

فاطمه گفت: من دختر رسول خداى پادشاه جزا دهنده‌ام.

على گفت: من اختیاركرده خداى بخشنده‌ام.

فاطمه گفت: من اختیاركرده شده زنانم.

على گفت: من سخن‌گوینده با اصحاب رقیمم.

فاطمه گفت: من دختر كسى هستم كه فرستاده شده تا رحمت باشد براى مؤمنان و رؤوف و مهربان با ایشان باشد.

على گفت: خدا مرا نفس محمّد قرار داده در آن جائى كه در كتاب خود فرموده:

أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ فاطمه گفت: و أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ

على گفت: من كسى هستم كه شیعیان من از علم من مى‌نویسند.

فاطمه گفت: من دریائى هستم كه از علم من كف كف برمى‌دارند.

على گفت: من كسى هستم كه خدا نام مرا از نام خود شكافته، اوست عالى و منم على.

فاطمه گفت: من نیز چنینم؛ اوست فاطر و منم فاطمه.

على گفت: منم حیات عارفان.

فاطمه گفت: منم كشتى نجات راغبان.

على گفت: منم حامیم‌هاى قرآن.

فاطمه گفت: منم دختر طاسین‌هاى آن.

على گفت: منم گنج بى‌نیازى.

فاطمه گفت: منم كلمه نیکو.

على گفت: منم آن كه خدا توبه آدم را به سبب من قبول كرد.

فاطمه گفت: منم كه خدا توبه آدم را به سبب من قبول كرد.

على گفت: منم مانند كشتى نوح كه هر كه بر آن سوار شد نجات یافت.

فاطمه گفت كه: منم آن كه شریک شدم در دعاى او.

على گفت: منم طوفان او.

فاطمه گفت: منم دست‌آویز و شراع كشتى او.

على گفت: منم آن نسیمى كه آن را حفظ كرد.

فاطمه گفت: منم آن‌كسى كه نهرهاى شراب طهور و عسل در بهشت از من است.

على گفت: علم من علم پیغمبران است.

فاطمه گفت: منم دختر آقاى همه پیغمبران از اوّلین و آخرین.

على گفت: منم بئر معطّله و قصر محكمى كه در قرآن است.

فاطمه گفت: منم آن كه حسن و حسین از منند.

على گفت: من پس از پیغمبر بهترین همه خلقم.

فاطمه گفت: منم آن نیکوى نیکو كار نیکى كننده.

آن گاه پیغمبر فرمود به فاطمه كه: با على سخن مگوى كه او صاحب دلیل و برهان است.

فاطمه گفت: منم دختر كسى كه قرآن بر او نازل شده.

على گفت: منم استوارى كه بواسطه نداشتن موى پیش ملقّب به اصلع شده.

فاطمه گفت: منم آن ستاره‌اى كه مى‌درخشد.

پیغمبر فرمود كه: او، یعنى على، صاحب شفاعت است در روز قیامت.

فاطمه گفت: منم خاتون روز قیامت.

پس فاطمه به رسول خدا عرض كرد: اى رسول خدا! از پسر عمّت حمایت مكن، مرا واگذار با او.

على گفت: اى فاطمه! من از محمّد بمنزله بندهاى مفاصل او و اختیارشده اویم.

فاطمه گفت: من گوشت و خون اویم.

على گفت: منم صحف.

فاطمه گفت: منم شرف.

على گفت: منم ولىّ رستگارى.

فاطمه گفت: من سبب آرامش و سكونم.

على گفت: من روشنى دهنده مردمانم.

فاطمه گفت: من فاطمه زهرایم.

پس پیغمبر فرمود: اى فاطمه! برخیز و سر پسر عمّ خود را ببوس، اینک جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل با چهار هزار فرشتگان از على حمایت مى‌كنند و با على هستند، و این برادر من راحیل است با دردائیل و چهار هزار فرشتگان نگاه مى‌كنند.

راوى گفت: پس فاطمه زهراء برخواست و در مقابل پیغمبر سر على بن ابى طالب را بوسید و گفت: اى ابو الحسن! بحقّ رسول اللّه از خداى عزّ و جل و پسر عمّت معذرت مى‌طلبم. پس امام او را بخشید.

فصل ششم : خصیصه‌هاى فاطمه علیها السّلام

بدان كه حضرت زهراء سلام اللّه علیها را خصیصه‌هائى است كه دلالت دارد بر عصمت و طهارت و عظمت و ولایت و بزرگوارى آن حضرت كه فى الجمله‌اى از آن ها را در این كتاب یادآورى مى‌نمایم.

للمؤلّف الحقیر:

فضل زهرا را بشر كى مى‌توان احصا كند *** قطره را قدرت نباشد وصف از دریا كند

گر قلم گردد همه اشجار و دریاها مداد *** ور خدا ارض و سما را دفترى انشا كند

در نوشتن جن و انس و حاملین عرش و فرش *** عاجزند الّا كه حقّ توصیف از زهرا كند

خصیصه اولی : اول آن كه خداى تعالى نور مقدّس او را چندین هزار سال پیش از آفرینش آسمان و زمین آفریده، چنان چه بعضى از اخبار آن قبلاً ذكر شد، و از جمله آن ها است كه در كافى و كتب صدوق و بحار الأنوار و عوالم و كتب بحرینى و تفسیر على بن ابراهیم و تفسیر صافى و تفسیر برهان و سایر كتب معتبره حدیث و اخبار از خاصّه و عامّه روایت شده.

دوم : آن كه پس از پدر بزرگوار و شوهر عالى مقدارش پیش از خلقت تمام پیغمبران مرسل و غیر مرسل ایمان به خدا داشته، و در عالم انوار و اشباح و اظلّه و ارواح، خدا را تسبیح و تمجید و تقدیس و تهلیل مى‌نموده و سپاس گزار بوده.

سوم : خلقت نور مقدّس او مقدّم بر خلقت تمام انبیاء و مرسلین و ملائكه

مقرّبین بوده غیر از پدر و شوهرش.

چهارم : آن كه تمام انبیاء و مرسلین و ملائكه مقرّبین مأمور به معرفت و ولایت او و پدر و شوهر و یازده فرزند طيّبین و طاهرین او بوده‌اند.

پنجم : آن كه خداى تعالى عرش عظیم خود را به نام او و نام‌هاى پدر و شوهر و فرزندان او كه حجّت‌هاى خدا و امناى وحى اویند زینت داده.

ششم : آن كه چون خداى تعالى خواست در این نشئه او را بوجود آورد مادّه طینت او را از سیب و رطب بهشتى قرار داد، و پیش از این كه نطفه طاهره او در صلب پدر بزرگوارش قرار گیرد خداى عزّ و جل به خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله امر فرمود تا چهل روز در خانه فاطمه دختر اسد اعتكاف كند، و روزها را روزه بگیرد، و افطار نكند مگر به طعام بهشتى و شراب طهور، و شب‌ها را قائم باشد، و در خانه خدیجه وارد نشود مگر بعد از چهل روز براى انعقاد نطفه طيّبه آن حضرت. و این فضیلت براى احدى اتّفاق نیفتاده از اولین و آخرین حتّى انبیاء و مرسلین و ائمّه طاهرین صلوات اللّه علیهم اجمعین.

هفتم : آن كه پس از بازگشت پدر بزرگوارش از معراج بلافاصله مأمور بوده از جانب خدا كه براى انعقاد نطفه پاک و پاکیزه او با مادرش خدیجه كبرى نزدیکى كند.

هشتم : آن كه براى وضع حمل مادر ستوده سیرتش خداوند چهار زن برجسته‌اى كه از همه زن‌هاى دنیا بهتر و بالاتر بوده‌اند كه یکى از آن ها ساره همسر ابراهیم خلیل الرحمان، و دیگرى آسیه زن فرعون زمان موسى، و دیگرى مریم مادر عیسى، و دیگرى كلثم خواهر موسى و به روایتى صفورا دختر شعیب، و به روایتى حوّا مادر آدمیان را براى كمک و یارى خدیجه به زمین فرستاده تا حضرت زهراء سلام اللّه علیها تولّد یافته، كه براى هیچ یک از زنان دنیا چنین

پیش آمدى نبوده، و به چنین فضیلتى سرفراز نشدند.

نهم : تابش و اشراق نور آن بى‌بى معظّمه هنگام تولّد او از مادر در همه خانه‌هاى مكّه، و در تمام روى زمین از مشرق تا مغرب، بنحوى كه نمانده هیچ جائى از زمین كه نور مقدّس آن بانوى گرامى در آن جا نتابیده باشد.

دهم : آمدن ده تن حور العین به زمین كه در دست هر یک طشت و ابریقى از بهشت بوده مملوّ از آب كوثر، و دادن ایشان آن ها را به دست زنى كه در مقابل خدیجه نشسته، و شستن آن حضرت، و بیرون آوردن آن زن دو پارچه سفیدى كه از شیر سفید تر و از مشک و عنبر خوشبو تر بوده، و پیچیدن آن زن فاطمه را به یکى از آن دو، و دیگرى را مقنعه براى او قرار دادن، و استنطاق كردن آن زن او را و سخن گفتن آن مولوده گرامى به شهادت دادن به یگا نگى خدا و رسالت پدرش سيّد انبیاء و امامت شوهرش سيّد اوصیاء و امامت فرزندانش سادات همه سبط ها، و سلام كردن به هر یک از آن چهار زن و نام بردن هر یک از آن ها را به نامش.

یازدهم : بشارت اهل آسمان بعضى از آن ها به بعض دیگر به ولادت آن سيّده زنان، و ظاهر شدن نورى تازه در آسمان كه ملائكه قبلاً آن را ندیده بودند.

دوازدهم : حدیث گفتن آن معظّمه پیش از آن كه از مادر متولّد شود در شكم مادر با مادر خود، و او را دلدارى دادن، و امر به صبر نمودن از جور زنان قریش.

سیزدهم : خلق شدن هفت آسمان و زمین از نور زهراء، و افضل بودن او از هفت آسمان و زمین، چنان چه از عامّه و خاصّه از حضرت رسول صلّى اللّه علیه و آله روایت شده، و بعضى از آن ها قبلاً در یکى از وجوه تكنیه آن بزرگوار به « امّ ابیها » ذكر شد.

چهاردهم : آن كه چون خدا خواست ملائكه را امتحان كند، ابر تیره‌اى بر آن ها فرستاد كه از شدّت تاریکى هم دیگر را نمى‌دیدند، پس گفتند:

إِلَهَنَا وَ سَيِّدَنَا ، مُنْذُ خَلَقْتَنَا مَا رأینا مِثْلِ مَا نَحْنُ فیه ، فنسألك بِحَقِّ هَذِهِ الْأَنْوَارُ إِلَّا مَا كَشَفْتَ

عَنَّا فَقَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جلّ لَأَفْعَلَنَّ فَخَلَقَ نُورَ فاطِمَة الزهْراء يَوْمَئِذٍ كَالْقِنْدِيلِ وَ عَلقهُ فِي قُرْطِ اَلْعَرْشِ فَزَهَرَتِ السَّماواتُ اَلسَّبْعُ وَ الأرضونَ اَلسَّبْعُ مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ سُمِّيَتْ فَاطِمَةُ اَلزَّهْرَاءَ إلى آخر الحديث ⁽¹⁾

یعنى : گفتند خداى ما و آقاى ما! از آن وقتى كه ما آفریده شده‌ایم ندیده‌ایم مانند آن چه را كه در آن هستیم از تیرگى، پس بحقّ این نورها، یعنى انوار خمسه طيّبه، از تو مى‌خواهیم كه این تیره‌گى را از ما بردارى. خداى تعالى فرمود: هرآینه البتّه این كار را مى‌كنم، پس نور فاطمه را در آن هنگام مانند قندیلى آفرید، و آویخت در گوشه عرش، پس آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمین‌هاى هفت‌گانه روشن شد، و از همین جهت است كه فاطمه زهراء نامیده شد، تا آخر حدیث.

پانزدهم : آن كه فاطمه علیها السّلام افضل از تمام انبیاء و مرسلین و ملائكه مقرّبین است غیر از پدر بزرگوار و شوهر عالى‌مقدارش، و همه آن ها نیازمندند به شفاعت زهراء طبق اخبار و احادیث مستفیضه صادره از مصادر وحى و تنزیل.

شانزدهم : آن كه ملائكه حتّى جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل هم بى‌اذن بر او داخل نمى‌شدند و از طاعت او بیرون نیستند. خداى عزّ و جل عهد ولایت او را از آن ها گرفته.

هفدهم : آن كه آن حضرت داراى مقام عصمت كلّیه، و معصومه است به عصمت حقیقيّه، و از او مكروهى و ترک اولائى سر نزده نه در حال كودكى و نه در حال بزرگى، تا چه رسد به گناه و معصیت به نصّ آیه تطهیر و اخبار و احادیث نبويّه بسیارى كه از خاصّه و عامّه روایت شده.

نوزدهم : آن كه رضایت و خشنودى او رضایت خداست، و خشم و غضب او

خشم و غضب خداست، چنان چه احادیث متواتره از فریقین روایت شده، و هر گاه آن معظّمه معصومه نبود لازم مى‌شد كه خدا به هر چه او راضى مى‌شد راضى باشد، و به خشم و غضب او نیز خدا خشمناک و غضبناک باشد، و بطلان آن واضح و آشكار است.

بیستم : آن كه چهار نهرى كه در بهشت جارى است سرچشمه هر چهار از زیر چهار قائمه قبّه زهراء سلام اللّه علیها مى‌باشد.

چنان چه در كتاب بشاره المصطفى لشیعه المرتضى، تألیف محمّد بن ابى القاسم از عمر بن ابراهیم علوى، و سعید بن محمّد ثقفى، از محمّد بن على بن عبد الرحمان، از پدرش، از احمد بن على مرهبى، از على بن مجالد، از جعفر بن حفص، از سواده بن محمّد، از ابى العبّاس ضریر، از ابى الصباح، از همان ابى على روایت كرده كه گفت:

قُلْتُ لِكَعْبِ الْحَبِرَ : مَا تَقُولُ فی هَذِهِ الشِیعُة شِیعة علی بْنِ أَبی طَالِبٍ عَلیه السَّلَامُ ؟

قَالَ يَا هَمَّامُ إِنِّي لَأَجِدُ صِفتهُم فِي كِتَابِ اَللَّهِ المُنْزَلِ إِنَّهُمْ حِزْبُ اَللَّهِ وَ أَنْصارُ دِينِهِ وَ شِيعَةِ وَلِيِّهِ وَ هُمْ خَاصَّةُ اَللَّهِ مِنْ عِبَادِهِ وَ نُجبائهِ مِن خَلقِهِ اصطَفاهُم لِدينِهِ وَ خَلَقَهُم لِجَنَّتِهِ مَسْكَنُهُمْ الْجَنَّةُ إِلَى الْفِرْدَوْسِ الأعْلَى فِي خِيَامِ الدُّرِّ وَ غُرَفِ اللُّؤْلُؤِ وَ هُمْ فِي الْمُقَرَّبِين الْأَبْرَارِ يَشْرَبُونَ مِنَ الرَّحِيقِ اَلْمَخْتُومِ وَ تِلْكَ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا تسْنِيمٌ لاَ يَشْرَبُ مِنْهَا غَيْرُهُمْ فَإِنَّ اَلتَّسْنِيم عين وَ هَبْهَا اَللَّهُ لِفَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ زَوْجَةِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِ قَائِمَةِ قُبَّتِهَا عَلَى بَرْدِ اَلْكَافُورِ وَ طَعْمِ اَلزَّنْجَبِيلِ وَ رِيحِ اَلْمِسْكِ ثُمَّ تسيل فَيَشْرَبُ مِنها شِيعَتُها وَ أَحِبَّاؤُنا وَ إنَّ لِقُبَّتِها أَربَعَ قَوائِمَ

قَائِمَةً مِنْ لُؤْلُؤٍ بَيْضَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عين تسيل فِي سَبِيلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهَا السَّلسبيلُ وَ قَائِمَةً مِنْ دُرَّةٍ صَفْرَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا طَهُورُ وَ قَائِمَةً مِنْ زُمُرُّدَةٍ خَضْرَاءَ تَخْرُجُ مِنْ تَحْتِهَا عينانِ نَضَّاخَتَانِ مِنْ خَمْرٍ وَ عَسَلٍ فَكُلُّ عَيْنٍ مِنْهَا تَسِيلُ إِلَى أَسْفَلِ اَلجِنَانِ إِلاَّ اَلتَّسْنِيمَ فَإِنَّهَا تَسِيلُ إِلَى عِلِّيِّينَ فَيَشْرَبُ مِنْهَا خَاصَّةُ أَهْلِ اَلْجَنَّةِ وَ هُمْ شِيعَةُ عَلِيٍ وَ أَحِبَّاؤُهُ وَ تِلْكَ قَوْل

اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فی كِتَابِهِ :: يُسْقَوْنَ مِنْ رَحِیقٍ مَخْتُومٍ، خِتامُهُ مِسْكٌ وَ فِی ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ، وَ مِزاجُهُ مِنْ تَسْنِیمٍ، عَيْناً يَشْرَبُ بِهَا الْمُقَرَّبُونَ فهنیئا لهم. ثمّ قال كعب: و اللّه لا یحبّهم إلّا من أخذ اللّه عزّ و جلّ منه المیثاق.

یعنى: به كعب گفتم: چه مى‌گوئى در حقّ طایفه شیعه شیعیان على بن ابى طالب علیه السّلام؟

گفت: اى همام! من مى‌یابم صفت ایشان را در كتابى كه نازل شده كه ایشان حزب خدایند و یاوران دین او و شیعیان ولىّ او، و ایشانند مخصوصین خدا از بندگانش، و اختیار كرده شده گانش از میان آفریدگانش، كه اختیار كرده است ایشان را براى دین خود، و آفریده است ایشان را براى بهشت خود، در بهشت محلّ سكونت ایشان در فردوس اعلى است در خیمه‌هائى از درّ، و غرفه‌هائى از لؤلؤ، و ایشان در میان نزدیک شد گان نیکانند، مى‌آشامند از شراب خالصى كه ظرف‌هاى آن با مشک مهر شده باشد، و آن چشمه ایست كه تسنیم گفته شده كه غیر از ایشان از آن نمى‌آشامند، و تسنیم چشمه‌اى است كه خدا آن را به فاطمه بخشیده كه دختر پیغمبر و زن على بن ابى طالب است، خارج مى‌شود آن چشمه از زیر پایه قبّه آن حضرت به سردى كافور و طعم زنجبیل و بوى مشک كه جارى مى‌شود، و از آن مى‌آشامند شیعیان و دوستان او.

و براى قبّه فاطمه چهار پایه است: یک پایه آن از مروارید سفید است كه از زیر آن چشمه‌اى به طرف پائین بهشت جارى مى‌شود كه به آن سلسبیل گفته مى‌شود، و یک پایه آن از درّ زرد است كه بیرون مى‌آید از زیر آن چشمه‌اى كه به آن طهور گفته مى‌شود، و یک پایه آن از زمرّد سبز است كه از زیر آن دو چشمه است جستن‌كننده مانند فوّاره از شراب و عسل، و هر یک از این چشمه‌ها به طرف پائین بهشت جارى است مگر چشمه

تسنیم كه به طرف بالاى علّیین جارى است، كه خواصّ اهل بهشت از آن مى‌آشامند، و ایشان شیعیان على و دوستان اویند.

این است گفته خداى عزّ و جل در كتاب خود كه مى‌فرماید: سیراب مى‌شوند از شراب خالصى كه ظرف‌هاى آن به مشک مهر زده شده، كه در آن جا باید میل كنند میل كنندگان كه ممزوج‌شده آن از تسنیم است كه آن بهترین شراب است از شراب‌هاى بهشت، چشمه‌اى است كه مى‌آشامند بندگان مقرّب خدا، پس گوارا باد بر ایشان.

پس از آن كعب گفت: بذات خدا قسم كه دوست نمى‌دارد ایشان را مگر كسى كه خداى عزّ و جل از او عهد گرفته باشد.

مؤلّف آن كتاب پس از نقل این خبر گفته:

قَالَ المصَنف مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي اَلْقَاسِمِ لَحَرِيٌ أَنْ تَكْتُبَ اَلشِّيعَةُ هَذَا اَلْخَبَرَ بِالذَّهَبِ لاَ بِمَائِهِ وَ تَحْفَظُهُ وَ تَعْمَلَ بِمَا فِيهِ بِمَا تُدْرِكُ بِهِ هَذِهِ اَلدَّرَجَاتُ اَلْعَظِيمَةُ لاَ سيما رواية روَتْهَا اَلْعَامَّةُ فَتَكُونُ أَبْلَغَ فِي اَلْحُجَّةِ وَ أوضَحَ في اَلصِّحَّةِ رَزَقَنَا اَللَّهُ الْعِلْمَ وَ الْعَمَلَ بِمَا أَدَّوْا إِلَيْنَا الْهُدَاةَ الْأَئِمَّةَ عَلَيْهِمُ الصَّلاةُ وَ السَّلام ⁽¹⁾

گفت مصنّف كتاب بشاره المصطفى محمّد بن ابى القاسم: سزاوار است كه شیعه این خبر را با طلا بنویسد براى حفظ كردن آن، و نگاه داشتن و عمل كردن به آن به سبب آن چه در آن است، تا دریابد این درجه هاى بزرگ را بخصوص چنین خبرى كه عامّه روایت كرده كه در غلبه بر خصم رساتر است و روشن‌تر است در صحّت، خدا روزى كند ما را دانستن و عمل كردن به آن چه كه امام‌هاى هدایت‌كننده علیهم السّلام به ما رسانیده‌اند.

بیستم و یکم : واجب بودن طاعت آن بى‌بى معظّمه بر همه خلق خدا از جنّ و

انس و پرندگان و حیوانات و پیغمبران و فرشتگان به نصّ فرمایش امام باقر علیه السّلام در ضمن حدیث صحیفه آن حضرت، بنابر آن چه در كتاب دلائل الامامه طبرى مسندا روایت كرده كه فرمود:

وَ لَقَدْ كَانَتْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهَا طَاعَتُهَا مَفْرُوضَةٌ عَلَى جَمِيعِ مَنْ خَلَقَ اَللَّهُ مِنَ الْجِنِّ وَ اَلْإِنْسِ وَ اَلطَّيْرِ وَ اَلْبَهَائِمِ وَ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ اَلْمَلاَئِكَةِ. ⁽¹⁾

تمام حدیث را در فصل مصحف فاطمه سلام اللّه علیها نقل خواهم كرد.

بیست و دوم : كشیده شدن چادر صدّیقه طاهره روز قیامت بر صراط كه یک طرف آن در بهشت بدست خود آن حضرت است، و یک طرف آن بر روى صراط كشیده مى‌شود در عرصات قیامت، و منادى پروردگار ندا مى‌كند كه اى دوستان فاطمه بیاویزید به ریشه‌هاى آن، پس باقى نمى‌ماند احدى از دوستان فاطمه مگر آن كه هر كدام از ایشان مى‌آویزند به ریشه‌اى از ریشه هاى چادر آن حضرت بیشتر از هزار فئام جمعيّت كه هر فئامى هزار هزار نفرند.

چنان چه شیخ صدوق در ضمن خبر طویلى در كتاب معانى الأخبار از حضرت امام عسكرى از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده.

بیست و سوم : دوم نمایانیدن جبرئیل به امر پروردگار فاطمه را در بهشت فردوس به آدم و حوّا پس از این كه هر كدام از آن ها به زیبائى حسن خود بالیدند.

چنان چه علّامه مجلسى اعلى اللّه مقامه در بحار از ابن خالویه در كتاب آل از ابى عبد اللّه حنبلى، از محمّد بن احمد بن قضاعه، از عبد اللّه بن محمّد، از حضرت امام حسن عسكرى روایت كرده، از پدرانش، از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه فرمود:

لمّا خلق اللّه آدم و حوّاء تبخترا فی الجنّه، فقال آدم لحوّاء: ما خلق اللّه خلقا هو أحسن منّا،

فَأَوْحَى اَللَّهُ إِلَى جَبْرَئِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ اِئْتِ بِعَبْدِي اَلْفِرْدَوْسِ اَلْأعْلَى فَلَمَّا دَخَلاَ اَلْفِرْدَوْسَ نَظَرَ إِلَى جَارِيَةٍ عَلَى دُرنُوكٍ مِنْ دَرَانِيكِ اَلْجَنَّةِ وَ عَلَى رَأْسِهَا تَاجٌ مِنْ نُورٍ وَ فِي أُذُنَيْهَا قُرْطَانِ مِنْ نُورٍ قَدْ أَشْرَقَتِ اَلْجِنَانُ مِنْ حُسْنِ وَجْهِهَا فَقَالَ آدَمُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ مَنْ هَذِهِ اَلْجَارِيَةُ اَلَّتِي قَدْ أَشْرَقَتِ اَلْجِنَانُ بِحُسْنِ وَجْهِهَا فَقَالَ هَذِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ نَبِيٍ مِنْ وُلْدِكَ يَكُونُ فِي آخِرِ اَلزَّمَانِ

قَالَ : فَمَا هَذَا التَّاجِ عَلَى رَأْسِهَا ؟ قَالَ : بَعْلُهَا علی بْنِ أبی طَالِبٍ .

قَالَ ابْنُ خالویه : الْبَعْلُ فی كَلَامِ الْعَرَبِ خَمْسَةَ أشیاء : الزَّوْجُ ، وَ الصَّنَمِ مِنْ قَوْلِهِ أَ تَدْعُونَ بَعْلًا ⁽¹⁾، وَ الْبَعْلُ اسْمُ امْرَأَةٍ بِها سُمِّيت بَعْلَبَك وَ البَعْلُ مِنَ النَّخْلِ مَا شَرِبَ بِعُرُوقِهِ مِنْ غَيْرِ سَقْيٍ وَ الْبَعْلُ السَّمَاءِ وَ الْعَرَبُ تَقُولُ السَّمَاءُ بَعْلُ الْأَرْض.

قال : فَمَا الْقُرْطَانِ اللَّذَانِ فی أذنیها ؟ قَالَ : ولداها الْحَسَنِ وَ الحسین .

قَالَ آدَمَ : حبیبی جبرئیل ، أَخْلَقُوا قبلی ؟ قَالَ : هُمْ موجودون فی غَامِضِ عَلِمَ اللَّهِ قَبْلَ أَنْ تَخْلُقُ بِأَرْبَعَةِ آلَافِ سَنَةٍ . . ⁽²⁾

مؤلّف حقیر گوید: شیخ ولىّ بن نعمت اللّه حسینى رضوى همین خبر را بعینه در كتاب منهاج الحقّ و الیقین نقل كرده الّا این كه در جمله اخیر « قَبْلَ أَنْ تَخْلُقُ بأربعین أَلْفَ عَامٍ » آورده.

ترجمه حدیث

یعنى: چون خدا آدم و حوّا را آفرید در بهشت به خود بالیدند، آدم به حوّا گفت: خدا آفریده‌اى نیکو تر از ما نیافریده. خدا وحى فرمود به جبرئیل علیه السّلام كه دو بنده مرا بیاور در فردوس اعلا، چون داخل فردوس شدند دخترى را دیدند بالاى قطیفه‌اى یا فرشى از

فرش‌هاى بهشت، و بر سر او تاجى است از نور، و در دو گوش او دو گوشواره است از نور كه نور آن ها روشن كرده است همه بهشت را از خوش‌روئى او، آدم گفت: حبیب من جبرئیل! این دختر كیست كه نور روى او همه بهشت را روشن كرده؟ گفت: این فاطمه دختر محمّد كه پیغمبرى است از فرزندان تو كه در آخر زمان مى‌باشد.

آدم گفت: این تاجى كه بر سر او است چیست؟ جبرئیل گفت: شوهر او على بن ابى طالب است.

ابن خالویه گفته كه: پنج چیز را در كلام عرب « بعل » مى‌گویند: شوهر، و بت از قول خدا كه فرموده أَ تَدْعُونَ بَعْلًا یعنى آیا بت را مى‌خوانید، و اسم زنیست كه بعلبک بنام او است، و بعل از درخت خرما آن چیزى است كه برگ‌ها یعنى ریشه‌هاى خود شرب مى‌كند بدون آن كه آن را آب دهند، و آسمان را عرب بعل مى‌گویند چنان چه مى‌گویند:

السَّمَاءِ بَعْلِ الْأَرْضِ .

آدم گفت: این دو گوشواره‌اى كه در دو گوش او است چیست؟ جبرئیل گفت: دو فرزندش حسن و حسین‌اند.

آدم گفت: حبیب من جبرئیل! آیا پیش از من آفریده شدند؟ جبرئیل گفت: ایشان در علم مشکل خدا موجود بوده‌اند به چهار هزار سال، بنابر خبر كشف الغمّه، و به چهل هزار سال بنابر خبر منهاج الحقّ، پیش از این كه تو آفریده شوى.

بیست و چهارم : ندا كردن ندا كننده‌اى در روز قیامت از باطن عرش كه همه اهل محشر سرهاى خود را فرود بیندازند، و چشم‌هاى خود را بپوشند، تا فاطمه سلام اللّه علیها بگذرد بر صراط، پس او مى‌گذرد در حالتى كه با اوست هفتاد هزار كنیز از حور العین، چنان چه عامّه و خاصّه روایت كرده‌اند.

و در خبر دیگر چون خواهد وارد محشر شود بر ناقه‌اى از نور سوار است كه زمام آن ناقه از مروارید تر، و ملكى بنام زوقائیل مهار ناقه او را مى‌كشد در حالتى

كه هفتاد هزار حور العین به همراه او هستند، كه هر یک از آن ها پرچم حمدى در دست دارند، و چون قدرى راه رود هفتاد هزار حور العین دیگر بنزد او آیند كه بر سر هر یک از ایشان تاجى باشد از جواهر مرصّع به زبرجد سبز و در دست هر یک مجمره‌اى از عود و عنبر باشد، و آن ها از طرف راست آن حضرت روانه شوند.

و باز چون قدرى راه دیگر طى كند مریم مادر عیسى با هفتاد هزار حور العین بنزد او آیند و بر او سلام كنند، و از طرف چپ او روانه شوند، و چون مقدارى راه دیگر بگذرد مادرش خدیجه كبرى با هفتاد هزار حور العین دیگر به استقبال او آیند، كه در دست هر یک از آن ها پرچم تكبیرى باشد، همه اللّه اكبر گویان از پیش روى او روانه شوند، و چون نزدیک به محشر رسد آسیه زن فرعون با هفتاد هزار حور العین دیگر بنزد او آیند و با او روانه شوند.

و چون وارد زمین محشر شود خطاب مى‌شود به همه اهل محشر كه چشم‌هاى خود را بپوشند كه فاطمه صدّیقه مى‌گذرد، در آن وقت كسى او را نخواهد دید مگر جدّ او ابراهیم خلیل اللّه و پدر و شوهر و فرزندان معصومین او صلوات اللّه علیهم ⁽¹⁾

بیست و پنجم : آن كه در روز قیامت منبرى از نور براى او نصب مى‌شود كه هفت پایه داشته باشد، و در میان پایه‌هاى آن ملائكه صف مى‌كشند با حور العین، و آن معظّمه بر منبر بالا رفته و قرار گیرد، آن گاه جبرئیل امین از جانب ربّ العالمین بنزد او آید و گوید: اى فاطمه! حاجت خود را طلب كن.

بیست و ششم : در بحار نیز از كتاب آل روایت كرده از نافع بن ابى الحمراء كه

گفت:

شَهِدْتُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ثمانیة أَشْهُرٍ إِذَا خَرَجَ إِلَى صَلَاةِ الْغَدَاةِ مَرَّ بِبَابِ فَاطِمَةَ ، فَقَالَ :

السَّلَامُ علیکم أَهْلِ البیت وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ ، الصَّلَاةُ ،إِنَّما يُرِیدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهِیراً. ⁽¹⁾⁽²⁾

یعنى: حاضر بودم كه مى‌دیدم مدّت هشت ماه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله هرگاه از خانه بیرون مى‌آمد براى نماز صبح بر در خانه فاطمه مى‌رفت و مى‌فرمود: تحيّت و رحمت و بركات خدا بر شما اهل بیت باد هنگام نماز است جز این نیست كه خدا مى‌خواهد ببرد از شما اهل بیت هر پلیدى‌اى را و پاک گرداند شما را پاک كردنى از هرگونه پلیدى‌اى.

بیست و هفتم : آن كه چون فاطمه علیها السّلام مى‌خواهد وارد بهشت شود جبرئیل ناقه‌اى از ناقه‌هاى بهشت را مى‌آورد كه دو پهلوى آن به دیباج زینت كرده شده كه مهار آن از مروارید درخشنده است، و بر پشت آن زینى است از مرجان، ركاب آن را مى‌گیرد و فاطمه سوار مى‌شود، و با او روانه مى‌شود صد هزار فرشته از طرف راست او، و صد هزار فرشته از طرف چپ او، و صد هزار فرشته دیگر او را به بال‌هاى خود برمى‌دارند و او را بر در بهشت مى‌رسانند.

چون فاطمه به در بهشت مى‌رسد توقّف مى‌كند، خداى تعالى مى‌فرماید: اى دختر حبیب من! چرا توقّف كردى؟ من تو را امر كردم كه داخل بهشت شوى.

فاطمه مى‌گوید: اى پروردگار من! دوست دارم كه قدر من شناخته شود در مثل این روز، پس خداى تعالى مى‌فرماید: اى دختر حبیب من! برگرد و نگاه كن هر كه را كه محبّت تو و ذرّیه تو در دل او مى‌باشد دست او را بگیر و داخل بهشت

كن.

پس فاطمه یکى یکى شیعیان و دوستان خود را جدا مى‌كند، مانند مرغى كه دانه‌هاى خوب را از میان دانه‌هاى بد جدا كند، پس چون شیعیان و دوستان او با او بر در بهشت رسند خدا به دل‌هاى آن ها مى‌اندازد تا این كه توقّف مى‌كنند، خداى تعالى مى‌فرماید: اى دوستان من! چرا توقّف كرده‌اید؟ من شفاعت فاطمه دختر حبیب خود را در حقّ شما پذیرفتم. عرض مى‌كنند: خدایا! مى‌خواهیم امروز قدر ما شناخته شود.

خداى تعالى مى‌فرماید: اى دوستان من! برگردید و نگاه كنید هركسى كه براى دوستى فاطمه شما را دوست مى‌دارد و هركسى كه براى دوستى فاطمه شما را اطعام كرده، و هركسى كه براى دوستى فاطمه شما را پوشانیده، و هركسى كه براى دوستى فاطمه شما را شربت آبى داده، و هركسى كه در محبّت فاطمه ردّ غیبتى از شما كرده دست او را بگیرید و داخل بهشت كنید.

مؤلّف گوید: اصل این حدیث را علّامه مجلسى در بحار از تفسیر فرات بن ابراهیم مسندا از امام باقر علیه السّلام روایت كرده است ⁽¹⁾

بیست و هشتم : آن كه دوستى فاطمه در صد موضع براى دوستانش نفع مى‌دهد، كه كم ترین آن موضع هنگام مردن، و وقت در قبر گذاردن، و وقت سنجش اعمال، و وقت محشور شدن در قیامت، و وقت گذشتن از صراط، و وقت حساب است ⁽²⁾

بیست و نهم : استقبال كردن پیغمبر هنگام داخل شدن فاطمه بر او و بوسیدن

آن بزرگوار دست فاطمه را، و مشایعت كردن آن حضرت فاطمه را، چنان چه از ابى بكر روایت شده كه گفت:

إِنَّ فَاطِمَةَ دَخَلَتْ يَوْماً عَلَى أَبِيهَا فَاسْتَقْبَلَهَا وَ قَبَّلَ يَدَيْهَا ثُمَّ لَمَّا ودعت وَ مشت شَيَّعَهَا اَلنَّبِيُّ وَ قَبَّلَ يَدَيْهَا أَيْضاً فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ مَا رَأَيْتُ مِثْلَ هَذَا فِي أَحَدٍ مِنَ اَلنِّسَاءِ وَ لاَ يُنَاسَبُ لِمِثْلِكَ فَقَالَ مَا فَعَلْتُهُ إِلاَّ بِأَمْرِ رَبِّي

یعنى: روزى فاطمه بر پدر خود داخل شد، پس پیغمبر او را استقبال كرد و دو دست او را بوسید، و چون پدر را وداع كرد و رفت باز پیغمبر او را مشایعت كرد و دو دست او را بوسید. گفتم: اى رسول خدا! هرگز چنین چیزى را درباره احدى از زن‌ها ندیدم و براى تو مناسب نیست چنین كارى كه كردى. فرمود: این كار را نكردم مگر به امر پروردگار خودم. این عمل پیغمبر و جواب او حجّتى براى ابوبكر نیز بوده.

سی ام : آن كه خداى تعالى بر امیر مؤمنان علیه السّلام حرام فرمود ازدواج با زن‌ها را تا زمانى كه فاطمه علیها سلام اللّه در قید حیات بود.

سی و یکم : آن كه حضرت فاطمه سلام اللّه علیها در روز قیامت حكومت دارد و شفاعت‌كننده است گناه كاران شیعیان و دوستان خود را، و احدى از مردها و زن‌ها داخل بهشت یا جهنّم نمى‌شوند مگر به حكم و اذن او، چنان چه اخبار آن را علّامه مجلسى در بحار با مصادر آن نقل فرموده.

سى و دوم : آن كه فاطمه زهرا علیها السّلام محدّثه بوده، و ملائكه به خدمت او مشرّف مى‌شدند، و براى او حدیث مى‌كردند به آن چه در گذشته واقع شده بود و آن چه كه در آینده واقع مى‌شد، چنان چه در بصائر الدرجات و كتب صدوق و مختصر بصائر سعد بن عبد اللّه قمّى و عوالم و غیر آن ها روایت شده.

سى و سوم : آن كه آن بى‌بى معظّمه علّت وجود ائمّه یازده‌گانه اوصیاء رسول خدا صلوات اللّه علیهم اجمعین مى‌باشد، و ذرّیه پیغمبر تا قیامت همه از نسل

اویند طبق اخبار و احادیث وارده، كه از جمله آن ها است حدیث طارق بن شهاب در صفات امام كه محلّ شاهد از آن حدیث این است كه امیر المؤمنین علیه السّلام فرموده به قول خود:

فَهُمُ اَلْكَوَاكِبُ العلوية المشرقة مِنْ شَمْسِ اَلْعِصْمَةِ الْفَاطِمِيَّةِ فِي سَمَاءِ الْعَظَمَةِ الْمُحَمَّدِيَّةِ وَ الأَغصَانُ النبويَّة النَّابِتَةُ فِي اَلدَّوْحَةِ اَلْأَحْمَدِيَّةِ ⁽¹⁾.. الحدیث.

سى و چهارم : آن كه آن حضرت وليّه اللّه، و داراى مقام ولایت كلّیه است، و والده حقیقيّه است براى همه امّت، چنان چه از اخبار كثیره استفاده مى‌شود، و در این كتاب به تفصیل شرح داده خواهد شد، ان شاء اللّه تعالى.

سى و پنجم : آن كه خدا صحیفه‌اى به فاطمه عطا فرموده كه در آن است علوم اولین و آخرین حتّى ارش خراشى كه براى هركسى، و هر چیزى از گذشته و آینده كه سبب افتخار ائمّه علیهم السّلام است، و هر كدام از ائمّه به آن فخر مى‌كردند، و آن فعلا در نزد امام زمان عجّل اللّه تعالى فرجه مى‌باشد، كه در فصل مخصوصى در این كتاب شرح داده مى‌شود.

سى و ششم : آن كه خداى عزّ و جل چون از نور وجه كریم خود بهشت را آفرید، آن نور را گرفت و آن را سه قسمت فرمود: یک قسمت آن را به پیغمبر، و یک قسمت آن را به فاطمه، و یک قسمت آن را به امیر مؤمنان و سائر ائمّه اختصاص داد، و این اشاره است به جلالت صدّیقه كبرى سلام اللّه علیها؛ زیرا كه خداى عزّ و جل آن معظّمه معصومه را مقابل نبوّت پدر بزرگوار او و امامت ائمّه علیهم السّلام قرار داد، و وجود مبارک آن معظّمه در میانه ایشان سمت قطبى دارد، چنان چه از فقره مبارکه حدیث كساء « فَاطِمَةَ وَ أَبُوهَا وَ بَعْلِهَا وَ بَنَوْهَا » نیز چنین

استفاده مى‌شود.

سى و هفتم : خداوند تبارک و تعالى ثواب صلوات بر آن حضرت را آمرزش گناهان صلوات‌فرستنده بر او قرار داده، و صلوات‌فرستنده را در بهشت به آن بانوى دو جهان ملحق خواهد ساخت، چنان چه از امیر مؤمنان علیه السّلام از پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله روایت شده.

سى و هشتم : آن كه عقد ازدواج او با على علیهما السّلام در عرش اعلا بسته شده، و ملائكه و حور العین شاهد عقد او بوده‌اند، به شهادت اخبار كثیره.

سى و نهم : آن كه خطیب انشاء عقد به امر خدا در آسمان چهارم راحیل ملک كه فصیح ترین ملائكه است بوده، و خطبه غرّائى در مجمع ملائكه انشاء كرده.

چهلم : آن كه در هنگام ازدواج او با على خداى تعالى امر فرمود همه ملائكه هفت آسمان در آسمان چهارم و نزد بیت المعمور حاضر و اجتماع كردند و خطبه راحیل را استماع نمودند، و در آن حال همه ایشان از فرط سرور و شادى به تسبیح و تمجید و تقدیس و تهلیل پروردگار پرداختند.

چهلم و یکم : خداى تعالى امر فرمود براى تزویج فاطمه با على علیهما السّلام بهشت را زینت كردند، و به كمال زینت آراستند، و همه حور العین بهشت زینت كردن

چهل و دوم : آن كه خداى عزّ و جل فرمان داد تا درخت طوبى تمام حلى و حلل خود را با خود حمل كند.

چهل و سوم : خدا رضوان خازن بهشت را امر فرمود كه منبر كرامت را بر در بیت المعمور نصب كند، و آن منبرى است از نور كه در روز عرض اسماء بر ملائكه، آدم بالاى آن رفت و خطبه خواند.

چهل و چهارم : اول كسى كه عقد بست فاطمه را براى على ذات اقدس احديّت بود، كه وحى نمود به جبرئیل عقد نكاح را در مجمع ملائكه ببندد كه من

تزویج كردم كنیز خود فاطمه دختر حبیبم محمّد صلّى اللّه علیه و آله را براى بنده خود على بن ابى طالب، پس جبرئیل نیز عقد بست فاطمه را براى على، و شاهد گرفت ملائكه را تماما، و شهادت آن ها را نوشت در پارچه حریرى، و جبرئیل آن را آورد و به نظر مبارک پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله رسانید، و پس آن را به مهرى از مشک مهر زد و به رضوان خازن بهشت سپرد، چنان چه مفصّلا پس از این ذكر مى‌شود.

چهل و پنجم : پس از آن كه جبرئیل ملائكه را شاهد گرفت بر ازدواج فاطمه با على، امر كرد درخت طوبى را تا حلى و حلل خود را نثار كند، پس نثار كرد همه حلى و حلل خود را، و ملائكه و حور العین همه آن ها را جمع كردند، و آن ها را براى یک دیگر به هدیه مى‌برند تا روز قیامت و افتخار مى‌كنند.

چهل و ششم : آن كه از جمله چیزهائى كه خدا براى زهراء علیها السّلام صداق قرار داده یکى از آن ها شفاعت در قیامت است براى گناه‌كاران از شیعیان و دوستان اوست، چنان چه در كتاب عوالم روایت كرده و از كتاب معراج النبوّه نیز نقل شده كه فاطمه علیها السّلام از جمله وصيّت‌هائى كه به على علیه السّلام كرده این بوده:

إِذَا دَفَنتنی فَادْفِنْ مَعی هَذَا الكاغَذ الَّذی فِی الْحِقَّةُ .

فَقَالَ لَهَا سَيِّدُ الوصيین : بِحَقِّ النَبی أَخْبِرْینی بِمَا فِیه .

قَالَتْ : حین أَرَادَ أَنْ یزوّجنی أبی مِنْكَ قَالَ لی : زَوْجَتَكَ مِنْ علی صَدَاقِ أَرْبَعِمِائَةِ دِرْهَمٍ .

قُلْتُ رَضِيتُ عَلِيّاً وَ لاَ أَرْضَى بِصَدَاقِ أَرْبَعِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَجَاءَ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ يَقُولُ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ اَلْجَنَّةَ وَ مَا فِيهَا صَدَاقُ فَاطِمَةَ قُلْتُ لاَ أَرْضَى قَالَ أَيَّ شَيْءٍ تُرِيدِين

قُلْتُ أُرِيدُ أُمَّتَكَ لِأَنَّكَ مَشْغُولٌ بِأُمَّتِكَ فَرَجَعَ جَبْرَئِيلُ ثُمَّ جَاءَ بِهَذَا اَلْكِتابِ مكتوب « شَفَاعَةَ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَدَاقُ فَاطِمَةَ » فَإِذَا كَانَ یوم القیامة أَقُولُ : إلهی هَذِهِ قُبَالَةَ شَفَاعَةَ أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: وقتى كه مرا دفن كردى با من دفن كن این كاغذ را كه در این حقّه است.

پس سيّد اوصیاء به او فرمود: مرا خبر ده به آن چه كه در این كاغذ است.

گفت: وقتى كه پدرم خواست مرا با تو تزویج كند، به من فرمود كه: تو را تزویج مى‌كنم با على به صداق چهار صد درهم. گفتم: راضیم به على امّا به صداق چهارصد درهم راضى نیستم.

آن گاه جبرئیل نازل شد و گفت: یا رسول اللّه! خداى عزّ و جل مى‌فرماید بهشت را با آن چه كه در آن است صداق فاطمه است. گفتم: راضى نیستم. گفت: چه چیز مى‌خواهى؟

گفتم: امّت تو را مى‌خواهم؛ زیرا كه تو به امّت خود مشغولى. پس جبرئیل برگشت و آورد این كتاب نوشته شده را كه در آن نوشته شده است كه « شفاعت امّت محمّد صداق فاطمه است » پس چون روز قیامت شود مى‌گویم: خداى من، این است قباله شفاعت امّت محمّد صلّى اللّه علیه و آله.

چهل و هفتم : آن كه در تزویج فاطمه با على علیهما السّلام خداى تعالى امر فرمود به رضوان، خازن بهشت كه بجنباند درخت طوبى را تا بردارد رقعه‌هائى به عدد دوستان اهل بیت، و ایجاد كرد فرشتگانى را از نور و هر یک از آن ها رقعه‌اى را بردارد، كه چون قیامت برپا شود و همه مردگان زنده شوند و همه آن ها اجتماع كنند آن فرشتگان در میان خلایق ندا كنند، پس باقى نمى‌ماند دوستى از دوستان اهل بیت مگر آن كه چک تضمین شده آزادى از آتش جهنّم به او داده مى‌شود كه در آن چك نوشته شده « بَرَاءَةً مِنَ العلی الْجَبَّارِ لشیعة علی وَ فَاطِمَةَ مِنَ النَّارِ ».

چهل و هشتم : آن كه درخت طوبى نیز جزؤ صداق فاطمه زهراء سلام اللّه علیها است، و همه نعمت‌هاى بهشت اصل و ریشه آن از درخت طوبى است، و نمى‌خورد احدى از اولین و آخرین از آن مگر به اذن فاطمه؛ زیرا كه صداق آن

بزرگوار است.

چهل و نهم : آن كه خمس دنیا از زمین و آسمان و بیابان و دریاها و كوه‌ها و صحراها نیز جزء صداق فاطمه زهراء سلام اللّه علیها است.

پنجاهم : هنگام زفاف آن بى‌بى معظّمه و بردن او به خانه على علیه السّلام، جبرئیل امین با هفتاد هزار ملک و میکائیل با هفتاد هزار ملک به زمین آمدند همه تكبیرگویان تا فاطمه سلام اللّه علیها را وارد خانه على علیه السّلام نمودند.

پنجاه و یکم : بنابر خبرى كه از تفسیر ثعلبى نقل شده عقدكننده خدا بوده، و طرف قبول جبرئیل، و خطبه خواننده راحیل، و شهود حاملین عرش، و صاحب نثار رضوان، و طبق نثار درخت طوبى، و نثار درّ و یاقوت و مرجان بوده ⁽¹⁾

پنجاه و دوم : از جمله خدمت گذاران فاطمه در بهشت دختر سلیمان حشمت اللّه علیه السّلام است، چنان چه در كتاب مصابیح القلوب ⁽²⁾روایت كرده و گفته است:

إِنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَانَ يُحَدِّثُ ذَاتَ يَومٍ أَنَّ سُلَيْمانَ اَلنَّبِيَّ قَدْ جَهَّزَ لابْنَتِهِ جِهازاً عَظِيماً وَ أَشْيَاءَ وَ قَد صَوَّغَ لِصِهْرِهِ تَاجٌ مِنَ اَلذَّهَبِ مُكَلَّلاً بسبْعمائةِ جَوْهَرَةٍ وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ حَاضِراً فِي ذَلِكَ اَلْمَجْلِسِ فَلَمَّا أَتَى إِلَى مَنْزِلِهِ أَخْبَرَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ بِمَا اِسْتَمَعَ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِنْ حَدِيثِ جَهَازِ اِبْنَةِ سُلَيْمَانَ فَخَطَر فِي قَلْبِهَا عَسَى أَنْ يَكُونَ خَطَرَ فِي قَلْبِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ بِأَنَّهُ سُلَيْمانُ كَانَ نَبِيّاً عَظِيماً جَلِيلاً وَ نَبِيُّنَا مُحَمَّدٌ أَجَلُّ قَدْراً وَ أَعْظَمُ شَأْناً مِنِ اِبْنَةِ سُلَيْمَانَ اَلنَّبِيَّ كَانَ لَهَا مِثْلُ ذَلِكَ اَلْجَهَازِ وَ تَاجُ ذَلِكَ اَلصِّهْرِ بِتِلْكَ اَلصِّفَةِ وَ هَذَا اَلصِّهْرُ فِي هَذَا اَلْفَقْرِ وَ اَلْحَاجَةِ لَكِنْ فَاطِمَةُ اَلْبَتُولُ أَخْفَتْهُ فِي قَلْبِهَا وَ مَا أَظْهَرْتُ بِهِ لِأَحَدٍ حَتَّى قُبِضَتْ فَرَآهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ بَعْضَ اَللَّيَالِي فِي

اَلْمَنَامِ أَنَّهَا فِي اَلْجَنَّةِ قَاعِدَةٌ عَلَى سَرِيرٍ وَ حوالي سَرِيرِهَا اَلْحُورُ اَلْعِينُ وَاقِفَاتٌ فِي خِدْمَتِهَا مُنْتَظِرُونَ لِأَمْرِهَا وَ جَارِيَةٌ فِي غَايَةِ اَلْحُسْنِ وَ كَمَالُ اَلْجَمَالِ وَ تَمَامُ اَلدَّلاَلِ مُزَيَّنَةً بِالْحِلَلِ الرَّائِقَةِ عَلَى يَدِهَا طَبَقَتَيْنِ لِنِثَارِهَا وَاقِفَةً بَيْنَ يَدَيْهَا مُنْتَظِرَةً لِأَمْرِهَا فَقَالَ لَهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ يَا فَاطِمَةُ ابنة مَنْ هَذِهِ اَلْجَارِيَةُ قَالَتْ هِيَ اِبْنَةُ النَّبِيِّ سُلَيْمَانَ أَوْقِفُوهَا فِي خِدْمَتِي وَ اِعْلَمْ يَا عَلِيُّ إِنِّي ذَلِكَ اَلْيَوْمَ اَلَّذِي ذَكَرْتَ لِي عَنْ أَبِي حديث جَهَازَهَا خَطَرَ فِي قَلْبِي هِمَّةٌ فَلِذَلِكَ أَوْقِفُوهَا بَيْنَ يَدَي كَرَامَةً لِي وَ عِوَّضَ لَكَ مِنْ ذَلِكَ اَلتَّاجِ اَلَّذِي صاغَهُ سُلَيْمانُ لِصِهْرِهِ أَنْ جَعَلَ بِيَدِكَ لِواءَ الْحَمْدِ فِي الْقِيامَةِ ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: روزى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله حدیث مى‌كرد كه سلیمان پیغمبر جهازى تهيّه كرد براى دخترش كه جهاز بزرگى بود با چیزهاى دیگرى و براى دامادش تاجى از طلا ریخته شده بود مكلّل به هفت صد دانه جواهر، در آن حال على بن ابى طالب در آن مجلس حاضر بود، چون به منزل آمد آن چه را كه شنیده بود به فاطمه خبر داد راجع به جهاز دختر سلیمان از پیغمبر خدا.

پس در قلب فاطمه چنین خطور كرد كه شاید در قلب على گذشته باشد كه سلیمان پیغمبر بزرگ با جلالتى بوده، و پیغمبر ما كه قدر او بالا تر و شأن او بزرگ تر است از سلیمان، دختر سلیمان نبى مانند چنین جهازى داشته، و براى دامادش چنین تاجى بوده به صفتى كه ذكر شد، و این داماد با فقر و احتیاج مى‌باشد.

و لیکن فاطمه بتول این را كه در دلش خطور كرد پنهان نمود و آشكار نكرد

براى احدى، تا وقتى كه از دنیا رحلت فرمود.

پس على بن ابى طالب علیه السّلام در بعضى از شب‌ها او را در خواب دید كه در بهشت بالاى تختى نشسته، و اطراف تخت او حور العین به خدمت او ایستاده منتظر فرمان اویند، و دخترى در نهایت حسن و كمال زیبائى و فرح و شادى و گشاده‌روئى در حالتى كه زینت كرده است به زیورهاى باصفا و به عجب درآورنده، و دو طبق بر روى دست گرفته كه بر سر فاطمه نثار كند ایستاده است در مقابل او و منتظر فرمان او است. على بن ابى طالب فرمود: اى فاطمه! این دختر كیست؟

گفت: این دختر سلیمان پیغمبر است، كه او را به خدمت من واداشته‌اند. و بدان اى على كه من آن روزى را كه حدیث پدرم را راجع به جهاز این دختر ذكر كردى در قلب من گذشت چیزى كه آن را با خود حدیث نفس كردم، براى این است كه او را در مقابل من براى خدمت واداشته‌اند براى گرامى داشتن من، و امّا براى تو عوض آن تاجى كه سلیمان براى دامادش ریخته و ساخته بود چنین قرار داده شده كه پرچم حمد در روز قیامت بدست تو باشد.

پنجاه و سوم : حرام بودن زن‌ها بر امیر المؤمنین علیه السّلام تا زمانى كه فاطمه زنده بود اجلالا لفاطمه سلام اللّه علیها.

پنجاه و چهارم : شریک بودن در نزول سوره هل أتى با امیر المؤمنین و حسنین علیهم السّلام.

پنجاه و پنجم : یاد كردن خدا همه نعمت‌هاى بهشتى را در سوره هل اتى غیر از حور العین كه براى احترام فاطمه نامى از آن برده نشده.

پنجاه و ششم : اول دیوانى كه در روز قیامت گشوده مى‌شود دیوان فاطمه سلام اللّه علیها است با كسانى كه در حقّ او و اولاد او ظلم كرده‌اند، و اول انتقامى

كه كشیده مى‌شود از ظلمهائى است كه بر آن حضرت و اولاد او وارد شده.

پنجاه و هفتم : آن كه لیله القدر و لیله مبارکه در قرآن به وجود مبارک زهراء تفسیر و تأویل شده، چنان چه از حضرت صادق علیه السّلام روایت شده كه فرمود: « اللَیْلَة هِی فَاطِمَةَ وَ الْقَدْرِ هُوَ الله » ⁽¹⁾یعنى فاطمه خدا، بنابراین فاطمه اضافه تشریفيّه به خدا دارد از حیث عظمت مقامى كه دارد.

پنجاه و هشتم : نزول مائده آسمانى از قبیل مرغ بریان و انار و انگور و سیب و گلابى و به و چیزهائى كه دیگران از خوردن آن محروم بودند از اطعمه و اشربه بهشتى از بعد از هبوط آدم و حوّا تا زمان آن حضرت.

پنجاه و نهم : آن كه وقتى كه آن بى‌بى معظّمه در محراب خود بود هفتاد هزار ملک از ملائكه مقرّبین مى‌آمدند و بر او سلام مى‌كردند، و او را ندا مى‌كردند به آن چیزى كه مریم مادر عیسى را به آن ندا مى‌كردند و مى‌گفتند: « یا فَاطِمَةَ ، إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ عَلَى نِسَاءِ العَالَمین ».

فصل هفتم: در بیان مصحف فاطمه علیها السلام

اشاره

راجع به مصحف فاطمه سلام الله علیها روایات متعدّده ای از مصادر وحی و تنزیل روایت شده است که در ضمن این فصل تذکّر داده می شود.

حدیث اول

در كتاب دلائل الامامه طبرى گفته است:

حدّثنی أَبُو الحسین مُحَمَّدُ بْنُ هَارُونَ بْنِ مُوسَى التَلْعَكبری ، ( قَالَ : حَدَّثَنَا أبی ، قَالَ : حَدَّثَنَا أَبُو عَلی مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ ) ⁽¹⁾قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ مَالِكٍ اَلْفَزَارِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ حَمْدَانَ قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ سُلَيْمَانَ و جَعْفَر بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أسباطٍ عَنِ اَلْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي اَلْعَلاَءِ وَ عَلِيُّ بْنِ أَبِي حَمزَةَ عَنْ أبي بَصِيرٍ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍ عَنْ مُصْحَفِ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ فَقَالَ أُنْزِلَ عَلَيْهَا بَعْدَ مَوْتِ أَبِيهَا

قِلَّةُ : فَفِیه شَی‌ء مِنَ الْقُرْآنِ ؟

قَالَ : مَا فِیه شَی‌ء مِنَ الْقُرْآنِ .

قِلَّةُ : فَصفه لِی .

قَالَ : لَهُ دفّتان مِنْ زِبَرْجَدتین عَلَى طُولِ الْوَرِقَ ، وَ عَرْضُهُ حَمراوین .

قِلَّةٍ : جُعِلْتُ فِدَاكَ ، صَفَّ لی وَرِقِهِ .

قَالَ : وَرِقِهِ مِنْ دُرٍّ أبْیَض قیل لَهُ كُنْ فَكَانَ .

قُلْتُ لَهُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ ، فَمَا فِیه ؟

قَالَ فِيهِ خَبَرُ مَا كَانَ وَ خَبَرُ مَا يَكُونُ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ وَ فِيهِ خَبَرُ سَمَاءٍ سَمَاءٍ وَ عَدَدُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ وَ غَيْرِ ذَلِكَ وَ عَدَدَ كُلِّ مَنْ خَلَقَ اَللَّهُ مُرْسَلاً وَ غَيْرَ مُرْسَلٍ وَ أَسْماؤُهُمْ و أَسْمَاءُ مَنْ أُرْسِلَ إِلَيْهِمْ وَ أَسْمَاءُ مَنْ كَذَبَ وَ مَنْ أَجَابَ مِنْهُمْ وَ أَسْمَاءُ جَمِيعِ مَنْ خَلَقَ اَللَّهُ مِنَ اَلْمُؤْمِنِينَ وَ اَلْكَافِرِينَ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ و أَسْمَاءِ اَلْبُلْدَانِ وَ صِفَةِ كُلِّ بَلَدٍ فِي شَرْقِ الْأَرْضِ وَ غَرْبِهَا و عَدَدُ مَا فِيهَا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ عَدَدُ مَا فِيهَا مِنَ الْكَافِرِينَ وَ صِفَةُ كُلِّ مَنْ كَذَبَ و صِفَةُ القُرُونِ الأُولَى وَ قَصَصِهِم وَ مَن وَلِيَ مِنَ الطَّواغِيتِ وَ مُدَّةِ مُلْكِهِم وَ عَدَدِهِمْ وَ أَسْماءِ الْأَئِمَّةِ و صِفَتُهُمْ وَ مَا يَمْلِكُ كُلُّ واحد وَاحِدٍ وَ فِيهِ صِفَةُ كَرَّاتِهِمْ وَ جَمِيعُ مَنْ تَرَدَّدَ فِي اَلْأَدْوَارِ

قَالَ : قِلَّةُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ ، كَمْ الأَدْوار ؟

قَالَ خَمْسُونَ أَلْفَ عَامٍ وَ هِيَ سَبْعَةُ أَدْوَارٍ فِيهِ أسْماءُ جَمِيعِ مَا خَلَقَ اَللَّهُ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ وَ آجالَهُمْ وَ صِفَةُ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ عَدَدُ مَنْ يَدْخُلُهَا وَ عَدَدُ مَنْ يَدْخُلُ اَلنَّارَ وَ أَسْمَاءُ هَؤُلاَءِ وَ هَؤُلاَءِ وَ فِيهِ عِلْمُ الْقُرْآنِ كَمَا أُنْزِلَ وَ عِلْمَ التَّوْراةِ كَمَا أُنْزِلَتْ وَ عِلْمَ الإِنْجِيلِ كَما أنزلَ وَ عِلْمَ الزَّبُورِ وَ عَدَدُ كُلِّ شَجَرَةٍ وَ مَدَرَةٍ فِي جَمِيعِ الْبِلاد

قَالَ أَبُو جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ لَمَّا أَرَادَ اَللَّهُ تَعَالَى أَنْ يُنْزِلَهُ عَلَيْهَا أَمَرَ جَبْرَئِيلَ وَ مِيكَائِيلَ وَ إِسْرَافِيلَ أَنْ يحملوه فينزِلُون بهِ عَلَيْهَا وَ ذَلِكَ فِي لَيْلَةِ اَلْجُمُعَةِ مِنَ اَلثُّلُثِ الثَّانِي مِنَ اللَّيْلِ فَهَبَطُوا بِهِ وَ هِيَ قَائِمَةٌ تُصَلِّي فَمَا زَالُوا قِيَاماً حَتَّى قَعَدَتْ وَ لَمَّا فَرَغَتْ مِنْ صَلاَتِهَا سَلَّمُوا عَلَيْهَا وَ قَالُوا لَهَا اَلسَّلاَمُ يُقْرِؤُكَ اَلسَّلاَمَ وَ وَضَعُوا اَلْمُصْحَفَ فِي حَجْرِهَا فَقَالَتْ لِلَّهِ اَلسَّلامُ وَ مِنْهُ السَّلامُ وَ إِلَيْهِ اَلسَّلامُ وَ عَلَيْكُمْ يَا رُسُلَ اَللَّهِ اَلسَّلاَمُ ثُمَّ عَرَجُوا إِلَى السَّماءِ فما زالَت بعدَ صلاة الْفَجْرِ إلى زَوال اَلشَّمس

تَقْرَأُهُ حَتَّى أَتَتْ عَلَى آخِرِهِ ، وَ لَقَدْ كَانَتْ علیها السَّلَامُ مَفْرُوضَةُ الطَّاعَةِ ⁽¹⁾عَلَى جمیع مِنْ خَلْقِ اللَّهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الطیر وَ الْوَحْشِ وَ الأنبیاء وَ الْمَلَائِكَةِ .

قِلَّةُ : جُعِلْتُ فِدَاكَ ، فَلِمَنْ صَارَ ذَلِكَ الْمُصْحَفِ بَعْدَ مُضِيِّهَا ؟

قَالَ : دَفَعَتْهُ إِلَى أمیر المؤمنین ، فَلَمَّا مَضَى صَارَ إِلَى الْحَسَنِ ، ثُمَّ إِلَى الحسین ، ثُمَّ عِنْدَ أَهْلِهِ حَتَّى یدفعوه إِلَى صَاحِبُ هَذَا الْأَمْرِ .

فَقُلْتُ : إِنَّ هذا الْعِلْمَ لكثیر ⁽²⁾

قال يا أَبا مُحَمَّدٍ إِنَّ هَذَا اَلَّذِي و صِفْتُهُ لَكَ لَفِي وَرَقَتَيْنِ مِنْ أَوَّلِهِ وَ مَا و صَفتُ لَكَ بَعْدَ مَا فِي الوَرَقَةِ الثَّالِثَةِ وَ لاَ تَكَلَّمْتُ بِحَرْفٍ مِنْه ⁽³⁾

ترجمه حدیث

به سند مذكور از ابى بصیر روایت كرده كه گفت: سؤال كردم از ابى جعفر یعنى امام باقر علیه السّلام از مصحف فاطمه، فرمود: پس از مردن پدرش بر او فروفرستاده شد.

گفتم: در آن چیزى از قرآن هست؟

فرمود: چیزى از قرآن در آن نیست.

گفتم: آن را براى من وصف كن.

فرمود: براى آن دو جلد است كه هر دو از زبرجد سرخ‌اند بقدر طول ورق و عرض آن.

گفتم: فدایت شوم! ورق آن را براى من وصف كن.

فرمود: ورق آن از درّ سفید است كه به آن گفته شد: باش، پس هست شد.

گفتم: فدایت شوم! در آن چه چیز هست؟

فرمود: خبر آن چه كه گذشته است و آن چه كه آینده است تا روز قیامت، و در آن است آسمان و آسمان، و شماره آن چه در آن هاست از ملائكه و غیر آن ها، و عدد هر پیغمبر مرسل و غیر مرسلى كه خدا آفریده، و نام‌هاى ایشان، و نام‌هاى كسانى كه بسوى ایشان فرستاده شدند، و نام‌هاى كسانى كه آن ها را تكذیب كردند، و كسانى كه آن ها را اجابت كردند، و نام‌هاى همه آن چه را كه خدا آفریده از مؤمن‌ها و كافرها از پیشینیان و پسینیان، و نام‌هاى همه شهرها، و صفت هر شهرى كه در مشرق زمین و مغرب آن است، و عدد آن چه در آن است از مؤمنین، و عدد آن چه كافر كه در آن است، و صفت هر كه تكذیب كند، و صفت قرن‌هاى اوّلیه، و قصّه‌هاى آنان، و كسانى كه حكومت مى‌كنند و از حدّ خود تجاوز مى‌كنند، و مدّت پادشاهى ایشان، و عدد ایشان، و نام‌هاى پیشوایان، و صفت‌هاى ایشان، و آن چه را كه مالک مى‌شوند یک‌یک آن ها، و صفت بزرگان شان، و همه آن هائى كه رفت‌وآمد كردند در دورها.

گفتم: فدایت شوم! ادوار چند است؟

فرمود: پنجاه هزار سال و آن هفت دور است. و در آن است نام‌هاى همه خلق خدا و مدّت‌هاى ایشان، و صفت اهل بهشت، و عدد كسانى كه داخل آن مى‌شوند، و عدد كسانى كه داخل آتش مى‌شوند، و نام‌هاى این گروه و آن گروه. و در آن است علم قرآن هم چنان كه نازل شده، و علم تورات همان طورى كه نازل شده، و علم انجیل بنحوى كه نازل شده، و علم زبور، و عدد هر درختى و خاک و كلوخى.

چگونگى نزول مصحف

اشاره

حضرت امام محمّد باقر علیه السّلام فرمود: چون خداى تعالى اراده فرمود كه صحیفه را بر او نازل فرماید، امر كرد جبرئیل و میکائیل و اسرافیل كه مصحف را با خود بردارند و بر او نازل شوند، و نزول آن ها در شب جمعه‌اى بود در ثلث دوم آن شب فرود آمدند در نزد او در حالى كه آن حضرت ایستاده نماز مى‌گزارد، برپا ایستادند تا این كه نشست و نماز خود را

تمام كرد، مصحف را در كنار او گذاردند و گفتند: خداى سلام تو را سلام مى‌رساند.

فرمود: سلام براى خداست، و از او است سلام، و بازگشت سلام بسوى او است، و سلام بر شما باد اى فرستادگان خدا، پس بجانب آسمان بالا رفتند، پس آن حضرت بعد از نماز صبح تا هنگام زوال آفتاب تا آخر آن را قراءت فرمود.

و هر آینه آن بى‌بى معظّمه طاعتش واجب شده بر همه خلق خدا از جنّ و انس و مرغ‌ها و وحشى‌ها و پیغمبران و ملائكه.

گفتم: فدایت شوم! آن مصحف پس از رحلت فاطمه چطور شد؟

فرمود: آن را به امیر مؤمنان داد، و چون امیر مؤمنان از دنیا رفت به حسن رسید، و پس از او به حسین رسید، و بعد از او نزد اهل آن است تا این كه آن را بدست صاحب این امر یعنى امام زمان دهند.

گفتم: این است علم بسیار.

فرمود: اى ابا محمّد! این ها همه كه براى تو وصف كردم در دو ورق از آن مصحف بود از اوّل آن، و هنوز وصف نكرده‌ام براى تو آن چه در ورق سوم آن است، و حرفى از آن را نگفتم.

حدیث دوم

در باب چهاردهم از جزء سوم كتاب بصائر الدرجات صفّار از احمد بن محمّد، از على بن حكم، از حسین بن ابى العلاء، حدیثى از حضرت صادق علیه السّلام روایت كرده كه در ضمن آن است كه فرمود:

وَ مُصْحَفُ فَاطِمَةَ مَا أَزْعُمُ أَنَّ فِيهِ قُرْآناً وَ فِيهِ مَا يَحْتَاجُ اَلنَّاسُ إِلَيْنَا وَ لاَ نَحْتَاجُ إِلَى أَحَدٍ إِنَّ فِيهِ الجَلدَةَ وَ نِصْفُ الْجَلْدَةِ وَ ثُلُثِ اَلْجَلْدَةِ وَ رُبُعَ اَلْجَلْدَةِ وَ أَرْشَ اَلْخَدْشِ ⁽¹⁾

یعنى: مصحف فاطمه گمان نمى‌كنم كه چیزى از قرآن در آن باشد، و در آن است همه آن چه كه مردمان محتاج به ما هستند و ما محتاج به احدى از ایشان نیستیم، و در آن است حكم یک تازیانه، و نصف تازیانه، و ثلث تازیانه، و ربع تازیانه، و دیه خراشى كه به پوست رسد.

حدیث سوم

نیز در كتاب بصائر مسندا از ابى بصیر روایت كرده از حضرت صادق علیه السّلام در ضمن حدیثى طویلى كه فرمود:

و إِنَّ عِنْدَنَا لَمُصْحَفَ فَاطِمَةَ عَلَيْهَا السَّلاَمُ و مَا يُدْرِيهِمْ مَا مُصْحَفُ فَاطِمَةَ قَالَ مُصْحَفٌ فِيهِ مِثْلُ قُرْآنِكُمْ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ وَ اَللَّهِ مَا فِيهِ مِنْ قُرْآنِكُمْ حَرْفٌ وَاحِدٌ وَ إِنَّمَا هُوَ شَيْءٌ أَمْلاَهَا اَللَّهُ وَ أَوْحَى إِلَيْهَا

قَالَ : قِلَّةُ : وَ اللَّهُ هَذَا لَهُوَ الْعِلْمِ . .. ⁽¹⁾الحدیث

یعنى: نزد ماست مصحف فاطمه، و چه مى‌دانند ایشان كه مصحف فاطمه چیست.

فرمود: مصحفى است كه در آن است سه برابر مانند قرآن شما كه یک حرف از قرآن شما در آن نیست، و آن چیزى است كه خدا آن را املا فرموده و وحى فرستاده است بسوى او.

ابو بصیر گفت: گفتم: اینست و اللّه آن علم .. تا آخر حدیث.

حدیث چهارم

نیز در كتاب بصائر از آن حضرت در ضمن حدیث دیگرى روایت كرده كه فرمود:

وَ خَلَفَتِ فَاطِمَةَ مُصْحَفُ مَا هُوَ قُرْآنُ وَ لَكِنَّهُ كَلَامُ مِنْ كَلَامِ اللَّهِ أَنْزَلَ علیها ، إِمْلَاءُ رَسُولِ اللَّهِ

و خطّ علی ⁽¹⁾

یعنى: باقى گذارد فاطمه مصحفى را كه آن قرآن نیست، و لیکن كلامى است از كلام خدا كه بر او نازل فرمود، پیغمبر املا كرد و على نوشت.

حدیث پنجم

نیز در كتاب بصائر مسندا از ابى عبد اللّه علیه السّلام روایت كرده، كه چون ابى عبیده كه راوى حدیث است در ضمن سؤالاتى كه از آن حضرت كرده، یکى از آن ها از مصحف فاطمه بوده، حضرت در جواب او فرمودند:

إِنَّكُمْ لَتبحثونَ عَمَّا تُرِيدُونَ وَ عَمَّا لاَ تُرِيدُونَ إِنَّ فَاطِمَةَ مَكَثَتْ بَعْدَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ خَمْسَةً و سَبْعِينَ يَوْماً وَ قَدْ كَانَ دَخَلَهَا حُزْنٌ شَدِيدٌ عَلَى أَبِيهَا وَ كَانَ جَبْرَئِيلُ يَأْتِيهَا فَيُحْسِنُ عَزَّاهَا عَلَى أَبِيهَا وَ يُطَيِّبُ نَفْسَهَا وَ يُخْبِرُهَا عَنْ أَبِيهَا وَ مَكَانِهِ وَ يُخْبِرُهُ بِمَا يَكُونُ بَعْدَهَا في ذريتها وَ كَانَ عَلِيٌ يَكْتُبُ ذَلِكَ فَهَذَا مُصْحَفُ فَاطِمَة ⁽²⁾

یعنى: شما كاوش مى‌كنید از آن چه مى‌خواهید و از آن چه كه نمى‌خواهید، فاطمه پس از پدرش هفتاد و پنج روز زنده بود، و حزن شدیدى بر مفارقت پدر داشت، جبرئیل بنزد او مى‌آمد، و نیکو در عزاى پدرش او را تسلیت مى‌داد، و غم و غصّه را از نفس او دور مى‌كرد، و از پدرش به او خبر مى‌داد، و از جایگاه پدر او را آگاه مى‌كرد، و به او خبر مى‌داد به آن چه كه پس از او بر ذرّیه‌اش وارد مى‌آید، و على آن ها را مى‌نوشت، اینست مصحف فاطمه.

فصل هشتم: در بیان ازدواج فاطمه با علی علیهما السلام و چگونگی آن

اشاره

طبرى علیه الرحمه در كتاب دلائل الامامه به سند خود از امام صادق علیه السّلام از پدر بزرگوارش، از جدّش، از ابن عبّاس چنین روایت كرده كه گفت ابن عبّاس: چون هجرت كرد پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله از مكّه به سوى مدینه، و در آن جا مسجدى بنا كرد، و اهل مدینه با او انس گرفتند، و كلمه او بالا گرفت، و مردمان بركت او را شناختند، و از دور و نزدیک سواران و پیادگان بنزد او مى‌آمدند، و ایمان ظاهر شد، و پادشاهان از او حدیث مى‌كردند، و از شمشیر عذاب او مى‌ترسیدند. اكابر و اشراف، فاطمه با امیر مؤمنان و زن‌هاى مهاجرین همه با هم دیگر هجرت كردند، و عایشه هم از جمله مهاجرین بود، پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله آن را در خانه مادر ابو ايّوب انصارى فرود آورد.

و پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله زن‌هائى را خطبه كرد، و اوّل دخول خود در مدینه سوده را تزویج كرده بود، فاطمه را بنزد او نقل داد، پس از آن تزویج كرد امّ سلمه دختر ابى اميّه را، و امر فاطمه را به او واگذار كرد، بر حسب ظاهر امّ سلمه او را ادب مى‌كرد، ولى امّ سلمه مى‌گفت: بخدا سوگند ادب فاطمه از من زیادتر بود و هر چیزى را بهتر از من مى‌دانست و مى‌شناخت همه آن ها را، و چگونه چنین نباشد و

حال آن كه او سلاله انبیاء است، صَلَّى اللَّهُ علیها وَ عَلَى ابیها وَ بَعْلِهَا وَ بنیها . ⁽¹⁾

خواستگارهاى فاطمه علیها السّلام

در مناقب نقل كرده به سند خود از امّ سلمه، و سلمان فارسى، و على بن ابى طالب علیه السّلام، كه این هر سه نفر گفته‌اند كه: چون فاطمه علیها السّلام بحدّ بلوغ و رشد رسید، و درک كرد آن چه را كه زنان درک مى‌كنند، بزرگان قریش از اهل فضل و سابقه در اسلام و اهل شرف و مال او را از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله خواستگارى كردند، هر كدام از آن ها كه قدم پیش گذاردند، پیغمبر اكرم نمى‌پذیرفت، و روى خود را از او مى‌گردانید، بنحوى كه شخص خطبه كننده گمان مى‌كرد كه آن حضرت بر وى خشمناک شده، یا این كه در این موضوع وحى آسمانى بر او نازل شده، و از جمله خطبه‌كنندگان ابو بكر بود، حضرت در جواب او فرمود: امر ازدواج فاطمه با پروردگار است. و پس از ابو بكر، عمر خواستگار شد، حضرت همان جوابى كه به ابى بكر داده بود به او گفت ⁽²⁾

و در كتاب دلائل الامامه طبرى به سند متّصل روایت كرده از انس بن مالک كه گفت: عبد الرحمان بن عوف زهرى و عثمان بن عفّان بر پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله وارد شدند، عبد الرحمان به آن حضرت عرض كرد: یا رسول اللّه! فاطمه دخترت را با من تزویج كن، صد ناقه سیاه زاغ چشم كه بارهاى آن جامه‌هاى سفید نازک مصرى باشد و ده هزار دینار به او بذل مى‌كنم، یعنى صداق او مى‌دهم، و در میان اصحاب پیغمبر از عبد الرحمان ثروت مند تر كسى نبود، و عثمان هم مانند او بود، پس عثمان عرض كرد: یا رسول اللّه! من مانند این صداق را مى‌دهم و من

مقدّم ترم از عبد الرحمان از حیث اسلام آوردن.

پس پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله از سخنان این دو نفر خشمگین شد و غضب فرمود، و كفى از سنگ‌هاى ریزه را برداشت و پاشید بطرف عبد الرحمان و فرمود: تو به كثرت مال خود مى‌بالى بر من؟! پس آن سنگ‌ها همه درّ گران بها شد كه یک دانه از آن ها قیمتش به قدر همه دارائى عبد الرحمان بود.

نزول وحى براى ازدواج فاطمه با على

پس جبرئیل فرود آمد در همان ساعت و عرض كرد: یا احمد! خدا تو را سلام مى‌رساند و مى‌فرماید:

قُمْ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طالِبٍ فَإِنَّ مَثَلَهُ مَثَلُ اَلْكَعْبَةِ يُحَجُّ إِلَيْهَا وَ لاَ تَحُجُّ إِلَى أَحَدٍ إِنَّ اَللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ آمُرَ رِضْوانَ خَازِنَ الْجِنَانِ أَنْ يُزَيِّنَ الأَرْبَعَ جِنَانٍ وَ أَمَرَ شَجَرَةَ طُوبَى وَ سِدْرَةِ اَلْمُنْتَهَى أَنْ تَحْمِلَا الْحُلِيَّ وَ الْحُلَلَ وَ أَمَرَ الْحُورَ الْعِينَ أَنْ يَتَزَيَّنَ وَ أَنْ يَقِفْنَ تَحْتَ شَجَرَةِ طُوبَى وَ سِدْرَةِ اَلْمُنْتَهَى وَ أَمَرَ مَلَكاً مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ يُقَالُ لَهُ رَاحِيلُ و لَيْسَ فِي اَلْمَلاَئِكَةِ أَفْصَحُ مِنْهُ لِسَاناً وَ لاَ أعْذَب مَنْطِقاً وَ لاَ أَحْسَنَ وَجْهاً أَنْ يَحْضُرَ إِلَى سَاقِ اَلْعَرْشِ فَلَمَّا حَضَرَتِ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ اَلْمَلَكُ أجمعُونَ أَمَرَنِي أَنْ أَنْصِبَ مِنْبَراً مِنَ اَلنُّورِ و آمر رَاحِيلُ أَنْ يَرْقَيَ فَخَطَبَ خُطْبَةً بَلِيغَةً مِنْ خُطَبِ النِّكاحِ وَ زَوَّجَ عَلِيّاً مِنْ فَاطِمَةَ بِخُمُسِ اَلدُّنْيَا وَ لِوُلْدِهَا إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ وَ كُنْتُ أَنَا وَ ميكائيل شَاهِدَيْنِ وَ كَانَ وَلِيُّهَا اَللَّهَ تَعَالَى وَ آمُرُ شَجَرَةَ طُوبَى وَ سِدْرَةِ

اَلْمُنْتَهَى أَنْ تَنْثُرَا مَا فِيهِما مِنَ الْحُلِيِّ وَ الْحُلَلِ وَ اَلطِّيبَ وَ آمُرُ اَلْحُورَ اَلْعِينَ أن يلقطنَ ذَلِكَ وَ أَنْ يَفْتَخِرْنَ بِهِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَة.

وَ قَدْ أَمَرَكَ اَللَّهُ أَنْ تُزَوِّجَهُ بِفَاطِمَةَ فِي اَلْأَرْضِ وَ أَنْ تَقُولَ لِعُثْمَانَ أَمَا سَمِعْتَ قَوْلِي فِي الْقُرْآن :

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِیانِ، بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِیانِ ⁽¹⁾وَ قولِی فِیه: وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً

فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً. ⁽¹⁾ ترجمه

یعنى: برخیز بسوى على بن ابى طالب؛ زیرا كه مثل او مانند كعبه است كه بسوى آن قصد كرده مى‌شود و او قصد نمى‌كند احدى را، خدا امر كرد مرا تا فرمان دهم رضوان خزینه‌دار بهشت را كه زینت كند چهار جانب بهشت را، و فرمان دهد درخت طوبى و سدره المنتهى را كه زینت و زیورهاى خود را حمل كنند، و فرمان دهد حور العین را كه خود را بیارایند و بایستند در زیر درخت طوبى و سدره المنتهى، و امر كند فرشته‌اى از فرشتگان را كه راحیل گفته مى‌شود و در میان فرشتگان فصیح زبان تر و شیرین سخن تر و نیکو رو تر از او نیست كه حاضر شود بسوى ساق عرش، كه چون حاضر شوند همه ملائكه امر فرمود خدا مرا تا منبرى از نور برپا كنم، و فرمان دهم راحیل را تا بر منبر بالا رود، و خطبه رسائى از خطبه‌هاى نكاح را بخواند، و تزویج كند على را با فاطمه به صداق پنج یک دنیا كه براى او و براى فرزندان او باشد تا روز قیامت، و من و میکائیل دو شاهد باشیم، و ولىّ فاطمه خداى تعالى است، و امر كنم درخت طوبى و سدره المنتهى را تا آن چه زینت و زیور دارند و بوهاى خوش همه را نثار كنند، و امر كنم حور العین را كه از آن ها برچینند و به آن فخر كنند تا روز قیامت.

و خدا تو را امر فرموده كه تزویج كنى على را با فاطمه در روى زمین، و به عثمان بگوئى كه آیا نشنیده گفته مرا در قرآن مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِیانِ، بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِیانِ یعنى: دو دریا را با هم جفت كرد، و پرده‌اى در میان آن ها قرار داد، تا یکى از آن ها بر دیگرى غلبه نكند، و گفته مرا در آن: وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً یعنى: و اوست خدائى كه بشر را از آب آفرید و او را نسب و داماد قرار داد.

فَلَمَّا سَمِعَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ و آله كَلاَمَ جَبْرَئِيلَ وجه خَلْفَ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ و سَلْمَانَ وَ اَلْعَبَّاسِ فأحضرهم وَ قَالَ لِعَلِيٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِنَّ اَللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَكُ

فَقَالَ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، إنّی لَا أَمْلِكُ إِلاَّ سیفی وَ فرسی وَ دَرِعِی .

فَقَالَ لَهُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اذهَبْ فَبِعِ اَلدِّرْعَ فَخَرَجَ عَلِيٌ فَنَادَى عَلَى دِرْعِهِ فَبَلَغَتْ أَرْبَعَمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ دِينَارٍ فَاشْتَرَاهَا دحية بْنُ خَلِيفَة اَلْكَلْبِيِّ وَ كَانَ حَسَنَ اَلْوَجْهِ لَمْ يَكُنْ مَعَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَحْسَنَ مِنْهُ وَجْهاً فَلَمَّا أَخَذَ عَليٌ الثمنَ وَ تسلم دحْية اَلدِّرْعَ عَطَفَ دِحْيَةُ عَلَى عَلِيٍ فَقَالَ لَهُ:

أَسْأَلُكَ يا أَبَا اَلْحَسَنِ أَنْ تَقْبَلَ مِنِّي هَذَا اَلدِّرْعَ هَدِيَّةً وَ لاَ تُخالِفنِي فَأَخَذَهَا مِنْهُ وَ حَمَلَ الثَّمَنَ و الدِّرْعِ وَ جَاءَ بِهِمَا إِلَى اَلنَّبِيِّ فَطَرَحَهُمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَ قَالَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ بِعْتَ اَلدِّرْعَ بِأَرْبَعِمِائَةِ دِرْهَمٍ و دِينَارٍ وَ قَدِ اشْتَرَاهَا دِحْيَةُ وَ سَأَلَنِي أَنْ أُقْبلَ اَلدِّرْعَ هَدِيَّةً فَمَا تأمُرنِي أَقْبَلُهَا مِنْهُ أَمْ لاَ؟

فَتَبَسَّمَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ قَالَ لَيْسَ هُوَ دِحْيَةَ لَكِنَّهُ جَبْرَئِيلُ وَ اَلدَّرَاهِمُ مِنْ عِنْدِ اَللَّهِ لِتَكُونَ شَرَفاً وَ فَخْراً لاِبْنَتِي فَاطِمَةَ وَ زَوَّجَهُ بِهَا وَ دَخَلَ بَعْدَ ثَلاَثٍ.

قَالَ : وَ خَرَجَ علی وَ نَحْنُ فی الْمَسْجِدِ ، إِذْ هَبَطَ الأمین جبرئیل بأترجة مِنَ الْجَنَّةِ ، فَقَالَ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، إِنَّ اللَّهَ یأمرك أَنْ تَدْفَعَ هَذِهِ الْأُتْرُجَّةِ إِلَى علی بْنِ أبی طَالِبٍ ، فَدَفَعَهَا النبی إِلَى علی ، فَلَمَّا حَصَلَتْ فی كَفَّهُ انقسمت قسمین ، مَكْتُوبُ عَلَى قَسَمَ : « لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدُ رَسُولُ اللَّهِ علی أمیر المؤمنین » وَ عَلَى الْقِسْمِ الْآخَرِ : « هَدِيَّةً مِنِ الطَّالِبُ الْغَالِبُ إِلَى علی بْنِ أبی طَالِبٍ » . ⁽¹⁾

ترجمه

یعنی : چون پیغمبر كلام جبرئیل را شنید، فرستاد دنبال عمّار بن یاسر و سلمان و عبّاس و آن ها را احضار كرد، و به على گفت كه: خدا امر فرموده كه تو را تزویج كنم.

على گفت: من مالک چیزى نیستم الّا شمشیرم و اسبم و زرهم.

پیغمبر به او فرمود: برو زره را بفروش، على بیرون رفت و ندا كرد براى فروش زره

خود، قیمت آن رسید به چهار صد درهم و دینار، دحیه بن خلیفه كلبى آن را خرید، و او بسیار خوب رو بود، با پیغمبر از او خوب رو تر كسى نبود، چون على پول زره را گرفت و زره را تسلیم دحیه كرد، دحیه رو كرد به على و گفت: اى ابو الحسن! خواهش مى‌كنم از تو كه بعنوان هدیه این زره را از من قبول كنى و مخالفت نكنى.

على زره را از او گرفت، و پول و زره را آورد و در پیش روى پیغمبر گذارد و گفت: اى رسول خدا! زره را به چهار صد درهم و دینار فروختم، و دحیه آن را از من خرید، و از من خواهش كرد كه آن را بعنوان هدیه از او قبول كنم، چه امر مى‌فرمائى آیا قبول كنم از او یا نه؟

پیغمبر تبسّم كرد و فرمود: آن دحیه نبود، و لیکن جبرئیل بود، و درهم‌ها هم از جانب خدا بوده تا شرافت و فخرى باشد براى دختر من فاطمه، و تزویج فرمود على را با او، و پس از سه روز داخل شد.

راوى گفت: على از مسجد خارج شد، و ما در مسجد بودیم كه جبرئیل امین فرود آمد با ترنجى از بهشت، و عرض كرد: اى رسول خدا! خدا تو را امر مى‌فرماید كه این ترنج را بدهى به على بن ابى طالب، پیغمبر آن را به على داد، چون در كف على قرار گرفت دو قسمت شد، بر یک قسمت آن نوشته بود: « لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدُ رَسُولُ اللَّهِ عَلَی أَمیر المُؤمِنین » و بر قسمت دیگر نوشته بود: هدیه‌ایست از طلب‌كننده غلبه‌كننده بسوى على بن ابى طالب.

و نیز در كتاب دلائل الإمامه به سند متّصل از جعفر بن محمّد، از پدرش، از جدّش، از على بن ابى طالب روایت كرده كه فرمود:

هَمَمْتُ بِتَزْوِيجِ فَاطِمَةَ حِيناً وَ لَمْ أَجْسُرْ أَنْ أذكر ذَلِكَ لِرَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ كَانَ ذَلِكَ يَخْتَلِجُ فِي صَدْرِي لَيْلاً وَ نَهَاراً حَتَّى دَخَلْتُ يَوْماً عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ فَقَالَ يَا عَلِيُّ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي اَلتَّزْوِيجِ فَقُلْتُ اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَعْلَمُ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ يُرِيدُ أَن يُزَوِّجَنِي بَعض

نِسَاءِ قُرَيْشٍ وَ قَلْبِي خَائِفٌ مِنْ فَوْتِ فَاطِمَةَ فَفَارَقْتْهُ عَلَى هَذَا فَوَ اَللَّهِ مَا شَعَرْتُ حَتَّى أَتَانِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ أَجِبْ يَا عَلِيُّ وَ أَسْرِعْ فَأسرَعتُ الْمُضِيَّ إِلَيْهِ فَلَمَّا دَخَلْتُ وَ نَظَرْتُ إِلَيْهِ فَمَا رَأَيْتُهُ أَشَدَّ فَرَحاً مِنْ ذَلِكَ اَليَوْمِ وَ كَانَ فِي حجرةِ أُمِّ سَلَمَةَ أَبْصَرَنِي فَتَهَلَّلَ وَ تَبَسَّمَ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَى بَيَاضِ أَسْنَانِهِ وَ لَهَا بِرِيقَ

وَ قَالٍ : یا علی ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ كفانی مَا همّنی فیک مِنْ أَمْرِ تَزْویجِكَ .

فَقُلْتُ : وَ كیف ذَلِكَ یا رَسُولَ اللَّهِ ؟

قَالَ : أَتَانِي جَبْرَئِيلُ وَ مَعَهُ قَرَنْفُلُ اَلْجَنَّةِ وَ سُنْبُلُهَا قِطْعَتَانِ فَنَاوَلَنِيهَا فَأَخَذْتُهُمَا و شَمِمْتُهُمَا فَسَطَعَ مِنْهُمَا رَائِحَةُ الْمِسْكِ ثُمَّ أَخَذَهُمَا مِنِّي فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ مَا شَأْنُهُمَا فَقَالَ إِنَّ اَللَّهَ أَمَرَ سُكَّانَ اَلْجَنَّةِ أَنْ يُزَيِّنُوا اَلْجِنَانَ كُلَّهَا بِمَفَارِشِهَا وَ نُضُودِهَا وَ أَنْهارِهَا وَ أَشْجَارِهَا وَ أَمَرَ رِيحَ اَلْجَنَّةِ اَلَّتِي يُقَالُ لَهَا الْمُثِيرَةُ فَهَبَّتْ فِي الْجَنَّةِ بِأَنْوَاعِ الْعِطْرِ وَ اَلطِّيبِ وَ أَمَرَ اَلْحُورَ اَلْعِينَ بِقِرَاءَةِ سُورَتَيْ « طه » وَ « يس » فَرَفَعْنَ أَصْوَاتَهُنَّ بِهِمَا ثُمَّ نَادَى مُنَادٍ أَلاَ إنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ وَلِيمَةِ فاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رِضًى مِنِّي بِهِمَا ثُمَّ بَعَثَ تَعَالَى سَحَابَةً بَيْضَاءَ فَمَطَرَتْ عَلَى أَهْلِ اَلجَنَّةِ مِنْ لُؤْلُؤِهَا وَ زَبَرْجَدِهَا وَ أَمَرَ خُدَّامَ الْجِنَانِ أَنْ يَلْتَقِطُوهَا وَ أَمَرَ رَاحِيلَ فَخَطَبَ خُطْبَةً لَمْ يَسْمَعْ أَهْلُ اَلسَّمَاءِ بِمِثْلِهَا ثُمَّ نَادَى تَعَالَى

يَا مَلاَئِكَتِي وَ سُكَّانَ جَنَّتِي بارِكوا عَلَى نِكَاحِ فَاطِمَةَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طالِبٍ فَإنِّي زَوَّجْتُ أَحَبَّ النِّساءِ إِلَيَّ مِن أَحَبِّ الرِّجالِ إِلَيَّ بَعدَ مُحَمَّدٍ.

ترجمه

یعنى وقتى كه همّ من تزویج با فاطمه بود جسارت نكردم كه ذكر كنم آن را با پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله و این مطلب در سینه من شب و روز خلجان داشت، تا این كه روزى بر رسول خدا وارد شدم، فرمود: اى على! عرض كردم: بلى اى رسول خدا. فرمود میل به تزویج، یعنى زن گرفتن، دارى؟ گفتم: خدا و رسول او دانا ترند، و گمان كردم كه مى‌خواهد مرا با بعضى از زنان قریش تزویج كند، و دل من ترسناک بود كه مبادا فاطمه از دستم برود.

پس از آن حضرت جدا شدم با همین اندیشه، و بذات خدا قسم نمى‌دانستم تا این كه

پیغمبر بنزد من آمد و فرمود: اجابت و شتاب كن بیا، من به شتاب رفتم بنزد او، وقتى كه بر او وارد شدم و نظر بسوى او كردم، هرگز مثل آن روز او را خوش حال ندیده بودم، و آن روز در حجره امّ سلمه بود.

چون چشمش به من افتاد به گشاده‌روئى لبخندى زد، بنحوى كه سفیدى دندان او برق مى‌زد، و فرمود: اى على! خدا همّ مرا كفایت كرد درباره تو و امر زن گرفتنت.

گفتم: چگونه است آن اى رسول خدا؟

فرمود: جبرئیل بنزد من آمد و با او دو قطعه از قرنفل و سنبل بهشت بود به من داد گرفتم و آن را بوئیدم، بوى مشک از آن ها ساطع شد، پس آن دو را از من گرفت، گفتم: اى جبرئیل! این دو براى چیست؟ گفت: امر كرد خدا ساكنین بهشت را كه همه بهشت را به فرش‌هاى آن زینت كردند به روى هم انداختن آن ها و نهرهاى آن و درخت‌هاى آن، و امر فرمود باد بهشتى را كه به آن مثیره گفته مى‌شود در بهشت بوزد با انواع عطرها و بوهاى خوش، و امر فرمود همه حور العین را بخواندن دو سوره « طه » و « یس » پس صداهاى خود را بلند كردند به خواندن آن ها، آن گاه نداكننده‌اى ندا كرد كه امروز روز ولیمه فاطمه دختر محمّد و على بن ابى طالب است، در حالى كه راضى و خوشنودم به ازدواج این دو.

پس برانگیخت خداى تعالى ابر سفیدى را تا این كه بارید بر اهل بهشت از مروارید و زبرجد و یاقوت‌هاى خود، و امر فرمود خدمت گذاران بهشت را كه آن ها را برچینند، و امر فرمود راحیل را تا خطبه‌اى خواند كه اهل آسمان‌ها مانند آن را نشنیده بودند، پس منادى خداى تعالى ندا كرد كه: اى فرشتگان من و ساكنین بهشت من! مبارک باد بگوئید بر نكاح فاطمه دختر محمّد و على بن ابى طالب، من تزویج كردم محبوب‌ترین زن‌ها را در نزد من به محبوب‌ترین مردها در نزد من پس از محمّد.

ثُمَّ قَالَ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا علی ، أَبْشِرْ أَبْشِرْ فإنّی زَوْجَتَكَ ابنتی فَاطِمَةُ عَلَى مَا زَوْجُكِ الرحمان مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ ، وَ قَدْ رضیت لَهَا وَ لَكَ مَا رضی اللَّهُ لَكُمَا ، فَدُونَكَ أَهْلِكَ ، وَ كَفَى یا علی برضای

رِضًا فِیک .

فَقَالَ علی علیه السَّلَامُ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، أَوْ بَلَغَ مِنْ شأنی أَنْ أَذْكُرَ فی أَهْلِ الْجَنَّةِ وَ یزوّجنی اللَّهُ تَعَالَى فی مَلَائِكَتَهُ ؟ !

فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا علی ، إِنَّ اللَّهَ إِذَا أَحَبَّ عَبْداً أَكْرَمَهُ بِمَا لَا عین رَأَتْ وَ لَا أُذُنُ سَمِعَتْ وَ لَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ .

فَقَالَ علی : یا رَبِّ أوزعنی أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ التی أَنْعَمْتَ عَلَيَّ .

فَقَالَ النَبی : آمین .

وَ قَالَ عَلی : لَمَّا أَتَیْتُ رَسُولُ اللَّهِ خَاطِباً ابْنَتَهُ فَاطِمَةَ ،

قَالَ : وَ مَا عِنْدَكَ لَتَسْعَدْنِی ؟ قِلَّةُ : لَیْسَ عِنْدِی إِلَّا بَعیری وَ فَرْسی وَ دَرْعی .

فَقَالَ : أَمَّا بِعَیْرِكَ فَحامَل أَهْلِكَ ، وَ أَمَّا فَرَسَكَ فَلَا بُدَّ لَكَ مِنْهُ تُقَاتِلْ علیه ، وَ أَمَّا دِرْعَكَ فَزَوْجُكِ اللَّهُ بِهَا .

قَالَ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهِ وَ اَلدِّرْعُ عَلَى عَاتِقِيَ اَلْأَيْسَرِ وَ ذَهَبْتُ إِلَى سُوقِ اَللَّيْلِ فَبِعْتُهَا بِأَرْبَعِمِائَةِ دِرْهَم سود هَجَرِيَّةٍ ثُمَّ أَتَيْتُ بِهَا إِلَى اَلنَّبِيِّ فَصَبَبْتُهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَوَ اَللَّهِ مَا سَأَلَنِي عَنْ عَدَدها وَ كَانَ رَسُولُ اَللَّهِ سِرِيَ اَلْكَفَّ فَدَعَى بِلاَلاً وَ مَلَأَ قَبَضْتَهُ وَ قَالَ يَا بِلَالُ ابْتَعْ بِهَا طِيباً لِاِبْنَتِي فَاطِمَةَ ثُمَّ دَعَا أُمَّ سَلَمَةَ وَ قَالَ لَهَا يَا أُمَّ سَلَمَةَ اِبْتَاعِي لاِبْنَتِي فِرَاشاً مِنْ حِلْسِ مِصْرَ وَ أَحْشِيَهُ لِيفاً وَ اِتَّخِذِي لَهَا مِدْرَعَةً وَ عَبَاءَةً قُطوَانِيَّةً وَ لاَ تَتَّخِذي أَكثَرَ مِن ذَلِكَ فَيَكُونا مِنَ اَلْمُسْرِفِينَ

وَ صَبَرْتَ أَيَّاماً لَا أَذْكُرُ فیها شیئا لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ مِنْ أَمْرَ ابْنَتَهُ حَتَّى دَخَلَتْ عَلَيَّ أُمِّ سَلَمَةَ

فَقَالَتْ لی : لِمَ لَا تَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ یدخلك عَلَى أَهْلِكَ ؟ قِلَّةُ : أستحیی مِنْهُ أَنْ أَذْكُرَ لَهُ شیئا مِنْ هَذَا .

فَقَالَتْ أُمُّ سَلَّمْتَ : أَدْخَلَ علیه فَإِنَّهُ سیعلم مَا فی نَفْسِكَ .

قَالَ : فَدَخَلْتُ علیه ثُمَّ خَرَجْتَ ثُمَّ دَخَلْتَ ثُمَّ خَرَجْتُ ، فَقَالَ : أَحْسَبُكَ إِنَّكَ تشتهی الدُّخُولِ

عَلَى أَهْلِكَ ؟

قِلَّةُ : نَعَمْ فِدَاكَ أبی وَ أمّی یا رَسُولَ اللَّهِ .

فَقَالَ : غَداً إِنْ شَاءَ اللَّهُ ⁽¹⁾

ترجمه

پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود: یا على! بشارت باد تو را، بشارت باد تو را كه من دختر خود فاطمه را با تو تزویج مى‌كنم بر آن چه تزویج كرده است خداى بخشنده بالاى عرش خود، و خشنودم براى او و براى تو به آن چه خشنود است خدا براى هر دو نفر شما، پس اهل تو به تو نزدیکتر است و كفایت مى‌كند، یا على رضایت تو رضایت من است.

على علیه السّلام عرض كرد: یا رسول اللّه! كار من بجائى رسیده كه در میان اهل بهشت یاد كرده شوم، و خدا در میان فرشتگان خود مرا تزویج كند؟

پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود: یا على! وقتى كه خدا بنده‌اى را دوست بدارد او را اكرام مى‌كند به چیزى كه هیچ چشمى ندیده و هیچ گوشى نشنیده و در دل هیچ كسى خطور نكرده.

پس على علیه السّلام عرض كرد: خدایا مرا الهام كن كه سپاس گزارى كنم نعمت تو را آن چنان نعمتى كه بر من انعام كردى.

پیغمبر آمین گفت.

على گفت: هنگامى كه آمدم نزد رسول خدا كه دختر او فاطمه را خواستگارى كنم، فرمود: چه چیزى دارى كه مرا خوش‌بخت كنى؟

گفتم: من چیزى ندارم الّا شترى و اسبى و زرهى كه دارم.

فرمود: امّا شترت كه بردارنده اهل توست، و امّا اسبت كه ناچارى كه با آن قتال كنى،

امّا زرهت، خدا تو را به آن تزویج كرده.

گفت: پس بیرون رفتم از نزد او و زره را روى شانه چپم انداختم و رفتم به سوق اللیل و آن را فروختم به چهار صد درهم پول سیاه هجرى، و آوردم نزد پیغمبر و ریختم پیش روى او، بذات خدا سوگند از من نپرسید كه چند عدد است، و رسول خدا كف خود را پر كرد، و بلال را پیش خواند و به او داد و فرمود: اى بلال! این ها را براى دخترم فاطمه بوى خوش بگیر، پس امّ سلمه را پیش خواند و فرمود: اى امّ سلمه! براى دخترم فرش بخر از گلیم‌هاى مصر و پر كن آن را از لیف خرما و پیراهن سفید كوتاهى بخر از پارچه‌هاى قطوانیه كه نام محلّى است، و بیشتر از این ها نخر كه هر دو اسراف‌كننده شوند و از اسراف كنندگان باشند.

و چند روزى صبر كردم و چیزى به رسول خدا راجع به امر دخترش نگفتم، تا این كه بر امّ سلمه وارد شدم، به من گفت: چرا با پیغمبر خدا سخن نمى‌گوئى كه تو را بر اهلت وارد كند؟

گفتم: از او حیا مى‌كنم كه به او چیزى بگویم.

گفت: بر او وارد شو و قطعا او مى‌داند آن چه را كه در پیش نفس تو است.

گفت على علیه السّلام: پس بر آن حضرت وارد شدم و بیرون آمدم باز وارد شدم و بیرون آمدم، فرمود: گمان مى‌كنم كه مى‌خواهى بر اهلت داخل شوى؟

گفتم: آرى پدر و مادرم بفداى تو باد اى رسول خدا.

فرمود: فردا اگر خدا بخواهد.

خطبه‌هائى كه در این ازدواج خوانده شده

اشاره

خطبه‌هائى كه برای ازدواج فاطمه با علی علیهما السلام در عرش اعلا و آسمان ها و زمین خوانده شده به شرح زیر تذکّر داده می شود :

خطبه اولی

در كتاب مناقب ابن شهر آشوب گفته است كه:

قَدْ جَاءَ فِي بَعْضِ الْكُتُبِ أَنَّهُ خَطَبَ رَاحِيلُ فِي بَيْتِ الْمَعْمُورِ فِي جَمْعٍ مِنْ أَهْلِ السَّماواتِ السَّبْعِ فَقَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلْأَوَّلِ قَبْلَ أولِيَّةِ الأولين اَلْبَاقِي بَعْدَ فَنَاءِ اَلْعَالَمِينَ نَحْمَدُهُ إِذْ جَعَلَنَا مَلاَئِكَةً رُوحانِيِّينَ وَ بِرُبُوبِيَّتِهِ مُذْعِنِينَ وَ لَهُ عَلَى مَا أَنْعَمَ عَلَيْنَا شاكرين جَنَّبَنا مِنَ اَلذُّنُوبِ وَ سَتَرَنا مِنَ الْعُيُوبِ أَسْكَنَنا فِي اَلسَّمَاوَاتِ وَ قَرَّبَنَا إِلَى السُّرادِقاتِ وَ حَجَبَ عَنَّا النَّهْمَ لِلشَّهَواتِ وَ جَعَلَ نَهْمَتَنَا وَ شَهْوَتَنَا فِي تَقْدِيسِهِ وَ تَسْبِيحِهِ الْباسِطِ رَحْمَتَهُ الْواهِبِ نِعمَته جَلَّ عَنْ إِلْحادِ أَهْلِ اَلْأَرْضِ مِنَ اَلْمُشْرِكِينَ وَ تَعَالَى بِعَظَمَتِهِ عَنْ إِفْكِ اَلْمُلْحِدِين

ثُمَّ قَالَ بَعْدَ كَلامٍ اخْتَارَ المَلِكُ الْجَبَّارُ صَفوَةَ كَرَمِهِ وَ عَبْدَ عَظَمَتِهِ لِأمَتِهِ سَيِّدَةِ النساءِ بِنْتِ خَيْرِ اَلنَّبِيِّينَ وَ سَيِّدُ اَلْمُرْسَلِينَ وَ إِمَامِ اَلْمُتَّقِينَ فوَصل حبله بِحَبْلِ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِهِ وَ صاحِبِهِ المُصَدِّقِ دَعْوَتَهُ المُبادر إِلَى كَلِمَتِهِ عَلِيٍ اَلْوَصُولِ بِفَاطِمَةَ اَلْبَتُولِ اِبْنَةِ اَلرَّسُول

وَ رُوِيَ أَنَّ جَبْرَئِيلَ رَوَى عَنِ اَللَّهِ تَعَالَى عقيبها قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْحَمْدُ رِدائِي وَ الْعَظَمَةُ كِبْرِيَائِي وَ اَلْخَلْقُ كُلُّهُمْ عَبِيدِي و إِمَائِي زَوَّجْتُ فَاطِمَةَ أَمَتِي مِنْ عَلِيٍ صَفْوَتِي إِشْهَدُوا مَلاَئِكَتِي ⁽¹⁾

ترجمه

در بعضى از كتاب‌ها آمده است كه راحیل خطبه‌اى خواند در بیت المعمور در میان جمعى از اهل آسمان‌هاى هفت‌گانه، پس گفت: ستایش مخصوص خدائیست كه اوّليّت او پیش از اوّليّت كسانى است كه اوّليّت داشته‌اند، خدائیست كه بعد از نابود شدن جهانیان باقى خواهد بود، ستایش مى‌كنیم او را كه ما را از فرشتگان روحانيّین قرار داده كه به پروردگارى او اقراركننده و اعتقاددارنده و مطیع و فرمان‌بردار اوئیم، و در برابر آن چه

نعمتى كه به ما داده سپاس گزار مى‌باشیم، خدائیست كه ما را از گناهان محجوب و از عیب‌ها مستور داشته، ساكن گردانیده است ما را در آسمان‌ها، و نزدیک كرده است ما را به سرادقات عظمت و جلال خود، و دور كرده است ما را از افراط در شهوات و هرگونه شهوتى، و فقط شهوت ما را در تسبیح خود و تقدیس خود قرار داده، خدائیست كه گستراننده است رحمت خود را، و بخشنده است نعمت خود را، جلالت او از الحاد مشركین اهل زمین كاسته نمى‌شود، و بلندى عظمت و بزرگى او از دروغ و افتراء ملحدین متأثّر نگردد.

پس بعد از سخنى گفت: پادشاه صاحب جبروت اختیار فرمود صفوت كرم خود و بنده بزرگى خود را براى سيّده زنها و كنیز خود دختر بهترین پیغمبران و آقاى فرستاده شدگان و پیشواى پرهیزكاران، وصل فرمود ریسمان او را به ریسمان مردى از كسان او و یار و تصدیق‌كننده دعوت او على را كه وصل‌شونده است با فاطمه بتول دختر رسول خدا.

و روایت شده كه جبرئیل روایت كرد از خداى تعالى در عقب این خطبه گفته: خداى عزّ و جل را كه فرمود: حمد رداى من است، و بزرگى كبریائى من است، و خلق، همه آن ها بندگان و كنیزان منند، تزویج كردم فاطمه كنیز خود را با على كه اختیار كرده شده من است، گواه باشید اى فرشتگان من.

خطبه دوم

خطبه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله است در مجمع مهاجرین و انصار در مدینه طيّبه، چنان چه طبرى در كتاب دلائل الإمامه به سند متّصل از حضرت صادق از پدر بزرگوارش از جدّش علیهم السّلام از جابر روایت كرده كه گفت:

لَمَّا أَرَادَ رَسُولُ اَللَّهِ أَنْ يُزَوِّجَ فَاطِمَةَ عَلِيّاً قَالَ لَهُ أَخْرُجُ يَا أَبَا الْحَسَنِ إِلَى الْمَسْجِدِ فَإِنِّي خَارِجٌ فِي اِثْرِكَ وَ مُزَوِّجُكَ بِحَضرَةِ النَّاسِ وَ ذاكِرٌ مِن فَضلِكَ ما تَقِرُّ بِهِ عَينُكَ

قَالَ علی : فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ وَ أَنَا ممتلى‌ء فَرَحاً وَ سُرُوراً ، فَاسْتِقبلنِی أَبُوبِكر

و عُمَرُ فَقَالَا : مَا وَرَاءَكَ یا أَبَا الْحَسَنِ ؟

فَقُلْتُ : يُزَوِّجُنِي رَسُولُ اَللَّهِ فَاطِمَةَ وَ أَخْبَرَنِي أَنَّ اَللَّهَ زَوَّجَنِيهَا وَ هَذَا رَسُولُ اَللَّهِ خَارِجٌ فِي أَثْرَى لِيَذْكُرَ بِحَضْرَةِ النَّاسِ فَفَرِحَا وَ سُرَّا وَ دَخلاَ مَعِي اَلْمَسْجِدَ فَوَ اَللَّهِ مَا تَوَسَّطْنَا حَتَّى لَحِقَ بِنَا رَسُولُ اَللَّهِ وَ إِنَّ وَجْهَهُ لَيَتَهَلَّلُ فرَحاً و سروراً فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَيْنَ بِلَالٌ فَقَالَ لَبَّيْكَ و سَعْدَيْكَ فَقَالَ و أَيْنَ المِقْدَادُ فلباه فَقَالَ وَ أَيْنَ سَلْمَانُ : فَلَبَّاهُ فَلَمَّا مَثُلُوا بَيْنَ يَدَيْهِ قَالَ اِنْطَلِقُوا بِأَجْمَعِكُمْ إِلَى جَنَبَاتِ اَلْمَدِينَةِ وَ أَجْمِعُوا الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارَ وَ اَلْمُسْلِمِينَ فَانْطَلَقُوا لِأَمْرِهِ فَأَقْبَلَ حَتَّى جَلَسَ عَلَى أَعْلَى دَرَجَةِ مِنْبَرِهِ فَلَمَّا حُشِدَ اَلْمَسْجِدُ بِأَهْلِهِ قامَ صلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ قَال:

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي رَفَعَ اَلسَّمَاءَ فَبَنَاهَا وَ بَسَطَ الْأَرْضَ و دَحَاهَا وَ أَثْبَتَهَا بِالْجِبَالِ فَأَرْسَاهَا، ( وَ أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَ مَرْعاها ، الذی تَعَاظَمَ عَنْ صِفَاتِ الواصِفین ) ⁽¹⁾وَ تَجَلَّلَ عَنْ تَحْبِيرِ لُغاتِ النَّاطِقِينَ وَ جَعَلَ اَلْجَنَّةَ ثَوَابَ الْمُتَّقِينَ وَ اَلنَّارَ عِقابَ الظَّالِمِينَ وَ جَعَلَنِيَ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَ نَقِمَةً عَلَى اَلْكَافِرِينَ

عِبَادَ اللَّهِ ، إِنَّكُمْ فی دَارِ أَمَلٍ ، بین حیاة وَ أَجَلٍ ، وَ صِحَّةٍ وَ عِلَلٍ ، دَارُ زَوالٍ ، متقلّبة الْحَالِ ⁽²⁾جُعِلْتُ سَبَباً لِلاِرْتِحَالِ فرحِم الله امرء قَصَّرَ مِنْ أَمَلِهِ وَ جَدَّ فِي عَمَلِهِ وَ أَنفَقَ الفَضلَ مِن مالِهِ وَ أمسَكَ الفَضلَ مِن قُوتِهِ فَقَدَّمَهُ لِيَومِ فَاقَتِهِ يَوْمَ تُحْشَرُ فِيهِ الْأَمْواتُ وَ تَخْشَعُ فِيهِ اَلْأَصْوَاتُ وَ تُنْكِرُ اَلْأَوْلاَدُ وَ اَلْأُمَّهَاتِ وَ تَرَى اَلنَّاسَ سُكَارَى وَ مَا هُمْ بسكارى يَوْمَ يُوَفِّيهِمُ اَللَّهُ دِينَهُمُ اَلْحَقَّ وَ يَعلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ اَلْحَقُّ اَلْمُبِينُ يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَراً و مَا عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَينَهُ أَمَداً بَعِيداً وَ مَنْ يَعْمَل مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَن يَعمَل مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًا يَرَهُ لِيَوْمٍ تَبْطُلُ فِيهِ الْأَنْسَابُ وَ تُقْطَعُ اَلْأَسْبَابُ وَ يُشْتَدُّ فِيهِ عَلَى اَلْمُجْرِمِينَ اَلْحِسَاب

وَ یدفعون فی الْعَذَابِ ، فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ وَ مَا الحیاة الدنیا إِلاَّ مَتاعُ الْغُرُورِ .

أَيُّهَا اَلنَّاسُ إِنَّمَا اَلْأَنْبِيَاءُ حُجَجُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ اَلنَّاطِقُونَ بِكِتَابِهِ اَلْعَامِلُونَ بِوَحْيِهِ وَ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَ كَرِيمَتِي فَاطِمَةَ بِأَخِي وَ اِبْنِ عَمِّي وَ أَوْلَى الناس بِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَ اَللَّهِ عَزَّ شَأْنُهُ قَدْ زَوَّجَهُ بِهَا فِي السَّمَاءِ وَ أُشْهِدُ اَلْمَلاَئِكَةَ وَ أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَهُ فِي اَلْأَرْضِ و أشهدكُم على ذَلك ⁽¹⁾

ترجمه

اشاره

یعنى: چون رسول خدا خواست كه فاطمه را با على تزویج كند به او فرمود: اى ابو الحسن، بیرون رو بسوى مسجد، من هم بدنبال تو بیرون مى‌آیم، و در حضور مردمان تو را تزویج مى‌كنم ( با فاطمه ) و فضل و برترى تو را ذكر مى‌كنم تا چشم تو روشن شود.

على گفت: پس من بیرون رفتم از نزد رسول خدا در حالتى كه مملوّ از شادى و خوشحالى بودم، ابو بكر و عمر مرا استقبال كردند و گفتند: یا ابا الحسن! چه در پیش‌روى دارى؟

فرمود: رسول خدا فاطمه را با من تزویج مى‌كند، و به من خبر داد كه خدا او را با من تزویج كرده، و این است رسول خدا كه بیرون آمده دنبال ما مى‌آید تا پیغام خدا را ذكر كند در حضور مردمان. پس هر دو خوشحال شدند و شاد شدند و با من داخل مسجد گردیدند، بذات خدا سوگند كه در میان مسجد نرسیده بودیم كه رسول خدا به ما ملحق شد با صورت گشاده و خوشحالى، پس فرمود: بلال كجاست؟ بلال گفت: لبّیک اى رسول خدا، مساعدم در اطاعت شما، فرمود: مقداد كجاست؟ مقداد نیز جواب او را گفت، فرمود: سلمان كجاست؟ او هم جواب گفت، و هر سه نفر در مقابل آن حضرت

ایستادند، فرمود: هر سه نفر بروید در اطراف محلّه‌هاى مدینه و مهاجرین و انصار و مسلمانان همه را جمع و حاضر كنید، ایشان رفتند و فرمان آن حضرت را انجام دادند.

پس بر منبر بالا رفت و بر بلندتر درجه آن نشست و مسجد پر شد از اهل مدینه و حضرت ایستاد و حمد و ثناى خدا را بجاى آورد و فرمود:

ستایش مخصوص خدائیست كه آسمان را بلند كرد و بنا نمود آن را، و گسترد زمین را و جاى سكونت قرار داد، و آن را به سبب كوه‌ها ثابت و استوار نمود، و بالاتر است از تحسین لغت‌هاى سخن گویان، و قرار داده است بهشت را ثواب براى اهل تقوى و پرهیز كاران، و آتش را عقوبت براى ستم كاران، و مرا رحمت قرار داد براى مؤمنان، و عذاب براى كافران.

بندگان خدا! شما در خانه امید و آرزو هستید، در میان زندگى و مرگ و تندرستى و بیمارى و علت‌هاى خانه‌اى كه رو به زوال است و به یک حال نیست، و سبب كوچ كردن است از آن، پس خدا رحمت كند مردى را كه آرزوهاى خود را در آن كم كند، و در عمل بندگى كوشش كند، و از زیادى مال خود در راه خدا انفاق كند، و از زیاد تر از قوت خود امساک كند، و آن را براى روز احتیاج خود یعنى قیامت پیش بفرستد، و آن روزى است كه مردگان در آن از خاک برمى‌خیزند، و صداهاى ایشان خاشع و لرزان است، و فرزندان و مادرها منكر یک دیگرند، و مى‌بینى مردمان را كه مستند و حال آن كه مست نیستند، روزیست كه خدا مزد و جزاى اعمال آن را بحق مى‌دهد، و مى‌دانند كه خدا بر حق و واضح كننده است، و روزیست كه هر نفسى آن چه را كه در دنیا كرده است از كارهاى خوب خود كه در آن جا حاضر شده، و كارهاى بدى كه كرده دوست دارد كه میان او و آن ها مسافت بسیار دورى باشد، و كسى كه هم وزن یک ذرّه كار خوب بكند مى‌بیند آن را، و كسى كه هم‌وزن یک ذرّه كار بد بكند مى‌بیند آن را، در آن روز نسب‌ها باطل مى‌شود و سبب‌ها بریده مى‌شود، و بر گناهكاران در حساب سختگیرى مى‌شود و آن ها را در عذاب

مى‌اندازند، پس كسى كه از آتش دور شود و داخل بهشت شود رستگار مى‌شود، و زندگى دنیا نیست مگر متاع فریب‌دهنده‌اى.

اى گروه مردمان! غیر از این نیست كه پیغمبران حجّت‌هاى خدایند در زمین او كه به كتاب او سخن گویند، و عمل‌كنندگان به وحى اویند، و خداى تعالى مرا امر فرموده كه تزویج كنم دختر با اصل و نسب خود فاطمه را با برادر و پسر عمّ و سزاوار ترین مردمان به من على بن ابى طالب، و خدائى كه شأن او عزیز است در آسمان این هر دو را با یک دیگر تزویج فرموده و فرشتگان را گواه گرفته، و مرا امر فرموده كه او را تزویج كنم و شما را بر آن گواه گیرم.

خطبه سوم

پیغمبر اكْرِمْ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ پس أَزُّ خواندن خطبه‌اى كه أَزُّ آنَ حَضَرَتِ ذِكْرَ شَدِّ نشست وَ فرمود : أَىْ عَلَى !

قُم فَاخْطُبْ لِنَفسِكَ فَقَالَ عَلِيٌ أَخْطُبُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ أَنْتَ حَاضِرٌ فَقَالَ أَخْطُبُ فَهَكَذَا أَمَرَنِي جَبْرَئِيلُ أَنْ آمُرَكَ أَنْ تَخْطُبَ لِنَفْسِكَ وَ لَوْ لاَ أَنَّ الْخَطِيبَ فِي الْجِنَانِ دَاوُدُ لَكُنْتَ أَنْتَ يَا عليُّ ثُمَّ قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ اِسْمَعُوا قَوْلَ نَبِيِّكُمْ إِنَّ اَللَّهَ بَعَثَ أَرْبَعَةَ آلاَفِ نَبِيٍ وَ لِكُلِّ نَبِيٍ وَصِيٌ فَأَنَا خَيْرُ اَلْأَنْبِيَاءِ وَ وَصِيِّي خَيْرُ الْأَوْصِيَاءِ ثُمَّ أَمْسَكَ صلّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آله وَ اِبْتَدَأَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السّلام وَ قَال :

اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي أَلْهَمَ بِفَوَاتِحِ عِلْمِهِ النَّاطِقِينَ وَ أَنارَ بِثَواقِبِ عَظَمَتِهِ قُلُوبَ الْمُتَّقِينَ وَ أَوْضَحَ بِدَلاَئِلِ أَحْكَامِهِ طُرُقَ اَلسَّالِكِينَ وَ أَبْهَجَ بِابْنِ عَمِّي المُصْطَفَى الْعالَمِينَ حَتَّى عَلَتْ دَعْوَتُهُ دَعْوَةَ الْمُلْحِدينَ وَ اِسْتَظْهَرَتْ كَلِمَتُهُ عَلَى بَوَاطِنِ اَلْمُبْطِلِينَ وَ جَعَلَهُ خَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ سَيِّدِ المُرسَلِينَ فَبَلَّغَ رِسالَةَ رَبِّهِ وَ صَدَعَ بِأَمْرِهِ وَ أنارَ مِن اللّهِ آياتِهِ

فَالْحَمْدُ لِلَّهِ الذی خَلَقَ الْعِبَادَ بِقُدْرَتِهِ ، وَ أَعَزَّهُمْ بدینه ، وَ أَكْرَمَهُمْ بِنَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ ، وَ رَحَّمَ وَ كَرَّمَ

وَ شرف وَ عَظُمَ وَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى نَعْمَائِهِ وَ أَيَادِيهِ وَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ شَهَادَةَ إخلاص ترضاه وَ أُصلّي علَى نَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ صَلاَةً تُزْلِفُهُ وَ تُحظِيهِ

وَ بَعْدُ فَإِنَّ اَلنِّكَاحَ مِمَّا أَمَرَ اَللَّهُ تَعَالَى بِهِ وَ أَذِنَ فِيهِ وَ مَجْلِسُنَا هَذَا مِمَّا قَضَاهُ اَللَّهُ تعالى وَ رَضِيَهُ وَ هَذَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبدِ اَللَّهِ رَسُولِ اَللَّهِ زَوَّجَنِي اِبْنَتَهُ فَاطِمَةَ عَلَى صَدَاقِ أَرْبَعِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ دِينَارٍ وَ قَدْ رَضِيتُ بِذَلِكَ فَاسْأَلُوهُ وَ اِشْهَدُوا

فَقَالَ اَلْمُسْلِمُونَ زَوَّجْتَهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ اَلْمُسْلِمُونَ بَارَكَ اَللَّهُ لَهُمَا وَ عَلَيْهِمَا وَ جَمَعَ شمْلَهُمَا. ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: یا على! برخیز و خطبه بخوان براى خودت. على عرضه داشت: یا رسول اللّه! آیا من خطبه بخوانم و حال آن كه شما حاضرید؟! فرمود: خطبه بخوان، جبرئیل مرا چنین امر كرده كه به تو امر كنم كه براى خودت خطبه بخوانى، و اگر نبود كه در بهشت داود خطیب بود هرآینه تو خطیب بودى یا على.

پس فرمود: اى گروه مردمان! سخن پیغمبر خودتان را بشنوید، خدا چهار هزار پیغمبر را به نبوّت برانگیخت و براى هر نبيّى وصيّى قرار داد، و من بهترین پیغمبرانم، و وصىّ من بهترین اوصیاء است، پس آن حضرت از سخن گفتن خوددارى كرد، و على علیه السّلام ابتدا به سخن كرد و فرمود:

ستایش مختصّ خدائیست كه سخنگویان را به گشایش‌هاى علم خود الهام فرمود، و روشن كرد به نورهاى بزرگى خود كه سوراخ‌كننده است دل‌هاى اهل تقوى و پرهیز كاران را، و واضح فرمود به دلیل‌هاى احكام خود راه‌هاى روندگان بسوى حق را، و شاد و مسرور گردانید به پسر عموى من مصطفى همه جهانیان را، تا این كه دعوت او بر دعوت

بد كیشان و مشركان بالا زد، و سخن او بر باطن‌هاى اهل باطل غلبه كرد، و او را آخر همه پیغمبران قرار داد، و آقاى همه فرستادگان خود گردانید، پس رسالت پروردگار خود را رسانید و امر او را ظاهر كرد، و از جانب خدا نشانه‌هاى او را روشن نمود.

پس ستایش مختصّ خدائیست كه آفرید بندگان را به قدرت خود، و غلبه داد آن ها را به دین خود، و گرامى داشت ایشان را به نبىّ خود محمّد، و مهربانى كرد و كرم فرمود و شرافت و بزرگى داد. و ستایش مختصّ خدا است بر نعمت‌ها و بخشش‌هاى او، و شهادت مى‌دهم از روى اخلاص كه خدائى جز خداى یکتا نیست شهادتى كه خوشنود كند او را، و درود پى‌درپى مى‌فرستم بر پیغمبر او درودى كه قدر و منزلت او را بالا برد و بهره‌مند گرداند او را.

پس از ستایش بر خدا و درود بر پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله، محقّقا نكاح از چیزهائیست كه خداى تعالى به آن امر فرموده و اذن داده است در آن، و این مجلس ما از چیزهائیست كه خداى تعالى حكم فرموده و به آن رضایت دارد، و اینست محمّد پسر عبد اللّه كه به زنى داده است به من دختر خود فاطمه را به صداق چهار صد درهم و دینار، و من هم راضى شدم به آن، از او بپرسید و گواه باشید.

پس مسلمانان گفتند: اى رسول خدا! او را به زوجيّت زهراء گرفته‌اى؟ فرمود: آرى.

مسلمانان گفتند: خدا مبارک گرداند بر ایشان و جمع كند تفرقه ایشان را.

خطبه چهارم

خطبه جبرئیل است در مجمع ملائكه چنان چه فاضل دربندى در كتاب اكسیر العبادات از كتاب مشاهد الأنوار شیخ احمد بن محمّد على مكنّى به ابى الحسن بكرى استاد شهید ثانى شارح لمعه نقل كرده در ضمن حدیث مفصّل راجع به تزویج امیر المؤمنین علیه السّلام با فاطمه زهراء سلام اللّه علیها گفته است:

أَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَى اَلْأَمِينِ جَبْرَئِيلَ أَنِ اِرْقَ مِنْبَرَ اَلْكَرَامَةِ فرقى حَتَّى اِسْتَوَى عَلَى اَلْمِنْبَر

واقفاً فَقَالَ خَطِيباً اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي خَلَقَ اَلْأَرْوَاحَ وَ فَلْقِ اَلْإِصْبَاحِ وَ صَوَّرَ عَلَى عَرْشِهِ خَمْسَةً اَلْأَشْبَاحُ محْيي اَلْأَمْوَاتِ وَ جَامِعَ اَلشَّتَاتِ وَ مُخْرِجَ اَلنَّبَاتِ وَ مُنْزِلَ اَلْبَرَكَاتِ.

إِلَى أَنْ قَالَ بَارِئِ اَلْأَنَامِ وَ مُنْشِىءُ اَلْغَمَامِ لاَ تَشْتَبِهُ عَلَيْهِ اَلْأَصْوَاتُ وَ لاَ تَخْفَى عَلَيْهِ اَللُّغَاتُ لاَ يَأْخُذُهُ نَوْمٌ وَ لاَ نِسْيَان

إِلَى أَنْ قَالَ وَ نَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَ نَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ و رسولُهُ وَ نَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ خَلِيفَةُ نَبِيِّهِ وَ اشْهَدُوا يَا مَعَاشِرَ الْمَلَائِكَةِ الْمُقَرَّبِينَ و الْمَلائِكَةِ الرَّاكِعِينَ وَ اَلْمَلاَئِكَةِ الْمُسَبِّحِينَ وَ جَمِيعِ أَهْلِ السَّماواتِ وَ الْأَرَضِينَ بِأَنِّي زَوَّجْتُ سَيِّدَةَ نِساءِ الْعَالَمِينَ بِنْتِ مُحَمَّدٍ اَلْأَمِينِ فَاطِمَةَ الزَّهْراءِ بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طالبٍ سَيِّدِ اَلْوَصِيِّينَ عَلَى أَنَّ لَهَا بِأَمْرِ رَبِّ الْعَالَمِينَ خُمُسُ اَلدُّنْيَا أَرْضُهَا وَ سَمَائِهَا وَ بَرِّهَا وَ بَحْرِهَا وَ جِبَالِها وَ سَهْلِهَا

وَ أَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إلیهم أنّی قَدْ زَوَّجْتُ وليّی وَ وصی رسولی عَلِيّاً ابْنِ أبی طَالِبٍ بسيّدة نِسَاءِ العالمین فَاطِمَةَ الزَّهْرَاءِ ... الی آخر ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: وحى فرستاد خدا بسوى جبرئیل امین كه بر منبر كرامت بالا رو، پس جبرئیل بر آن بالا رفت و راست ایستاد و توقّف كرد و خطبه خواند، و گفت: ستایش مخصوص خدائى است كه روح‌ها را آفرید، و شكافت عمود صبح را، و صورت‌بندى نمود پنج صورتى را از نور، یعنى خمسه طيّبه را، و زنده كننده است مرده‌ها را، و گردآورنده است پراكنده‌ها را، و بیرون‌آورنده است روئیدنى‌ها را، و نازل‌كننده است بركت‌ها را.

تا این كه گفت: آفریننده است مردمان را، و ایجادكننده است ابرها را، اشتباه نمى‌شود بر او صداها، و پنهان نمى‌شود بر او لهجه‌ها، او را خواب و فراموشى نمى‌گیرد.

تا این كه گفت: و گواهى مى‌دهم كه نیست خدائى مگر خداى یکتائى كه براى او شریک

و انبازى نیست، و گواهى مى‌دهم كه محمّد بنده و فرستاده او است، و گواهى مى‌دهم كه على بن ابى طالب جانشین پیغمبر اوست. و گواهى بدهید و شاهد باشید اى گروه فرشتگان نزدیک‌شدگان و فرشتگان ركوع‌كنندگان و فرشتگان تسبیح‌كنندگان و همه اهل آسمان‌ها و زمین‌ها كه من تزویج كردم سيّده زن‌هاى جهانیان را دختر محمّد امین فاطمه زهراء را با على بن ابى طالب آقاى اوصیاء بر این كه براى او باشد به امر پروردگار جهانیان پنج یک همه دنیا: زمین آن، و آسمان آن، و بیابان آن، و دریاى آن، و كوه‌هاى آن، و هموارهاى آن.

و وحى فرستاد خدا بسوى ایشان كه من تزویج كردم ولىّ خود و وصىّ پیغمبر خود على بن ابى طالب را با سيّده زن‌هاى جهانیان فاطمه زهراء سلام اللّه علیها.

خطبه پنجم

در كتاب ذخائر العقبى فی مناقب ذوی القربى، تألیف علّامه حافظ محبّ الدین احمد بن عبد اللّه طبرى شیخ الحرم مكّى متولّد سال 615 و متوفّاى سال 694 در باب این كه تزویج فاطمه با على به امر خداى عزّ و جل بوده، چنین روایت كرده و گفته:

عَنْ أَنَسِ بْنِ مالِك قَالَ خَطَبَ أَبُو بَكر إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ابْنَتَهُ فَاطِمَةَ فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا أَبَا بَكْرٍ لمْ ينزِل القضاء بعدُ ثُمَّ خَطَبَهَا عُمَرُ مَعَ عِدَّةٍ مِنْ قُرَيْشٍ كُلُّهُمْ يَقُولُ لَهُ مِثل قوله لِأَبِي بَكْرٍ فَقِيلَ لِعَلِيٍ لَوْ خَطَبْتَ إِلَى اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَخَلِيقٌ أَنْ يُزَوِّجَكَهَا قَالَ وَ كَيْفَ وَ قَدْ خَطَبَهَا أَشْرَافُ قُرَيْشٍ فَلَمْ يُزَوِّجْهَا قال فخطبتُهَا فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَدْ أَمَرَنِي رَبِّي بِذَلِك

قَال أنسٌ ثُمَّ دَعَانِي اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَعْدَ أَيَّامٍ فَقَالَ لِي يَا أَنَسُ أخرج اُدْعُ لِي أَبَا بَكْرٍ وَ عُمَرَ بْنِ اَلْخَطَّابِ و عُثْمَانَ بْنُ عَفَّانَ وَ عَبْدِ اَلرَّحْمَانِ بْنُ عَوْفٍ وَ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ وَ طَلْحَةَ وَ اَلزُّبَيْرِ وَ بِعِدَّةٍ مِنَ الْأَنْصَارِ قال فدعَوْتهُم فَلَمَّا اِجْتَمَعُوا عِنْدَهُ كُلُّهُمْ و أَخَذُوا مَجَالِسَهُمْ وَ كَانَ عَلِيٌ غَائِباً فِي حَاجَةٍ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عليْهِ و آلهِ فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه

الْحَمْدُ لِلَّهِ الْمَحْمُودِ بِنِعْمَتِهِ الْمَعْبُودِ بِقُدْرَتِهِ الْمُطاعِ بِسُلْطانِهِ الْمَرْهُوبِ مِنْ عَذابِهِ وَ سَطَواتِهِ النَّافِذِ أَمْرُهُ في سَمائِهِ وَ أَرضِهِ الَّذي خَلَقَ الخَلقَ بِقُدرَتِهِ وَ مَيَّزَهُم بِأَحكامِهِ وَ أَعَزَّهُمْ بِدِينِهِ وَ أكْرَمَهُمْ بِنَبِيِّهِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ اِسْمُهُ وَ تَعَالَتْ عَظَمَتُهُ جَعَلَ الْمُصاهَرَةَ نَسَباً لاَ حَقّاً وَ أَمْراً مُفْتَرَضاً أَوْشَجَ بِهِ اَلْأَرْحَامَ و ألزمَ اَلْأَنَامَ فَقَالَ عَزَّ مِن قائِل: وَ هُوَ الَّذِی خَلَقَ مِنَ الْماءِ بَشَراً فَجَعَلَهُ نَسَباً وَ صِهْراً وَ كانَ رَبُّكَ قَدِیراً ⁽¹⁾فَأَمَرَ اللَّهُ یجری إِلَى قَضَائِهِ ، وَ قَضَاؤُهُ یجری إِلَى قَدَرُهُ ، وَ لِكُلِّ قَضَاءٍ قَدَرَ ، وَ لِكُلِّ قَدَرٍ أَجَلُ ، وَ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتابُ يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ ⁽²⁾

ثمّ إنّ اللّه أمرنی أن أزوّج فاطمة بنت خدیجة من علی بن أبی طالب، فاشهدوا أنّی قد زوّجته على أربعمائة مثقال فضّة إن رضی بذلك عليّ بن أبی طالب.

ثُمَّ دَعَا بِطَبَقٍ مِنْ بُسْرٍ فَوُضِعَتْ بَيْنَ أَيْدِينَا ثُمَّ قَالَ انتهبوا فَانْتَهَبْنَا فَبَيْنَا نَحْنُ نَنْتَهِبُ إِذْ دَخَلَ عَلِيٌ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُ عَلَى اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَتَبَسَّمَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ اَللَّهَ قَدْ أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَكَ فَاطِمَةَ عَلَى أَرْبَعِمِائَةِ مِثْقَالِ فِضَّةٍ إِنْ رَضِيتُ بِذَاكَ فَقَالَ قَدْ رَضِيتُ بِذَلِكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلهِ جَمَعَ اَللَّهُ شَمْلَكُمَا وَ أَسْعَدَ جَدَّكُمَا وَ بارَكَ عَلَيْكُما وَ أَخْرَجَ مِنْكُما كَثِيراً طَيِّباً

قَالَ أَنَسُ : فَوَ اللَّهِ لَقَدْ أَخْرَجَ مِنْهُمَا الكثیر الطیب . أَخْرَجَهُ أَبُو الخیر القزوینی الحاكَمی ⁽³⁾

ترجمه

از انس بن مالک روایت كرده كه گفت: ابو بكر خواستگارى كرد فاطمه را از پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله، پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله فرمود: اى ابو بكر! هنوز حكم جارى نشده، پس از آن عمر خطبه كرد او را از آن حضرت با چندین نفر دیگر از قریش، به ایشان جواب داد آن چه

را كه به ابى بكر جواب فرمود، پس به على گفته شد كه: اگر تو از پیغمبر خواستگارى كنى بسهولت انجام گرفته مى‌شود كه شما را با هم تزویج كند، در جواب فرمود كه: چگونه مى‌شود و حال آن كه اشراف قریش او را خواستگارى كردند به ایشان او را تزویج نكرد؟! گفت على: پس من او را از پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله خواستگارى كردم، آن حضرت فرمود كه: خدا مرا امر فرموده است به این كه او را با تو تزویج كنم.

انس گفت: پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله مرا پیش خواند و فرمود: اى انس! بیرون رو و دعوت كن بنزد من ابو بكر و عمر بن الخطّاب و عثمان بن عفّان و عبد الرحمان بن عوف و سعد بن ابى وقّاص و طلحه و زبیر و چند نفر از انصار را. گفت: آن ها را دعوت كردم، چون همه آن ها در نزد او جمع شدند و مجلس گرفتند على غائب بود، و عقب حاجتى براى پیغمبر رفته بود، پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

ستایش مخصوص خدائیست كه به نعمت خود ستایش كرده شده، و به قدرت و توانائى خود پرستش كرده شده، و به پادشاهى خود اطاعت كرده، و از عذاب و سطوت خود ترسیده شده، و امر او در آسمان او و زمین او نافذ است، آن چنان خدائیست كه آفریده‌ها را بقدرت خود آفریده است، و امتیاز داده است ایشان را به احكام خود، و غلبه داده است ایشان را به سبب دین خود، و گرامى داشته است ایشان را به پیغمبر خود صلّى اللّه علیه و آله، مبارک است نام او، و بلندپایه است بزرگى او، هم‌داماد شدن را نسب ملحق‌شونده قرار داده، و بعضى را به بعض دیگر پیوسته، و مردمان را به آن ملزم كرده، و گفته است كسى كه گوینده غالبى است: اوست خدائى كه بشر را از آب مخصوص آفرید، و او را منسوب و داماد قرار داد، و پروردگار تو بر هر چیزى توانا است، پس فرمان خدا جارى مى‌شود به حكم او، و حكم او جارى مى‌شود به اندازه‌گیرى او، و براى هر حكمى اندازه‌ایست، و براى هر اندازه‌اى مدّتى است، و براى هر مدّتى نوشته‌ایست، نابود مى‌كند خدا آن چه را كه مى‌خواهد، و ثابت مى‌دارد آن چه را كه مى‌خواهد، و ریشه هر كتابى در نزد اوست.

پس از آن فرمود كه: خدا مرا امر فرموده است كه تزویج كنم فاطمه دختر خدیجه را با على پسر ابى طالب به صداق چهار صد مثقال از نقره اگر على راضى شود به آن.

آن گاه آن حضرت طبق خرمائى خواست و گذارد در میانه ما و فرمود: میل كنید، ما هم میل كردیم، همین طور كه مشغول خوردن بودیم على رضی اللّه عنه وارد شد بر پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله و آن جناب تبسّم فرمود در روى على، و فرمود كه: خدا امر فرمود كه تزویج كنم فاطمه را با تو به صداق چهار صد مثقال نقره اگر به آن راضى باشى. على گفت: راضى شدم به آن اى رسول خدا، پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود كه: خدا تفرقه شما را جمع كند، و كوشش شما را سعادت بخشد، و بركت بر شما دهد، و از شما بیرون آورد اولاد پاکیزه بسیارى را.

انس گفت: بخدا سوگند كه خداوند بیرون آورد از آن دو نفر اولاد پاکیزه زیادى را.

صاحب ذخایر نوشته است كه: این خبر را ابو الخیر قزوینى حاكمى بیرون آورده.

مؤلّف حقیر گوید: این خبر را نیز محمّد بن یوسف گنجى شافعى در كتاب كفایه الطالب نقل كرده و گفته است كه این حدیث حسن و عالى است، ابن سویده تكریتى در مناقب على علیه السّلام در كتاب اشراف، و محمّد بن عبّاس بن نجیح در جزء دوم كتاب فوائد خود آن را بیرون آورده با اندك تغییرى در بعضى از الفاظ. ⁽¹⁾

مهر و صداق فاطمه

اشاره

راجع به کمّیت مهر فاطمه سلام الله علیها در طی اخبار و احادیث وارده از طرق خاصّه و عامّه مختلف ذکر شده ، در این جا به بعضی اخبار آن اشاره می شود.

خبر اول

در كتاب دلائل الامامه طبرى اعلى اللّه مقامه چنین آورده كه: حدیث كرد مرا

ابو الحسین محمّد بن هارون بن موسى بن احمد بن ابراهیم بن سعد تلّعكبرى، گفت: خبر داد مرا پدرم، گفت: حدیث كرد ما را ابو على احمد بن محمّد بن جعفر صولى، گفت: حدیث كرد ما را محمّد بن زكريّا بن دینار الغلابى، گفت:

حدیث كرد ما را جعفر بن محمّد بن عماره، گفت: حدیث كرد ما را حسن بن عماره، از منهال بن عمرو، از ابى ذرّ:

قَالَ قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ ضَجَّتِ اَلْمَلاَئِكَةُ إِلَى اَللَّهِ فَقَالُوا إِلَهَنَا وَ سَيِّدَنَا أعلِمنا مَا مَهْرُ فَاطِمَةَ لنعلَم وَ نَتَبَيَّنَ أَنَّها أَكْرَمُ اَلْخَلْقِ عَلَيْكَ فَأَوْحَى اَللَّهُ إِلَيْهِمْ يَا مَلاَئِكَتِي وَ سُكَّانَ سَمَاوَاتِي أُشْهِدُكُمْ أَنَّ مَهْرَ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ نِصْفُ الدُّنْيَا ⁽¹⁾

گفت: فرمود رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله: ضجّه و فریاد زدند فرشتگان بسوى خدا و گفتند:

خداى ما و آقاى ما! دانا كن ما را كه مهر فاطمه چیست تا بدانیم و واضح شود و روشن شویم كه او گرامى ترین خلق است بر تو. پس خدا وحى فرستاد بسوى ایشان كه اى فرشتگان من و ساكنین آسمان‌هاى من! شاهد مى‌گیرم شما را كه مهر فاطمه دختر محمّد نصف همه دنیاست.

حدیث دوم

نیز در كتاب دلائل الامامه به سند متّصل از امام محمّد باقر علیه السّلام حدیثى روایت كرده كه فرموده در تفسیر قول خداى تعالى وَ إِذِ اسْتَسْقى مُوسى لِقَوْمِهِ تا آخر آیه وَ لا تَعْثَوْا فِی الْأَرْضِ مُفْسِدِینَ ⁽²⁾

إِنَّ قَوْمَ مُوسَى شَكَوْا إِلَى رَبِّهِمُ اَلْحَرَّ وَ اَلْعَطَشَ فَاسْتَسْقَى مُوسَى اَلْمَاءَ وَ شَكَى إِلَى رَبِّهِ تَعَالَى مِثْلَ ذَلِكَ وَ قَدْ شَكَى اَلْمُؤْمِنُونَ إِلَى جَدِّي رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اَللَّهِ عَرَفْنَا مِنَ اَلْأَئِمَّةِ

بَعْدَكَ ؟ فَمَا مَضَى مِنْ نبی إِلَّا وَ لَهُ أوصیاء وَ أَئِمَّةُ بَعْدَهُ ، وَ قَدْ عَلِمْنَا أَنَّ عَلِيّاً وَصِيُّكَ ، فَمَنِ الْأَئِمَّةُ بَعْدَهُ ؟

فَأَوْحَى اَللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ إِنِّي قَدْ زَوَّجْتُ عَلِيّاً بِفَاطِمَةَ فِي سَمَائِي تَحْتَ ظِلِّ عَرْشِي وَ جَعَلْتُ جَبْرَئِيلَ خَطِيبَهَا وَ مِيكَائِيلَ وَلِيَّهَا وَ إِسْرَافِيلَ اَلْقَابِلَ عَنْ عَلِيٍ وَ أَمَرْتُ شَجَرَةَ طُوبَى فَنَثَرَتْ عَلَيْهِمُ اللُّؤْلُؤَ الرَّطْبَ وَ الدُّرَّ و الْيَاقُوتِ وَ الزَّبَرْجَدَ الْأَحْمَرَ وَ الْأَخْضَرَ وَ الْأَصْفَرَ وَ اَلْمَنَاشِيرَ المَخْطُوطَةَ بِالنُّورِ فِيهَا أَمانٌ لِلْمَلاَئِكَةِ مَذْخُورٌ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ وَ جَعَلت نحلتها مِنْ عَلِيٍ خُمُسَ اَلدُّنْيَا و ثُلُثَيِ الْجَنَّةِ وَ أَرْبَعَةَ أَنْهَارٍ فِي الْأَرْضِ الْفُرَاتَ و دِجْلَةَ و النِّيلِ وَ نَهْرِ بَلْخ فَزَوِّجهَا أَنْتَ يا مُحَمَّدُ بِخَمسِمِائَةِ دِرْهَمٍ تَكُونُ سُنَّةً لِأُمَّتِكَ فَإِنَّكَ إِذَا زَوَّجْتَ عَلِيّاً مِنْ فاطِمَةَ جَرَى مِنْهُمَا أَحَدَ عَشَرَ إِمَاماً مِن صُلبِ عَليٍ سَيِّدُ كُلِّ أُمَّةٍ إِمَامُهُمْ فِي زَمَنِهِ فَيَعْلَمُونَ كَمَا عَلِمَ قَوْمُ مُوسَى مَشْرَبَهُمْ وَ كَانَ بَيْنَ تَزْوِيجِ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ بِفَاطِمَةَ فِي اَلسَّمَاءِ وَ بَيْنَ تَزْوِيجِهَا فِي اَلْأَرْضِ أَرْبَعُونَ يَوْماً ⁽¹⁾

ترجمه

اشاره

یعنى: قوم موسى شكایت كردند بسوى پروردگار شان از گرمى و تشنگى، پس موسى طلب آب كرد و شكایت كرد بسوى پروردگار خود مانند آن. و شكایت كردند مؤمنان نزد جدّم رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و گفتند: اى رسول خدا! به ما بشناسان از امام‌هائى كه پس از تو مى‌باشند؛ زیرا كه هیچ پیغمبرى نگذشته است مگر آن كه پس از او اوصیاء و امام‌هائى بوده‌اند، و ما دانسته‌ایم كه وصىّ پس از تو على است، بعد از على امامان كیانند؟

پس وحى فرستاد خداى تعالى بسوى او كه من تزویج كردم على را با فاطمه در آسمان خود در زیر سایه عرش خود، و جبرئیل را خطیب او، و میکائیل را ولىّ او، و اسرافیل را قبول‌كننده از جانب على قرار دادم. و امر كردم درخت طوبى را تا نثار كند بر ایشان

مروارید تر و درّ و یاقوت و زبرجد سرخ و سبز و زرد، و ورقه‌هائى نوشته شده با نور كه در آن ها است امان براى فرشتگان كه ذخیره شده است تا روز قیامت. و مهر او را یعنى فاطمه را پنج یک دنیا و دو ثلث بهشت و چهار نهر در زمین قرار دادم: فرات و دجله و نیل و نهر بلخ، پس تزویج كن او را اى محمّد به پانصد درهم تا سنّت باشد براى امّت تو. چون تو تزویج كردى فاطمه را با على جارى مى‌شود از آن دو یازده امام از صلب على، بزرگ هر امّتى امام ایشان است در زمان خود، پس مى‌دانند هم چنان كه قوم موسى آب گاه خود را دانستند. میان تزویج امیر مؤمنان با فاطمه در آسمان و میان تزویج شان در زمین چهل روز فاصله بوده.

حدیث سوم

در بحار الأنوار، از امالى شیخ طوسى، از حسین بن ابراهیم قزوینى، از محمّد بن وهبان، از على بن حبیش، از عبّاس بن محمّد بن الحسین، از پدرش، از صفوان، از حسین بن ابى غندر، از اسحاق بن عمّار، و ابى بصیر، از ابى عبد اللّه علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

إِنَّ اَللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَمْهَرَ فَاطِمَةَ رُبُعَ اَلدُّنْيَا فَرُبُعُهَا لَهَا وَ أَمْهَرُهَا اَلْجَنَّةَ وَ النَّارَ تُدْخِلُ أَعْدَاءَهَا اَلنَّارَ وَ تُدْخِلُ أَوْلِيَاءَهَا اَلْجَنَّةَ وَ هِيَ الصِّدِّيقَةُ الكُبْرَى وَ عَلَى مَعْرِفَتِهَا دَارَتِ الْقُرُونُ الأولى ⁽¹⁾

یعنى: خداى تعالى ربع دنیا را مهر فاطمه قرار داد، ربع دنیا مخصوص براى اوست، و بهشت و آتش را مهر او قرار داد كه دشمنان خود را داخل آتش كند، و دوستان خود را داخل بهشت كند، و اوست صدّیقه كبرى، و بر شناسائى او دور زده است قرن‌هاى اوليّه.

کیفیّت ازدواج فاطمه سلام الله علیها از طریق منقول از علماء بزرگ عامّه

ابو المؤيّد موفق بن احمد بن محمّد بكرى مكّى حنفى معروف به اخطب خوارزم متولّد سال 484 هجرى و متوفّاى سال 568 ه در كتاب مناقب، بسند متّصل از عبد اللّه بن مسعود از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده كه فرمود:

يا فاطِمَةُ زَوَّجْتُكِ سَيِّداً فِي الدُّنْيا وَ إِنَّهُ فِي الآخِرَةِ لَمِنَ اَلصَّالِحِينَ لَمَّا أَرَادَ اَللَّهُ أَنْ أَمْلِكَكِ مِنْ عَلِيٍ أَمَرَ اَللَّهُ جَبْرَئِيلَ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ فَقَامَ فِي السَّمَاءِ الرَّابِعَةِ فَصَفَّ المَلائِكَةُ صُفُوفاً ثُمَّ خَطَبَ عَلَيْهِمْ خُطْبَةً فَزَوَّجكِ مِنْ عَلِيٍ ثُمَّ أَمَرَ اَللَّهُ شَجَرَةَ اَلْجِنَانِ فَحَمَلَتِ اَلْحُلِيَّ وَ الْحُلَلَ ثُمَّ أَمَرَهَا فَنَثَرَتْ عَلَى اَلْمَلاَئِكَةِ فَمَنْ أَخَذَ مِنْهُمْ شَيْئاً أَكْثَرَ مِمَّا أَخَذَ غَيْرُهُ اِفْتَخَرَ بِهِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ. ⁽¹⁾

یعنى: اى فاطمه! تو را تزویج كردم با سيّدى در دنیا كه در آخرت از شایستگان است.

چون خدا خواست تو را مالک گرداند با على امر فرمود جبرئیل را كه بپا ایستد در آسمان چهارم، پس فرشتگان صف كشیدند صف‌هاى چندى، و جبرئیل خطبه خواند بر ایشان خطبه خواندنى، و تزویج كرد تو را با على، پس از آن امر فرمود درخت بهشتى را تا زینت و زیورهاى خود را برداشت و امر فرمود تا نثار كرد بر فرشتگان، هر كدام از ایشان كه بیشتر برداشتند تا روز قیامت به آن فخر مى‌كردند.

خبر دیگر

نیز در همان كتاب به سند متّصل از ابن عبّاس روایت كرده كه گفت:

كانَت فَاطِمَةُ تَذْكُرُ لِرَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَلاَ يَذْكُرُهَا أَحَدٌ إِلاَّ صَدَّ عَنْهُ رَسُولُ اَللَّهِ حَتَّى يَئِسُوا مِنْهَا فَلَقِيَ سعْد بن معاذ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ إِنِّي وَ اَللَّهِ مَا أَرَى رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَحْبِسُهَا إِلاَّ عَلَيْك.

فَقَالَ لَهُ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلِمَ تَرَى ذَلِكَ فَوَ اَللَّهِ مَا أَنَا بِوَاحِدِ الرَّجُلَيْنِ مَا أَنَا بِصَاحِبِ دُنْيَا يُلْتَمَسُ مَا عِنْدِي وَ قَدْ عَلِمَ مَا لِي صَفْرَاءُ وَ لَاَ بَيْضَاءَ وَ مَا أَنَا بِالْكَافِرِ الَّذِي يَتَرَفَّقُ بِهَا عَنْ دِينِه یعنی

یتألّفه إنّی أَوَّلَ مَنْ أَسْلَمَ .

قَالَ سَعْدُ : فإنّی أَ عَزَمَ علیک لتفرّجها عنّی ، فَإِنْ لی فی ذَلِكَ فَرَحاً .

قَالَ : فَأَقُولُ ماذا ؟

قَالَ : تَقُولُ جِئْتُ خَاطِباً إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى رَسُولِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ .

قالَ فَانْطَلَقَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ يَعْرِضُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ هُوَ يقيل عَلَى حَصِيرٍ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَانَ لَكَ حَاجَةٌ يَا عَلِي؟

قَالَ : أَجَلٍ ، جِئْتُكَ خَاطِباً إِلَى اللَّهِ وَ إِلَى رَسُولِهِ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ .

فَقَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : مَرْحَباً ، بِكَلِمَةٍ ضعیفة ، ثُمَّ سَكَتَ .

فَجَاءَ عَلِيٌ عَليه السلام فَأَخْبَرَ سَعْداً فَقَالَ سَعْدٌ أَنْكِحُكَ وَ اَلَّذِي بَعَثَهُ بِالْحَقِّ أَنَّهُ لاَ خُلْفَ اَلْآنَ وَ لاَ كَذِبَ عِنْدَهُ أعْزِمُ عَلَيك لَتَأْتِيَنَّهُ غَداً وَ لَتَقُولَنَّ لَهُ يَا نَبِيَّ اَللَّهِ مَتَى نُنَبِىءُ.⁽¹⁾

قَالَ علی : هَذِهِ وَ اللَّهُ أَشَدُّ عَلَيَّ مِنَ الْأُولى ، أَوَّلًا أَقُولُ یا رَسُولُ اللَّهِ حاجتی ؟

قَالَ : قُلْ كَمَا أَمَرْتُكَ .

فَانْطَلَقَ علی علیه السَّلَامَ فَقَالَ : یا رَسُولَ اللَّهِ ، مَتَى ننبّى‌ء ؟

قَالَ : اللیلة إِنْ شَاءَ .

ترجمه

یعنى: براى خواستگارى فاطمه از اطراف به پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله تذكّر داده مى‌شد، و احدى خواستگار فاطمه نشد مگر آن كه آن حضرت او را رد مى‌كرد، تا این كه خواستگارها مأیوس مى‌شدند. سعد پسر معاذ، على علیه السّلام را ملاقات كرد، و گفت: بذات خدا سوگند نمى‌بینم كه پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فاطمه را نگاه داشته باشد مگر براى تو.

على علیه السّلام فرمود: تو نمى‌بینى آن را، بذات خدا سوگند من یکى از آن دو مرد كه

خواستگارى كردند نیستم، من مال دنیا ندارم كه از من هر چه بخواهد بدهم، و او مى‌داند كه من نه طلائى دارم و نه نقره‌اى، و نه آن كافرى هستم كه با او مدارا كند و الفت بیندازد از جهت دین خود، من اول كسى هستم كه مسلمان شدم.

سعد گفت: عازم مى‌نمایم تو را براى باز شدن راه فرج برایت، چون این كار براى من خوشحالى است كه بروى بنزد او.

فرمود: چه بگویم؟

گفت: مى‌گوئى آمده‌ام براى خود خواستگارى بسوى خدا و فرستاده او فاطمه دختر محمّد.

راوى گفت: پس على روانه شد بنزد پیغمبر براى عرض حاجت خود، هنگامى كه آن حضرت براى خواب قیلوله روى حصیرى بود، پیغمبر به او فرمود: حاجتى دارى یا على؟

عرض كرد: آرى، آمده‌ام بسوى خدا و رسول او براى خواستگارى فاطمه دختر محمّد.

پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله آهسته فرمود: خوش آمدى، و ساكت شد.

على علیه السّلام برگشت و به سعد خبر داد، سعد گفت: بحقّ آن كسى كه او را بحق برانگیخت خلاف و دروغى اكنون در آن نیست، دروغ نگفته، فردا تو را روانه مى‌كنم مى‌روى نزد او و به او مى‌گوئى: اى رسول خدا! در این خواستگارى كه كرده‌ام كى خبر بگیریم.

على گفت: بذات خدا سوگند این دفعه رفتن سخت‌تر است براى من از دفعه اوّل، یا این كه بروم و نگویم اى رسول خدا حاجت من به كجا رسید.

سعد گفت: همین طور كه به تو مى‌گویم بگو.

پس على علیه السّلام روانه شد و گفت: اى رسول خدا! كى خبر مى‌دهى؟

فرمود: امشب ان شاء اللّه.

ثُمَّ دَعَا بِلَالًا فَقَالَ : یا بِلَالٍ ، إنّی قَدْ زَوَّجْتُ ابنتی مِنِ ابْنِ عمّی ، وَ أَنَا أُحِبُّ أَنْ یکون مِنْ سَنَةٍ

أمّتی ⁽¹⁾الطَّعامِ عِندَ النِّكاحِ فَأتِ المَغنَمَ فَخُذْ شَاةً و أَرْبَعَةَ أَمْدَادٍ أَوْ خَمْسَةً فَاجْعَلْ لِي قَصْعَةً لَعَلِّي أَجْمَعُ عَلَيْهَا اَلْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارَ فَإِذَا فَرَغْتَ مِنْهَا فَأدْنِي بِهَا فَانْطَلَقَ فَفَعَلَ مَا أَمَرَ بِهِ ثُمَّ أَتَاهُ بِقَصْعَةٍ فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَطَعَنَ رَسُولُ اَللَّه في رَأْسِهَا ثُمَّ قالَ أَدْخِلْ عَلَيَّ اَلنَّاسَ زفة زُفَّةً وَ لاَ تُغَادِرْ زُفَّةً إلى غَيرها يَعْنِي إِذَا فَرَغَتْ زُفَّةٌ لَم تَعِدْ ثانِيَةً فَجَعَلَ اَلنَّاسُ يَزِفُّونَ كُلَّ مَا فرغت زُفَّة وردت أُخرى حَتَّى إِذَا فَرَغَ النَّاسُ عَمَدَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى مَا فَضَلَ مِنْهَا فَتَفَلَ فِيهِ وَ بَارَك.

یعنی : پس بلال را خواند و فرمود: اى بلال! من تزویج كردم دختر خود را با پسر عمّم، و دوست دارم كه از سنّت امّت من باشد طعام دادن زمان ازدواج، برو به جایگاه گوسفندان و بگیر گوسفندى را با چهار مد یا پنج مد، و آن را در كاسه‌اى قرار ده، شاید جمع كنم بر آن مهاجرین و انصار را، و چون فارغ شدى آن را نزدیک بیاور.

پس بلال رفت و آن چه را كه حضرت امر فرموده بود بجا آورد، و آن را با كاسه‌اى آورد و در مقابل آن حضرت گذارد، و رسول خدا بر سر آن رفت و فرمود: دسته‌دسته مردمان را بر من وارد كن، و هیچ دسته‌اى را باقى مگذار، یعنى یک دسته كه فارغ شدند دو مرتبه آن ها را برنگردان. پس مردمان دسته‌دسته وارد مى‌شدند هر دسته‌اى كه فارغ مى‌شد دسته دیگر مى‌آمد، تا این كه مردمان فارغ شدند. حضرت رو آورد بسوى آن چه كه از آن ها زیاد آمده بود بر آن ها دمید بنحوى كه كمى از آب دهان در آن ریخته شد و بركت یافت.

وَ قَالٍ : یا بِلَالٍ ، احْمِلْهَا إِلَى أُمَّهَاتِكَ وَ قُلْ لَهُنَّ : كلن وَ أطعمن مِنْ عشیکنّ .

ثُمَّ إِنَّ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ قَامَ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النِّسَاءِ ، فَقَالَ : إنّی قَدْ زَوَّجْتُ ابنتی فَاطِمَةَ مِنِ ابْنِ عمّی علی ، وَ قَدْ علمتنّ مَنْزِلَتُهَا عندی ، وَ إنّی أَدْفَعُهَا إلیه الْآنَ ، فدونكنّ ابنتكن .

فَقَامَتِ النِّسَاءِ فعلقتها مِنْ طیبهنّ وَ حليّهنّ .

ثُمَّ إِنَّ النبی دَخَلَ فَلَمَّا رَأَتْهُ النِّسَاءِ ضربن بینهنّ وَ بین النبی سُتْرَةُ ، وَ تَخَلَّفْتُ أَسْمَاءَ بِنْتَ

عميس فَقَالَ لَهَا اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ كَمَا أَنْتِ عَلَى رِسْلِكِ مَنْ أَنْتِ قَالَتْ أَنَا اَلَّتِي أُحْرُسُ اِبْنَتَكَ إِنَّ الْفَتاةَ لاَ بُدَّ لَهَا مِنِ اِمْرَأَةٍ تَكُونُ قَرِيبَةً مِنْهَا إِنْ عَرَضَتْ لَهَا حَاجَةٌ أَوْ أَرَادَتْ شَيْئاً أَفْضَتْ بِذَلِكَ إِلَيْهَا قَالَ فَإِنِّي أَسْأَلُ إِلَهِي أَنْ يَحْرُسَكَ مِنْ بَيْنِ يَدَيْكِ وَ مِنْ خَلْفِكِ وَ عَنْ يَمِينِكِ وَ عَنْ شِمَالِكِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ

ثُمَّ صَرَخَ بِفَاطِمَةَ فَأقْبَلَت فَلَمَّا رَأَتْ عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ جَالِساً إِلَى جَنْبِ اَلنَّبِيِّ حصرت وَ بَكَتْ فَأشفَقَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنْ يَكُونَ بُكَاؤُهَا لِأَنَّ عَلِيّاً لاَ مَالَ لَهُ فَقَالَ لَهُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا يُبْكِيكَ مَا آلوتك عَنْ نَفْسِي فَوَ اَللَّهِ لَقَدْ أصَبْتُ لَكِ خَيْرَ أَهْلِي وَ أَيْمُ الذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ زَوَّجْتُكِ سَيِّداً فِي اَلدُّنْيا وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ اَلصَّالِحِينَ

فَدَنَا مِنْهَا وَ قَالَ يَا أَسْمَاءُ آتِينِي بِالْمِخْضَبِ وَ أَمَلِيهِ مَاءً فَأَتَيْتُهُ بِالمِخْضَبِ و مَلَأْتُهُ مَاءً فَمَجَّ اَلنَّبِيُّ فِيهِ وَ غَسَلَ فِيهِ وَجْهَهُ و قَدَمَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِفَاطِمَةَ فَأَخَذَ كَفّاً مِنْ مَاءٍ فَضَرَبَ بِهِ عَلَى رَأْسِهَا وَ كَفّاً بَيْنَ ثدْيَيْها ثمّ رَشَّ جِلْدَهُ و جِلدَهَا ثُمَّ اِلْتَزَمَهَا فَقال اَللَّهُمَّ إِنَّها مِنِّي وَ أَنَا مِنْها اَللّهُمَّ كَما أَذْهَبْتَ عَنِّي الرِّجْسَ وَ طَهَّرْتَنِي فَأَذْهِبْ عَنْهَا اَلرِّجْسَ وَ طَهَّرَهَا ثُمَّ دَعَا بِمِخْضَبٍ آخَرَ فَدَعَا عَلِيّاً عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَصَنَعَ بِهِ كَمَا صَنَعَ بِهَا ثُمَّ دَعَا لَهُ كَمَا دَعَا لَهَا ثُمَّ قَالَ قُومَا إِلَى بَيْتِكُمَا جَمَعَ اَللَّهُ بَيْنَكُمَا وَ بَارَكَ فِي سِرِّكُمَا وَ أَصْلَحَ بَالَكُمَا ثُمَّ قَامَ فأغلق بابهُ بِيَدِه.

قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : فأخبرتنی أَسْمَاءَ بِنْتَ عمیس أَنَّهَا رمقت رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ، فَلَمْ یزل یدعو لَهُمَا خَاصَّةً ، وَ لَمْ یشركهما فی دُعَائِهِ أَحَداً حَتَّى تُوَارَى فی حُجْرَتِهِ ⁽¹⁾

ترجمه

یعمی : و فرمود: اى بلال! بردار این ها را ببر نزد مادرهایت و بگو به آن ها كه بخورید و اطعام كنید از شام خودتان.

پس از آن پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله برخاست و بر زن‌ها داخل شد و فرمود: من تزویج كردم دخترم

فاطمه را با پسر عمّم على، و محققا شما دانسته‌اید منزلت و مقام او را نزد من، و الآن فاطمه را بسوى او مى‌فرستم، این شما و این دختر شما.

پس زن‌ها برخواستند و از زینت‌هائى كه داشتند بر او آویختند، و به بوها و یا جامه‌هاى خوب آراستند.

آن گاه پیغمبر داخل شد، چون زن‌ها پیغمبر را دیدند پرده‌اى میان خود و پیغمبر زدند، اسماء بنت عمیس در پس پرده نرفت، پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فرمود: تو هم برو پس پرده، گفت:

من دخترت را محافظت مى‌كنم؛ زیرا كه دختر جوان ناچار است از این كه زنى نزدیک او باشد كه اگر حاجتى براى او روى داد یا چیزى خواست به او بدهد. حضرت فرمود: من هم از خداى خود مى‌خواهم كه تو را از پیش‌رو و پشت سرت و از طرف راستت و از طرف چپت از شیطان رجیم حفظ كند.

پس آن حضرت فاطمه را صدا زد، فاطمه پیش آمد، چون دید على علیه السّلام پهلوى پیغمبر نشسته، گرفته شد، یعنى ناراحت شد، و گریه كرد، پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله ترسید كه مبادا گریه او براى این باشد كه على مالى ندارد، به او فرمود: چرا گریه مى‌كنى؟ من در پیش نفس خود در حقّ تو كوتاهى نكردم، بذات خدا قسم تو را به بهترین كسان خود رسانیدم، و قسم یاد مى‌كنم بحقّ آن خدائى كه جان من در دست قدرت او است كه تو را تزویج كردم با آقائى در دنیا و كسى كه در آخرت هرآینه از شایستگان است.

پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله نزدیک اسماء آمد و فرمود: اى اسماء، طشت را پر از آب كن و بیاور آن را، پر از آب كرد و آورد، آن حضرت قدرى از آن در دهان كرد و ریخت در آن طشت و روى خود را در آن شست با دو پاهایش، پس فاطمه را صدا زد و كفى از آب بر سر او ریخت، و كفى هم در میان دو پستان او ریخت، و پاشید بر پوست بدن خود و پوست بدن او، و او را دربرگرفت و گفت: خدایا! این دختر از من است و من هم از اویم، خدایا! هم چنان كه پلیدى‌ها را از من برده‌اى و طاهر گردانیده‌اى مرا، از او هم پلیدى‌ها را ببر و او

را طاهر گردان.

پس طشت دیگرى آب خواست و على را صدا زد، همان عملى را كه با فاطمه كرد با على هم كرد، و هم چنان كه در حقّ فاطمه دعا كرد در حقّ على هم دعا كرد و فرمود:

برخیزید بروید در خانه خودتان، خدا جمع كند میان شما، و بركت دهد سرّ شما را، و اصلاح فرماید حال شما را، و برخواست در خانه خود را بدست خود بست.

ابن عبّاس گفت: اسماء بنت عمیس مرا خبر داد كه من خوابیده بودم كه رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله پیوسته براى آن دو نفر بخصوص دعا مى‌كرد، و در دعاى ایشان شریک نكرد احدى را تا وقتى كه در حجره خود پنهان شد.

خبر دیگر

نیز در مناقب خوارزمى به سند متّصل از حضرت صادق علیه السّلام از پدرانش از امیر مؤمنان علیه السّلام روایت كرده كه فرمود:

بَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي بَيْتِ أُمِّ سَلَمَةَ إِذْ هَبَطَ عَلَيْهِ مَلَكٌ لَهُ عِشْرُونَ رَأْساً في كُلِّ رَأْسٍ أَلْفُ لِسَانٍ يُسَبِّحُ اَللَّهَ وَ يُقَدِّسُهُ بِلُغَةٍ لاَ تُشْبهُ اَلْأُخْرَى رَاحَتُهُ أَوْسَعُ مِنْ سَبْعِ سَمَاوَاتٍ وَ سَبْعِ أَرَضِينَ فَحَسِبَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنَّهُ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ يَا جَبْرَئِيلُ لَمْ تَأتِني في مِثلِ هَذِهِ اَلصُّورَةِ قَط؟.

قَالَ : مَا أَنَا جبرئیل ، أَنَا صرصائیل ؛ بعثنی اللَّهِ إلیک لْتَزَوَّجْ النُّورَ مِنَ النُّورِ .

فَقَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : مِنْ ؟ وَ إِلى مِنْ ؟ ⁽¹⁾

قَالَ : ابْنَتَكَ فَاطِمَةَ مِنْ علی علیه السَّلَامُ .

فَزَوَّجَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ فَاطِمَةَ مِنْ علی بِشَهَادَةِ میکائیل وَ جبرئیل وَ صرصائیل .

قَالَ : فَنَظَرَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ ، فَإِذَا بین كتفی صرصائیل « لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ، مُحَمَّدُ رَسُولُ اللَّهِ ، علی بْنِ أبی طَالِبٍ مقیم الْحِجَّةِ » فَقَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : یا صرصائیل ، منذكم هَذَا بینَ كَتفیک ؟

فَقَالَ : مِنْ قَبْلُ أَنْ یخلق اللَّهِ الدنیا باثنی عَشَرَ أَلْفَ سَنَةٍ . ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى فرمود: روزى پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله در خانه امّ سلمه بود كه فرشته فرود آمد كه بیست سر داشت، و در هر سرى هزار زبان، تسبیح و تقدیس مى‌كرد خدا را به لغتى كه شبیه یک دیگر نبود، كف او اوسع از آسمان‌هاى هفت گانه و زمین‌هاى هفت‌گانه بود. پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله گمان كرد كه او جبرئیل است، فرمود: اى جبرئیل! من هرگز تو را به این صورت ندیده‌ام.

گفت: من جبرئیل نیستم، من صرصائیلم كه خدا مرا بسوى تو فرستاده تا تزویج كنى نور را با نور.

گفتم: كى را با كى؟

گفت: دخترت فاطمه را با على.

پس تزویج فرمود پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله فاطمه را با على به شهادت میکائیل و جبرئیل و صرصائیل.

على علیه السّلام گفت: آن گاه پیغمبر نگاه كرد در میان دو شانه صرصائیل كه نقش « لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدُ رَسُولُ اللَّهِ علی مقیم الْحِجَّةِ » یعنى نیست خدائى جز خدا، محمّد پیغمبر خداست، على برپادارنده حجّت است.

پیغمبر فرمود: اى صرصائیل! چه مدّتى است كه در میان دو شانه‌ات این نقش نوشته شده؟

گفت: دوازده‌هزار سال پیش از این كه خدا این دنیا را بیافریند.

حدیثى دیگر

و نیز در كتاب مناقب به سند متّصل از سلمان و امّ سلمه و امیر مؤمنان

على علیه السّلام روایت كرده كه همه آن ها گفته‌اند:

لَمَّا أَدْرَكَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اَللَّهِ مُدْرِكَ اَلنِّسَاءِ خَطَبَهَا أَكَابِرُ قُرَيْشٍ مِنْ أَهْلِ السَّابِقَةِ وَ الْفَضْلِ فِي الْإِسْلَامِ و الشَّرَفِ وَ الْمَالِ وَ كان كُلَّمَا ذَكَرَهَا أَحَدٌ مِنْ قُرَيْشٍ أَعْرَضَ رَسُولُ اَللَّهِ عَنْهُ بِوَجهه حَتَّى كانَ يَظُنُّ اَلرَّجُلُ مِنْهُمْ فِي نَفْسِهِ أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ سَاخِطٌ عَلَيْهِ أَوْ قَدْ نَزَلَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِيهِ وَحْيٌ مِنَ اَلسَّمَاءِ وَ لَقَدْ خَطَبَهَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي قُحَافَةَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اَللَّهِ يَا أَبَا بَكْرٍ إِنَّ أمْرهَا إِلَى رَبِّهَا ثُمَّ خَطَبَهَا بَعْدَ أَبِي بَكْرٍ عُمَرَ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ مَقَالَتِهِ لِأَبِي بَكْرٍ.

وَ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ وَ عُمَرَ كَانَا ذَاتَ يَوْمٍ جَالِسَيْنِ فِي مَسْجِدِ رَسُولِ اَللَّهِ وَ مَعَهُمَا سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ اَلْأَنْصَارِيُّ ثُمَّ اَلْأَوْسِيُّ فَتَذَاكَرُوا أَمْرَ فَاطِمَةَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لَقَدْ خَطَبَهَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ اَلْأَشْرَاف فَرَدَّهُمْ رَسُولُ اَللَّهِ وَ قَالَ إِنَّ أَمْرَهَا إِلَى رَبِّهَا إِنْ شَاءَ أن يزوجها زوجها وَ إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ لَمْ يَخْطُبْهَا مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ وَ لَمْ يَذْكُرْهَا لَهُ وَ إِنَّ عَلِيّاً لاَ أَراهُ يَمْنَعُهُ مِن ذَلِكَ إِلاَّ قِلَّةُ ذَاتِ يَدِهِ وَ إِنَّهُ لَيَقَعُ فِي نَفْسِي أَنَّ اَللَّهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمَا يحبسانِها عَلَيْه.

قَالَ ثُمَّ أَقْبَلَ أَبُو بكرٍ عَلَى عُمَرَ وَ عَلَى سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ فَقَالَ هَلْ لَكُمَا فِي اَلْقِيَامِ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ تَذَكُّراً لَهُ فَإِنْ مَنَعَهُ مِنْ ذَلِكَ قِلَّةُ ذَاتِ اَلْيَدِ وَ اسينَاهُ وَ أَسْعَفْنَاهُ فَقَالَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ:

وَفَّقَكَ اللَّهُ یا أَبَا بَكْرٍ فَمَا زِلْتُ مُوَفَّقاً ، قُومُوا ، قَالَا : قُمْ عَلَى بَرَكَةِ اللَّهِ وَ یمنه .

قَالَ سَلْمَانُ اَلْفَارِسِيُّ فَخَرَجُوا مِنَ اَلْمَسْجِدِ فَالْتَمَسُوا عَلِيّاً فِي مَنْزِلِهِ فَلَمْ يَجِدُوهُ وَ كَانَ يَنْضَحُ بِبَعِيرٍ كَانَ لَهُ اَلْمَاءُ عَلَى نَخْلِ رَجُلٍ مِنَ اَلْأَنْصَارِ بِأُجْرَةٍ فَانطَلقوا نحوَهُ فَلَمَّا رَآهُمْ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ لَهُمْ مَا بَدَا لَكُمْ ؟ وَ مَا اَلَّذِي جِئْتُمْ لَه؟

فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ إِنَّهُ لَمْ يَبْقَ خَصْلَةٌ مِنْ خِصَالِ الْخَيْرِ إِلاَّ وَ لَكَ فِيهَا سَابِقَةٌ وَ فَضْلٌ وَ أَنْتَ مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بِالْمَكَانِ اَلَّذِي قَدْ عَرَفْتَ مِنَ الْقَرابَةِ وَ الصُّحْبَةِ وَ السّابِقَةِ وَ قَد

خَطَبَ اَلْأَشْرَافَ مِنْ قُرَيْشٍ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ اِبْنَتَهُ فَاطِمَةَ فَرَدَّهُمْ وَ قَالَ إِنَّ أَمْرَهَا إِلَى رَبِّهَا إِنْ شَاءَ أَنْ يُزوِّجهَا زَوَّجَهَا فَمَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَذْكُرَهَا لِرَسُولِ اَللَّهِ وَ تَخْطُبُهَا مِنْهُ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يَكُونَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَى وَ رَسُولَهُ إِنَّمَا يَحْبِسَانِهَا عَلَيْك.

ترجمه

یعنى: چون فاطمه دختر رسول خدا دریافت آن چه را كه زنان درمى‌یابند، بزرگان قریش كه از اهل سابقه و فضل بودند در اسلام و داراى شرافت و مال بودند او را خواستگارى كردند، و هر یک از قریش او را خواستگار شدند رسول خدا از او روى مى‌گردانید، تا اندازه‌اى كه آن مرد چنین گمان مى‌كرد در پیش خود كه رسول خدا بر او غضبناک است، یا این كه درباره او به رسول خدا از جانب خدا وحیى از آسمان نازل شده. ابو بكر بن ابى قحافه او را از رسول خدا خواستگارى كرد، رسول خدا فرمود: امر او با پروردگار اوست، پس از ابو بكر عمر خواستگارى كرد همان جوابى كه به ابو بكر فرموده بود به او فرمود.

روزى ابا بكر و عمر در مسجد رسول خدا با هم دیگر نشسته بودند و سعد بن معاذ انصارى اوسى با ایشان بود، و در امر فاطمه مذاكره مى‌كردند، ابو بكر گفت:

اشراف قریش او را خواستگارى كردند رسول خدا آن ها را رد كرد و فرمود امر او با پروردگار اوست اگر بخواهد او را تزویج مى‌كند، و على بن ابى طالب او را از رسول خدا خواستگارى نكرده، و همانا نمى‌بینم كه على را از این امر منع كند مگر از جهت در دست نداشتن چیزى، و آن چه در پیش نفس خود مى‌پندارم این است كه خدا و رسول او، او را براى على نگاه داشته‌اند.

راوى گفت: پس ابو بكر رو كرد به عمر و سعد بن معاذ و گفت: آیا حاضر هستید برخیزیم و برویم نزد على براى یادآورى كردن به او كه اگر براى در دست نداشتن چیز است با او مواسات كنیم و او را كمک كنیم و حاجت او را برآوریم؟

سعد گفت: خدا تو را توفیق دهد اى ابا بكر كه همیشه موفّق بوده‌اى برخیزید، آن دو هم به سعد گفتند: تو هم برخیز به بركت خدا و میمنت او.

سلمان گفت: از مسجد بیرون رفتند در طلب على بر در منزل او، او را نیافتند و او رفته بود با شتر خود براى آب‌كشى در نخلستان براى مردى از انصار به مزدورى. بجانب او رفتند، چون على علیه السّلام آن ها را دید به ایشان فرمود كه: چه پیش آمدى شده براى شما؟ و براى چه این جا آمده‌اید؟

ابو بكر گفت: اى ابو الحسن! محقّق است كه باقى نمانده است خصلتى از خصال نیکو الّا این كه همه آن ها در تو هست، و سابقه و فضل تو در آن ها مسلّم است، و تو از رسول خدا از حیث خویشاوندى و مصاحبت و سابقه شناخته شدى، و دانسته‌اى كه اشرافى از قریش فاطمه را از رسول خدا خواستگارى كرده‌اند و همه آن ها را رد كرده و فرموده است كه امر او با پروردگار اوست اگر بخواهد تزویج كند او را تزویج مى‌كند، چه چیز تو را مانع است از یادآورى كردن به رسول خدا و خواستگارى كردن تو فاطمه را از او، من امیدوارم كه خداى سبحانه و تعالى و رسولش او را براى تو نگاه داشته‌اند.

بقیه خبر

قَالَ فغر غرت عينا عَلِي بِالدُموع وَ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ لَقَدْ هَيَّجْتَ مِنِّي ما كانَ ساكِناً وَ أيْقَظْتَنِي لِأَمْرٍ كُنْتَ عَنْهُ غَافِلاً وَ بِاللَّهِ إِنَّ فَاطِمَةَ لِرَغْبَتِي وَ مَا مِثْلِي يَقْعُدُ عَنْ مِثْلِهَا غَيْرَ أَنِّي يَمْنَعُنِي مِن ذَلِكَ قِلَّةُ ذَاتِ اليَد.

فَقَالَ لَهُ أَبُو بَكْرٍ : لَا تَقُلْ هَذَا یا أَبَا الْحَسَنِ ، فَإِنْ الدنیا وَ مَا فیها عِنْدَ اللَّهِ تَعَالَى وَ عِنْدَ رَسُولِهِ كهباء مَنْثُورُ .

قال ثُمَّ إِنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَم حَلَّ عَنْ نَاضِحِهِ وَ أقبلَ يَقُودُهُ إِلَى مَنْزِلِهِ ؟ فَشَدَّهُ فِيهِ وَ أَخَذَ نَعْلَهُ وَ أَقْبَلَ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَكَانَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي مَنْزِلِ أُمِّ سلَمَةَ اِبْنَةِ أَبِي أُمَيَّةَ بْن

اَلْمُغِيرَةِ اَلْمَخْزُومِيُّ فَدَقَّ عَلَيَّ اَلْبَابَ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ مَنْ بِالْبَابِ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ عَلِيٌ أَنَا عَلِيٌ قُومِي يَا أُمَّ سَلَمَةَ فَافْتَحِي لَهُ اَلْبَابَ وَ مُرِيهِ بِالدُّخُولِ فَهَذَا رَجُلٌ يُحِبُّهُ اَللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ يُحِبُّهُما

قَالَتْ أُمُّ سَلَّمْتَ : فَقُلْتُ : فِدَاكَ أبی وَ أمّی ، وَ مِنْ هَذَا الذی تَذْكُرُ فیه هَذَا وَ أَنْتَ لَمْ تَرَهُ ؟

فَقَالَ : یا أُمُّ سَلَّمْتَ ، هَذَا رَجُلُ لیس بِالْخِرَقِ وَ لَا بالنزق ، هَذَا أخی وَ ابْنِ عمّی وَ أَحَبُّ الْخَلْقِ إِلَيَّ .

قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَقُمْتُ مُبَادِرَةً أَكَادُ أَنْ أَعْثُرَ بمِرطي فَفَتَحْتُ اَلْبَابَ فَإِذَا أَنَا بِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ اَللَّهِ مَا دَخَلَ حِينَ فَتَحْتُ لَهُ حَتَّى عَلِمَ أَنِّي قَدْ رَجَعْتُ إِلَى خُدْرِي.

قَالَتْ ثُمَّ إِنَّهُ دَخَلَ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ فَقَالَ لَهُ اَلنَّبِيُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ عَلَيْكَ اَلسَّلاَمُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ اِجْلِسْ

قالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَجَلَسَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ و آلِهِ وَ جَعَلَ يَطْرُقُ إِلَى اَلْأَرْضِ كَأَنَّهُ قَصَدَ لِحَاجَةٍ وَ هُوَ يَسْتَحْيِي أَنْ يُبْدِيَهَا لِرَسُولِ اَللَّهِ حَيَاءً مِنْه.

فقالت أُمُّ سلمة فَكَأَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ عَلِمَ مَا فِي نَفْسِ عَلِيٍ فَقَالَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ إِنِّي أَرَى أَنَّكَ أَتَيْتَ لِحاجةٍ فقُل حاجتكَ و ابْدُ مَا فِي نَفْسِكَ فَكُلُّ حَاجَةٍ لَكَ عِنْدِي مَقْضِيَّةٌ.

الَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقُلْتُ فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي إِنَّكَ لَتَعْلَمُ أَنَّكَ أَخَذْتَنِي مِنْ عَمِّكَ أَبِي طَالِبٍ وَ مِنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَسَدٍ وَ أَنَا صَبِيٌ لاَ عَقْلَ لِي فَغَذَّيْتَنِي بِغَذائِكَ وَ أَدَّبْتَنِي بِأَدَبِكَ فَكُنْتَ لِي أَفْضَلَ مِنْ أَبِي طَالِبٍ وَ مِنْ فَاطِمَةَ بِنْتِ أَسَدٍ فِي البرِّ وَ اَلشَّفَقَةِ وَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ هَدَانِي بِكَ وَ عَلَى يَدَيْكَ وَ اِسْتَنْقَذَنِي مِمَّا كَانَ عَلَيْهِ آبَائِي وَ أَعْمَامِي مِنَ اَلْحَيْرَةِ وَ اَلشِّرْكِ وَ إِنَّكَ وَ اَللَّهِ يَا رَسُولَ اَللَّهِ ذُخْرِي وَ ذَخِيرَتِي فِي اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَدْ أَحْبَبْتُ مَعَ مَا قَدْ شَدَّ اَللَّهُ عَضُدِي بِكَ أَنْ يَكُونَ لِي بَيْتٌ و أَنْ تَكُونَ لِي زَوْجَةٌ أَسْكُنُ إِلَيْها وَ قَدْ أَتَيْتُكَ خَاطِباً رَاغِباً أَخْطُبُ إِلَيْكَ اِبْنَتَكَ فَاطِمَةَ فَهَلْ أَنْتَ مُزَوِّجُنِي يَا رَسُولَ اَللَّهِ؟

ترجمه

یعنی گفت : اشک دور زد در دو چشم على، و گفت: اى ابا بكر! به هیجان آوردى آن چه را كه در دل من ساكن بود، و بیدار كردى مرا براى امرى كه از آن غافل بودم، من به فاطمه راغبم، و مانند منى از مثل او ساكت نمى‌نشیند الّا این كه مانع من تنگدستى من است.

پس ابو بكر به او گفت: این سخن را مگو اى ابو الحسن؛ زیرا كه دنیا و آن چه كه در آن است نزد خداى تعالى و نزد رسولش مانند غباریست پراكنده.

راوى گفت: على بن ابى طالب شتر آبكش را باز كرد، و آن را به منزل خود برد و در آن جا بست، و كفش خود را گرفت و رو آورد بسوى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله. رسول خدا در منزل امّ سلمه دختر ابى اميّه پسر مغیره مخزومى بود. على در را كوبید، امّ سلمه گفت: كیست عقب در. رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله پیش از آن كه على بگوید منم على به امّ سلمه فرمود: اى امّ سلمه! برخیز در را بر روى او باز كن و به او بگو داخل شود، این مردى است كه خدا و رسولش او را دوست مى‌دارند و او هم آن ها را دوست مى‌دارد.

امّ سلمه گفت: گفتم: پدر و مادرم فداى تو باد! این مرد كیست كه تو او را ندیده‌اى و درباره او چنین مى‌گوئى؟

فرمود: اى امّ سلمه! این مردیست كه بى‌عقل و نادان نیست، و از جاى‌جسته و چسبنده هم نیست، این برادر من و پسر عمّ و محبوب‌ترین خلق است بسوى من.

امّ سلمه گفت: بشتاب برخواستم بنحوى كه نزدیک بود ردایم به پایم بپیچد و بلغزم در را باز كردم دیدم على بن ابى طالب علیه السّلام است، بذات خدا قسم چون در را باز كردم داخل خانه نشد تا وقتى كه دانست من در ستر و پرده خود رفتم.

گفت: پس او بر رسول خدا داخل شد و سلام كرد و گفت: سلام و رحمت و بركات خدا بر تو باد اى پیغمبر خدا. پیغمبر فرمود: بر تو باد سلام اى ابو الحسن بنشین.

امّ سلمه گفت: على نشست در مقابل رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، و سر خود را بزیر انداخت و به

زمین نگاه مى‌كرد، گویا حاجتى داشت و حیا مى‌كرد این كه ابتداء به رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بگوید.

امّ سلمه گفت: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله مى‌دانست آن چه را كه على در نفس خود اراده داشت، پس فرمود: اى ابو الحسن! همانا مى‌بینم كه براى حاجتى آمده‌اى، حاجت خود را بگو و ظاهر كن آن چه را كه پیش خود اراده كرده‌اى، هر حاجتى كه باشد نزد من برآورده است.

على علیه السّلام گفت: گفتم: پدر و مادرم فداى تو باد، تو مى‌دانى كه مرا از عمویت ابى طالب گرفتى و از فاطمه دختر اسد، و من كودكى بودم و عقلى نداشتم، مرا به غذاى خود غذا دادى، و به ادب خود ادب كردى، و در نیکى و مهربانى براى من افضل از ابى طالب و فاطمه بنت اسد بودى، و خداى عزّ و جل مرا به سبب تو راهنمائى كرد، و بدست تو هدایت شدم، و مرا دست گیرى كرد و نجات داد از آن چه پدران و عموهاى من از سرگردانى و شركى كه داشتند، و تو اى رسول خدا بذات خدا سوگند، اختیار شده من و ذخیره منى در دنیا و آخرت، من دوست داشتم اكنون كه خدا بازوى مرا بتو محكم كرده براى من خانه‌اى باشد و زنى داشته باشم كه به آن سكونت و آرامشى پیدا كنم، اكنون با كمال میل آمده‌ام كه خواستگارى كنم دختر تو فاطمه را، آیا او را با من تزویج مى‌كنى اى رسول خدا؟

بقیه خبر

قالت أُمُّ سَلَمَةَ فَرَأَيْتُ وَجْهَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَتَهَلَّلُ فَرَحاً وَ سُرُوراً ثمّ تَبَسَّمَ فِي وَجْهِ عَلِيٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ قَالَ لَهُ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَهَلْ مَعَكَ شَيْءٌ أُزَوِّجُكَ بِه؟

فَقَالَ لَهُ علی : فِدَاكَ أبی وَ أمّی ! وَ اللَّهِ مَا یخفى علیک مِنْ أمری شی‌ء ، لَا أَمْلِكُ إِلاَّ سیفی وَ درعی وَ ناضحی ، مَا أَمْلِكُ شیئا غیر هَذَا .

فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا عَلِيُّ أَمَّا سَيْفُكَ فَلاَ غَنَاءَ بِكَ عَنْهُ تُجَاهِدُ بِهِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ وَ تُقَاتِلُ بِهِ أَعْدَاءَ اللَّهِ وَ أَمَّا ناضِحُكَ فَتَنضَحُ بِهِ عَلَى نَخْلِكَ وَ أَهْلِكَ وَ تَحْمِل عَلَيْهِ رَحْلَكَ فِي سَفَرِكَ و لَكِنِّي قَدْ زَوَّجْتُكَ بِالدِّرْعِ وَ رَضِيتُ بِهَا مِنْكَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ أبشرك؟

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقُلْتُ نَعَمْ فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اَللَّهِ بَشِّرْني فَإِنَّكَ لَمْ تَزَلْ مَيْمُونَ النَّقِيبَةِ مُبَارَكَ اَلطَّائِرِ رَشِيدَ اَلْأَمْرِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْك.

فَقَالَ لِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَبْشِرْ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَإِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قَدْ زَوَّجَكَها فِي السَّمَاءِ مِنْ قَبْلِ أَنْ أُزَوِّجَكَهَا فِي اَلْأَرْضِ وَ لَقَدْ هَبَطَ عَلَيَّ فِي مَوْضِعِي مِنْ قَبْلِ أَنْ تَأْتِيَنِي مَلَكٌ مِنَ السَّماءِ لَهُ وُجُوهٌ شَتَّى وَ أَجْنِحَةٌ شَتَّى لَمْ أَرَ قَبْلَهُ مِن المَلاَئِكَةِ مِثْلهُ فَقَالَ لِي اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ أَبْشِرْ يَا مُحَمَّدُ بِاجْتِمَاعِ الشَّمْلِ و طَهَارَةِ اَلنَّسْلِ فَقُلْتُ وَ مَا ذَاكَ أَيُّهَا اَلْمَلِكُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَنَا سيطائيل اَلْمَلِكُ اَلْمُوَكَّلُ بِإِحْدَى قَوَائِمِ اَلْعَرْشِ سَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ أَنْ يَأْذَنَ لِي فِي بِشَارَتِكَ وَ هَذَا جَبْرَئِيلُ فِي أَثَرِي يُخْبِرُكَ عَنْ رَبِّكَ عزّ و جلّ بكرامة اللّه عزّ و جلّ لَك.

قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَمَا اِسْتَتَمَّ اَلْمَلِكُ كَلاَمَهُ حَتَّى هَبَطَ عَلَيَّ جَبْرَئِيلُ فَقَالَ لِي اَلسَّلاَمُ عَلَيْكَ وَ رَحْمَةُ اَللَّهِ وَ بَرَكَاتُهُ يَا نَبِيَّ اَللَّهِ ثُمَّ إِنَّهُ وَضَعَ فِي يَدِي حَرِيرَةً بَيْضَاءُ مِنْ حَرِيرِ اَلْجَنَّةِ وَ فِيهَا سطْرانِ مَكْتُوبَانِ بِالنُّورِ فَقُلْتُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ مَا هَذِهِ اَلْحَرِيرَةُ وَ مَا هَذِهِ اَلْخُطُوطُ ؟ فَقَالَ جَبْرَئِيلُ:

يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اَللَّهَ اِطَّلَعَ إِلَى اَلْأَرْضِ اطِّلاعَةً فَاخْتارَكَ مِنْ خَلْقِهِ و ابْتَعَثَكَ بِرِسَالاتِهِ ثُمَّ اطَّلَعَ ثَانِيَةً فَاخْتَارَ لَكِ مِنْهَا أَخاً و وَزِيراً و صَاحِباً و خَتَناً فَزَوَّجَهُ اِبْنَتَكَ فَاطِمَةَ فَقُلْتُ حَبِيبِي جَبْرَئِيلُ وَ مَنْ هَذَا اَلرَّجُلُ فَقَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ أَخُوكَ فِي الدِّينِ و ابْنُ عَمِّكَ فِي اَلنَّسَبِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَ إِنَّ اَللَّهَ أَوْحَى إِلَى اَلْجِنَانِ أَنْ تزخرفي فَتَزَخْرَفَتِ اَلْجِنَانُ وَ أَوْحَى إِلَى شَجَرَةِ طُوبَى أَنِ احمِلي اَلْحُلِيَّ وَ الْحُلَلَ فَحَمَلَتْ شَجَرَةُ طُوبَى الْحُلِيُّ وَ الْحُلَلُ وَ تَزَخْرَفَتِ اَلْجِنَانُ وَ تَزَيَّنَتِ اَلْحُورُ اَلْعِينُ وَ أَمَرَ اَللَّهُ اَلْمَلاَئِكَةَ أَنْ تَجْتَمِعَ فِي السَّماءِ الرابعةِ عِنْدَ الْبَيْتِ المَعْمُور.

قَالَ فَهَبَطَ جَمِيعُ اَلْمَلائِكَةِ مِنْ مَلاَئِكَةِ اَلصَّفِيحِ الْأَعْلَى وَ مَلاَئِكَةُ السَّمَاءِ الْخَامِسَةِ إِلَى اَلسَّمَاءِ اَلرَّابِعَةِ وَ رَقَّتْ مَلائِكَةُ السَّمَاءِ الدُّنْيَا وَ مَلاَئِكَةُ اَلسَّمَاءِ اَلثَّانِيَةِ وَ مَلَائِكَةُ السَّمَاءِ اَلثَّالِثَةِ إِلَى اَلرَّابِعَةِ وَ أَمَرَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جل رِضْوانَ فَنَصَبَ مِنْبَرَ الْكَرَامَةِ عَلَى بَابِ اَلْبَيْتِ اَلْمَعْمُورِ وَ هُوَ اَلْمِنْبَرُ اَلَّذِي

خطَب فَوْقَهُ آدَمُ يَوْمَ عَلَّمَهُ اَللَّهُ اَلْأَسْمَاءَ وَ عَرَضَهُ عَلَى اَلْمَلاَئِكَةِ وَ هُوَ مِنْبَرٌ مِنْ نُورٍ فَأَوْحَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَى مَلَكٍ مِن ملائكة حُجُبه يُقَالُ لَهُ رَاحِيلُ أَنْ يَعْلُوَ ذَلِكَ اَلْمِنْبَرَ وَ أَن يَحْمَدَهُ بِمَحَامِدِهِ وَ أَن يُمجِّدَهُ بِتَمْجِيدِهِ وَ أَنْ يُثنِيَ عَلَيهِ بِما هُوَ أَهْلُهُ و لَيْسَ فِي اَلْمَلاَئِكَةِ كُلِّهَا أَفْصَحَ مِنْهُ وَ أَحْسَنُ مَنْطِقاً وَ لاَ أَحْلَى لُغَةً مِنْ رَاحِيلَ اَلْمَلِكِ فَعَلا راحيلُ الْمِنْبَرَ وَ حَمِدَ رَبَّهُ وَ مَجَّدَهُ وَ قَدَّسَهُ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ فَارْتَجَّتِ اَلسَّمَاوَاتُ فَرَحاً وَ سُرُورا

قَالَ جَبْرَئِيلُ ثُمَّ أَوْحَى إِلَيَّ أَنْ أعْقِدَ عقدة النِّكاحِ فَإِنِّي قَدْ زَوَّجْتُ أَمَتِي فاطمة ابنة حَبِيبي مُحَمَّدٍ مِنْ عَبْدِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طالِبٍ

ترجمه

یعنی : امّ سلمه گفت: دیدم روى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از فرط خوشحالى باز و نورانى شد، و در روى على تبسّم كرد و گفت: اى ابو الحسن! آیا با تو چیزى هست كه به آن تو را تزویج كنم؟

على گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! بذات خدا سوگند كه چیزى از امر من بر تو پنهان نیست، چیزى را مالک نیستم مگر شمشیر من و زره من و شتر آبكشى كه دارم، و غیر از این ها چیزى ندارم.

رسول خدا فرمود: اى على! امّا شمشیرت را كه از آن بى‌نیاز نیستى؛ زیرا كه به آن جهاد مى‌كنى در راه خدا و مى‌كشى با آن دشمنان خدا را. و امّا شتر آبكشى كه دارى به آن آب دهى نخل‌هاى خود را و كسان خودت را، و راحله خود را با آن برمى‌دارى هنگام سفر رفتنت. و لیکن من تو را تزویج مى‌كنم به زرهى كه دارى و به آن راضى هستم از تو، اى ابو الحسن بشارت بدهم تو را؟

على علیه السّلام گفت: آرى، پدر و مادرم فداى تو باد اى رسول خدا! بشارت بده، تو همیشه میمون و مبارک بوده‌اى و مى‌باشى و پروازكننده بابركت هستى، و ارشادكننده و صلاح جوئى كار تو بوده است، رحمت متّصل خدا بر تو باد.

پس رسول خدا به من فرمود: اى ابو الحسن! خداى عزّ و جل تو را در آسمان تزویج كرده پیش از آن كه من تو را در زمین تزویج كنم، و پیش از این كه تو در این جا بیائى فرشته‌اى بنزد من آمد كه روهاى پراكنده و بال‌هائى داشت كه در میان فرشتگان مانند او را پیش از او ندیده بودم، و گفت: تحيّت و رحمت و بركات خدا بر تو باد، بشارت باد تو را اى محمّد به سبب جمع شدن تفرقه و پاک و پاکیزگى نسل. گفتم: آن چه بشارتى است اى فرشته؟

گفت: اى محمّد! منم سیطائیل فرشته موكّل به یکى از قائمه‌هاى عرش، از خدا خواستم كه مرا اذن دهد در بشارت دادن به تو، این جبرئیل است كه در اثر من مى‌آید كه تو را خبر دهد از جانب پروردگار تو كه غالب و بزرگ است به كرامت خداى عزّ و جل براى تو.

پیغمبر فرمود كه: هنوز سخن آن فرشته تمام نشده بود كه جبرئیل بر من فرود آمد و گفت: تحيّت و رحمت و بركات خدا بر تو باد اى پیغمبر خدا، و حریر سفیدى را از حریرهاى بهشت در دست من نهاد كه در آن دو سطر با نور در آن نوشته شده بود، گفتم:

حبیب من جبرئیل! این حریر چیست؟ و این خط ها در آن چه مى‌باشد؟ جبرئیل گفت:

اى محمّد! خدا نظر كرد بسوى زمین نظر كردن خاصّى، و تو را از میان خلق خود اختیار كرد، و به رسالت خود برانگیخت، و دفعه دوم نیز نظر كرد و از خلق زمین براى تو برادر و وزیر و رفیق و دامادى اختیار كرد، پس دختر خود فاطمه را به او تزویج كن. گفتم: حبیب من جبرئیل! این مردى كه مى‌گوئى كیست؟

براى من گفت: اى محمّد! او برادر دینى تو و پسر عمّ نسبى تو على پسر ابى طالب است، خدا وحى فرمود به بهشت كه خود را زینت كن، پس بهشت خود را زینت كرد، و وحى كرد به درخت طوبى كه زینت و زیورهاى خود را بردار، درخت طوبى زینت و زیورهاى خود را با خود برداشت، و حور العین زینت كردند، و خدا امر فرمود فرشتگان را كه از آسمان چهارم نزد بیت المعمور جمع شوند.

پس همه ملائكه آسمان بالا و ملائكه آسمان پنجم در آسمان چهارم در آن جا گرد

آمدند، و فرشتگان آسمان دنیا و فرشتگان آسمان دوم و فرشتگان آسمان سوم تا چهارم بسرعت و شتاب جمع شدند، و خداى تعالى امر فرمود به رضوان تا منبر كرامت را بر در بیت المعمور نصب كرد، و آن منبرى است كه آدم در روزى كه خدا اسماء را به او تعلیم داد و عرضه كرد بر ملائكه بر آن بالا رفت، و آن منبرى است از نور، پس خدا وحى فرمود به ملكى از ملائكه حجب خود كه راحیل گفته مى‌شود كه بر منبر بالا رود، و خدا را تحمید و تمجید كند به محامد و تمجیدى كه سزاوار آن است و بر او ثنا گوید، و در میان ملائكه از او فصیح‌تر و نیکو بیان تر و شیرین لهجه ترى نیست.

راحیل بر منبر بالا رفت، و پروردگار خود را حمد و تمجید و تقدیس نمود، و به آن چه سزاوار اوست ثنا گفت، و آسمان‌ها به شادى و سرور موج مى‌زد.

جبرئیل گفت: خدا به من وحى فرمود كه عقد نكاح را ببندم، و این كه من تزویج كردم كنیز خود فاطمه دختر حبیب خود محمّد را با بنده خودم على پسر ابى طالب.

بقیه خبر

فَعَقَدْتُ عُقْدَةَ اَلنِّكَاحِ وَ أَشْهَدْتُ عَلَى ذَلِكَ اَلْمَلاَئِكَةَ أَجْمَعِينَ وَ كَتَبْتُ شَهَادَةَ اَلْمَلاَئِكَةِ فِي هَذِهِ اَلْحَرِيرَةِ وَ قَدْ أَمَرَنِي رَبِّي أَنْ أَعْرِضَهَا عَلَيْكَ وَ أَنْ أَخْتِمَهَا بِخَاتَمِ مِسْكٍ أَبْيَضَ وَ أَنْ أدْفَعَهَا إِلَى رِضْوَانَ خَازِنِ اَلْجِنَانِ وَ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَّا أَنْ أَشْهَدَ عَلَى تَزْوِيجِ فَاطِمَةَ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ مَلاَئِكَتَهُ أَمَرَ شَجَرَةَ طُوبَى أَنْ تَنْثُرَ حَمْلَهَا وَ مَا فِيهَا مِنَ الْحُليِّ وَ اَلْحُلَلِ فَنَثَرَتِ الشَّجَرَةُ مَا فِيهَا و الْتَقَطَتْهُ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ اَلْحُورُ اَلْعِينُ و إِنَّ اَلْحُورَ وَ المَلائِكَةَ لَيَتَهَادَيْنَهُ وَ تَفْخَرَنَّ بِهِ إِلَى يَوْمِ اَلْقِيَامَةِ يَا مُحَمَّدُ وَ إِنَّ اَللَّهَ أَمَرَنِي أَنْ آمُرَكَ أَنْ تُزَوِّجَ عَليّاً فِي اَلْأَرْضِ مِنْ فَاطِمَةَ وَ أَنْ تُبَشِّرَهُمَا بِغُلاَمَيْنِ نَجِيبَيْنِ زَكِيَّيْنِ طَيِّبَيْنِ طاهِرَيْنِ فاضِلَيْنِ خَيِّرَينِ فِي الدُّنْيا وَ الآخِرَةِ.

يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَوَ اَللَّهِ مَا عَرَجَتِ اَلْمَلاَئِكَةُ مِنْ عِنْدِي حَتَّى دَقَقْتُ اَلْبَابَ وَ إِنِّي مُنْفِذٌ فِيكَ أَمْرَ رَبِّي امْضِ يَا أَبَا الْحَسَنِ أَمَامِي فَإِنِّي خَارِجٌ إِلَى المَسجِدِ وَ أُزَوِّجُكَ عَلى رُؤُوسِ النَّاسِ وَ ذاكِرٌ مِن فَضْلِكَ ما تَقِرُّ بِهِ عَينُكَ وَ أَعْيُنُ مُحِبِّيكَ فِي الدُّنيا وَ الآخِرَةِ

قَالَ عَلِيٌ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ أَنَا لاَ أَعْقِلُ فَرَحاً وَ سُرُوراً فَاسْتَقْبَلَنِي أَبُو بَكْرٍ وَ عُمَرُ وَ قَالاَ لِي مَا وَرَاءَكَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ؟

فَقُلْتُ زَوَّجَنِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اِبْنَتَهُ فَاطِمَةَ وَ أَخْبَرَنِي أَنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ زَوَّجَنِيهَا مِنَ اَلسَّمَاءِ وَ هَذَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ خَارِجٌ فِي أَثَرِي لِيُظْهِرَ ذَلِكَ بِحَضْرَةٍ مِنَ اَلنَّاسِ.

فَفَرِحَا بِذَلِكَ فَرَحاً شَدِيداً وَ رَجَعَا مَعِي إِلَى اَلْمَسْجِدِ فَوَ اَللَّهِ مَا تَوَسَّطْنَاهُ حِيناً حَتَّى لَحِقَ بِنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ إِنَّ وَجْهَهُ لَيَتَهَلْهَلُ سُرُوراً و فَرَحاً وَ قَالَ أَيْنَ بِلالُ بْنُ حَمَامَةَ فَأَجَابَهُ مُسْرِعاً وَ هُوَ يَقُولُ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اَللَّهِ أَجْمَعُ اَلْمُهَاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصَار

قَالَ فَانْطَلَقَ بِلاَلٌ لِأَمْرِ رَسُولِ اَللَّهِ وَ جَلَسَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قَرِيباً مِنْ مِنْبَرِهِ حَتَّى اجتمَعَ اَلنَّاس ثُمَّ رَقَى دَرَجَةً مِنَ اَلْمِنْبَرِ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أثنى عَلَيْهِ وَ قَالَ مَعَاشِرَ الْمُسْلِمِينَ إِنَّ جَبْرَئِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَتَانِي آنِفاً فَأَخْبَرَنِي أَنَّ رَبّي عَزَّ و جَلَّ جَمَعَ الْمَلاَئِكَةَ عِندَ البَيْتِ المَعْمُورِ وَ إِنَّهُ أشهدَهُم جَمِيعاً أَنَّهُ زَوَّجَ أمَتَهُ فاطمة ابنة رَسُولِهِ مُحَمَّدٍ مِنْ عَبْدِهِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عليه السلام و أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَهُ فِي اَلْأَرْضِ وَ أُشْهِدَكُمْ عَلى ذَلِكَ ثُمَّ جَلَسَ وَ قَالَ لِعَلِيٍ قُمْ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ فَاخْطُبْ لِنَفْسِكَ أَنْت

قال فَقَامَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَحَمِدَ اَللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَيْهِ وَ صَلَّى عَلَى رسُولِهِ وَ قَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ شُكْراً لِأَنْعُمِهِ وَ أَيَادِيهِ وَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ شَهَادَةً تَبْلُغُهُ وَ تُرضِيهِ وَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلاَةً تُزْلِفُهُ وَ تُحْظِيهِ وَ اَلنِّكَاحُ مِمَّا أَمَرَ اَللَّهُ بِهِ وَ رَضِيَهُ وَ مَجْلِسُنَا هَذَا مِمَّا قَضَاهُ اَللَّهُ وَ رَضِيَهُ وَ أَذِنَ فِيهِ وَ قَدْ زَوَّجَنِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ اِبْنَتَهُ فَاطِمَةَ وَ جَعَلَ صَدَاقَهَا دِرْعِي هَذَا وَ قَدْ رَضِيتُ بِذَلِكَ فَسَلُوهُ وَ اِشْهَدُوا

ترجمه

پس عقد نكاح را بستم، و همه فرشتگان را شاهد و گواه گرفتم، و گواهى فرشتگان را در این پارچه حریر نوشتم، و پروردگار من مرا امر كرد بعرض تو برسانم، و آن را به خاتمى از مشک سفید مهر بزنم، و به رضوان خازن بهشت بسپارم، و چون خداى عزّ و جل فرشتگان را شاهد گرفت بر ازدواج فاطمه با على بن ابى طالب علیه السّلام، امر فرمود درخت طوبى را تا

نثار كند هر چه از زینت و زیورهائى كه با خود برداشته، پس آن درخت نثار كرد آن چه را كه در آن بود، و فرشتگان و حور العین برچیدند، و آن ها را براى هم دیگر بهديّه مى‌برند تا روز قیامت، و به آن فخر مى‌كنند. اى محمّد! و خدا به من امر فرمود تا تو را امر كنم كه تزویج كنى على را در زمین با فاطمه، و بشارت دهى آن دو را به دو پسر پاک و پاکیزه طيّب طاهر فاضل خيّر در دنیا و آخرت.

اى ابو الحسن! بذات خدا قسم این فرشتگان از نزد من بالا نرفتند تا آن وقتى كه تو در را كوبیدى، و من فرمان پروردگار خود را در حقّ تو جارى مى‌كنم، برخیز پیش از من برو بسوى مسجد، من هم بیرون مى‌آیم تا در آن جا تزویج كنم در مقابل چشمان مردمان، و تذكّر دهنده‌ام فضل و برترى تو را به آن چه كه چشم تو به آن روشن شود، و یارى مى‌كنم دوستان تو را در دنیا و آخرت.

على گفت: پس بیرون رفتم از نزد رسول خدا، و از شدّت سرور و شادى گویا عقل از سرم رفته بود، ابو بكر و عمر مرا استقبال كردند و گفتند: چه پیشامد شد اى ابو الحسن؟

گفتم: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله دخترش فاطمه را با من تزویج كرد، و مرا خبر داد كه خداى عزّ و جل در آسمان او را با من تزویج كرده، و اینک رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بیرون آمد و در عقب من مى‌آید تا آن را كه گفتم اظهار كند در حضور مردمان.

پس آن دو نفر خوشحال و بشدّت شاد شدند براى آن، و با من به مسجد برگشتند، بذات خدا سوگند كه هنوز وسط مسجد نرسیده بودیم كه پیغمبر به ما ملحق شد در حالی که نور روى او مى‌درخشید و مسرور و شادان بود. و فرمود: بلال پسر حمامه كجاست؟ بلال بسرعت جواب داد كه: بلى بلى اى رسول خدا! پس آن حضرت به او فرمود: مهاجر و انصار را جمع كن.

راوى گفت: بلال به امر رسول خدا رفت، و آن حضرت نزدیک منبر نشست تا مردمان جمع شدند، پس بر پله اول منبر بالا رفت، و خدا را حمد و ثنا گفت و فرمود:

گروه مسلمانان! همین نزدیکى جبرئیل بر من نازل شد، و از جانب پروردگار من عزّ و جل مرا خبر داد كه پروردگار من همه فرشتگان را در نزد بیت المعمور جمع كرد، و همه آن ها را شاهد گرفت، و تزویج كرد فاطمه دختر رسول خود محمّد را با بنده خود على بن ابى طالب، و امر فرمود مرا كه در زمین او را تزویج كنم، و شما را بر آن گواه گیرم. پس نشست و فرمود: یا على! یا ابا الحسن! برخیز براى خود خطبه كن.

راوى گفت: على علیه السّلام برخاست و خدا را حمد و ثنا گفت، و بر رسول خدا صلوات فرستاد و گفت: ستایش مخصوص خداست براى سپاسگزارى نعمت‌ها و عطاهاى او، و نیست خدائى مگر خداى یگانه؛ شهادتى است كه به او برسد و خوشنود كند، این مجلس ما از چیزهائى است كه خدا به آن حكم كرده و در آن اذن داده، و تزویج كرد مرا رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله با دختر خود فاطمه، و زره مرا صداق او قرار داد و من به آن راضى شدم، پس سؤال كنید و گواه باشید.

بقیه خبر

فَقَالَ اَلْمُسْلِمُونَ : زَوَّجْتَهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ ؟ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ نَعَمْ فَقَالَ اَلْمُسْلِمُونَ بَارَكَ اَللَّهُ لَهُمَا وَ عليهِما وَ جَمَعَ شَمْلَهُمَا وَ اِنْصَرَفَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ إِلَى أَزْوَاجِهِ فَأَخْبَرَهُنَّ فَفَرِحْنَ وَ أَظْهَرْنَ اَلْفَرَح.

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ :وَ أَقْبَلَ عَلَيَّ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقَالَ :يَا أَبَا الْحَسَنِ انْطَلِقِ الْآنَ فَبِعْ دِرْعَكَ وَ اِئْتِنِي ثَمَنَهَا حَتَّى أُهْيِىءَ لَكَ وَ لاِبْنَتِي فَاطِمَةَ مَا يُصْلِحُكُمَا.

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : فَأَخَذْتُ دِرْعِي فَانْطَلَقْتُ بِهِ إِلَى اَلسُّوقِ فَبِعْتُهُ بِأَربَعِمائةِ درهم سود هَجَرِيَّةٍ مِنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَلَمَّا قَبَضْتُ الدَّرَاهِمَ مِنْهُ و قَبَضَ اَلدِّرْعَ مِنِّي قَالَ لِي يَا أَبَا اَلْحَسَنِ أَلَسْتَ أَوْلَى بِالدِّرْعِ مِنْكَ وَ أَنْتَ أَوْلَى بالدرهم منِّي ؟ فقلت : نعَم قال فَإِنَّ هذا اَلدِّرْعَ هَدِيَّةٌ مِنِّي إِلَيْك.

قَالَ فَأخَذْتُ اَلدِّرْعَ وَ اَلدَّرَاهِمَ وَ أَقْبَلْتُ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَطَرَحْتُ الدِّرْعَ و الدَّرَاهِمَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَ أَخْبَرْتُهُ بِمَا كَانَ مِنْ أَمْرِ عثمانَ فَدَعَا لَهُ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عليهِ وَ آلِهِ بِخَيْرٍ ثُمَّ قَبَضَ رَسُولُ اَللَّهِ قبضَةً وَ دَعا

بِأَبِي بَكْرٍ فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ وَ قَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ اِشْتَرِ بِهَذِهِ اَلدَّرَاهِمِ لاِبْنَتِي مَا يُصْلِحُ لَهَا فِي بَيْتِهَا وَ بَعَثَ مَعَهُ سَلْمَانَ وَ بِلاَلَ بْنَ حَمَامَةَ لِيُعِينَاهُ عَلَى حَمْلِ مَا يَشْتَرِي بِهِ

قَالَ أَبُو بَكْرٍ وَ كَانَتِ الدَّرَاهِمُ اَلَّتِي دَفَعَهَا إِلَيَّ ثَلَاثَةً و سِتِّينَ دِرْهَماً قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى اَلسُّوقِ فَاشْتَرَيْتُ فِرَاشاً مِنْ خيشِ مِصْرَ مَحْشُوّاً بِالصُّوفِ و نَطْعاً مِنْ أَدَمٍ وَ وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشوُها لِيفُ اَلنَّخْلِ وَ عباءة خَيْبَرِيَّةً وَ قِرْبَةً لِلْمَاءِ وَ قُلْتُ هِيَ خَادِمُ الْبَيْتِ و كِيزَاناً وَ جِرَاراً وَ مِطْهَرَةً لِلْمَاءِ وَ سِتْرَ صُوفٍ رَقِيقٍ و حَمَلْتُ أَنَا بَعْضَهُ و سَلْمَانُ بَعْضُهُ و بلالٌ بَعْضُهُ وَ أَقْبَلْنَا بِهِ فَوَضَعْنَاهُ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عليه و آله فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهِ بَكَى وَ جَرَتْ دُمُوعُهُ عَلَى لِحْيَتِهِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السماء و قال اَللَّهُمَّ بَارِكْ لِقَوْمٍ جُلَّ أَوانِيهِم الخَزَف

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ دَفَعَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَاقِيَ ثَمَنِ اَلدِّرْعِ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ وَ قَالَ اِرْفَعِي هَذِهِ اَلدَّرَاهِمَ عِنْدَكِ وَ مَكَثَ بَعْدَ ذَلِكَ شَهْراً لاَ أُعَاوِدُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي أَمْرِ فَاطِمَةَ بِشَيْءٍ اِسْتِحْيَاءً مِنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ غَيْرَ أَنِّي إِذَا كُنْتُ خَلَوْتُ بِرَسُولِ اَللَّهِ قَالَ لِي يَا أَبَا الحَسَنِ فَقَدْ زَوَّجْتُكِ سَيِّدَةَ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ مَا أَحْسَنَ زَوْجَتَك و أجملها اِبْشِرْ يَا أَبَا اَلْحَسَن

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلام فَلَمَّا كَانَ بَعْدَ شَهْرٍ دَخَلَ عَلَيَّ أَخِي عَقِيلٌ فَقَالَ وَ اَللَّهِ يَا أَخِي مَا فَرِحْتُ بِشَيْءٍ قَطُّ كفرحِي بِتَزْوِيجِكَ فَاطِمَةَ اَلزَّهْرَاءِ بِنْتَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا أَخِي فَمَا بَالُكَ لاَ تَسْأَلُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ أَنْ يَدْخُلَهَا عَلَيْكَ فَتَقِرَّ أَعْيُنُنَا بِاجْتِمَاعِ شَمْلِكُمَا؟

فَقُلْتُ : وَ اللَّهُ یا أخی إنّی لَأُحِبُّ ذَلِكَ ، وَ مَا یمنعنی أَنْ أَسْأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ إِلَّا حیاء مِنْهُ .

قَالَ : أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلاَّ قُمْتَ مَعِي فَقُمْنَا نُرِيدُ رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَلَقِيتْنَا فِي طَرِيقِنَا أُمُّ أَيْمَنَ مَوْلاَةَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ

ترجمه

یعنی : پس مسلمانان گفتند: تزویج كردى او را اى رسول خدا؟ فرمود: آرى.

مسلمانان گفتند: خدا مبارک گرداند براى ایشان و برایشان و جمع كند تفرقه ایشان را. و رسول خدا رفت بسوى زن‌هاى خود و به آن ها خبر داد، خوشحال شدند و اظهار شادى

كردند.

على علیه السّلام گفت: رسول خدا بجانب من روى كرد و فرمود: اى ابو الحسن! برو زره خود را بفروش و پولش را بیاور براى من تا مهيّا كنم براى تو و براى دخترم آن چه را كه بصلاح شما است.

على گفت: زره خود را گرفتم و به بازار رفتم، و آن را فروختم به چهارصد درهم سیاه هجرى، عثمان بن عفّان آن را از من خرید، و درهم‌ها را كه بهاى آن بود داد و زره را از من گرفت و گفت: اى ابو الحسن! آیا سزاوار تر نیستم از تو به این زره و تو سزاوارتر نیستى از من به درهم‌ها؟ گفتم: چرا. گفت: اكنون این زره را بگیر هديّه باشد از من بسوى تو.

پس زره را گرفتم و با درهم‌ها خدمت رسول خدا رفتم و زره و درهم‌ها را مقابل او گذاردم، و او را خبر دادم به آن كارى كه عثمان كرد، پس پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله در حقّ او دعاى خیر كرد، پس رسول خدا یک قبضه از آن درهم‌ها را گرفت، و ابو بكر را پیش خود خواند و به او داد و فرمود: اى ابا بكر! به این درهم‌ها آن چه كه صلاحيّت دارد كه در خانه دخترم باشد براى او بخر، و سلمان و بلال بن حمامه را بهم راه او روانه كرد تا در حمل آن چه كه مى‌خرد او را اعانت كنند.

ابو بكر گفت: درهم‌هائى كه آن حضرت به من داد شصت و سه درهم بود. و گفت: من به بازار رفتم و فراشى از كتان مصرى كه از پشم پر شده بود با قطعه‌اى از پوست دباغى شده و متكائى از پوست كه از لیف درخت خرما پر شده بود و یک عباى خیبرى و یک مشک براى آب كه با خود گفتم: این مشک خادم خانه است، و چند كوزه و چند ظرف خزف و یک مطهره آب كه بمنزله ابریق است و پرده‌اى نازک از پشم خریدم، و بعضى از آن ها را خود برداشتم، و بعضى از آن ها را سلمان، و بعضى را بلال برداشتند، و آن ها را آوردیم در پیش روى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله گذاردیم، چون حضرت آن ها را دید گریه كرد و اشک هایش بر محاسنش جارى شد، و سر خود را بطرف آسمان بلند كرد و گفت: خدایا! بركت ده بر

گروهى كه عمده ظرف‌هاى ایشان خزف یعنى گل پخته باشد.

على علیه السّلام فرمود: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله باقی مانده بهاى زره را به امّ سلمه داد و فرمود: بردار این ها را نزد تو باشد. یک ماه پس از این واقعه گذشت كه من در امر فاطمه نزد پیغمبر نرفتم و چیزى نگفتم، از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله حیا مى‌كردم، الّا این كه گاهى كه با رسول خدا خلوت مى‌كردم به من مى‌فرمود: اى ابو الحسن! زن تو سيّده زن‌هاى جهانیان است، و چقدر نیکو است زن تو و صاحب جمال تر است از همه آن ها، بشارت باد تو را اى ابو الحسن.

على گفت: پس از گذشتن یک ماه برادرم عقیل بر من وارد شد و گفت: بخدا قسم اى برادرم هرگز به چیزى خوشحال نشدم به اندازه خوشحالى من از ازدواج تو با فاطمه زهراء دختر رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله. اى برادرم! چرا از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله درخواست نمى‌كنى كه او را بر تو داخل كند، تا به سبب جمع شدن تفرقه شما دیده‌هاى ما روشن شود؟

گفتم: و اللّه اى برادر من! هرآینه دوست مى‌دارم اجتماع ما با همدیگر را، و چیزى مانع نمى‌شود مرا از این كه درخواست كنم از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله مگر حیا كردن من از او.

گفت: تو را سوگند مى‌دهم كه برخیزى تا با هم برویم، پس هر دو با هم برخواستیم كه برویم نزد پیغمبر، در بین راهى كه مى‌رفتیم ملاقات كردیم با امّ ایمن كنیز رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله.

بقیه خبر

فَذَكَرْنَا ذَلِكَ لَهَا فَقَالَتْ لاَ تَفْعَلْ ذَلِكَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ وَ دَعْنَا نَحْنُ نكَلِّمُ فِي هَذَا فَإِنَّ كَلاَمَ اَلنِّسَاءِ فِي هَذَا الْأَمْرِ أَحْسَنُ وَ أَوْقَعُ فِي قُلُوبِ الرِّجَالِ

قَالَ ثُمَّ أَثْنَتْ رَاجِعَةً فَدَخَلْتُ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ بِنْتِ أَبِي أُمَيَّةَ بْنِ الْمُغِيرَةِ زَوْجِ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آله فَأَعْلَمَتْهَا بِذَلِكَ وَ أَعْلَمَتْ نِسَاءَ رَسُولِ اَللَّهِ جَمِيعاً فَاجْتَمَعَ أُمَّهَاتُ اَلْمُؤْمِنِينَ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ وَ كَانَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي بَيْتِ عَائِشَةَ فَأَحْدَقْنَ بِهِ وَ قُلْنَ لَهُ فَدَيْنَاكَ بِآبَائِنَا وَ أُمَّهَاتِنَا يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَدِ اجتمَعْنَا لِأَمْرٍ لَوْ أَنَّ خَدِيجَةَ فِي اَلْأَحْيَاءِ لَقَرَّتْ بِذلِك عينها.

قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَلَمَّا ذَكَرْنَا خَدِيجَةَ بَكَى اَلنَّبِيُّ صَلَّى الله عليه وَ آلِهِ ثُمَّ قَالَ خَديجَةُ وَ أَيْنَ مِثْلُ خَدِيجَةَ صَدَّقَتْنِي حِينَ يُكَذِّبُنِي اَلنَّاسُ وَ أَيَّدتنِي ⁽¹⁾عَلَى دِينِ اَللَّهِ وَ أَعَانَتْنِي عَلَيْهِ بِمَالِهَا إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُبَشِّرَ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي اَلْجَنَّةِ مِنْ قَصَبِ اَلزُّمُرُّدِ لاَ صَخبَ فِيهِ وَ لاَ نَصَب

قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَقُلْنَا فَدَيْنَاكَ آبَاءَنَا وَ أُمَّهَاتِنَا يَا رَسُولَ اَللَّهِ إِنَّكَ لَمْ تَذْكُرْ مِنْ خَدِيجَة أَمْراً إِلاَّ وَ قَدْ كَانَتْ كَذَلِكَ غَيْرَ أَنَّهَا قَدِمَتْ إِلَى رَبِّهَا فَهَنَّأَهَا اَللَّهُ بِذَلِكَ وَ جَمَعَ بَيْنَنَا وَ بَيْنَها فِي دَرَجاتِ جَنَّتِهِ وَ رَحْمَتُهُ وَ رِضْوَانُهُ يَا رَسُولَ اَللَّهِ هَذَا أَخُوكَ فِي اَلدِّينِ وَ ابْنُ عَمِّكَ فِي النَّسَبِ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ يُحِبُّ أَنْ يُدْخِلَ عَلَى زَوْجَتِهِ فَاطِمَةَ وَ تَجمع بِها شَملَه.

فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : فَمَا بَالُ علی لَا یسألنی ذَلِكَ ؟

قِلَّتُ : یمنعه مِنْ ذَلِكَ الحیاء مِنْكَ یا رَسُولَ اللَّهِ .

قَالَتْ أُمُّ أیمن : فَقَالَ لی رَسُولَ اللَّهِ : انطلقی إِلَى عَلَی فَأتِینی بِهِ .

قَالَتْ : فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِ رَسُولِ اللَّهِ ، فَإِذَا بعلی ینتظرنی لیسألنی عَنْ جَوَابِ رَسُولَ اللَّهِ ، فَلَمَّا رآنی قَالَ : مَا وَرَاءَكَ یا أَمْ أیمن ؟

قِلَّتُ : أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ .

قَالَ عَلِيٌ : فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ و هُوَ فِي حُجْرَةِ عَائِشَةَ و قُمْنَ أَزْوَاجُهُ و دَخَلْنَ اَلْبَيْتَ و أَقْبَلْتُ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ مُطْرِقاً إِلَى اَلْأَرْضِ حَيَاءً مِنْهُ فَقَالَ رَسُولُ اَللَّهِ أَتُحِبُّ أَنْ نُدْخِلَ عَلَيْكَ زَوْجَتَك؟

فَقُلْتُ ، وَ أَنَّا مُطْرِقُ : نَعَمْ فِدَاكَ أبی وَ أمّی .

فَقَالَ : نَعَمْ حُبّاً وَ كَرَامَةً یا أَبَا الْحَسَنِ ، أَدْخِلْهَا علیک فی لیلتنا هَذِهِ أَوْ لیلة غَدٍ إِنْ شَاءَ اللَّهُ . فَقُمْتُ مِنْ عِنْدِهِ فَرَحاً مَسْرُوراً .

وَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ أَزْوَاجِهِ لیزيّنّ فَاطِمَةَ وَ لیطيّبنها وَ یفرش لَهَا بیتا لیدخلها عَلَيَّ ، فَفَعَلْنَ

ذلك وَ أَخَذَ رَسُولُ اَللَّهِ مِنَ اَلدَّرَاهِمِ اَلَّتِي دَفَعَهَا إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ مِنْ ثَمَنِ الدِّرْعِ عَشَرَةَ دَرَاهِمَ فَدَفَعَها إلى عَلِيٍ ثُمَّ قَالَ اِشْتَرِ تَمْراً وَ سَمْناً وَ أَقِطاً.

قَالَ عَلِيٌ فَاشْتَرَيْتُ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ تَمْراً وَ بِخَمْسَةِ دَرَاهِمَ سَمْناً وَ بِدِرْهَمٍ أَقِطا وَ أَقْبَلَتْ بِهِ إِلَى رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَحَسَرَ اَلنَّبِيُّ عَنْ ذِرَاعَيْهِ وَ دَعَا بِسُفْرَةٍ مِنْ أَدَمٍ وَ جَعَلَ يشدخُ اَلتَّمْرَ بِالسَّمْنِ وَ يَخْلِطُهُ بِالْأَقِطِ حَتَّى اِتَّخَذَهُ حِيْساً ثُمَّ قَالَ لِي يَا عَلِيُّ أَدْعْ مَنْ أَحْبَبْتَ فَخَرَجْتُ إِلَى اَلْمَسْجِدِ وَ أَصْحَابُ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مُتَوَافِرُونَ فَقُلْتُ أَجِيبُوا رَسُولَ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ..

ترجمه

و مطلب را براى او ذكر كردیم. گفت: این كار را نكنید، اى ابو الحسن! بگذار ما در این باب سخن گوئیم؛ زیرا كه سخن زن‌ها در این موضوع دل چسب تر است براى مردها.

گفت: دو مرتبه برگشت و بر امّ سلمه داخل شد، و او را آگاه كرد از مطلب، و آگاه كرد همه زن‌هاى پیغمبر را كه مادرهاى مؤمنان مى‌باشند، همه ایشان جمع شدند در نزد رسول خدا، در آن وقت آن حضرت در خانه عایشه بود، دور او را گرفتند و گفتند: پدران و مادران ما فداى تو باد اى رسول خدا! ما جمع شده‌ایم براى كارى كه اگر خدیجه زنده بود چشم او روشن مى‌شد.

امّ سلمه گفت: چون خدیجه را یاد كردیم، رسول خدا گریه كرد و فرمود: خدیجه، كو مانند خدیجه، مرا تصدیق كرد وقتى كه مردمان مرا تكذیب مى‌كردند، و مرا بر دین خدا كمک مى‌كرد، و در ترویج آن مدد مى‌نمود به مال خود، و خدا امر فرمود كه او را بشارت دهم به خانه‌اى كه در بهشت از جواهر و زمرّد بنا شده كه هیچ اضطراب و سختى و مشقّتى در آن نیست.

امّ سلمه گفت: ما گفتیم: پدر و مادرهاى ما فداى تو باد اى رسول خدا! از خدیجه چیزى را یاد نكردى مگر این كه همین طور بوده، غیر از این كه او بسوى پروردگار خود رفت، و خدا به همین جهت بر او گوارا كرده و مى‌كند، و جمع كند میان ما و او در درجات بهشت

و رحمت و رضوان خود. اى رسول خدا! این على برادر توست در دین تو و پسر عموى تو پسر ابو طالب است، دوست مى‌دارد كه بر زوجه خود فاطمه درآید، و تفرقه خود را به فاطمه جمع كند.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: چرا از من درخواست آن را نمى‌كند؟

گفتم: حیا كردن او از تو او را مانع شده، اى رسول خدا.

امّ ایمن گفت: پس رسول خدا به من فرمود: برو در طلب على و او را بنزد من بیاور.

من از نزد رسول خدا بیرون رفتم، یافتم كه على منتظر من است كه از جواب رسول خدا سؤال كند، چون مرا دید پرسید: چه جواب در پیش دارى؟

گفتم: رسول خدا را اجابت كن.

على گفت: پس من بر رسول خدا وارد شدم در حجره عایشه بود، چون وارد شدم زنان آن حضرت برخاستند و داخل خانه‌هاى خود شدند، من مقابل روى پیغمبر نشستم، و از فرط حیا سرم را بزیر انداختم، رسول خدا فرمود: آیا دوست مى‌دارى كه زوجه‌ات را بر تو وارد كنم.

همین طور كه سرم بزیر افتاده بود گفتم: آرى، پدر و مادرم فداى تو باد.

فرمود: آرى محبّت و كرامت است. اى ابو الحسن! در این شب یا فردا شب ان شاء اللّه.

پس برخواستم و از نزد او شادان و خوشحال بیرون رفتم.

و رسول خدا امر فرمود به زن‌هاى خود كه فاطمه را زینت و خوشبو كنند و بیارایند و خانه‌اى براى او فرش كنند تا على در آن درآید، زنان آن را انجام دادند. و رسول خدا از درهم‌هائى كه به امّ سلمه سپرده بود از بهاى زره ده درهم برداشت و به على داد و فرمود:

خرما و روغن و كشک بخر.

على گفت: چهار درهم از آن را خرما، و پنج درهم از آن را روغن، و یک درهم كشک خریدم و آوردم نزد پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله، پس آن حضرت آستین‌هاى خود را بالا زد و سفره‌اى

خواست، و خرماها را با روغن شكست و نرم كرد، و آن ها را با كشک مخلوط نمود، و از آن ها حیس ترتیب داد، حیس نام این نحوه خوراک است، پس به من فرمود: یا على! هر كه را دوست مى‌دارى دعوت كن. من بجانب مسجد بیرون رفتم و به اصحاب رسول خدا گفتم: دعوت رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله را اجابت كنید.

بقیه خبر

فَقَامَ اَلْقَوْمُ بِأَجْمَعِهِمْ وَ أَقْبَلُوا نَحْوَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ و آله فَدَخَلتُ عَلَى رَسُولِ اَللَّهِ فَأَخْبَرْتُهُ أَنَّ اَلْقَوْمَ كَثِيرٌ فَجَلَّلَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ السفْرَةَ بِمِنْدِيلٍ ثُمَّ قَالَ أَدْخِلْ عَلَيَّ عَشَرَةً بَعْدَ عَشَرَةٍ فَفَعَلْتُ ذَلِكَ فَجَعَلوا يَأْكُلُونَ وَ يَخْرُجُونَ وَ اَلسُّفْرَةُ لاَ يَنْقُصُ مَا عَلَيْهَا حَتَّى لَقَدْ أَكَلَ مِنْ ذَلِكَ اَلحَيْسِ سَبْعُمِائَةِ رَجُلٍ وَ اِمْرَأَةٍ كُلُّ ذَلِكَ بِبَرَكَةِ كَفِّ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ.

قَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ ثُمَّ دَعَا اَلنبي بِابْنَتِهِ فاطِمَةَ وَ دَعَا بِعَلِيٍ فَأَخَذَ عَلِيّاً بِيَمِينِهِ وَ أَخَذَ فَاطِمَةَ بِشِمَالِهِ فجمعهما إِلَى صَدْرِهِ فقبل بَيْنَ أَعْيُنِهِمَا وَ دَفَعَ فَاطِمَةَ إِلَى عَلِيٍ عليه السلام وَ قَالَ يَا عَلِيُّ نِعْمَ اَلزَّوْجَةُ زوجَتُك ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى فَاطِمَةَ وَ قَالَ يَا فَاطِمَةُ نِعْمَ اَلْبَعْلُ بَعْلُكِ ثُمَّ قَامَ مَعَهُمَا يَمْشِي بَيْنَهُمَا حَتَّى أدخلهُمَا بَيْتَهُمَا اَلَّذِي بُنِي ⁽¹⁾لَهُمَا ، ثُمَّ خَرَجَ مِنْ عِنْدَهُمَا ، فَأَخَذَ بعضادتی الْبَابِ ، وَ قَالٍ :

طهّركما اللَّهِ وَ طَهِّرْ نسلكما ، أَنَا سِلْمُ لِمَنْ سالمكما ، وَ حَرْبُ لِمَنْ حارَبَكُما ، أَسْتَوْدِعُكُمَا اللَّهَ وَ أسْتَخلفه عَلَیْکُما .

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ مَكَثَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَعْدَ ذَلِكَ ثَلاَثاً لاَ يَدْخُلُ عَلَيْنَا فَلَمَّا كَانَ فِي صَبِيحَةِ اَلْيَوْمِ اَلرَّابِعِ جَاءَنا لِيَدْخُلَ عَلَيْنَا فَصَادَفَ فِي حُجْرَتِنَا أَسْمَاءَ بِنْتَ عُمَيْسٍ اَلْخَثْعَمِيَّةَ فَقَالَ لَهَا مَا يُوقِفُكِ هَاهُنَا و فِي اَلْحُجْرَةِ رَجُلٌ فَقَالَتْ فِدَاكَ أَبِي وَ أُمِّي إِنَّ اَلْفَتَاةَ إِذَا زُفَّتْ إِلَى زَوْجِهَا تَحْتَاجُ إِلَى اِمْرَأَةٍ تَتَعَهَّدُهَا وَ تَقُومُ بِحَوَائِجِهَا وَ إِنِّي لَأَقْضِي حَوَائِجَ فَاطِمَةَ وَ أَقُومَ بِأَمْرِهَا فَتَغَرْغَرَتْ عَيْنَاهُ بِالدُّمُوعِ وَ قَالَ يَا أَسْمَاءُ قَضَى اَللَّهُ لَكِ حَوَائِجَ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَةِ

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ كَانَتْ غَدَاةً قَرِيرَةً وَ كُنْتُ أَنَا و فَاطِمَةُ تَحْتَ اَلْعَبَاءِ فَلَمَّا سَمِعْنَا كَلاَمَ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِأَسْمَاءَ ذَهَبْنَا لنقوم فَنَظَرَ إِلَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ فَقَالَ سَأَلْتُكُمَا بِحَقِّي عَلَيْكُمَا لاَ تَفتَرِقَا حَتَّى أدخُلَ عَليْكُما فَرَجَعَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنَّا إِلَى صَاحِبِهِ وَ دَخَلَ عَلَيْنَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ و جَلَسَ عِنْدَ رُؤُوسِنَا وَ أَدْخَلَ رِجْلَيْهِ فِيمَا بَيْنَنَا فَأَخَذَتْ رِجْلَهُ اَلْيُمْنَى وَ ضَمَمْتُهَا إِلَى صَدْرِي وَ أَخَذَتْ فَاطِمَةُ رِجْلَهَا اَلْيُسْرَى فَضَمَّتْهَا إِلَى صَدْرِهَا وَ جَعَلْنَا ندفىء رِجْلَيْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ حَتَّى دُفِيَتْ رِجْلُهُ.

قَالَ لِي يَا عَلِيُّ آتِنِي بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَأَتَيْتُهُ بِكُوزٍ مِنْ مَاءٍ فَتَفَلَ فِيهِ ثَلاَثاً وَ قَرَأَ عَلَيْهِ آيَاتٍ مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَالَ يَا عَلِيُّ أَشْرَبُهُ وَ اُتْرُكْ مِنْهُ قَلِيلاً فَفَعَلْتُ ذلك فَرَشَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَاقِيَ اَلْمَاءِ عَلَى رَأْسِي وَ صَدْرِي وَ قَالَ أَذْهَبَ اَللَّهُ عَنْكَ اَلرِّجْسَ يَا أَبَا اَلْحَسَنِ وَ طَهَّرَكَ تَطْهِيراً ثُمَّ قَالَ اِئْتِنِي بِمَاءٍ جَدِيدٍ فَأَتَيْتُهُ فَتَفَلَ فِيهِ أَيْضاً ثَلاَثاً وَ قَرَأَ عَلَيْهِ آيَاتٍ مِنْ كِتَابِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ دَفَعَهُ إِلَى اِبْنَتِهِ فَاطِمَةَ وَ قَالَ أَشْرَبِي هَذَا اَلْمَاءَ وَ اُتْرُكِي مِنْهُ قَلِيلاً فَفَعَلَتْ فَاطِمَة و رَشَّ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَاقِيَ اَلْمَاءِ عَلَى رَأْسِهَا وَ صَدْرِهَا وَ قَالَ أَذْهَبَ اَللَّهُ عَنْكِ اَلرِّجْسَ وَ طَهَّرَكِ تَطْهِيراً وَ أَمَرَنِي بِالْخُرُوجِ عَنِ اَلْبَيْتِ وَ خَلَاَ بِابْنَتِهِ وَ قَالَ كَيْفَ أَنْتِ يَا بُنَيَّةِ يَا فَاطِمَةُ وَ كَيْفَ رَأَيْتِ زَوْجَكِ قَالَتْ يَا أبَت خَيْرُ زَوْجٍ إِلاَّ أَنَّهُ دَخَلَ عَلَيَّ نِسَاءُ قُرَيْش..

ترجمه

پس همه قوم برخواستند و رو آوردند بسوى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله، من به آن حضرت خبر دادم كه جمعيّت زیادند، رسول خدا سفره را به دستمالى كه به آن وصل فرمود بزرگتر كرد و فرمود كه: ده نفر ده نفر آن ها را بر من وارد كن، همین كار را كردم، مى‌آمدند مى‌خوردند و بیرون مى‌رفتند، و از سفره چیزى كم نمى‌شد، تا این كه هفتصد نفر مرد و زن از آن غذاى حیس خوردند، و همه این ها به بركت كف مبارک رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله بود.

امّ سلمه گفت: پیغمبر دختر خود فاطمه را پیش خواند و على را هم خواند، و دست راست على را گرفت و دست چپ فاطمه را، و هر دو را به سینه خود چسبانید، و میان دو

چشم‌هاى هر دو را بوسید، و دست فاطمه را بدست على داد و فرمود: اى على! خوب زنیست زن تو، پس رو به جانب فاطمه كرد و فرمود: اى فاطمه! خوب شوهرى است شوهر تو، پس برخواست پیغمبر با آن ها در میان ایشان با هم مى‌رفتند، تا این كه آن ها را داخل خانه‌اى كه براى ایشان بنا نموده بودند نمود، و از نزد ایشان بیرون رفت، و دو طرف چهارچوبه در را گرفت و فرمود: طاهر گرداند خدا شما را، و طاهر گرداند نسل شما را، و من راضیم از كسى كه به شما و حكم شما راضى باشد، و در جنگم با آن كه با شما و حكم شما در جنگ باشد، و شما را بخدا مى‌سپارم، و خدا خلیفه من است بر شما، و طلب مى‌كنم از او خلافت بر شما را.

على علیه السّلام گفت كه: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله تا سه روز نزد ما نیامد، صبح روز چهارم آمد كه بر ما وارد شود تصادف كرد با ساعتى كه اسماء دختر عمیس خثعميّه در حجره ما بود، به او فرمود: چرا این جا توقّف كرده‌اى و حال آن كه مرد در حجره است؟ گفت: پدر و مادرم فداى تو باد! دخترهاى جوان هنگام زفاف با شوهرها شان محتاجند به زنى كه امر آن ها را تعهّد كند، و به حاجت هائى كه دارد قیام كند، و من به امر فاطمه به حاجت‌هاى او قیام مى‌كنم، و امر او را انجام مى‌دهم. پس چشم‌هاى پیغمبر پر از اشک شد و فرمود: اى اسماء! خدا حاجت‌هاى دنیا و آخرت تو را برآورد.

على علیه السّلام فرمود: صبح سرمائى بود و من و فاطمه در زیر عباء بودیم، چون سخن پیغمبر با اسماء را شنیدیم كه برخیزد، فرمود: از شما درخواست مى‌كنم بحقّى كه بر شما دارم از همدیگر جدا نشوید تا من بر شما وارد شوم، پس هر كدام از ما برگشتیم بسوى یار خود، و پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله وارد شد نزد سرهاى ما نشست، و پاهاى خود را در میان ما درآورد، من پاى راست او را گرفتم و به سینه خود چسبانیدم، و فاطمه پاى چپ او را گرفت و به سینه خود چسبانید، و ما پاهاى رسول خدا را بخود نزدیک مى‌كردیم تا گرم شود.

به من فرمود: اى على! یک كوزه آب براى من بیاور، كوزه آبى براى او آوردم بر آن

دمید بنحوى كه از لعاب دهان آن حضرت در آن ریخت تا سه مرتبه، و چند آیه‌اى از قرآن بر آن خواند و گفت: یا على! آن را بیاشام و كمى از آن را باقى‌گذار، پس همین كار را كردم آن حضرت باقیمانده آب را بر سر و سینه من پاشید و فرمود: خدا ببرد از تو هر نجاست و پلیدى را و طاهر گرداند تو را طاهر گردانیدنى اى ابو الحسن. پس فرمود: كوزه‌اى دیگر با آب تازه برایم بیاور، نیز بر آن دمید سه مرتبه، و از لعاب دهان خود در آن ریخت، و چند آیه از كتاب خدا بر آن خواند، و به دختر خود داد تا آشامید، و كمى از آن را باقى گذارد آن را بر سر و سینه او پاشید، و فرمود: خدا ببرد از تو هرپلیدى و نجاستى را، و طاهر گرداند تو را طاهر گردانیدنى، و مرا امر فرمود به بیرون رفتن از خانه، و با دختر خود خلوت كرد و گفت: چگونه‌اى تو اى دخترك من فاطمه؟ و شوهر خود را چگونه دیده‌اى؟ گفت: اى پدر! نیکو شوهرست، الّا این كه بر من زن‌هاى قریش كه بر من وارد مى‌شوند یا وارد شدند.

بقیه خبر

وَ قُلْنَ لی : زَوْجُكِ رَسُولَ اللَّهِ مِنْ رَجُلٍ فقیر لَا مَالَ لَهُ .

فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَا أَبُوكِ بِفَقِيرٍ وَ لاَ بَعْلُكِ بِفَقِيرٍ وَ لَقَدْ عُرِضَتْ عَلَيَّ خَزائِنُ الأَرْضِ مِنَ الذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ فَاخْتَرْتُ مَا عِنْدَ رَبِّي عَزَّ وَ جَلَّ يَا بُنَيَّةِ لَوْ تَعْلَمِينَ مَا يَعْلَمُ أَبُوكِ لسمِجَتِ اَلدُّنْيَا فِي عَيْنِكِ وَ اَللَّهِ يَا بُنيَّة مَا آلوتُك نُصْحاً أَنْ زَوَّجْتُكِ أَقْدَمَهُمْ سِلْماً و أَكْثَرَهُمْ عِلْماً وَ أَعْظَمَهُمْ حِلْماً يَا بُنَيَّةِ إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ اِطَّلَعَ إِلَى الْأَرْضِ اِطِّلاعَةً فَاخْتَارَ مِنْ أَهْلِهَا رَجُلَيْنِ فَجَعَلَ أَحَدَهُمَا أَبَاكِ وَ اَلْآخَرَ بَعْلَكِ يَا بُنَيَّةِ نِعْمَ اَلزَّوْجُ زوْجُكِ لاَ تَعْصِي لَهُ أَمْراً ثُمَّ صَاحَ بِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فَقُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اَللَّهِ قَالَ أَدْخِلْ بَيْتَكَ وَ الطُفْ بِزَوْجَتِك وَ ارفُقْ بِها فَإِنَّ فاطِمَة بَضْعَةٌ مِنِّي يُؤْلِمُنِي مَا يُؤْلِمُهَا وَ يَسُرُّنِي مَا يَسُرُّهَا أَسْتَوْدِعُكُمَا اَللَّهَ وَ أستخْلِفُهُ عَلَيكُما.

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَوَ اَللَّهِ مَا أَغْضَبْتُهَا وَ لاَ أَكْرَهْتُهَا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ عَلَى أَمْرٍ حَتَّى قَبَضَهَا اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهِ وَ لاَ أَغْضَبَتْنِي وَ لاَ عَصَتْ لِي أَمْراً وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهَا فَتَنْجَلِي عَنِّي اَلْغُمُومُ وَ اَلْأَحْزَانُ

بِنَظَرَتِی إِلَیْها.

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَم ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِيَنْصَرِفَ فَقَالَتْ لَهُ فَاطِمَةُ يَا أَبَةِ لاَ طَاقَةَ لِي بِخِدْمَةِ اَلْبَيْتِ فَأَخْدِمْنِي خَادِماً يَخْدُمُنِي وَ يُعِينُنِي عَلَى أَمْرِ البَيْت

قَالَ رَسُولُ اللَّهِ : یا فَاطِمَةَ ، أَيُّمَا أَحَبُّ إلیک : خَادِمُ أَوْ خیر مِنَ الْخَادِمِ ؟

فَقَالَ علی علیه السَّلَامُ : فَقُلْتُ : قولی : خیر مِنَ الْخَادِمِ ، فَقَالَتْ : یا أَبَهْ ، خیر مِنَ الْخَادِمِ .

فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ تُكَبِّرِينَ اَللَّهَ فِي كُلِّ يَوْمٍ أَرْبَعاً وَ ثَلاَثِينَ تَكْبِيرَةً وَ تُحَمِّدِينَهُ ثَلاَثاً وَ ثَلاَثِينَ مَرَّةً وَ تُسَبِّحِينَهُ ثَلاَثاً وَ ثَلاَثِينَ مَرَّةً فَتِلْكَ مِائَةٌ فِي اللِّسانِ وَ أَلْفٌ فِي اَلْمِيزَانِ يَا فَاطِمَةُ إِنَّكِ إِنْ قُلْتِهَا فِي صَبِيحَةِ كُلِّ يَوْمٍ كَفَاكِ اَللَّهُ مَا أَهَمَّكِ مِنْ أَمْرِ اَلدُّنْيَا وَ اَلْآخِرَة. ⁽¹⁾

ترجمه

یعنی : و به من گفتند كه رسول خدا تو را به مرد محتاجى كه هیچ مالى ندارد تزویج كرده.

رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: نه پدرت فقیر است، و نه شوهرت فقیر است، هرآینه بر من عرضه داشته شد خزینه‌هاى زمین از طلا و نقره، و من اختیار كردم آن چه را كه نزد پروردگار من كه غالب و بزرگ است مى‌باشد. اى دخترک من! اگر مى‌دانستى آن چه را كه پدرت مى‌داند قبیح و زشت مى‌آمد دنیا در پیش چشم تو. بذات خدا سوگند یاد مى‌كنم كه من در نصیحت كردن به تو كوتاهى نكردم، تو را تزویج كردم به پیش قدم ترین مردمان در اسلام آوردن، و پر علم‌ترین ایشان در علم و دانش، و بزرگترین ایشان در عقل و بردبارى.

اى دخترک من! خداى عزّ و جل نگریست بسوى زمین نگریستنى خاص، و از اهل آن دو تن را اختیار كرد: یکى از آن دو مرد پدرت بود، و دیگرى شوهرت. اى دخترک من! نیکو شوهرى است شوهر تو، نافرمانى نكن او را در امرى. پس رسول خدا مرا صدا زد، گفتم:

لبّیک اى رسول خدا، فرمود: داخل شو در خانه‌ات، و با زنت لطف كن، و با او مدارا نما.

فرمود: فاطمه پاره تن من است، دردناک كند مرا آن چه كه او را دردناک كند، و شاد گرداند مرا آن چه كه او را شاد گرداند، شما را به خدا مى‌سپارم، و او را خلیفه خود قرار مى‌دهم بر شما.

على علیه السّلام فرمود: بذات خدا سوگند یاد مى‌كنم كه بعد از این او را بغضب در نیاوردم، و بر امرى كه مكروه خاطر او باشد وادار و اكراه نكردم، تا وقتى كه خداى عزّ و جل روح او را بسوى خود قبض كرد، و او هم مرا بغضب در نیاورد، و نافرمانى من نكرد در امرى. به او كه نگاه مى‌كردم بسبب نگاه كردن به او غم‌ها و اندوه‌ها از دلم بیرون مى‌رفت.

على علیه السّلام فرمود: پس از آن رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله برخواست كه برود، فاطمه گفت: اى پدر! من طاقت خدمت خانه را ندارم، خادمى براى من برگمار كه مرا خدمت كند و در امر خانه كمک كند مرا.

رسول خدا فرمود: كدام یک را دوست‌تر دارى: خادم را یا چیزى كه بهتر از خادم باشد؟

على علیه السّلام فرمود: گفتم: بگو: چیزى كه بهتر از خادم باشد.

پس رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: در هر روزى سى و چهار مرتبه « اللّه اكبر » بگو، و سى و سه مرتبه « الحمد للّه » و سى و سه مرتبه « سبحان اللّه » كه مجموعا صد مرتبه مى‌شود به زبان، و هزار مرتبه در میزان حساب مى‌شود. اى فاطمه! اگر در هر روز صبح آن را گفتى كفایت مى‌كند تو را خدا آن چه را كه در فكر توست و قصد آن را دارى از امر دنیا و آخرت.

مؤلّف حقیر گوید: ازدواج فاطمه زهراء را با امیر المؤمنین علیهما السّلام را جماعت بسیارى از بزرگان علماء اهل سنّت و جماعت در كتب خود بطرق كثیره روایت كرده‌اند، كه محتوى چگونگى ازدواج ایشان در آسمان‌ها و زمین و فضائل و مناقب و بسیارى از خصائص ایشان است، كه این مختصر گنجایش ذكر همه آن ها

را ندارد، و آن چه در این كتاب تذكّر داده مى‌شود قطره‌ایست از بحار و اندكى است از بسیار، و از جمله آن هاست:

محمّد بن یوسف گنجى شافعى، و سمعانى، و ابن بطّه در كتاب ابانه، و مسند احمد بن حنبل، و سنن ابى داود، و فضائل احمد، و تاریخ خطیب، و تاریخ بلاذرى، و كتاب ابن شاهین، و حلیه ابو نعیم، و مروزى در كتاب فضائل فاطمه، و بلاذرى در كتاب تاریخ، و عكبرى در كتاب ابانه، و احمد در كتاب فضائل، و ابن مؤذن، و ابن مردویه در كتاب فضائل امیر المؤمنین، و خوارزمى در كتاب مناقب، و محبّ الدین احمد بن عبد اللّه در كتاب ذخائر العقبى، و محمّد بن عبّاس بن نجیح در كتاب فوائد، و حافظ محمّد بن محمود نجّار در كتاب تذییل تاریخ، و ابو بشر محمّد بن احمد بن حمّاد انصارى معروف به دولابى در كتاب الذرّيّة الطاهره، و شیرویه دیلمى، و یحیى بن معین در كتاب امالى ⁽¹⁾

تحفه خدا پس از ازدواج به على و فاطمه

در كتاب كفایه الطالب به سند خود از صاحب كتاب معاجم مسندا از عبد اللّه بن مسعود روایت كرده كه گفت: زود باشد كه حدیث كنم براى شما حدیثى را كه از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله شنیدم تا این كه گفت:

سَمِعْتُ عَنْ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ وَ نَحْنُ نَسِيرُ مَعَهُ يَقُولُ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى أَمَرَنِي أَنْ أُزَوِّجَ فَاطِمَةَ عَلِيّاً ففعلت فَقَالَ جَبْرَئِيلُ إِنَّ اَللَّهَ تَعَالَى بَنى جَنَّةً مِن لُؤلُؤَةٍ قَصَبَةٍ بَيْنَ كُلِّ قَصَبَةٍ إِلَى قصَبَةٍ لُؤْلُؤَةً مِنْ يَاقُوتٍ مُشَدَّدَةً بِالذَّهَبِ وَ جَعَلَ سُقُوفَهَا زَبَرْجَداً أَخْضَرَ وَ جَعَلَ فِيهَا طَاقَاتٍ مِنَ اَللُّؤْلُؤِ مُكلَّلة بِالْيَاقُوتِ ثُمَّ جَعَلَ عَلَيْهَا غُرَفاً لَبِنَةً مِنْ ذَهَبٍ وَ لَبِنَةً مِن فِضَّةٍ وَ لَبِنَةً مِن دُرٍ وَ لَبِنَةً مِنْ يَاقُوتٍ و لَبِنَةً مِنْ زَبَرْجَدٍ ثُمَّ جَعَلَ فِيهَا عُيُوناً تَنْبُعُ فِي نَوَاحِيهَا وَ حُفَّتْ بِالْأَنْهَارِ وَ جَعَلَ عَلَى اَلْأَنْهَارِ قِبَاباً مِنْ درٍ قَدْ شعبت بسَلاسِلِ اَلذَّهَبِ وَ حُفَّتْ بِأَنْوَاعِ اَلشَّجَرِ وَ بَنَى فِي كُلِّ قَصْرٍ قُبَّةً وَ جَعَلَ فِيهِ أَرِيكَةً مِنْ دُرَّةٍ بَيْضَاءَ غَشَّاهَا اَلسُّنْدُسُ وَ الاستِبرق فرَشَ أَرْضَهَا بِالزَّعْفَرَانِ وَ فَتَقَ ما بَينَ ذَلِكَ بِالْمِسْكِ وَ اَلْعَنْبَرِ وَ

جَعَلَ فِي كُلِّ قُبَّةٍ حَوْرَاءَ وَ اَلْقُبَّةُ لَهَا مِائَةُ بَابٍ عَلَى كُلِّ بَابٍ عينانِ جَارِيَتَانِ وَ شَجَرَتَانِ فِي كُلِّ قُبَّةٍ مِفْرَشٌ وَ مَكْتُوبٌ حَوْلَ اَلْقِبَابِ آيَةُ اَلْكُرْسِيِّ.

فَقُلْتُ يَا جَبْرَئِيلُ لِمَنْ بَنَى اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ هَذِهِ اَلْجِنَانَ قَالَ بَنَاهَا لِفَاطِمَةَ وَ عَلِيٍ سِوَى جَنَّاتِهِمَا تُحْفَةً أَتْحَفَهُمَا اَللَّهُ وَ أَقَرَّ يَا مُحَمَّدُ عَيْنُكَ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْكَ ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: شنیدم از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در جنگ تبوک كه با او مى‌رفتیم كه مى‌فرمود: خداى تعالى مرا امر كرد كه فاطمه را با على تزویج كنم، و چون تزویج كردم جبرئیل به من گفت كه: خداى تعالى بهشتى بنا كرد از لؤلؤ كه بین هر ستونى تا ستون دیگر از یاقوت است كه با طلا محكم بسته شده، و سقف‌هاى آن را از زبرجد سبز قرار داده، و طاق‌هاى آن را از لؤلؤ برق‌دهنده با یاقوت قرار داده، و غرفه‌هائى در آن قرار داد كه یک خشت آن از طلا و یک خشت آن از نقره، و یک خشت آن از در، و یک خشت آن از یاقوت، و یک خشت آن از زبرجد است، و در آن چشمه‌هائى جوشنده‌اى قرار داده كه نهرهائى اطراف آن ها را فرو

گرفته، و بالاى آن نهرها قبّه‌هائى از در قرار داده كه شعبه شعبه مى‌شود به زنجیرهاى طلا، و دور آن قبّه‌ها را انواع درخت‌ها احاطه كرده، و در هر قصرى قبّه‌اى بنا نموده، و در هر قبّه تختى قرار داده از یک دانه درّ سفید، و آن را به سندس و استبرق پوشانیده، و فرش زمین آن به زعفران پیراسته كه در میان آن مشک و عنبر آمیخته، و در هر قبّه‌اى حوريّه‌ایست، و براى هر قبّه‌اى صد در قرار داده، كه بر هر درى دو چشمه جارى و دو درخت است، و هر قبّه‌اى مفروش و در اطراف آن آیه الكرسى نوشته شده.

گفتم: اى جبرئیل! این بهشت را خدا براى چه كسى آفریده؟ گفت: خدا آن را براى فاطمه و على آفریده، و این غیر از بهشت‌هاى ایشان است، تحفه‌ایست كه خدا به ایشان تحفه داده، چشمت روشن باد اى رسول خدا، و رحمت همیشگى خدا بر تو باد.

در بحار الأنوار از تاریخ خطیب، و كتاب ابن مردویه، و ابن مؤذّن، و شیرویه، به سندهاى خودشان از على بن جعده، به سند خود از ابن عبّاس و جابر روایت كرده‌اند كه گفتند:

لَمَّا كَانَتِ اَللَّيْلَةُ اَلَّتِي زُفَّتْ فَاطِمَةُ إِلَى عَلِيٍ كَانَ اَلنَّبِيُّ أَمَامَهَا وَ جَبْرَئِيلُ عَنْ يَمِينِهَا وَ مِيكَائِيلُ عَنْ يَسَارِهَا وَ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ مِنْ خَلْفِهَا يُسَبِّحُونَ اَللَّهَ وَ يُقدّسونه حتّى طلع اَلفَجر ⁽¹⁾

یعنى: چون شب زفاف كه فاطمه را به خانه على مى‌بردند، پیغمبر در جلو او مى‌رفت، و جبرئیل از طرف راست او، و میکائیل از طرف چپ او، و هفتاد هزار فرشته از عقب سر او مى‌رفتند و خدا را تسبیح و تقدیس مى‌كردند تا طلوع فجر.

و نیز در بحار از ابن شاهین به اسناد خود از ابى ايّوب روایت كرده كه گفت:

قَالَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لِفَاطِمَةَ إِنَّ عَلِيَّ بنَ أَبِي طالِبٍ مِمَّنْ قَدْ عَرَفْتِ قَرابَتَهُ وَ فَضْلَهُ مِنَ الإِسْلامِ وَ إِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي أَنْ يُزَوِّجَكِ خَيرَ خَلقِهِ وَ أَحَبَّهُمْ إِلَيهِ وَ قَد ذَكَرَ مِن أمرِكِ شَيئاً فَما تَرَين؟

فَسَكَتَتْ ، فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ وَ هُوَ یقول : اللَّهُ أَكْبَرُ ، سُكُوتِهَا إِقْرَارُهَا . ⁽¹⁾

یعنى: فرمود پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله به فاطمه كه: على بن ابى طالب از كسانى است كه شناخته‌اى خویشاوندى و فضل او را از اسلام، و من از پروردگار خود خواستم كه تو را تزویج كند با بهترین خلق خود و محبوب ترین ایشان نزد او، و او چیزى را از امر تو یاد فرمود، پس چگونه مى‌بینى؟ فاطمه ساكت شد. رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از خانه بیرون آمد در حالتى كه مى‌گفت: اللّه اكبر، سكوت او اقرار اوست.

و از ابن مردویه نیز روایت كرده كه آن حضرت به على فرمود:

تَكَلَّمْ خَطِيباً لِنَفسِكَ فَقَالَ اَلْحَمْدُ لِلَّهِ اَلَّذِي قَرُبَ مِنْ حامِدِيهِ وَ دَنَا مِنْ سَائِلِيهِ وَ وَعَدَ اَلْجَنَّةَ مَنْ يَتَّقِيهِ وَ أَنْذَرَ بِالنَّاسِ مَنْ يعْصيه نَحْمَدُهُ عَلَى قَدِيمِ إِحْسَانِهِ وَ أَيادِيهِ حَمْدَ مَنْ يَعْلَمُ أَنَّهُ خالِقُهُ وَ بارِيهِ وَ مُمِيتِهِ وَ مُحْيِيَهِ وَ سائِلُهُ عَنْ مَساوِيهِ وَ نَسْتَعِينُهُ وَ نَسْتَهْدِيهِ وَ نُؤْمِنُ بِهِ وَ نَسْتَكْفِيهِ وَ نَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اَللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ شَهَادَةً تَبْلُغُهُ وَ تُرضِيهِ وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ وَ رَسُولُهُ صَلاةً تُزْلِفُهُ وَ تُحظِيهِ وَ تَرْفَعُهُ وَ تَصْطَفِيهِ وَ اَلنِّكَاحُ مِمَّا أَمَرَ اَللَّهُ بِهِ وَ يُرْضِيهِ وَ اِجْتِمَاعِنَا مِمَّا قَدَّرَهُ اَللَّهُ وَ أَذِنَ فِيهِ وَ هَذَا رَسُولُ اَللَّهِ زَوَّجَنِي اِبْنَتَهُ فَاطِمَةَ عَلَى خَمْسِمِائَةِ دِرْهَمٍ وَ قَدْ رَضِيتُ فَاسْأَلُوهُ وَ اشْهَدُوا.

وَ فی خَبَرِ : وَ قَدْ زَوَّجْتُكَ ابنتی فَاطِمَةُ عَلَى مَا زَوْجُكِ الرحمان ، وَ قَدْ رضیت بِمَا رِضَى اللَّهُ لَهَا ، فَدُونَكَ أَهْلَكَ فَإِنَّكَ أَحَقُّ بِهَا منّی .

وَ فی خَبَرِ : فَنَعَمْ الْأَخُ أَنْتَ ، وَ نِعْمَ الْخَتَنُ أَنْتَ ، وَ نِعْمَ الصَّاحِبِ أَنْتَ ، وَ كَفَاكَ بِرِضَى اللَّهِ رَضّاً .

فَخْرُ علی سَاجِداً شُكْراً لِلَّهِ تَعَالَى وَ هُوَ یَقول رَبِّ أَوْزِعْنِی أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِی أَنْعَمْتَ عَلَيَ الآیة ⁽²⁾،فَقَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : آمین . فَلَمَّا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ : بَارَكَ اللَّهُ عَلَیْکُما ، وَ بَارِكْ فیکُما ،

وَ أَسْعَدُ جَدَّكُمَا ، وَ جَمَعَ بینكما ، وَ أَخْرَجَ مِنْكُمَا الكثیر الطِّيبَ ، ثُمَّ أَمَرَ النبی صَلَّى اللَّهُ علیه وَ آلِهِ بِطَبَقٍ بُسْرُ وَ أَمَرَ بنهبه ، وَ دَخَلَ حُجْرَةِ النِّسَاءِ وَ أَمَرَ بِضَرْبِ الدَّفِّ ⁽¹⁾

ترجمه

یعنى: پیغمبر به على فرمود: سخن بگو و خطبه بخوان براى خودت. پس گفت:

ستایش مختصّ ذات خدائیست كه هر كه او را ستایش كند به او نزدیک مى‌شود خدا، و هر كه او را بخواهد به او نزدیک شود، و وعده داده است خدا بهشت را به كسى كه از او بپرهیزد، و ترسانیده است به آتش هر كه را كه نافرمانى او كند، ستایش مى‌كنیم او را بر احسان قدیم او و نعمت‌هاى او، نحوه ستایش كردن كسى كه مى‌داند كه خدا آفریننده او است، و نعمت‌هادهنده و پدید آورنده و میراننده و زنده كننده و سؤال كننده از بدى‌هاى او است، و از او یارى مى‌طلبیم و طلب هدایت مى‌كنیم، و به او مى‌گرویم و مى‌خواهیم كه امور ما را كفایت كند، و شهادت مى‌دهیم به این كه نیست خدائى مگر خداى یکتائى كه هیچ شریک و انبازى ندارد، شهادتى كه به او برسد و او را خشنود كند، و شهادت مى‌دهیم به این كه محمّد بنده و فرستاده اوست، صلواتى كه او را رستگار كند و از آن بهره‌مند شود و بالا برد و اختیار كند او را. و این كه نكاح از چیزهائى است كه خدا به آن امر فرموده و موجب رضایت اوست، و جمع شدن ما از چیزهائى است كه خدا تقدیر كرده و در آن اذن داده است، و اینست رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله كه با من تزویج كرده است فاطمه دختر خود را به صداق پانصد درهم، پس از او سؤال كنید و شاهد باشید.

و در خبر دیگر است كه فرمود: تزویج كردم با تو دختر خود فاطمه را به صداق آن چه كه تزویج كرده است تو را خداى بخشنده، و راضى شدم به آن چه كه خدا به آن راضى است براى او، پس این اهل توست در مقابل تو و تو سزاوار و حق‌دارترى به آن از من.

و در خبر دیگر است كه فرمود: خوب برادرى هستى تو، و خوب دامادى هستى تو، و خوب رفیقى هستى تو، و كفایت مى‌كند تو را رضایت خدا رضایتى نیکو.

پس على علیه السّلام سجده كرد براى سپاسگزارى از خداى تعالى، و مى‌گفت: پروردگار من! مرا الهام كن كه سپاس گزارى كنم نعمت تو را كه بر من انعام كردى ( تا آخر آیه ) و رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله آمین گفت. چون سر خود را بلند كرد پیغمبر فرمود: خدا مبارک گرداند بر شما و در حقّ شما، و نیکو گرداند كوشش شما را، و جمع كند میان شما، و بیرون آورد از شما ذرّیه پاکیزه بسیارى. پس پیغمبر دستور داد طبق خرمائى بیاورند، و فرمود میل كنند، و داخل حجره زن‌ها شد و امر كرد كه دف بزنند.

كیفيّت بردن فاطمه به خانه على علیهما السلام

از ابن بابویه در كتاب مولد فاطمه روایت شده كه گفته است:

أَمَرَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ بَنَاتِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ وَ نِسَاءَ الْمُهَاجِرِينَ وَ اَلْأَنْصَارِ أَنْ يَمْضِينَ فِي صُحْبَةِ فَاطِمَةَ وَ أَنْ يَفْرَحْنَ وَ يَرْجُزْنَ وَ يُكَبِّرْنَ وَ يَحْمَدْنَ وَ لاَ يَقُولَنَّ مَا لاَ يَرْضَى اَللَّهُ.

قَالَ جَابِرٌ : فَأَرْكَبَهَا عَلَى نَاقَتِهِ وَ في رِوَايَةٍ عَلَى بَغْلَتِهِ اَلشَّهْبَاءِ وَ أَخَذَ سَلْمَانُ زِمَامَهَا حَوْلَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ حَوْرَاءَ وَ اَلنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ حَمْزَةُ و عَقِيلٌ وَ جَعْفَرٌ وَ أَهْلُ البَيْتِ يَمْشُونَ خَلْفَهَا مُشْتَهِرِينَ سُيُوفَهُمْ وَ نِسَاءُ اَلنَّبِيِّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ قُدَّامَهَا يرْجُزْنَ فأنشأت أُمُّ سلمة:

سرن بِعَوْنِ اللَّهِ جاراتی * * * وَ اشكرنه فی كُلِّ حالات

و اذْكُرْنَ مَا أَنْعَمَ رَبِّ الْعُلى * * * مَنْ كَشَفَ مَكْرُوهُ وَ آفات

فقد هَدَانَا بَعْدَ كُفْرُ وَ قَدْ * * * أَ نَعَشْنَا رَبِّ السماوات

و سرن مَعَ خیر نِسَاءِ الْوَرَى * * * تفدى بعمّات وَ خالات

یا بِنْتِ مِنْ فَضْلِهِ ذُو الْعُلى * * * بالوحی مِنْهُ وَ الرسالات

ثم قَالَتْ عَائِشَةُ :

یا نِسْوَةٍ استترن بالمعاجر * * * وَ اذْكُرْنَ مَا يَحْسُنُ فِي اَلْمَحَاضِرِ

وَ اذْكُرْنَ رَبِّ النَّاسِ إِذْ یخصّنا * * * بدینه مَعَ كُلُّ عَبْدٍ شاكر

و الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى إفضاله * * * وَ الشُّكْرُ لِلَّهِ العزیز القادر

سَرن بِهَا فَاللَّهُ أَعْطَى ذِكْرَهَا * * * وَ خَصَّهَا مِنْهُ بِطُهْرٍ طاهر

ثمّ قَالَتْ حَفْصَةُ :

فَاطِمَةَ خیر نِسَاءِ الْبِشْرِ * * * وَ مَنْ لَهَا وَجْهُ كَوَجْهِ القمر

فضلك اللَّهُ عَلى كُلِّ الْوَرَى * * * بِفَضْلِ مَنْ خَصَّ بآی الزمر

زوجك اللَّهِ فَتَى فَاضِلًا * * * أعنی عَلِيّاً خیر مِنْ فی الْحَضَرِ

فَسرن جاراتی بِهَا فَإِنَّهَا * * * كریمة بِنْتِ عظیم الخطر

ثم قَالَتْ معاذة أُمُّ سَعْدِ بْنِ مُعَاذٍ :

أَقُولَ قَوْلًا فیه مَا فیه * * * وَ أَذْكُرَ الخیر وَ أبدیه

مُحَمَّد خَیر بَنِی آدَمَ * * * مَا فیه مِنْ كِبْرٍ وَ لَا تیه

بفضله عَرَفْنَا رشدنا * * * فَاللَّهَ بالخیر یجازیه

و نَحْنُ مَعَ بِنْتِ نبی الْهُدَى * * * ذی شَرَفُ قَدْ مَكَّنْتَ فیه

فی ذِرْوَةِ شامخة أَصْلِهَا * * * فَمَا أَرَى شِیْئَا یَدانیه

وَ كانَتِ النِّسوَةُ رَجَعنَ أَوَّلَ بَيْتٍ مِنْ كُلِّ رَجَزٍ ثُمَّ يكبرن و دخلن اَلدَّارَ ثُمَّ أَنْفَذَ رَسُولُ اَللَّهِ إِلَى عَلِيٍ وَ دَعَاهُ إِلَى اَلْمَسْجِدِ ثُمَّ دَعَا فَاطِمَةَ فَأَخَذَ يَدَيْهَا وَ وَضَعَهَا فِي يَدِهِ وَ قَالَ بَارَكَ اَللَّهُ فِي اِبْنَةِ رَسُولِ اَللَّهِ

كتاب ابن مردويه إِنَّ اَلنَّبِيَّ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ سَأَلَ مَاءً فَأَخَذَ مِنْهُ جُرْعَةً فَتَمَضْمَضَ بِهَا ثُمَّ مَجَّهَا فِي اَلْقَعْبِ ثُمَّ صَبَّهَا على رَأسها ثُمَّ قَالَ أَقْبِلِي فَلَمَّا أَقْبَلَتْ نَضَحَ مِنْ بَيْنِ ثَدْيَيْهَا ثُمَّ قَالَ أَدْبِرِي فَلَمَّا أَدْبرَتْ نَضَحَ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهَا ثُمَّ دَعَا لَهُمَا وَ قَالَ اَللَّهُمَّ بَارِكْ فِيهِمَا وَ بَارِكْ عَلَيْهِمَا وَ بَارِكْ فِي

نَسْلَيْهِمَا أَوْ شِبْلَيْهِمَا.

ترجمه

یعنى: امر فرمود پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله دختران عبد المطّلب و زنان مهاجرین و انصار را كه با فاطمه بروند و شادى كنند و رجز بخوانند و تكبیر بگویند، و حمد كنند خداى را، و چیزى را كه خدا راضى نباشد نگویند.

جابر گفت: پس آن حضرت فاطمه را بر ناقه خود سوار كرد، و در روایت دیگر بر بغله شهبا یعنى بر استر مخصوص خود سوار كرد، سلمان زمام او را مى‌كشید، و در اطراف فاطمه هفتادهزار حوريّه گرد آمدند، و پیغمبر و حمزه و عقیل و جعفر و اهل بیت از عقب او روانه شدند با شمشیرهاى كشیده، و زن‌هاى پیغمبر در پیش روى او رجزخوانان مى‌رفتند. امّ سلمه سرودى را خواند كه ترجمه آن این است:

روید اى دختران بیارى كردگار *** گوئید هر حالتى سپاس پروردگار

نعمت حق را كنید یاد دمادم همه *** كه كرده ما را بلطف زهر بلا بركنار

داده است ما را نجات ز كفر و غىّ و ضلال *** راه هدایت به او نموده‌ایم اختیار

روید با بهترین زنان هر دو جهان *** فداى او جان ما و جان خویش و تبار

دختر ختم رسل كه داده او را خدا *** فضیلت وحى خویش برون ز حدّ و شمار

ترجمه سرود عایشه

عایشه گفت:

لباس ستر و عفاف ببر كنید اى زنان *** نكو سخن سر كنید بگاه نطق و بیان

داده شما را خدا بدین خود اختصاص *** بیاد او در سپاس كوشید چون بندگان

حمد خدا را سزاست كه برترى دادتان *** سپاس او را رواست بقدرت و عزّ و شان

روید با فاطمه كه كرده حقّش عطا *** پاکى و پاکیزگى فزونتر از دیگران

ترجمه سرود حفصه

حفصه گفت:

بهتر زن‌هاى دهر دختر پیغمبر است *** صورت زیباى او هم چو مه انور است

فضیلتش داده حق بر همه خلق خود *** بفضل خیر البشر كه بر سران افسر است

داده تو را همسرى فاطمه هم چون على *** كه از همه همسران افضل و بالاتر است

روید اى دختران بهمرهش زانكه او *** كریمه دخت رسول حبیبه داور است

ترجمه سرود مادر سعد بن معاذ

مادر سعد بن معاذ گفت:

بگفته‌اى دم زنم كه هست در او نهان *** هر آن چه در او بود ز خیر گویم عیان

خیر بنى آدم است رسول ربّ جلیل *** ز كبر و نخوت تهى با همه كس مهربان

رشد و هدایت از او ز فضل او یافتیم *** دهد جزایش خدا بخیر در هر زمان

مائیم بر اهل او پیرو خدمتگزار *** زانكه بعزّ و شرف نیست چو او در جهان

مقام او بس بلندمرتبه‌اش ارجمند *** در همه ممكنات نیست بمانند آن

زن‌ها هر بیتى را كه مى‌خواندند از هر رجز و سرودى باز برمى‌گشتند بیت اول آن را مى‌خواندند، و پس از آن تكبیر مى‌گفتند تا این كه داخل خانه شدند، پس رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرستاد بسوى على و او را به مسجد خواند، و پس از آن فاطمه را پیش خود خواند و دو دست او را گرفت و گذارد در دست على و فرمود: مبارک گرداند خدا بر دختر رسول خدا.

در كتاب ابن مردویه است كه رسول خدا آب خواست و از آن جرعه‌اى گرفت و مضمضه كرد، و آب را برگرداند در ظرف و ریخت آن را بر سر فاطمه، پس فرمود: پیش بیا، چون پیش آمد پاشید میان دو پستان او و فرمود: پشت كن، چون پشت كرد پاشید در میان دو شانه او و دعا كرد براى هر دو و گفت: خدایا مبارک گردان در ایشان، و مبارک

گردان برایشان، و بركت بده در نسل ایشان، یا در دو فرزند ایشان.

مؤلّف گوید: اخبار ازدواج فاطمه بسیار است در این مختصر به اقتصار و اختصار كوشیده شد، و سخن خود را در این فصل پایان مى‌دهم.

فصل نهم: در بیان مختصرى از فضائل امیر مؤمنان علیه السّلام و نام پاره‌اى از كتب عامّه كه در مناقب آن جناب نوشته شده

اشاره

همانا در عظمت مقام و بلندى مرتبه شفیعه امّت و خاتون قیامت فاطمه زهراء سلام اللّه علیها كفایت مى‌كند جمله مبارکه « لَوْ لَا أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ أمیر المؤمنین لَمَّا كَانَ لِفَاطِمَةَ كُفْوُ عَلَى الْأَرْضِ ». ⁽¹⁾یعنى: اگر خدا نیافریده بود امیر المؤمنین علیه السّلام را كسى مساوى و لایق همسرى براى فاطمه در روى زمین نبود.

ابن بابویه رحمه اللّه در كتاب عیون اخبار الرضا بسند متّصل از حضرت رضا علیه السّلام از پدرانش از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت نموده كه:

قَالَ عَلِيٌ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَالَ لِي رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ يَا عَلِيُّ لَقَدْ عَاتَبَنِي رِجَالٌ مِنْ قُرَيْشٍ فِي أَمْرِ فَاطِمَةَ وَ قَالُوا خَطَبْنَاهَا إِلَيْكَ فَمَنَعتَنَا وَ زَوَّجْتِ عَلِيّاً فَقُلْتُ لَهُمْ وَ اَللَّهِ مَا أَنَا مَنَعْتُكُمْ وَ زَوَّجْتُهُ بَلِ اَللَّهُ مَنَعَكُمْ و زوجه فهَبَطَ عَلَي جَبْرَئِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ جلَّ جلالُهُ يَقُولُ لَوْ لَمْ أَخْلُقْ عَلِيّاً لَمَا كَانَ لِفَاطِمَةَ كُفْوٌ عَلَى وَجْهِ اَلْأَرْضِ آدَمُ فَمَنْ دُونَهُ ⁽²⁾

یعنى: على علیه السّلام گفت: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله براى من فرمود كه: یا على! مردانى از قریش با من عتاب كردند در امر فاطمه و گفتند: ما خواستگارى نمودیم او را از تو و ما را منع كردى

و تزویج كردى با على، به ایشان گفتم: بذات خدا سوگند كه من شما را منع نكردم و با او تزویج كردم، بلكه خدا شما را منع كرد و تزویج كرد او را، پس جبرئیل فرود آمد و گفت:

اى محمّد! خداى جلّ جلاله مى‌فرماید: اگر نیافریده بودم على را هرآینه براى فاطمه كسى مساوى و لایق همسرى براى او نبود در روى زمین؛ از آدم و غیر آدم.

مؤلّف حقیر گوید: این حدیث شریف به طرق مختلفه با اندك تغییرى روایت شده، و از جمله شواهدى است كه دلالت دارد بر افضليّت على و فاطمه علیهما السّلام از همه انبیاء و مرسلین غیر از خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله، علاوه بر شواهد و دلائل دیگرى كه از طرق خاصّه و عامّه روایت شده، و از كتب متقدّمین و متأخّرین از ایشان تصریح و نقل شده.

و این كه احدى از انبیاء و مرسلین لیاقت كفويّت و همسرى با صدّیقه طاهره سلام اللّه علیها را نداشته‌اند بغیر از وجود مبارک امیر المؤمنین على علیه السّلام از آدم تا خاتم صلّى اللّه علیه و آله كه شرح فضائل و مناقب آن حضرت از حيّز شماره و احصاء بیرون است. نگارنده این اوراق را در نظر آمد كه به پاره‌اى از روایات آن از طرق اهل سنّت و جماعت براى آگاه شدن برادران دینى خاطرنشان نمایم.

روایت اولى

ابو المؤيّد موفّق بن احمد بن محمّد بكرى مكّى حنفى معروف به اخطب خوارزم در كتاب مناقب خود، به دو سند متّصل از ابن عبّاس از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده كه گفت:

قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ لَوْ أَنَّ الْغِيَاضَ أَقْلامٌ و الْبَحْرَ مِدَادٌ وَ الْجِنَّ حُسَّابٌ وَ الْإِنْسَ كُتَّابٌ مَا أَحْصَوْا فَضَائِلَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِب ⁽¹⁾

یعنى: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله فرمود: اگر همه درخت‌ها قلم گردد، و همه دریاها مركّب شود، و همه جنّیان حساب كننده شوند، و همه آدمیان نویسنده گردند، فضیلت‌هاى على بن ابى طالب را نمى‌توانند بشمارند و احصاء كنند.

روایت دوم

و نیز در همان كتاب به همان سند از ابن شاذان مسندا از رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله روایت كرده كه فرمود:

إِنَّ اَللَّهَ جَعَلَ لِأَخِي علي فَضَائِلَ لاَ تُحْصَى كَثِيرَةً فَمَنْ ذَكَرَ فَضيلَةً مِن فَضائِلِهِ مُقِرّاً بِها غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ وَ مَا تَأَخَّرَ وَ مَن كَتَبَ فَضِيلَةً مِن فَضَائِلِهِ لَمْ تَزَلِ اَلْمَلاَئِكَةُ تَسْتَغْفِرُ لَهُ مَا بَقِيَ لِذَلِكَ اَلْكِتَابِ رَسْمٌ وَ مَنِ اِسْتَمَعَ إِلَى فَضِيلَةٍ مِنْ فَضَائِلِهِ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ الذُّنُوبَ اَلَّتِي اِكْتَسَبَهَا بِالاِسْتِمَاعِ وَ مَنْ نَظَرَ إِلَى كِتَابٍ مِنْ فَضَائِلِهِ غَفَرَ اَللَّهُ لَهُ اَلذُّنُوبَ اَلَّتِي اِكْتَسَبَهَا بِالنَّظَر

ثُمَّ قَالَ اَلنَّظَرُ إِلَى أَخِي عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عِبَادَةٌ وَ ذِكْرُهُ عِبَادَةٌ وَ لاَ يَقْبَلُ اَللَّهُ إِيمَانَ عَبْدٍ إِلاَّ بِوَلاَيَتِهِ وَ اَلْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِه ⁽¹⁾

یعنى: خدا براى برادرم على فضیلت‌هاى بسیارى قرار داده، كسى كه ذكر كند فضیلتى از فضائل او را در حالتى كه اقراركننده باشد به آن، مى‌آمرزد خدا گناهان گذشته و آینده او را، و كسى كه بنویسد فضیلتى از فضائل او را همیشه طلب آمرزش مى‌كنند براى او فرشتگان، و كسى كه استماع كند فضیلتى از فضائل او را مى‌آمرزد خدا براى او گناهانى را كه كسب كرده است به سبب استماع، و كسى كه نظر كند به كتابى از فضائل او مى‌آمرزد خدا گناهان او را كه از راه نظر كردن كسب كرده.

پس فرمود: نظر كردن بسوى برادرم على بن ابى طالب عبادت است، و ذكر او كردن عبادت است، و خدا نمى‌پذیرد ایمان بنده‌اى را مگر به دوست داشتن او و بیزارى جستن از

دشمنان او.

روایت سوم

و نیز خوارزمى در مناقب خود بسند خود از ابن عبّاس روایت كرده كه:

قَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ سُبْحَانَ اَللَّهِ مَا أَكْثَرَ مَنَاقِبَ عَلِيٍ وَ فَضَائِلِهِ إِنِّي لَأَحْسَبُهَا ثَلاَثَةَ آلاَفٍ فَقَالَ اِبْنُ عَبَّاسٍ أَوْ لاَ تَقُولُ إِنَّهَا إِلَيَّ ثَلاَثِينَ أَلْفاً أَقْرَبُ ⁽¹⁾

یعنى: مردى به ابن عبّاس گفت: سبحان اللّه، از روى تعجّب، چقدر زیاد است منقبت‌هاى على و فضیلت‌هاى او! گمان مى‌كنم سه‌هزار باشد. ابن عبّاس گفت: آیا نمى‌گوئى آن ها نزد من به سى هزار نزدیک تر است.

پس از بیان این خبر صاحب مناقب، اخطب خطباء گفته كه: دلالت دارد كلام ابن عبّاس بر آن چه كه امام حافظ احمد بن حنبل گفته، و او هم چنان كه اصحاب حدیث تعریف كرده‌اند او را بهترین اقران خود و امام زمان خود مى‌دانسته و در این فن به او اقتداء مى‌شده در ظاهر و واضح كردن، و فارس میدانى بوده در حافظيّت كه از سوارهاى این میدان، مسابقه را مى‌برده، و روایت او مورد قبول همه بوده، و همه تصدیق مى‌كردند، محمول است بر آن چه دانسته شد كه امام احمد بن حنبل و كسانى كه به روش او بوده‌اند و راه او را مى‌پیمودند و هیزم ریسمان او بودند و مجلس او را پر مى‌كردند و میل آن ها به برتر دانستن شیخین بوده، روایت او مانند عمود صبح است كه ممكن نباشد پوشانیدن آن، در این باب چنین روایت كرده در روایت چهارم:

روایت چهارم

بسند خود از منصور طوسى كه گفت:

سَمِعْتُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا جَاءَ لِأَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مِنَ اَلْفَضَائِلِ مِثْلَ مَا جَاءَ لِعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ عَلَيْهِ السَّلاَم ⁽¹⁾

یعنى: شنیدم از احمد بن حنبل كه مى‌گفت: نیامده است براى هیچ یک از اصحاب رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از فضیلت‌ها مانند آن چه كه براى على بن ابى طالب علیه السّلام آمده.

همانا مؤلّف حقیر گوید: احمد بن حنبل كسى نبوده كه متّهم به غلوّ و اغراق‌گوئى باشد نسبت به وجود مبارک امیر مؤمنان على علیه السّلام، از كسانى بوده كه فضیلت مى‌داده است خلفاء، خصوص خلیفه اول و خلیفه دوم را بر على علیه السّلام، چنان چه خوارزمى در مناقب تصریح به آن كرده است، كلام او واقع‌گوئى بوده، و كلام وقتى قیمت دارد كه از روى واقع گفته شود و از غلوّ و مبالغه دور باشد، و اگر این سخن را در حقّ یکى از خلفاء یا غیر آن ها مى‌گفت از حقیقت خارج و تلقّى به قبول نمى‌شد، و صدور این كلام ناشى از اعتدال حب و بغض او و استقامت در میزان تقسیم اشخاص و تحدید شخصیت‌هاى آن ها بوده، از این راه خدا حق را به زبان او جارى كرده، و از این باب است كه احمد بن حنبل و اسماعیل بن اسحاق قاضى و احمد بن شعیب بن على نسّائى بنابر آن چه ابن عبد البرّ در استیعاب، و ابن حجر در صواعق محرقه، و شبلنجى در نور الأبصار، و این دو نفر اخیر زیاد كرده‌اند ابو على نیشابورى را گفته‌اند:

لَمْ يُرِدْ فِي حَقِّ أَحَدٍ مِنَ الصَّحَابَةِ بِالْأَسَانِيدِ الْحِسَانِ أَكْثَرُ مَا جَاءَ فِي عَلِيٍ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ⁽²⁾

یعنى: وارد نشده است در حق هیچ یک از صحابه با سندهاى نیکو بیشتر از آن چه در

حقّ على علیه السّلام آمده.

در بعضى بجاى كلمه « لَمْ یرد فی حَقُّ أَحد » « لَمْ یرو فَضَائِلِ أَحد » است، و بجاى كلمه « مَا جَاءَ فِی عَلی » « مَا رَوی فی فَضَائِلِ عَلی » است.

و حتّى جاحظ ابو عثمان عمرو بن بحر متوفّاى سال 255 هجرى كه از كسانى است كه از امام علیه السّلام منحرف بوده، و خلفاء پیش از او را بر او ترجیح مى‌داده، چنان چه ثعالبى كه یکى از علماء عامّه است بنابر نقل بعضى از بزرگان از كتاب ثمار القلوب چنین گفته است:

لاَ يَعْلَمُ رَجُلٌ فِي اَلْأَرْضِ مَتَى ذُكِرَ اَلسَّبْقُ فِي اَلْإِسْلامِ وَ التَّقَدُّمِ فِيهِ وَ مَتَى ذكرُ اَلنَّجْدَةِ وَ اَلذَّبِّ عَنِ الْإِسْلَامِ وَ مَتَى ذُكِرَ اَلْفِقْهُ فِي اَلدِّينِ وَ مَتَى ذَكِرَ اَلزُّهْدُ فِي اَلْأَمْوَالِ اَلَّتِي تَتَنَاصَرُ اَلنَّاسُ عَلَيْهَا وَ مَتَى ذَكَرَ اَلْإِعْطَاءَ فِي اَلْمَاعُونِ كَانَ مَذْكُوراً في هَذِهِ اَلْأَخْلاَلِ كُلِّهَا إِلاَّ عَلِيٌ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ⁽¹⁾

یعنى: دانسته نشده است كه مردى در روى زمین زمانى كه سخن از سابقه در اسلام و پیش‌قدم بودن در آن بمیان مى‌آید، و زمانى كه از شجاعت و دفاع از اسلام سخن گفته شود، و زمانى كه ذكر دانائى در امر دین پیش آید، و زمانى كه سخن از زهد در اموال كه مردمان به آن یارى مى‌طلبند به میان آید، و زمانى كه سخن از ماعون یعنى عطاء و بخشش و انفاق مال و دادن زكات و حقوق واجبه و قرض دادن و عاریه دادن متاع و اثاثیه خانه گفته شود، در همه آن چه كه گفته شد مانند على رضی اللّه عنه كه در همه این ها اولويّت دارد.

و حقیقه از جاحظ چنین اعترافى بسیار غریب و عجیب و حیرت‌انگیز است در حقّ على علیه السّلام كه در حق‌گوئى با نفس خود چنین نزاعى بكند، و على‌رغم خود چنین سخنى بر زبان جارى كند، با این كه چنین اقرار و اعترافى براى او بسیار مشکل بوده.

در صورتى كه جاحظ با آن تعصّبى كه دارد در حقّ على علیه السّلام این طور معتقد باشد و چنین سخنى بگوید.

از كلام ابن ابى الحدید معتزلى تعجّبى نیست كه در فضائل على علیه السّلام در شرح نهج البلاغه گفته:

فَأَمَّا فَضائله علَيْهِ السَّلاَم فَإِنَّهَا بَلَغَتْ مِنَ الْعَظْمِ وَ الْجَلالَةِ وَ اَلاِنْتِشَارِ وَ اَلاِشْتِهَارِ مُبَلَّغاً يُسمُجُ مَعَهُ اَلتَّعَرُّضُ لِذِكْرِهَا وَ اَلتَّصَدِّي لِتَفْصِيلِهَا فَصَارَتْ كَمَا قَالَ أَبُو العيناء لِعُبَيْدِ اَللَّهِ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَاقَانَ وَزِيرُ اَلْمُتَوَكِّلِ وَ اَلْمُعْتَمَدُ رَأَيْتَنِي فِيما أَتَعَاطَى مِنْ صُوفِ فَضْلِكَ كَالْمُخْبِرِ عَنْ ضَوْءِ النَّهارِ اَلْبَاهِرِ وَ اَلْقَمَرِ اَلزَّاهِرِ اَلَّذِي لاَ يَخْفَى عَلَى اَلنَّاظِرِ فأقينت أَنِّي حَيْثُ اِنْتَهَى بِي اَلْقَوْلُ مَنْسُوبٌ إِلَى الْعَجْزِ مقْصر عَنِ الْغايَةِ فَانْصَرَفْتُ عَنِ اَلثَّنَاءِ عَلَيْكَ إِلَى الدُّعاءِ لَكَ وَ وَكَلْتُ اَلْإِخْبَارَ عَنْكَ إِلَى عِلْمِ اَلنَّاسِ بِكَ.

وَ مَا أَقُولُ فِي رَجُلٍ أَقَرَّ لَهُ أَعداؤُهُ وَ خُصُومُهُ بِالْفَضْلِ وَ لَمْ يمكنهم جَحْدُ مَنَاقِبِهِ وَ لاَ كِتْمَانُ فَضَائِلِهِ ⁽¹⁾

ترجمه كلام ابن ابى الحدید

یعنى: امّا فضائل آن حضرت علیه السّلام اینست كه به اندازه‌اى بزرگ و باجلالت و انتشار دارد و مشهور است، بجائى رسیده كه قبیح است متعرّض ذكر آن شدن، و بتفصیل آن پرداختن، باید هم چنان گفت كه ابو العیناء به عبید اللّه پسر یحیى پسر خاقان وزیر متوكّل عبّاسى و معتمد عبّاسى گفت: مرا مى‌بینى كه جرأت وصف كردن فضل تو را ندارم و قبیح مى‌دانم، و اگر بخواهم فضل تو را وصف كنم مانند كسى هستم كه روشنى روز روشن را وصف كند كه بر هیچ بیننده‌اى پوشیده نیست، و یقین مى‌دانم وقتى كلام به این جا رسید كه من عاجز از وصف كردن باشم و فكر من نارسا باشد از توصیف، سزاوار است كه از آن منصرف شوم و واگذار كنم خبر دادن از فضل تو را به دانستن مردمان، و بجاى آن به دعا

كردن براى تو مبادرت كنم.

پس من چه بگویم در حقّ مردى كه دشمنان او اقرار به فضائل او دارند، و نمى‌توانند آن را انكار كنند و روپوشى نمایند.

حاصل آن كه: احمد بن حنبل و دیگران اول كسانى كه بر این قول قائلند نیستند، و نه از آن كسانى كه در اقلّیت باشند نسبت به فضیلت‌هاى على علیه السّلام چنان چه حكایت شده از محمّد بن ادریس امام شافعى‌ها و از او حكایت كرده است خیابانى در وقایع الأيّام خود از كتاب انوار البهيّه نقل كرده، گفته است:

امام محمّد بن ادریس شافعى امام مذهب شافعيّه متوفّاى سال دویست و چهار هجرى كه شیخ و استاد ابن حنبل است در فقه و حدیث و روایت، در جواب كسى كه از على علیه السّلام از او سؤال كرد، گفته است: چه مى‌گوئى در حقّ كسى كه دوستان او فضائل او را پنهان كردند از ترس دشمن، و دشمنان او از روى عداوت و حسد فضائل او را مخفى داشتند، و میان این دو پر كرده است فضائل او میان مشرق و مغرب را. ⁽¹⁾

و نظیر این حكایت را علّامه حلّى أعلى اللّه مقامه در كتاب كشف الیقین ⁽²⁾از بعضى از فضلاء عامّه نقل كرده با اندک تفاوتى كه معناى آن تغییر داده نمى‌شود، و دلالت بر اتّحاد فكر این دو دارد، و مضمون هر دو یکى است.

و نیز در كتاب ثمار القلوب فی المضاف و المنسوب گفته است:

وَ قَدْ بَلَغَ ذُيُوعَ مَنَاقِبِ اَلْإِمَامِ وَ اِشْتِهَارِهَا أَنْ صَارَتْ مضرب اَلْمَثَلِ فِي اَلْكَثْرَةِ وَ اَلشُّيُوعِ عَلَى حَدِّ مَا ذَكَرَهُ الثعالِبيُّ مِنْ أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ مكرم قَالَ لِأَبِي عَلِيٍ اَلْبَصِيرُ فُضُولُكَ وَ اَللَّهِ أَكْثَرُ مِنْ فَضَائِلِ

علی علیه السّلام.

یعنى: افشاء و اظهار و اشتهار مناقب امام علیه السّلام بقدرى زیاد است كه ضرب‌المثل شده و بسرحدّ شیاع رسیده، چنان چه ثعالبى، كه یکى از بزرگان عامّه است، گفته است كه: محمّد بن مكرم به ابى على بصیر گفت: فضول‌هاى تو بذات خدا سوگند بیشتر است از فضائل على علیه السّلام.

مؤلّف قاصر گوید: با این كه فضائل لا تعدّ و لا تحصى، علماء خاصّه و عامّه حتّى بعضى از دانشمندان خارج از دین اسلام، در ضمن كتب و مؤلّفات متنوّعه براى امیر مؤمنان على علیه السّلام نوشته‌اند و طبع و نشر شده، كتب مستقلّه دیگرى در مناقب آن حضرت نوشته شده كه همه آن ها قطره‌ایست از دریاها، و مشتى است از خروارها، و اندكى است از بسیارها. احصاء آن كتب از حيّز تحدید و شماره بیرون است كه فرموده‌اند: « اَلْبَحْرِ لاَ يُنْزَفُ وَ كَلِمَاتُ اللّه اَللَّهِ لاَ تُوصَفُ ». نگارنده معدودى از آن ها را كه برخورده‌ام و یا بزرگان از آن ها حكایت كرده‌اند از مؤلّفات و مصنّفات علماء عامّه به ذكر نام‌هاى آن ها مبادرت مى‌نمایم، و از خود در این كتاب بیادگار مى‌گذارم.

خوش تر آن باشد كه وصف دلبران *** گفته گردد از زبان دیگران

وَ مَنَاقِبِ شَهِدَ الْعَدُوِّ بِفَضْلِهِ * * * وَ الْفَضْلُ مَا شَهِدْتُ بِهِ الأعداء

كملیحة شَهِدْتُ بِهَا ضَرَّاءَهَا * * * وَ الْحَسَنُ مَا شَهِدْتُ بِهَا الضَّرَّاءِ

كتاب‌هائى كه علماء عامّه در فضائل و مناقب آن حضرت نوشته‌اند

هجرى، چنان چه ابن شهر آشوب در مناقب ⁽¹⁾نقل كرده.

تألیف كرده.

طهران تحت شماره 16111 مى‌باشد.

مناقب خوارزمی، بنابر نقل ابن شهر آشوب در مناقب ⁽¹⁾

زرندى در كتاب نظم درر السمطین از او نقل كرده.

ذكر كرده.

بر نقل ابن شهرآشوب در مناقب ⁽¹⁾

دقایق احوال و اخبار آن جناب، چاپ مصر در سال 1278 هجرى در 52 صفحه، بنابر نقل سركیس در كتاب معجم ⁽¹⁾به نقل خرسان.

مصر.

پایان سخن: آن چه را از كتب عامّه كه بر آن مطلّع شدم در فضائل و مناقب امیر مؤمنان على علیه السّلام بر سبیل حصر در این عددها نیست كه تذكّرا در این كتاب شرح داده شد، ⁽¹⁾و بر اهل انصاف پوشیده نیست كه هیچ یک از صحابه رسول خدا فضائل و مناقبى را كه على علیه السّلام دارا بوده نداشته‌اند، و احدى هم نداشته و نخواهند داشت.

و هم چنین بغیر از على علیه السّلام از آدم تا خاتم احدى لیاقت همسرى و كفويّت با وليّة اللّه عظمى و عصمت كبرى فاطمه زهراء سلام اللّه علیها را نداشته است.

فصل دهم: در بیان افضلیّت فاطمه علیها السلام از همه زن های جهانیان حتّی مریم مادر عیسی علی نبیّنا و آله الصلاه و السلام

اشاره

صدوق المحدّثین ابن بابویه رضوان اللّه علیه در كتاب معانى الأخبار بسند متّصل از مفضّل روایت كرده كه گفته است:

قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اَللَّهِ عَلَيْهِ السَّلاَمُ أَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ رَسُولِ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه فِي فَاطِمَةَ « إِنَّهَا سَيِّدةُ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ » أَهْيَ سَيِّدَةِ نِسَاءِ عَالَمِهَا فَقَالَ ذَاكَ لِمَرْيَمَ كَانَتْ سَيِّدَةَ نِسَاءِ عَالَمِهَا ؟ وَ فَاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ ⁽¹⁾

یعنى: گفتم به ابى عبد اللّه علیه السّلام كه: مرا خبر ده از گفته رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله در حقّ فاطمه كه فرموده: فاطمه سيّده زن‌هاى جهانیان است، آیا سيّده زن‌هاى عالم خود مى‌باشد؟

فرمود: این مخصوص است براى مریم سيّده عالم خود بوده، و فاطمه سيّده زن‌هاى جهانیان است از اولین و آخرین.

حدیث دیگر

نیز شیخ صدوق علیه الرحمه در كتاب امالى مسندا حدیث طویلى را از ابن عبّاس نقل فرموده كه محلّ شاهد ما در این مقام از آن حدیث این است كه پیغمبر اكرم صلّى اللّه علیه و آله فرمود:

وَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى اِبْنَتِي فَاطِمَةَ قَدْ أَقْبَلَتْ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ عَلَى نَجِيبٍ مِنْ نُورٍ عَنْ يَمِينِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ بَيْنَ يَدَيْهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ عَنْ يَسَارِهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ وَ خَلْفَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ تَقُودُ مُؤْمِنَاتِ أُمَّتِي إِلَى الْجَنَّةِ فَأَيُّما امرَأَةٍ صَلَّتْ في الْيَوْمِ وَ اللَّيْلَةِ خَمْسَ صَلَوَاتٍ وَ صَامَتْ شَهْرَ رَمَضانَ وَ حَجَّتْ بَيْتَ اَللَّهِ اَلْحَرَامَ وَ زَكَّتْ مَالَهَا وَ أطاعَتْ زَوْجَهَا و وَالَتْ عَلِيّاً بَعْدِي دَخَلَتِ اَلْجَنَّةَ بِشَفَاعَةِ ابْنَتِي فَاطِمَةَ وَ إِنَّهَا لَسَيِّدَةُ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ.

فقیل : یا رَسُولَ اللَّهِ ، أهی سَيِّدَةِ نِسَاءِ عَالِمُهَا ؟

فَقَالَ ذَاكَ لِمَرْيَمَ بِنْتِ عِمْرَانَ فَأَمَّا ابْنَتِي فَاطِمَةُ فَهِي سَيِّدَةُ نِسَاءِ اَلْعَالَمِينَ مِنَ اَلْأَوَّلِينَ وَ اَلْآخِرِينَ اَلْحَدِيثَ ⁽¹⁾

یعنى: و گویا مى‌بینم كه در روز قیامت فاطمه بر مركبى از نور سوار است، و هفتاد هزار ملک از طرف راست او، و هفتاد هزار ملک از پیش روى او، و هفتادهزار ملک از طرف چپ او، و هفتاد هزار ملک از پشت سر اوست، و مى‌كشاند زنان امّت را بسوى بهشت، و هر زنى كه نماز پنجگانه روزانه و شبانه خود را بجاى آورده، و روزه ماه رمضان را گرفته، و حجّ خانه خدا را بجاى آورده، و زكات مال خود را داده، و اطاعت شوهر خود را كرده، و پس از من على را دوست داشته باشد، به شفاعت دختر من فاطمه داخل بهشت مى‌شود، و فاطمه سيّده زن‌هاى جهانیان است.

پس به آن حضرت گفته شد: یا رسول اللّه! او آیا سيّده زن‌هاى عالم خود مى‌باشد؟

فرمود: آن مریم دختر عمران است، و امّا دختر من فاطمه سيّده زن‌هاى جهانیان است از اوّلین و آخرین، تا آخر حدیث.

تحقیق مؤلّف قاصر در این مقام

اخبار بسیارى از طرق خاصّه و عامّه از وجود مبارک خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله راجع

به سيّده زنان جهانیان بودن فاطمه زهراء سلام اللّه علیها روایت شده، و بنصّ صریح قرآن درباره مریم دختر عمران مادر عیسى علیه السّلام نیز آن مخدّره را خداوند متعال از زبان ملائكه به سمت صفوت بر زنان جهانیان خاطرنشان ساخته بفرموده خود كه فرمود: وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ یا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِینَ ⁽¹⁾یعنى: یاد كن اى پیغمبر زمانى را كه ملائكه به مریم گفتند كه: خدا اختیار كرده و فضیلت داده است تو را و پاک و پاکیزه گردانیده از هر پلیدى و اختیار كرده و برترى داده است تو را بر زن‌هاى جهانیان.

و درباره زن‌هاى پیغمبر نیز فرموده: یا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَ ⁽²⁾اى زنان پیغمبر! شما مانند هیچ یک از زن‌ها نیستید اگر تقوى و پرهیز كارى را پیشه خود كنید.

در یکى از این دو آیه خدا امتیاز داده است حضرت مریم را به دو صفت:

یکى طهارت و پاکى او از گناه و معصیت و هر پلیدى، و دیگر به سيّده زنان جهانیان بودن. و در آیه دوم امتیاز داده است زنان رسول خود صلّى اللّه علیه و آله را بر سایر زن‌هاى دنیا هرگاه اهل تقوى و پرهیزكارى باشند.

چون این دو مطلب دانسته شد مقدّمة براى نزدیک شدن ذهن‌ها از باب تمهید مقدّمه جهت امتیاز هر دو را تا اندازه‌اى كه در خور فهم كوتاه این مؤلّف حقیر است ذكر مى‌كنم، و پس از آن به بیان اصل مقصدى كه در مقام بیان آن هستم مى‌پردازم، و رجاء و اثق از كشّاف رموز حقائق آن است كه از عثرات و لغزش‌هاى در نوشتن و گفتن، این روسیاه را حفظ فرماید، و به الهامات غیبيّه

خود مددم فرماید، « یا رب دعاى خسته دلان مستجاب كن ».

وجه امتیاز مریم از سائر زن‌ها

بدان كه در وجه امتیاز مریم از سائر زن‌ها وجوهى گفته شده:

اول این كه: دو مرتبه خدا او را صفوت داده: یکى آن كه او را مورد لطف خاص خود قرار داده تا بفراغت بال مشغول عبادت پروردگار خود باشد و تابع مرضات و خشنودى او شود. دوم آن كه او را چنین اختیار كرده كه بر زنان عالم‌هاى زمان خود سیادت و برترى داشته باشد در اثر تقوى و پرهیزكارى و اختیار كردن زهد در دنیا.

و امّا وجه دوم: آن كه اصطفاء و اختیار كردن خدا او را براى بوجود آوردن پیغمبر اولو العزمى از او بدون این كه آن پیغمبر پدرى داشته باشد، و اصطفاء دوم طاهر گردانیدن خدا او را بسبب نور ایمان از ظلمات شرک و كفر، و سیادت دادن به او بر تمام زن‌ها.

وجه سوم: صفوت دادن خدا او را به طاهر گردانیدنش از كلّیه كثافت‌ها و نجاست‌هائى كه سایر زن‌ها به آن آلوده مى‌شوند و بر آن ها عارض مى‌شود مانند حیض و نفاس تا صلاحيّت خدمت مسجد را داشته باشد، و اصطفاء دوم طاهر كردن باطن اوست از اخلاق ذمیمه و طبیعت‌هاى پست.

وجه چهارم: بنابر منقول در بحار از حضرت ابى جعفر علیه السّلام اصطفاء او از ذرّیه انبیاء قرار دادن اوست، و طاهر گردانیدن اوست از سفاح و زنا، و اصطفاء دوم براى تولّد یافتن عیسى است از او بدون شوهر، و این موجب مزيّت و شرافت او بر زن‌هاى عالم اوست.

وجه پنجم: اصطفاء اول به طهارت براى رفع تهمت یهود و نسبت زنا به او دادن، و اصطفاى دوم براى خصیصه ولادت عیسى است از او بدون شوهر، و

این خصیصه ایست كه احدى از زن‌هاى جهانیان در آن شركت نداشته و ندارند حتّى فاطمه زهراء علیها السّلام. لكن بمجرّد داشتن این خصیصه دلیل نمى‌شود بر این كه حضرت مریم افضل از حضرت فاطمه سلام اللّه علیها باشد هر چند جهت فضیلتى براى مریم باشد.

و « العالمین » را در آیه براى استغراق بگیریم، و جمع محلّى به الف و لام مفید عموم هم باشد، در میان زن‌هاى تمام عوالم فضیلت آوردن چنین فرزندى مانند حضرت عیسى مخصوص به مریم باشد به افضليّت فاطمه زهراء ضررى نمى‌رساند.

نظیر ولادت حضرت امیر المؤمین على علیه السّلام در اندرون خانه كعبه كه این فضیلت اختصاص به آن حضرت دارد، و وجود مبارک حضرت خاتم الأنبیاء صلّى اللّه علیه و آله، ولادتش در خانه كعبه دلیل افضليّت آن حضرت بر رسول خدا نیست، و مسلّماً رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله از على علیه السّلام افضل مى‌باشد.

و هم چنین است حرام بودن استشفاء به تربت پیغمبر، و قرار دادن خدا شفاء را در تربت حضرت سيّد الشهداء خصیصه ایست مخصوص به حسین علیه السّلام امّا دلیل افضليّت آن حضرت بر پیغمبر صلّى اللّه علیه و آله نیست.

وجه امتیاز زنان رسول خدا بر سائر زن‌ها

و امّا وجه امتیاز زن‌هاى رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله براى این است كه خداى عزّ و جل آن ها را شرافت داده بر سایر زن‌ها به سبب انتساب ایشان به آن حضرت بشرط تقوى داشتن و پرهیز كارى ایشان و اجتناب از معصیت نمودن، چنان چه در كتاب خود فرموده: یا نِساءَ النَّبِيِّ لَسْتُنَّ كَأَحَدٍ مِنَ النِّساءِ إِنِ اتَّقَيْتُنَ یعنى: اى زن‌هاى پیغمبر! شما مانند احدى از زن‌ها نیستید اگر متّقین و پرهیز كاران باشید، یعنى شما شرافت و برترى بر آن ها دارید.

آیه شریفه عموميّت دارد، و نكره در سیاق نفى مفید عموم استغراقى است، و معناى آیه بطور تفصیل چنین است كه: اى زنان پیغمبر احدى از زن‌هاى دیگر از اولین و آخرین و سابقین و لاحقین تا روز قیامت مساوى با شما نیستند در فضیلت و برترى اگر اهل تقوى باشید، و اهل تقوى نمى‌شود كسى مگر این كه معصوم از گناه باشد از روى حقیقت و واقعيّت، پس نتیجه این مى‌شود كه زن‌هاى اهل تقواى پیغمبر كه معصومات از گناهانند اشرفند از سایر زن‌هائى كه اتّصاف دارند بصفت تقوى و معصومه بودن از گناهان.