صبر از دیدگاه اسلام مجموعه سخنرانیهای استاد حسین انصاریان

مشخصات کتاب

سرشناسه:انصاریان، حسین، ۱۳۲۳ -

عنوان و نام پدیدآور:صبر از دیدگاه اسلام: مجموعه سخنرانیهای استاد حسین انصاریان/ ویرایش و تحقیق محسن فیض‌پور.

مشخصات نشر:قم : دارالعرفان، ۱۳۸۹.

مشخصات ظاهری:۵۱۹ ص.

فروست:سیری در معارف اسلامی ؛ ۳۲. مجموعه آثار؛ ۹۱.

شابک:۷۰۰۰۰ ریال (جلد شومیز): 978-964-2939-59-6 ؛ ۸۰۰۰۰ ریال (جلد گالینگور)

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:کتابنامه: ص. ۵۱۷ - ۵۱۹.

یادداشت:نمایه.

موضوع:انصاریان، حسین، ۱۳۲۳ - -- وعظ

موضوع:صبر-- جنبه‌های مذهبی-- اسلام

شناسه افزوده:فیض‌پور قمی، محسن، ۱۳۵۳ -

رده بندی کنگره:BP۱۰/۵/الف۸۲ص۲ ۱۳۸۹

رده بندی دیویی:۲۹۷/۰۸

شماره کتابشناسی ملی:۲۱۱۳۷۹۸

سخن ناشر

در جهان پرتلاطم امروز، آیات پرشور الهی و کلام روح‌بخش معصومین و زمزم لایزال معارف شیعه مرهم جان‌های خسته و سیراب کننده تشنگان هدایت و رهایی جویندگان از ظلمت‌های نفس است. عالمان دینی و عارفان حقیقی غواصان این اقیانوس بیکران معرفت‌اند که گوهرهای ناب علوم قرآن و اهل‌بیت علیهم‌السلام را به دست آورده و به مشتاقان حقیقت عرضه می‌نمایند.

در این میان، کرسی منبر و خطابه رسانه دیرپا و سازنده‌ای است که از دیرباز زمینه ارتباط و انتقال معارف دینی و مکارم اخلاقی را میان عالمان و متعلمان فراهم کرده است و عالمان آگاه و هادیان دلسوز، که عمر خویش را صرف تتبع و تحقیق در آثار علمی شیعه نموده‌اند، عباد اللّه را به مصداق کریمانه «ادع الی سبیل ربک بالحکمۀ و الموعظۀ الحسنۀ»، با کلام نغز و لطیف خود به راه سعادت دعوت کرده‌اند.

مجموعه حاضر، که با عنوان «سیری در معارف اسلامی» در مجلدات مختلف و موضوعات متنوع در اختیار خوانندگان محترم قرار می‌گیرد، مجموعه مباحث عالمانه و ارزشمند محقق ارجمند حضرت استاد حسین انصاریان، مدظله العالی، است که یکی از عالمان برجسته و میراث‌داران گوهر سخن در زمان خویش است که استواری کلام و لطافت بیان نافذشان بر اهل نظر پوشیده نیست.

این گنجینه ارزشمند حاصل نیم قرن مجاهدت علمی و تبلیغی حضرت استاد جهت نشر و ترویج فرهنگ غنی شیعه بر کرسی بحث ونظر می‌باشد که به منظور پربارتر ساختن محتوای تبلیغ دینی در جامعه و استفاده بیشتر طلاب محترم علوم دینی به زیور طبع آراسته می‌شود.

در این مجموعه گرانقدر، تلاش شده است با تکیه بر ویرایشی روشمند و دقیق - که شرح آن در یادداشت ویراستار آمده است - ساختار هنرمندانه مباحث و سبک استاد در ارائه سخن از بین نرود، تا ضمن نشرفرهنگ انسان ساز آل اللّه علیهم‌السلام شیوه منحصر به فرد استاد در تبیین معارف دینی نیز حفظ شده و به مشتاقان ارائه گردد.

مجلّدی که اکنون تقدیم خوانندگان گرامی می‌شود سی و دومین اثر از این مجموعه سترگ و دربردارنده 29 گفتار در باب صبر از دیدگاه اسلام می‌باشد که مربوط به سخنرانی‌های استاد در ماه رمضان 1385 در مسجد امیر تهران و دهه آخر ذی القعده 1362 در حسینیه کاشمریهای مشهد است.

این مکتوب، علاوه بر در برداشتن متن سخنرانی که لاجرم سبک و سیاق متن را نیز گفتاری می‌سازد، از فواید زیر خالی نیست:

در پایان، با امید به این که این اثر مورد رضایت حضرت حق و اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام و مقبول نظر مبلغان دینی قرار گیرد، لازم است از استاد انصاریان، دامت برکاته، که این فرصت مغتنم را در اختیار قرار دادند سپاسگزاری نماییم.

مرکز علمی تحقیقاتی دارالعرفان

پیش گفتار مؤلف

«اَلْحَمدُ لِلّهِ وَ الصَّلاۀ علی رَسُولِ اللّه وَ عَلی آلِهِ آل اللّه»

پایه گذار منبر و جلسات سخنرانی برای رشد و هدایت جامعه وجود مبارک پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله بود. ارزش تبلیغ دین از طریق منبر و جلسات تا جایی بود که خود رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله تا روز پایان عمرشان با کمال اخلاص به بیان معارف دین پرداختند و در این راه زحمات سنگینی را متحمل شدند. پس از پیامبر، وجود مقدس امیرمؤمنان علیه‌السلام ادای این تکلیف الهی به عهده گرفتند که بخشی از سخنرانی‌های آن حضرت در کتاب بی‌نظیر نهج البلاغه موجود است.

امامان معصوم، به ویژه حضرت باقر و حضرت صادق علیهماالسلام نیز تا جایی که فرصت در اختیارشان قرار گرفت و مزاحمتی از جانب حکمرانان بنی امیه و بنی‌عباس برایشان پیش نیامد این مهم را به صورت بیان معارف الهی و رشته‌های مختلف علوم به صورتی که حجت تا قیامت بر همگان تمام باشد به عهده گرفتند و دیگران را که مورد اعتمادشان در علم و عمل بودند به این مسأله تشویق کردند.

عالمان مخلص و باعمل شیعه برای حفظ دین خدا و تبلیغ معارف الهیه بر اساس قرآن و فرهنگ اهل بیت قرن به قرن تا به امروز که سال 1387 هجری شمسی است این

جایگاه عظیم را حفظ کردند؛ شخصیت‌هایی چون شیخ مفید، شیخ صدوق، شیخ طوسی، علامه محمدباقر مجلسی، شیخ جعفر شوشتری و در قرن معاصر بزرگانی چون آیت اللّه العظمی بروجردی، آیت اللّه سیدعلی نجف آبادی، آیت اللّه حاج میرزا علی شیرازی، آیت اللّه حاج میرزا علی هسته‌ای، آیت اللّه حاج میرزا علی فلسفی تنکابنی و...

با داشتن مقام مرجعیت و مقام علمی بسیار بالا در ماه رمضان و محرم و صفر به منبر می‌رفتند و از این طریق دِین خود را به قرآن و اهل بیت ادا می‌کردند.

این جانب حسین انصاریان که سالیانی از عمرم را در شهر مقدس قم، این آشیانه اهل بیت، نزد بزرگانی از مراجع و اساتید مشغول تحصیل بوده‌ام، بر اساس وظیفه‌ای که احساس می‌کردم رو به جانب تبلیغ و تألیف آوردم و در این راه، فقط توفیق حق رفیق راهم بود. در زمینه تبلیغ بیش از شش هزار سخنرانی در نزدیک به پانصد موضوع مختلف بر پایه قرآن و روایات اهل بیت و تاریخ صحیح و نکاتی از حیات پاکان و اولیای الهی پرداخته‌ام و امیدوارم تا لحظات پایان عمر هم چنان توفیق ادای این وظیفه را از جانب حق داشته باشم.

مؤسسه دارالعرفان، که در شهر قم در جهت نشر معارف قرآنی و فرهنگ اهل بیت علیهم‌السلام کارهای مهمی را در سطح جهانی انجام می‌دهد، بنا گذاشت متن این سخنرانی‌ها به صورت مکتوب درآید تا در اختیار طلاب حوزه‌ها و دانشجویان و مردم علاقمند قرار گیرد و این مجموعه که احتمالاً حدود دویست جلد خواهد شد در آینده منبعی برای مبلغان شیعه قرار گیرد. من پس از سپاس از حضرت حق لازم می‌دانم به خاطر تحقق این مهم از دو فرزندم و جناب آقای پیمان تشکر کنم و از خوانندگان، به خصوص مبلغان گرامی، درخواست دعا نمایم. حال، این شما و این اثر اسلامی که فقط لطف و رحمت حق سبب ظهورش شد.

فقیر: حسین انصاریان

صبر و استقامت حقیقت صبر

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

خداوند در قرآن ، نزدیک به یکصد و سه مرتبه در موارد گوناگون صبر را به عنوان مسأله‌ای واجب و لازم در زندگی انسان مطرح کرده است.

در لغت عرب ، کلمه صبر به معنای «خود نگاه‌داشتن» یا «کفّ نفس » است. خود نگاه‌داشتن در حریم دین پروردگار ، برای این است که انسان دچار خسارت ، زیان و ضرر در دنیا و آخرت نشود. باقی ماندن در حریم الهی باید آزادانه و به اختیار خود انسان باشد. در این صورت است که انسان از زیان‌ها و خسارت‌ها در امان می‌ماند ؛ زیرا هجوم خسارت‌ها و زیان‌ها در فضای بیرون از حریم حق صورت می‌گیرد.

انسان در حریم حق ، در سایه قدرت ، لطف ، نظر ، محبت و رحمت خدا است ، پس دچار زیان و ضرر نمی‌شود ، چون هیچ خطری توان ورود به حریم حق را ندارد. این حریم ، الی الابد مصون و محفوظ از هر خطر و خسارتی است.

از آنجا که صبر به معنای حفظ خود در حریم حق است ، روایات و معارف الهی ، بعد از آیات قرآن کریم ، از روزه ماه مبارک رمضان به صبر تعبیر کرده‌اند. چرا ؟ علت آن واضح است ، چون حالات روزه ، در حقیقت خودداری از بسیاری از حلال‌های خدا به امر پروردگار است.

خودداری از حلال‌ها از ارزش بسیار بالایی برخوردار است ؛ زیرا طبیعت بدن اقتضا دارد که بخورد ، بیاشامد و راه شهوات حلال بر او باز باشد و در مواقع مختلفی در آب فرو رود و از آن استفاده نماید ، ولی پروردگار عالم از بندگان مؤمن خویش خواسته است که در ماه مبارک رمضان از این حلال‌ها خودداری کنند. این خودداری ، صبر است.

همچنین از بندگان خود خواسته است که در کنار خودداری از این حلال‌ها ، همیشه ، هر لحظه و همه جا از حرام‌ها نیز خودداری کنند. چون در ماه مبارک رمضان ، از جانب پروردگار ، توان انسان برای خودداری از حرام‌ها زیاد می‌شود و این صبر ، بسیار مهمّ است. به همین خاطر از روزه تعبیر به «صبر» شده است ، لذا در سوره مبارکه بقره پروردگار می‌فرماید :

« وَ اسْتَعِینُواْ بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوۀِ » ⁽¹⁾

صبر، راه رسیدن به رستگاری

مسأله صبر ، خودداری و تقوا به صورت‌های مختلف بیان شده است ؛ در این زمینه اهل دل ، آیه‌ای به کار گرفته‌اند که در پایان این آیه ، مسأله «فلاح» مطرح است ، که اگر کسی به آن نزدیک شود ، در حقیقت خودش را به انبیا ، ائمه طاهرین علیهم‌السلام و اولیای الهی رسانده است. چه بسا با طیّ مسیری که این آیه شریفه بیان می‌کند ، انسان به یکی از اولیای الهی تبدیل شود :

« یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ » ⁽³⁾که اگر کسی در این مسیر حرکت کند ، صد در صد به فلاح خواهد رسید ، یعنی وقتی پروردگار می‌فرماید : « لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ » امید واقعی و صد در صد را به بندگانش نوید می‌دهد.

فلاح به این معنا است که انسان همه موانع رسیدن به مقصود اعلی را برطرف کند و جاده را از موانع ، سدّها و بندها پاک کند که مرحله‌ای از آن به وسیله روزه

امکان دارد و در این صورت به مقام فلاح خواهد رسید.

مراحل سه گانه صبر

در این آیه ، با کمک روایات ، این گونه تفسیر می‌شود که صبر دارای سه مرحله است ؛

نخست : صبر در مقابل تلخی‌ها و ناگواری‌ها که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در دعای کمیل می‌فرمایند :

«قَلیلٌ مَکْثُه وَ یَسیرٌ بَقائُه » ⁽¹⁾

مدت تلخی‌ها و ناگواری‌ها برای انسان کوتاه و قابل تحمل است و انسان این مدت کوتاه را خیلی زود از دست می‌دهد و خوبی آن به همین است.

مثلاً در ماه مبارک رمضان ، مدت تلخیِ گرسنگی ، تشنگی ، خودداری از شهوات حلال و فرو رفتن در آب ، بسیار کم است. انسان سی روز در برابر تلخی‌ها و ناگواری‌ها باید صبر کند ؛ یعنی خود را در حریم خدا حفظ نماید که حریم خدا در این ماه ، روزه گرفتن است.

شخص نباید برای فرار از گرسنگی ، تشنگی ، شهوت و دیگر لذت‌ها مرتکب عمل حرام شود و صبر خود را بشکند. یک ماه صبر کند که به دنبال این صبر در برابر تلخی‌ها ، شیرینیِ رضایت و رحمت خدا و ساخته شدن سپر در مقابل عذاب جهنم را کسب کرده باشد که فرمود :

«الصوم جُنّۀ » ⁽²⁾

روزه در روایات به سپر تعبیر شده است ؛ یعنی محال است که روزه‌داران مؤمن به عذاب قیامت مبتلا شوند ، چون پوششی دارند که عذاب قیامت ، قدرت ورود

به آن و زخمی کردنش را ندارد و با هجوم عذاب جهنم نیز شکسته نمی‌شود. این سپر ، به امر و ساخت پروردگار است که علیه آتش دوزخ ساخته شده است ، لذا

دوزخ ، با همه قدرت و توانی که دارد ، نمی‌تواند این سپر را بشکند. صبر موجب می‌شود که انسان از غضب خدا و عذاب دوزخ در امان باشد و اگر در این حریم

بماند ، در امان خواهد ماند. ⁽¹⁾

الکافی: 32/1، باب صفۀ العلم و فضله و فضل العلماء؛ « [2]عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه‌السلام قَالَ الْکَمَالُ کُلُّ الْکَمَالِ التَّفَقُّهُ فِی الدِّینِ وَ الصَّبْرُ عَلَی النَّائِبَۀِ وَ تَقْدِیرُ الْمَعِیشَۀِ.»

الکافی: 87/2، باب الصبر؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [3]علیه‌السلام قَالَ الصَّبْرُ مِنَ الاْءِیمَانِ بِمَنْزِلَۀِ الرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ فَإِذَا ذَهَبَ الرَّأْسُ ذَهَبَ الْجَسَدُ کَذَلِکَ إِذَا ذَهَبَ الصَّبْرُ ذَهَبَ الاْءِیمَانُ.»

الکافی: 60/2، باب الرضا بالقضاء؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [4]علیه‌السلام قَالَ رَأْسُ طَاعَۀِ اللَّهِ الصَّبْرُ وَ الرِّضَا عَنِ اللَّهِ فِیمَا أَحَبَّ الْعَبْدُ أَوْ کَرِهَ وَ لاَ یَرْضَی عَبْدٌ عَنِ اللَّهِ فِیمَا أَحَبَّ أَوْ کَرِهَ إِلاَّ کَانَ خَیْراً لَهُ فِیمَا احَبَّ أَوْ کَرِهَ.»

گناه بزرگ بدبینی

⁽²⁾

بدبینی در اسلام حرام بوده ، عامل اصلی آن ، خیالات انسان و سخنان دروغ دیگران است که علیه دیگری می‌گویند تا او بدبین شود. خدا در قرآن مجید می‌فرماید :

به حرف دیگران در مرحله نخست گوش ندهید ، چون اگر همه جا به گوش باشیم ، دچار بیماری:

« سَمَّعُونَ لِلْکَذِبِ » ⁽³⁾

خواهیم شد و هر دروغی را باور می‌کنیم و نسبت به اطرافیان ، همسایگان و علمای خود بدبین می‌شویم و هر دروغی را باور می‌کنیم.

این بدبینی فیوضاتی که از طریق مردم و خدا به شما می‌رسد ، از بین می‌برد.

گوش دادن به حرف مردم بدون تحقیق و حقیقت مسأله را به دست نیاوردن ، موجب بدبینی است که آن نیز حرام است. خداوند می‌فرماید :

اگر دیگران مطالبی برای شما نقل کردند ، قبول نکنید ، چون نباید بدبین شوید ،

بلکه « فَتَبَیَّنُواْ » ⁽¹⁾

سعدی استادی به نام شهاب الدین سهروردی ⁽²⁾- معروف به شیخ اشراق - داشته است که شخصیت باسواد ، حکیم و متخلّق به اخلاق بود. روزگاری با هم به سفر دریایی رفته بودند. در کشتی نیز شاگرد خویش را تربیت و نصیحت می‌کرده است.

همه جای عالم برای انسان‌های الهی کلاس درس است. امکان ندارد عمر خود

را ضایع کنند ، بلکه یا در حال درس گرفتن هستند ، یا در حال درس دادن. حتی کسانی که انسان‌های معمولی هستند ، در حد ظرفیت خود ، در حال درس گرفتن و درس دادن هستند.

یکی از پرقیمت‌ترین شعرهای سعدی ، این شعر است که در کتاب «گلستان» آمده است : مقامات مردی ز مردی شنو

نه از سعدی ، از سهروردی شنومرا شیخ دانای مرشد شهاب

دو اندرز فرمود بر روی آبیکی آن که در نفس خودبین مباش

یکی آن که بر خلق بدبین مباش ⁽¹⁾

انسان نسبت به همه باید حسن ظنّ داشته باشد و همه را خوب و پاک بداند ، مگر این که گناهی از آنها ثابت شود ، که بعد از ثابت شدن گناه نیز در درون خود بگوید : این شخص خطاکار اهل نماز و روزه است ، حتما توبه کرده یا می‌کند و خدا او را می‌بخشد ، پس چرا من بخشش نداشته باشم و آبروی او را در بین مردم ببرم ؟

بدبینی انوشیروان به بوذرجمهر

اشاره

انوشیروان ⁽²⁾به بوذرجمهر ⁽³⁾که مردی عالم و بزرگوار بود ، بدبین شد. به

مأمورین خود دستور داد تا بوذرجمهر را دستگیر کنند ، لباس پشمینه زبر و آزاردهنده‌ای به او بپوشانند و در اتاق تنگ و تاریکی زندانی کنند. به دست و پایش زنجیر ببندند و در شبانه روز ، مقداری نان و نمک و کوزه‌ای آب به او بدهند.

همچنین اجازه ندارد با کسی ملاقات کند. به زندانبان‌ها گفت : هر عکس العملی نشان داد ، به من گزارش دهید.او را بی‌تقصیر زندانی کردند. چون سه گونه زندانی وجود دارد ؛ اول این که کسی جرمی کرده باشد ، دوم این که به خاطر تهمت ، در عین پاکی به زندان افتاده باشد ، مانند حضرت یوسف علیه‌السلام و سوم این که کسی دچار زندان هوای نفس خود شده باشد.

بوذرجمهر جزء زندانیان بی‌گناه بود. کسی که شخص بی‌گناه را زندانی کند ، مرتکب گناه بزرگی می‌شود. کسی که گزارش غلط در حق شخص بی‌گناه می‌دهد ، او نیز گناه بزرگی مرتکب می‌شود.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید : گزارش دهنده دروغ گو ، دستگیر کننده شخص بی‌گناه و کسی که شخص بی‌گناهی را زندانی می‌کند ، هر سه ملعون هستند ؛ یعنی خداوند رحمتش را از آنها قطع می‌کند. ⁽¹⁾

این‌ها گناهانی است که به حساب گزارش دهنده و دستگیر کننده و کسی که ظالم است و بی‌گناه را به زندان می‌اندازد ، نوشته می‌شود.

مدتی گذشت ، انوشیروان هر چه منتظر ماند ، هیچ گونه عکس العملی از بوذرجمهر گزارش نشد. به مأمورین زندان گفت : حرفی نمی‌زند ؟ گفتند : نه.

معروف است که چند ماه در غل و زنجیر ، با قرص نان و نمک سپری کرد و عکس

العملی نشان نداد.

انوشیروان چند نفر را مأمور کرد که نزد بوذرجمهر بروند و ببینند به چه علت این گونه آرام است و چرا تقاضای عفو و تخفیف نمی‌کند ؟ تا بعد از این که با او گفتگو کردند ، به او گزارش دهند. آنها به زندان آمدند و به بوذرجمهر گفتند : رنگ رخسار و شادابی چهره تو با گذشته فرقی نکرده و نشان می‌دهد که امنیت خاطر داری ، آیا تقاضایی داری ؟

کسانی که گرفتار می‌شوند ، گرفتاری بر عقل و خرد آنها اثر نامطلوب می‌گذارد ، گفتند : در این زندان تنگ و تاریک اذیت نمی‌شوید؟ بوذرجمهر گفت :

می‌دانید که من حکیم و طبیب هستم. برای خودم در این زندان دوایی درست کرده‌ام که این دوا از چند جزء ترکیب شده و هر روز از آن استفاده می‌کنم ، لذا بسیار

خوش و راحت هستم و امنیت خاطر دارم.

گفتند : آیا ترکیبات این دارو را برای ما نیز می‌گویی ؟ گفت : بله ، ترکیبات این دارویی که من استفاده می‌کنم ، تشکیل شده از این عناصر است:

1- توکل

اول : توکل. اعتماد و تکیه درونی من به پروردگاری است که کریم است. در باطن خود ، با پروردگار مأنوس هستم. کسی که با او انس بگیرد ، اضطراب و نگرانی ندارد. وقتی کشتی پر باشد ، از موج دریا در امان است ، اما وقتی خالی باشد ، امواج آن را واژگون می‌کند.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند :

«اِنّی تارِکٌ فِیکُمْ الثَّقَلَیْنِ» ⁽¹⁾

من دو شیء گران‌سنگ در میان شما به امانت گذاشته‌ام :

«کتاب الله و عترتی »

هر کس با قرآن و اهل‌بیت علیهم‌السلام مأنوس باشد ، بر کشتی پرباری سوار شده است که هر طوفانی در عالم بوزد ، او از آنها سالم رد می‌شود ، مانند میثم ، رُشید ، مسلم ، حبیب ، زهیر و قمر بنی‌هاشم.

توکل بر پروردگار کارساز بوده ، کلید حل همه مشکلات است. در ماه مبارک رمضان با توکل کردن ، گرسنگی و تشنگی آسان می‌شود.

حضرت صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند :

خداوند بوی دهان روزه‌دار را دوست می‌دارد و زمانی که روزه‌دار در وقت افطار لقمه را برمی‌دارد و افطار می‌کند ، خداوند گناهانش را می‌بخشد. این کلید حل

مشکل است. ⁽¹⁾

2- رضایت به قضای پروردگار

اشاره

این جزء اول دارو بود. جزء دوم این دارو ، رضایت به قضای پروردگار است.

قسمت ما این گونه شد که شصت سال آزاد بودیم ، مدتی نیز در زندان ، عمر خود را سپری کنیم. مدتی که آزادانه زندگی می‌کردم ، مسئولیت‌های عظیمی بر گردن من بود ، که اگر کوچک‌ترین خطایی انجام می‌دادم ، اهل جهنم بودم. قسمت من این بود که مدتی در زندان راحت باشم ، اینجا مکان خوبی است ، چون مسئولیتی ندارم و بار مسئولیت بسیار سنگین است ، پس به قضای پروردگار راضی هستم.

حکایت علی بن یقطین وابراهیم جمّال

نخست وزیرِ هارون - علی بن یقطین ⁽¹⁾

امام علیه‌السلام تا سه روز از ورود او به حرم ممانعت می‌کردند. اشک‌های این نخست وزیر سرازیر شد و به حضرت پیغام داد : چرا مرا به حرم راه نمی‌دهید ؟ حضرت فرمودند :

برای ابراهیم جمّال ⁽²⁾در بغداد مشکلی به وجود آمد و او به مسند حکومت آمد. خدا برای حل مشکلات مردم این مسند را به تو داده است ، اما تو به او اجازه ورود ندادی ، ما نیز تو را راه نمی‌دهیم ؛ یعنی خدا تو را راه نمی‌دهد. باید مانع را

برطرف کنی ، تا توفیق زیارت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نصیب تو شود.

گفت : آقا ! چه باید بکنم ؟ امام علیه‌السلام فرمودند : به بغداد برو و رضایت ابراهیم

جمّال را جلب کن ، اگر او راضی شود ، ما نیز تو را به حرم راه می‌دهیم ، چون قلب ما به قلب همه شیعیان وصل است.

گفت : چگونه از مدینه به بغداد بروم ؟ حضرت فرمودند : در نیمه شب ، کنار قبرستان بقیع ، شتری آماده است ، سوار می‌شوی ، او تو را به بغداد می‌برد. وقتی رضایت او را گرفتی ، همین امشب ، دوباره تو را به مدینه برمی‌گرداند.

نیمه شب ، به اراده موسی بن جعفر علیهماالسلام که «ارادۀ الله» است ، مرکب بعد از چند ثانیه به درب خانه ابراهیم جمّال رسید. نخست وزیر از مرکب پایین آمد ، درب را

زد ، ابراهیم درب را باز کرد ، گفت : من علی بن یقطین ، نخست وزیر مملکت هستم. به خاطر تو دارم بدبخت می‌شوم. من به مکه و از آنجا به مدینه رفتم ، اما موسی بن جعفر علیهماالسلام مرا راه نداد. من صورتم را روی خاک می‌گذارم ، پای خود را با کفش روی صورت من بگذار تا این باد ریاست از سر من بیرون رود که این باد مرا بیچاره می‌کند:

« یَأَیُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَآءُ إِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمِیدُ » ⁽¹⁾

گفت : والله ! تا تو پا بر صورت من نگذاری ، از در این خانه نمی‌روم. نخست وزیر ، با اصرار او را وادار به این کار کرد. با همان صورت و لباس خاک آلود سوار برشتر شد و در کنار قبرستان بقیع پیاده شد ونیمه شب به در خانه موسی بن جعفر علیهماالسلام آمد. امام علیه‌السلام در را باز کرد ، او را در آغوش گرفت و بوسید ، فرمود : وظیفه خود را خوب انجام دادی.

3- شکرگزاری نعمت های پرودگار

جزء سوم داروی من ، شکر است. این زندان از هر جهت جای شکر دارد ؛ چون

بیرون از زندان جای خالی من را احساس می‌کنند و قدر مرا می‌فهمند و خودم نیز

قدر آزادی را می‌فهمم. وقتی به وضع خودم توجه کنم ، خدا را سپاس می‌گویم.

4- داروی صبر

اما چهارمین جزء داروی من ، صبر است.بعد از هر تلخیی ، شیرینی وجود دارد.

اگردر حریم بلا ، ناگواری ، گرسنگی ، تشنگی وممنوعیت از شهوات صبرنداشته باشم، هرگزبه شیرینی‌های بعدازتلخی نخواهم رسید.

5- استقامت

پنجمین جزء داروی من ، استقامت است. زندان بد است ، چون تنگ ، محدود ، دارای کمبود و محرومیت از دیدن خانواده است ، ولی بدتر این است که آدم گرفتار بی‌دینی ، فساد و اشرار شود. من زندان را تحمل می‌کنم ، چون نمی‌تواند به دین من آسیبی برساند.

6- امید

ششمین جزء داروی من ، امید است ؛ امید به گشایش و آزادی. به واسطه این دارو ، در زندان هیچ گونه ناراحتیی ندارم. مأمورین مطالب را به انوشیروان گزارش دادند. انوشیروان فورا دستور آزادی بوذرجمهر را صادر کرد.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

ارزش صبر راه رسیدن به الطاف پروردگار

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین وصلّ علی محمد و آله الطاهرین

خداوند مهربان از باب مهر ، محبت و لطفی که به بندگانش دارد ، خیرات

و درجاتی را به طور کامل و جامع در دنیا و آخرت برای بندگانش قرار داده است که برای رسیدن به آن ، فقط به واسطه راهی که خود او ترسیم کرده ، میسّر است.

برای هیچ سالک و حرکت کننده‌ای مانع ، حجاب و سدّی از جانب پروردگار در مسیر راه او قرار داده نمی‌شود و وقتی که سالک این راه را طی می‌کند ، در به دست آوردن خیرات و درجات ، از جانب خداوند بخلی ورزیده نمی‌شود.

دقت در آیات و روایات

انسان را با این واقعیت آشنا می‌کند که خداوند متعال ، رسیدن به بخشی از این خیرات و درجات را در گرو صبر قرار داده است ؛ یعنی راه رسیدن به خیرات و درجات ، صبر است.

اگر کسی جاده صبر را به درستی طی کند و سالک این مسلک باشد ، به آن خیرات و درجاتی که در رابطه با صبر است خواهد رسید و این معنا را ، تجربه

تاریخ ، حیات پاکان و صابران عالم ثابت کرده است.

لغت صبر که در قرآن و روایات بسیار آمده است ، حتی در روایات ، باب ویژه و خاصی برای صبر دارند ، به معنای این است که انسان تحت هر شرایطی و هر بخشی از زمان و در هر موقعیتی خود را در حریم محبت و قوانین حق نگاه بدارد و خود را تسلیم فضاهای بیرون از حریم حق نکند ، گرچه این صبر برای او تلخ ، سنگین و ناگوار باشد ، اما بعد از صبر در همه تلخی‌های دنیا ، بنا به وعده‌ای که پروردگار مهربان عالم داده است ، در آخرت با درجات و خیرات آن تلخی‌ها را جبران می‌کند.

مراحل سه گانه صبر

⁽¹⁾

در روایات برای صبر سه مرحله بیان کرده‌اند:

نخست ، صبر بر گناهان است که انسان ، خود را در حریم حق نگهدارد و از این

حریم به جانب حریم شیطان قدم برندارد.

دوم : صبر در عبادت است که تا آخر عمر ، به طور پیوسته ، در حریم واجبات الهی قرار بگیرد ، که اگر از این حریم بیرون برود ، وارد حریم گناه خواهد شد.

سوم : صبر در برابر ناگواری‌ها و تلخی‌ها. از جمله تلخی‌ها، گرسنگی ، تشنگی و خودداری از شهواتی که خدا بر انسان حلال کرده است می‌باشد که به همین خاطر ، از روزه ماه مبارک رمضان به صبر تعبیر شده است.

یعنی یک ماه طول می‌کشد تا شما این جاده را طی کنید ، اما بعد از طی کردن جاده صبر و خویشتن‌داری به خیرات ودرجاتی که در ارتباط با صبر خاص ؛ یعنی روزه ماه مبارک رمضان است، خواهید رسید، که بخشی از آن، مادی است ؛ یعنی خیر آن مادی است.

اگر روزه داران در ماه مبارک رمضان ، برای افطار کردن و سدّ جوع ، نه برای سیر شدن و در سحر ماه رمضان ، نه به اندازه سیر شدن بخورند ، چون که خداوند متعال ، شکم پر را دوست ندارد ؛ اما شکمی که صاحبش آن را پر نمی‌کند و به معده فشار مضاعفی وارد نمی‌کند ، چنین شکمی نزد پروردگار محبوب است.

اگر روزه‌دار تا پایان ماه مبارک رمضان ، غذا خوردن خود را تنظیم کند ، بسیاری از اختلالات خونی و عصبی او برطرف خواهد شد. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند :

«صوموا تصحّوا » ⁽¹⁾

روزه بگیرید تا از بیماری‌ها در امان باشید و به صحت بدنی برسید که این موارد از برکات این صبر خاص است.

ارزش صبر در آیات قرآن

برای بیان این موضوع ، آیات و روایاتی برای شما مطرح می‌کنم که خداوند متعال ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و ائمه طاهرین : به خیرات و درجاتی که از طریق صبر نصیب

انسان می‌شود اشاره فرموده‌اند.

ترکیب این آیات و مطالب آن با یکدیگر بسیار مهم است. انسان وقتی در این

آیات و روایات دقت می‌کند ، فکر می‌کند که در ارزش‌های اخلاقی ، چیزی به اندازه صبر دارای ارزش نیست.

« وَ جَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّۀً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُواْ وَ کَانُواْ بِ‌ایَتِنَا یُوقِنُونَ » ⁽²⁾ما به بعضی از انسانها مقام پیشوایی دادیم که برای جامعه بشری سرمشق باشند

و انسان‌ها با اقتدا به آنها ، به کمالات برسند. چگونه اینان به درجه پیشوایی و امامت رسیدند ؟ قرآن مجید می‌فرماید :

آنها به خاطر صبر و یقین به آیات خدا به چنین درجه‌ای رسیده‌اند و عجیب است که خداوند ، یقین به آیات را بعد از صبر مطرح می‌کند ؛ یعنی صبر ، زمینه‌ساز یقین به آیات خدا است.

عبد وقتی به خاطر پروردگار ، در برابر گناهان می‌ایستد و در کنار عبادات صبر می‌کند و ترک عبادت نمی‌کند ، پروردگار او را کمک می‌کند که به آیات خدا باور صد در صد پیدا کند.

ممکن است در بعضی از مواقع تردید و شک داشته باشد ، ولی این صبر او را به نقطه‌ای می‌رساند که در باطن خود ، نسبت به تمام قرآن و مطالب آن احساس یقین کند.

چه کسانی دارای یقین هستند ؟ ⁽¹⁾

« وَ جَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّۀً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُواْ وَ کَانُواْ بِ‌ایَتِنَا یُوقِنُونَ »

این افراد به مرتبه‌ای رسیده‌اند که نشان دهنده راه من به بندگان شده‌اند ؛ زیرا

صبر و یقین به آیات را سرلوحه خود قرار داده‌اند.

کسی که در برابر این سه واقعیت مهم ، استقامت و صبر داشته باشد ، با اعتماد به خدا ، هادی و پیشوا می‌شود و در روز قیامت ، حجت را بر تمام انسانهای بی‌دین تمام می‌کند و به اذن پروردگار ، آنها را به عذاب دوزخ محکوم می‌کند.

خداوند می‌فرماید : چنین راهنما و پیشوایی را برای شما فرستادم که شما می‌توانستید با اقتدای به او ، در راه من قرار بگیرید ، ولی آن فرصت بسیار مهم را از

دست داده‌اید و این بدن جز این که در آتش بسوزد ، شایستگی دیگری ندارد.

صبر ، بهترین عامل رسیدن به کمال

بهترین عامل رسیدن به مقام هدایت و پیشوایی و زمینه‌ساز یقین ، صبر است. در روز قیامت ، درجات و خیراتی که به خاطر صبر و یقین به انسان می‌دهند ، فقط خداوند بر آن واقف است.

در کتاب شریف «کافی » نوشته شده است : وقتی میت را در قبر می‌گذارند و روح انسان وارد عالم برزخ می‌شود ، اولین برنامه‌ای که در ابتدای ورود به عالم برزخ انجام می‌شود این است که دو فرشته الهی برای سؤال و جواب بر روح انسان وارد می‌شوند. ⁽¹⁾

از پاسخ دادن ، مأموران خدا عالی‌ترین بستر راحت را به او هدیه می‌کنند و به او می‌گویند : استراحت کن ، تا در روز قیامت تو را صدا کنیم.

هنگامی که او را صدا می‌کنند ، روز برپا شدن قیامت است ، ممکن است پنج‌هزار سال در برزخ استراحت کرده باشد. او را صدا می‌کنند ، بیدار می‌شود ، می‌بیند قیامت برپا شده است ، بسیار خوشحال و شادمان می‌شود که به نقطه

وصال کامل نایل شده است.

طبق آیات قرآن ، انسان از کسی که در کنار او ایستاده است سؤال می‌کند : چه مدت در عالم برزخ بودیم ؟ او می‌گوید : یک یا دو روز. برزخ را برای صابران قرار داده‌اند که این برزخ در آنها هیچ گونه اثر نامطلوبی ندارد ؛ یعنی انسان در آنجا فراق همسر ، پسر ، دختر ، مال ، مغازه ، خانه ، دوستان ، عروس و داماد را احساس نمی‌کند ، چون استراحتی که به او می‌دهند ، استراحت مطلق فکری ، عصبی و باطنی است.

از انسان سؤال می‌کنند :

«مَنْ رَبُّکَ و مَنْ نَبیُّکَ وَ مَنْ امامُکَ وَ ما قِبْلَتُکَ؟» ⁽¹⁾

حضرت می‌فرمایند : قبل از این که در برزخ این سؤالات شروع شود ، نماز ، روزه ، زکات ، حج ، صدقه و خیرات او یک طرف و صبر در جانب دیگر او قرار می‌گیرد.

صبر در برابر گناه ، طاعت و ناگواری ، هر سه در روزه قرار دارد و به همین خاطر است که در قرآن و روایات ، پروردگار نمی‌فرماید : «الصلوۀ لی » ، «الحج لی » ، «الزکوۀ لی » اما ارزش و منزلت روزه از همه عبادات بالاتر است ، زیرا خداوند روزه را به ما واگذار نکرده است که بگوید : «الصوم لکم » بلکه می‌فرماید : «الصوم لی » روزه مخصوص من است ؛ گنجی است که از باب محبت در اختیار شما می‌گذارم و در روز قیامت ، خودم به آن پاداش می‌دهم : «و انا أجزی به ». ⁽²⁾

پاداش روزه در ارتباط با وجود مقدس حضرت حق است ، چون اگر تمام غیب

و شهود جمع شوند ، نمی‌توانند پاداش یک روز ماه رمضان را به شما بدهند.

یکی از زیباترین آیات قرآن را برای شما مطرح کنم. پروردگار می‌فرماید :

« مَا عِندَکُمْ یَنفَدُوَ مَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ »

لباس ، مال ، ثروت ، زمین ، ملک ، عمر ، مقام ، صندلی ، ریاست ، وکالت و وزارت و هر چه در ارتباط با شما است از دست رفتنی است ، اما آنچه در ارتباط با من است ، مانند : احسان ، رحمت ، مغفرت ، رضوان و بهشت ، ابدی است و هرگز از دست رفتنی نیست.

بعد می‌فرماید :

« وَ لَنَجْزِیَنَّ الَّذِینَ صَبَرُواْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ مَا کَانُواْ یَعْمَلُونَ » ⁽¹⁾

اما «ما عندالله» چیست ؟ سرمایه‌ها ، رحمت ، لطف ، رضوان ، بهشت ، درجات و خیرات بی‌نهایت است. برای رسیدن به «ما عندالله » این جاده را باید طی کرد ؛ در برابر گناهان خود را حفظ نماییم ، از حریم حرمت‌های خدا بیرون نرویم و حرام را حلال نکنیم و در برابر سختی‌ها ، بلاها ، مصایب و گرفتاری‌ها صبور باشیم و با دیدن مصایب ، زبان به کفرگویی نگشاییم.

خویشتن داری در عبادت

کسانی که در کنار عبادات ، خویشتن داری کردند و در حریم عبادات ماندند و در برابر ناگواری‌ها فراری نشدند و آن را تحمل کردند ، این انسان‌های صابر ، نزد من

این پاداش را دارند :

« وَ لَنَجْزِیَنَّ الَّذِینَ صَبَرُواْ أَجْرَهُم »

صبر این افراد ، فوق العاده با ارزش است ، ولی پاداشی که من در قیامت به آنها خواهم داد ، یقینا و قطعا از صبری که آنها انجام داده‌اند ، احسن و بهتر است.

این آیه از غرایب آیات قرآن است. خداوند متعال سه مسأله را در آن مطرح می‌کند که حوصله ، بردباری ، استقامت و صبر برای به دست آوردن آنها لازم است :

« أُوْلئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَیْنِ »

اینان بندگانی هستند که دو پاداش به آنها عنایت می‌شود. پاداش اول بهشت است. رضوان ، امنیت خاطر ، آرامش و ابدی شدن در بهشت است. همه این‌ها یک پاداش است.

پاداش دوم چیست و چرا به آنان داده می‌شود ؟ می‌فرماید :

« بِمَا صَبَرُواْ وَ یَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَۀِ السَّیِّئَۀَ وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ یُنفِقُونَ » ⁽¹⁾

صبر و شکیبایی سید ابراهیم قزوینی

⁽²⁾

مرحوم آیت الله العظمی سید ابراهیم قزوینی از بزرگترین عالمان شیعه است.

ایشان در نجف متولد شد. شخصیت بسیار فوق العاده‌ای است. زمانی که تعداد شاگردان درس‌های مهم نجف به صد عدد نمی‌رسیده است ، بیشترین علمای بزرگ شیعه را به عنوان شاگرد ، در جلسه درس خود داشت.

ایشان امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در خواب می‌بیند که به او می‌فرمایند : باید مقیم کربلا شوید. وظیفه شما این است که به کربلا بروید. از خواب بیدار می‌شود. می‌گوید :

من عالم هستم و خواب در اسلام حجت نیست ، دلیلی ندارد که به خواب خود عمل نمایم. در دین اسلام ، قرآن ، فرهنگ اهل‌بیت علیهم‌السلام و عقل سالم حجت است و خواب فقط برای انبیا و ائمه علیهم‌السلام حجت بوده ، اما برای ما حجت نیست.

می‌گوید : شب دوم امام علیه‌السلام را در خواب می‌بیند که می‌فرماید : من به تو امر می‌کنم که به کربلا بروی. سید دوباره بیدار می‌شود و باز می‌گوید : خواب که حجت نیست. برای بار سوم امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در خواب می‌بیند ، چهره حضرت نگران بود. می‌فرماید :

سید ابراهیم! به تو امر کردم که از این شهر بیرون برو و مقیم کربلا شو.ایشان به کربلا می‌آید و منشأ آثار عجیبی می‌شود. در کربلا اشرار ، اهل دنیا و مفسد ، عالم بی‌تقوایی را در برابر ایشان علم می‌کنند و به افراد شیّاد و بی‌سواد پول می‌دهند که در درس او شرکت کنند. با این عمل می‌خواستند حوزه با عظمت سید ابراهیم را از بین ببرند تا ایشان از کربلا بیرون برود ؛ زیراماندن ایشان در کربلا باعث تقویت دین و توبه بدکاران می‌شد و دست اشرار از قدرت کوتاه می‌گشت.

اشرار به خدمت سید می‌گویند : شما از فردا باید در درس این آقا شرکت کنید.

ایشان می‌فرماید : من درس ، بحث و مطالعه دارم ، مرا معاف کنید. چون اگر می‌خواست در آن درس شرکت کند ، جلسه گناه راتأیید می‌کرد و اولیای خدا در این گونه جلسات شرکت نمی‌کنند.

گفت : من نمی‌توانم شرکت کنم. آن فرد و اشخاص همراه او که از اشرار کربلا و یزیدی مسلک بودند ، آن قدر زندگی را بر سید ابراهیم سخت گرفتند که سید

مجبور شد همه چیز را رها کند و از کربلا به حرم مبارک موسی بن جعفر علیهماالسلام در کاظمین پناهنده شود.

حاکم بغداد به خاطر شرارت آنها ، لشکری را به سوی کربلا روانه کرد و قصد داشت همه اشرار را دستگیر و به بغداد بیاورد تا آنها را اعدام و یا تبعید کند. اشرار دستگیر شدند ، محور اسرا ، آن عالم بی‌تقوا ، منافق و مادی‌پرست بود که دستگیر شد.

سید ابراهیم قزوینی در مسیر رفتن به شهر کاظمین مشاهده می‌کند که تمام اشرار کربلا در غل و زنجیر اسیرند و آنها را به طرف بغداد می‌برند. این عالم دنیاپرست از میان اشرار به سید ابراهیم سلام می‌کند و می‌گوید : من به شما بد کردم ، می‌خواستم آبروی شما را ببرم و من باعث شدم که شما را از کربلا بیرون کنند.

سید ابراهیم از نظامیان ، عفو آن عالم را خواستار شد و گفت : این شخص را از شما خریداری می‌کنم. تقاضای خرید اسرا به گوش حاکم بغداد رسید ، او گفت :

این آقا اعدامی است. طبق گزارشاتی که به من دادند ، این آقا مزاحم سید ابراهیم قزوینی شده است و باید اعدام شود. گفتند : خود سید پول فرستاده و می‌خواهد ایشان را بخرد. گفت : من به احترام سید ، ایشان را آزاد می‌کنم ، ولی این چه اخلاق حسنه‌ای است که این سید بزرگوار دارند.

این حکایت در آیه گنجانده شده است :

« أُوْلئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُم مَّرَّتَیْنِ‌بِمَا صَبَرُواْ »

به اینان دو پاداش می‌دهم ، چون هر سه مرحله صبر را دارا بودند ، به خصوص در ماه مبارک رمضان ، صبر در معصیت و طاعت داشتند و در مقابل ناراحتی گرسنگی و تشنگی و محدودیت ، ایستادگی کردند.

« وَ یَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَۀِ السَّیِّئَهَ‌وَ مِمَّا رَزَقْنَهُمْ یُنفِقُونَ »

بدی دیگران را با خوبی‌های خود دفع کردند و از آنچه به آنان روزی کرده‌ایم ، انفاق می‌نمایند.

دوری اهل صبر از بخل

آخرآیه این است که این صابران ، اهل بخل نبودند.

ای محور دایره ملکوت

سرگشته وادی ناسوتتا چند در این قفس خاکی

ای بلبل گلزار جبروتای ماه افتاده در محاق

یادی کن از افق ملکوتدر خطّه دین بزن قدمی

تا چند به پیروی طاغوتاز باده عشق خلاصی یافت

از حوت طبیعت صاحب حوت ⁽¹⁾

« سُبْحَنَکَ إِنِّی کُنتُ مِنَ الظَّلِمِینَ » ⁽²⁾می‌باشد.

ارزش روزه ماه رمضان فقط نزد پروردگار معلوم است. اما آیا امکان دارد که بر این ارزش ، ارزشی دیگر اضافه کرد ؟ بله ، همان طوری که روایات ما بیان کرده‌اند. اگر عمل ، حال ، بدن ، جان و دل آمیخته با اشک بر حضرت ابی عبدالله علیه‌السلام شود ، اضافه کردنِ ارزشی دیگر ، امکان دارد. آن وقت «نُورٌ عَلَی نُورٍ» می‌شود.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

مقام صبر رسول خدا صلی الله علیه وآله صابرترین انسان

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

بر اساس آیات قرآن و روایاتی که در معتبرترین کتاب‌ها نقل شده است ، بسیاری

از خیرات و درجات به وسیله صبر به دست می‌آید و به عبارت روشن‌تر ؛ بخشی از

خیرات و درجات ، بعد از تحمل صبر نصیب انسان می‌شود.

در حقیقت بین انسان و آن خیرات و درجات ، جاده و طریقی همانند صبر قرار دارد که اگر کسی این راه را بپیماید و سالک این طریق باشد ، طبق وعده پروردگار مهربان عالم ، در دنیا و آخرت به آن خیرات و درجات خواهد رسید.

وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله - که خود ایشان در این عالم ، صابرترین انسان روزگار بودند - صبر را در سه مرحله تقسیم کردند ؛ صبر بر تلخی‌ها و ناگواری‌ها که در مدت بیست و سه سال رسالت و نبوت برای حضرت وجود داشت ، اما رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله برای تخفیف این ناگواری‌ها ، از حریم حق قدم بیرون نگذاشتند و در برابر مسئولیتی که بر عهده داشتند ، موفق و پیروز شدند. دشمنان و به وجود آورندگان تلخی‌ها و ناگواری‌ها ، پیشنهادهایی به حضرت دادند ، تا ایشان را از این راه باز دارند ، اما ایشان این وعده‌ها را قبول نکردند ؛ زیرا برای ایشان واضح بود که آن خیرات و درجاتی که خدا برای آن حضرت و امت او قرار داده است ، فقط با صبر به دست می‌آید ، لذا به سراغ راحت‌طلبی ، استراحت و فرار از ناگواری‌ها نرفتند.

دشمنان به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله پیشنهاد بیشترین پول و زیباترین دختران عرب را داده بودند ، به او گفتند : اگر قبول کنید ، ریاست سیصد و شصت قبیله و بهترین دختران عرب را به تو می‌دهیم ، اما دست از دعوت ، رسالت ، نبوت و هدایت بردار.

ایشان به عموی بزرگوارشان - ابوطالب - فرمودند : به سردمداران مکه بگو : من راه خود را ادامه خواهم داد ، حتی اگر ادامه این راه به کشته شدن من بیانجامد.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در راه تبلیغ اسلام سختی‌های بسیاری را تحمل کردند و به خیرات شگفت‌آوری رسیدند. حضرت علی علیه‌السلام گوشه‌ای از سختی‌های پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را بیان می‌کنند تا مشاهده کنید که میوه شیرین درختِ تلخ صبر چقدر مهم است.

مُبلِّغ سرزمین یمن

شیعه و سنی روایتی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام نقل کرده‌اند که مردم یمن نامه‌ای را به محضر مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نوشته ، از حضرت درخواست مُبلّغ دین کردند.

مردم آن سرزمین استقبال بسیاری از آن مُبلّغ کردند و آن چه را که او برای آنها

بیان می‌کرد ، با جان و دل می‌پذیرفتند و نتیجه آن تبلیغ ، تربیت شخصیت‌های

عظیمی همانند ؛ کمیل بن زیاد نخعی ⁽¹⁾

یکی از شخصیت‌های والایی که تحت تأثیر این تبلیغات قرار گرفت ، وجود مبارک مالک اشتر نخعی ⁽³⁾است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام بعد از شهادت مالک در مسجد کوفه فرمودند : هیچ مادری نمی‌تواند مانند مالک را به دنیا بیاورد.

به خصوص در یمن، قبیله‌ای به نام بنی‌شاکر، به واسطه تبلیغ این مبلِّغ تربیت شدند که امیرالمؤمنین علیه‌السلام درآخر عمر مبارک خود فرمودند : اگر تعداد نفرات قبیله بنی‌شاکر هزار نفر بود ، من با کمک آن هزار نفر ، پرچم توحید را در کل کره زمین برافراشته می‌کردم.

وقتی پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نامه اهل یمن را مشاهده نمودند ، امیرالمؤمنین علیه‌السلام را به عنوان مبلِّغ انتخاب کردند و فرمودند : علی جان ! شما باید برای تبلیغ دین اسلام به کشور یمن بروید. حضرت باید خانه ، زندگی ، همسر و دو فرزندش را رها کند و برای تبلیغ به یمن برود ؛ یعنی باید تلخی و ناگواری‌های راه این سفر و فراق خانواده را به تنهایی تحمل کند و صبر به خرج دهد. باید با صبر ، افق طلوع بخش عمده‌ای از خیرات و درجات برای انسان‌ها باشد.

حضرت علی علیه‌السلام اعلام آمادگی کردند. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به خاطر این که ارزش و منزلت

مبلِّغ را برای دیگران بیان کنند ، امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در آن گرمای پنجاه درجه ، از

مسجد تا بیرون شهر مدینه پیاده بدرقه کردند.

کسانی که در طول تاریخ ، با روحانی واجد شرایط سر و کار داشتند ؛ منافق ، توده‌ای ، حرام‌خور ، بی‌دین و گرفتار فساد زمان خود نشدند. اگر در هر دوره‌ای - به خصوص در اواخر دوران قاجاریه و بعد از آن - و در این زمان ، به اصل روحانیت حمله می‌شود ، به این علت است که دشمن می‌داند تربیت شدگان روحانیِ معنوی و واجد شرایط ، حمّال او نخواهند شد.

اگر همه تربیت شوند و در کنار روحانی واجد شرایط زندگی کنند ، مشروب فروشان ، قماربازها ، حرام‌خورها ، زناکارها و مفسدین نمی‌توانند زمینه فساد را به وجود بیاورند. دروغ ، غیبت ، تهمت و افترا ترویج پیدا نمی‌کند ، چون همه این موارد از ابزار دشمن است.

ارزش مبلّغ دین اسلام

انسان هدایت‌گر واجد شرایط آن قدر با ارزش است که خاتم پیامبران صلی‌الله‌علیه‌وآله و بزرگترین مخلوق پروردگار ، که دارای مقام «جمع الجمعی» است ، با پای پیاده به بدرقه امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌آیند. بعد او را در آغوش گرفته ، می‌فرماید :

«لاَنْ یَهْدِیَ اللّهُ بِکَ رَجُلاً واحداً خَیْرٌ لَکَ مِمّا طَلَعَتْ عَلَیهِ الشَّمْسُ » ⁽¹⁾

علی جان ! وقتی مردم را با حلال و حرام دین آشنا کنی ، اگر در این سفر به واسطه تبلیغ تو یک نفر هدایت شود ، در پیشگاه خدا از آنچه که آفتاب بر او طلوع و غروب می‌کند ، با ارزش‌تر است.

بسیاری از خیرات با صبر به دست می‌آید. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله جهان را با صبر کردن

در برابر ناگواری‌ها هدایت کرده‌اند. میلیاردها نفر به برکت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله هدایت شده‌اند و هدایت انسان‌ها در پرونده پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بهتر است از آنچه که آفتاب بر آن می‌تابد و از آن غروب می‌کند.

روایتی که اغلب فقهای شیعه قبول دارند و بعضی از آنها نیز در رساله‌های خود این روایت را آورده‌اند که : اگر تعداد افراد نماز جماعت از ده نفر بگذرد ، جنّ و انس

نمی‌توانند ثواب و پاداش آن را بنویسند. ⁽¹⁾

تمام این موارد ، محصول صبر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است. پول ، ریاست بر سیصد و شصت قبیله و ازدواج با دختران زیبا را قبول نکرد ، اما صبر بر ناگواری‌ها و تلخی‌ها را قبول کرد تا خورشید با صبر ایشان به شکلی طلوع کند که دیگر غروب نخواهد کرد.

« هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِ‌ّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ » ⁽²⁾

صبر در ترویج دین

وقتی خورشید با صبر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله طلوع کند ، دیگر غروب نخواهد کرد.

« وَلَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ » ⁽¹⁾

نمی‌شدند. پروردگار نمی‌فرماید : جمع شدن مردم دور پرچم اسلام به واسطه من بوده است ، بلکه می‌فرماید : اخلاق ، صبر ، تحمل ، نرمی ، آقایی ، کرامت و بزرگواری تو ، امتی به نام امت اسلام ایجاد کرده است. البته در این امت ، تعدادی نیز ریزش می‌کنند و هم پیاله یهودی‌ها و مسیحیان بی‌خبر از حقایق و توده‌ای می‌شوند. اگر پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در روز قیامت ، فقط سلمان را به خدا ارائه دهد و بفرماید : مرا به نبوت برگزیدی ، من این انسان آتش پرست و زرتشتی را هدایت کردم ، برای پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بهتر است از آنچه که آفتاب بر او می‌تابد و از آن غروب می‌کند ، تا چه رسد به این که میلیون‌ها عالم ، حکیم ، فقیه ، عابد ، زاهد ، خیّر ، متدین و مطیع خدا به وسیله ایشان به وجود آمده است.

حضرت با صبر خویش به ما می‌فرمایند : امت من باید در حریم حق ، در مقابل همه ناگواری‌های ایستادگی نماید. پول ، مقام ، ریاست و دختران زیبا ، شما را از حریم حق بیرون نبرند ؛ زیرا ضرر خواهید کرد.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در بلا ، طاعت و عبادت از صابرترین انسان‌های تاریخ بوده‌اند. ایشان در عبادت صبری داشتند که عاقبت خدا آیه‌ای را در قرآن نازل کرد. ما چنین گفتگویی را با هیچ پیغمبر و امامی از جانب خدا نداریم. ائمه علیهم‌السلام از طریق قلب با پروردگار رابطه داشتند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام در نهج البلاغه می‌فرمایند :

خدا از طریق باطن با آنها مناجات می‌کند. اما چنین پیشنهاد و حرفی را خدا به هیچ پیغمبر و امامی نزده است :

« طه * مَآ أَنزَلْنَا عَلَیْکَ الْقُرْءَانَ لِتَشْقَی » ⁽²⁾

ما قرآن را بر تو نازل کردیم که در عبادت ، خود را به مشقت بیاندازی ؟ خدا به چه کسی گفت که عبادات خود را کم کن ؟ چه کار کرد که خدا خودش گفت :

تخفیف بده ؟ آن هم چه نوع عبادتی ؟

حافظ زیبا فرموده :

صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند

بر اثر صبر نوبت ظفر آید ⁽¹⁾

« فَاصْبِرْ کَمَا صَبَرَ أُوْلُواْ الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ » ⁽²⁾از حریم حق بیرون نرو و خودت را تسلیم غیر نکن.

همیشه در مورد آیه‌ای در سوره هود می‌فرمودند : این آیه مرا پیر کرد ؛ یعنی به قدری بار صبر آن سنگین است که مرا پیر کرد و آن آیه این است که خدا به من اعلام کرد :

« فَاسْتَقِمْ کَمَآ أُمِرْتَ » ⁽³⁾از این حریم بیرون نرو ، چنان که به تو دستور داده شده است و این صبر مرا به پیری می‌کشاند ، اما ارزش دارد.

قرآن مجید بخشی از خیراتی که از درخت صبر سر می‌زند بیان می‌کند. از جمله

« فَاصْبِروا » ⁽¹⁾

اگر بیرون بروید ، تسلیم شیاطین خواهید شد. آنها که در این حریم راه ندارند ، اما بیرون از این حریم ، همه منتظرند که شما صبر خود را از دست بدهید و برای علاج ناگواری‌ها و رسیدن به لذت‌ها - به خیال خود - از حریم حق بیرون بروید

و آنها شما را به اسارت بگیرند و به هلاکت برسانند. در این حریم خود را نگهدارید

که خدا با صابران است. خداوند همراه صابران است.

وقتی بچه‌ای به دنیا می‌آید ، با سه نفر همراه است. اگر تنها باشد ، بعد از چند ساعت می‌میرد. وقتی پروردگار عالم هر بچه‌ای از نر و ماده را خلق می‌کند ، پدر و مادر را همراه او قرار می‌دهد و مهربانی و محبت آنها را همنشین او قرار می‌دهد.

« إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِینَ » ⁽²⁾یعنی تنها زندگی نکنید ؛ زیرا توان شما به هیچ کس و هیچ چیزی نمی‌رسد.

کاری کنید که من همراه شما باشم. چه عملی را باید انجام بدهیم که پروردگار همراه ما باشد ؟ در برابر گناه ، ناگواری‌ها و در کنار عبادات صابر باشید. اکنون که ماه مبارک رمضان است ، پروردگار با همه شما همراه است ، چون که شما در حال صبر هستید ؛ یعنی خود را از خوردن و آشامیدن و لذت‌های منع شده نگهداشته‌اید و در حریم صبر از گناهان مانده‌اید. به جای گناه ، در کنار ثواب قرار گرفته‌اید. روزه نیز صبر است و خدا با شما صابران است.

معیّت پرودگار موجب می‌شود که در بسیاری از بلاها که بر سر ما می‌آمد ، دنیا و آخرت را از دست می‌دادیم اما او نگذاشت. شما را در این چند سال عمر ، از

افتادن در خیلی از لغزش‌ها و چاه‌ها حفظ کرده است.

در قرآن می‌خوانیم : خدا حفیظ است. خداوند در قرآن مجید می‌فرماید : ⁽¹⁾

بگذارید قیامت شود و پرده‌ها را بردارند و به ما نشان دهند که ما هزاران بار باید جهنمی می‌شدیم و او نگذاشته است. هزاران بار باید دچار فساد می‌شدیم

و نگذاشت. این به برکت معیّت خداوند است :

« وَاصْبِرُواْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِینَ » ⁽²⁾از درون و برون صابران را حفظ می‌کنم.

صبر و تحمل علی علیه السلام

دین و فرهنگی که ما داریم ، محصول صبر امیرالمؤمنین علیه‌السلام است. اما صبر بسیار ناگوار است که می‌فرماید :

«فصبرتُ و فی العین قَذَی وَ فی الحَلْقِ شَجَاً » ⁽³⁾

من صبر کردم ، اما مانند کسی که تیغ تیز در چشمش بود و نمی‌توانست بیرون

بیاورد و کسی که استخوان تیزی در گلویش فرو رفته است ، نه پایین می‌رود و نه بیرون می‌آید.

کجا صبر کرد ؟ آن وقتی که فاطمه زهرا علیهاالسلام از مسجد برمی‌گردد ، می‌بیند که همه اموال حکومتی و بیت المال را غارت کرده‌اند ، زحمات پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را در معرض خطر قرار داده‌اند. اشک ریزان درب اتاق را باز کرد ، می‌بیند امیرالمؤمنین علیه‌السلام دستش را روی زانوی خود قرار داده است و در گوشه اتاق نشسته است. در تمام این نُه سال زندگی با حضرت علی علیه‌السلام اولین و آخرین مرتبه‌ای بود که با ایشان با صدای بلند صحبت می‌کرد. همیشه به حضرت علیه‌السلام می‌فرمود : یا امیرالمؤمنین ! اما در اینجا صدا می‌زند :

«یابنَ ابی‌طالِب علیک السلام اشْتَمَلْتَ شَمْلَۀَ الجَنینَ وَ قَعَدْتَ حُجْرَۀَ الظنین » ⁽¹⁾

مانند جنین در شکم مادر ، خود را بستی و مانند تهمت خورده‌ها گوشه اتاق پنهان شده‌ای ؟

حضرت علیه‌السلام بلند شدند. لباس‌های رزم ایام جنگ احد و خندق را پوشیدند.

ذوالفقار را از نیام بیرون کشیده ، فرمودند : دختر پیغمبر ! راحت باش. دو سه قدم بیشتر دور نشده بود که مؤذن داشت می‌گفت : «اشهد ان لا اله الا الله» ، دختر پیغمبر را صدا زد ، فرمود : من آمادگی کامل دارم که به جنگ دشمن بروم ، اما جنگ اتفاق بیافتد ، نتیجه آن ، خاموش شدن چراغ خدا برای ابد در کره زمین خواهد بود.

صدا زد : علی جان ! من نیز مانند تو صبر و تحمل می‌کنم. فقط به خاطر این که این چراغ باقی بماند ؛ از این حریم بیرون نمی‌آیم.

اگر از این حریم بیرون بروید و صبر خود را از دست بدهید ، آلوده ، فاسد و گنهکار شده ، هم ردیف یهود و نصاری، گنهکار و مشرک می‌شوید ، پس ایستادگی و صبر کنید.

« وَاصْبِرُواْ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّبِرِینَ »

یعنی تنها زندگی نکنید.من همراه شما هستم. هر کس در دنیا وآخرت خداوند را همراه خود قرار دهد، در زندگی کمبودی نخواهد داشت.

ثروت با خدا بودن

این روایت دارای سه بخش است و سه داستان دارد. داستان آخر آن این است که در مسیر کوه طور ، جوانی با ادب ، آراسته و بزرگوار ، به موسی بن عمران علیه‌السلام گفت : وقتی برای مناجات به کوه طور می‌روی، به پروردگار عالم بگو : تو از بی‌کار خوشت نمی‌آید و من بی‌کار نیستم ، اما کاری که در این عالم نصیب من شده است ، خرج روزمره مرا جواب نمی‌دهد و چرخ زندگی من نمی‌چرخد. من به یک پیراهن نیاز دارم. به پروردگار عالم بگو : در کل این خزانه مال و ثروت تو ، اقلاً یک پیراهن

که به ما می‌رسد. زمینه‌ای به وجود بیاور که پیراهنی به ما برسد. ⁽¹⁾

موسی برفت و مناجات بکرد بگفت و بشنید چون خواست تا برگردد حق تعالی گفت: یا موسی پیغام آن درویش بنگزاردی گفت: بار خدایا تو عالمتری حکایت وحدت و وحشت می‌کرد و شکایت فقر و فاقه می‌گفت. گفت برو او را از من سلام کن و بگو خدایت سلام می‌کند و می‌گوید: تو تنها نیستی که من انیس تویم و تو غریب نئی که من جلیس تویم و تو درویش نئی که من و کیل تویم موسی بیامد و بر بالین آن درویش بنشست و آن پیغام بگزارد. درویش گفت: یا کلیم اللّه! مرا این مایه است که خدای تعالی، حدیث من بشنود و آن را جواب دهد. آنگه نعره‌ای بزد و جان بداد.»

می‌باشد و تو را می‌شناسد. از تو یک پیراهن می‌خواهد.

خطاب رسید : به او بگو که خدا می‌فرماید : تو انسان پرتوقعی هستی. خجالت نکشیدی که از من پیراهن می‌خواهی ؟ موسی علیه‌السلام عرض کرد : خدایا ! مگر چه شده است ؟ خطاب رسید : به او بگو : زمانی که خواستم محبت و عشق خودم را در دل‌ها تقسیم کنم ، دل تو را از عشق خودم پر کردم ، آیا باز تو نیازمند هستی ؟

مردم به قارون انسان نیازمند نمی‌گویند، اما قارون در فرهنگ من بسیار گدا و بدبخت است ، تو در فرهنگ من بسیار ثروتمند هستی. هر که خدا را دارد ، همه چیز دارد.

وقتی وارد عالم آخرت می‌شوید ، خانه ، زمین ، کارخانه و زن و فرزند به فریاد انسان نمی‌رسند وتک و تنها می‌شوید. غیر از خدا حتی یک نفر هم نیست که دست ما را بگیرد.

با صبر ، مرا همراه خود کنید و ما نتیجه این معیّت را در زندگی دیده‌ایم. حضرت موسی علیه‌السلام جواب پروردگار را به آن جوان گفت. وقتی جوان آن جواب را شنید ، شروع به گریه کردن کرد و گفت : موسی ! اشتباه کردم. اگر تا آخر عالم ، دائماً بدن مرا زنده زنده قیچی کنند ، گوشت بدنم را به خورد خودم بدهند ، دیگر آه نخواهم کشید. بلکه می‌گویم : محبوب من، من که همه چیز دارم. من که خدا را دارم ، پول

قارون را می‌خواهم چه کنم ؟

ما خبر نداریم که نزدیک به اذان صبح که بیدار می‌شویم، همه خواب هستند، در گوشه‌ای پیشانی را روی خاک می‌گذاریم و «یا رب العفو» می‌گوییم، همین معیّت چه ارزش بالایی دارد ؟ تمام جهان را به شما بدهند امایک روز روزه ماه رمضان را از شما بگیرند ، والله ضرر کرده‌اید.

در ناگواری‌ها ، حوادث و ظلم‌های مردم ، اگر انسان صبر کند ، بسیار زیبا است.

صبر کنید که خدا همراه ، وکیل و رئیس شما باشد.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

صبر جهت دار سفارش امام حسین علیه السلام به یاران

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

بنابر قرآن کریم و روایات ، راه رسیدن به بخشی از خیرات ، درجات و کمالات صبر است. صبر به معنای حفظ کردن خویش در حریم حضرت حق ، دین و حلال

و حرام است. مسأله صبر آن قدر با ارزش است که پروردگار مهربان در بیان ویژگی‌های اهل ایمان دو بار در قرآن مجید می‌فرماید :

« وَ تَوَاصَوْاْ بِالصَّبْرِ » ⁽¹⁾

برنامه‌های الهی و مقررات پروردگار سفارش می‌کنند.

در روز عاشورا ، وجود مبارک حضرت سید الشهدا علیه‌السلام در میان همه مسائل الهی ، هفتاد و دو نفر یار خود را به صبر سفارش کردند :

«صبراً بنی الکرام »

ای فرزندان آقایی ، بزرگواری ، شرف ، اصالت و کرامت ، من شما را به صبر سفارش می‌کنم. یعنی در این حادثه بسیار تلخ و ناگوار ، خود را در حریم الهی ، دین و مقررات پروردگار که یکی از آنها جهاد است و امروز بر عهده شما قرار گرفته است ، نگاه بدارید و بدانید که کشته شدن شما به منزله پل عبور است که از این خانه محدود و محل تنگنا و پرمضیقه شما را عبور می‌دهد و به جهان لقا و قرب وصال حضرت محبوب خواهید رسید.

انصافا این بزرگواران از طلوع آفتاب ، تا بعد از ظهر که امام حسین علیه‌السلام به شهادت رسیدند ، خود را جانانانه و عاشقانه در حریم الهی حفظ کردند و صبری از خود نشان دادند که بعضی از عرفا می‌گویند : حقیقت صبر را از صبر خود شرمنده کردند.به خصوص به زنان، دختران و خواهران خود سفارش به صبر کردند که بعد از شهادت ما ، خود را در حریم خدا نگهدارید و برای کاستن از تلخی و بلای اسارت ، مبادا به دشمن متوسل شوید.

این سفارش را خواهران ، دختران و زنان اصحاب در طول اسارت ایشان از کربلا به شام و از شام به مدینه رعایت کردند. تا جایی که در شب‌ها و روزهایی که سختی‌ها به اوج رسید ، برای یک بار از دشمن تقاضایی نکردند و اخلاق بالاتر این که ، از دوست نیز تقاضایی نکردند.

با درد بسازید که مردان ره یار

با درد بسازند نخواهند دوا را ⁽¹⁾

مقام خلادۀ بنت اوس در بهشت

به وجود مبارک حضرت داود علیه‌السلام خطاب رسید : ⁽²⁾به خانه «خلادۀ بنت اوس» برو و از طرف پروردگار به این زن با کرامت و بزرگوار بشارت بده که در بهشت ، در هر مقامی که قرار داری ، این زن همنشین تو خواهد بود ؛ یعنی این زن مقامی را به دست آورده بود که قریب به مقام انبیای الهی بوده است.

حضرت داود علیه‌السلام به دنبال مأموریتی که به او دادند ، به خانه این خانم می‌آید و به او می‌گوید : پروردگار عالم به تو بشارت بهشت را داده و فرموده : تو در بهشت ، قرین ، همنشین و جلیس من هستی.

مگر تو چه کار کرده‌ای ؟ این خانم به حضرت داود علیه‌السلام عرض کرد : مشابهت اسمی پیش نیامده است ؟ شما درست درب این خانه آمدید ؟ من لیاقت بهشت و همنشینی با تو را ندارم.

چقدر خوب است که انسان کارهای نیک خود را نبیند و چقدر خوب است که

انسان بدی‌های خود را ببیند. یعنی در طول عمر ، غصه و رنج داشته ، محزون باشد که چرا در گذشته من این کمبودها را پیدا کردم و چرا برای جبران این کمبودها اقدام نکردم ؟ این نگاه معقولی است.

چون نگاه به خود و اعمال مثبت خود ، غرور ، کبر و منیّت می‌آورد ، تا جایی که خدا در قرآن مجید می‌فرماید :

عده‌ای به خاطر دین‌داری به خدا منّت می‌گذارند و با منّت به پروردگار می‌گویند : ما مسلمان و متدین هستیم ، کار خوب انجام داده‌ایم.

خدا در قرآن به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله خطاب می‌کند که به این‌ها بگو :

« لاَّ تَمُنُّواْ عَلَیَّ إِسْلَمَکُم » ⁽¹⁾

این خانم معرفت بالایی داشت ؛ زیرا اعمال مثبت خود را نمی‌دید و می‌گفت :

من اصلاً به نظرم نمی‌رسد ، چیزی که مرا لایق بهشت و همنشینی با تو کند چیست.

این مشابهت اسمی بوده است.

حضرت داود علیه‌السلام فرمودند : هیچ گونه مشابهت اسمی نبوده است ، مرا درست فرستاده‌اند و تو همان «خلادۀ بن أوس» مورد نظر پروردگار مهربان عالم هستی. اما من سؤالی از تو دارم و آن این است که : مقداری از اعمال و باطن خود را برای من بگو ، تا بدانم که در درون شما چه خبر است.

گفت : ای داود علیه‌السلام ! من درونم نسبت به پروردگار آرام است. بلاهای بسیاری به سر من آمده که بسیار سنگین است ، در معرض رنج ، غصّه و آتش انواع بلاها و مصایب قرار گرفتم ، اما از پروردگار عالم درخواست برداشتن بلا را نکردم و به پروردگار عالم گلایه‌ای نکردم. در مقابل خدا ساکت بودم. تغییر برنامه را از خدا در خواست نکردم و صبر کردم. حضرت داود علیه‌السلام فرمود : به خاطر همین خداوند

متعال برای تو بهشت و همنشینی با من در بهشت را مقرر کرده است.

امام صادق علیه‌السلام این جمله را اضافه می‌کنند و می‌فرمایند : این مرحله‌ای است که خدا برای بندگان شایسته‌اش رقم زده است. این اخلاق صالحین است که از درد نزد خدا نمی‌نالند و دوا نیز نمی‌خواهند و خود را تسلیم حضرت حق می‌کنند.

ارزش های قیام امام حسین علیه السلام

وجود مبارک أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام در شب عاشورا می‌توانستند دست مبارک خود را بلند کنند و بفرمایند : خدایا ! بعد از این همه سال حسین بودن ، از تو

تقاضایی دارم و آن این است که : تمام دشمنان مرا از بین ببری تا بقیه عمر خود را با

خانواده‌ام زندگی کنم و راحت بمیرم. خدا نیز دعای او را برنمی‌گرداند و مستجاب می‌کرد.

از ویژگی‌های انسان‌های مؤمن ، صبر است و به همدیگر نیز صبر را سفارش می‌کنند. قرآن مجید در سی جزء ، یکصد و چهارده سوره و بیش از شش هزار آیه ، بالاترین مقام را برای صابران قرار داده است ؛ یعنی آن چه خدا به صابران عطا کرده است ، به هیچ طایفه‌ای در عالم عطا نمی‌کند. بارها این آیه در قرآن تکرار شده است :

« وَبَشِّرِ الصَّبِرِینَ » ⁽¹⁾

کسانی که خود را در حریم حق نگهدارند ، سود این نگهداشتن خود ، آلوده نشدن به گناه است. حریم حق از عبادت موج می‌زند. در حریم حق ، بی‌کاری و سستی از عبادت وجود ندارد ، بلکه انسان در عبادت فعّال است ، یعنی خود را در کنار همه عبادات قرار می‌دهد و از عبادت جدا نمی‌شود.

همیشه نماز ، روزه ، جهاد ، زکات و اخلاق همراه او می‌باشد ؛ یعنی با همه حقایق ، ارتباط عملی دارد. کسی که در حریم حق است ، عاشقانه اهل عبادت است و بی‌کار نیست.

جمعیتی در کنار مسجد کوفه نشسته بودند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام وارد مسجد شدند و فرمودند : این‌ها چه کسانی هستند ؟ گفتند : یا علی ! این‌ها اهل حق هستند.

فرمودند : اهل حق یعنی چه ؟ گفتند : این‌ها هیچ کاری در این عالم ندارند ، شب‌ها

در خانه استراحت می‌کنند و روزها اهل فکر ، ذکر و ورد هستند.

حضرت فرمودند : زندگی آنها از کجا اداره می‌شود ؟ گفتند : عده‌ای از مردم با علاقه زیاد اینها را از نظر مادی اداره می‌کنند. حضرت فرمودند : پس این‌ها با سگان کوفه چه فرقی دارند ؟ آنها هم کاری ندارند و مردم نیز به سگ‌ها محبت دارند و استخوان‌ها را جلوی آنها می‌ریزند. ⁽¹⁾

مراحل سه گانه صبر در روزه

حرکت در حریم حق حتمی است و مرکب این حرکت ، عمل صالح است. این آیه را ملاحظه کنید :

« وَ الْعَمَلُ الصَّلِحُ یَرْفَعُهُ » ⁽²⁾

این صبر ، عمل صالح است. وقتی که ناگواری‌ها به وجود می‌آیند ، این‌ها با کمال میل ، حوصله می‌کنند. این سه مرحله صبر ؛ صبر در گناه ، طاعت و ناگواری‌ها ، در روزه ماه رمضان طرح‌ریزی شده است ؛ یعنی خداوند متعال عملی را بر شما واجب کرده است که در این عمل ، صبر بر معصیت ، طاعت و ناگواری‌ها وجود دارد. این که گرسنگی و تشنگی را تحمل می‌کنید ، صبر در بلا است ، این که در شب رمضان و روزه رمضان عبادت می‌کنید ، صبر بر طاعت است و این که در خلوت و جلوت ، با وجود فشار گرسنگی و تشنگی غذا نمی‌خورید و روزه نگه می‌دارید ، صبر بر معصیت است.

روزه عبادتی فوق العاده کامل است. همه صبرها را در جرعه شیرین آن ریخته‌اند. خدا به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید : حبیب من ! از طرف من به صابران بشارت

بده ، چون اراده من تعلق نگرفته است که خودم مستقیما با بندگان خوب ، صابر ،

و مؤمنم حرف بزنم. البته خدا در روز قیامت با شما حرف می‌زند.

شما در روز قیامت صدای پروردگار را می‌شنوید ؛ یعنی آن صدا را که به گوش شما می‌رسانند. والله ! لذتش از همه نعمت‌های بهشت بیشتر است ؛ چون آن صدا به روح ، قلب و عقل شما لذت می‌رساند.

قبل از این که قیامت برپا شود ، فرموده که من چگونه در قیامت با شما صحبت خواهم کرد. متن صحبت پروردگار این است : وقتی شما را در بهشت قرار می‌دهند ، این صدا را می‌شنوید :

« سَلَمٌ قَوْلاً مِّن رَّبٍ‌ّ رَّحِیمٍ » ⁽¹⁾

پروردگار به گوش شما می‌خورد.

تجلی جمال محبوب بر حضرت موسی علیه السلام

مقداری از این لذت به موسی بن عمران علیه‌السلام رسیده بود که چنان در باطن خود مدهوش محبوب شد که درخواست تجلی جمال محبوب را کرد. او که می‌دانست پروردگار عالم را با چشم سر نمی‌شود دید. او پیغمبر اولوالعزم بود که حقایق برای او روشن است ، پس درخواست جلوه جمال حضرت حق را در باطن کرد.

خطاب رسید : به کوه نگاه کن. من جلوه‌ای به کوه می‌کنم ، اگر سر جایش ماند ، تو نیز آماده آن جلوه باش.

حضرت موسی بن عمران علیه‌السلام صورت خود را به جانب کوه برگرداند. خدا جلوه نور جمال ازلی را به کوه زد ، کوه خاکستر شد و به باد رفت. حضرت موسی علیه‌السلام غش کرد.

این مطالب در سوره مبارکه اعراف است :

« خَرَّ مُوسَی صَعِقًا » ⁽¹⁾

« قَالَ سُبْحَنَکَ تُبْتُ إِلَیْکَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِینَ » ⁽²⁾ولی به نظر بزرگان دین ، این جلوه در روز قیامت بر اهل ایمان خواهد شد ، بدون این که بیهوشی و غش کردنی در کار باشد ، بلکه شنیدن صدا و دیدن این جلوه ، دل انسان را الی الابد مست می‌کند.

ای کاش امکان داشت این مطالب را به ذهن نزدیک‌تر کرد. روایتی برای شما بیان

کنم ، شاید گره این بخش را باز کند. تمام اهل ایمان ، منهای مخلَصین زحمت می‌کشند تا به بهشت برسند و می‌رسند. در روز قیامت ، خداوند متعال زیباترین منظره و خوشمزه‌ترین نعمت‌ها را که فوق آن وجود ندارد ، برای شما قرار می‌دهد.

خداوند در قرآن می‌فرماید :

در بهشت برای شما:

« تَلَذُّ الْأَعْیُنُ » ⁽¹⁾

« فِیهَا مَا تَشْتَهِیهِ الْأَنفُسُ » ⁽²⁾هر چه بخواهید برای شما فراهم است. هیچ چیزی نیست که بگویند نمی‌شود.

شهدای کربلا با استقبال ملائکه و طبق روایات ، با استقبال پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و امیرالمؤمنین علیه‌السلام و تمام فرشتگانِ رحمت وارد محشر می‌شوند و در کنار قبر این هفتاد و دو نفر می‌آیند. هر شهیدی که از قبر برمی‌خیزد ، پیغمبر و امیرالمؤمنین علیهماالسلام او را در آغوش می‌گیرند. شما در آغوش حرام نرو ، آغوشی به تو می‌دهند که دیگر بالاتر از آن آغوش نیست. انسان برای رسیدن به حقایق باید گذشت داشته باشد.

اگر لذت ترک لذت بدانی

دگر لذت نفس لذت نخوانی ⁽³⁾

جوان‌هایی که به طرف لذایذ دنیوی می‌روند ، آیا این آغوش آلوده ، پرمیکرب ، پلید ، سازنده ایدز آغوش است ، یا دوزخ دنیاست ؟

مقام شهدای کربلا در بهشت

این هفتاد و دو نفر وارد محشر می‌شوند. امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند : شهدای کربلا به طور یقین در میان اولین و آخرین ، پرونده پرسش و پاسخ ندارند. انبیا علیهم‌السلام را به دادگاه الهی دعوت می‌کنند.

خداوند در قرآن می‌فرماید :

« وَلَنَسْلَنَّ الْمُرْسَلِینَ » ⁽¹⁾

خطاب می‌رسد : وارد بهشت شوید. صدای خدا را که می‌شنوند ، غرق لذت می‌شوند ، اما حرکت نمی‌کنند. خطاب می‌رسد : چرا حرکت نمی‌کنید ؟ بهشت منتظر و مشتاق شما است.

یک دو بیتی وقت مردن گفت افلاطون و مرد

حیف دانا مردن و صد حیف نادان زیستن

چرا حرکت نمی‌کنید ؟ تمام درب‌های بهشت به روی شما باز است. ساختمان ، قصر ، کاخ ، چشمه ، رود و انواع نعمت‌ها ، تجلی جمال رحمت خدا است. اما

اینان می‌فرمایند : خدایا ! تمام این بهشتی که ما داریم می‌بینیم ، بدون زیارت حضرت حسین علیه‌السلام برای ما لذتی ندارد. اجازه بدهید وقتی که ما به طرف بهشت می‌رویم ، مشاهده کنیم که سرور ما امام حسین علیه‌السلام نیز دارد وارد می‌شود.

بعضی جمال‌ها در این دنیا وجود دارد که تماشای آن ، تماشاگر را مدهوش خود می‌کند. وقتی زلیخا در آن اتاق بزرگ که دو درب داشت ؛ دربی در شمال سالن و دربی در جنوب سالن. زنان درباری را دعوت کرده بود ، برابر همه میوه و کارد گذاشته بود ، حضرت یوسف علیه‌السلام را اجبار کرد که از آن درب وارد شود و از درب دیگر بیرون برود.

مرد نامحرم در مجلس نامحرم نمی‌نشیند. مرد نامحرم جایی نمی‌نشیند که نامحرم به او و او به نامحرم خیره شود. اجبار کرد که از این درب بیرون بیا ، لحظه‌ای بایست تا به خوبی تو را ببیند و ارزیابی کنند و زیبایی تو را به دست بیاورند ، تا این گونه مرا به خاطر عشق به تو ملامت و سرزنش نکنند.

اما همین مقدار نیز حضرت یوسف علیه‌السلام حاضر نبود بایستد. درب شمال سالن باز شد ، به سرعت ، بدون نگاه کردن به خانم‌ها ، از درب جنوب بیرون رفت. خداوند در قرآن می‌فرماید :

زن‌ها لحظه‌ای که حضرت یوسف علیه‌السلام را دیدند ؛ یعنی به قدری از دیدن این قیافه غرق در لذت شده بودند که به جای میوه ، دست خود را بریدند.

اگر این جمال در بهشت ، در قلب شما تجلی کند ، چه خواهد شد ؟ کسی نمی‌تواند کیفیت آن را ارزیابی کند.

گفتگوی غیر مستقیم خدا با صابران

حبیب من ! چون در اراده من نیست که در دنیا مستقیم با بندگان ، رفیقان ، عباد و صابران حرف بزنم و آنان صدای مرا بشنوند ، لذا تو بین من و آنان واسطه شو.

از صدای سخن عشق ندیدم خوش‌تر

یادگاری که در این گنبد دوّار بماند ⁽¹⁾

« بَشِّرِ الصَّبِرِینَ » صابرین چه کسانی هستند ؟

« الَّذِینَ إِذَآ أَصَبَتْهُم مُّصِیبَۀٌ قَالُواْ إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّآ إِلَیْهِ رَ جِعُونَ » ⁽¹⁾

ببینید خدا چه آرامشی به ما می‌دهد. ما گم و نابود نمی‌شویم ، بلکه در پایان این سفر به خدا می‌رسیم، پس غصه‌ای نداریم.

این‌ها صابران هستند. حبیب من ! این بشارت را به اینان بده که من ، این حقایق را برای شما قرار دادم :

« أُوْلئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَ تٌ مِّن رَّبِّهِمْ »

خدا در سوره احزاب به ما می‌فرماید :

« یَأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ صَلُّواْ عَلَیْهِ » ⁽²⁾شما به پیغمبرم درود بفرستید. ما مگر چقدر وزن داریم ؟ وزن عقلی ، معرفتی ، عملی ، روحی ، روانی و عقلی ما مگر چقدر است ؟ ارزش صلوات ما برای

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله ، هم وزن خودمان است. اما خدا می‌فرماید : من خودم به صابران صلوات می‌فرستم. ارزش خدا و وزن صلواتش چقدر است ؟ همه برای صابران

است.

این صلوات چیست ؟ اگر می‌خواست که خودش معنی می‌کرد. نمی‌دانیم چیست ؟ مفسرین قرآن نیز نمی‌دانند چیست ؟ نه. ائمه علیهم‌السلام نیز برای ما نگفتند ، چون به فهم ما نمی‌آید که برای ما بگویند. مانند جلوه خدا در کوه طور که به حضرت موسی علیه‌السلام فرمود : اگر کوه ماند ، آن گاه توقع این جلوه در قلبت را داشته باش. ما نمی‌دانیم یعنی چه ؟

درود خدا بر روزه داران

خدا به روزه‌داران صلوات می‌فرستد ، چون هر سه مرحله صبر در آنان هست ، ولی نمی‌دانیم ارزش این صلوات چه مقداری است :

« أُوْلئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَوَ تٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَۀٌ »

«الرحمۀ » نیست ، «رحمۀ » است ؛ محدود نیست. رحمت من ، آن هم رحمت ویژه‌ای که قابل درک نیست ، برای بندگان صابر من است.

« وَ أُوْلئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ » ⁽¹⁾

کجا هستید ؟ ملائکه و همه انبیا علیهم‌السلام ره‌یافتگان به حریم قدس او هستند و از طریق صبر که همین روزه باشد ، به حریم حضرت حق ره‌یافته هستید. قبل از ماه

مبارک رمضان ، چرک‌ها ، آلودگی‌ها ، در باطن و ظاهر ما بود که تقصیر خودمان بود.

اما در این حریمی که راه پیدا کردیم ، دیگر از آن چرک‌ها و آلودگی‌ها خبری نیست.

چون شب اول ماه رمضان که برای سحر بلند شدیم ، بدون این که لفظا توبه کنیم ، خدا تمام آن چرک‌ها را پاک کرده است.

من دلیل قرآنی دارم که انسان بدون توبه نیز آمرزیده می‌شود. البته گناهانی که بین ما و خود خداست. در این ایام دیگر نیازی ندارد با الفاظ ، عشق بازی کنیم.

چون که در این حریم قرار گرفتیم ، خیلی چیزها در این حریم عاشقانه است ، و لو موضوعی برای آن نباشد.

اگر چه هیچ گناهی نباشد ، ولی خدا همین گریه و استغفار را دوست دارد. مگر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله گناه کرده بودند که روزی هفتاد بار استغفار می‌کردند ؟ خدا دوست دارد که صدای شما را بشنود و گریه و استغفار شما را مشاهده کند.

«وَ قَدْ اتَیْتُکَ یا الهی بَعدَ تَقْصِیرِی وَ اسرافی » ⁽¹⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

تقسیمات صبر منافع دنیایی و اخروی صبر

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

صبر و استقامت ، منافع دنیایی و آخرتی دارند. کتاب خدا به منافع دنیایی و آخرتی صبر اشاره کرده است. به دنبال آیات ، روایات نیز در حقیقت به عنوان تفسیر آیات قرآن ، همین مسایل را به صورت گسترده‌ای توضیح داده‌اند.

محال است کسی در فضای صبر و نگهداشتن خود در حریم خدا و دین خدا قرار بگیرد و آن منافع وعده داده شده ، نصیب او نشود. صبر و استقامت از منافعی که دارند ، نمی‌توانند جدا باشند. افتراق بین صبر و استقامت ، و منافع آن محال و غیرممکن است.

صبر نسبت به منافعش ، مانند خورشید نسبت به شعاعش است. چنانچه شعاع خورشید از خورشید جدا نیست و نمی‌تواند جدا باشد ، منافع و بهره‌های صبر نیز نمی‌تواند از صبر جدا باشند.

وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله وقتی برای مردم از صبر سخن به میان می‌آوردند ، به منافع والایی از صبر اشاره می‌فرمودند. در یکی از سخنرانی‌های خود فرمودند :

«فالصبرُ علی أربع شُعَب ؛ علی الشَّوقِ و الشَّفَق وَ الزهد و التَرَقُّب» ⁽¹⁾

صبر چهار رشته و شعاع دارد ؛ نخست : اشتیاق ، شوق و رغبت. شعاع دوم :

ترس ، واهمه و بیم. شعاع سوم : زهد ، بی‌رغبتی و بی‌میلی و شعاع چهارم : انتظار و امید است.

بعد قسمت به قسمت این تقسیمات را برای مستمعین توضیح دادند :

«فَمَن اشْتاقَ الی الجَنَّۀِ سَلا عَنِ الشَّهَواتِ » ⁽²⁾

آن کسی که اهل ایمان ، معرفت و اهل باور است و یکی از باورهایش ، بهشت پروردگار ؛ یعنی پاداش نیکان و پاکان عالم است و اگر بهشت نبود ، به تمام پاکان و نیکان ظلم شده بود و البته پروردگار عالم اهل ظلم نیست.

خدا بندگان را به بیگاری نمی‌کشاند. اگر به آیات قرآن کریم دقت کنید ، می‌بینید علنا پروردگار عالم حاضر نشده است که خوبی خوبان و پاکی پاکان را به صورت پایاپای مزد بدهد ، بلکه پاداش نیکان و پاکان ، اضافه‌تر از خوبی‌ها و پاکی‌های آنان

است. نمونه این آیات نیز واقعا در قرآن کم نیست.

یکی از نمونه‌های بسیار آشکار و روشن آن، این است :

« مَن جَآءَ بِالْحَسَنَۀِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا » ⁽³⁾اگر بنده‌ای از بندگان من خوبی و نیکی ارائه دهد ، من ده برابر آن ، خوبی و نیکی او را جبران می‌کنم. اگر مصلحت باشد که ده برابر آن را در دنیا جبران می‌کند و گر نه ، نقد به او نمی‌پردازد و در علم خودش وعده می‌گذارد که من این ده برابر را در

قیامت به حتم به عبدم برمی‌گردانم.

فرض کنید خوبی‌ها و نیکی‌ها در رابطه با این عبد ، ده برابر پاداش دارد ، عبد از زمان تکلیف تا زمان مرگ ، هفتاد سال ، میلیون‌ها نیکی و خوبی انجام داده ، میلیون‌ها بار «لا اله الا الله» ، «استغفر الله» و «لا حول و لا قوۀ الا بالله» گفته است ، یا در ماه مبارک رمضان ، چند مرتبه از اول تا آخر قرآن را قرائت کرده است ، که ثواب قرائت قرآن در این ماه ، غیر از قرائت قرآن در ماه‌های دیگر است.

حضرت رسول صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : در ماه مبارک رمضان ، هر حرفی از کلمات آیه‌ای که بر زبان قاری قرآن جاری شود ، ثواب یک ختم قرآن را دارد. ⁽¹⁾

خرج علم و عمل در راه رضای خدا

ما در قرآن و روایات ، حسنه پایاپای نداریم. گاهی قرآن مجید ده برابر حسنه را

به هفتصد برابر تبدیل کرده است. این دیگر بستگی به ظرفیت وجودی آن عبد

دارد. از آیات روشن قرآن است :

« الَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَ لَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّۀٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِی کُلِ‌ّ سُنبُلَۀٍ مِّاْئَۀُ حَبَّۀٍ » ⁽²⁾

در بعضی از مواقع انسان آبروی خود را خرج خدا می‌کند. آبرو تعداد ندارد ، بلکه یک کیفیت است. گاهی علم خود را خرج خدا می‌کند ، باز هم علم یک کیفیت است. ثواب هزینه کردن آبرو یا علم برای خدا ، با عدد نشان داده نمی‌شود ، چون عددی نیست. اما در اینجا مسأله مال است. در مال عدد مطرح است.

کسی که یک درهم مال خود را در راه خدا هزینه کند ، داستان این یک درهم مانند داستان یک عدد دانه نباتی می‌ماند که کشاورز می‌کارد و این دانه نباتی را به هفتصد دانه تبدیل می‌کند.

می‌فرماید : شما در طبیعت عالم ببینید که یک دانه ، هفتصد دانه شد ، پس باور کنید که من یک درهم شما را هفتصد برابر پاداش می‌دهم. کسانی که دین ندارند و کار خوب می‌کنند ، چون ایمان به قیامت و پروردگار ندارند ، پاداش قیامتی ندارند ، اما از عجایب پروردگار این است که پاداش نیکی بی‌دینان را در دنیا حساب می‌کند و می‌پردازد.

حکایت امام کاظم علیه السلام با کافر ریاضت کشیده

کسی به مدینه آمد و به مردم مدینه گفت : من می‌توانم خبرهایی از زندگی شما بدهم. کسانی که با او در ارتباط بودند ، از او خبر می‌خواستند و او خبر می‌داد و درست می‌گفت. این موضوع را به خدمت مبارک موسی بن جعفر علیهما السلام اطلاع دادند که : شخص بی‌دین و غیر مسلمانی به مدینه آمده و از امور ما خبر می‌دهد.

حضرت با او ملاقات کردند و در حضور مردم فرمودند : چه کار کرده‌ای که به این حال رسیده‌ای که به پنهان راه پیدا کرده‌ای ؟

به حضرت عرض کرد : خیلی چیزها را می‌خواستم ، با خواسته‌هایم مخالفت

کردم و در مقابل خواسته‌های خودم ، صبر کردم و آن خواسته‌ها را دنبال نکردم ، اگر چه تلخ و سخت بود.

حضرت فرمودند : درست است که چنین دانشی در محدوده ریاضت‌های نفسی و مخالفت با خواهش‌ها نصیب تو شده است. این مسأله درستی است ؛ چون خدای مهربان در این عالم نیز اجر خوبی احدی را ضایع نمی‌کند ، و لو با خدا نبوده ، مخالف خدا باشند و خدا را قبول نداشته باشند.

پاداش عمل صالح دشمنان

شیعه‌ای ، از یک خان عرب اهل سنت سیلی نابی خورد. روی زمین افتاد.

صورتش از سیلی خوردن درد آمده بود و بدنش از زمین خوردن. به او گفت : من که زورم به تو نمی‌رسد ، اما ما مولایی به نام امیرالمؤمنین علیه‌السلام داریم ، به او شکایت می‌کنم و او انتقام مرا از تو می‌گیرد. گفت : همین الان برو ، خیال می‌کنی من از او می‌ترسم ؟ او چهارصد سال است که از دنیا رفته است ، چگونه از من انتقام می‌گیرد ؟

این بنده شیعه با دل صاف و پاک آمد ، سه شب در حرم امیرالمؤمنین علیه‌السلام دعا کرد و گفت : تا انتقام مرا نگیری ، من از حریم تو بیرون نمی‌روم. گریه می‌کرد.

آن خان در اطراف کوفه زندگی می‌کرد. سه روز گذشت ، شیعه می‌بیند که دعای او مستجاب نشد و حرف خان ظالم اهل سنت دارد ثابت می‌شود و گویا از دست حضرت کاری برنمی‌آید.

کنار ضریح گریه کرد تا خوابش برد. محضر مبارک امیرالمؤمنین علیه‌السلام را درک کرد ، به حضرت عرض کرد ، حضرت فرمود : خداوند متعال به ما قدرت هر کاری را داده است ، ولی من به این خان سنّی ضربه‌ای در این دنیا نخواهم زد ، چون او حق خیلی مختصری به گردن من دارد و از من طلبکار است. طلب طلبکار را باید بدهند و آن این است که : روزی این خان از کنار نخلستان‌های بیرون نجف در حال عبور بود ، چشم او به گنبد من افتاد ، دستش را روی سینه گذاشت و گفت : «السلام علیک یا علی بن أبی طالب » یک کار خوب انجام داد ، مزدش این است که او را ببخشی.

بیدار شد. با گرفتن جواب خود از حرم بیرون رفت. خان سوار اسب بود ، گفت :

چه شد ؟ شکایت کردی ؟ آیا علی توانست مرا بزند ؟ گفت : من رفتم شکایت

کردم ، علی علیه‌السلام فرمودند : من این شخص را به این علت نمی‌زنم که به گردن من حق دارد و آن این است که روزی از کنار نخلستان‌ها می‌گذشت ، با دیدن گنبد من ، به من احترام کرده است.

خان از اسب پایین آمد. روی خاک نشست ، گفت : کجا می‌روی ؟ من می‌خواهم

گریه کنم ، دست مرا بگیر و به حرم امیرالمؤمنین علیه‌السلام ببر ، من می‌خواهم شیعه و علوی شوم.

مشاهده کنید که یک حسنه چه پاسخی دارد.

دنباله حکایت امام کاظم علیه السلام

موسی بن جعفر علیهماالسلام به آن شخص پیشگو فرمود : در مقابل ریاضت‌ها و صبری که کردی ، حق است که چنین پاداشی را به تو بدهند. آیا علاقه داری مسلمان شوی ؟ گفت : نه ، هیچ علاقه‌ای به مسلمان شدن ندارم ، فرمود : با خواهش نفس مخالفت کن و مسلمان شو ، تو که تمرین مخالفت با هوای نفس داری ، باطن تو می‌گوید مسلمان نشو ، با این باطن جهاد کن و مسلمان شو.

گفت : چشم. به دست موسی بن جعفر علیهماالسلام مسلمان شد. چند روزی که آداب اسلام را یاد گرفت ، کسی آمد به او گفت : یکی از آن خبرها را از زندگی من به من بده. هر چه فکر کرد ، دید هیچ خبری نزد او نیست. به درب خانه موسی بن جعفر علیهماالسلام آمد و در زد ، گفت : یابن رسول الله ! آن زمانی که بی‌دین بودم ، می‌توانستم خبر از آینده بدهم ، اما اکنون که دیندار شده‌ام ، خبری نمی‌توانم بدهم ، پس مزد این دینداری ما چه شد ؟

حضرت فرمود : دنیا گنجایش مزد مسلمان شدن تو را ندارد ، پاداشی که می‌خواهند به تو بدهند ، در این دنیا نمی‌توان به تو داد. گفت : صبر می‌کنم تا در قیامت ، پاداش مسلمان شدنم را از پروردگار عالم بگیرم.

ارزش خرج کردن در راه ابی عبدالله علیه السلام

پس ممکن است که یک حسنه ، هفتصد برابر پاداش داشته باشد. اگر مصلحت باشد ، در دنیا عطا می‌کنند ، اما اگر مصلحت نباشد ، پاداش آخرتی عطا می‌کنند ، الا یک حسنه را که پروردگار به موسی بن عمران علیه‌السلام فرمود : بر عهده‌ام است ،

بنده‌ام را از دنیا نمی‌برم تا در همین دنیا چند برابر به او پاداش بدهم و آن این است که اگر کسی یک دینار برای حسین من علیه‌السلام خرج کند ، تا از دنیا نرفته است ، پاداش او را هفتاد برابر خواهم داد.

توقع نداشته باشید که این هفتاد برابر ، در مال انسان باشد. گاهی می‌بینید پولی را در راه حضرت سید الشهدا و برای فرهنگ ابی عبدالله علیه‌السلام و جلسات ایشان خرج کردید ، اما خداوند متعال طور دیگری جبران می‌کند ؛ مثلاً عمره‌ای نصیب شما می‌کند که در ذهن شما نمی‌آمده و شما را کمک می‌کند که این عمره را با اخلاص و حال انجام دهید.

امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند : این عمره وقتی انجام گرفت ، پاداش آن مطابق این است که ده بار سطح کره زمین را از طلا بچینید و در راه خدا صدقه بدهید. این لطف حضرت حق است. ⁽¹⁾

الکافی: 252/4، بَابُ فَضْلِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَۀِ وَ ثَوَابِهِمَا، حدیث 1؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [2]ع قَالَ قَالَ عَلِیُّ بْنُ الْحُسَیْنِ علیه‌السلام حُجُّوا وَ اعْتَمِرُوا تَصِحَّ أَبْدَانُکُمْ وَ تَتَّسِعْ أَرْزَاقُکُمْ وَ تُکْفَوْنَ مَئُونَاتِ عِیَالِکُمْ وَ قَالَ الْحَاجُّ مَغْفُورٌ لَهُ وَ مَوْجُوبٌ لَهُ الْجَنَّۀُ وَ مُسْتَأْنَفٌ لَهُ الْعَمَلُ وَ مَحْفُوظٌ فِی أَهْلِهِ وَ مَالِهِ.»

الکافی: 253/4، بَابُ فَضْلِ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَۀِ وَ ثَوَابِهِمَا، حدیث 4؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [3]علیه‌السلام عَنْ آبَائِهِ علیهم‌السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله الْحَجَّۀُ ثَوَابُهَا الْجَنَّۀُ وَ الْعُمْرَۀُ کَفَّارَۀٌ لِکُلِّ ذَنْبٍ.»

« وَاللَّهُ یُضَعِفُ لِمَن یَشَآءُ » ⁽²⁾نامعلوم است ؛ آنچه خودم بخواهم ، اضافه می‌کنم. ⁽³⁾

برابری جریمه گناه با گناه

اما در جریمه گناه چگونه است ؟ خداوند می‌فرماید : جریمه گناه پایاپای است.

آیا همه گناهان پایاپای است ؟ اگر کسی مؤمنی را بکشد ، با نامحرمی زنا کند ، عمری شراب بخورد و یا نماز نخواند ، پاداش این گناه ، مطابق با وزن خود گناه است ؟ بله ، حتی به اندازه یک ارزن نیز کیفر او را اضافه نمی‌کند.

خدا در قرآن می‌فرماید :

« وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَهَا » ⁽¹⁾

مسأله دیگری که لازم است بدانید این است که : ممکن است کسی که از محلی رد می‌شود ، می‌بیند این محل نیاز به مسجد ، بیمارستان و یا مدرسه دارد ، مخارج خانواده خود را ندارد ، اما به قدری باطن درستی دارد که در درون خودش می‌گوید :

الهی ! اگر پول داشتم ، در اینجا یک مسجد ، پل ، درمانگاه ، مدرسه و یا کانون دینی به وجود می‌آوردم ، ولی افسوس که پولی ندارم.

در قیامت که پرونده‌اش را به او می‌دهند ، می‌بیند که ثواب همه این‌ها در نامه اعمال او موجود می‌باشد. می‌گوید : مولای من ! پرونده من با دیگری اشتباه شده است ؟ خطاب می‌رسد : نه ، آیا به یاد داری که فلان روز ، از فلان محل رد شدی ، دیدی که آنجا نیاز به مراکز خیریه دارد ، به خود گفتی : اگر پول داشتم ، می‌ساختم ، من به نیت مثبت تو نیز پاداش می‌دهم.

اما اگر کسی نیت گناه کند و از نیت بیرون نیاید ، پروردگار عالم نیت گناه را کیفر نمی‌دهد. چه خدای مهربانی است و چه برخوردهای زیبایی با عباد خویش دارد.

حتی نخواسته است که بدان عالم نیز در این عالم بدون اجر و مزد بمانند.

شوق ؛ مرحله اوّل صبر

بخش اوّل صبر ، شوق است. صبر میوه و منفعت دارد. در فضای ایمان است که انسان مشتاق بهشت ؛ یعنی پاداش بندگان می‌شود. خدا کسی را به بیگاری نمی‌کشد :

«فَمَنِ اشْتاقَ الی الجَنَّۀِ سَلا عَنِ الشَّهَواتِ »

آن کسی که در فضای معرفت و ایمان ، مشتاق بهشت است ، باید از خواسته‌های نابجا ، نامعقول و غیرمنطقیی که همگی در لغت شهوت نهفته است ، دست بکشد.

شهوت یعنی میل. اشتها از شهوت است. کسی که مشتاق بهشت است ، باید در برابر تمام خواسته‌های نامعقول و غیرمنطقی صبر کند. زمانی که در دامن این خواسته‌ها می‌افتد ، در حریم خدا بماند.

مردی به خانه امام صادق علیه‌السلام آمد ، عرض کرد : یابن رسول الله ! گرفتاری سختی برای من به وجود آمده است ، مرا راهنمایی کنید.

حضرت فرمودند : مشکل شما چیست ؟ عرض کرد : یابن رسول الله ! همسایه دیوار به دیوار ما کنیزی دارد که کنیز بسیار زیبایی است ، من اهل چشم چرانی نیستم ، ناخودآگاه چشمم به این کنیز افتاد ، دلم را برده است و عاشق او شدم.

تکلیف من چیست ؟

بردگی بود ، اما اسلام قوانینی را وضع کرد که سفره بردگی در این عالم جمع شود ، ولی برهه‌ای از زمان ، اسرا را می‌آوردند و به جهادگران می‌دادند ، این‌ها برده و کنیز می‌شدند. این‌ها را خرید و فروش می‌کردند و با خریدن کنیز ، به صاحبش محرم می‌شد.

یکی از دانشمندان خارجی می‌گوید : اگر کل عالم به مشکل علمی ، فکری ، اقتصادی ، اجتماعی و خانوادگی دچار شوند و همه تصمیم بگیرند که نزد من بیایند

و بگویند : درد ما را دوا کن ، من یک دوا و کلید دارم که به آنها می‌دهم و به آنها می‌گویم : درد خود را با این کلید دوا کنید و آن کلید «الله» است. او همه دردها را دوا و مشکلات را حل می‌کند.

« وَ إِن یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلاَ رَآدَّ لِفَضْلِهِ » ⁽¹⁾

امام صادق علیه‌السلام فرمودند : مشکل خود را نزد پروردگار ببر ؛ از حالا به بعد این گونه با خدا مناجات کن :

«اللهم أسئلک من فضلک » ⁽²⁾

خدایا ! من گدای احسان تو هستم ، گرفتار شده‌ام و این گرفتاری بر دوش من بسیار سنگینی می‌کند. این خلأ مرا با احسان خود پر کن.

«فَمَن اشْتاقَ الی الجَنَّۀِ سَلا عَنِ الشَّهَواتِ »

کسی که واقعا مشتاق بهشت است ، باید از خواسته‌های نامعقول بگذرد. اگر گذشت کند ، به بهشت می‌رود. این‌ها موانع بهشت هستند.

او در نمازها ، در خواب و بیداری این گدایی را شروع کرد.

سعدی چقدر زیبا می‌سراید :

دست حاجت چو بری پیش خداوندی بر

که رحیم است و کریم است و غفور است و ودود

کرمش نامتناهی نعمش بی‌پایان

هیچ خواهنده نرفت از در او بی‌مقصود ⁽¹⁾

بهره خدایی جوان متدین

⁽²⁾ جوانی در خانه بود ، همسایه او آمد و درب خانه را زد ، گفت : جوان ، تو متدین ، باتربیت و خوب هستی ، می‌خواهم سفری چند ماهه بروم. کنیزی دارم که به او علاقه زیادی دارم ، می‌خواهم او را نزد تو به امانت بگذارم تا وقتی که برگشتم ، کنیز را از تو سالم تحویل بگیرم.

جوان به او گفت : ببخشید ، من ازدواج نکرده‌ام و جوان ازدواج نکرده در معرض خطر است ، من دقیقه‌ای نمی‌توانم تحمل کنم. او را نزد پیرمرد نود ساله متدین ببر تا از او نگهداری کند.

همسایه به او گفت : آفرین بر تو ای جوان با ایمان. من این کنیز را به تو می‌بخشم.

قیمت کنیز دویست درهم می‌باشد ، به سفر می‌روم و برمی‌گردم و یا پول آن را و یا دوباره خودش را از تو می‌گیرم. با این که آن را به تو حلال کردم و می‌توانی مانند همسر شرعی ، ایامی که من نیستم ، با او باشی.

«اللهم اسئلک من فضلک »

با خلوص نیت به درب خانه او برو ، او می‌داند که پاداش استقامت و صبر تو را چگونه بدهد. اگر مصلحت باشد ، پاداش تو را فورا می‌دهد.

صاحب کنیز ، کنیز را بخشید و رفت. حاکم منطقه به دنبال کنیزی با شرایط ویژه می‌گشت. به او خبر دادند که این شرایط در کنیزی است که در اختیار این جوان است. گفت : به هر قیمتی که می‌فروشد ، از او خریداری نمایید. آمدند و گفتند :

حاکم خریدار این کنیز است.

بدون این که خود جوان قیمتی بگذارد ، گفتند : کنیز را به قیمت دویست هزار دینار طلا خریداری می‌کنیم. گفت : ما این پول را می‌گیریم و بعد از خانواده‌ای در مدینه برای تو دختری می‌گیریم که زندگی تو سر پا شود.

کنیز را فروخت و آن پول فراوان را گرفت و دو ماه بعد صاحب کنیز آمد ، گفت :

ای جوان ! اگر کنیز را می‌خواهی ، قیمت آن را به من بپرداز ، جوان آن پول فراوان را برداشت و گفت : این پول کنیز تو است. آن مرد به اندازه دویست درهم از آن پول‌ها برداشت و گفت: کنیز من این مقدار ارزش داشته است.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند :

اگر بهشت ، زن حلال ، پول ، خانه ، رفیق خوب ، مملکت خوب و حکومت خوب می‌خواهید ، در حریم خدا صبر کنید. خود را با گناه آلوده نکنید. من همه چیز به شما می‌دهم ، ولی افسوس که مردم کم با خدا معامله می‌کنند. شاید ده درصد با خدا معامله دارند ، اما نود درصد با شیاطین معامله می‌کنند.

سود کلانی نصیب معامله کنندگان با خدا می‌شود ، اما معامله کنندگان با شیطان ضرر و زیان زیادی می‌کنند.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

گنج صبر توجه به گنج حقیقی

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

واقعیتی که همیشه مورد توجه بسیاری از انسان‌ها بوده ، گنج است. گنج به مجموعه‌ای فراوان از ثروت اطلاق می‌شود که گاهی این در خرابه‌ها یافت می‌شود و علتش این بوده که این خرابه‌ها قبلاً شهر و یا کشور بوده و محل خزانه‌های حکومت‌های آن کشورهای آباد بود و یا دفینه‌هایی بود که ثروتمندان برای خود فراهم کرده بودند و بر اثر حادثه‌ها ، زلزله‌ها و طوفان‌ها ، آن مناطق آباد خراب شد و چون گاهی - به خصوص کشاورزان - در بیابان‌های به جا مانده از آن شهرها و کشورهای آباد ، در حال زیر و رو کردن زمین هستند ، به این دفینه‌ها و گنج‌ها برمی‌خورند.

این برای انسان در طول تاریخ واقعیتی شده بود که در خرابه‌ها ، بیابان‌ها و مناطق ویران گاهی گنج وجود دارد و گاهی به دنبال به دست آوردن گنج ، واقعا رنج‌ها را تحمل می‌کردند.

نابرده رنج گنج میسر نمی‌شود

مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد ⁽¹⁾

« وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْ‌ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ »

آیه شریفه ندارد «من الجهاد » که بعضی‌ها آیات قبل و بعد از این آیه را دریافت

نکرده ، در مسأله دچار اشتباه شده‌اند و می‌گویند : خمس فقط به غنایم جنگی تعلق

می‌گیرد ، در حالی که خدا می‌فرماید : « أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَیْ‌ءٍ » شیء ؛ یعنی هر چیز گران‌بها ، که غنایم جنگی نیز یکی از اشیای پرقیمت است. معدن ، سود حاصله از کسب سالانه و گنج نیز از اشیاء پر قیمت هستند.

« مِّن شَیْ‌ءٍ » اگر از چیزی غنیمت و بهره‌ای نصیب شما شد :

« فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ » ⁽¹⁾

این حال و کار مردم مؤمن است.

این گنج ، گنج مادی است. ثروت متراکمی که از خرابه‌ها ، کویرها و بیابان‌ها به دست می‌آید که یک پنجم آن خمس و مربوط به پروردگار عالم است ، که هم در دین او باید هزینه شود و هم برای بندگان آبرودار محترمش که خرج آنان با دخل‌شان در سال هماهنگ نشده است ؛یعنی رنج برده‌اند ، ولی خرج زندگی آنان بیش از درآمدشان بوده است.اگر از خاندان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله باشد ، بخشی از این واجب مالی به او می‌رسد ، آن هم در حدّ رفع مشکلات و نیازهایی که دارد ، نه بیشتر. چون نه قرآن اجازه می‌دهد و نه فقیهان شیعه.مقداری از این مال نیز سهم عالمان ربّانی است که واقعا در راه اسلام و تبلیغ دین خدا زحمت می‌کشند ، درس می‌خوانند ، درس می‌دهند و شاگرد ؛ مفسّر ، عالم و مبلّغ تربیت می‌کنند. بنا به اذن پروردگار، پیغمبر صلی الله علیه وآله و ائمه طاهرین علیهم السلام برای آنها نیز باید در حدّ احتیاج، نه افراط وتفریط، هزینه شود.

خواب شیخ محمد نهاوندی

⁽¹⁾

شیخ محمد نهاوندی ، یکی از علمای بزرگ که انسان برجسته‌ای بود و در علم و عمل و تقوا مشهور بود ، نقل کردند که : ایشان گفته است که من نسبت به هزینه کردن این مال الهی در زندگی خودم ، با آن همه زحمتی که برای دین می‌کشیدم ، دچار مشکل باطنی بودم که واقعا چقدر حقّ من است که از این مال مصرف کنم ؟ با وجود آن دانش و زحمتی که برای دین می‌کشید و بی‌کار نبود ، به سختی زندگی می‌کرده است.

می‌فرماید : در عالم رؤیا دیدم که وارد حرم وجود مبارک حضرت رضا علیه‌السلام شدم ، دیدم حرم دارای وضع و حال و روشنایی خاصی می‌باشد. سؤال کردم : امروز در

حرم مطهر حضرت رضا علیه‌السلام خبر خاصی است ؟ گفتند : بله. وجود مبارک امام

زمان علیه‌السلام بالای سر حضرت رضا علیه‌السلام نشسته‌اند و مشغول خواندن زیارت حضرت رضا علیه‌السلام هستند.

گفت : من بالای سر حضرت آمدم ، مراقب بودم که زیارت حضرت تمام شود تا به محضر مقدس ایشان شرفیاب شوم و مطلبم را بپرسم. زیارت ایشان تمام شد ، زانوی ادب به محضر مبارک امام زمان علیه‌السلام زدم و عرض کردم :من در ماه چقدر حق دارم از پولی که مربوط به شما است و طبق آیه قرآن واجب است که مردم بپردازند ، هزینه زندگی خود کنم ؟ اصلاً حق دارم یا نه ؟ و اگر حق دارم ، چه مقدار حق دارم ؟

امام علیه السلام فرمودند : شما در هر ماه از مال مربوط به ما ، این مقدار حق شرعی شما است که خرج کنید و اضافه از آن ممنوع است. ولی من به خواب خود اعتماد

نکردم. خواب خوبی بوده است ، سؤال فقهی کردم ، امام زمان علیه‌السلام نیز با کمال محبت جوابم را دادند ، اما به ما گفته‌اند که به خواب به عنوان دلیل و حجت شرعی تکیه نکنید.

به خواب خوب گفته‌اند تکیه نکنید ، چه رسد به خواب‌هایی که اصل و ریشه‌ای ندارد. چند روزی گذشت ، روزی در عالم بیداری وارد حرم مبارک حضرت رضا علیه‌السلام شدم ، حرم حال و هوای خاصی داشت ، بدون توجه به آن خواب ، سؤال کردم چه خبر است ؟ گفتند : آیت الله العظمی بروجردی به مشهد مشرف شده‌اند و بالای سر حضرت علیه‌السلام مشغول زیارت هستند. خیلی خوشحال شدم. با این که خودم فقیه و عالم بودم و برای دین زحمت می‌کشیدم ، ولی گفتم : برای این که خیالم صد در صد از این پول راحت شود که در قیامت گرفتار نشوم ، بروم بپرسم.

چون اگر کسی نپردازد و اگر کسی به ناحق بگیرد و اگر به ناحق بخورد ، فردای قیامت جواب خدا و پیغمبر صلی الله علیه و آله و همه سادات و زحمت کشندگان در راه دین را باید بدهد ، چون حقّ مشاعی و مشترک است.

لذا مرحوم آیت الله العظمی خویی ⁽¹⁾

و بعد وفاۀ السید محسن الحکیم سنۀ 1389 انتهت الیه المرجعیۀ الدینیۀ فی النجف، و قلد فی ایران و العراق و دول الخلیج و سوریا و لبنان و افغانستان و غیرها.

و لم تشغله شئون المرجعیۀ عن التدریس و لا عن التألیف. بل نستطیع القول انه تمیز فی التألیف عن غیره من کبار المراجع الذین استغرقت المرجعیۀ أوقاتهم فلم یکتبوا شیئا یبقی بعدهم سوی رسائلهم العملیۀ فی حین انه کان یستغل أوقات الفراغ لیکتب و یوف فاخرج للناس الکتب الآتیۀ:

1- أجود التقریرات فی أصول الفقه. 2- تقریرات الفقه. 3- الفقه الاستدلالی. 4- حاشیۀ علی العروۀ الوثقی. 5- نفحات الاعجاز. 6- البیان فی تفسیر القرآن. 7- المسائل المنتخبۀ - و هی مجموعۀ فتاواه. 8- معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواۀ (23 مجلدا).

و قد کتب بخط یده عن موسوعۀ (معجم رجال الحدیث) یقول: إن علم الرجال کان من العلوم التی اهتم بشأنه علماوا الأقدمون، و فقهاوا السابقون، و لکن أهمل امره فی الاعصار المتاخرۀ حتی کأنه لا یتوقف علیه الاجتهاد، و استنباط الأحکام الشرعیۀ.

لأجل ذلک عزمت علی تألیف کتاب جامع کاف بمزایا هذا العلم، و طلبت من الله سبحانه ان یوفقنی لذلک فاستجاب بفضله دعوتی.

کان یرعی الحوزات العلمیۀ بالرواتب کحوزۀ النجف الأشرف، و حوزۀ کربلاء فی العراق و حوزات قم و مشهد و غیرها فی ایران و الحوزات و المعاهد الدینیۀ فی الهند و باکستان و قد اهتم بالعمل الموساتی، تشییدا و دعما. فقد امر بإنشاء «موسۀ الامام الخوئی الخیریۀ»، حیث قامت فی غضون عمرها القصیر بمشاریع دینیۀ و ثقافیۀ و اجتماعیۀ فی لندن و نیویورک و بومبای و تایلند و الهند. فمن ذلک مدرسۀ دار العلم فی بانکوک (تایلاند) و مدرسۀ صاحب الزمان فی کهولنا بنغلادش و مدرسۀ أهل البیت فی هوکلی (البنغال الغربیۀ) و مدرسۀ أمیر المونین فی الهند و مدرسۀ الامام الباقر فی بهیوندی (الهند) و المدرسۀ الایمانیۀ فی بنارس بالهند و الحوزۀ العلمیۀ فی حیدرآباد. و وضع أساس مدینۀ متکاملۀ للطلاب و لمدرسی الحوزۀ العلمیۀ فی قم و هی الیوم مدینۀ شامخۀ باسم مدینۀ العلم و تقوم الموسات الخیریۀ الثلاث فی بریطانیا و فی الولایات المتحدۀ و فی الهند بتأسیس المدارس و المعاهد و تقدیم الخدمات الثقافیۀ.

ولی زمان سفر حج نزد روحانی می‌روند و فقط خمس مخارج سفر حج خود را می‌دهند و با آن پول خمس داده به حج می‌روند ، حج آنان باطل است.

می‌فرمودند : این پول مشاع است و تمام خمس مال باید حساب شود. عده‌ای دیگر از فقها نیز همین طور هستند ، آنها نیز حج بدون خمس را قبول ندارند و می‌گویند :

این مال حق خدا ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله تمام سادات و همه خدمت گزاران واقعی به دین است. باید انسان حقوق دیگران را بپردازد. اگر کسی خمس مال خود را نپردازد ، اموال او حرام مخلوط به حلال است و با آن نمی‌تواند نماز بخواند و به حج برود.

بالای سر حضرت رضا علیه‌السلام نشستم ، چهره ملکوتی آیت الله العظمی بروجردی را تماشا کردم و لذت می‌بردم ، چون

«النظر الی وجه العالم عبادۀ » ⁽¹⁾

نگاه کردن به چهره عالم ربانی ، واجد شرایط و خدمتگزار ، عبادت است. چون

او با ارزش است و چنانچه در روایات به ما یاد داده‌اند ، توهین کردن به عالم واجد شرایط ، توهین به پروردگار است. نگاه کردن به قرآن ، کعبه ، درب خانه عالم ربانی و به صورت پدر و مادر نیز عبادت است.

کسانی که آیت الله العظمی بروجردی را دیده بودند ، ایشان در آن زمان ، با این که هشتاد و هشت ساله بود ، اما ذکر رکوع و سجود را سه تا هفت بار تکرار

می‌کردند. نماز عجیبی داشتند. کسانی که ایشان را زیارت کرده بودند می‌دیدند که سیمای ایشان غرق در روشنایی ، نور و ضیای الهی بود و اگر در یک کلمه بخواهیم ایشان را توصیف کنیم ، او مرد خدا بود. خودشان می‌فرمودند : در تمام دوره عمر شریف خود ، از خدا جدا زندگی نکردند.

گفت : زیارت خواندن آیت الله العظمی بروجردی تمام شد ، دقت کردم ، دیدم جایی که نشسته است و دارد زیارت می‌خواند ، همان جایی است که در عالم رؤیا دیدم امام زمان علیه‌السلام نشسته بود و زیارت می‌خواند.

آمدم و سلام کردم. مرحوم آیت الله العظمی بروجردی ⁽¹⁾

ایشان فرمودند : شما در ماه این مقدار از مال خدا و پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله - خمس - را می‌توانید هزینه زندگی خود کنید و این مقدار حق شرعی شما است. مانند همان جملات و پولی که امام زمان علیه‌السلام فرموده بودند ، آیت الله العظمی بروجردی نیز به من فرمود.

یک گنج ، گنج مادی است که خمس دارد و یک گنج نیز گنج معنوی است که ارزش گنج معنوی با گنج مادی قابل مقایسه نیست. گنج مادی در خرابه ، بیابان ، کویر و زیر خانه‌های قدیمی پیدا می‌شود ، ولی جای گنج معنوی نزد پروردگار است.

داستانی از گنج مادی و معنوی

حکایتی از گنج مادی و معنوی گفته‌اند که خیلی جالب است. من از مرحوم آیت

اللّه العظمی آخوند ملاعلی معصومی همدانی ⁽²⁾شنیدم. ایشان می‌فرمودند :

حدود بیست ساله بودم. بعد از حوزه همدان ، برای ادامه تحصیل مرا راهنمایی کردند که به تهران بیایم ، گفتند : تهران اساتید بسیار معتبری در فقه ، اصول ، حکمت و عرفان دارد.ایشان می‌فرمودند : وقتی در تهران بودم ، از محضر دو استاد بهره فراوانی گرفتم و بعد به قم مشرف شدم و آنجا ادامه تحصیل دادم. که البته به مرتبه‌های بالای علمی و حالی رسیدند. متخصصین در آن زمان ، ایشان را از بسیاری از مراجع زمان بالاتر می‌دانستند.

مطالب زیادی برای من فرمودند و من یادداشت کردم. ایشان در بیست سالگی در تهران ، خدمت مرحوم آیت الله شیخ محمد رضا تنکابنی ⁽¹⁾

آخوند ملا علی می‌فرمودند : شیخ عبدالنبی برای خودم تعریف کردند که : من جوان بودم و در مدرسه مروی تهران طلبه بودم ، آن زمان نیز مدرسه مروی اساتید بسیار فوق العاده‌ای داشت.

داستان ساختن این مدرسه نیز داستان عجیبی بوده است. پول ساخت این مدرسه و زمین آن را خان مروی هزینه کرد که خان ثروتمندی در مرو خراسان بوده است که بعد به تهران آمد. انسان پاک ، پاک طینت ، حلال خور و بزرگواری بود که از ثروت خود به خوبی استفاده می‌کرد ؛ مسجد با عظمت و مدرسه مروی فعلی را او ساخت.

روزی که کلنگ این مدرسه و مسجد را می‌خواستند به زمین بزنند ، از علما ، فقها ، بزرگان و شخصیت‌های با ایمان بازار تهران دعوت کردند. خان مروی کلنگ را روی دستش بلند کرد و گفت : هر کسی که از شب اول تکلیف تا کنون نماز شب او

ترک نشده است بیاید این کلنگ را بگیرد و برای افتتاح به زمین بزند. من چنین

دستی می‌خواهم که کلنگ بزند. هیچ کس نیامد. خودش کلنگ را زد. یعنی یک خان ، نماز شب او از اول تکلیف ترک نشده بود.

اما خیلی‌ها نماز واجب خود را عمدا نمی‌خوانند. خیلی‌ها نماز صبح را بیدار نمی‌شوند ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : نماز خواندن بعضی مانند نوک زدن کلاغ به دانه می‌باشد که اسم نمازشان را باید نماز کلاغی گذاشت ؛ ⁽¹⁾

شیخ عبدالنبی فرمودند : من در ایام جوانی در این مدرسه طلبه بودم و هوس کردم که به دنبال گنج بروم. پشت اتاق مدرسه پستویی بود که طلبه‌ها رختخواب ، چراغ خوراک‌پزی و اثاث اضافه را در آنجا می‌گذاشتند. من چند کتاب درباره علم کیمیا و علوم قدیمی جفر و رمل خریده بودم و به دنبال این بودم که از طریق این کتاب‌ها به طلا دست پیدا کنم و یا مس را به طلا تبدیل کنم.

از شهر نور مازندران ، چند نفر از افراد آشنا به تهران آمدند و قصد عزیمت به مشهد را داشتند. من از آنها درخواست کردم که اگر ممکن است ، من نیز همراه شما به مشهد بیایم. آنها قبول کردند و گفتند : آماده شو ، تو را همراه خود می‌بریم.

گفتم : هزینه از تهران به مشهد رفتن چقدر است ؟ به من گفتند : این مقدار خرج سفر است. من دیدم دو ریال کم دارم.

به دوستان خود نگفتم که من دو ریال کم دارم. گفتم می‌رویم و قناعت می‌کنیم ، شاید مشکلی پیش نیاید. قناعت یک گنج است. کسانی که قانع هستند ، انسان‌های بسیار راحتی هستند. به لباس و کفش کهنه ، نان و پنیر ، نان و دوغ قانع هستند.

قناعت روحیه‌ای است که در هر کس باشد ، در هیچ امر مادی ، روحی و روانی باخت نمی‌کند.

نماینده حاکم بغداد به اهواز ، نزد یعقوب لیث صفار آمد و گفت : خلیفه

می‌گوید : به بغداد حمله نکنید. یعقوب گفت : من حمله می‌کنم و مردم را از شرّ

شما ستمگران بنی عباس نجات می‌دهم.البته گفت : من اکنون مریض هستم ، اگر خوب شدم ، شرّ شما ستمگران را کم خواهم کرد ، اما اگر موفق نشدم و شکست خوردم ، سفره‌ای همراه یعقوب بود ، آن را باز کرد ، داخل آن نان و پیاز بود ، گفت :

من آن وقت که شهرستان زندگی می‌کردم ، با این نان و پیاز شکم خود را سیر می‌کردم ، دوباره به سیستان برمی‌گردم و سر همین سفره ، نان و پیاز می‌خورم و زندگی خود را می‌گذرانم.

کسانی که به شکم ، شهوت ، زمین و به امور مادی دلبستگی ندارند ، راحت زندگی می‌کنند ، با همان نان و پنیر قناعت می‌کنند و خوش و شاد نیز هستند.

گفت : با قناعت تا سبزوار آمدیم. به هم شهری‌های خود گفتم : عالِمی در این شهر به نام حاج ملاهادی سبزواری زندگی می‌کند. تا شما کارهای خود را انجام می‌دهید و آماده می‌شوید ، من می‌روم تا ایشان را زیارت کنم.

تقوای حاج ملا هادی سبزواری

⁽¹⁾

حاجی سبزواری خیلی مورد توجه بزرگان آن زمان بود. حتی در سفر ناصرالدین شاه به مشهد که همه علمای سبزوار از او دیدن کردند ، حاجی دیدن نکرد. ناصر الدین شاه گفت : چرا ایشان نیامد ؟ گفتند : ایشان عادت ندارند به دیدن اهل حکومت بروند. گفت : پس ما به دیدن ایشان می‌رویم. ظاهرا با اعتضاد السلطنۀ ، عموی ناصر الدین شاه به خانه حاج ملاهادی آمدند.خانه حاجی نزدیک به صد متر و با اتاق‌های کاه گلی بود که آنها را گچ نکرده بودند. هنگام صرف ناهار سر سفره حاجی رسیدند ، دیدند که دو نان خشک با یک کاسه دوغ در مقابل ایشان بود. ناصر الدین شاه پرسید : چه موقع ناهار میل می‌کنید ؟ فرمود : همین الان. گفت : ناهار شما چیست ؟ فرمود : دوغ آسمانی. چون دوغی که درست کرده بودند ، کم مایه بود و رنگ کاسه را به خود گرفته بود ، حاجی اسم آن را دوغ آسمانی گذاشته بود.گفت :اگر شکم تو با این نان خشک و دوغ آسمانی سازگاری دارد، بخور.اما شکم‌اعلی حضرت مگر با این غذاها عادت دارد ؟

این شکم بی‌هنر پیچ پیچ

صبر ندارد که بسازد به هیچ ⁽¹⁾

ملاقات حاجی سبزواری با شیخ عبدالنبی

شیخ عبدالنبی می‌گوید : درب خانه حاجی سبزواری را زدم ، خودشان در را باز کردند ، گفتم : طلبه‌ای هستم ، تهران درس می‌خوانم و اهل نور مازندران هستم.

امکان دارد که من چند دقیقه شما را ببینم ؟ فرمود : تشریف بیاورید. تا جایی که فرصت بود ، خدمت این مرد الهی نشستم و بعد گفتم : ما با همشهری‌های خود به زیارت وجود مبارک حضرت رضا علیه‌السلام می‌رویم.

حاجی با این عظمتش که در قرن سیزدهم ، فیلسوف شهیر دنیا بوده است ، وصیت کرده بود که جنازه مرا مقابل قبرستانی که جاده مشهد از آن می‌گذرد دفن کنید تا زوّاری که از آنجا رد می‌شوند ، گرد و غبار قاطر و اسب آنها روی قبر من بریزد ، شاید به گرد و غبار زوّار امام هشتم علیه‌السلام خدا به من رحم کند. ما چه می‌دانیم امام ، عالم ربانی ، فقیه جامع الشرایط و مؤمن واقعی کیستند و چه جایگاهی دارند ؟

گفتم : آیا به من اجازه می‌دهید که مرخص شوم ؟ فرمود : بفرمایید. با آن وقار و عظمت تا درب حیاط مرا بدرقه کردند و دو ریال به من دادند و فرمودند :این کمبود خرج مسافرت تو ، از پشت پستوی حجره بیرون بیا ، کیمیای تو نزد امام صادق علیه‌السلام است ، نه میان کتاب‌هایی که مشغول خواندن آنها هستی و درب خانه را بست.

اگر گنج می‌خواهی ، نزد امام صادق علیه‌السلام برو. همیشه گنج ، در فرهنگ شیعه ، ولایت ائمه طاهرین و اطاعت از این ذوات مقدسه پیدا می‌شود. نظر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله را درباره صبر ببینید. من این تعبیر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را در هیچ یک از موارد اخلاقی ندیده‌ام : مهر ، فروتنی ، تواضع ، خشوع ، خضوع ، خاکساری ، کرامت ، این تعابیر فقط درباره صبر آمده است :

«الصبر کنزٌ من کنوز الجنۀ » ⁽¹⁾

صبر ، خود را نگهداشتن در حریم توحید ، ایمان و حلال و حرام خدا ، گنجی از گنج‌های بهشت است. هر کسی که صبر دارد ، زمین و خرابه وجودش از گنج خدا آباد و پر است.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

گوهر صبر ظاهر و باطن صادقان و متقین

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

در قرآن مجید ، از گروه با ارزشی به عنوان گروه صادقان و هم چنین از گروهی که در پیشگاه پروردگار از کرامت ویژه‌ای برخوردار هستند ، به عنوان گروه متقون یاد شده است.

صادقان گروهی هستند که ظاهر و باطن آنها لبریز از ایمان ، پاکی و پاکیزگی است. بین ظاهر و باطن آنها تفاوتی وجود ندارد و باطن و ظاهری الهی دارند.

مایه‌ای در باطن دارند که باطن آنان از آن مایه پر است. پروردگار در قرآن از آن مایه به ایمان و یقین تعبیر می‌کند ؛ ظاهر آنها همان جلوه ایمان و یقین است که عبارت از عمل صالح و اخلاق حسنه است. این ویژگی‌ها باعث شده است که پروردگار عالم نام صادقان را بر آنها قرار داده است.

در رابطه با آنها به تمام مردان و زنان سفارش و امر می‌کند که همراه با صادقان باشید. اگر بنا باشد در این دنیا با دار و دسته و گروهی همراه باشید ، با صادقان همراه باشید. ⁽¹⁾

ویژگی‌های روز قیامت این است که :

« هَذَا یَوْمُ یَنفَعُ الصَّدِقِینَ صِدْقُهُمْ » ⁽²⁾

در آن روز ، صادقان از صدق خود بهره کامل خواهند برد و روز قیامت برای آنها روز تنهایی ، ترس ، وحشت ، اضطراب ، نا امنی ، سخت و مشکل نخواهد بود ، بلکه نسیم قیامت برای آنها مانند نسیم بهار ، خوشی و شادی آور است. فضای آن ، فضای امن است. قلب آنها ، در آرامش کامل است و همین طور که وارد محشر می‌شوند ، در کمال خوشنودی ، شادی ، و رضایت از گذشته‌شان وارد محشر می‌شوند.

« وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ نَّاعِمَۀٌ * لِّسَعْیِهَا رَاضِیَۀٌ » ⁽¹⁾

معرفی گروه متقین

و اما گروه دیگر ، گروه متقون هستند که درباره اهل تقوا فقط یک آیه را برای شما قرائت می‌کنم ، چون به نظر می‌رسد که در میان آیات مربوط به اهل تقوا ، بار معنوی این آیه از همه آیات سنگین‌تر ، با ارزش‌تر و بیشتر است.

پروردگار مهربان عالم درباره اهل تقوا می‌فرماید :

« إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ » ⁽²⁾

من عاشق اهل تقوا هستم و اهل تقوا معشوق من هستند. برخلاف این که باید بگوییم اهل تقوا عاشق هستند و خدا معشوق ، ولی در قرآن مجید می‌فرماید : خدا عاشق است و اهل تقوا معشوق.

بعد از شناخت صادقان و عظمت معنوی اهل تقوا ، این سؤال به وجود می‌آید که صادقان چگونه در مدار صدق و اهل تقوا در فضای تقوا قرار گرفته‌اند ؟ صریح آیات قرآن مجید این است که اهل صدق ، با طیّ منزل صبر به صدق رسیده و اهل تقوا نیز با سلوک در جاده صبر به تقوا رسیده‌اند.

یکی از آیاتی که این معنا را نشان می‌دهد ، آیه یکصد و هفتاد و هفت سوره مبارکه بقره می‌باشد :

« وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ أُوْلئِکَ الَّذِینَ صَدَقُواْ وَ أُوْلئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ » ⁽¹⁾

صبر در برابر مشکلات اقتصادی

« وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ »

«ضرّاء » را از «بأساء » جدا نقل می‌کند ، «ضرّاء » به معنای مشکل اقتصادی

است. کاری نچرخید و فقط به اندازه زندگی معمولی درآمد پیدا کردند و هر چه کوشیدند که به این زندگی گشایش بدهند ، نشد. به خاطر کمبود مالی خود و خانواده‌اش در رنج بودند. بسیار علاقه داشتند که خانه‌ای خوب به دست بیاورند ، اما نشد و رنج و سختی این تهیدستی را با دینداری تحمل کردند.

با دینداری تحمل کردند یعنی چه ؟ یعنی می‌توانستند از این خانه کوچک بیرون بروند و با مال حرام ، خانه وسیعی در بهترین نقطه شهر تهیه کنند ، به وسیله رشوه ، غصب ، دوز و کلک ، فتنه ، فساد و کلاه برداری ، زندگی بهتری داشته باشند ، اما بر این زندگی سخت صبر کردند و از حریم حلال و حرام خدا و حوزه حریم پروردگار بیرون نرفتند و «عبدالله » ماندند و سختی کشیدند.

چون رنجِ تهیدستی بسیار سنگین است ، پروردگار جداگانه ذکر کرده است.

گاهی فشار زبان زن و فرزند و گاهی فشار زبان اقوام بر فشار اصل تهیدستی می‌افزاید ، ولی در مقابل سختی‌های زندگی صبر و تحمل کردند و کمبود ثروت خود را با حرام و فساد جبران نکردند.

« وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ »

کسانی که در مقابله با دشمن ، با هجوم فکری رو به رو شدند ، اما ایستادگی کردند و تسلیم فرهنگ و شبیخون عقلی دشمن نشدند. اکنون در خانه و اتاق‌های اغلب مردم جهان ، به خصوص مسلمان‌ها ، با اسلحه‌ای که در طول تاریخ خطرناک‌تر از این اسلحه نبوده ، به نام ماهواره و اینترنت ، به جنگ فکری با مؤمنین آمده است ، ولی متقین برای قبول فرهنگ این دشمن، آغوش باز نکردند و این نوعی صبر است.

حالت دیگر صبر ، صبری است که جوانان شیعه و پاک لبنان در مقابل آلوده‌ترین و بی‌رحم‌ترین دشمن تاریخ کردند که دشمن را ذلیل و زمین‌گیر کردند.

حدود شصت سال قبل ، وقتی دشمن خیمه‌اش را در خانه مسلمانان برپا کرد ؛ اسرائیل گفت : در آینده نزدیک ، جغرافیای مملکتم را از نیل تا فرات خواهم کرد ، یعنی فلسطین ، مصر ، لبنان و عراق جزء اسرائیل می‌شود ، این نقشه را حتی به

دیوار کلاس‌های درس خود نیز زده‌اند و معلم‌ها درس می‌دهند.

صابرتر بودن شیعیان از امامان معصوم

چند هزار شیعه صابر داریم ؟ امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند : ما چهارده نفر صابریم ، اما شیعیان واقعی ما «اصبر» هستند ، یعنی به مراتب از ما چهارده معصوم صبورتر هستند. ⁽¹⁾

« وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ »

واقعا این آیه دشمن را ذلیل کرد. وقتی این عالم الهی و این سید صابر ؛ سید حسن نصرالله ، قرار بود که روز جمعه ، در جشن پیروزی مسلمانان شیعه سخنرانی کند ، اسرائیل پیغام داد که من جایگاه ایشان را بمباران می‌کنم ، سید حسن نیز به اسرائیل پیغام داد : ما نیز تمام اسرائیل را مانند جهنم می‌کنیم.

خدا در قرآن می‌فرماید : همه این‌ها در نتیجه صبر است. ایستادگی ، تسلیم نشدن ، فرار نکردن ، با دشمن نساختن. اسرائیل دیگر نمی‌تواند بگوید : چند جوان بیشتر نیستند ، چون همین جوان‌ها با اسرائیل کاری کردند که سرمایه‌دارهای

اسرائیل صحنه را خالی کردند و کسی دیگر برای زندگی به اسرائیل نمی‌آید.

بلایی بر سر اسرائیل آوردند که هنرپیشه مسیحی لبنانی بی‌حجاب ، به

کشورهای عربی فریاد می‌زند : من از همه دولت‌های عربی به خاطر کمال بی‌غیرتی و بی‌شرفی آنها تشکر می‌کنم. چون دخالت نکردن آنها باعث شد که این جوانان بهتر شناخته شوند و در نتیجه شیعه بهتر شناحته شود.

« وَ الصَّبِرِینَ فِی الْبَأْسَآءِ وَ الضَّرَّآءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ أُوْلئِکَ الَّذِینَ صَدَقُواْ وَ أُوْلئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ »

بندگان صادق من چنین کسانی هستند. کسی که تحمل ندارد و در همان روز اول ماه رمضان ، گرسنگی و تشنگی برای او ناگوار آمد و روزه خود را باطل کرد ، چنین شخصی ، مسلمان دروغین است.

کسی که در مقابل فشار اقتصادی صبر نکند هوس خانه وسیع ، ماشین صد میلیون تومانی ، موبایل و امثال این‌ها را می‌کند و خودش را به حرام ، فتنه‌ها و فسادها آلوده می‌کند ، اما می‌گوید : من مسلمان هستم ، قرآن می‌گوید : تو دروغ می‌گویی و صادق نیستی.

به بخیل می‌گوید : تو که از پرداخت مالی که برای من است ، در راه خدا و بندگان من دریغ می‌کنی و باز هم می‌گویی که من مسلمان هستم ، دروغگویی بیش نیستی.

« أُوْلئِکَ الَّذِینَ صَدَقُواْ وَ أُوْلئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ »

طبق قرآن ، صابران با صدق و با تقوا هستند. گروهی که در قیامت:

« هَذَا یَوْمُ یَنفَعُ الصَّدِقِینَ صِدْقُهُمْ »

و اهل تقوا گروهی هستند که:

« إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَّقِینَ »

منِ - خدا - عاشق آنها هستم.

البته در آیه دیگری نیز عشق خود به صابران را به طور علنی اعلام کرده است :

« إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذِینَ یُقَتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُم بُنْیَنٌ مَّرْصُوصٌ » ⁽¹⁾

چهار مرحله مختلف صبر

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : صبر ، به صدق و تقوا منتهی می‌شود. شما می‌توانید چهار مرحله را در وجود صابران مشاهده کنید :

«فالصبر علی أربع شعب ؛ علی الشوق و الشفق و الزهد و الترقب »

صبری که شکفته شده از شوق ، بیم و ترس ، زهد ، امید و انتظار باشد.

اما صبر شکفته شده از شوق :

«فمن اشتاق الی الجنۀ سلا عن الشهوات» ⁽²⁾

کسانی که تمام خواسته‌های غیر منطقی را از خود دور می‌کنند.

بیشتر گرفتاری‌های مردم دنیا و فساد آنها به خاطر این است که اسیر خواسته‌های غیرمعقول هستند. درون بیشتر مردم دنیا ، دریای پرموجی از خواسته‌های غیرمعقول است و سعی می‌کنند که برای رسیدن به این خواسته‌ها ، خود و خواسته‌ها را به جای خدا قرار دهند. یعنی خواسته‌ها را به جای خدا برمی‌گزینند:

« أَفَرَءَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَیهُ » ⁽³⁾

اما صابران ، کسانی که مشتاق رسیدن به بهشت خداوند هستند ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : در حوزه ایمان و باور «سلا عن الشهوات» ؛ تمام خواسته‌های نامعقول را کنار می‌گذارند.

مال پاک و معقول می‌خواهند. شهوت ، یعنی میل و خواسته‌های درونی ، اما صابران، شهوات را از حلال می‌خواهند ، اگر بدون زحمت و یا از حرام به سراغ آنان بیاید ، آن را قبول نمی‌کنند ، چون برای آنها قبول نکردن حرام بسیار آسان‌تر است.

تقوای اقتصادی صابران و متقین

مرحوم آیت الله العظمی آخوند خراسانی ⁽¹⁾

دو ریال دو روز از زندگی را می‌گذراند ، ما این پولها را خرج حوزه‌ها می‌کنیم تا مرجع تقلید ، مفسر قرآن ، مبلغ دین ، عالم ، دین نگهدار تربیت کنیم ، این دو ریال چیست ؟ عرض کرد : استاد ! حقوق من در این ماه یک تومان است. در این ماه دیدم که دو ریال آن اضافه می‌باشد ، این دو ریال حق من نیست ، می‌خواهم آن را پس بدهم. من طاقت جواب دادن خدا در قیامت را ندارم. ⁽²⁾حلال خدا را پس می‌زنند ، چه برسد به حرام. اگر بخواهند حساب مالی ما را بررسی کنند ، نود درصد درآمد و هزینه کردن ما مردود می‌شود ؛ چون در اسراف ، تبذیر ، بخل ، حرص و سهل انگاری هزینه می‌کنیم.

تاجر پولداری از بغداد به نجف آمد. محضر وجود مبارک مرجع تقلید خود ، آخوند خراسانی رسید. ایران چه چهره‌های عظیمی در علوم مختلف از قبیل

عرفان ، فقه ، فلسفه ، فیزیک ، شیمی و ریاضی داشته است. ایران هزار و پانصد

سال در رشته‌های مختلف ، در تحویل شخصیت‌های ناب از همه دنیا مسابقه را می‌برد ، البته اگر حکومت‌های ستمگر حاکم بر این مملکت ممانعت نمی‌کردند.

آن تاجر عبایی برای آخوند آورد. عبایی که در ما طلبه‌ها به عبای خاشیه معروف است ، بافت عجیبی دارد ، نگهداری آن زحمت دارد ، ولی عبای فوق العاده‌ای است. عرض کرد : آقا ! این عبا ، صدقه ، انفاق و از سهم امام نیست ، شما مرا می‌شناسید ، من مقلد شما هستم ، من نزد شما حساب مالی دارم ، این عبا از پول خالص زحمت کشیده خودم است ، به شما علاقه دارم ، عبا را به شما هدیه می‌کنم ، روی دوش خود بیاندازید ، چون چند روز قبل به درس شما آمدم ، دیدم عبای شما کهنه و وصله‌دار است. شما مرجع تقلید چند میلیون شیعه و مؤمن هستید ، درست نیست که روی دوش بزرگ شیعه ، عبای کهنه و وصله‌دار باشد.

مرحوم آخوند فرمودند : از محبت ، و لطف شما بسیار ممنونم.عبا را قبول کردم.

تاجر بسیار خوشحال شد. وقتی تاجر از نجف رفت، مرحوم آخوند عبا را به یک روحانی داد و گفت : آن را در بازار ، نزد فلان عبا فروش نجف بفروش ، چون انسان صادق و بی‌دوز و کلکی است. قیمت واقعی آن را به تو می‌گوید. یعنی در بین مردم کسانی هستند که قیمت واقعی را نمی‌گویند و فاسد ، کلاه بردار و متقلب هستند.

این‌ها به فرموده پیغمبر صلی الله علیه و آله بی دین هستند :

«لیس منا من غشّ مسلماً » ⁽¹⁾

کاسبی که به امت من کلک بزند ، از ما نیست. ⁽²⁾گفت : این عبا فروش راست‌گو است. پولش را نمی‌خواهم. برو به او بگو : این عبا را بردار و در برابر آن چند عبای معمولی به ما بده. چون وقتی که طلبه شدم ، عبای من ساده بود ، بعد که مدرّس شدم ، همین عبا بر دوش من بود ، اکنون نیز که

آخوند خراسانیِ مرجع تقلید شده‌ام ، با همین عبا هستم ، چون عبا که کاری

نمی‌کند. آن عبا را با چهارده عبا عوض کرد و عباها را به طلبه‌ها هدیه کرد و فرمود :

ما با همین عبای وصله‌دار پاره زندگی می‌کنیم ، چون ملک الموت که بیاید ، به عبا نگاه نمی‌کند ، او جان و پرونده‌ام را می‌خواهد. امّا طلبه‌ها یک عبا را برای آخوند گذاشتند و روی دوش ایشان انداختند.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید : در فضای ایمان و یقین ، در برابر خواسته‌های نامعقول صابر هستند و همه خواسته‌های غیرمنطقی را از خود دور می‌کنند و در شوق بهشت هستند و به آن نیز می‌رسند. از حلال زیاد نیز فراری هستند ، «فضلاً عن الحرام» ⁽¹⁾

فضیلت امیرالمؤمنین علیه السلام بر تمام انبیا

شخصی به امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کرد : از خود تعریف کن ؟ فرمود : اگر کسی از خودش تعریف کند ، قبیح است. گفت : من تو را خوب نمی‌شناسم ، دلم می‌خواهد که با زبان خودت ، تو را بشناسم ، چون امام‌شناسی واجب است. از چه کسی بپرسم که امیرالمؤمنین علی علیه‌السلام کیست ؟ حضرت فرمود : خودت انبیا را با من مقایسه کن و ببین که چه تفاوت‌هایی با انبیا خدا دارم ؟

این حدیث بسیار مفصل است. ⁽²⁾

الْمُشْرِکِینَ فِی أَسْفَلِ دَرْکِ نَارِی وَ مَنْ أَقَرَّ بِوَلاَیَتِهِمْ وَ لَمْ یَدَّعِ مَنْزِلَتَهُمْ مِنِّی وَ مَکَانَهُمْ مِنْ عَظَمَتِی جَعَلْتُهُ مَعَهُمْ فِی رَوْضَاتِ جَنَّاتِی وَ کَانَ لَهُمْ فِیهَا مَا یَشَاءُونَ عِنْدِی وَ أَبَحْتُهُمْ کَرَامَتِی وَ أَحْلَلْتُهُمْ جِوَارِی وَ شَفَّعْتُهُمْ فِی الْمُذْنِبِینَ مِنْ عِبَادِی وَ إِمَائِی فَوَلاَیَتُهُمْ أَمَانَۀٌ عِنْدَ خَلْقِی فَأَیُّکُمْ یَحْمِلُهَا بِأَثْقَالِهَا وَ یَدَّعِیهَا لِنَفْسِهِ دُونَ خِیَرَتِی فَأَبَتِ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ الْجِبَالُ أَنْ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنَ ادِّعَاءِ مَنْزِلَتِهَا وَ تَمَنِّی مَحَلِّهَا مِنْ عَظَمَۀِ رَبِّهَا فَلَمَّا أَسْکَنَ اللَّهُ عز و جل آدَمَ وَ زَوْجَتَهُ الْجَنَّۀَ قَالَ لَهُمَا کُلا مِنْها رَغَداً حَیْثُ شِئْتُما وَ لا تَقْرَبا هذِهِ الشَّجَرَۀَ یَعْنِی شَجَرَۀَ الْحِنْطَۀِ فَتَکُونا مِنَ الظّالِمِینَ فَنَظَرَ إِلَی مَنْزِلَۀِ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَۀَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّۀِ مِنْ بَعْدِهِمْ فَوَجَدَاهَا أَشْرَفَ مَنَازِلِ أَهْلِ الْجَنَّۀِ فَقَالاَ یَا رَبَّنَا لِمَنْ هَذِهِ الْمَنْزِلَۀُ فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ ارْفَعَا رُءُوسَکُمَا إِلَی سَاقِ عَرْشِی فَرَفَعَا رُءُوسَهُمَا فَوَجَدَا اسْمَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَۀَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّۀِ بَعْدَهُمْ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ مَکْتُوبَۀً عَلَی سَاقِ الْعَرْشِ بِنُورٍ مِنْ نُورِ الْجَبَّارِ جَلَّ جَلاَلُهُ فَقَالاَ یَا رَبَّنَا مَا أَکْرَمَ أَهْلَ هَذِهِ الْمَنْزِلَۀِ عَلَیْکَ وَ مَا أَحَبَّهُمْ إِلَیْکَ وَ مَا أَشْرَفَهُمْ لَدَیْکَ فَقَالَ اللَّهُ جَلَّ جَلاَلُهُ لَوْلاَهُمْ مَا خَلَقْتُکُمَا هَولاَءِ خَزَنَۀُ عِلْمِی وَ أُمَنَائِی عَلَی سِرِّی إِیَّاکُمَا أَنْ تَنْظُرَا إِلَیْهِمْ بِعَیْنِ الْحَسَدِ وَ تَتَمَنَّیَا مَنْزِلَتَهُمْ عِنْدِی وَ مَحَلَّهُمْ مِنْ کَرَامَتِی فَتَدْخُلاَ بِذَلِکَ فِی نَهْیِی وَ عِصْیَانِی فَتَکُونا مِنَ الظّالِمِینَ قَالاَ رَبَّنَا وَ مَنِ الظَّالِمُونَ قَالَ الْمُدَّعُونَ لِمَنْزِلَتِهِمْ بِغَیْرِ حَقٍّ قَالاَ رَبَّنَا فَأَرِنَا مَنَازِلَ ظَالِمِیهِمْ فِی نَارِکَ حَتَّی نَرَاهَا کَمَا رَأَیْنَا مَنْزِلَتَهُمْ فِی جَنَّتِکَ فَأَمَرَ اللَّهُ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی النَّارَ فَأَبْرَزَتْ جَمِیعَ مَا فِیهَا مِنْ أَلْوَانِ النَّکَالِ وَ الْعَذَابِ وَ قَالَ اللَّهُ عز و جل مَکَانُ الظَّالِمِینَ لَهُمُ الْمُدَّعِینَ لِمَنْزِلَتِهِمْ فِی أَسْفَلِ دَرَکٍ

مِنْهَا کُلَّما أَرادُوا أَنْ یَخْرُجُوا مِنْها أُعِیدُوا فِیها وَ کُلَّما نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلُوا سِوَاهَا لِیَذُوقُوا الْعَذابَ یَا آدَمُ وَ یَا حَوَّاءُ لاَ تَنْظُرَا إِلَی أَنْوَارِی وَ حُجَجِی بِعَیْنِ الْحَسَدِ فَأُهْبِطَکُمَا عَنْ جِوَارِی وَ أُحِلَّ بِکُمَا هَوَانِی فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّیْطانُ لِیُبْدِیَ لَهُما ما وُورِیَ عَنْهُما مِنْ سَوْآتِهِما وَ قالَ ما نَهاکُما رَبُّکُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَۀِ إِلاّ أَنْ تَکُونا مَلَکَیْنِ أَوْ تَکُونا مِنَ الْخالِدِینَ وَ قاسَمَهُم_'إِنِّی لَکُما لَمِنَ النّاصِحِینَ فَدَلاّهُما بِغُرُورٍ وَ حَمَلَهُمَا عَلَی تَمَنِّی مَنْزِلَتِهِمْ فَنَظَرَا إِلَیْهِمْ بِعَیْنِ الْحَسَدِ فَخُذِلاَ حَتَّی أَکَلاَ مِنْ شَجَرَۀِ الْحِنْطَۀِ فَعَادَ مَکَانَ مَا أَکَلاَ شَعِیراً فَأَصْلُ الْحِنْطَۀِ کُلِّهَا مِمَّا لَمْ یَأْکُلاَهُ وَ أَصْلُ الشَّعِیرِ کُلِّهِ مِمَّا عَادَ مَکَانَ مَا أَکَلاَهُ فَلَمَّا أَکَلاَ مِنَ الشَّجَرَۀِ طَارَ الْحُلِیُّ وَ الْحُلَلُ عَنْ أَجْسَادِهِمَا وَ بَقِیَا عُرْیَانَیْنِ وَ طَفِقا یَخْصِفانِ عَلَیْهِما مِنْ وَرَقِ الْجَنَّۀِ وَ ناداهُما رَبُّهُما أَ لَمْ أَنْهَکُما عَنْ تِلْکُمَا الشَّجَرَۀِ وَ أَقُلْ لَکُما إِنَّ الشَّیْطانَ لَکُما عَدُوٌّ مُبِینٌ فَ قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَکُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِینَ قَالَ اهْبِطَا مِنْ جِوَارِی فَلاَ یُجَاوِرُنِی فِی جَنَّتِی مَنْ یَعْصِینِی فَهَبَطَا مَوْکُولَیْنَ إِلَی أَنْفُسِهِمَا فِی طَلَبِ الْمَعَاشِ فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ عز و جل أَنْ یَتُوبَ عَلَیْهِمَا جَاءَهُمَا جَبْرَئِیلُ فَقَالَ لَهُمَا إِنَّکُمَا ظَلَمْتُمَا أَنْفُسَکُمَا بِتَمَنِّی مَنْزِلَۀِ مَنْ فُضِّلَ عَلَیْکُمَا فَجَزَاوکُمَا مَا قَدْ عُوقِبْتُمَا بِهِ مِنَ الْهُبُوطِ مِنْ جِوَارِ اللَّهِ عز و جلإِلَی أَرْضِهِ فَاسْأَلاَ رَبَّکُمَا بِحَقِّ الْأَسْمَاءِ الَّتِی رَأَیْتُمُوهَا عَلَی سَاقِ الْعَرْشِ حَتَّی یَتُوبَ عَلَیْکُمَا فَقَالاَ اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُکَ بِحَقِّ الْأَکْرَمِینَ عَلَیْکَ مُحَمَّدٍ وَ عَلِیٍّ وَ فَاطِمَۀَ وَ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ وَ الْأَئِمَّۀِ إِلاَّ تُبْتَ عَلَیْنَا وَ رَحِمْتَنَا فَتَابَ اللَّهُ عَلَیْهِمَا إِنَّهُ هُوَ التَّوّابُ الرَّحِیمُ فَلَمْ تَزَلْ أَنْبِیَاءُ اللَّهِ بَعْدَ ذَلِکَ یَحْفَظُونَ هَذِهِ الْأَمَانَۀَ وَ یُخْبِرُونَ بِهَا أَوْصِیَاءَهُمْ وَ الْمُخْلَصِینَ مِنْ أُمَمِهِمْ

فَیَأْبَوْنَ حَمْلَهَا وَ یُشْفِقُونَ مِنِ ادِّعَائِهَا وَ حَمَلَهَا الاْءِنْسَانُ الَّذِی قَدْ عُرِفَ فَأَصْلُ کُلِّ ظُلْمٍ مِنْهُ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَۀِ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عز و جل إِنّا عَرَضْنَا الْأَمانَۀَ عَلَی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَیْنَ أَنْ یَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الاْءِنْسانُ إِنَّهُ کانَ ظَلُوماً جَهُولاً.»

بهشت را به حضرت آدم علیه‌السلام حلال کرد ، گفت : هر چه میوه در این باغِ آباد هست ، از هر کجای آن که دوست داری بخور ، اما ؛

« وَ لاَ تَقْرَبَا هَذِهِ الشَّجَرَۀَ » ⁽¹⁾

گفت : از آن بخورید ، ولی من در تمام عمرم نان جو خوردم. من حلال و آزاد بودم که بخورم ، اما نخوردم ولی حضرت آدم علیه‌السلام گیاه ممنوعه را خورد.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : این صبر ، صبر شوق ، عشق و رغبت است که در فضای ایمان و با چشم دل و کمک آیات قرآن ، بهشت را می‌بینند و می‌فهمند که بهشت رفتن ، محصول قطع خواسته‌های غیرمنطقی است : «سلا عن الشهوات».

صبر دیگر ، صبر ترس و صبر انتظار است که در جلسات بعد توضیح خواهم داد.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

راه صبر سه عنصر معنوی در اسلام

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

برابر آیات قرآن ، اسلام و مسلمان بودن مرکب از سه حقیقت است. ساختمان اسلام از سه عنصر معنوی ترکیب شده است و مسلمان حقیقی نیز همان سه ترکیب

را دارد.

بنا به آیات قرآن و روایات ، مسلمان باید اسلامش کامل باشد ، تا بتواند با قدرت و کمالِ اسلامش ، به لقا ، قرب ، پاداش حق ، امنیت دنیا و آخرت برسد. عنصری که از آن تعبیر به عنصر ریشه‌ای شده ، عبارت از ایمان ، اعتقاد و باور است که امری قلبی است. خود این باور و اعتقاد نیز ترکیبی از پنج حقیقت است ؛ باور داشتن خدا ، قیامت ، فرشتگان ، قرآن و همه انبیا و ائمه علیهم‌السلام.

به دست آوردن این باورها از دو راه امکان پذیر است ؛ تحصیل ، استماع. راه دیگری ندارد. انسان باید سال‌ها در کنار معلمان ربّانی تعلیم دین ببیند ، تحصیل دانش دینی و معرفت نماید ، فقیه در دین ، یعنی دین شناس علمی شود ، یا این که به فرموده قرآن مجید : گوش خود را در شنیدن حقایق الهی از دهان پاکان هزینه کند ؛ یا از انبیا و امامان علیهم السلام بشنود و یا از اولیای عالم و عارف به دین.

در متن معارف دین ، برای فراهم کردن زمینه باور در قلب مردم ، براهین ، حجت‌ها و مسائل علمی ، یقینی است. این باور برای انسان با خواندن یا شنیدن حاصل می‌شود ؛ یعنی به این نقطه می‌رسد که وجود مقدس حضرت حق ، قیامت ،

فرشتگان ، پیامبران و قرآن مجید را باور می‌کند و سلامت باطن را در خود تحقق

می‌دهد. این بخش ، یک سوم از دین است که در ارتباط با قلب است.

معامله عمل صالح با پروردگار

یک سوم دیگر دین ، عمل صالح است ؛ انجام واجبات ، کارهای مثبت ، انجام عبادات و اعمال خوب که تکلیف انسان است نیز یک سوم دین است ، که معامله کردن انسان با پروردگار از طریق رفتارهای مثبت ، واجبات و عبادات انجام می‌گیرد.

اگر در ارتباط با پروردگار و مردم ، از انسان غیر از این عمل سر بزند ، طبق آیات قرآن ، معصیت و گناه است و تعابیر قرآن در هر دو ناحیه نیز عجیب و لطیف است.

مثلاً در ارتباط با پروردگار ، ذکر رکوع یا یک بار «سبحان ربی العظیم و بحمده » است یا سه بار «سبحان الله » . اگر انسان با پروردگار عالم در رفتار عبادتی درست معامله نکند و از آن کم بگذارد ، مثلاً در رکوع بگوید : «سبحان ربی العظیم وبحمده »

«هاء » را نگوید ، نماز او باطل است. یعنی یک «هاء » نیز در معامله با پروردگار باید رعایت شود. در معامله با مردم نیز همین طور است ، باید روش و منش معامله با مردم مثبت ، خیر ، نیک و خوب باشد. من از پیاده رو رد شوم ، به دیوار کاه گلی مواجه شوم ، صاحبش را هم نمی‌شناسم ، یک کاه از این دیوار جدا می‌کنم و بعد دور می‌اندازم. نظر قرآن مجید در مورد این پر کاه چیست ؟ آیا من مسئول هستم ؟ من کار بد یا خلافی مرتکب شده‌ام ؟ خدا در قرآن مجید می‌فرماید :

« وَ نَضَعُ الْمَوَ زِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیَمَۀِ فَلاَ تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْ‌ا » ⁽¹⁾

می‌فرماید : ما ترازوهای خود را بر اساس انصاف و عدالت در قیامت برپا می‌کنیم. از زمان حضرت آدم علیه‌السلام تا آخرین فرد از نوع شما که به دنیا آمد و روز

قیامت برپا شد ، به کسی کم‌ترین ظلمی نخواهد شد.

اخلاق خدا غیر از اخلاق ما است. خدا این گونه نیست که در قیامت ، در برخورد با فرعون ، نمرود ، یزید ، شمر ، شاه ، کارتر ، لنین ، شارون و بوش عصبانی شود و بگوید : چون شما این همه جنایت مرتکب شده‌اید ، من بیش از آن جنایات شما را جریمه می‌کنم. خدا این گونه نیست.

خدا کیفر گناهکاران را بر اساس گناهشان و پاداش خوبان را بر اساس کرم خود ، غیر از خوبی خوبان به آنها می‌رساند ؛ یعنی اگر هر نمازی از نظر مالی مثلاً صدهزار تومان می‌ارزد ، پروردگار بزرگ عالم صد میلیارد تومان می‌پردازد ، ولی در کیفر بدکاران ، مطابق بدی آنان جزا می‌دهد.

جریان آن پر کاه در این قسمت آیه معلوم است :

« وَ إِن کَانَ مِثْقَالَ حَبَّۀٍ مِّنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنَا بِهَا » ⁽¹⁾

شما یک «ها » از نماز را نگفتید. دقت نکردید و یک جای موضع وضو را به اندازه نوک سوزن آب نرساندید ، غسل کردید ، اما مانعی به اندازه سر سوزن روی دست و سینه شما بود که قابل دیدن بود. همه این‌ها را به حساب می‌کشم. معامله شما با پروردگار در عمل ، باید با عمل صالح باشد ؛ یعنی عمل قابل قبول و رفتار و منش شما با مردم نیز باید مثبت باشد.

اگر کسی بی‌علت به کسی نگاه تند کرده باشد ، در روز قیامت آن را محاسبه می‌کنند. حتی در قیامت ، کسی به عنوان تحقیر کردن کسی ، در مقابل دیده یک نفر دیگر ، با ابروی خود اشاره تحقیرآمیز کرده باشد ، آن را حساب می‌کنند. ⁽²⁾این آیات خیلی جالب است :

« وَ السَّمَآءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِیزَانَ * أَلاَّ تَطْغَوْاْ فِی الْمِیزَانِ » ⁽³⁾می‌فرماید : تمام آسمان‌ها و زمین بر اساس معیار و میزان حق است و به شما

سفارش می‌کنم که در این فضا ، با معیار و میزان متحد شده ، از موازین لازمی که برای زندگی شما ، در رابطه با خودم و مردم قرار داده‌ام ، تجاوز نکنید.

« وَ أَقِیمُواْ الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ »

چه در ارتباط با من و چه در ارتباط با بندگان من ، انسان‌های با انصاف و عادلی باشید ،

« وَ لاَ تُخْسِرُواْ الْمِیزَانَ » ⁽¹⁾

وقتی بنده من از شما خرید می‌کند ، حتی اگر کافر ، مشرک ، بی‌دین و خلاف کار است ، اگر از شما جنس خواست ، با اندازه‌ای درست به او جنس بده و اگر می‌خواهید عبادت کنید ، عبادت شما بر اساس فقه باشد ، که میزانِ پروردگار در عبادت است.

اخلاق ؛ بخش سوم دین

اما بخش سوم دین ، به تعبیر قرآن و مجموعه عظیمی از روایات ، اخلاق است ؛

یعنی پاک بودن از پستی‌ها و رذایل روانی.

من که در بین مردم زندگی می‌کنم ، بخیل ، حریص ، مغرور ، متکبر ، بدبین و کینه‌ای نسبت به مردم نباشم. اسم این را پیراستگی در اخلاق گذاشته‌اند. در میان مردم که زندگی می‌کنم ، با محبت ، مهربان ، خاکسار ، متواضع ، فروتن ، اهل دل ، اهل صفا ، صمیمیت و صدق باشم.

امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرمایند : از هر بخشی از این بخش‌های سه گانه که کم داشته

باشید ، از رحمت خدا کم خواهید داشت. برای این که ظرفیت خود را از رحمت خدا پر کنید ، تا این دنیا را ترک نکرده‌اید ، تمام کمبودها را جبران کنید ؛ نمازهای باطل را دوباره اعاده کنید ، روزه‌های نگرفته را بگیرید ، ظلم‌هایی که به مردم کرده‌اید ، از آن ظلم‌ها خود را پاک کنید ؛ اگر مالی که از مردم به ناحق نزد شما مانده است ، آن را به صاحب آن برگردانید. اگر پدر و مادر را از خود رنجیده خاطر کرده‌اید ، بروید و از آنها رضایت بگیرید. اگر مردم را آزار داده‌اید ، بروید و حلالیت بطلبید.

شیوه اسلام و مسلمانی این است. اسلام با سه برنامه کامل است و ایمان نیز پنج بخش است : خدا ، قیامت ، فرشتگان ، انبیا ، قرآن. باور این‌ها یک مرحله از اسلام است ، اما عمل صالح ، عبادت ، رفتار صحیح با مردم نیز بخش دوم اسلام و اخلاق نیز بخش سوم اسلام است.

تحلیل ایمان در نهج البلاغه

از امیرالمؤمنین علیه‌السلام این روایت را بشنوید که از عجیب‌ترین روایات شیعه است.

وقتی امیرالمؤمنین علیه‌السلام در «نهج البلاغه» ایمان را تحلیل می‌کنند ، همین پنج حقیقتی است که باید به قلب باور داد و همین اعمال صالح و عبادات است که نسبت به خدا و مردم انجام می‌گیرد ، این ایمان است. اخلاق نیز پیراستگی از رذایل و آراستگی به فضایل است.

اما نظر امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مورد صبر در اسلام و مسلمانی چیست ؟

حضرت می‌فرمایند :

«الصَّبْرُ مِنَ الایمان بِمَنْزَلَۀِ الرَّأْسِ مِنَ الجَسَدِ وَ لا ایمانَ لِمَنْ لا صَبْرَ لَهُ » ⁽¹⁾

صبر در حوزه ایمان ظاهری انسان است که در عمل صالح و رفتار صحیح با مردم نمایان است ، این صبر نسبت به ایمان ، مانند سر برای بدن است. بدن وقتی

زنده و فعال است و عبادت کرده ، از منابع طبیعت استفاده می‌کند که سر دارد. بعد حضرت می‌فرمایند : بدنی که سر ندارد ، جسم صد در صد بی‌سود و بی‌ارزش است. توقع بقاء ایمان و عمل را از کسی که اهل حوصله ، تحمل و صبر نیست ، نداشته باشید.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام اعلام می‌کنند که صبر ، حافظ آن پنج حقیقت قلبی است.

انسان بی‌صبر ، خدا ، قیامت ، فرشتگان ، انبیا و قرآن را از دست می‌دهد. چون وقتی بی‌طاقتی کنید ، برای دفع تلخی‌ها ، ناگواری‌ها ، مصایب و کمبود مالی ، به دشمن و یا به گناه پناه می‌برید و همه آن حقایق را از دست می‌دهید.

شخص بی‌صبر ، نظر خدا نسبت به خودش را تعطیل می‌کند. قیامت را از دست می‌دهد و دیگر محشر آبادی نخواهد داشت. او در قیامت مورد شفاعت انبیا و فرشتگان نخواهد بود و از قرآن بهره‌ایی نصیب او نخواهد شد :

«وَ لا ایمانَ لِمَنْ لا صَبْرَ لَهُ »

صابران طبق این گفتار امیرالمؤمنین علیه‌السلام اهل ایمان هستند ، اهل ایمان یعنی کسانی که خدا ، قیامت ، فرشتگان ، انبیا و قرآن و قیامت و بهشت و جهنم را باور دارند.

دنیا جای مصیبت ، حادثه ، بلا ، گرفتاری و بیماری است. محل کمبود و ورشکستگی و هزاران نوع بلا است. خدا در قرآن می‌فرماید : این‌ها را با مقام

عبداللهی تحمل کنید و برای خدا بنده بمانید. فشار حوادث ، شما را از حریم الهی بیرون نبرد. برای شکستن فشار حوادث ، خود را به گناه و معصیت دچار نکنید.

مبارزه با هواهای نفسانی و ترس از خدا

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در مورد صبر می‌فرمایند : صبر صابران را در چهار موقع می‌توانید ببینید :

«فالصبر علی أربع شعب »

صابران در چهار شعبه ، صبر را خرج می‌کنند. چون قیامت را باور دارند و در باور قیامت ، بهشت و جهنم را لحاظ می‌کنند و مشتاق بهشت هستند. همه باید مشتاق بهشت باشند. بهشت ، وعده قطعی خدا به خوبان عالم است. اما انسان مشتاق بهشت :

«سلا عن الشهوات »

از همه خواسته‌های غیرمعقول ، غیرمنطقی و غیرمشروع جدا زندگی می‌کند.

وقتی به او سخت می‌گذرد ، صبر می‌کند. رنج می‌کشد ، اما صبر را پیشه راه خود می‌کند. می‌بیند که همه نوع گناه فراهم است ، ظاهر گناهان نیز خیلی لذیذ است ، ولی به خاطر اشتیاق به بهشت ، از گناه چشم می‌پوشد و می‌گذرد ؛ با خواسته‌های نامشروع زندگی نمی‌کند.

اما شعبه دوم صبر ؛ صابران واقعا از دوزخ بیم دارند و می‌ترسند. انبیا نیز از دوزخ می‌ترسیدند :

« إِنِّی أَخَافُ عَلَیْکُمْ عَذَابَ یَوْمٍ عَظِیمٍ » ⁽¹⁾

عذاب روز قیامت بر شما می‌ترسم.

خداوند در قرآن ، در سوره نور ، درباره امیرالمؤمنین ، فاطمه زهرا ، حضرت مجتبی و امام حسین علیهم‌السلام می‌فرماید :

« یَخَافُونَ یَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِیهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَرُ » ⁽¹⁾

بخش عمده‌ای از مردم ، بسیار شجاع هستند. از حضرت زهرا علیها السلام نترس تر هستند. به قدری شجاع هستند که اگر به آنها بگویید : به واسطه گناهی که دارید می‌کنید ، عذاب در انتظار شما است ، با حالت تمسخر ، به شما ، جهنم ، قیامت و به خدای برپا کننده قیامت می‌خندند. آیا شجاعت از این بالاتر وجود دارد ؟

نقل می‌کنند ، حضرت زهرا علیهاالسلام به امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض کرد : علی جان ! وقتی بند کفن مرا باز کردی و صورتم را روی خاک گذاشتی و روی قبرم را بستی ، زود نرو.

کنار قبرم بنشین ، با آن صدای ملکوتی ، برای من قرآن بخوان که من دچار وحشت برزخ نشوم. ⁽²⁾اگر از قیامت نترسم ، در همه چیز بی‌ترمز هستم. ترس از قیامت ؛ یعنی باور داشتن قیامت که بهترین ، قوی‌ترین و نیرومندترین نگهدار باطنی انسان با ایمان در برابر گناهان است. نمی‌گذارد حتی انسان یک پر کاه از دیوار مردم جدا کند.

شخص بزرگواری کسی را دید که با رنگ پریده و لاغر نشسته است ، آمد سلام و احترام کرد ، از او سؤال کرد : چه گرفتاریی دارید که به خاطر آن گرفتاری ، رنگ شما زرد و بدنتان لاغر است ؟ گفت : بله ، جدیدا گرفتاری سختی برای من به وجود آمده است که آرامش مرا برده است ، گفت : گرفتاری شما چیست ؟ گفت : تازه به شک افتاده‌ام ، تا دیروز منکر صد در صد بودم و اصلاً باور نداشتم ، اما از دیروز به شک افتاده‌ام که آیا قیامت وجود دارد یا نه ؟ همین شک مرا به این روز انداخته است.

مگر امکان دارد کسی قیامت را باور داشته باشد و این همه فساد از او صادر

شود ؟ مال مردم را بخورد ؟ ظلم به دیگران کند ؟ بدانید مؤمن به قیامت ، منظم

و متین است. گرسنگی می‌کشد ، ولی صبر می‌کند و خود را به حرام آلوده نمی‌کند.

تقوای شدید ، با ترس از قیامت

شخصی به زیارت امام صادق علیه‌السلام آمد. امام به شدت عصبانی بود. عصبانی شدن ، اخلاق خدا ، انبیا و ائمه علیهم‌السلام نیست. خشم خدا ، انبیا و ائمه علیهم‌السلام فقط در مورد دین است. هیچ کس امام علیه‌السلام را تا آن روز به آن حالت ندیده بود ؛ چشم‌ها برافروخته و رنگ او سرخ شده بود.

فکر کردند که خطر سنگین و مسأله عظیمی به وجود آمده است ، چون اگر همه جهان جمع شوند و بخواهند امام را عصبانی کنند ، نمی‌توانند. عرض کرد : یابن رسول الله ! چیزی شده است ؟ فرمود : پیشامد بدی به وجود آمده است و آن این است که تو امروز درب خانه‌ای را زدی ، کنیز او درب را باز کرد ، چشم تو به طور اتفاقی به آن کنیز افتاد. ⁽¹⁾

الخرائج و الجرائح: 272/1، الباب السادس؛ بحار الأنوار: 248/46 - 249، باب 5، حدیث 40؛ « [2]عَنْ أَبِی الصَّبَّاحِ الْکِنَانِیِّ قَالَ صِرْتُ یَوْماً إِلَی بَابِ أَبِی جَعْفَرٍ فَقَرَعْتُ الْبَابَ- فَخَرَجَتْ إِلَیَّ وَصِیفَۀٌ نَاهِدٌ- فَضَرَبْتُ بِیَدِی عَلَی رَأْسِ ثَدْیِهَا- فَقُلْتُ لَهَا قُولِی لِمَوْلاَکِ إِنِّی بِالْبَابِ- فَصَاحَ مِنْ آخِرِ الدَّارِ ادْخُلْ لاَ أُمَّ لَکَ- فَدَخَلْتُ وَ قُلْت وَ اللَّهِ مَا أَرَدْتُ رِیبَۀً- وَ لاَ قَصَدْتُ إِلاَّ زِیَادَۀً فِی یَقِینِی- فَقَالَ صَدَقْتَ لَئِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ هَذِهِ الْجُدْرَانَ تَحْجُبُ أَبْصَارَنَا- کَمَا تَحْجُبُ أَبْصَارَکُمْ إِذاً لاَ فَرْقَ بَیْنَنَا وَ بَیْنَکُمْ- فَإِیَّاکَ أَنْ تُعَاوِدَ لِمِثْلِهَا.»

بصائر الدرجات: 247، باب 11؛ « [3]عَنْ مُرَازِمٍ قَالَ دَخَلْتُ الْمَدِینَۀَ فَرَأَیْتُ جَارِیَۀً فِی الدَّارِ الَّتِی نَزَلْتُهَا فَعَجَّبَتْنِی فَأَرَدْتُ أَنْ أَتَمَتَّعَ مِنْهَا فَأَبَتْ أَنْ تُزَوِّجَنِی نَفْسَهَا قَالَ فَجِئْتُ بَعْدَ الْعَتَمَۀِ فَقَرَعْتُ الْبَابَ فَکَانَتْ هِیَ الَّتِی فَتَحَتْ لِی فَوَضَعْتُ یَدِی عَلَی صَدْرِهَا فَبَادَرَتْنِی حَتَّی دَخَلْتُ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ دَخَلْتُ عَلَی أَبِی الْحَسَنِ علیه‌السلام فَقَالَ یَا مُرَازِمُ لَیْسَ مِنْ شِیعَتِنَا مَنْ خَلاَ ثُمَّ لَمْ یَرُعْ قَلْبُهُ.»

ائمه علیهم السلام قیامت را باور داشتند. خانم‌هایی که بدحجاب هستند ، روابط حرام را رعایت نمی‌کنند ، اما گاهی سفره برای حضرات می‌اندازند و نذر می‌کنند ، این‌ها نمی‌دانند که حضرت زهرا علیهاالسلام از قیامت می‌ترسیده است ؟ نمی‌دانند که شب

عاشورا ابی عبدالله علیه‌السلام یک چهارم شب را برای قیامت گریه می‌کرده است ؟ این نذر

و سفره برای چه کسی است ؟

اغلب بی‌حجاب‌ها اهل نماز و روزه نیستند و با هر نامحرمی راحت صحبت و شوخی دارند ، اما سفره حضرت ابوالفضل می‌اندازند ، شما این سفره را برای کدام ابوالفضل می‌اندازید ؟ پسر امیرالمؤمنین علیه‌السلام همان کسی است که مانند دو ناودان خون از دستان مبارکش می‌ریخت و می‌فرمود :

و الله ان قطعتم یمینی

انّی احامی ابدا عن دینی ⁽¹⁾

ترک محرمات از ترس عذاب

شعبه دوم صبر :

«و مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النار رَجَعَ عن المحرمات » ⁽²⁾

در مورد کسانی است که از عذاب الهی و آتش دوزخ بیم و نگرانی دارند. مگر آتش را دیده‌اند که می‌ترسند ؟ قرآن «کلام الله» و خبر پروردگار است. خدا توسط صد و بیست و چهار هزار پیغمبر و دوازده امام علیهم‌السلام مسأله آتش دوزخ را خبر داده است.

راوی می‌گوید : در کوچه چند بچه آتش روشن کرده بودند و مشغول بازی کردن بودند. بر سکوی خانه‌ای کاه‌گلی ، بچه‌ای چهارساله نشسته بود و خیره به این آتش نگاه می‌کرد و از گوشه‌های چشمش اشک می‌ریخت.

آمدم و گفتم : اجازه بازی کردن به تو نمی‌دهند ؟ گفت : اول سلام کن ، بعد سؤال

کن. سلام کردم ، آن بچه جواب داد : اجازه بازی کردن به من می‌دهند ، اما مرا برای بازی کردن نیافریده‌اند. گفتم : چرا گریه می‌کنی ؟ آیا آتش را نگاه می‌کنی ؟ گفت :

نمونه‌ای از آتش جهنم را می‌بینم. این نمونه مرا به وحشت انداخته و دارم گریه می‌کنم ، وای به اصل جهنم.

با خود گفتم : این بچه چهار ساله چقدر با معرفت است. به او گفتم : اسم شما چیست ؟ گفت : حسن بن علی علیه‌السلام، فهمیدم که او امام عسکری علیه‌السلام است که نسبت

به آتش روز قیامت ، در سن چهارسالگی ، این گونه بود. ⁽¹⁾

و بهر الرجل فقال له: لماذا خلقنا؟ فأجابه علیه‌السلام: للعلم و العبادۀ.

فسأله الرجل: من این لک هذا؟ فأجابه علیه‌السلام من قوله تعالی « أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَکُمْ عَبَثًا »

و بهت الرجل و وقف حائراً، و انطلق یقول له: ما نزل بک، و أنت صغیر لاذنب لک؟!!

فأجابه علیه‌السلام: إلیک عنّی، إنی رأیت والدتی توقد النار بالحطب الکبار، فلا تتقد إلاّ بالصغار، و إنی أخشی أن أکون من صغار حطب جهنّم.

کارگری که در کشاورزی امام سجاد علیه‌السلام را کمک می‌داد ، می‌گوید : بعد از ساعتی که کارها انجام گرفت ، در آن هوای گرم ، دیدم امام زین العابدین علیه‌السلام بر روی زمین نشست و به تخته سنگی تکیه داد. زانوی خود را در بغل گرفت و با صدای بلند شروع به گریه کردن کرد. رو به روی ایشان نشستم ، دلم سوخت ، گفتم : چقدر گریه می‌کنید. رحمی به بدن خود و این چشمان مبارک کنید.

فرمودند : یعقوب علیه السلام دوازده پسر داشت ، فقط یک پسر از نظرش غایب شد ،می‌دانست که نمرده است و روزی گمشده‌اش به او برمی‌گردد ، اما آن قدر گریه کرد که دو چشم او نابینا شد ، من چگونه گریه نکنم ، در حالی که در کربلا ، در نصف روز هجده نفر را از نزدیکان خود را در مقابل چشمانم از دست دادم که هیچ کدام از آنها دیگر برنمی‌گردند. ⁽²⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

حقیقت صبر و امر به آن

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

بعضی از مردم کم و بیش با معارف الهیه سر و کار دارند ، تصور می‌کنند که صبر از اخلاق انبیا ، اولیا و اهل ایمان است و ارتباطی با ملکوت عالم و با پروردگار مهربان ندارد و صبر تنها رشته اخلاقی با عظمتی است که مورد محبت پروردگار و عنایت او است و از بندگان خواسته است که با آراسته شدن به صبر ، با این رشته

اخلاقی ، بخشی از خیر دنیا و آخرت خود را تأمین کنند.

اما باید گفت : این تصوری نادرست است. چرا که وجود مبارک حضرت حق خودش نیز اهل صبر است و در حقیقت ، صبر ، اخلاق پروردگار است. به پیامبر بزرگوار خود ، حضرت داود علیه‌السلام خطاب کرد :

«اوحی الله الی داود! تَخلَّقْ بِاَخْلاقی فَانّی انا الصبور » ⁽¹⁾

ای داود ! متخلق به اخلاق من شو و به اخلاق من آراسته شو. پروردگار نفرمود :

«صابر » ، با اسم فاعل ، بلکه حضرت حق با صفت مشبّهه یا صیغه مبالغه کلمه صبر را به کار گرفته است ، در این گفتار «فانّی انا الصبور » من خدایی هستم که صبر جزء ذات من است و صبر من ، صبری بی‌اندازه است.

با همین صبر نیز بسیاری از بندگانش را نجات داده است و بر اساس صبر ، به تمام گنهکاران و مفسدان مهلت داده ، برای جریمه آنها ، عجله و شتاب نکرده

است. حتی خدا در قرآن مجید فرموده است : گاهی بدکاران ، مجرمان ، آلودگان

و پلیدان نزد انبیا و پیغمبر عظیم الشأن اسلام علیهم‌السلام می‌آمدند و اصرار می‌کردند که اگر

در حرفهای خود راستگو هستی که مجرم ، آلوده و گناهکار کیفر دارد ، به خدای خود بگو : اکنون ما را کیفر کند که پروردگار درباره آنها می‌فرماید : این‌ها اهل استعجال هستند :

« وَ یَسْتَعْجِلُونَکَ بِالْعَذَابِ » ⁽²⁾ولی پروردگار در مقابل گستاخی و شتاب ورزی این‌ها برای عذاب شدن ، کرارا

در قرآن مجید به آنها پیغام داد : در عذاب شدن عجله نکنید. من این خواسته شما را قبول نمی‌کنم.

این صبور بودن پروردگار است که با کسانی که با او دشمنی کردند ، آیات و انبیا را استهزاء کردند ، در برابر دستورهایش تکبر کردند و باز می‌گویند : اگر این حرفها راست است ، به پروردگارت بگو که اکنون ما را عذاب کند ، ولی خدا می‌فرماید :

به این‌ها بگو : من این دعای شما را مستجاب نمی‌کنم. شما به زندگی ادامه بدهید ، عذاب وقت معینی دارد که در آن شتاب نمی‌کنم. درخواست شتاب در عذاب نکنید. آن وقت معنایش این است که شما جرم را به نهایت برسانید و دیگر امیدی به توبه کردن شما نباشد.

اما اکنون گناهان شما به نهایت نرسیده و این امید هست که روزی بیدار و بینا شوید و توبه کنید. شما که در آینده ممکن است خوب شوید ، من چرا الان شما را نابود کنم ، صبر می‌کنم ، شاید خوب شوید و به جای عذاب ، بهشت را نصیب شما کنم. این نمونه‌ای از صبر خدا است.

خداوند اهل عجله و شتاب نیست. به همین خاطر انبیا در مقابل فشارهایی که از بدکاران متوجه آنها بود ، صبور بودند و تحمل داشتند و مانند خود پروردگار ، منتظر توبه تائبان و بازگشت گناهکاران بودند. نهصد و پنجاه سال تحمل پیغمبری در برابر آن همه آزار و فشار ، تحمل کمی نیست ، بلکه شگفت‌انگیز است.

صبر و تحمل پروردگار

در روایات دارد ⁽¹⁾

فضیلت ، کرامت و عبادت دعوت کرد ، اما به حرفهای او گوش ندادند. صد سال که تمام شد ، عرض کرد : خدایا ! تکلیف من چیست ؟ خطاب رسید : هسته‌های خرما را بکار ، تا زمانی که این هسته‌ها به محصول برسند ، باز مردم را هدایت کن ، تا محصول بدهد.

نخل خرما قوی و ماندنی است ، هسته‌های خرما را کاشت ، نخل شد ، محصول داد ، از آن استفاده کردند ، باز محصول داد ، صد سال بعد ، درختان از توان و قدرت افتاده بودند و محصول چندانی نداشتند ، شد دویست سال ، گفت : خدایا ! اکنون تکلیف من چیست ؟

خطاب رسید : تحمل و صبر کن. باز هسته آن خرماها را بکار ، تا زمانی که این نخل‌ها محصول می‌دهند ، مردم را هدایت کن. صد سال به صد سال ، مرتب هسته‌ها را کاشت و این هسته‌ها خرما شد و مردم هدایت نشدند. تا نهصد و پنجاه سال شد. خداوند می‌فرمود : صبر و تحمل را پیشه راه خود کن ، اگر در این مدت یک نفر با من آشتی کند ، ارزش دارد.

من برای عذاب کردن عجله‌ای ندارم. این ملت ، نمی‌توانند از دست من و از قدرت من فرار کنند و خود را پنهان کنند. این ملت نمی‌توانند مرا ناتوان کنند ، ولی تو تحمل کن ، شاید این انسان‌ها جریمه نشوند و بعد از نهصد و پنجاه سال ، هدایت شوند.

بعد حضرت نوح علیه‌السلام گفت : اکنون تکلیف من چیست ؟ خطاب رسید : زیر نظر

ما کشتی بساز ، از زمین و آسمان آب خواهد ریخت. بعد از این که ساخت کشتی تمام شد ، مردم را دعوت کن که مؤمن شوند و بر کشتی سوار شوند تا نجات پیدا کنند. من هر مؤمنی را که همراه تو در کشتی قرار بگیرد ، نجات می‌دهم ، چون دیگر امیدی به توبه کردن اینان نیست.

بعد از نهصد و پنجاه سال فرمود : حالا وقت عذاب است. شصت ، هفتاد ،

هشتاد سال ، به گنهکاران حرفه‌ای ، مجرمان ، بدکاران ، مخالفان با خود ، مخالفان با پیغمبران و ائمه علیهم‌السلام مهلت می‌دهد تا توبه کنند و به جای عذاب و نقمت ، به نعمت و بهشت برسند.

به حضرت داود علیه‌السلام فرمود : متخلق به اخلاق من شو «أنّی انا الصبور » ، در ذات من صبر هست و صبر من بی‌نهایت است. به قدری بندگان از صبر خدا بهره بردند که قابل محاسبه نیست.

حکایت جوان صالح و پیشنهاد عجیب

وجود مبارک موسی بن جعفر علیهماالسلام می‌فرمایند : فردی جوان از بنی‌اسرائیل ، با ادب ، با وقار و دارای عمل صالح در خواب می‌بیند که به او گفتند :تو که جوان هستی ، ماتاپایان عمر ، زندگیت را می‌خواهیم دو بخش کنیم : بخشی غرق در نعمت و بخش دیگر را غرق در بلا ، نداری و محنت. کدام بخش را اول می‌خواهی ؟ انتخاب کن.

گفت : من حرفی ندارم ، اما همسر بزرگوار ، شایسته و باکرامتی دارم ، اجازه بدهید من با او مشورت کنم. گفتند : عیبی ندارد ، با همسرت مشورت کن. ⁽¹⁾

شوهران خود داشته و دارند. زنان الهی مسلک که همه ظرافت ، اخلاق و برنامه‌های

خود را به مسائل الهی گره زده‌اند. اینان سبب سعادت ، هدایت ، نجات ، آبادی دنیا و آخرت شوهران خود می‌شوند و در دنیا و آخرت ، موجب دل خوشی شوهران خود هستند.

زنهایی که خداوند در قرآن می‌فرماید : در قیامت با همسر شایسته و فرزندان صالح خود ، در بهشت ، کنار یکدیگر هستند :

« وَ مَن صَلَحَ مِنْ ءَابَاءِهِمْ وَ أَزْوَ جِهِمْ وَ ذُرِّیَّتِهِمْ » ⁽¹⁾

«خَدیجَۀُ زَوْجَتی فِی الدُنْیا وَ الاخِرَۀِ »

خدیجه در دنیا و آخرت همسر من است ؛ یعنی چقدر این زن شایسته است که جایگاه او در قیامت ، در کنار پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله است. ⁽²⁾در قیامت ، علاوه بر این که حضرت خدیجه علیهاالسلام در کنار پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌باشد ، امیرالمؤمنین ، فاطمه زهرا ، حسن و حسین ، زینب کبری و فرزندان امام حسین علیهم‌السلام نیز در کنار هم جمع می‌باشند.

اشتباه دخالت دادن عنصر شانس

وقتی تمام زنان عالم آفریده شدند ، شانس خدیجه شدن را در گِل همه آنان آمیخت ، اما بعضی از زنان به عاقبت خود پشت پا می‌زنند. هیچ زنی نمی‌تواند

بگوید : حضرت خدیجه علیهاالسلام شانس داشت ، اما من ندارم. هیچ جوانی نمی‌تواند

بگوید : حضرت علی اکبر علیه‌السلام شانس داشت ، من ندارم. این حرف‌ها صد در صد دروغ و مخالف قرآن است.

« فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لاَ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ »

«الف و لام » در «الناس » به معنای «کل» است ؛ آیه این می‌شود : «فطرت الله التی فطر کل الناس» من مرد و زن بی‌شانس نیافریدم.

« ذَ لِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لَکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ » ⁽¹⁾

حضرت خدیجه ، مریم و زینب کبری علیهم‌السلام از سرمایه شانس بهره برداری کردند ؟ این‌ها سرمایه شانس را به غارت آلودگی‌ها دادند ؟ و الا در عالم همه شانس دارند.

گفتند : مانعی ندارد. با همسرت مشورت کن. به همسرش گفت : چنین پیغامی به من دادند که ما این مدتی که می‌خواهیم در دنیا باشیم ، نیمی در بلا و محنت و نیمی را در خوشی و نعمت ، اختیار انتخاب را به خودم دادند که کدام را اول انتخاب کنم.

به نظر مبارک شما چه می‌رسد ؟

زنان و شوهران گذشته عجیب به هم احترام می‌گذاشتند و مایه آرامش خانه بودند. زنانی بودند که شوهران چند ماه ، در روزگاری که ماشین اختراع نشده بود ، سفر تجارتی می‌رفتند ، از ایران تاجرانی به اندونزی و چین می‌رفتند ، گاهی سفر آنها چند سال طول می‌کشید ، اما همسران این‌ها در آرامش بودند که زندگی به بهترین وجه اداره شود و پاکی‌ها سر جای خود بوده است.

ولی بخش عمده‌ای از این امنیت و سلامت در روزگار ما بهم خورده است. زنانی که از مدار دین بیرون رفته‌اند ، حساب آنها روشن است ، اما بعضی از زنان که مدعی دینداری هستند ، برای شوهران خود مزاحم امنیت خاطر و رنج ساز هستند ، چنانچه بعضی از شوهران، نابکار و ستمکار به خانواده هستند.

این خانم خردمند و عاقل به شوهرش گفت : نیمه اول را در نعمت و ثروت قبول کن ، تا نیمه دوم خدا بزرگ است. در نهایت، در بلا و نعمت باید صبر کنیم ، چون صابران اجر دارند و من زنی نیستم که اگر بلا و محنت به ما رو کند ، زندگی خود را از بین ببرم و بخواهم که حتما طلا و جواهرات و بهترین زندگی را داشته باشم. من در محنت و بلا نیز با تو خواهم بود.

پاداش خدا به جوان صالح

امام هفتم علیه‌السلام می‌فرمایند : شب دوم آن چهره نورانی دو مرتبه در عالم رؤیا به خواب این مرد آمد. مرد جوان گفت : با همسرم مشورت کردم ، نیمه اول را در نعمت و ثروت می‌خواهم ، گفت : پس از فردا منتظر باش ، برای شما دریاوار مال ، نعمت و ثروت می‌آید.

روزگار عجیبی شد. به قول قدیمی‌ها دست به خاکستر می‌زد ، طلا می‌شد. مرد می‌دوید ، آب و نان به دنبالش التماس می‌کردند. عده‌ای به دنبال آب و نان می‌دوند ، اما به آن نمی‌رسند. خدا نسبت به بعضی‌ها می‌فرماید : به تمام دنیا می‌گویم که به دنبال بنده‌ام برو و خودت را در اختیار بنده‌ام قرار بده.

تمام درب‌ها باز شد. آن خانم به مرد گفت : ای شوهر ! شکم ما که دو تا و یا بزرگتر از زمانی که فقیر بودیم نشده است ، ما قبل از این نعمت و ثروت نیز صبح‌ها با نان و چایی و ظهر با آبگوشت ، شب‌ها نیز با نان و خیار و ماست سیر می‌شدیم ، الان نیز همان است ، شکم ما نسبت به قبل فرقی نکرده و بدن ما نیز بزرگتر نشده است. هر کدام چند متر پارچه برای لباس می‌خواستیم ، الان نیز همان پارچه بدن ما را می‌پوشاند. ما اکنون پول اضافه و ثروت زیادی داریم ، من مصرّانه از تو می‌خواهم که هر چه قوم و خویش فقیر داریم ، برو آنها را بی‌نیاز کن و به دیگران نیز کمک کن. گفت : چشم.

وقتی که نیمه اول نعمت و ثروت تمام شد و از فردا باید نعمت و ثروت را از آنها

بگیرند. خدا وقتی می‌خواهد نعمت و ثروت را از کسی بگیرد ، در چشم بر هم زدن آن نعمت را می‌گیرد.

من ثروتمندی را می‌شناختم ، گاهی در محلی که منبر می‌رفتم ، می‌دیدم که دو دستگاه ماشین گران قیمت به دنبال او می‌آیند. این دو ماشین از گرانترین ماشین‌های آن روزگار بود و راننده نیز مانند سرباز می‌ایستاد تا این آقا بیاید و درب را برایش باز کند و او داخل ماشین شود.

یکی از علمای بسیار محترم شهرشان که از چهره‌های برجسته علمی ، خانوادگی و تربیتی و انسان بسیار بزرگواری بود ، با من تماس گرفت و گفت : این بنده خدایی که در فلان محله زندگی می‌کند ، ثروتش بی‌حساب است ، می‌خواهیم که برای شهر ماکار خیری انجام دهد ، شما می‌توانید وقتی از او بگیرید ، من خودم از آنجا به ملاقات او می‌آیم.

آن تاجر با روی باز گفت : من آن عالم ، پدر و جدش را کاملاً می‌شناسم ، به او بگویید : تشریف بیاورند. این سید و عالم محترم به تهران آمد ، ساعتی برای این ثروتمند عجیب و غریب حرف زد ، او نیز با کمال گشاده‌رویی گوش داد ، وقتی که حرفهای عالم تمام شد ، به آن عالم گفت : ما از این پول‌ها نداریم که به دیگران بدهیم.

ولی برای جشن تولد ولیعهد شاه به او ابلاغ کردند که دو میلیون تومان برای جشن واریز کنید ، گفت : روی چشم ، چهار میلیون واریز می‌کنم. اما اگر خدا بخواهد ، در کمتر از یک شب ، تمام این ثروت را از انسان می‌گیرد. روزی دیدم این شخص ثروتمند با گردن کج منتظر اتوبوس است. چند روز بعد خواهرزاده‌اش را دیدم ، گفتم : اگر اشتباه نکنم ، دایی تو را در صف اتوبوس دیدم. کسی که دو ماشین ، از گران‌ترین ماشین‌ها در اختیارش بود ، گفت : اشتباه ندیدی ، آن دایی من است ، با آن غرور و کبر و ثروتش ، چند روز قبل به من زنگ زد و گفت : دایی جان ! اگر دو هزار تومان پول داری، برایم بیاور که من محتاج هستم، امشب نان ندارم بخورم.

این خانم عاقل به شوهرش گفت : نیمه اول را در نعمت قبول کن و بلا و نعمت را خدا داده است ، اگر بنا باشد صبر کنیم ، صبر می‌کنیم.

نیمه اول تمام شد. گفت : ای زن ! از فردا آماده هجوم محنت و بلا شو ، گفت :

آماده هستم. دوباره آن چهره نورانی را در خواب دید ، گفت : فکر می‌کنی فردا بلا و محنت می‌خواهد شروع شود ؟ خدا می‌فرماید : چون تو نعمت‌های مرا درست خرج کردی ، کل بلای نیمه دوم را از شما دفع کردم ، این نعمت و ثروت تا روز مرگ شما ادامه دارد.

صبر در طاعت و عبادت

صبر در طاعت و عبادت ، به قدری ارزش دارد که امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند :

«الصَبْرُ نِصْفُ الایمانِ » ⁽¹⁾

صبر ، نصف همه باورها و اعمال صالح است. نه فقط خدا درسِ صبر را از عالم ملکوت به ما داده و نه صد و بیست و چهار هزار پیغمبر و اولیای الهی به ما سفارش صبر کردند ، وجود مبارک ابی عبدالله علیه‌السلام در گودال قتلگاه را نیز سفارش به صبر دادند.

می‌دانست که صدای مبارکش ، با وجود بدن قطعه قطعه ، به ما می‌رسد ، لذا فرمود :

«صبراً علی بلائک »

بعضی‌ها می‌گویند : تا کجا باید صبر کنیم ؟ تا آنجایی که حضرت ابی عبدالله علیه‌السلام

صبر کرد.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

حقایق شش گانه دست یابی به مغفرت خداوند

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

وجود مقدس حضرت حق ، شش برنامه را مطرح می‌کنند که ریشه این شش برنامه در قرآن مجید است و می‌فرماید : اگر شما بندگان من ، بخواهید به این شش برنامه عمل نمایید و فواید این شش برنامه نصیب شما شود ، شما نیز باید در مقابل این شش برنامه ، برنامه‌ای داشته باشید. در حقیقت ، شش واقعیت از من و شش واقعیت نیز از شما است.

«المَغْفِرَۀُ مِنّی وَ التَوبَۀُ مِنکُم» ⁽¹⁾

آمرزش ویژه من است. من باید بیامرزم ، ببخشم ، بگذرم و عفو کنم.

در صورتی که شما برای من توبه بیاورید ، چون مغفرت من در این عالم فقط به زلف توبه گره می‌خورد.

شما اگر گناه و معصیت کردید ، اگر توبه نکنید ، به مغفرت و آمرزش من دست پیدا نمی‌کنید. مرکب رساننده شما به مغفرت من ، توبه است. آن نیز به وسیله توبه

واقعی تحقق پیدا می‌کند.

کلمه توبه و مشتقات توبه ، مانند «تاب یتوب » به معنای گریه کردن نیست. کلمه گریه به عربی «بکاء » است. توبه به معنای تکرار الفاظ بر زبان نیز نیست. تکرار الفاظ به زبان عربی «تکلّم » است. اهل لغت ، اهل فن و تخصص ، کلمه توبه را در کتاب‌های لغت این‌گونه معنا کرده‌اند ، «تاب » یعنی «رجع » ؛ یعنی برگشتن واقعی از

گناه که در این برگشت ، باید رابطه انسان با گناه قطع شود.

بعد از این که رابطه‌اش با گناه قطع شد و تصمیم واقعی گرفت که گناه نکند ، باید ببیند آیا این گناهی که از آن بریده و قطع شده ، از گناهانی است که خلأ ایجاد کرده است ، باید آن خلأ را پر کند ؛ مثلاً ده سال نماز را ترک کرده است ، حال که با ترک نماز قطع رابطه کرده و وارد نماز شده است ، آیا این ترک نماز ، با توبه کامل است ؟ فقه می‌گوید : نه.

اینجا هم قطع از ترک نماز واجب است ، که یک جزء توبه است و هم جزء دیگرش که ده سال نمازِ نخوانده را باید قضا کند. تمام که شد ، نوبت مغفرت پروردگار مهربان عالم است. در روزه و حج نیز مانند همین است.

یا ظلم مالی کرده است ، مثلاً ده ، بیست ، صد میلیون ، مال مردم را خورده و علتش هم این بوده که دچار اخلاق زشت مال مردم خوری بوده است. وقتی تصمیم می‌گیرد مال مردم خوری را ترک کند و رابطه‌اش را با مال مردم خوری قطع کند. این قدم‌های اول توبه در گناه است ، اما هنوز مغفرت خدا را تحصیل نکرده است ، برای تحصیل مغفرت باید اموال مردم را تا دینار آخر ، گرچه به قدر پر کاهی باشد و به فرموده رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله : گرچه نخ باقیمانده ته سوزنی باشد ، باید به صاحبانش برگرداند. ⁽¹⁾

توبه خاص هر گناه

آمرزش من آماده است ، ولی برای به دست آوردن آمرزش ، توبه لازم است ⁽¹⁾

المفردات : 169؛ « [2]التَّوْبَۀُ فی الشرع: ترک الذنب لقبحه و الندم علی ما فرط منه، و العزیمۀ علی ترک المعاودۀ، و تدارک ما أمکنه أن یتدارک من الأعمال بالأعمال بالإعادۀ، فمتی اجتمعت هذه الأربع فقد کملت شرائط التوبۀ. و تاب إلی اللّه، فذکر «إلی اللّه» یقتضی الإنابۀ، نحو: فَتُوبُوا إِلی بارِئِکُمْ [ البقرۀ/45 ]وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمِیعاً [ النور/13 ] أَ فَلا یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ

[ المائدۀ/47 ] و [3]تَابَ اللّه علیه، أی: قبل توبته، منه: لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَی النَّبِیِّ وَ الْمُهاجِرِینَ [ التوبۀ/117 ] [4] ثُمَّ تابَ عَلَیْهِمْ لِیَتُوبُوا [ التوبۀ/118 ] [5] فَتابَ عَلَیْکُمْ وَ عَفا عَنْکُمْ [ البقرۀ/187 ].» [6]

به قدری پروردگار عالم عاشق توبه بندگان و هزینه کردن مغفرت خود است که برای گنهکارانی که توبه نمی‌کنند و مغفرت او را طلب نمی‌کنند ، در قرآن فریادش بلند شده است :

« أَفَلاَ یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ وَیَسْتَغْفِرُونَهُ » ⁽²⁾

این فریاد را از کجا می‌فهمیم ؟ از حرف تحضیض که در آیه شریفه به کار گرفته شده است. « أَفَلاَ یَتُوبُونَ » چرا گناهکاران توبه نمی‌کنند ؟ من می‌خواهم آمرزشم را هزینه کنم. چرا برنمی‌گردند ؟ از آلودگی‌ها دست برنمی‌دارند و به پاکی‌ها گرایش پیدا نمی‌کنند.

چرا از من طلب آمرزش نمی‌کنند ؟ من آماده آمرزش و بخشش هستم. من خدایی هستم که به انتظار توبه فرعون و آمرزیدن او بودم.

به همین دلیل به موسی علیه‌السلام گفتم :

« اذْهَبَآ إِلَی فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغَی * فَقُولاَ لَهُ قَوْلاً لَّیِّنًا لَّعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ

یَخْشَی » ⁽¹⁾

در اینجا وجود مبارک حضرت زین العابدین علیه‌السلام با اشک چشم به پروردگار عرض می‌کند :

«فَما عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ البابِ بَعْدَ فَتْحِهِ » ⁽²⁾

خدایا ! چه چیزی باعث غفلت مردم است که تو دری را به روی آنان به نام درب توبه باز کردی ؟ و آنها بعد از عمری ، هنوز نیامده‌اند که از این درب وارد شوند ؟ چرا ؟ تا چه زمانی مردم می‌خواهند گناه کنند و اهل فساد باشند ؟ مردم که از گناه ضرر دیده ، سود و منفعتی ندیدند.

« أَفَلاَ یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ وَیَسْتَغْفِرُونَهُ »

نمی‌خواهند از من طلب مغفرت کنند ؟ بر شما واجب است که گناه‌کاران را با این گونه آیات بیدار کنید. ⁽¹⁾

توبه مشروب فروش

قبل از انقلاب در شهری منبر می‌رفتم جوان‌های آن شهر به من گفتند اینجا یک سالن دویست متری است که صاحبش به مردم این شهر روزی دو الی سه کامیون

مشروب می‌فروشد وازطریق این کاباره گمراه شدند، گفتم: آدرس این کاباره را به من

بدهید، گفتند: با قدرت ساواک شاه می‌خواهید چه کارکنید؟ گفتم شما محبت کنید آدرسش رابدهید، روی کاغذ آدرسش رانوشتند.

فردا ساعت ده صبح سوار تاکسی شدم وبه راننده تاکسی گفتم: می‌خواهم به این آدرس بروم، راننده تاکسی خیلی تعجب کرد و گفت: اشتباه نمی‌روید؟ گفتم: نه، راهی که دارم می‌روم یقین دارم صراط مستقیم الهی است.

به راننده تاکسی گفتم: من یقین دارم که راه را درست می‌روم و راه، راه خداست، می‌رویم، می‌گوییم، قبول کردند، خوش به حال او، قبول نکردند، خدا به ما نمی‌گوید: چرا مال مرا خوردی اما برای من کاری نکردی.

آمد روبروی کاباره گفت: آقا اینجاست. گفتم: خداحافظ. کاباره کنار رودخانه بود، جای باصفایی بود، دفتر روبه روی پله‌های ورودی بود، از پله‌ها که پایین رفتم، مدیر کاباره از دفترش بیرون آمد و گفت: آقا اشتباه آمدید. گفتم: نه من برای زیارت حضرت عالی آمدم. گفت: با این لباس، شما هم می‌خورید؟ گفتم: بله، اما خداوند فرموده از سفره خودم بخورید. از سفره‌ام کم نمی‌آید.

اگر شراب اینجا را نمی‌خوریم، یقین داریم در قرآن به ما وعده داده:

« وَ سَقَیهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا » ⁽¹⁾

گفتم: نه اشتباه نیامدم. گردنش را کج کرد و گفت: بفرمایید. آمدم داخل دفتر و کنار دست او نشستم. گفت: شما؟ گفتم: از بهترین دوستان شما هستم.

بنده خدا هر چه فکر کرد که در عمرش دوست روحانی نداشته گفت: حالا فرمایشی دارید؟ من وقتی رفتم نمی‌دانستم به او چه بگویم؟ و از کجا شروع کنم؟ ولی وقتی او را دیدم، خود وجود او و قیافه او مرا راهنمایی کرد چه بگویم. دیدم موهای سر و صورتش سفید است.

گفتم: من اول باید یک سؤال از شما بکنم بعد مطلبم را محضرتان عرض کنم.

گفتم: شما مسیحی هستید؟ گفت: نه، برای چه؟ گفتم: اگر مسیحی باشید، خداحافظی کنم بروم. یهودی هستید؟ گفت: نه، یهودی هم نیستم. چون این دو طایفه نجاست را پاک می‌دانند، هم الکل نجس می‌خورند، هم گوشت خوک می‌خورند و هم ربامی خورند. مؤمن، نجس را نجس می‌داند و پاک را هم پاک می‌داند. نجس خور دین ندارد.

گفت: نه، من مسلمانم. دیگر راه کاملا برای من باز شد. گفتم: من یک جمله فقط از قول خدا اگر اجازه بدهی برای شما بگویم و بروم. با کمال میل، بگویید. همین روایت کار خودش را کرد، در یک شب مشروب فروشی تبدیل به چلوکبابی اسلامی شد.

اهتمام همه جانبه در توبه دادن گنهکار

حضرت مسیح علیه‌السلام همسر نداشت ، در سن جوانی خدا او را به طرف خودش

برد. روزی از خانه زن بدکاره‌ای بیرون آمد ، کسی او را دید. حضرت او را صدا کرد ، آمد ، فرمود : می‌دانی این خانه برای کیست ؟ گفت : بله، این خانه زن بدکاره است و اینجا محل رفت و آمد زناکاران است.

فرمود : می‌دانی برای چه من به اینجا رفته بودم ؟ چون آن مرد با خود گفته بود :

مسیح با این سن ، زیبایی و جوانی ، اینجا چه می‌کرد؟ حضرت فرمود : ذهن خود را پاک کن ! چون ما دو نوع بیمار داریم ؛ بیماری که از بیماری خود خبر دارد و با پای خود نزد طبیب می‌رود و بیماری که از بیماری خود خبر ندارد و باید طبیب نزد او برود. این خانم بیماری بود که من به عنوان طبیب بالای سر او رفتم. از امروز به بعد ، هیچ زناکاری را به خانه خود راه نمی‌دهد ، چون توبه کرده است. ⁽¹⁾

آنها می‌گوییم که لااقل در قیامت سرافکنده نباشیم. در دین ما دوست یعنی انسانی که به دوست خود کرامت ، علم ، ادب و ارزشی اضافه کند و به او کمال بدهد. کسی که از دوست خود اینها را کم می‌کند ، کثیف‌ترین دشمن است.

البته با گنهکاران آرام حرف بزنید و حرف خود را روی موج محبت بریزید :

اگر من ناجوانمردم به کردار

تو بر من چون جوانمردان گذر کن ⁽²⁾خطبه‌های نماز جمعه ، منبرها ، سخنان بزرگان و ارشاد آمرین به معروف باید روی موج عاطفه باشد و غرق عشق باشد. همه باید متوجه علاج گنهکار باشند ، نه

این که دل این و آن را خوش کنند. تمام هدف نمازها ، خطبه‌ها و منبرها باید علاج این بیماران باشد که شیاطین آنها را بیمار کرده‌اند.

سعدی در «بوستان» می‌گوید : شخصی مست بود ، خانه را گم کرد. سحر که خادم در مسجد را باز کرده بود تا مؤمنین به مسجد بیایند ، مست در عالم مستی خیال کرد این در خانه خود اوست. وارد مسجد شد. درشبستان نیز باز بود ، خیال کرد اتاق خانه‌اش است ، کنار محراب آمد و از مستی افتاد. نسیم سحر و نزدیک اذان به مشامش خورد ، اندک اندک داشت از مستی بیرون می‌آمد. دید این اتاق ، اتاق خودشان نیست و اینجا شکل دیگری دارد. در این گیر و دار خادم رسید و از بوی الکل دهان مست فهمید که او مشروب خورده و خانه را گم کرده و اشتباهی به مسجد آمده است. لگدی به پهلوی او زد و او را بیرون کرد. ⁽¹⁾

پروردگار می‌فرماید : توبه از شما ، آمرزش از من.

« أَفَلاَ یَتُوبُونَ إِلَی اللَّهِ وَیَسْتَغْفِرُونَهُ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ » ⁽²⁾چرا توبه نمی‌کنید ؟ چرا از من طلب آمرزش نمی‌کنید ؟ مگر شک دارید ؟ خودم را به شما معرفی می‌کنم : من هم بسیار آمرزنده هستم و هم رحمت بی‌نهایت دارم.

بهشت در قبال طاعت

⁽³⁾

دومین حقیقتی که خدا می‌فرماید : باید شما بدان توجه کنید این است :

«و الجَنَّۀُ مِنّی وَ الطّاعَۀُ مِنْکُم »

بهشت از من است ، چون معمار بهشت غیر از من کسی نیست. این بهشت من نیز هشت بهشت است و پهنای آن ، به پهنای همه آسمان‌ها و زمین است. بهشت من آماده و موجود است. امام صادق علیه السلام می‌فرماید :

کسی که اعتقاد به وجود بهشت و جهنم ندارد ، به پروردگار کافر شده است ، چون قرآن نیز می‌گوید: بهشت و جهنم هم اکنون موجود هستند.

بهشت از من است ، اما بین بهشت من و شما فاصله زیاد است. شما مرکبی باید به کار بگیرید تا به بهشت من برسید و آن مرکب ، مرکب طاعت است ؛ به حرف‌های خداوند، انبیا و ائمه علیهم‌السلام گوش داده و عمل کنید ، تا بهشت از آن شما شود.

« وَسَارِعُواْ إِلَی مَغْفِرَۀٍ مِّن رَّبِّکُمْ وَجَنَّۀٍ عَرْضُهَا السَّمَوَ تُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِینَ » ⁽¹⁾

« الَّذِینَ یُنفِقُونَ فِی السَّرَّآءِ وَالضَّرَّآءِ » ⁽²⁾کسانی که مال پاک به دست آورده ، در گشایش و تنگدستی نیز در راه خدا از مال گذشتند و در راه خدا هزینه کردند. چه کسانی مطیع خدا هستند ؟

« وَالْکَظِمِینَ الْغَیْظَ وَالْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ یُحِبُّ الُْمحْسِنِینَ » ⁽¹⁾

بدون طاعت شما به بهشت نمی‌رسید ، چون بهشت با شما فاصله دارد. این فاصله را باید با طاعت کم کنید ، تا به بهشت برسید. البته در هر جمله از این شش جمله ، هزار نکته باریک‌تر از مو وجود دارد. سال‌ها باید گوینده متخصص و فنّی این جملات را بشکافد. خیلی حرف در این جملات وجود دارد. کل قرآن ، تورات ، انجیل و صحف ابراهیم علیه‌السلام در این شش جمله خلاصه شده است.

شکر گزاری در برابر نعمات الهی

سوم، از حقایق شش گانه این است که :

«وَ الرِّزْقُ مِنّی وَ الشُّکْرُ مِنْکُمْ »

ساختن روزی شما از هوا ، زمین ، دریا ، صحرا ، جنگل ، زراعت ، باغ و میوه با من است. شما دغدغه روزی نداشته باشید. میلیاردها سال است که روزی موجودات را می‌سازم. شما توان ساختن عدس ، گندم و یک قطره آب و دانه برف را

ندارید ، این کار تا قیامت کار من است ، نه کار شما.

شما این نعمت‌های مرا شکر کنید. شکر چیست ؟ ⁽²⁾در آیه‌ای بیان می‌کند :

« اعْمَلُواْ ءَالَ دَاوُدَ شُکْرًا » ⁽¹⁾

قضا و رضا، نقشه صحیح زندگی

چهارم، از حقایق شش گانه این است که :

«اَلْقَضاءُ مِنّی وَ الِّرضا مِنْکُمْ »

نقشه زندگی را من به شما می‌دهم ، چون هیچ کسی نمی‌تواند نقشه درست برای زندگی شما به شما بدهد. ⁽²⁾«قضاء » در قرآن و روایات به معنای ارائه نقشه صحیح زندگی است. نه این که آجر از سقف رها شود و بر سرم بخورد ، سرم شکاف بردارد و ده روز در بیمارستان

بخوابم و بعد بگویم : قضا و قدر بوده ، قضا و قدر نبوده ، ساختمان اشتباه بنا شده ، به پروردگار ربطی ندارد.

هنگام عبور از خیابان دقت نکرده ، موتور به او می‌زند ، استخوان پای او می‌شکند و می‌گوید : قضا و قدر الهی بوده است. اشتباه با خودت بوده ، باید از روی خط کشی عابر پیاده عبور می‌کردی.

قضاء به معنای نقشه صحیح زندگی است. در قرآن آمده است :

« وَ قَضَی رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ إِیَّاهُ » ⁽¹⁾

خدا حکم کرده ، به شما نقشه داده ، آن هم نقشه بندگی نسبت به او. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله چگونه بندگی کرد که به خاطر بندگی ، اسم ایشان را در تشهد به صورت امر واجب ، در کنار اسم خودش قرار داده است. امر کردم : میلیاردها نفر ، صبح و ظهر و شب بگویند : «اشهد ان محمدا عبده و رسوله».

از عبادت نی توان الله شد

می‌توان موسی کلیم الله شد ⁽²⁾به خدا قسم ! حضرت زهرا ، امیرالمؤمنین و انبیا علیهم‌السلام با عبادت به این مقامات رسیده‌اند ، اگر عبادات ما صحیح و خالصانه انجام بگیرد ، ما نیز «ولیّ الله» می‌شویم :

« أَلاَ إِنَّ أَوْلِیَآءَ اللَّهِ لاَ خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لاَ هُمْ یَحْزَنُونَ » ⁽³⁾نقشه صحیح زندگی دادن از من ، رضایت و خشنودی به آن نقشه نیز از تو. نماز ، قضای من است ، از نماز دلگیر نشوید. از ماه رمضان به خاطر یک وعده نخوردن

نفرت پیدا نکنید ، چون روزه ماه رمضان ، قضای من است. از پرداخت خمس و یک پنجم منفعت درآمد خود نفرت نداشته باشید ، چون خمس ، قضای من است. من نقشه می‌دهم ، شما نیز به نقشه من راضی باشید.

اگر به قضای من راضی نیستی :

«مَنْ لَمْ یَرْضَ بِقَضائِی فَلْیَطْلُبْ رَبّاً سِوائی » ⁽¹⁾

کسی که از طرح‌های من راضی نیست ، برود و خدایی غیر از من پیدا کند. من با او کاری ندارم. فقط نانِ شکم او را می‌دهم ، اما در قیامت از همه چیز محروم است.

من قضا دارم ، باید به قضای من که به خیر و مصلحت شما است ، راضی باشید.

صبر در کنار بلا

پنجم از حقایق شش گانه این است که :

«و البَلاءُ مِنّی وَ الصَّبْرُ مِنْکُم »

من شما را با چهره زیبا ، هیکل ، شهوت ، پول ، ثروت ، فقر ، حادثه ، تلخی‌ها ،

ناگواری‌ها ، داغ بچه ، بیماری بدن و کم شدن پول آزمایش می‌کنم. دعا نکنید که خدایا ! مرا آزمایش نکن. آزمایش من حتمی است و برای همه هست. ⁽²⁾شما در مقابل این آزمایش‌های من ، خود را دیندار نگهدارید ، برای رفع تلخی این آزمایش‌ها به گناه ، معصیت ، فتنه ، فساد و نا امیدی متوسل نشوید. صبر یعنی دین خود را نگهدارید و به حرام آلوده نشوید.

علاقه پروردگار به دعای بندگان

اما قسم ششم چقدر عالی است. زمانش بیشتر در ماه مبارک رمضان است ، چون پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند : خدا این کار را در ماه رمضان بیشتر از زمان‌های دیگر انجام می‌دهد. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید : «اکثروا » این کار را زیاد انجام دهید. ⁽¹⁾

الکافی: 467/2، باب فضل الدعاء و الحث علیه؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [2]علیه‌السلام قَالَ مَنْ لَمْ یَسْأَلِ اللَّهَ عز و جل مِنْ فَضْلِهِ فَقَدِ افْتَقَر.»

«أَبَا عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام یَقُولُ عَلَیْکُمْ بِالدُّعَاءِ فَإِنَّکُمْ لاَ تَقَرَّبُونَ بِمِثْلِهِ وَ لاَ تَتْرُکُوا صَغِیرَۀً لِصِغَرِهَا أَنْ تَدْعُوا بِهَا إِنَّ صَاحِبَ الصِّغَارِ هُوَ صَاحِبُ الْکِبَار.»

«قَالَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ علیه‌السلام أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَی اللَّهِ عز و جل فِی الْأَرْضِ الدُّعَاءُ وَ أَفْضَلُ الْعِبَادَۀِ الْعَفَافُ قَالَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ علیه‌السلام رَجُلاً دَعَّا.»

«و الاجابَۀُ مِنّی وَ الدُّعاءُ مِنْکُمْ »

بندگان من ! جواب دادن به عهده من است ، اما شما نیز بیایید و با من حرف بزنید. من این زبان و دهان را به خاطر خودم به شما داده‌ام که شما با من حرف بزنید ، چون من ناله شما را دوست دارم.

گاهی عبد با سوز دل با او حرف می‌زند ، اشکی می‌ریزد که ملائکه مقرب یقین می‌کنند که اشک روی صورتش خشک نشده ، دعایش مستجاب است. دعا یقینا مستجاب می‌شود. من به این کلمات یقین صد در صد دارم ، چون دیده‌ام و لمس

کرده‌ام.

اگر بخواهید ، به شما عنایت می‌کنم. نگویید : خدا می‌داند که من چه می‌خواهم.

می‌داند ، اما می‌خواهد صدای تو را بشنود. می‌فرماید : می‌دانم چه می‌خواهی ، اما دوست دارم دهانت را باز کنی ، دستت را دراز کنی ، گردنت را کج کنی ، این حال بهترین حال عبادت است که به ملائکه‌ام بگویم : او را ببینید ، متکبر نیست. دعا می‌کند ، اشک می‌ریزد.

ملائکه فکر می‌کنند که اشک روی صورت او خشک نشده ، دعایش مستجاب است ، اما می‌بینند ، از استجابت دعا خبری نشد ، نگران می‌شوند. می‌بینند شرایط اجابت در او جمع است ، پس چرا پروردگار جوابش را نمی‌دهد و مشکلش را حل نمی‌کند ؟ عرض می‌کنند : خدایا ! مشکلی در اجابت دعای بنده‌ات هست ؟

خطاب می‌رسد : هیچ مشکلی در دل بنده من و گریه‌اش نیست. می‌پرسند : پس چرا جواب او را نمی‌دهی ؟ خطاب می‌رسد : چون دوستش دارم ، صدای او را نیز دوست دارم ، اگر جواب بدهم ، دیگر نزد من نمی‌آید ، دوست دارم همیشه مرا بخواند. ⁽¹⁾

«قال رسول اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله: إنّ العبد لیدعو اللّه و هو یحبّه فیقول لجبرئیل: إقض لعبدی هذا حاجته و أخّرها، فإنّی احبّ أن لا أزال أسمع صوته.»

«فَبِعِزَّتِکَ یا سَیَّدِی وَ مَوْلایَ اقْسِمُ صادِقاً لَئِنْ تَرَکْتَنِی ناطِقاً لَأَضِجَّنّ الَیْکَ بین أهلها ضجیج الآملین » ⁽²⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

مقام انسان صبر در برابر گناهان

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

از حقایق نفیس نفسی که قرآن مجید بیش از صد آیه در رابطه با آن نازل فرموده است ، حقیقت صبر است. صبر به این معنا است که انسان خودش را در حریم حق ، دین و ایمان حفظ کند و هزینه غیر خدا نشود. معارف الهیه ، تمام مواردی را که لازم است انسان در آن صبر کند و خود را حفظ کند ، بیان کرده‌اند.

از جمله صبر در برابر گناه که تا آخر عمر هر کسی ، به صورت‌های گوناگونی رخ نشان می‌دهد و دلبری آن نیز بسیار قوی است. خداوند مهربان ، انبیا ، ائمه طاهرین ، اولیای الهی و دلسوزان ، از مرد و زن خواسته‌اند : برای تأمین سلامت و سعادت دنیا و آخرت خود ، در برابر هر گناهی ، خود را حفظ کنید و نگذارید دامن پاک ، فطرت ، روح ، نفس ، باطن ، ظاهر ، دنیا و آخرت شما آلوده شود ، چون هر آلودگی ، حجابی بین شما و رحمت و فضل و احسان پروردگار است.

وجود مبارک حضرت زین العابدین علیه‌السلام در یکی از دعاهای شریف خود گناه را به گونه‌ای ارزیابی می‌کنند که اگر گناهکاران این ارزیابی حضرت را باور کنند ، یقیناً از گناه دست برمی‌دارند ، و اگر پاکدامنان به این ارزیابی توجه داشته باشند ، می‌کوشند تا به گناه آلوده نشوند.

ارزیابی امام علیه‌السلام بر اساس بصیرت و علم است. آن بصیرت و علمی که از خدا ، رسول خدا ، امیرالمؤمنین و حضرت سیدالشهداء علیهم‌السلام به زین العابدین علیه‌السلام رسیده

است.امام علیه‌السلام در این ارزیابی ، سه مسأله را در ارتباط با گناه که از آثار گناه است ،

مطرح می‌کنند. تجربه تاریخ گنهکاران نیز نشان داده است که گنهکار ، به این سه بلا دچار خواهد شد :

«اِلهی ! الْبَسَتْنِی الخَطایا ثَوْبَ مَذَلَّتِی » ⁽¹⁾

امام سجّاد علیه‌السلام می‌فرمایند : خدایا ! گناهان ، معاصی و خطاها ، ما را از ارزش واقعی خواهد انداخت. شما بدون گناه ، نزد پروردگار مهربان عالم ارزشی دارید که از خود حضرت حق ، در تفاسیر قرآن مجید این روایت را آورده‌اند که درباره جایگاه انسان نقل شده است :

«الانْسانُ سِرّی وَ انَا سِرُّهُ » ⁽²⁾

پروردگار می‌فرماید : در این عالم خلقت ، انسان گنج پنهان من است و من نیز گنج پنهان درون انسان هستم.

به عبارت روشن‌تر : انسان برای من است و من نیز برای انسان هستم. انسان راز من و من راز انسان هستم. گناه ، این ارزش را نابود می‌کند و روزگار انسان را به جایی می‌کشاند که پروردگاری که انسان سرّ او و او سرّ انسان است ، می‌فرماید :

« أُوْلئِکَ کَالأَْنْعَمِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ » ⁽³⁾این جنس دو پا مانند چهارپایان است. یعنی دیگر ارتباطی با حریم و سرّ من نخواهد داشت ، با این که انسان سرّ من و از من می‌باشد و من نیز برای او می‌باشم.

انسان این ارزش را در پیشگاه مبارک خدا و انبیای خدا دارد.

ارزش وجودی پرورش یافتگان دین

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بر اساس این ملاک اعلام کردند :

«سلمانُ منّا اهل البیت » ⁽¹⁾

و الاّ گوشت ، پوست ، استخوان ، رگ ، پی و خون سلمان را که نفرمودند از ما اهل‌بیت است. پس به چه ملاکی سلمان از اهل‌بیت علیهم‌السلام است ؟ به چه ملاکی پروردگار جبرییل را مأمور می‌کند که سلام مرا به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و چهار نفر ابلاغ کن ؛ علی ، سلمان ، ابوذر و مقداد ؟ به چه ملاکی جبرییل به پیغمبر صلی الله علیه و آله عرض می‌کند :

به این غلام و برده بگو : بهشت من مشتاق تو است ؟ این ملاک ، ملاک بدنی ، مادی و ظاهری است ؟ ⁽²⁾«ان الله لاینظر الی صورکم و لا الی اموالکم و لکن ینظر الی قلوبکم » ⁽³⁾

خدا به قیافه و ثروت شما کاری ندارد. خدا باطن‌نگر است ، نه ظاهر نگر. این ظاهر و مادیت را همه موجودات زمین دارند.

آن ملاکی که باعث شده پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله اعلام کنند : «سلمان منّا اهل البیت » آن ارزش وجودی برخاسته از معنویت ، معرفت ، ایمان ، عمل ، اخلاص و کمال سلمان است.

انسان این ارزش را در پیشگاه مبارک ائمه طاهرین علیهم‌السلام دارد ، تا جایی که وقتی

«ابان بن تغلب» ⁽⁴⁾

نویسنده کتاب محمّد بن علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمّی رحمه‌الله گفته است: . . . و آنچه در آن از ابان بن تغلب که کنیه‌اش ابو سعید است نقل شده، پس آن را روایت کرده‌ام از پدرم - رضی اللَّه عنه - از سعد بن عبد اللَّه از یعقوب بن یزید از صفوان بن یحیی از ابی ایّوب از ابی علی صاحب کلل از ابان بن تغلب، و او کندی و از اهل کوفه است، و در ایّام امام صادق علیه‌السلام از دنیا رفته است، و جمیل بن درّاج در نزد امام صادق علیه‌السلام نام او را برد و آن حضرت گفت: خدایش رحمت کند آری بخدا سوگند مرگ او دلم را بدرد آورد. و نیز به ابان بن عثمان فرمود: براستی که أبان بن تغلب از من روایات بسیاری نقل کرده است، پس تو هر روایتی را که او برای تو نقل کرده است آن را از من روایت کن. و او حضرت باقر و حضرت صادق علیهماالسلام را دیدار کرده و از آن دو امام روایت می‌کند.

توضیح: «ابان بن تغلب ثقه و از بزرگان است، و در فقه و حدیث و قراءت و ادب و لغت وارد و استاد است، و دارای کتابهائی است که از جمله آنها غریب القرآن یعنی تفسیر لغات مشکل قرآن و کتاب فضائل است، و قراءت معروفی دارد در نزد قرّاء مشهور و طریق موّف باو به ابو علی صاحب کلل که مجهول الحال است، ضعیف است، ولی طریق او بصفوان صحیح است، و چون صفوان از اصحاب اجماع است میتوان این طریق را باین جهت تصحیح نمود.»

او تمام قد بلند می‌شوند و به ابان می‌فرمایند : بیا در کنار من بنشین. اجازه نمی‌دهند که ابان بنشیند ، به فرزند خود می‌فرمایند : برو زیرانداز و پشتی بیاور ، ⁽¹⁾

بحار الأنوار: 235/16، [1] فی الرفق بأمته؛ «عَنْ سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ قَالَ دَخَلْتُ عَلَی رَسُولِ اللَّهِ ص وَ هُوَ مُتَّکِیٌ عَلَی وِسَادَۀٍ فَأَلْقَاهَا إِلَیَّ ثُمَّ قَالَ یَا سَلْمَانُ مَا مِنْ مُسْلِمٍ دَخَلَ عَلَی أَخِیهِ الْمُسْلِمِ فَیُلْقِی لَهُ الْوِسَادَۀَ إِکْرَاماً لَهُ إِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ.»

در کتاب‌های قرن چهارم نوشته‌اند : امام صادق علیه‌السلام وقتی خبر مرگ «عبدالله بن ابی یعفور» ⁽²⁾را شنیدند ، چنان گریه می‌کردند که شانه‌های مبارکشان می‌لرزید ، بعد فرمودند : خدا «عبدالله بن ابی یعفور» را رحمت کند ، ⁽³⁾

و آنچه در آن از عبد اللَّه بن أبی یعفور آمده است، پس روایت کرده‌ام آن را از احمد بن محمّد بن یحیی العطّار - رضی اللَّه عنه - از سعد بن عبد اللَّه، از احمد بن أبی - عبد اللَّه برقی از پدرش از محمّد بن ابی عمیر از حمّاد بن عثمان از عبد اللَّه بن أبی - یعفور.

توضیح: «عبد اللَّه بن ابی یعفور واقد یا وقدان عبدی به ولاء از اهل کوفه است و بسیار جلیل القدر و مورد احترام امام صادق علیه السّلام است و رجالیّون او را از حواریان امام باقر و امام صادق دانسته‌اند، در زمان حضرت صادق از دنیا رفت و حضرتش برای او رحمت فرستاد و مدحش در روایات بسیار آمده است، و طریق موّف به او صحیح است.»

مشکاۀ الأنوار فی غرر الأخبار: 65، الفصل الثالث فی آداب الشیعۀ؛ « [2]عَنْ أَبِی أُسَامَۀَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام لِأُوَدِّعَهُ فَقَالَ لِی یَا زَیْدُ مَا لَکُمْ وَ لِلنَّاسِ قَدْ حَمَّلْتُمُ النَّاسَ عَلَیَّ وَ اللَّهِ مَا وَجَدْتُ أَحَداً یُطِیعُنِی - وَ یَأْخُذُ بِقَوْلِی إِلاَّ رَجُلٌ وَاحِدٌ رَحِمَ اللَّهُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِی یَعْفُورٍ فَإِنَّهُ أَمَرْتُهُ بِأَمْرٍ وَ أَوْصَیْتُهُ بِوَصِیَّۀٍ فَاتَّبَعَ قَوْلِی وَ أَخَذَ بِأَمْرِی.»

عالم بعد ، خدا جایی به او می‌دهد که یک طرف آن به خانه پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و یک طرف به خانه جدم امیرالمؤمنین علیه‌السلام ویک طرف به خانه عمویم امام مجتبی علیه‌السلام ویک طرف به خانه جدم حضرت سید الشهداء علیه‌السلام وصل است.ملاک این مقام، پاکی، معرفت وکرامت نفس او بوده است.

ارزش و مقام انسان

انسان در نزد تمام فرشتگان نیز دارای ارزش است. ملائکه وقتی به حضرت آدم علیه‌السلام سجده کردند ، یعنی به کل انسان‌ها سجده کردند. برای این که فرشتگان عالم ، علی الخصوص فرشتگان عرش و حول عرش ارزش انسان را در پیشگاه خدا می‌دانستند.

ما از عرش و حول عرش خبر نداریم. نمی‌دانیم که عرش چه مقامی است و چه اشرافی به عالم دارد. امر معنوی است ؟ امر مادی و معنوی است ؟ بعضی‌ها می‌گویند : ممکن است مکان باشد. در هر صورت ، هر چه هست و هر کجا هست ، جایگاه فرشتگان مقرب پروردگار است و مقام بعد از عرش نیز مقام فرشتگانی است که مادون فرشتگان مقرب هستند. در مورد آن مقام بعد از عرش ، آیه هفتم سوره مبارکه مؤمن را ببینید که پروردگار می‌فرماید :

« الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ » ⁽¹⁾

اینان مرتب به پروردگار عالم می‌گویند :

« رَبَّنَا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ رَّحْمَۀً وَ عِلْمًا »

خدایا ! تو با علم و رحمت خود ، همه چیز را فرا گرفتی.

بعد می‌گویند :

« فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تَابُوا » ⁽¹⁾

گناه ، نابود کننده ارزش های معنوی

اگر کسی از این ارزش بیافتد ، میلیاردها دعاگو و نگاه خدا ، انبیا و همه امامان علیهم‌السلام را از دست خواهد داد.

پروردگار در سوره آل عمران می‌فرماید :

« وَلاَ یَنظُرُ إِلَیْهِمْ یَوْمَ الْقِیَمَۀِ » ⁽²⁾در قیامت به گناهکارانی که آلودگی را به عالم بعد آورده‌اند ، ابدا نگاه نخواهم کرد. شما فکر کنید که در این صورت شخص گناهکار به چه غربتی در آن عالم دچار می‌شود.

«الانسانُ سِرّی و انَا سِرُّهُ »

وقتی است که ارزش‌های او پابرجا باشد. امام چهارم علیه السلام می‌فرمایند : گناه، این

ارزش‌ها را از بین برده ، انسان را ذلیل می‌کند.

با از دست رفتن ارزش نزد پروردگار ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و ائمه علیهم‌السلام ، انسان در دنیا نیز به غربت کامل دچار می‌شود ، یعنی تمام وسایل کمک دهنده معنوی از او گرفته می‌شود.

در سوره مبارکه یونس می‌فرماید :

« إِن یَمْسَسْکَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلاَ کَاشِفَ لَهُ إِلاَّ هُوَ » ⁽¹⁾

باز کردن این گره منوط به این است که از تمام گناهان بیرون بیایی و دوباره به ارزش از دست رفته خود برگردی ، تا من گره را باز کنم و الا تمام جاده‌ها را به روی تو می‌بندم و هیچ راه فراری برای تو باز نمی‌گذارم.

مگر نبودند کسانی که چنین گره‌هایی در زندگی آنها خورد ؟ کسانی که خدا حتی دل نزدیکترین دوستان آنان را از آنها برگرداند. مگر نبود شاه که به مصر ، مراکش و پاناما رفت ، گفتند : نمی‌توانیم از تو محافظت کنیم. به آمریکا رفت که سی و هفت سال ، روزی چهار میلیون بشکه نفت به آنان داده بود ، اما به او گفتند : نمی‌توانیم از تو نگهداری کنیم. سرطان گرفت ، قوی‌ترین طبیبان عالم را آوردند ، آنها گفتند :

نمی‌توانیم تو را معالجه کنیم ، عاقبت به حالت نیمه جان او را به مصر آوردند ، چند طبیب یهودی صهیونیسم و اسرائیلی دور او چرخیدند و از او پول گرفتند و گفتند :

تو را مداوا می‌کنیم و عاقبت او را کشتند و در قبرستان کهنه و قدیمی مصر دفن کردند و فقط چند سگ ولگرد دور قبر او پرسه می‌زدند.

اگر گره به زندگی شما بیاندازند ، کسی نمی‌تواند آن گره را باز کند. قدیمی‌ها

جمله زیبایی می‌گفتند: «با خدا باش و پادشاهی کن » نه پادشاهی دربار و کاخ و تخت. اگر با خدا باشی ، دل‌های یکصد و بیست و چهار هزار پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و دوازده

امام علیه‌السلام و تمام قلوب مؤمنین را با تو همراه خواهد کرد. تمام فرشتگان عرش را

مسئول دعای به تو خواهد کرد و تمام راه‌ها را به روی تو باز خواهد گذاشت. ⁽¹⁾

خدا در سوره یونس جواب این مطلب را نیز داده است :

« وَ إِن یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلاَ رَآدَّ لِفَضْلِهِ » ⁽²⁾بخواهم خیری به تو برسانم ، اگر تمام عالم جمع شوند که نگذارند ، نمی‌توانند و من خیر را به تو می‌رسانم. چون مالک ، خدا است و عالم مالک دیگری ندارد.

همچنین خدا قادر است و عالم قدرتمند دیگری ندارد. رحمت و کرم خدا بی‌نهایت است و عالم ، کرم و رحمتی بی‌نهایت غیر از او ندارد.

صبر بسیار ارزش دارد. اگر همه در برابر گناهان صبر کنیم ، نیرویی مانند خدا ، انبیا ، ائمه علیهم‌السلام و فرشتگان با ما خواهند بود و تمام انبیا ، ائمه علیهم‌السلام و اولیای خدا از این که در زندگی ضرر کنند ، کمترین نگرانیی نداشتند ، چون می‌دانستند که ضرر کردن برای مؤمن محال است، آنچه برای مؤمن به وجود می‌آید، خیر و خوبی است.

خبر شهادت حضرت ابی عبدالله الحسین علیه السلام

حضرت ابی عبدالله الحسین علیه‌السلام در سحرگاه بیست و هفت رجب ، وقتی صورتش را روی قبر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله گذاشت ، گریه کرد و عرضه داشت : دلم

نمی‌خواهد از کنار تو بروم.

خوابش برد. در حالی که اشک روی صورت حضرت مانده بود ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را دید. البته خواب امام و پیغمبر با بیداری آنان یکی است ؛

«تَنامُ عَیْنایَ وَ لایَنامُ قَلْبِی » ⁽¹⁾

خواب برای آنها حجت است. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را در خواب دید ، همدیگر را در آغوش گرفتند. امام حسین علیه‌السلام گریه کرد و فرمود : نمی‌خواهم از نزد شما بروم ، اما پیغمبر صلی الله علیه و آله فرمود : حسین من !

«اُخْرُجْ فَاِنَّ اللّه قَدْ شاءَ انْ یَراکَ قَتِیلاً » ⁽²⁾

نزد من نمان ، به سمت عراق برو. حسین من ! خدای تو ، برای حفظ دین و زحمات انبیا علیهم‌السلام و من ، شهادت را برای تو رقم زده است و مقامی در این عالم برای تو قرار داده که جز از طریق شهادت به آن مقام نخواهی رسید.

این سفر و کربلا برای او تلخ و سخت بود. چون به حضرت گفته بودند : حسین جان ! سربالایی سنگینی به نام جهاد ، شهادت ، آتش گرفتن خیمه‌ها و اسارت گرفتن زینب و بچه‌ها در پیش داری ، اگر در این سربالایی حرکت کنی ، به گنج ابدی می‌رسی که آن گنج مخصوص تو است و برای کس دیگری نیست.

بالا رفتن از این سربالایی تلخ است و نفس نفس زدن و خسته شدن دارد. شامیان و کوفیان باید در طلا و نقره و آب خنک بغلتند و تو در اینجا با فرزند شش ماهه ، بچه‌های یک یا دو ساله از تشنگی بمیرید.

اما امام علیه‌السلام فرمود :

«اِلهی رِضاً بِقَضائِکَ صَبْراً عَلی بَلائِکَ تَسْلِیماً لاَِمْرِکَ لامَعْبُودَ لِی سِواکَ » ⁽¹⁾

به هیچ چیز غیر از خودت نظر ندارم.در عوض این شهادت چه چیزی به او دادند ؟سه جمله از وجود مبارک امام زمان علیه‌السلام راجع به جایزه شهادت امام حسین علیه‌السلام تحلیل کرده‌ام که فکر می‌کنم آن سخنرانی از لطف‌های خاص پروردگار به من بوده، و در عمرم نسبت به حضرت ابی عبدالله الحسین علیه‌السلام بی‌نظیر بوده است.

ارزش و مقام انسان

صبر به انسان ارزشی می‌دهد که انسان را حفظ می‌کند. بی‌صبری ؛ یعنی به سوی بی‌ارزشی حرکت کردن. هر قدم و نقطه‌ای از آلودگی ، یک قدم دور شدن از خدا ، ائمه ، انبیا و فرشتگان عرش است.

ارزش انسان به قدری بالا است که خدا زلف شما را با هر ملائکه‌ای گره نزده است ، بلکه زلف شما را فقط به فرشتگان عرش و اطراف عرش گره زده است. بقیه فرشتگان در آن مقام نبودند که زلف آنها را به شما گره بزنند.

بار دیگر از ملک پرّان شوم

آنچه اندر وهم ناید آن شوم ⁽¹⁾

طیران مرغ دیدی تو ز پایبند شهوت

به در آی تا ببینی طیران آدمیترسد آدمی به جایی که بجز خدا نبیند

بنگر که تا چه حد است مکان آدمیت ⁽²⁾« مَن کَانَ یَرْجُواْ لِقَآءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صَلِحًا وَ لاَ یُشْرِکْ بِعِبَادَۀِ رَبِّهِ أَحَدَا » ⁽³⁾فرشته کجا و انسان با ارزش کجا ؟ اگر بعضی از روایات در کتاب‌های بسیار قوی ما نباشد ، انسان باور نمی‌کند که مقام انسان تا این حد بالا باشد. سعی من این است که مطالب خیلی بلند را نگویم و همچنین سعی من این است که دین را در آن حد عالی و تا آنجایی که صد در صد به آن یقین دارم ، برای مردم بگویم.

مرحوم کلینی ⁽⁴⁾کار بسیار مهمی انجام داده است. او حدود هفده هزار روایت را در ده جلد به نام «اصول کافی» جمع‌آوری کرده است.

او در اول این کتاب نوشته است : آن روایاتی که بین خودم و پروردگار - کاری به علمای دیگر ندارم ، که بعضی از روایات کتاب مرا بررسی کنند و بگویند : به نظر ما این روایت ضعیف است - و طبق قواعدی که خودم به آن مطمئن بودم ، روایاتی را که بین خودم و خدا حجت بوده است که ذکر آنها در قیامت مرا گرفتار نکند ، در این کتاب نوشتم. این گونه از قیامت می‌ترسیدند. مگر هر قلمی را باید برداشت و هر چیزی را نوشت و هر حرفی را زد ؟ حساب‌رسی در آنجا عجیب دقیق است.

حال مؤمن صبور بعد از مرگ

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : کسی را در روز قیامت می‌آورند و به او می‌گویند : هشت میلیون نفر را کشته‌ای. به پروردگار می‌گوید : هیچ کس نداند ، تو می‌دانی ، من چاقو نیز تا به حال به دست نگرفتم. خداوند می‌گوید : آن وقت که در اروپا ، آلمان و انگلیس ، یک کلمه از دهانت بیرون آمد ، با آن یک کلمه تو ، هشت میلیون نفر از

بندگان مرا مانند برگ درخت روی زمین ریختند. یک کلمه حرف نیز حساب و کتاب دارد. ⁽¹⁾

آن کسی که ما را رها نمی‌کند ، خداست. کسانی که برای ما دغدغه دارند ، انبیا ، ائمه ، اولیا و فرشتگان هستند. می‌بیند که همه رفتند. خطاب می‌رسد :

«عَبْدِی ! بَقیت فریداً، وَحِیداً فی لَحَدِکَ »

تو را تنها گذاشتند و رفتند ؟ به تو رحمی کنم که :

«فأَنَا رَحمِکَ الیوم رحمۀً تَتَعَجَّبُ الخلائقُ منها » ⁽²⁾

چنان خودم از تو پرستاری کنم که تمام موجودات شگفت زده شوند. این خدا را

از دست ندهیم. خدا این گونه است. هیچ کدام به داد ما نمی‌رسند.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید : بعد فرشته‌هایی می‌آیند و رختخوابی مانند رختخواب شب زفاف برای روح او پهن می‌کنند. می‌گویند : عمری را برای خدا و انبیا ، ائمه علیهم‌السلام ، قرآن ، عبادت و کار خیر دویدی ، روزه گرفتی ، نماز خواندی ، خسته شده‌ای ، استراحت کن ، تا موقعی که بیاییم و تو را بیدار کنیم.

چه وقت بیدارش می‌کنند ؟ وقتی که قیامت برپا می‌شود. چه وقت قیامت برپا می‌شود ؟ ممکن است میلیون‌ها سال دیگر باشد ، یا ده هزار سال دیگر ، نمی‌دانیم.

این عبارت از قرآن است : وقتی بیدارش می‌کنند ، شخص کناری به او می‌گوید :

چه مقدار در عالم برزخ بودی ؟ فکر می‌کند که من چه موقع از دنیا رفتم ؟ به او می‌گوید : نمی‌دانم ، فکر کنم یک ساعت یا نصف روز است که من مرده‌ام. ⁽¹⁾

خدا می‌فرماید : بنده من ! درب قبرت را که می‌بندند و می‌روند ، به فرشته‌ای امر می‌شود - چون تو از فرشته بالاتری و باید در قبر استراحت کنی - می‌گویند : بر سر قبر برو و تا روز قیامت نماز بخوان و تسبیح بگو که پرونده بنده من بسته نباشد.

ثواب کل آن نمازها را در پرونده بنده‌ام منتقل کنید.

بار دیگر از ملک پران شوم

آنچه در وهم ناید آن شوم ⁽¹⁾

«اِلهی ! الْبَسَتْنِی الخَطایا ثَوْبَ مَذَلَّتِی » ⁽²⁾

گناه شما را بی‌ارزش می‌کند. در برابر گناه صبر کنید.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

آیین مهرمهر و محبت پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

از روش‌های بسیار پسندیده‌ای که وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در مردم رواج دادند و خود حضرت نیز در اجرای این روش پیش قدم بودند و این روش را با حوصله ، محبت و بدون اتلاف وقت به کار می‌گرفتند ، به عیادت بیماران رفتن بود.

مردم قبل از بعثت وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله به خصوص در منطقه مکه و مدینه نسبت به همدیگر ، بی‌مهر ، کینه ورز ، متقلب و اهل فتنه بودند و گاهی با هم درگیری ، نزاع و برخوردهای طولانی مدتی داشتند.

می‌نویسند : زمانی که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مبعوث به رسالت شدند ، از تاریخ این درگیری‌ها و نزاع‌ها بیش از صدسال می‌گذشت. پدران با هم جنگیده بودند

و همدیگر را کشته بودند ، آن نسل منقرض شده بود ، جنگ به صورت ارث به

فرزندان رسیده بود ، آنها نیز کشته داده بودند و جنگ به نسل سوم رسیده بود.

علاوه بر نزاع ، درگیری ، بی‌محبتی و بی‌مهری نسبت به یکدیگر ، تکبّر نیز داشتند و افراد ، چهره‌هایی مطرود مردم بودند. اگر خانواده‌ای سرپرستش را از دست می‌داد و بچه‌های او یتیم می‌شدند ، مورد نفرت آن مردم بودند و این را نحس و عیب بزرگی می‌دانستند و به یتیم با دیده حقارت نگاه می‌کردند. به او کمک نمی‌کردند و از همان ابتدای یتیمی ، ساختمان شخصیت او را مورد هجوم قرار می‌دادند.

اگر - قبل از بعثت - یتیم گرسنه‌ای برای گرفتن کمک به مردم مکّه یا مدینه مراجعه می‌کرد ، با داد و فریاد و خشونت او را از خودشان می‌راندند. یکی از دستورهای مهم پروردگار به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله این بود که اگر کسی یتیم را از خود براند ، او را بی‌دین معرفی می‌کند و دستور می‌دهد :

« وَ أَمَّا الْیَتِیمَ فَلاَ تَقْهَرْ » ⁽¹⁾

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله با روش‌های مختلف ؛ عیادت بیمار ، رعایت حال یتیم ، یا از کار افتادگان و تهیدستان ، شعله فطری عشق و محبت به دیگران را روشن کردند و مردم را توجه می‌دادند به این که این قدم‌ها الهی است:

یعنی مثلاً وقتی به عیادت بیمار می‌روید ، در حقیقت به عیادت پروردگار

می‌روید. یا این که وقتی به یتیم رسیدگی می‌کنید، ⁽¹⁾

وقتی که همدیگر را در آغوش می‌گیرید و به همدیگر احترام می‌کنید ، بعد که جدا می‌شوید ، گناهان شما نیز از پرونده شما جدا می‌شود ؛ ⁽²⁾یعنی تمام برنامه‌های مهرورزی و هزینه کردن عاطفه نسبت به دیگران را عبادت و کار خدایی و دارای پاداش و اجر حساب کردند که اگر این شعله در دل امت سرد شود ، همه نسبت به همدیگر خشن و کینه‌دار می‌شوند ، چون مریض ، یتیم ، افتاده و تهیدست در مشکل خویش دست و پا خواهند زد و دیگران را نسبت به خویش مقصر خواهند دید ، لذا کینه یکدیگر را به دل خواهند گرفت و اخلاق خشونت‌باری را در اجتماع از خود بروز خواهند داد.

فداکاری پدر و مادر در حق فرزند

من واقعا نمی‌توانم در قلب خودم بپذیرم که اسلام با برپا کردن آسایشگاه برای پیرمردان و پیرزنان موافقت داشته باشد ؛ که مادری ، شصت سال برای فرزندش فداکاری کند ، بعد خیلی راحت این فرزند، او را در سنین پیری که کاملاً محتاج مراقبت ، محبت و کمک فرزند خویش است ، رها کند. ⁽³⁾چون ما در تمام عالم ، در میان موجودات زنده ، فداکارتر از مادر نداریم. البته بعضی از مادرها براثر کثرت گناه

و شرکت در مجالس معصیت ، رشته‌های انسانیت در آنها خشک شده است و دیگر

مادر نیستند و نمی‌توانند مادر باشند.

فداکارتر از مادر - با حفظ حیثیت مادری - و دلسوزتر از پدر - با حفظ حیثیت پدری - وجود ندارد. ممکن است مردی ازدواج کرده ، بچه دار شده ، ولی پست ، بی‌مایه و لا ابالی است و هیچ رحمی به فرزندان خود نداشته باشد. او پدر نیست ، بلکه این شمری کوچک ، در کربلای خانه است. اسلام چنین پدران و مادرانی را لعنت کرده است. ⁽¹⁾

رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرموده است: رانده و مطرود درگاه الهی است کسی که بار زندگی خود را بر دوش دگران بیفکند و از دسترنج مردم امرار معاش نماید. ملعون است ملعون است کسی که زن و فرزند خود را بدون هزینه زندگی و مخارج واگذارد.

در همین سیمای جمهوری اسلامی ایران ، گاهی گزارشگر به آسایشگاه می‌رود و با این مردان بزرگوار و زنان پاکدامن از کار افتاده مصاحبه می‌کند ، آنها به پهنای صورت اشک می‌ریزند که اگر بچه‌های ما ، ما را می‌بینند ، به ما سری بزنند. آیا اسلام این وضع را قبول دارد ؟ اگر قبول دارد که باید بگوییم اسلام دین خشونت و بی‌مهری است.

اما ما هیچ مکتبی را در عالم برتر از مکتب اسلام و فرهنگ تشیع در عشق ، مهر و محبت نداریم. این فرهنگ ، مستقیما فرهنگ حق است و معلّم این فرهنگ نیز پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و معصومین علیهم‌السلام هستند. آنها به ما گفته‌اند که : لحظه به لحظه نگاه کردن

به پدر و مادر ، آب دادن به دست آنها ، گذاشتن غذا در دهان آنان ، حمام بردن ، بوسیدن ، احترام کردن ، از عبادات خدا و اعمال دارای ارزش است. ⁽¹⁾

الجعفریات : 186، باب فی بر الوالدین؛ « [2]قال رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وآله إیاکم و دعوۀ الوالد فإنها ترفع فوق السحاب حتی ینظر الله تعالی إلیها فیقول ارفعوها إلی حتی أستجیب له فإیاکم و دعوۀ الوالد فإنها أحد من السیف.»

الکافی : 159/2، باب البر بالوالدین، حدیث 7؛ « [3]قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام مَا یَمْنَعُ الرَّجُلَ مِنْکُمْ أَنْ یَبَرَّ وَالِدَیْهِ حَیَّیْنِ وَ مَیِّتَیْنِ یُصَلِّیَ عَنْهُمَا وَ یَتَصَدَّقَ عَنْهُمَا وَ یَحُجَّ عَنْهُمَا وَ یَصُومَ عَنْهُمَا فَیَکُونَ الَّذِی صَنَعَ لَهُمَا وَ لَهُ مِثْلُ ذَلِکَ فَیَزِیدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِبِرِّهِ وَ صِلَتِهِ خَیْراً کَثِیراً.»

الکافی: 162/2، باب البر بالوالدین، حدیث 13؛ « [4]عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ شُعَیْبٍ قَالَ قُلْتُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام إِنَّ أَبِی قَدْ کَبِرَ جِدّاً وَ ضَعُفَ فَنَحْنُ نَحْمِلُهُ إِذَا أَرَادَ الْحَاجَۀَ فَقَالَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَلِیَ ذَلِکَ مِنْهُ فَافْعَلْ وَ لَقِّمْهُ بِیَدِکَ فَإِنَّهُ جُنَّۀٌ لَکَ غَداً.»

« وَ قَضَی رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ وَ بِالْوَ لِدَیْنِ إِحْسَنًا » ⁽²⁾آیا دور انداختن پدر و مادر و روانه کردن آنها به آسایشگاه ، جنگ با قرآن نیست ؟ همسر می‌گوید : پدر و مادر خود را بیرون بیانداز ، من تحمل آنها را ندارم.

به زن چه ربطی دارد ؟ پروردگار می‌فرماید. پس صبر برای کجا است ؟

پروردگار عالم صد و سه مرتبه در قرآن مسأله صبر را مطرح کرده است ، یکی از این صبرها ، صبر در برابر رنج‌ها ، ناراحتی‌ها ، مشکلات و پیری پدر و مادر است.

من اگر نسبت به تبلیغ دین احساس مسئولیت نمی‌کردم ، اگر کار زیاد دینی بر عهده‌ام نبود ، محال بود از کنار پدرم جدا شوم. چون این کار بعد از عبادت خدا ، بالاترین عبادت است.

اگر امکان دارد ، منزلی برای هر دو نفر آنها اجاره کن ، یا خانه قدیمی آنها را

تعمیر کن ، دست و پای پدر و مادر را ببوس ، هر روز به دیدن آنها برو ، دور انداختن پدر و مادر کفر و خلاف قرآن است ، ولی در جامعه ما حدود چهل سال است که رسم شده ، پدر و مادر را به آسایشگاه می‌برند و حتی به دیدن آنها نیز نمی‌روند. این حرکت کمال بی‌رحمی ، بی‌مهری است و خلاف خواسته و امر پروردگار است.

حق پدر و مادر بر فرزندان

شخصی به امام صادق علیه‌السلام عرض می‌کند : مادرم در خانه مانده و ناتوان است.

نمی‌تواند راه برود. غذا در دهان او می‌گذارم ، لباس‌هایش را می‌شویم ، روزی که

مادرم آه می‌کشد ، من بسیار ناراحت می‌شوم. مادر می‌گوید : خیلی آرزو داشتم به مکه بروم ، یابن رسول الله ! برای او وسیله سفر ، کجاوه ، تشک و متکا را برای او فراهم کردم و از مدینه به مکه بردم. هنگام طواف او را بر دوش خود سوار کردم ، هفت دور او را طواف دادم ، نمازش را خواند ، سعی صفا و مروه را انجام داد ، چند کیلومتر مادرم را به دوش کشیدم ، او را به مدینه بازگرداندم ، مادرم از این زیارت خوشحال شد. حال به خدمت شما آمدم تا بگویم : آیا حق مادرم ادا شده است ؟ حضرت فرمودند : حق بیداری یک شب او تا صبح نیز ادا نشده است. ⁽¹⁾

و یقصد بالزفرۀ الواحدۀ الوجعۀ الواحدۀ، أو الطلقۀ الواحدۀ، التی تغشی الأم حین الولادۀ و الوضع.

إذا أردنا نطلق العنان للقلم فی هذا المجال، فسیطول بنا المقام و نبتعد عن التّفسیر، لکن - بصراحۀ - یجب أن نعترف بأنّ کل ما یقال فی هذا المجال فهو قلیل، لأنّ الوالدین حق العیش و الحیاۀ علی الولد.

فی نهایۀ هذه الفقرۀ، أشیر إلی أنّ الوالدین- فی بعض الأحیان- یقترحان علی الأبناء أشیاء غیر منطقیۀ و حتی- غیر شرعیۀ، طبعا فی مثل هذه الحالات لا تجب الطاعۀ، و لکن من الأفضل أن یتسم التعامل معهما بالهدوء و المنطق، و أن تتم عملیۀ الأمر بالمعروف و النهی عن المنکر بأحسن وجه.

أخیرا نختم الکلام بحدیث.»

شخصی در عرفات به امام صادق علیه‌السلام عرض می‌کند : من مسیحی بودم

و مسلمان شده‌ام ، ⁽¹⁾

فرمود : آیا خانواده شما شراب‌خوار هستند ؟ شراب نجس است و ضرر دارد ، اسلام آن را حرام کرده است.اگر کسی از این قانون دین خوشش نمی‌آید ، برود آن

قدر بخورد تا سر از جهنم درآورد. مشروب کبد ، سلول‌های مغز و اعصاب را از بین

می‌برد ، کلیه‌ها را از کار می‌اندازد و خود شرابخوار و اطرافیان را به خاک سیاه می‌نشاند. ⁽²⁾عرض کرد : یابن رسول الله ! خانواده‌ام اهل مشروب نیستند.امام صادق علیه‌السلام فرمودند : آیا گوشت خوک می‌خورند ؟ گفت : نه ، خانه ما در کوفه است و گوشت خوک نیست که بخورند.

گوشت خوک حرام است، چرا؟ چون آثار زیانباری دارد. بعضی‌ها می‌گویند :

زمانی آثار زیانبار داشت ، اما اکنون دستگاهی درست کرده‌اند که گوشت خوک را در حرارت و زمان معین قرار می‌دهند، میکروب‌هایش را می‌کشند و ضررهای آن را از بین می‌برند. دیگر چرا حرام است ؟

اسلام می‌گوید : همه خوراکی‌ها ، نه فقط در بدن شما اثر می‌گذارد ، بلکه در روح شما نیز اثر می‌گذارد. آثار بی‌غیرت کردن گوشت خوک را با چه کارخانه‌ای می‌خواهید از بین ببرید ؟ تحریک هیجانات شهوت حرام را از کجای گوشت خوک می‌خواهید نابود کنید ؟

آن مسیحی عرض کرد : گوشت خوک نمی‌خورند. امام صادق علیه‌السلام فرمودند :

وقتی از مکه برگشتی ، به همان خانه برو. در ظرف آنها غذا بخور ، با مادرت هم‌سفره شو. اسلام ، دین مهر است.

این رفتار اسلام با مسیحیان است ، آنها به ما می‌گویند : شما خشن هستید ، اما خودشان همه را می‌کشند ، خانه‌ها را خراب می‌کنند و به خانه‌های مردم عراق و افغانستان و فلسطین می‌ریزند ، جلوی چشم خانواده ، اعضای آن خانواده از پدر و بچه و زن حامله را می‌کشند و بعد می‌گویند : شما خشن هستید. آیا ما خشن هستیم ؟

اگر پاپ نیز این حرف را بزند ، مشروب و گوشت خوک ، کلامی بهتر از این از مغز او بیرون نمی‌دهد. وقتی رییس روحانی مسیحیان خوک بخورد و در کلیسای روم شراب بخورد ، باید این دروغ‌ها را بگوید.

محبت پیامبر صلی الله علیه وآله به یهودی

این پیغمبر ما صلی‌الله‌علیه‌وآله بود که با آن قدرت و توان ، بعد از روز سوم که از نماز برمی‌گشت ، می‌فرماید : در مسیر مسجد ، شخصی یهودی خاکستر بر سر من می‌ریخت ، سه روز است که او را نمی‌بینم. به اصحاب خود نیز این موضوع را نگفته بودند و زود به خانه رفته ، لباس‌های خود را می‌شست و حاضر نبود به مردم بگوید که ببینید این یهودی با من چه می‌کند.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله سنبل صبر ، استقامت و حوصله بودند و سرشار از مهر ، محبت و خدمت. انسان‌های عجول و شتابزده نمی‌توانند «عبدالله» باشند. از پدر و مادر خود در خانه نگهداری کنید و آنها را از خود دور نکنید و صبر را پیشه راه خود کنید که آن دو ، کلید درهای بهشت هستند ، گرچه کافر باشند.

یک نفر به پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله عرض کرد : این یهودی همسایه من است ، آیا بر سر شما خاکستر می‌ریخت ؟ فرمودند : بله.

گر بر سر نفس خود امیری ، مردی

ور بر دیگران خرده نگیری ، مردیمردی نبود فتاده را پای زدن

گر دست فتاده‌ای بگیری ، مردی ⁽¹⁾

«صبر کن بر آنچه میگویند و یاد کن بنده ما را داود که صاحب قوه و قدرت بود بدرستی که او بسوی ما رجوع می‌کرد.»

می‌دهند ، مردم ایران به یهودی‌های اینجا بی‌احترامی نکردند ، اما شما یهودی‌های خارج از کشور ما ، این گونه جواب مسلمانان را می‌دهید ؟

فرمود : آن یهودی در شهر ما مریض است و لازم است که به عیادت او برویم ؟ به خاطر حفظ جان پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله چند نفر به دنبال ایشان به راه افتادند. حضرت در زدند ، پسر جوان آن یهودی آمد و درب را باز کرد. چشم او به رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله افتاد ، حضرت فرمود : پدر تو درون خانه است ؟ جوان گفت : پدرم در بستر افتاده است ، فرمود : برو به او بگو که من به عیادت تو آمده‌ام. جوان به کنار رختخواب پدرش آمد ، گفت : بی‌مروتِ بی‌رحم ، آن کسی که هر روز بر سر او خاکستر می‌ریختی ، با آن قدرتش ، به عیادت تو آمده است.

گفت : پسرم ! لحاف را روی سر من بکش که من او را نبینم ، زیرا از صورت او خجالت می‌کشم. بعد به او تعارف کن تا وارد خانه شود. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله کنار بستر او نشست.

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله دستور داده‌اند که وقتی به عیادت بیمار می‌روید ، دست روی پیشانی مریض بگذارید ، با او آرام حرف بزنید و طلب شفا کنید ، از مریض بپرسید که چیزی کم ندارد. طبیب نمی‌خواهد.

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله دست مبارک خود را بردند که لحاف را بلند کنند ، یهودی لحاف را محکم گرفت ، گفت : اول مرا مسلمان کن ، بعد لحاف را از روی من کنار بزن. من خجالت می‌کشم.

عیادت مریض ، حال یتیم ، مردم ، یهودی ، مسیحی ، زرتشتی ، پدر و مادر کافر و مشرک را رعایت کردن ، رعایت مردم در فروش جنس ، از مسلمات دین اسلام می‌باشد.

اکثر مردم به اندازه یک قبر نیز نمی‌توانند زمین بخرند و خانه درست کنند. مهر و محبت ، عدالت و کرامت ، رحم و مروت ، مردانگی و جوانمردی کجا رفته است ؟

رعایت همسر ، اولاد ، داماد ، عروس ، نوه ، همسایه و مردم ، روش‌های بسیار ریشه دار الهی است که وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله به مردم انتقال دادند تا مردم در این مدتی که در دنیا زندگی می‌کنند ، همه با هم باشند ، به هم اعتماد کنند ،

همدیگر را دوست داشته باشند و به هم کمک کنند و حق هم دیگر را رعایت کنند.

« تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّ وَ التَّقْوَی » ⁽¹⁾

خداوند چوب به جا می‌زند

اگر می‌زند بی‌صدا می‌زند

محبت به حیوانات

ائمه علیهم‌السلام به دنبال قرآن مجید حرکت می‌کنند و راه رسیدن به بهشت را در صبر و راه ورود به جهنم را در بی‌صبری قرار داده‌اند.من کتاب‌های حقوقی زیادی را خوانده‌ام، به خدا قسم! هیچ رشته حقوقی در جهان توان این را ندارد که در مقابل حقوق اسلام عرض اندام کند.

چرا مردم با این حقوق تربیت ، منظم و مرتب نمی‌شوند ؟ چرا هر روز فساد و ناامنی در دنیا بیشتر می‌شود ؟ مردم را به دین برگردانید. زلف مردم را به خدا گره بزنید. مردم را برای عمل به کتاب خدا آماده کنید.

ائمه علیهم‌السلام به حاجی‌ها می‌گفتند : وقتی به مکه می‌روید ، مرکب خود را بیشتر از قدرتش بار نکنید. می‌فرمودند : منزل به منزل بار را پیاده کنید ، آب و علف آنها را کامل بدهید و به حیوانات بی‌زبان شلاق نزنید و اگر می‌خواهید در خود مسجد الحرام ، دور کعبه با مرکب طواف کنید. ⁽²⁾

به امام باقر علیه‌السلام عرض کردند : شتر پدر شما از خانه به قبرستان بقیع رفته است ، بر سر قبر پدر شما سر می‌کوبد و اشک می‌ریزد. زین العابدین علیه‌السلام با این شتر چند سفر به مکه رفته بودند و به قدری به این شتر محبت کرده بودند که شتر دیگر تحمل شهادت و دوری از امام زین العابدین علیه‌السلام را نداشت. ⁽¹⁾

عقده دلش را خالی کند. او را ناراحت نکنید. بعد آمدند ، گفتند : آنقدر سر به قبر حضرت زد که مرد ، حضرت فرمودند : پایین قبر پدرم ، شتر را دفن کنید. بگذارید کنار قبر پدرم راحت باشد.

کسی که روحیه صبر ندارد ، به قوانین اسلام عمل نمی‌کند ، چون حوصله‌اش را ندارد. به بعضی‌ها می‌گوییم : در نماز جماعت شرکت کن ، روزه بگیر ، می‌گوید :

حوصله ندارم. به عیادت بیمار برو ، می‌گوید : ممکن است که مریض شوم. به فقرا کمک کن ، می‌گوید:دولت کمک کند.از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله و ائمه علیهم‌السلام نقل شده است :

در قیامت به هیچ بی رحمی رحم نخواهند کرد. ⁽²⁾والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

اسوه صبرمظلومیّت امام حسن مجتبی علیه السلام

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

کلمه «حسن » و مشتقات این کلمه مانند «حُسن ، محسن ، احسان، احسن » ، در کتاب خدا زیاد به کار گرفته شده است. در موارد گوناگون نیز به دنبال کتاب خدا به کار گرفته شده است.

علت حقیقی آن این بوده که وجود مبارک امام مجتبی علیه‌السلام از همه مصادیق زیبایی ملکی و ملکوتی برخوردار بودند. ابرهای متراکم ، سیاه و ظلمانی فرهنگ و حکومت اموی ، نگذاشت که مردم از این زیبایی‌های ملکی و ملکوتی در عالم وجود تا قیامت بهره کامل ببرند و این زیبایی‌ها ظهور کند و آشکار شود و فرهنگ اهل‌بیت علیهم‌السلام در جامعه نشر پیدا کند.

ظلمی که بر پدر امام مجتبی علیه‌السلام رفت تا جایی بود که وجود مبارک امیرالمؤمنین علیه‌السلام را در پشت ابرهای سیاه حکومت و فرهنگ اموی پنهان کرد و چهره‌ای غیر از چهره الهی امیرالمؤمنین علیه‌السلام را با هزینه کردن پول و تبلیغات زیاد نشان مردم دادند که مردم به راحتی ، نود سال در خطبه‌های نماز جمعه و قنوت نماز خود به امیرالمؤمنین علیه‌السلام ناسزا گفتن را واجب می‌دانستند. همان ابرهای متراکم و ظلمانی تبلیغی و فرهنگی امویان ، زیبایی‌های امام مجتبی علیه‌السلام را نیز پنهان کرد و حضرت را غیر از آن که بودند ، نشان داد.

آنها چهره عادی و معمولیی را همراه با انواع دروغ‌ها و تهمت‌هایی که بر آن چهره نقاشی می‌کردند ، از منفورترین چهره‌ها و افراد جامعه می‌کردند. از جمله در میان مردم پخش کردند و به مردم باوراندند که حضرت مجتبی علیه‌السلام با این که بیش از چهل و هفت سال در این دنیا نبوده ، با سیصد دختر ازدواج کرده بود. در حالی که

حضرت در مدینه خانه‌ای کاه گلی معمولی داشتند و مدینه نیز شهر کم جمعیتی بود و امام مجتبی علیه‌السلام در کمال زهد به سر می‌بردند. فرهنگ امویان و عباسیان کاری کرد که حضرت را با تشکیل دهندگان حرمسراها و شهوترانان عالم و افراطیان در غریزه جنسی یکی بدانند.

اگر ایشان با سیصد دختر ازدواج کرده باشند ، حداقل باید صد نفر آنها بچه دار می‌شدند ، چون هر سیصد دختر که نازا و عقیم نبودند.

وجود مقدس ایشان در این دنیا سه فرزند پسر از یک خانم با کرامت و بسیار بزرگوار داشتند ؛ حسن بن حسن ، قاسم بن حسن و عبدالله بن حسن و هر سه در روز عاشورا برای یاری حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام شرکت داشتند که حسن بن حسن خیلی زخم خورد ، ولی شهید نشد ، چون بعد از روز عاشورا او را در میان کشته‌ها دیدند دارد نفس می‌کشد ، اهل‌بیت علیهم‌السلام با خود برداشتند و به شام بردند و به مدینه برگرداندند.

این حسن بن حسن فرزند بزرگ امام مجتبی علیه‌السلام همان بزرگواری است که با فاطمه دختر حضرت ابی عبدالله الحسین علیه‌السلام ازدواج کرد و از ازدواج این زن و شوهر، نسل بسیار بابرکت و عظیمی به وجود آمد ، از جمله خاندان طباطبایی منطقه زواره و اردستان ، خاندان طباطبایی بحرالعلوم ، خاندان طباطبایی حکیم در

عراق که در این هزار و پانصد سال از نسل حسن بن حسن می‌باشند.

از این زن و شوهر هزاران مرجع تقلید ، مفسر قرآن ، مبلغ دین ، نویسنده ، عارف و سالک به وجود آمده است. همراه با آثار عظیمی که ذرّیّه این زن و شوهر از خود بر جای گذاشتند.

فرزند دوم حضرت امام حسن علیه‌السلام هم قاسم بن حسن است که ازدواج نکرد و در سن ازدواج نبود ، چون روزی که امام مجتبی علیه‌السلام شهید شد ، ایشان سه ساله بود ، و در کربلا سیزده ساله بود و در جنگ با دشمن نیز سنگباران و تیرباران شده ، شهید شد. فرزند سوم حضرت امام حسن علیه‌السلام نیز ده ساله بود که پدر را به یاد نمی‌آورد ، خیلی با عمو مأنوس بود که أبی عبدالله علیه‌السلام سفارش او را به خواهر خویش کردند که او را با خود به شام ببرند و به مدینه برگردانند که از دست عمه فرار کرد و به میان

گودال قتلگاه آمد و صورتش را روی بدن خون آلود عمو گذاشت و عمو او را در آغوش گرفت که یکی از قاتلان یزیدی آمد و در آغوش أبی عبدالله علیه‌السلام سر بچه را از بدن جدا کرد. فرزندان امام مجتبی علیه‌السلام چنین بودند.

مقصود دشمن از اتهام

ستمگران ، ظالمان ، پلیدان ، هواپرستان و دنیاپرستان که در هر روزگاری هستند و نسبت به اهل خدا حسادت می‌ورزند ، این چهره عظیم زهد ، ورع ، تقوا ، علم ، کرامت ، فضیلت ، ولایت و امامت را زیر ابرهای سیاه تبلیغات ناحق و باطل پنهان کردند.این طرف از او چهره شهوت‌ران ، هواپرست ساختند.

این گوشه‌ای از جنایت امویان درباره حضرت مجتبی علیه‌السلام است و وقتی که این گونه چهره را پنهان کنند ، بقیه فضایل آشکار نمی‌شود. در تمام محافل می‌نشینند و می‌گویند : هزینه این سیصد زن با ظلم و جور ، بردن حق مردم و بیت المال تأمین می‌شده است. تمام این حرفها بعد از شهادت امام مجتبی علیه‌السلام زده شده است. اگر در زمان حیات او می‌گفتند : با سیصد زن ازدواج کرده است که محکوم می‌شدند ؛ زیرا امام خانه‌ای کاه گلی داشتند و با همسری که مادر این سه بچه بود و همسر دیگری که قاتل امام شد زندگی می‌کردند.

این‌ها بنا داشتند چنان که امیرالمؤمنین علیه‌السلام را زیر ابرهای متراکم تبلیغات غلط پنهان کرده بودند ، تا جایی که مردم با جان و دل صد سال «قربۀ الی الله» علی علیه‌السلام را

لعن می‌کردند ، با امام مجتبی علیه‌السلام نیز همین معامله را بکنند. ده سال بعد تبلیغات

غلطی علیه امام حسین علیه‌السلام در کوفه کردند که مردم واقعا برای رضای خدا به کربلا آمدند و این هفتاد و دو نفر را قطعه قطعه کردند که در قیامت به بهشت بروند.

خدا در قرآن می‌فرماید : هر حرفی را باور نکنید ، چون مصداق :

« سَمَّعُونَ لِلْکَذِبِ » ⁽¹⁾

شنونده دروغ نباشید ، چون همین حرفها شما را از خدا جدا می‌کند.

پیدایش عقیده های مختلف با زبان

در اوایل دنیا که کافر وجود نداشته است ، چون زندگی در دنیا با پیغمبری حضرت آدم علیه‌السلام شروع شد. با این بزرگواری که خدا در قرآن می‌فرماید :

« إِنِّی جَاعِلٌ فِی الْأَرْضِ خَلِیفَۀً » ⁽¹⁾

« کَانَ النَّاسُ أُمَّۀً وَ حِدَۀً » ⁽²⁾این آیه قرآن است ، به تدریج زبان‌ها به انحراف افتاد. آن روزگاری که قلم و کاغذ نبود ، در این زمینه عهده‌دار همه عقیده‌ها زبان بود. شروع به مکتب سازی کرد.

غزالی جمله زیبایی درباره زبان دارد. نمی‌دانم این عبارت را خود غزالی بیان

کرده است ، یا از کسی دیگر نقل کرده. می‌گوید :

«اللِّسانُ جِرْمُهُ صَغِیرٌ وَ جُرمُهُ کَبیرٌ وَ عَظیمِ »

زبان عنصری با جرم و حجمی سبک و کوچک است. اگر زبان را در ترازو

بگذارند ، چند گرم وزن دارد ؟ اما این زبان عالم را به آتش می‌کشاند ⁽¹⁾

این زبان، حضرت علی علیه‌السلام را به گونه‌ای نشان داد که مردم بر خود واجب دیدند که در نمازها او را لعن کنند و امام مجتبی علیه‌السلام را از فتحعلی شاه و ناصر شاه قاجار و حرمسرا سازان شاهان تاریخ ، زشت‌تر و پست‌تر نشان داد.

موج این تبلیغات بر شیعه نیز اثر گذاشت. شما حال و قلبی که نسبت به أبی عبدالله علیه‌السلام دارید ، آیا یک صدم آن را نسبت به حضرت مجتبی علیه‌السلام دارید ؟ حضرت مجتبی علیه‌السلام چه کسی بود ؟ حضرت علیه‌السلام ده سال امام واجب الاطاعۀ أبی عبدالله علیه‌السلام بوده است ، یعنی امام حسین علیه‌السلام مأموم امام حسن علیه‌السلام بوده است.

بزرگواری و عظمت امام مجتبی علیه السلام

چرا خدا اسم او را «حسن» گذاشت ؟ چون هرچه در عالم ملک و ملکوت متصف به صفت حسن ، محسن ، احسان و احسن است ، در وجود امام مجتبی علیه‌السلام جمع است.

نگویم آب و گل است آن وجود روحانی

بدین کمال نباشد جمال انسانیاگر تو آب و گلی همچنان که سایر خلق

گل بهشت مخمّر به آب حیوانیوجود هر که نگه می‌کنم ز جان و جسد

مرکب است و تو از فرق تا قدم جانیبه هر که خوبتر اندر جهان نظر کردم

که گویمش به تو ماند ، تو بهتر از آنی ⁽²⁾

حضرت مجتبی علیه‌السلام را باید با قرآن ، فرمایش‌های پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و اولیای الهی نگاه کنیم. ایشان را در این حقیقت ببینم که ده سال امام واجب الاطاعۀ حضرت أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام بوده است. بدون این که توضیح ، تفسیر و شرح بدهم ، یعنی جرأت ورود به توضیح آن را ندارم و بیشتر مردم نیز تحمل این مسأله را ندارند. اسم حسین که «یاء » اضافه دارد ، اگر «یاء » را حذف کنید ، حسن می‌شود ، به خاطر این است که اسم مصغّر حسن است ، تا ببینید که امام حسن علیه‌السلام کیست.

پای عقل عالمیان و هر مفسری در اینجا لنگ است. حسین اسمی است که خدا بر أبی عبدالله علیه‌السلام گذاشت ، اما حسن اسمی است که خدا روی امام مجتبی علیه‌السلام گذاشته است و حسین ، مصغّر حسن است. یعنی ای انسان‌ها ! نسبت به اسم امام مجتبی علیه‌السلام توجه کنید.

وقتی امام مجتبی علیه‌السلام در روز پانزدهم ماه رمضان به دنیا آمدند ، تمام نمازهای واجب دو رکعتی بود ، یعنی پانزده سال پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله همه نمازها را با مردم به صورت دو رکعتی می‌خواندند. تا روز پانزدهم ماه رمضان آن سالی که هنگام سحر حضرت مجتبی علیه‌السلام به دنیا آمدند ، رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله دو رکعت به نماز ظهر و دو رکعت به نماز عصر اضافه کردند و خدا امضا کرد که فقط در سفر ، نمازهای چهار رکعتی ، دو رکعتی شوند. به شکرانه ولادت امام مجتبی علیه‌السلام چهار رکعت به دو نماز واجب اضافه شد. سال بعد که أبی عبدالله علیه‌السلام به دنیا آمد ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله یک رکعت به مغرب و دو رکعت به عشا اضافه کردند ، یعنی سه رکعت ، که کمتر از امام مجتبی علیه‌السلام باشد ، چون حسین ، مصغّر حسن است. ⁽¹⁾

کلمات «حسن ، أحسن ، احسان ، محسن و حسین» که ریشه در سه حرف «حاء و سین و نون» دارند ، در کتاب خدا و معارف الهیه زیاد استعمال شده است. به سراغ بعضی از آیات قرآن برویم تا از نظر قرآن و روایات ببینیم که امام مجتبی علیه‌السلام کیست.

مظلومیت اهل بیت علیهم السلام

او و پدرش مظلوم‌ترین مظلومان جهان می‌باشند. مظلومیت أبی عبدالله الحسین علیه‌السلام اگر یک است ، مظلومیت امام مجتبی علیه‌السلام نود و نه است و مظلومیت امیرالمؤمنین علیه‌السلام بی‌نهایت است.

چه ظلمی در عالم به این خانواده شده است. بالاترین ظلم این است که شش میلیارد نفر به جای این که به امام اقتدا کنند ، شب و روز به شیطان اقتدا می‌کنند. این بالاترین ظلم است. شش میلیارد نفر تابع فرهنگ‌هایی هستند که دولت‌های جهان از ناحیه شکم ، شهوت و عوامل خود به مردم ارائه می‌دهند و مردم نیز می‌پذیرند، اما فرهنگ اهل‌بیت علیهم‌السلام در دنیا، در غربت کامل است.

مظلومیت این است که در مدینه و ایام حج ، دو میلیون نفر در نماز جماعت شرکت می‌کنند ، اما این نماز با فرهنگ الهی و ائمه علیهم‌السلام مطابق نیست ، بلکه با فرهنگ ابوحنیفه ، مالک و شافعی مطابق است که دین آنان ، دین بنی‌امیه است. این مظلومیت است. ⁽¹⁾

بر حاکم واجب است که ظلم را برطرف و زندگی مردم را اداره کند و نگذارد ستمکار در جامعه سر بلند کند و ثروتمندان بی‌دین به خاطر این که ثروت دارند

خون مردم را بمکند و به هر شکلی که می‌خواهند ، اقتصاد را شکل بدهند.

گفت : علی جان ! تو حاکم هستی ، سخنرانی تو را مخصوصا قطع کردم که بگویم که به من ظلم شده است و من خودم قدرت دفع ظلم از خودم را ندارم.

این حاکم او را رد نکرد. به او نگفت : خجالت نکشیدی که سخنرانی ما را قطع کردی ؟ حاکم به مأمور دولتش نگفت : این بی‌تربیت را بیرون کنید ، تا بی‌ادبی نکند.

بلکه تا گفت : ای حاکم ! به من ظلم شده است ، از صورت علی علیه‌السلام اشک سرازیر شد. از روی منبر به او گفت : چقدر به تو ظلم شده است ؟ گفت : یک ظلم به من شده است.

در روایات ما ننوشته‌اند که چه ظلمی بوده است. گفت : یک ظلم به من شده است. حضرت فرمود : اما منِ حاکم که دارم برای شما سخنرانی می‌کنم ، به عدد ریگهای بیابان و دانه دانه پشم شترها و گوسفندان و بزهای دنیا به من ظلم شده است.

این ظلم هنوز ادامه دارد. هنوز به نام علی علیه‌السلام مکتب سازی، جنایت و فرقه سازی می‌شود. عده‌ای زنا می‌کنند و رابطه نامشروع برقرار می‌کنند ، ربا می‌خورند ، جنایت می‌کنند و می‌گویند : علی علیه‌السلام در قیامت دست ما را می‌گیرد. این بدترین ظلم به امیرالمؤمنین علیه‌السلام است.

ظلم حکومت ها به شیعه

قاضی دادگاه مدینه برای پرونده‌ای شاهد خواست. قاضی ابی‌لیلی ، قاضی بنی عباس بود. مظلوم پرونده از دادگاه بیرون آمد ، به یکی از شیعیان ناب امیرالمؤمنین علیه‌السلام که شیعه واقعی بود گفت : حق من دارد ضایع می‌شود و به شاهد نیاز دارم ، آیا حاضر هستی به نفع من شهادت بدهی ؟ گفت : بر من واجب است که شهادت بدهم که حقّ تو از بین نرود. کتمان شهادت از گناهان کبیره است و خدا به آن وعده عذاب داده است. کسی که حقی را بداند ، از او شهادت بخواهند و نرود شهادت بدهد ، اهل جهنم است.

او را برای شهادت به دادگاه آورد ، گفت : شاهد من این آقا است. قاضی أبی

لیلی گفت : عجب شاهدی آوردی ، این دادگاه در پاکی ، تقوا ، ورع و کرامت ، چنین شاهدی را کمتر به چشم دیده است ، اما شهادت او قابل قبول نیست ؛ چون او

شیعه است. دادگاه نمی‌تواند شهادت او را قبول کند ، برو شاهد دیگری بیاور.

این مظلومیت امام علی علیه‌السلام و امام حسن علیه‌السلام است. شاهد در دادگاه مانند مادر داغدیده شروع به گریه کرد. أبی‌لیلی به او گفت : برای چه گریه می‌کنی ؟ گفت :

برای این که تو در مسند این قضاوت هستی دارم اشک می‌ریزم. گفت : مگر من چه کسی هستم ؟ گفت : تو دروغگو هستی. گفت : من چه دروغی گفتم ؟ گفت : همین الان دروغ گفتی ، تو به من گفتی که شیعه هستم. سلمان ، ابوذر ، مقداد و عمار شیعه هستند. آیا مرا شیعه می‌گویند؟ من از علی علیه‌السلام خجالت می‌کشم که به من شیعه بگویند. من دوست علی علیه‌السلام هستم ، نه شیعه ایشان. ⁽¹⁾

معنای لغوی «حُسنی»

خداوند در قرآن می‌فرماید :

« وَ قُولُوا لِلْنَّاسِ حُسْنًا » ⁽²⁾

«حُسنی » از ماده «حسن» گرفته شده است. ای بندگان من ! وقتی با دیگران سخن می‌گویید ؛ با شیعه ، سنّی ، یهودی ، مشرک بی‌دین ، لاییک ، زرتشتی و مسیحی ، با سخنی زیبا ، استوار ، حق ، محکم و حکیمانه صحبت کنید. نگذارید زبان ، شما را

به انحراف بکشاند. در گفتار خود زیباگو باشید.

کلمه «احسن » :

« وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِّمَّن دَعَآ إِلَی اللَّهِ » ⁽¹⁾

در سوره قصص آمده است که متدینین زمان حضرت موسی علیه‌السلام به قارون گفتند :

« أَحْسِن کَمَآ أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیْکَ » ⁽³⁾ثروت خود را در راه خیر و احسان بکار بگیر ، چنان که خدا آن را به تو احسان و عطا کرد.

حسن ، مجمع تمام خوبی ها

بخشی از روایتی را برای شما بیان می‌کنم که کلمه «حسن» در این روایت به کار برده شده است. این گفتار پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله خطاب به امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌باشد :

«سَبْعَۀٌ مَنْ کُنَّ فِیه فَقَدِ اسْتَکَمَلَ حَقیقَۀَ الایمانِ وَ ابْوابُ الجَنَّۀِ مُفَتَّحَۀٌ

لَهُ » ⁽¹⁾

هفت چیز است که اگر کسی انجام دهد ، واقعیت ایمانش کامل می‌شود و تمام درهای بهشت بر او باز می‌شود.

اولین مطلب : «من أحسن صلاته » کسی که نماز خود را زیبا بجا بیاورد ، یعنی نماز را مطابق با رساله و نیت خالص انجام دهد.

روی این حساب ، قرآن و روایات ما را به رفتار ، گفتار ، عبادت ، نیت ، هدف و برنامه‌های زیبا دعوت می‌کنند. خدا نازیبایی‌ها را قبول نمی‌کند ، اما زیبایی‌ها را به قیمت بهشت قبول می‌کند و هر چه زیبایی در قرآن می‌بینید ، انسان به آن دعوت شده است و خدا می‌دانست که در وجود امام مجتبی علیه‌السلام همه این‌ها جمع است که وقتی روز پانزدهم ماه رمضان به دنیا آمد ، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله منتظر شد که خدا چگونه این مولود را نام گذاری می‌کند ، جبرییل آمد و عرض کرد : او را «حسن» بنامید ، یعنی مُلک و ملکوت این مولود ، زیبا است. ⁽²⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

عظمت صبر معنای حقیقی صبر

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

از عالی‌ترین مسائلی که از زمان حضرت آدم علیه‌السلام تا رسول بزرگوار اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله در زبان وحی به عنوان امر ، سفارش ، موعظه و پند مطرح بوده است ، مسأله با عظمت صبر است که در همه موارد خطر ، حافظ و نگهدار انسان از افتادن در خطر است.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام نگاه بسیار مهمی از نظر معنا به صبر دارند ، تا مردم دچار اشتباه نشوند ، چون اسلام نمی‌گوید : سر خود را پایین بیانداز و هر که بر سر تو زد ، کاری به کار او نداشته باش. هر ظلمی که به تو شد ، به خدا واگذار کن و جواب او را نده.

یقینا این معنای انحرافی و غلطی نسبت به صبر است ، چون سکوت در مقابل ستم و خود را در معرض ذلّت قرار دادن ، حرام است. عزّت مؤمن ، بعد از عزّت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله و خدا است ، چنان که در قرآن مطرح است :

« لِلَّهِ الْعِزَّۀُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ » ⁽¹⁾

از همین طریقی که خدا در قرآن به مردم تکلیف کرده است ، ایشان تشخیص دادند که به وسیله سهم امام علیه‌السلام مشکل حقوق حوزه علمیه حل شود و حاضر

نشدند عظمت مرجعیت و عزّت مؤمن را مورد هجوم قرار بدهند ، حتی اگر قرض الحسنه باشد.

عقیده ایشان این بود که اگر مردم از همدیگر قرض نمایند ، مشکلی ندارد ، اما من که در مقام مرجعیت و رهبری جهان شیعه هستم ، اگر بخواهم قرض بگیرم و بگویند : مرجع تقلید از مردم برای حقوق حوزه ، پول قرض می‌کند ، این ضربه به اسلام ، عزّت مرجعیت و حوزه علمیه و مؤمنین است و حتی ممنوع کردند که این کمبود مالی را به گوش آن چند تاجر برسانند.

روز بعد از آن قضیه فرمودند : همان گونه که به پروردگار حسن ظن داشتم ، از کویت پولی را - طبق خمس و همان آیه قرآن - برای من آورده‌اند که تا سه ماه حقوق حوزه را تأمین می‌کند و یقین دارم که خداوند تا آخر عمر نیز به خوبی کار ما را اداره خواهد کرد.

صبر به معنای تن دادن به ذلّت و چیزی نگفتن نیست. ما روایت فوق العاده پرقیمتی در ابواب مالی فقه داریم که این روایت را کتاب با عظمت «وسائل الشیعۀ » که زیر نظر آیت الله العظمی بروجردی در آن زمان به سبک پسندیده‌ای در بیست جلد چاپ شد و این کار از حسنات باقیات و صالحات مرحوم آیت الله العظمی بروجردی می‌باشد ، چون این کتاب خیلی قدیمی بود ، چاپ سنگی بود و خط خوبی نداشت ، اما چهارصد سال بود که ابزار آراء و فتوای مراجع تقلید شیعه بود.

این کتاب ، این روایت را از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که : اگر مال کسی را ببرند و او در صدد برگرداندن مال خود بربیاید ، اگر بدهکار با طلبکار درگیر شود و طلبکار به دست بدهکار کشته شود ، «مات شهیداً » ؛ زیرا برای احقاق حق مالی خود بوده است و رزمنده‌ای که برای احقاق حق مالی ، حق اسلام ، حفظ مرزها و جغرافیای کشور جهاد کند ، اگر کشته شود ، شهید بودن او حتمی است. ⁽¹⁾

تا این روایت را ندیده باشیم ، نمی‌شود باور کرد که اگر در نزاع بین طلبکار و بدهکار ، طلبکار کشته شود ، «مات شهیداً ».

صبر به معنای قبول ظلم ، آزار ، جنایت جنایتکاران و سکوت کردن و واگذار کردن کار به خدا نیست. صبر یعنی کوشیدن ، برای این که دین و دنیای انسان از دستش نرود و خطری متوجه انسان نشود. این صبر است.

صبر ؛ خاموش کردن آتش خشم

امیرالمؤمنین علیه‌السلام چقدر زیبا صبر را معنا کرده‌اند :

«الصَّبْرُ أَنْ یَحْتَمِلَ الرَّجُلَ ما یَنُوبُه وَ یَکْظِمَ ما یَغْضِبُه » ⁽¹⁾

این معنای صبر است : صبر یعنی در برابر حوادث روزگار ، برای حفظ دین و دفع تلخی‌ها ، قواعد الهی را تحمل نماید و در مقابل آن چه که انسان را عصبانی و خشمگین می‌کند ، که اگر بخواهد خشم خود را اعمال کند ، دچار ظلم ، معصیت و گناه می‌شود ، هنوز آتش خشم برافروخته نشده ، در باطن خود آن را خاموش کند.

در ارتباط با جمله دوم که بسیار با ارزش است ، مقدماتی را ذکر می‌کنم.

مرحوم ملا احمد نراقی از شخصیت‌های کم نظیر جامعه اسلامی است که حقّ عظیمی به علم ، فلسفه ، حکمت ، عرفان ، فقه شیعه ، مردم زمان خود و اهل ایمان تا به روز قیامت دارد. همین عظمت را نیز پدر بزرگوارشان ، مرحوم ملامهدی نراقی داشتند. محوریت و جامعیت ایشان حدود دویست و پنجاه سال است که نظیرش کم پیدا شده است.

این پدر و پسر ، فرزند و نوه مرد بی‌سواد نراقی بودند که شغل مستخدمی داشته است. فرزندش ملامهدی که می‌خواست در اصفهان درس بخواند ، از نراق نامه‌ای به اصفهان نوشت و به فرزندش مهدی گفت : با این شغل و درآمدی که من دارم ،

یقین بدان که اگر تو بخواهی به مقامی علمی برسی ، من خرجی تو را نمی‌توانم بدهم.

در آن روزگار ، واحد پول «عبّاسی» بوده است. حتی گفته بود : من یک عبّاسی نیز نمی‌توانم به تو کمک کنم. او که در سنّ چهارده سالگی بود ، به پدر بزرگوارش می‌گوید : من از شما توقع کمک ندارم ، چون می‌دانم شما نمی‌توانید به من کمک

نمایید ، چون از درون ، پروردگار عالم این جوان را به کسب حقایق هدایت می‌کرد ، لذا حاضر شد بدون کمک پدر ، برای کسب علم ، به اصفهان بیاید.

ملا مهدی وقتی وارد حوزه علمیه اصفهان شد ، در فقر کامل به سر می‌برد ، اما ملا احمد وقتی طلبه شد ، پدرش رییس کل علما و مردم شیعه بود. یعنی تمام علمای آن روزگار اصفهان ، کاشان، مشهد و نجف ، نسبت به ملامهدی کرنش داشتند.

صبر و زحمت تحصیل ملا مهدی نراقی

⁽¹⁾

محمد مهدی بن ابوذر نراقی کاشانی موصوف به خاتم مجتهدین از فقهای شیعه و حکیم وریاضی دان وادیب قرن دوازدهم هجری که در سال 1209 هجری در نجف اشرف وفات یافت. از تالیفات اوست انیس المجتهدین در فقه و اصول، جامع السعادات و محرق القلوب. معارف ومعاریف: 112/10

ایام طلبگی ملا احمد در سختی نبوده است ، اما ملا مهدی در سختی کامل بود و می‌شود گفت : او مظهر صبر بوده است. مرحوم ملا مهدی با این درخت صبر منافع بسیاری به جهان شیعه داده است و عزّت خود را در آن مشکلات عجیب حفظ کرد.

او وقتی وارد اصفهان شد ، مدارس آباد اصفهان ، مانند مدراس چهار باغ ،

خواجو ، صدر و نیماورد ، حجره نداشتند که به او بدهند و کسی او را نمی‌شناخت.

او با پای برهنه و لباس کهنه که به نظر علمای متولی به چهره او نمی‌آمد که در علوم حوزوی پیشرفت نماید ، وارد اصفهان شده بود.

دین به ما می‌گوید : به ظاهر افراد نگاه نکنید ، چون درون انسان دریایی از جوشش و هیجانات روحی و فکری است. به این خیمه روی روح ، قد و چهره سیاه نگاه نکنید ، درون انسان را نگاه کنید که با جرقه‌ای که انبیا و اولیای الهی به این انبار

بزنند ، موجودی درست می‌شود که به عرش خدا می‌رسد.

به مرحوم نراقی حجره ندادند. مدرسه‌ای را پیدا کرد که نیمه ویرانه بود و بعضی از اتاق‌های او که مقداری قابل اعتماد بود و طلبه‌های ساده و غریبه ساکن آن بودند.

مرحوم نراقی در یکی از این اتاق‌ها سکونت کرد و چون برای غذا پول نداشت ، در وقت خلوت غروب یا صبح زود ، به کوچه‌های اصفهان می‌رفت تا کسی او را نبیند ، نان خشک ، پوست هندوانه و خربزه‌ای که مردم دور ریخته بودند را پنهانی جمع می‌کرد و زیر عبایش می‌گرفت و به حجره می‌آورد ، پوست خربزه و هندوانه‌ها را می‌شست و تمیز می‌کرد و نان خشک‌ها را آب می‌پاشید تا قابل خوردن شوند. چند سالی به این شکل صبر کرد و درس خواند تا به این مقام والای عالم تشیع رسید و دین را به ما منتقل کرد.

ایشان برای مطالعه درس ، اول شب در یکی از دستشویی‌ها که چراغ موشی پردود در آن روشن بود می‌آمد، در را می‌بست و در توالت می‌ماند وایستاده درس می‌خواند و مطالعه می‌کرد.

ما زیر قیمتی‌ترین چراغ‌ها ، روی فرش دستباف ، با احترامی که به ما می‌گذارند ، می‌آییم دین و حلال و حرام خدا را به این راحتی یاد می‌گیریم و بهشت را به راحتی می‌خواهیم به دست بیاوریم و نمی‌دانیم که این دین را چگونه و با چه زحماتی به اینجا رسانده‌اند.

عزت نفس ملا مهدی نراقی

در اصفهان نیم متر برف آمد. روزها کتاب‌ها را برمی‌داشت و برای درس خواندن

به مکان دیگر می‌رفت ، چون هیچ استادی در این مدرسه خراب و سرد نمی‌آمد که درس بدهد. هوا سرد بود ، مدرسه فرو ریخته بود ، خاک و گل از آن پایین می‌آمد ، احتمال ریزش سقف آن بسیار زیاد بود و مرحوم نراقی به جای دیگر می‌رفت و درس می‌گرفت و برمی‌گشت.

روزی بقال نزدیک مدرسه او را صدا کرد ، گفت : آقای طلبه ! مرحوم ملا مهدی برگشت و سلام کرد. بقال شخص با ادبی بود ، خیلی محترمانه به او گفت : چند لحظه تشریف بیاورید. به نظر شما هوا سرد نیست ؟ مرحوم نراقی گفت : چرا ، خیلی سرد است. بقال گفت : شما با این لباس کم ، فکر نمی‌کنید که سرما بخورید ؟

گفت : به قدری در فکر درس هستم که تو مرا به فکر سرما انداختی. بقال گفت : من

پالتویی دارم ، اجازه بدهید آن را به شما بدهم. ملا مهدی نراقی آن پالتو را گرفت و فردا پالتو را پس داد و گفت : برادر ! یکبار من این را به دوشم انداختم ، دیدم نسبت به عزّت نفسم ، احساس سنگینی کردم.

غلام همّت آنم که زیر چرخ کبود

زهر چه رنگ تعلّق پذیرد آزاد است ⁽¹⁾

زبان ، خطرناک ترین عضو بدن

جمله دوم امیرالمؤمنین علیه‌السلام در مورد صبر این بود که :

«یکظم ما یغضبه » ⁽²⁾

حوادثی که می‌خواهد تو را خشمگین کند ، نگذار که آتش خشم تو بیرون بزند

و تو را دچار ظلم ، آزار و ضربه زدن به اطرافیان کند.

فرماندار قبلی کاشان را عوض کردند و فرماندار جدیدی به کاشان فرستادند. نزد این فرماندار متکبر ، علیه ملا احمد نراقی تبلیغ سوء کردند که وقتی فرماندار به کاشان رسید ، دلی مملو از کینه نسبت به رییس روحانیون شیعه پیدا کرده بود.

چقدر اسلام اصرار دارد که بدون دلیل و برهان به حرف دیگران گوش ندهید و تا حق و باطل را با چشمان خود ندیده‌اید ، باور نکنید.

نود و هشت درصد مردم ، تقوای زبانی ندارند و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند :

اکثر اهل جهنم به خاطر زبان به جهنم می‌روند. ⁽¹⁾

و برادران سفارش زبان را کرده است ، چون پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله از شرّ زبان نزدیک‌ترین مردان و زنان قوم و خویش خود تا روز رحلتش در امان نبود.

حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام در ایامی که بعد از پدر زنده بودند ، سر قبر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله یک بار نیز نگفتند که درب خانه ما را آتش زدند و مرا بین در و دیوار آزردند و حقّ شوهرم را پایمال کردند ، بلکه هر وقت سر قبر پدر می‌آمدند ، با صدای بلند گریه کرده ، می‌فرمودند :

«شَمَتَ بی عَدُوِّی» ⁽²⁾

پدر ! ببین زبان‌ها در حق ما چه می‌کند ؟

زبان آبرو می‌برد ، به خاک سیاه می‌نشاند ، مال ، مقام و خانواده‌ها را به باد می‌دهد ، طلاق ایجاد می‌کند ، دلها را پرکینه می‌کند ، تمام آن نیز بیهوده و به ناحق

است.

زبان عضو خطرناکی است که امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این باره می‌فرماید:

ای مردم ! با زبان خود معامله سگ هار را داشته باشید. بگذارید در قفس دهان حبس باشد و این دندانها و لبهای شما بسته باشد که این سگ حمله نکند. ⁽¹⁾

امام هشتم را زبان کشت :

«قَتَلَ اللهُ مَنْ قَتَلَکَ بِالاَیْدِی وَ الاَلْسُنِ » ⁽²⁾

یابن رسول الله ! قاتل تو زبان سوء دیگران بوده است.

فرماندار ، با کینه سنگین وارد کاشان شد. حاکمان زمان قاجاریه در ایران که من می‌توانم ادعا کنم بدترین پادشاهان ایران بودند ، چون ایمان به خدا و تقوا که

نباشد ، بهتر از این نمی‌شوند. در زمان قاجاریه ، فرمانداران ادعای خدایی داشتند

و بسیار متکبر بودند. فرماندار با دلی پر از کینه نسبت به مرحوم نراقی وارد کاشان شد. این قاجاری مسلک ، ریشه مغولی داشت ، چون قاجاریه از تیره مغول و چین هستند که دویست سال بر این مملکت تسلط داشتند و یقین بدانید ضربه‌هایی که به این کشور زدند ، تا پانصد سال دیگر نیز اگر هزار دولت اسلامی واقعی سر کار بیاید ، نمی‌تواند آن را جبران کند.

برای شهر کاشان مشکلی به وجود آمد و تنها کسی که می‌توانست مشکل را حل کند ، وجود مبارک ملا احمد نراقی بود. ملا احمد نیز خبردار شد که دل این حاکم قاجاری را نسبت به او پر از کینه کرده‌اند. اما گفت : بگذار من ضرر کنم ، ولی شهر دچار ضرر نشود. به خاطر خدا به طرف محل حکومت حاکم حرکت کرد.

این افراد به خدا وابسته بودند. عبا را روی سرش انداخته بود که احدی او را نشناسد و کسی او را نبیند که وارد دستگاه حکومت شده است و نگویند که درباری شده است ، چون جلوی زبان‌ها را نمی‌شود گرفت. او کسی است که پوست خربزه افتاده در خیابان را خورد و نراقی شد ، آیا درباری می‌شود ؟

در تمام انبیا ، حضرت موسی علیه‌السلام به خدا عرض کرد : من چگونه هستم ؟ خدا فرمود : خیلی خوب هستی ، گفت : کسی پشت سر من صحبت بد می‌کند ؟ پروردگار فرمود : فراوان. بعضی مردم می‌گویند : این پیغمبر علیه‌السلام بی‌سواد ، مال مردم‌خور ، زکات را می‌گیرد و برای خود و خانواده‌اش استفاده می‌کند. گفت :

خدایا ! تو که مرا می‌شناسی ، جلوی زبانهای مردم را بگیر. خداوند فرمود : هر روز هزار برابر تو ، پشت سر من ناسزا می‌گویند ، من جلوی آنها را نمی‌گیرم ، به خاطر تو بگیرم ؟ بگذار بگویند. پس من جهنم را برای چه کسانی آفریده‌ام ؟

برخورد ملا احمد نراقی با فرماندار کاشان

ملا احمد عبا را روی سر انداخت تا کسی او را نشناسد. وارد ساختمان حکومت شد. نگهبانان دیدند یک روحانی وارد شد ، جلوی او را نگرفتند. آمد درب سالن را باز کرد ، دید تعدادی نشسته‌اند. چهره حاکم پیدا بود. نراقی دید جایی برای نشستن نیست. نزدیک درب نشست.

حاکم با معاونش شطرنج بازی می‌کرد و داد و فریاد می‌کشید و گاهی بلند

می‌خندید. بین حاکم و معاونش در شطرنج بازی اختلاف افتاد. حاکم گفت : من

برنده هستم ، آن بیچاره با گردن کج گفت : قربان ! به حضرت عباس من برنده هستم ، قانون شطرنج این را می‌گوید. گفت : نه.

مرحوم نراقی سرش را بلند کرد و قواعد شطرنج را کامل توضیح داد و به حاکم

گفت : حق با معاون است. از نظر قوانین شطرنج ، او برنده است. حاکم نگاهی به ملا احمد کرد و گفت : ای شیخ ! تو متخصص شطرنج بازی هستی ؟ فرمود : من تا به حال دست به شطرنج نبرده‌ام ، چون دین به من اجازه نداده است. ⁽¹⁾

گفت : نه ، من دستی به شطرنج نبرده‌ام و تا به حال شطرنج بازی نکرده‌ام ، اما مشکل علوم شطرنج ، ریاضی ، فیزیک ، اصول ، فقه ، نجوم و اسرار را می‌توانم حل کنم. حاکم گفت : حضرت عالی چه کسی هستید ؟ مرحوم نراقی بسیار خوش اخلاق و نرم بود. با این که قدرت داشت در سالن را باز کند ، بر سر حاکم بزند و مردم کاشان را علیه او تحریک کند و حاکم را بزنند و از دروازه شهر بیرون کنند ، اما کسانی که اهل صبر باشند ، عصبانی نمی‌شوند ، با تحمل و حفظ عزت و دین خود ، جاده صبر را طی می‌کنند تا به نتیجه برسند و اگر به نتیجه نرساندند ، خود به نتیجه الهی می‌رسند.

گفت :ای شیخ ! تو کیستی ؟ خیلی آرام فرمود : اسم من احمد و لقبم نراقی است. بلند شد که به دست و پای ملا احمد بیفتد ، ایشان فرمود: نیازی نیست ، این مردم مشکل دارند ، من آمدم به شما بگویم تا مشکل مردم را برای رضای خدا حل کنید که لااقل در روز قیامت دری به روی شما باز باشد، چون نجات دولتی‌ها در روز قیامت بسیار سخت است. به فریاد مردم برسید ، شاید کفاره گناهان شما در روز قیامت باشد.

حاکم با لگد شطرنج را پرت کرد و به مرحوم نراقی گفت : اول مرا توبه بده ، من

بد کردم و مرا در حق شما به اشتباه انداختند. توبه کرد و تا زمانی که او حاکم کاشان

بود ، در سایه معنویت مرحوم نراقی ، مردم کاشان کمتر مشکل داشتند و راحت

بودند.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام می‌فرمایند :

«الصَّبْرُ أَنْ یَحْتَمِلَ الرَّجُلَ ما یَنُوبُه وَ یَکْظِمَ ما یَغْضِبُه »

صبر ؛ یعنی انسان در مقابل مشکلات و مضیقه‌ها تحمل نماید تا به نتیجه مطلوب برسد و وقتی که آتش خشم برافروخته می‌شود ، فورا آن را خاموش کند که با خشم او ، زیان و ضرری به کسی وارد نشود. انسان دین ، ایمان ، کرامت و عزّت خود را می‌تواند با صبر حفظ کند.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

حلال و طیب جدایی از خواسته های نامشروع

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

مخالفانی که در زمان همه انبیا علیهم‌السلام در مقابل این چهره‌های ملکوتی و الهی قرار داشتند ، از مشرکان ، کافران و منافقان بودند که علت مخالفت آنها فقط خواسته‌های غیرمنطقی ، غیرعقلی و نامشروع بود و این که فکر می‌کردند که جایگاه اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی خود را از دست می‌دهند.

همه انبیا برای صلاح ، نجات ، رشد و کمال انسان‌ها ، به دستور پروردگار از مردم خواستند که از خواسته‌های نامشروع ، غیرعقلی و غیرمنطقی خود جدا شوند و جایگاه آلوده اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی را رها کنند ، تا به جای این خواسته‌ها ، خواسته‌هایی معقول ، متین و مشروع قرار گرفته شود و با از دست رفتن

جایگاه‌های باطل و شیطانی ، جایگاه‌های مثبت و الهی به دست بیاید.

یکی از جایگاه‌های اقتصادیی که مخالفان انبیا داشتند ، ربا بود که البته بعد از حضرت موسی بن عمران علیه‌السلام این جایگاه خیلی قوت گرفت و عمر خود را ادامه داد که در حدود صد و پنجاه سال قبل ، این جایگاه شیطانی از بانک‌های ربایی سر درآورد و حکومت خود را بر تمام جهان گستراند و نود و نه درصد سفره‌های مردم کل کره زمین را به خود آلوده کردند.

مردم کره زمین را به اسارت بانک ربایی گرفتند و ریشه بانک ربایی نیز در افکار و شعار صهیونیست‌های جهان بوده است.

انبیای خدا با مال حرام و نامشروع - به خاطر مصلحت خود انسان - مخالف بودند و الا با انسان مخالف نبودند ، بلکه با رباخوار که جنگ نداشتند ، بخاطر پول حرامش بوده است.

تمام یکصد و بیست و چهار هزار پیامبر علیهم‌السلام دغدغه اصلاح مال و روش مردم از حرام خوری را داشتند. این یکی از جایگاه‌های اقتصادی مخالفان انبیا بوده است و کسانی که در این جایگاه بودند ، به خاطر ثروت زیادی که از ربا به دست می‌آوردند ، با انبیا سر آشتی نداشتند و دست رفاقت نمی‌دادند و می‌گفتند : انبیا می‌خواهند ما را از درآمد مالی محروم کنند. در حالی که این گونه نبود ، چون که انبیا می‌خواستند آنها را از عذاب جهنم دور کنند ، نه از ثروت.

سفارش انبیا علیهم السلام به کسب و مقام حلال

انبیا در درجه اول مردم را به دامداری تشویق می‌کردند و اگر دامداری در جامعه‌ای قوی شود ، حداقل منفعت دام این است که بخشی از غذای مردم را تأمین می‌کند ؛با گوشت ، لبنیات و پشم دام‌ها ، غذا ، لباس ، فرش و بقیه امور مورد نیاز مردم تأمین می‌شود. از دامداری آباد ، شاید صدها رشته کسب تولید شود.

پیامبران مردم را بعد از دامداری ، به کشاورزی تشویق کردند ، چون آباد کردن زمین با بکار گرفتن باران ، چشمه‌ها ، رودها ، کاشتن محصولات همراه است که تشویق انبیا به این مسأله ، فوق العاده بود و شغل برخی از پیغمبران کشاورزی و برخی دامداری بود.

امااگرکسی درمغازه‌ای بنشیند وبه هزاران نفرنیازمند مشکل دار، به صورت

ربایی پول بدهد و آنها نیز نتوانند حتی اصل پول را برگردانند و رباخوار نیز وثیقه ،

خانه ، زمین و طلاهای زن و بچه آنها را غارت کند ، انبیا این را نمی‌پسندیدند.

بخش دیگر از درآمد که انبیا خیلی به آن مصرّ بودند ، بخش صنعت بود ؛ شناخت معادن ، یافتن و استخراج آن و تبدیل مواد معدنی به ابزار زندگی. بخش دیگر ، بخش تجارت ؛ بیع ، شراء و کسب بود.

انبیا می‌فرمودند : این مشاغل ؛ یعنی دامداری ، کشاورزی ، صنعت و تجارت ، کسب مشروع ، حلال و عبادت است ، اما ربا ، رشوه ، اختلاس ، غصب و دزدی حرام و خیانت است.

این طایفه‌ها با انبیاء مخالف بودند ، چون که انبیا می‌خواستند انسان‌ها را از جایگاه اقتصاد نامشروع دور و در جایگاه کسب حلال قرار بدهند. کسانی که جایگاه سیاسی نامشروع داشتند و مقام ، حق آنها نبود و به ناحق در آن پست قرار گرفته بودند نیز با انبیا مخالف بودند ، چون ظالم ، یاغی و سرکش بودند و ملت را برده خود می‌دانستند.

چنان چه در معارف اسلامی آمده است ، وقتی سردار لشکر ایران ، رستم فرخ زاد ، ⁽¹⁾

خزانه و زمین شما را می‌خواهیم. ما آمده‌ایم :

«ادعوکم من عبادۀ العباد الی عبادۀ الله » ⁽¹⁾

تا به شما بگوییم که خسرو پرویز ، یزدگرد ، اطرافیان ، وکلا ، وزرا و سرداران لشکر شما ، تمام مردم ایران را به بردگی و بندگی گرفته‌اند. این‌ها را رها کرده ، آزاد باشند که اهل خدا شوند.

تمام مردم دارند عرق می‌ریزند و زحمت می‌کشند ، شما دسترنج این‌ها را می‌گیرید و خرج کاخ خسروپرویز و شب نشینی‌ها و خرج عیش و نوش یزدگرد و اطرافیان آنها می‌کنید. این پول‌ها مال ملت است. شما چه حقی بر مردم دارید ؟

چه کسی گفته است که مردم ایران خانه نداشته باشند ، آن وقت خسرو پرویز با شیرین خانم ، این دختر مسیحی که از روم شرقی آمده تا در کاخ تیسفون زندگی کند و تاجی که روی سر خسرو پرویز آویختند ، بیست و پنج من طلا و نقره و الماس داشته باشد.

چرا وقتی خسرو پرویز قبل از رفتن به شکار ، دوازده هزار نیرو مشک‌ها را پر از آب و گلاب می‌کنند که در مسیر اعلی حضرت بپاشند که وقتی سم اسب آنها روی زمین می‌خورد و بلند می‌شود ، گرد و غبار بلند نشود ؟

چه کسی گفته است که هر ایرانی برای دیدن اقوام خویش از مدائن و تیسفون نتواند تا شهر انبار که چند فرسخ بیشتر فاصله نداشته است ، برود ، اما سفر بیهوده ییلاق و قشلاق درباریان با میلیون‌ها پول تحقق پیدا کند.

انبیا می‌فرمودند : ما برای این آمده‌ایم که مردم ایران را از بردگی برای شما نجات دهیم. ما با شما سر جنگ نداریم ، بلکه با هوای نفس شما جنگ داریم. شما هوای نفس خود را رها کنید و مانند ما شوید ، مانند دو برادر شویم تا از جنگ کردن با شما صرف نظر کنیم.

رستم فرخ زاد گوش نداد و با لشکر اسلام جنگید و کشته شد و یزدگرد نیز فراری شد و در شهر «مرو» به دست آسیابانی که به لباس‌های قیمتی او طمع کرده بود ، کشته شد و مردم ایران بعد از شناخت قرآن ، اسلام و به خصوص اهل‌بیت علیهم‌السلام به دین اسلام رو کردند و تا به امروز که هزار و پانصد سال گذشته است ، در میان ملت‌های اسلامی عالم ، خدمتی که این ملت از طریق علم و دانش به دنیای اسلام

کردند ، بی‌نظیر است.

نظر نویسندگان منصف اروپایی در مورد تمدن اسلامی

اگر نود و نه نفر از اروپایی‌ها بی‌انصاف هستند ، ممکن است یک نفر آنها منصف باشد. اروپایی‌های منصف در کتاب‌های خود نوشته‌اند که تمدن امروز جهان ، محصول زحمات هزار ساله امت «محمد بن عبدالله صلی‌الله‌علیه‌وآله» است.

این حرف ، از دانشمندان منصف اروپا است. سه منبع بسیار مفصل و گسترده‌ای را نام می‌برم. ببینید که نظر منصفان آنها نسبت به زحمات مردم و علمای مسلمان ، برای پویا شدن این تمدن چیست.

یک کتاب «تاریخ تمدن اسلام » اثر «گوستاو لوبون» فرانسوی ، دوم : کتاب «تاریخ تمدن » جرجی زیدان مسیحی و سوم : سه جلد کتاب بسیار با ارزش «خورشید اسلام در اروپا » است. در این کتاب‌ها ذکر شده است که نود درصد سهم این برنامه گسترش تمدن در دنیا از ایرانی‌ها است که اگر ما این سفره را پهن نمی‌کردیم ، اروپا هنوز در وحشی‌گری و بربریت بود.

علم را از ما گرفتند ، البته زحمت کشیدند و آن را رشد دادند. با علم ، ابزاری را ساختند و آنها را چماق کردند و سیصد سال بر سر تمام مسلمان‌ها زدند. این قدرشناسی اروپایی‌ها از مسلمان‌ها است.

انبیا با جایگاه سیاسی غلط مخالف بودند و می‌گفتند : معنی ندارد کسی در ریاست با عواملش آقایی کند و بقیه بردگی.بدنه حکومت از مهمترین فرد تا آخرین فرد آن ، باید خادمان با ایمان ، دلسوز ، مخلص و معنوی برای تک تک ملت باشند.

این جایگاه سیاسی اسلام است.

سیاست و عدالت خواهی علی علیه السلام

حضرت علی علیه‌السلام در این جایگاه قرار می‌گیرد و تا شب نوزدهم رمضان که شمشیر به فرقش فرود می‌آید ، می‌فرماید : چگونه شب سیر بخوابم ، در حالی که در میان این ملت ، افرادی هستند که شب را گرسنه سر به بالین می‌گذارند. من اگر سیر باشم ، فردای قیامت عذری نزد خدا نخواهم داشت.

در جایگاه سیاسی اسلام ، حاکمی مانند امیرالمؤمنین علیه‌السلام با چند هزار جمعیت ، در مسجد کوفه ، تکبیرۀ الاحرام نماز واجب را می‌خواهد بگوید ، هنوز نگفته ، ناله

زنی از درب مسجد به گوش او می‌خورد ، دست خویش را می‌اندازد و از محراب برمی‌گردد ، می‌فرماید : صاحب ناله جلو بیاید. مردم راه می‌دهند ، خانمی به نام

«سوده» جلو می‌آید ، به امیرالمؤمنین علیه‌السلام عرض می‌کند :

فرمانداری که به منطقه ما فرستاده‌ای ، می‌خواستی خدمتگزار باشد ، اما ظالم از آب درآمده است. روی صندلی حکومت نشسته و با احساس قدرت ، زمین‌های ما را می‌گیرد ، بهترین مغازه‌ها را به زور از مردم می‌گیرد و به نام خودش می‌کند.

حضرت علیه‌السلام در جایگاه سیاسی اسلام است ، حرف‌های این زن را گوش می‌دادند و اشک از دیدگان مبارک ایشان جاری می‌شد و از حالت ایستاده ، بر روی زمین نشست و زانوی خویش را در آغوش گرفته و فرمود:

خدایا!تو شاهد هستی ، من این فرماندار را برای عدالت و گرفتن حق فرستادم و او دارد ستم می‌کند ، خدایا ! تو به حساب من ننویس، صدا زد: قنبر! قلم و کاغذ بیاور. به فرماندار نوشت: به محض دیدن نامه به کوفه بیاکه این خانم از من و تو نزد خدا شکایت نکند. ⁽¹⁾

کسانی با انبیا مخالف بودند که در جایگاه سیاسی ، به ناحق و باطل قرار داشتند.

تمام گنهکاران حرفه‌ای نیز با انبیا مخالف بودند ، چون که انبیا برای حفظ اخلاق جامعه و عفت آن ، جلوی لذت‌های بی‌مهار را می‌گرفتند ؛ زیرا طبع مردم لذت‌گرا است و گنهکار حرفه‌ای در جامعه ، از میکروب بدتر تولید مثل می‌کند. گنهکاران با این همه زحمات انبیا ، وقتی بدون مزاحم وارد جامعه شوند ، درصد بالایی از

جامعه را به سرعت فاسد می‌کنند.

اگر گرفتاران خواسته‌های نامشروع و گنهکاران حرفه‌ای در هر بخشی ؛ کسانی که در جایگاه‌های اقتصادی حرام مانند رباخوری بوده و هستند ، سخت با انبیا مخالفت کرده و می‌کنند.

تبلیغ پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بیست و سه سال طول کشید ، بیست و دو سال عموی رباخوارش - عباس - از جایگاه ربا کنار نیامد و دائم علیه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله دسیسه کرد ، او با خرج کردن پول ربا و برای کشتن پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نود فرسخ راه پیمود ، ولی موفق نشد و اسیر شد. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله مهربان عموی خویش ، کسی که نیت قتل او را داشت ، دستور داد آزاد کردند و فرمود : کاری به کار او ندارم. دوباره به مکه برگشت و مشغول رباخوری شد. ⁽¹⁾

صبر در مقابل خواسته های نامشروع

اگر هواپرستان و گنهکاران حرفه‌ای که تمام خواسته‌هایشان گناه بود ، یا کسانی که در جایگاه اقتصادی نامشروع بودند ، در مقابل خواسته‌های نامشروع خود ایستادگی و صبر می‌کردند ، همه مؤمن ، اهل نجات ، بهشت ، درستکار ، حلال خور و خادم به مردم می‌شدند ، اما صبر ، مقاومت و ایستادگی نکردند و بر اثر این صبر نکردن ، وارد دوزخ شده ، مرده‌های آنان نیز وارد دوزخ و زنده‌های فعلی آنان نیز بر اثر اثرات مال حرام آنها در آینده وارد جهنم می‌شوند.

مردی از خراسان برای زیارت وجود مبارک امام صادق علیه‌السلام به مدینه آمد و اولین باری بوده است که می‌خواست امام را ببیند. درب خانه امام علیه‌السلام به خدمتکار

حضرت برخورد می‌کند و به او می‌گوید : در این خانه چه کاره هستی ؟ می‌گوید :

نگهداری از استران و اصطبل خانه حضرت به عهده من است. هنگامی که امام

می‌خواهند به مسافرت بروند ، من مرکب ایشان را آماده می‌کنم.

تاجر خراسانی به او می‌گوید : آیا شغل خود را با من عوض می‌کنی ؟ خدمتکار می‌گوید : کار تو چیست ؟ می‌گوید : من ایرانی هستم و شهر من خراسان است ، زمین ، مغازه و ملک دارم ، همه آنها را به نام تو می‌کنم ، تو به خراسان برو ، من در این خانه می‌مانم و برای امام صادق علیه‌السلام نوکری می‌نمایم.

گفت : صبر کن. مرد ساده دل به فکر فرو رفت. به محضر امام صادق علیه‌السلام آمد و عرض کرد : یابن رسول الله ! اگر خیری بر ما رو کرده باشد ، شما جلوی آن خیر را می‌گیرید ؟ ⁽¹⁾

امامان منابع خیر خدا هستند ، آنها آمدند که کل عالم را مجانی به خیر برسانند.

اگر خدا خیری برای من خواسته باشد ، آیا شما جلوی آن را می‌گیرید ؟ فرمود : ابداً.

گفت : مردی اهل خراسان ، ثروتمند ، می‌خواهد همه اموال خود را به من واگذار کند و من به خراسان بروم و او به جای من در خانه شما بماند.

امام علیه‌السلام فرمودند : اگر می‌خواهی بروی ، برو. من مانع نمی‌شوم. آن مرد بسیار خوشحال شد، ولی امام علیه‌السلام بسیار ناراحت شد. نه ناراحت از این که خادم ساده‌ای می‌رود و تاجر ثروتمندی به جای او قرار می‌گیرد. این‌که اسباب خوشحالی است.

امام علیه‌السلام از این ناراحت شد که سالها او را می‌شناخت که این مرد ظرفیت آن زمین‌ها و پولها را ندارد و در خراسان به قارون کوچک تبدیل می‌شود و به جهنم می‌رود. ولی به

امام علیه‌السلام گفت : بروم ؟ امام فرمودند : برو.

مگر امامان ما به این سرعت و به این راحتی ما را رها می‌کنند ؟ ما بارها آنها را رها می‌کنیم ، اما آنها هرگز ما را رها نمی‌کنند. خادم به درب اتاق که رسید ، خواست درب را باز کند و برود ، امام صادق علیه‌السلام او را صدا کردند و فرمودند : بیا. او برگشت.

فرمودند : ای غلام ، در روز قیامت ، پیغمبر عظیم الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله به دامن رحمت خدا وصل است و ما اهل‌بیت نیز به ذیل عنایت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله وصل هستیم ، ما هر چه در این عالم شیعه داریم ، به ذیل عنایت ما وصل هستند ، هر جا پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را ببرند ، بقیه را نیز می‌برند ، آیا تو نمی‌خواهی با ما بیایی ؟ گفت : یابن رسول الله ! آیا من به جهنم بروم ؟ من اشتباه کردم ، نفهمیدم.

کسی که زود بفهمد اشتباه کرده است ، باید او را تحسین کرد. چون اگر بعد از

مردن بفهمد که هفتاد سال اشتباه کرده است ، دیگر فایده‌ای ندارد.

بیرون آمد ، به مرد خراسانی گفت : اگر تمام دنیا را به من بدهند ، جای خودم را به تو نمی‌دهم. زمین ، پول و اموال را برای خودت نگهدار. اما اجازه گرفته‌ام که به ملاقات امام صادق علیه‌السلام بروید. غلام با این مرد خراسانی به خدمت امام علیه‌السلام آمدند.

مرد خراسانی مسائل خود را پرسید و بعد رفت.

امام صادق علیه‌السلام فرمودند : تو نرفتی ؟ گفت : نه ، نمی‌روم. امام صادق علیه‌السلام هزار دینار به او دادند و فرمودند : این پول نزد تو باشد. آن چیزی که در قیامت به شما می‌دهند را لحاظ کنید. اگر دست خود را در دست ما بگذارید، از ما جدا نخواهید شد.

امام صادق علیه‌السلام می‌داند که اگراو به خراسان برود، ثروت ایمان او را می‌کشد.

امام علیه‌السلام دغدغه دارد که یکی از شیعیان به طرف دوزخ حرکت کند.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

علی علیه السلام عبد مصلح شخصیت و تواضع ابن فهد حلی

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

و صلّ علی محمد و آله الطاهرین.

از دانشمندان کم نظیر شیعه که علاوه بر علم و دانش ، در عمل نیز انسان کم نظیری بوده است ، وجود مبارک ابن فهد حلی است. از نظر دانش ، عمل ، عرفان ، حال و عبادت چهره برجسته‌ای است که نزد رجال علمی شیعه و فقهای بزرگ و رده اول مکتب اهل‌بیت علیهم‌السلام مقام والا و شایسته‌ای دارد.

ایشان در زمان خود ، در حل مشکلات ، سختی‌ها و گره‌گشایی از کار مردم ، حرف اول را می‌زد. نیازمند ، گرفتار ، دردمند و محتاجی به او مراجعه نمی‌کرد ، مگر این که به او پاسخ مثبت می‌داد. اگر خود او با مال ، قدرت حل مشکل مردم را نداشت ، از آبروی خودش مایه می‌گذاشت و این فکر را نمی‌کرد که من با این مقام ، شخصیت و عظمت ، شایسته نیست که به کسی بگویم این مقدار پول به من بدهید

که من مشکل این مؤمن را حل کنم.

در حالی که در مقام با عظمتِ مرجعیت ، علم ، عمل و عرفان بود ، آبروی خود را برای حل مشکل مردم مایه می‌گذاشت و برای او سخت و سنگین نبود که برای کمک به دیگران ، به افراد پولدار بگوید : پولی به من بده. و یا کاری از دستش بربیاید و انجام ندهد و بگوید : به شخصیت من لطمه می‌خورد. یعنی شخصیت و آبروی خود را لحاظ نمی‌کرد.

این مرد الهی ، ملکوتی ، والا ، این مرجع عالی‌قدر و این وجود مبارکی که عامل به علم بود و تا آخر عمر آبروی خود را برای مردم مایه گذاشت ، کتابی به نام «التحصیل » دارد ، این روایت بسیار مهم را در این کتاب نقل می‌کند که گفتار وجود مبارک پروردگار مهربان عالم است.

خصوصیات بندگان خاص خدا

از حضرت باقر علیه‌السلام نقل می‌کند که پروردگار مهربان عالم چهره‌ای را معرفی می‌کند که این چهره‌ها در دنیا و آخرت در رده اول بندگان پاک ، خالص ، با منفعت و با کرامت او هستند و خداوند متعال به اینان نظر خاص دارد. اگر به همه اهل ایمان نظر عام دارد ، ولی به این بزرگواران نگاه خاص دارد.

البته فرمایش‌های پروردگار را با این مجال نمی‌توان توضیح داد. اما کل مطلب

را ، بسیار بسیار مختصر ملاحظه کنید که متناسب با زمان و مکان لحاظ شده است.

شرح مفصل و تفسیر آن را «انشاء الله» در کتابهایی که این روایت عنوان شده ، خواهید دید.

«اِنَّ مِنْ أَغْبَطِ اوْلِیائِی عِنْدِی ، عَبْداً مُؤمِناً ذا حَظٍّ مِنْ صَلاحٍ » ⁽¹⁾

صلاح همراه با مشتقاتش در کتاب خدا در موارد متعدد و مختلف ذکر شده

است ؛ «مصلح ، مصلحون ، اصلح ، اصلحوا و اصلاحاً » که البته در اینجا پروردگار عالم ، خود ریشه «صلاح» را ذکر می‌کند و مشتقاتش را نیاورده است.

وقتی پای ریشه لغت در میان باشد ، تمام جوانب این حقیقت در ریشه نمود و تجلی دارد. دیگر نیازی نیست که دنبال مشتقات آن بگردیم. شما کلمات و الفاظ این حدیث قدسی را ببینید که چقدر پربار است.

کلمه «أغبط » و کلمه «عندی » عجیب و مورد توجه است که می‌فرماید : نزد خود من ، کاری به کار جهانیان ندارم که در حق او چه نظر و نگاهی دارند ، هر نظر و نگاهی می‌خواهند داشته باشند ، مثبت یا منفی.

دیگری لغت «اولیاء » است. تمام این‌ها مربوط به انسان است. حال معنای این کلمات زیبا که البته به قدری بار این کلمات از نظر معنوی سنگین است که اگر با اجمال معنی شود ، آن چیزی که انسان می‌خواهد ، نصیبش نمی‌شود.

نیکوترین مسأله در اینجا مسأله حال است ، که البته این حال ، حال فرشتگان است ، چون آن موجودی که زمینی است ، اصلاً در این فضا قرار نمی‌گیرد.

نیکوحال‌ترین عاشقان ، دوستان و محبانم ؛ پروردگار در اینجا کلمه «اولیاء » را به «یای نسبت» وصل کرده است. معلوم می‌شود این‌ها نسبت به پروردگار عالم از معرفت جامع و شناخت لازم برخوردار هستند.

اگر کسی او را نشناسد و نسبت به او معرفت نداشته باشد ، عاشق نمی‌شود.

عشق به امر مجهول ، محال است. فشار شدیدی به من بیاورند که آن کسی که نمی‌شناسی و او را ندیده‌ای ، حتما عاشق او شو. اصلاً دل در این زمینه قدمی

برنمی‌دارد ، عاشق چه کسی بشود ؟

انسان چیزی را که می‌خواهد عاشق شود ، یا باید با چشم سر ببیند ، یا با چشم عقل درک کند و یا با قلب احساس کند. در زمینه خدا ، چشم کاره‌ای نیست ، آنچه در عاشقان خدا حرف اول را می‌زند ، عقل و قلب است. عقل به دنبال «علم بالله» رفته ، خدا را یافته وشکی ندارد، قلب نیز او را احساس کرده ، لذا از اولیا شده است.

بنده مؤمن واقعی

«اِنَّ مِنْ أَغْبَطِ اوْلِیائِی عِنْدِی ، عَبْداً »

اولاً این عاشق من ، عبد و بنده واقعی من است. بنده واقعی کیست ؟ قرآن مجید بنده واقعی را ، انسان صد در صد تسلیم خدا می‌داند که تا آخر عمر ، با خدا چون و چرا ندارد.

نمی‌گوید : نماز را می‌خوانم ، ولی کاری به خمس و زکات ندارم. روزه را می‌گیرم ، ولی حج واجب را نمی‌روم. به زیارت می‌روم ، اما به آیات صله رحم کار ندارم.کسانی که این گونه هستند، دارای دین پوک وپوچ هستند، بلکه باید:

« إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِ‌ّ الْعَلَمِینَ » ⁽¹⁾

«عبداً مؤمناً» کدام ایمان ؟ آن ایمانی که در سوره حجرات می‌فرماید :

« ثُمَّ لَمْ یَرْتَابُوا » ⁽²⁾این عاشق من که عبد مؤمن است و دارای نیکوترین حال است ، در هیچ یک از حقایق الهیه شک ندارد.

صلاح ویژگی بنده مؤمن

اما احوالات بنده مؤمن چگونه است ؟

اول : «ذا حَظٍّ مِنْ صَلاحٍ » کلمه «صلاح» ریشه لغت است که به این معناست که او از همه شایستگی‌ها برخوردار است ؛ شایستگی عقلی ، معرفتی ، اخلاقی ، روحی ، ایمانی و عملی.

به قدری برخورداری او از شایستگی عقلی قوی است که اصلاً خود عقل شده است. دیگر نمی‌شود گفت : این عاقل است ، باید گفت : این خود عقل است. عقل نور است. هیچ گاه در هجوم و حملاتی که به نور می‌شود ، او از بین نمی‌رود و قطعه قطعه نمی‌شود.

« یُرِیدُونَ لِیُطْفِواْ نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَ هِهِمْ وَ اللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ » ⁽¹⁾

کمال صلاح امیرالمؤمنین علیه السلام

اگر صلاحیت عقلی دارد ، خود عقل شده و اگر صلاحیت ایمانی دارد ، خود ایمان شده است. این تعبیرات را در روایات ملاحظه می‌کنیم. خیلی واضح و روشن است که این عقل یا قلب است ، یعنی کل وجود او عقل و قلب است. عقل نور است ، شمشیر به نور نمی‌تواند ضربه بزند ، لذا وقتی فرق حضرت علیه‌السلام تا روی بینی شکافته می‌شود ، و تمام روابط مغز با این شمشیر زهرآلود بریده و رگها پاره

می‌شود ، خون تمام جمجمه را فرا می‌گیرد ، حضرت با قبل از ضربه خوردنش فرقی نمی‌کند ؛ نه کور می‌شود ، نه کر ، نه لال ، نه حافظه را از دست می‌دهد و نه بدن را ، چون عقل محض شده است.

خیلی فوق العاده است که مغز قطعه قطعه ، رگها بریده ، روابط بین مغز قطع شود و خون کل مغز را بگیرد ، ولی فریاد بزند : «فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَۀِ » ⁽¹⁾

این حرف آدمی که ضربه مغزی خورده است ، نیست. دو شب بعد ، نزدیک به شهادتش بفرماید : حسن جان ! حسین جان !

«اُوصِیکُما وَ جَمیعَ وُلِدی وَ اهْلی وَ مَنْ بَلَغَهُ کِتابی بِتَقْوَی اللّهِ وَ نَظْمِ امْرِکُم، اللّه اللّه فِی القُرْآنِ لایَسْبِقُکُم بِالعَمَلِ بِهِ غَیْرُکُم وَ اللّه اللّه فِی الصّلاۀِ فَاِنَّها عَمُودُ دِینِکُم وَ اللّه اللّه فِی الجَهادِ بِأَمْوالِکُم وَ أَنْفُسِکُم وَ السَنَتْکُم فِی سبیل اللّه » ⁽²⁾

این حرف‌ها برای کسی که ضربه مغزی خورده باشد ، نیست ، چون کسی که ضربه مغزی خورده باشد ، لال می‌شود ، اما این انسان ، در کمال صلاح است.

شاید در این روایت ، خدا به اهل عالم می‌خواهد حضرت علی علیه‌السلام را معرفی کند که ایشان در نیکوترین حال عشق من : «عبداً مؤمناً ذا صلاح » است.

بندگی و عبادت علی علیه السلام

«أحسن عبادۀ ربّه » حضرت علی علیه‌السلام تمام عمر ، بندگی مرا نیکو به جا آورد ؛ نماز

شبی بی‌حال و قدمی با کسالت نداشت. در عبادت من هرگز نگفت : من خسته هستم و می‌خواهم بخوابم. بعد از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله که «أحسن عبادۀ ربّه » بود ، نیکوتر از بندگی او ، بندگیی نبود.

«أحسن عبادۀ » به خاطر معرفت و خلوص است. ما نیز در حد خودمان آن معرفت و خلوص را داریم ، اما واقعا معرفت و خلوص ما همسنگ معرفت و خلوص حضرت علی علیه‌السلام است ؟

از زمانی که دست در دست پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله گذاشت ، تا شب بیست و سوم که به شهادت رسید ، طبق آیات و روایات ، لحظه‌ای در عباداتش بهشت و جهنم را لحاظ نکرد ، بلکه از اول طوق بندگی را بر گردن خود انداخته بود و با تمام وجودش فقط خدا را می‌خواست. بهشت در وجود علی علیه‌السلام جایی پیدا نکرد تا خود را جا بدهد.

علی علیه‌السلام حتی یک کارش را به خاطر بهشت انجام نداد.

بیست و سه ساله بود که در میدان کارزار ، بزرگ‌ترین عباد را کرد ؛ پیغمبر عظیم الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله در حالی که از شوق اشک می‌ریخت ، فریاد زد :

«لَضَرْبَۀُ عَلیٍّ یَوْمَ الخَنْدَقِ افْضَلُ مِنْ عِبادَۀِ الثَقَلَیْنِ » ⁽¹⁾

اگر عبادت روز جنگ خندق علی علیه‌السلام را در کفه ترازو بگذارند و عبادت کل جنّ و انس ، از زمان حضرت آدم علیه‌السلام تا قیامت ، ثقلین یعنی پرونده همه انبیا غیر از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را نیز در آن کفه ترازو بگذارند ، عبادت علی علیه‌السلام از کل عبادات آنان سنگین‌تر است.

این روایت را تنها ما شیعیان نمی‌گوییم ، بلکه روایتی است که بزرگان علمای

اهل سنت نیز نقل کرده‌اند. ⁽²⁾کسانی که با علی علیه‌السلام سر و کار ندارند ، آنها نیز این

حرفها را نوشته‌اند. البته ما نیز خیلی با علی علیه‌السلام سر و کار نداریم. چون اگر ما با

علی علیه‌السلام سر و کار داشتیم ، این وضع ما و این همه فتنه و فساد نبود ، این‌ها نشان می‌دهد که ما با علی علیه‌السلام خیلی سر و کار نداریم.

تأسی ائمه به امیر المؤمنین در عبادت

امام باقر علیه‌السلام می‌فرمایند : نیمه شب و سحر بود ، می‌خواستم به محضر پدر بزرگوارم ، سید ساجدین ، امام زین العابدین علیه‌السلام برسم ، جوان بودم ، درب اتاق را باز کردم ، ایشان در حال عبادت بود. من گوشه اتاق نشستم و ایشان را نگاه کردم و گریه کردم.

سالی دو بار پینه پیشانی حضرت را باید قیچی کنند ، زانوهایش پینه بسته ، اشک از چشم ایشان نمی‌ایستد ، دلم سوخت. وقتی عبادت او تمام شد ، به من فرمود : عزیز دلم ! چرا گریه می‌کنی ؟ گفتم : دلم برای شما می‌سوزد ، فرمود : چرا ؟ عرض کردم : چقدر عبادت ، سجده و گریه می‌کنید ؟

فرمود : کتابی روی این طاقچه است ، برو این کتاب را بردار و بیاور. رفتم آن کتاب را آوردم. فرمود : عزیز دلم ! بنشین و مقداری از آن را بخوان ، در این کتاب کیفیت عبادت جدم علی علیه‌السلام نوشته شده است ، این‌ها را بخوان و ببین آیا به عبادت من زیادتر است یا عبادت امیرالمؤمنین ؟ ⁽¹⁾

افتخار آفرینی امیرالمؤمنین در لیلۀ المبیت

از چهل قبیله ، چهل نفر انتخاب شدند که در خانه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بریزند ایشان را قطعه قطعه کنند. پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود : خداوند به من امر کرده است که باید به مدینه مهاجرت کنی ، ولی کسی باید در رختخواب من بخوابد که

آنها خیال کنند من بیرون نرفته‌ام تا مرا دنبال کنند. «عبدا مؤمناً » وقتی پای جان در

میان باشد ، نباید عقب‌نشینی کند.

گفت : یا رسول الله ! اگر من در جای شما بخوابم ، شما به مدینه سالم می‌رسید ؟ فرمود : بله ، گفت : من یک جان دارم ، آن را امشب فدای شما می‌کنم ، ای کاش هزار جان داشتم و با شما معامله می‌کردم.

نگاه حضرت علی علیه‌السلام به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله ، نگاه به معلم و استاد بود ، نه اینکه برای جلب نظر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بخوابد. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله از مکه خارج شدند. در آن تاریکی شب ، این آیه نازل شد : ⁽¹⁾

عبادت پنهان عاشقان خدا

ویژگی دیگر : «وَ عَبَدَ اللّه فِی السریرۀ » ⁽³⁾باید عبادات پنهان عاشق مرا ببینید.

این‌ها که عبادت آشکارش بود ، بیایید خلوت علی علیه‌السلام با من را ببینید. چنان که در «نهج البلاغه » مطرح است ، در آن خلوت ، ببینید علی علیه‌السلام با من چگونه مناجات می‌کند. چنان علی علیه‌السلام و خدا عشق بازی می‌کنند که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرماید :

«علی مع الحق و الحق مع علی یدور حیثما دار » ⁽¹⁾

خدا و علی علیه‌السلام دور هم می‌گردند.

ز بوی زُلف تو مفتونم ای گل

ز رنگ روی تو دلخونم ای گلمن عاشق ز عشقت بی‌قرارم

تو چون لیلی و من مجنونم ای گل ⁽²⁾* * *

چه خوش بی ، مهربانی هر دو سر بی

که یک سر مهربانی دردسر بیاگر مجنون دل شوریده‌ای داشت

دل لیلی از او شوریده‌تر بی ⁽³⁾چنان خدا علی علیه‌السلام را و علی علیه‌السلام خدا را می‌خواهد که پای هر عالم ، حکیم و عارفی در فهم این دو خواسته لنگ است.

عبادت خائفانه امیر المؤمنین

بیست و سه ساله بود که مسافری به نام «ابودرداء» از بیرون مدینه وارد شهر مدینه شد. مدینه منطقه کشاورزی است و شب آن خیلی تاریک. آن زمان چراغی نبود. نزدیک شهر ، از میان نخلستان‌های خرما صدایی که جگر را آتش می‌زد می‌آمد. به طرف صدا رفت ، نزدیک شد ، تاریک بود ، جلوی پا دیده نمی‌شد.

می‌گوید : دیدم شخصی در میان نخلستان می‌گوید : اگر در قیامت این آیه را در حق من بخوانی و خطاب به فرشتگان کنی :

« خُذُوهُ فَغُلُّوهُ * ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ » ⁽⁴⁾

بروید او را بگیرید و به زنجیرهای قیامت ببندید و در جهنم بیاندازید ، که نمی‌خواهم او را ببینم. چه کسی مرا نجات می‌دهد ؟ ⁽¹⁾

انتخاب برترهدایت انسان، اختیار یا جبر

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

مسأله‌ای که در مورد هدایت وجود دارد ، اختیاری بودن آن است. یعنی انسان‌ها

در تمام دوران ، در انتخاب راه هدایت مختار بوده‌اند ، چون اگر این هدایت اجباری باشد ، ارزشی نخواهد داشت و خلق جهنم در ازای سوء انتخاب و بهشت ، برای کسانی که مسیر هدایت را انتخاب کردند و در این مسیر صبر به خرج دادند ، معنا نداشت.

خداوند در همین راستا بارها در قرآن به این موضوع اشاره کرده است ، که هدایت هرگز اجباری نیست ، ⁽¹⁾

و نیز در روایت آمده است:

الکافی: 157/1، حدیث 3؛ « [2]عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا علیه‌السلام قَالَ سَأَلْتُهُ فَقُلْتُ اللَّهُ فَوَّضَ الْأَمْرَ إِلَی الْعِبَادِ قَالَ اللَّهُ أَعَزُّ مِنْ ذَلِکَ قُلْتُ فَجَبَرَهُمْ عَلَی الْمَعَاصِی قَالَ اللَّهُ أَعْدَلُ وَ أَحْکَمُ مِنْ ذَلِکَ قَالَ ثُمَّ قَالَ قَالَ اللَّهُ یَا ابْنَ آدَمَ أَنَا أَوْلَی بِحَسَنَاتِکَ مِنْکَ وَ أَنْتَ أَوْلَی بِسَیِّئَاتِکَ مِنِّی عَمِلْتَ الْمَعَاصِیَ بِقُوَّتِیَ الَّتِی جَعَلْتُهَا فِیکَ.

سُئِلَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ علیه‌السلام عَنِ الْقَضَاءِ وَ الْقَدَرِ [3]فَقَالَ لاَ تَقُولُوا وَکَلَهُمُ اللَّهُ إِلَی أَنْفُسِهِمْ فَتُوَهِّنُوهُ وَ لاَ تَقُولُوا جَبَرَهُمْ عَلَی الْمَعَاصِی فَتُظَلِّمُوهُ وَ لَکِنْ قُولُوا الْخَیْرُ بِتَوْفِیقِ اللَّهِ وَ الشَّرُّ بِخِذْلاَنِ اللَّهِ وَ کُلٌّ سَابِقٌ فِی عِلْمِ اللَّهِ.

قَالَ الرِّضَا علیه‌السلام ثَمَانِیَۀُ أَشْیَاءَ لاَ تَکُونُ إِلاَّ بِقَضَاءِ اللَّهِ وَ قَدَرِهِ النَّوْمُ وَ الْیَقَظَۀُ وَ الْقُوَّۀُ وَ الضَّعْفُ وَ الصِّحَّۀُ وَ الْمَرَضُ وَ الْمَوْتُ وَ الْحَیَاۀُ. [4]

رُوِیَ عَنْ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ الْعَسْکَرِیِّ علیه‌السلام فِی رِسَالَتِهِ إِلَی أَهْلِ الْأَهْوَازِ فِی نَفْیِ الْجَبْرِ وَ التَّفْوِیضِ أَنَّهُ قَالَ رُوِیَ عَنْ أَمِیرِ الْمُومِنِینَ علیه‌السلام أَنَّهُ سَأَلَهُ رَجُلٌ بَعْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الشَّامِ فَقَالَ یَا أَمِیرَ الْمُومِنِینَ أَخْبِرْنَا عَنْ خُرُوجِنَا إِلَی الشَّامِ أَ بِقَضَاءٍ وَ قَدَرٍ فَقَالَ لَهُ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ نَعَمْ یَا شَیْخُ مَا عَلَوْتُمْ تَلْعَۀً وَ لاَ هَبَطْتُمْ بَطْنَ وَادٍ إِلاَّ بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَ قَدَرِهِ فَقَالَ الرَّجُلُ عِنْدَ اللَّهِ أَحْتَسِبُ عَنَائِی وَ اللَّهِ مَا أَرَی لِی مِنَ الْأَجْرِ شَیْئاً فَقَالَ عَلِیٌّ علیه‌السلام بَلَی فَقَدْ عَظَّمَ اللَّهُ لَکُمُ الْأَجْرَ فِی مَسِیرِکُمْ وَ أَنْتُمْ ذَاهِبُونَ وَ عَلَی مُنْصَرَفِکُمْ وَ أَنْتُمْ مُنْقَلِبُونَ وَ لَمْ تَکُونُوا فِی شَیْ‌ءٍ مِنْ حَالاَتِکُمْ مُکْرَهِینَ.»

« فَلَوْ شَآءَ لَهَدَیکُمْ أَجْمَعِینَ » ⁽²⁾اگر می‌خواستم ، تمام انسان‌ها را در دایره هدایت قرار می‌دادم. آن وقت دیگر مسأله‌ای به نام شرک ، کفر ، نفاق ، لامذهبی ، بی‌دینی ، ضلالت و گمراهی وجود نداشت و از زمان حضرت آدم علیه‌السلام تا آخرین نفری که بنا است به دنیا بیاید ، همه به صورت یکنواخت مؤمن می‌شدند.

زیبایی آیه شریفه این است که با «لو» شروع شده است. این حرف در ادبیات عرب معنایش این است که : مطلبی که بعد از «لو» بیان می‌شود ، ممتنع است.

برنامه به صورت «اگر» مطرح است ، ولی این اگری که اصلاً اتفاق نخواهد افتاد.

برای این که مطلب روشن‌تر شود ، آیه دیگری که «لو» دارد ، ببینیم :

« لَوْ کَانَ فِیهِمَآ ءَالِهَۀٌ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتَا » ⁽¹⁾

« قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ * وَ لَمْ یَکُن لَّهُ کُفُوًا أَحَدُ » ⁽²⁾و «لا اله الا الله » ، «وحده لا شریک له » است.

اگر کسی در کار خدا شریکی قائل باشد و اعتقاد او تا آخر عمر ادامه پیدا کند تا بمیرد ، خدا در قرآن می‌فرماید : الی الابد بخشیده نخواهد شد. چون که در کنار خدا ، به چیزی موهوم و غیرحقیقی اعتقاد پیدا کرده است. اعتقاد به چیزی که وجود نداشته ، ندارد و به وجود نخواهد آمد.

معنی این اعتقاد این است که پروردگار در کارگردانی عاجز و ناتوان است و باید شریک داشته باشد که او را کمک کند و ناتوانی و ضعفش را جبران کند. این اعتقاد بسیار بی‌پایه ، باطل و سخیف است.

بی ارزشی هدایت اجباری

در رابطه با هدایت جامعه انسانی نیز پروردگار عالم در آیه شریفه «لو» به کار گرفته است :

« فَلَوْ شَآءَ لَهَدَیکُمْ أَجْمَعِینَ » ⁽¹⁾

اما چرا خدا این کار را نکرد ؟ چون اگر خود خدا برای هدایت بندگان وارد میدان شود ، این هدایت ، اجباری می‌شود و هدایت اجباری ، نه قبول می‌شود و نه به کار گرفتنش ، جنبه عبادت دارد و چون جنبه عبادت ندارد ، ارزشی نخواهد داشت.

پس پاداش نیز ندارد.

آن وقت دیگر نیازی به زندگی دوم - آخرت - نداشتیم ، چون دیگر پاداشی در کار نبود ، آن وقت ما مانند همه حیوانات زنده روی زمین ، عمر محدودی داشتیم ، می‌خوردیم و می‌خوابیدیم و می‌مردیم ، بعد نابود می‌شدیم ، اما منِ خدا زندگی شما را این گونه طراحی نکردم.

نمی‌خواستم بندگانم مانند حیوانات باشند. من از اول اراده کردم که برای شما دو زندگی قرار بدهم ؛ حیات دنیا و حیات آخرت. از اول اراده کردم که یک طرف حیات شما را مانند خودم ، ابدی قرار بدهم و می‌خواستم به خودم وصل باشید.

من این گونه طرح وجود شما را اراده کردم. اگر کسی از این طرح من ناراضی است ، خدای دیگر و طرح دیگری را انتخاب کند ، چون من از رأی و طرحم برنمی‌گردم. این مطلب ریشه دار و مسأله مهم و دقیق ، از طریق آیات قرآن بیشتر روشن می‌شود.

بنابراین اگر هدایت اجباری بود ، آنچه که اکنون مقرر است ، دیگر مقرر نبود و ما

حیوان منظمی می‌شدیم ، بعد می‌مردیم و تمام می‌شد. روز قیامت ، بهشت ، بعثت انبیا ، فعالیت عقل ، علم و تمدن ، هیچ چیزی نبود.

اگر این گونه بود که خیلی از ارزش‌ها خلق نمی‌شد. اما اراده ما بر این تعلق گرفت که پذیرفتن هدایت را به صورت اختیاری قرار دهیم تا با این اختیار و انتخاب هدایت به دست خودتان ، این هدایت دارای ارزش و اجر داشته باشد و به دنبالش برزخ نورانی و قیامت آباد و به دنبال آن نیز

« عِیشَۀٍ راضیَۀٍ » ⁽¹⁾

با ارزش بودن هدایت اختیاری

هدایت اختیاری سبب این است که خدا عدل را عضو جوشش‌دار قرار بدهد ، انبیا را مبعوث به رسالت کند ، برزخ و قیامت را قرار بدهد ، طرف دوم وجود شما را مانند خودش ابدی قرار بدهد و وجود شما شجره طیبه شود.

بنابراین آیات ، لطایف و دقایق ، بخش عمده‌ای از کمالات و ارزش‌های حضرت علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام کسب و تحصیل خود حضرت بوده و به دست آورده خود ایشان است. به چه صورت ؟ با هماهنگ کردن تمام باطن و ظاهر با خواسته‌های پروردگار و نبوت پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله.

ولی این انسان ، در به دست آوردن این ارزش‌ها ، دچار حسد بسیار سنگین حسودان مکه و مدینه و تاریخ شد. حسد حسودان از روزی شروع شد که ایشان به دنیا آمد و هنوز هست و ادامه دارد تا پروردگار به عمر بشر در این کره زمین خاتمه دهد و قیامت برپا شود. تا کنون در روزگار و عالم هستی کسی را ندیده‌ام که به اندازه حضرت مورد حسد و ظلم قرار گرفته باشد.

نوح پیغمبر علیه‌السلام نهصد و پنجاه سال ظلم دید و از دنیا رفت ، اما اصلاً در کره زمین

از حضرت نوح علیه‌السلام حرفی نمی‌زنند. گاهی شیعه آیات مربوط به حضرت نوح علیه‌السلام را روی منبرها می‌خواند و برای مردم توضیح می‌دهد. اما اکنون ، دشمنی‌هایی که با اهل‌بیت علیهم‌السلام خصوصا امیرالمؤمنین علیه‌السلام در جریان است ، روز به روز بیشتر می‌شود.

تمام مؤسساتی که مطلب در دنیا پخش می‌کنند ، در حد آن مرکز ، دریاوار در این مراکز خبری جهان ، از زمین و آسمان ، علیه امیرالمؤمنین علیه‌السلام ظلم می‌شود. او اول ، وسط و آخر مظلومیت است.پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در زمان حیات خود کرارا چهره علی علیه‌السلام را نگاه کرد و اشک ریخت و به او فرمود : بعد از من این همه بلاها بر سر تو می‌آید. من فقط یک گوشه‌اش را برای شما می‌گویم :

هدایت در پیروی از علی علیه السلام

⁽¹⁾

الکافی: 194/1، حدیث 2؛ «عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ [2]علیه‌السلام فِی قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَی الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراۀِ وَ الاْءِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ وَ یُحَرِّمُ عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ إِلَی قَوْلِهِ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ قَالَ النُّورُ فِی هَذَا الْمَوْضِعِ عَلِیٌّ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ وَ الْأَئِمَّۀُ علیه‌السلام.»

پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله طبق روایات درجه اول اهل تسنن و بعد روایات شیعه ، بیست و سه سال ، در مکه و مدینه ، می‌فرمود :

«یا علی ! انت وصیی و وزیری و قاضی دَینی و خلیفتی، لحمک لحمی و دمک دمی ، سلمک سلمی و حربک حربی »

حدود هشتاد و پنج روایت جمع کرده‌ام که علمای اهل تسنن نیز نقل کرده‌اند ، ⁽²⁾

روایت با کمی تغییر عبارت در بحار الأنوار: 310/42، باب 128، حدیث 10؛ [6]تفسیر فرات الکوفی: 154 [7] آمده است.؛ «لَمْ تَخْلُ مِنِّی مَا دَامَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ حَیّاً فِی الدُّنْیَا بَقِیَّۀٌ مِنْ بَعْدِی عَلِیٌّ فِی الدُّنْیَا عِوَضٌ مِنِّی بَعْدِی عَلِیٌّ کَجِلْدِی عَلِیٌّ لَحْمِی عَلِیٌّ عَظْمِی عَلِیٌّ کَدَمِی عَلِیٌّ عُرُوقِی عَلِیٌّ أَخِی وَ وَصِیِّی فِی أَهْلِی وَ خَلِیفَتِی فِی قَوْمِی وَ مُنْجِزُ عِدَاتِی وَ قَاضِی دَیْنِی قَدْ صَحِبَنِی عَلِیٌّ فِی مُلِمَّاتِ أَمْرِی وَ قَاتَلَ مَعِی أَحْزَابَ الْکُفَّارِ.»

هشتاد و پنج روایت ، کم نیست. در معتبرترین کتاب‌های آنها نوشته شده است.

خدا به کسانی که این روایات را جمع کرده‌اند ، جزای خیر دهد ، چون انصاف به خرج دادند. فرمود :بعد از من ، تو جانشین من هستی ، نه این که سی سال بعد از من ، خلیفه هستی ، یعنی از زمانی که من از دنیا رفتم ، تا تو زنده هستی ، خلیفه من هستی.در گرمای پنجاه درجه کویر غدیر خم پیاده شد و فرمود : گروه‌هایی که به طرف مدینه ، شام ، یمن و مصر رفته‌اند سریع بروید آنها را برگردانید. کسانی که

نیامده‌اند ، صبر می‌کنیم تا برسند. چرا این موضوع را در مکه نفرمود ؟ که ای صد هزار حاجی ! امسال سال آخر عمر من است. آنها را نگه می‌داشت و حرف خود را می‌زد و معرفی می‌کرد.

چون آیه انتخاب ، در میان جمع در غدیر خم نازل شد که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله

فرمودند : ⁽¹⁾

الکافی: 290/1، حدیث 5 و 6؛ « [5]عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ علیه‌السلام قَالَ کُنْتُ عِنْدَهُ جَالِساً فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ حَدِّثْنِی عَنْ وَلاَیَۀِ عَلِیٍّ أَ مِنَ اللَّهِ أَوْ مِنْ رَسُولِهِ فَغَضِبَ ثُمَّ قَالَ وَیْحَکَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله أَخْوَفَ لِلَّهِ مِنْ أَنْ یَقُولَ مَا لَمْ یَأْمُرْهُ بِهِ اللَّهُ بَلِ افْتَرَضَهُ کَمَا افْتَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَۀَ وَ الزَّکَاۀَ وَ الصَّوْمَ وَ الْحَجَّ [6]أَبَا جَعْفَرٍ علیه‌السلام یَقُولُ فَرَضَ اللَّهُ عز و جل عَلَی الْعِبَادِ خَمْساً أَخَذُوا أَرْبَعاً وَ تَرَکُوا وَاحِداً قُلْتُ أَ تُسَمِّیهِنَّ لِی جُعِلْتُ فِدَاکَ فَقَالَ الصَّلاَۀُ وَ کَانَ النَّاسُ لاَ یَدْرُونَ کَیْفَ یُصَلُّونَ فَنَزَلَ جَبْرَئِیلُ علیه‌السلام فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْهُمْ بِمَوَاقِیتِ صَلاَتِهِمْ ثُمَّ نَزَلَتِ الزَّکَاۀُ فَقَالَ یَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْهُمْ مِنْ زَکَاتِهِمْ مَا أَخْبَرْتَهُمْ مِنْ صَلاَتِهِمْ ثُمَّ نَزَلَ الصَّوْمُ فَکَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله إِذَا کَانَ یَوْمُ عَاشُورَاءَ بَعَثَ إِلَی مَا حَوْلَهُ مِنَ الْقُرَی فَصَامُوا ذَلِکَ الْیَوْمَ فَنَزَلَ شَهْرُ رَمَضَانَ بَیْنَ شَعْبَانَ وَ شَوَّالٍ ثُمَّ نَزَلَ الْحَجُّ [7]فَنَزَلَ جَبْرَئِیلُ علیه‌السلام فَقَالَ أَخْبِرْهُمْ مِنْ حَجِّهِمْ مَا أَخْبَرْتَهُمْ مِنْ صَلاَتِهِمْ وَ زَکَاتِهِمْ وَ صَوْمِهِمْ ثُمَّ نَزَلَتِ الْوَلاَیَۀُ وَ [8]إِنَّمَا أَتَاهُ ذَلِکَ فِی یَوْمِ الْجُمُعَۀِ بِعَرَفَۀَ أَنْزَلَ اللَّهُ عز و جلالْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ کَانَ کَمَالُ الدِّینِ [9]بِوَلاَیَۀِ عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه‌السلام.»

شبانه روز در آن بیابان بودند تا همه جمع شدند. اولین باری بود که در بین یکصد و بیست و چهار هزار پیغمبر ، یکی منبر دو ساعته رفته بود. تمام منبرهای حضرت نیز در این بیست و سه ساله ، چند دقیقه‌ای بوده است ، حتی خطبه‌های نماز جمعه حضرت صلی‌الله‌علیه‌وآله. ایشان دو ساعت صحبت کردند و بعد دست علی علیه‌السلام را بلند کرده ، معرفی کردند. بعد از بیست و سه سال ، برای اولین بار بود که حضرت دو ساعت صحبت می‌کردند و نفرین کردند. این امتیاز پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله ما است ، من به سراغ آیات قرآن بروم که برای شما ثابت بشود که این امتیاز برای ایشان است :

حضرت نوح علیه‌السلام در نهایت حوصله‌اش تمام شد و به خدا گفت :

« رَّبِ‌ّ لاَ تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکَفِرِینَ دَیَّارًا » ⁽¹⁾

اما بیست و سه سال ، با هشتاد جنگی که به او تحمیل شد ، بسیاری از یاران او را کشتند ، دندان و پیشانیش را شکستند ، گاهی عبا به دور گردنش می‌پیچیدند و با چوب به جان او می‌افتادند که ابولهب می‌گفت : برادر زاده من مرده است ، چرا مرده را می‌زنید ، رهایش کنید.

ضلالت دشمنان و صبر امیرالمؤمنین علیه السلام

برای اولین بار بود که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در معرفی علی علیه‌السلام زبانش به نفرین باز شد. در تمام حادثه‌ها گفتند : نفرین کن ، گفت : من پیغمبر نفرین نیستم ، نفرین نمی‌کنم ، من پیغمبر رحمت هستم. اما بودن علی علیه‌السلام در دین ، قلب ، پرونده ، نمازها و روزه‌ها ، و

جوامع. ⁽¹⁾

بحار الأنوار: 9/16، حدیث 27؛ « [3]ع، ]علل الشرائع [ [4]ل، ]الخصال [قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله لَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ أَنَا أَشْبَهُ النَّاسِ بِ‌آدَمَ علیه‌السلام وَ إِبْرَاهِیمُ علیه‌السلام أَشْبَهُ النَّاسِ بِی خَلْقُهُ وَ خُلُقُهُ وَ سَمَّانِیَ اللَّهُ مِنْ فَوْقِ عَرْشِهِ عَشَرَۀَ أَسْمَاءٍ وَ بَیَّنَ اللَّهُ وَصْفِی وَ بَشَّرَنِی عَلَی لِسَانِ کُلِّ رَسُولٍ بَعَثَهُ إِلَی قَوْمِهِ وَ سَمَّانِی وَ نَشَرَ فِی التَّوْرَاۀِ اسْمِی وَ بَثَّ ذِکْرِی فِی أَهْلِ التَّوْرَاۀِ وَ الاْءِنْجِیلِ وَ عَلَّمَنِی کَلاَمَهُ وَ رَفَعَنِی فِی سَمَائِهِ وَ شَقَّ لِی اسْمِی ]اسْماً [ مِنْ أَسْمَائِهِ فَسَمَّانِی مُحَمَّداً وَ هُوَ مَحْمُودٌ وَ أَخْرَجَنِی فِی خَیْرِ قَرْنٍ مِنْ أُمَّتِی وَ جَعَلَ اسْمِی فِی التَّوْرَاۀِ أَحْیَدَ فَبِالتَّوْحِیدِ حَرَّمَ أَجْسَادَ أُمَّتِی عَلَی النَّارِ وَ سَمَّانِی فِی الاْءِنْجِیلِ أَحْمَدَ فَأَنَا مَحْمُودٌ فِی أَهْلِ السَّمَاءِ وَ جَعَلَ أُمَّتِیَ الْحَامِدِینَ وَ جَعَلَ اسْمِی فِی الزَّبُورِ ماح ]مَاحِیاً [مَحَا اللَّهُ عز و جل بِی مِنَ الْأَرْضِ عِبَادَۀَ الْأَوْثَانِ وَ جَعَلَ اسْمِی فِی الْقُرْآنِ مُحَمَّداً فَأَنَا مَحْمُودٌ فِی جَمِیعِ ]أَهْلِ [الْقِیَامَۀِ فِی فَصْلِ الْقَضَاءِ لاَ یَشْفَعُ أَحَدٌ غَیْرِی وَ سَمَّانِی فِی الْقِیَامَۀِ حَاشِراً یُحْشَرُ النَّاسُ عَلَی قَدَمَیَّ وَ سَمَّانِیَ الْمُوقِفَ أُوقِفُ النَّاسَ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ جَلَّ جَلاَلُهُ وَ سَمَّانِیَ الْعَاقِبَ أَنَا عَقِبُ النَّبِیِّینَ لَیْسَ بَعْدِی رَسُولٌ وَ جَعَلَنِی رَسُولَ الرَّحْمَۀِ وَ رَسُولَ التَّوْبَۀِ وَ رَسُولَ الْمَلاَحِمِ وَ الْمُقَفِّیَ قَفَّیْتُ النَّبِیِّینَ جَمَاعَۀً وَ أَنَا الْقَیِّمُ الْکَامِلُ الْجَامِعُ وَ مَنَّ عَلَیَّ رَبِّی وَ قَالَ لِی یَا مُحَمَّدُ صَلَّی اللَّهُ [5]عَلَیْکَ فَقَدْ أَرْسَلْتُ کُلَّ رَسُولٍ إِلَی أُمَّتِهِ بِلِسَانِهَا وَ أَرْسَلْتُکَ إِلَی کُلِّ أَحْمَرَ وَ أَسْوَدَ مِنْ خَلْقِی وَ نَصَرْتُکَ بِالرُّعْبِ الَّذِی لَمْ أَنْصُرْ بِهِ أَحَداً وَ أَحْلَلْتُ لَکَ الْغَنِیمَۀَ وَ لَمْ تَحِلَّ لِأَحَدٍ قَبْلَکَ وَ أَعْطَیْتُکَ وَ لِأُمَّتِکَ کَنْزاً مِنْ کُنُوزِ عَرْشِی فَاتِحَۀَ الْکِتَابِ وَ خَاتِمَۀَ سُورَۀِ الْبَقَرَۀِ وَ جَعَلْتُ لَکَ وَ لِأُمَّتِکَ الْأَرْضَ کُلَّهَا مَسْجِداً وَ تُرَابَهَا طَهُوراً وَ أَعْطَیْتُ لَکَ وَ لِأُمَّتِکَ التَّکْبِیرَ وَ قَرَنْتُ ذِکْرَکَ بِذِکْرِی حَتَّی لاَ یَذْکُرَنِی أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِکَ إِلاَّ ذَکَرَکَ مَعَ ذِکْرِی فَطُوبَی لَکَ یَا مُحَمَّدُ وَ لِأُمَّتِکَ.»

«اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله »

خدایا ! هر کس در زندگی ، علی علیه‌السلام را رها کند ، او را در دنیا و آخرت ذلیل کن.

خدایا ! رها کننده علی علیه‌السلام را رها کن. دشمن دشمنان علی علیه‌السلام باش و هیچ محبتی را

در حق دشمن علی علیه‌السلام هزینه نکن. دو ماه و ده روز از آن جریان گذشت. نفاق مدینه ، با همدستی یهود و مسیحیت مدینه ، در حالی که علی علیه‌السلام پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله را غسل می‌داد ، آنها مشغول تشکیل حکومت بودند ، امیر و خلیفه انتخاب کردند و تمام جاده‌ها را به روی علی علیه‌السلام بستند. علی علیه‌السلام و زهرا علیهاالسلام تنها شدند. امام هشتم علیه‌السلام می‌فرماید :

در کنار جدم دوازده نفر بیشتر نماندند ، با جدم سیزده نفر ، این‌ها در مقابل این

ملت نمی‌توانستند کاری کنند.حضرت زهرا علیهاالسلام در مسجد گریه کرد ، فرمود : همه در شب تاریک غارت می‌کنند ، اما در مدینه ، در روز روشن همه چیز ما را به غارت بردند.تمام درها بسته شد. دو سال و چند ماه حاکم اول حکومت کرد ، خیلی آرام ، همه چیز سر جایش بود ، کسی با او مخالفت نکرد. حدود یازده سال حاکم بعد حکومت کرد ، کشور آرام ، پول‌ها پخش می‌شد ، ملت می‌خوردند ، خوش بودند ، کاری به کار کسی نداشتند و حکومت هر بدعتی می‌گذاشت مخالفت نمی‌کردند.

حکومت می‌گفت: دست بسته نماز بخوانید ، با این که زنده بودند و دیدند که پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله یک بار هم نمازش را دست بسته نخواند.

نماز شب ماه رمضان - تراویح - را چون شما می‌فرمایید به جماعت بخوانید، می‌خوانیم. طواف نساء را از حج قران قیچی کنیم ؟ چشم. یعنی تو از پیغمبر و قرآن بالاتر هستی. اگر خدا حکمی داده ، ولی جنابعالی به حکم خدا رضایت نداری ، رضایت شما شرط است ، خدا کیست ؟ من هیچ جامعه‌ای را در تاریخ ندیده‌ام که تا این حد پایبند به حکومتش باشد.

نوبت به سومی رسید ، سیزده سال حکومت کرد ، خوردند و بردند ، چند ناراضی پیدا شد ، آن هم برای خدا ؟ نه ، به خانه سومی ریختند و او را کشتند.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام فریاد می‌زد : نکشید ، گوش ندادند ، آب را قطع کردند ، امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود : حسن جان ! حسین جان ! مشک آب بردارید و به خانه سومی ببرید و آنها را از تشنگی درآورید.

او که کشته شد ، به خانه علی علیه‌السلام ریختند ، گفتند : تو حاکم باش. گفت : من نمی‌خواهم. همان گونه که قبل از من به سراغ آن سه نفر رفتید ، اکنون نیز کس دیگری را پیدا کنید. رهایم کنید و فقط با من مشورت کنید. من حکومت

نمی‌خواهم. گفتند : نمی‌شود. گفت : خدایا ! اگر حجت بر من تمام نبود ، قبول

نمی‌کردم.

حکومت را قبول کرد. سال اول ، همان ملت ، همان مردم ، نه از روم شرقی ، نه از گروه یهود و نصاری ، علیه او جنگ جمل را بپا کردند. آتش جمل هنوز خاموش نشده بود که جنگ صفین را شروع کردند. آتش صفین نیز خاموش نشده بود که

جنگ نهروان را بپا کردند. آتش نهروان خاموش نشده بود که در محراب عبادت فرقش را شکافتند ، آن وقت بود که صدا زد :

«فُزْتُ وَ رَبِّ الْکَعْبَۀِ » ⁽¹⁾

به خدای کعبه راحت شدم.

صبر اولین و آخرین مظلوم عالم

آیا مظلوم‌تر از او کسی هست ؟ هم در دنیا و هم بعد از مرگش مظلوم بود. بیش از صد سال ائمه علیهم‌السلام حاضر نشدند که قبرش را حتی به نزدیکان خود نشان بدهند.

چون خوارج به دنبال قبر می‌گشتند که جنازه را درآورند و آتش بزنند. با هیچ پیغمبر و امامی این گونه معامله نشد.

در این شصت و سه سال ، ارزش‌های به دست آورده شده را در اوج تلخی‌ها و ناگواری‌ها ، با کمربند صبر نگهداشت. صبر از او خجالت می‌کشید و از تو شرم و حیا دارد.

چقدر برای او ایجاد مضیقه کردند ، شب مرگ ، چقدر خوشحال بود. چقدر شاد بود که دیگر می‌خواهد برود. هیچ حاکمی در عالم منبر نرفت که اشک بریزد و به پروردگار بگوید : خدایا ! این مردم قلبم را مانند نمک در آب آب کردند. خدایا ! داد مرا از این مردم بگیر.

حاکمان وقتی ببینند که پایه صندلی و مقام آنها می‌خواهد بلرزد ، دستور سرکوب مردم را می‌دهند ، ولی علی علیه‌السلام این گونه نبود ، فقط به خدا گفت : مرا

ببر. ⁽²⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

ساختار وجودی خلقت علی علیه السلام

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

سه معمار ، با مصالح ساختمانیی که در اختیار داشتند ، ساختمان عظیم و بی‌نظیر وجود مبارک امیرالمؤمنین علیه‌السلام را ساختند. ساختمانی که در همه عالم هستی مثل و مانند ندارد و نباید داشته باشد.

معمار اول : وجود مبارک حضرت «رب العالمین» است. چنانچه از خود پروردگار نقل شده است : قدرت ، اراده ، رحمت و عدل او در ساختن ظرفیت وجود امیرالمؤمنین علیه‌السلام و جهت گنجایشی و سعه وجودی امیرالمؤمنین علیه‌السلام به کار گرفته شده است.

در اینجا پای هر کمیتی لنگ است و جای قدم هیچ کمیّتی نیست. این گنجایش ، سعه وجودی و ظرفیت را ، حضرت «رب العالمین» به گونه‌ای ساخت که توحید با همه حیثیت ، هویت و نورانیت خود در آن جا بگیرد و ظرف کم نیاورد که پس بزند.

کتاب فضل تو را آب بحر کافی نیست

که تر کنم انگشت و صفحه بشمارمحدیث مفصّل آن، گفتار پروردگار است :

«لایَسَعُنِی ارْضِی وَلا سَمائی »

تمام آسمان‌ها و زمین گنجایش کیفی مرا ندارد.

تمام آسمان‌ها و زمین در برابر کیفیت توحید مانند یک لیوان یا استکان است ، توحید کیفی و معرفتی من بی‌نهایت است و ظرفی می‌خواهد که آن را در خودش جا بدهد.

«لایَسَعُنِی ارْضِی وَلا سَمائی وَ لکِن یَسَعُنِیَ قَلبُ عَبدِی المُؤْمِنِ » ⁽¹⁾

عبد مؤمن او ، امیر مؤمنان کل روزگار است.

معمار هستی گنجایشی برای وجود مبارک امیر مؤمنان ساخت که همه نبوت را در خودش کیفا جا بدهد. باید بعضی از علمای غیر شیعه که انصاف به خرج دادند را تحسین کرد. آنها نیز این روایت را نقل کرده‌اند که :

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله روی منبر بودند. تعدادی از انبیا و ویژگی‌های آنها را نام بردند :

کسی که می‌خواهد نوح را با علمش ، ابراهیم را با خلّتش ، موسی را با کلیم اللهی‌اش ، عیسی را با روح اللهی و ویژگی خاصش ببیند ، سر خود را برگرداند و کسی که دارد وارد مسجد می‌شود ، ببیند.

همه سرها برگشت ، دیدند امیرالمؤمنین علیه‌السلام دارد می‌آید. علی علیه‌السلام در سن بیست و پنج سالگی بودند. پیغمبر علیه‌السلام فرمود : این انسان ، برتر از نوح ، ابراهیم ، موسی و عیسی علیهم‌السلام است و او جان من است. ⁽²⁾« أَنفُسَنَا وَأَنفُسَکُمْ » ⁽³⁾این گنجایش به شکلی ساخته شد که نبوت را با همه کیفیتش در خودش جا

بدهد و جا داد.

مقام و عظمت امامت امیرالمؤمنین علیه السلام

ظرفیت و سعه وجودیی به امیرالمؤمنین علیه‌السلام که مقام امامت بالمعنی الخاص را دارا بود داد که اولین بار در قرآن مجید این امامت بالمعنی الخاص را درباره حضرت ابراهیم علیه‌السلام استعمال کرد :

« وَ إِذِ ابْتَلَی إِبْرَ هِیمَ رَبُّهُ بِکَلِمَتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا » ⁽¹⁾

امام هشتم علیه‌السلام می‌فرماید : برای فهم این مقام، دست عقول به آن نمی‌رسد و به جایگاهی که این مقام قرار داده شده، نخواهد رسید. لذا پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به امیرالمؤمنین علیه‌السلام فرمود : دو نفر در عالم تو را شناختند ، یکی خداست و دیگری من. نه این که بقیه نخواهند که تو را بشناسند، می‌خواهند، اما دست عقل وفهم آنان

به تو نمی‌رسد. ⁽²⁾

تومیوه ویژه درخت ومقام ربوبیت هستی.مقام بی‌نهایت فوق هستی و مادون ربوبیت هستی و بر هستی مشرف هستی. چقدر باید عقول کار کنند تا به این درخت برسند ، بعد از درخت به شاخه و بعد از شاخه به میوه برسند و بعد نیز با چه ذائقه‌ای این میوه را بچشند ؟ اصلاً کسی این ذائقه را ندارد.

گنجایشی برای امیرالمؤمنین علیه‌السلام ساخت که علم با همه هویتش :

« عَلَّمَ ءَادَمَ الْأَسْمَآءَ کُلَّهَا » ⁽¹⁾

علم ، دانایی و ظرفیت علی علیه السلام

گوشه‌ای از دانایی را خود حضرت نقل می‌کنند :

پیغمبر عظیم الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله در روز بیست و هشتم صفر ، چند لحظه مانده به از دنیا رفتن ، مرا صدا زد و در گوشم هزار باب علم باز کرد که از هر بابی ، هزار باب دیگر باز می‌شد. ⁽²⁾

بهترین حرف این است که بگوییم : علم علی علیه‌السلام ، به علم خدا وصل است و نیازی به تحصیل نداشته است ، چون اصلاً هیچ مجهولی برای او نبود. خودش اعلام کرد :

«لَو کُشِفَ الغِطاءُ مَا ازْدَدَتُ یَقیناً » ⁽¹⁾

اگر تمام پرده‌هایی که بین موجودات عالم و حقایق پشت پرده هست را کنار بزنند ، به علم و یقین من چیزی اضافه نمی‌شود. چون چیز جدیدی نمی‌بینم. قبل از این که شما را پشت پرده قرار بدهند ، ما را در آن طرف پرده خلق کردند.

خدا ظرفیتی به علی علیه‌السلام داد که تمام ارزش‌های اخلاقی در او جای بگیرد. ما نداریم کسی را که همه ارزش‌های اخلاقی ، یک جا در او باشد. یک نفر عادل است ، اما ممکن است بخیل باشد. یک نفر سخیّ است ، ولی ممکن است بی‌دین باشد.

مهربان است ، ولی ممکن است جای دیگر ضعفی از نظر اخلاقی داشته باشد. اما آن چه ارزش‌های اخلاقی در عالمِ وجود قابل تصور است ، همگی در وجود مبارک امیرالمؤمنین علیه‌السلام موجود می‌باشد ، حتی بعضی از رفتارهای اخلاقی مثبت که اعجاب‌انگیز است و ممکن است انسان آن را باور نکند. اما باید باور کرد که حقیقت حق همین بوده است.

در آتش جنگ که معمولاً هدف جنگجویان دو طرف این است که طرف مقابل را از پا در بیاورند و جاده را صاف کنند تا به هدف برسند ، در گرما گرم جنگ ، فریاد ، عربده ، گرد و غبار و حملات سنگین ، دشمن گفت : شمشیرم شکسته است ، در معرض خطر هستم ، امیرالمؤمنین علیه‌السلام شمشیر خویش را به دشمن داد. ⁽²⁾

وَ الْجِرَاحَاتِ حَتَّی انْکَسَرَ سَیْفُهُ فَجَاءَ إِلَی النَّبِیُّ صلی‌الله‌علیه‌وآله فَقَالَ یَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الرَّجُلَ یُقَاتِلُ بِسِلاَحِهِ وَ قَدِ انْکَسَرَ سَیْفِی فَأَعْطَاهُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ سَیْفَهُ ذَا الْفَقَارِ فَمَا زَالَ یَدْفَعُ بِهِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی‌الله‌علیه‌وآله حَتَّی أُثِّرَ وَ أُنْکِرَ فَنَزَلَ عَلَیْهِ جَبْرَئِیلُ وَ قَالَ یَا مُحَمَّدُ إِنَّ هَذِهِ لَهِیَ الْمُوَاسَاۀُ مِنْ عَلِیٍّ عَلَیْهِ السَّلاَمُ لَکَ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی‌الله‌علیه‌وآله إِنَّهُ مِنِّی وَ أَنَا مِنْهُ فَقَالَ جَبْرَئِیلُ عَلَیْهِ السَّلاَمُ وَ أَنَا مِنْکُمَا وَ سَمِعُوا دَوِیّاً مِنَ السَّمَاءِ لاَ سَیْفَ إِلاَّ ذُو الْفَقَارِ وَ لاَ فَتَی إِلاَّ عَلِیٌّ.»

به شمشیر نگاه نکنید ، به آن روح جود و کرم نگاه کنید. شمشیرش را داد ، دشمن گرفت ، گفت : چه کنم ؟ به روی خودت شمشیر بکشم ؟ اصلاً مانند تو در این عالم وجود دارد ؟ چنین کاری را تا به حال کسی کرده است ؟

از او سؤال شد : چرا شمشیر خود را به دشمن دادید ؟ فرمود : دشمن گردن کج کرد و آبرویش را مایه گذاشت و از من چیزی خواست ، من نخواستم امید او را ناامید کنم. آیا در دنیا ، از زمان حضرت آدم علیه‌السلام تا قیامت ، کسی چنین کاری انجام داده و می‌دهد ؟

کنار حرم حضرت عبدالعظیم، میرزا رضای کرمانی به فتوای سیدجمال الدین اسدآبادی ، ناصرالدین شاه را با یک گلوله به جهنم فرستاد. شما در احوالات میرزا رضای کرمانی بخوانید. وقتی او را دستگیر کردند ، تا هنگام اعدام ، انواع بلاها را بر سر او آوردند. شاه و پدرش هفتاد هزار نفر را در این کشور کشتند ، که حتی یکی از آنها نیز قاتل و مقصر نبودند و فقط می‌گفتند : ما این دو ظالم را نمی‌خواهیم.

در زندان رضاخان ، با آمپول هوا ، اولیای خدا راکشتند. با تانک و توپخانه وارد قم شده بودند ، عید مردم را عزا کردند ، در حرم آمدند ، می‌گویند : مرحوم بافقی خدمت امام زمان علیه‌السلام رسیده است و او باعث شد که شیخ عبدالکریم حائری به قم بیاید و حوزه علمیه را تشکیل بدهد.

رضا خان روز عید نوروز در حرم حضرت معصومه علیهاالسلام شیخ محمد تقی بافقی که نهی از منکر کرده بود و به خانم‌های دربار گفته بود : اینجا حرم اهل‌بیت علیهم‌السلام است ،

موهای خود را پنهان کنید او را خواباند و با مشت و لگد ، بدن او را سیاه کرد. بعد از جاده‌ای که آسفالت نبود ، او را از قم به تهران آوردند و این بدن مجروح را درزندان سرتیپ درگاهی انداختند که نسخه دوم شمر بود.

در گنجایش ، ظهور کامل توحید و نبوت کیفی و اعتقادی ، امامت خاص و علم علی علیه‌السلام فکر کنید. در محراب افتاده ، امام مجتبی علیه‌السلام ، ابی عبدالله علیه‌السلام ، محمد حنفیه و قمر بنی‌هاشم دور او را گرفته ، دارند نقشه می‌کشند که چگونه او را به خانه ببرند.حواس آنها فقط متوجه علی علیه‌السلام است.

وقتی انسان حواس خود را در یک جا متمرکز نماید ، حواسش از جاهای دیگر پرت می‌شود. این امری روانی است. چشمش را باز کرد ، فرمود : حسن جان ! دارند ابن ملجم را می‌زنند ، بگو : او را نزنند. علی علیه‌السلام را روی زمین گذاشت ، صدا زد :

مردم!علی می‌گوید: او را نزنید، راضی نیست.

بعد اشاره کرد : حسن جان ! او را نزد من بیاور ، بگذار در پناه خودم باشد ، چون اگر باز آنجا باشد ، مردم عصبانی می‌شوند و او را می‌زنند.

ای دنیای ظالم ! ای دنیای فاسد ! ای جهان فتنه‌گر ! ای مدعیان حقوق بشر ! ای مدعیان عدالت و قسط ! آیا خجالت نمی‌کشید ؟ البته کسی که دین ندارد ، از چه چیز خجالت بکشد ؟

وصیت امام علی علیه السلام به امام حسن علیه السلام

ساعتی به شهادت مانده ، به قرآن ، نماز ، حج ، ایتام ، اصلاح ذات البین ، جهاد و تقوا وصیت کرد ، ⁽¹⁾

این کار را در عالم کرده است که با فرق شکافته بگوید : با قاتلم این گونه برخورد کنید ؟ یعنی او را به همه وصیت‌های خود وصل کرده است. وصیت او چه بود ؟

حسن جان ! اگر زنده ماندم که امر قاتل در اختیار خودم است و به شما ارتباطی ندارد. من می‌دانم که با او چه کنم. علی جان ! نگفتی می‌خواهی چه کنی ، اما ما تو را می‌شناسیم و می‌دانیم که می‌خواستی چه کار کنی. می‌خواستی خوب شوی ، کیسه پولی به او بدهی و او را آزاد کنی. این را ما می‌دانیم.

ای انسان بی‌نظیر عالم ! ای فرد ! ای یگانه ! خدا در ساختمان تو چه کرده است ؟ گنجایشی به او داد که تمام ارزش‌های اخلاقی در او جمع باشد.

امیرالمؤمنین علیه‌السلام بر تمام هستی حکومتی دارد که آن حکومت بود و هست و خواهد بود. حکومتی نیز در گوشه‌ای از زمین بر مردم کوفه داشت. اما آن حکومتی که بر تمام مردم داشت ، بسیار قوی بود ، ولی همراه با عدالت.

در کوفه ، در اوج قدرت ، برای هدایت مردم سخنرانی می‌کند ، یکی از خوارج نهروان ، از وسط جمعیت بلند شد و با عصبانیت گفت : «تَبّاً لَکَ یا عَلی » مرگ بر تو ، چقدر هنرمندانه حرف می‌زنی. چندین نفر آمدند زبانش را از دهانش بیرون بکشند ، از روی منبر فرمود : مقصود او چه کسی بود ؟ گفتند : علی جان ! تو. گفت :

پس چرا شما تکان می‌خورید ؟ شما برای چه تصمیم می‌گیرید ؟ آرام باشید ،

بگذارید بقیه سخنرانی را گوش بدهد ، شاید بیدار شود. ⁽¹⁾

علی علیه‌السلام ظرف توحید کیفی است. بیان توحید کیفی کار من نیست. ما فقط می‌توانیم توحید علمی را بیان کنیم و مقالات فلاسفه و حکما در باب توحید را شرح دهیم ، ولی بیان توحید کیفی کار ما نیست.

علی علیه‌السلام ظرف تمام حقایق نبوت ، امامت ، علم و اخلاق است و در این زمینه هیچ چیزی کم ندارد. این معمار اول علی علیه‌السلام است.

علی علیه السلام پروش یافته قرآن

معمار دومی که علی علیه‌السلام را ساخت ، قرآن بود. چه کسی می‌داند قرآن چیست ؟ از عالم ربانی ، وجود مبارک علامه طباطبایی ، ⁽²⁾که سی سال زحمت کشید تا این تفسیر «المیزان » را نوشت ، که حکمای شیعه می‌گویند : صد سال دیگر معلوم می‌شود که علامه در این تفسیر چه کرده است. در نوشته‌های شهید مطهری نیز خوانده‌ام که ایشان گفته است : صد سال دیگر باید بفهمند که علامه چه کار کرده است. من دو گوشه کوچک درباره عظمت قرآن برای شما ذکر کنم.

شخصی پرسید : این هزار و پانصد سال ، شما مفسرین قرآن شیعه و سنی چقدر از قرآن را فهمیده‌اید ؟ ایشان فرمودند : تمام مفسرین شیعه و سنی اگر بخواهند تفسیرهایشان را جمع کنند و همه در یک صف بایستند ، می‌گویم : تا لب دریا آمدیم

و از بیرون امواج را نگاه کردیم ، موجها را نوشتیم و درون آن را نمی‌دانیم که چه خبر است.

این قرآن است. رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : در روز قیامت ، وقتی پروردگار قرآن را در معرض دید اولین و آخرین قرار می‌دهد :

«یَأتِی القُرآنُ یَوْمَ القِیامَۀِ بِکْراً »

در قیامت تمام عالمیان می‌بینند که این قرآن از نظر مفاهیم هنوز دست نخورده

است.

دریایی است که چیزی از درونش بیرون نیامده است. آن وقت کل این قرآن ، علی علیه‌السلام را ساخته است. من دیگر نمی‌توانم بهتر توضیح دهم. فقط بگویم : علی علیه‌السلام

قرآن است و قرآن نیز علی علیه‌السلام است. هیچ چیز از قرآن نیست که در علی علیه‌السلام نباشد.

کدام قرآن ؟ این قرآنی که روی کاغذها است ؟ نه ، آن قرآنی که به صورت کیفی در شب قدر نازل شده است :

« أَنزَلْنَهُ فِی لَیْلَۀِ الْقَدْرِ » ⁽¹⁾

ساختمان وجود ما را قرآن لفظی ساخته است ، مثلاً به ما گفته است : نماز بخوان ، ما گفتیم : چشم ، این نماز ما ، معماری قرآن بر وجود ما است. روزه ، توبه ، حج ، خمس ، زکات و اعمال صالح معماری الفاظ قرآن بر ساختمان وجودی ما است ، ولی علی علیه‌السلام کیفیت را قرآن معماری کرده است.

پیغمبر صلی الله علیه وآله سومین معمار وجود علی علیه السلام

معمار و سازنده سوم این ساختمان ، پیغمبر عظیم الشأن اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله است. اینجا جمله‌ای از خود علی علیه‌السلام بشنوید که می‌فرمایند : پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله از نظر آداب انسانی ساخته خدا است و من ساخته شده پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله هستم.

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله درباره امیرالمؤمنین علیه‌السلام جمله‌ای دارند که خیلی کوتاه است ، اما حرف عجیب و نابی است که انسان را شگفت زده می‌کند.

گوشه‌ای از آن جمله این است که : در قیامت اگر به من بگویند : یا رسول الله ! در عمر خود چه کردی تا بتوان تمام درهای بهشت را به رویت باز کرد ، می‌گویم : من علی علیه‌السلام را ساختم. می‌گویند کافی است ، چون تو کار را تمام کردی. دیگر چیزی نمی‌خواهد بگویی.

ساختن علی علیه‌السلام هنر پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بوده است. اگر خدا می‌خواست که علی علیه‌السلام را در زمان حضرت ابراهیم علیه‌السلام به دنیا می‌آورد و به او می‌گفت که او را بساز ، حضرت ابراهیم علیه‌السلام می‌توانست کعبه بسازد ، نه علی علیه‌السلام را. حضرت ابراهیم علیه‌السلام باید محل

زاییده شدن علی علیه‌السلام را می‌ساخت. کار او ساختن علی علیه‌السلام نبوده است.

ابن جنید بغدادی می‌گوید : علی جان ! درباره تو چه بگوییم. دشمنان تو از شدت دشمنی ، حتی بردن اسم تو را ممنوع کردند و دوستانت از ترس ، حرف تو را نزدند. هر دو طرف تو را پنهان کردند ، ولی تو از هر خورشیدی در این عالم فروزان‌تر هستی.

منشأ کون و مکان علی است ، علی

مبدأ انس و جان علی است، علیمظهر حق به عالم ملکوت

نور مطلق بدان علی است ، علیاسم اعظم ، پدیده لوح و قلم

بر سر عرش ، جان علی است ، علییعنی اول ظهور ایزد پاک

به عیان و نهان علی است ، علیآسمان‌ها که دور زمین گردید

بر یکی نقطه ، آن علی است ، علیچون نبی میهمان یزدان شد

دید خوش میزبان علی است ، علی ⁽¹⁾

پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در شب معراج سؤالی کرد : خدایا ! بی‌واسطه با من حرف می‌زدی ، یا حرف‌ها را به علی علیه‌السلام می‌گفتی و او به من می‌گفت ؟ فرمود : نه ، حبیب من ، چون محبوب‌ترین خلق در قلب تو و نزد خودم علی علیه‌السلام است ، با صدای علی علیه‌السلام با تو حرف زدم. ⁽¹⁾

گر تو نبودی همه عالم نبوددر شب معراج که حق با علی

گفت سخن غیر تو محرم نبود ⁽²⁾والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

اجتناب از گناه صبر و استقامت در برابر گناه

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

از رشته‌های بسیار مهم ، با ارزش و با منفعت صبر ، بنا به تقسیمی که وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله دارند و این بخش صبر را برترین بخش و افضل آن می‌دانند ، صبر در برابر گناه و معصیت است.

گناه حادثه‌ای است که برای غیر انسان به وجود نمی‌آید. چون فرشتگان الهی اهل معصیت نیستند. خدا در قرآن مجید می‌فرماید :

« لاَّ یَعْصُونَ اللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَ یَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ » ⁽³⁾

ظاهر آیه می‌گوید : کل فرشتگان عصیان خدا را ندارند و هر امری که از جانب پروردگار به آنها برسد ، اجرا می‌کنند.

به خاطر همین آیه شریفه است که اهل تحقیق و تخصّص ، داستان «فطرس ملک» را مردود و غیر قابل قبول می‌دانند. چون هر داستانی و هر مطلبی که بر خلاف قرآن کریم باشد ، به ما فرموده‌اند که آن را رد کنید و مردود بشمارید. بنابراین اقتضا می‌کند که ما داستان فطرس را دروغ بدانیم.

شخصی از اهل تحقیق ، مطلبی را درباره فطرس گفت که به نظر می‌رسد این

مطلب درست باشد ، گرچه شاید مطلبی ذوقی باشد. ایشان می‌گفتند : فطرس لفظ ابری و مربوط به زبان تورات است. وقتی این لفظ به عربی ترجمه شود ، به معنای فطرت می‌باشد ، یعنی مایه کشش و جاذبه معنوی به جانب توحید ، که پروردگار بزرگ عالم در وجود هر انسانی ، بی‌استثنا قرار داده است :

« فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لاَ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَ لِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ » ⁽¹⁾

نجات اسلام توسط سید الشهدا علیه السلام

ایشان با توجه به حوادث صدر اول اسلام ، اعتقادشان این بود که اصل فطرت ، بعد از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بنا بود به دست اشرار به اسارت گرفته شود.اسلام نیز نهال نوپایی بود وتمام رشد این نهال در مدینه بود و جای دیگر نیز اسلام ظهور نداشت ،

مکه تا سال آخر عمر پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در دست مشرکین بود وهمه نیروی اسلام در مدینه بود، ولی به صورت نهال جوانی بود که بعد از مرگ پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله خیلی راحت می‌شد این نهال را از جا بکنند و بخشکانند سرانجام نابود کنند و دیگر اسلامی نبود که از مدینه ظهور خود رابه مناطق دیگر وخارج ازمنطقه عرب برساند وروزی بیاید که دنیاگیر شود.

با ولادت حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام ، پروردگار برای همیشه فطرت را از اسارت نجات داد و این درخت با خون حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام و یاران با کرامتش آبیاری شد و این خون تزریق شده ، حیات ابدی اسلام را تضمین کرد که جمله زیبایی نیز

نقل شده است که نمی‌دانم از کیست ، ولی حقیقت است که :

«الاِسْلامُ نَبَوِیُّ الحُدُوثِ وَ حُسَینیُّ البَقاء » ⁽¹⁾

ظهور و رخ نشان دادن اسلام ، مربوط به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است ، اما دوام این دین ، مربوط به حضرت سید الشهداء علیه‌السلام است.

آن مرد بزرگ این مطلب را بر اساس این آیه قرآن که فرشتگان مطلقا اهل معصیت نیستند می‌گفت ، که فطرس را به این شکلی که نقل کردند و جزء نُقل شیرین مجالس امام حسین علیه‌السلام شده است ، رد می‌کرد و می‌گفت : آیه قرآن از قبول این داستان امتناع دارد ، چون خلاف صریح آیات قرآن مجید است.

ملائکه اهل گناه نیستند ، همین طور حیوانات نیز اهل گناه نیستند :

« مَّا مِن دَآبَّۀٍ إِلاَّ هُوَ ءَاخِذُ بِنَاصِیَتِهَآ » ⁽²⁾

پروردگار عالم در قرآن می‌فرماید: مهار تمام موجودات زنده زمین به دست من است.

من آنها را از لانه بیرون می‌آورم و به لانه برمی‌گردانم. پیدا کردن مواد غذایی آنها بر عهده من است. من مهار آنها را در اختیار دارم و در حقیقت موجودات مجبوری هستند که در فضای اجبار ، گناه کردن معنا ندارد. اطلاعات ما از جنّ نیز بسیار کم است ، لذا ورود به این بحث بی‌فایده است.

صبر انسان در برابر گناه

گناه تا آخر عمر در حال هجوم به سوی انسان است ، همان گونه که به تمام انبیا و ائمه طاهرین علیهم‌السلام هجوم داشت. یعنی آنها را نیز استثنا نمی‌کرد.

چیزی که هست ، هجوم هر گناهی به انبیا و ائمه طاهرین علیهم‌السلام با شکست کامل

مواجه می‌شده است. یعنی این هجوم توان ورود به فضای فکر آنها را نداشت که انبیا حتی فکر گناه کنند. انبیا و ائمه طاهرین علیهم‌السلام هر هجومی از گناه را در همان لحظه اول می‌شکستند و نابود می‌کردند.

اما انسان‌ها زمینه قبول ، ایجاد مقدمات ، مرتکب شدن و فکر گناه و صبر در برابر آن را دارند. خدا می‌خواهد که فشار درونی ، عصبی و فشار تلخ گناه و لذیذترین لقمه سفره شیطان را از انسان دور کند. این خیلی ارزش دارد.

امام باقر علیه‌السلام در مورد این مقاومت می‌فرمایند : صبر بر گناه مقاومتی است که درهای بهشت از میان این مقاومت به روی انسان باز می‌شود. این مطلب را امیرالمؤمنین علیه‌السلام و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز به شکل دیگری مطرح می‌کنند. ⁽¹⁾

« أَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوَی فَإِنَّ الْجَنَّۀَ هِیَ

الْمَأْوَی » ⁽¹⁾

بی‌محلی کردن و فراهم نکردن مقدمه گناه و خود را حفظ کردن ، خیلی برای انسان تلخ است. انبیا نیز می‌دانستند که تلخ است ، اما این صبر ، تحمل این تلخی و مقاومت در مقابل گناه ، کلید باز کردن درهای بهشت است. این تلخی زلف انسان را با بهشت گره می‌زند ؛ یعنی گره خوردن انسان به بهشت ، به دست صبر در مقابل گناه است.

کسی که می‌خواهد در مقابل گناه صبر کند ، لازم است دیدگاه پروردگار عالم ، انبیا و ائمه طاهرین علیهم‌السلام را نسبت به گناه بشناسد. ببیند ، بفهمد و لمس کند که دین، گناه را به چه کیفیتی می‌بیند.

فرض کنید پول حرام از هر راه حرامی که به دست بیاید ؛ ⁽²⁾

الکافی 128/5، حدیث 1؛ « [2]قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه‌السلام أَوْعَدَ اللَّهُ عز و جل فِی مَالِ الْیَتِیمِ بِعُقُوبَتَیْنِ إِحْدَاهُمَا عُقُوبَۀُ الآْخِرَۀِ النَّارُ وَ أَمَّا عُقُوبَۀُ الدُّنْیَا فَقَوْلُهُ عز و جل وَ لْیَخْشَ الَّذِینَ لَوْ تَرَکُوا مِنْ خَلْفِهِمْ‌ذُرِّیَّۀً ضِعافاً خافُوا عَلَیْهِمْ الآْیَۀَ یَعْنِی لِیَخْشَ أَنْ أَخْلُفَهُ فِی ذُرِّیَّتِهِ کَمَا صَنَعَ بِهَولاَءِ الْیَتَامَ.»

حقیقت و باطن حرام نزد اولیا

آیا پروردگار عالم نیز مانند ما ، این دو نوع پول را یکسان می‌بینند ؟ ببینیم در قرآن مجید چه می‌گوید ؟ نگاه خدا به اسکناس ، لقمه ، فرش ، زمین ، خانه ، و مغازه اگر از راههای ذکر شده به دست بیاید ، حرام است. این آیه صریح کتاب خدا است :

« إِنَّ الَّذِینَ یَأْکُلُونَ أَمْوَ لَ الْیَتَمَی ظُلْمًا إِنَّمَا یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ نَارًا » ⁽¹⁾

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله دعایی دارند که فکر نمی‌کنم که اگر ما چنین درخواستی را از پروردگار داشته باشیم ، به این راحتی در حق ما مستجاب شود ، اما در حق ایشان مستجاب شد.این دعا را بزرگترین فیلسوف ایران و مشرق زمین ، صدر المتألهین در جلد اول «اسفار » نقل می‌کند :

«اللهم أَرِنی الاَشْیاءَ کَما هِی »

خدایا ! چشم مرا از دیدن ظاهر اشیاء به دیدن باطن اشیاء برگردان. اگر چیزی زیباست ، ظاهر و باطنش را به من نشان بده ، ببینم زیر این نقاشی فریبنده چیست.

زیر این اسکناس زیبا با این رنگ و نقاشی ، این باغ آباد ، این گلستان ، این فرش ابریشمی ، این کاخ را به من نشان بده که ببینم حقیقت و باطن آن چگونه است.

اگر ما این چشم را داشتیم ، معصوم بودیم. چون هر گناهی را نگاه می‌کردیم ، می‌دیدیم که آتش از آن گناه تا آسمان بلند است ، آن گاه به سراغ گناه نمی‌رفتیم. اما چرا این چشم را به ما نمی‌دهند ؟ چون ما نیازی به آن چشم نداریم ؟ نه ، چون اگر آن چشم را به ما بدهند ، از همه اطرافیان و زندگی قطع رابطه می‌کردیم و در گوشه‌ای زانوی غم به بغل می‌گرفتیم تا مرگمان فرا رسد ، چون تمام لذت‌ها از ما گرفته می‌شود.اما خدا نمی‌خواهد که بندگانش را زجر بدهد.آن وقت کسی که تمام زندگی او از حرام است، حاضر نمی‌شود به همسرش نگاه کند وبااو هم کلام شود.

خدابه خوشی‌های دنیای مردم دست نمی‌زند ، ولواز حرام باشد.او خیلی کریم‌تراز این است که زندگی بندگانش رابارنج توأم کند.

ما نمی‌توانیم آن نگاه را پیدا کنیم ، اما رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله به درخواست خودش ، نگاهش ازظاهر کل جهان، به باطن نفوذ پیدا کرد؛ یعنی همان گونه که چیز حرام را به شکل آتش می‌بیند ، ولی با دیدن حقیقت اشیاء، از زندگی بی‌لذت نمی‌شود.

من به کسی ده سال ارادت داشتم و هر سال به دست بوسی او می‌رفتم. فقط می‌رفتم که گریه‌اش را ببینم و برگردم. شخصیت بسیار والایی بود ؛ آن روزگاری که من به خدمتش می‌رفتم ، می‌گفتند : از مراجع آن روزگار قم ، اعلم و مقدم‌تر است.

خیلی انسان عجیبی بود. می‌دانست من هر سال چه وقتی به خدمتش می‌روم. ده روز خدمتش می‌ماندم تا از نگاه ، چهره و حرف زدنش بهره ببرم و یادداشت‌های خوبی از دیدار با ایشان دارم دارم.

گریه‌اش را به این شکل می‌دیدم که تا من می‌رسیدم ، می‌گفت : روضه امام حسین علیه‌السلام را بخوان. من می‌خواندم و او صورت و دستمالش را از اشک خیس می‌کرد.

حقیقت حرام را می‌خواهم ببینید که چگونه خدا آن را به اولیای خود نشان می‌دهد. من این‌ها را تذکر می‌دهم که ما قرارداد ترک گناه قویی با خود و خدا

ببندیم ، چون پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌فرمایند : شقی کسی است که ماه مبارک رمضان تمام

شود و خود را به رحمت خدا نرساند. ⁽¹⁾

از کسب من است و می‌خواهم به شما بدهم. من درون کیف را دیدم ، مار کبرای سیاه عظیمی به طرف من آمد ، یعنی این اسکناس‌ها به مار خطرناک تبدیل شد. من از خواب پریدم. خیلی ناراحت شدم.

«لا اله الا الله» و «استغفر الله» گفتم ، ولی دیگر خوابم نبرد. صبح فردا ، در حالی که من از آن خواب غفلت داشتم و یادم رفته بود ، همان جریانات خواب را با همان افراد دیدم. دیدم درب اتاق باز شد و همان کسی که دیشب در خواب دیده بودم و تا به حال ندیده بودم ، با همان کیف آمد و نشست. درب کیف را باز کرد ، همان بسته‌های پول را دیدم، به او گفتم: من هیچ نیازی به این سهم امام علیه‌السلام ندارم، چون جای مصرف راندارم. جای دیگری ببرید. این مال، حرام است.

مال حرام ؛مار و عقرب جهنم

در مورد مال حرام، در معارف ما آمده است که: از مار و عقرب‌های قیامت و جهنم بترسید.

این نگاه خدا به حرام و گناه است. همین نگاه را انبیا و ائمه طاهرین علیهم‌السلام داشتند.

من تقریبا مطالب کاملی در مورد نگاه‌های پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله به حقیقت حرام به دست آوردم ، دنبال فرصتی هستم که اگر به دست بیاید ، نگاه‌های حضرت به حرام را در نوشته‌ای توضیح دهم. خیلی عجیب است. هر نگاهی که از پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده است ، مطابق با آیات کتاب خدا و قرآن کریم است.

سلمان یک بار از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله درخواست کرد که لحظه‌ای آن نگاه را پیدا کند ،

پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله اجازه ندادند. خواسته بود که زنده شدن مرده‌ها را ببیند ، بالاخره حضرت فرمودند :

به قبرستان بقیع برو ، آنجا آن نگاه تو را باز می‌کنند. او رفت و وقتی آمد ، از دارا شدن آن نگاه پشیمان شد ، چون خیلی وحشت کرد و تا آخر عمرش گرفتار غصه آن نگاه بود. این که پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله اجازه ندادند باطن اشیاء و باطن برزخی را ببیند ، برای این بود که مرده‌ها در حال و وضعی هستند که گاهی دیدن آن انسان را تا آخر

عمر وحشت‌زده می‌کند. ⁽¹⁾

قدردانی از شب قدر

شبی است که پروردگار به عنوان ظرف نزول قرآن انتخاب کرده است. یعنی قرآن ابتدا سرّی بود که فقط در علم حضرت حق بود و در شب قدر این قرآن را از آسمان و علمش به صفحه هستی نازل کرد.

اولین چشمی که قرآن نازل شده از آسمانِ علم حضرت حق را دید ، جبرییل بود. پروردگار عالم قرآن را به جبرییل انتقال داد که به زمین بیاورد و به قلب پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله انتقال دهد. شب قدر چنین ظرفی است.

به قدری با ارزش است که خدا این ظرف را ، ظرف نزول قرآن قرار داده است :

« إِنَّآ أَنزَلْنَهُ فِی لَیْلَۀِ الْقَدْرِ » ⁽²⁾در جای دیگر می‌فرماید :

« إِنَّآ أَنزَلْنَهُ فِی لَیْلَۀٍ مُّبَرَکَۀٍ » ⁽³⁾

در شب قدر پروردگار توبه را خیلی راحت می‌پذیرد. دعا را قبول و مستجاب می‌کند. شب قدر شبی است که هر کس لیاقت و صداقت خود را به خدا نشان دهد ، پرونده او تا سال دیگرش را به سعادت و کرامت رقم می‌زند و تمام هجوم‌هایی که در طول سال ممکن است به دین بنده‌اش شود ، در شب قدر شکست آن هجوم‌ها را رقم می‌زند.

آن رقمی که امشب به پرونده یک ساله ما می‌خورد ، یا رقم سعادت است و یا رقم شقاوت. کاری به پول ، بدن ، سرما خوردگی و سرطان ندارد. بالاخره از این شب قدر تا شب قدر سال آینده تعدادی از ما باید بمیرند.

تمام چهارده معصوم علیهم‌السلام در شب قدر گریه می‌کردند و می‌فرمودند : اگر نام ما در دفتر اشقیا است ، این نام را به دفتر اهل سعادت انتقال بده. آنها که اهل سعادت بودند ! من فکر می‌کنم این گریه آنها به خاطر این بود که نام ما شیعیان را از دفتر اشقیا برگرداند. ⁽¹⁾

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله ظرف آبی کنار خود می‌گذاشتند که اگر خواب بر اهل خانه غلبه می‌کرد ، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله آب بر صورت آنها می‌پاشید و می‌فرمود : صبر کنید تا اذان صبح را بگویند. بیدار باش که وقتی می‌خواهد مقدرات الهی به تو برسد ، تو را بیدار ، در

عبادت ، قرآن خواندن و احیاء گرفتن ببینند. پس شما نیز امشب بیدار باشید. ⁽²⁾والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

حقیقت صبرپاداش صابران نزد پروردگار

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

آیات قرآن و روایات ، به طور مستقل صبر را مورد توجه قرار داده‌اند. به این معنا که آیات شریفه یا روایات ، جز به صبر و پاداش صابران نپرداخته‌اند. گاهی آیات کتاب خدا و روایات ، مسایل بسیار با ارزشی را در رابطه با انسان مطرح می‌کنند که صبر نیز جزء یکی از آن حقایق مطرح شده است. نمونه‌ای از آن آیات و روایات را که به ارزش‌های صبر اشاره کرده‌اند ، عنایت کنید.

نکته بسیار مهمی که در ضمن نگاه به آیات قرآن ، درباره صبر متذکر شدم این است که صبر از نعمت‌های ویژه پروردگار مهربان عالم است که گویا به صورت نوری کیفی و غیبی نزد پروردگار است و اهل ایمان باید این نعمت را با دعا ، درخواست و سؤال از پروردگار مهربان عالم بخواهند و خدا نیز به آنها عنایت کند.

البته وقتی این نور در ظرف روح قرار بگیرد ، آثار مهم خود را در زندگی دنیا و آخرت آدمی آشکار خواهد کرد. آیه‌ای را که چند ارزش را بیان کرده است و گویای این مسأله است که صبر حقیقت الهی و نعمت معنوی است که باید از حضرت حق درخواست کرد ، مورد بررسی قرار می‌دهیم.

در بین ما رسم شده است به کسی که مصیبت دیده است ، می‌گویند : خدا تو را صبر دهد. این ریشه در همین آیه شریفه دارد که صبر ، حقیقتی قابل تحصیل است

که انسان باید به دنبال به دست آوردن آن از پروردگار مهربان عالم باشد.

مخالفت دین با جنگ طلبی

جنگی بین حق و باطل اتفاق افتاد ، البته در جنگ‌های بین حق و باطل ، همیشه پیشقدم و طراح جنگ ، طرف باطل بوده است ، چون :

« وَ مَآ أَرْسَلْنَکَ إِلاَّ رَحْمَۀً لِّلْعَلَمِینَ » ⁽¹⁾

« لَوْ کُنتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ » ⁽²⁾این بزرگواران منابع رحمت بودند. زجر می‌کشیدند. اگر به ناحق به کسی لطمه وارد می‌شد ، تمام انبیا و ائمه علیهم‌السلام فرو رفتن خار به پای کسی را تحمل نداشتند.

کاری به این نداشتند که طرف مقابل کیست ؛ رفیق ، مؤمن و دیندار است ؟ یا با آنها دشمنی دارد ؟ شما ناله جگر سوز امیرمؤمنان علیه‌السلام در مسجد کوفه را بخوانید که با چه سوزی ، درحالی که روی منبر ایستاده بود ، ناله کرد از این که کارگزاران معاویه در مرز کشور، خلخالی را از پای زن یهودیه بیرون کشیده‌اند و شما ساکت هستید. ⁽³⁾آن وقت حاضر بودند در میدان جنگی شرکت کنند که از روی ظلم چند هزار نفر را مثل برگ درخت روی زمین بریزند ؟

دشمن با عملش رضایت به کشته شدن را اعلام کرده است. دشمن لشگر کشی

کرده ومی‌خواهد شهر را بگیرد، غارت کند، زن‌ها ودخترهارابه اسارت ببرد ، پیغمبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله هر چقدر رحمتش فراگیر باشد ، باز نمی‌تواند نسبت به ظلمی که می‌خواهد به مظلومان بشود ، بی‌تفاوت باشد. باید برود و در مقابل دشمن بایستد.

وجود مبارک سیدالشهداء هشت روز زمینه را فراهم می‌کرد که یزیدیان به جنگ

با او نیایند. نه اهل ترس بود ، نه اهل فرار از مرگ. از انتقال به عالم دیگر نیز وحشت نداشتند. وقتی اقوام حضرت علیه‌السلام در آستانه دروازه مکه عرض کردند : این سفر بوی مرگ می‌دهد ، نروید. ایشان جواب داد : اشتیاقم به مرگ از اشتیاق حضرت یعقوب علیه‌السلام به دیدن حضرت یوسف علیه‌السلام بیشتر است. ⁽¹⁾

« وَ مَن یَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُ جَهَنَّمُ خَلِدًا فِیهَا » ⁽²⁾اما دشمن به امام علیه‌السلام گفت : با یزید می‌سازیم و شقاوت را می‌خواهیم.

امام علیه‌السلام فرمودند : دین و دامن پاک مادرانی که ما در آن دامن‌ها تربیت شده‌ایم به ما اجازه نمی‌دهد که ما با یزید بسازیم. خدا ما را به امامت انتخاب کرد و ما را

واسطه‌ای قرار داد که شما را به بهشت ببریم. ما چرا با شما بسازیم که به جهنم

برویم ؟ شما با ما بسازید که به بهشت بروید.

پاسخ عمر سعد که از قول سی هزار نفر وکالت می‌کرد این بود : ای حسین بن

علی ! اکنون که با ما سر سازش نداری ، جنگی را برپا می‌کنیم که در این جنگ ، دست‌ها و پاها قطع ، بدن‌ها قطعه قطعه و سرها جدا شود و مردی در میان شما زنده نماند.

یعنی دشمن خودش را با اختیار در آغوش غضب و آتش جهنم قرار داده است.

اینجا حضرت سیدالشهداء علیه‌السلام دیگر باید چه کار کند ؟ حضرت باید شهادت را بپذیرد و جهنم رفتن آنها را نیز قبول کند ، چون ذات کار دشمن دارد این را می‌گوید.

اینجا همان نقطه‌ای است که خدا در قرآن به پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌گوید:

« ذَرْهُمْ فِی خَوْضِهِمْ یَلْعَبُون » ⁽¹⁾

دیگر چگونه باید با مردم حرف زد و راهنمایی کرد ؟ دیگر راهی نیست. خدا راه نبوت انبیا ، عقل ، امامت و قرآن را که باز کرده است. راه دعوت از مردم ، که میلیون‌ها سال باز است. راه ماه مبارک رمضان ، شب قدر ، بیان حلال و حرام باز است. دیگر چه راهی برای نجات اهل دوزخ از دوزخ باقی می‌ماند ؟

خدا این مطلب را در قرآن می‌فرماید :

« فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِ‌ّ إِلاَّ الضَّلَلُ » ⁽²⁾بعد از حق ، جز گمراهی چیست ؟ خداوند متعال ، انبیا و ائمه علیهم‌السلام حجت را بر مردم از هر ناحیه‌ای تمام می‌کنند ، بعد مردم نافرمان را به جهنم می‌برند. پروردگار بدون اتمام حجت کسی را به هیچ عنوان به جریمه محکوم نمی‌کند.

نجات دلقک دربار فرعون از عذاب

روزی هنرمندی که به دربار فرعون می‌آمد ، فرعونیان و وکلا و وزرا را می‌خنداند ، آمد وارد دربار شود ، مردی را با لباس و کفش معمولی ، با چوبدستی دید که چهره‌اش به چوپانان می‌ماند. تعجب کرد که چنین کسی ، با وضعی که هیچ چیزش با دربار تناسب ندارد ، اینجا برای چه کار آمده است ؟

از مأمور دربار سؤال کرد : این کیست ؟ گفت : این موسی بن عمران علیه‌السلام است.

گفت : عجب ، این با این وضعیت می‌خواهد اعلی_'حضرت و اطرافیان او را به دین خودش در آورد ؟ گفت : بله.

این هنرپیشه مقداری حضرت موسی علیه‌السلام را ارزیابی کرد، به خانه رفت. چون هنرپیشه‌ها همه وسایل گریم را دارند، لباسی شبیه حضرت موسی علیه‌السلام را پوشید و چوبدستی‌ای شبیه او برداشت و خود را شبیه حضرت کرد و به دربار آمد، گفت: به اعلی حضرت خبر بدهید که هنرپیشه دربار می‌خواهد ادای این چوپان بیابانگردی را که می‌گوید من پیغمبر هستم و از طرف خدا آمده‌ام، در بیاورد.

گفتند: بیا. ادایی درآورد که آن روز فرعون و فرعونیان از روزهای دیگر بیشتر خندیدند. فرعون به او گفت: گاهی تو به لباس موسی در بیا و ما را از خستگی در بیاور. از این داستان مدتی گذشت. به فرموده خدا در قرآن مجید: زمان غرق شدن فرعون و فرعونیان و نجات حضرت موسی علیه‌السلام و اهل ایمان رسید.

خداوند به حضرت موسی علیه‌السلام گفت : شبانه کل مؤمنین را بردار و وارد رود نیل شو ، من آب را از دوازده منفذ خشک باز می‌کنم که این منافذ زمین باشد و دو دیوار آن از آب باشد و آب نیز به هم جمع نیاید.

خدا در قرآن می‌فرماید :

« مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ بَیْنَهُمَا بَرْزَخٌ لاَّ یَبْغِیَانِ » ⁽¹⁾

با این طرف مخلوط نمی‌شود. عکس برداری ماهواره‌ای کرده‌اند ، این همه باد و طوفان می‌آید ، ولی آب این طرف با آن طرف مخلوط نمی‌شود.

کفایت خدابر بندگان

همه کار ما دست خدا است و خداوند بهترین کارگردان می‌باشد:

« أَلَیْسَ اللَّهُ بِکَافٍ عَبْدَهُ » ⁽¹⁾

دنباله حکایت موسی علیه السلام

فرمود : ای موسی ! شبانه اهل ایمان را بردار و به آب بزن. این‌ها می‌فهمند که شما دارید می‌روید. من آنها را حرکت می‌دهم که به دنبال شما بیایند و وارد آب شوند. بنا بود آخرین نفر از قوم حضرت موسی علیه‌السلام که بیرون می‌آید ، آخرین نفر از افراد فرعون به داخل رود بیاید ، بعد آب به هم بریزد و همه را خفه کند.

آنها همه نابود شدند ، حضرت موسی علیه‌السلام و اهل ایمان نجات پیدا کردند. از جمله نجات یافتگان ، آن هنرپیشه دربار بود. به حضرت موسی علیه‌السلام گفتند : او چرا غرق نشد ؟ او که حقوق بگیر دربار بود و تو را مسخره می‌کرد و آنها می‌خندیدند ؟ حضرت موسی علیه‌السلام از خدا پرسید ، خطاب رسید : او چون در آن لباس‌ها و حرکاتش به بنده محبوب من شباهت پیدا کرد ، به خاطر همین شباهتش ، نجات پیدا کرد. این

خدا.

بعد خدا در قرآن می‌فرماید : خود را مانند کلاف سر در گم که گره‌اش را پیدا نمی‌کنید تا باز کنید ، به همه چیز پیچیده‌اید.

اما آیه شریفه‌ای که ارزش‌ها و نکته‌های عالی در مورد صبر دارد که صبر نعمت خدا است و گویی نوری در حریم کبریا است که باید چراغ دل را به جانب این نور گرفت که این نور در این چراغ تاریک وارد شود و باطن را روشن کند ، انسان در مقابل معصیت‌ها ، ناگواری‌ها و تلخی‌ها خود را نگهدارد و به دینش لطمه نخورد.

صبر لشگر حضرت داود علیه السلام

جنگی بین حق و باطل شروع شد که نیروی دشمن سه برابر نیروی اهل ایمان بود. دشمن به طور کامل مسلح بود ، اما اهل ایمان مسلح نبودند ، پس چگونه بر دشمن پیروز شدند ؟ به دعای خالصانه متوسل شدند :

« رَبَّنَآ أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا » ⁽¹⁾

دیگر باخت برای او وجود ندارد.

« فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ » ⁽²⁾دیگر با دشمن نمی‌سازد ، چون می‌گوید : بزنم یا بخورم ، جنگ را برده‌ام ، پس معنی ندارد که با دشمن بسازم.

صبر چگونه انسان را از لحاظ معنوی پر و سنگین می‌کند که به اسلحه دشمن ،

زخم خوردن و شهادت می‌خندد.

« رَبَّنَآ أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَی الْقَوْمِ الْکَفِرِینَ » ⁽¹⁾

پروردگار عالم دعای این گروه را که یکی از جنگجویان آنها حضرت داود علیه‌السلام بود ، مستجاب کرد. با صبر وارد جنگ شدند ، ثابت قدم ماندند و بر جالوتیان پیروز شدند. ⁽²⁾داستان این صبر ، دعا و این که صبر نعمت است و ثبات قدم و پیروزی بر کافران با تعداد اندک ، در اواخر سوره مبارکه بقره به طور مفصل ذکر شده است.

مظهر صبر درکربلا

وقتی روز عاشورا جنگ شروع شد، امام علیه‌السلام فقط این جمله را به یاران خود فرمودند:

«صبراً بنی الکرام» ⁽³⁾

ای فرزندان کرامت و آقایی! صبر کنید! یعنی زیر بار سازش با دشمن نروید و از

مرگ دلگیر نباشید. با همین صبر شما، تحولی در تاریخ عالم اتفاق خواهد افتاد که نمونه این تحول در دنیا بی‌نظیر است.

حضرت و یارانش با دلهای مردم عالم چه کردند؟ در طول سال‌ها، چه تعداد گمراه را به توبه کشاندند؟ حضرت دراین عالم چگونه محوری شده است که هر انقلاب دینی، از او نشأت گرفته است.

هیچ ارتشی، افراد ارتش ابی عبدالله علیه‌السلام را نداشت، نه حضرت ابراهیم، نه حضرت داود و نه موسی علیه‌السلام. هیچ ارتشی در دنیا هرگز مانند قمر بنی‌هاشم، علی‌اکبر، حبیب بن مظاهر، حرّ بن یزید، زهیر بن قین، قاسم بن الحسن را نداشت.

در هر ارتشی که زنان شرکت داشتند، مانند حضرت زینب، سکینه و رباب علیهم‌السلام هرگز نبود.

زنان و دخترانی که از شب یازدهم تا برگشتن به مدینه، حتی یک شب هم نماز شب آنان ترک نشد. در حالی که جلوی چشم آنان هفتاد و دو نفر را سر بریدند ولی نفسی که در آن نارضایتی خدا باشد، نکشیدند.

در این حادثه چه صبری اتفاق افتاد! که از طلوع آفتاب تا بعدازظهر، حضرت ابی عبدالله علیه‌السلام این همه داغ دید، گرسنه و تشنه بود، ولی دل و لب مبارکش به ذکر خدا مشغول بود.

آن وقتی که برای آخرین بار از روی زین اسب مردم را شروع به نصیحت کرد، با تیر سه شعبه قلب مبارکش را هدف قراردادند که نتوانست تیر را از جلو در آورد دو پا را از رکاب خالی کرد آنجا هم ذکر گفته، فرمود:

«بسم الله و بالله و فی سبیل الله و علی ملۀ رسول الله»

بلند مرتبه شاهی ز صدر زین افتاد

غلط نکنم عرش بر زمین افتادهوا ز باد مخالف چو تیره‌گون گردید

عزیز فاطمه از اسب سرنگون گردید ⁽¹⁾

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

پاداش صبرباور آیات قرآن کریم

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

باور داشتن آیات قرآن کریم که سند اصیل همه حقایق عالم هستی ، احکام الهی و مسایل اخلاقی است ، انسان را بدون تردید ، در مدار برنامه‌هایی که سبب زندگی سالم ، رضایت خدا و رسیدن به بهشت است ، قرار می‌دهد.

باور ، اعتماد و ایمان به قرآن از طریق شناخت اجمالی قرآن میسر است. باور به این که این آیات نازل شده از طرف پروردگار مهربان عالم به قلب ملکوتی پیامبر بزرگ اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله است و نقطه‌ای از غیر خدا در این کتاب وجود ندارد.

قرآن مجید ساختمان هر نوع شکّ و تردیدی را نسبت به خودش خیلی راحت خراب می‌کند و با پاک کردن قلب از زباله‌های شک و تردید ، انسان را به باور وصل می‌کند که این کتاب الهی است و کار زمینیان نیست.

گوشه‌ای از تخریب ساختمان شک و پدید آمدن باور بعد از این تخریب را در ضمن بیان قطعه‌ای تاریخی عنایت فرمایید :

وجود مبارک امام صادق علیه‌السلام برای انجام طواف خانه خدا وارد مسجد الحرام شدند. ظاهرا رو به روی حجر اسماعیل چهار دانشمند معروف عرب را دیدند که علیه قرآن مجید حرف می‌زنند و حرفشان نیز برخاسته از همان شک و تردید بود و به خاطر این شک و تردید تقریبا نزدیک به باور رسیده بودند که این کتاب ، هیچ ربطی به عالم غیب ندارد ، بلکه کتابی است که در همین زمین و با فکر زمینیان

ساخته شده است. ⁽¹⁾

الاحتجاج: 377/2؛ «و عن هشام بن الحکم قال اجتمع ابن أبی العوجاء و أبو شاکر الدیصانی الزندیق و عبد الملک البصری و ابن المقفع عند بیت الله الحرام یستهزءون بالحاج و یطعنون بالقرآن فقال ابن أبی العوجاء تعالوا ننقض کل واحد منا ربع القرآن و میعادنا من قابل فی هذا الموضع نجتمع فیه و قد نقضنا القرآن کله فإن فی نقض القرآن إبطال نبوۀ محمد و فی إبطال نبوته إبطال الإسلام و إثبات ما نحن فیه فاتفقوا علی ذلک و افترقوا فلما کان من قابل اجتمعوا عند بیت الله الحرام فقال ابن أبی العوجاء أما أنا فمفکر منذ افترقنا فی هذه الآیۀ فَلَمَّا اسْتَیْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِیًّا فما أقدر أن أضم إلیها فی فصاحتها و جمیع معانیها شیئا فشغلتنی هذه الآیۀ عن التفکر فیما سواها فقال عبد الملک و أنا منذ فارقتکم مفکر فی هذه الآیۀ یا أَیُّهَا النّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِینَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّهِ لَنْ یَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ یَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَیْئاً لا یَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ و لم أقدر علی الإتیان بمثلها فقال أبو شاکر و أنا منذ فارقتکم مفکر فی هذه الآیۀ لَوْ کانَ فِیهِما آلِهَۀٌ إِلاَّ اللّهُ لَفَسَدَتا لم أقدر علی الإتیان بمثلها فقال ابن المقفع یا قوم إن هذا القرآن لیس من جنس کلام البشر و أنا منذ فارقتکم مفکر فی هذه الآیۀ وَ قِیلَ یا أَرْضُ ابْلَعِی ماءَکِ وَ یا سَماءُ أَقْلِعِی وَ غِیضَ الْماءُ وَ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِّ وَ قِیلَ بُعْداً لِلْقَوْمِ الظّالِمِینَ و لم أبلغ غایۀ المعرفۀ بها و لم أقدر علی الإتیان بمثلها قال هشام بن الحکم فبینما هم فی ذلک إذ مر بهم جعفر بن محمد الصادق علیه‌السلام فقال قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الاْءِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلی أَنْ یَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً فنظر القوم بعضهم إلی بعض و قالوا لئن کان للإسلام حقیقۀ لما انتهت أمر وصیۀ محمد إلا إلی جعفر بن محمد و الله ما رأیناه قط إلا هبناه و اقشعرت جلودنا لهیبته ثم تفرقوا مقرین بالعجز.»

و ارایه می‌دادند و می‌گفتند : این قرآن است و خدا آن را نازل کرده است.

امام علیه‌السلام در گوشه‌ای ایستادند و بدون این که عکس العملی نشان بدهند ، گفتگوی این‌ها را گوش می‌دادند. البته اخلاق یک عالم اقتضا می‌کند که با حوصله به تمام مطالب مخالفین و دشمنان گوش بدهد و وقتی که تمام شد ، آنها را با دلیل علاج کند و قلب آنها را از آن زنگارها پاک کند.

اگر پاک شدن این زنگارهای قلبی را قبول کردند ، اهل خدا می‌شوند و اگر قبول نکردند و راه خود را ادامه دادند ، تا از دنیا بیرون بروند ، اهل جهنم خواهند شد.

چقدر وقت و قدرت علمی ، ادبی و انشایی داریم ؟ اما این چهار نفر کم نظیر بودند. من کتابی دارم از یکی از این چهار نفر ، در قدرت انشاء ، پرداختن جملات ، زیبانویسی و کتاب را بر اساس قانون سهل و ممتنع به وجود آوردن ، هزار و پانصد سال است که هنوز حرف اول را می‌زند. شما اگر به دانشمندان مصر ، عربستان ، عراق ، امثال محمود عقّاد ، طه حسین ، این‌ها که از دنیا رفته‌اند ، نویسندگانی که در دنیای عرب بی‌نظیر بودند ، یا نویسندگان لبنانی ، مانند کتّانی ، جرج جرداق که قلم آنها دارای سحر است ، یعنی وقتی می‌نویسند ، دنیای عرب را مبهوت می‌کنند ، ولی هیچ کدام از این‌ها ، صفحه‌ای از کار این چهار نفر را نمی‌تواند انجام دهد.

عبدالله بن مقفّع که کتاب «کلیله ودمنه » را از زبان فارسیِ روزگار ساسانیان ، به عربی ترجمه کرد ، یکی از این چهار نفر بود. ابن ابی العوجاء ، عبدالملک بصری و عبدالملک دیصانی نیز سه نفر دیگر بودند.

اما هر چهار نفر لاییک بودند و به عبارت امروزی ، از حرف‌های آنان پیداست که مذهب ماتریالیستی داشتند ، یعنی از کمونیست‌های قوی آن زمان بودند ، البته نه به لفظ کمونیست ، بلکه آنها را زندیق می‌گفتند. حرف‌هایی که داشتند ، همان حرف‌هایی است که از هفتاد سال قبل توسط هگل و لنین به عنوان مکتب کمونیستی رواج پیدا کرد.

این چهار دانشمند قوی ، هنرمند ، انشا نویس و مترجم که نسبت به قرآن شک و تردید داشتند و می‌گفتند: این کتاب ، زمینی است و ارتباطی به عالم غیب ندارد و اصلاً عالم غیب را قبول نداشتند.

قرار گذاشتند که تا سال دیگر ، هر کدام مانند یک چهارم قرآن را بسازند و در

همین جلسه بیاورند و بخوانند و بعد پخش کنند و به مردم آن روزگار بگویند : این

که پیغمبر شما گفته است که این کتاب از عالم غیب است ، ما زمینی‌ها ، هر کدام

مانند یک چهارم این کتاب را نوشته‌ایم ، بعد قرآن باطل شود و از آسمانی بودن در بیاید ، وقتی که مهر زمینی بودن به آن خورد ، خیمه دین به عنوان مکتب آسمانی جمع می‌شود و نبوت انبیا و قیامت نیز باطل می‌گردد و جهان یکپارچه لاییک خواهد شد.

انسان عالم عاقل ! تو که زحمت می‌کشی ، در راه مثبت زحمت بکش. به جای این که مردم را به پستی بکشی ، به رفعت و منزلت ببر. امام صادق علیه‌السلام نیز سکوت کردند. جلسه تمام شد و این‌ها متفرق شدند. امام علیه‌السلام هم منتظر ماندند تا سال دیگر که رو به روی حجر اسماعیل ، جلسه این چهار نفر تشکیل شود ، آن وقت بیایند و با این‌ها حرف بزنند.

لزوم صبر بر عالمان دینی

عالم باید حوصله داشته باشد و وقت شناس باشد. نباید با غیرعالم درگیر شود.

غیرعالمی که این حرف‌ها را می‌زند ، بیمار است و با علم ، منطق ، حکمت ، دلیل و برهان می‌شود او را معالجه کرد.

امام حسین علیه‌السلام به شخصی فرمودند : اگر عالمی حوصله و صبر نداشته باشد و پولداری بخیل باشد ، به نظر تو باید چه کار کرد ؟ گفت : یابن رسول الله ! باید علاجش کرد. فرمود : چگونه ؟ گفت : ما نمی‌توانیم علاجش کنیم ، باید خدا صاعقه‌ای از آسمان به گردن او بزند ، خاکسترش کند و شرّش را بکند. امام علیه‌السلام خندیدند و فرمودند : با این جواب‌هایی که تو می‌دهی ، هزار دینار طلا به او دادند. ⁽¹⁾

عالم بی‌حوصله ، شکاک را نمی‌تواند علاج بکند ، بلکه او را به بی‌دینی قوی‌تری می‌کشاند. ثروتمند بی‌کرم ، ظالم و بی‌رحم است ، اگر علاج نشود ، باید

نابود شود ، یعنی هیچ ارزشی ندارد که بخواهد در این دنیا بماند. البته خدا آنها را

نابود نمی‌کند ، می‌مانند ، می‌خورند ، می‌میرند و بعد به جهنم می‌روند.

سال بعد شد. امام علیه‌السلام آن روز معین وارد مسجد الحرام شدند ، آنها نیز آمدند و دور هم نشستند ، به هم گفتند : شما نمونه ربع قرآن را باید ساخته باشی ، بیرون بیاور و بخوان ، گفت: من یک سال معطل یک آیه بودم :

« لَوْ کَانَ فِیهِمَآ ءَالِهَۀٌ إِلاَّ اللَّهُ لَفَسَدَتَا » ⁽¹⁾

به دیگری گفتند. گفت : والله من نیز یک سال معطل این آیه هستم :

« لَن یَخْلُقُوا ذُبَابًا وَ لَوِ اجْتَمَعُوا » ⁽²⁾اگر تمام عالم جمع شوند و بخواهند مانند مگس را بسازند ، نمی‌توانند. آن چیزی که معلوم است ، این است که ما موجودات زنده نمی‌توانیم مانند این آیات را بسازیم ، چون ترکیب ، ادبیات ، فصاحت ، بلاغت و معنای این آیه ، یک سال مرا معطل کرد. من نیز نتوانستم.

به شخص سوم گفتند : تو چه کار کردی ؟ گفت : من در نصف یک آیه ماندم. در سوره مبارکه یوسف است :

« فَلَمَّا اسْتَیْسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِیًّا » ⁽¹⁾

سه نفر از گردونه خارج شدند. به چهارمی گفتند : تو چه کار کردی ؟ گفت : شما فقط زیبایی ، فصاحت و ادبیات این یک آیه را گوش بدهید ، بعد از این که پروردگار خواست طوفان قوم حضرت نوح علیه‌السلام را جمع کند ، فرمود :

« وَ قِیلَ یَأَرْضُ ابْلَعِی مَآءَکِ وَ یَسَمَآءُ أَقْلِعِی وَغِیضَ الْمَآءُ وَ قُضِیَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَی الْجُودِیِ‌ّ » ⁽²⁾آن کسانی که عربی خوانده و به ادبیات عرب مسلط هستند ، می‌فهمند که خدا در این آیه از لحاظ فنّ فصاحت ، بلاغت ، بدیع ، معانی و بیان چه کار کرده است. نه شعر است ، نه انشاء نگاری ، نه زیبا سازی جملات ، نه هنرمندی در استخدام کلمات ، بلکه فقط باید گفت : قرآن است.

به زمین گفتیم : آب‌هایی که تا نوک کوه تو را فرا گرفته است ، ببلع. آسمان نیز باریدن باران را متوقف و قلع و قمع کن تا قطره‌ای آب پایین نیاید. تمام آب‌ها فروکش کرد. فرمان ما به نابودی ستمکاران قطعی شد ، کشتی حضرت نوح علیه‌السلام با تعادل روی کوه «جودی» نشست.

آن چهار نفر به هم گفتند : این کلام ، کلام بشر نیست. تخریب ساختمان تردید

و رسیدن به این نقطه که قرآن «من الله» است ، این چهار کافر به این نتیجه رسیدند که این کتاب ، زمینی و بشری نیست.

تحدی قرآن در برابر تمام انس و جنّ

حضرت صادق علیه‌السلام بالای سر این چهار نفر ایستادند و این آیه را خواندند :

« قُل لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الاْءِنسُ وَ الْجِنُّ » ⁽¹⁾

می‌دانید جنّ‌ها چه قدرتی دارند ؟ البته قدرت انسان بیشتر از جنّ است. ما جنّ را نمی‌بینیم ، چون پروردگار نیز می‌فرماید :

جنّ و جنیان پنهان و قوی هستند. به قدری قوی هستند که حضرت سلیمان علیه‌السلام وقتی به بارگاه نشینان گفت : اینجا فلسطین است و تخت ملکه بلقیس در مملکت سبا است ، از سبا تا فلسطین ، حداقل دو هزار کیلومتر فاصله است ، چه کسی می‌تواند تخت او را بردارد و به اینجا بیاورد ؟ خدا در قرآن می‌فرماید :

« قَالَ عِفْرِیتٌ مِّنَ الْجِنِ‌ّ » ⁽²⁾قدرتمندی از جنس جنّ گفت : ای سلیمان ! به من اجازه بده ، من به سبا می‌روم و تخت ملکه آنها را به فلسطین می‌آورم. رفت و آمد:

« قَبْلَ أَن تَقُومَ مِن مَّقَامِکَ » ⁽³⁾

تا این مدت طول می‌کشد : تو از جا بلند شو ، قبل از این که صاف بایستی ، من رفته‌ام و تخت را آورده‌ام.

شما تمدن ، سایت‌ها ، ماهواره‌ها و قدرت عظیم فعلی انسان را ببینید ، امام صادق علیه‌السلام همگی را به این آیه خواندند :

« قُل لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الاْءِنسُ وَ الْجِنُّ » ⁽¹⁾

« لاَ یَأْتُونَ بِمِثْلِهِ » ⁽²⁾با این اعتماد حرف زدن ، خیلی مهم است ؛بشر و جنّ ، تاروز قیامت ، مانند قرآن را نمی‌توانید بیاورید:

« وَ لَوْ کَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیرًا » ⁽³⁾

ثمره باور قرآن به عنوان «کلام الله»

مااگر تنهابااین قطعه تاریخی ، به قرآن اعتماد کرده ، قرآن را باور کنیم و بعد از باور کردن ، که قرآن «کلام الله» است ، خدا ، نبوت ، معاد ، بهشت ، دوزخ ، حلال و حرام ، خمس و زکات ، مسایل اخلاقی ، برزخ و رسیدگی به اعمال در روز قیامت را نیز باور می‌کنیم ، چون تمام نقاطی که باید باور داشت ، در قرآن هست.

بعد از این باور ، سه آیه در مورد صبر را برای شما قرائت می‌کنم.

قرآن ، وعده خدا و «من الله» است. اعتماد به این کتاب ، انسان را وارد مدار تمام حقایق مثبت می‌کند و هر اضطراب ، ترس و وحشتی را از ما دور می‌کند و نمی‌گذارد دل ما به جای دیگری رفته ، چیزی ما را وسوسه کند ، که من برای لذت چند روزه بروم و مانند بقیه بشوم. نمی‌گذارد.

بررسی آیاتی در مورد صابران

این سه آیه درباره صبر وآثار آن را ببینید ، نمونه این سه آیه را در هیچ سوره دیگر قرآن خبر ندارم :

« إِنَّ الَّذِینَ قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ ثُمَّ اسْتَقَمُوا تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَئِکَۀ أَلاَّ تَخَافُوا وَ لاَ تَحْزَنُوا وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّۀِ الَّتِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ * نَحْنُ أَوْلِیَآؤُکُمْ فِی الْحَیَوۀِ الدُّنْیَا وَ فِی الْأَخِرَۀِ * وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَشْتَهِی أَنفُسُکُمْ وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَدَّعُونَ نُزُلاً مِّنْ غَفُورٍ رَّحِیمٍ » ⁽¹⁾

کسانی که اعلام کردند : بت و طاغوت هیچ کاره ما نیستند. دلار ، هوای نفس ، زن مرد ، صندلی قدرت و علم معبود مانیستند ، بلکه :

« قَالُوا رَبُّنَا اللَّهُ » پروردگار و معبود ما فقط «الله» است ، هر چه او و پیغمبران او بگویند ، می‌گوییم : چشم و هر چه غیر او بگوید، اگر مطابق با خواسته او نباشد ، به راحتی آن را رد می‌کنیم و می‌گوییم: نه این را می‌گویند: « ثُمَّ اسْتَقَمُوا » ایستادگی و صبر می‌کنند. نه به زلف گناه گره می‌خورند و نه عبادت را از دست می‌دهند و نه

در تلخی‌ها با خدا قهر می‌کنند.

این پایداری و صبر تا کجا باید طول بکشد؟ در قرآن می‌فرماید : تا وقتی که چهره مبارک ملک الموت پیدا شد ، که باید عبد من، این انسان صابر و با استقامت را به

عالم بعد انتقال دهند. به ملک الموت می‌گویم :

در گرفتن جانش عجله نکنید. صبر کنید. قبل از این که بمیرد « تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَئِکَۀ » فرشتگان رحمت من در کنار بسترش نازل می‌شوند.

ملائکه نازل می‌شوند ، محتضر زن ، فرزند ، خانه ، مغازه ، دنیا و عمر را از دست می‌دهد ، لذا ممکن است دچار ترس از مردن باشد ، اما « تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلَئِکَۀ أَلاَّ تَخَافُوا »فرشتگان من به او می‌گویند : نترس ، داریم تو را به میهمانی می‌بریم.

می‌دانی میهماندار تو کیست ؟ خدا. مرگ ، جنازه ، سنگ مرده شورخانه و قبر را حساب نکن، این‌ها برای بدن تو است. چنین مرگی قبلاً برای تو بوده است : تو در رحم مادر بودی ، جفت بدنت نیز بود ، او تو را اداره می‌کرد ، وقتی به دنیا آمدی ، نیازی به آن جفت نبود ، جفت را بریدند و گفتند: آن را ببرید و دفن کنید. بدن تو ، جفت روح تو است. در برزخ نیازی به این بدن نیست ، چنانچه در دنیا نیازی به جفتی که به ناف تو وصل بود ، نداشتی.

ما تو را از این بدن سبک می‌کنیم و روح تو را به میهمانی خدا می‌بریم. بدن تو امانت بوده است، در زمین می‌ماند و خاک می‌شود. روز قیامت که برپا شد، دوباره به این جفت نیاز پیدا می‌کنی که با شکم آن ، غذای درست را بخوری و با غریزه‌اش، در کنار حورالعین باشی و با گوش آن بدن، صداهای موسیقی بهشتی را بشنوی و با چشمش، مناظر بهشت را ببینی.

بشارت بهشت بر صابران

در برزخ به این بدن احتیاج نداری و بار اضافی است. ما این بار را به زن و فرزندت می‌دهیم تا ببرند و در خاک کنند، اما تو نترس: « وَ لاَ تَحْزَنُوا » خانه و مغازه را از دست می‌دهی ؟ به جای آن، مسکنی با همه وسایل به تو می‌دهیم که پهنای این مسکن ، به پهنای همه آسمان‌ها و زمین است :

« وَ أَبْشِرُوا بِالْجَنَّۀِ الَّتِی کُنتُمْ تُوعَدُونَ »

با اعتماد به قرآن ، انسان وارد صبر می‌شود و بدون باور قرآن ، انسان تحمل هیچ

صبری را ندارد. می‌گوید : نقد را نمی‌گذارم که به دنبال نسیه بروم. وقتی به انسان

می‌گویند : « أَلاَّ تَخَافُوا » لحظه مردن آرامشی به انسان دست می‌دهد که با آرامش و بدون ترس جان می‌دهد :

« یَأَیَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّۀُ » ⁽¹⁾

همراهی فرشتگان با صابران

انسان این آیه را می‌شنود، دیگر غصه‌ای ندارد :

« نَحْنُ أَوْلِیَآؤُکُمْ فِی الْحَیَوۀِ الدُّنْیَا »

ما فرشتگانی که اکنون می‌بینی ، در دنیا نیز همه جا با تو بودیم. تو را از خیابان رد می‌کردیم ، تا تصادف نکنی. تا مسجد تو را بدرقه می‌کردیم. حوادثی که برای تو ممکن بود به وجود بیاید، خدابه ما گفته بود : شما سپر و محافظ بنده من باشید. ما در تمام زندگی دنیایی با شما بودیم، بعد از مردن نیز با شما هستیم. ⁽²⁾« وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَشْتَهِی أَنفُسُکُمْ »

زمانی که وارد عالم بعد شوید ، هر چه که می‌خواهید ، برای شما آماده است. نه هر چه مامی‌خواهیم.در دنیا به انسان می‌گویند:آن چیزی که من می‌گویم ، باید بخواهی. دولت، قوم و خویش ، رفیق ، پدر ، مادر ، همه می‌گویند : آن چیزی که ما می‌گوییم باید انجام بدهی و بخواهی ، اما آیه می‌گوید : ای بنده صابر من ! در روز قیامت ، در بهشت ، آن چیزی که شما می‌گویید و می‌خواهید ، نه آن چیزی که منِ

خدا می‌خواهم.

تازه این‌ها جزای بدن تو است. برای روح تو « وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَدَّعُونَ » هر چه که تو میل داشته باشی. می‌خواهی تخت تو رو به روی تخت امام حسین علیه‌السلام باشد ؟ تخت را آنجا بگذار. اما این‌ها همه از دل صبر درمی‌آید و بی‌صبرها از این همه عنایت محروم هستند.

« وَ لَکُمْ فِیهَا مَا تَدَّعُونَ نُزُلاً مِّنْ غَفُورٍ رَّحِیمٍ »

ای صابران ! این پذیرایی ، مستقیم از جانب پروردگار غفور و رحیم است ، یعنی آن کسی که گناهان شما را بخشید. شما در ابتدا صابر نبودید و گناهانی داشتید ، بعد در دایره صبر افتادید. «نزل » یعنی پذیرایی ، این پذیرایی از وجود مقدس پروردگار غفور و رحیم است.

والسلام علیکم و رحمۀ الله و برکاته

چهار گوهر نابخصوصیات چهارگانه اهل معرفت

اشاره

تهران، مسجد امیر

رمضان 1385

الحمدلله رب العالمین و صلّی الله علی جمیع الانبیاء والمرسلین

وصلّ علی محمد و آله الطاهرین.

بنا به فرموده حضرت حق ، سعادتمندترین بنده خدا ، آن انسانی است که ویژگی‌ها و خصوصیاتی عالی در او باشد. این ویژگی‌ها ، گوهرهای ناب عالم

معناست که در وجود اهل معرفت قرار می‌گیرد و آنان در هیچ شرایطی حاضر به از دست دادن این گوهرها نیستند.

آن گونه که پروردگار این ویژگی‌ها را بیان می‌کند و به ترتیبی که در گفتار حضرت حق است ، عبارتند از :

اول : صلاح ، به معنای آراستگی و شایستگی ؛ آراستگی نفسی ، روحی ، عملی و اخلاقی و شایستگی عقلی و قلبی ، به این معنا که همه جوانب وجود این سعادتمندترین انسان‌ها ، چه در بُعد باطنی و چه در بُعد ظاهری ، پخته ، با ارزش و قابل قبول پروردگار مهربان عالم است.

من آیه‌ای را انتخاب کردم که البته می‌خواهم ارزش اهل صلاح را بدانید. آیه شریفه چهار مسأله را مطرح کرده است : مسأله توبه ، اصلاح ، اعتصام بالله و اخلاص در عبادت.

البته کسی که اولین بار آیه را ببیند و بشنود ، برای او از کوه سنگین‌تر می‌آید.

سنگینی آیه از جمله کوتاه آخر آیه است که اگرنبود، سنگینی از آیه احساس نمی‌شد:

« إِلاَّ الَّذِینَ تَابُواْ وَ أَصْلَحُواْ وَاعْتَصَمُواْ بِاللَّهِ وَأَخْلَصُواْ دِینَهُمْ لِلَّهِ » ⁽¹⁾

راه اصلاح نیز این است که تمام برنامه‌هایی که با آن سر و کار دارند ، با قرآن هماهنگ کنند. بحث توبه و آثار آن و این اصلاحی که در آیه مطرح است و آثار آن ، بحث گسترده‌ای است.

سومین مورد آیه ؛ از هر معبودی غیر از خدا ، قطع رابطه کنند و فقط به دامان

شخص خدا چنگ بزنند.

چهارم ؛ تمام عبادات خود با اخلاص انجام بدهند. توبه ، اصلاح ، اعتصام ، اخلاص. ⁽¹⁾

وسائل الشیعۀ: 7/16، حدیث 21027؛ « [2]قَالَ الصَّدُوقُ وَ قَدْ رُوِیَ أَنَّ التَّوْبَۀَ النَّصُوحَ هُوَ أَنْ یَتُوبَ الرَّجُلُ مِنْ ذَنْبٍ وَ یَنْوِیَ أَنْ لاَ یَعُودَ إِلَیْهِ أَبَداً.»

اولیای خدا هستید ؟ کسی که واقعا توبه کرده، واز همه بت‌های زنده و مرده‌بریده وموحد شده وهیچ عبادتی را برای جلب نظرکسی انجام نمی‌دهد، پروردگار می‌فرماید:

« فَأُوْلئِکَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ » ⁽²⁾من او را در زمره اهل ایمان حساب می‌کنم. ببینید اهل ایمان چه کسانی هستند ؟

ادب در پیشگاه خدا

خدا به موسی بن عمران علیه‌السلام می‌فرماید :

«هَبْ لِی مِنْ قَلْبِکَ الخُشُوع وَ مِنْ بَدَنِکَ الخُضُوع وَ مِنْ عَیْنَیکَ الدُّمُوع » ⁽³⁾

وقتی نزد من می‌آیی ، این گونه بیا : با قلب خاشع بیا ، یعنی قلبی که حسد ، غرور ، منیّت ، طمع و کبر ندارد. با این دل بیا.

با گردن کج ، خاک نشینی ، خاکساری ، آرام ، با ادب ، چون حریم ، حریم حضرت حق است. بالا و پایین پریدن در این مجالس مذهبی و سینه زنی کار افرادی

است که می‌خواهند مردم را برای مدتی سرگرم کنند.

ای موسی ! بدن تو در کمال خاکساری باشد ، در حریم من عربده نکش :

« وَاغْضُضْ مِن صَوْتِکَ » ⁽¹⁾

« إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعَآءِ » ⁽²⁾مگر من نمی‌شنوم که عربده می‌کشی ؟ عربده کشیدن کار مردم با ادب نیست. در قرآن مجید آمده است که می‌فرماید : صدای خود را پایین بیاور ، سر چه کسی داد می‌کشی ؟ آداب دعا خواندن و عزاداری ما گم شده است. کارهای ما در دعا و عزاداری اختراعی و من درآوردی شده است. هم خلاف قرآن است و هم خلاف خواسته پروردگار.

خدا در سوره حجرات می‌فرماید : زمانی که نزد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله می‌روید ، دهان را باز نکنید و هر طوری که می‌خواهید صدا بیرون بدهید ، بلکه مانند وقتی که دور هم جمع می‌شوید ، بسیار آرام با حضرت حرف بزنید. داد نزنید و فریاد نکشید.

« لاَ یَسْمَعُونَ حَسِیسَهَا » ⁽³⁾روز قیامت که قبرها را شکافته ، از حضرت آدم علیه‌السلام تا آخرین نفر را در بیاورند ، میلیاردها مرد و زن در پیشگاه من قرار می‌گیرند ، حتی صدای نفس کشیدن از آنها

شنیده نمی‌شود ، چون پیشگاه حضرت حق است.

حتی در قرآن می‌فرماید :

« لاَ تَکَلَّمُ نَفْسٌ إِلاَّ بِإِذْنِهِ » ⁽¹⁾

در این آیه « نَفْسٌ » نکره در سیاق نفی است که افاده عموم می‌کند، یعنی: حتی پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نیز اجازه حرف زدن ندارد مگر این که خدا اذن بدهد.

خیلی به ما لطف کرده‌اند که نماز صبح ، مغرب و عشاء را اجازه داده‌اند که دو رکعت اولش را با صدا بخوانیم ، آن هم آرام ، و الا بیشتر قسمت‌های نماز بی‌صدا است. ظهر و عصر را که اصلاً اجازه نداده‌اند با صدا بخوانیم. بی‌ادبی در اینجا ، بطلان عمل را در پی دارد ، اما نماز صبح ، مغرب و عشا را به تو اجازه دادم که با صدا بخوانی ، آن هم آرام :

« وَاغْضُضْ مِن صَوْتِکَ » ⁽²⁾چند بار در قرآن فرموده است : صدای خود را پایین بیاورید و آهسته حرف بزنید. حتی با مردمی که به حرف شما گوش نمی‌دهند ، آرام حرف بزنید. پروردگار نیز تا کنون بر سر کسی داد نکشیده است. بعد از این که دید حرفش را گوش نکردند ، با عذاب ، زلزله ، یا با مرگ همگانی آنها را از دنیا می‌برد.

دعا باید این گونه باشد :

« ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْیَۀً » ⁽³⁾

صلاح ، پاداش اصلاح مؤمنین

توبه، اصلاح، اعتصام بالله، اخلاص در عبادت، این چهار عمل که کامل شود، خدامی فرماید :

« فَأُوْلئِکَ مَعَ الْمُؤْمِنِینَ » ⁽¹⁾

« سَوْفَ یُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِینَ أَجْرًا عَظِیما » ⁽²⁾من برای مؤمنین اجر عظیم قرار دادم و خودم ، با دست رحمتم ، این اجر عظیم را به آنها عنایت می‌کنم.

شما ببینید آن کسی را که خدا می‌فرماید :

«إنَّ مِنْ أَغْبَطِ اوْلِیائی عِنْدِی عَبْداً مُؤمِناً ذاحظٍّ مِنْ صَلاحٍ » ⁽³⁾

سعادتمندترین بنده من ، مؤمن دارای صلاح است ، یعنی از اول با من بوده و تا آخر عمر نیز با من خواهد بود و بعد که از دنیا رفت ، کاری نکرده بود که توبه کند و در دایره اصلاح وارد شود. بت پرست نبود که بت‌ها را کنار بگذارد و ریاکار نبود که

بعد مخلص شود. این مقام صلاح است.

در عالم ، از ابتدای خلقت تا انتهای آن ، پرمایه‌ترین صلاح را دو نفر داشتند.

صلاح عقلی ، حالی ، عملی ، قلبی ، نفسی و اخلاقی که از اول داشتند ؛ اولین نفر ، وجود مبارک رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بود و دومین نفر امیرالمؤمنین علیه‌السلام. بعد از این دو نفر هر چه صلاح پخش شده است ، از این‌هاست که سفره‌اش لحظه به لحظه ، روز به روز ، بازتر شده و تا به اینجا رسیده است و هر چه صلاح قبل از این دو بوده ، از نور این دو نفر بهره گرفته است ، چون قبل از به دنیا آمدن این دو نفر ، نورشان در عالم بوده است ، که روایات نیز در این رابطه فراوان است و نمی‌خواهیم وارد این بحث

شویم. ⁽¹⁾