علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 52
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن جلد 52
تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش
ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 259 - 5،6،15،19،20،22
5 - خداوند ، عزير را ميراند و پس از صد سال وى را زنده كرد تا پاسخى باشد به پرسش وى از چگونگى زنده شدن مردگان
قال انّى . .. فاماته اللّه مائة عام ثمّ بعثه
6 - امكانِ زنده شدن مردگان در دنيا
فاماته اللّه مائة عام ثم بعثه
15 - مرگ صد ساله عزير و حيات وى پس از آن ، شاهد و نشانه اى است براى همگان بر زنده شدن مردگان در رستاخيز
قال انّى يحيى هذه اللّه . .. و لنجعلك ايةً للنّاس
19 - عزير پس از زنده شدن ، بر همان صورت و شكل قبل از مرگ بود .
و لنجعلك ايةً للنّاس
اگر شكل عزير عوض شده بود، نمى توانست آيه اى براى مردم باشد; زيرا قابل شناخت نبود.
20 - درك عزير از چگونگى معاد و توانايى خدا بر احياى مردگان ، پس از مشاهده زنده شدن خويش و عدم فساد طعام و نوشيدنى ها و زنده شدن الاغ
قال انّى يحيى . .. قال اعلم انّ اللّه على كلّ شىء قدير
22 - ميرانده شدن عزير و زنده شدن وى پس از صد سال و سالم ماندن خوردنى و آشاميدنى او از فساد و حيات مجدد الاغش ، پرتويى از قدرت مطلق الهى
فلمّا تبيّن له قال اعلم انّ اللّه على كلّ شىء قدير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 260 - 19
19 - امكان زنده شدن مردگان در دنيا
فخذ اربعة من الطير . .. ثمّ ادعهنّ يأتينك سعياً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 56 - 2
2 - امكان زنده شدن مردگان در دنيا و رجعت دوباره آنان به زندگى دنيوى
ثم بعثنكم من بعد موتكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 73 - 10
10 - امكان زنده شدن مردگان در دنيا
فقلنا اضربوه ببعضها كذلك يحى اللّه الموتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 5
5 - رجعت داده شدگان هر امت ، متشكل از سردمداران كفر
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
با توجه به اين كه «من» در عبارت «من كلّ أُمّة» براى تبعيض است، به مناسبت مورد احتمال مى رود كه آن بعض، پيشوايان كفر باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 4
4 - عدم وجود آزادى و اختيار براى كافران در صحنه « رجعت »
فهم يوزعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 7
7 - احياى مردگان و بازگرداندن آنان به دنيا ، آيتى ديگر براى اتمام حجت با كافران زمين است .
أخرجنا لهم دابّة من الأرض. .. و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 12
12 - تهديد حق ستيزان عصر بعثت به محاكمه و مجازات در روز رجعت
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا ممّن يكذّب بايتنا
ظاهراً آيه ياد شده، تعريض به رجعت كافران عصر بعثت نيز دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 243 - 1،4،18
1 - فرار هزاران تن از اقوام گذشته از ديار خويش به خاطر ترس از مرگ ، و ميرانده شدن و دوباره زنده شدن آنان پس از مدّتى از سوى خداوند
الم تر الى الّذين . .. ثمّ احياهم
4 - امكان زنده شدن مردگان در دنيا ( رجعت )
فقال لهم اللّه موتوا ثمّ احياهم
18 - خداوند به درخواست حضرتِ حِزقيل ، چندين هزار نفر از مُردگان را زنده ساخت .
و هم الوف حذر الموت فقال لهم اللّه موتوا ثمّ احياهم
امام باقر (ع): . .. فمربهم نبىّ ... يقال له حزقيل ... قال ربّ لو شئت لاحييتهم ... فاوحى اللّه تعالى اليه افتحبّ ذلك قال نعم يا ربّ ... فعادوا احياء ...
كافى، ج 8، ص 198، ح 237 ; عيون اخبار الرضا (ع)، ج 1، ص 160، ح 1.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 5
5 - رجعت داده شدگان هر امت ، متشكل از سردمداران كفر
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
با توجه به اين كه «من» در عبارت «من كلّ أُمّة» براى تبعيض است، به مناسبت مورد احتمال مى رود كه آن بعض، پيشوايان كفر باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 1،4
1 - تعلق اراده الهى بر بازگرداندن دسته اى از كافران هر امت به دنيا ، قبل از قيامت
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
دلالت آيه بالا بر رجعت از آن جهت است كه مسأله نفخ صور، در آيات بعدى مطرح شده است و اين قرينه اى است بر اين كه مراد از اين حشر، حشر روز قيامت نيست; بلكه حشرى است كه در دنيا صورت مى گيرد و با خروج «دابّة الأرض» ارتباط دارد. علاوه بر اين، در قيامت همه كافران بدون استثنا، محشور مى شوند; ولى حشر در اين آيه، مربوط به دسته اى از كافران هر امت است، اين نيز قرينه ديگرى است بر اين كه مراد از حشر در اين جا، «رجعت» پيش از قيامت است.
4 - عدم وجود آزادى و اختيار براى كافران در صحنه « رجعت »
فهم يوزعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 84 - 1
1 - قرار گرفتن كافران در جايگاه محاكمه پس از برانگيختن آنان در روز رجعت
و يوم نحشر. .. حتّى إذا جاءو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 6
6 - تكذيب آيات الهى ، بارزترين و محورى ترين جرم رجعت شوندگان
فوجًا ممّن يكذّب بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 19
19- عن مثنّى الحنّاط قال : سمعت أباجعفر ( ع ) يقول : أيام الله عزّوحلّ ثلاثة : يوم يقوم القائم ( ع ) و يوم الكرّة و يوم القيامة ;
مثنّى حنّاط گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه فرمود: ايام الله سه روز است روز قيام حضرت قائم(ع) و روز رجعت و روز قيامت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 6
6 - تكذيب آيات الهى ، بارزترين و محورى ترين جرم رجعت شوندگان
فوجًا ممّن يكذّب بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 3
3 - حركت سريع دسته هاى رجعت داده شده به سوى جايگاه محاكمه
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
«فوج» به گروهى گفته مى شود كه شتابان در حركت اند. از آيه بعد استفاده مى شود كه گروه هاى محشور شده، به سوى جايگاه محاكمه مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 2
2 - دسته هاى بازگردانده شده به دنيا ، تحت نظارت و كنترل مأموران الهى
و يوم نحشر. .. فهم يوزعون
«وزع» (مصدر مجهول «يوزعون») به معناى ممنوع شدن است. بنابراين عبارت «فهم يوزعون» اشاره دارد به اين كه: گروه هاى محشور شده، نمى توانند به ميل خود هر طور خواستند عمل كنند. مأموران آنان را از متفرق شدن بازمى دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 83 - 3
3 - حركت سريع دسته هاى رجعت داده شده به سوى جايگاه محاكمه
و يوم نحشر من كلّ أُمّة فوجًا
«فوج» به گروهى گفته مى شود كه شتابان در حركت اند. از آيه بعد استفاده مى شود كه گروه هاى محشور شده، به سوى جايگاه محاكمه مى روند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 90 - 11
11- رعايت نكردن عدالت در جامعه ، خوددارى از احسان و قطع رابطه با خويشاوندان ، زمينه ساز رواج فحشا ، بزهكارى ، ستم و سركشى در جامعه است . *
إن الله يأمر بالعدل و الإحسن و إيتاىءِ ذى القربى و ينهى عن الفحشاء و المنكر و ا
برداشت فوق، از مقابله عدل و . .. با فحشا و ... استفاده گرديد; يعنى، اگر عدل و ... در جامعه باشد، زمينه رواج فحشا و ... از بين مى رود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 23 - 2
2- فسادگرى در زمين و گسستن از خويشاوندان ، موجب خشم و نفرين الهى
تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم . أولئك الذين لعنهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 35
35 - « عن أبى جعفر ( ع ) : « ولنبيّن لكم » كذلك كنتم فى الأرحام « و نقرّ فى الأرحام ما نشاء » فلايخرج سقطاً ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه در[باره معناى «و لنبيّن لكم» در آيه ياد شده فرمود:] تا براى شما روشن كند كه در ارحام مادران اين گونه بوده ايد] [و اين مراحل را طى كرده ايد] و[در باره معناى «و نقرّ فى الأرحام ما نشاء» نيز فرمود:] و آنچه را مى خواهيم در ارحام مستقر مى كنيم و[ آن] به صورت سقط بيرون نمى آيد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 6
6- رحم مادر براى جنين ، جايى به غايت أمن مى باشد و جنين در آن از آسيب پذيرى در برابر بسيارى از اضطراب هاى عصبى و روانى مادر در امان است .
يوم ترونها. .. و تضع كلّ ذات حمل حملها
ذكر «سقط شدن جنين ها از رحم زنان باردار» در به تصوير كشاندن شدت و عظمت بى اندازه زلزله زمين در آستانه رستاخيز، اشعار به اين حقيقت دارد كه: رحم زنان براى جنين، با اين كه مكانى أمن مى باشد و در شرايط سخت و اضطراب آور مقاوم و آسيب ناپذير است; لكن اضطراب ناشى از آن رويداد بى مانند، چنان است كه تمامى زنان باردار از شدت ترس و اضطراب، سقط جنين خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 6
6- رحم مادر براى جنين ، جايى به غايت أمن مى باشد و جنين در آن از آسيب پذيرى در برابر بسيارى از اضطراب هاى عصبى و روانى مادر در امان است .
يوم ترونها. .. و تضع كلّ ذات حمل حملها
ذكر «سقط شدن جنين ها از رحم زنان باردار» در به تصوير كشاندن شدت و عظمت بى اندازه زلزله زمين در آستانه رستاخيز، اشعار به اين حقيقت دارد كه: رحم زنان براى جنين، با اين كه مكانى أمن مى باشد و در شرايط سخت و اضطراب آور مقاوم و آسيب ناپذير است; لكن اضطراب ناشى از آن رويداد بى مانند، چنان است كه تمامى زنان باردار از شدت ترس و اضطراب، سقط جنين خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 27 - 12
12 - از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرمود : « قال لى أبى على بن الحسين . . . إياك و مصاحبة القاطع لرحمه . . . قال اللّه عز و جل « الذين . . . يقطعون ما امر اللّه به أن يوصل . . . أولئك هم الخاسرون » ;
پدرم، امام سجاد (ع)، به من فرمود: . .. از همنشينى با كسى كه قطع رحم مى كند بپرهيز ... خداى عز و جل فرمود: «آنان كه ... قطع مى كنند آنچه را كه خدا امر به وصل آن نموده ... اينانند زيانكاران».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 1 - 16،20
16 - لزوم اهتمام و توجه به خويشاوندان ( صله رحم )
و اتّقوا اللّه الّذى تسآءلون به و الارحام
امام صادق (ع) درباره آيه فوق فرمود: هى ارحام النّاس، انّ اللّه عز و جل امر بصلتها و عظّمها الا ترى انّه جعلها معه.
كافى، ج 2، ص 150، ح 1 ; نورالثقلين، ج 1، ص 437، ح 25.
20 - هشدار خداوند به مردمان بى تقوا و قاطع رحم
و اتّقوا اللّه . .. و الارحام انّ اللّه كان عليكم رقيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 90 - 2،5
2- عدل ، احسان و صله رحم ، از مهم ترين دستورات هدايتى قرآن است .
و نزّلنا عليك الكتب . .. إن الله يأمر بالعدل و الإحسن و إيتاىءِ ذى القربى
خداوند، پس از معرفى قرآن به مسأله عدل، احسان و بخشش به خويشاوندان پرداخته است. ارتباط اين دو موضوع، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
5- سياست اسلام بر تحكيم پيوند خويشاوندى و رفع مشكلات موجود ميان خويشاوندان است .
إن الله يأمر . .. و إيتاىءِ ذى القربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 6 - 7
7 - شكل گيرى شخصيت انسان در رَحِم *
هو الّذى يصوركم فى الارحام كيف يشاء
چون در آيات قبل سخن از هدايت و كفربوده است، به نظر مى رسد كه شكل گرفتن انسان در رحم شامل شكل گيرى شخصيّت (هدايت يافتن، كافر شدن و . .. ) نيز بشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 3
3- هشدار خداوند به مؤمنان روى گردان از جهاد ، نسبت به سقوط در دام فساد و بريدن از خويشاوندان
فهل عسيتم إن تولّيتم أن تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
برداشت بالا بنابر اين نكته است كه مخاطب «إن تولّيتم»، بيماردلانى باشند كه در برابر فرمان جهاد سستى كرده و خداوند با تذكر و هشدار، آنان را به تسليم در برابر فرمان هاى خويش دعوت كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 27 - 12
12 - از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرمود : « قال لى أبى على بن الحسين . . . إياك و مصاحبة القاطع لرحمه . . . قال اللّه عز و جل « الذين . . . يقطعون ما امر اللّه به أن يوصل . . . أولئك هم الخاسرون » ;
پدرم، امام سجاد (ع)، به من فرمود: . .. از همنشينى با كسى كه قطع رحم مى كند بپرهيز ... خداى عز و جل فرمود: «آنان كه ... قطع مى كنند آنچه را كه خدا امر به وصل آن نموده ... اينانند زيانكاران».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 100 - 24
24- ايجاد فساد ميان خويشاوندان و واداشتن آدميان به قطع رحم ، كارى شيطانى است .
من بعد أن نزغ الشيطن بينى و بين إخوتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 46 - 11
11- سلب پيوند ها و روابط خويشاوندى ، براثر اعمال ناشايست ، در مكاتب الهى
إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صلح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 2 - 6
6- رحم مادر براى جنين ، جايى به غايت أمن مى باشد و جنين در آن از آسيب پذيرى در برابر بسيارى از اضطراب هاى عصبى و روانى مادر در امان است .
يوم ترونها. .. و تضع كلّ ذات حمل حملها
ذكر «سقط شدن جنين ها از رحم زنان باردار» در به تصوير كشاندن شدت و عظمت بى اندازه زلزله زمين در آستانه رستاخيز، اشعار به اين حقيقت دارد كه: رحم زنان براى جنين، با اين كه مكانى أمن مى باشد و در شرايط سخت و اضطراب آور مقاوم و آسيب ناپذير است; لكن اضطراب ناشى از آن رويداد بى مانند، چنان است كه تمامى زنان باردار از شدت ترس و اضطراب، سقط جنين خواهند كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 46 - 11
11- سلب پيوند ها و روابط خويشاوندى ، براثر اعمال ناشايست ، در مكاتب الهى
إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صلح
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 25 - 13
13- « دخل عمرو بن عبيد على أبى عبدالله ( ع ) فلما سلّم و جلس . . . قال : اُحبّ أن أعرف الكبائر من كتاب الله عزوجل ، فقال : . . . منها : . . . نقض العهد و قطيعة الرحم لأن الله عزوجل يقول : « اُولئك لهم اللعنة و لهم سوء الدار » . . . ;
عمرو بن عبيد بر امام صادق(ع) وارد شد و بعد از سلام نشست . .. و گفت: دوست دارم گناهان كبيره را از كتاب خدا بشناسم، پس حضرت فرمود:... يكى از آن گناهان ... عهدشكنى و قطع رحم است ; چون خداوند عزوجل مى فرمايد: أُولئك لهم اللعنة و لهم سوء الدار ...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 22 - 10
10- « قطع رحم » ، گناهى بزرگ و در رديف فسادانگيزى در زمين
تفسدوا فى الأرض و تقطّعوا أرحامكم
از اين كه «تقطّعوا أرحامكم» در كنار «تفسدوا فى الأرض» قرار گرفته و از ميان همه گناهان اختصاص به ذكر يافته است; بزرگى گناه آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 23 - 3
3- جواز لعن و نفرين حق گريزانِ فسادانگيز و فاقد عواطف انسانى
أولئك الذين لعنهم اللّه
اعلام خداوند به ملعون بودن حق گريزان، نشانگر آن است كه لعن آن گروه، مورد رضاى الهى و هماهنگ با اراده او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 13،14،15
13- زمان استقرار هر جنين در رحم ، مدتى مشخص و از پيش تعيين شده است .
و نقرّ فى الأرحام. .. إلى أجل مسمَّى
14- سقط شدن برخى از جنين ها و استقرار برخى ديگر در رحم و نيز مشخص بودن مدت هر جنين در آن ، جلوه هايى از مشيت مطلق و اراده بلامنازع خدا
و نقرّ فى الأرحام. .. إلى أجل مسمَّى ثمّ نخرجكم
15- وجود فاصله زمانى ميان پايان يافتن مراحل رشد جنين در رحم و فرا رسيدن زمان زايمان
و نقرّ فى الأرحام . .. إلى أجل مسمَّى ثمّ نخرجكم
عطف «نخرج» بر «نقرّ. .. إلى أجل مسمًّى»به وسيله «ثمّ» كه براى تراخى در زمان است - مى رساند كه جنين پس از اين كه مراحل رشد خود را در رحم به پايان رساند، بايد مدتى ديگر در رحم بماند تا زمان زايمان فرا برسد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 13 - 1
1 - ورود و قرار گرفتن نطفه در داخل رحم ، جلوه اى از قدرت و توانايى عظيم خداوند .
ثمّ جعلنه نطفة فى قرار مكين
«قرار» كنايه از رحم و به معناى مستقر مى باشد. «مكين» نيز به معناى محكم و استوار است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 14 - 1،2
1 - نطفه ، پس از استقرار در رحم ، تبديل به علقه ( خون بسته ) مى شود .
ثمّ جعلنه نطفة فى قرار مكين . ثمّ خلقنا النطفة علقة
«خلق» (مصدر خلقنا) در اينجا به معناى تصيير (از حالى به حالى ديگر در آوردن) است. و بدين جهت متعدى به دو مفعول، به كار رفته است. «علقة» نيز به خون غليظ و بسته گفته مى شود.
2 - پس از آن كه نطفه در رحم به صورت علقه ( خون بسته ) در آمد ، علقه به تدريج از حالت خون بودن خارج مى شود و به صورت مضغه ( پاره گوشتى بدون استخوان ) در مى آيد .
فخلقنا العلقة مضغة
«مضغة» به پاره گوشت بدون استخوان گفته مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 23 - 3
3- جواز لعن و نفرين حق گريزانِ فسادانگيز و فاقد عواطف انسانى
أولئك الذين لعنهم اللّه
اعلام خداوند به ملعون بودن حق گريزان، نشانگر آن است كه لعن آن گروه، مورد رضاى الهى و هماهنگ با اراده او است.
رحم(زهدان)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 6 - 1،2،3،4
1 - خداوند بر طبق مشيّت خود ، انسان ها را در رَحِم ها شكل مى دهد .
هو الذى يصوركم فى الارحام كيف يشاء
2 - شكل گيرى جنين ها در رَحم ها ، جلوه اى از قيّوميّت ( قوام دهنده هستى بودن ) خداوند
لا اله الاّ هو الحىّ القيّوم . .. هو الّذى يصوركم فى الارحام كيف يشاء
3 - انحصار صورتگرى جنين در رَحم به خداوند ، دليل وحدانيّت او
هو الّذى يصوركم فى الارحام كيف يشاء لا اله الاّ هو العزيز الحكيم
4 - شكل گيرى انسان در رَحِم ، نشانه اقتدار و حكمت خداوند است .
هو الّذى يصوركم . .. لا اله الاّ هو العزيز الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 21 - 2،3
2 - رحم ، جايگاهى استوار و قرارگاهى امن براى پرورش نطفه
فجعلنه فى قرار مكين
3 - رحم ، مناسب ترين و آسيب ناپذيرترين جا ، براى نطفه و تبديل آن به فرزندى سالم
فجعلنه فى قرار مكين
وصف «مكين»، ممكن است به مطلب ياد شده اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 21 - 2،3
2 - رحم ، جايگاهى استوار و قرارگاهى امن براى پرورش نطفه
فجعلنه فى قرار مكين
3 - رحم ، مناسب ترين و آسيب ناپذيرترين جا ، براى نطفه و تبديل آن به فرزندى سالم
فجعلنه فى قرار مكين
وصف «مكين»، ممكن است به مطلب ياد شده اشاره داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 6 - 10،11،26
10 - تطور و تكامل تدريجى انسان در تاريكى شكم مادر
يخلقكم فى بطون أُمّهتكم خلقًا من بعد خلق
جمله «خلقاً من بعد خلق» (آفرينشى پس از آفرينش)، به تطور و تكامل تدريجى نطفه در رحم مادران اشاره دارد.
11 - جنين ، پوشيده از سه ظلمت ( بچه دان ، رحم و شكم )
يخلقكم فى بطون أُمّهتكم . .. فى ظلمت ثلث
مفسران يادآور شدند كه مقصود از «ظلمات ثلاث» ظلمت هاى بچه دان، رحم و شكم مادران است و روايت امام باقر(ع) مؤيد همين برداشت است (مجمع البيان، ذيل آيه و نورالثقلين، ج 4، ص 477، ح 11).
26 - « فى مجمع البيان : « فى ظلمات ثلاث » ظلمة البطن و ظلمة الرحم و ظلمة المشيمة . . . و هو المروى عن أبى جعفر ( ع ) ;
در مجمع البيان آمده است كه مراد از «ظلمات ثلاث» (تاريكى هاى سه گانه)، تاريكى شكم، تاريكى رحم و تاريكى كيسه جنين مى باشد و اين معنا از امام باقر(ع) روايت شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 8 - 8
8- آنچه رحم ها جذب مى كنند يا بر آن مى افزايند و يا از خود دفع مى كنند ، داراى اندازه و مقدارى مشخص است .
الله يعلم . .. و كل شىء عنده بمقدار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 8 - 8
8- آنچه رحم ها جذب مى كنند يا بر آن مى افزايند و يا از خود دفع مى كنند ، داراى اندازه و مقدارى مشخص است .
الله يعلم . .. و كل شىء عنده بمقدار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 7 - 5
5 - خروج جنين از رحم ، امرى شگفت و نشانه امكان معاد است . *
يخرج من بين الصلب و الترائب
ضمير فاعلى «يخرج»، ممكن است به «الانسان» در دو آيه قبل برگردد، در اين احتمال مراد از «ماء دافق» نطفه مرد و مراد از جمله «يخرج. ..»، تولّد نوزاد خواهد بود و «من بين الصلب و الترائب»، اشاره به جايگاه رحم است كه بين قسمت هاى جلو و پشت مادر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 8 - 2،3،4،5
2- خداوند ، به آنچه رحم زنان و مادينه ها براى جنين جذب مى كنند آگاه است .
الله يعلم . .. ما تغيض الأرحام
«غيض» به معناى كاستن و فرو بردن است كه به مناسبت مورد از آن به جذب كردن تعبير شد. و چون سخن جمله قبل درباره جنين بود معلوم مى شود مقصود از آنچه رحمها جذب مى كنند، جذبهايى است كه در ارتباط با جنين مى باشد چه آنها كه در پيدايش جنين دخيل است و چه آنها كه مايه رشد و نمو جنين مى باشد.
3- خداوند ، از آنچه رحم زنان و مادينه ها براى جنين جذب نكرده و از خود دفع مى كنند آگاه است .
الله يعلم ما تحمل كل أُنثى . .. و ما تزداد
«ازدياد» (مصدر تزداد) به معناى افزودن است و ضمير در «تزداد» به ارحام باز مى گردد. آنچه را رحمها مى افزايند - كه معناى عبارت «ما تزداد» است- مى تواند ناظر به چيزهايى باشد كه رحمها افزون بر نياز جنين از خود تراوش مى كنند كه دفع مى شود و مى تواند ناظر به افزودن بر جنين باشد كه مايه رشد و نمو او مى شود.
4- خداوند به نطفه هايى كه رحم زنان و مادينه ها به خود جذب مى كنند تا جنين شود ، آگاه است .
الله يعلم ما تحمل كل أُنثى و ما تغيض الأرحام
5- خداوند به آنچه رحم زنان و مادينه ها@- پس از جذب نطفه - بر آن مى افزايند داناست .
الله يعلم ما تحمل كل أُنثى . .. و ما تزداد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 8 - 2،4
2- خداوند ، به آنچه رحم زنان و مادينه ها براى جنين جذب مى كنند آگاه است .
الله يعلم . .. ما تغيض الأرحام
«غيض» به معناى كاستن و فرو بردن است كه به مناسبت مورد از آن به جذب كردن تعبير شد. و چون سخن جمله قبل درباره جنين بود معلوم مى شود مقصود از آنچه رحمها جذب مى كنند، جذبهايى است كه در ارتباط با جنين مى باشد چه آنها كه در پيدايش جنين دخيل است و چه آنها كه مايه رشد و نمو جنين مى باشد.
4- خداوند به نطفه هايى كه رحم زنان و مادينه ها به خود جذب مى كنند تا جنين شود ، آگاه است .
الله يعلم ما تحمل كل أُنثى و ما تغيض الأرحام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 22 - 1
1 - ماندن نطفه در رحم و سير تكوين آن ، داراى مدتى معين
فجعلنه فى قرار مكين . إلى قدر معلوم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 8 - 3
3- خداوند ، از آنچه رحم زنان و مادينه ها براى جنين جذب نكرده و از خود دفع مى كنند آگاه است .
الله يعلم ما تحمل كل أُنثى . .. و ما تزداد
«ازدياد» (مصدر تزداد) به معناى افزودن است و ضمير در «تزداد» به ارحام باز مى گردد. آنچه را رحمها مى افزايند - كه معناى عبارت «ما تزداد» است- مى تواند ناظر به چيزهايى باشد كه رحمها افزون بر نياز جنين از خود تراوش مى كنند كه دفع مى شود و مى تواند ناظر به افزودن بر جنين باشد كه مايه رشد و نمو او مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 46 - 4
4 - نحوه جريان نطفه و فرو افتادن آن [ در رحم ] ، نمودى از تدبير الهى در تداوم حيات
و أنّه خلق . .. من نطفة إذا تمنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 2 - 6
6 - آفرينش انسان در رحم ، همراه با تحولات و دگرگونى هاى پى درپى
إنّا خلقنا الإنسن من نطفة . .. نبتليه
«إبتلا»، مى تواند استعاره از انتقال از حالتى به حالت ديگر باشد. در اين صورت آيه شريفه، به تبديل نطفه به علقه، علقه به مضغه و... اشاره دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 6 - 14
14 - تأثير تاريكى شكم مادران ، در رشد جنين و نطفه انسان
يخلقكم فى بطون أمّهتكم . .. فى ظلمت ثلث
تعبير ظلمات از بچه دان، رحم و شكم، مى تواند بيانگر حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 5 - 11
11- رحم زنان ، قرارگاه جنين
و نقرّ فى الأرحام مانشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 13 - 2
2 - رحم ، جايگاهى استوار و قرارگاهى امن براى پرورش نطفه
ثمّ جعلنه نطفة فى قرار مكين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 6 - 13
13 - شكم مادران ، بستر مناسب رشد جنين و تكامل نطفه انسان .
يخلقكم فى بطون أُمّهتكم خلقًا من بعد خلق فى ظلمت ثلث
تصريح به آفرينش انسان در شكم مادران، مى تواند گوياى مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قيامه - 75 - 39 - 1
1 - تقسيم شدن انسان ها به هنگام شكل گيرى در رحم به دو صنف مرد و زن ، از نشانه هاى قدرت خداوند است .
فجعل منه الزوجين الذكر و الأُنثى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 15
15- اميد به رحمت خدا و بيم از عذاب او ، برانگيزاننده مقربان الهى به يافتن وسيله و راهى براى تقرب بيشتر
يبتغون إلى ربّهم الوسيلة . .. و يرجون رحمته و يخافون عذابه
برداشت فوق، بر اين احتمال است كه «أُولئك» مبتدا و «الذين يدعون» خبر آن و «يرجون رحمته و يخافون عذابه» حال براى «الذين» باشد; يعنى، آنان در حالى كه اميد به رحمت خدا و بيم از عذاب او دارند، خدا را مى خوانند و در جست و جوى وسيله تقرب به اويند و همين اميد و ترس، انگيزه وسيله خواهى آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 12
12 - اميد به رحمت و لطف خداوند ، زمينه آمرزش تمامى گناهان از سوى او است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
توصيه به مأيوس نشدن از رحمت خداوند، در حقيقت سفارش به اميد داشتن به لطف و رحمت او است; تا از اين رهگذر بتوان به آمرزش او دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 6
6 - اميدوارى به رحمت خدا و باورمندى به قيامت ، زمينه ساز روآورى انسان به توكل ، انابه و نيايش
ربّنا عليك توكلنا . .. لقد كان لكم فيهم أسوة حسنة لمن كان يرجوا اللّه و اليوم ال
در صورتى كه الگو بودن، نظر به محتواى آيات پيشين داشته باشد - كه درباره توكل، توبه و نيايش بود - تعبير «لمن كان. ..» افاده مطلب بالا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 10
10 - باور به توبه پذيرى و رحيميت خدا ، ترغيب كننده شخص گنهكار به توبه و طلب آمرزش از اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
هدف از تأكيد بر توبه پذيرى خداوند - كه از حرف تأكيد «انّ» و ضمير فصل «هو» و به كارگيرى صيغه مبالغه «تواب» به دست مى آيد - ترغيب گنهكاران به توبه و طلب آمرزش از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 1
1 - انسان ها ، به هنگام برخوردارى از اندك رحمتى ، شادمان ، به هنگام مواجهه با كمى ناگوارى ، مأيوس و نااميد مى شوند .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. يقنطون
«قنوط» در لغت، به معناى «يأس از خير» است (مفردات راغب). «ذوق» به معناى «چشيدن و خوردن بسيار كم» استعمال مى شود. كاربرد «أذقنا» به جاى هر واژه ديگر، مى تواند به منظور ياد شده باشد. لازم به ذكر است كه تنوين «رحمة» و« سيّئة» تنكير و براى قِلّت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 44 - 10
10- توجه به رحمت گسترده الهى ، پرهيزدهنده بندگان از نافرمانى او است .
إنّ الشيطن كان للرحمن عصيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 6
6 - توجّه به شكست ناپذيرى خداوند و مهربانى او ، برانگيزاننده اميد به امداد هاى الهى در دل مؤمنان است .
ينصر من يشاء و هو العزيز الرحيم
آوردن دو وصف «عزّت» و «رحمت» - پس از بيان امداد الهى و اين كه خداوند، هر كس را كه بخواهد يارى خواهد كرد - مى تواند به منظور ايجاد اميد در دل مسلمانان صدر اسلام باشد كه درباره خود نيز انتظار چنين امدادهايى را داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 16
16 - توجه به رحمت گسترده و عقاب شديد خداوند ، زمينه ساز بازگشت انسان از مخالفت با حق
إنّ ربّك لذو مغفرة و ذو عقاب أليم
چنانچه جمله «إنّ ربك . ..» مربوط به مخالفان پيامبران باشد، از توجه دادن خداوند به مغفرت و عقاب خويش، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 3،5
3 - توجه فرشتگان به رحمت گسترده الهى ، عامل عبادت هميشگى آنان به درگاه حق *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
ذكر «عباد الرحمان» به جاى «عباد اللّه» و امثال آن، مى تواند نشانگر اين نكته باشد كه ملائكه با توجه به رحمت گسترده خداوند، به عبادت او روى آورده اند.
5 - توجه به رحمت گسترده الهى ، زمينه ساز گرايش به عبوديت و بندگى او *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
با الغاى خصوصيت از فرشتگان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 6
6 - توجه انسان به نيكى و رحمت گسترده خداوند ، مايه گرايش به پرستش او و التجا به درگاهش
ندعوه إنّه هو البرّ الرحيم
از ارتباط «ندعوه» با «إنّه هو البرّ الرحيم» و بيان تعليلى «إنّه هو. ..»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 15
15- بهره مندى انسان از هدايت ، در پرتو رحمت الهى ميسّر است .
ءاتنا . .. رحمة و هيّىء لنا من أمرنا رشدًا
عطف جمله «و هيّىء. ..» بر جمله قبل را مى توان عطف مسبب بر سبب دانست; يعنى، اتيان رحمت، سبب و زمينه براى فراهم آمدن رشد و هدايت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 50 - 3
3 - پيدايش گشايش و رحمت در كوران مشكلات ، امدادى خداوندى براى انسان
و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 6
6 - رحمت گسترده و پايدار ، لازمه مقام الوهيت و خداوندگارى است .
هو اللّه الذى . .. هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 53 - 7
7- رحمت خداوند به پيامبران ، پديدآورنده زمينه هاى موفقيت آنان در اهداف رسالت
و وهبنا له من رحمتنا أخاه هرون نبيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 5،7
5 - همه موجودات و مخلوقات ، بهره مند از رحمت گسترده الهى هستند .
بسم اللّه الرحمن
كلمه «رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت رحمت و گستردگى آن دارد.
7 - رحمت گسترده خداوند و مهربانى او به بندگان ، دليل لزوم انجام كار ها با نام او
بسم اللّه الرحمن الرحيم
توصيف «اللّه» به رحمان و رحيم پس از اشاره به لزوم انجام كارها با نام خدا، گوياى حكمت اين دستور است ; يعنى، چون خدا رحمان و رحيم است، كارها را با نام او آغاز كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 4
4 - تدبير هستى بر اساس رحمت الهى است .
رب العلمين. الرحمن الرحيم
توصيف خداوند به رحمانيت و رحيميت، پس از بيان تدبير جهان هستى به دست او، بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 7
7 - فضل و رحمت الهى بر بنى اسرائيل ، نجات دهنده آنان از زيان و خسران شد .
فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته لكنتم من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 6
6 - دستيابى به هدايت در گرو الطاف خدا و رحمت اوست .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة و أولئك هم المهتدون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «أولئك» (در ذيل آيه) اشاره به مشمولين صلوات و رحمت - كه از «أولئك عليهم» به دست مى آيد - داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 14،15
14 - توبه انسان ها و پذيرش آن از سوى خداوند ، جلوه اى از مغفرت و رحمت اوست .
الا الذين تابوا من قبل ان تقدروا عليهم فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جمله « فاعلموا ان اللّه غفور رحيم» پس از «الذين تابوا» مى تواند به دو معنا اشاره داشته باشد: اول اينكه موفق شدن انسانها به توبه با توفيق خداوند و برخاسته از مغفرت و رحمت اوست. دوم اينكه پذيرش توبه نيز برخاسته از مغفرت و رحمت اوست.
15 - سقوط حد از محاربان مفسد در صورت توبه ، پرتويى از رحمت و مغفرت الهى است .
الا الذين تابوا . .. فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 133 - 11
11 - بى نيازى و رحمت خداوند موجب امهال به جوامع كفر و ستم پيشه و نابود ساختن آنان است.
و ربك الغنى ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم و يستخلف من بعدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 21،23
21 - ربوبيت و غفران و رحمت الهى مقتضى آسان نمودن تكاليف در شرايط اضطرار است.
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
23 - رحمت و غفران خداوند برطرف كننده آثار و تبعات بد استفاده كردن از محرمات در حال اضطرار است. *
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
«غفور» صيغه مبالغه به معناى بسيار پوشاننده است. غفران خداوند در مورد مضطر به خوردن محرمات، ممكن است پوشاندن گناه و تبعات آن باشد و محتمل است برخى آثار نامطلوب و وضعى استفاده از آنها باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 9
9 - گستردگى رحمت خدا، مانع كيفر مجرمان نخواهد بود.
ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 3،10
3 - بنى اسرائيل پس از اذعان به گمراهى خويش ، به اين حقيقت رسيدند كه نجاتشان از فرجام شوم گوساله پرستى در گرو شمول رحمت خدا و مغفرت اوست .
قالوا لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
10 - شمول رحمت خدا و آمرزش او تنها راه نجات از زيان گناه و گرايش هاى شرك آلود است .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 151 - 11
11 - غفران خداوند ، نشأت گرفته از رحمت و مهربرترين اوست .
رب اغفر لى و لأخى . .. و أنت أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 15
15 - راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .
من يسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 12
12 - رأفت و رحمت گسترده الهى ، عامل پذيرش توبه مؤمنان
ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 12 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصايب ، در گرو مشيت خدا و بسته به لطف و رحمت اوست .
و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا . .. فلما كشفنا عنه ضرّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 8
8- نجات يافتن از حوادثى چون طوفان نوح ( عذاب هاى الهى ) ، جز در سايه رحمت الهى ، امكان پذير نيست .
لا عاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 8
8- نوح ( ع ) ، رهايى خويش از زيان كارى را در گرو مغفرت و رحمت الهى مى دانست .
إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 6،8،13،14
6- نفس آدمى در صورت شمول رحمت خدا بر او ، به انجام بدى ها فرمان نمى دهد و به ارتكاب گناهان ترغيب نمى كند .
إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
8- يوسف ( ع ) به دليل باور به ربوبيت و تدبير الهى ، رحمت او را مايه ترك گناهان و بدى ها دانست و خود را ستايش نكرد .
و ما أُبرّءُ نفسى إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
13- خداوند ، امور انسان ها را بر اساس رحمت خويش و مغفرت خطا هاى آنان تدبير مى كند .
إن ربى غفور رحيم
14- ترحم خدا بر برخى انسان ها و نجات آنان از سيطره نفس امّاره ، برخاسته از رحمت و غفران اوست .
إن النفس . .. إلاّ ما رحم ربى إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 64 - 13
13- حفاظت و حراست خداوند از بندگان ، برخاسته از رحمت گسترده اوست .
فالله خير حفظًا و هو أرحم الرحمين
توصيف خداوند به «أرحم الراحمين» ، پس از ياد كردن از او به عنوان بهترين حافظ ، گوياى ارتباط ميان مضمون دو صفت ياد شده است ; يعنى ، چون أرحم الراحمين است بهترين حافظ مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 15
15- گذشت مظلوم از ظالم كافى در آمرزش او نيست و به مغفرت و رحمت الهى نيز منوط است .
لاتثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
از اينكه يوسف(ع) پس از گذشتن از حق خويش و بخشودن برادرانش از خداوند مى خواهد گناه آنان را بيامرزد ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 4
4- ابراهيم ( ع ) اميدوار به فرزنددار شدن در كهنسالى ، در پرتو لطف و رحمت الهى
فبم تبشّرون . .. فلاتكن من القنطين . قال و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 10
10- آفرينش جهان و انسان و برآوردن نياز هاى او ، مقتضاى رأفت و رحمت پروردگار است .
خلق السموت . .. تعلى عمّا يشركون ... خلق الإنسن ... إن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 18 - 5
5- اعطاى نعمت هاى غير قابل شمارش به بندگان ، برخاسته از رحمت خداوند است .
و إن تعدّوا نعمة الله لاتحصوها إن الله لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 12
12- تهديد به عذاب ، به جاى اقدام عملى ، برخاسته از رأفت و رحمت خداوندى است .
أو يأخذهم على تخوّف فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 19
19- علم ، مقدمه هدايت و هدايت ، زمينه ساز جلب رحمت الهى و رحمت ، موجب بشارت و سرور مسلمانان حقيقى است .
و نزّلنا عليك الكتب تبينًا لكلّ شىء و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه ترتيب در آيه، ترتيب رتبى باشد; يعنى، هر يك از آنها مقدمه ديگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 66 - 10
10- آماده شدن موهبت هاى طبيعى به منظور تأمين نياز هاى انسان ها ، برخاسته از رحمت گسترده خداوند به آنان است .
ربّكم الذى يزجى لكم . .. إنه كان بكم رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 1
1- لطف و رحمت خداوند ، مانع بازپس گيرى وحى ( حقايق و معارف وحيانى ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لئن شئنا لنذهبنّ . .. إلاّ رحمة من ربّك
استثنا ممكن است از كلمه و يا كلامى محذوف صورت گرفته باشد: مثلاً عبارت چنين باشد آنچه را به تو داديم، جز از سر رحمت نداديم و بنابراين، محو نخواهيم كرد. و يا استدراك از «لئن شئنا» باشد و عبارت چنين فرض شود: «و لكن لانشاء ذلك رحمة» (ولى زايل كردن معارف عطا شده را نمى خواهيم به خاطر رحمت به تو)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 4
4- غفران و رحمت گسترده الهى ، مانع مؤاخذه و مجازات سريع كافران هدايت ناپذير است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
مرجع ضمير «هم» در «يؤاخذهم» واژه «مَن ذُكِّرَ. ..» در آيه قبل است; يعنى، آنان كه از آيات الهى، اِعراض كرده و به مهلكه هدايت ناپذيرى درافتادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 6
6- امنيت اجتماعى ، تبلور رحمت الهى است . *
هذا رحمة من ربّى
«هذا» اشاره به «سد و تمام جهات آن» است. از جمله آن، مى تواند آثار بناى سد باشد كه مهم ترين آن، ايجاد امنيت
براى مردم آن سامان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 5،6
5- رحمت خداوند جلوه اى از ربوبيت او است .
رحمت ربّك
6- بنده نوازى و مهرورزى خداوند ، مايه برخوردارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از تربيت ها و الطاف او است .
ذكر رحمت ربّك عبده
اين كه خداوند، رحمت بر بنده اش زكريا را با تعبير «ربّك» - خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) - بيان كرد، اشاره به اين نكته دارد كه او در راستاى تربيت آن حضرت نيز از رحمت بر بنده خود دريغ نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 18 - 4
4- رحمت وافر خداوند ، مقتضى پناه دادن او به گرفتاران و بى پناهان است .
إنّى أعوذ بالرحمن منك
«رحمان» صيغه مبالغه و به معناى بسيار مهربان است. تكيه حضرت مريم براين نام از بين نام هاى ديگر خداوند نشانه ويژگى اين وصف در بين اوصاف خداوند و تناسب بيشتر آن با مقام استعاذه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 53 - 7
7- رحمت خداوند به پيامبران ، پديدآورنده زمينه هاى موفقيت آنان در اهداف رسالت
و وهبنا له من رحمتنا أخاه هرون نبيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 7
7- رحمت خداوند ، سرچشمه اعطاى مال و اولاد به انسان ها است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 26 - 6
6- رحمت گسترده الهى ، ناسازگار با داشتن فرزند
قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا سبحنه
«رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت و گستردگى رحمت دارد. ذكر اين صفت از ميان ديگر اوصاف خداوند، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 13
13- رحمت گسترده و مهربانى بى مانند خداوند ، مقتضى استجابت دعاى بندگان از جانب او است .
و أيّوب إذ نادى . .. و أنت أرحم الرحمين
از اين كه ايوب(ع) پس از بيان مشكلات خود، خدا را به صفت «أرحم الراحمين» ياد كرد، مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 2
2- مورد لطف و مرحمت قرار گرفتن انسان ، فلسفه دين و حكمت فرستاده رسولان
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 5 - 6
6 - پذيرش توبه قذف كنندگان و پاك شدن آنان از آثار فسق ، ناشى از غفران و رحمت خداوند است .
والذين يرمون المحصنت . .. أُولئك هم الفسقون 0 إلاّ الذين تابوا من بعد ذلك و أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 5
5 - رحمت ، فضل ، توبه پذيرى و حكمت خداوند ، جلوگير مؤمنان از سقوط بر اثر لغزش ها و نادانى هايشان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه توّاب حكيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند محذوف باشد - به قرينه آيات پيشين و نيز آيه 21 همان مضمونى است كه در برداشت ياد شده آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 3
3 - فضل و رحمت الهى و افشاى چهره توطئه گران « افك » از سوى خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابى بزرگ نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 4،6
4 - فضل ، رحمت ، رأفت و مهربانى خداوند ، موجب شتاب نكردن او در عذاب اشاعه دهندگان فحشا
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه رءوف رحيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند مقدر باشد - به قرينه آيه 14 (لمسّكم فيما أفضتم فيه عذاب عظيم) و نيز آيه قبلى كه در آن اشاعه دهندگان فحشا تهديد به عذاب شده اند - جمله اى مانند «لعاجلكم بالعقوبة» و يا «لهلكتم» مى باشد.
6 - فضل و رحمت خدا ، مردم صدراسلام را كه ندانسته در گسترش توطئه « افك » دخالت داشتند ، از گرفتار شدن به عذاب دنيوى و اخروى نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
به قرينه آيه پيش و نيز آيه 14، جمله «و لولا فضل اللّه»، به تقدير «و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته مسكم عذاب فى الدنيا و الآخرة» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 17
17 - هيچ كس بيرون از مشيت خدا و بدون برخوردارى از فضل و رحمت او ، قادر بر مخالفت با شيطان و اجتناب از فحشا و منكرات نيست .
لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 32 - 16
16 - رحمت وسيع و علم گسترده خداوند ، تضمين كننده تحقق وعده او ، مبنى بر تأمين نيازمندى هاى فقيرانى كه در صدد ازدواج اند .
إن يكونوا فقراء يغنهم اللّه من فضله و اللّه وسع عليم
جمله «و اللّه واسع عليم» استينافيه تعليليه است و بيانگر علت و چگونگى بى نياز كردن فقيران و تهى دستان به وسيله خدا است; يعنى، چون خداوند گشايش گر و داناى مطلق به همه حقايق و نيازمندى هاى انسان است، پس بر انجام وعده خود نيز، توانا خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 6 - 9
9 - غفران و رحمت خداوند ، دليل و فلسفه تأخير و يا انصراف از نزول عذاب بر برخى از بندگان گنه كار
انّه كان غفورًا رحيمًا
جمله «إنّه كان غفوراً رحيماً» تعليل براى جمله اى مقدر و مناسب آن (مانند «أخر عقوبته» و «انصرف عن عذابه») است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 10
10 - تبديل بدى هاى مردم توبه كار ، مؤمن و نيكوكار به خوبى ها و جايگزين كردن ثواب به جاى عقاب آنان ، برخاسته از غفران و مهربانى خداوند
إلاّ من تاب . .. فأُولئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنت و كان اللّه غفورًا رحيمًا
يادآورى دو صفت غفران و رحمت خداوند، پس از وعده تبديل بدى هاى مؤمنان به خوبى ها، مى تواند گوياى حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 5 - 1،5
1 - قرآن ، نشأت يافته از رحمت و لطف الهى به انسان ها است .
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن
5 - رحمت گسترده خداوند ، مقتضى نزول وحى و پيام نو به نو براى انسان ها
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن محدث
برداشت ياد شده از ارتباط ميان آمدن صفت «رحمان» براى خداوند و صفت «ذكر» براى وحى،استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 6
6 - مهلت يافتن كافران در دنيا ، ناشى از رحمت خدا است و نه معلول عجز او از مكافات .
فسيأتيهم أنبؤا ما كانوا به يستهزءون . .. و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
تأكيد بر شكست ناپذيرى و رحمت خدا، پس از تهديد كافران به عذاب اخروى (فسيأتيهم أنباؤا ما كانوا به يستهزءون) مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه تأخير عذاب كافران در دنيا، به خاطر ناتوانى خدا نيست; بلكه رحمت و مهر او سبب شده است تا آنان را مهلت دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 68 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، به خاطر رحمت و لطف او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت موسى و فرعون تسلّى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و نيز هشدارى است به كافران مكه كه نازل نشدن عذاب بر آنان، نه از باب ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمتى است كه بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، عزّت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 104 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، ناشى از رحمت و لطف او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى وى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت حضرت ابراهيم(ع) و فرجام اخروى مشركان، هشدارى است به شرك پيشگان صدراسلام كه اگر بر آنان عذاب نازل نمى شود، نه از ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمت او بر مردمان است و چون زمينه آن به پايان برسد، عزّت و قهر الهى گريز ناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 140 - 5
5 - مهلت دادن خدا به كافران و حق ستيزان ، معلول رحمت و لطف او است ; نه از روى ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت قوم عاد از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و از سوى ديگر هشدارى است به مشركان مكه كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، از باب ناتوانى حق تعالى نيست; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان رسد، عزت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 159 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، معلول لطف و رحمت او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادآورى سرگذشت ثموديان، از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و از سوى ديگر هشدارى به اكثريت مشركان لجوج و مصمم بر كفر است كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 175 - 4
4 - مهلت خدا به كافران و حق ستيزان صدراسلام و تأخير در مجازات آنان ، معلول رحمت او بود ; نه برخاسته از ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
ياد آورى سرگذشت قوم لوط، از يك سو تسلّى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و از سوى ديگر هشدارى به شرك پيشگان صدر اسلام است كه اگر بر آنان عذاب نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 191 - 4
4 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام و تأخير در مجازات آنان ، معلول رحمت او است ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت شعيب(ع) و مردم ايكه، از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد و از سوى ديگر هشدارى به شرك پيشگان حق ستيز مكه است كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 217 - 4
4 - قدرت شكست ناپذير و رحمت گسترده الهى ، مقتضى توكل و اعتماد مؤمنان بر او
و توكّل على العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 219 - 3
3 - خداوند عزيز و رحيم و آگاه به نماز و راز و نياز انسان ها ، سزاوار اعتماد و توكل كردن آنان بر او
و توكّل على العزيز الرحيم . الذى ... و تقلّبك فى السجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 19 - 20
20 - قرار گرفتن در زمره صالحان ، منوط به عمل نيك و رحمت ويژه الهى
و أن أعمل صلحًا ترضه وأدخلنى برحمتك فى عبادك الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 74 - 2
2 - تأخير كيفر مجرمان و اعطاى مهلت به آنان ، ناشى از فضل و رحمت الهى است نه معلول نا آگاهى او به اسرار و اعمال زشت آنها .
و يقولون متى هذا الوعد. .. و إنّ ربّك لذو فضل... و إنّ ربّك ليعلم
از ارتباط اين آيه با دو آيه پيشين، استفاده مى شود كه نازل نشدن عذاب بر كافران، نتيجه فضل خدا است; نه اين كه او از سخنان گستاخانه و تعجيل آنان در عذاب بى اطلاع بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 90 - 7
7 - پاداش دهى خداوند براساس فضل و بخشش و مجازات او بر پايه عدل و داد
من جاء بالحسنة فله خير منها. .. و من جاء بالسيّئة... هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملو
خداوند در مورد حسنه مى فرمايد: «فله خير منها» و اين بيانگر تفضل است; ولى درباره سيئه مى فرمايد «هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملون» و اين بيانگر عدل و تطابق و تناسب كيفر با عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 5
5 - بخشودن گناه گنه كاران ، مقتضاى آمرزش گرى و مهرورزى خدا نسبت به بندگان
فغفر له إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 5
5 - مشيّت خداوند در يارى انسان ها ، برخاسته از عزّت و رحمت او است .
ينصر من يشاء و هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 6 - 7
7 - اداره و تدبير امور جهان ، برخاسته از علم و عزت و رحمت الهى است .
يدبّر الأمر . .. ذلك علم الغيب و الشهدة العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 17
17 - گناه و جرم به حساب نياوردن گناهِ خطايى ، برخاسته از آمرزندگى و مهربانى خداوند است .
و ليس عليكم جناح فيما أخطأتم به . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 11،12،13
11 - آمرزگارى خداوند ، برخاسته از رحمت و مهربانى او است .
إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه «رحيماً» صفت براى «غفوراً» باشد.
12 - توفيق دادن خداوند به منافقان ، براى توبه ، از آمرزگارى و رحمت او است .
المنفقين . .. أو يتوب عليهم إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
13 - اعطاى پاداش از ناحيه خداوند به راستگويان ، از آمرزگارى و رحمت او است .
ليجزى اللّه الصدقين . .. إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 12
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 34
34 - تشريع احكامى اختصاصى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به منظور رفع حرج از آن حضرت ، برخاسته از آمرزندگى و رحمت خداوند است .
لكيلا يكون عليك حرج و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 14
14 - گذشت از لغزش مؤمنان ، برخاسته از آمرزشگرى و رحمت خداوند است .
و يتوب اللّه على المؤمنين . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 2 - 8
8 - رحمت خداوند ، منشأ آمرزش گرى او است .
و هو الرحيم الغفور
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «الغفور» صفت براى «الرحيم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 3
3 - هرگونه افاضه حق تعالى به خلق ، ناشى از رحمت او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة
برداشت ياد شده، از تعبير «رحمة» - كه درباره هر نوع داده الهى به بندگان است - استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 44 - 1،2
1 - جز رحمت خدا ، هيچ چيز موجب نجات كسانى نمى شود كه به مشيت خدا در آستانه غرق شدن قرار دارند .
و إن نشأ نغرقهم . .. إلاّ رحمة منّا
استثنا در «إلاّ رحمة. ..» استثناى مفرغ (به حذف مستثنامنه) و به تقدير «لاينقذون لأىّ شىء من الأشياء إلاّ لرحمة...» مى باشد.
2 - رحمت خدا و تقدير زندگى محدود و موقت دنيا ، فلسفه استمرار حيات بشر و نجات او از عوامل مرگ و نابودى است .
و لا هم ينقذون . إلاّ رحمة منّا و متعًا إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصيبت ها ، در گرو مشيت خداوند و بسته به لطف و رحمت او است .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منيبًا إليه ثمّ إذا خوّله نعمة منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 15
15 - گستردگى و انحصار غفران و رحمت خداوند ، مقتضى آمرزش تمامى گناهان خرد و كلان بندگان است .
إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا إنّه هو الغفور الرحيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه جمله «إن-ّه هو الغفور. ..» در مقام تعليل براى جمله پيشين «إنّ اللّه يغفر...» مى باشد; يعنى، چون تنها خداوند غفور و رحيم است، تمامى گناهان را مى آمرزد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 14
14 - رحمت و علم همه جانبه و گسترده خداوند ، مقتضىِ طلب آمرزش از او و اميد بستن به اجابت او است .
و يستغفرون للذين ءامنوا ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا فاغفر للذين تابوا
برداشت ياد شده از تفريع «فاغفر للذين تابوا. ..» بر «ربّنا وسعت...» استفاده مى شود; يعنى، اى پروردگار ما! چون رحمت و علم تو گسترده و جهان شمول است، پس بيامرز مؤمنان توبه كننده را... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 3،4
3 - رحمت الهى ، مايه نجات انسان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
4 - نجات مؤمنان و صالحان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، برخاسته از رحمت و لطف الهى است ; نه از استحقاق آنان .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
يادآورى و تصريح فرشتگان به اين كه حفظ مؤمنان از ناراحتى هاى قيامت نشانگر اين است كه آنان مورد رحمت و لطف الهى
قرار گرفته اند; مى تواند حكايت از حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 5 - 21
21 - دوام جهان هستى ، برخاسته از غفران و رحمت بى كران حق ، با وجود شرك و ناسپاسى آدميان
له ما فى السموت . .. تكاد السموت يتفطّرن ... ألا إنّ اللّه هو الغفور الرحيم
چنانچه اين آيات در مقام توحيد و نفى شرك باشد، ارتباط آخرين عبارت آيه (ألا إنّ اللّه. ..) با بخش اول آيه، مى تواند از جهت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 8
8 - لطف ، رحمت ، قدرت و عزت خداوند ، مقتضى مصون داشتن حريم وحى از نفوذ و تصرف دروغ پردازان
اللّه لطيف بعباده . .. و هو القوىّ العزيز ... و يمح اللّه البطل
ارتباط مجموعه آيات و سياق واحد آنها، مى تواند بيانگر معناى ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 14
14 - « نعمت ها » برخاسته از لطف و رحمت الهى و « مصائب و سختى ها » نتيجه عملكرد خود آدمى است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 4
4 - آفرينش فرشتگان ، براساس رحمت الهى است .
هم عبد الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 6
6- تقدير و تثبيت امور در شب قدر ، براساس رحمت پروردگار به خلق
فيها يفرق كلّ أمر حكيم . .. رحمة من ربّك
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «رحمة. ..» در مقام بيان دليل «يفرق...» باشد; يعنى، تقدير و تثبيت امور مهم، براى رحمت رسانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 3
3- تكيه بر هر چيز و هر كس - جز رحمت الهى - در قيامت ، بى ثمر به حال انسان
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 15
15- مهلت خداوند به كافران ، ناشى از غفران و رحمت او است ; نه جهل و ناتوانى او .
فلا تملكون . .. هو أعلم ... و هو الغفور الرحيم
تعبير «و هو الغفور الرحيم» در پى تهديد كافران، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد. بدين معنا كه خداوند، قادر است كافران را كيفر دهد; اما آن را به تأخير انداخته، تا مگر بنده اى استغفار نموده و رو به سوى حق آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 27 - 5
5 - انسان ها ، بدون لطف و رحمت خداوند ، در معرض ابتلا به عذاب دوزخ اند .
فمنّ اللّه علينا و وقينا عذاب السموم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 7
7 - نيكى هاى گسترده خداوند به خلق ، نشأت يافته از رحمت بى كران او است ; و نه معلول نياز و چشمداشت .
هو البرّ الرحيم
توصيف «البرّ» به صفت «الرحيم»، مى رساند كه نيكى هاى خداوند از سر رحمت است; نه مانند نيكى خلق كه براى جلب منافع مادى يا معنوى است و يا دستكم رهانيدن خود از شكنجه وجدان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 65 - 4
4 - رونق كشاورزى ، نشانه لطف و رحمت الهى به انسان ها است .
لو نشاء لجعلنه حطمًا . فظلتم تفكّهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 12 - 12
12 - اجازه گفتوگوى محرمانه با پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، بدون دادن « صدقه نجوا » براى افراد ناتوان ، برخاسته از غفران و رحمت خداوند
فإن لم تجدوا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 17
17 - رأفت و رحمت گسترده خداوند ، پشتوانه اجابت دعا ها و استغفار هاى انسان
يقولون ربّنا اغفر لنا . .. ربّنا إنّك رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 25
25 - غفران و رحمت الهى ، پشتوانه اجابت دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آمرزش خواهى آن حضرت براى امت
و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 44
44 - غفران و رحمت خداوند ، مقتضى استغفار و آمرزش خواهى بندگان از درگاه او است .
و استغفروا اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جمله «إنّ اللّه. ..» تعليل براى فرمان «استغفروا...» است; يعنى، چون غفران و رحمت خداوند بسيار است، پس مقتضى است كه از او آمرزش بطلبيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 13
13 - ناتوانى همگان ، از اعمال نظر و دخالت در تصميم گيرى هاى جهان آخرت ، برخاسته از فراگير بودن ربوبيت خداوند و گستردگى رحمت او است .
ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن لايملكون منه خطابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 12
12 - محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 10
10- زيان كارى و خسارت واقعى انسان ، در عدم آمرزش گناهان و شامل نشدن رحمت خداوند بر اوست .
و إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 13
13- محروميت از رحمت الهى ، زمينه ساز همراهى با شيطان و دنباله روى كردن از او است .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطن وليًّا
«فاء» در «فتكون» براى تفريع است و مراد از «عذاب» به قرينه «من الرحمن» مى تواند قطع رحمت باشد كه از آن به خذلان تعبير مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 1
1 - لزوم نگرش دقيق به آفاق رحمت خداوند در گستره هستى
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه
«نظر» به معناى «گرداندن چشم به اين و آن سو، به منظور ديدن و درك چيزى» است و گاهى هم مراد از آن، تأمل و كنكاش است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 13
13 - ابلاغ رحمت خداوند به تكذيب كنندگان وحى و بيم دادن آنان از عذاب خداوند، روشهاى كلى مقابله با آنان است.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 19 - 1
1 - لطف و رحمت پيوسته خداوند نسبت به بندگان خويش
اللّه لطيف بعباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 6
6- يعقوب ( ع ) مطمئن به يارى و رحمت خداوند در يافتن يوسف و بنيامين
فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
جلوه و نمود رحمت خداوند در آيه شريفه ، يارى و كمك او در يافتن يوسف و دستيابى به بنيامين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 5 - 7
7 - روى گردانى از پيام هاى الهى ، اعراض از رحمت او و روى برتافتن از منافع خويش است .
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن . .. معرضين
با توجه به اين كه پيام هاى الهى تبلور رحمت او است، روى گردانى از آن در حقيقت اعراض از رحمت خدا و محروم ساختن خود از لطف او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از غفران ، آمرزش ، رحمت و مهربانى خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 82 - 13
13 - اعتراف آرزوكنندگان ثروت قارونى به لطف و رحمت خداوند در حق ايشان ، به خاطر گرفتار نساختن آنان به سرنوشت قارون ( فرو نبردن آنان در زمين )
لولا أن منّ اللّه علينا لخسف بنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 9
9 - اعتراف فرشتگان حامل عرش الهى ، به ربوبيت خداوند و رحمت و علم گسترده او درباره همه پديده هاى عالم
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 4
4 - رحمت ويژه الهى داراى اقسام و انواع گوناگون
لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه گشوده بودن درهاى آسمان كنايه از رحمت ويژه الهى باشد، جمع آوردن كلمه «ابواب» حكايت از تنوع رحمتهاى ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 92 - 3
3- مخلوقات - كه جملگى رهين نعمت و رحمت خداوند هستند - نمى توانند در رتبه الوهيت قرار گرفته و فرزند او به شمار آيند .
و ما ينبغى للرحمن أن يتّخذ ولدًا
ذكر نام «رحمان» در اين آيه، دربردارنده نوعى استدلال بر بطلان پندار فرزندگزينى خداوند است. يكى از وجوه اين استدلال آن است كه رابطه خداوند با موجودات، رابطه رحمت گستر و رحمت شده است و رحمت شده نمى تواند در رتبه رحمت گستر قرار گيرد; در نتيجه نمى تواند به عنوان «ولد» هم جنس والد بوده شأنى از الوهيت را دارا شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 16
16- شدت اميدوارى حضرت ابراهيم ( ع ) به غفران و رحمت الهى ، حتى نسبت به مردم هدايت ناپذير و مخالفان خود
و من عصانى فإنك غفور رحيم
از اينكه حضرت ابراهيم(ع) امر مخالفان خود را به خدا واگذاشته و صفت غفران و رحمت او را بر زبان جارى كرده است، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 9،13
9- معبود هاى مشركان ، خود ترسان از عذاب خدا و اميدوار به رحمت او هستند .
يرجون رحمته و يخافون عذابه
13- دعوت كنندگان به تعاليم الهى ، در عين تلاش براى كسب وسيله و راهى جهت تقرب به خداوند ، به رحمت او اميدوار و از عذابش بيمناكند .
يبتغون إلى ربّهم الوسيلة أيّهم أقرب و يرجون رحمته و يخافون عذابه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 12
12- اصحاب كهف ، يكتاپرستانى بودند كه از غير خدا ، قطع اميد كرده ، نياز به درگاه او بردند و چشم به رحمت وى داشتند .
فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة
واژه «من لدنك» مى تواند حاكى از اين نكته باشد كه آنان، از غير خدا، قطع اميد كرده و تنها چشم به رحمتى از سوى او داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 8
8- اطمينان اصحاب كهف به برخوردارى از رحمت الهى در صورت هجرت كردن از حاكميّت شرك و جامعه مشرك
فأوُواْ إلى الكهف ينشر لكم ربّكم من رحمته
فعل «ينشر» در جواب امر قرار گرفته و جزا براى شرط مقدر است; يعنى «إنْ تأووا إلى الكهف ينشر. ..» و مفاد آن، حتمى بودن نشرِ رحمت الهى در صورت هجرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 1،2،3،13
1 - اميدوارى مؤمنان و مهاجرانِ مجاهدِ در راه خداوند ، به رحمت او
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
2 - اميد داشتن به رحمت الهى - نه خود را مستحق آن شمردن - ، از ويژگى هاى مؤمنان و مهاجرانِ مجاهد
انّ الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
3 - ايمان و هجرت و جهادِ در راه خدا ، از عوامل اميدوارى به رحمت وى
ان الذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه اولئك يرجون رحمت اللّه
13 - مؤمنان و مهاجرانِ مجاهد ، اميدواران واقعى به رحمت خداوند هستند .
الذين امنوا . .. اولئك يرجون رحمت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 38 - 10
10 - لزوم ايجاد اميد به مغفرت و رحمت الهى در دل گمراهان براى گرايش دادن آنان به دين و ديندارى
قل للذين كفروا إن ينتهوا يغفر لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 5،8،10
5- مأيوس نشدن از رحمت خدا و اميد داشتن به يارى او ، توصيه يعقوب ( ع ) به فرزندان خويش
و لاتاْيئسوا من روح الله
«روح» به معناى سرور ، فرح ، استراحت و رحمت مى باشد. اضافه آن كلمه به «الله» و متعلق قرار گرفتن «من روح الله» براى «لاتاْيئسوا» گوياى اين است كه مراد از آن «رحمت» مى باشد.
8- ضرورت دل بستن به يارى خدا و رحمت او براى رفع مشكلات و تحقق خواسته ها
و لاتاْيئسوا من روح الله إنه لاياْيئس من روح الله إلاّ القوم الكفرون
10- شناخت خداوند و صفات او ، مايه اميدواربودن به رحمت و يارى اوست .
و أعلم من الله ما لاتعلمون . .. و لاتاْيئسوا من روح الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 16،17
16- يعقوب ( ع ) با توجه دادن فرزندانش به آمرزگارى و مهربانى خداوند ، آنان را به آمرزش گناهانشان اميدوار ساخت .
سوف أستغفر لكم ربى إنه هو الغفور الرحيم
17- اميدوار ساختن مردم به مغفرت و رحمت الهى و بخشوده شدن گناهانشان ، شيوه اى پسنديده و از خصلت هاى پيامبران است .
سوف أستغفر لكم ربى إنه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 9
9- لزوم اميد داشتن به لطف الهى و متكى نبودن به صِرف تلاش و كوشش خويش
ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
همراه آمدن «ابتغاء» و «ترجوها» بيانگر لزوم هر دو عنصر در رسيدن انسان به امكانات مورد نياز است نه تلاش بى اميد و نه اميد بى تلاش.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 12
12- اصحاب كهف ، يكتاپرستانى بودند كه از غير خدا ، قطع اميد كرده ، نياز به درگاه او بردند و چشم به رحمت وى داشتند .
فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة
واژه «من لدنك» مى تواند حاكى از اين نكته باشد كه آنان، از غير خدا، قطع اميد كرده و تنها چشم به رحمتى از سوى او داشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 8
8 - اميد به برخوردارى از رحمت خدا در پرتو اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) اميدى به جا و شايسته
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
از اين كه خداوند پس از توصيه مؤمنان به اقامه نماز، پرداخت زكات و فرمان برى از پيامبر(صلی الله علیه و آله)، آنان را به رحمت خويش اميدوار ساخته است به دست مى آيد كه اميد داشتن به رحمت خدا، پس از عمل به توصيه هاى الهى، اميدى به جا و شايسته
است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 9
9 - شايسته دانستن خدا براى عبادت و اميد به رحمت هاى او ، از انگيزه هاى پرستش خداست .
الحمد للّه رب العلمين. الرحمن الرحيم ... إياك نعبد
مطرح ساختن عبادت خدا پس از توصيف او به ربوبيت، رحمانيت، رحيميت و مالكيت روز جزا، بيانگر انگيزه هاى پرستش است; يعنى، چون خدا رب است، شايسته پرستش است و چون مردم به رحمت او نيازمندند، بايد عبادتش كنند وبدان جهت كه از عذاب آخرت مى هراسند، بايد او را بپرستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 15،21،25
15 - كسانى را كه داراى زمينه مساعدى براى گرايش به ايمان هستند، بايد به رحمت و امنيت خداوندى اميدوار كرد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
گزينش جمله توصيفى «الذين يؤمنون» به جاى «المؤمنون» و يا «ءامنوا»، با توجه به معناى فعل مضارع، اشاره به مطلب فوق مى تواند باشد.
21 - لزوم اميدوار ساختن گنهكاران به آمرزش و رحمت خداوند و جذب آنان به محيط صلاح
فقل . .. من عمل منكم سوءاً
25 - گنهكار نبايد از آمرزش و رحمت خداوند مأيوس باشد.
من عمل منكم سوءاً . .. فأنه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 165 - 13
13 - آدمى در هر حال بايد از عقوبتهاى الهى ترسان و به رحمت او اميدوار باشد.
إن ربك سريع العقاب و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 23 - 5،10
5 - آدم و حوا اميدوار به مغفرت و رحمت الهى
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا
10 - مغفرت و رحمت الهى تنها اميد و وسيله رهايى گنهكاران از خسران گناه است.
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 8
8- ضرورت اميد داشتن به رحمت خدا ، در پى بروز مشكلات و از دست رفتن امكانات
ثم نزعنها منه إنّه ليئوس كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 37 - 4
4- هيچ كس ، حتى مطرودين درگاه الهى و لعن شدگان ، نبايد از رحمت خداوند مأيوس شوند ; بلكه بايد خواسته هاى خويش را از او طلب كنند .
و إن عليك اللعنة إلى يوم الدين . قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون . قال فإنك من ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 1،4
1- ايجاد اميدوارى به رحمت در بنى اسرائيل ، على رغم دو بار فسادانگيزى و شكست تلخشان به وسيله خداوند
عسى ربّكم أن يرحمكم
مخاطبان آيه با توجه به آيات قبل، بنى اسرائيل است.
4- شكست امت هاى فسادگر به معناى قطع هميشگى رحمت الهى از آنان نيست .
عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 5 - 10
10- لطف و رحمت خاص الهى ، تنها نقطه اميد زكريا دربرخوردارشدن از فرزند بود .
فهب لى من لدنك وليًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 6
6 - لزوم اميدوار ساختن منحرفان و خطاكاران ، به رحمت و مغفرت الهى
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 29 - 13
13 - اميد داشتن به رحمت و پاداش الهى - نه خود را مستحق آن شمردن - از ويژگى هاى عالمان خداترس ، تلاوتگر قرآن ، برپادارنده نماز و انفاق كننده در نهان و آشكار
إنّما يخشى اللّه من عباده العلمؤا . .. إنّ الذين يتلون كتب اللّه و أقاموا الصل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 5
5 - تنها در سايه پرهيز از گناه و توبه از خطا هاى گذشته ، مى توان به رحمت و لطف خدا اميدوار بود .
و إذا قيل لهم اتّقوا . .. لعلّكم ترحمون
به كار رفتن كلمه «لعلّ» كه براى ترجّى و اميدوارى است، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 10
10 - به هنگام گرفتارى و مشكلات - هر چند شديد و طاقت فرسا باشد - نبايد از رحمت الهى مأيوس شد .
إذ نادى ربّه . .. و وهبنا له أهله ... رحمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2،9
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
9 - ربوبيت خداوند ، مقتضى اميدوارى انسان به رحمت او است .
و يرجوا رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام اميدبخش رحمت و آمرزش خداوند به بندگان گنه كار
قل يعبادى الذين أسرفوا على أنفسهم لاتقنطوا من رحمة اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 1
1 - منافقان ، بدان پندار كه در دنيا با مؤمنان بوده اند و در انجام اعمال و تكاليف دينى ( نماز ، روزه و . . . ) با آنان همراهى داشته اند ، خود را همچون مؤمنان سزاوار رحمت الهى مى دانند .
فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 5
5 - هراس از مقام ربوبى خدا و نقمت او و اميد داشتن به رحمت وى ، از آداب دعا و نيايش به درگاه خداوند است .
و ادعوه خوفاً و طمعاً
هر يك از «خوفاً» و «طمعاً» مصدرى است به معناى اسم فاعل و حال براى فاعل «ادعوه» مى باشد. يعنى «ادعوه خائفين و طامعين». متعلق «طمعاً» به قرينه فراز بعد رحمت خداست و در مقابل، متعلق «خوفاً» نقمت خدا و دورى از رحمت او خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 8،9
8 - قوم موسى على رغم پيشينه گوساله پرستى به رحمت و مغفرت الهى اميدوار بودند .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
9 - ضرورت اميدوار بودن به رحمت و مغفرت خدا ، حتى با داشتن پيشينه گناهى چون شرك و ارتداد
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 17
17 - ترس از عقوبت هاى خدا ، در عين اميد به مغفرت و رحمت او ، مايه تربيت انسان و رشد و تعالى اوست .
إن ربك لسريع العقاب و إنه لغفور رحيم
توصيف خداوند به «عقوبت كننده اى سريع» و «بخشايشگرى مهربان»، پس از به كارگيرى عنوان «رب»، مى تواند بيانگر اين باشد كه توجه به اين دو صفت در انسان ترس و اميدى ايجاد مى كند كه مايه تربيت و كمال او خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 108 - 6
6 - عظمت رخداد قيامت و چشم دوختن به رحمت خداوند در آن روز ، صدا ها را در سينه ها حبس و طنين آن را خواهد گرفت .
يومئذ . .. و خشعت الأصوات للرحمن
پايين آوردن صدا در قيامت، برخاسته از خشوع قلب است كه نتيجه مشاهدات انسان از صحنه هاى آن روز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 2
2 - همه موجودات برخوردار از رحمت گسترده خداوند هستند .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 1،5
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از غفران ، آمرزش ، رحمت و مهربانى خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
5- آگاه ساختن بندگان از آمرزندگى و رحمت خداوند و آگاهى از آن ، امرى داراى اهميت
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
طبق آنچه در كتابهاى لغت آمده است «نبأ» اسم مصدر فعل «نبى» و به معناى خبر است و در خبرهايى استعمال مى شود كه داراى اهميت و فايده عظيمى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 11
11- لزوم اميدوارى به رحمت خدا در عين بيم داشتن از عذاب و كيفر او
أُولئك . .. يرجون رحمته و يخافون عذابه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) عهده دار اميدوار ساختن بندگان خطاكار و گنهكار به غفران و رحمت خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
«غفران» و «آمرزش» اصولاً در جايى به كار مى روند كه در كنار آن، خطا و لغزشى وجود داشته باشد. از اين رو ممكن است مراد از «عبادى» آن دسته از بندگانى باشند كه لغزش و گناهى مرتكب شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 2
2- توصيه فرشتگان به ابراهيم ( ع ) بر مأيوس نشدن از لطف و رحمت خداوند در زندگى
قالوا . .. فلاتكن من القنطين
«قنوط» به معناى نااميد شدن از خير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 3
3- راه اميدوارى به رحمت الهى براى انسان هاى گنهكار ، حتى در بدترين شرايط ، بسته نيست .
ليتبّروا ما علوًّا تتبيرًا. عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 5
5 - بهره مندى از فضل و رحمت الهى ، از تمام اندوخته هاى مادى بهتر است .
قل بفضل اللّه و برحمته . .. هو خير مما يجمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 5
5- اعراض از اعانه به مستمندان همراه با پوزش از آنها ، به خاطر اشتغال به امر مهمى چون جلب رحمت خداوند ، امرى مجاز است .
إما تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها فقل لهم قولاً ميسورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 14 - 9
9 - بخشايش و رحمت ، اساس و محور مشيت الهى است .
يغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء و كان اللّه غفورًا رحيمًا
خداوند، گر چه متعلق مشيت را هم غفران و هم مجازات دانسته; ولى در نهايت بر مغفرت و رحمت ازلى خود تأكيد ورزيده است. البته اين برداشت، منوط به اين است كه فاعل «يشاء» همان فاعل «يغفر» و «يعذّب» باشد و ضمير فاعل به خداوند باز گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 12
12 - ضرورت توجه و باور به آمرزندگى و رحمت بيكران خداوند
فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مرسلات - 77 - 1 - 7
7 - « قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : الرياح ثمان : أربع منها عذاب و أربع منها رحمة . . . و الرحمة منها . . . المرسلات . . . فيُرسل اللّه المرسلات فتُثِيرُ السَّحاب . . . ;
رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمود: بادها هشت گونه اند; چهارگونه از آنها بادهاى عذاب و چهارگونه ديگر رحمت اند. .. و از جمله بادهاى رحمت... «مرسلات» است... پس خداوند «مرسلات» را مى فرستد تا ابرها را به حركت درآورد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 58 - 4
4 - گياهان نهفته در سرزمين هاى نامستعد ، هر چند باران رحمت بر آن ببارد ، تهى از خير و بركتند و بازدهيشان اندك است .
و الذى خبث لايخرج إلا نكداً
«نكد» به معناى چيزى است كه خير در آن نباشد و بى خير بودن گياهان به اين است كه بازدهى آن اندك باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 14
14 - رهبران دينى بايد صبرپيشگان را به بهره مند شدن از رحمت هاى الهى بشارت دهند .
و بشر الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 13
13- يوسف ( ع ) برادرانش را به آمرزش خدا و شمول رحمتش بر آنان نويد داد .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يغفر الله . ..» جمله اى خبرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 7
7 - تشويق شدن گنه كاران به آمرزش خواهى از ساحت پروردگار و نويد غفران و رحمت به آنان
إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 11
11- رحمت گسترده الهى ، رحمتى بى بديل و بى مانند است .
و أنت أرحم الرحمين
توصيف شدن خداوند به «أرحم الراحمين» (مهربان ترين مهربانان) دليل بى مانند بودن او در مهربانى است; زيرا «برترين» در هر وصفى تنها يكى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 25 - 4
4 - تبديل مظاهر رحمت آفرين طبيعت ، به عوامل عذاب و نقمت ، در نتيجه عصيان گرى انسان
ريح . .. تدمّر كلّ شىء
با توجه به نقش سازنده باد در سيستم حيات زمين; به كار گرفته شدن آن در راستاى عذاب قوم عاد، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 7
7 - نيل به هدايت و دستيابى به رحمت و الطاف الهى ، بشارت و مژده خداوند به صبرپيشگان راه ايمان
و بشر الصبرين . .. أولئك ... هم المهتدون
جمله «أولئك عليهم . ..» مى تواند بيانگر بشارت و مژده اى باشد كه «و بشر الصابرين» بدان اشاره داشت; يعنى: بشرهم بأن عليهم صلوات و ...
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 8
8- رحمت الهى ، امرى اصيل و مستمر ، و محروميت از آن نتيجه عملكرد خود انسان است .
عسى ربّكم أن يرحمكم و إن عدتم عدنا
در اين آيه خداوند همه انسانها حتى گنهكاران را به رحمت خود اميدوار ساخته است: «اگر شما به گناه و فساد باز گرديد، كيفر و عذاب ما هم مجدداً به سراغ شما خواهد آمد». از اين سخن، نتيجه گرفته مى شود كه گرفتار شدن به عذاب خداوند و محروميت از رحمت او، حاصل عملكرد خود انسان است و رحمت خداوند همواره، اصيل و مستمر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 4
4- روى گردانى كافران از پروردگار خويش ، على رغم برخوردارى از رحمت مداوم او
قل من يكلؤكم . .. من الرحمن بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
«بل» در آيه شريفه، براى اضراب انتقالى است; يعنى، خداوند پس از بيان نياز بشر به خداى رحمان و ذكر عذاب او، به علت اصلى كفر كافران ( اعراض از ياد پروردگار و بى توجهى به ربوبيت الهى) پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 1
1 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور توجه دادن تكذيب كنندگان وحى به رحمت واسعه خداوند و بيم دادن آنان از عذاب حتمى اوست.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 5
5 - هارون ، با يادآورى رحمت گسترده خداوند به بنى اسرائيل ، باز بودن راه بازگشت از شرك و ارتداد را به آنان يادآورى كرد .
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
توصيف خداوند در كلام هارون(ع)، با عنوان «الرحمان» و با توجه به گوساله پرستى و عصيان بنى اسرائيل، متضمن وعده رحمت الهى به آنان، در صورت توبه و بازگشت از شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 4
4 - گنجينه هاى رحمت الهى متعدد و بسيار است .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 8
8 - رحمت خدا بر غضب وى پيشى دارد.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 12
12 - سبقت رحمت خدا بر غضب او
عذابى أصيب به من أشاء و رحمتى وسعت كل شىء
خداوند در بيان رحمت، فعل ماضى (وسعت) آورده و همگان را مشمول آن قرار داده است، ولى در بيان غضب، فعل مضارع (أصيب) به كار برده و با مترتب ساختن آن بر مشيت خويش، «من أشاء»، آن را امرى مقدر و قطعى قلمداد نكرده است. از مقايسه اين دو بيان به دست مى آيد كه رحمت خدا اصل و غضب او عارضى و محدود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 53 - 10
10 - سبقت رحمت و نعمت خدا بر نقمت او
لم يك مغيرا نعمة أنعمها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 27
27 - سبقت رحمت الهى بر كيفر و غضبش
فإن يتوبوا يك خيراً لهم و إن يتولوا يعذبهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 4
4- تقدم و سبقت لطف و رحمت خداوند بر غضب و عذاب او
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم . و أن عذابى هو العذاب الأليم
از اينكه خداوند در توصيه به پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) ابتدا غفران و رحمت خود و سپس عذاب خويش را ذكر كرده است مى تواند بيانگر اين باشد كه: غفران و رحمت خداوند همواره بر غضب و عذاب او مقدم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 12
12- تقدم و سبقت رحمت خدا بر عذاب و كيفرش *
يرجون رحمته و يخافون عذابه
تقدم «يرجون رحمته» بر «يخافون عذابه» مى تواند مشعر به مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 5
5- لطف و رحمت الهى بر آدميان ، همواره ، مقدّم بر غضب او است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
جمله «و ربّك الغفور. ..» به منزله تعليلى براى امتناع در «لو يؤاخذهم» است; يعنى، اگر تعجيلى در مؤاخذه و عذاب برخى از كافران صورت نمى گيرد، به دليل غفران و رحمت گسترده پروردگار است. بر اين اساس، شمول غفران و رحمت خداوند، سابق بر شمول غضب و عقوبت او است; يعنى، اصل اوّلى، شمول رحمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 3 - 7
7 - سبقت رحمت و فضل خداوند ، بر غضب و عقوبت او
غافر الذنب و قابل التوب شديد العقاب ذى الطول
از تقدم دو صفت «غافرالذنب» و «قابل التوب»، بر «شديدالعقاب» و «ذى الطول»، مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 15
15 - توبه انسان به درگاه الهى ، محفوف به دو رحمت از سوى خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب
توبه خداوند بر خطاكاران، (لطف و رحمت خدا به آنان) زمينه آن شد كه آنان به سوى خدا توبه كنند و سپس خداوند هم رحمت خويش را بر آنان نازل كرده و خطايشان را ببخشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 4
4- اتكا به مغفرت و رحمت خدا براى نجات از حادثه طوفان ، توصيه نوح ( ع ) به پيروان خويش
قال اركبوا فيها . .. إن ربى لغفور رحيم
نوح(ع) با يادآورى مغفرت و رحمت الهى ، پس از فرمانش مبنى بر سوار شدن به كشتى ، درصدد بيان اين حقيقت بود كه كشتى تنها يك وسيله است و آنچه تأمين كننده نجات مى باشد شمول مغفرت و رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 10
10- اقتدار و عزت خداوند ، آميخته با رحمت گسترده و جاودان او است .
هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 10
10- رضا و رحمت حق ، اصلى ازلى و جارى در نظام آفرينش ، و خشم الهى زاييده اعمال آدميان *
اتّبعوا ما أسخط اللّه و كرهوا رضونه
«أسخط» (از باب افعال) بيانگر ايجاد است; ولى «رضوان» (به صورت اسم) مى نماياند كه رضا و رحمت حق، همواره گسترده بوده و خواهد بود و تنها كافى است كه انسان بدان تمايل داشته و از آن بهره گيرد، برخلاف خشم و كيفر الهى كه با نفس عمل انسان، پديد آمده و ايجاد مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 5
5- اعراض از اعانه به مستمندان همراه با پوزش از آنها ، به خاطر اشتغال به امر مهمى چون جلب رحمت خداوند ، امرى مجاز است .
إما تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها فقل لهم قولاً ميسورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 2
2 - هيچ موجودى ، توانايى جلب رحمت منع شده خداوند از مردم را ندارد .
و ما يمسك فلامرسل له من بعده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 5
5 - برخوردارى از رحمت الهى ، قطعى و مبتلا شدن به ناگوارى ، غير قطعى است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا . .. و إن تصبهم سيّئة
هرگاه ادات جمله شرطيه «إذا» باشد، دلالت بر حتمىّ الوقوع بودن شرط مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 10
10 - مأيوس شدن بندگان از رحمت خداوند - هرچند گناهانشان بسيار باشد - حرام است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 1
1- تنها مشمولان رحمت الهى ، در گير و دار اختلافات دينى و مذهبى راه درست را مى يابند و بر طريق حق گام مى نهند .
و لايزالون مختلفين. إلاّ من رحم ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 1
1 - گنجينه هاى رحمت پروردگار نزد احدى نيست .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
«خزانة» (مفرد «خزائن») به معناى گنجينه است. «أم» نيز منقطعه بوده و به معناى «بل» و متضمن معناى همزه استفهام (از نوع استفهام انكارى) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 23 - 4
4 - آدم و حوا پس از اعتراف به لغزش خويش از خداوند خواستند تا گناهشان را بيامرزد و بر آنان ترحم كند.
قالا ربنا ظلنا أنفسنا و إن لم تغفر لنا و ترحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 151 - 7،10
7 - فراگيرى رحمت الهى بر موسى ( ع ) و هارون ، از دعا ها و درخواست هاى موسى ( ع ) از خداوند .
و أدخلنا فى رحمتك
10 - بيان « أرحم الراحمين » بودن خدا پس از درخواست آمرزش و رحمت ، از آداب دعا به درگاه ربوبى است .
و أنت أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 7
7 - استغفار و دعا براى جلب رحمت الهى ، از مشخصات عبوديت و ايمان
إنّه كان فريق من عبادى يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 10
10- انسان بايد از مربى خويش قدردانى و براى او از خداوند طلب رحمت كند .
ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 24 - 5،9
5- دعا و طلب رحمت بى دريغ از پروردگار براى پدر و مادر ، از وظايف فرزند است .
قل ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
«كما» مى تواند اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه چون رحمت پدر و مادر به فرزند بى دريغ بوده، پس فرزند نيز متقابلاً بايد چنين رحمتى را براى پدر و مادرش درخواست كند.
9- درخواست رحمت از پروردگار براى پدر و مادر ، اداى گوشه اى از زحمت هاى بى دريغ آنان است .
و قل ربّ ارحمهما كما ربّيانى صغيرًا
«كما» حرف تشبيه مجازى و به معناى «لما» است; يعنى، خداوندا به آنان ترحم كن به خاطر آنكه آنان مرا با زحمتهاى
خود پرورش داده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 151 - 7
7 - فراگيرى رحمت الهى بر موسى ( ع ) و هارون ، از دعا ها و درخواست هاى موسى ( ع ) از خداوند .
و أدخلنا فى رحمتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 7
7- اصحاب كهف ، با التجا به ربوبيّت الهى ، خواهان جلب رحمت و حمايت او شدند .
فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة و هيّئ لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 118 - 2
2 - همه انسان ها ، حتى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نيازمند دعا و نيايش براى جلب رحمت خداوند
و قل ربّ اغفر و ارحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 3
3- پيامبر (صلی الله علیه و آله) فراخوان مردم به ايمان و ترك كفر براى دستيابى به رحمت و سعادت دنيا و آخرت
يستعجلونك بالسيئة قبل الحسنة
«ال» در «الحسنة» عهد ذهنى است و اشاره به نويدهايى دارد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اهل ايمان ابلاغ مى كرد و به قرينه مقابله آن با «السيئة» دورى از عذاب دنيا و آخرت و رسيدن به آسايش و سعادت در دنيا و آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 4
4 - خردمندان ، رنج دورى از رحمت خداوند و خوارى از سوى او را سخت تر از آتش دوزخ مى دانند .
لاولى الالباب . .. ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته
جمله شرطيه «من تدخل النّار فقد اخزيته»، علّت براى جمله «فقنا عذاب النّار» است، و بيانگر اين معناست كه آنچه به نظر «اولى الالباب» دردآور است و قابل تحمّل نيست، خوارى و خذلان دوزخيان به دست خداوند است ; نه سوختن در آتش جهنّم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 6
6 - مأيوسان از رحمت حق و ثواب اخروى ، غيرقابل اعتماد و ناشايست براى دوستى و مودّت
يأيّها الذين ءامنوا لاتتولّوا قومًا . .. قد يئسوا من الأخرة
جمله «قد يئسوا» به منزله تعليل براى «لاتتولّوا» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 13
13 - توجه به عقاب ، رحمت و مغفرت الهى زمينه ساز عمل به احكام دين و پرهيز از اعمال ناپسند
و اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
هدف از بيان شدت عقاب، و بيان رحمت و مغفرت الهى پس از تبيين احكام، اين است كه زمينه انجام اوامر خدا و پرهيز از نافرمانى وى در مخاطبان به وجود آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 104 - 10
10 - لزوم توجه انسان به توبه پذيرى و رحمت گسترده خداوند
ألم يعلموا أن اللّه هو يقبل التوبة . .. و أن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 14
14- يوسف ( ع ) با توجه دادن برادرانش به رحمت گسترده الهى ، آنان را به آمرزش گناهانشان اميدوار ساخت .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
جمله «و هو . ..» حاليه است و به منزله تعليل براى «يغفر الله» مى باشد ; يعنى، چون «ارحم الراحمين» است، گناه شما
را مى بخشايد. قابل ذكر است كه يوسف با يادآورى اين صفت خداوند، پس از گذشت از گناه برادرانش، به اين نكته اشاره مى كند كه: من از شما درگذشتم پس او كه از همه - از من و غير من - مهربان تر است، بى هيچ ترديد از شما خواهد گذشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 3
3- لطف و رحمت خداوند به بندگان ، سزاوار ذكر و يادآورى است .
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 1 - 2
2 - خداوند ، توجه دهنده خلق به رحمت بى كران خويش
الرحمن
آغاز شدن سوره با وصف «الرحمان» بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 58 - 21
21- آيات الهى در قرآن و ديگر كتب آسمانى ، جلوه رحمت واسعه او است .
إذا تتلى عليهم ءايت الرحمن
استناد «آيات» به «رحمن» گوياى برداشت ياد شده است. مضارع بودن «تتلى» دلالت دارد كه وصف «النبيّن» و «من هدينا واجتبينا» در هر زمان، چنين اقتضايى دارد; بنابراين «آيات الرحمن» شامل قرآن نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 21 - 3
3 - عالم آخرت ، عالم كيفر و رحمت است .
ثمّ اللّه ينشئ النشأة الأخرة . .. يعذّب من يشاء و يرحم من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 17
17 - درون حصار كشيده شده ميان مؤمنان و منافقان در قيامت ، محل رحمت خدا و خارج آن در احاطه عذاب الهى است .
باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 9
9 - خداوند در قيامت نظر رحمتى بر كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، نخواهد داشت .
و لاهم ينظرون
در برداشت فوق فعل مجهول «ينظرون» از (نظر) به معناى رؤيت گرفته شده است. بر اين مبنا «ولاهم ينظرون»; يعنى، نظر رحمتى به آنان نخواهد شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 7
7 - اعراض كنندگان از راه خدا ، بازدارندگان مردم از پيوستن به آيين الهى و آنان كه راه خدا را منحرف جلوه مى دهند ، از رحمت الهى در قيامت بدور خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 11
11 - دنيا ظرف رحمت عام و گسترده خداوند و آخرت جايگاه تحقق رحمت خاص اوست . *
رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
جمله «رحمتى وسعت . .. » جواب موسى(ع) است كه براى خود و پيروانش سعادت دنيا و آخرت را درخواست كرد. بنابراين به قرينه «سين» در «سأكتب» مى توان گفت «سأكتبها» براى آخرت و «رحمتى» براى دنياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 1
1 - امت اسلامى ، در دو عرصه دنيا و آخرت ، از فضل و رحمت خداوند برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته فى الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 7
7 - بهشت ، تجلى رحمت الهى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
بنابراين كه مراد از «رحمت» بهشت باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 1،3
1 - كفرپيشگان مستكبر در دنيا سوگند ياد مى كنند كه خداوند مؤمنان را در آخرت مشمول هيچ رحمتى نخواهد كرد .
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
كلمه «رحمة» نكره است و چون پس از نفى واقع شده، معناى عموم از آن استفاده مى شود. قابل ذكر است كه مراد كافران از «رحمت»، رحمتهاى اخروى است. يعنى بر فرض اينكه آخرتى باشد، خداوند رحمتش را شامل حال مؤمنان نخواهد كرد. فعل مضارع «لا ينال» و نيز معقول نبودن نفى تمامى رحمتها در دنيا اين معنا را تأييد مى كند.
3 - مستكبران كفرپيشه مدعى برخوردارى خويش از رحمت هاى الهى در آخرت
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
زيرا سوگند مستكبران به محروميت مؤمنان از رحمت الهى، از موضع كسى است كه تنها خود را بهره مند از مواهب الهى مى داند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 129 - 9
9 - خداوند ، بسيار آمرزنده و همواره مهربان با بندگان
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 132 - 1،5
1 - نيل به رحمت الهى ، در گرو اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون
5 - اميد برخوردارى از رحمت الهى ، برانگيزاننده مردم براى پيروى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 133 - 15
15 - اطاعت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، جلب رحمت الهى و آمرزش گناهان ، مراحلى در طول هم براى ورود به بهشت متّقين
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون. و سارعوا الى مغفرة من ربّكم و جنّة عرضها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 57 - 3
3 - باران ، رحمتى از جانب خداوند است .
بشراً بين يدى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 48 - 2
2 - باران ، جلوه رحمت الهى براى آدميان
أرسل الريح بشرًا بين يدى رحمته و أنزلنا من السماء ماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 5
5 - باران ، رحمت الهى براى بندگان است .
أن يرسل الرياح مبشّرت و ليذيقكم من رحمته
مراد از «رحمت» به قرينه «يرسل» و «مبشّرات» و «يذيق» باران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 4،5،11
4- ابراهيم ( ع ) و خانواده او ، همواره مشمول رحمت و بركات خاص خداوند بودند .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
11- نزول رحمت و بركت خاص از ناحيه خداوند بر ابراهيم ( ع ) و ساير شايستگان رحمت ، نمودى از ستايش خدا از آنان و جلوه اى از والامقامى اوست .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد
«إنه حميد مجيد» به منزله تعليل براى شمول رحمت و بركت بر خاندان ابراهيم است; يعنى، چون خداوند از كار نيك
بندگان ستايش مى كند و شما اهل بيت نيز كارهاى نيك انجام داديد و سزاوار ستايشيد، خداوند رحمت و بركات خويش را بر شما ارزانى داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 17 - 7
7- ره يابى اصحاب كهف به پناهگاهى امن و وسيع ، نمودى از رحمت و هدايت الهى براى آنان بود .
ينشر لكم ربّكم من رحمته . .. و هم فى فجوة منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 6
6- رفع بيمارى ، غم و گرفتارى ايوب ( ع ) و بازگشت خانواده اش به آن ، رحمتى از جانب خدا بر او بود .
فكشفنا ما به . .. رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 63 - 6
6 - بندگان خالص خدا ، مشمول رحمت ويژه خدا هستند .
و عباد الرحمن
آمدن صفت «رحمن» به جاى ديگر اوصاف خداوند و اضافه شدن «عباد» به آن، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 4
4- كتاب آسمانى موسى ( تورات ) ، سرمشق زندگى و تبلور رحمت الهى براى بنى اسرائيل
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
با توجه به اين كه كتاب موسى براى بنى اسرائيل و هدايت آنان نازل شده است، قيد «إماماً و رحمة» نيز نظر به پيشوايى و رحمت در مورد آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 7
7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پيروان او
إن ربى لغفور رحيم
به دليل «اركبوا» كه خطاب به پيروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحيم» نيز پيروان آن حضرت مى باشد; يعنى: إن ربى لغفور لكم رحيم بكم. (خداوند آمرزنده شما و نازل كننده رحمت بر شماست). لازمه اين سخن آن بود كه نوح مى فرمود: «ربكم» (پرورگار شما) نه «ربى». اين جابه جايى بيانگر اين نكته است كه: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خويش را به پيروان او مى گستراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 11
11- شعيب ( ع ) ، واسطه شمول رحمت خداوند بر توبه كنندگان قومش
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
چون خطاب در «استغفروا ربكم» متوجه مردم است، ظاهر آن بود كه به جاى «إن ربى» گفته مى شد «إن ربكم . ..». اين جابه جايى مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه: خداوند به واسطه پيامبرانش، مردمان را مشمول رحمت و محبت
خويش قرار مى دهد و آنان، مجراى فيض الهى بر بندگانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 6
6- ربوبيت خداوند ، مقتضى بازگذاشتن در رحمت خويش به روى فتنه گران مجازات شده
و ليتبّروا ما علوًّا تتبيرًا . عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 7
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 4،5
4- ابراهيم ( ع ) و خانواده او ، همواره مشمول رحمت و بركات خاص خداوند بودند .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،4،8
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
4 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت حق در پى مشاهده نگرانى هاى همگانى قيامت *
و ترى كلّ أمّة جاثية . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه «فأمّا الذين. ..» تفريع بر «ترى كلّ أمّة جاثية» باشد.
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 6
6- رحمت خدا حتى كافران و گمراهان را نيز فرا مى گيرد .
فليمدد له الرحمن مدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 10
10- رحمت خداوند حتى كافران را نيز فرامى گيرد .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
ذكر نام «رحمان» در نفى مدعاى كافران به جهت بيان اين نكته است كه تفضلى خداوند به كافران نيز پرتويى از رحمانيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 4
4- روى گردانى كافران از پروردگار خويش ، على رغم برخوردارى از رحمت مداوم او
قل من يكلؤكم . .. من الرحمن بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
«بل» در آيه شريفه، براى اضراب انتقالى است; يعنى، خداوند پس از بيان نياز بشر به خداى رحمان و ذكر عذاب او، به علت اصلى كفر كافران ( اعراض از ياد پروردگار و بى توجهى به ربوبيت الهى) پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 6
6- رحمت خدا حتى كافران و گمراهان را نيز فرا مى گيرد .
فليمدد له الرحمن مدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 7
7 - تشويق شدن گنه كاران به آمرزش خواهى از ساحت پروردگار و نويد غفران و رحمت به آنان
إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام اميدبخش رحمت و آمرزش خداوند به بندگان گنه كار
قل يعبادى الذين أسرفوا على أنفسهم لاتقنطوا من رحمة اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 20
20- برخوردارى محسنان از رحمت خاص خداوند در دنيا ، مشيّت و خواست اوست .
نصيب برحمتنا من نشاء و لانضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 4،7
4- پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، مورد فضل و رحمت عظيم و گسترده الهى
إن فضله كان عليك كبيرًا
7- ربوبيت الهى نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ربوبيتى آميخته با رحمت است .
إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 3،12
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) همواره ، مشمول رحمت خداوند است .
إنّ اللّه و ملئكته يصلّون على النبىّ
با توجه به معناى «صلاة» كه دعا است، دعاى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) طبق نظر مفسران بسيارى، رحمت فرستادن بر او است.
12 - « عن ابن أبى حمزة عن أبيه قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « إنّ اللّه و ملائكته يصلّون على النبىّ يا أيّها الذين آمنوا صلّوا عليه وسلّموا تسليماً » فقال : الصلاة من اللّه عزّوجلّ رحمة و من الملائكة تزكية و من الناس دعاء . . . ;
على بن ابوحمزه، از پدرش، روايت كرده كه: از امام صادق(ع) از اين سخن خداوند عزّوجلّ «إنّ اللّه و ملائكته يصلّون. ..» پرسيدم، فرمود: صلوات خداوند، همان رحمت و صلوات ملائكه به پاكى ياد كردن و صلوات مردم دعا است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 1 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) بهره مند از غفران و رحمت خداوند
يأيّها النبىّ . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 2
2 - فضل و رحمت خداوند ، شامل همه افراد امت اسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 20
20- مصونيت مؤمنان مكه و بهره مندى آنان از رحمت الهى ، از اهداف برقرارى صلح حديبيه
ليدخل اللّه فى رحمته من يشاء
از ارتباط جمله «ليدخل . ..» با آيه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود; زيرا «ليدخل ...» غايت براى جواب محذوف است; يعنى، ما بدين سبب اجازه جنگ نداديم تا مؤمنان مكه آسيب نبينند و از رحمت الهى بهره مند گردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 6
6- همه انسان ها ، حتى روى گردانان از پروردگار ، مشمول رحمت الهى اند .
قل من يكلؤكم . .. بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 53 - 1،3
1- برانگيخته شدن هارون ( ع ) به نبوت ، موهبت خداوند و پرتوى از رحمت او به موسى ( ع ) بود .
و وهبنا له من رحمتنا أخاه هرون نبيًّا
3- حضرت موسى ( ع ) مشمول رحمت الهى
و وهبنا له من رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 9
9 - قرآن ، گنجينه اى از رحمت هاى ويژه الهى براى مؤمنان به آن
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 7،8
7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پيروان او
إن ربى لغفور رحيم
به دليل «اركبوا» كه خطاب به پيروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحيم» نيز پيروان آن حضرت مى باشد; يعنى: إن ربى لغفور لكم رحيم بكم. (خداوند آمرزنده شما و نازل كننده رحمت بر شماست). لازمه اين سخن آن بود كه نوح مى فرمود: «ربكم» (پرورگار شما) نه «ربى». اين جابه جايى بيانگر اين نكته است كه: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خويش را به پيروان او مى گستراند.
8- بخشش گناهان بندگان وگسترش رحمت بر آنان ، جلوه اى از ربوبيت خداوند
إن ربى لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 7
7- تهديد توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه رأفت و رحمت خداوند به مؤمنان است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم . .. أو يأتيهم العذاب ... فإن ربّكم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه عبارت «فإن ربّكم لرءوف رحيم» خطاب به مؤمنان باشد و ذكر آن پس از تهديدهاى گوناگون عليه توطئه گران، مى تواند مشعر به نكته فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 9
9- قرآن ، كتاب هدايت و رحمت براى مؤمنان است .
و ما أنزلنا عليك الكتب . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 6،7
6- آيات قرآن ، رحمتى بزرگ از جانب خدا براى اهل ايمان است .
و ننزّل . .. رحمة للمؤمنين
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 1،2،3،9،12
1 - خداوند ، اعطا كننده رحمت ويژه خويش ، بر مؤمنان است .
هو الذى يصلّى عليكم
به قرينه «و كان بالمؤمنين رحيماً» مراد از صلوات خدا بر مؤمنان، اعطاى رحمت است.
2 - اعطاى رحمت ويژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بيرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. ليخرجكم من الظلمت إلى النور
3 - رحمت ويژه خداوند براى مؤمنان ، مقتضى ذكر و تسبيح فراوان او از سوى آنان
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا . و سبّحوه... هو الذى يصلّى عليكم
9 - خداوند ، بر مؤمنان رحيم ( مهربان ) است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 44 - 6
6 - تدارك پاداش كريمانه براى مؤمنان از سوى خداوند ، ناشى از رحمت او به آنها است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا . .. و أعدّ لهم أجرًا كريمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،4،8،9
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
4 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت حق در پى مشاهده نگرانى هاى همگانى قيامت *
و ترى كلّ أمّة جاثية . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه «فأمّا الذين. ..» تفريع بر «ترى كلّ أمّة جاثية» باشد.
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
9 - احاطه و فراگيرى رحمت الهى ، نسبت به مؤمنان در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
تعبير «يدخلهم. ..» مى رساند كه شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان نيك كردار، محدوديتى ندارد و آنان داخل در رحمت او و مستغرق در آن مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 10
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 5
5- خداوند ، نوح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
ءاتنى رحمة من عنده
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 9
9- نوح ( ع ) و همراهان او در كشتى ، بهره مندان از رحمت خدا
لا عاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 9
9- نوح ( ع ) و همراهان او در كشتى ، بهره مندان از رحمت خدا
لا عاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 7
7- يوسف ( ع ) مصونيت خويش از گناه و خيانت را پرتوى از رحمت الهى بر خويش مى دانست .
ما أُبرّءُ نفسى . .. إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 17
17- دستيابى يوسف ( ع ) به قدرت در سرزمين مصر و بهره مندى او از رحمت خاص الهى ، پاداش كار هاى نيك او بود .
كذلك مكّنّا . .. نصيب برحمتنا ... و لانضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 5
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 154 - 8
8 - تورات كتابى هدايتگر و موجب رحمت است.
ءاتينا موسى الكتب تماما . .. و هدى و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 9
9- تورات ، پيشوا و راهنماى مردم و مايه رحمت بر ايشان
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 6
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 2
2 - قرآن ، كتابى است آغاز شده با نام خدا و همراه با اعلام رحمت بر بندگان .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 111 - 14
14- قرآن ، براى مردم رحمت آفرين است .
و لكن . .. هدًى و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 5
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 6
6- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران
و ءاتنى رحمة من عنده
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت دارد و توصيفش به «من عنده» حاكى از ارجمندى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 7
7- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران است .
و ءاتنى منه رحمة
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت آن دارد كه در برداشت از آن به رحمت خاص تعبير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 6
6- خداوند ، صالح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
و ءاتنى منه رحمة
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 6
6- بهشت هاى عدن ، جلوه اى از رحمت بى كران الهى است .
جنّت عدن التى وعد الرحمن
كلمه «الرحمن» بيانگر نكته فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 154 - 3
3 - نوشته ها و حقايق موجود در الواح عطا شده به موسى ، هدايتگر انسان ها و رحمت آفرين براى آنها
و فى نسختها هدى و رحمة
كلمه «نسخة» به نوشته اصلى و نيز به رونوشت آن به اعتبار اينكه جانشين نوشته اصلى است، اطلاق مى گردد. (لسان العرب). ظاهراً مراد از «نسخة» در آيه شريفه همان نوشته اصلى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 43 - 5
5 - تعليمات تورات ، بصيرت بخش ، هدايتگر و رحمت آفرين براى مردم
و لقد ءاتينا موسى الكتب . .. بصائر للناس و هدًى و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1،2،3،4
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
2 - برخوردارى از رحمت خداوند ، در گرو مشيت اوست .
يختص برحمته من يشاء
3 - پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مشمول رحمت خاص الهى
قل ان الفضل بيد الله . .. يختص برحمته من يشاء
بنابراينكه مراد از فضل الهى، نبوت و برگزيدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
4 - رحمت خاص خداوند ، برخاسته از فضل عظيم اوست .
يختص برحمته من يشاء و الله ذو الفضل العظيم
جمله «و الله ذوالفضل» علت براى جمله «يختص برحمته» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 6،7،10
6 - خداوند ، بر اساس مشيت خويش رحمتش را به گروهى از انسان ها اختصاص مى دهد .
و اللّه يختص برحمته من يشاء
7 - خداوند ، داراى رحمتى خاص است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء
10 - نزول رحمت خاص الهى بر بندگان ، مسبوق به وجود زمينه ها و شايستگيهايى در آنان است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم
هدف از توصيف خداوند به دارنده فضل و بخشش بى كران، پس از «و اللّه يختص برحمته من يشاء»، بيان اين حقيقت است كه: اگر خداوند رحمت ويژه خود رابه همگان عطا نمى كند و به فرد و يا گروهى اختصاص مى دهد، نه از جهت كمبود رحمت است; بلكه وجود زمينه در انسانها، دخيل در جلب رحمت ويژه الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 1،2
1 - الطاف و عنايت هاى خداوند ، ثناء و درود او و رحمت خاصش همواره بر مؤمنان صبرپيشه ، سايه گستر است .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة
صلاة به معناى توجه كردن و مورد مهر قرار دادن است. (الكشاف)
2 - گسترش الطاف و رحمت خاص الهى بر مؤمنان صبور ، پرتوى از ربوبيت خداوند است .
من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 37 - 3،4،12
3 - عنايت ويژه خداوند به رشد و تربيت معنوى مريم ( س )
و انبتها نباتاً حسناً
4 - عنايت خاص خداوند نسبت به برخى از انسان ها ، موجب رشد و تعالى ويژه آنان
فتقبّلها ربّها . .. و انبتها نباتاً حسناً
12 - عنايت پروردگار ، تربيت شايسته ، پرستش خدا و تغذيه صحيح ، از عوامل مؤثر در رشد معنوى انسان
و انبتها نباتاً حسناً و كفّلها زكريّا . .. المحراب و جد عندها رزقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 27
27 - خداوند داراى فضل و رحمتى خاص ، نسبت به مؤمنان
و اللّه ذو فضل على المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 83 - 17،22
17 - رهايى اكثريّت مسلمانان از پيروى شيطان ، مرهون فضل و رحمت خاص الهى است .
لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتبعتم الشيطان الّا قليلا
با توجه به زمينه آيات اين بخش از سوره، كه درباره غزوه بدر صغراست، معناى آيه با عنايت به استثنا، چنين است: تنها گروهى اندك از مسلمانان بدون هدايت ويژه خداوند به حكم ضرورت دفاع از اسلام، راهى نبرد شدند و شايعات توانمندى دشمن، آنان را از انجام وظيفه بازنداشت، بر خلاف بسيارى از آنان كه به سبب آن شايعات تصميمى بر شركت در نبرد
نداشتند، ولى ارشادات پيامبر (صلی الله علیه و آله) عامل حركت آنان شد.
22 - رهايى مسلمانان از پيروى شيطان در اكثر امور ، مرهون فضل و رحمت خاص الهى
و لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتّبعتم الشّيطان الّا قليلا
بنابر اينكه «قليلا» صفت براى مصدر محذوف «اتّباعاً» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 16
16 - پذيرش قرآن و معارف آن در گرو رحمتى خاص از جانب خداوند
و لعنوا بما قالوا . .. ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 2،3،4
2 - دستيابى به رحمتهاى ويژه الهى در گرو راهيابى به عالمى برتر از عالم دنياست.
لاتفتح لهم أبوب السماء
بنابراين كه مراد از «لاتفتح . ..» محروميت كافران از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا باشد، كلمه «سماء»، اشاره به آن دارد كه گنجينه آن رحمتها در جايگاهى فراتر از عالم ماده است.
3 - كفر و شرك مانع راهيابى به عالم برتر براى كسب رحمتهاى ويژه الهى است.
إن الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
4 - رحمت ويژه الهى داراى اقسام و انواع گوناگون
لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه گشوده بودن درهاى آسمان كنايه از رحمت ويژه الهى باشد، جمع آوردن كلمه «ابواب» حكايت از تنوع رحمتهاى ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 13،14
13 - دستيابى قوم نوح ( ع ) به رحمت هاى ويژه خداوند ، از اهداف بعثت آن حضرت بود .
جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
14 - شمول رحمت خاص الهى بر بندگان ، از اهداف نزول دين و بعثت پيامبران
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 4
4 - نجات هود و همراهانش ، جلوه اى از رحمت خاص خداوند
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 10،11،14
10 - خداوند داراى رحمتى عام و فراگيرِ همه موجودات و داراى رحمتى خاص و فراگيرِ گروهى از انسانها
و رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
خداوند از يك سو رحمت خويش را با جمله «وسعت كل شىء» فراگيرِ همه موجودات معرفى كرده و از سويى ديگر با جمله «سأكتبها» آن را مخصوص گروهى از انسانها دانسته است. از مقايسه بين اين دو معنا مى توان استفاده كرد كه مراد از رحمت در «سأكتبها»، رحمتى خاص است. گفتنى است بر اين مبنا ضمير در «سأكتبها» به طريقه استخدام، به «رحمتى» برگردانده مى شود.
11 - دنيا ظرف رحمت عام و گسترده خداوند و آخرت جايگاه تحقق رحمت خاص اوست . *
رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
جمله «رحمتى وسعت . .. » جواب موسى(ع) است كه براى خود و پيروانش سعادت دنيا و آخرت را درخواست كرد. بنابراين به قرينه «سين» در «سأكتب» مى توان گفت «سأكتبها» براى آخرت و «رحمتى» براى دنياست.
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 2،3،6
2 - مهاجران و مجاهدان راه خدا ، مشمول رحمت ويژه الهى اند .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه
نكره آوردن كلمه «رحمة» حاكى از اين است كه: مؤمنان مهاجر و مجاهد راه خدا، برخوردار از رحمتى خاص و ويژه خواهند بود.
3 - برخوردارى از مقام رضوان ( رضايت كامل خدا از انسان ) از موهبت هاى خاص خداوند به مؤمنان مهاجر و مجاهد
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم ... و رضون
6 - برخوردارى مؤمنان مهاجر ومجاهد از رحمت ويژه خدا و مقام رضوان ، نعمتى است بسيار ارجمندتر از دستيابى آنان به باغ ها و بوستان هاى بهشت .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت
تقديم «رحمة» و «رضوان» بر «جنات» رساننده برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 5،6
5- خداوند ، نوح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
ءاتنى رحمة من عنده
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
6- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران
و ءاتنى رحمة من عنده
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت دارد و توصيفش به «من عنده» حاكى از ارجمندى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 6،7
6- خداوند ، صالح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
و ءاتنى منه رحمة
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
7- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران است .
و ءاتنى منه رحمة
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت آن دارد كه در برداشت از آن به رحمت خاص تعبير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 1
1- زكريا ، بنده شايسته خدا و برخوردار از رحمت خاص او
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 3 - 2
2- دعا و راز و نياز پنهانى زكريا به درگاه خدا ، زمينه ساز برخوردارى وى از رحمت خاص الهى بود .
رحمت ربّك . .. زكريّا . إذ نادى ربّه نداءً خفيًّا
«إذ نادى» ظرف براى «رحمت ربّك» است. مفاد اين تركيب آن است كه شمول رحمت خداوند بر زكريا، زمانى بوده كه به مناجات پنهانى با خداوند پرداخته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 1،2،3،12
1 - خداوند ، اعطا كننده رحمت ويژه خويش ، بر مؤمنان است .
هو الذى يصلّى عليكم
به قرينه «و كان بالمؤمنين رحيماً» مراد از صلوات خدا بر مؤمنان، اعطاى رحمت است.
2 - اعطاى رحمت ويژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بيرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. ليخرجكم من الظلمت إلى النور
3 - رحمت ويژه خداوند براى مؤمنان ، مقتضى ذكر و تسبيح فراوان او از سوى آنان
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا . و سبّحوه... هو الذى يصلّى عليكم
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 4،10
4 - خداوند توبه آدم ( ع ) را پذيرفت ، گناهش را آمرزيد و او را مشمول رحمت خويش قرار داد .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
10 - باور به توبه پذيرى و رحيميت خدا ، ترغيب كننده شخص گنهكار به توبه و طلب آمرزش از اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
هدف از تأكيد بر توبه پذيرى خداوند - كه از حرف تأكيد «انّ» و ضمير فصل «هو» و به كارگيرى صيغه مبالغه «تواب» به دست مى آيد - ترغيب گنهكاران به توبه و طلب آمرزش از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 8
8 - ناخشنودى كفرپيشگان از نايل شدن مؤمنان به خير و بركت ، بازدارنده رحمت الهى بر اهل ايمان نخواهد شد .
ما يودّ الذين كفروا . .. أن ينزل عليكم من خير و اللّه يختص برحمته من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 152 - 11
11 - « و روى ان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) خرج على اصحابه فقال : . . . قال سبحانه : فاذكرونى أذكركم ; يعنى ، اذكرونى بالطاعة و العبادة اذكركم بالنعم و الاحسان و الرحمة و الرضوان ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند كه فرموده «فاذكرونى أذكركم» روايت شده كه يعنى، مرا با اطاعت و عبادت خود ياد كنيد تا شما را با نعمتها و احسان و رحمت و رضوان خود ياد نمايم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 8،10،11
8 - كتمان كنندگان حقايق دينى ، به لعنت خدا و دورى از رحمت او گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون . .. أولئك يلعنهم اللّه
10 - علماى يهود و نصارا به خاطر كتمان حقايق و معارف كتب آسمانى از رحمت خدا محروم شده و مورد لعن و نفرين لعنت كنندگان هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. أولئك يلعنهم اللّه و يلعنهم اللعنون
11 - نقش نفرين و لعنتِ نفرين كنندگان ، در دور شدن رحمت الهى از لعنت شوندگان
و يلعنهم اللعنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 187 - 12
12 - خداوند ، با بازگرداندن رحمت خويش بر متخلفان از حكم الهى ( حرمت آميزش در شب هاى ماه رمضان ) گناه آنان را
مورد عفو قرار داد .
فتاب عليكم و عفا عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 199 - 10،13
10 - وعده الهى به آمرزش و رحمت استغفاركنندگان
و استغفروا اللّه ان اللّه غفور رحيم
گر چه آيه مزبور درباره كوچ از مَشعر و عرفات است ; ولى تعليل «ان اللّه غفور رحيم»، عام است. بنابراين وعده رحمت و آمرزش، به مطلق استغفاركنندگان است.
13 - طالبان آمرزش الهى به هنگام كوچ از مشعر و عرفات ، مشمول مغفرت و رحمت خداوند هستند .
ثم افيضوا . .. و استغفروا اللّه ان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 216 - 10
10 - تجلى رحمت و رأفت الهى ، در چگونگى بيان احكام
كتب عليكم القتال و هو كره لكم و عسى ان تكرهوا
بيان مصلحت واقعى حكم جهاد، على رغم ظاهر ناخوشايند آن، و توجيه مؤمنان به آنچه خير واقعى آنان در آن است، حاكى از رحمت و رأفت الهى به مكلّفين، حتى در چگونگى بيان احكام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 8،9
8 - همراهى رحمت الهى با غفران او
و اللّه غفور رحيم
بنابراينكه «رحيم»، صفتِ «غفور» باشد; يعنى خداوند، بخشايشگرى رحيم است.
9 - مؤمنان و مهاجران مجاهد در راه خدا نيز ، نيازمند غفران و رحمت حق هستند .
ان الّذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 226 - 9
9 - كسانى كه با شكستن سوگند بر ترك آميزش جنسى به زندگى زناشويى بازگردند ، مشمول رحمت و غفران الهى هستند .
للذين يؤلون . .. فان فاءو فانّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 284 - 11
11 - تقدم غفران و رحمت الهى ، بر قهر و عذاب وى *
فيغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء
از تقديم ذكرى غفران بر عذاب استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 17،18
17 - مؤمنان ، خواستار عفو ( رفع آثار گناه ) ، غفران و رحمتِ پروردگارِ خويش
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
18 - عفو و غفران ، زمينه و مقدّمه رحمت خاصّ الهى *
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
چون عفو و غفران جلوه اى از رحمت الهى است، بنابراين مراد از «و ارحمنا» طلب رحمتى خاص خواهد بود. گفتنى است كه تقدّم ذكرى عفو و غفران، نشانه مقدّمه بودن آن دو براى رحمت خاص الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 8 - 2،8،9،11،15،18
2 - عالمان ژرفنگر ، خواهان رحمتى ويژه از پروردگار هستند .
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا ... وهب لنا من لدنك رحمة
8 - عالمان ژرفنگر ، به ربوبيّت الهى و افاضه هدايت و رحمت از ناحيه او ، اذعان دارند .
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا لا تزغ قلوبنا ... من لدنك رحمة
9 - عالمان ژرفنگر بيمناك از ابتلاى به انحراف ، و اميدوار به رحمت و حفظ هدايت از جانب پروردگار
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من ل
11 - ربوبيّت الهى ، مقتضى هدايت و رحمت و حفظ بندگان از انحراف
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا
15 - دوام هدايت ، رحمت خاص خداوند است . *
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من لدنك رحمة
بنابراينكه جمله «و هب لنا . .. »، تفسير جمله «لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا» باشد.
18 - عالمان ژرفنگر خواستار رحمتى از خداوند ، كه فراتر از هدايت و استمرار آن است .
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. و هب لنا من لدنك رحمة
بنابراينكه جمله «وهب لنا . .. »، تفسير جمله سابق نباشد; و چون پس از نعمت هدايت درخواست شده، نشانه برترى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 9 - 2،3
2 - محروميّت از رحمت و هدايت خداوند ، موجب گرفتارى در آخرت
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب . .. رحمة ... ربّنا انّك جامع النّاس
جمله «ربّنا انّك جامع النّاس» كه اقرار به قيامت است، به منزله علت درخواستى است كه در آيه قبل بيان شده.
3 - اعتقاد به قيامت ، زمينه احساس نياز انسان به رحمت و هدايت الهى
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. ربّنا انّك جامع الناس
بنابراينكه «ربّنا انك جامع الناس»، بيانگر علّت طلب رحمت و استمرار هدايت خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 1
1 - كافران به جاى تكيه بر رحمت الهى ، بر مال و اولاد خويش متّكى هستند .
ربّنا . .. هب لنا من لدنك رحمة ... انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1،2،3،4
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
2 - برخوردارى از رحمت خداوند ، در گرو مشيت اوست .
يختص برحمته من يشاء
3 - پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مشمول رحمت خاص الهى
قل ان الفضل بيد الله . .. يختص برحمته من يشاء
بنابراينكه مراد از فضل الهى، نبوت و برگزيدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
4 - رحمت خاص خداوند ، برخاسته از فضل عظيم اوست .
يختص برحمته من يشاء و الله ذو الفضل العظيم
جمله «و الله ذوالفضل» علت براى جمله «يختص برحمته» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 23
23 - نظر خداوند به مردم در قيامت ، رحمت او به آنان است .
و لا ينظر اليهم
اميرالمؤمنين (ع) درباره آيه «و لا ينظر اليهم يوم القيمة»، فرمود: فنظره اليهم رحمة منه لهم.
توحيد صدوق، ص 265، ح 5 ; تفسير برهان، ج 1، ص 293، ح 13.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 89 - 8
8 - غفران و رحمت الهى ، دليل پذيرش توبه مرتدّ و آمرزش گناه او
الا الذين تابوا . .. فان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 107 - 1،2،4،5
1 - روسفيدان در قيامت ، غرق در رحمت جاودانه الهى
و اما الذين ابيضّت وجوهُهم ففى رحمة اللّه هم فيها خالدون
2 - اعتصام به حبل اللّه ، دعوت به نيكى ها و امر به معروف و نهى از منكر ، موجب استغراق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ...
به مقتضاى ارتباط اين آيه و آيات پيشين، روسفيدى مى تواند نتيجه اعمال نيك ياد شده در آيات قبل باشد.
4 - تمسك كنندگان به ريسمان الهى و دعوت گران به خير ، امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ، روسفيدان در قيامت و مستغرق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ... اما الذين ابيضّت
مستفاد از ارتباط ميان اين آيه و آيات قبل.
5 - تداوم بر ايمان ، موجب روسفيدى و جاودانگى در رحمت الهى
اكفرتم بعد ايمانكم . .. اما الذين ابيضّت وجوههم
علت سيه رويى به مقتضاى «اكفرتم بعد ايمانكم»، ارتداد است. و به قرينه مقابله، علت روسفيدى، تداوم بر ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 5
5 - عذاب سيه رويان ( اهل كفر ) و استغراق سفيدرويان در رحمت الهى ، از آيات بحق خداوند
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون . .. ففى رحمة اللّه ... تلك ايات اللّه
بنابراينكه مشاراليه «تلك»، مطالب مذكور در دو آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 157 - 5،6،7،9
5 - خداوند ، آمرزنده پيكارگران شهيد كارزار احد و بخشاينده رحمت هاى خويش به آنان
و لئن قتلتم فى سبيل اللّه او متّم لمغفرة من اللّه و رحمة
چون آيه مورد بحث در ضمن آياتى آمده كه مسائل نبرد احد را مطرح مى كرد، مى تواند اشاره مستقيم به شهيدان جنگ احد داشته باشد.
6 - آمرزش گناهان آدمى از سوى خداوند ، زمينه بهره مندى او از رحمت خاصّ الهى
لمغفرة من اللّه و رحمة
چون در آيه شريفه «مغفرة» مقدّم بر «رحمة» شده، مى توان نتيجه گرفت كه آمرزش گناهان مقدّمه اى براى دريافت رحمت خاص الهى است.
7 - آمرزش و رحمت الهى ، داراى ارزش برتر از تمامى ثروت هاى به دست آمده و امكانات دنيوى
لمغفرة من اللّه و رحمة خير ممّا يجمعون
9 - ارزش والاتر ماندگاى در دنيا و ثروت اندوزى ، بر شهادت و رحمت و آمرزش الهى ، در پندار غلط كفرپيشگان
لو كانوا عندنا ما ماتوا و ما قتلوا . .. لمغفرة من اللّه و رحمة خير ممّا يجمعون
جمله «لو كانوا . .. » شيفتگى كفرپيشگان را نسبت به ماندگارى در دنيا بيان مى كند، و جمله «خير ممّا يجمعون» هدف و يا عاقبت از ماندگارى را توضيح مى دهد. يعنى هدف كفرپيشگان از ماندگارى در دنيا به چنگ آوردن منافع دنيوى و ثروت اندوزى است و آنان اين منافع گذرا را بالاتر از رحمت و آمرزش الهى مى پندارند و لذا بر كشته هاى در راه خدا تأسف مى خورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 159 - 2،5
2 - رحمت الهى ، تنها سرچشمه نرمى و مداراى پيامبر (صلی الله علیه و آله) با مردم
فبما رحمة من اللّه لنت لهم
تقديم «بما رحمة» بر متعلقش (لنتَ)، دلالت بر حصر دارد.
5 - خُلق و خوى خوش و مداراى با مردم ، برخاسته از رحمت الهى
فبما رحمة من اللّه لنت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 4
4 - خردمندان ، رنج دورى از رحمت خداوند و خوارى از سوى او را سخت تر از آتش دوزخ مى دانند .
لاولى الالباب . .. ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته
جمله شرطيه «من تدخل النّار فقد اخزيته»، علّت براى جمله «فقنا عذاب النّار» است، و بيانگر اين معناست كه آنچه به نظر «اولى الالباب» دردآور است و قابل تحمّل نيست، خوارى و خذلان دوزخيان به دست خداوند است ; نه سوختن در آتش جهنّم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 16 - 12،13
12 - سقوط كيفر و پذيرش توبه گناهكاران و مرتكبين فحشا از سوى خداوند ، جلوه توبه پذيرى و رحمت او
و الّذان يأتيانها منكم . .. اِنّ اللّه كان توّاباً رحيماً
13 - توبه پذيرى خداوند ، پرتوى از رحمت او
اِنّ اللّه كان توّاباً رحيماً
وصف «رحيماً» مى تواند تعليل براى «توّاباً» باشد ; يعنى چون رحيم است، توبه پذير مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 23 - 18
18 - حكم خداوند به صحت ازدواج با دو خواهر و نيز با محارم تا پيش از بيان حرمت آن ، جلوه اى از رحمت او نسبت به بندگان
و ان تجمعوا بين الاختين الّا ما قد سلف انّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 25 - 35،37
35 - تجويز ازدواج با كنيزان ، مظهرى از غفران و رحمت الهى
و من لم يستطع منكم . .. فمن منا ملكت ايمانكم ... و اللّه غفور رحيم
37 - رحمت الهى ، منشأ غفران وى *
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 26 - 7
7 - خداوند ، خواهان بازگشت به بندگان خود ، با رحمت خويش
و يريد اللّه ليبيّن لكم . .. و يتوب عليكم
ظاهراً مراد از بازگشت خداوند به بندگان، افاضه رحمت و مغفرت بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 27 - 1
1 - خداوند خواهان بازگشت بندگان خود با رحمت خويش
و اللّه يريد ان يتوب عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 15،16
15 - احكام و مقررات اقتصادى و اجتماعى اسلام ، پرتويى از رحمت خداوند
لا تاكلوا . .. لا تقتلوا ... انّ اللّه كان بكم رحيماً
16 - نبود مفاسد اقتصادى و اجتماعى در يك جامعه ، نشانه برخوردارى آن جامعه از رحمت خداوند *
لا تاكلوا اموالكم . .. لا تقتلوا ... انّ اللّه كان بكم رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 9
9 - عذاب ستمگران و تجاوزكاران ، در راستاى رحمت الهى *
انّ اللّه كان بكم رحيماً. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
عذاب ستمگران پس از بيان رحمت مطلق الهى، اشاره به اين است كه عذابهاى الهى، جلوه اى از رحمت او بر انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 20
20 - توبه و استغفار ، زمينه درك و احساس توّابيت و رحيميّت خداوند
فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جمله «لوجدوا اللّه» به اين معناست كه آدمى پس از توبه خود، متوجّه مى شود كه خداوند گناهانش را آمرزيده و گويا در خود احساس سبك شدن از گناه را مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 83 - 15،19
15 - فضل و رحمت الهى ، مانع از تأثير اخبار و شايعات گمراه كننده در ميان مسلمانان
لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتبعتم الشيطان الّا قليلا
19 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اولواالامر ، جلوه فضل و رحمت الهى
و لو ردّوه الى الرّسول و الى اولى الامر منهم . .. و لو لا فضل اللّه عليكم و رحمت
برخى برآنند كه مصداق مورد نظر براى فضل و رحمت خدا در آيه مورد بحث، رسول خدا و ولى امر مى باشد. غزوه بدر صغرا،
كه زمينه نزول اين آيات است، مؤيد اين معنا مى باشد ; زيرا رسول خدا با تصميم قاطع خويش براى حضور در آن پيكار، مانع تخلف بسيارى از مسلمانان از آن نبرد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 96 - 3
3 - آمرزش و رحمت خاص خداوند نسبت به مجاهدان ، اجر بزرگ آنان
فضّل اللّه المجاهدين على القاعدين اجراً عظيماً. درجات منه و مغفرة و رحمة
«مغفرة» و «رحمة»، عطف بيان براى «اجراً عظيماً» است. و نكره آوردن كلمه «مغفرة» و «رحمة» دلالت بر مغفرت و رحمتى خاص دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 18
18 - مهاجران به سوى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، مشمول غفران و رحمت خاصّ الهى هستند .
و من يهاجر . .. فقد وقع اجره على اللّه و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 6،8
6 - توجه به غفران و رحمت الهى ، زمينه و انگيزه اى براى توبه و بازگشت گناهكاران به سوى خدا
و من يعمل سوءاً او يظلم نفسه ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
8 - گناهكار ، با توبه و استغفار ، آمرزش و رحمت الهى را درك و احساس مى كند .
و من يعمل سوءاً . .. ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
كلمه «يجد»، از مصدر وجدان به معناى دريافتن و احساس كردن است; يعنى در وجود خود رحمت و مغفرت الهى را درك مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 113 - 2،6،10
2 - فضل و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب مصونيت وى از خطا و لغزش
و لولا فضل اللّه عليك و رحمته لهمت طائفة منهم ان يضلوك
6 - فضل و رحمت الهى ، مانع تأثير دسيسه و زمينه سازى هاى خائنان در قضاوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لتحكم بين الناس . .. و لولا فضل اللّه عليك و رحمته لهمت طائفة منهم
10 - قرآن و حكمت فرو فرستاده شده بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و الهامات مستقيم به او ، رحمت و فضل عظيم الهى بر آن حضرت
و لولا فضل اللّه عليك و رحمته . .. و كان فضل اللّه عليك عظيماً
ظاهراً كتاب و حكمت و علوم پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه در جمله «و انزل اللّه عليك . ..» آمده، مصداقى از فضل و رحمت خاص خداوند است كه در جمله «لولا فضل اللّه ...» بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 118 - 1،4
1 - شيطان ، مورد لعنت خداوند و به دور از رحمت او
لعنه اللّه
4 - دورى شيطان از رحمت الهى ، خاستگاه تصميم او بر اغواى بندگان خدا
لعنه اللّه و قال لاتخذن من عبادك نصيباً مفروضاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 129 - 14
14 - رحمت خداوند ، سرچشمه غفران اوست .
فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 130 - 8،9
8 - خداوند ، داراى فضل و رحمت بى كران
يغن اللّه كلا من سعته و كان اللّه وسعاً حكيماً
در برداشت فوق، متعلق «واسعا»، رحمت و فضل گرفته شده است. يعنى «واسعا رحمته و فضله».
9 - اعتقاد به فضل و رحمت الهى ، زمينه ساز اقدام به طلاق ، براى رهايى از بن بست زندگى اصلاح ناپذير
و إن يتفرقا يغن اللّه كلا من سعته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 8،9
8 - پاداش دهى خداوند به بندگان خويش ، پرتويى از غفران و رحمت اوست .
أولئك سوف يؤتيهم أجورهم و كان اللّه غفوراً رحيماً
9 - غفران و آمرزش خداوند نسبت به مؤمنان ، تجلى رحمت اوست . *
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
وصف «رحيماً»، مى تواند اشاره به منشأ غفران الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2،4،13
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
4 - بهشت ، مظهر رحمت الهى
فسيدخلهم فى رحمة منه
بنابر اينكه پاداشهاى ذكر شده، پاداشهاى اخروى باشد ; بر اين مبنا «رحمت»، به قرينه واژه «دخول» و «فى» بهشت خواهد بود.
13 - كافران به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) محروم از رحمت و فضل و هدايت خاص خداوند
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. صرطاً مستقيماً
معادل «اما»ى تفصيليه حذف شده و جمله موجود «فاما الذين ءامنوا . ..» بيانگر آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 49،50
49 - تسهيل تكاليف بر بندگان از سوى خداوند ، برخاسته از مغفرت و رحمت واسعه اوست .
فمن اضطر فى مخمصة غير متجانف لاثم فإنّ اللّه غفور رحيم
50 - حليت محرمات در حال اضطرار ، پرتويى از رحمت خداوند بر بندگان
فمن اضطر . .. فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 11
11 - مغفرت و آمرزندگى خداوند همواره قرين رحمت و مهر اوست .
إنّ اللّه غفور رحيم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «رحيم» صفت براى «غفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 39 - 10
10 - پذيرش توبه ستمكاران ، جلوه اى از غفران و رحمت الهى
فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فإنّ اللّه يتوب عليه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 40 - 10
10 - عذاب گنهكاران ، مظهر عزت و حكمت خداوند و آمرزش توبه كاران ، جلوه غفران و رحمت او
يعذب من يشاء و يغفر لمن يشاء
چنانچه «يعذب . .. و يغفر» اشاره به آيات پيشين داشته باشد. بيان عزت و حكمت خداوند پس از «فاقطعوا» و ذكر غفران و رحمت او پس از «فان اللّه يتوب عليه» در آن آيات، حاكى از برداشت مذكور خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 23
23 - دشمنى و كينه توزى يهود با يكديگر از پيامد هاى گرفتارى آنان به لعنت خدا و دورى از رحمت او
و لعنوا بما قالوا . .. و القينا بينهم العدوة و البغضاء إلى يوم القيمة
جمله «و القينا . ..» مى تواند بيان پيامدى ديگر براى «لعنوا بما قالوا» باشد ; يعنى گرفتارى به لعنت الهى علاوه بر افزايش كفر و طغيان يهوديان، مايه گرفتارى آنان به دشمنى و كينه توزى با يكديگر نيز گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 15
15 - تفكر و بينش صحيح پرتويى از رحمت الهى
فعموا و صموا ثم تاب اللّه عليهم
در برداشت فوق توبه خداوند بر بنى اسرائيل به معناى گسترش رحمت الهى بر آنان گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 6،8
6 - گستردگى رحمت و آمرزش خداوند ، زمينه پذيرش توبه و استغفار كافران و مشركان
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
8 - لزوم توجه دادن خطاكاران به رحمت و آمرزش گسترده الهى براى ترغيب آنان به توبه و استغفار
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
هدف از يادآورى صفت آمرزندگى خداوند و رحمت گسترده او پس از فراخوانى خطاكاران به بازگشت و توبه، ترغيب آنان به استغفار مى باشد و اين درسى است براى همه كسانى كه خواهان توبه و بازگشت انسانها بسوى خداوند هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 6،8،11،12
6 - نجات از عقاب شديد الهى تنها در پرتو مغفرت و رحمت الهى ميسر است .
اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
8 - پاسدارى از حرمت كعبه و ماه هاى حرام عامل بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
آيه قبل نشان دهنده مصاديقى است كه از مغفرت و رحمت الهى بهره مند مى شوند و ازجمله آنان كسانى هستند كه حرمت كعبه و ماههاى حرام را پاس مى دارند. در برداشتهاى بعدى ديگر مصاديق آن منعكس خواهد شد.
11 - انسان بايد همواره بيمناك از گناهان خويش و اميدوار به رحمت و مغفرت الهى باشد .
اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
12 - شكنندگان حرمت كعبه و ماه هاى حرام و اعراض كنندگان از حكم قربانى نبايد از رحمت و مغفرت الهى مأيوس باشند .
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام . .. إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 7،8،9،14
7 - خداوند افاضه رحمت بر تمامى موجودات را بر خويش فرض و لازم كرده است.
كتب على نفسه الرحمة
از معانى «كتب»، ثبوت و وجوب و قضاى حتمى است. در آيه مورد بحث نيز ظاهراً همين معنى مورد نظر است.
8 - آفرينش هستى و ديگر افعال خداوند بر پايه رحمت جهانشمول اوست.
لمن ما فى السموت . .. كتب على نفسه الرحمة
چون خداوند رحمت را بر خود واجب كرده، هر كارى از او صادر گردد جز رحمت نخواهد بود.
9 - آفرينش موجودات در جهت برخوردارى آنها از رحمت خداوند
قل لمن ما فى السموت و الأرض قل للّه كتب على نفسه الرحمة
14 - برخوردارى مردم از رحمت خداوند، از فلسفه هاى برپايى قيامت
كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيمة لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 6،9،12،14
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به دلجويى از مؤمنان فقير و ضعيف با ابلاغ سلام و رحمت الهى به آنان در برابر طعنه هاى كافران
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا . .. و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا
در آيه قبل از طعنه هاى كافران به مؤمنان تهيدست اطراف پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخن به ميان آمده، و در اين آيه از آن مؤمنان با توصيف «الذين يؤمنون . .. » ياد شده است. محور ارتباط بين اين دو آيه مى تواند موضوع جبران تأثر مؤمنان باشد كه در برداشت فوق به آن اشاره شده است.
9 - مؤمنان با درك محضر و زيارت پيامبر(صلی الله علیه و آله) سلام آن حضرت و پيام و رحمت خداوند را دريافت خواهند نمود. *
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
آمدن نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كه مضمون جمله «إذا جاءك» است، ظاهراً اختصاصى به زمان حيات ظاهرى آن حضرت ندارد و شامل پس از آن نيز مى گردد. كلمه «زيارت» در برداشت فوق براى اشاره بدين نكته آورده شده است.
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
14 - شمول رحمت خداوند بر مؤمنان به آيات، پرتويى از ربوبيت اوست.
يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 133 - 1،2،4
1 - تنها پروردگار، بى نياز مطلق و داراى رحمت گسترده است.
و ربك الغنى ذو الرحمة
معرفه بودن مبتدا و خبر و داراى «ال» بودن «الغنى» مفيد حصر است.
2 - رحمت فراگير خداوند به بندگان در اوج بى نيازى او از ايشان است.
و ربك الغنى ذو الرحمة
4 - فرستادن پيامبران و استقرار نظام عمل و جزا، در عين بى نيازى خداوند، جلوه اى از رحمت گسترده اوست.
لكل درجت ما عملوا . .. و ربك الغنى ذو الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 19
19 - جعل احكام ثانوى (رفع حرمت در حال اضطرار) جلوه اى از مغفرت و رحمت الهى است.
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 23 - 9
9 - آدم و حوا آمرزش خدا و رحمت وى را تنها عامل نجات خويش از زيانكارى دانستند.
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 9،10
9 - قرآن ، گنجينه اى از رحمت هاى ويژه الهى براى مؤمنان به آن
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
10 - قرآن ، جلوه اى از علم و هدايت و رحمت بيكران خداوند
فصلنه على علم هدى و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 6،7
6 - رحمت خدا همواره به نيكوكاران نزديك است .
إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
7 - نيكوكاران مستعد دريافت رحمت الهى هستند .
إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 57 - 3
3 - باران ، رحمتى از جانب خداوند است .
بشراً بين يدى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 58 - 6
6 - موجودات ، داراى قابليت هاى متفاوت در بهره گيرى از رحمت الهى
بين يدى رحمته . .. و البلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه و الذى خبث لايخرج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 5
5 - شمول رحمت خدا بر بندگان و آمرزش گناه آنان جلوه اى از ربوبيت خداوند بر بندگان است .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 155 - 22
22 - آمرزش گناه خطاكاران و گسترانيدن رحمت بر ايشان ، از شؤون ولايت و سرپرستى خداوند بر بندگان خويش است .
أنت ولينا فاغفرلنا و ارحمنا
تفريع جمله «اغفر لنا و . .. » بر «أنت ولينا» به وسيله حرف فاء، حاكى از برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 16
16 - خداوند با گسترش رحمت خويش بر گنهكاران تائب ، آنان را مى بخشايد و به عذاب برزخى گرفتار نمى سازد .
و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 38 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ رحمت و مغفرت الهى نسبت به كافران تنبّه يافته
قل للذين كفروا إن ينتهوا يغفر لهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلق «إن ينتهوا» كفر باشد يعنى اگر از كفر دست كشيدند . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 69 - 12
12 - مغفرت الهى پرتوى از رحمت اوست .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 12
12 - آمرزش گناه ستيزه جويان عليه دين ، پس از گرايش آنان به اسلام ، جلوه اى از مغفرت و رحمت خدا نسبت به انسانهاست .
و يغفر لكم و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 19
19 - آمرزش الهى ، آميخته با رحمت و مهربانى است .
إن اللّه غفور رحيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «رحيم» صفت «غفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 9
9 - برخوردارى از رحمت و رضوان الهى و بهشت سرشار از نعمتِ زوال ناپذير ، نمودى از رستگارى انسان است .
و أولئك هم الفائزون. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت لهم فيها نعيم مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 16
16 - توبه پذيرىِ آميخته به رحمت گسترده ، تنها از آن خداست .
إن اللّه هو التواب الرحيم
خبر محلى به الف و لام جنس (التواب الرحيم) مفيد حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 86 - 6
6 - بنى اسرائيل ، خواهان هجرت از سرزمين مصر به سرزمين ديگر بودند .
و نجنا برحمتك من القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 5
5- هيچ چيز و هيچ كس ، جز خداوند رحمان ، توانا بر نجات افراد از حادثه طوفان نوح نبود .
قال لاعاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
ظاهر جمله «لاعاصم . ..» اين است كه «من رحم» استثنا از «لاعاصم» باشد. در اين صورت بايد گفت: مراد از «من رحم» رحم كننده ، يعنى خداوند است نه كسى كه مورد رحمت قرار مى گيرد; يعنى: لاعاصم ... الا الراحم و هو الله.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 11
11- مغفرت و رحمت خداوند ، جلوه اى از ربوبيت اوست .
قال رب . .. و إلاّ تغفر لى و ترحمنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 7
7- اهل ايمان ، شايسته برخوردارشدن از رحمت الهى اند .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 5،6
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 12
12- مغفرت و رحمت خداوند بر بندگان ، پرتوى از ربوبيت او بر ايشان است .
إلاّ ما رحم ربى إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 4
4- غفران خداوند ، آميخته با رحمت و مهربانى اوست .
أنا الغفور الرحيم
برداشت فوق بنابراين نكته است كه «الرحيم» صفت براى «الغفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 5
5- فرزنددار شدن ، رحمتى است الهى .
نبشرك بغلم . .. و من يقنط من رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 6
6- رأفت و رحمت خداوند ، جلوه اى از مقام ربوبيت اوست .
إن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 115 - 18
18- خداوند ، داراى غفران و رحمت گسترده است .
فإن الله غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 119 - 10
10- خداوند ، داراى بخشش و رحمت گسترده است .
إن ربّك . .. لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 5
5- رحمت خداوند ، جلوه ربوبيت اوست .
عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 12
12- مؤمنان ، بايد امكانات و نعمت هاى دنيوى را رحمتى از جانب خدا بدانند .
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
توصيه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) (و يا مؤمنان) براى برخورد شايسته با مستمندان در صورت عدم امكان كمك به آنها با تعبير «ابتغاء
رحمة من ربك ترجوها» مى تواند إشعار به اين نكته داشته باشد كه مؤمنان بايد به خدادادى بودن امكانات توجه داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 66 - 9،11
9- خداوند ، به انسان ها مهرورز و رحيم است .
إنه كان بكم رحيمًا
11- ربوبيت خداوند به انسان ها ، آميخته با رحمتى گسترده و فراگير است .
ربّكم . .. إنه كان بكم رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 7
7- ربوبيت الهى نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ربوبيتى آميخته با رحمت است .
إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 100 - 7،8
7- رحمت پروردگار ، داراى خزاينى عظيم و گسترده
خزائن رحمة ربّى
8- ربوبيت الهى ، آميخته به رحمت است .
رحمة ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 1،2
1- خداوند ، بسيار آمرزنده و داراى رحمت گسترده است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة
«غفور» صيغه مبالغه است و حرف «ال» در «الرحمة» بر كمال (استغراق صفات) دلالت دارد، بنابراين، «ذوالرحمة» يعنى «مالكِ رحمتِ كامل» و اين، حاكى از گستردگى رحمت الهى است.
2- غفران و رحمت خداوند ، جلوه هايى از مقام ربوبيّت او است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة
«الغفور» مى تواند خبر و يا صفت براى «ربّك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 15
15- رحمت خداوند ، جلوه اى از ربوبيّت او است .
رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 5
5- ربوبيّت الهى ، آميخته به رحمت او است .
رحمة من ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 44 - 6
6- شيطان ، موجودى بسيار نافرمان در برابر خداوند و ناسپاس و قدرناشناس دربرابر نعمت ها و رحمت واسعه او است .
إنّ الشيطن كان للرحمن عصيًّا
«عصىّ» براى مبالغه به كار مى رود (مصباح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 5 - 4
4 - حاكميت و اصالت رحمت الهى در نظام آفرينش
الرحمن على العرش استوى
گزينش عنوان رحمن، هنگام توصيف خداوند به فرمان رواى جهان، گوياى اين نكته است كه تدبير امور جهان براساس رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 12
12- التجاى انسان به صفت رحمت الهى ، به هنگام درخواست نياز و نيايش از آداب دعا است .
و أيّوب إذ نادى . .. و أنت أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 86 - 1،3
1- اسماعيل ، ادريس و ذاالكفل ( ع ) ، از رحمت خاص الهى برخوردار بودند .
و إسمعيل . .. و أدخلنهم فى رحمتنا
از اختصاص به ذكر يافتن اسماعيل، ادريس و ذاالكفل(ع) به بهره مند شدن از رحمت الهى، برداشت يادشده به دست مى آيد; زيرا رحمت خداوند شامل همه موجودات است و همه به نحوى از رحمت خداوند بهره مندند.
3- صبر ، زمينه بهره مندى انسان از رحمت خاص الهى است .
من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 3
3- مجموعه تعاليم اسلام ، براساس رحمت و مهربانى ويژه خداوند به انسان است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 7
7 - لجاجت و تعصب كوركورانه اشراف كافر مكه و تحير و سرگردانى آنها در طغيان و سركشى ، على رغم مشاهده لطف و رحمت الهى در حق ايشان
و لو رحمنهم . .. للجّوا فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 9
9 - التجا به ربوبيت الهى و بر شمردن صفات رحمت آفرين او ، از آداب دعا و نيايش است .
يقولون ربّنا . .. و أنت خير الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 118 - 8
8 - خدا ، بهترين رحمت كنندگان و مهربانان است .
و أنت خير الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 18
18 - غفران و رحمت الهى ، محبوب و مطلوب همه اهل ايمان
ألا تحبّون أن يغفر اللّه لكم
برداشت ياد شده، بر اين اساس است كه استفهام در «ألا تحبّون» تقريرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6،7
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
7 - برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، مايه جلب رحمت خدا است .
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 5
5 - عزت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
در كلمه «الرحيم» دو تركيب احتمال مى رود 1- خبر دوّم 2- صفت براى «العزيز» برداشت ياد شده بر پايه احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 62 - 6
6 - پيامبران ، واسطه وصول فيض و رحمت خدا به خلق
إنّ معى ربّى سيهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 65 - 3
3 - پيامبران الهى ، واسطه وصول فيض و رحمت خاص خداوند به پيروانشان
و أنجينا موسى و من معه أجمعين
تصريح به نام موسى(ع) و ذكر آن پيش از پيروان وى، مى تواند اشاره به مطلب فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 68 - 3
3 - عزّت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد، نه خبر دوم آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 104 - 3
3 - عزّت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «رحيم» صفت «عزيز» باشد; نه خبر دوم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 3،4
3 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
از اين كه نوح(ع)، مستقل از پيروانش و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
4 - ايمان به خدا و همراهى با پيامبران ، مايه نجات و بهره مندى از لطف و رحمت الهى
و نجّنى و من معى من المؤمنين . فأنجينه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 122 - 3،5
3 - عزت خدا ( قدرت شكست ناپذير او ) ، آميخته با رحمت و مهربانى
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «رحيم» صفت «عزيز» باشد و نه خبر دوم.
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، معلول رحمت و لطف وى بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى او .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت قوم نوح، از يكسو تسلى خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و از سوى ديگر هشدارى بود به مشركان كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده; نه از باب ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمتى است كه بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان رسد، عزت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 140 - 3
3 - عزت خدا ( قدرت قاهر و شكست ناپذير او ) ، آميخته به رحمت و مهربانى او با مردمان است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد و نه خبر دوم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 159 - 3
3 - عزت خداوند ، آميخته با رحمت و مهر او به مردمان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت براى «العزيز» باشد و نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 170 - 4
4 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
ربّ نجّنى و أهلى . .. فنجّينه و أهله أجمعين
از اين كه لوط(ع)، مستقل از كسان خود و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 175 - 3
3 - عزت خداوند ( قدرت قاهر و شكست ناپذير الهى ) ، آميخته با رحمت و مهر او به مردمان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد و نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 191 - 3
3 - عزت ( قدرت قاهر و شكست ناپذير ) خدا ، آميخته با رحمت و مهربانى است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت براى «العزيز» باشد; نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 11 - 7،8
7 - توبه و نيكى پس از گناه و ظلم ، موجب بهره مندى از رحمت و غفران الهى
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
8 - ظالمان و گنه كارانِ غافل از جبران بدى هاى خويش ، از بخشش و رحمت خداوند محروم اند .
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
از اين كه خداوند، تنها به توبه كنندگان و جبران كنندگان بدى هاى خويش، نويد غفران و رحمت داده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 46 - 6
6 - نقش مؤثر توبه و استغفار در جلب رحمت الهى
لولا تستغفرون اللّه لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 3،6،10
3 - چشاندن بخشى از كيفر دنيايى به كافران ، نمودى از رحمت الهى و وسيله اى براى هدايت آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون . و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
همان طور كه در آيه پيش گفته شد، مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيوى باشد. بنابراين عبارت «بعض الذى تستعجلون» به معناى گوشه اى از مجازات دنيايى است. با توجه به مطلب ياد شده مى توان گفت كه يادآورى بذل و رحمت الهى بر مردم، پس از بيان «ردف لكم بعض الذى تستعجلون» از آن جهت است كه مشاهده گوشه اى از مجازات الهى، بيدارگر و هشدار دهنده است; برخلاف نزول تمامى عذاب كه در آن مجالى براى توبه و انابه باقى نمى ماند.
6 - بيشتر مردم گرفتار ناسپاسى نسبت به خدا ، على رغم فضل و رحمت او بر آنان
و إنّ ربّك لذو فضل على الناس و لكنّ أكثرهم لايشكرون
10 - بناى خداوند بر فضل و رحمت نسبت به خلق و ناسپاسى هاى مردم زمينه ساز عذاب
و إنّ ربّك لذو فضل . .. و لكنّ أكثرهم لايشكرون
مقدم شدن «فضل و رحمت» بر «شكر و ناسپاسى» مى رساند كه فضل الهى، داراى اصالت و خواست خدا است; ولى اين ناسپاسى ها است كه مردم را از آن محروم مى سازد و سبب نزول عذاب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 2
2 - هدايت خلق به وسيله كتاب آسمانى ، بارزترين نمود لطف و رحمت الهى بر آنان
و إنّه لهدًى و رحمة
از اين كه خداوند پس از مطرح ساختن بُعد هدايتى قرآن، تنها به يك صفت ديگر (رحمت بودن آن) بسنده كرده است، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 33 - 10
10 - دعاى خالصانه ، زمينه ساز برخوردارى انسان از رحمت الهى است .
دعوا ربّهم منيبين إليه ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 2،13
2 - خداوند ، سرمنشأ نعمت هايى است كه انسان ها دارند .
و إذا أذقنا الناس رحمة
13 - نااميد شدن از رحمت خدا ، به هنگام ابتلا به سختى ها ، به رغم مشاهده رحمت او ، امرى غير منتظره است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة ... إذا هم يقنطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 5
5 - باران ، رحمت الهى براى بندگان است .
أن يرسل الرياح مبشّرت و ليذيقكم من رحمته
مراد از «رحمت» به قرينه «يرسل» و «مبشّرات» و «يذيق» باران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 12
12 - بازآفرينى انسان ها در قيامت ، ناشى از رحمت خداوند است .
إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتهاإنّ ذلك لمحى الموتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 6 - 8
8 - عزت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت او است .
العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 18
18 - غفران و آمرزندگى خداوند ، آميخته با مهربانى و شفقت او است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
«رحيماً» در صورتى كه صفت براى «غفوراً» باشد، بيان كننده نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 17 - 4
4 - در صورت تصميم خداوند به اعطاى رحمت به كسى ، هيچ قدرتى توان جلوگيرى از آن را ندارد .
من ذا الذى يعصمكم من اللّه . .. أو أراد بكم رحمة
براى اين كه «أراد بكم رحمة» با «من ذا الذى يعصمكم من اللّه» قابل جمع گردد، بايد كلامى در تقدير باشد و آن مى تواند چنين باشد: «من ذا الذى يصيبكم سوءاً إن أراد اللّه بكم رحمة»; يعنى: «چه كسى مى تواند به شما بدى برساند، اگر خداوند براى شما رحمت بخواهد؟».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 33
33 - آمرزندگى خداوند ، همراه مهر و شفقت است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 3،12
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) همواره ، مشمول رحمت خداوند است .
إنّ اللّه و ملئكته يصلّون على النبىّ
با توجه به معناى «صلاة» كه دعا است، دعاى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) طبق نظر مفسران بسيارى، رحمت فرستادن بر او است.
12 - « عن ابن أبى حمزة عن أبيه قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « إنّ اللّه و ملائكته يصلّون على النبىّ يا أيّها الذين آمنوا صلّوا عليه وسلّموا تسليماً » فقال : الصلاة من اللّه عزّوجلّ رحمة و من الملائكة تزكية و من الناس دعاء . . . ;
على بن ابوحمزه، از پدرش، روايت كرده كه: از امام صادق(ع) از اين سخن خداوند عزّوجلّ «إنّ اللّه و ملائكته يصلّون. ..» پرسيدم، فرمود: صلوات خداوند، همان رحمت و صلوات ملائكه به پاكى ياد كردن و صلوات مردم دعا است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 3
3 - آزار دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، درپى دارنده محروميت از رحمت خداوند است .
إنّ الذين يؤذون اللّه و رسوله لعنهم اللّه فى الدنيا و الأخرة
«لعن» در لغت، به معناى «طرد و دور كردن از روى غضب و ناراحتى» است. لعن خدا در دنيا، به معناى بريده شدن از قبول رحمت الهى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 17
17 - آمرزگارى خداوند ، با رحمت و شفقت همراه است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 13
13 - آمرزشگرى خداوند با مهربانى و رحمت همراه است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 1
1 - گنجينه هاى رحمت پروردگار نزد احدى نيست .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
«خزانة» (مفرد «خزائن») به معناى گنجينه است. «أم» نيز منقطعه بوده و به معناى «بل» و متضمن معناى همزه استفهام (از نوع استفهام انكارى) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 38 - 7
7 - قدرت گسترده و اراده مطلق خداوند ، در رساندن سود و زيان و رحمت و نعمت به انسان ها
قل أفرءيتم . .. إن أرادنى اللّه بضرّ هل هنّ كشفت ضرّه أو أرادنى برحمة هل هنّ م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 49 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصيبت ها ، در گرو مشيت خدا و بسته به لطف و رحمت او است .
فإذا مسّ الإنسن ضرّ دعانا ثمّ إذا خوّلنه نعمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 11
11 - ربوبيت الهى ، مقتضى رحمت و علم گسترده به همه چيز است .
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 5
5 - رهايى از ناراحتى هاى روز قيامت و بهره مندى از رحمت خداوند ، نشانه رستگارى و كاميابى است .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته و ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 4
4- كتاب آسمانى موسى ( تورات ) ، سرمشق زندگى و تبلور رحمت الهى براى بنى اسرائيل
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
با توجه به اين كه كتاب موسى براى بنى اسرائيل و هدايت آنان نازل شده است، قيد «إماماً و رحمة» نيز نظر به پيشوايى و رحمت در مورد آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 8،9
8 - قدرت خداوند ، همراه با غفران و رحمت است .
و اللّه قدير و اللّه غفور رحيم
9 - بخشايش و رحمت الهى نسبت به خلق ، در اوج قدرت و توانمندى او بر مجازات گنه كاران و عنادورزان
و اللّه قدير و اللّه غفور رحيم
تقدم «قدير» بر صفت «غفور رحيم»، مى تواند اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 2 - 20
20 - عزت و اقتدار خداوند ، توأم با رحمت و لطف او است .
و هو العزيز الغفور
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه «غفور» صفت براى عزيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 2
2 - دين و تعاليم قرآن ، رحمت الهى براى انسان ها
يدخل من يشاء فى رحمته
مفسران براى «رحمت» در اين آيه، دو مصداق ذكر كرده اند: 1. دين و پيمودن راه خدا (به قرينه «من اتّخذ إلى ربّه سبيلاً»); 2. بهشت (به قرينه بخش آخر اين آيه كه عذاب دوزخ در آن مطرح شده است). گفتنى است، برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 111 - 4
4- جلوه و ظهور غفران و رحمت گسترده الهى در قيامت
إن ربّك . .. لغفور رحيم . يوم تأتى كلّ نفس تجدل عن نفسها
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه «يوم» ظرف براى «لغفور رحيم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 8
8 - بهشت و مواهب آن از برترين جلوه هاى رحمت خداوند
لاينالهم اللّه برحمة ادخلوا الجنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 9
9 - تدبير امور آسمان ها و زمين و موجودات بين آنها از سوى خداوند ، بر پايه رحمت و عطوفت است .
لايملكون منه خطابًا
توصيف «ربّ» به «رحمان»، حاكى از نقش رحمت در تدبير نظام هستى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 8
8- شفابخشى قرآن نسبت به بيمارى هاى روحى ، فكرى و اخلاقى توأم با رحمت ، شفقت و مهربانى است .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
ذكر دو صفت «شفاء» و «رحمت» براى قرآن، در كنار يكديگر، مى تواند مشعر به معناى ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 11
11 - دنيا ظرف رحمت عام و گسترده خداوند و آخرت جايگاه تحقق رحمت خاص اوست . *
رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
جمله «رحمتى وسعت . .. » جواب موسى(ع) است كه براى خود و پيروانش سعادت دنيا و آخرت را درخواست كرد. بنابراين به قرينه «سين» در «سأكتب» مى توان گفت «سأكتبها» براى آخرت و «رحمتى» براى دنياست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 31 - 3
3 - نامه سليمان ، پيامدار رحمت و مهر و نشانگر قدرت و قهر
بسم اللّه الرحمن الرحيم . ألاّ تعلوا علىّ و أتونى مسلمين
آوردن اوصاف «رحمان» و «رحيم» در سرآغاز نامه، پيامدار رحمت و لحن قاطع و آمرانه متن آن، بيانگر قدرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 5،7
5 - همه موجودات و مخلوقات ، بهره مند از رحمت گسترده الهى هستند .
بسم اللّه الرحمن
كلمه «رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت رحمت و گستردگى آن دارد.
7 - رحمت گسترده خداوند و مهربانى او به بندگان ، دليل لزوم انجام كار ها با نام او
بسم اللّه الرحمن الرحيم
توصيف «اللّه» به رحمان و رحيم پس از اشاره به لزوم انجام كارها با نام خدا، گوياى حكمت اين دستور است ; يعنى، چون خدا رحمان و رحيم است، كارها را با نام او آغاز كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 1،2
1 - خداوند رحمان ( داراى رحمت گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
الرحمن الرحيم
2 - همه موجودات برخوردار از رحمت گسترده خداوند هستند .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 6
6- همه انسان ها ، حتى روى گردانان از پروردگار ، مشمول رحمت الهى اند .
قل من يكلؤكم . .. بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 21 - 12،13
12- حضرت عيسى ( ع ) ، تبلور رحمتى بزرگ از جانب خداوند براى مردم
و لنجعله . .. و رحمة منّا
به قرينه عطف «رحمة» بر «آية للناس» مراد رحمت بر مردم است.
13- تولد عيسى ( ع ) بدون پدر و نشانه بودن او براى قدرد خداوند و رحمت الهى بودن او ، از مقدرات خداوند و غير قابل تغيير بود .
كذلك . .. و لنجعله ءاية للناس و رحمة منّا و كان أمرًا مقضيًّا
جمله «كان أمراً مقضيّاً» ممكن است تنها در باره تولد عيسى(ع) باشد و ممكن است به هر سه موضوعى كه در آيه ذكر شده است، مربوط باشد. «مقضيّاً» اسم مفعول از «قضاء» است; يعنى آنچه قطعى شده و فيصله يافته باشد. «أمر» در معانى «فرمان» و «حادثه» استعمال مى شود. كلمه «مقضيّاً» قرينه بر اراده معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 9
9 - عيسى ( ع ) ، پيام آور رأفت و رحمت
و جعلنا فى قلوب الذين اتّبعوه رأفة و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 5
5- فرزنددار شدن ، رحمتى است الهى .
نبشرك بغلم . .. و من يقنط من رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 11
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 203 - 12،13
12 - قرآن كتاب هدايت و مايه رحمت است .
هذا . .. هدى و رحمة
13 - تنها اهل ايمان از هدايتگرى و رحمت آفرينى قرآن بهره مند مى شوند .
هذا . .. هدى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 57 - 4،6،7
4 - ربوبيت خداوند ، مقتضى نزول كتابى پندآموز ، شفابخش ، هدايتگر و رحمت بخش است .
يأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم و شفاء لما فى الصدور و هدًى و رحمة
6 - قرآن براى مؤمنان ، هدايت و رحمت است .
و هدًى و رحمة للمؤمنين
7 - موضوعات مطرح شده در قرآن ، در راستاى پندآموزى ، شفابخشى ، هدايتگرى و رحمت بخشى است .
يأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 64 - 9
9- قرآن ، كتاب هدايت و رحمت براى مؤمنان است .
و ما أنزلنا عليك الكتب . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 17
17- قرآن ، مايه هدايت ، رحمت و بشارت براى تسليم شوندگان در برابر حق است .
و نزّلنا عليك الكتب . .. و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 6
6- آيات قرآن ، رحمتى بزرگ از جانب خدا براى اهل ايمان است .
و ننزّل . .. رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 58 - 1
1- زكريا ، يحيى ، مريم ، عيسى ، ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب ، موسى ، هارون ، اسماعيل و ادريس ( ع ) برخوردار از نعمت ويژه خداوند
أُولئك الذين أنعم اللّه عليهم
«ؤُولئك» اشاره به تمامى موارد ذكر شده در سوره مريم از آغاز تا اين آيه است و روشن است كه مراد از نعمت در جمله «أنعم اللّه . ..» نعمت هاى معمولى و متعارف نيست، چرا كه افراد ديگر نيز از اين گونه نعمت ها برخوردارند. پس نعمتى كه با لسان امتنان بر اين گروه بيان گرديده، نعمتى ويژه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 1،4،5
1 - قرآن ، كتاب هدايت و رحمت
و إنّه لهدًى و رحمة
4 - تنها مؤمنان و حق جويان ، زمينه دار بهره مندى از هدايتگرى ها و رحمت آفرينى هاى قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قيد «للمؤمنين» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
5 - روحيه لجاج و عناد ، مانع بهرهورى از هدايت و رحمت قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قرآن براى هدايت كافران و ساير اهل كتاب است و بى ترديد هدايتگرى هاى آن در بسيارى از آنان تأثير دارد. با توجه به اين
نكته گفتنى است كه مراد از «مؤمنين» كسانى اند كه در صدد شناخت حق بوده و در مقابل آن تسليم اند و در يك كلمه روح حق پذيرى در آنان نمرده است و در مقابل آنان كسانى هستند كه در موضع لجاج و عناد قرار دارند و از حق مى گريزند و چه بسا با آن مى ستيزند. آيات بعد مؤيد همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 3
3 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن بر آن حضرت ، جلوه رحمت و مقتضاى ربوبيت خداوند بر خلق
و لكن رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 51 - 11
11 - مؤمنان ، از رحمت و پندآموز بودن قرآن ، بهره مى برند .
إنّ فى ذلك لرحمة و ذكرى لقوم يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 3 - 1،2،6
1 - قرآن كريم ، كتابى دربردارنده هدايت و رحمت است .
هدًى و رحمة للمحسنين
«هدًى» و«رحمة» حال براى «الكتاب» در آيه قبل است.
2 - قرآن ، كتاب هدايت و رحمت براى محسنان ( كسانى كه اعمال شايسته انجام مى دهند ) است .
هدًى و رحمة للمحسنين
از اين كه مراد از «محسنين» چه كسانى اند، چندين احتمال داده شده است: يكى از آن احتمال ها - كه با لفظ هم سازگار است - اين است: «كسانى كه اعمال شايسته انجام مى دهند».
6 - بهره مندى محسنان از هدايت و رحمت قرآن ، افزون از ديگران است .
هدًى . .. للمحسنين
«محسنين» به قرينه آيه بعد - كه در آن برپايى نماز و پرداخت صدقه و ايمان به آخرت، به عنوان اوصاف محسنان ذكر شده است - كسانى اند كه ايمان دارند. بنابراين، هدايت قرآن نسبت به آنان، مى تواند ابتدايى نبوده و بلكه افزايشى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 5 - 4
4 - قرآن ، كتابى پيروزمند ، شكست ناپذير و رحمت آفرين براى بشر
و القرءان . .. تنزيل العزيز الرحيم
نسبت دادن نزول قرآن به مقام عزت و رحمت خداوند، مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه اين كتاب نيز عزّتمند و رحمت آفرين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 7
7 - سست باوران در حقانيت وحى و معارف دينى ، محروم از هدايت و رحمت قرآن
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
در صورتى كه «قوم يوقنون» نظر به كسانى داشته باشد كه داراى يقين بالفعل هستند; از مفهوم آيه شريفه مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 58 - 21
21- آيات الهى در قرآن و ديگر كتب آسمانى ، جلوه رحمت واسعه او است .
إذا تتلى عليهم ءايت الرحمن
استناد «آيات» به «رحمن» گوياى برداشت ياد شده است. مضارع بودن «تتلى» دلالت دارد كه وصف «النبيّن» و «من هدينا واجتبينا» در هر زمان، چنين اقتضايى دارد; بنابراين «آيات الرحمن» شامل قرآن نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 6
6- كتاب هاى آسمانى ، پيامدار رحمت براى خلق و دربردارنده منافع حقيقى آنان
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
از لحن آيه شريفه استفاده مى شود كه قرآن نيز مانند تورات، امام و رحمت است و اين دو بعد، مخصوص به كتاب موسى نيست; بلكه ويژگى تمامى كتاب هاى آسمانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 5
5 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از فضل و رحمت بى كران خدا بر مردم
و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
به كار رفتن واژه «ربّ» - به جاى هر اسم و صفتى ديگر - و اضافه شدن آن به كاف - كه خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است - مى تواند از آن جهت باشد كه تربيت و پرورش شخصيتى چون پيامبر(صلی الله علیه و آله) از سوى خدا، خود نمود بارزى از فضل گسترده او بر مردم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 3
3 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن بر آن حضرت ، جلوه رحمت و مقتضاى ربوبيت خداوند بر خلق
و لكن رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 6
6 - رحمت گسترده و پايدار ، لازمه مقام الوهيت و خداوندگارى است .
هو اللّه الذى . .. هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 17 - 6
6 - مشركان عصر بعثت ، فرشتگان را موجوداتى شبيه خداوند در رحمت مى دانستند .
بما ضرب للرحمن مثلاً
با توجه به كلمه «رحمان» و «مثلاً»، مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 12
12 - « روى عن أميرالمؤمنين ( ع ) و عن ابى جعفر الباقر ( ع ) ان المراد برحمته هنا النبوة . . . ;
از اميرالمؤمنين و امام باقر(ع) درباره «رحمت» در آيه فوق روايت شده كه مراد نبوت است . ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 14
14- اميد به رحمت خداوند و ترس از عذابش ، مقتضاى ربوبيت اوست .
إلى ربّهم الوسيلة . .. و يرجون رحمته و يخافون عذابه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 33 - 10
10 - دعاى خالصانه ، زمينه ساز برخوردارى انسان از رحمت الهى است .
دعوا ربّهم منيبين إليه ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 14
14 - عفو ، گذشت و چشم پوشى از دشمنى ها و خطا هاى ديگران ، زمينه ساز جلب غفران و رحمت الهى است .
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 13
13 - التجا به خداوند و پناه بردن به درگاه او ، زمينه جلب رحمت او و توفيق يافتن براى توبه
و ظنوا أن لا ملجأ من اللّه إلا إليه ثم تاب عليهم ليتوبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 12
12- آمرزيده شدن گناهان ، زمينه ساز شمول رحمت الهى است . *
إلاّ تغفر لى و ترحمنى
برداشت فوق، از تقديم مغفرت بر رحمت، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 13
13- برخوردارى از مغفرت و رحمت الهى ، نيازمند تلاش و مجاهدت خود انسانهاست .
للذين هاجروا . .. و صبروا إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 119 - 9
9- ربوبيت خداوند ، مقتضى غفران و رحمت گسترده نسبت به گناهكاران توبه كننده است .
إن ربّك للذين . .. إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 6
6- ربوبيت خداوند ، مقتضى بازگذاشتن در رحمت خويش به روى فتنه گران مجازات شده
و ليتبّروا ما علوًّا تتبيرًا . عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 5
5- مشيت خداوند در نزول رحمت يا عذاب بر بندگان ، مبتنى بر علم و آگاهى گسترده او بر احوال آنان است .
ربّكم أعلم بكم إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذّبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 11
11- اقدام و حركت براى حفظ ايمان ، از زمينه هاى جلب رحمت الهى است .
إذ أوى الفتية إلى الكهف فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 85 - 6
6- تقوا ( پرهيز از شرك در عقيده و عبادت ) ، عامل نزديكى انسان به خداوند و بهره بردن از رحمت گسترده او است .
يوم نحشر المتّقين إلى الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 75 - 5
5- پاكى و نجات حضرت لوط ( ع ) از آلودگى هاى قومش ، زمينه ساز برخوردارى او از رحمت خاص الهى
و لوطًا . .. نجّينه ... و أدخلنه فى رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 86 - 2،3،5،6،8
2- مقام صبر در اسماعيل ، ادريس و ذاالكفل ( ع ) ، زمينه ساز بهره مندى آنان از رحمت ويژه الهى
و إسمعيل . .. كلّ من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا
3- صبر ، زمينه بهره مندى انسان از رحمت خاص الهى است .
من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا
5- صالح و شايسته بودن اسماعيل ، ادريس و ذوالكفل ( ع ) ، موجب بهره مند شدن آنان از رحمت خاص الهى
و إسمعيل . .. و أدخلنهم فى رحمتنا إنّهم من الصلحين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهم من الصالحين» تعليل براى جمله پيشين است; يعنى، چون آنان از صالحان بودند، در رحمت بى كران خود قرارشان داديم.
6- عمل صالح ، وسيله جلب رحمت خاص الهى است .
و أدخلنهم فى رحمتنا إنّهم من الصلحين
8- تأثير عمل صالح و رفتار شايسته پيامبران در دستيابى آنان به رحمت خاص خداوندى و مقامات برتر
و إسمعيل . .. كلّ من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا إنّهم من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 6
6 - ايمان در ميدان زندگى دنيوى ، زمينه ساز برخوردارى انسان از آمرزش و رحمت پروردگار
يقولون ربّنا ءامنّا فاغفر لنا و ارحمنا
تفريع جمله «اغفرلنا» بر «آمنّا» به وسيله «فاء»، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 118 - 5
5 - پاكسازى روح از آلايش گناه ، زمينه ساز بهرهورى از رحمت خداوند
و قل ربّ اغفر و ارحم
تقديم لفظى «اغفر» بر «ارحم»، مى تواند اشاره به تقديم رتبى و معنوى آن نيز داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 7
7 - برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، مايه جلب رحمت خدا است .
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 19
19 - دعا و استغفار پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى مردم ، در جلب غفران و رحمت الهى براى آنان و مورد عفو و آمرزش قرار گرفتن
ايشان
و استغفر لهم اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از توصيه خداوند به پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه براى مردم طلب مغفرت كند به دست مى آيد كه دعا و استغفار آن حضرت در آمرزش آنان نقش ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 7
7 - توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب غفران رحمت و فضل خداوند است .
إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصلحًا فأُولئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنت و كان ا
تبديل «حسنات» افرادى كه داراى سه خصوصيت توبه، ايمان و عمل صالح باشند، حاكى از تفضل و رحمت خدا به چنين افرادى است و نيز گوياى اين حقيقت است كه آنچه موجب اين تفضل و رحمت شده است، سه خصوصيت ياد شده مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 62 - 6
6 - پيامبران ، واسطه وصول فيض و رحمت خدا به خلق
إنّ معى ربّى سيهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 65 - 3
3 - پيامبران الهى ، واسطه وصول فيض و رحمت خاص خداوند به پيروانشان
و أنجينا موسى و من معه أجمعين
تصريح به نام موسى(ع) و ذكر آن پيش از پيروان وى، مى تواند اشاره به مطلب فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 4
4 - ايمان به خدا و همراهى با پيامبران ، مايه نجات و بهره مندى از لطف و رحمت الهى
و نجّنى و من معى من المؤمنين . فأنجينه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 46 - 6
6 - نقش مؤثر توبه و استغفار در جلب رحمت الهى
لولا تستغفرون اللّه لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 122 - 4
4 - ايمان به خدا ، مايه جلب لطف و رحمت او
و لقد مننّا على موسى و هرون . و نجّينهما ... إنّهما من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 9
9 - دعا ، عامل رفع مشكلات و رنج هاى طاقت فرسا و باعث جلب رحمت و لطف الهى
إذ نادى ربّه . .. هذا مغتسل بارد و شراب . و وهبنا له أهله و مثلهم معهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 49 - 7
7 - نيايش به درگاه خداوند ، عامل جلب رحمت او و برطرف كننده گرفتارى ها است .
فإذا مسّ الإنسن ضرّ دعانا ثمّ إذا خوّلنه نعمة منّا
«تخويل» (مصدر «خول») به معناى اعطا و بخشش است و مقصود از جمله «ثمّ إذا خوّلناه نعمة من-ّا» رفع گرفتارى و اعطاى نعمت آسودگى است كه پس از دعا و نيايش بندگان به درگاه الهى تحقق مى پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 12 - 4
4 - انديشه در پديده هاى زمين ، عامل راه يابى انسان به توحيد و جلوه هاى رحمت حق
الرحمن . .. و الأرض وضعها للأنام . فيها ... و الحبّ ذوالعصف و الريحان
با توجه به اين كه اين آيات با صفت رحمانيت خداوند آغاز گرديده و در هر بخش جلوه اى از رحمت حق به انسان يادآورى شده، مى توان استفاده كرد كه برشمردن اين نمونه ها، براى اين است كه آدمى با تأمل در آنها، به توحيد و رحمانيت خداوند پى ببرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 89 - 6
6 - تقرب به خداوند ، عامل بهره مندى از رحمت بى كران الهى و بهشت سرشار از نعمت
فأمّا إن كان من المقرّبين . فروح و ريحان و جنّت نعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 6
6 - دستيابى به دو بهره كافى از رحمت الهى ، وعده خدا به مؤمنانى است كه تقواپيشه كنند و از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) پيروى كامل نمايند .
يأيّها الذين ءامنوا اتّقوا . .. يؤتكم كفلين من رحمته
«كفل» (مفرد «كفلين») به معناى حظ و بهره اى است كه كفايت مى كند (مفردات راغب). گفتنى است كه «يؤتكم...» جواب براى شرط مقدر مى باشد و تقدير آن چنين است: «إن تتّقوا و تؤمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته» (اگر تقوا پيشه كنيد و از رسول او تبعيت كامل نماييد، از رحمت خود به شما دو بهره كافى خواهد داد).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 7
7 - رعايت تقواى الهى و ايمان راستين به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ( تبعيت كامل از آن حضرت ) ، موجب دسيابى انسان به رحمت گسترده الهى ; هم در دنيا و هم در آخرت
اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مقصود از دو بهره (كفلين) يكى بهره دنيوى و ديگرى بهره اخروى باشد. ذكر اين نكته ضرورى است كه اضافه در «رحمته» تشريفيّه و بيانگر آن است كه رحمتى كه مؤمنان راستين در دنيا و آخرت از آن بهره مند مى شوند، رحمتى ويژه و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 6
6 - همراهى ايمان با عمل صالح ، مايه برخوردارى از رحمت خداوند ، در آخرت
فأم-ّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 34 - 5
5 - توجه انسان به روز جزا ، زمينه ساز برخوردارى او در قيامت از رحمت خدا
و قيل اليوم ننسيكم كما نسيتم لقاء يومكم هذا
از مفهوم «ننساكم كما نسيتم» استفاده مى شود كه اگر انسان، قيامت را از ياد نبرد، مورد بى اعتنايى حق در آخرت قرار نخواهد گرفت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 46 - 8
8 - تلاش دلسوزانه صالح ( ع ) براى رفع گرفتارى ها از قوم خويش و جلب رحمت الهى براى آنان
قال يقوم لم تستعجلون . .. لولا تستغفرون اللّه لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 3
3 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
از اين كه نوح(ع)، مستقل از پيروانش و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 170 - 4
4 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
ربّ نجّنى و أهلى . .. فنجّينه و أهله أجمعين
از اين كه لوط(ع)، مستقل از كسان خود و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 106 - 7
7 - استغفار ، زمينه اى براى جلب غفران و رحمت الهى
و استغفر اللّه إنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 11
11 - آمرزش گناهان آدمى ، زمينه ساز شمول و جريان رحمت الهى بر وى
يجداللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 3،5
3 - تسليم شدن در برابر خداوند و دورى از شرك، زمينه برخوردارى از رحمت الهى است.
قل إنى أمرت أن أكون أول من أسلم . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
5 - گزينش خداوند يگانه به ولايت و سرپرستى، زمينه شمول رحمت الهى بر آدمى است.
قل أغير اللّه أتخذ وليا . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 16
16 - دعا به درگاه خدا نقش مؤثر براى جلب رحمت او دارد .
و اكتب لنا . .. فسأكتبها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 10،12،17
10 - انفاق ، از عوامل تقرب به خدا و جلب دعاى رسول (صلی الله علیه و آله) و رحمت و غفران الهى
و يتخذ ما ينفق قربت . .. ألا إنها قربة لهم سيدخلهم ... غفور رحيم
12 - دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) مايه تقرب انسان به خدا و زمينه ساز جلب رحمت و غفران الهى
و صلوت الرسول ألا إنها قربة . .. غفور رحيم
با توجه به اينكه ضمير «إنها» مى تواند به «صلوات» بازگردد، برداشت فوق به دست مى آيد.
17 - انفاق هاى خالصانه مؤمنان ، زمينه آمرزش لغزش هاى گذشته شان و شمول رحمت گسترده الهى بر ايشان
سيدخلهم اللّه فى رحمته إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 2
2 - اعتراف به گناه و انتقاد از خويش ، وسيله جلبِ غفران و رحمت الهى و از اركان توبه است .
و ءاخرون اعترفوا . .. عسى اللّه يتوب عليهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 13
13 - پايدارى در طريق ايمان ، زمينه جلب رأفت و رحمت الهى
اتبعوه فى ساعة العسرة . .. إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 8
8- وساطت و شفاعت پيامبران در نزد خداوند ، مؤثر در آمرزش بندگان و جلب رحمت او بر ايشان
سوف أستغفر لكم ربى
برداشت فوق بر اساس دومين احتمالى است كه در توضيح برداشت قبل آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 19
19- علم ، مقدمه هدايت و هدايت ، زمينه ساز جلب رحمت الهى و رحمت ، موجب بشارت و سرور مسلمانان حقيقى است .
و نزّلنا عليك الكتب تبينًا لكلّ شىء و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه ترتيب در آيه، ترتيب رتبى باشد; يعنى، هر يك از آنها مقدمه ديگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 9
9- تلاش گران در راه ايمان و توحيد و حفظ ارزش ها ، مشمول رحمت خاص خداوند ، خواهند شد .
و إذ اعتزلتموهم . .. فأوُواْ ... ينشر لكم ربّكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 7
7- عبوديّت و بندگى ويژه به درگاه خداوند ، زمينه برخوردارى از رحمت خاص وى است .
عبدًا من عبادنا ءاتينه رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 4
4- عبادت و بندگى به درگاه خدا وسيله جلب رحمت او است .
رحمت ربّك عبده
«عبده» مفعول است براى «رحمت». تقديم آن بر نام زكريا و توصيف آن حضرت به عبوديت، اشاره به نقش آن در جلب رحمت هاى خداوند دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 3 - 2
2- دعا و راز و نياز پنهانى زكريا به درگاه خدا ، زمينه ساز برخوردارى وى از رحمت خاص الهى بود .
رحمت ربّك . .. زكريّا . إذ نادى ربّه نداءً خفيًّا
«إذ نادى» ظرف براى «رحمت ربّك» است. مفاد اين تركيب آن است كه شمول رحمت خداوند بر زكريا، زمانى بوده كه به مناجات پنهانى با خداوند پرداخته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 4 - 12
12- برشمردن لطف و عنايت هاى مكرر خداوند درگذشته عمر ، زمينه جلب رحمت و لطف الهى و از آداب دعا است .
قال ربّ . .. لم أكن بدعائك ربّ شقيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 2
2- هجرت از محيط شرك و استقامت در توحيد ، زمينه ساز بهره مندى انسان از رحمت و عنايت هاى ويژه خداوند
فلمّا أعتزلهم . .. و وهبنا لهم من رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 75 - 3
3- صالح و شايسته بودن حضرت لوط ( ع ) ، موجب بهره مندى او از رحمت ويژه خداوند
و أدخلنه فى رحمتنا إنّه من الصلحين
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه جمله «إنّه من الصالحين» تعليل براى جمله «و أدخلناه فى رحمتنا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 112 - 6
6- ربوبيت خداوند ، مقتضى رحمت بى كران و يارى بخشى بندگان است .
و ربّنا الرحمن المستعان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 10
10 - ايمان مؤمنان ، زمينه ساز برخوردارى آنان از رحمت خداوندى است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
قرار دادن اسم ظاهر «المؤمنين» به جاى ضمير، مى تواند به نكته بالا اشعار داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 4
4 - ايمان به خداوند ، مايه جلب لطف و رحمت او
و نجّينه و أهله . .. إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 4
4 - ايمان به خدا ، مايه جلب لطف و رحمت او
فبشّرنه بغلم حليم . .. كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 132 - 4
4 - ايمان به خدا ، موجب لطف و رحمت او
و تركنا عليه فى الأخرين . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 7
7 - نيايش خالصانه به درگاه خدا ، عامل جلب رحمت او و بر طرف كننده گرفتارى ها است .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منيبًا إليه ثمّ إذا خوّله نعمة منه
«تخويل» (مصدر «خول») به معناى اعطا و بخشش است و مقصود از جمله «إذا خوّله نعمة منه»، رفع گرفتارى و اعطاى نعمت آسودگى است كه پس از دعا و نيايش بندگان به درگاه الهى تحقق مى پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 11
11 - شمول لطف و رحمت الهى ، نسبت به گنه كاران ، در صورت اقدام عملى آنان به جبران گناهان
قل للمخلّفين من الأعراب . .. فإن تطيعوا يؤتكم اللّه أجرًا حسنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 25
25- برخوردارى جامعه از رحمت الهى ، در پرتو وجود مؤمنان راستين
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
خداوند، به سبب وجود مؤمنانى ناشناخته ميان مكيان، رحمت صلح را نصيب آنان گردانيد و عذاب جنگ را از آنان دور داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 11،12،14
11 - رعايت تقواى الهى ، هموار كننده راه بهره مندى از رحمت خداوند
و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
12 - برخوردارى از رحمت خدا ، در پرتو خدمت و رحمت انسان به بندگان مؤمن او *
فأصلحوا . .. و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
از ارتباط «فأصلحوا. ..» با «لعلّكم ترحمون» مى توان اين تأثير متقابل را استفاده كرد; يعنى، رحمت بر مؤمنان و تلاش براى رفع اختلافات آنان، موجب جلب رحمت الهى نسبت به انسان است.
14 - حاكميت رحمت الهى بر جامعه ، منوط به خير خواهى آحاد مردم نسبت به يكديگر *
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
خطاب «لعلّكم ترحمون» عام است و به حاكميت رحمت الهى بر عموم جامعه نظر دارد و صدر آيه، حركت اصلاح آفرين افراد جامعه را شرط اين رحمت فراگير قلمداد كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 27 - 2،3
2 - توجه تقواپيشگان به خدا و مسؤوليت هاى خود ، زمينه ساز جلب رحمت الهى
إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين . فمنّ اللّه علينا
3 - بهره مندى از لطف و رحمت خداوند ، منوط به شايستگى اعمال خود انسان
إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين . فمنّ اللّه علينا
از ارتباط «فمنّ اللّه. ..» با «كنّا قبل...»، استفاده مى شود كه عمل خود انسان زمينه ساز بهرهورى او از رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 9 - 4
4 - اهميت عدالت اقتصادى ، در قوام جامعه و برخوردارى از رحمت الهى *
الرحمن . .. و أقيموا الوزن بالقسط و لاتخسروا الميزان
برداشت ياد شده بدين احتمال است كه ارتباط اين آيه با آيات پيشين - كه در زمينه قانون مندى نظام جهان و نيز رحمانيت خداوند بود - بيانگر مطلب بالا باشد; يعنى، اگر قانون مندى شرط قوام هستى است و در پرتو اين قوانين، رحمت الهى شامل بشر شده، رعايت قوانين اقتصادى نيز شرط استوارى جامعه است و آنان در پرتو همين اصل از رحمت عام الهى (شكوفايى اقتصادى و رابطه صحيح اجتماعى) برخوردار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 9
9 - برخوردار شدن از فضل و رحمت الهى ، انگيزه مهاجران مسلمان
للفقراء المهجرين . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 26
26 - روى آوردن به ايمان ، زمينه ساز آمرزش و رحمت الهى ، حتى نسبت به گناهان بزرگ
على أن لايشركن. .. و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از صدر آيه شريفه استفاده مى شود كه چه بسا، برخى از روى آورندگان به ايمان، در گذشته كفرآلود خويش مرتكب گناهان بزرگى شده بودند. از ذيل آن (إنّ اللّه غفور رحيم) نيز استفاده مى شود كه، آنان هم مورد غفران و رحمت الهى قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 9
9 - نقش اراده و خواست انسان ، در بهره مندى از رحمت خداوند و يا گرفتار شدن به عذاب الهى
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
از جمله «فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً» و عبارت «يدخل من يشاء. ..» استفاده مى شود كه بشر، داراى نوعى اراده و مشيت است. بر اين اساس مى توان گفت: همين امر در بهره مندى او از رحمت خداوند و يا گرفتار شدنش به عذاب الهى، تأثير خواهد گذاشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 7
7 - رعايت تقواى الهى و ايمان راستين به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ( تبعيت كامل از آن حضرت ) ، موجب دسيابى انسان به رحمت گسترده الهى ; هم در دنيا و هم در آخرت
اتّقوا اللّه و ءامنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مقصود از دو بهره (كفلين) يكى بهره دنيوى و ديگرى بهره اخروى باشد. ذكر اين نكته ضرورى است كه اضافه در «رحمته» تشريفيّه و بيانگر آن است كه رحمتى كه مؤمنان راستين در دنيا و آخرت از آن بهره مند مى شوند، رحمتى ويژه و گسترده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 10
10- ضرورت هوشيارى در برابر تمايلات نفسانى و لزوم فراهم آوردن زمينه هاى جلب رحمت الهى براى مصون ماندن از خطرات آن
إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 14
14- روى گردانى از پرستش خداوند ، زمينه ساز محروميت از رحمت واسعه او است .
يأبت إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 3
3- يأس از لطف و رحمت خداوند ، نكوهيده و ناپسند است .
فلاتكن من القنطين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 6
6- يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، از گناهان بزرگ و امرى بس نكوهيده
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
اينكه خداوند يأس از رحمت خويش را عمل گمراهان قرار داد و مأيوسان را برابر گمراهان شمرده است، بيانگر بزرگى اين عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 6
6 - سوء استفاده كافران ، از لطف و رحمت الهى در برطرف كردن گرفتارى هاى ايشان
و لو رحمنهم . .. للجّوا فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 18
18- روحيه حق پذيرى ، شرط بهرهورى از هدايت ، رحمت و بشارت قرآنى
و نزلنا عليك الكتب . .. و هدى و رحمة و بشرى للمسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 8
8- اميدوارى به رحمت خداوند ، بايد همراه با تلاش و كوشش باشد .
ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
«ابتغاء» به معناى داشتن تلاش و كوشش در راه رسيدن به خواسته هاست (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 18
18- برخوردارى گناهكاران از رحمت و بخشش خداوند ، مشروط به توبه عملى و تدارك گذشته هاست .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جهدوا و صبروا إن ربّك من بعدها لغف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 19
19 - تقواپيشگى ، پرداخت زكات و ايمان به آيات الهى ، شرط برخوردار شدن همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، از مغفرت و رحمت خاص الهى بود .
فاغفرلنا و ارحمنا و أنت خير الغفرين . .. فسأكتبها للذين يتقون
جمله «فسأكتبها . .. » پاسخى است به درخواستهاى موسى(ع) و از جمله آنهاست تقاضاى رحمت و مغفرت براى همراهان خويش در ميعادگاه مناجات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 15
15- آمرزيده شدن گناهان و خطا هاى آدمى ، شرط شمول رحمت خدا بر ايشان است .
إن ربى غفور رحيم
برداشت فوق، از تقدم «غفور» بر «رحيم» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 1
1 - بهره مندى از رحمت خداوند ، منوط به مشيت و خواست او است .
يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 10
10 - نزول رحمت خاص الهى بر بندگان ، مسبوق به وجود زمينه ها و شايستگيهايى در آنان است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم
هدف از توصيف خداوند به دارنده فضل و بخشش بى كران، پس از «و اللّه يختص برحمته من يشاء»، بيان اين حقيقت است كه: اگر خداوند رحمت ويژه خود رابه همگان عطا نمى كند و به فرد و يا گروهى اختصاص مى دهد، نه از جهت كمبود رحمت است; بلكه وجود زمينه در انسانها، دخيل در جلب رحمت ويژه الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 11
11- شعيب ( ع ) ، واسطه شمول رحمت خداوند بر توبه كنندگان قومش
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
چون خطاب در «استغفروا ربكم» متوجه مردم است، ظاهر آن بود كه به جاى «إن ربى» گفته مى شد «إن ربكم . ..». اين جابه جايى مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه: خداوند به واسطه پيامبرانش، مردمان را مشمول رحمت و محبت خويش قرار مى دهد و آنان، مجراى فيض الهى بر بندگانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 9،13
9 - دل خوش شدن به مظاهر مادى دنيا ، به هنگام برخوردارى از آنها ، و مأيوس شدن از رحمت خدا ، با از دست دادن امكانات ، ناپسند و مذموم است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سيّئة . .. إذا هم يقنطون
آيه، درصدد توبيخ و سرزنش چنين روحيه اى است و «إذا» كه فجاييه است، مى تواند مؤيد اين نكته باشد.
13 - نااميد شدن از رحمت خدا ، به هنگام ابتلا به سختى ها ، به رغم مشاهده رحمت او ، امرى غير منتظره است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة ... إذا هم يقنطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 4
4 - عذاب الهى بر متمرّدان ، با پوشش رحمت
هل ينظرون الا ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام
با توجّه به اينكه ابر، مظهر رحمت خداوند است ; امّا در آيه مزبور، به عنوان وسيله اى براى عذاب الهى معرّفى شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 5
5- لطف و قهر الهى ، فوق همه لطف ها و قهرهاست .
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم . و أن عذابى هو العذاب الأليم
از جمله هاى اسمى «أنى أنا. ..» و «أن عذابى ...» با آوردن حرف تأكيد «أنّ» و ذكر ضمير فصل و آوردن لام در خبر، بالاترين تأكيد را دارد و حامل اين نكته است كه غفران و رحمت (لطف) خداوند و عذاب (قهر) او به گونه اى است كه هيچ رادع و مانعى براى تحقق آنها وجود ندارد و نيز هر لطف و قهرى كه تصور شود، با لطف و قهر او قابل مقايسه نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 15
15 - شب زنده داران عابد و آخرت جويان اميدوار به رحمت الهى ، عالمان راستين و آگاهان به حقايق هستى اند .
أمّن هو قنت ءاناء الّيل. .. و يرجوا رحمة ربّه قل هل يستوى الذين يعلمون و الذين
برداشت بالا مبتنى بر اين احتمال است كه «الذين يعلمون»، اشاره به كسانى داشته باشد كه در صدر آيه شريفه از آنان سخن به ميان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 9
9- ظلم و ستم كارى مردم ، مانع رحمت گسترى خداوند نخواهد شد .
إن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 18
18 - اميد پذيرش توبه و نزول رحمت الهى براى همگان ، حتّى منافقان
رايت المنافقين يصدّون . .. فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 16
16 - امكان شمول رحمت و مغفرت الهى حتى بر جوامع منحط و آلوده به خون انبيا
فريقاً يقتلون . .. فعموا و صموا ثم تاب اللّه عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 34 - 7
7 - تمامى انسان ها ، حتّى مشركان ناسپاس از رحمت خداوند ، برخوردارند .
إذا أذاقهم منه رحمة . .. ليكفروا بما ءاتينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 8
8 - هدف از نزول قرآن ، دستيابى همگان به رحمت الهى است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
از آن جاكه نزول قرآن از رحمت الهى سرچشمه گرفته، به دست مى آيد كه هدف از نزول، ايجاد زمينه براى دستيابى همگان به رحمت الهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 7
7- هدايت و شناخت پروردگار ، موجب اميدوارى به رحمت او و زداينده هرگونه يأس و نااميدى
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
حضرت ابراهيم(ع) يأس از رحمت پروردگار را معلول گمراهى و نشناختن پروردگار دانست. بنابراين هدايت و شناخت پروردگار، مى تواند موجب اميدوارى به رحمت خدا و عامل از بين رفتن يأس شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 155 - 5
5 - پيروى از قرآن و پرهيز از مخالفت با آن، زمينه ساز جلب رحمت الهى است.
فاتبعوه و اتقوا لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 3
3 - باد ها ، داراى نقشى بس مهم در بهره مندى انسان ها از رحمت ها و مواهب الهى اند .
و من ءايته أن يرسل الرياح . .. و ليذيقكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 13
13 - عفو ، گذشت و چشم پوشى از دشمنى ها و خطا هاى همسران و فرزندان ، عامل جلب غفران و رحمت خداوند است .
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 12 - 7
7 - نيايش خالصانه به درگاه خدا ، عامل جلب رحمت او و مايه رفع گرفتاريهاست .
و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا . .. فلما كشفنا عنه ضرّه
تفريع جمله «لما كشفنا» بر «دعانا» بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 94 - 2
2 - التجا به ربوبيت خدا در دعا ، مؤثر در جلب رحمت او
قل ربّ. .. ربّ فلاتجعلنى فى القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 4
4 - ياد خدا ، مايه ره يابى انسان به صلاح و رحمت الهى
قال اخسئوا فيها . .. حتّى أنسوكم ذكرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 11 - 7
7 - توبه و نيكى پس از گناه و ظلم ، موجب بهره مندى از رحمت و غفران الهى
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 6
6 - روشنگرى هاى قرآن ، مايه هدايت و رحمت براى جويندگان يقين
بصائر . .. و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 17
17- قرآن ، مايه هدايت ، رحمت و بشارت براى تسليم شوندگان در برابر حق است .
و نزّلنا عليك الكتب . .. و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 13
13 - سعه صدر پيامبر (صلی الله علیه و آله) در گوش دادن به سخنان مردم ، مايه رحمت براى مؤمنان
و يقولون هو أذن قل أذن خير لكم . .. و رحمة للذين ءامنوا منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 21
21 - امر به معروف ، نهى از منكر ، اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسولش ، عامل جلب رحمت ويژه الهى
يأمرون بالمعروف . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 8
8- اطمينان اصحاب كهف به برخوردارى از رحمت الهى در صورت هجرت كردن از حاكميّت شرك و جامعه مشرك
فأوُواْ إلى الكهف ينشر لكم ربّكم من رحمته
فعل «ينشر» در جواب امر قرار گرفته و جزا براى شرط مقدر است; يعنى «إنْ تأووا إلى الكهف ينشر. ..» و مفاد آن، حتمى بودن نشرِ رحمت الهى در صورت هجرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 3،4
3- انكار ربوبيت خدا و نافرمانى از دستورات پيامبران ، موجب لعنت خدا و دورى از رحمت اوست .
و أُتبعوا فى هذه الدنيا لعنة و يوم القيمة ألا إن عادًا كفروا ربهم
4- پيروى از طاغوت ها و سركشان ، موجب دورى از رحمت خدا در دنيا و آخرت است .
و اتبعوا أمر كل جبار عنيد. و أُتبعوا فى هذه الدنيا لعنة و يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 3
3- شركورزى ، ستمگرى ، كم فروشى و بى عدالتى در مبادلات ، عامل هاى دورى از رحمت خدا و زمينه ساز هلاكت است .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا . .. ألا بُعدًا لمدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 8
8- رحمت الهى ، امرى اصيل و مستمر ، و محروميت از آن نتيجه عملكرد خود انسان است .
عسى ربّكم أن يرحمكم و إن عدتم عدنا
در اين آيه خداوند همه انسانها حتى گنهكاران را به رحمت خود اميدوار ساخته است: «اگر شما به گناه و فساد باز گرديد، كيفر و عذاب ما هم مجدداً به سراغ شما خواهد آمد». از اين سخن، نتيجه گرفته مى شود كه گرفتار شدن به عذاب خداوند و محروميت از رحمت او، حاصل عملكرد خود انسان است و رحمت خداوند همواره، اصيل و مستمر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 41 - 7
7 - ظلم و بيدادگرى ، مايه دور شدن از رحمت خدا و گرفتار شدن به خشم و غضب او
فبعدًا للقوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 110 - 5
5 - به تمسخر گرفتن مؤمنان و مضحكه قرار دادن آنان ، مايه محروميت از لطف و رحمت الهى
فاتّخذتموهم سخريًّا . .. و كنتم منهم تضحكون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 23 - 2
2 - قذف زنان پاكدامن ، نجيب و مؤمن ( نسبت دادن زنا به آنان ) ، در پى دارنده خشم الهى و محروميت از رحمت او
إنّ الذين يرمون المحصنت الغفلت المؤمنت لعنوا فى الدنيا و الأخرة
«لعن» (مصدر «لعنوا»)، به معناى طرد كردن و دور ساختن فرد از خير و نيكى است (لسان العرب). و هم چنين طرد برخاسته از خشم و غضب مى باشد (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 22 - 9
9 - جرم پيشگى و تبه كارى ، موجب محروميت از غفران و رحمت الهى
لابشرى يومئذ للمجرمين و يقولون حجرًا محجورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 3
3 - آزار دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، درپى دارنده محروميت از رحمت خداوند است .
إنّ الذين يؤذون اللّه و رسوله لعنهم اللّه فى الدنيا و الأخرة
«لعن» در لغت، به معناى «طرد و دور كردن از روى غضب و ناراحتى» است. لعن خدا در دنيا، به معناى بريده شدن از قبول رحمت الهى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 42 - 2
2 - كفر و عصيان ، در پى دارنده لعنت خدا و عامل دور شدن انسان از رحمت الهى
و أتبعنهم فى هذه الدنيا لعنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 9
9 - ستم پيشگى ، موجب پذيرفته نشدن عذر آدمى از گناه ، محروميت از رحمت خدا و جاى گرفتن در سراى بد
يوم لاينفع الظلمين معذرتهم و لهم اللعنة و لهم سوء الدار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 9 - 4
4 - شرك ، گناهى بس بزرگ و موجب محروميت از رحمت الهى در قيامت
و لكن يدخل من يشاء فى رحمته والظلمون. .. أم اتّخذوا من دونه أولياء
از آيه قبل استفاده مى شود كه ظالمان از رحمت الهى به دوراند (يدخل من يشاء فى رحمته و الظالمون ما لهم. ..) و از آن جا كه شرك مصداق بارز ظلم به شمار مى آيد، مى توان مطلب بالا را برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 8
8 - جرم پيشگى و استمرار ارتكاب گناه ، عامل محروميت از رحمت الهى در قيامت
و كنتم قومًا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 1،6
1- مرگ كافران مخالف راه خدا در حال كفر ، مايه محروميت ابدى از عفو و رحمت الهى
إنّ الذين كفروا و . .. فلن يغفر اللّه لهم
مرگ كافران مخالف راه خدا در حال كفر، مايه محروميت ابدى از عفو و رحمت الهى
6- نقش اعمال خود انسان ، در محروميت او از رحمت و غفران بى كران الهى
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
«فا» در «فلن يغفر اللّه» مى رساند كه عدم غفران، نتيجه فعل خود كافران است (كفروا و صدّوا)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 13
13 - تفرقه و اختلاف در جامعه اسلامى به بى تفاوتى در قبال آن ، مايه محروميت از رحمت الهى
فأصلحوا بين أخويكم و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
فرمان «اتّقوا اللّه» هم نظر به كسانى دارد كه با يكديگر اختلاف دارند و هم كسانى كه موظف به رفع اختلاف اند. از اين نكته، استفاده مى شود كه اگر مسلمانان به وظيفه خود عمل نكنند و به اختلاف ها پايان ندهند، نبايد دل به رحمت الهى ببندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 7
7 - ظلم ، موجب محروميت از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به عذاب دردناك الهى است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 14
14 - شمول رحمت خاص الهى بر بندگان ، از اهداف نزول دين و بعثت پيامبران
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 4
4 - كسانى كه در قيامت از رحمت خداوند و درك ربوبيت او محروم باشند ، سرنوشتى جز دوزخ نخواهند داشت .
عن ربّهم يومئذ لمحجوبون . ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 10
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 13
13 - دستيابى قوم نوح ( ع ) به رحمت هاى ويژه خداوند ، از اهداف بعثت آن حضرت بود .
جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 2
2 - مأيوس بودن از رحمت خدا ، روحيه اى ناپسند و كافرانه است .
و الذين كفروا . .. يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 1 - 3
3 - انسان ، مجذوب رحمت است .
الرحمن
با توجه به اين كه خداوند در مقام جلب توجه انسان ها رحمت خود را به آنان يادآور شده است، استفاده مى شود كه انسان بيش از هر چيز، مفتون لطف و رحمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 14
14- « عن أبى عبدالله ( ع ) : . . . [ من الكبائر ] الإياس من روح الله ، لأن الله عزوجل يقول : « إنه لاييأس من روح الله إلاّ القوم الكافرون » . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده است: [يكى از گناهان كبيره] نااميدى از رحمت خداست ; زيرا خداى عزوجل مى فرمايد: «إنه لاييأس من روح الله إلاّ القوم الكافرون». ..».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 7
7 - يأس از رحمت خدا و ثواب اخروى ، گناهى است بزرگ .
قومًا غضب اللّه عليهم قد يئسوا من الأخرة
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه «قد يئسوا. ..»، به عنوان بارزترين ويژگى مغضوبين ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 10
10 - گنهكاران نبايد از شمول فضل و رحمت خداوند ، نااميد باشند .
ثم توليتم . .. فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 4
4 - فلسفه وزش باد هاى نويدبخش باران ، قبل از نزول آن ، احساس لذت بيشتر از رحمت الهى است .
أن يرسل الرياح مبشّرت و ليذيقكم من رحمته
«بشر» ريشه «مبشّرات» است و به خبرى گفته مى شود كه خوشحالى آور است و چهره شنونده، با آن، باز و شكفته مى شود. در ضمن، «مبشّرات» در مقام تعليل براى فعل «يرسل» و «ليذيقكم» عطف بر «مبشّرات» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 11
11- تنها كفرپيشگان به يارى خدا اميد ندارند و از رحمت او مأيوسند .
لاياْيئس من روح الله إلاّ القوم الكفرون
مراد از «كافرون» در آيه شريفه ، منكران قدرت خدا و رحمت آفرينى او و آگاهيش به نياز بندگان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 1
1- در پى توصيه ملائكه به ابراهيم ( ع ) براى اجتناب از يأس ، او تنها گمراهان را مأيوس از رحمت خداوند خواند .
فلاتكن من القنطين . قال و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 1،3
1 - كافرانِ به آيات الهى و لقاءاللّه ، از رحمت خداوند ، مأيوس اند .
و الذين كفروا بأيت اللّه و لقائه أولئك يئسوا من رحمتى
3 - كافرانِ به قرآن ، مأيوس از رحمت خداوندند .
و الذين كفروا بأيت اللّه . .. أولئك يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 4،5
4 - خداوند ، يهوديان حق ناپذير را از رحمت خويش محروم و به لعنت ، گرفتارشان كرد .
بل لعنهم اللّه بكفرهم
5 - كفر ورزى يهود ، موجب محروم شدن آنان از رحمت الهى است .
لعنهم اللّه بكفر هم
«باء» در «بكفر» سببيه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 89 - 12
12 - خداوند ، يهوديان كافر به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن را از رحمت خويش به دور و آنان را مورد لعنت قرار داده است .
فلعنة اللّه على الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 8،10
8 - كتمان كنندگان حقايق دينى ، به لعنت خدا و دورى از رحمت او گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون . .. أولئك يلعنهم اللّه
10 - علماى يهود و نصارا به خاطر كتمان حقايق و معارف كتب آسمانى از رحمت خدا محروم شده و مورد لعن و نفرين لعنت كنندگان هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. أولئك يلعنهم اللّه و يلعنهم اللعنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 9
9 - خداوند در قيامت نظر رحمتى بر كفرپيشگان و كتمان كنندگان حقايق دينى ، نخواهد داشت .
و لاهم ينظرون
در برداشت فوق فعل مجهول «ينظرون» از (نظر) به معناى رؤيت گرفته شده است. بر اين مبنا «ولاهم ينظرون»; يعنى، نظر رحمتى به آنان نخواهد شد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 68 - 10،12
10 - منافقان و كافران ، مورد لعن و نفرين خداوند و محروم ابدى از رحمت او
المنفقين . .. و الكفار ... لعنهم اللّه
12 - محروميت منافقان و كافران از رحمت الهى ، مايه رنج و عذاب هميشگى آنان
و لعنهم اللّه و لهم عذاب مقيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «عذاب مقيم» در نتيجه نفرين الهى به دورى آنان از رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 18 - 10،11،12
10- ستمگران در قيامت ، از رحمت خداوند محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظلمين
11- كسانى كه به خداوند دروغ مى بندند ، از رحمت خداوند محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظلمين
12- گواهان اعمال در قيامت ، دورى ستمگران از رحمت الهى را به همگان اعلام مى كنند .
ألا لعنة الله على الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 68 - 4
4- قوم ثمود بر اثر نافرمانى خداوند ، سزاوار هلاكت و دورى از رحمت الهى شدند .
ألا بُعدًا لثمود
توضيحِ كلمه «بُعداً» در آيه 60 ذيل برداشت شماره 5 آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 95 - 2،4
2- مردم مدين ، سزاوار هلاكت و دورى از رحمت الهى بودند .
ألا بُعدًا لمدين
براى توضيح برداشت فوق، به ذيل برداشت شماره 5 از آيه 60 در همين سوره رجوع شود.
4- قوم ثمود ، از رحمت خدا محروم شدند و با عذاب هاى الهى به هلاكت رسيدند .
كما بعدت ثمود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 1
1- فرعون و پيروان وى در عرصه دنيا و آخرت ، به لعنت خدا گرفتار و از رحمت او به دورند .
و أُتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة
ضمير در «اُتبعوا» به فرعون و قوم وى باز مى گردد. «اتباع» (مصدر اُتبعوا) به معناى ملحق كردن و به دنبال فرستادن است. بنابراين «واُتبعوا ...»; يعنى ، فرعون و قوم او در دنيا و آخرت ، لعنت و نفرين را به دنبال خواهند داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 18 - 9
9- دنياطلبان در آخرت ، مورد نكوهش واقع شده و از رحمت خداوند محروم و مطرود خواهند شد .
من كان يريد العاجلة . .. ثمّ جعلنا له جهنّم يصلها مذمومًا مدحورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 16
16- شيطان ، مطرودترين گنه كاران از رحمت خداوند و گرفتارترين آنان به عذاب الهى است .
إنّى أخاف أن يمسّك عذاب من الرحمن فتكون للشيطن وليًّا
تهديد بت پرستان به اين كه ممكن است خداى رحمان بر شما خشم گيرد و با شيطان هم دم شويد، نشانه عمق مطرود بودن شيطان و گرفتارى او به عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 40 - 6
6- كافران دوزخى ، از هر گونه لطف و رحمت خداوند محروم اند .
و لا هم ينظرون
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «ينظرون» فعل مضارع مجهول از ثلاثى مجرد و از ماده «نظرة» باشد كه به معناى رحمت است (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 5،6
5 - دست اندركاران اصلى توطئه « افك » عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) و خاندان آن حضرت ، از فضل و رحمت خداوند محروم شدند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
خداوند در آيه 11، به شايعه سازان اصلى وعده عذاب بزرگ (و الذى تولّى كبره منهم له عذاب عظيم) مى دهد. واژه «افاضه» نيز به معناى سخن گفتن بسيار در باره موضوعى و انتشار آن است و اين، كار توده مردم بود نه منافقان كه سازنده اصلى تهمت و شايعه بودند. بنابراين فضل و رحمت خدا، شامل كسانى است كه كارگزار اصلى تهمت نبودند; بلكه بر اثر جهل و غفلت سخنى در اين زمينه به ميان آوردند در آيه بعد نيز خداوند، جهل و ناآگاهى آنان را يادآور شده، مى فرمايد: «و تقولون بأفواهكم ما ليس لكم به علم».
6 - ترويج كنندگان شايعات و تهمت پردازى هاى ناروا - جدا از فضل و رحمت خداوند - مستحق عذاب الهى اند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 18
18 - جامعه هاى آلوده به فحشا و منكرات ، از فضل و رحمت خدا محروم اند .
لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 26 - 7
7 - كافران در قيامت ، محروم از رحمت خداوند
الملك . .. للرحمن و كان يومًا على الكفرين عسيرًا
يادآورى سختى قيامت براى كافران، با آن كه پيش از آن رحمانيت خداوند مطرح گرديده است، گوياى حقيقت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 11 - 8
8 - ظالمان و گنه كارانِ غافل از جبران بدى هاى خويش ، از بخشش و رحمت خداوند محروم اند .
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
از اين كه خداوند، تنها به توبه كنندگان و جبران كنندگان بدى هاى خويش، نويد غفران و رحمت داده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 42 - 5
5 - طرد شدن از لطف و رحمت حق ، فرجام شوم فرعونيان و پيشوايان كفر در روز رستاخيز
و جعلنهم أئمة يدعون إلى النار . .. و يوم القيمة هم من المقبوحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 78 - 4
4 - ابليس ، مغضوب خداوند و محروم از توفيق و رحمت او
و إنّ عليك لعنتى إلى يوم الدين
«لعن»; يعنى، طرد شخصى از روى غضب و لعن خداوند به معناى عقوبت اخروى و قطع توفيق و رحمت الهى در دنيا است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 8
8 - مؤمنان نيك كردار ، بهره مند از رحمت و هدايت الهى در دنيا و گناه پيشگان محروم از آنند .
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
منظور از تفاوت مؤمنان صالح با گناه پيشگان در دنيا - به قرينه آيه قبل - ممكن است تمايزشان در بهرهورى از رحمت و هدايت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3،7
3- كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
7- منكران آخرت از ستمكارانند و در قيامت از رحمت خداوند ، محروم خواهند بود .
ألا لعنة الله على الظلمين. الذين ... هم بالأخرة هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 44 - 6
6- دورى از رحمت خدا در سراى آخرت ، امرى تقدير شده براى كفرپيشگان و ستمگران قوم نوح
فكان من المغرقين . .. و قيل بعدًا للقوم الظلمين
«بُعداً» مفعول مطلق براى فعل محذوف (ليبعد) مى باشد و جمله در اصل چنين بوده: و قيل ليبعد بُعداً القوم الظالمون; يعنى، و گفته شد كه ستمگران قوم نوح بايد از رحمت خدا دور باشند و از آن جا كه آنان در دنيا عذاب شدند، معلوم مى شود مراد از جمله «و قيل . ..» دورى از رحمت خدا در آخرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 1،5،6
1- قوم عاد ، در دنيا به لعنت خدا گرفتار شدند و در آخرت نيز از رحمت او محروم خواهند بود .
و أُتبعوا فى هذه الدنيا لعنة و يوم القيمة
5- قوم عاد ، بر اثر كفر و نافرمانى خدا و پيامبران ، سزاوار هلاكت و دورى از رحمت الهى شدند .
ألا بُعدًا لعاد قوم هود
«بُعداً» (هلاك گشتن يا دور شدن) مفعول مطلق براى فعل محذوف (ليبعد) است: ألا ليبعد قوم عاد بعداً. و از آن جا كه قوم عاد به هلاكت رسيدند و از رحمت او محروم شدند مى توان گفت، مرادْ عذاب در آخرت و دورى از رحمت او در آن سراست و نيز محتمل است «ألا بُعدًا ...» - چنان چه زمخشرى گفته - بيانگر استحقاق دورى و هلاكت باشد; يعنى، [قوم عاد هلاك گشتند و از رحمت او محروم شدند ]بدانيد آنان مستحق آن كيفر و سزاور چنين عقوبتى بودند.
6- از قوم عاد ، تنها معاصران هود از رحمت الهى محروم شده و به عذاب گرفتار شدند . *
ألا بُعدًا لعاد قوم هود
«قوم هود» عطف بيان براى «عاد» است. با توجه به اينكه قوم عاد پيش از حضرت هود بوده اند و پس از او نيز وجود داشتند ، مى توان گفت: هدف از تبيين و توضيح «عاد» به «قوم هود» بيان معنايى است كه در برداشت فوق آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 25 - 7،8،9
7- كسانى كه به پيمان هاى الهى پايبند نباشند ، به لعنت خدا و دورى از رحمت او گرفتار خواهند شد .
والذين ينقضون عهد الله . .. أُولئك لهم اللعنة
8- آنان كه به برقرارى پيوندهايى كه خداوند به برقرار ساختن آنها فرمان داده ، ملتزم نباشند ، به لعنت و دورى از رحمت گرفتار خواهند شد .
والذين . .. يقطعون ما أمر الله به أن يوصل ... أُولئك لهم اللعنة
9- فسادگران در زمين به لعنت خداوند و دورى از رحمت او گرفتار خواهند شد .
و الذين . .. يفسدون فى الأرض أُولئك لهم اللعنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 48 - 5
5- مشركان و دنياگرايان ، از منظر لطف و رحمت الهى ، در قيامت ، ساقط اند .
و عرضوا على ربّك صفًّا
در صورتى كه نايب فاعل «عرضوا» مشركان و دنياگرايان باشند - كه در آيات قبل، ياد آنان به ميان آمد - مجهول آمدن فعل و نيز به كار رفتن «ربّك» - كه خطاب پيامبر(صلی الله علیه و آله) است - به جاى «ربّهم» دال بر تحقير ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 22
22 - ستمگران و متجاوزان، محروم از رحمت و مغفرت الهى
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 12
12 - جامعه مجرم خود را از شمول رحمت خداوند محروم و سزاوار عذاب او مى گرداند.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
«بأس» در لغت به معناى شدت است و در اين آيه كنايه از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 3
3 - گمراهان، در قيامت از رحمت خدا محروم خواهند بود.
فاتبعوه و اتقوا لعلكم ترحمون. أن تقولوا إنما أنزل الكتب على طائفتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 33 - 33
33 - برده دارانِ وادار كننده كنيزان خويش به فحشا و فساد جنسى ، محروم از آمرزش و رحمت خدا هستند .
و من يكرههنّ فإنّ اللّه من بعد إكرههنّ غفور رحيم
در آيه ياد شده متعلق «غفور» و «رحيم» ذكر نشده است. با توجه به اين كه بعيد است خداوند به برده داران، به خاطر گناه اكراهشان و نيز مورد هشدار قرار گرفتن آنان وعده غفران و رحمت بدهد، به نظر مى رسد مقصود كنيزانى خواهد بود كه مجبور به فحشا شده اند. بر اين اساس اختصاص يافتن اين وعده به كنيزان، حاكى از محروميت برده داران از اين موهبت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 4
4 - كافرانِ به آيات خدا و معاد ، حظّى از رحمت خداوند ، نخواهند داشت .
و الذين كفروا بأيت اللّه و لقائه أولئك يئسوا من رحمتى
«يئسوا من رحمتى» مى تواند جمله خبرى باشد و مى تواند كنايه از قضاى الهى مبنى بر مشمول رحمت قرار نگرفتن افراد ياد شده باشد. برداشت بالا بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 7،10
7 - ستمگران ، گروهى مطرود و محروم از رحمت خداوند در قيامت
و لهم اللعنة
10 - پذيرفته نشدن عذر ستمگران ، دورى آنان از رحمت خداوند و جاى گرفتن در سرايى بد ، مظهر نصرت الهى به پيامبران و مؤمنان در قيامت
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. يوم يقوم الأشهد . يوم لاينفع الظلمين معذر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، بيانگر چگونگى نصرت الهى در قيامت از رسولان و مؤمنان است كه در آيه پيش (يوم يقوم الأشهد) به آن اشاره شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 6
6 - كافران معاند و لجوج ، محروم از عفو و رحمت الهى
و يعف عن كثير . و يعلم الذين يجدلون فى ءايتنا ما لهم من محيص
اين كه پس از مسأله عفو گناهان، اين نكته مطرح شده كه كافران معاند راه فرارى از عذاب ندارند; مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه آنان مورد عفو و مغفرت الهى قرار نمى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 6
6 - ظالمان ، از رحمت الهى محروم اند .
و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
برداشت ياد شده، به قرينه مقابله «الظالمين. ..» با «يدخل من يشاء فى رحمته» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 4 - 6
6 - كم فروشان ، از رحمت خداوند دور و محروم اند .
أُولئك
اسم اشاره «اُولئك»، براى مشاراليه بعيد به كار مى رود كه در آيه شريفه، گوياى دورى كم فروشان از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 15 - 5
5 - تكذيب كنندگان قيامت و منكران قرآن ، از ملاقات خداوند و ديدار رحمت او در قيامت محروم اند .
إنّهم عن ربّهم يومئذ لمحجوبون
محجوب بودن از خداوند، نمى تواند به معناى نديدن با چشم باشد; زيرا اين امر به كافران اختصاص ندارد. بنابراين مراد، رانده شدن از درگاه الهى و محروميت از ديدار جلوه هاى خداوند (از قبيل رحمت و ثواب الهى و يا نظاير آن) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 44 - 6
6 - ظالمان از رحمت خداوند دور هستند .
أن لعنة اللّه على الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 3
3 - كافران ، محروم از رحمت خداوند و رستگارى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته . .. وأمّا الذين كفروا أفلم تكن ءايتى تتلى عليكم
از تقابل وضع كافران با مؤمنان در اين آيه و آيه پيشين، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 34 - 1
1 - منكران معاد ، محروم از رحمت حق و وانهاده به خويش در اوج گرفتارى هاى قيامت
و قيل اليوم ننسيكم
نسيان در آيه شريفه، كنايه از روى گردانى خداوند از كافران و وانهادن آنان به حال خودشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 11 - 3
3 - كافران دوزخى ، مورد نفرين خدا و محروم از رحمت و لطف او هستند .
فسحقًا لأصحب السعير
«سحق» به معناى «بُعد» است و در اين آيه، به جاى لعن و نفرين به كار رفته است و مراد از آن، دورى از رحمت و لطف الهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 10،11
10- ظالمان نه تنها از رحمت و شفاى قرآن بهره اى نمى گيرند ; بلكه تنها ، مايه خسران و زيان آنان مى شود .
و لايزيد الظلمين إلاّ خسارًا
11- كافران حق ناپذير ، ظالمند و از موهبت رحمت و شفابخشى قرآن ، تنها خسارت و زيان به ارمغان مى برند .
شفاء و رحمة للمؤمنين و لايزيد الظلمين إلاّ خسارًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «ظالمين» - به قرينه مقابله با «مؤمنين» - كافران باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 20 - 7
7 - سست باوران در حقانيت وحى و معارف دينى ، محروم از هدايت و رحمت قرآن
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون
در صورتى كه «قوم يوقنون» نظر به كسانى داشته باشد كه داراى يقين بالفعل هستند; از مفهوم آيه شريفه مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 6،7
6 - منكران قيامت از زمره ستمكارانند و در قيامت از رحمت خدا محروم خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين ... و هم بالأخرة كفرون
7 - اعراض كنندگان از راه خدا ، بازدارندگان مردم از پيوستن به آيين الهى و آنان كه راه خدا را منحرف جلوه مى دهند ، از رحمت الهى در قيامت بدور خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 88 - 13
13 - دور شدن از رحمت خدا و گرفتار آمدن به لعنت او ، مستلزم جبر به عدم ايمان نخواهد شد .
لعنهم اللّه بكفر هم فقليلا ما يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 11
11 - نقش نفرين و لعنتِ نفرين كنندگان ، در دور شدن رحمت الهى از لعنت شوندگان
و يلعنهم اللعنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 7
7 - تأثير و نقش دعا و نفرين فرشتگان و انسان ها در دورى گنهكاران از رحمت الهى
أولئك عليهم لعنة اللّه و الملئكة و الناس أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 162 - 6
6 - عذاب اخروى ، جلوه اى از لعنت خدا و دورى از رحمت اوست .
أولئك عليهم لعنة اللّه . .. خلدين فيها لايخفف عنهم العذاب
جمله «لايخفف عنهم العذاب» پس از «خالدين فيها» بيانگر آن است كه: اثر لعنت الهى در قيامت، عذاب دوزخ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 13
13 - كافران به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) محروم از رحمت و فضل و هدايت خاص خداوند
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. صرطاً مستقيماً
معادل «اما»ى تفصيليه حذف شده و جمله موجود «فاما الذين ءامنوا . ..» بيانگر آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 3
3- لعنت الهى و دور شدن از رحمت او ، عطايى شوم و سزايى ناگوار است .
بئس الرفد المرفود
كلمه «الرفد» (عطيه و بخشش) فاعل براى «بئس» است و «ال» در آن «ال» جنسيه مى باشد و «المرفود» (عطيه و بخشش) مخصوص به ذم است و «ال» در آن عهد ذكرى بوده و اشاره به لعنت و دورى از رحمت خداست. بنابراين «بئس الرفد المرفود»; يعنى، آن عطيه (گرفتارى به لعنت خدا) بد عطيه و بخششى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 6
6- گرفتارى به عذاب الهى با توجه به رحمانيت خداوند ، نشانه كمال بى لياقتى و محروميت از تمام زمينه هاى رحمت الهى است .
أن يمسّك عذاب من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 4
4- پيروى از طاغوت ها و سركشان ، موجب دورى از رحمت خدا در دنيا و آخرت است .
و اتبعوا أمر كل جبار عنيد. و أُتبعوا فى هذه الدنيا لعنة و يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 2
2- نپذيرفتن رسالت پيامبران ، مايه گرفتار شدن به لعنت خدا و دورى از رحمت او در دنيا و آخرت است .
و لقد أرسلنا موسى . .. و أُتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 27 - 7،9
7 - پيروى از آراء و انديشه هاى هواپرستان ، مايه دورى از رحمت الهى
و اللّه يريد ان يتوب عليكم و يريد الّذين يتّبعون الشّهوات ان تميلوا ميلاً عظيماً
از تقابل اراده الهى به رحمت با اراده هواپرستان به انحراف، استفاده مى شود كه پيروى از هواپرستان عامل دورى از رحمت
خداوند است.
9 - هواپرستى و شهوترانى ، مايه دورى از رحمت الهى
و اللّه يريد ان يتوب عليكم و يريد الّذين يتّبعون الشّهوات ان تميلوا ميلاً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 24
24 - قتل خطائى ، موجب دورى قاتل از رحمت خدا خواهد شد .
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خطا . .. توبة من اللّه
توبه به معناى بازگشت است و توبه خدا بر بنده به معناى بازگشت رحمت و لطف خداوند به بنده خويش است. بنابراين معلوم مى شود در قتل خطائى نيز خداوند آدمى را از رحمت و لطف خويش دور مى سازد تا اينكه كفّاره آن را بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 119 - 17
17 - دورى شيطان از رحمت الهى ، زمينه اغواگرى و ترويج خرافه پرستى و فساد از ناحيه او
لعنه اللّه و قال . .. لاضلنهم و لامنينهم و لامرنهم فليبتكن ءإذان الأنعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 13 - 3،5
3 - خداوند ، پيمان شكنان بنى اسرائيل را از رحمت خويش دور ساخت و دل هاى آنان را از پذيرش حق بازداشت .
فبما نقضهم ميثقهم لعنهم و جعلنا قلوبهم قسية
5 - لعن الهى ( دورى از رحمت خداوند ) و قساوت دل ، كيفر شكستن پيمان الهى
فبما نقضهم ميثقهم لعنهم و جعلنا قلوبهم قسية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 39 - 7
7 - گناه ، موجب دورى از رحمت خداوند
فإنّ اللّه يتوب عليه
توبه خداوند بر بندگان به معناى بازگشت رحمت او به آنان است. بنابراين گناهكار قبل از توبه از رحمت خداوند به دور بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 7،8،9
7 - يهود ، مردمى به دور از رحمت خداوند و مورد لعنت او
و لعنوا
«لعنت» به معناى دورى از رحمت است.
8 - سخن نارواى يهود درباره خداوند ( نافذ نبودن قدرت او ) موجب دورى آنان از رحمت الهى
و لعنوا بما قالوا
9 - ناتوان پنداشتن خداوند بر تدبير جهان ، موجب گرفتار شدن به لعنت و دور ماندن از رحمت وى
و قالت اليهود يداللّه مغلولة . .. و لعنوا بما قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 78 - 1،5
1 - كافران بنى اسرائيل با نفرين داود ( ع ) و عيسى ( ع ) به لعنت و دورى از رحمت خداوند گرفتار شدند .
لعن الذين كفروا من بنى اسرءيل على لسان داود و عيسى
فاعل محذوف از «لعن» داود(ع) و عيسى(ع) مى باشد. بنابراين جمله «لعن ... على لسان داود و عيسى» به اين معناست كه كافران بنى اسرائيل مورد لعنت داود(ع) و عيسى(ع) قرار گرفتند گفتنى است، آنگاه كه لعنت بر زبان انسان جارى شود به معناى درخواست انقطاع از رحمت الهى از لعنت شونده است.
5 - كافران مستحق لعن و نفرين و دورى از رحمت خداوند
لعن الذين كفروا من بنى اسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 7
7 - اعراض كنندگان از راه خدا ، بازدارندگان مردم از پيوستن به آيين الهى و آنان كه راه خدا را منحرف جلوه مى دهند ، از رحمت الهى در قيامت بدور خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 19
19 - كافران به معاد و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) ، زيانكار، تباه كننده خويش و محروم از رحمت الهى
و لقد استهزىء برسل . .. كتب على نفسه الرحمة ... الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
با توجّه به اينكه رحمت الهى فراگير است، ممكن است زيان كافران به جهت محروم ساختن خود از دريافت رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 1،11
1 - تكذيب كنندگان آيات الهى و آنان كه از سر تكبّر و خودبرتربينى معارف الهى را نپذيرند، از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا محرومند.
ان الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه جمله «لاتفتح . ..» بيان محروميتى باشد كه در دنيا دامنگير تكذيب كنندگان مى شود، گشوده نشدن درهاى آسمان براى آنان، كنايه از شامل نشدن رحمتهاى خاص الهى بر آنان است.
11 - محروميت ابدى از رحمت، سنت خداوند در كيفر مجرمان
و كذلك نجزى المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 60 - 4
4- پيروى از طاغوت ها و سركشان ، موجب دورى از رحمت خدا در دنيا و آخرت است .
و اتبعوا أمر كل جبار عنيد. و أُتبعوا فى هذه الدنيا لعنة و يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 99 - 2
2- نپذيرفتن رسالت پيامبران ، مايه گرفتار شدن به لعنت خدا و دورى از رحمت او در دنيا و آخرت است .
و لقد أرسلنا موسى . .. و أُتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 11
11- نزول رحمت و بركت خاص از ناحيه خداوند بر ابراهيم ( ع ) و ساير شايستگان رحمت ، نمودى از ستايش خدا از آنان و جلوه اى از والامقامى اوست .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد
«إنه حميد مجيد» به منزله تعليل براى شمول رحمت و بركت بر خاندان ابراهيم است; يعنى، چون خداوند از كار نيك بندگان ستايش مى كند و شما اهل بيت نيز كارهاى نيك انجام داديد و سزاوار ستايشيد، خداوند رحمت و بركات خويش را بر شما ارزانى داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 3
3 - بيان حق از سوى خدا براى رفع اختلافات فكرى و سرگردانى هاى عقيدتى ، هدايت و رحمتى است بزرگ .
إنّ هذا القرءان يقصّ . .. و إنّه لهدًى و رحمة
با توجه به ارتباط اين آيه به آيه قبل كه در زمينه رفع اختلافات بنى اسرائيل است - و نيز با توجه به اين كه نكره آمدن «هدًى» و «رحمة» عظمت و بزرگى آن دو را مى رساند، مطلب ياد شده را مى توان استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 9
9 - اسلام و ايمان، نعمت و رحمتى بزرگ از جانب خداوند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
«منّ» در لغت به معناى «أنعم» آمده است. «منّ عليه مناً ... أنعم». (قاموس اللغة). اگر چه اين جمله نقل گفتار مشركان است، ولى مطلبى است كه قرآن آن را نقل كرده و آن را رد نكرده است. بنابراين اسلام و ايمان نعمتى ويژه و برجسته است كه خداوند به مؤمنان عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 10
10 - خداوند داراى رحمتى عام و فراگيرِ همه موجودات و داراى رحمتى خاص و فراگيرِ گروهى از انسانها
و رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
خداوند از يك سو رحمت خويش را با جمله «وسعت كل شىء» فراگيرِ همه موجودات معرفى كرده و از سويى ديگر با جمله «سأكتبها» آن را مخصوص گروهى از انسانها دانسته است. از مقايسه بين اين دو معنا مى توان استفاده كرد كه مراد از رحمت در «سأكتبها»، رحمتى خاص است. گفتنى است بر اين مبنا ضمير در «سأكتبها» به طريقه استخدام، به «رحمتى» برگردانده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 26 - 14
14- روزه ، واكنشى شايسته در برابر بهره مندى از رحمت گسترده خداوند است .
إنّى نذرت للرحمن صومًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 5
5 - خداوند ، بنى اسرائيل را - على رغم پيمان شكنى و اعراضشان از فرامين تورات - مورد تفضل و رحمت خويش قرار داد .
فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته لكنتم من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 6،8،10
6 - خداوند ، بر اساس مشيت خويش رحمتش را به گروهى از انسان ها اختصاص مى دهد .
و اللّه يختص برحمته من يشاء
8 - ناخشنودى كفرپيشگان از نايل شدن مؤمنان به خير و بركت ، بازدارنده رحمت الهى بر اهل ايمان نخواهد شد .
ما يودّ الذين كفروا . .. أن ينزل عليكم من خير و اللّه يختص برحمته من يشاء
10 - نزول رحمت خاص الهى بر بندگان ، مسبوق به وجود زمينه ها و شايستگيهايى در آنان است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم
هدف از توصيف خداوند به دارنده فضل و بخشش بى كران، پس از «و اللّه يختص برحمته من يشاء»، بيان اين حقيقت است كه: اگر خداوند رحمت ويژه خود رابه همگان عطا نمى كند و به فرد و يا گروهى اختصاص مى دهد، نه از جهت كمبود رحمت است; بلكه وجود زمينه در انسانها، دخيل در جلب رحمت ويژه الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 14
14 - رهبران دينى بايد صبرپيشگان را به بهره مند شدن از رحمت هاى الهى بشارت دهند .
و بشر الصبرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 1،2
1 - الطاف و عنايت هاى خداوند ، ثناء و درود او و رحمت خاصش همواره بر مؤمنان صبرپيشه ، سايه گستر است .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة
صلاة به معناى توجه كردن و مورد مهر قرار دادن است. (الكشاف)
2 - گسترش الطاف و رحمت خاص الهى بر مؤمنان صبور ، پرتوى از ربوبيت خداوند است .
من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 1
1 - كتمان كنندگان حقايق دينى در صورت توبه ، از لعنت خدا نجات يافته و از رحمت او برخوردار خواهند شد .
أولئك يلعنهم اللّه . .. إلا الذين تابوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 199 - 13
13 - طالبان آمرزش الهى به هنگام كوچ از مشعر و عرفات ، مشمول مغفرت و رحمت خداوند هستند .
ثم افيضوا . .. و استغفروا اللّه ان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 6
6 - مؤمنان و مهاجران مجاهد ، مشمول آمرزش الهى و رحمت او
الذين امنوا و الذين هاجروا . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 226 - 9
9 - كسانى كه با شكستن سوگند بر ترك آميزش جنسى به زندگى زناشويى بازگردند ، مشمول رحمت و غفران الهى هستند .
للذين يؤلون . .. فان فاءو فانّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 265 - 9
9 - انفاق كنندگان ، داراى زمينه و قابليّت والاى بهره مندى از فيوضات الهى
اصابها وابل . .. فان لم يصبها وابل فطلّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 20
20 - عفو ، غفران و رحمت نسبت به مؤمنان ، از شؤون ولايت الهى
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا انت مولينا
جمله «انت مولينا» به منزله دليل براى درخواست مطالب قبلى است; يعنى خدايا چون تو مولاى ما هستى عفو كن و . ..
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 3
3 - پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مشمول رحمت خاص الهى
قل ان الفضل بيد الله . .. يختص برحمته من يشاء
بنابراينكه مراد از فضل الهى، نبوت و برگزيدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 89 - 9
9 - توبه كنندگان ، مشمول مغفرت و رحمت الهى
الا الذين تابوا . .. فان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 18
18 - مهاجران به سوى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، مشمول غفران و رحمت خاصّ الهى هستند .
و من يهاجر . .. فقد وقع اجره على اللّه و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 49 - 1،3
1 - كفرپيشگان مستكبر در دنيا سوگند ياد مى كنند كه خداوند مؤمنان را در آخرت مشمول هيچ رحمتى نخواهد كرد .
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
كلمه «رحمة» نكره است و چون پس از نفى واقع شده، معناى عموم از آن استفاده مى شود. قابل ذكر است كه مراد كافران از «رحمت»، رحمتهاى اخروى است. يعنى بر فرض اينكه آخرتى باشد، خداوند رحمتش را شامل حال مؤمنان نخواهد كرد. فعل مضارع «لا ينال» و نيز معقول نبودن نفى تمامى رحمتها در دنيا اين معنا را تأييد مى كند.
3 - مستكبران كفرپيشه مدعى برخوردارى خويش از رحمت هاى الهى در آخرت
أهؤلاء الذين أقسمتم لاينالهم اللّه برحمة
زيرا سوگند مستكبران به محروميت مؤمنان از رحمت الهى، از موضع كسى است كه تنها خود را بهره مند از مواهب الهى مى داند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 9،11
9 - قرآن ، گنجينه اى از رحمت هاى ويژه الهى براى مؤمنان به آن
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
11 - تنها مؤمنان به قرآن بهره مند از هدايت ها و رحمت هاى بيكران آن هستند .
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
با توجه به اينكه هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى همگان به رحمت ويژه الهى است، به نظر مى رسد «لقوم يؤمنون» اشاره به اين حقيقت داشته باشد كه تنها مؤمنان از هدايتها و رحمتهاى ويژه بهره مند خواهند شد. گفتنى است مراد از «لقوم يؤمنون» به دليل فراز قبل، مؤمنان به قرآن مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 151 - 7
7 - فراگيرى رحمت الهى بر موسى ( ع ) و هارون ، از دعا ها و درخواست هاى موسى ( ع ) از خداوند .
و أدخلنا فى رحمتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 2،4
2 - گنهكاران تائب مشمول رحمت خداوند خواهند شد .
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا . .. إن ربك من بعدها لغفور رحيم
4 - خداوند گناه آن گروه از بنى اسرائيل را كه پس از گوساله پرستى توبه كرده و با ايمان به يكتايى خدا به پرستش او بازگشتند ، آمرزيد و آنان را مشمول رحمت خويش قرار داد .
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق مورد نظر براى «الذين عملوا السيئات»، به دليل آيات پيشين، گوساله پرستان بنى اسرائيل است. اين آيه در حقيقت استثنايى براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 154 - 5
5 - خداترسان با به كار بستن پيام هاى آسمانى ، مشمول رحمت خدا خواهند شد .
و فى نسختها هدى و رحمة للذين هم لربهم يرهبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 11
11 - كفرپيشگان اگر ايمان آورند ، حتى در صورتى كه عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) جنگيده باشند ، مشمول رحمت و مغفرت الهى خواهند شد .
إن يعلم اللّه . .. يغفر لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 2،6
2 - مهاجران و مجاهدان راه خدا ، مشمول رحمت ويژه الهى اند .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه
نكره آوردن كلمه «رحمة» حاكى از اين است كه: مؤمنان مهاجر و مجاهد راه خدا، برخوردار از رحمتى خاص و ويژه خواهند بود.
6 - برخوردارى مؤمنان مهاجر ومجاهد از رحمت ويژه خدا و مقام رضوان ، نعمتى است بسيار ارجمندتر از دستيابى آنان به باغ ها و بوستان هاى بهشت .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت
تقديم «رحمة» و «رضوان» بر «جنات» رساننده برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 22 - 6
6 - مؤمنان مهاجر و مجاهد ، علاوه بر بهره مندى از رحمت و رضوان الهى و بهشت ، از پاداشى ويژه و بزرگ در پيشگاه خداوند برخوردارند .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. و جنت ... إن اللّه عنده أجر عظيم
قرار گرفتن جمله «إن اللّه عنده أجر عظيم» - كه داراى معنانى عام و كلى است - پس از ذكر پاداشهاى گوناگون مؤمنانِ مهاجر و مجاهد، مى تواند گوياى برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20،25
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
25 - وعده الهى به شمول رحمتش بر مؤمنان ، نشأت يافته از حكمت اوست نه عجز از افاضه رحمت فعلى .
أولئك سيرحمهم اللّه إن اللّه عزيز حكيم
جمله «إن اللّه . .. » مى تواند تعليلى براى پرسش مقدر باشد، كه چرا خداوند نزول رحمت به مؤمنان را موكول به آينده كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 16،18
16 - وعده خداوند به غوطه ور ساختن مؤمنان انفاقگر ، در درياى رحمت خويش
سيدخلهم اللّه فى رحمته
18 - برخوردارى مؤمنان انفاقگر از رحمت خداوند ، مقتضاى غفران و مهر بى پايان اوست .
و من الأعراب من يؤمن . .. و يتخذ ما ينفق قربت ... سيدخلهم اللّه فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 13
13 - التجا به خداوند و پناه بردن به درگاه او ، زمينه جلب رحمت او و توفيق يافتن براى توبه
و ظنوا أن لا ملجأ من اللّه إلا إليه ثم تاب عليهم ليتوبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 107 - 11
11 - مشركان در صورت ترك آيين شرك و گرويدن به توحيد و يكتاپرستى ، مورد غفران و رحمت خداوند قرار خواهند گرفت .
لاتدع من دون اللّه ما لاينفعك و لايضرك . .. فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عبا
ذكر «غفران و رحمت» پس از بيان اختصاص فضل خدا به يكتاپرستان، بيانگر ترغيب مشركان به ترك جبهه شرك و دخول در جرگه موحدان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 5
5- خداوند ، نوح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
ءاتنى رحمة من عنده
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 9
9- نوح ( ع ) و همراهان او در كشتى ، بهره مندان از رحمت خدا
لا عاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 6،7
6- نجات هود ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
«برحمة» متعلق به «نجّينا» مى باشد.
7- اهل ايمان ، شايسته برخوردارشدن از رحمت الهى اند .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 6،7
6- خداوند ، صالح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
و ءاتنى منه رحمة
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
7- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران است .
و ءاتنى منه رحمة
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت آن دارد كه در برداشت از آن به رحمت خاص تعبير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 8
8- اهل ايمان ، شايسته برخوردار شدن از رحمت الهى اند .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 4،5
4- ابراهيم ( ع ) و خانواده او ، همواره مشمول رحمت و بركات خاص خداوند بودند .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 6
6- اهل ايمان ، شايسته برخوردار شدن از رحمت الهى اند .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 11
11- « عن أبى بصير عن أبى عبدالله ( ع ) قال : سألته عن قول الله عزوجل : . . . « إلاّ من رحم ربك و لذلك خلقهم » قال : خلقهم ليفعلوا ما يستوجبوا به رحمته فيرحمهم ;
ابوبصير گويد: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «إلاّ من رحم ربك و لذلك خلقهم» سؤال كردم، فرمود: آنان را آفريد تا كارهايى را انجام دهند كه مستحق رحمت الهى شوند و در نتيجه خداوند ايشان را مورد رحمت قرار دهد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 7،9،14
7- يوسف ( ع ) مصونيت خويش از گناه و خيانت را پرتوى از رحمت الهى بر خويش مى دانست .
ما أُبرّءُ نفسى . .. إلاّ ما رحم ربى
9- پيامبران با توفيق خدا و شمول رحمتش بر آنان ، از ارتكاب گناهان مصون مانده و از خطر نفس امّاره رهايى مى يابند .
إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
14- ترحم خدا بر برخى انسان ها و نجات آنان از سيطره نفس امّاره ، برخاسته از رحمت و غفران اوست .
إن النفس . .. إلاّ ما رحم ربى إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 9،10،13،17
9- خداوند ، هر كس را بخواهد از رحمت خاص خويش برخوردار مى كند .
نصيب برحمتنا من نشاء
10- اقتدار كامل و بدون منازع يوسف ( ع ) در مصر ، پرتوى از رحمت خاص خداوند بر او بود .
كذلك مكّنّا ليوسف . .. نصيب برحمتنا من نشاء
13- قدرت و مكنت دانشمندان نيكوكار ، نعمت و رحمت الهى بر آنان است .
إنى حفيظ عليم. و كذلك مكّنّا ليوسف ... نصيب برحمتنا من نشاء
از مصداقهاى رحمت الهى (رحمتنا) به قرينه «مكّنّا ليوسف فى الأرض» دستيابى انسانهايى چون يوسف(ع) به قدرت و مكنت است.
17- دستيابى يوسف ( ع ) به قدرت در سرزمين مصر و بهره مندى او از رحمت خاص الهى ، پاداش كار هاى نيك او بود .
كذلك مكّنّا . .. نصيب برحمتنا ... و لانضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 2،10،15
2- خداوند ، نسبت به مهاجرانى كه با هجرت ، جهاد و صبر ، دين خود را حفظ كردند ، بسيار بخشنده و مهربان است .
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا من بعد ما فتنوا ثمّ جهدوا و صبروا
خبر «إن ربّك للذين . ..» محذوف است كه «لغفور رحيم» بر آن دلالت دارد.
10- هجرت كنندگان مجاهد و صابر ، بشارت داده شده به مغفرت و رحمت گسترده الهى
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا . .. إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
15- مرتدان ، در صورت توبه ، هجرت و جهاد در راه خدا و صبر و مقاومت در برابر كافران ، مورد غفران و رحمت الهى قرار مى گيرند .
من كفر بالله من بعد إيمنه . .. ثمّ ... إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 6
6- ربوبيت خداوند ، مقتضى بازگذاشتن در رحمت خويش به روى فتنه گران مجازات شده
و ليتبّروا ما علوًّا تتبيرًا . عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 4،7
4- پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، مورد فضل و رحمت عظيم و گسترده الهى
إن فضله كان عليك كبيرًا
7- ربوبيت الهى نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ربوبيتى آميخته با رحمت است .
إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 9
9- تلاش گران در راه ايمان و توحيد و حفظ ارزش ها ، مشمول رحمت خاص خداوند ، خواهند شد .
و إذ اعتزلتموهم . .. فأوُواْ ... ينشر لكم ربّكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 3،9
3- حضرت « خضر » ( ع ) بنده خاص خداوند و برخوردار از رحمت و عنايت ويژه الهى بود .
ءاتينه رحمة من عندنا
9- علم لدنى حضرت خضر ( ع ) ، نمودى از رحمت خاص الهى به او است .
ءاتينه رحمة من عندنا و علّمنه من لدنّا علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 1،2
1- زكريا ، بنده شايسته خدا و برخوردار از رحمت خاص او
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
2- سوره مريم ، بازگوكننده رحمت و الطاف خداوند به زكريا است .
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
«ذكر» يا خبر است و مبتداى آن اسم اشاره محذوف است; يعنى، «هذا المتلوّ ذكر» كه مراد از آن، سوره مريم است. و يا اين كه مبتدا بوده و خبر آن محذوف است; يعنى، «ذكر رحمت ... فيما يتلى عليك».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 3 - 2
2- دعا و راز و نياز پنهانى زكريا به درگاه خدا ، زمينه ساز برخوردارى وى از رحمت خاص الهى بود .
رحمت ربّك . .. زكريّا . إذ نادى ربّه نداءً خفيًّا
«إذ نادى» ظرف براى «رحمت ربّك» است. مفاد اين تركيب آن است كه شمول رحمت خداوند بر زكريا، زمانى بوده كه به مناجات پنهانى با خداوند پرداخته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 26 - 13
13- مريم ( س ) با راهنمايى فرزندش عيسى ( ع ) ، روزه خود را در ارتباط با برخوردارى از رحمت گسترده خداوند ، اعلام كرد .
إنّى نذرت للرحمن صومًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 1
1- حضرت ابراهيم و فرزندانش ، اسحاق و يعقوب ، برخوردار از رحمت هايى ويژه از جانب خداوند
و وهبنا لهم من رحمتنا
«من» براى تبعيض است; يعنى «وهبنا لهم بعض رحمتنا» عنوان «هبه» و بخشش الهى، حاكى از ويژگى و مرتبه والاى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 53 - 1،3
1- برانگيخته شدن هارون ( ع ) به نبوت ، موهبت خداوند و پرتوى از رحمت او به موسى ( ع ) بود .
و وهبنا له من رحمتنا أخاه هرون نبيًّا
3- حضرت موسى ( ع ) مشمول رحمت الهى
و وهبنا له من رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 6
6- رحمت خدا حتى كافران و گمراهان را نيز فرا مى گيرد .
فليمدد له الرحمن مدًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 10
10- رحمت خداوند حتى كافران را نيز فرامى گيرد .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
ذكر نام «رحمان» در نفى مدعاى كافران به جهت بيان اين نكته است كه تفضلى خداوند به كافران نيز پرتويى از رحمانيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 4
4- روى گردانى كافران از پروردگار خويش ، على رغم برخوردارى از رحمت مداوم او
قل من يكلؤكم . .. من الرحمن بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
«بل» در آيه شريفه، براى اضراب انتقالى است; يعنى، خداوند پس از بيان نياز بشر به خداى رحمان و ذكر عذاب او، به علت
اصلى كفر كافران ( اعراض از ياد پروردگار و بى توجهى به ربوبيت الهى) پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 75 - 1،4،5
1- حضرت لوط ( ع ) ، مشمول رحمت خاص الهى بود .
و أدخلنه فى رحمتنا
4- صالحان ، از رحمت خاص الهى ، بهره منداند .
و أدخلنه فى رحمتنا إنّه من الصلحين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّه من الصالحين» تعليل براى «أدخلناه. ..» است و تعليل، موجب تعميم حكم و شمول ديگر افراد مورد بحث مى شود; يعنى، هركس صالح باشد، در رحمت الهى وارد خواهد شد.
5- پاكى و نجات حضرت لوط ( ع ) از آلودگى هاى قومش ، زمينه ساز برخوردارى او از رحمت خاص الهى
و لوطًا . .. نجّينه ... و أدخلنه فى رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 6
6- رفع بيمارى ، غم و گرفتارى ايوب ( ع ) و بازگشت خانواده اش به آن ، رحمتى از جانب خدا بر او بود .
فكشفنا ما به . .. رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 86 - 1،2،5،8
1- اسماعيل ، ادريس و ذاالكفل ( ع ) ، از رحمت خاص الهى برخوردار بودند .
و إسمعيل . .. و أدخلنهم فى رحمتنا
از اختصاص به ذكر يافتن اسماعيل، ادريس و ذاالكفل(ع) به بهره مند شدن از رحمت الهى، برداشت يادشده به دست مى آيد; زيرا رحمت خداوند شامل همه موجودات است و همه به نحوى از رحمت خداوند بهره مندند.
2- مقام صبر در اسماعيل ، ادريس و ذاالكفل ( ع ) ، زمينه ساز بهره مندى آنان از رحمت ويژه الهى
و إسمعيل . .. كلّ من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا
5- صالح و شايسته بودن اسماعيل ، ادريس و ذوالكفل ( ع ) ، موجب بهره مند شدن آنان از رحمت خاص الهى
و إسمعيل . .. و أدخلنهم فى رحمتنا إنّهم من الصلحين
برداشت ياد شده به خاطر اين نكته است كه جمله «إنّهم من الصالحين» تعليل براى جمله پيشين است; يعنى، چون آنان از صالحان بودند، در رحمت بى كران خود قرارشان داديم.
8- تأثير عمل صالح و رفتار شايسته پيامبران در دستيابى آنان به رحمت خاص خداوندى و مقامات برتر
و إسمعيل . .. كلّ من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا إنّهم من الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 65 - 14
14 - تمامى انسان ها ( مؤمن و كافر ) ، مشمول رأفت و رحمت گسترده خداوند
إنّ اللّه بالناس لرءوف رحيم
«الناس» به قرينه صدر آيه (سخر لكم) شامل همه انسان ها - اعم از مؤمن و كافر - مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 2
2 - فضل و رحمت خداوند ، شامل همه افراد امت اسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 1
1 - امت اسلامى ، در دو عرصه دنيا و آخرت ، از فضل و رحمت خداوند برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته فى الدنيا و الأخرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 1،5
1 - مؤمنان ، از فضل و رحمت خدا برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
5 - وضع كيفر سخت براى اشاعه دهندگان فحشا و افشاى چهره توطئه گران « افك » ، از جلوه هاى فضل و رحمت خدا بر مسلمانان صدراسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
برداشت ياد شده، به خاطر اين است كه آيه شريفه، دهمين و آخرين آيه اى است كه درباره ماجراى «افك» نازل گرديد و قهراً ارتباط نزديكى با اين ماجرا دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 13،14
13 - مؤمنان ، از فضل و رحمت خدا برخورداراند .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 33 - 32
32 - كنيزان وادار شده به فحشا از سوى مالكان ، مورد آمرزش و مشمول رحمت خدا هستند .
و من يكرههنّ فإنّ اللّه من بعد إكرههنّ غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 63 - 6
6 - بندگان خالص خدا ، مشمول رحمت ويژه خدا هستند .
و عباد الرحمن
آمدن صفت «رحمن» به جاى ديگر اوصاف خداوند و اضافه شدن «عباد» به آن، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 3
3 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
از اين كه نوح(ع)، مستقل از پيروانش و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 170 - 4
4 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
ربّ نجّنى و أهلى . .. فنجّينه و أهله أجمعين
از اين كه لوط(ع)، مستقل از كسان خود و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 4
4 - تنها مؤمنان و حق جويان ، زمينه دار بهره مندى از هدايتگرى ها و رحمت آفرينى هاى قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قيد «للمؤمنين» مى رساند كه ديگران شايستگى بهرهورى از قرآن را ندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 60 - 6
6 - زندگى هدايت يافتگان در جهان آخرت ، زندگى در جوار لطف و رحمت بيكران خداوند است .
و ما عند اللّه خير و أبقى
با توجه به قيد «عنداللّه» (نزد خدا) - كه مى تواند كنايه از لطف و رحمت واسعه او باشد - برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 34 - 7
7 - تمامى انسان ها ، حتّى مشركان ناسپاس از رحمت خداوند ، برخوردارند .
إذا أذاقهم منه رحمة . .. ليكفروا بما ءاتينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 9
9 - خداوند ، بر مؤمنان رحيم ( مهربان ) است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) همواره ، مشمول رحمت خداوند است .
إنّ اللّه و ملئكته يصلّون على النبىّ
با توجه به معناى «صلاة» كه دعا است، دعاى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) طبق نظر مفسران بسيارى، رحمت فرستادن بر او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 6،7
6 - بازگشت و ازدياد خانواده ايوب ( ع ) ، تبلور رحمت خدا به ايشان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
7 - بازگشت خانواده ( زن و فرزند ) ، تبلور رحمت الهى براى مردان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 2
2 - مؤمنان تائب و صالحان ، مشمول رحمت الهى در قيامت در سايه دعا و درخواست فرشتگان
و قهم السيّئات و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 21 - 8
8 - مؤمنان نيك كردار ، بهره مند از رحمت و هدايت الهى در دنيا و گناه پيشگان محروم از آنند .
و هدًى و رحمة لقوم يوقنون . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصلحت
منظور از تفاوت مؤمنان صالح با گناه پيشگان در دنيا - به قرينه آيه قبل - ممكن است تمايزشان در بهرهورى از رحمت و هدايت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 10 - 2
2 - كسانى كه در دنيا در انجام امور خير از ديگران سبقت مى گيرند ، در آخرت نيز پيش از ديگران مشمول رحمت ، پاداش و غفران الهى خواهند بود .
و السبقون السبقون
برخى از مفسران بر آنند كه مراد از سبقت در «السابقون» اول، سبقت در انجام امور خير در دنيا و مراد از سبقت در «السابقون» دوم، پيشى گرفتن از ديگران در آخرت در دريافت رحمت و پاداش الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 89 - 2
2 - مقربان ( پيشتازان ) ، بهره مند از رحمت بى كران و فراگير الهى در جهان آخرت
فأمّا إن كان من المقرّبين . فروح
برداشت ياد شده، بدان احتمال است كه «روح» به معناى رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 13 - 18
18 - مؤمنان در قيامت ، مشمول رحمت خداوند و منافقان محكوم به عذاب الهى اند .
يوم يقول المنفقون . .. باطنه فيه الرحمة و ظهره من قبله العذاب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 21 - 1
1 - مردم در عالَم آخرت ، دو گروه اند : گروهى مشمول عذاب اند و گروهى مشمول رحمت .
ثمّ اللّه ينشئ النشأة الأخرة إنّ اللّه على كلّ شىء قدير . يعذّب من يشاء و يرحم م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 4،10
4 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت حق در پى مشاهده نگرانى هاى همگانى قيامت *
و ترى كلّ أمّة جاثية . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم
برداشت بالا بدان احتمال است كه «فأمّا الذين. ..» تفريع بر «ترى كلّ أمّة جاثية» باشد.
10 - برخوردارى انسان از رحمت گسترده الهى در قيامت ، رستگارى واقعى و آشكار
فيدخلهم ربّهم فى رحمته ذلك هو الفوز المبين
برداشت بالا با توجه به ضمير فصل «هو» است كه تأكيد را افاده كرده و رستگارى واقعى را مى نماياند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 20
20- برخوردارى محسنان از رحمت خاص خداوند در دنيا ، مشيّت و خواست اوست .
نصيب برحمتنا من نشاء و لانضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از لطف و رحمت ويژه خداوند
و لكن رحمة من ربّك
نكره آمدن «رحمة» نشانگر ويژه بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 13
13 - رحمت خاص الهى تنها از آن تقواپيشگان ( پرهيزكنندگان از شرك و . . . ) و پرداخت كنندگان زكات است .
فسأكتبها للذين يتقون و يؤتون الزكوة
متعلق «يتقون» تخلف از فرمانهاى خداوند است و مصداق مورد نظر آن، با توجه به آيات گذشته كه درباره گرايشهاى شرك آلود بنى اسرائيل بود، شركورزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 1،2
1 - پيروان رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، از رحمت خاص الهى بهره مند هستند .
فسأكتبها . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون. الذين يتبعون الرسول
«الذين يتبعون» عطف بيان و يا بدل براى «الذين هم . .. » در آيه قبل است. بنابراين رحمت نويد داده شده با جمله «سأكتبها»، از آن پيروانِ پيامبر پس از بعثت او خواهد بود.
2 - رحمت خاص الهى در قيامت از آن پيروان پيامبر اسلام خواهد بود .
فسأكتبها . .. الذين يتبعون الرسول
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فسأكتبها» بيان تحقق رحمت الهى در سراى آخرت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 165 - 12
12 - كسانى كه در آزمونهاى الهى موفق باشند، از مغفرت الهى برخوردار و از رحمت او بهره مند خواهند شد.
ليبلوكم فى ما ءاتيكم . .. إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،3،8،9
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
3 - شمول رحمت و حمايت خداوند ، نسبت به اهل ايمان و عمل صالح ، پس از حسابرسى آنان
كلّ أمّة تدعى إلى كتبها . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملواالصلحت فيدخلهم ربّهم ف
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
9 - احاطه و فراگيرى رحمت الهى ، نسبت به مؤمنان در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
تعبير «يدخلهم. ..» مى رساند كه شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان نيك كردار، محدوديتى ندارد و آنان داخل در رحمت او و مستغرق در آن مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 4،7
4 - خداوند توبه آدم ( ع ) را پذيرفت ، گناهش را آمرزيد و او را مشمول رحمت خويش قرار داد .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
7 - تلقين كلمات به آدم ( ع ) ( تعليم چگونه توبه كردن و به درگاه خدا نياز بردن ) جلوه اى از رحمت خداوند بر او بود .
فتلقى ءادم من ربه كلمت . .. إنه هو التواب الرحيم
در برداشت فوق، «الرحيم» در ارتباط با جمله «فتلقى . ..» معنا شده است و مقتضاى آن اين است كه: رحيميت خداوند موجب شد كه كلمات رابه آدم(ع) آموزش دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 1
1 - خداوند ، مؤمنان متمسك به وى را از رحمت ويژه و فضل و هدايت خاص خويش ، بهره مند خواهد كرد .
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
هدايت، فضل و رحمت خداوند، شامل همه بندگان مى شود. بنابراين ذكر آنها به عنوان پاداش بيانگر رحمت، فضل و هدايت خاص است ; گفتنى است در برداشت فوق ضمير «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 7
7 - توبه و استغفار ، شرط برخوردارى از مغفرت خداوند و رحمت خاص او
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 9،11،12،14،26
9 - مؤمنان با درك محضر و زيارت پيامبر(صلی الله علیه و آله) سلام آن حضرت و پيام و رحمت خداوند را دريافت خواهند نمود. *
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
آمدن نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كه مضمون جمله «إذا جاءك» است، ظاهراً اختصاصى به زمان حيات ظاهرى آن حضرت ندارد و شامل پس از آن نيز مى گردد. كلمه «زيارت» در برداشت فوق براى اشاره بدين نكته آورده شده است.
11 - پروردگار عالم بر خود واجب كرده كه مؤمنان به آياتش را مشمول رحمت خويش گرداند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
14 - شمول رحمت خداوند بر مؤمنان به آيات، پرتويى از ربوبيت اوست.
يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
26 - مؤمنى كه از سر جهل گناه كند، در صورت توبه و اصلاح حتماً مشمول مغفرت و رحمت خداوند قرار خواهد گرفت.
كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءاً بجهلة ثم تاب من بعده و أصلح فأنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 4
4- بهرهورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از رحمت و ربوبيت الهى ، بيش از همه خلق *
إنّا أنزلنه . .. رحمة من ربّك
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه اضافه «ربّ» به «ك» - كه خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است - از آن جهت باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، عالى ترين بهره را از قرآن و ربوبيت الهى برده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 1،4،5
1- جز برخورداران از رحمت الهى ، همه انسان ها ، در قيامت بى پناه و بى ياوراند .
و لا هم ينصرون . إلاّ من رحم اللّه
4- تنها برخورداران از رحمت الهى ، بهره مند از شفاعت در قيامت
و لا هم ينصرون . .. إلاّ من رحم اللّه
«إلاّ من رحم اللّه» مى تواند استثناى از «و لا هم ينصرون» باشد.
5- مقام شفاعت و شفاعت گرى ، تنها از آنِ برخورداران از رحمت الهى *
إلاّ من رحم اللّه
چنانچه «إلاّ من رحم» استثناى از «مولى» «لايغنى مولًى» باشد، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 51 - 5
5- تقواپيشگان ، برخوردار از رحمت الهى و شفاعت شفيعان در قيامت
و لا هم ينصرون . .. إلاّ من رحم اللّه ... إنّ المتّقين فى مقام أمين
در آيات پيشين، محرومان و نيز برخورداران از شفاعت، نخست به اجمال ياد شده اند. سپس «إنّ شجرت الزقّوم...» به تفصيل در باره محرومان از شفاعت سخن گفته و «إنّ المتّقين...» توضيحى در باره برخورداران از رحمت و شفاعت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 16
16- غفران و رحمت الهى ، گسترده و فراگير نسبت به تمامى توبه كنندگان
أم يقولون افتريه قل إن افتريته فلا تملكون لى من اللّه شيئًا . .. و هو الغفور ال
با توجه به اين كه مخاطبان تهديد الهى در صدر آيه شريفه، كسانى اند كه رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن را انكار مى كردند; تذكر «هو الغفور الرحيم» در پايان چنين آيه اى، بدان معنا است كه در صورت توبه، حتى منكران رسالت هم مورد غفران قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 20
20- مصونيت مؤمنان مكه و بهره مندى آنان از رحمت الهى ، از اهداف برقرارى صلح حديبيه
ليدخل اللّه فى رحمته من يشاء
از ارتباط جمله «ليدخل . ..» با آيه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود; زيرا «ليدخل ...» غايت براى جواب محذوف است; يعنى، ما بدين سبب اجازه جنگ نداديم تا مؤمنان مكه آسيب نبينند و از رحمت الهى بهره مند گردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19،20
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 1 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) بهره مند از غفران و رحمت خداوند
يأيّها النبىّ . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 4،10
4 - ره پويان راه خدا ، بهره مند از رحمت او
فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً. .. يدخل من يشاء فى رحمته
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 5
5 - خداوند ، داراى رحمتى گسترده بر انسان ها و تمام موجودات آسمان ها و زمين است .
ربّك . .. ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن
«رحمان» صيغه مبالغه است و به قرينه «ربّك» و «ربّ السماوات»، مراد گسترش رحمت الهى بر تمام مشمولان ربوبيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 111 - 15
15- تنها مؤمنان به قرآن ، از هدايت ها و رحمت آفرينى هاى آن بهره مند مى شوند .
و لكن . .. هدًى و رحمة لقوم يؤمنون
دليل اين برداشت نظير سخنى است كه در توضيح برداشت شماره 2 از همين آيه آورده شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 82 - 7
7- تنها اهل ايمان و حق پذيران ، برخوردار از شفا و رحمت قرآنند .
و ننزّل من القرءان ما هو شفاء و رحمة للمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 1
1- تنها مشمولان رحمت الهى ، در گير و دار اختلافات دينى و مذهبى راه درست را مى يابند و بر طريق حق گام مى نهند .
و لايزالون مختلفين. إلاّ من رحم ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 9
9 - قرآن جلوه اى از رحمانيت و رحيميت خداست .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
از آنجا كه غالباً گوينده در آغاز سخن به اهداف كلى برنامه خويش اشاره مى كند، مى توان گفت كه از اهداف انتخاب دو صفت رحمانيت و رحيميت خدا در آغاز قرآن، رساندن اين حقيقت است كه قرآن جلوه اى از رحمت الهى براى بشر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 4 - 3
3 - برپايى قيامت و قرار دادن روز جزا براى جهانيان ، جلوه اى از رحمت خداوند است .
الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين
مطرح كردن مسأله قيامت پس از بيان رحمت الهى، اشاره به برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 6،7
6 -پذيرش توبه گنهكاران از سوى خداوند ، پرتوى از رحمت اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
بيان رحيميت خداوند را مى توان در ارتباط با تواب بودن خداوند ملاحظه كرد; يعنى، توبه پذيرى خداوند ريشه در رحيميت او دارد و مى توان آن را با تلقين كلمات به آدم(ع) لحاظ كرد. برداشت فوق بر اساس لحاظ اول است.
7 - تلقين كلمات به آدم ( ع ) ( تعليم چگونه توبه كردن و به درگاه خدا نياز بردن ) جلوه اى از رحمت خداوند بر او بود .
فتلقى ءادم من ربه كلمت . .. إنه هو التواب الرحيم
در برداشت فوق، «الرحيم» در ارتباط با جمله «فتلقى . ..» معنا شده است و مقتضاى آن اين است كه: رحيميت خداوند موجب شد كه كلمات رابه آدم(ع) آموزش دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 128 - 13
13 - توفيق براى تسليم شدن در برابر خدا ، تبيين چگونه عبادت كردن او و پذيرش توبه ، پرتوهايى از رحمت الهى به بندگان است .
ربنا واجعلنا مسلمين . .. و أرنا مناسكنا و تب علينا إنك أنت التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 10
10 - توبه پذيرى خداوند ، جلوه اى از رحمت اوست .
فأولئك أتوب عليهم و أنا التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 164 - 6،7،10،14،15،16
6 - حركت كشتى ها در دريا در جهت منافع انسان ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. الفلك تجرى فى البحر بما ينفع الناس ... لأيت
كلمه «ما» در «بما ينفع» مى تواند موصوله باشد كه در اين صورت «باء» به معناى مصاحبت است. بر اين مبنا «التى تجرى...»; يعنى، آن كشتيهايى كه در دريا حركت مى كنند و چيزهايى (از قبيل مال التجاره ها و ...) به همراه دارند كه براى مردم سودبخش است ... و نيز «ما» مى تواند مصدريه باشد كه در اين صورت «باء» به معناى سبب است; يعنى، كشتيهايى كه در دريا به خاطر نفع رسانى به مردم در حركت هستند.
7 - همه فعل و انفعالات هستى حتى اختراعات بشرى ، از خداست و علامت توحيد و رحمت گسترى اوست .
إن فى . .. الفلك التى تجرى فى البحر بما ينفع الناس
قرآن كشتيها را - كه ساخته دست بشر است - به عنوان آيتى بر توحيد و رحمت خداوند مطرح كرده است تا به اين حقيقت اشاره كند كه: همه چيز حتى مصنوعات بشرى از خداوند سرچشمه گرفته اند. در صورتى كه كلمه «الفلك» عطف بر «السماوات» باشد، كلمه «خلق» به «الفلك» نيز اضافه مى شود و معناى ياد شده وضوح بيشترى خواهد داشت.
10 - فرو فرستادن آب از آسمان و زنده كردن زمين به وسيله آن ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. ما أنزل اللّه من السماء من ماء فأحيا به الأرض ... لأيت
14 - وجود جنبندگان متنوع و مختلف در هر كجاى زمين ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
و بث فيها من كل دابة . .. لأيت
15 - وزش باد ها و چرخش آنها از سويى به سوى ديگر ، از نشانه هاى توحيد و رحمت آفرينى خداوند است .
إن فى . .. و تصريف الريح ... لأيت
«تصريف» به معناى برگرداندن از جهتى به جهت ديگر است.
16 - ابر هاى باران زا ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. السحاب المسخر بين السماء و الأرض لأيت
«سحاب» جمع سحابة و به معناى ابرهاى باران زا است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 173 - 11،15
11 - تجويز ارتكاب محرمات در حال اضطرار ، برخاسته از رحمت خداوند است .
فمن اضطر . .. فلا إثم عليه إن اللّه غفور رحيم
15 - انعطاف پذيرى احكام و تكاليف دين پرتوى از رحمت الهى است .
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فلا إثم عليه إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 20،22
20 - تجويز عفو از قصاص و تبديل آن به ديه ، حكمى است رحمت آفرين براى جامعه اسلامى
ذلك تخفيف من ربكم و رحمة
22 - انعطاف پذيرى احكام الهى و تخفيف در تكاليف ، پرتوى از رحمت الهى است .
فمن عفى له من أخيه شىء . .. ذلك تخفيف من ربكم و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 6،7
6 - فرمان خداوند ، مبنى بر ترك جنگ با كافرانى كه دست از جنگ و فتنه برداشته اند ، پرتوى از مغفرت و رحمت اوست .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
7 - آمرزش گناهان كافران محارب ، پس از ايمان آوردن آنان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 15
15 - برپايى قيامت جلوه اى از رحمت الهى است.
كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيمة لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 16
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 4،15
4 - مهلت الهى به تكذيب كنندگان پيامبر(صلی الله علیه و آله) و هلاك نساختن آنان جلوه رحمت گسترده پروردگار است.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة
15 - عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت خداوند است. *
فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
آمدن جمله «و لا يرد بأسه» پس از «ذو رحمة واسعة» چنين مى نماياند كه عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت واسعه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 4
4 - عفو و مغفرت خداوند جلوه اى از رحمت اوست .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 69 - 11
11 - حكم الهى بر حليت غنايم و فديه ها ، جلوه اى از مغفرت و رحمت خداوند است .
فكلوا . .. إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 5،6
5 - توانايى مطلق خداوند بر اعطاى رحمت به بندگان و يا منع آن از ايشان ، دليل عزّتمندى او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها . .. و هو العزيز
از توصيف خداوند به عزّتمندى در پايان آيه، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
6 - گشايش رحمت و امساك آن از سوى خداوند ، ناشى از حكمت او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها . .. و هو ... الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 1
1 - هيچ نيرويى ، توانايى جلوگيرى از رحمت آفرينى خداوند به بندگانش را ندارد .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 37 - 4
4- هيچ كس ، حتى مطرودين درگاه الهى و لعن شدگان ، نبايد از رحمت خداوند مأيوس شوند ; بلكه بايد خواسته هاى خويش را از او طلب كنند .
و إن عليك اللعنة إلى يوم الدين . قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون . قال فإنك من ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 17
17 - خداوند ، يگانه منبع و منشأ فيض ، رحمت و غنا
أن أغنيهم اللّه و رسوله من فضله
گرچه خداوند نام پيامبر (صلی الله علیه و آله) را در كنار نام خود آورده است، اما فضل را تنها به خود نسبت داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 2
2- رحمت خدا بر بندگان ، برخاسته از ربوبيت اوست .
إلاّ من رحم ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 54 - 6
6- رحمت بر بندگان يا عذاب ايشان ، بر اساس مشيت الهى است .
إن يشأ يرحمكم أو إن يشأ يعذّبكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 80 - 4
4 - نسبت ندادن شرور ، به خداوند و انتساب رحمت ها و نعمت ها ، به او ادب حضرت ابراهيم نسبت به خداوند
و إذا مرضت فهو يشفين
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه ابراهيم(ع) مريضى را به خود و شفا را به خدا نسبت داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 21 - 2
2 - مشمول عذاب و رحمت شدن ، بستگى به مشيت خدا دارد .
يعذّب من يشاء و يرحم من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 2،4
2 - خداوند ، سرمنشأ نعمت هايى است كه انسان ها دارند .
و إذا أذقنا الناس رحمة
4 - دشوارى ها و ناملايمات زندگى ، پيامد عمل خود انسان ، و برخوردارى از رحمت ، از ناحيه خداوند است .
أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 5،6
5 - توانايى مطلق خداوند بر اعطاى رحمت به بندگان و يا منع آن از ايشان ، دليل عزّتمندى او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها . .. و هو العزيز
از توصيف خداوند به عزّتمندى در پايان آيه، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
6 - گشايش رحمت و امساك آن از سوى خداوند ، ناشى از حكمت او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها . .. و هو ... الحكيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 1
1 - گنجينه هاى رحمت پروردگار نزد احدى نيست .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
«خزانة» (مفرد «خزائن») به معناى گنجينه است. «أم» نيز منقطعه بوده و به معناى «بل» و متضمن معناى همزه استفهام (از نوع استفهام انكارى) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 31 - 10
10 - مصيبت هاى بزرگ زندگى انسان ، ميدان بروز ناتوانى عوامل مادى و زمينه ساز توجه انسان به مبدأ يگانه فيض و رحمت ( خدا )
و ما أصبكم من مصيبة . .. و ما لكم من دون اللّه من ولىّ و لا نصير
برداشت بالا بنابراين نكته است كه نكره آمدن «مصيبة» اشاره به مشكلات خاص و بزرگ داشته باشد كه رفع آنها از عوامل بشرى و مادى ميسر نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 37 - 1
1 - گنجينه هاى نعمت و رحمت ، در انحصار خداوند جهان
أم عندهم خزائن ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 27 - 12
12 - رأفت و رحمت دل ها ، منشأ الهى و آسمانى دارد .
و جعلنا فى قلوب الذين اتّبعوه رأفة و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 17
17 - ذات خداوند فيضان رحمت را بر خود ايجاب كرده است.
كتب ربكم على نفسه الرحمة
معنى واجب ساختن رحمت بر خود اين است كه چيزى وراى ذات، او را بدين كار نگماشته، بلكه اقتضاى ذات چنين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 6
6- رأفت و رحمت خداوند بر بندگان ، برخاسته از ربوبيت اوست .
فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 8
8 - برخوردارى انسان از رحمت الهى ، منوط به مشيت خداوند است .
و لكن يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 6
6- قدرت مطلقه و رحمت گسترده ، در انحصار خداوند است .
إنّه هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 11
11 - غفران و رحمت الهى ، برخاسته از مقام الوهيت او
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 8
8 - پرتوافكنى رحمت الهى بر خلق ، متكى به آگاهى او از غيب و شهود *
علم الغيب و الشهدة هو الرحمن الرحيم
وصف «عالم الغيب . ..» قبل از «الرحمان الرحيم»، مى تواند نظر به پشتوانه رحمت الهى داشته باشد; زيرا در صورت جهل، چه بسا به جاى رحمت، نقمت صورت گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 15
15 - توبه انسان به درگاه الهى ، محفوف به دو رحمت از سوى خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب
توبه خداوند بر خطاكاران، (لطف و رحمت خدا به آنان) زمينه آن شد كه آنان به سوى خدا توبه كنند و سپس خداوند هم رحمت خويش را بر آنان نازل كرده و خطايشان را ببخشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 10
10- امكانات مادى ، رحمت الهى است .
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 6 - 9
9- ظلم و ستم كارى مردم ، مانع رحمت گسترى خداوند نخواهد شد .
إن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 119 - 11
11- ظلم و گناه ، مانع از برخوردارى انسان از غفران و رحمت گسترده خدا
كانوا أنفسهم يظلمون . .. ثمّ تابوا ... إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
تعبير و قيد «من بعدها» مى رساند كه قبل از توبه واقعى، انسان نمى تواند از بخشش و رحمت الهى با همه گستردگى آن سود جويد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 8
8 - گناه ، مانع برخوردارى انسان از رحمت الهى
فاغفر لنا و ارحمنا
تقدم طلب غفران بر رحمت، مى تواند اشاره به اين مطلب باشد كه با وجود گناه و آثار آن، نمى توان به رحمت الهى دل بست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 118 - 6
6 - گناه ، مانع برخوردارشدن انسان از رحمت الهى
و قل ربّ اغفر و ارحم
تقديم «طلب غفران» بر «طلب رحمت»، مى تواند اشاره به اين داشته باشد كه با وجود گناه و آثار آن به رحمت الهى نمى توان دل بست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 5
5 - روحيه لجاج و عناد ، مانع بهرهورى از هدايت و رحمت قرآن
و إنّه لهدًى و رحمة للمؤمنين
قرآن براى هدايت كافران و ساير اهل كتاب است و بى ترديد هدايتگرى هاى آن در بسيارى از آنان تأثير دارد. با توجه به اين نكته گفتنى است كه مراد از «مؤمنين» كسانى اند كه در صدد شناخت حق بوده و در مقابل آن تسليم اند و در يك كلمه روح حق پذيرى در آنان نمرده است و در مقابل آنان كسانى هستند كه در موضع لجاج و عناد قرار دارند و از حق مى گريزند و چه بسا با آن مى ستيزند. آيات بعد مؤيد همين مطلب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 7
7 - تأثير و نقش دعا و نفرين فرشتگان و انسان ها در دورى گنهكاران از رحمت الهى
أولئك عليهم لعنة اللّه و الملئكة و الناس أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 29
29 - تجاوز از احكام و قوانين الهى ، مانع بهره مندى از رحمت خداوند است .
ذلك تخفيف من ربكم و رحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 25
25 - گناه ، حجابى بين انسان و بهره گيرى او از جلوه رحمت الهى
و لو انّهم اذ ظلموا . .. لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 3
3 - كفر و شرك مانع راهيابى به عالم برتر براى كسب رحمتهاى ويژه الهى است.
إن الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 17
17 - ظلم و ستم پيشگى ، انسان را از رحمت الهى و ورود به بهشت ، محروم مى سازد .
فريق فى الجنّة و فريق فى السعير . .. و لكن يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمون ما
از مقابله دو گروه (فريق فى الجنّة و فريق فى السعير) استفاده مى شود كه ستم پيشگان محروم از بهشت و رحمت الهى اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 18
18- گناه ، مانع برخوردارى انسان از رحمت گسترده خداوند *
و هو الغفور الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تقدم «الغفور» بر «الرحيم»، اشاره به اين جهت داشته باشد كه تا غفران الهى شامل انسان نشود; زمينه براى بهرهورى وى از رحمت گسترده خداوند مهيا نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 10
10 - گناه ، مانع برخوردارى انسان از رحمت گسترده حق *
و اللّه غفور رحيم
تقدم «غفور» بر «رحيم»، ممكن است از اين جهت باشد كه گناه، مانع برخوردارى از رحمت حق است. ازاين رو بخشش آن گناهان، زمينه شمول رحمت گسترده حق نسبت به انسان مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 1،2
1 - كتمان كنندگان حقايق دينى در صورت توبه ، از لعنت خدا نجات يافته و از رحمت او برخوردار خواهند شد .
أولئك يلعنهم اللّه . .. إلا الذين تابوا
2 - توبه از گناهان و اصلاح مفاسد آنها ، موجب برقرارى مجدد رحمت قطع شده است .
أولئك يلعنهم اللّه . .. إلا الذين تابوا و أصلحوا ... فأولئك أتوب عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 18
18 - عفو و غفران ، زمينه و مقدّمه رحمت خاصّ الهى *
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
چون عفو و غفران جلوه اى از رحمت الهى است، بنابراين مراد از «و ارحمنا» طلب رحمتى خاص خواهد بود. گفتنى است كه تقدّم ذكرى عفو و غفران، نشانه مقدّمه بودن آن دو براى رحمت خاص الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 107 - 2،4،5
2 - اعتصام به حبل اللّه ، دعوت به نيكى ها و امر به معروف و نهى از منكر ، موجب استغراق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ...
به مقتضاى ارتباط اين آيه و آيات پيشين، روسفيدى مى تواند نتيجه اعمال نيك ياد شده در آيات قبل باشد.
4 - تمسك كنندگان به ريسمان الهى و دعوت گران به خير ، امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ، روسفيدان در قيامت و مستغرق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ... اما الذين ابيضّت
مستفاد از ارتباط ميان اين آيه و آيات قبل.
5 - تداوم بر ايمان ، موجب روسفيدى و جاودانگى در رحمت الهى
اكفرتم بعد ايمانكم . .. اما الذين ابيضّت وجوههم
علت سيه رويى به مقتضاى «اكفرتم بعد ايمانكم»، ارتداد است. و به قرينه مقابله، علت روسفيدى، تداوم بر ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 132 - 1
1 - نيل به رحمت الهى ، در گرو اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
و اطيعوا اللّه و الرّسول لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 157 - 1،6
1 - كشته شدن ( شهادت ) و مردن در راه خدا ، موجب آمرزش گناهان و بهره مندى از رحمت خداوند
و لئن قتلتم فى سبيل اللّه او متّم لمغفرة من اللّه و رحمة
مناسبت حكم و موضوع (مرگ و مغفرت) اقتضا مى كند كه «فى سبيل اللّه» پس از «متّم» مقدّر باشد.
6 - آمرزش گناهان آدمى از سوى خداوند ، زمينه بهره مندى او از رحمت خاصّ الهى
لمغفرة من اللّه و رحمة
چون در آيه شريفه «مغفرة» مقدّم بر «رحمة» شده، مى توان نتيجه گرفت كه آمرزش گناهان مقدّمه اى براى دريافت رحمت خاص الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 17 - 9
9- تورات ، پيشوا و راهنماى مردم و مايه رحمت بر ايشان
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 110 - 11
11- هجرت ، جهاد و صبر ، موجب جلب بخشش و رحمت گسترده الهى
ثمّ إن ربّك للذين هاجروا . .. إن ربّك من بعدها لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 8
8- دستيابى به رحمت خداوند در آخرت ، در گرو گام نهادن در راه خدا و پيروى از دين او و ايمان به آخرت است .
ألا لعنة الله على الظلمين. الذين يصدون عن سبيل الله ... و هم بالأخرة هم كفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 8
8 - انجام كار ها با نام خدا ، مايه جلب رحمت اوست .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
توصيه به انجام دادن كارها با نام خدا و تذكر به رحمانيت و رحيميت او به عنوان حكمت اين توصيه، گوياى اين است كه نام خدا در كارها، موجب جلب رحمت الهى و در نتيجه به كمال رسيدن آن كارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 16،21
16 - استغفار ( طلب آمرزش گناه ) ، موجب جلب رحمت الهى و پذيرش توبه و بخشش گناه
فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
21 - نقش وساطت و شفاعت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در جلب رحمت الهى بر بندگان
و لو انّهم اذ ظلموا . .. و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 96 - 4،5
4 - جهاد در راه خداوند ، موجب دستيابى به منزلتهايى والا و آمرزش گناهان و جلب رحمت خاص او
فضّل اللّه المجاهدين على القاعدين . .. درجات منه و مغفرة و رحمة
5 - بهره مندى انسان از رحمت خاص الهى ، در گرو آمرزش گناهان اوست .
مغفرة و رحمة
تقديم «مغفرة» بر «رحمة»، دلالت بر اين معنا دارد كه تا مغفرت حاصل نشود، آن رحمت خاص شامل آدمى نمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 17
17 - آمرزش گناهان ، زمينه ساز برخوردار شدن از رحمت خاصّ خداوند *
و كان اللّه غفوراً رحيماً
تقديم «غفورا» بر «رحيما»، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 10
10 - توبه و استغفار ، افزون بر آمرزش گناهان ، موجب جلب رحمت الهى خواهد شد .
ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 129 - 9،15،17
9 - صلح و سازش و رعايت تقوا در محيط خانواده بويژه با داشتن چند همسر ، موجب غفران و رحمت الهى
فلاتميلوا كل الميل . .. و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
15 - تلاش براى اصلاح بين مسلمانان و رعايت تقوا ، زمينه برخوردارى از غفران و رحمت الهى
و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
17 - جبران خطا هاى گذشته و پرهيز از ارتكاب گناه ، موجب آمرزش و جلب رحمت الهى *
و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جمله «ان تصلحوا» مى تواند اشاره به جبران و اصلاح گذشته ها و جمله «تتقوا» بيانگر رعايت تقوا و پرهيز از آن گناهان در آينده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 7
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 9،10
9 - قربانى كردن و عمل به احكام آن موجب بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
و الهدى و القلئد . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
10 - به جاى آورى حج با ويژگى هاى سزاوار آن ، موجب بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 13
13 - ايمان به آيات خداوند موجب جلب رحمت او مى شود.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 2
2 - دستيابى به رحمتهاى ويژه الهى در گرو راهيابى به عالمى برتر از عالم دنياست.
لاتفتح لهم أبوب السماء
بنابراين كه مراد از «لاتفتح . ..» محروميت كافران از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا باشد، كلمه «سماء»، اشاره به آن دارد كه گنجينه آن رحمتها در جايگاهى فراتر از عالم ماده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 8
8 - هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى به رحمت بيكران خداوند است .
و لقد جئنهم بكتب فصلنه على علم هدى و رحمة
با توجه به اينكه همگان دعوت به ايمان شده اند و نيز اينكه آيه در مقام احتجاج عليه كافران است، معلوم مى شود متعلَّق «هدى» و «رحمة» كلمه اى همانند «للناس» مى باشد. يعنى: جئنهم بكتب هدى للناس و رحمة لهم. قابل ذكر است كه «هدى» و «رحمة» معفولٌ له براى «جئنهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 8،11
8 - دعا و نيايش محسنان به درگاه خدا مايه به فعليت رسيدن استعداد آنان براى دستيابى به رحمت خاص الهى است .
و ادعوه . .. إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
11 - پرهيز از فسادگرى در زمين سيره و روش محسنان و زمينه ساز دستيابى به رحمت الهى است .
و لاتفسدوا فى الأرض . .. إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 4
4 - دعا به درگاه خداوند ، مؤثر در جلب رحمت او و رفع دشوارى ها و بلاها
فلما كشفنا عنهم الرجز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 4
4 - خداوند گناه آن گروه از بنى اسرائيل را كه پس از گوساله پرستى توبه كرده و با ايمان به يكتايى خدا به پرستش او بازگشتند ، آمرزيد و آنان را مشمول رحمت خويش قرار داد .
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق مورد نظر براى «الذين عملوا السيئات»، به دليل آيات پيشين، گوساله پرستان بنى اسرائيل است. اين آيه در حقيقت استثنايى براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 14
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 204 - 2،5
2 - گوش فرادادن به قرآن و سكوت كردن به هنگام شنيدن آن ، زمينه ساز دستيابى به رحمت خداوند است .
فاستمعوا له و أنصتوا لعلكم ترحمون
5 - گوش سپارى كافران به آواى قرآن ، زمينه ساز دستيابى آنان به هدايت و رحمت الهى خواهد شد .
و إذا قرى القرءان فاستمعوا له و أنصتوا لعلكم ترحمون
چنانچه خطاب در آيه شامل كافران باشد، مصداق مورد نظر از رحمت در «ترحمون» هدايت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 3،4،6
3 - كافران صدراسلام ، به بهره مند شدن از رحمت و لطف خدا در سايه پرهيز از گناهان فراخوانده شدند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
4 - پرهيز از گناه و توبه از خطا هاى گذشته ، موجب جلب رحمت و لطف خداوند است .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
6 - لزوم پرهيز از گناهان و توبه از خطا هاى گذشته ، به منظور جلب رحمت و لطف خداوند
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
لزوم پرهيز از گناهان و توبه . .. از فعل امرِ «اتّقوا» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 19 - 3
3- كسانى كه دين و معارف الهى را نپذيرند و مردم را از پذيرش آن بازدارند ، در آخرت از رحمت خدا محروم و به لعنت او گرفتار خواهند شد .
ألا لعنة الله على الظلمين. الذين يصدون عن سبيل الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 7 - 6
6 - نسبت دادن دروغين زنا به زنان پاكدامن ، در پى دارنده لعنت خدا ( محروم شدن از رحمت خدا و گرفتار شدن به خشم و غضب او )
والخمسة أنّ لعنت اللّه عليه إن كان من الكذبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 2
2 - مأيوس بودن از رحمت خدا ، روحيه اى ناپسند و كافرانه است .
و الذين كفروا . .. يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 9
9 - يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، در عين وعده او به آمرزش تمامى گناهان بندگان ، امرى بى جا و نامعقول است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جمله «إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعاً» به منزله تعليل براى جمله «لاتقنطوا. ..» مى باشد; يعنى، از رحمت خدا مأيوس نشويد; چون او همه گناهان را مى آمرزد. با اين حساب يأس از رحمت خدا، امرى بى جا و نامعقول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 4
4- هدف از خلقت انسانها ، هدايت كردن ايشان به طريق حق و نزول رحمت بر آنان است .
إلاّ من رحم ربك و لذلك خلقهم
مشاراليه «ذلك» رحمتى است كه از جمله «رحم ربك» استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 22 - 6
6 - تحقق وعده هاى الهى به نزول رحمت يا عذاب ، از سمت آسمان
فى السّماء رزقكم و ماتوعدون
برداشت ياد شده بنابراين است كه مراد از «ما توعدون»، همه وعد و وعيدهاى الهى باشد و نه خصوص بهشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 75 - 6
6- نجات از جامعه فاسد و آلوده ، نشانگر رحمت خاص الهى است . *
و نجّينه . .. و أدخلنه فى رحمتنا
برداشت ياد شده مبتنى براين است كه عطف جمله «أدخلناه. ..» بر جمله «آتيناه»، از نوع عطف تفسيرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 65 - 13
13 - رام بودن طبيعت براى انسان ، حركت كشتى در دريا و امنيت زمين از برخورد كرات آسمانى با آن ، جلوه هاى رأفت و رحمت گسترده خدا به انسان
ألم تر أنّ اللّه سخّر . .. إنّ اللّه بالناس لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 3،5
3 - چشاندن بخشى از كيفر دنيايى به كافران ، نمودى از رحمت الهى و وسيله اى براى هدايت آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون . و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
همان طور كه در آيه پيش گفته شد، مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيوى باشد. بنابراين عبارت «بعض الذى تستعجلون» به معناى گوشه اى از مجازات دنيايى است. با توجه به مطلب ياد شده مى توان گفت كه يادآورى بذل و رحمت الهى بر مردم، پس از بيان «ردف لكم بعض الذى تستعجلون» از آن جهت است كه مشاهده گوشه اى از مجازات الهى، بيدارگر و هشدار دهنده است; برخلاف نزول تمامى عذاب كه در آن مجالى براى توبه و انابه باقى نمى ماند.
5 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از فضل و رحمت بى كران خدا بر مردم
و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
به كار رفتن واژه «ربّ» - به جاى هر اسم و صفتى ديگر - و اضافه شدن آن به كاف - كه خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است - مى تواند از آن جهت باشد كه تربيت و پرورش شخصيتى چون پيامبر(صلی الله علیه و آله) از سوى خدا، خود نمود بارزى از فضل گسترده او بر مردم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 2
2 - هدايت خلق به وسيله كتاب آسمانى ، بارزترين نمود لطف و رحمت الهى بر آنان
و إنّه لهدًى و رحمة
از اين كه خداوند پس از مطرح ساختن بُعد هدايتى قرآن، تنها به يك صفت ديگر (رحمت بودن آن) بسنده كرده است، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 1
1 - رهايى آدمى از عذاب قيامت، نشانه برخوردارى او از رحمت الهى است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 17
17 - پذيرش توبه مشركان ، برخاسته از غفران و رحمت گسترده الهى است .
فإن تابوا . .. فخلّوا سبيلهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 7
7 - كثرت بهرهورى هاى كافران ، به مقتضاى خُلق و خو و تلاش مادى آنان و طبق جريان طبيعى است و نه نشانه رحمت و لطف الهى به آنان *
فاستمتعوا بخلقهم فاستمتعتم بخلقكم
با توجه به اينكه «خلاق»، مى تواند به معناى دستاوردهاى انسان به مقتضاى خلق و خوى خويش باشد، اين برداشت به
دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 16،17
16 - پذيرش عذر مؤمنان براى معافيت از جهاد ، تبلور غفران و رحمت الهى
ليس على الضعفاء . .. و اللّه غفور رحيم
17 - رفع تكليف حرجى ( مشقت بار ) و نيز جعل قاعده احسان ، جلوه غفران و رحمت الهى براى بندگان
ما على المحسنين من سبيل و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 9
9 - پذيرفته شدن توبه گنهكاران معترف و نادم ، جلوه اى از غفران و رحمت الهى
عسى اللّه أن يتوب عليهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 104 - 12
12 - توبه پذيرى خداوند ، جلوه اى از رحمت گسترده اوست .
يقبل التوبة . .. و أن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 17
17 - فراهم آوردن زمينه توبه براى خطاكاران و پذيرش توبه آنان ، تبلور رحمت گسترده خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 1،7
1 - رفاه و آسايش ، جلوه اى از رحمت خدا نسبت به مردم
و إذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مسّتهم
كلمه «رحمت» به قرينه «ضراء» (سختى) كنايه از رفاه و آسايش است.
7 - اديان آسمانى و پيامبران الهى ، جلوه هاى رحمت خدا بر مردم
و إذا أذقنا الناس رحمة
«رحمة» در «و إذا أذقنا الناس رحمة» - به قرينه فرازهاى پيشين - مى تواند كنايه از اديان آسمانى باشد كه توسط پيامبران براى نجات بشر از مشكلات و مصايب آورده شده اند. گفتنى است كه جمله «إذا لهم مكر فى آياتنا» نيز مؤيد اين برداشت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 1
1 - قرآن ، مظهر فضل خداوند و جلوه رحمت اوست .
يأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. قل بفضل اللّه و برحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 107 - 9
9 - تفضل خداوند بر بندگان موحد خود ، جلوه غفاريت و رحيميت اوست .
فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده و هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 4
4- نعمت هاى خداوند ، جلوه هايى از رحمت او به مردم است .
و لئن أذقنا الإنسن منا رحمة
تعبير كردن از نعمت به «رحمة» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 6
6- نجات پيروان نوح از حادثه طوفان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى بود .
قال اركبوا فيها . .. إن ربى لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 6
6- نجات هود ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
«برحمة» متعلق به «نجّينا» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 7
7- نجات صالح ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 9
9- آمرزش گناه استغفاركنندگان و باريافتن سالكان به درگاه الهى ، پرتوى از رحمت ، مهربانى و محبت خداوند به بندگان است .
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 5
5- نجات شعيب ( ع ) و پيروان او از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 10
10- اقتدار كامل و بدون منازع يوسف ( ع ) در مصر ، پرتوى از رحمت خاص خداوند بر او بود .
كذلك مكّنّا ليوسف . .. نصيب برحمتنا من نشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 4
4- پاداش هاى اخروى ، نمودى از رحمت الهى است .
نصيب برحمتنا من نشاء . .. و لأجر الأخرة خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 12
12- مغفرت و آمرزش بندگان خطاكار ، پرتوى از رحمت و مهربانى خداوند است .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 13،14
13- آمرزگارى خداوند ، برخاسته و نمودى از رحمت اوست .
إنه هو الغفور الرحيم
14- پذيرش توبه بندگان جلوه اى از « غفور » و « رحيم » بودن خداوند است .
سوف أستغفر لكم ربى إنه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 8
8- قرآن و وحى نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) پرتوى از رحمت گسترده خداوند است .
و هم يكفرون بالرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 7
7- آفرينش دام ها ، در جهت منافع و بهرهورى انسان ، نشانه اى از رأفت و رحمت خداست .
و الأنعم خلقها لكم . .. و لكم فيها جمال ... و تحمل أثقالكم ... إن ربّكم لرءوف ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 7،8
7- تهديد توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه رأفت و رحمت خداوند به مؤمنان است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم . .. أو يأتيهم العذاب ... فإن ربّكم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه عبارت «فإن ربّكم لرءوف رحيم» خطاب به مؤمنان باشد و ذكر آن پس از تهديدهاى گوناگون عليه توطئه گران، مى تواند مشعر به نكته فوق باشد.
8- به هلاكت رساندن تدريجى بدكاران و توطئه گران ، جلوه اى از رحمت و رأفت خداوند است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم على تخوّف فإن ربّكم لرءوف رحيم
«فا» در «فإن. ..» براى تعليل است و ممكن است درصدد ذكر علت تدريجى بودن هلاكت بدكاران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 115 - 14
14- رفع حرمت از مضطر ، جلوه بخشش و رحمت گسترده الهى است .
إنما حرّم . .. فمن اضطرّ ... فإن الله غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 3
3- تثبيت وحى و بقاى مفاهيم قرآنى ، جلوه رحمت الهى بر بندگان
لئن شئنا لنذهبنّ . .. إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 17 - 7
7- ره يابى اصحاب كهف به پناهگاهى امن و وسيع ، نمودى از رحمت و هدايت الهى براى آنان بود .
ينشر لكم ربّكم من رحمته . .. و هم فى فجوة منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 9
9- علم لدنى حضرت خضر ( ع ) ، نمودى از رحمت خاص الهى به او است .
ءاتينه رحمة من عندنا و علّمنه من لدنّا علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 13
13- حمايت خداوند از فرزندانِ يتيم پدرى صالح و حفظ مال آنها ، جلوه اى از رحمت و ربوبيّت او بوده است .
فأراد ربّك . .. رحمة من ربّك
«رحمة» مفعولٌ له براى فعل «أراد» است ; يعنى، اراده پروردگار به باقى ماندن گنج يتيمان، به خاطر رحمت او بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 1،2
1- در بينش ذوالقرنين ، توانايى برساختن سدّ پولادين و نفوذناپذير ، جلوه اى از رحمت پروردگار بود .
قال هذا رحمة من ربّى
مشاراليه «هذا»، «سد ساخته شده به دست ذوالقرنين» است.
2- برخوردارى انسان از قدرت و دانش و به كارگيرى آن در جهت مصالح انسانى ، نمودى از رحمت پروردگار است .
. .. قال هذا رحمة من ربّى
ذوالقرنين، سد - و به عبارت ديگر، تمام امكانات و دانشى كه براى ساخته شدن آن به كار رفته بود - را رحمت پروردگار دانست اين منطق، منطقى عام است و اختصاصى به سد و يا شخص ذوالقرنين ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 21 - 12،13
12- حضرت عيسى ( ع ) ، تبلور رحمتى بزرگ از جانب خداوند براى مردم
و لنجعله . .. و رحمة منّا
به قرينه عطف «رحمة» بر «آية للناس» مراد رحمت بر مردم است.
13- تولد عيسى ( ع ) بدون پدر و نشانه بودن او براى قدرد خداوند و رحمت الهى بودن او ، از مقدرات خداوند و غير قابل تغيير بود .
كذلك . .. و لنجعله ءاية للناس و رحمة منّا و كان أمرًا مقضيًّا
جمله «كان أمراً مقضيّاً» ممكن است تنها در باره تولد عيسى(ع) باشد و ممكن است به هر سه موضوعى كه در آيه ذكر شده است، مربوط باشد. «مقضيّاً» اسم مفعول از «قضاء» است; يعنى آنچه قطعى شده و فيصله يافته باشد. «أمر» در معانى «فرمان» و «حادثه» استعمال مى شود. كلمه «مقضيّاً» قرينه بر اراده معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 6
6- نام نيك و بلندآوازگى ، مزيّتى شايسته و پرتويى از رحمت الهى است .
و وهبنا لهم من رحمتنا و جعلنا لهم لسان صدق عليًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 58 - 21
21- آيات الهى در قرآن و ديگر كتب آسمانى ، جلوه رحمت واسعه او است .
إذا تتلى عليهم ءايت الرحمن
استناد «آيات» به «رحمن» گوياى برداشت ياد شده است. مضارع بودن «تتلى» دلالت دارد كه وصف «النبيّن» و «من هدينا واجتبينا» در هر زمان، چنين اقتضايى دارد; بنابراين «آيات الرحمن» شامل قرآن نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 6
6- بهشت هاى عدن ، جلوه اى از رحمت بى كران الهى است .
جنّت عدن التى وعد الرحمن
كلمه «الرحمن» بيانگر نكته فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 4
4- مهلت خداوند به كافران و گمراهان ، جلوه اى از رحمت گسترده او است .
فليمدد له الرحمن مدًّا
«رحمان»; يعنى، داراى رحمت گسترده و فراگير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 6
6- وفاى خداوند به عهد هاى خويش ، جلوه اى از رحمانيت او است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 7
7- محبوبيت يافتن مؤمنان نيك كردار در دل ها ، جلوه اى از رحمت گسترده خداوند است .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 12،13
12- اجابت دعا و رفع گرفتارى ها ، جلوه اى از رحمت بى كران الهى است .
و أنت أرحم الرحمين . فاستجبنا له ... رحمة من عندنا
13- عطاى الهى به انسان ، افزون تر از آن چه او آرزو كرده ، نمودى از رحمت خاص خداوند به وى است .
و أنت أرحم الرحمين . .. و ءاتينه أهله و مثلهم معهم رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 1
1- رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از رحمت و مهربانى خالص و محض الهى براى جهانيان است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 7
7- انذار پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از رحمت گسترده الهى بر جهانيان
و ما أرسلنك إلاّ رحمة . .. فإن تولّوا فقل ءاذنتكم على سواء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 2
2 - رفاه و آسايش ، جلوه رحمت خداوند
و لو رحمنهم و كشفنا ما بهم من ضرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 1
1- تحريم أكيد بى عفتى و زنا ، ممانعت سخت از قذف هاى بى دليل نسبت به زنان پاكدامن ، وضع كيفر هاى سنگين براى متخلفان ( صد ضربه شلاق در زنا و هشتاد ضربه براى قذف ) وتشريع « لعان » ، جلوه هايى از فضل و رحمت خدا نسبت به جامعه ايمانى است .
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. والذين يرمون المحصنت ...فاجلدوهم ... و لولا فضل ال
يادآورى فضل و رحمت خدا در آيه شريفه - كه در مقام امتنان است - پس از ذكر احكام مربوط به زناكارى و لعان، مى تواند براى بيان جلوه هاى فضل و رحمت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 2،5
2 - وضع كيفر سخت ( عذاب دردناك ) ، به منظور جلوگيرى از آلوده شدن جامعه ايمانى به مفاسد اخلاقى و فحشا ، جلوه اى از فضل و رحمت خداوند به امت اسلامى
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة . .. لهم عذاب أليم ... و لولا فضل اللّه عليكم و
5 - وضع كيفر سخت براى اشاعه دهندگان فحشا و افشاى چهره توطئه گران « افك » ، از جلوه هاى فضل و رحمت خدا بر مسلمانان صدراسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
برداشت ياد شده، به خاطر اين است كه آيه شريفه، دهمين و آخرين آيه اى است كه درباره ماجراى «افك» نازل گرديد و قهراً ارتباط نزديكى با اين ماجرا دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 14
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 48 - 2
2 - باران ، جلوه رحمت الهى براى آدميان
أرسل الريح بشرًا بين يدى رحمته و أنزلنا من السماء ماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 59 - 7
7 - آفرينش جهان هستى ( آسمان ها ، زمين و . . . ) جلوه اى از رحمانيت خداوند
الذى خلق السموت و الأرض . .. الرحمن
برداشت فوق، بر اين اساس استوار است كه «الذى خلق» مبتدا و «الرحمان» خبر آن باشد; يعنى، آن كسى كه جهان را آفريد، رحمان است و قهراً جهان، جلوه اى از رحمانيتش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 63 - 5
5 - ريزش باران بر گستره زمين ، از نمود هاى بارز رحمت الهى بر خلق
و من يرسل الريح بشرًا بين يدى رحمته
در اين آيه واژه «رحمة» بدون قرينه لفظى در مورد باران به كار رفته است و اين نشان مى دهد كه باران مادر رحمت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 3،7
3 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن بر آن حضرت ، جلوه رحمت و مقتضاى ربوبيت خداوند بر خلق
و لكن رحمة من ربّك
7 - انذار خلق از سوى پيامبران ، جلوه رحمت خدا بر آنان
و لكن رحمة من ربّك لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 73 - 1
1 - نظام توالى شب و روز ، جلوه اى از رحمت خدا بر خلق است .
و من رحمته جعل لكم الّيل و النهار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 86 - 5
5 - نزول كتاب از سوى خدا براى مردم ، نمود رحمت الهى بر آنان است .
و ما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتب إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 51 - 9
9 - نزول قرآن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مظهر رحمت ويژه خداوند است .
أنا أنزلنا عليك الكتب . .. إنّ فى ذلك لرحمة
«ذالك» اشاره به نزول قرآن دارد و نكره بودن واژه «رحمت» (لرحمة) بر عظمت و خصوصيت آن دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 37 - 3
3 - گشايش روزى ، از مظاهر رحمت الهى بر آدمى است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. أَوَلم يروا أنّ اللّه يبسط الرزق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 4،5
4 - باد و باران ، جلوه اى از رحمت خداوند براى انسان ها است .
يرسل الرياح . .. فترى الودق يخرج من خلله ... فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه
5 - رويش گياهان و آباد شدن زمين ، پرتويى از رحمت خداوند بر آدميان است .
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتها
مراد از «آثار»، مى تواند هر چيزى باشد كه بر اثر باران، به دست مى آيد كه غالب آنها گياهان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 31 - 7
7 - اعطاى پاداش مضاعف به همسران پيامبر در قبال عمل صالح شان ، نمودى از رحمت خداوند است .
و من يقنت منكنّ . .. نؤتها ... و أعتدنا لها رزقًا كريمًا
اين كه خداوند، به هنگام هشدار به همسران پيامبر در آيه پيش، براى عذاب، عذاب كننده اى را نياورده و تنها فرمود: «بر خداوند، چنين امرى آسان است» و در اين آيه، با فعل هاى «نؤتها» و «أعتدنا» دخالت مستقيم خود را بيان كرده، مى توان نكته بالا را به دست آورد لازم به ذكر است كه التفات از غيبت (يضاعف لها العذاب و كان ذلك على اللّه يسيراً) به خطاب («نؤتها» و «أعتدنا») مى تواند مؤيد نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 5 - 3
3 - قرآن ، جلوه عزت و رحمت خداوند
و القرءان . .. تنزيل العزيز الرحيم
يادكرد دو صفت «عزت» و «رحمت» خداوند به هنگام نسبت دادن نزول قرآن به او، مى تواند حاكى از برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 2
2 - مقام نبوت ، موهبت خداوند و جلوه اى از رحمت او است .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
مفسران بر اين عقيده اند كه آيه شريفه، درصدد پاسخ گفتن به كافران معترض به انتخاب پيامبراسلام براى رسالت است. ازاين رو مقصود از «رحمت» مى تواند مقام نبوت و رسالت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 6،7
6 - بازگشت و ازدياد خانواده ايوب ( ع ) ، تبلور رحمت خدا به ايشان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
7 - بازگشت خانواده ( زن و فرزند ) ، تبلور رحمت الهى براى مردان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 13
13 - تجلى رحمت خداوند در آمرزش بندگان گنه كار
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 7
7 - نزول تدريجى قرآن ، جلوه اى از رحمت خداوندى
تنزيل من الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 4
4 - نعمت هاى بى كران و توصيف ناپذير بهشتى ، جلوه اى از غفران و رحمت گسترده الهى است .
نزلاً من غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 50 - 2
2 - نعمت ، وسعت و آسايش ، از مظاهر رحمت الهى است .
و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 5 - 12
12 - وحى ، تجلى رحمت و غفران بى پايان الهى است .
كذلك يوحى . .. ألا إنّ اللّه هوالغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 9،18
9 - بهشت ، تجلى و نمود والاى رحمت الهى است .
فريق فى الجنّة . .. لكن يدخل من يشاء فى رحمته
18 - ولايت و نصرت الهى ، جلوه اى از رحمت او است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمون ما لهم من ولىّ و لا نصير
از مقابله دو بخش از آيه شريقه (يدخل من يشاء فى رحمته» و «والظالمون. ..) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 19 - 4
4 - اعطاى روزى به خلق ، نمودى از لطف و رحمت و آگاهى خداوند به بندگان خويش
اللّه لطيف بعباده يرزق من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 20
20 - برخوردارى ها و نعمت هاى بى پايان بهشت ، نشانگر فضل و رحمت خدا است و نه رفاه و خوشى محدود كافران در دنيا .
يرزق من يشاء . .. و من كان يريد حرث الدنيا نؤته منها ... لهم ما يشاءون ... ذلك ه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 28 - 4
4 - باران هاى مفيد و نافع ، جلوه اى از رحمت عام و گسترده الهى در عرصه هستى
ينزّل الغيث . .. و ينشر رحمته
«غيث» به معناى باران مفيد و سودمند آمده است (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 11
11 - تمامى امكانات دنيايى ، نمودى از رحمت الهى است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة فرح بها
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه از ثروت و امكانات دنيوى، تعبير به «رحمت» شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 32 - 15
15 - نبوت و رسالت ، تبلور رحمت الهى بر انسان ها
لولا نزّل . .. أهم يقسمون رحمت ربّك ... و رحمت ربّك خير ممّايجمعون
از آن جا كه آيات پيشين در مورد رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) بوده است، معلوم مى شود كه مراد از «رحمت ربّك» نبوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 1،3،5
1- نزول قرآن ، جلوه اى از رحمت الهى و در جهت رشد ، تعالى و تكامل خلق
إنّا أنزلنه . .. رحمة من ربّك
«رحمة» مفعول لأجله و علت براى «إنّا أنزلناه» است. وصف «ربّ» مى رساند كه آن نزول و اين رحمت، در جهت ربوبيت خلق است.
3- فرستادن رسولان ، رحمتى از جانب خداوند بر خلق
إنّا كنّا مرسلين . رحمة من ربّك
5- هشدار ها و انذار هاى خداوند بر خلق ، جلوه رحمت و ربوبيت او نسبت به آنان
إنّا كنّا منذرين . .. رحمة من ربّك
با توجه به اين كه در آيات پيشين، پس از بيان نزول قرآن به وصف انذارگرى حق تصريح شده است; عبارت «رحمة من ربّك»، مى تواند فلسفه و خاستگاه اين انذارگرى را تبيين كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 9
9- وجود اصل شفاعت در قيامت ، نمود رحمت گسترده خداوند است .
يوم لايغنى . .. إلاّ من رحم اللّه إنّه هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 7
7 - بهشت ، تجلى رحمت الهى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
بنابراين كه مراد از «رحمت» بهشت باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 7
7- واننهادن خلق به حال خويش و تبيين قوانين هدايت و راه يابى براى ايشان ، جلوه اى از رحمت عظيم الهى
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
از ارتباط «إماماً» با «رحمة» مى توان مطلب يادشده را استفاده كرد; زيرا تنوين «رحمةً»، بيانگر عظمت و اهميت است و اطلاق «امام» بر كتابى كه مجموعه قوانين است، از آن جهت است كه با قوانين خويش راه سعادت را به خلق مى نماياند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 25
25 - پذيرش توبه مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى ، نسبت به ايشان *
إنّ اللّه توّاب رحيم
از ارتباط «توّاب» با «رحيم»، مطلب بالا به دست مى آيد با توجه به اين كه گفته شده است: «رحيم» رحمت الهى در خصوص مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19،20
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 8
8 - راهيابى متقين به بهشت ، جلوه اى از نيكى و رحمت گسترده خداوند
فمنّ اللّه علينا و وقينا عذاب السموم . .. إنّه هو البرّ الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 2 - 2
2 - نزول قرآن و تعليم آن به انسان ، تبلور رحمت گسترده خداوند به خلق
الرحمن . علّم القرءان
اسناد تعليم به اسم «رحمان»، بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 3 - 4
4 - ساختار وجودى انسان ، متناسب با نياز هاى وى و نمودار رحمت آفريدگار
الرحمن . .. خلق الإنسن
ارتباط خلقت انسان با رحمانيت خداوند، مى تواند در اين جهت باشد كه كيفيت آفرينش انسان، خود به گونه اى است كه رحمت الهى را نسبت به اين موجود مى نماياند; چه اين كه هر بعدى از ابعاد وجودى او، كامل و متناسب با نيازهاى وى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 5 - 2
2 - حركت قانون مند خورشيد و ماه ، نمودى از رحمت و نعمت الهى
الرحمن . .. الشّمس و القمر بحسبان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 6 - 2
2 - نظام گياهان با تنوع و قانون مدارى خاص خويش ، نشانى از خداوند و رحمت او
و النجم و الشجر يسجدان
برداشت ياد شده با توجه به نكات زير به دست مى آيد: الف) تعبير «يسجدان» اشاره به انقياد تكوينى و قانون مدارى دارد; ب) آيات شريفه در مقام ارائه نمودهاى آفرينش و رحمانيت خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 7 - 2
2 - برافراشتگى آسمان ، جلوه ديگرى از رحمت عام و گسترده خداوند
الرحمن . .. و السّماء رفعها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 11 - 5
5 - پوشش زيباى خوشه هاى خرما توسط غلاف ، جلوه اى از رحمت گسترده خداوند
الرحمن . .. فيها فكهة و النخل ذات الأكمام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 16
16 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن ، جلوه اى از رأفت و رحمت خداوند بر خلق
هو الذى ينزّل . .. و إنّ اللّه بكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 4،5
4 - زندگى پيروزمندانه مسلمانان ، جلوه رحمت خداوند بر آنان
إن أهلكنى اللّه و من معى أو رحمنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه عبارت «أو رحمنا» در برابر «أهلكنى اللّه. ..» (هلاكت و شكست) قرار دارد.
5 - حيات مؤمنان ، جلوه رحمت خداوند
أو رحمنا
مطلب ياد شده، از تعبير حيات مؤمنان به رحمت استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 3
3 - بهشت ، مظهر رحمت الهى به انسان ها است .
يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 38 - 9
9 - رخصت يافتن از جانب خداوند براى سخن گفتن در قيامت ، نشانگر برخوردارى از رحمت گسترده او است .
من أذن له الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 36 - 7
7 - قرآن ، مظهر و نمود كامل رحمت الهى براى انسان ها است .
و من يعش عن ذكر الرحمن
تعبير «ذكر رحمان» براى قرآن اشاره به آن دارد كه آن، از سرچشمه نامتناهى رحمت الهى، نازل شده و در اختيار بشر قرار گرفته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 8
8 - نعمت هاى بهشت و پاداش تقواپيشگان در آن ، جلوه رحمت گسترده خداوند است .
جزاء من ربّك . .. الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 7
7- نوح ( ع ) ، با پى بردن به نادرستى تقاضاى خود ( نجات فرزندش ) خواهان آمرزش و رحمت الهى شد .
إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 18
18 - معاف شدگان از جهاد ، در عين معذور بودن ، نيازمند غفران و رحمت خدايند .
ليس على الضعفاء . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 9
9- همگان ، حتى پيامبران الهى براى نيل به سعادت ، نيازمند مغفرت و رحمت الهى اند .
إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 111 - 5
5- نياز شديد همه انسان ها در قيامت ، به غفران و رحمت الهى
إن ربّك من بعدها لغفور رحيم . يوم تأتى كلّ نفس تجدل عن نفسها
برداشت فوق، با توجه به اين مطلب است كه آيه قبل، دربردارنده بشارت غفران و رحمت الهى باشد و بشارت بودن وعده غفران، در صورتى است كه انسان نياز مبرم به آن داشته باشد; زيرا مجادله و دفاع كردن از خود، بيانگر نوعى نياز به عنايت خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 2،4
2 - آدمى، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، براى رهايى از عذاب قيامت نيازمند رحمت خداوند است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
«من» اسم موصول و از ادات عموم است، يعنى (هر كس) بنابراين مفاد صله آن «يصرف . .. » عموميت داشته و شامل همه مردم مى شود.
4 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) هم نيازمند رحمت الهى براى نجات از عذاب قيامت است.
قل إنى أخاف . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 7
7- نوح ( ع ) ، واسطه شمول مغفرت و رحمت خداوند بر مؤمنان و پيروان او
إن ربى لغفور رحيم
به دليل «اركبوا» كه خطاب به پيروان نوح است، متعلق «غفور» و «رحيم» نيز پيروان آن حضرت مى باشد; يعنى: إن ربى لغفور لكم رحيم بكم. (خداوند آمرزنده شما و نازل كننده رحمت بر شماست). لازمه اين سخن آن بود كه نوح مى فرمود: «ربكم» (پرورگار شما) نه «ربى». اين جابه جايى بيانگر اين نكته است كه: خداوند به واسطه نوع(ع)، مغفرت و رحمت خويش را به پيروان او مى گستراند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 2
2 - رحمت خدا ، در دنيا فراگير همه انسانهاست .
و إذا أذقنا الناس رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 5 - 3
3 - خداوند ، داراى رحمت گسترده و فراگير است .
الرحمن
«رحمان» بر مبالغه در رحمت دلالت داراد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 2
2 - فضل و رحمت خداوند ، شامل همه افراد امت اسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 4
4 - رحمت خداوند نسبت به عذاب وى ، بسى وسيع و گسترده است .
عذاب أليم . .. جن-ّ-ت النعيم
مفرد آورده شدن «عذاب» در آيه پيش و جمع آوردن «جنّات» در اين آيه - كه مظهر رحمت خداوند است - مى توان اشعار به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 10
10 - رحمت و علم خداوند ، گسترده و فراگير همه پديده هاى عالم است .
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 28 - 4
4 - باران هاى مفيد و نافع ، جلوه اى از رحمت عام و گسترده الهى در عرصه هستى
ينزّل الغيث . .. و ينشر رحمته
«غيث» به معناى باران مفيد و سودمند آمده است (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 12
12 - رحمت الهى ، عام و فراگير نسبت به تمامى انسان ها است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 17 - 5
5 - اعتقاد به فرزند داشتن خداوند ، ناسازگار با رحمت مطلقه الهى است . *
بما ضرب للرحمن مثلاً
ذكر «رحمان» در آيه شريفه، مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه خداوندى كه رحمتش عام و گسترده است، چگونه مى تواند براى خويش فرزندانى برگزيند و طبعاً عمده رحمت خويش را متوجه آنان سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 3،5
3 - توجه فرشتگان به رحمت گسترده الهى ، عامل عبادت هميشگى آنان به درگاه حق *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
ذكر «عباد الرحمان» به جاى «عباد اللّه» و امثال آن، مى تواند نشانگر اين نكته باشد كه ملائكه با توجه به رحمت گسترده خداوند، به عبادت او روى آورده اند.
5 - توجه به رحمت گسترده الهى ، زمينه ساز گرايش به عبوديت و بندگى او *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
با الغاى خصوصيت از فرشتگان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 9،10
9- وجود اصل شفاعت در قيامت ، نمود رحمت گسترده خداوند است .
يوم لايغنى . .. إلاّ من رحم اللّه إنّه هو العزيز الرحيم
10- اقتدار و عزت خداوند ، آميخته با رحمت گسترده و جاودان او است .
هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 16
16- غفران و رحمت الهى ، گسترده و فراگير نسبت به تمامى توبه كنندگان
أم يقولون افتريه قل إن افتريته فلا تملكون لى من اللّه شيئًا . .. و هو الغفور ال
با توجه به اين كه مخاطبان تهديد الهى در صدر آيه شريفه، كسانى اند كه رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن را انكار مى كردند; تذكر «هو الغفور الرحيم» در پايان چنين آيه اى، بدان معنا است كه در صورت توبه، حتى منكران رسالت هم مورد غفران قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 14 - 8،11،12
8 - سنت اصيل و ازلى خداوند ، غفران و رحمتى گسترده و فراگير
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
11 - حاكميت يگانه خداوند بر هستى ، آميخته با رحمت گسترده و ازلى او
و للّه ملك السموت و الأرض . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
از ارتباط صدر و ذيل آيه شريفه، مطلب بالا قابل برداشت است.
12 - غفران الهى ، از رحمت گسترده او نشأت يافته است ; نه نياز و چشمداشت
و للّه ملك . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه «رحيماً» صفت «غفوراً» باشد; يعنى، خدا بخشاينده اى است كه از سر رحمت مى بخشايد; ونه مانند آدميان كه اگر مى بخشند، در مقابل چشمداشتى از خلق يا خالق دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 7
7 - هر موجودى جز خداى يگانه ، فاقد علم و رحمت گسترده و شايستگى براى پرستش
هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو علم الغيب و الشهدة هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 5
5 - خداوند ، داراى رحمتى گسترده بر انسان ها و تمام موجودات آسمان ها و زمين است .
ربّك . .. ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن
«رحمان» صيغه مبالغه است و به قرينه «ربّك» و «ربّ السماوات»، مراد گسترش رحمت الهى بر تمام مشمولان ربوبيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 38 - 7
7 - خداوند ، داراى رحمت گسترده است .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 16
16 - وعده خداوند به غوطه ور ساختن مؤمنان انفاقگر ، در درياى رحمت خويش
سيدخلهم اللّه فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 2
2 - رحمت خدا ، در دنيا فراگير همه انسانهاست .
و إذا أذقنا الناس رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 12
12 - رحمت الهى ، عام و فراگير نسبت به تمامى انسان ها است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 119 - 1
1- تنها مشمولان رحمت الهى ، در گير و دار اختلافات دينى و مذهبى راه درست را مى يابند و بر طريق حق گام مى نهند .
و لايزالون مختلفين. إلاّ من رحم ربك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 8
8 - انسان ها نبايد على رغم ارتكاب گناهان بسيار و يا گرفتار شدن به ارتداد ، از پذيرش توبه خويش و مغفرت و رحمت الهى مأيوس باشند .
و الذين عملوا السيئات . .. إن ربك من بعدها لغفور رحيم
كلمه «السيئات» جمع «سيئة» است و «ال» در آن مفيد استغراق و شمول مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 10
10 - گنهكاران نبايد از شمول فضل و رحمت خداوند ، نااميد باشند .
ثم توليتم . .. فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 2
2- آدمى ، به هنگام از دست دادن امكانات و موهبت هاى دنيوى ، از رحمت الهى مأيوس شده و تدبير خداوند در هستى را منكر مى شود .
و لئن أذقنا الإنسن . .. إنّه ليئوس كفور
«كفور» مى تواند از كفر - كه به معناى انكار است - گرفته شده باشد. بر اين اساس جمله «إنه ... كفور» اشاره به اين دارد كه: انسان در پى برخوردار شدن از نعمت و سلب آن نعمت از وى چنين مى پندارد كه تبديلها و تغييرها در هستى به دست خداوند نيست و از اختيار او بيرون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 6
6- يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، از گناهان بزرگ و امرى بس نكوهيده
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
اينكه خداوند يأس از رحمت خويش را عمل گمراهان قرار داد و مأيوسان را برابر گمراهان شمرده است، بيانگر بزرگى اين عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 9
9 - دل خوش شدن به مظاهر مادى دنيا ، به هنگام برخوردارى از آنها ، و مأيوس شدن از رحمت خدا ، با از دست دادن امكانات ، ناپسند و مذموم است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سيّئة . .. إذا هم يقنطون
آيه، درصدد توبيخ و سرزنش چنين روحيه اى است و «إذا» كه فجاييه است، مى تواند مؤيد اين نكته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 5
5 - يأس از رحمت الهى و ثواب اخروى ، نشانه انسان هاى مورد غضب خداوند ( يهوديان )
قومًا غضب اللّه عليهم قد يئسوا من الأخرة
شايد منظور از «يأس از آخرت» ايمان نداشتن به قيامت نباشد; بلكه مقصود يأس از رحمت الهى در آخرت است. چه اين كه يهود به عنوان مصداق «مغضوب عليهم» اصل قيامت را قبول داشتند; ولى در ويژگى هاى آن مردد بودند.
رحمت خاص
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1،2،3،4
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
2 - برخوردارى از رحمت خداوند ، در گرو مشيت اوست .
يختص برحمته من يشاء
3 - پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مشمول رحمت خاص الهى
قل ان الفضل بيد الله . .. يختص برحمته من يشاء
بنابراينكه مراد از فضل الهى، نبوت و برگزيدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
4 - رحمت خاص خداوند ، برخاسته از فضل عظيم اوست .
يختص برحمته من يشاء و الله ذو الفضل العظيم
جمله «و الله ذوالفضل» علت براى جمله «يختص برحمته» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 6،7،10
6 - خداوند ، بر اساس مشيت خويش رحمتش را به گروهى از انسان ها اختصاص مى دهد .
و اللّه يختص برحمته من يشاء
7 - خداوند ، داراى رحمتى خاص است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء
10 - نزول رحمت خاص الهى بر بندگان ، مسبوق به وجود زمينه ها و شايستگيهايى در آنان است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم
هدف از توصيف خداوند به دارنده فضل و بخشش بى كران، پس از «و اللّه يختص برحمته من يشاء»، بيان اين حقيقت است كه: اگر خداوند رحمت ويژه خود رابه همگان عطا نمى كند و به فرد و يا گروهى اختصاص مى دهد، نه از جهت كمبود رحمت است; بلكه وجود زمينه در انسانها، دخيل در جلب رحمت ويژه الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 1،2
1 - الطاف و عنايت هاى خداوند ، ثناء و درود او و رحمت خاصش همواره بر مؤمنان صبرپيشه ، سايه گستر است .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة
صلاة به معناى توجه كردن و مورد مهر قرار دادن است. (الكشاف)
2 - گسترش الطاف و رحمت خاص الهى بر مؤمنان صبور ، پرتوى از ربوبيت خداوند است .
من ربهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 37 - 3،4،12
3 - عنايت ويژه خداوند به رشد و تربيت معنوى مريم ( س )
و انبتها نباتاً حسناً
4 - عنايت خاص خداوند نسبت به برخى از انسان ها ، موجب رشد و تعالى ويژه آنان
فتقبّلها ربّها . .. و انبتها نباتاً حسناً
12 - عنايت پروردگار ، تربيت شايسته ، پرستش خدا و تغذيه صحيح ، از عوامل مؤثر در رشد معنوى انسان
و انبتها نباتاً حسناً و كفّلها زكريّا . .. المحراب و جد عندها رزقاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 152 - 27
27 - خداوند داراى فضل و رحمتى خاص ، نسبت به مؤمنان
و اللّه ذو فضل على المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 83 - 17،22
17 - رهايى اكثريّت مسلمانان از پيروى شيطان ، مرهون فضل و رحمت خاص الهى است .
لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتبعتم الشيطان الّا قليلا
با توجه به زمينه آيات اين بخش از سوره، كه درباره غزوه بدر صغراست، معناى آيه با عنايت به استثنا، چنين است: تنها گروهى اندك از مسلمانان بدون هدايت ويژه خداوند به حكم ضرورت دفاع از اسلام، راهى نبرد شدند و شايعات توانمندى دشمن، آنان را از انجام وظيفه بازنداشت، بر خلاف بسيارى از آنان كه به سبب آن شايعات تصميمى بر شركت در نبرد نداشتند، ولى ارشادات پيامبر (صلی الله علیه و آله) عامل حركت آنان شد.
22 - رهايى مسلمانان از پيروى شيطان در اكثر امور ، مرهون فضل و رحمت خاص الهى
و لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتّبعتم الشّيطان الّا قليلا
بنابر اينكه «قليلا» صفت براى مصدر محذوف «اتّباعاً» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 16
16 - پذيرش قرآن و معارف آن در گرو رحمتى خاص از جانب خداوند
و لعنوا بما قالوا . .. ما أنزل إليك من ربك طغيناً و كفراً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 2،3،4
2 - دستيابى به رحمتهاى ويژه الهى در گرو راهيابى به عالمى برتر از عالم دنياست.
لاتفتح لهم أبوب السماء
بنابراين كه مراد از «لاتفتح . ..» محروميت كافران از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا باشد، كلمه «سماء»، اشاره به آن دارد كه گنجينه آن رحمتها در جايگاهى فراتر از عالم ماده است.
3 - كفر و شرك مانع راهيابى به عالم برتر براى كسب رحمتهاى ويژه الهى است.
إن الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
4 - رحمت ويژه الهى داراى اقسام و انواع گوناگون
لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه گشوده بودن درهاى آسمان كنايه از رحمت ويژه الهى باشد، جمع آوردن كلمه «ابواب» حكايت از تنوع رحمتهاى ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 13،14
13 - دستيابى قوم نوح ( ع ) به رحمت هاى ويژه خداوند ، از اهداف بعثت آن حضرت بود .
جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
14 - شمول رحمت خاص الهى بر بندگان ، از اهداف نزول دين و بعثت پيامبران
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 4
4 - نجات هود و همراهانش ، جلوه اى از رحمت خاص خداوند
فأنجينه و الذين معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 10،11،14
10 - خداوند داراى رحمتى عام و فراگيرِ همه موجودات و داراى رحمتى خاص و فراگيرِ گروهى از انسانها
و رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
خداوند از يك سو رحمت خويش را با جمله «وسعت كل شىء» فراگيرِ همه موجودات معرفى كرده و از سويى ديگر با جمله «سأكتبها» آن را مخصوص گروهى از انسانها دانسته است. از مقايسه بين اين دو معنا مى توان استفاده كرد كه مراد از رحمت در «سأكتبها»، رحمتى خاص است. گفتنى است بر اين مبنا ضمير در «سأكتبها» به طريقه استخدام، به «رحمتى» برگردانده مى شود.
11 - دنيا ظرف رحمت عام و گسترده خداوند و آخرت جايگاه تحقق رحمت خاص اوست . *
رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
جمله «رحمتى وسعت . .. » جواب موسى(ع) است كه براى خود و پيروانش سعادت دنيا و آخرت را درخواست كرد. بنابراين به قرينه «سين» در «سأكتب» مى توان گفت «سأكتبها» براى آخرت و «رحمتى» براى دنياست.
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 2،3،6
2 - مهاجران و مجاهدان راه خدا ، مشمول رحمت ويژه الهى اند .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه
نكره آوردن كلمه «رحمة» حاكى از اين است كه: مؤمنان مهاجر و مجاهد راه خدا، برخوردار از رحمتى خاص و ويژه خواهند بود.
3 - برخوردارى از مقام رضوان ( رضايت كامل خدا از انسان ) از موهبت هاى خاص خداوند به مؤمنان مهاجر و مجاهد
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم ... و رضون
6 - برخوردارى مؤمنان مهاجر ومجاهد از رحمت ويژه خدا و مقام رضوان ، نعمتى است بسيار ارجمندتر از دستيابى آنان به باغ ها و بوستان هاى بهشت .
هاجروا و جهدوا فى سبيل اللّه . .. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت
تقديم «رحمة» و «رضوان» بر «جنات» رساننده برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 20
20 - وعده خداوند به بهره مند ساختن مؤمنان راستين ، از رحمت خاص خويش در قيامت
و المؤمنون و المؤمنت . .. أولئك سيرحمهم اللّه
تعبير «سيرحمهم» كه اختصاص به آينده دارد به جاى «يرحم» مى تواند اشاره به قيامت داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 5،6
5- خداوند ، نوح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
ءاتنى رحمة من عنده
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
6- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران
و ءاتنى رحمة من عنده
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت دارد و توصيفش به «من عنده» حاكى از ارجمندى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 6،7
6- خداوند ، صالح ( ع ) را از رحمت ويژه خويش بهره مند ساخت و به مقام نبوت رسانيد .
و ءاتنى منه رحمة
مقصود از «رحمة»، به مناسبت مورد، مقام نبوت و پيامبرى است.
7- مقام نبوت ، رحمت خاص خداوند به پيامبران است .
و ءاتنى منه رحمة
نكره آوردن «رحمة» دلالت بر عظمت آن دارد كه در برداشت از آن به رحمت خاص تعبير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 1
1- زكريا ، بنده شايسته خدا و برخوردار از رحمت خاص او
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 3 - 2
2- دعا و راز و نياز پنهانى زكريا به درگاه خدا ، زمينه ساز برخوردارى وى از رحمت خاص الهى بود .
رحمت ربّك . .. زكريّا . إذ نادى ربّه نداءً خفيًّا
«إذ نادى» ظرف براى «رحمت ربّك» است. مفاد اين تركيب آن است كه شمول رحمت خداوند بر زكريا، زمانى بوده كه به مناجات پنهانى با خداوند پرداخته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 1،2،3،12
1 - خداوند ، اعطا كننده رحمت ويژه خويش ، بر مؤمنان است .
هو الذى يصلّى عليكم
به قرينه «و كان بالمؤمنين رحيماً» مراد از صلوات خدا بر مؤمنان، اعطاى رحمت است.
2 - اعطاى رحمت ويژه خداوند به مؤمنان ، به منظور بيرون بردن آنان از ظلمت هاو رساندن شان به نور است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. ليخرجكم من الظلمت إلى النور
3 - رحمت ويژه خداوند براى مؤمنان ، مقتضى ذكر و تسبيح فراوان او از سوى آنان
يأيّها الذين ءامنوا اذكروا اللّه ذكرًا كثيرًا . و سبّحوه... هو الذى يصلّى عليكم
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 19
19 - تقواپيشگى ، پرداخت زكات و ايمان به آيات الهى ، شرط برخوردار شدن همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، از مغفرت و رحمت خاص الهى بود .
فاغفرلنا و ارحمنا و أنت خير الغفرين . .. فسأكتبها للذين يتقون
جمله «فسأكتبها . .. » پاسخى است به درخواستهاى موسى(ع) و از جمله آنهاست تقاضاى رحمت و مغفرت براى همراهان خويش در ميعادگاه مناجات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 21
21 - امر به معروف ، نهى از منكر ، اقامه نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از خدا و رسولش ، عامل جلب رحمت ويژه الهى
يأمرون بالمعروف . .. أولئك سيرحمهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 11
11- نزول رحمت و بركت خاص از ناحيه خداوند بر ابراهيم ( ع ) و ساير شايستگان رحمت ، نمودى از ستايش خدا از آنان و جلوه اى از والامقامى اوست .
رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت إنه حميد مجيد
«إنه حميد مجيد» به منزله تعليل براى شمول رحمت و بركت بر خاندان ابراهيم است; يعنى، چون خداوند از كار نيك بندگان ستايش مى كند و شما اهل بيت نيز كارهاى نيك انجام داديد و سزاوار ستايشيد، خداوند رحمت و بركات خويش را بر شما ارزانى داشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از لطف و رحمت ويژه خداوند
و لكن رحمة من ربّك
نكره آمدن «رحمة» نشانگر ويژه بودن آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 20
20- برخوردارى محسنان از رحمت خاص خداوند در دنيا ، مشيّت و خواست اوست .
نصيب برحمتنا من نشاء و لانضيع أجر المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 13
13 - رحمت خاص الهى تنها از آن تقواپيشگان ( پرهيزكنندگان از شرك و . . . ) و پرداخت كنندگان زكات است .
فسأكتبها للذين يتقون و يؤتون الزكوة
متعلق «يتقون» تخلف از فرمانهاى خداوند است و مصداق مورد نظر آن، با توجه به آيات گذشته كه درباره گرايشهاى شرك آلود بنى اسرائيل بود، شركورزى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 1،2
1 - پيروان رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، از رحمت خاص الهى بهره مند هستند .
فسأكتبها . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون. الذين يتبعون الرسول
«الذين يتبعون» عطف بيان و يا بدل براى «الذين هم . .. » در آيه قبل است. بنابراين رحمت نويد داده شده با جمله «سأكتبها»، از آن پيروانِ پيامبر پس از بعثت او خواهد بود.
2 - رحمت خاص الهى در قيامت از آن پيروان پيامبر اسلام خواهد بود .
فسأكتبها . .. الذين يتبعون الرسول
برداشت فوق بر اين اساس است كه «فسأكتبها» بيان تحقق رحمت الهى در سراى آخرت باشد.
رحمت خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 7،8،9،14
7 - خداوند افاضه رحمت بر تمامى موجودات را بر خويش فرض و لازم كرده است.
كتب على نفسه الرحمة
از معانى «كتب»، ثبوت و وجوب و قضاى حتمى است. در آيه مورد بحث نيز ظاهراً همين معنى مورد نظر است.
8 - آفرينش هستى و ديگر افعال خداوند بر پايه رحمت جهانشمول اوست.
لمن ما فى السموت . .. كتب على نفسه الرحمة
چون خداوند رحمت را بر خود واجب كرده، هر كارى از او صادر گردد جز رحمت نخواهد بود.
9 - آفرينش موجودات در جهت برخوردارى آنها از رحمت خداوند
قل لمن ما فى السموت و الأرض قل للّه كتب على نفسه الرحمة
14 - برخوردارى مردم از رحمت خداوند، از فلسفه هاى برپايى قيامت
كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيمة لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 12
12 - اميد به رحمت و لطف خداوند ، زمينه آمرزش تمامى گناهان از سوى او است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
توصيه به مأيوس نشدن از رحمت خداوند، در حقيقت سفارش به اميد داشتن به لطف و رحمت او است; تا از اين رهگذر بتوان به آمرزش او دست يافت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 6 - 6
6 - اميدوارى به رحمت خدا و باورمندى به قيامت ، زمينه ساز روآورى انسان به توكل ، انابه و نيايش
ربّنا عليك توكلنا . .. لقد كان لكم فيهم أسوة حسنة لمن كان يرجوا اللّه و اليوم ال
در صورتى كه الگو بودن، نظر به محتواى آيات پيشين داشته باشد - كه درباره توكل، توبه و نيايش بود - تعبير «لمن كان. ..» افاده مطلب بالا مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 10
10 - باور به توبه پذيرى و رحيميت خدا ، ترغيب كننده شخص گنهكار به توبه و طلب آمرزش از اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
هدف از تأكيد بر توبه پذيرى خداوند - كه از حرف تأكيد «انّ» و ضمير فصل «هو» و به كارگيرى صيغه مبالغه «تواب» به دست مى آيد - ترغيب گنهكاران به توبه و طلب آمرزش از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 44 - 10
10- توجه به رحمت گسترده الهى ، پرهيزدهنده بندگان از نافرمانى او است .
إنّ الشيطن كان للرحمن عصيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 6
6 - توجّه به شكست ناپذيرى خداوند و مهربانى او ، برانگيزاننده اميد به امداد هاى الهى در دل مؤمنان است .
ينصر من يشاء و هو العزيز الرحيم
آوردن دو وصف «عزّت» و «رحمت» - پس از بيان امداد الهى و اين كه خداوند، هر كس را كه بخواهد يارى خواهد كرد - مى تواند به منظور ايجاد اميد در دل مسلمانان صدر اسلام باشد كه درباره خود نيز انتظار چنين امدادهايى را داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 43 - 16
16 - توجه به رحمت گسترده و عقاب شديد خداوند ، زمينه ساز بازگشت انسان از مخالفت با حق
إنّ ربّك لذو مغفرة و ذو عقاب أليم
چنانچه جمله «إنّ ربك . ..» مربوط به مخالفان پيامبران باشد، از توجه دادن خداوند به مغفرت و عقاب خويش، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 3،5
3 - توجه فرشتگان به رحمت گسترده الهى ، عامل عبادت هميشگى آنان به درگاه حق *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
ذكر «عباد الرحمان» به جاى «عباد اللّه» و امثال آن، مى تواند نشانگر اين نكته باشد كه ملائكه با توجه به رحمت گسترده خداوند، به عبادت او روى آورده اند.
5 - توجه به رحمت گسترده الهى ، زمينه ساز گرايش به عبوديت و بندگى او *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
با الغاى خصوصيت از فرشتگان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 6
6 - توجه انسان به نيكى و رحمت گسترده خداوند ، مايه گرايش به پرستش او و التجا به درگاهش
ندعوه إنّه هو البرّ الرحيم
از ارتباط «ندعوه» با «إنّه هو البرّ الرحيم» و بيان تعليلى «إنّه هو. ..»، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 5،7
5 - همه موجودات و مخلوقات ، بهره مند از رحمت گسترده الهى هستند .
بسم اللّه الرحمن
كلمه «رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت رحمت و گستردگى آن دارد.
7 - رحمت گسترده خداوند و مهربانى او به بندگان ، دليل لزوم انجام كار ها با نام او
بسم اللّه الرحمن الرحيم
توصيف «اللّه» به رحمان و رحيم پس از اشاره به لزوم انجام كارها با نام خدا، گوياى حكمت اين دستور است ; يعنى، چون خدا رحمان و رحيم است، كارها را با نام او آغاز كنيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 4
4 - تدبير هستى بر اساس رحمت الهى است .
رب العلمين. الرحمن الرحيم
توصيف خداوند به رحمانيت و رحيميت، پس از بيان تدبير جهان هستى به دست او، بيانگر برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 7
7 - فضل و رحمت الهى بر بنى اسرائيل ، نجات دهنده آنان از زيان و خسران شد .
فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته لكنتم من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 157 - 6
6 - دستيابى به هدايت در گرو الطاف خدا و رحمت اوست .
أولئك عليهم صلوت من ربهم و رحمة و أولئك هم المهتدون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «أولئك» (در ذيل آيه) اشاره به مشمولين صلوات و رحمت - كه از «أولئك عليهم» به دست مى آيد - داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 14،15
14 - توبه انسان ها و پذيرش آن از سوى خداوند ، جلوه اى از مغفرت و رحمت اوست .
الا الذين تابوا من قبل ان تقدروا عليهم فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جمله « فاعلموا ان اللّه غفور رحيم» پس از «الذين تابوا» مى تواند به دو معنا اشاره داشته باشد: اول اينكه موفق شدن انسانها به توبه با توفيق خداوند و برخاسته از مغفرت و رحمت اوست. دوم اينكه پذيرش توبه نيز برخاسته از مغفرت و رحمت اوست.
15 - سقوط حد از محاربان مفسد در صورت توبه ، پرتويى از رحمت و مغفرت الهى است .
الا الذين تابوا . .. فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 133 - 11
11 - بى نيازى و رحمت خداوند موجب امهال به جوامع كفر و ستم پيشه و نابود ساختن آنان است.
و ربك الغنى ذو الرحمة إن يشأ يذهبكم و يستخلف من بعدكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 21،23
21 - ربوبيت و غفران و رحمت الهى مقتضى آسان نمودن تكاليف در شرايط اضطرار است.
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
23 - رحمت و غفران خداوند برطرف كننده آثار و تبعات بد استفاده كردن از محرمات در حال اضطرار است. *
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
«غفور» صيغه مبالغه به معناى بسيار پوشاننده است. غفران خداوند در مورد مضطر به خوردن محرمات، ممكن است پوشاندن گناه و تبعات آن باشد و محتمل است برخى آثار نامطلوب و وضعى استفاده از آنها باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 9
9 - گستردگى رحمت خدا، مانع كيفر مجرمان نخواهد بود.
ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 3،10
3 - بنى اسرائيل پس از اذعان به گمراهى خويش ، به اين حقيقت رسيدند كه نجاتشان از فرجام شوم گوساله پرستى در گرو شمول رحمت خدا و مغفرت اوست .
قالوا لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
10 - شمول رحمت خدا و آمرزش او تنها راه نجات از زيان گناه و گرايش هاى شرك آلود است .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 151 - 11
11 - غفران خداوند ، نشأت گرفته از رحمت و مهربرترين اوست .
رب اغفر لى و لأخى . .. و أنت أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 15
15 - راه نجات از عذاب برزخ ، توبه به درگاه خدا و جلب رحمت اوست .
من يسومهم سوء العذاب . .. إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 12
12 - رأفت و رحمت گسترده الهى ، عامل پذيرش توبه مؤمنان
ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 12 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصايب ، در گرو مشيت خدا و بسته به لطف و رحمت اوست .
و إذا مسّ الإنسن الضرّ دعانا . .. فلما كشفنا عنه ضرّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 8
8- نجات يافتن از حوادثى چون طوفان نوح ( عذاب هاى الهى ) ، جز در سايه رحمت الهى ، امكان پذير نيست .
لا عاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 8
8- نوح ( ع ) ، رهايى خويش از زيان كارى را در گرو مغفرت و رحمت الهى مى دانست .
إلاّ تغفر لى و ترحمنى أكن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 6،8،13،14
6- نفس آدمى در صورت شمول رحمت خدا بر او ، به انجام بدى ها فرمان نمى دهد و به ارتكاب گناهان ترغيب نمى كند .
إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
8- يوسف ( ع ) به دليل باور به ربوبيت و تدبير الهى ، رحمت او را مايه ترك گناهان و بدى ها دانست و خود را ستايش نكرد .
و ما أُبرّءُ نفسى إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
13- خداوند ، امور انسان ها را بر اساس رحمت خويش و مغفرت خطا هاى آنان تدبير مى كند .
إن ربى غفور رحيم
14- ترحم خدا بر برخى انسان ها و نجات آنان از سيطره نفس امّاره ، برخاسته از رحمت و غفران اوست .
إن النفس . .. إلاّ ما رحم ربى إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 64 - 13
13- حفاظت و حراست خداوند از بندگان ، برخاسته از رحمت گسترده اوست .
فالله خير حفظًا و هو أرحم الرحمين
توصيف خداوند به «أرحم الراحمين» ، پس از ياد كردن از او به عنوان بهترين حافظ ، گوياى ارتباط ميان مضمون دو صفت ياد شده است ; يعنى ، چون أرحم الراحمين است بهترين حافظ مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 15
15- گذشت مظلوم از ظالم كافى در آمرزش او نيست و به مغفرت و رحمت الهى نيز منوط است .
لاتثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
از اينكه يوسف(ع) پس از گذشتن از حق خويش و بخشودن برادرانش از خداوند مى خواهد گناه آنان را بيامرزد ، مى توان برداشت فوق را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 4
4- ابراهيم ( ع ) اميدوار به فرزنددار شدن در كهنسالى ، در پرتو لطف و رحمت الهى
فبم تبشّرون . .. فلاتكن من القنطين . قال و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 10
10- آفرينش جهان و انسان و برآوردن نياز هاى او ، مقتضاى رأفت و رحمت پروردگار است .
خلق السموت . .. تعلى عمّا يشركون ... خلق الإنسن ... إن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 18 - 5
5- اعطاى نعمت هاى غير قابل شمارش به بندگان ، برخاسته از رحمت خداوند است .
و إن تعدّوا نعمة الله لاتحصوها إن الله لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 12
12- تهديد به عذاب ، به جاى اقدام عملى ، برخاسته از رأفت و رحمت خداوندى است .
أو يأخذهم على تخوّف فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 19
19- علم ، مقدمه هدايت و هدايت ، زمينه ساز جلب رحمت الهى و رحمت ، موجب بشارت و سرور مسلمانان حقيقى است .
و نزّلنا عليك الكتب تبينًا لكلّ شىء و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه ترتيب در آيه، ترتيب رتبى باشد; يعنى، هر يك از آنها مقدمه ديگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 66 - 10
10- آماده شدن موهبت هاى طبيعى به منظور تأمين نياز هاى انسان ها ، برخاسته از رحمت گسترده خداوند به آنان است .
ربّكم الذى يزجى لكم . .. إنه كان بكم رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 1
1- لطف و رحمت خداوند ، مانع بازپس گيرى وحى ( حقايق و معارف وحيانى ) از پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لئن شئنا لنذهبنّ . .. إلاّ رحمة من ربّك
استثنا ممكن است از كلمه و يا كلامى محذوف صورت گرفته باشد: مثلاً عبارت چنين باشد آنچه را به تو داديم، جز از سر رحمت نداديم و بنابراين، محو نخواهيم كرد. و يا استدراك از «لئن شئنا» باشد و عبارت چنين فرض شود: «و لكن لانشاء ذلك رحمة» (ولى زايل كردن معارف عطا شده را نمى خواهيم به خاطر رحمت به تو)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 4
4- غفران و رحمت گسترده الهى ، مانع مؤاخذه و مجازات سريع كافران هدايت ناپذير است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
مرجع ضمير «هم» در «يؤاخذهم» واژه «مَن ذُكِّرَ. ..» در آيه قبل است; يعنى، آنان كه از آيات الهى، اِعراض كرده و به مهلكه هدايت ناپذيرى درافتادند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 6
6- امنيت اجتماعى ، تبلور رحمت الهى است . *
هذا رحمة من ربّى
«هذا» اشاره به «سد و تمام جهات آن» است. از جمله آن، مى تواند آثار بناى سد باشد كه مهم ترين آن، ايجاد امنيت براى مردم آن سامان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 5،6
5- رحمت خداوند جلوه اى از ربوبيت او است .
رحمت ربّك
6- بنده نوازى و مهرورزى خداوند ، مايه برخوردارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از تربيت ها و الطاف او است .
ذكر رحمت ربّك عبده
اين كه خداوند، رحمت بر بنده اش زكريا را با تعبير «ربّك» - خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) - بيان كرد، اشاره به اين نكته دارد كه او در راستاى تربيت آن حضرت نيز از رحمت بر بنده خود دريغ نخواهد كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 18 - 4
4- رحمت وافر خداوند ، مقتضى پناه دادن او به گرفتاران و بى پناهان است .
إنّى أعوذ بالرحمن منك
«رحمان» صيغه مبالغه و به معناى بسيار مهربان است. تكيه حضرت مريم براين نام از بين نام هاى ديگر خداوند نشانه ويژگى اين وصف در بين اوصاف خداوند و تناسب بيشتر آن با مقام استعاذه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 53 - 7
7- رحمت خداوند به پيامبران ، پديدآورنده زمينه هاى موفقيت آنان در اهداف رسالت
و وهبنا له من رحمتنا أخاه هرون نبيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 7
7- رحمت خداوند ، سرچشمه اعطاى مال و اولاد به انسان ها است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 26 - 6
6- رحمت گسترده الهى ، ناسازگار با داشتن فرزند
قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا سبحنه
«رحمان» صيغه مبالغه است و دلالت بر شدت و گستردگى رحمت دارد. ذكر اين صفت از ميان ديگر اوصاف خداوند، مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 13
13- رحمت گسترده و مهربانى بى مانند خداوند ، مقتضى استجابت دعاى بندگان از جانب او است .
و أيّوب إذ نادى . .. و أنت أرحم الرحمين
از اين كه ايوب(ع) پس از بيان مشكلات خود، خدا را به صفت «أرحم الراحمين» ياد كرد، مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 2
2- مورد لطف و مرحمت قرار گرفتن انسان ، فلسفه دين و حكمت فرستاده رسولان
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 5 - 6
6 - پذيرش توبه قذف كنندگان و پاك شدن آنان از آثار فسق ، ناشى از غفران و رحمت خداوند است .
والذين يرمون المحصنت . .. أُولئك هم الفسقون 0 إلاّ الذين تابوا من بعد ذلك و أ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 5
5 - رحمت ، فضل ، توبه پذيرى و حكمت خداوند ، جلوگير مؤمنان از سقوط بر اثر لغزش ها و نادانى هايشان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه توّاب حكيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند محذوف باشد - به قرينه آيات پيشين و نيز آيه 21 همان مضمونى است كه در برداشت ياد شده آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 14 - 3
3 - فضل و رحمت الهى و افشاى چهره توطئه گران « افك » از سوى خدا ، مسلمانان صدراسلام را از خطر عذابى بزرگ نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته . .. لمسّكم فى ما أفضتم فيه عذاب عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 4،6
4 - فضل ، رحمت ، رأفت و مهربانى خداوند ، موجب شتاب نكردن او در عذاب اشاعه دهندگان فحشا
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته و أنّ اللّه رءوف رحيم
جواب «لولا» محذوف است و آنچه مى تواند مقدر باشد - به قرينه آيه 14 (لمسّكم فيما أفضتم فيه عذاب عظيم) و نيز آيه قبلى كه در آن اشاعه دهندگان فحشا تهديد به عذاب شده اند - جمله اى مانند «لعاجلكم بالعقوبة» و يا «لهلكتم» مى باشد.
6 - فضل و رحمت خدا ، مردم صدراسلام را كه ندانسته در گسترش توطئه « افك » دخالت داشتند ، از گرفتار شدن به عذاب دنيوى و اخروى نجات بخشيد .
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
به قرينه آيه پيش و نيز آيه 14، جمله «و لولا فضل اللّه»، به تقدير «و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته مسكم عذاب فى الدنيا و الآخرة» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 17
17 - هيچ كس بيرون از مشيت خدا و بدون برخوردارى از فضل و رحمت او ، قادر بر مخالفت با شيطان و اجتناب از فحشا و منكرات نيست .
لاتتّبعوا خطوت الشيطن . .. و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 32 - 16
16 - رحمت وسيع و علم گسترده خداوند ، تضمين كننده تحقق وعده او ، مبنى بر تأمين نيازمندى هاى فقيرانى كه در صدد ازدواج اند .
إن يكونوا فقراء يغنهم اللّه من فضله و اللّه وسع عليم
جمله «و اللّه واسع عليم» استينافيه تعليليه است و بيانگر علت و چگونگى بى نياز كردن فقيران و تهى دستان به وسيله خدا است; يعنى، چون خداوند گشايش گر و داناى مطلق به همه حقايق و نيازمندى هاى انسان است، پس بر انجام وعده خود نيز، توانا خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 6 - 9
9 - غفران و رحمت خداوند ، دليل و فلسفه تأخير و يا انصراف از نزول عذاب بر برخى از بندگان گنه كار
انّه كان غفورًا رحيمًا
جمله «إنّه كان غفوراً رحيماً» تعليل براى جمله اى مقدر و مناسب آن (مانند «أخر عقوبته» و «انصرف عن عذابه») است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 10
10 - تبديل بدى هاى مردم توبه كار ، مؤمن و نيكوكار به خوبى ها و جايگزين كردن ثواب به جاى عقاب آنان ، برخاسته از غفران و مهربانى خداوند
إلاّ من تاب . .. فأُولئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنت و كان اللّه غفورًا رحيمًا
يادآورى دو صفت غفران و رحمت خداوند، پس از وعده تبديل بدى هاى مؤمنان به خوبى ها، مى تواند گوياى حقيقت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 5 - 1،5
1 - قرآن ، نشأت يافته از رحمت و لطف الهى به انسان ها است .
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن
5 - رحمت گسترده خداوند ، مقتضى نزول وحى و پيام نو به نو براى انسان ها
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن محدث
برداشت ياد شده از ارتباط ميان آمدن صفت «رحمان» براى خداوند و صفت «ذكر» براى وحى،استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 6
6 - مهلت يافتن كافران در دنيا ، ناشى از رحمت خدا است و نه معلول عجز او از مكافات .
فسيأتيهم أنبؤا ما كانوا به يستهزءون . .. و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
تأكيد بر شكست ناپذيرى و رحمت خدا، پس از تهديد كافران به عذاب اخروى (فسيأتيهم أنباؤا ما كانوا به يستهزءون) مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه تأخير عذاب كافران در دنيا، به خاطر ناتوانى خدا نيست; بلكه رحمت و مهر او سبب شده است تا آنان را مهلت دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 68 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، به خاطر رحمت و لطف او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت موسى و فرعون تسلّى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و نيز هشدارى است به كافران مكه كه نازل نشدن عذاب بر آنان، نه از باب ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمتى است كه بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، عزّت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 104 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، ناشى از رحمت و لطف او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى وى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت حضرت ابراهيم(ع) و فرجام اخروى مشركان، هشدارى است به شرك پيشگان صدراسلام كه اگر بر آنان عذاب نازل نمى شود، نه از ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمت او بر مردمان است و چون زمينه آن به پايان برسد، عزّت و قهر الهى گريز ناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 140 - 5
5 - مهلت دادن خدا به كافران و حق ستيزان ، معلول رحمت و لطف او است ; نه از روى ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت قوم عاد از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و از سوى ديگر هشدارى است به مشركان مكه كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، از باب ناتوانى حق تعالى نيست; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان رسد، عزت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 159 - 5
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، معلول لطف و رحمت او بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادآورى سرگذشت ثموديان، از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و از سوى ديگر هشدارى به اكثريت مشركان لجوج و مصمم بر كفر است كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 175 - 4
4 - مهلت خدا به كافران و حق ستيزان صدراسلام و تأخير در مجازات آنان ، معلول رحمت او بود ; نه برخاسته از ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
ياد آورى سرگذشت قوم لوط، از يك سو تسلّى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) است و از سوى ديگر هشدارى به شرك پيشگان صدر اسلام است كه اگر بر آنان عذاب نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 191 - 4
4 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام و تأخير در مجازات آنان ، معلول رحمت او است ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت شعيب(ع) و مردم ايكه، از يكسو تسلى بخش خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد و از سوى ديگر هشدارى به شرك پيشگان حق ستيز مكه است كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده، نه از باب ناتوانى خداوند است; بلكه از باب رحمتى است كه او بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان برسد، قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 217 - 4
4 - قدرت شكست ناپذير و رحمت گسترده الهى ، مقتضى توكل و اعتماد مؤمنان بر او
و توكّل على العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 219 - 3
3 - خداوند عزيز و رحيم و آگاه به نماز و راز و نياز انسان ها ، سزاوار اعتماد و توكل كردن آنان بر او
و توكّل على العزيز الرحيم . الذى ... و تقلّبك فى السجدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 19 - 20
20 - قرار گرفتن در زمره صالحان ، منوط به عمل نيك و رحمت ويژه الهى
و أن أعمل صلحًا ترضه وأدخلنى برحمتك فى عبادك الصلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 74 - 2
2 - تأخير كيفر مجرمان و اعطاى مهلت به آنان ، ناشى از فضل و رحمت الهى است نه معلول نا آگاهى او به اسرار و اعمال زشت آنها .
و يقولون متى هذا الوعد. .. و إنّ ربّك لذو فضل... و إنّ ربّك ليعلم
از ارتباط اين آيه با دو آيه پيشين، استفاده مى شود كه نازل نشدن عذاب بر كافران، نتيجه فضل خدا است; نه اين كه او از سخنان گستاخانه و تعجيل آنان در عذاب بى اطلاع بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 90 - 7
7 - پاداش دهى خداوند براساس فضل و بخشش و مجازات او بر پايه عدل و داد
من جاء بالحسنة فله خير منها. .. و من جاء بالسيّئة... هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملو
خداوند در مورد حسنه مى فرمايد: «فله خير منها» و اين بيانگر تفضل است; ولى درباره سيئه مى فرمايد «هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملون» و اين بيانگر عدل و تطابق و تناسب كيفر با عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 5
5 - بخشودن گناه گنه كاران ، مقتضاى آمرزش گرى و مهرورزى خدا نسبت به بندگان
فغفر له إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 5
5 - مشيّت خداوند در يارى انسان ها ، برخاسته از عزّت و رحمت او است .
ينصر من يشاء و هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 6 - 7
7 - اداره و تدبير امور جهان ، برخاسته از علم و عزت و رحمت الهى است .
يدبّر الأمر . .. ذلك علم الغيب و الشهدة العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 17
17 - گناه و جرم به حساب نياوردن گناهِ خطايى ، برخاسته از آمرزندگى و مهربانى خداوند است .
و ليس عليكم جناح فيما أخطأتم به . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 11،12،13
11 - آمرزگارى خداوند ، برخاسته از رحمت و مهربانى او است .
إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
برداشت بالا، بنابراين احتمال است كه «رحيماً» صفت براى «غفوراً» باشد.
12 - توفيق دادن خداوند به منافقان ، براى توبه ، از آمرزگارى و رحمت او است .
المنفقين . .. أو يتوب عليهم إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
13 - اعطاى پاداش از ناحيه خداوند به راستگويان ، از آمرزگارى و رحمت او است .
ليجزى اللّه الصدقين . .. إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 12
12 - برخوردار كردن مؤمنان از رحمت ويژه ، برخاسته از عنايت و مهربانى خداوند به آنان است .
هو الذى يصلّى عليكم . .. و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 34
34 - تشريع احكامى اختصاصى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به منظور رفع حرج از آن حضرت ، برخاسته از آمرزندگى و رحمت خداوند است .
لكيلا يكون عليك حرج و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 14
14 - گذشت از لغزش مؤمنان ، برخاسته از آمرزشگرى و رحمت خداوند است .
و يتوب اللّه على المؤمنين . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 2 - 8
8 - رحمت خداوند ، منشأ آمرزش گرى او است .
و هو الرحيم الغفور
برداشت ياد شده مبتنى بر اين نكته است كه «الغفور» صفت براى «الرحيم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 3
3 - هرگونه افاضه حق تعالى به خلق ، ناشى از رحمت او است .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة
برداشت ياد شده، از تعبير «رحمة» - كه درباره هر نوع داده الهى به بندگان است - استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 44 - 1،2
1 - جز رحمت خدا ، هيچ چيز موجب نجات كسانى نمى شود كه به مشيت خدا در آستانه غرق شدن قرار دارند .
و إن نشأ نغرقهم . .. إلاّ رحمة منّا
استثنا در «إلاّ رحمة. ..» استثناى مفرغ (به حذف مستثنامنه) و به تقدير «لاينقذون لأىّ شىء من الأشياء إلاّ لرحمة...» مى
باشد.
2 - رحمت خدا و تقدير زندگى محدود و موقت دنيا ، فلسفه استمرار حيات بشر و نجات او از عوامل مرگ و نابودى است .
و لا هم ينقذون . إلاّ رحمة منّا و متعًا إلى حين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصيبت ها ، در گرو مشيت خداوند و بسته به لطف و رحمت او است .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منيبًا إليه ثمّ إذا خوّله نعمة منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 15
15 - گستردگى و انحصار غفران و رحمت خداوند ، مقتضى آمرزش تمامى گناهان خرد و كلان بندگان است .
إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا إنّه هو الغفور الرحيم
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه جمله «إن-ّه هو الغفور. ..» در مقام تعليل براى جمله پيشين «إنّ اللّه يغفر...» مى باشد; يعنى، چون تنها خداوند غفور و رحيم است، تمامى گناهان را مى آمرزد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 14
14 - رحمت و علم همه جانبه و گسترده خداوند ، مقتضىِ طلب آمرزش از او و اميد بستن به اجابت او است .
و يستغفرون للذين ءامنوا ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا فاغفر للذين تابوا
برداشت ياد شده از تفريع «فاغفر للذين تابوا. ..» بر «ربّنا وسعت...» استفاده مى شود; يعنى، اى پروردگار ما! چون رحمت و علم تو گسترده و جهان شمول است، پس بيامرز مؤمنان توبه كننده را... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 3،4
3 - رحمت الهى ، مايه نجات انسان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
4 - نجات مؤمنان و صالحان از بدى ها و ناراحتى هاى روز قيامت ، برخاسته از رحمت و لطف الهى است ; نه از استحقاق آنان .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته
يادآورى و تصريح فرشتگان به اين كه حفظ مؤمنان از ناراحتى هاى قيامت نشانگر اين است كه آنان مورد رحمت و لطف الهى قرار گرفته اند; مى تواند حكايت از حقيقت ياد شده داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 5 - 21
21 - دوام جهان هستى ، برخاسته از غفران و رحمت بى كران حق ، با وجود شرك و ناسپاسى آدميان
له ما فى السموت . .. تكاد السموت يتفطّرن ... ألا إنّ اللّه هو الغفور الرحيم
چنانچه اين آيات در مقام توحيد و نفى شرك باشد، ارتباط آخرين عبارت آيه (ألا إنّ اللّه. ..) با بخش اول آيه، مى تواند از جهت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 24 - 8
8 - لطف ، رحمت ، قدرت و عزت خداوند ، مقتضى مصون داشتن حريم وحى از نفوذ و تصرف دروغ پردازان
اللّه لطيف بعباده . .. و هو القوىّ العزيز ... و يمح اللّه البطل
ارتباط مجموعه آيات و سياق واحد آنها، مى تواند بيانگر معناى ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 14
14 - « نعمت ها » برخاسته از لطف و رحمت الهى و « مصائب و سختى ها » نتيجه عملكرد خود آدمى است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 4
4 - آفرينش فرشتگان ، براساس رحمت الهى است .
هم عبد الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 6
6- تقدير و تثبيت امور در شب قدر ، براساس رحمت پروردگار به خلق
فيها يفرق كلّ أمر حكيم . .. رحمة من ربّك
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «رحمة. ..» در مقام بيان دليل «يفرق...» باشد; يعنى، تقدير و تثبيت امور مهم، براى رحمت رسانى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 3
3- تكيه بر هر چيز و هر كس - جز رحمت الهى - در قيامت ، بى ثمر به حال انسان
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 15
15- مهلت خداوند به كافران ، ناشى از غفران و رحمت او است ; نه جهل و ناتوانى او .
فلا تملكون . .. هو أعلم ... و هو الغفور الرحيم
تعبير «و هو الغفور الرحيم» در پى تهديد كافران، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد. بدين معنا كه خداوند، قادر است كافران را كيفر دهد; اما آن را به تأخير انداخته، تا مگر بنده اى استغفار نموده و رو به سوى حق آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 27 - 5
5 - انسان ها ، بدون لطف و رحمت خداوند ، در معرض ابتلا به عذاب دوزخ اند .
فمنّ اللّه علينا و وقينا عذاب السموم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 7
7 - نيكى هاى گسترده خداوند به خلق ، نشأت يافته از رحمت بى كران او است ; و نه معلول نياز و چشمداشت .
هو البرّ الرحيم
توصيف «البرّ» به صفت «الرحيم»، مى رساند كه نيكى هاى خداوند از سر رحمت است; نه مانند نيكى خلق كه براى جلب منافع مادى يا معنوى است و يا دستكم رهانيدن خود از شكنجه وجدان.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 65 - 4
4 - رونق كشاورزى ، نشانه لطف و رحمت الهى به انسان ها است .
لو نشاء لجعلنه حطمًا . فظلتم تفكّهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 12 - 12
12 - اجازه گفتوگوى محرمانه با پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، بدون دادن « صدقه نجوا » براى افراد ناتوان ، برخاسته از غفران و رحمت خداوند
فإن لم تجدوا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 17
17 - رأفت و رحمت گسترده خداوند ، پشتوانه اجابت دعا ها و استغفار هاى انسان
يقولون ربّنا اغفر لنا . .. ربّنا إنّك رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 10
10 - رحمت و غفران گسترده الهى ، پشتوانه بخشايش گناه اهل مكه و پيدايش مودّت ميان آنان و مؤمنان
عسى اللّه أن يجعل بينكم . .. و اللّه غفور رحيم
از ارتباط ميان «واللّه غفور رحيم» با صدر آيه - كه نويد به اصلاح روابط مؤمنان مدينه و مكيان ستيزه جو را دربردارد - استفاده مى شود كه آن عداوت ها، پايان خواهد يافت و معاندان به سوى توبه روى خواهند آورد و رحمت و غفران گسترده الهى آنان را دربرخواهد گرفت و در پرتو اين رحمت و آمرزش، مودّت حاصل خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 25
25 - غفران و رحمت الهى ، پشتوانه اجابت دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و آمرزش خواهى آن حضرت براى امت
و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 44
44 - غفران و رحمت خداوند ، مقتضى استغفار و آمرزش خواهى بندگان از درگاه او است .
و استغفروا اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
جمله «إنّ اللّه. ..» تعليل براى فرمان «استغفروا...» است; يعنى، چون غفران و رحمت خداوند بسيار است، پس مقتضى است كه از او آمرزش بطلبيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 13
13 - ناتوانى همگان ، از اعمال نظر و دخالت در تصميم گيرى هاى جهان آخرت ، برخاسته از فراگير بودن ربوبيت خداوند و گستردگى رحمت او است .
ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن لايملكون منه خطابًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 1
1 - لزوم نگرش دقيق به آفاق رحمت خداوند در گستره هستى
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه
«نظر» به معناى «گرداندن چشم به اين و آن سو، به منظور ديدن و درك چيزى» است و گاهى هم مراد از آن، تأمل و كنكاش است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 13
13 - ابلاغ رحمت خداوند به تكذيب كنندگان وحى و بيم دادن آنان از عذاب خداوند، روشهاى كلى مقابله با آنان است.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 19 - 1
1 - لطف و رحمت پيوسته خداوند نسبت به بندگان خويش
اللّه لطيف بعباده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 87 - 6
6- يعقوب ( ع ) مطمئن به يارى و رحمت خداوند در يافتن يوسف و بنيامين
فتحسسوا من يوسف و أخيه و لاتاْيئسوا من روح الله
جلوه و نمود رحمت خداوند در آيه شريفه ، يارى و كمك او در يافتن يوسف و دستيابى به بنيامين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 5 - 7
7 - روى گردانى از پيام هاى الهى ، اعراض از رحمت او و روى برتافتن از منافع خويش است .
و ما يأتيهم من ذكر من الرحمن . .. معرضين
با توجه به اين كه پيام هاى الهى تبلور رحمت او است، روى گردانى از آن در حقيقت اعراض از رحمت خدا و محروم ساختن خود از لطف او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از غفران ، آمرزش ، رحمت و مهربانى خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 82 - 13
13 - اعتراف آرزوكنندگان ثروت قارونى به لطف و رحمت خداوند در حق ايشان ، به خاطر گرفتار نساختن آنان به سرنوشت قارون ( فرو نبردن آنان در زمين )
لولا أن منّ اللّه علينا لخسف بنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 9
9 - اعتراف فرشتگان حامل عرش الهى ، به ربوبيت خداوند و رحمت و علم گسترده او درباره همه پديده هاى عالم
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 4
4 - رحمت ويژه الهى داراى اقسام و انواع گوناگون
لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه گشوده بودن درهاى آسمان كنايه از رحمت ويژه الهى باشد، جمع آوردن كلمه «ابواب» حكايت از تنوع رحمتهاى ويژه دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 9
9 - شايسته دانستن خدا براى عبادت و اميد به رحمت هاى او ، از انگيزه هاى پرستش خداست .
الحمد للّه رب العلمين. الرحمن الرحيم ... إياك نعبد
مطرح ساختن عبادت خدا پس از توصيف او به ربوبيت، رحمانيت، رحيميت و مالكيت روز جزا، بيانگر انگيزه هاى پرستش است; يعنى، چون خدا رب است، شايسته پرستش است و چون مردم به رحمت او نيازمندند، بايد عبادتش كنند وبدان جهت كه از عذاب آخرت مى هراسند، بايد او را بپرستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 15،21،25
15 - كسانى را كه داراى زمينه مساعدى براى گرايش به ايمان هستند، بايد به رحمت و امنيت خداوندى اميدوار كرد.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
گزينش جمله توصيفى «الذين يؤمنون» به جاى «المؤمنون» و يا «ءامنوا»، با توجه به معناى فعل مضارع، اشاره به مطلب فوق مى تواند باشد.
21 - لزوم اميدوار ساختن گنهكاران به آمرزش و رحمت خداوند و جذب آنان به محيط صلاح
فقل . .. من عمل منكم سوءاً
25 - گنهكار نبايد از آمرزش و رحمت خداوند مأيوس باشد.
من عمل منكم سوءاً . .. فأنه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 165 - 13
13 - آدمى در هر حال بايد از عقوبتهاى الهى ترسان و به رحمت او اميدوار باشد.
إن ربك سريع العقاب و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 23 - 5،10
5 - آدم و حوا اميدوار به مغفرت و رحمت الهى
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا
10 - مغفرت و رحمت الهى تنها اميد و وسيله رهايى گنهكاران از خسران گناه است.
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 8
8- ضرورت اميد داشتن به رحمت خدا ، در پى بروز مشكلات و از دست رفتن امكانات
ثم نزعنها منه إنّه ليئوس كفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 37 - 4
4- هيچ كس ، حتى مطرودين درگاه الهى و لعن شدگان ، نبايد از رحمت خداوند مأيوس شوند ; بلكه بايد خواسته هاى خويش را از او طلب كنند .
و إن عليك اللعنة إلى يوم الدين . قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون . قال فإنك من ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 1،4
1- ايجاد اميدوارى به رحمت در بنى اسرائيل ، على رغم دو بار فسادانگيزى و شكست تلخشان به وسيله خداوند
عسى ربّكم أن يرحمكم
مخاطبان آيه با توجه به آيات قبل، بنى اسرائيل است.
4- شكست امت هاى فسادگر به معناى قطع هميشگى رحمت الهى از آنان نيست .
عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 5 - 10
10- لطف و رحمت خاص الهى ، تنها نقطه اميد زكريا دربرخوردارشدن از فرزند بود .
فهب لى من لدنك وليًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 6
6 - لزوم اميدوار ساختن منحرفان و خطاكاران ، به رحمت و مغفرت الهى
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 29 - 13
13 - اميد داشتن به رحمت و پاداش الهى - نه خود را مستحق آن شمردن - از ويژگى هاى عالمان خداترس ، تلاوتگر قرآن ، برپادارنده نماز و انفاق كننده در نهان و آشكار
إنّما يخشى اللّه من عباده العلمؤا . .. إنّ الذين يتلون كتب اللّه و أقاموا الصل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 5
5 - تنها در سايه پرهيز از گناه و توبه از خطا هاى گذشته ، مى توان به رحمت و لطف خدا اميدوار بود .
و إذا قيل لهم اتّقوا . .. لعلّكم ترحمون
به كار رفتن كلمه «لعلّ» كه براى ترجّى و اميدوارى است، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 10
10 - به هنگام گرفتارى و مشكلات - هر چند شديد و طاقت فرسا باشد - نبايد از رحمت الهى مأيوس شد .
إذ نادى ربّه . .. و وهبنا له أهله ... رحمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 2،9
2 - عبادت شبانه با سجده و قيام ، دغدغه خاطر داشتن از روز قيامت و اميد به رحمت الهى ، از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين
أمّن هو قنت ءاناء الّيل ساجدًا و قائمًا يحذر الأخرة و يرجوا رحمة ربّه
آيه شريفه به قرينه مقابله با آيه قبل - كه درباره انسان هاى كافر بود - درصدد بيان اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستين است.
9 - ربوبيت خداوند ، مقتضى اميدوارى انسان به رحمت او است .
و يرجوا رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام اميدبخش رحمت و آمرزش خداوند به بندگان گنه كار
قل يعبادى الذين أسرفوا على أنفسهم لاتقنطوا من رحمة اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 14 - 1
1 - منافقان ، بدان پندار كه در دنيا با مؤمنان بوده اند و در انجام اعمال و تكاليف دينى ( نماز ، روزه و . . . ) با آنان همراهى داشته اند ، خود را همچون مؤمنان سزاوار رحمت الهى مى دانند .
فضرب بينهم بسور له باب باطنه فيه الرحمة . .. ينادونهم ألم نكن معكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 5
5 - هراس از مقام ربوبى خدا و نقمت او و اميد داشتن به رحمت وى ، از آداب دعا و نيايش به درگاه خداوند است .
و ادعوه خوفاً و طمعاً
هر يك از «خوفاً» و «طمعاً» مصدرى است به معناى اسم فاعل و حال براى فاعل «ادعوه» مى باشد. يعنى «ادعوه خائفين و طامعين». متعلق «طمعاً» به قرينه فراز بعد رحمت خداست و در مقابل، متعلق «خوفاً» نقمت خدا و دورى از رحمت او خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 8،9
8 - قوم موسى على رغم پيشينه گوساله پرستى به رحمت و مغفرت الهى اميدوار بودند .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
9 - ضرورت اميدوار بودن به رحمت و مغفرت خدا ، حتى با داشتن پيشينه گناهى چون شرك و ارتداد
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 17
17 - ترس از عقوبت هاى خدا ، در عين اميد به مغفرت و رحمت او ، مايه تربيت انسان و رشد و تعالى اوست .
إن ربك لسريع العقاب و إنه لغفور رحيم
توصيف خداوند به «عقوبت كننده اى سريع» و «بخشايشگرى مهربان»، پس از به كارگيرى عنوان «رب»، مى تواند بيانگر اين باشد كه توجه به اين دو صفت در انسان ترس و اميدى ايجاد مى كند كه مايه تربيت و كمال او خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 108 - 6
6 - عظمت رخداد قيامت و چشم دوختن به رحمت خداوند در آن روز ، صدا ها را در سينه ها حبس و طنين آن را خواهد گرفت .
يومئذ . .. و خشعت الأصوات للرحمن
پايين آوردن صدا در قيامت، برخاسته از خشوع قلب است كه نتيجه مشاهدات انسان از صحنه هاى آن روز مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 2
2 - همه موجودات برخوردار از رحمت گسترده خداوند هستند .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 1،5
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه دار باخبر ساختن بندگان از غفران ، آمرزش ، رحمت و مهربانى خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
5- آگاه ساختن بندگان از آمرزندگى و رحمت خداوند و آگاهى از آن ، امرى داراى اهميت
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
طبق آنچه در كتابهاى لغت آمده است «نبأ» اسم مصدر فعل «نبى» و به معناى خبر است و در خبرهايى استعمال مى شود كه داراى اهميت و فايده عظيمى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) عهده دار اميدوار ساختن بندگان خطاكار و گنهكار به غفران و رحمت خداوند
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم
«غفران» و «آمرزش» اصولاً در جايى به كار مى روند كه در كنار آن، خطا و لغزشى وجود داشته باشد. از اين رو ممكن است مراد از «عبادى» آن دسته از بندگانى باشند كه لغزش و گناهى مرتكب شده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 2
2- توصيه فرشتگان به ابراهيم ( ع ) بر مأيوس نشدن از لطف و رحمت خداوند در زندگى
قالوا . .. فلاتكن من القنطين
«قنوط» به معناى نااميد شدن از خير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 3
3- راه اميدوارى به رحمت الهى براى انسان هاى گنهكار ، حتى در بدترين شرايط ، بسته نيست .
ليتبّروا ما علوًّا تتبيرًا. عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 5
5 - بهره مندى از فضل و رحمت الهى ، از تمام اندوخته هاى مادى بهتر است .
قل بفضل اللّه و برحمته . .. هو خير مما يجمعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 5
5- اعراض از اعانه به مستمندان همراه با پوزش از آنها ، به خاطر اشتغال به امر مهمى چون جلب رحمت خداوند ، امرى مجاز است .
إما تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها فقل لهم قولاً ميسورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 14 - 9
9 - بخشايش و رحمت ، اساس و محور مشيت الهى است .
يغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء و كان اللّه غفورًا رحيمًا
خداوند، گر چه متعلق مشيت را هم غفران و هم مجازات دانسته; ولى در نهايت بر مغفرت و رحمت ازلى خود تأكيد ورزيده است. البته اين برداشت، منوط به اين است كه فاعل «يشاء» همان فاعل «يغفر» و «يعذّب» باشد و ضمير فاعل به خداوند باز گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 5 - 3
3 - باور به ربوبيت خدا ، رحمت آفرينى و مالكيتش بر روز جزا ، وادار كننده آدمى به پرستش او
رب العلمين. الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين. إياك نعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 12
12 - ضرورت توجه و باور به آمرزندگى و رحمت بيكران خداوند
فاعلموا إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 13
13- يوسف ( ع ) برادرانش را به آمرزش خدا و شمول رحمتش بر آنان نويد داد .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «يغفر الله . ..» جمله اى خبرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 7
7 - تشويق شدن گنه كاران به آمرزش خواهى از ساحت پروردگار و نويد غفران و رحمت به آنان
إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 11
11- رحمت گسترده الهى ، رحمتى بى بديل و بى مانند است .
و أنت أرحم الرحمين
توصيف شدن خداوند به «أرحم الراحمين» (مهربان ترين مهربانان) دليل بى مانند بودن او در مهربانى است; زيرا «برترين» در هر وصفى تنها يكى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 8
8- رحمت الهى ، امرى اصيل و مستمر ، و محروميت از آن نتيجه عملكرد خود انسان است .
عسى ربّكم أن يرحمكم و إن عدتم عدنا
در اين آيه خداوند همه انسانها حتى گنهكاران را به رحمت خود اميدوار ساخته است: «اگر شما به گناه و فساد باز گرديد، كيفر و عذاب ما هم مجدداً به سراغ شما خواهد آمد». از اين سخن، نتيجه گرفته مى شود كه گرفتار شدن به عذاب خداوند و محروميت از رحمت او، حاصل عملكرد خود انسان است و رحمت خداوند همواره، اصيل و مستمر مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 42 - 4
4- روى گردانى كافران از پروردگار خويش ، على رغم برخوردارى از رحمت مداوم او
قل من يكلؤكم . .. من الرحمن بل هم عن ذكر ربّهم معرضون
«بل» در آيه شريفه، براى اضراب انتقالى است; يعنى، خداوند پس از بيان نياز بشر به خداى رحمان و ذكر عذاب او، به علت اصلى كفر كافران ( اعراض از ياد پروردگار و بى توجهى به ربوبيت الهى) پرداخته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 1
1 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور توجه دادن تكذيب كنندگان وحى به رحمت واسعه خداوند و بيم دادن آنان از عذاب حتمى اوست.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 5
5 - هارون ، با يادآورى رحمت گسترده خداوند به بنى اسرائيل ، باز بودن راه بازگشت از شرك و ارتداد را به آنان يادآورى كرد .
إنّما فتنتم به و إنّ ربّكم الرحمن
توصيف خداوند در كلام هارون(ع)، با عنوان «الرحمان» و با توجه به گوساله پرستى و عصيان بنى اسرائيل، متضمن وعده رحمت الهى به آنان، در صورت توبه و بازگشت از شرك است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 8
8 - رحمت خدا بر غضب وى پيشى دارد.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 12
12 - سبقت رحمت خدا بر غضب او
عذابى أصيب به من أشاء و رحمتى وسعت كل شىء
خداوند در بيان رحمت، فعل ماضى (وسعت) آورده و همگان را مشمول آن قرار داده است، ولى در بيان غضب، فعل مضارع (أصيب) به كار برده و با مترتب ساختن آن بر مشيت خويش، «من أشاء»، آن را امرى مقدر و قطعى قلمداد نكرده است. از مقايسه اين دو بيان به دست مى آيد كه رحمت خدا اصل و غضب او عارضى و محدود است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 53 - 10
10 - سبقت رحمت و نعمت خدا بر نقمت او
لم يك مغيرا نعمة أنعمها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 74 - 27
27 - سبقت رحمت الهى بر كيفر و غضبش
فإن يتوبوا يك خيراً لهم و إن يتولوا يعذبهم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 4
4- تقدم و سبقت لطف و رحمت خداوند بر غضب و عذاب او
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم . و أن عذابى هو العذاب الأليم
از اينكه خداوند در توصيه به پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) ابتدا غفران و رحمت خود و سپس عذاب خويش را ذكر كرده است مى تواند بيانگر اين باشد كه: غفران و رحمت خداوند همواره بر غضب و عذاب او مقدم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 57 - 12
12- تقدم و سبقت رحمت خدا بر عذاب و كيفرش *
يرجون رحمته و يخافون عذابه
تقدم «يرجون رحمته» بر «يخافون عذابه» مى تواند مشعر به مطلب فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 5
5- لطف و رحمت الهى بر آدميان ، همواره ، مقدّم بر غضب او است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة لو يؤاخذهم بما كسبوا لعجّل لهم العذاب
جمله «و ربّك الغفور. ..» به منزله تعليلى براى امتناع در «لو يؤاخذهم» است; يعنى، اگر تعجيلى در مؤاخذه و عذاب برخى از كافران صورت نمى گيرد، به دليل غفران و رحمت گسترده پروردگار است. بر اين اساس، شمول غفران و رحمت خداوند، سابق بر شمول غضب و عقوبت او است; يعنى، اصل اوّلى، شمول رحمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 3 - 7
7 - سبقت رحمت و فضل خداوند ، بر غضب و عقوبت او
غافر الذنب و قابل التوب شديد العقاب ذى الطول
از تقدم دو صفت «غافرالذنب» و «قابل التوب»، بر «شديدالعقاب» و «ذى الطول»، مى توان برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 15
15 - توبه انسان به درگاه الهى ، محفوف به دو رحمت از سوى خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب
توبه خداوند بر خطاكاران، (لطف و رحمت خدا به آنان) زمينه آن شد كه آنان به سوى خدا توبه كنند و سپس خداوند هم رحمت خويش را بر آنان نازل كرده و خطايشان را ببخشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 4
4- اتكا به مغفرت و رحمت خدا براى نجات از حادثه طوفان ، توصيه نوح ( ع ) به پيروان خويش
قال اركبوا فيها . .. إن ربى لغفور رحيم
نوح(ع) با يادآورى مغفرت و رحمت الهى ، پس از فرمانش مبنى بر سوار شدن به كشتى ، درصدد بيان اين حقيقت بود كه كشتى تنها يك وسيله است و آنچه تأمين كننده نجات مى باشد شمول مغفرت و رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 10
10- اقتدار و عزت خداوند ، آميخته با رحمت گسترده و جاودان او است .
هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 28 - 10
10- رضا و رحمت حق ، اصلى ازلى و جارى در نظام آفرينش ، و خشم الهى زاييده اعمال آدميان *
اتّبعوا ما أسخط اللّه و كرهوا رضونه
«أسخط» (از باب افعال) بيانگر ايجاد است; ولى «رضوان» (به صورت اسم) مى نماياند كه رضا و رحمت حق، همواره گسترده بوده و خواهد بود و تنها كافى است كه انسان بدان تمايل داشته و از آن بهره گيرد، برخلاف خشم و كيفر الهى كه با نفس عمل انسان، پديد آمده و ايجاد مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 5
5- اعراض از اعانه به مستمندان همراه با پوزش از آنها ، به خاطر اشتغال به امر مهمى چون جلب رحمت خداوند ، امرى مجاز است .
إما تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها فقل لهم قولاً ميسورًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 2
2 - هيچ موجودى ، توانايى جلب رحمت منع شده خداوند از مردم را ندارد .
و ما يمسك فلامرسل له من بعده
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 5
5 - برخوردارى از رحمت الهى ، قطعى و مبتلا شدن به ناگوارى ، غير قطعى است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا . .. و إن تصبهم سيّئة
هرگاه ادات جمله شرطيه «إذا» باشد، دلالت بر حتمىّ الوقوع بودن شرط مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 10
10 - مأيوس شدن بندگان از رحمت خداوند - هرچند گناهانشان بسيار باشد - حرام است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 10 - 7
7- اصحاب كهف ، با التجا به ربوبيّت الهى ، خواهان جلب رحمت و حمايت او شدند .
فقالوا ربّنا ءاتنا من لدنك رحمة و هيّئ لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 6
6 - مأيوسان از رحمت حق و ثواب اخروى ، غيرقابل اعتماد و ناشايست براى دوستى و مودّت
يأيّها الذين ءامنوا لاتتولّوا قومًا . .. قد يئسوا من الأخرة
جمله «قد يئسوا» به منزله تعليل براى «لاتتولّوا» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 13
13 - توجه به عقاب ، رحمت و مغفرت الهى زمينه ساز عمل به احكام دين و پرهيز از اعمال ناپسند
و اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
هدف از بيان شدت عقاب، و بيان رحمت و مغفرت الهى پس از تبيين احكام، اين است كه زمينه انجام اوامر خدا و پرهيز از نافرمانى وى در مخاطبان به وجود آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 104 - 10
10 - لزوم توجه انسان به توبه پذيرى و رحمت گسترده خداوند
ألم يعلموا أن اللّه هو يقبل التوبة . .. و أن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 14
14- يوسف ( ع ) با توجه دادن برادرانش به رحمت گسترده الهى ، آنان را به آمرزش گناهانشان اميدوار ساخت .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
جمله «و هو . ..» حاليه است و به منزله تعليل براى «يغفر الله» مى باشد ; يعنى، چون «ارحم الراحمين» است، گناه شما را مى بخشايد. قابل ذكر است كه يوسف با يادآورى اين صفت خداوند، پس از گذشت از گناه برادرانش، به اين نكته اشاره مى كند كه: من از شما درگذشتم پس او كه از همه - از من و غير من - مهربان تر است، بى هيچ ترديد از شما خواهد گذشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 3
3- لطف و رحمت خداوند به بندگان ، سزاوار ذكر و يادآورى است .
ذكر رحمت ربّك عبده زكريّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 4،10
4 - خداوند توبه آدم ( ع ) را پذيرفت ، گناهش را آمرزيد و او را مشمول رحمت خويش قرار داد .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
10 - باور به توبه پذيرى و رحيميت خدا ، ترغيب كننده شخص گنهكار به توبه و طلب آمرزش از اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
هدف از تأكيد بر توبه پذيرى خداوند - كه از حرف تأكيد «انّ» و ضمير فصل «هو» و به كارگيرى صيغه مبالغه «تواب» به دست مى آيد - ترغيب گنهكاران به توبه و طلب آمرزش از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 8
8 - ناخشنودى كفرپيشگان از نايل شدن مؤمنان به خير و بركت ، بازدارنده رحمت الهى بر اهل ايمان نخواهد شد .
ما يودّ الذين كفروا . .. أن ينزل عليكم من خير و اللّه يختص برحمته من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 152 - 11
11 - « و روى ان رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) خرج على اصحابه فقال : . . . قال سبحانه : فاذكرونى أذكركم ; يعنى ، اذكرونى بالطاعة و العبادة اذكركم بالنعم و الاحسان و الرحمة و الرضوان ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره سخن خداوند كه فرموده «فاذكرونى أذكركم» روايت شده كه يعنى، مرا با اطاعت و عبادت خود ياد كنيد تا شما را با نعمتها و احسان و رحمت و رضوان خود ياد نمايم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 159 - 8،10،11
8 - كتمان كنندگان حقايق دينى ، به لعنت خدا و دورى از رحمت او گرفتار خواهند شد .
إن الذين يكتمون . .. أولئك يلعنهم اللّه
10 - علماى يهود و نصارا به خاطر كتمان حقايق و معارف كتب آسمانى از رحمت خدا محروم شده و مورد لعن و نفرين لعنت كنندگان هستند .
إن الذين يكتمون ما أنزلنا . .. أولئك يلعنهم اللّه و يلعنهم اللعنون
11 - نقش نفرين و لعنتِ نفرين كنندگان ، در دور شدن رحمت الهى از لعنت شوندگان
و يلعنهم اللعنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 187 - 12
12 - خداوند ، با بازگرداندن رحمت خويش بر متخلفان از حكم الهى ( حرمت آميزش در شب هاى ماه رمضان ) گناه آنان را مورد عفو قرار داد .
فتاب عليكم و عفا عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 199 - 10،13
10 - وعده الهى به آمرزش و رحمت استغفاركنندگان
و استغفروا اللّه ان اللّه غفور رحيم
گر چه آيه مزبور درباره كوچ از مَشعر و عرفات است ; ولى تعليل «ان اللّه غفور رحيم»، عام است. بنابراين وعده رحمت و آمرزش، به مطلق استغفاركنندگان است.
13 - طالبان آمرزش الهى به هنگام كوچ از مشعر و عرفات ، مشمول مغفرت و رحمت خداوند هستند .
ثم افيضوا . .. و استغفروا اللّه ان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 216 - 10
10 - تجلى رحمت و رأفت الهى ، در چگونگى بيان احكام
كتب عليكم القتال و هو كره لكم و عسى ان تكرهوا
بيان مصلحت واقعى حكم جهاد، على رغم ظاهر ناخوشايند آن، و توجيه مؤمنان به آنچه خير واقعى آنان در آن است، حاكى از رحمت و رأفت الهى به مكلّفين، حتى در چگونگى بيان احكام است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 8،9
8 - همراهى رحمت الهى با غفران او
و اللّه غفور رحيم
بنابراينكه «رحيم»، صفتِ «غفور» باشد; يعنى خداوند، بخشايشگرى رحيم است.
9 - مؤمنان و مهاجران مجاهد در راه خدا نيز ، نيازمند غفران و رحمت حق هستند .
ان الّذين امنوا و الذين هاجروا و جاهدوا فى سبيل اللّه . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 226 - 9
9 - كسانى كه با شكستن سوگند بر ترك آميزش جنسى به زندگى زناشويى بازگردند ، مشمول رحمت و غفران الهى هستند .
للذين يؤلون . .. فان فاءو فانّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 284 - 11
11 - تقدم غفران و رحمت الهى ، بر قهر و عذاب وى *
فيغفر لمن يشاء و يعذّب من يشاء
از تقديم ذكرى غفران بر عذاب استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 286 - 17،18
17 - مؤمنان ، خواستار عفو ( رفع آثار گناه ) ، غفران و رحمتِ پروردگارِ خويش
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
18 - عفو و غفران ، زمينه و مقدّمه رحمت خاصّ الهى *
و اعف عنّا و اغفر لنا و ارحمنا
چون عفو و غفران جلوه اى از رحمت الهى است، بنابراين مراد از «و ارحمنا» طلب رحمتى خاص خواهد بود. گفتنى است كه تقدّم ذكرى عفو و غفران، نشانه مقدّمه بودن آن دو براى رحمت خاص الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 8 - 2،8،9،11،15،18
2 - عالمان ژرفنگر ، خواهان رحمتى ويژه از پروردگار هستند .
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا ... وهب لنا من لدنك رحمة
8 - عالمان ژرفنگر ، به ربوبيّت الهى و افاضه هدايت و رحمت از ناحيه او ، اذعان دارند .
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا لا تزغ قلوبنا ... من لدنك رحمة
9 - عالمان ژرفنگر بيمناك از ابتلاى به انحراف ، و اميدوار به رحمت و حفظ هدايت از جانب پروردگار
و الرّاسخون فى العلم يقولون . .. ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من ل
11 - ربوبيّت الهى ، مقتضى هدايت و رحمت و حفظ بندگان از انحراف
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا
15 - دوام هدايت ، رحمت خاص خداوند است . *
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من لدنك رحمة
بنابراينكه جمله «و هب لنا . .. »، تفسير جمله «لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا» باشد.
18 - عالمان ژرفنگر خواستار رحمتى از خداوند ، كه فراتر از هدايت و استمرار آن است .
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. و هب لنا من لدنك رحمة
بنابراينكه جمله «وهب لنا . .. »، تفسير جمله سابق نباشد; و چون پس از نعمت هدايت درخواست شده، نشانه برترى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 9 - 2،3
2 - محروميّت از رحمت و هدايت خداوند ، موجب گرفتارى در آخرت
ربّنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب . .. رحمة ... ربّنا انّك جامع النّاس
جمله «ربّنا انّك جامع النّاس» كه اقرار به قيامت است، به منزله علت درخواستى است كه در آيه قبل بيان شده.
3 - اعتقاد به قيامت ، زمينه احساس نياز انسان به رحمت و هدايت الهى
ربّنا لا تزغ قلوبنا . .. ربّنا انّك جامع الناس
بنابراينكه «ربّنا انك جامع الناس»، بيانگر علّت طلب رحمت و استمرار هدايت خداوند باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 10 - 1
1 - كافران به جاى تكيه بر رحمت الهى ، بر مال و اولاد خويش متّكى هستند .
ربّنا . .. هب لنا من لدنك رحمة ... انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم و لا اول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 74 - 1،2،3،4
1 - نبوت و هدايت ، رحمت خاص خداوند
و لا تؤمنوا الا لمن تبع دينكم قل ان الهدى هدى الله . .. قل ان الفضل بيد اللّه ..
جمله «يختص برحمته»، رد پندار يهود است كه مى پنداشتند پيامبر فقط از ميان ايشان مبعوث مى شود، بنابراين مقصود از «رحمة» در آيه، پيامبرى است.
2 - برخوردارى از رحمت خداوند ، در گرو مشيت اوست .
يختص برحمته من يشاء
3 - پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) ، مشمول رحمت خاص الهى
قل ان الفضل بيد الله . .. يختص برحمته من يشاء
بنابراينكه مراد از فضل الهى، نبوت و برگزيدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) باشد.
4 - رحمت خاص خداوند ، برخاسته از فضل عظيم اوست .
يختص برحمته من يشاء و الله ذو الفضل العظيم
جمله «و الله ذوالفضل» علت براى جمله «يختص برحمته» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 77 - 23
23 - نظر خداوند به مردم در قيامت ، رحمت او به آنان است .
و لا ينظر اليهم
اميرالمؤمنين (ع) درباره آيه «و لا ينظر اليهم يوم القيمة»، فرمود: فنظره اليهم رحمة منه لهم.
توحيد صدوق، ص 265، ح 5 ; تفسير برهان، ج 1، ص 293، ح 13.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 89 - 8
8 - غفران و رحمت الهى ، دليل پذيرش توبه مرتدّ و آمرزش گناه او
الا الذين تابوا . .. فان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 107 - 1،2،4،5
1 - روسفيدان در قيامت ، غرق در رحمت جاودانه الهى
و اما الذين ابيضّت وجوهُهم ففى رحمة اللّه هم فيها خالدون
2 - اعتصام به حبل اللّه ، دعوت به نيكى ها و امر به معروف و نهى از منكر ، موجب استغراق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. و لتكن منكم امة يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ...
به مقتضاى ارتباط اين آيه و آيات پيشين، روسفيدى مى تواند نتيجه اعمال نيك ياد شده در آيات قبل باشد.
4 - تمسك كنندگان به ريسمان الهى و دعوت گران به خير ، امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ، روسفيدان در قيامت و مستغرق در رحمت جاودانه الهى
و اعتصموا بحبل اللّه . .. يدعون الى الخير و يأمرون بالمعروف ... اما الذين ابيضّت
مستفاد از ارتباط ميان اين آيه و آيات قبل.
5 - تداوم بر ايمان ، موجب روسفيدى و جاودانگى در رحمت الهى
اكفرتم بعد ايمانكم . .. اما الذين ابيضّت وجوههم
علت سيه رويى به مقتضاى «اكفرتم بعد ايمانكم»، ارتداد است. و به قرينه مقابله، علت روسفيدى، تداوم بر ايمان خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 108 - 5
5 - عذاب سيه رويان ( اهل كفر ) و استغراق سفيدرويان در رحمت الهى ، از آيات بحق خداوند
فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون . .. ففى رحمة اللّه ... تلك ايات اللّه
بنابراينكه مشاراليه «تلك»، مطالب مذكور در دو آيه قبل باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 157 - 5،6،7،9
5 - خداوند ، آمرزنده پيكارگران شهيد كارزار احد و بخشاينده رحمت هاى خويش به آنان
و لئن قتلتم فى سبيل اللّه او متّم لمغفرة من اللّه و رحمة
چون آيه مورد بحث در ضمن آياتى آمده كه مسائل نبرد احد را مطرح مى كرد، مى تواند اشاره مستقيم به شهيدان جنگ احد داشته باشد.
6 - آمرزش گناهان آدمى از سوى خداوند ، زمينه بهره مندى او از رحمت خاصّ الهى
لمغفرة من اللّه و رحمة
چون در آيه شريفه «مغفرة» مقدّم بر «رحمة» شده، مى توان نتيجه گرفت كه آمرزش گناهان مقدّمه اى براى دريافت رحمت خاص الهى است.
7 - آمرزش و رحمت الهى ، داراى ارزش برتر از تمامى ثروت هاى به دست آمده و امكانات دنيوى
لمغفرة من اللّه و رحمة خير ممّا يجمعون
9 - ارزش والاتر ماندگاى در دنيا و ثروت اندوزى ، بر شهادت و رحمت و آمرزش الهى ، در پندار غلط كفرپيشگان
لو كانوا عندنا ما ماتوا و ما قتلوا . .. لمغفرة من اللّه و رحمة خير ممّا يجمعون
جمله «لو كانوا . .. » شيفتگى كفرپيشگان را نسبت به ماندگارى در دنيا بيان مى كند، و جمله «خير ممّا يجمعون» هدف و يا عاقبت از ماندگارى را توضيح مى دهد. يعنى هدف كفرپيشگان از ماندگارى در دنيا به چنگ آوردن منافع دنيوى و ثروت اندوزى است و آنان اين منافع گذرا را بالاتر از رحمت و آمرزش الهى مى پندارند و لذا بر كشته هاى در راه خدا تأسف مى خورند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 159 - 2،5
2 - رحمت الهى ، تنها سرچشمه نرمى و مداراى پيامبر (صلی الله علیه و آله) با مردم
فبما رحمة من اللّه لنت لهم
تقديم «بما رحمة» بر متعلقش (لنتَ)، دلالت بر حصر دارد.
5 - خُلق و خوى خوش و مداراى با مردم ، برخاسته از رحمت الهى
فبما رحمة من اللّه لنت لهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 192 - 4
4 - خردمندان ، رنج دورى از رحمت خداوند و خوارى از سوى او را سخت تر از آتش دوزخ مى دانند .
لاولى الالباب . .. ربّنا انّك من تدخل النّار فقد اخزيته
جمله شرطيه «من تدخل النّار فقد اخزيته»، علّت براى جمله «فقنا عذاب النّار» است، و بيانگر اين معناست كه آنچه به نظر «اولى الالباب» دردآور است و قابل تحمّل نيست، خوارى و خذلان دوزخيان به دست خداوند است ; نه سوختن در آتش جهنّم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 16 - 12،13
12 - سقوط كيفر و پذيرش توبه گناهكاران و مرتكبين فحشا از سوى خداوند ، جلوه توبه پذيرى و رحمت او
و الّذان يأتيانها منكم . .. اِنّ اللّه كان توّاباً رحيماً
13 - توبه پذيرى خداوند ، پرتوى از رحمت او
اِنّ اللّه كان توّاباً رحيماً
وصف «رحيماً» مى تواند تعليل براى «توّاباً» باشد ; يعنى چون رحيم است، توبه پذير مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 23 - 18
18 - حكم خداوند به صحت ازدواج با دو خواهر و نيز با محارم تا پيش از بيان حرمت آن ، جلوه اى از رحمت او نسبت به بندگان
و ان تجمعوا بين الاختين الّا ما قد سلف انّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 25 - 35،37
35 - تجويز ازدواج با كنيزان ، مظهرى از غفران و رحمت الهى
و من لم يستطع منكم . .. فمن منا ملكت ايمانكم ... و اللّه غفور رحيم
37 - رحمت الهى ، منشأ غفران وى *
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 26 - 7
7 - خداوند ، خواهان بازگشت به بندگان خود ، با رحمت خويش
و يريد اللّه ليبيّن لكم . .. و يتوب عليكم
ظاهراً مراد از بازگشت خداوند به بندگان، افاضه رحمت و مغفرت بر آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 27 - 1
1 - خداوند خواهان بازگشت بندگان خود با رحمت خويش
و اللّه يريد ان يتوب عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 29 - 15،16
15 - احكام و مقررات اقتصادى و اجتماعى اسلام ، پرتويى از رحمت خداوند
لا تاكلوا . .. لا تقتلوا ... انّ اللّه كان بكم رحيماً
16 - نبود مفاسد اقتصادى و اجتماعى در يك جامعه ، نشانه برخوردارى آن جامعه از رحمت خداوند *
لا تاكلوا اموالكم . .. لا تقتلوا ... انّ اللّه كان بكم رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 30 - 9
9 - عذاب ستمگران و تجاوزكاران ، در راستاى رحمت الهى *
انّ اللّه كان بكم رحيماً. و من يفعل ذلك عدواناً و ظلماً فسوف نُصليه ناراً
عذاب ستمگران پس از بيان رحمت مطلق الهى، اشاره به اين است كه عذابهاى الهى، جلوه اى از رحمت او بر انسانهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 20
20 - توبه و استغفار ، زمينه درك و احساس توّابيت و رحيميّت خداوند
فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جمله «لوجدوا اللّه» به اين معناست كه آدمى پس از توبه خود، متوجّه مى شود كه خداوند گناهانش را آمرزيده و گويا در خود احساس سبك شدن از گناه را مى يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 83 - 15،19
15 - فضل و رحمت الهى ، مانع از تأثير اخبار و شايعات گمراه كننده در ميان مسلمانان
لو لا فضل اللّه عليكم و رحمته لاتبعتم الشيطان الّا قليلا
19 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) و اولواالامر ، جلوه فضل و رحمت الهى
و لو ردّوه الى الرّسول و الى اولى الامر منهم . .. و لو لا فضل اللّه عليكم و رحمت
برخى برآنند كه مصداق مورد نظر براى فضل و رحمت خدا در آيه مورد بحث، رسول خدا و ولى امر مى باشد. غزوه بدر صغرا، كه زمينه نزول اين آيات است، مؤيد اين معنا مى باشد ; زيرا رسول خدا با تصميم قاطع خويش براى حضور در آن پيكار، مانع تخلف بسيارى از مسلمانان از آن نبرد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 96 - 3
3 - آمرزش و رحمت خاص خداوند نسبت به مجاهدان ، اجر بزرگ آنان
فضّل اللّه المجاهدين على القاعدين اجراً عظيماً. درجات منه و مغفرة و رحمة
«مغفرة» و «رحمة»، عطف بيان براى «اجراً عظيماً» است. و نكره آوردن كلمه «مغفرة» و «رحمة» دلالت بر مغفرت و رحمتى خاص دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 18
18 - مهاجران به سوى خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، مشمول غفران و رحمت خاصّ الهى هستند .
و من يهاجر . .. فقد وقع اجره على اللّه و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 6،8
6 - توجه به غفران و رحمت الهى ، زمينه و انگيزه اى براى توبه و بازگشت گناهكاران به سوى خدا
و من يعمل سوءاً او يظلم نفسه ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
8 - گناهكار ، با توبه و استغفار ، آمرزش و رحمت الهى را درك و احساس مى كند .
و من يعمل سوءاً . .. ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
كلمه «يجد»، از مصدر وجدان به معناى دريافتن و احساس كردن است; يعنى در وجود خود رحمت و مغفرت الهى را درك مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 113 - 2،6،10
2 - فضل و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب مصونيت وى از خطا و لغزش
و لولا فضل اللّه عليك و رحمته لهمت طائفة منهم ان يضلوك
6 - فضل و رحمت الهى ، مانع تأثير دسيسه و زمينه سازى هاى خائنان در قضاوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لتحكم بين الناس . .. و لولا فضل اللّه عليك و رحمته لهمت طائفة منهم
10 - قرآن و حكمت فرو فرستاده شده بر رسول خدا (صلی الله علیه و آله) و الهامات مستقيم به او ، رحمت و فضل عظيم الهى بر آن حضرت
و لولا فضل اللّه عليك و رحمته . .. و كان فضل اللّه عليك عظيماً
ظاهراً كتاب و حكمت و علوم پيامبر(صلی الله علیه و آله) كه در جمله «و انزل اللّه عليك . ..» آمده، مصداقى از فضل و رحمت خاص خداوند است كه در جمله «لولا فضل اللّه ...» بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 118 - 1،4
1 - شيطان ، مورد لعنت خداوند و به دور از رحمت او
لعنه اللّه
4 - دورى شيطان از رحمت الهى ، خاستگاه تصميم او بر اغواى بندگان خدا
لعنه اللّه و قال لاتخذن من عبادك نصيباً مفروضاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 129 - 14
14 - رحمت خداوند ، سرچشمه غفران اوست .
فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 130 - 8،9
8 - خداوند ، داراى فضل و رحمت بى كران
يغن اللّه كلا من سعته و كان اللّه وسعاً حكيماً
در برداشت فوق، متعلق «واسعا»، رحمت و فضل گرفته شده است. يعنى «واسعا رحمته و فضله».
9 - اعتقاد به فضل و رحمت الهى ، زمينه ساز اقدام به طلاق ، براى رهايى از بن بست زندگى اصلاح ناپذير
و إن يتفرقا يغن اللّه كلا من سعته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 8،9
8 - پاداش دهى خداوند به بندگان خويش ، پرتويى از غفران و رحمت اوست .
أولئك سوف يؤتيهم أجورهم و كان اللّه غفوراً رحيماً
9 - غفران و آمرزش خداوند نسبت به مؤمنان ، تجلى رحمت اوست . *
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
وصف «رحيماً»، مى تواند اشاره به منشأ غفران الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 2،4،13
2 - ايمان به خداوند و تمسك به قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) موجب برخوردارى از رحمت و فضل الهى
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه و فضل
بدان احتمال كه ضمير در «به» به «برهن» (پيامبر(صلی الله علیه و آله)) و «نور» (قرآن)در آيه قبل برگردد.
4 - بهشت ، مظهر رحمت الهى
فسيدخلهم فى رحمة منه
بنابر اينكه پاداشهاى ذكر شده، پاداشهاى اخروى باشد ; بر اين مبنا «رحمت»، به قرينه واژه «دخول» و «فى» بهشت خواهد بود.
13 - كافران به خدا ، قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) محروم از رحمت و فضل و هدايت خاص خداوند
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. صرطاً مستقيماً
معادل «اما»ى تفصيليه حذف شده و جمله موجود «فاما الذين ءامنوا . ..» بيانگر آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 49،50
49 - تسهيل تكاليف بر بندگان از سوى خداوند ، برخاسته از مغفرت و رحمت واسعه اوست .
فمن اضطر فى مخمصة غير متجانف لاثم فإنّ اللّه غفور رحيم
50 - حليت محرمات در حال اضطرار ، پرتويى از رحمت خداوند بر بندگان
فمن اضطر . .. فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 34 - 11
11 - مغفرت و آمرزندگى خداوند همواره قرين رحمت و مهر اوست .
إنّ اللّه غفور رحيم
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه «رحيم» صفت براى «غفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 39 - 10
10 - پذيرش توبه ستمكاران ، جلوه اى از غفران و رحمت الهى
فمن تاب من بعد ظلمه و اصلح فإنّ اللّه يتوب عليه إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 40 - 10
10 - عذاب گنهكاران ، مظهر عزت و حكمت خداوند و آمرزش توبه كاران ، جلوه غفران و رحمت او
يعذب من يشاء و يغفر لمن يشاء
چنانچه «يعذب . .. و يغفر» اشاره به آيات پيشين داشته باشد. بيان عزت و حكمت خداوند پس از «فاقطعوا» و ذكر غفران و رحمت او پس از «فان اللّه يتوب عليه» در آن آيات، حاكى از برداشت مذكور خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 23
23 - دشمنى و كينه توزى يهود با يكديگر از پيامد هاى گرفتارى آنان به لعنت خدا و دورى از رحمت او
و لعنوا بما قالوا . .. و القينا بينهم العدوة و البغضاء إلى يوم القيمة
جمله «و القينا . ..» مى تواند بيان پيامدى ديگر براى «لعنوا بما قالوا» باشد ; يعنى گرفتارى به لعنت الهى علاوه بر افزايش كفر و طغيان يهوديان، مايه گرفتارى آنان به دشمنى و كينه توزى با يكديگر نيز گرديد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 15
15 - تفكر و بينش صحيح پرتويى از رحمت الهى
فعموا و صموا ثم تاب اللّه عليهم
در برداشت فوق توبه خداوند بر بنى اسرائيل به معناى گسترش رحمت الهى بر آنان گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 6،8
6 - گستردگى رحمت و آمرزش خداوند ، زمينه پذيرش توبه و استغفار كافران و مشركان
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
8 - لزوم توجه دادن خطاكاران به رحمت و آمرزش گسترده الهى براى ترغيب آنان به توبه و استغفار
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
هدف از يادآورى صفت آمرزندگى خداوند و رحمت گسترده او پس از فراخوانى خطاكاران به بازگشت و توبه، ترغيب آنان به استغفار مى باشد و اين درسى است براى همه كسانى كه خواهان توبه و بازگشت انسانها بسوى خداوند هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 6،8،11،12
6 - نجات از عقاب شديد الهى تنها در پرتو مغفرت و رحمت الهى ميسر است .
اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
8 - پاسدارى از حرمت كعبه و ماه هاى حرام عامل بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
آيه قبل نشان دهنده مصاديقى است كه از مغفرت و رحمت الهى بهره مند مى شوند و ازجمله آنان كسانى هستند كه حرمت كعبه و ماههاى حرام را پاس مى دارند. در برداشتهاى بعدى ديگر مصاديق آن منعكس خواهد شد.
11 - انسان بايد همواره بيمناك از گناهان خويش و اميدوار به رحمت و مغفرت الهى باشد .
اعلموا إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
12 - شكنندگان حرمت كعبه و ماه هاى حرام و اعراض كنندگان از حكم قربانى نبايد از رحمت و مغفرت الهى مأيوس باشند .
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام . .. إنّ اللّه شديد العقاب و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 7،8،9،14
7 - خداوند افاضه رحمت بر تمامى موجودات را بر خويش فرض و لازم كرده است.
كتب على نفسه الرحمة
از معانى «كتب»، ثبوت و وجوب و قضاى حتمى است. در آيه مورد بحث نيز ظاهراً همين معنى مورد نظر است.
8 - آفرينش هستى و ديگر افعال خداوند بر پايه رحمت جهانشمول اوست.
لمن ما فى السموت . .. كتب على نفسه الرحمة
چون خداوند رحمت را بر خود واجب كرده، هر كارى از او صادر گردد جز رحمت نخواهد بود.
9 - آفرينش موجودات در جهت برخوردارى آنها از رحمت خداوند
قل لمن ما فى السموت و الأرض قل للّه كتب على نفسه الرحمة
14 - برخوردارى مردم از رحمت خداوند، از فلسفه هاى برپايى قيامت
كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيمة لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 6،9،12،14
6 - پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به دلجويى از مؤمنان فقير و ضعيف با ابلاغ سلام و رحمت الهى به آنان در برابر طعنه هاى كافران
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا . .. و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا
در آيه قبل از طعنه هاى كافران به مؤمنان تهيدست اطراف پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخن به ميان آمده، و در اين آيه از آن مؤمنان با توصيف «الذين يؤمنون . .. » ياد شده است. محور ارتباط بين اين دو آيه مى تواند موضوع جبران تأثر مؤمنان باشد كه در برداشت فوق به آن اشاره شده است.
9 - مؤمنان با درك محضر و زيارت پيامبر(صلی الله علیه و آله) سلام آن حضرت و پيام و رحمت خداوند را دريافت خواهند نمود. *
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
آمدن نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كه مضمون جمله «إذا جاءك» است، ظاهراً اختصاصى به زمان حيات ظاهرى آن حضرت ندارد و شامل پس از آن نيز مى گردد. كلمه «زيارت» در برداشت فوق براى اشاره بدين نكته آورده شده است.
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
14 - شمول رحمت خداوند بر مؤمنان به آيات، پرتويى از ربوبيت اوست.
يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 133 - 1،2،4
1 - تنها پروردگار، بى نياز مطلق و داراى رحمت گسترده است.
و ربك الغنى ذو الرحمة
معرفه بودن مبتدا و خبر و داراى «ال» بودن «الغنى» مفيد حصر است.
2 - رحمت فراگير خداوند به بندگان در اوج بى نيازى او از ايشان است.
و ربك الغنى ذو الرحمة
4 - فرستادن پيامبران و استقرار نظام عمل و جزا، در عين بى نيازى خداوند، جلوه اى از رحمت گسترده اوست.
لكل درجت ما عملوا . .. و ربك الغنى ذو الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 19
19 - جعل احكام ثانوى (رفع حرمت در حال اضطرار) جلوه اى از مغفرت و رحمت الهى است.
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 23 - 9
9 - آدم و حوا آمرزش خدا و رحمت وى را تنها عامل نجات خويش از زيانكارى دانستند.
و إن لم تغفر لنا و ترحمنا لنكونن من الخسرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 9،10
9 - قرآن ، گنجينه اى از رحمت هاى ويژه الهى براى مؤمنان به آن
هدى و رحمة لقوم يؤمنون
10 - قرآن ، جلوه اى از علم و هدايت و رحمت بيكران خداوند
فصلنه على علم هدى و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 6،7
6 - رحمت خدا همواره به نيكوكاران نزديك است .
إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
7 - نيكوكاران مستعد دريافت رحمت الهى هستند .
إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 57 - 3
3 - باران ، رحمتى از جانب خداوند است .
بشراً بين يدى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 58 - 6
6 - موجودات ، داراى قابليت هاى متفاوت در بهره گيرى از رحمت الهى
بين يدى رحمته . .. و البلد الطيب يخرج نباته بإذن ربه و الذى خبث لايخرج
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 5
5 - شمول رحمت خدا بر بندگان و آمرزش گناه آنان جلوه اى از ربوبيت خداوند بر بندگان است .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 155 - 22
22 - آمرزش گناه خطاكاران و گسترانيدن رحمت بر ايشان ، از شؤون ولايت و سرپرستى خداوند بر بندگان خويش است .
أنت ولينا فاغفرلنا و ارحمنا
تفريع جمله «اغفر لنا و . .. » بر «أنت ولينا» به وسيله حرف فاء، حاكى از برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 167 - 16
16 - خداوند با گسترش رحمت خويش بر گنهكاران تائب ، آنان را مى بخشايد و به عذاب برزخى گرفتار نمى سازد .
و إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 38 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ رحمت و مغفرت الهى نسبت به كافران تنبّه يافته
قل للذين كفروا إن ينتهوا يغفر لهم
برداشت فوق بر اين اساس است كه متعلق «إن ينتهوا» كفر باشد يعنى اگر از كفر دست كشيدند . .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 69 - 12
12 - مغفرت الهى پرتوى از رحمت اوست .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 70 - 12
12 - آمرزش گناه ستيزه جويان عليه دين ، پس از گرايش آنان به اسلام ، جلوه اى از مغفرت و رحمت خدا نسبت به انسانهاست .
و يغفر لكم و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 19
19 - آمرزش الهى ، آميخته با رحمت و مهربانى است .
إن اللّه غفور رحيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه «رحيم» صفت «غفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 9
9 - برخوردارى از رحمت و رضوان الهى و بهشت سرشار از نعمتِ زوال ناپذير ، نمودى از رستگارى انسان است .
و أولئك هم الفائزون. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت لهم فيها نعيم مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 16
16 - توبه پذيرىِ آميخته به رحمت گسترده ، تنها از آن خداست .
إن اللّه هو التواب الرحيم
خبر محلى به الف و لام جنس (التواب الرحيم) مفيد حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 86 - 6
6 - بنى اسرائيل ، خواهان هجرت از سرزمين مصر به سرزمين ديگر بودند .
و نجنا برحمتك من القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 43 - 5
5- هيچ چيز و هيچ كس ، جز خداوند رحمان ، توانا بر نجات افراد از حادثه طوفان نوح نبود .
قال لاعاصم اليوم من أمر الله إلاّ من رحم
ظاهر جمله «لاعاصم . ..» اين است كه «من رحم» استثنا از «لاعاصم» باشد. در اين صورت بايد گفت: مراد از «من رحم» رحم كننده ، يعنى خداوند است نه كسى كه مورد رحمت قرار مى گيرد; يعنى: لاعاصم ... الا الراحم و هو الله.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 47 - 11
11- مغفرت و رحمت خداوند ، جلوه اى از ربوبيت اوست .
قال رب . .. و إلاّ تغفر لى و ترحمنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 7
7- اهل ايمان ، شايسته برخوردارشدن از رحمت الهى اند .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 73 - 5،6
5- اسحاق و يعقوب ، رحمت و بركتى از ناحيه خداوند براى ابراهيم ( ع ) و خانواده او
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
6- فرزند صالح ، رحمت و بركت خداوند است .
فبشّرنها بإسحق . .. رحمت الله و بركته عليكم أهل البيت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 12
12- مغفرت و رحمت خداوند بر بندگان ، پرتوى از ربوبيت او بر ايشان است .
إلاّ ما رحم ربى إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 4
4- غفران خداوند ، آميخته با رحمت و مهربانى اوست .
أنا الغفور الرحيم
برداشت فوق بنابراين نكته است كه «الرحيم» صفت براى «الغفور» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 5
5- فرزنددار شدن ، رحمتى است الهى .
نبشرك بغلم . .. و من يقنط من رحمة ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 6
6- رأفت و رحمت خداوند ، جلوه اى از مقام ربوبيت اوست .
إن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 115 - 18
18- خداوند ، داراى غفران و رحمت گسترده است .
فإن الله غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 119 - 10
10- خداوند ، داراى بخشش و رحمت گسترده است .
إن ربّك . .. لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 8 - 5
5- رحمت خداوند ، جلوه ربوبيت اوست .
عسى ربّكم أن يرحمكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 12
12- مؤمنان ، بايد امكانات و نعمت هاى دنيوى را رحمتى از جانب خدا بدانند .
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك ترجوها
توصيه به پيامبر(صلی الله علیه و آله) (و يا مؤمنان) براى برخورد شايسته با مستمندان در صورت عدم امكان كمك به آنها با تعبير «ابتغاء رحمة من ربك ترجوها» مى تواند إشعار به اين نكته داشته باشد كه مؤمنان بايد به خدادادى بودن امكانات توجه داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 66 - 9،11
9- خداوند ، به انسان ها مهرورز و رحيم است .
إنه كان بكم رحيمًا
11- ربوبيت خداوند به انسان ها ، آميخته با رحمتى گسترده و فراگير است .
ربّكم . .. إنه كان بكم رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 7
7- ربوبيت الهى نسبت به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، ربوبيتى آميخته با رحمت است .
إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 100 - 7،8
7- رحمت پروردگار ، داراى خزاينى عظيم و گسترده
خزائن رحمة ربّى
8- ربوبيت الهى ، آميخته به رحمت است .
رحمة ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 58 - 1،2
1- خداوند ، بسيار آمرزنده و داراى رحمت گسترده است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة
«غفور» صيغه مبالغه است و حرف «ال» در «الرحمة» بر كمال (استغراق صفات) دلالت دارد، بنابراين، «ذوالرحمة» يعنى «مالكِ رحمتِ كامل» و اين، حاكى از گستردگى رحمت الهى است.
2- غفران و رحمت خداوند ، جلوه هايى از مقام ربوبيّت او است .
و ربّك الغفور ذوالرحمة
«الغفور» مى تواند خبر و يا صفت براى «ربّك» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 15
15- رحمت خداوند ، جلوه اى از ربوبيّت او است .
رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 5
5- ربوبيّت الهى ، آميخته به رحمت او است .
رحمة من ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 44 - 6
6- شيطان ، موجودى بسيار نافرمان در برابر خداوند و ناسپاس و قدرناشناس دربرابر نعمت ها و رحمت واسعه او است .
إنّ الشيطن كان للرحمن عصيًّا
«عصىّ» براى مبالغه به كار مى رود (مصباح).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 5 - 4
4 - حاكميت و اصالت رحمت الهى در نظام آفرينش
الرحمن على العرش استوى
گزينش عنوان رحمن، هنگام توصيف خداوند به فرمان رواى جهان، گوياى اين نكته است كه تدبير امور جهان براساس رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 83 - 12
12- التجاى انسان به صفت رحمت الهى ، به هنگام درخواست نياز و نيايش از آداب دعا است .
و أيّوب إذ نادى . .. و أنت أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 86 - 1،3
1- اسماعيل ، ادريس و ذاالكفل ( ع ) ، از رحمت خاص الهى برخوردار بودند .
و إسمعيل . .. و أدخلنهم فى رحمتنا
از اختصاص به ذكر يافتن اسماعيل، ادريس و ذاالكفل(ع) به بهره مند شدن از رحمت الهى، برداشت يادشده به دست مى آيد; زيرا رحمت خداوند شامل همه موجودات است و همه به نحوى از رحمت خداوند بهره مندند.
3- صبر ، زمينه بهره مندى انسان از رحمت خاص الهى است .
من الصبرين . و أدخلنهم فى رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 3
3- مجموعه تعاليم اسلام ، براساس رحمت و مهربانى ويژه خداوند به انسان است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 7
7 - لجاجت و تعصب كوركورانه اشراف كافر مكه و تحير و سرگردانى آنها در طغيان و سركشى ، على رغم مشاهده لطف و رحمت الهى در حق ايشان
و لو رحمنهم . .. للجّوا فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 109 - 9
9 - التجا به ربوبيت الهى و بر شمردن صفات رحمت آفرين او ، از آداب دعا و نيايش است .
يقولون ربّنا . .. و أنت خير الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 118 - 8
8 - خدا ، بهترين رحمت كنندگان و مهربانان است .
و أنت خير الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 18
18 - غفران و رحمت الهى ، محبوب و مطلوب همه اهل ايمان
ألا تحبّون أن يغفر اللّه لكم
برداشت ياد شده، بر اين اساس است كه استفهام در «ألا تحبّون» تقريرى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 56 - 6،7
6 - مؤمنان نيكوكار در سايه برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) مشمول رحمت خدا هستند .
وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصلحت. .. و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة
7 - برپايى نماز ، پرداخت زكات و اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) و رهبران الهى ، مايه جلب رحمت خدا است .
و أقيموا الصلوة و ءاتوا الزكوة و أطيعوا الرسول لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 5
5 - عزت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
در كلمه «الرحيم» دو تركيب احتمال مى رود 1- خبر دوّم 2- صفت براى «العزيز» برداشت ياد شده بر پايه احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 62 - 6
6 - پيامبران ، واسطه وصول فيض و رحمت خدا به خلق
إنّ معى ربّى سيهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 65 - 3
3 - پيامبران الهى ، واسطه وصول فيض و رحمت خاص خداوند به پيروانشان
و أنجينا موسى و من معه أجمعين
تصريح به نام موسى(ع) و ذكر آن پيش از پيروان وى، مى تواند اشاره به مطلب فوق داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 68 - 3
3 - عزّت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد، نه خبر دوم آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 104 - 3
3 - عزّت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت و مهر او به بندگان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «رحيم» صفت «عزيز» باشد; نه خبر دوم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 119 - 3،4
3 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
نجّنى و من معى . .. فأنجينه و من معه
از اين كه نوح(ع)، مستقل از پيروانش و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
4 - ايمان به خدا و همراهى با پيامبران ، مايه نجات و بهره مندى از لطف و رحمت الهى
و نجّنى و من معى من المؤمنين . فأنجينه و من معه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 122 - 3،5
3 - عزت خدا ( قدرت شكست ناپذير او ) ، آميخته با رحمت و مهربانى
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «رحيم» صفت «عزيز» باشد و نه خبر دوم.
5 - مهلت خداوند به كافران حق ستيز صدراسلام ، معلول رحمت و لطف وى بود ; نه برخاسته از ضعف و ناتوانى او .
و ما كان أكثرهم مؤمنين . و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
يادكرد سرگذشت قوم نوح، از يكسو تسلى خاطر پيامبر(صلی الله علیه و آله) و از سوى ديگر هشدارى بود به مشركان كه اگر بر آنان عذاب نازل نشده; نه از باب ناتوانى حق تعالى است; بلكه از باب رحمتى است كه بر مردمان دارد و چون زمينه آن به پايان رسد، عزت و قهر الهى گريزناپذير خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 140 - 3
3 - عزت خدا ( قدرت قاهر و شكست ناپذير او ) ، آميخته به رحمت و مهربانى او با مردمان است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد و نه خبر دوم.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 159 - 3
3 - عزت خداوند ، آميخته با رحمت و مهر او به مردمان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت براى «العزيز» باشد و نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 170 - 4
4 - شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان ، در پرتو وجود پيامبران
ربّ نجّنى و أهلى . .. فنجّينه و أهله أجمعين
از اين كه لوط(ع)، مستقل از كسان خود و مقدم بر آنان ياد شده است، مطلب بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 175 - 3
3 - عزت خداوند ( قدرت قاهر و شكست ناپذير الهى ) ، آميخته با رحمت و مهر او به مردمان
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت «العزيز» باشد و نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 191 - 3
3 - عزت ( قدرت قاهر و شكست ناپذير ) خدا ، آميخته با رحمت و مهربانى است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «الرحيم» صفت براى «العزيز» باشد; نه خبر بعد از خبر.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 11 - 7،8
7 - توبه و نيكى پس از گناه و ظلم ، موجب بهره مندى از رحمت و غفران الهى
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
8 - ظالمان و گنه كارانِ غافل از جبران بدى هاى خويش ، از بخشش و رحمت خداوند محروم اند .
إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم
از اين كه خداوند، تنها به توبه كنندگان و جبران كنندگان بدى هاى خويش، نويد غفران و رحمت داده است، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 46 - 6
6 - نقش مؤثر توبه و استغفار در جلب رحمت الهى
لولا تستغفرون اللّه لعلّكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 73 - 3،6،10
3 - چشاندن بخشى از كيفر دنيايى به كافران ، نمودى از رحمت الهى و وسيله اى براى هدايت آنان
ردف لكم بعض الذى تستعجلون . و إنّ ربّك لذو فضل على الناس
همان طور كه در آيه پيش گفته شد، مراد از «الذى تستعجلون» مى تواند تنها عذاب دنيوى باشد. بنابراين عبارت «بعض الذى تستعجلون» به معناى گوشه اى از مجازات دنيايى است. با توجه به مطلب ياد شده مى توان گفت كه يادآورى بذل و رحمت الهى بر مردم، پس از بيان «ردف لكم بعض الذى تستعجلون» از آن جهت است كه مشاهده گوشه اى از مجازات الهى، بيدارگر و هشدار دهنده است; برخلاف نزول تمامى عذاب كه در آن مجالى براى توبه و انابه باقى نمى ماند.
6 - بيشتر مردم گرفتار ناسپاسى نسبت به خدا ، على رغم فضل و رحمت او بر آنان
و إنّ ربّك لذو فضل على الناس و لكنّ أكثرهم لايشكرون
10 - بناى خداوند بر فضل و رحمت نسبت به خلق و ناسپاسى هاى مردم زمينه ساز عذاب
و إنّ ربّك لذو فضل . .. و لكنّ أكثرهم لايشكرون
مقدم شدن «فضل و رحمت» بر «شكر و ناسپاسى» مى رساند كه فضل الهى، داراى اصالت و خواست خدا است; ولى اين ناسپاسى ها است كه مردم را از آن محروم مى سازد و سبب نزول عذاب مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 77 - 2
2 - هدايت خلق به وسيله كتاب آسمانى ، بارزترين نمود لطف و رحمت الهى بر آنان
و إنّه لهدًى و رحمة
از اين كه خداوند پس از مطرح ساختن بُعد هدايتى قرآن، تنها به يك صفت ديگر (رحمت بودن آن) بسنده كرده است، مى توان مطلب ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 33 - 10
10 - دعاى خالصانه ، زمينه ساز برخوردارى انسان از رحمت الهى است .
دعوا ربّهم منيبين إليه ثمّ إذا أذاقهم منه رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 2،13
2 - خداوند ، سرمنشأ نعمت هايى است كه انسان ها دارند .
و إذا أذقنا الناس رحمة
13 - نااميد شدن از رحمت خدا ، به هنگام ابتلا به سختى ها ، به رغم مشاهده رحمت او ، امرى غير منتظره است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة ... إذا هم يقنطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 5
5 - باران ، رحمت الهى براى بندگان است .
أن يرسل الرياح مبشّرت و ليذيقكم من رحمته
مراد از «رحمت» به قرينه «يرسل» و «مبشّرات» و «يذيق» باران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 12
12 - بازآفرينى انسان ها در قيامت ، ناشى از رحمت خداوند است .
إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتهاإنّ ذلك لمحى الموتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 6 - 8
8 - عزت و شكست ناپذيرى خدا ، آميخته با رحمت او است .
العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 18
18 - غفران و آمرزندگى خداوند ، آميخته با مهربانى و شفقت او است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
«رحيماً» در صورتى كه صفت براى «غفوراً» باشد، بيان كننده نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 17 - 4
4 - در صورت تصميم خداوند به اعطاى رحمت به كسى ، هيچ قدرتى توان جلوگيرى از آن را ندارد .
من ذا الذى يعصمكم من اللّه . .. أو أراد بكم رحمة
براى اين كه «أراد بكم رحمة» با «من ذا الذى يعصمكم من اللّه» قابل جمع گردد، بايد كلامى در تقدير باشد و آن مى تواند چنين باشد: «من ذا الذى يصيبكم سوءاً إن أراد اللّه بكم رحمة»; يعنى: «چه كسى مى تواند به شما بدى برساند، اگر خداوند براى شما رحمت بخواهد؟».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 33
33 - آمرزندگى خداوند ، همراه مهر و شفقت است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 56 - 3،12
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) همواره ، مشمول رحمت خداوند است .
إنّ اللّه و ملئكته يصلّون على النبىّ
با توجه به معناى «صلاة» كه دعا است، دعاى خداوند بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) طبق نظر مفسران بسيارى، رحمت فرستادن بر او است.
12 - « عن ابن أبى حمزة عن أبيه قال : سألت أباعبداللّه ( ع ) عن قول اللّه عزّوجلّ « إنّ اللّه و ملائكته يصلّون على النبىّ يا أيّها الذين آمنوا صلّوا عليه وسلّموا تسليماً » فقال : الصلاة من اللّه عزّوجلّ رحمة و من الملائكة تزكية و من الناس دعاء . . . ;
على بن ابوحمزه، از پدرش، روايت كرده كه: از امام صادق(ع) از اين سخن خداوند عزّوجلّ «إنّ اللّه و ملائكته يصلّون. ..» پرسيدم، فرمود: صلوات خداوند، همان رحمت و صلوات ملائكه به پاكى ياد كردن و صلوات مردم دعا است...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 57 - 3
3 - آزار دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، درپى دارنده محروميت از رحمت خداوند است .
إنّ الذين يؤذون اللّه و رسوله لعنهم اللّه فى الدنيا و الأخرة
«لعن» در لغت، به معناى «طرد و دور كردن از روى غضب و ناراحتى» است. لعن خدا در دنيا، به معناى بريده شدن از قبول رحمت الهى است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 17
17 - آمرزگارى خداوند ، با رحمت و شفقت همراه است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 13
13 - آمرزشگرى خداوند با مهربانى و رحمت همراه است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 1
1 - گنجينه هاى رحمت پروردگار نزد احدى نيست .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
«خزانة» (مفرد «خزائن») به معناى گنجينه است. «أم» نيز منقطعه بوده و به معناى «بل» و متضمن معناى همزه استفهام (از نوع استفهام انكارى) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 38 - 7
7 - قدرت گسترده و اراده مطلق خداوند ، در رساندن سود و زيان و رحمت و نعمت به انسان ها
قل أفرءيتم . .. إن أرادنى اللّه بضرّ هل هنّ كشفت ضرّه أو أرادنى برحمة هل هنّ م
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 49 - 8
8 - رهايى انسان از گرفتارى ها و مصيبت ها ، در گرو مشيت خدا و بسته به لطف و رحمت او است .
فإذا مسّ الإنسن ضرّ دعانا ثمّ إذا خوّلنه نعمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 11
11 - ربوبيت الهى ، مقتضى رحمت و علم گسترده به همه چيز است .
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 5
5 - رهايى از ناراحتى هاى روز قيامت و بهره مندى از رحمت خداوند ، نشانه رستگارى و كاميابى است .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته و ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 4
4- كتاب آسمانى موسى ( تورات ) ، سرمشق زندگى و تبلور رحمت الهى براى بنى اسرائيل
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
با توجه به اين كه كتاب موسى براى بنى اسرائيل و هدايت آنان نازل شده است، قيد «إماماً و رحمة» نيز نظر به پيشوايى و رحمت در مورد آنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 8،9
8 - قدرت خداوند ، همراه با غفران و رحمت است .
و اللّه قدير و اللّه غفور رحيم
9 - بخشايش و رحمت الهى نسبت به خلق ، در اوج قدرت و توانمندى او بر مجازات گنه كاران و عنادورزان
و اللّه قدير و اللّه غفور رحيم
تقدم «قدير» بر صفت «غفور رحيم»، مى تواند اشاره به مطلب بالا داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 2 - 20
20 - عزت و اقتدار خداوند ، توأم با رحمت و لطف او است .
و هو العزيز الغفور
برداشت ياد شده، مبتنى بر اين نكته است كه «غفور» صفت براى عزيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 2
2 - دين و تعاليم قرآن ، رحمت الهى براى انسان ها
يدخل من يشاء فى رحمته
مفسران براى «رحمت» در اين آيه، دو مصداق ذكر كرده اند: 1. دين و پيمودن راه خدا (به قرينه «من اتّخذ إلى ربّه سبيلاً»); 2. بهشت (به قرينه بخش آخر اين آيه كه عذاب دوزخ در آن مطرح شده است). گفتنى است، برداشت ياد شده مبتنى بر احتمال نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 1
1 - شمول رأفت و رحمت خاص الهى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجران و انصارى كه آن حضرت را در لحظه هاى دشوار ، همراهى كردند .
لقد تاب اللّه على النبى و المهجرين و الانصار
«توبة» به معناى رجوع و روى كردن است. روى كرد خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مهاجر و انصار - به قرينه ذيل آيه شريفه - كنايه از اين است كه خداوند آنان را به خاطر يارى رساندن به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در لحظه هاى سخت و دشوار، مورد رأفت و رحمت ويژه قرار داده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 111 - 4
4- جلوه و ظهور غفران و رحمت گسترده الهى در قيامت
إن ربّك . .. لغفور رحيم . يوم تأتى كلّ نفس تجدل عن نفسها
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه «يوم» ظرف براى «لغفور رحيم» باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 2
2- رحمت خداوند ، تنها تكيه گاه و نقطه اميد براى انسان در قيامت
يوم لايغنى مولًى عن مولًى شي-ًا . .. إلاّ من رحم اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 14
14 - عفو ، گذشت و چشم پوشى از دشمنى ها و خطا هاى ديگران ، زمينه ساز جلب غفران و رحمت الهى است .
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 106 - 7
7 - استغفار ، زمينه اى براى جلب غفران و رحمت الهى
و استغفر اللّه إنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 11
11 - آمرزش گناهان آدمى ، زمينه ساز شمول و جريان رحمت الهى بر وى
يجداللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 3،5
3 - تسليم شدن در برابر خداوند و دورى از شرك، زمينه برخوردارى از رحمت الهى است.
قل إنى أمرت أن أكون أول من أسلم . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
5 - گزينش خداوند يگانه به ولايت و سرپرستى، زمينه شمول رحمت الهى بر آدمى است.
قل أغير اللّه أتخذ وليا . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 16
16 - دعا به درگاه خدا نقش مؤثر براى جلب رحمت او دارد .
و اكتب لنا . .. فسأكتبها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 10،12،17
10 - انفاق ، از عوامل تقرب به خدا و جلب دعاى رسول (صلی الله علیه و آله) و رحمت و غفران الهى
و يتخذ ما ينفق قربت . .. ألا إنها قربة لهم سيدخلهم ... غفور رحيم
12 - دعاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) مايه تقرب انسان به خدا و زمينه ساز جلب رحمت و غفران الهى
و صلوت الرسول ألا إنها قربة . .. غفور رحيم
با توجه به اينكه ضمير «إنها» مى تواند به «صلوات» بازگردد، برداشت فوق به دست مى آيد.
17 - انفاق هاى خالصانه مؤمنان ، زمينه آمرزش لغزش هاى گذشته شان و شمول رحمت گسترده الهى بر ايشان
سيدخلهم اللّه فى رحمته إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 2
2 - اعتراف به گناه و انتقاد از خويش ، وسيله جلبِ غفران و رحمت الهى و از اركان توبه است .
و ءاخرون اعترفوا . .. عسى اللّه يتوب عليهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 13
13 - پايدارى در طريق ايمان ، زمينه جلب رأفت و رحمت الهى
اتبعوه فى ساعة العسرة . .. إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 8
8- وساطت و شفاعت پيامبران در نزد خداوند ، مؤثر در آمرزش بندگان و جلب رحمت او بر ايشان
سوف أستغفر لكم ربى
برداشت فوق بر اساس دومين احتمالى است كه در توضيح برداشت قبل آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 89 - 19
19- علم ، مقدمه هدايت و هدايت ، زمينه ساز جلب رحمت الهى و رحمت ، موجب بشارت و سرور مسلمانان حقيقى است .
و نزّلنا عليك الكتب تبينًا لكلّ شىء و هدًى و رحمة و بشرى للمسلمين
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه ترتيب در آيه، ترتيب رتبى باشد; يعنى، هر يك از آنها مقدمه ديگرى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 9
9- تلاش گران در راه ايمان و توحيد و حفظ ارزش ها ، مشمول رحمت خاص خداوند ، خواهند شد .
و إذ اعتزلتموهم . .. فأوُواْ ... ينشر لكم ربّكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 7
7- عبوديّت و بندگى ويژه به درگاه خداوند ، زمينه برخوردارى از رحمت خاص وى است .
عبدًا من عبادنا ءاتينه رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 2 - 4
4- عبادت و بندگى به درگاه خدا وسيله جلب رحمت او است .
رحمت ربّك عبده
«عبده» مفعول است براى «رحمت». تقديم آن بر نام زكريا و توصيف آن حضرت به عبوديت، اشاره به نقش آن در جلب رحمت هاى خداوند دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 3 - 2
2- دعا و راز و نياز پنهانى زكريا به درگاه خدا ، زمينه ساز برخوردارى وى از رحمت خاص الهى بود .
رحمت ربّك . .. زكريّا . إذ نادى ربّه نداءً خفيًّا
«إذ نادى» ظرف براى «رحمت ربّك» است. مفاد اين تركيب آن است كه شمول رحمت خداوند بر زكريا، زمانى بوده كه به مناجات پنهانى با خداوند پرداخته بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 4 - 12
12- برشمردن لطف و عنايت هاى مكرر خداوند درگذشته عمر ، زمينه جلب رحمت و لطف الهى و از آداب دعا است .
قال ربّ . .. لم أكن بدعائك ربّ شقيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 2
2- هجرت از محيط شرك و استقامت در توحيد ، زمينه ساز بهره مندى انسان از رحمت و عنايت هاى ويژه خداوند
فلمّا أعتزلهم . .. و وهبنا لهم من رحمتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 75 - 3
3- صالح و شايسته بودن حضرت لوط ( ع ) ، موجب بهره مندى او از رحمت ويژه خداوند
و أدخلنه فى رحمتنا إنّه من الصلحين
برداشت ياد شده به خاطر اين است كه جمله «إنّه من الصالحين» تعليل براى جمله «و أدخلناه فى رحمتنا» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 112 - 6
6- ربوبيت خداوند ، مقتضى رحمت بى كران و يارى بخشى بندگان است .
و ربّنا الرحمن المستعان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 10
10 - ايمان مؤمنان ، زمينه ساز برخوردارى آنان از رحمت خداوندى است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
قرار دادن اسم ظاهر «المؤمنين» به جاى ضمير، مى تواند به نكته بالا اشعار داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 81 - 4
4 - ايمان به خداوند ، مايه جلب لطف و رحمت او
و نجّينه و أهله . .. إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 111 - 4
4 - ايمان به خدا ، مايه جلب لطف و رحمت او
فبشّرنه بغلم حليم . .. كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 132 - 4
4 - ايمان به خدا ، موجب لطف و رحمت او
و تركنا عليه فى الأخرين . .. إنّا كذلك نجزى المحسنين . إنّه من عبادنا المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 8 - 7
7 - نيايش خالصانه به درگاه خدا ، عامل جلب رحمت او و بر طرف كننده گرفتارى ها است .
و إذا مسّ الإنسن ضرّ دعا ربّه منيبًا إليه ثمّ إذا خوّله نعمة منه
«تخويل» (مصدر «خول») به معناى اعطا و بخشش است و مقصود از جمله «إذا خوّله نعمة منه»، رفع گرفتارى و اعطاى نعمت آسودگى است كه پس از دعا و نيايش بندگان به درگاه الهى تحقق مى پذيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 16 - 11
11 - شمول لطف و رحمت الهى ، نسبت به گنه كاران ، در صورت اقدام عملى آنان به جبران گناهان
قل للمخلّفين من الأعراب . .. فإن تطيعوا يؤتكم اللّه أجرًا حسنًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 25
25- برخوردارى جامعه از رحمت الهى ، در پرتو وجود مؤمنان راستين
لو تزيّلوا لعذّبنا الذين كفروا منهم عذابًا أليمًا
خداوند، به سبب وجود مؤمنانى ناشناخته ميان مكيان، رحمت صلح را نصيب آنان گردانيد و عذاب جنگ را از آنان دور داشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 11،12،14
11 - رعايت تقواى الهى ، هموار كننده راه بهره مندى از رحمت خداوند
و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
12 - برخوردارى از رحمت خدا ، در پرتو خدمت و رحمت انسان به بندگان مؤمن او *
فأصلحوا . .. و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
از ارتباط «فأصلحوا. ..» با «لعلّكم ترحمون» مى توان اين تأثير متقابل را استفاده كرد; يعنى، رحمت بر مؤمنان و تلاش براى رفع اختلافات آنان، موجب جلب رحمت الهى نسبت به انسان است.
14 - حاكميت رحمت الهى بر جامعه ، منوط به خير خواهى آحاد مردم نسبت به يكديگر *
إنّما المؤمنون إخوة فأصلحوا بين أخويكم و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
خطاب «لعلّكم ترحمون» عام است و به حاكميت رحمت الهى بر عموم جامعه نظر دارد و صدر آيه، حركت اصلاح آفرين افراد جامعه را شرط اين رحمت فراگير قلمداد كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 27 - 2،3
2 - توجه تقواپيشگان به خدا و مسؤوليت هاى خود ، زمينه ساز جلب رحمت الهى
إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين . فمنّ اللّه علينا
3 - بهره مندى از لطف و رحمت خداوند ، منوط به شايستگى اعمال خود انسان
إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين . فمنّ اللّه علينا
از ارتباط «فمنّ اللّه. ..» با «كنّا قبل...»، استفاده مى شود كه عمل خود انسان زمينه ساز بهرهورى او از رحمت الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 9 - 4
4 - اهميت عدالت اقتصادى ، در قوام جامعه و برخوردارى از رحمت الهى *
الرحمن . .. و أقيموا الوزن بالقسط و لاتخسروا الميزان
برداشت ياد شده بدين احتمال است كه ارتباط اين آيه با آيات پيشين - كه در زمينه قانون مندى نظام جهان و نيز رحمانيت خداوند بود - بيانگر مطلب بالا باشد; يعنى، اگر قانون مندى شرط قوام هستى است و در پرتو اين قوانين، رحمت الهى شامل بشر شده، رعايت قوانين اقتصادى نيز شرط استوارى جامعه است و آنان در پرتو همين اصل از رحمت عام الهى (شكوفايى اقتصادى و رابطه صحيح اجتماعى) برخوردار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 8 - 9
9 - برخوردار شدن از فضل و رحمت الهى ، انگيزه مهاجران مسلمان
للفقراء المهجرين . .. يبتغون فضلاً من اللّه و رضونًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 26
26 - روى آوردن به ايمان ، زمينه ساز آمرزش و رحمت الهى ، حتى نسبت به گناهان بزرگ
على أن لايشركن. .. و استغفر لهنّ اللّه إنّ اللّه غفور رحيم
از صدر آيه شريفه استفاده مى شود كه چه بسا، برخى از روى آورندگان به ايمان، در گذشته كفرآلود خويش مرتكب گناهان بزرگى شده بودند. از ذيل آن (إنّ اللّه غفور رحيم) نيز استفاده مى شود كه، آنان هم مورد غفران و رحمت الهى قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 9
9 - نقش اراده و خواست انسان ، در بهره مندى از رحمت خداوند و يا گرفتار شدن به عذاب الهى
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
از جمله «فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً» و عبارت «يدخل من يشاء. ..» استفاده مى شود كه بشر، داراى نوعى اراده و مشيت است. بر اين اساس مى توان گفت: همين امر در بهره مندى او از رحمت خداوند و يا گرفتار شدنش به عذاب الهى، تأثير خواهد گذاشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 10
10- ضرورت هوشيارى در برابر تمايلات نفسانى و لزوم فراهم آوردن زمينه هاى جلب رحمت الهى براى مصون ماندن از خطرات آن
إن النفس لأمّارة بالسوء إلاّ ما رحم ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 55 - 3
3- يأس از لطف و رحمت خداوند ، نكوهيده و ناپسند است .
فلاتكن من القنطين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 6
6- يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، از گناهان بزرگ و امرى بس نكوهيده
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
اينكه خداوند يأس از رحمت خويش را عمل گمراهان قرار داد و مأيوسان را برابر گمراهان شمرده است، بيانگر بزرگى اين عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 6
6 - سوء استفاده كافران ، از لطف و رحمت الهى در برطرف كردن گرفتارى هاى ايشان
و لو رحمنهم . .. للجّوا فى طغينهم يعمهون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 15
15- آمرزيده شدن گناهان و خطا هاى آدمى ، شرط شمول رحمت خدا بر ايشان است .
إن ربى غفور رحيم
برداشت فوق، از تقدم «غفور» بر «رحيم» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 1
1 - بهره مندى از رحمت خداوند ، منوط به مشيت و خواست او است .
يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 105 - 10
10 - نزول رحمت خاص الهى بر بندگان ، مسبوق به وجود زمينه ها و شايستگيهايى در آنان است .
و اللّه يختص برحمته من يشاء و اللّه ذوالفضل العظيم
هدف از توصيف خداوند به دارنده فضل و بخشش بى كران، پس از «و اللّه يختص برحمته من يشاء»، بيان اين حقيقت است
كه: اگر خداوند رحمت ويژه خود رابه همگان عطا نمى كند و به فرد و يا گروهى اختصاص مى دهد، نه از جهت كمبود رحمت است; بلكه وجود زمينه در انسانها، دخيل در جلب رحمت ويژه الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 11
11- شعيب ( ع ) ، واسطه شمول رحمت خداوند بر توبه كنندگان قومش
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
چون خطاب در «استغفروا ربكم» متوجه مردم است، ظاهر آن بود كه به جاى «إن ربى» گفته مى شد «إن ربكم . ..». اين جابه جايى مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه: خداوند به واسطه پيامبرانش، مردمان را مشمول رحمت و محبت خويش قرار مى دهد و آنان، مجراى فيض الهى بر بندگانند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 9،13
9 - دل خوش شدن به مظاهر مادى دنيا ، به هنگام برخوردارى از آنها ، و مأيوس شدن از رحمت خدا ، با از دست دادن امكانات ، ناپسند و مذموم است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سيّئة . .. إذا هم يقنطون
آيه، درصدد توبيخ و سرزنش چنين روحيه اى است و «إذا» كه فجاييه است، مى تواند مؤيد اين نكته باشد.
13 - نااميد شدن از رحمت خدا ، به هنگام ابتلا به سختى ها ، به رغم مشاهده رحمت او ، امرى غير منتظره است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة ... إذا هم يقنطون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 50 - 5
5- لطف و قهر الهى ، فوق همه لطف ها و قهرهاست .
نبّىء عبادى أنى أنا الغفور الرحيم . و أن عذابى هو العذاب الأليم
از جمله هاى اسمى «أنى أنا. ..» و «أن عذابى ...» با آوردن حرف تأكيد «أنّ» و ذكر ضمير فصل و آوردن لام در خبر، بالاترين تأكيد را دارد و حامل اين نكته است كه غفران و رحمت (لطف) خداوند و عذاب (قهر) او به گونه اى است كه هيچ رادع و مانعى براى تحقق آنها وجود ندارد و نيز هر لطف و قهرى كه تصور شود، با لطف و قهر او قابل مقايسه نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 15
15 - شب زنده داران عابد و آخرت جويان اميدوار به رحمت الهى ، عالمان راستين و آگاهان به حقايق هستى اند .
أمّن هو قنت ءاناء الّيل. .. و يرجوا رحمة ربّه قل هل يستوى الذين يعلمون و الذين
برداشت بالا مبتنى بر اين احتمال است كه «الذين يعلمون»، اشاره به كسانى داشته باشد كه در صدر آيه شريفه از آنان سخن به ميان آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 18
18 - اميد پذيرش توبه و نزول رحمت الهى براى همگان ، حتّى منافقان
رايت المنافقين يصدّون . .. فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 71 - 16
16 - امكان شمول رحمت و مغفرت الهى حتى بر جوامع منحط و آلوده به خون انبيا
فريقاً يقتلون . .. فعموا و صموا ثم تاب اللّه عليهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 34 - 7
7 - تمامى انسان ها ، حتّى مشركان ناسپاس از رحمت خداوند ، برخوردارند .
إذا أذاقهم منه رحمة . .. ليكفروا بما ءاتينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 8
8 - هدف از نزول قرآن ، دستيابى همگان به رحمت الهى است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
از آن جاكه نزول قرآن از رحمت الهى سرچشمه گرفته، به دست مى آيد كه هدف از نزول، ايجاد زمينه براى دستيابى همگان به رحمت الهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 7
7- هدايت و شناخت پروردگار ، موجب اميدوارى به رحمت او و زداينده هرگونه يأس و نااميدى
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
حضرت ابراهيم(ع) يأس از رحمت پروردگار را معلول گمراهى و نشناختن پروردگار دانست. بنابراين هدايت و شناخت پروردگار، مى تواند موجب اميدوارى به رحمت خدا و عامل از بين رفتن يأس شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 3
3 - باد ها ، داراى نقشى بس مهم در بهره مندى انسان ها از رحمت ها و مواهب الهى اند .
و من ءايته أن يرسل الرياح . .. و ليذيقكم من رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 13
13 - عفو ، گذشت و چشم پوشى از دشمنى ها و خطا هاى همسران و فرزندان ، عامل جلب غفران و رحمت خداوند است .
و إن تعفوا و تصفحوا و تغفروا فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 16 - 8
8- اطمينان اصحاب كهف به برخوردارى از رحمت الهى در صورت هجرت كردن از حاكميّت شرك و جامعه مشرك
فأوُواْ إلى الكهف ينشر لكم ربّكم من رحمته
فعل «ينشر» در جواب امر قرار گرفته و جزا براى شرط مقدر است; يعنى «إنْ تأووا إلى الكهف ينشر. ..» و مفاد آن، حتمى بودن نشرِ رحمت الهى در صورت هجرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 42 - 2
2 - كفر و عصيان ، در پى دارنده لعنت خدا و عامل دور شدن انسان از رحمت الهى
و أتبعنهم فى هذه الدنيا لعنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 9
9 - ستم پيشگى ، موجب پذيرفته نشدن عذر آدمى از گناه ، محروميت از رحمت خدا و جاى گرفتن در سراى بد
يوم لاينفع الظلمين معذرتهم و لهم اللعنة و لهم سوء الدار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 9 - 4
4 - شرك ، گناهى بس بزرگ و موجب محروميت از رحمت الهى در قيامت
و لكن يدخل من يشاء فى رحمته والظلمون. .. أم اتّخذوا من دونه أولياء
از آيه قبل استفاده مى شود كه ظالمان از رحمت الهى به دوراند (يدخل من يشاء فى رحمته و الظالمون ما لهم. ..) و از آن جا كه شرك مصداق بارز ظلم به شمار مى آيد، مى توان مطلب بالا را برداشت كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 8
8 - جرم پيشگى و استمرار ارتكاب گناه ، عامل محروميت از رحمت الهى در قيامت
و كنتم قومًا مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - محمد - 47 - 34 - 1،6
1- مرگ كافران مخالف راه خدا در حال كفر ، مايه محروميت ابدى از عفو و رحمت الهى
إنّ الذين كفروا و . .. فلن يغفر اللّه لهم
مرگ كافران مخالف راه خدا در حال كفر، مايه محروميت ابدى از عفو و رحمت الهى
6- نقش اعمال خود انسان ، در محروميت او از رحمت و غفران بى كران الهى
إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم
«فا» در «فلن يغفر اللّه» مى رساند كه عدم غفران، نتيجه فعل خود كافران است (كفروا و صدّوا)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 10 - 13
13 - تفرقه و اختلاف در جامعه اسلامى به بى تفاوتى در قبال آن ، مايه محروميت از رحمت الهى
فأصلحوا بين أخويكم و اتّقوا اللّه لعلّكم ترحمون
فرمان «اتّقوا اللّه» هم نظر به كسانى دارد كه با يكديگر اختلاف دارند و هم كسانى كه موظف به رفع اختلاف اند. از اين نكته، استفاده مى شود كه اگر مسلمانان به وظيفه خود عمل نكنند و به اختلاف ها پايان ندهند، نبايد دل به رحمت الهى ببندند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 7
7 - ظلم ، موجب محروميت از رحمت خداوند و گرفتار آمدن به عذاب دردناك الهى است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 16 - 4
4 - كسانى كه در قيامت از رحمت خداوند و درك ربوبيت او محروم باشند ، سرنوشتى جز دوزخ نخواهند داشت .
عن ربّهم يومئذ لمحجوبون . ثمّ إنّهم لصالوا الجحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 10
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 13
13 - دستيابى قوم نوح ( ع ) به رحمت هاى ويژه خداوند ، از اهداف بعثت آن حضرت بود .
جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم . .. لعلكم ترحمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 2
2 - مأيوس بودن از رحمت خدا ، روحيه اى ناپسند و كافرانه است .
و الذين كفروا . .. يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 10
10 - گنهكاران نبايد از شمول فضل و رحمت خداوند ، نااميد باشند .
ثم توليتم . .. فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 46 - 4
4 - فلسفه وزش باد هاى نويدبخش باران ، قبل از نزول آن ، احساس لذت بيشتر از رحمت الهى است .
أن يرسل الرياح مبشّرت و ليذيقكم من رحمته
«بشر» ريشه «مبشّرات» است و به خبرى گفته مى شود كه خوشحالى آور است و چهره شنونده، با آن، باز و شكفته مى شود. در ضمن، «مبشّرات» در مقام تعليل براى فعل «يرسل» و «ليذيقكم» عطف بر «مبشّرات» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 1،3
1 - كافرانِ به آيات الهى و لقاءاللّه ، از رحمت خداوند ، مأيوس اند .
و الذين كفروا بأيت اللّه و لقائه أولئك يئسوا من رحمتى
3 - كافرانِ به قرآن ، مأيوس از رحمت خداوندند .
و الذين كفروا بأيت اللّه . .. أولئك يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 44 - 6
6 - ظالمان از رحمت خداوند دور هستند .
أن لعنة اللّه على الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 3
3 - كافران ، محروم از رحمت خداوند و رستگارى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته . .. وأمّا الذين كفروا أفلم تكن ءايتى تتلى عليكم
از تقابل وضع كافران با مؤمنان در اين آيه و آيه پيشين، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 34 - 1
1 - منكران معاد ، محروم از رحمت حق و وانهاده به خويش در اوج گرفتارى هاى قيامت
و قيل اليوم ننسيكم
نسيان در آيه شريفه، كنايه از روى گردانى خداوند از كافران و وانهادن آنان به حال خودشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 11 - 3
3 - كافران دوزخى ، مورد نفرين خدا و محروم از رحمت و لطف او هستند .
فسحقًا لأصحب السعير
«سحق» به معناى «بُعد» است و در اين آيه، به جاى لعن و نفرين به كار رفته است و مراد از آن، دورى از رحمت و لطف الهى مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 33 - 33
33 - برده دارانِ وادار كننده كنيزان خويش به فحشا و فساد جنسى ، محروم از آمرزش و رحمت خدا هستند .
و من يكرههنّ فإنّ اللّه من بعد إكرههنّ غفور رحيم
در آيه ياد شده متعلق «غفور» و «رحيم» ذكر نشده است. با توجه به اين كه بعيد است خداوند به برده داران، به خاطر گناه اكراهشان و نيز مورد هشدار قرار گرفتن آنان وعده غفران و رحمت بدهد، به نظر مى رسد مقصود كنيزانى خواهد بود كه مجبور به فحشا شده اند. بر اين اساس اختصاص يافتن اين وعده به كنيزان، حاكى از محروميت برده داران از اين موهبت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 4
4 - كافرانِ به آيات خدا و معاد ، حظّى از رحمت خداوند ، نخواهند داشت .
و الذين كفروا بأيت اللّه و لقائه أولئك يئسوا من رحمتى
«يئسوا من رحمتى» مى تواند جمله خبرى باشد و مى تواند كنايه از قضاى الهى مبنى بر مشمول رحمت قرار نگرفتن افراد ياد شده باشد. برداشت بالا بنابر احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 52 - 7،10
7 - ستمگران ، گروهى مطرود و محروم از رحمت خداوند در قيامت
و لهم اللعنة
10 - پذيرفته نشدن عذر ستمگران ، دورى آنان از رحمت خداوند و جاى گرفتن در سرايى بد ، مظهر نصرت الهى به پيامبران و مؤمنان در قيامت
إنّا لننصر رسلنا و الذين ءامنوا . .. يوم يقوم الأشهد . يوم لاينفع الظلمين معذر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه، بيانگر چگونگى نصرت الهى در قيامت از رسولان و مؤمنان است كه در آيه پيش (يوم يقوم الأشهد) به آن اشاره شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 35 - 6
6 - كافران معاند و لجوج ، محروم از عفو و رحمت الهى
و يعف عن كثير . و يعلم الذين يجدلون فى ءايتنا ما لهم من محيص
اين كه پس از مسأله عفو گناهان، اين نكته مطرح شده كه كافران معاند راه فرارى از عذاب ندارند; مى تواند اشاره به اين نكته داشته باشد كه آنان مورد عفو و مغفرت الهى قرار نمى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 6
6 - ظالمان ، از رحمت الهى محروم اند .
و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أليمًا
برداشت ياد شده، به قرينه مقابله «الظالمين. ..» با «يدخل من يشاء فى رحمته» استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 4 - 6
6 - كم فروشان ، از رحمت خداوند دور و محروم اند .
أُولئك
اسم اشاره «اُولئك»، براى مشاراليه بعيد به كار مى رود كه در آيه شريفه، گوياى دورى كم فروشان از خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - مطففين - 83 - 15 - 5
5 - تكذيب كنندگان قيامت و منكران قرآن ، از ملاقات خداوند و ديدار رحمت او در قيامت محروم اند .
إنّهم عن ربّهم يومئذ لمحجوبون
محجوب بودن از خداوند، نمى تواند به معناى نديدن با چشم باشد; زيرا اين امر به كافران اختصاص ندارد. بنابراين مراد، رانده شدن از درگاه الهى و محروميت از ديدار جلوه هاى خداوند (از قبيل رحمت و ثواب الهى و يا نظاير آن) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 22
22 - ستمگران و متجاوزان، محروم از رحمت و مغفرت الهى
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فإن ربك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 12
12 - جامعه مجرم خود را از شمول رحمت خداوند محروم و سزاوار عذاب او مى گرداند.
و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
«بأس» در لغت به معناى شدت است و در اين آيه كنايه از عذاب است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 156 - 3
3 - گمراهان، در قيامت از رحمت خدا محروم خواهند بود.
فاتبعوه و اتقوا لعلكم ترحمون. أن تقولوا إنما أنزل الكتب على طائفتين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 6،7
6 - منكران قيامت از زمره ستمكارانند و در قيامت از رحمت خدا محروم خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين ... و هم بالأخرة كفرون
7 - اعراض كنندگان از راه خدا ، بازدارندگان مردم از پيوستن به آيين الهى و آنان كه راه خدا را منحرف جلوه مى دهند ، از رحمت الهى در قيامت بدور خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 19
19 - كافران به معاد و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) ، زيانكار، تباه كننده خويش و محروم از رحمت الهى
و لقد استهزىء برسل . .. كتب على نفسه الرحمة ... الذين خسروا أنفسهم فهم لا يؤمنون
با توجّه به اينكه رحمت الهى فراگير است، ممكن است زيان كافران به جهت محروم ساختن خود از دريافت رحمت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 1،11
1 - تكذيب كنندگان آيات الهى و آنان كه از سر تكبّر و خودبرتربينى معارف الهى را نپذيرند، از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا محرومند.
ان الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
چنانچه جمله «لاتفتح . ..» بيان محروميتى باشد كه در دنيا دامنگير تكذيب كنندگان مى شود، گشوده نشدن درهاى آسمان براى آنان، كنايه از شامل نشدن رحمتهاى خاص الهى بر آنان است.
11 - محروميت ابدى از رحمت، سنت خداوند در كيفر مجرمان
و كذلك نجزى المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 27 - 7،9
7 - پيروى از آراء و انديشه هاى هواپرستان ، مايه دورى از رحمت الهى
و اللّه يريد ان يتوب عليكم و يريد الّذين يتّبعون الشّهوات ان تميلوا ميلاً عظيماً
از تقابل اراده الهى به رحمت با اراده هواپرستان به انحراف، استفاده مى شود كه پيروى از هواپرستان عامل دورى از رحمت خداوند است.
9 - هواپرستى و شهوترانى ، مايه دورى از رحمت الهى
و اللّه يريد ان يتوب عليكم و يريد الّذين يتّبعون الشّهوات ان تميلوا ميلاً عظيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 92 - 24
24 - قتل خطائى ، موجب دورى قاتل از رحمت خدا خواهد شد .
و ما كان لمؤمن ان يقتل مؤمناً الّا خطا . .. توبة من اللّه
توبه به معناى بازگشت است و توبه خدا بر بنده به معناى بازگشت رحمت و لطف خداوند به بنده خويش است. بنابراين معلوم مى شود در قتل خطائى نيز خداوند آدمى را از رحمت و لطف خويش دور مى سازد تا اينكه كفّاره آن را بپردازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 119 - 17
17 - دورى شيطان از رحمت الهى ، زمينه اغواگرى و ترويج خرافه پرستى و فساد از ناحيه او
لعنه اللّه و قال . .. لاضلنهم و لامنينهم و لامرنهم فليبتكن ءإذان الأنعم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 13 - 3،5
3 - خداوند ، پيمان شكنان بنى اسرائيل را از رحمت خويش دور ساخت و دل هاى آنان را از پذيرش حق بازداشت .
فبما نقضهم ميثقهم لعنهم و جعلنا قلوبهم قسية
5 - لعن الهى ( دورى از رحمت خداوند ) و قساوت دل ، كيفر شكستن پيمان الهى
فبما نقضهم ميثقهم لعنهم و جعلنا قلوبهم قسية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 39 - 7
7 - گناه ، موجب دورى از رحمت خداوند
فإنّ اللّه يتوب عليه
توبه خداوند بر بندگان به معناى بازگشت رحمت او به آنان است. بنابراين گناهكار قبل از توبه از رحمت خداوند به دور بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 64 - 7،8،9
7 - يهود ، مردمى به دور از رحمت خداوند و مورد لعنت او
و لعنوا
«لعنت» به معناى دورى از رحمت است.
8 - سخن نارواى يهود درباره خداوند ( نافذ نبودن قدرت او ) موجب دورى آنان از رحمت الهى
و لعنوا بما قالوا
9 - ناتوان پنداشتن خداوند بر تدبير جهان ، موجب گرفتار شدن به لعنت و دور ماندن از رحمت وى
و قالت اليهود يداللّه مغلولة . .. و لعنوا بما قالوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 78 - 1،5
1 - كافران بنى اسرائيل با نفرين داود ( ع ) و عيسى ( ع ) به لعنت و دورى از رحمت خداوند گرفتار شدند .
لعن الذين كفروا من بنى اسرءيل على لسان داود و عيسى
فاعل محذوف از «لعن» داود(ع) و عيسى(ع) مى باشد. بنابراين جمله «لعن ... على لسان داود و عيسى» به اين معناست كه كافران بنى اسرائيل مورد لعنت داود(ع) و عيسى(ع) قرار گرفتند گفتنى است، آنگاه كه لعنت بر زبان انسان جارى شود به معناى درخواست انقطاع از رحمت الهى از لعنت شونده است.
5 - كافران مستحق لعن و نفرين و دورى از رحمت خداوند
لعن الذين كفروا من بنى اسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 45 - 7
7 - اعراض كنندگان از راه خدا ، بازدارندگان مردم از پيوستن به آيين الهى و آنان كه راه خدا را منحرف جلوه مى دهند ، از رحمت الهى در قيامت بدور خواهند بود .
أن لعنة اللّه على الظالمين. الذين يصدون عن سبيل اللّه و يبغونها عوجاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 53 - 9
9 - اسلام و ايمان، نعمت و رحمتى بزرگ از جانب خداوند.
أهؤلاء منّ اللّه عليهم من بيننا
«منّ» در لغت به معناى «أنعم» آمده است. «منّ عليه مناً ... أنعم». (قاموس اللغة). اگر چه اين جمله نقل گفتار مشركان است، ولى مطلبى است كه قرآن آن را نقل كرده و آن را رد نكرده است. بنابراين اسلام و ايمان نعمتى ويژه و برجسته است كه خداوند به مؤمنان عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 10
10 - خداوند داراى رحمتى عام و فراگيرِ همه موجودات و داراى رحمتى خاص و فراگيرِ گروهى از انسانها
و رحمتى وسعت كل شىء فسأكتبها للذين يتقون
خداوند از يك سو رحمت خويش را با جمله «وسعت كل شىء» فراگيرِ همه موجودات معرفى كرده و از سويى ديگر با جمله «سأكتبها» آن را مخصوص گروهى از انسانها دانسته است. از مقايسه بين اين دو معنا مى توان استفاده كرد كه مراد از رحمت در «سأكتبها»، رحمتى خاص است. گفتنى است بر اين مبنا ضمير در «سأكتبها» به طريقه استخدام، به «رحمتى» برگردانده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 4،7
4 - خداوند توبه آدم ( ع ) را پذيرفت ، گناهش را آمرزيد و او را مشمول رحمت خويش قرار داد .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
7 - تلقين كلمات به آدم ( ع ) ( تعليم چگونه توبه كردن و به درگاه خدا نياز بردن ) جلوه اى از رحمت خداوند بر او بود .
فتلقى ءادم من ربه كلمت . .. إنه هو التواب الرحيم
در برداشت فوق، «الرحيم» در ارتباط با جمله «فتلقى . ..» معنا شده است و مقتضاى آن اين است كه: رحيميت خداوند موجب شد كه كلمات رابه آدم(ع) آموزش دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 175 - 1
1 - خداوند ، مؤمنان متمسك به وى را از رحمت ويژه و فضل و هدايت خاص خويش ، بهره مند خواهد كرد .
فاما الذين ءامنوا باللّه و اعتصموا به . .. و يهديهم إليه صرطاً مستقيماً
هدايت، فضل و رحمت خداوند، شامل همه بندگان مى شود. بنابراين ذكر آنها به عنوان پاداش بيانگر رحمت، فضل و هدايت خاص است ; گفتنى است در برداشت فوق ضمير «به» به «اللّه» برگردانده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 7
7 - توبه و استغفار ، شرط برخوردارى از مغفرت خداوند و رحمت خاص او
افلا يتوبون . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 9،11،12،14،26
9 - مؤمنان با درك محضر و زيارت پيامبر(صلی الله علیه و آله) سلام آن حضرت و پيام و رحمت خداوند را دريافت خواهند نمود. *
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم
آمدن نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله)، كه مضمون جمله «إذا جاءك» است، ظاهراً اختصاصى به زمان حيات ظاهرى آن حضرت ندارد و شامل پس از آن نيز مى گردد. كلمه «زيارت» در برداشت فوق براى اشاره بدين نكته آورده شده است.
11 - پروردگار عالم بر خود واجب كرده كه مؤمنان به آياتش را مشمول رحمت خويش گرداند.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
12 - ابلاغ سلام و رحمت خداوند به مؤمنان به آيات او، از وظايف پيامبر(صلی الله علیه و آله)
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «فقل سلام عليكم» داراى دو احتمال است: يكى اينكه «به آنان سلام كن» و دوم اينكه «سلام خداوند را به آنان برسان». برداشت فوق مبتنى بر احتمال دوم است.
14 - شمول رحمت خداوند بر مؤمنان به آيات، پرتويى از ربوبيت اوست.
يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
26 - مؤمنى كه از سر جهل گناه كند، در صورت توبه و اصلاح حتماً مشمول مغفرت و رحمت خداوند قرار خواهد گرفت.
كتب ربكم على نفسه الرحمة أنه من عمل منكم سوءاً بجهلة ثم تاب من بعده و أصلح فأنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 4
4- بهرهورى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از رحمت و ربوبيت الهى ، بيش از همه خلق *
إنّا أنزلنه . .. رحمة من ربّك
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه اضافه «ربّ» به «ك» - كه خطاب به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است - از آن جهت باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، عالى ترين بهره را از قرآن و ربوبيت الهى برده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 1،4،5
1- جز برخورداران از رحمت الهى ، همه انسان ها ، در قيامت بى پناه و بى ياوراند .
و لا هم ينصرون . إلاّ من رحم اللّه
4- تنها برخورداران از رحمت الهى ، بهره مند از شفاعت در قيامت
و لا هم ينصرون . .. إلاّ من رحم اللّه
«إلاّ من رحم اللّه» مى تواند استثناى از «و لا هم ينصرون» باشد.
5- مقام شفاعت و شفاعت گرى ، تنها از آنِ برخورداران از رحمت الهى *
إلاّ من رحم اللّه
چنانچه «إلاّ من رحم» استثناى از «مولى» «لايغنى مولًى» باشد، برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 51 - 5
5- تقواپيشگان ، برخوردار از رحمت الهى و شفاعت شفيعان در قيامت
و لا هم ينصرون . .. إلاّ من رحم اللّه ... إنّ المتّقين فى مقام أمين
در آيات پيشين، محرومان و نيز برخورداران از شفاعت، نخست به اجمال ياد شده اند. سپس «إنّ شجرت الزقّوم...» به تفصيل در باره محرومان از شفاعت سخن گفته و «إنّ المتّقين...» توضيحى در باره برخورداران از رحمت و شفاعت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 16
16- غفران و رحمت الهى ، گسترده و فراگير نسبت به تمامى توبه كنندگان
أم يقولون افتريه قل إن افتريته فلا تملكون لى من اللّه شيئًا . .. و هو الغفور ال
با توجه به اين كه مخاطبان تهديد الهى در صدر آيه شريفه، كسانى اند كه رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن را انكار مى كردند; تذكر «هو الغفور الرحيم» در پايان چنين آيه اى، بدان معنا است كه در صورت توبه، حتى منكران رسالت هم مورد غفران قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 25 - 20
20- مصونيت مؤمنان مكه و بهره مندى آنان از رحمت الهى ، از اهداف برقرارى صلح حديبيه
ليدخل اللّه فى رحمته من يشاء
از ارتباط جمله «ليدخل . ..» با آيه قبل، مطلب بالا استفاده مى شود; زيرا «ليدخل ...» غايت براى جواب محذوف است; يعنى، ما بدين سبب اجازه جنگ نداديم تا مؤمنان مكه آسيب نبينند و از رحمت الهى بهره مند گردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19،20
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 1 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) بهره مند از غفران و رحمت خداوند
يأيّها النبىّ . .. و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 4،10
4 - ره پويان راه خدا ، بهره مند از رحمت او
فمن شاء اتّخذ إلى ربّه سبيلاً. .. يدخل من يشاء فى رحمته
10 - رحمت و لطف خداوند به مؤمنان و كيفر و عذاب ظالمان از سوى او ، براساس علم و حكمت او است .
إنّ اللّه كان عليمًا حكيمًا . يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمين أعدّ لهم عذابًا أ
برداشت ياد شده، بر اين فرض مبتنى است كه جمله «يدخل من يشاء. ..»، خبر براى «إنّ» در «إنّ اللّه» و جمله «كان اللّه عليماً حكيماً»، معترضه و يا حال باشد. بر اين اساس توصيف خداوند به علم و حكمت، اشاره به اين دارد كه كار خدا (رحمت يا عذاب)، مبتنى بر علم و حكمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 5
5 - خداوند ، داراى رحمتى گسترده بر انسان ها و تمام موجودات آسمان ها و زمين است .
ربّك . .. ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن
«رحمان» صيغه مبالغه است و به قرينه «ربّك» و «ربّ السماوات»، مراد گسترش رحمت الهى بر تمام مشمولان ربوبيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 165 - 12
12 - كسانى كه در آزمونهاى الهى موفق باشند، از مغفرت الهى برخوردار و از رحمت او بهره مند خواهند شد.
ليبلوكم فى ما ءاتيكم . .. إنه لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 1،3،8،9
1 - مؤمنان نيك كردار ، مشمول رحمت پروردگار در قيامت
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
3 - شمول رحمت و حمايت خداوند ، نسبت به اهل ايمان و عمل صالح ، پس از حسابرسى آنان
كلّ أمّة تدعى إلى كتبها . .. فأمّا الذين ءامنوا و عملواالصلحت فيدخلهم ربّهم ف
8 - شمول رحمت حق در قيامت نسبت به مؤمنان صلاح پيشه ، نمودى از ربوبيت او
فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصلحت فيدخلهم ربّهم فى رحمته
به كار رفتن واژه «ربّ» و اضافه آن به «هم»، بيانگر مطلب ياد شده است.
9 - احاطه و فراگيرى رحمت الهى ، نسبت به مؤمنان در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
تعبير «يدخلهم. ..» مى رساند كه شمول رحمت حق نسبت به مؤمنان نيك كردار، محدوديتى ندارد و آنان داخل در رحمت او و مستغرق در آن مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 9
9 - قرآن جلوه اى از رحمانيت و رحيميت خداست .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
از آنجا كه غالباً گوينده در آغاز سخن به اهداف كلى برنامه خويش اشاره مى كند، مى توان گفت كه از اهداف انتخاب دو صفت رحمانيت و رحيميت خدا در آغاز قرآن، رساندن اين حقيقت است كه قرآن جلوه اى از رحمت الهى براى بشر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 4 - 3
3 - برپايى قيامت و قرار دادن روز جزا براى جهانيان ، جلوه اى از رحمت خداوند است .
الرحمن الرحيم. ملك يوم الدين
مطرح كردن مسأله قيامت پس از بيان رحمت الهى، اشاره به برداشت فوق دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 6،7
6 -پذيرش توبه گنهكاران از سوى خداوند ، پرتوى از رحمت اوست .
فتاب عليه إنه هو التواب الرحيم
بيان رحيميت خداوند را مى توان در ارتباط با تواب بودن خداوند ملاحظه كرد; يعنى، توبه پذيرى خداوند ريشه در رحيميت او دارد و مى توان آن را با تلقين كلمات به آدم(ع) لحاظ كرد. برداشت فوق بر اساس لحاظ اول است.
7 - تلقين كلمات به آدم ( ع ) ( تعليم چگونه توبه كردن و به درگاه خدا نياز بردن ) جلوه اى از رحمت خداوند بر او بود .
فتلقى ءادم من ربه كلمت . .. إنه هو التواب الرحيم
در برداشت فوق، «الرحيم» در ارتباط با جمله «فتلقى . ..» معنا شده است و مقتضاى آن اين است كه: رحيميت خداوند موجب شد كه كلمات رابه آدم(ع) آموزش دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 128 - 13
13 - توفيق براى تسليم شدن در برابر خدا ، تبيين چگونه عبادت كردن او و پذيرش توبه ، پرتوهايى از رحمت الهى به بندگان است .
ربنا واجعلنا مسلمين . .. و أرنا مناسكنا و تب علينا إنك أنت التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 10
10 - توبه پذيرى خداوند ، جلوه اى از رحمت اوست .
فأولئك أتوب عليهم و أنا التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 164 - 6،7،10،14،15،16
6 - حركت كشتى ها در دريا در جهت منافع انسان ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. الفلك تجرى فى البحر بما ينفع الناس ... لأيت
كلمه «ما» در «بما ينفع» مى تواند موصوله باشد كه در اين صورت «باء» به معناى مصاحبت است. بر اين مبنا «التى تجرى...»; يعنى، آن كشتيهايى كه در دريا حركت مى كنند و چيزهايى (از قبيل مال التجاره ها و ...) به همراه دارند كه براى مردم سودبخش است ... و نيز «ما» مى تواند مصدريه باشد كه در اين صورت «باء» به معناى سبب است; يعنى، كشتيهايى كه در دريا به خاطر نفع رسانى به مردم در حركت هستند.
7 - همه فعل و انفعالات هستى حتى اختراعات بشرى ، از خداست و علامت توحيد و رحمت گسترى اوست .
إن فى . .. الفلك التى تجرى فى البحر بما ينفع الناس
قرآن كشتيها را - كه ساخته دست بشر است - به عنوان آيتى بر توحيد و رحمت خداوند مطرح كرده است تا به اين حقيقت
اشاره كند كه: همه چيز حتى مصنوعات بشرى از خداوند سرچشمه گرفته اند. در صورتى كه كلمه «الفلك» عطف بر «السماوات» باشد، كلمه «خلق» به «الفلك» نيز اضافه مى شود و معناى ياد شده وضوح بيشترى خواهد داشت.
10 - فرو فرستادن آب از آسمان و زنده كردن زمين به وسيله آن ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. ما أنزل اللّه من السماء من ماء فأحيا به الأرض ... لأيت
14 - وجود جنبندگان متنوع و مختلف در هر كجاى زمين ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
و بث فيها من كل دابة . .. لأيت
15 - وزش باد ها و چرخش آنها از سويى به سوى ديگر ، از نشانه هاى توحيد و رحمت آفرينى خداوند است .
إن فى . .. و تصريف الريح ... لأيت
«تصريف» به معناى برگرداندن از جهتى به جهت ديگر است.
16 - ابر هاى باران زا ، از نشانه هاى توحيد و رحمت گسترى خداوند است .
إن فى . .. السحاب المسخر بين السماء و الأرض لأيت
«سحاب» جمع سحابة و به معناى ابرهاى باران زا است. (لسان العرب)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 173 - 11،15
11 - تجويز ارتكاب محرمات در حال اضطرار ، برخاسته از رحمت خداوند است .
فمن اضطر . .. فلا إثم عليه إن اللّه غفور رحيم
15 - انعطاف پذيرى احكام و تكاليف دين پرتوى از رحمت الهى است .
فمن اضطر غير باغ و لاعاد فلا إثم عليه إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 20،22
20 - تجويز عفو از قصاص و تبديل آن به ديه ، حكمى است رحمت آفرين براى جامعه اسلامى
ذلك تخفيف من ربكم و رحمة
22 - انعطاف پذيرى احكام الهى و تخفيف در تكاليف ، پرتوى از رحمت الهى است .
فمن عفى له من أخيه شىء . .. ذلك تخفيف من ربكم و رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 6،7
6 - فرمان خداوند ، مبنى بر ترك جنگ با كافرانى كه دست از جنگ و فتنه برداشته اند ، پرتوى از مغفرت و رحمت اوست .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
7 - آمرزش گناهان كافران محارب ، پس از ايمان آوردن آنان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى است .
فإن انتهوا فإن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 12 - 15
15 - برپايى قيامت جلوه اى از رحمت الهى است.
كتب على نفسه الرحمة ليجمعنكم إلى يوم القيمة لا ريب فيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 16
16 - آرامش و امنيت يافتن مؤمنان به آيات خداوند، پرتويى از رحمت اوست.
فقل سلم عليكم كتب ربكم على نفسه الرحمة
جمله «كتب ربكم» به منزله تعليل براى «سلام عليكم» مى باشد. يعنى رحمت الهى عامل سلامت يافتن مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 147 - 4،15
4 - مهلت الهى به تكذيب كنندگان پيامبر(صلی الله علیه و آله) و هلاك نساختن آنان جلوه رحمت گسترده پروردگار است.
فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة وسعة
15 - عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت خداوند است. *
فقل ربكم ذو رحمة وسعة و لا يرد بأسه عن القوم المجرمين
آمدن جمله «و لا يرد بأسه» پس از «ذو رحمة واسعة» چنين مى نماياند كه عذاب اقوام مجرم نيز جلوه اى از رحمت واسعه خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 149 - 4
4 - عفو و مغفرت خداوند جلوه اى از رحمت اوست .
لئن لم يرحمنا ربنا و يغفر لنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 69 - 11
11 - حكم الهى بر حليت غنايم و فديه ها ، جلوه اى از مغفرت و رحمت خداوند است .
فكلوا . .. إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 2 - 1
1 - هيچ نيرويى ، توانايى جلوگيرى از رحمت آفرينى خداوند به بندگانش را ندارد .
ما يفتح اللّه للناس من رحمة فلاممسك لها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 37 - 4
4- هيچ كس ، حتى مطرودين درگاه الهى و لعن شدگان ، نبايد از رحمت خداوند مأيوس شوند ; بلكه بايد خواسته هاى خويش را از او طلب كنند .
و إن عليك اللعنة إلى يوم الدين . قال ربّ فأنظرنى إلى يوم يبعثون . قال فإنك من ال
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 17
17 - ذات خداوند فيضان رحمت را بر خود ايجاب كرده است.
كتب ربكم على نفسه الرحمة
معنى واجب ساختن رحمت بر خود اين است كه چيزى وراى ذات، او را بدين كار نگماشته، بلكه اقتضاى ذات چنين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 6
6- رأفت و رحمت خداوند بر بندگان ، برخاسته از ربوبيت اوست .
فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 8
8 - برخوردارى انسان از رحمت الهى ، منوط به مشيت خداوند است .
و لكن يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 6
6- قدرت مطلقه و رحمت گسترده ، در انحصار خداوند است .
إنّه هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 11
11 - غفران و رحمت الهى ، برخاسته از مقام الوهيت او
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 8
8 - پرتوافكنى رحمت الهى بر خلق ، متكى به آگاهى او از غيب و شهود *
علم الغيب و الشهدة هو الرحمن الرحيم
وصف «عالم الغيب . ..» قبل از «الرحمان الرحيم»، مى تواند نظر به پشتوانه رحمت الهى داشته باشد; زيرا در صورت جهل، چه بسا به جاى رحمت، نقمت صورت گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 15
15 - توبه انسان به درگاه الهى ، محفوف به دو رحمت از سوى خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب
توبه خداوند بر خطاكاران، (لطف و رحمت خدا به آنان) زمينه آن شد كه آنان به سوى خدا توبه كنند و سپس خداوند هم رحمت خويش را بر آنان نازل كرده و خطايشان را ببخشيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 28 - 10
10- امكانات مادى ، رحمت الهى است .
و إمّا تعرضنّ عنهم ابتغاء رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 161 - 7
7 - تأثير و نقش دعا و نفرين فرشتگان و انسان ها در دورى گنهكاران از رحمت الهى
أولئك عليهم لعنة اللّه و الملئكة و الناس أجمعين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 178 - 29
29 - تجاوز از احكام و قوانين الهى ، مانع بهره مندى از رحمت خداوند است .
ذلك تخفيف من ربكم و رحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 25
25 - گناه ، حجابى بين انسان و بهره گيرى او از جلوه رحمت الهى
و لو انّهم اذ ظلموا . .. لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 3
3 - كفر و شرك مانع راهيابى به عالم برتر براى كسب رحمتهاى ويژه الهى است.
إن الذين كذبوا بأيتنا و استكبروا عنها لاتفتح لهم أبوب السماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 17
17 - ظلم و ستم پيشگى ، انسان را از رحمت الهى و ورود به بهشت ، محروم مى سازد .
فريق فى الجنّة و فريق فى السعير . .. و لكن يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمون ما
از مقابله دو گروه (فريق فى الجنّة و فريق فى السعير) استفاده مى شود كه ستم پيشگان محروم از بهشت و رحمت الهى اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 18
18- گناه ، مانع برخوردارى انسان از رحمت گسترده خداوند *
و هو الغفور الرحيم
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه تقدم «الغفور» بر «الرحيم»، اشاره به اين جهت داشته باشد كه تا غفران الهى شامل انسان نشود; زمينه براى بهرهورى وى از رحمت گسترده خداوند مهيا نمى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 10
10 - گناه ، مانع برخوردارى انسان از رحمت گسترده حق *
و اللّه غفور رحيم
تقدم «غفور» بر «رحيم»، ممكن است از اين جهت باشد كه گناه، مانع برخوردارى از رحمت حق است. ازاين رو بخشش آن گناهان، زمينه شمول رحمت گسترده حق نسبت به انسان مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 8
8 - انجام كار ها با نام خدا ، مايه جلب رحمت اوست .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
توصيه به انجام دادن كارها با نام خدا و تذكر به رحمانيت و رحيميت او به عنوان حكمت اين توصيه، گوياى اين است كه نام خدا در كارها، موجب جلب رحمت الهى و در نتيجه به كمال رسيدن آن كارهاست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 16،21
16 - استغفار ( طلب آمرزش گناه ) ، موجب جلب رحمت الهى و پذيرش توبه و بخشش گناه
فاستغفروا اللّه و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
21 - نقش وساطت و شفاعت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در جلب رحمت الهى بر بندگان
و لو انّهم اذ ظلموا . .. و استغفر لهم الرّسول لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 96 - 4،5
4 - جهاد در راه خداوند ، موجب دستيابى به منزلتهايى والا و آمرزش گناهان و جلب رحمت خاص او
فضّل اللّه المجاهدين على القاعدين . .. درجات منه و مغفرة و رحمة
5 - بهره مندى انسان از رحمت خاص الهى ، در گرو آمرزش گناهان اوست .
مغفرة و رحمة
تقديم «مغفرة» بر «رحمة»، دلالت بر اين معنا دارد كه تا مغفرت حاصل نشود، آن رحمت خاص شامل آدمى نمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 17
17 - آمرزش گناهان ، زمينه ساز برخوردار شدن از رحمت خاصّ خداوند *
و كان اللّه غفوراً رحيماً
تقديم «غفورا» بر «رحيما»، مى تواند اشاره به برداشت فوق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 10
10 - توبه و استغفار ، افزون بر آمرزش گناهان ، موجب جلب رحمت الهى خواهد شد .
ثم يستغفر اللّه يجداللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 129 - 9،15،17
9 - صلح و سازش و رعايت تقوا در محيط خانواده بويژه با داشتن چند همسر ، موجب غفران و رحمت الهى
فلاتميلوا كل الميل . .. و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
15 - تلاش براى اصلاح بين مسلمانان و رعايت تقوا ، زمينه برخوردارى از غفران و رحمت الهى
و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
17 - جبران خطا هاى گذشته و پرهيز از ارتكاب گناه ، موجب آمرزش و جلب رحمت الهى *
و إن تصلحوا و تتقوا فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جمله «ان تصلحوا» مى تواند اشاره به جبران و اصلاح گذشته ها و جمله «تتقوا» بيانگر رعايت تقوا و پرهيز از آن گناهان در آينده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 7
7 - اعتقاد به خدا و تمامى پيامبران ، موجب جلب غفران و رحمت الهى است .
و الذين ءامنوا باللّه و رسله . .. و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 9،10
9 - قربانى كردن و عمل به احكام آن موجب بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
و الهدى و القلئد . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
10 - به جاى آورى حج با ويژگى هاى سزاوار آن ، موجب بهره مندى از مغفرت و رحمت الهى
جعل اللّه الكعبة البيت الحرام قيماً للناس . .. و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 13
13 - ايمان به آيات خداوند موجب جلب رحمت او مى شود.
و إذا جاءك الذين يؤمنون بأيتنا . .. كتب ربكم على نفسه الرحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 40 - 2
2 - دستيابى به رحمتهاى ويژه الهى در گرو راهيابى به عالمى برتر از عالم دنياست.
لاتفتح لهم أبوب السماء
بنابراين كه مراد از «لاتفتح . ..» محروميت كافران از رحمتهاى ويژه الهى در دنيا باشد، كلمه «سماء»، اشاره به آن دارد كه گنجينه آن رحمتها در جايگاهى فراتر از عالم ماده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 52 - 8
8 - هدف از نزول قرآن هدايت مردم و دستيابى به رحمت بيكران خداوند است .
و لقد جئنهم بكتب فصلنه على علم هدى و رحمة
با توجه به اينكه همگان دعوت به ايمان شده اند و نيز اينكه آيه در مقام احتجاج عليه كافران است، معلوم مى شود متعلَّق «هدى» و «رحمة» كلمه اى همانند «للناس» مى باشد. يعنى: جئنهم بكتب هدى للناس و رحمة لهم. قابل ذكر است كه «هدى» و «رحمة» معفولٌ له براى «جئنهم» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 56 - 8،11
8 - دعا و نيايش محسنان به درگاه خدا مايه به فعليت رسيدن استعداد آنان براى دستيابى به رحمت خاص الهى است .
و ادعوه . .. إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
11 - پرهيز از فسادگرى در زمين سيره و روش محسنان و زمينه ساز دستيابى به رحمت الهى است .
و لاتفسدوا فى الأرض . .. إن رحمت اللّه قريب من المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 135 - 4
4 - دعا به درگاه خداوند ، مؤثر در جلب رحمت او و رفع دشوارى ها و بلاها
فلما كشفنا عنهم الرجز
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 4
4 - خداوند گناه آن گروه از بنى اسرائيل را كه پس از گوساله پرستى توبه كرده و با ايمان به يكتايى خدا به پرستش او بازگشتند ، آمرزيد و آنان را مشمول رحمت خويش قرار داد .
و الذين عملوا السيئات ثم تابوا من بعدها و ءامنوا
مصداق مورد نظر براى «الذين عملوا السيئات»، به دليل آيات پيشين، گوساله پرستان بنى اسرائيل است. اين آيه در حقيقت استثنايى براى آيه پيشين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 156 - 14
14 - برخوردار شدن از رحمت خاص الهى در گرو ايمان به تمامى آيات خداست .
فسأكتبها للذين يتقون . .. و الذين هم بايتنا يؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 204 - 2،5
2 - گوش فرادادن به قرآن و سكوت كردن به هنگام شنيدن آن ، زمينه ساز دستيابى به رحمت خداوند است .
فاستمعوا له و أنصتوا لعلكم ترحمون
5 - گوش سپارى كافران به آواى قرآن ، زمينه ساز دستيابى آنان به هدايت و رحمت الهى خواهد شد .
و إذا قرى القرءان فاستمعوا له و أنصتوا لعلكم ترحمون
چنانچه خطاب در آيه شامل كافران باشد، مصداق مورد نظر از رحمت در «ترحمون» هدايت خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 45 - 3،4،6
3 - كافران صدراسلام ، به بهره مند شدن از رحمت و لطف خدا در سايه پرهيز از گناهان فراخوانده شدند .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
4 - پرهيز از گناه و توبه از خطا هاى گذشته ، موجب جلب رحمت و لطف خداوند است .
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
6 - لزوم پرهيز از گناهان و توبه از خطا هاى گذشته ، به منظور جلب رحمت و لطف خداوند
و إذا قيل لهم اتّقوا ما بين أيديكم و ما خلفكم لعلّكم ترحمون
لزوم پرهيز از گناهان و توبه . .. از فعل امرِ «اتّقوا» به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 23 - 2
2 - مأيوس بودن از رحمت خدا ، روحيه اى ناپسند و كافرانه است .
و الذين كفروا . .. يئسوا من رحمتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 9
9 - يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، در عين وعده او به آمرزش تمامى گناهان بندگان ، امرى بى جا و نامعقول است .
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جمله «إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعاً» به منزله تعليل براى جمله «لاتقنطوا. ..» مى باشد; يعنى، از رحمت خدا مأيوس نشويد; چون او همه گناهان را مى آمرزد. با اين حساب يأس از رحمت خدا، امرى بى جا و نامعقول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 1
1 - رهايى آدمى از عذاب قيامت، نشانه برخوردارى او از رحمت الهى است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 17
17 - پذيرش توبه مشركان ، برخاسته از غفران و رحمت گسترده الهى است .
فإن تابوا . .. فخلّوا سبيلهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 69 - 7
7 - كثرت بهرهورى هاى كافران ، به مقتضاى خُلق و خو و تلاش مادى آنان و طبق جريان طبيعى است و نه نشانه رحمت و لطف الهى به آنان *
فاستمتعوا بخلقهم فاستمتعتم بخلقكم
با توجه به اينكه «خلاق»، مى تواند به معناى دستاوردهاى انسان به مقتضاى خلق و خوى خويش باشد، اين برداشت به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 16،17
16 - پذيرش عذر مؤمنان براى معافيت از جهاد ، تبلور غفران و رحمت الهى
ليس على الضعفاء . .. و اللّه غفور رحيم
17 - رفع تكليف حرجى ( مشقت بار ) و نيز جعل قاعده احسان ، جلوه غفران و رحمت الهى براى بندگان
ما على المحسنين من سبيل و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 9
9 - پذيرفته شدن توبه گنهكاران معترف و نادم ، جلوه اى از غفران و رحمت الهى
عسى اللّه أن يتوب عليهم إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 104 - 12
12 - توبه پذيرى خداوند ، جلوه اى از رحمت گسترده اوست .
يقبل التوبة . .. و أن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 17
17 - فراهم آوردن زمينه توبه براى خطاكاران و پذيرش توبه آنان ، تبلور رحمت گسترده خداوند
ثم تاب عليهم ليتوبوا إن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 1،7
1 - رفاه و آسايش ، جلوه اى از رحمت خدا نسبت به مردم
و إذا أذقنا الناس رحمة من بعد ضراء مسّتهم
كلمه «رحمت» به قرينه «ضراء» (سختى) كنايه از رفاه و آسايش است.
7 - اديان آسمانى و پيامبران الهى ، جلوه هاى رحمت خدا بر مردم
و إذا أذقنا الناس رحمة
«رحمة» در «و إذا أذقنا الناس رحمة» - به قرينه فرازهاى پيشين - مى تواند كنايه از اديان آسمانى باشد كه توسط پيامبران براى نجات بشر از مشكلات و مصايب آورده شده اند. گفتنى است كه جمله «إذا لهم مكر فى آياتنا» نيز مؤيد اين برداشت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 58 - 1
1 - قرآن ، مظهر فضل خداوند و جلوه رحمت اوست .
يأيها الناس قد جاءتكم موعظة من ربكم . .. قل بفضل اللّه و برحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 107 - 9
9 - تفضل خداوند بر بندگان موحد خود ، جلوه غفاريت و رحيميت اوست .
فلا راد لفضله يصيب به من يشاء من عباده و هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 4
4- نعمت هاى خداوند ، جلوه هايى از رحمت او به مردم است .
و لئن أذقنا الإنسن منا رحمة
تعبير كردن از نعمت به «رحمة» گوياى برداشت فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 6
6- نجات پيروان نوح از حادثه طوفان ، پرتوى از مغفرت و رحمت الهى بود .
قال اركبوا فيها . .. إن ربى لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 58 - 6
6- نجات هود ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا هودًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
«برحمة» متعلق به «نجّينا» مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 66 - 7
7- نجات صالح ( ع ) و پيروانش از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجّينا صلحًا و الذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 9
9- آمرزش گناه استغفاركنندگان و باريافتن سالكان به درگاه الهى ، پرتوى از رحمت ، مهربانى و محبت خداوند به بندگان است .
واستغفروا ربكم ثم توبوا إليه إن ربى رحيم ودود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 94 - 5
5- نجات شعيب ( ع ) و پيروان او از عذاب استيصال ، جلوه اى از رحمت خداوند بر آنان بود .
نجينا شعيبًا والذين ءامنوا معه برحمة منا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 56 - 10
10- اقتدار كامل و بدون منازع يوسف ( ع ) در مصر ، پرتوى از رحمت خاص خداوند بر او بود .
كذلك مكّنّا ليوسف . .. نصيب برحمتنا من نشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 57 - 4
4- پاداش هاى اخروى ، نمودى از رحمت الهى است .
نصيب برحمتنا من نشاء . .. و لأجر الأخرة خير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 92 - 12
12- مغفرت و آمرزش بندگان خطاكار ، پرتوى از رحمت و مهربانى خداوند است .
يغفر الله لكم و هو أرحم الرحمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 13،14
13- آمرزگارى خداوند ، برخاسته و نمودى از رحمت اوست .
إنه هو الغفور الرحيم
14- پذيرش توبه بندگان جلوه اى از « غفور » و « رحيم » بودن خداوند است .
سوف أستغفر لكم ربى إنه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 8
8- قرآن و وحى نازل شده بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) پرتوى از رحمت گسترده خداوند است .
و هم يكفرون بالرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 7
7- آفرينش دام ها ، در جهت منافع و بهرهورى انسان ، نشانه اى از رأفت و رحمت خداست .
و الأنعم خلقها لكم . .. و لكم فيها جمال ... و تحمل أثقالكم ... إن ربّكم لرءوف ر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 7،8
7- تهديد توطئه گران عليه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه رأفت و رحمت خداوند به مؤمنان است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات أن يخسف الله بهم . .. أو يأتيهم العذاب ... فإن ربّكم
برداشت فوق، بر اين اساس است كه عبارت «فإن ربّكم لرءوف رحيم» خطاب به مؤمنان باشد و ذكر آن پس از تهديدهاى گوناگون عليه توطئه گران، مى تواند مشعر به نكته فوق باشد.
8- به هلاكت رساندن تدريجى بدكاران و توطئه گران ، جلوه اى از رحمت و رأفت خداوند است .
أفأمن الذين مكروا السيّئات . .. أو يأخذهم على تخوّف فإن ربّكم لرءوف رحيم
«فا» در «فإن. ..» براى تعليل است و ممكن است درصدد ذكر علت تدريجى بودن هلاكت بدكاران باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 115 - 14
14- رفع حرمت از مضطر ، جلوه بخشش و رحمت گسترده الهى است .
إنما حرّم . .. فمن اضطرّ ... فإن الله غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 87 - 3
3- تثبيت وحى و بقاى مفاهيم قرآنى ، جلوه رحمت الهى بر بندگان
لئن شئنا لنذهبنّ . .. إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 17 - 7
7- ره يابى اصحاب كهف به پناهگاهى امن و وسيع ، نمودى از رحمت و هدايت الهى براى آنان بود .
ينشر لكم ربّكم من رحمته . .. و هم فى فجوة منه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 65 - 9
9- علم لدنى حضرت خضر ( ع ) ، نمودى از رحمت خاص الهى به او است .
ءاتينه رحمة من عندنا و علّمنه من لدنّا علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 82 - 13
13- حمايت خداوند از فرزندانِ يتيم پدرى صالح و حفظ مال آنها ، جلوه اى از رحمت و ربوبيّت او بوده است .
فأراد ربّك . .. رحمة من ربّك
«رحمة» مفعولٌ له براى فعل «أراد» است ; يعنى، اراده پروردگار به باقى ماندن گنج يتيمان، به خاطر رحمت او بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 98 - 1،2
1- در بينش ذوالقرنين ، توانايى برساختن سدّ پولادين و نفوذناپذير ، جلوه اى از رحمت پروردگار بود .
قال هذا رحمة من ربّى
مشاراليه «هذا»، «سد ساخته شده به دست ذوالقرنين» است.
2- برخوردارى انسان از قدرت و دانش و به كارگيرى آن در جهت مصالح انسانى ، نمودى از رحمت پروردگار است .
. .. قال هذا رحمة من ربّى
ذوالقرنين، سد - و به عبارت ديگر، تمام امكانات و دانشى كه براى ساخته شدن آن به كار رفته بود - را رحمت پروردگار دانست اين منطق، منطقى عام است و اختصاصى به سد و يا شخص ذوالقرنين ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 21 - 12،13
12- حضرت عيسى ( ع ) ، تبلور رحمتى بزرگ از جانب خداوند براى مردم
و لنجعله . .. و رحمة منّا
به قرينه عطف «رحمة» بر «آية للناس» مراد رحمت بر مردم است.
13- تولد عيسى ( ع ) بدون پدر و نشانه بودن او براى قدرد خداوند و رحمت الهى بودن او ، از مقدرات خداوند و غير قابل تغيير بود .
كذلك . .. و لنجعله ءاية للناس و رحمة منّا و كان أمرًا مقضيًّا
جمله «كان أمراً مقضيّاً» ممكن است تنها در باره تولد عيسى(ع) باشد و ممكن است به هر سه موضوعى كه در آيه ذكر شده است، مربوط باشد. «مقضيّاً» اسم مفعول از «قضاء» است; يعنى آنچه قطعى شده و فيصله يافته باشد. «أمر» در معانى «فرمان» و «حادثه» استعمال مى شود. كلمه «مقضيّاً» قرينه بر اراده معناى دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 50 - 6
6- نام نيك و بلندآوازگى ، مزيّتى شايسته و پرتويى از رحمت الهى است .
و وهبنا لهم من رحمتنا و جعلنا لهم لسان صدق عليًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 58 - 21
21- آيات الهى در قرآن و ديگر كتب آسمانى ، جلوه رحمت واسعه او است .
إذا تتلى عليهم ءايت الرحمن
استناد «آيات» به «رحمن» گوياى برداشت ياد شده است. مضارع بودن «تتلى» دلالت دارد كه وصف «النبيّن» و «من هدينا واجتبينا» در هر زمان، چنين اقتضايى دارد; بنابراين «آيات الرحمن» شامل قرآن نيز مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 6
6- بهشت هاى عدن ، جلوه اى از رحمت بى كران الهى است .
جنّت عدن التى وعد الرحمن
كلمه «الرحمن» بيانگر نكته فوق است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 4
4- مهلت خداوند به كافران و گمراهان ، جلوه اى از رحمت گسترده او است .
فليمدد له الرحمن مدًّا
«رحمان»; يعنى، داراى رحمت گسترده و فراگير.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 6
6- وفاى خداوند به عهد هاى خويش ، جلوه اى از رحمانيت او است .
أم اتّخذ عند الرحمن عهدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 96 - 7
7- محبوبيت يافتن مؤمنان نيك كردار در دل ها ، جلوه اى از رحمت گسترده خداوند است .
إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 84 - 12،13
12- اجابت دعا و رفع گرفتارى ها ، جلوه اى از رحمت بى كران الهى است .
و أنت أرحم الرحمين . فاستجبنا له ... رحمة من عندنا
13- عطاى الهى به انسان ، افزون تر از آن چه او آرزو كرده ، نمودى از رحمت خاص خداوند به وى است .
و أنت أرحم الرحمين . .. و ءاتينه أهله و مثلهم معهم رحمة من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 1
1- رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از رحمت و مهربانى خالص و محض الهى براى جهانيان است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 109 - 7
7- انذار پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از رحمت گسترده الهى بر جهانيان
و ما أرسلنك إلاّ رحمة . .. فإن تولّوا فقل ءاذنتكم على سواء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 75 - 2
2 - رفاه و آسايش ، جلوه رحمت خداوند
و لو رحمنهم و كشفنا ما بهم من ضرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 1
1- تحريم أكيد بى عفتى و زنا ، ممانعت سخت از قذف هاى بى دليل نسبت به زنان پاكدامن ، وضع كيفر هاى سنگين براى متخلفان ( صد ضربه شلاق در زنا و هشتاد ضربه براى قذف ) وتشريع « لعان » ، جلوه هايى از فضل و رحمت خدا نسبت به جامعه ايمانى است .
الزانية و الزانى فاجلدوا. .. والذين يرمون المحصنت ...فاجلدوهم ... و لولا فضل ال
يادآورى فضل و رحمت خدا در آيه شريفه - كه در مقام امتنان است - پس از ذكر احكام مربوط به زناكارى و لعان، مى تواند براى بيان جلوه هاى فضل و رحمت الهى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 2،5
2 - وضع كيفر سخت ( عذاب دردناك ) ، به منظور جلوگيرى از آلوده شدن جامعه ايمانى به مفاسد اخلاقى و فحشا ، جلوه اى از فضل و رحمت خداوند به امت اسلامى
إنّ الذين يحبّون أن تشيع الفحشة . .. لهم عذاب أليم ... و لولا فضل اللّه عليكم و
5 - وضع كيفر سخت براى اشاعه دهندگان فحشا و افشاى چهره توطئه گران « افك » ، از جلوه هاى فضل و رحمت خدا بر مسلمانان صدراسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
برداشت ياد شده، به خاطر اين است كه آيه شريفه، دهمين و آخرين آيه اى است كه درباره ماجراى «افك» نازل گرديد و قهراً ارتباط نزديكى با اين ماجرا دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 21 - 14
14 - طهارت ، پاكى ، رشد و بالندگى اهل ايمان ، جلوه اى از فضل و رحمت الهى بر آنان
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من أحد أبدًا
«زكاء» در لغت به دو معنا آمده است: 1- نمو و رشد، 2- صلاح و پاكى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 48 - 2
2 - باران ، جلوه رحمت الهى براى آدميان
أرسل الريح بشرًا بين يدى رحمته و أنزلنا من السماء ماء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 59 - 7
7 - آفرينش جهان هستى ( آسمان ها ، زمين و . . . ) جلوه اى از رحمانيت خداوند
الذى خلق السموت و الأرض . .. الرحمن
برداشت فوق، بر اين اساس استوار است كه «الذى خلق» مبتدا و «الرحمان» خبر آن باشد; يعنى، آن كسى كه جهان را آفريد، رحمان است و قهراً جهان، جلوه اى از رحمانيتش مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 63 - 5
5 - ريزش باران بر گستره زمين ، از نمود هاى بارز رحمت الهى بر خلق
و من يرسل الريح بشرًا بين يدى رحمته
در اين آيه واژه «رحمة» بدون قرينه لفظى در مورد باران به كار رفته است و اين نشان مى دهد كه باران مادر رحمت ها است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 3،7
3 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن بر آن حضرت ، جلوه رحمت و مقتضاى ربوبيت خداوند بر خلق
و لكن رحمة من ربّك
7 - انذار خلق از سوى پيامبران ، جلوه رحمت خدا بر آنان
و لكن رحمة من ربّك لتنذر قومًا ما أتيهم من نذير من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 73 - 1
1 - نظام توالى شب و روز ، جلوه اى از رحمت خدا بر خلق است .
و من رحمته جعل لكم الّيل و النهار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 86 - 5
5 - نزول كتاب از سوى خدا براى مردم ، نمود رحمت الهى بر آنان است .
و ما كنت ترجوا أن يلقى إليك الكتب إلاّ رحمة من ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 51 - 9
9 - نزول قرآن بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مظهر رحمت ويژه خداوند است .
أنا أنزلنا عليك الكتب . .. إنّ فى ذلك لرحمة
«ذالك» اشاره به نزول قرآن دارد و نكره بودن واژه «رحمت» (لرحمة) بر عظمت و خصوصيت آن دلالت مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 37 - 3
3 - گشايش روزى ، از مظاهر رحمت الهى بر آدمى است .
و إذا أذقنا الناس رحمة . .. أَوَلم يروا أنّ اللّه يبسط الرزق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 50 - 4،5
4 - باد و باران ، جلوه اى از رحمت خداوند براى انسان ها است .
يرسل الرياح . .. فترى الودق يخرج من خلله ... فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه
5 - رويش گياهان و آباد شدن زمين ، پرتويى از رحمت خداوند بر آدميان است .
فانظر إلى ءاثر رحمت اللّه كيف يحى الأرض بعد موتها
مراد از «آثار»، مى تواند هر چيزى باشد كه بر اثر باران، به دست مى آيد كه غالب آنها گياهان اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 31 - 7
7 - اعطاى پاداش مضاعف به همسران پيامبر در قبال عمل صالح شان ، نمودى از رحمت خداوند است .
و من يقنت منكنّ . .. نؤتها ... و أعتدنا لها رزقًا كريمًا
اين كه خداوند، به هنگام هشدار به همسران پيامبر در آيه پيش، براى عذاب، عذاب كننده اى را نياورده و تنها فرمود: «بر خداوند، چنين امرى آسان است» و در اين آيه، با فعل هاى «نؤتها» و «أعتدنا» دخالت مستقيم خود را بيان كرده، مى توان نكته بالا را به دست آورد لازم به ذكر است كه التفات از غيبت (يضاعف لها العذاب و كان ذلك على اللّه يسيراً) به خطاب («نؤتها» و «أعتدنا») مى تواند مؤيد نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 5 - 3
3 - قرآن ، جلوه عزت و رحمت خداوند
و القرءان . .. تنزيل العزيز الرحيم
يادكرد دو صفت «عزت» و «رحمت» خداوند به هنگام نسبت دادن نزول قرآن به او، مى تواند حاكى از برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 9 - 2
2 - مقام نبوت ، موهبت خداوند و جلوه اى از رحمت او است .
أم عندهم خزائن رحمة ربّك
مفسران بر اين عقيده اند كه آيه شريفه، درصدد پاسخ گفتن به كافران معترض به انتخاب پيامبراسلام براى رسالت است. ازاين رو مقصود از «رحمت» مى تواند مقام نبوت و رسالت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 43 - 6،7
6 - بازگشت و ازدياد خانواده ايوب ( ع ) ، تبلور رحمت خدا به ايشان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
7 - بازگشت خانواده ( زن و فرزند ) ، تبلور رحمت الهى براى مردان
و وهبنا له أهله . .. رحمة منّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 13
13 - تجلى رحمت خداوند در آمرزش بندگان گنه كار
لاتقنطوا من رحمة اللّه إنّ اللّه يغفر الذنوب جميعًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 7
7 - نزول تدريجى قرآن ، جلوه اى از رحمت خداوندى
تنزيل من الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 4
4 - نعمت هاى بى كران و توصيف ناپذير بهشتى ، جلوه اى از غفران و رحمت گسترده الهى است .
نزلاً من غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 50 - 2
2 - نعمت ، وسعت و آسايش ، از مظاهر رحمت الهى است .
و لئن أذقنه رحمة منّا من بعد ضرّاء مسّته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 5 - 12
12 - وحى ، تجلى رحمت و غفران بى پايان الهى است .
كذلك يوحى . .. ألا إنّ اللّه هوالغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 8 - 9،18
9 - بهشت ، تجلى و نمود والاى رحمت الهى است .
فريق فى الجنّة . .. لكن يدخل من يشاء فى رحمته
18 - ولايت و نصرت الهى ، جلوه اى از رحمت او است .
يدخل من يشاء فى رحمته و الظلمون ما لهم من ولىّ و لا نصير
از مقابله دو بخش از آيه شريقه (يدخل من يشاء فى رحمته» و «والظالمون. ..) مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 19 - 4
4 - اعطاى روزى به خلق ، نمودى از لطف و رحمت و آگاهى خداوند به بندگان خويش
اللّه لطيف بعباده يرزق من يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 22 - 20
20 - برخوردارى ها و نعمت هاى بى پايان بهشت ، نشانگر فضل و رحمت خدا است و نه رفاه و خوشى محدود كافران در دنيا .
يرزق من يشاء . .. و من كان يريد حرث الدنيا نؤته منها ... لهم ما يشاءون ... ذلك ه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 28 - 4
4 - باران هاى مفيد و نافع ، جلوه اى از رحمت عام و گسترده الهى در عرصه هستى
ينزّل الغيث . .. و ينشر رحمته
«غيث» به معناى باران مفيد و سودمند آمده است (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 11
11 - تمامى امكانات دنيايى ، نمودى از رحمت الهى است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة فرح بها
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه از ثروت و امكانات دنيوى، تعبير به «رحمت» شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 32 - 15
15 - نبوت و رسالت ، تبلور رحمت الهى بر انسان ها
لولا نزّل . .. أهم يقسمون رحمت ربّك ... و رحمت ربّك خير ممّايجمعون
از آن جا كه آيات پيشين در مورد رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) بوده است، معلوم مى شود كه مراد از «رحمت ربّك» نبوت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 6 - 1،3،5
1- نزول قرآن ، جلوه اى از رحمت الهى و در جهت رشد ، تعالى و تكامل خلق
إنّا أنزلنه . .. رحمة من ربّك
«رحمة» مفعول لأجله و علت براى «إنّا أنزلناه» است. وصف «ربّ» مى رساند كه آن نزول و اين رحمت، در جهت ربوبيت خلق است.
3- فرستادن رسولان ، رحمتى از جانب خداوند بر خلق
إنّا كنّا مرسلين . رحمة من ربّك
5- هشدار ها و انذار هاى خداوند بر خلق ، جلوه رحمت و ربوبيت او نسبت به آنان
إنّا كنّا منذرين . .. رحمة من ربّك
با توجه به اين كه در آيات پيشين، پس از بيان نزول قرآن به وصف انذارگرى حق تصريح شده است; عبارت «رحمة من ربّك»، مى تواند فلسفه و خاستگاه اين انذارگرى را تبيين كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 9
9- وجود اصل شفاعت در قيامت ، نمود رحمت گسترده خداوند است .
يوم لايغنى . .. إلاّ من رحم اللّه إنّه هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 7
7 - بهشت ، تجلى رحمت الهى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته
بنابراين كه مراد از «رحمت» بهشت باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 12 - 7
7- واننهادن خلق به حال خويش و تبيين قوانين هدايت و راه يابى براى ايشان ، جلوه اى از رحمت عظيم الهى
و من قبله كتب موسى إمامًا و رحمة
از ارتباط «إماماً» با «رحمة» مى توان مطلب يادشده را استفاده كرد; زيرا تنوين «رحمةً»، بيانگر عظمت و اهميت است و اطلاق «امام» بر كتابى كه مجموعه قوانين است، از آن جهت است كه با قوانين خويش راه سعادت را به خلق مى نماياند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 25
25 - پذيرش توبه مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى ، نسبت به ايشان *
إنّ اللّه توّاب رحيم
از ارتباط «توّاب» با «رحيم»، مطلب بالا به دست مى آيد با توجه به اين كه گفته شده است: «رحيم» رحمت الهى در خصوص مؤمنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 19،20
19 - پاداش كامل اعمال مؤمنان ، جلوه رحمت خاص الهى به اهل ايمان
لايلتكم من أعملكم شيئًا إنّ اللّه . .. رحيم
20 - غفران و چشم پوشى از لغزش هاى اهل ايمان ، جلوه رحمت خاص الهى به مؤمنان
إنّ اللّه غفور رحيم
با توجه به اين كه واژه «رحيم» به معناى رحمت خاصه الهى در حق مؤمنان است; از ارتباط «غفور» و «رحيم» مى توان به مطلب بالا ره برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 8
8 - راهيابى متقين به بهشت ، جلوه اى از نيكى و رحمت گسترده خداوند
فمنّ اللّه علينا و وقينا عذاب السموم . .. إنّه هو البرّ الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 2 - 2
2 - نزول قرآن و تعليم آن به انسان ، تبلور رحمت گسترده خداوند به خلق
الرحمن . علّم القرءان
اسناد تعليم به اسم «رحمان»، بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 3 - 4
4 - ساختار وجودى انسان ، متناسب با نياز هاى وى و نمودار رحمت آفريدگار
الرحمن . .. خلق الإنسن
ارتباط خلقت انسان با رحمانيت خداوند، مى تواند در اين جهت باشد كه كيفيت آفرينش انسان، خود به گونه اى است كه رحمت الهى را نسبت به اين موجود مى نماياند; چه اين كه هر بعدى از ابعاد وجودى او، كامل و متناسب با نيازهاى وى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 5 - 2
2 - حركت قانون مند خورشيد و ماه ، نمودى از رحمت و نعمت الهى
الرحمن . .. الشّمس و القمر بحسبان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 6 - 2
2 - نظام گياهان با تنوع و قانون مدارى خاص خويش ، نشانى از خداوند و رحمت او
و النجم و الشجر يسجدان
برداشت ياد شده با توجه به نكات زير به دست مى آيد: الف) تعبير «يسجدان» اشاره به انقياد تكوينى و قانون مدارى دارد; ب) آيات شريفه در مقام ارائه نمودهاى آفرينش و رحمانيت خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 7 - 2
2 - برافراشتگى آسمان ، جلوه ديگرى از رحمت عام و گسترده خداوند
الرحمن . .. و السّماء رفعها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 11 - 5
5 - پوشش زيباى خوشه هاى خرما توسط غلاف ، جلوه اى از رحمت گسترده خداوند
الرحمن . .. فيها فكهة و النخل ذات الأكمام
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 16
16 - بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نزول قرآن ، جلوه اى از رأفت و رحمت خداوند بر خلق
هو الذى ينزّل . .. و إنّ اللّه بكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 28 - 4،5
4 - زندگى پيروزمندانه مسلمانان ، جلوه رحمت خداوند بر آنان
إن أهلكنى اللّه و من معى أو رحمنا
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه عبارت «أو رحمنا» در برابر «أهلكنى اللّه. ..» (هلاكت و شكست) قرار دارد.
5 - حيات مؤمنان ، جلوه رحمت خداوند
أو رحمنا
مطلب ياد شده، از تعبير حيات مؤمنان به رحمت استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 31 - 3
3 - بهشت ، مظهر رحمت الهى به انسان ها است .
يدخل من يشاء فى رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 38 - 9
9 - رخصت يافتن از جانب خداوند براى سخن گفتن در قيامت ، نشانگر برخوردارى از رحمت گسترده او است .
من أذن له الرحمن
نشانه هاى وسعت رحمت خدا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 8
8 - نعمت هاى بهشت و پاداش تقواپيشگان در آن ، جلوه رحمت گسترده خداوند است .
جزاء من ربّك . .. الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 2،4
2 - آدمى، در هر مرتبه و با هر گونه عمل، براى رهايى از عذاب قيامت نيازمند رحمت خداوند است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
«من» اسم موصول و از ادات عموم است، يعنى (هر كس) بنابراين مفاد صله آن «يصرف . .. » عموميت داشته و شامل همه مردم مى شود.
4 - پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله) هم نيازمند رحمت الهى براى نجات از عذاب قيامت است.
قل إنى أخاف . .. من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 2
2 - رحمت خدا ، در دنيا فراگير همه انسانهاست .
و إذا أذقنا الناس رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 5 - 3
3 - خداوند ، داراى رحمت گسترده و فراگير است .
الرحمن
«رحمان» بر مبالغه در رحمت دلالت داراد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 10 - 2
2 - فضل و رحمت خداوند ، شامل همه افراد امت اسلام
و لولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 8 - 4
4 - رحمت خداوند نسبت به عذاب وى ، بسى وسيع و گسترده است .
عذاب أليم . .. جن-ّ-ت النعيم
مفرد آورده شدن «عذاب» در آيه پيش و جمع آوردن «جنّات» در اين آيه - كه مظهر رحمت خداوند است - مى توان اشعار به نكته ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 7 - 10
10 - رحمت و علم خداوند ، گسترده و فراگير همه پديده هاى عالم است .
ربّنا وسعت كلّ شىء رحمة و علمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 28 - 4
4 - باران هاى مفيد و نافع ، جلوه اى از رحمت عام و گسترده الهى در عرصه هستى
ينزّل الغيث . .. و ينشر رحمته
«غيث» به معناى باران مفيد و سودمند آمده است (مجمع البيان).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 12
12 - رحمت الهى ، عام و فراگير نسبت به تمامى انسان ها است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 17 - 5
5 - اعتقاد به فرزند داشتن خداوند ، ناسازگار با رحمت مطلقه الهى است . *
بما ضرب للرحمن مثلاً
ذكر «رحمان» در آيه شريفه، مى تواند بيانگر اين نكته باشد كه خداوندى كه رحمتش عام و گسترده است، چگونه مى تواند براى خويش فرزندانى برگزيند و طبعاً عمده رحمت خويش را متوجه آنان سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 19 - 3،5
3 - توجه فرشتگان به رحمت گسترده الهى ، عامل عبادت هميشگى آنان به درگاه حق *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
ذكر «عباد الرحمان» به جاى «عباد اللّه» و امثال آن، مى تواند نشانگر اين نكته باشد كه ملائكه با توجه به رحمت گسترده خداوند، به عبادت او روى آورده اند.
5 - توجه به رحمت گسترده الهى ، زمينه ساز گرايش به عبوديت و بندگى او *
الملئكة الذين هم عبد الرحمن
با الغاى خصوصيت از فرشتگان، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 9،10
9- وجود اصل شفاعت در قيامت ، نمود رحمت گسترده خداوند است .
يوم لايغنى . .. إلاّ من رحم اللّه إنّه هو العزيز الرحيم
10- اقتدار و عزت خداوند ، آميخته با رحمت گسترده و جاودان او است .
هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 16
16- غفران و رحمت الهى ، گسترده و فراگير نسبت به تمامى توبه كنندگان
أم يقولون افتريه قل إن افتريته فلا تملكون لى من اللّه شيئًا . .. و هو الغفور ال
با توجه به اين كه مخاطبان تهديد الهى در صدر آيه شريفه، كسانى اند كه رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن را انكار مى كردند; تذكر «هو الغفور الرحيم» در پايان چنين آيه اى، بدان معنا است كه در صورت توبه، حتى منكران رسالت هم مورد غفران قرار مى گيرند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 14 - 8،11،12
8 - سنت اصيل و ازلى خداوند ، غفران و رحمتى گسترده و فراگير
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
11 - حاكميت يگانه خداوند بر هستى ، آميخته با رحمت گسترده و ازلى او
و للّه ملك السموت و الأرض . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
از ارتباط صدر و ذيل آيه شريفه، مطلب بالا قابل برداشت است.
12 - غفران الهى ، از رحمت گسترده او نشأت يافته است ; نه نياز و چشمداشت
و للّه ملك . .. و كان اللّه غفورًا رحيمًا
برداشت ياد شده بنابر اين نكته است كه «رحيماً» صفت «غفوراً» باشد; يعنى، خدا بخشاينده اى است كه از سر رحمت مى بخشايد; ونه مانند آدميان كه اگر مى بخشند، در مقابل چشمداشتى از خلق يا خالق دارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 7
7 - هر موجودى جز خداى يگانه ، فاقد علم و رحمت گسترده و شايستگى براى پرستش
هو اللّه الذى لا إله إلاّ هو علم الغيب و الشهدة هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 5
5 - خداوند ، داراى رحمتى گسترده بر انسان ها و تمام موجودات آسمان ها و زمين است .
ربّك . .. ربّ السموت و الأرض و ما بينهما الرحمن
«رحمان» صيغه مبالغه است و به قرينه «ربّك» و «ربّ السماوات»، مراد گسترش رحمت الهى بر تمام مشمولان ربوبيت او است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 38 - 7
7 - خداوند ، داراى رحمت گسترده است .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 21 - 2
2 - رحمت خدا ، در دنيا فراگير همه انسانهاست .
و إذا أذقنا الناس رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 48 - 12
12 - رحمت الهى ، عام و فراگير نسبت به تمامى انسان ها است .
و إنّا إذا أذقنا الإنسن منّا رحمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 8
8 - انسان ها نبايد على رغم ارتكاب گناهان بسيار و يا گرفتار شدن به ارتداد ، از پذيرش توبه خويش و مغفرت و رحمت الهى مأيوس باشند .
و الذين عملوا السيئات . .. إن ربك من بعدها لغفور رحيم
كلمه «السيئات» جمع «سيئة» است و «ال» در آن مفيد استغراق و شمول مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 64 - 10
10 - گنهكاران نبايد از شمول فضل و رحمت خداوند ، نااميد باشند .
ثم توليتم . .. فلولا فضل اللّه عليكم و رحمته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 9 - 2
2- آدمى ، به هنگام از دست دادن امكانات و موهبت هاى دنيوى ، از رحمت الهى مأيوس شده و تدبير خداوند در هستى را منكر مى شود .
و لئن أذقنا الإنسن . .. إنّه ليئوس كفور
«كفور» مى تواند از كفر - كه به معناى انكار است - گرفته شده باشد. بر اين اساس جمله «إنه ... كفور» اشاره به اين دارد كه: انسان در پى برخوردار شدن از نعمت و سلب آن نعمت از وى چنين مى پندارد كه تبديلها و تغييرها در هستى به دست خداوند نيست و از اختيار او بيرون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 56 - 6
6- يأس و نااميدى از رحمت خداوند ، از گناهان بزرگ و امرى بس نكوهيده
و من يقنط من رحمة ربّه إلاّ الضالّون
اينكه خداوند يأس از رحمت خويش را عمل گمراهان قرار داد و مأيوسان را برابر گمراهان شمرده است، بيانگر بزرگى اين عمل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 36 - 9
9 - دل خوش شدن به مظاهر مادى دنيا ، به هنگام برخوردارى از آنها ، و مأيوس شدن از رحمت خدا ، با از دست دادن امكانات ، ناپسند و مذموم است .
و إذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها و إن تصبهم سيّئة . .. إذا هم يقنطون
آيه، درصدد توبيخ و سرزنش چنين روحيه اى است و «إذا» كه فجاييه است، مى تواند مؤيد اين نكته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 13 - 5
5 - يأس از رحمت الهى و ثواب اخروى ، نشانه انسان هاى مورد غضب خداوند ( يهوديان )
قومًا غضب اللّه عليهم قد يئسوا من الأخرة
شايد منظور از «يأس از آخرت» ايمان نداشتن به قيامت نباشد; بلكه مقصود يأس از رحمت الهى در آخرت است. چه اين كه يهود به عنوان مصداق «مغضوب عليهم» اصل قيامت را قبول داشتند; ولى در ويژگى هاى آن مردد بودند.
رحمان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 90 - 7
7 - خداوند رحمان ( داراى رحمت گسترده ) ، پروردگار همه مردم است .
و إنّ ربّكم الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 4،10
4 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
10 - عبداللّه بن سنان مى گويد از امام صادق ( ع ) از معناى « بسم اللّه الرحمن الرحيم » سؤال كردم ، آن حضرت فرمود : « الباء بهاء اللّه و السين سناء اللّه و الميم مجد اللّه - و روى بعضهم ملك اللّه - واللّه إله كل شىء ] و [ الرحمن لجميع العالم و الرحيم بالمؤمنين خاصة ;
«باى» بسم اللّه، نشانگر خوبى و حسن خداوند و «سين» اشاره به رفعت او و «ميم» اشاره به مجد و عظمت اوست. و بعضى روايت كرده اند كه: ]ميم[ اشاره به ملك و سلطنت خداوند است و «اللّه» معبود همه چيز است ]و[ «رحمان» نظر به رحمت او در باره همه عالم و «رحيم» نظر به رحمت او فقط درباره مؤمنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 1
1 - خداوند رحمان ( داراى رحمت گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 163 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 6،10
6- امتى كه پيامبر (صلی الله علیه و آله) به سوى آنان مبعوث شد ، به خداوند رحمان كفر ورزيدند .
و هم يكفرون بالرحمن
10- تنها خداوند رحمان ، مدبر و مربى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل هو ربى لا إله إلاّ هو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 110 - 7
7- « الله » و « الرحمن » از اسماى حسناى خداوند و از بهترين نام ها و برترين اوصاف او
ادعوا الله أو ادعوا الرحمن أيًّاما تدعوا فله الأسماء الحسنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 18 - 6
6- رحمان ، از اسما و اوصاف خداوند است .
أعوذ بالرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 26 - 15
15 - « رحمان » از اسما و صفات خداوند است .
للرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 44 - 13
13 - « رحمان » از اوصاف خداوند است .
كان للرحمن عصيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 45 - 15
15 - « رحمان » از اوصاف خداوند است .
عذاب من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 61 - 7
7- رحمان ، از اوصاف خداوند است .
وعد الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 69 - 3
3- رحمان ( گسترده مهر ) از اسما و صفات خداوند
أيّهم أشدّ على الرحمن عتيًّا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 75 - 5
5- « رحمان » ، از اوصاف خداوند است .
فليمدد له الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 78 - 5
5- رحمان ( گسترده مهر ) ، از اسما و صفات خداوند است .
عند الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 85 - 8
8- « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : سأل علىّ ( ع ) رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) عن تفسير قوله « يوم نحشر المتّقين إلى الرحمن وفداً » فقال : يا علىّ إن الوفد لايكون إلاّ ركبانا . . . ;
از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: حضرت على(ع) از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) درباره تفسير سخن خداوند «يوم نحشر المتّقين إلى الرحمن وفداً» سؤال كرد،آن حضرت فرمود: اى على! همانا «وفد»، نيست مگر مركب سواران ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 87 - 7
7- رحمان ، از نام هاى خداوند و اوصاف او است .
من اتّخذ عند الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 88 - 3
3- رحمان ، از اسما و صفات خداوند است .
و قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 91 - 3
3- « رحمان » از اسامى و اوصاف خداوند ، و شناخته شده براى مردم عصر بعثت
أن دعوا للرحمن ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 92 - 5
5- رحمان ، از نام ها و اوصاف خداوند است .
و ما ينبغى للرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 93 - 6
6 - « رحمان » ، از نام ها و اوصاف خداوند است .
إلاّ ءاتى الرحمن عبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 5 - 3
3 - خداوند ، داراى رحمت گسترده و فراگير است .
الرحمن
«رحمان» بر مبالغه در رحمت دلالت داراد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 36 - 10
10 - رحمان ، از اوصاف و اسماى مهم و برجسته خداوند
و هم بذكر الرحمن هم كفرون
از اين كه خداوند در معرفى كافران مستحق عذاب، اينان را منكران رحمانيت خويش دانسته است، برداشت ياد شده را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 26 - 4
4 - رحمان ، از اوصاف خداوند
الملك يومئذ الحقّ للرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 60 - 5
5 - رحمان ، از اوصاف و نام هاى خداوند
اسجدوا للرحمن قالوا و ما الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 63 - 7
7 - رحمان ، از اوصاف خداوند
و عباد الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 5 - 2
2 - خداوند ، رحمان ( گسترده مهر ) است .
من الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 30 - 7
7 - خداوند ، رحمان ( گسترده مهر ) و رحيم ( مهربان ) است .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 11 - 9
9 - « رحمان » از اوصاف خداوند است .
و خشى الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 15 - 8
8 - رحمان ، از اوصاف خداوند است .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 23 - 10
10 - رحمان ، از اوصاف خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 52 - 7
7 - رحمان ، از اوصاف و نام هاى خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 1 - 1
1 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمت گسترده و فراگير ) است .
الرحمن
صفت هاى «رحمان» و «رحيم» هر دو بيانگر رحمت الهى است. مفسران در پاسخ اين سؤال كه چرا در قرآن هر دو صفت در كنار هم آمده، نظرياتى ابراز داشته اند. از جمله آنها اين است كه خداوند داراى دو گونه رحمت است: رحمت عام و گسترده و رحمت خاص. «رحمان» بيانگر رحمت عام و «رحيم» بيانگر رحمت خاص است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - رحمن - 55 - 78 - 7
7 - « الرحمان » ، اسم بركت آفرين پروردگار
تبرك اسم ربّك
در صورتى كه عبارت «اسم ربّك» - در پايان سوره - نظر به «الرحمان» - در ابتداى سوره - داشته باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 5
5 - خداوند ، « رحمان » ( داراى رحمت گسترده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
هو اللّه . .. هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 3 - 12
12 - رحمان ، از اوصاف خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 19 - 4
4 - رحمان ، از اوصاف خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 20 - 4
4 - رحمان ، از اوصاف خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 3
3 - « رحمان » ، از اوصاف خداوند
هو الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 37 - 7
7 - « رحمان » ، از اسامى و اوصاف خداوند است .
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نبأ - 78 - 38 - 8
8 - « رحمان » ، از اسامى و اوصاف خداوند
الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 26 - 3
3- رحمان ، نامى شناخته براى خداوند در ميان يكتاپرستان ، مشركان ، مؤمنان و كافران
قالوا اتّخذ الرحمن ولدًا
رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 1 - 4،10
4 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
10 - عبداللّه بن سنان مى گويد از امام صادق ( ع ) از معناى « بسم اللّه الرحمن الرحيم » سؤال كردم ، آن حضرت فرمود : « الباء بهاء اللّه و السين سناء اللّه و الميم مجد اللّه - و روى بعضهم ملك اللّه - واللّه إله كل شىء ] و [ الرحمن لجميع العالم و الرحيم بالمؤمنين خاصة ;
«باى» بسم اللّه، نشانگر خوبى و حسن خداوند و «سين» اشاره به رفعت او و «ميم» اشاره به مجد و عظمت اوست. و بعضى روايت كرده اند كه: ]ميم[ اشاره به ملك و سلطنت خداوند است و «اللّه» معبود همه چيز است ]و[ «رحمان» نظر به رحمت او در باره همه عالم و «رحيم» نظر به رحمت او فقط درباره مؤمنان دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - حمد - 1 - 3 - 1
1 - خداوند رحمان ( داراى رحمت گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 37 - 5
5 - خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 54 - 22
22 - تنها خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 128 - 12
12 - خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
إنك أنت التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 143 - 27
27 - خداوند با مردمان رئوف و مهربان است .
إن اللّه بالناس لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 160 - 9
9 - خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
و أنا التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 163 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى گسترده ) و رحيم ( مهربان ) است .
هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 173 - 9
9 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 182 - 7
7 - خداوند ، غفور ( آمرزنده گناهان ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 192 - 3
3 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 199 - 9
9 - خداوند ، غفور و رحيم است .
ان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 218 - 7
7 - خداوند ، غفور و رحيم است .
و اللّه غفور رحيم
بنابراينكه «رحيم»، خبر پس از خبر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 226 - 11،12
11 - خداوند ، غفور و رحيم است .
فان اللّه غفور رحيم
12 - خداوند ، غفورى رحيم است .
فان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 31 - 15
15 - خداوند ، غفور ( بسيار بخشاينده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 89 - 7
7 - خداوند ، « غفور » ( بسيار بخشنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
فان اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 16 - 10
10 - خداوند ، توّاب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
انّ اللّه كان توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 23 - 17
17 - خداوند همواره غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
انّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 25 - 34
34 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 64 - 17
17 - خداوند ، توّاب ( توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
لوجدوا اللّه توّاباً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 96 - 6
6 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 100 - 15
15 - خداوند « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 106 - 5
5 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
إنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 110 - 13
13 - خداوند ، غفور و رحيم است .
يجداللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 129 - 13
13 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
فإنّ اللّه كان غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 152 - 6
6 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
و كان اللّه غفوراً رحيماً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 3 - 47
47 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 39 - 8
8 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( بسيار مهربان ) است .
إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 74 - 5
5 - خدا ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 98 - 5
5 - خداوند غفور ( بسيار آمرزند ) و رحيم ( همواره مهربان ) است .
و إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 54 - 27
27 - خداوند غفور (بسيار آمرزنده) و رحيم (مهربان) است.
فأنه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 145 - 20
20 - خداوند، غفور و رحيم است.
فإن ربك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 165 - 11
11 - خداوند غفور (آمرزنده گناهان) و رحيم (مهربان به بندگان) است.
لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 5 - 18
18 - خدا ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 27 - 7
7 - خدا ، غفور ( بسيار خطاپوش ) و رحيم ( بى نهايت مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 91 - 19
19 - خدا ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 99 - 19
19 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( داراى رحمت گسترده ) است .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 102 - 10
10 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 104 - 11
11 - تنها خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
و أن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 117 - 12،13
12 - رأفت و رحمت گسترده الهى ، عامل پذيرش توبه مؤمنان
ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم
13 - پايدارى در طريق ايمان ، زمينه جلب رأفت و رحمت الهى
اتبعوه فى ساعة العسرة . .. إنه بهم رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 118 - 20
20 - خداوند ، تواب ( بسيار توبه پذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن اللّه هو التواب الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 107 - 12
12 - خدا ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 41 - 3
3- خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن ربى لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 90 - 7
7- خداوند ، رحيم ( مهربان ) و ودود ( دوستدار بندگان ) است .
إن ربى رحيم ودود
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 53 - 11
11- خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إن ربى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 98 - 12
12- تنها خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 36 - 17
17- خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإنك غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 49 - 3
3- خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
أنا الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 7 - 5
5- خداوند ، رؤوف و رحيم ( مهربان ) است .
إن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 18 - 4
4- خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) رحيم ( مهربان ) است .
إن الله لغفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 47 - 5
5- خداوند ، رؤوف ( داراى مهر ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإن ربّكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 66 - 9
9- خداوند ، به انسان ها مهرورز و رحيم است .
إنه كان بكم رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 65 - 15
15 - خدا ، « رءوف » و « رحيم » است .
إنّ اللّه بالناس لرءوف رحيم
مفسران «رأفت» را در جمله ياد شده كنايه از دفع ضرر و «رحمت» را كنايه از رساندن سود و منفعت گرفته اند. صدر آيه - كه شامل هر دو خصوصيت است - مى تواند مؤيد اين معنا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 5 - 5
5 - خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( بسيار مهربان ) است .
فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 20 - 3
3 - خداوند ، رئوف و رحيم ( مهربان ) است .
و أنّ اللّه رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 22 - 19
19 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 33 - 35
35 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإنّ اللّه. .. غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 62 - 20
20 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 6 - 8
8 - خداوند ، به يقين غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنّه كان غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 70 - 9
9 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 9 - 7
7 - خدا ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 68 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 104 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
كلمه «الرحيم» مى تواند خبر بعد از خبر باشد. برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 122 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بر اين احتمال استوار است كه كلمه «الرحيم» خبر دوم باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 140 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
واژه «الرحيم» مى تواند خبر دوم باشد. برداشت ياد شده بر اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 159 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
كلمه «الرحيم» مى تواند خبر بعد از خبر باشد و نه صفت براى «العزيز». برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 175 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
«الرحيم» مى تواند خبر دوم باشد، نه صفت براى «العزيز». برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 191 - 6
6 - خداوند ، عزيز و رحيم است .
و إنّ ربّك لهو العزيز الرحيم
برداشت ياد شده بر پايه اين احتمال است كه «الرحيم» خبر دوم باشد; نه صفت «العزيز».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 217 - 6
6 - خداوند ، عزيز ( پيروزمند شكست ناپذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
على العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 11 - 9
9 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
فإنّى غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 30 - 7
7 - خداوند ، رحمان ( گسترده مهر ) و رحيم ( مهربان ) است .
بسم اللّه الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 16 - 6
6 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنّه هو الغفور الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 5 - 4
4 - تنها ، خداوند ، عزيز ( پيروز شكست ناپذير ) و رحيم ( مهرورز ) است .
و هو العزيز الرحيم
آوردن حرف «ال» تعريف در خبر، دلالت بر حصر مى كند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 6 - 6
6 - خداوند ، عزيز ( شكست ناپذير ) و رحيم ( داراى رحمت گسترده ) است .
ذلك . .. العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 5 - 16
16 - خداوند ، همواره « غفور » ( آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 24 - 10
10 - خداوند ، همواره بسيار آمرزنده ( غفور ) و مهربان ( رحيم ) است .
إنّ اللّه كان غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 43 - 8
8 - خداوند ، « رحيم » ( مهربان ) است .
و كان بالمؤمنين رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 50 - 32
32 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( بسيار با مهر ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 59 - 18
18 - خداوند ، همواره « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( بسيار مهربان ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 73 - 12
12 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزشگر ) و « رحيم » ( بسيار مهربان ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 2 - 7
7 - خداوند ، « رحيم » ( مهربان ) و « غفور » ( آمرزنده ) است .
و هو الرحيم الغفور
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 5 - 2
2 - خداوند ، عزيز ( پيروزِ شكست ناپذير ) و رحيم ( مهربان ) است .
العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 58 - 4
4 - رحيم ( مهربان ) ، از اوصاف پروردگار است .
ربّ رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 14
14 - تنها خداوند ، غفور ( بسيار آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
إنّه هو الغفور الرحيم
آمدن ضمير فصل «هو» بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 2 - 3
3 - خداوند ، رحمان ( داراى رحمتى فراگير ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
تنزيل من الرحمن الرحيم
«رحمان» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى و فراگيرى رحمت خداوند است. «رحيم» كه بر وزن فعيل است (اين وزن غالباً حاكى از عدم انفكاك صفت از ذات مى باشد) بيانگر پايان ناپذيرى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 32 - 3
3 - خداوند ، غفور ( آمرزنده ) و رحيم ( مهربان ) است .
نزلاً من غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 5 - 11
11 - خداوند ، غفور ( آمرزنده گناهان ) و رحيم ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
ألا إنّ اللّه هو الغفور الرحيم
«غفور» صيغه مبالغه و بيانگر گستردگى غفران است و «رحيم» (بر وزن فعيل) حاكى از عدم انفكاك رحمت و پايان ناپذيرى آن مى باشد. گفتنى است كه صفت هاى بر وزن فعيل، غالباً دلالت بر عدم انفكاك وصف از ذات مى نمايد (مانند عليم، قدير، سخى و...).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 42 - 7
7- خداوند ، « عزيز » ( قدرت مند شكست ناپذير ) و « رحيم » ، ( داراى مهرى پايان ناپذير ) است .
إنّه هو العزيز الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 8 - 14
14- خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و هو الغفور الرحيم
(بسيار آمرزنده) و «رحيم» (مهربان) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 14 - 6
6 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و كان اللّه غفورًا رحيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 5 - 7
7 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( بسيار مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 12 - 22
22 - خداوند ، « توّاب » ( بسيار توبه پذير ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
إنّ اللّه توّاب رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 17
17 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 28 - 4
4 - خداوند ، يگانه مبدأ نيكى ( برّ ) و رحمت گسترده ( رحيم ) ، در نظام وجود
إنّه هو البرّ الرحيم
ضمير فصل «هو» بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 9 - 15
15 - خداوند نسبت به مردم ، « رؤوف » و « رحيم » ( مهربان ) است .
و إنّ اللّه بكم لرءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 28 - 13
13 - خداوند ، « غفور » ( خطاپوش ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 12 - 14
14 - خداوند ، « غفور » ( آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 10 - 20
20 - خداوند « رؤوف » و « رحيم » است .
إنّك رءوف رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 22 - 5
5 - خداوند ، « رحمان » ( داراى رحمت گسترده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
هو اللّه . .. هو الرحمن الرحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 7 - 7
7 - خداوند ، « قدير » ( تواناى مطلق ) و « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
و اللّه قدير و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 23
23 - خداوند ، « غفور » ( بسيار آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 14 - 12
12 - خداوند ، غفور ( آمرزگار ) و رحيم است .
فإنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تحريم - 66 - 1 - 9
9 - خداوند ، غفور ( آمرزگار ) و رحيم است .
و اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 20 - 42
42 - خداوند ، « غفور » ( آمرزنده ) و « رحيم » ( مهربان ) است .
إنّ اللّه غفور رحيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 27 - 10
10 - وجود تفاوت در روزى و معيشت انسان ها ، مشيّت خداوند است .
و ترزق من تشاء بغير حساب
زيرا فرموده هر كس را بخواهد روزى فراوان مى دهد، و نفرموده است كه به همه روزى فراوان داده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 27 - 7،8،10
7 - خداوند به هر كس ، به هر ميزان كه بخواهد ، روزى مى دهد .
و ترزق من تشاء بغير حساب
بنابراينكه مراد از «بغير حساب»، نامحدود بودن اعطاى روزى باشد.
8 - خداوند به هر كس كه بخواهد ، خارج از اسباب و عوامل طبيعى روزى مى دهد .
و ترزق من تشاء بغير حساب
«بغير حساب»، يعنى به وسيله اى كه تحت محاسبه بشر نمى آيد; و آن عبارت است از خارج بودن از اسباب طبيعى و عادى.
10 - وجود تفاوت در روزى و معيشت انسان ها ، مشيّت خداوند است .
و ترزق من تشاء بغير حساب
زيرا فرموده هر كس را بخواهد روزى فراوان مى دهد، و نفرموده است كه به همه روزى فراوان داده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 37 - 23،25،26
23 - برخوردارى حضرت مريم ( س ) ، از رزق ويژه الهى
وجد عندها رزقاً . .. قالت هو من عنداللّه
25 - خداوند هر كس را بخواهد ، بى حساب و خارج از اسباب و عوامل طبيعى ، روزى مى دهد .
انّ اللّه يرزق من يشاء بغير حساب
26 - وجود ميوه تابستانى در زمستان و بالعكس نزد مريم در عبادتگاه
وجد عندها رزقاً
امام باقر يا امام صادق (ع): . .. فكان (زكريا) يدخل عليها فيرى عندها ثمرة الشّتاء فى الصيف و ثمرة الصيف فى الشّتاء.
تفسير عياشى، ج 1، ص 170، ح 38; نورالثقلين، ج 1، ص 332، ح 112، 114.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 37 - 16،17،18،23،26
16 - هر گاه زكريا به عبادتگاه مريم وارد مى شد ، رزقى را نزد او مشاهده مى كرد .
كلما دخل عليها زكريا المحراب و جد عندها رزقاً
17 - شگفتى زكريا از مشاهده رزقى خاص ، نزد مريم ( س )
و جد عندها رزقاً قال يا مريم انّى لك هذا
18 - پُرسش و استفسار زكريا از مريم ( س ) ، درباره رزقى كه نزد او بود .
و جد عندها رزقاً قال يا مريم انّى لك هذا
23 - برخوردارى حضرت مريم ( س ) ، از رزق ويژه الهى
وجد عندها رزقاً . .. قالت هو من عنداللّه
26 - وجود ميوه تابستانى در زمستان و بالعكس نزد مريم در عبادتگاه
وجد عندها رزقاً
امام باقر يا امام صادق (ع): . .. فكان (زكريا) يدخل عليها فيرى عندها ثمرة الشّتاء فى الصيف و ثمرة الصيف فى الشّتاء.
تفسير عياشى، ج 1، ص 170، ح 38; نورالثقلين، ج 1، ص 332، ح 112، 114.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 11
11 - انكار رسالت انبيا با توجيه پيدايش سختى هاى بيداركننده به عواملى بى هدف ، موجب گرفتار شدن به عذاب الهى است .
قالوا قد مس ءاباءنا الضراء و السراء فأخذنهم بغتة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 79 - 6
6 - سودمندى رسالت پيامبران براى همه مردم
و ارسلناك للنّاس رسولا
«لام» در «للناس» نظر به سودمندى رسالت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) براى تمامى افراد دارد، و گر نه آن را با «الى» متعدّى مى كرد و مى فرمود: «الى النّاس رسولاً».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 9 - 6
6- رسالت فرستادگان الهى ، مستلزم آگاهى ايشان نسبت به همه امور غيبى نيست .
قل ما كنت . .. و ما أدرى ما يفعل بى و لا بكم
خداوند، در اين آيه از يك سو رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را تأييد كرده و از سوى ديگر بيان داشته است كه پيامبر ممكن است، حتى از سرنوشت شخص خويش بى اطلاع باشد; زيرا او تنها پيامدار انذارهاى خداوند است و اين منصب مستلزم اطلاع وى بر همه حقايق نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 4
4 - فرستاده خدا بودن ، دليل بيّنه بودن پيامبران است .
حتّى تأتيهم البيّنة . رسول من اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 5
5 - آمدن پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، همراه با هدايت ( قرآن ) و دين حق ( اسلام ) در راستاى تكميل نور الهى و تحقق اراده خداست .
و يأبى اللّه إلا أن يتم نوره . .. هو الذى أرسل رسوله بالهدى و دين الحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 81 - 4
4 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب خداوند ، مستلزم اطاعت بى چون و چرا از آن حضرت
فرح المخلفون بمقعدهم خلف رسول اللّه
از به كارگيرى عنوان «رسول اللّه» استفاده مى شود كه اين حيثيت (رسالت خدا) مستلزم اطاعت از پيامبر (صلی الله علیه و آله) است به نحوى كه تخلف از آن، آتش دوزخ را در پى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 5
5- تحقق حكومت جهانى صالحان ، در پرتو دين اسلام و رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
و لقد كتبنا فى الزبور . .. و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
با توجه به ارتباط دو آيه - كه در آيه اوّلى حكومت جهانى و در اين آيه رسالت جهانى پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مطرح مى كند - برداشت ياد شده قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 18 - 6
6- درخواست رهايى بنى اسرائيل از سوى موسى ( ع ) ، نشأت يافته از رسالت آن حضرت و نه انگيزه هاى قومى و طبقاتى
أن أدّوا . .. إنّى لكم رسول أمين
از تأكيد موسى(ع) بر «إنّى لكم رسول أمين» استفاده مى شود كه آنچه آن حضرت به فرعونيان پيشنهاد كرده، نه از آن جهت است كه با بنى اسرائيل پيوند نژادى و طبقاتى دارد; بلكه صرفاً در اين سخن، پيامدارى امين از جانب خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 3
3 - رسالت موسى ( ع ) ، خطرى جدى براى فرعون و تحريك كننده او به مقابله اى پى گير در برابر آن
ثمّ أدبر يسعى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 3
3 - فرعون ، تأثير رسالت موسى ( ع ) را بر ديگران پيش بينى كرده و از آن وحشت داشت .
فحشر فنادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 116 - 4
4 - احساس خطر اشراف و زمامداران قوم نوح از گسترش دعوت وى
قالوا لئن لم تنته ينوح لتكوننّ من المرجومين
تهديد سران قوم نوح به سخت ترين مجازات همچون رجم، نشانگر نگرانى شديد آنان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 89 - 7
7- نگرانى زكريا ( ع ) نسبت به آينده رسالت خويش با نبود فرزند و وارثى در زندگى اش
ربّ لاتذرنى فردًا و أنت خيرالورثين
ممكن است درخواست زكريا(ع) از خداوند براى فرزنددار شدنش به خاطر مسائل اجتماعى باشد; يعنى، آن حضرت خواسته است رسالتش و دستاوردهاى آن نگه دارى شده و تداوم يابد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 14
14 - خداوند ، موسى ( ع ) را مأمور ابلاغ حكم رسالت به هارون كرد و از او خواست وى را به سستى نورزيدن در ذكر خدا توصيه كند .
اذهب أنت و أخوك ب--َايتى و لاتنيا فى ذكرى
خطاب به موسى(ع) در وظايف مشترك بين او و هارون(ع) اقتضا مى كند كه موسى(ع) دستورات ارائه شده را به هارون(ع) برساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 40 - 6
6- خداوند از اينكه پيامبر (صلی الله علیه و آله) وظيفه خويش ( ابلاغ رسالت ) را به تحقق تهديد هاى اعلام شده وابسته بداند ، برحذر داشت .
و إن مَّا نرينّك بعض الذى نعدهم. .. فإنما عليك البلغ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 25 - 3
3- نوح ( ع ) پس از انتخابش به رسالت ، پيامبرى خويش را به مردم اعلام كرد .
إنى لكم نذير مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 72 - 2،3
2 - حضرت نوح ( ع ) ، براى انجام رسالت خويش ، از مردم كمترين مزدى مطالبه نمى كرد .
فإن توليتم فما سألتكم من أجر
3 - حضرت نوح ( ع ) خود را فرستاده خداوند دانسته و اجر و مزد خود را نيز تنها بر عهده او اعلام كرد .
إن كان كبر عليكم مقامى و تذكيرى بأيت اللّه . .. فإن توليتم فما سألتكم من أجر إن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 1
1 - خداوند ، موسى و هارون ( ع ) را به حضور بى باكانه و بى درنگ نزد فرعون و آگاه ساختن او از رسالت خويش فرمان داد .
لاتخافا . .. فأتياه فقولا إنّا رسولا ربّك
«فأتياه» عطف بر «لاتخافا» و تفريع بر آن است. يعنى حال كه امنيت و حفاظت شما تأمين گرديد بدون ترس و نگرانى نزد فرعون برويد. «فاء» عاطفه براى تعقيب است و دلالت دارد كه نبايد بين دو كار فاصله غير متعارفى وجود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 1
1 - خداوند ، موسى و هارون ( ع ) را به حضور بى باكانه و بى درنگ نزد فرعون و آگاه ساختن او از رسالت خويش فرمان داد .
لاتخافا . .. فأتياه فقولا إنّا رسولا ربّك
«فأتياه» عطف بر «لاتخافا» و تفريع بر آن است. يعنى حال كه امنيت و حفاظت شما تأمين گرديد بدون ترس و نگرانى نزد فرعون برويد. «فاء» عاطفه براى تعقيب است و دلالت دارد كه نبايد بين دو كار فاصله غير متعارفى وجود داشته باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 51 - 2
2- پيامبران ، منزه از مطالبه اجر و مزد از مردم ، به خاطر ابلاغ رسالت و تبليغ معارف دين
يقوم لاأسئلكم عليه أجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 26 - 8،9
8 - حضرت ابراهيم ( ع ) ، وقتى محيط را براى انجام رسالت اش مساعد نديد ، تصميم به هجرت از آنجا گرفت .
قالوا . .. حرّقوه فأنجيه اللّه من النار ... و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
9 - در صورت مساعد نبودن محيط براى انجام رسالت دينى ، شايسته است كه از آن محيط ، هجرت شود .
قالوا . .. أو حرّقوه فأنجيه اللّه من النار ... و قال إنّى مهاجر إلى ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 1
1 - موسى و هارون ( ع ) با ابلاغ پيام هاى وحى الهى به فرعون ، مأموريت خويش را به انجام رساندند .
فقولا له . .. قال فمن ربّكما
آيات گذشته، جملگى سخن خداوند با موسى و هارون(ع) بود; ولى از مواجهه آنان با فرعون و آنچه روى داده، در اين آيات سخنى نيست. از پاسخ فرعون برمى آيد كه آنان پيام خويش را به وى رساندند و پاسخ او را دريافت كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 1
1 - موسى و هارون ( ع ) با ابلاغ پيام هاى وحى الهى به فرعون ، مأموريت خويش را به انجام رساندند .
فقولا له . .. قال فمن ربّكما
آيات گذشته، جملگى سخن خداوند با موسى و هارون(ع) بود; ولى از مواجهه آنان با فرعون و آنچه روى داده، در اين آيات سخنى نيست. از پاسخ فرعون برمى آيد كه آنان پيام خويش را به وى رساندند و پاسخ او را دريافت كردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 37،38
37 - گروهى از بنى اسرائيل عصر عيسى ( ع ) ، رسالت وى را منكر و در زمره كافران بودند .
فقال الذين كفروا منهم ان هذا الا سحر مبين
38 - انكار رسالت عيسى ( ع ) كفر است .
فقال الذين كفروا منهم ان هذا الا سحر مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 144 - 13
13 - پندار غلط جاودانگى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب ارتداد و واپسگرايى برخى از مبارزان احد ، و انكار رسالت آن حضرت پس از شايعه قتل ايشان
افاين مات او قتل انقلبتم على اعقابكم
مفسران در شأن نزول آيه گفته اند: آنگاه كه خبر قتل پيامبر(صلی الله علیه و آله) در بين مردم شايع شد، برخى از مسلمانان اظهار داشتند كه اگر محمّد(صلی الله علیه و آله) پيامبر بود، كشته نمى شد. (مجمع البيان، ذيل آيه.)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 4
4 - اشراف قوم نوح به دليل نامعقول شمردن پيامبرى براى فردى از بشر ، رسالت وى را انكار كردند .
إنا لنريك فى ضلل مبين . .. أو عجبتم أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 4
4 - نخستين پيام شعيب ( ع ) به مردم مدين ، دعوت به خداپرستى و اميدوارى به روزواپسين بود .
إلى مدين أخاهم شعيبًا فقال يقوم اعبدوا اللّه و ارجوا اليوم الأخر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 3 - 2
2 - به بزرگى ياد كردن خداوند و اظهار توحيد ربوبى او ، از نخستين برنامه هاى رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ربّك فكبّر
برداشت ياد شده مبتنى بر اين احتمال است كه مقصود از «فكبر» به بزرگى ياد كردن خداوند در ميان مردم باشد; مثلاً بگويد: اللّه أكبر و. .. .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 6 - 5
5- موسى ( ع ) از قومش درخواست كرد كه همواره به خاطر داشته باشند كه خداوند عامل رهايى آنان از شكنجه و كشتار فرعونيان بود .
إذ قال موسى لقومه اذكروا نعمة الله عليكم إذ أنجكم من ءال فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 2،4
2 - حركت به سوى فرعون و اشراف پيرامون وى ، نخستين رسالت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه
4 - حاكميت سركوبگر فرعون ، مانع از آزادى مردم و روى آوردن موسى به هدايت آنان ، در مرحله نخست
ثمّ أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
با توجه به اين كه در آيات پيشين، وقتى سخن از «انبيا» به ميان مى آمد، رسالت آنان به سوى توده هاى مردم مد نظر بود; ولى در مورد موسى(ع) سخن از رسالت او به سوى فرعون به ميان آمده است، مى توان گفت كه حركت حضرت موسى به سوى فرعون، بدان جهت بود كه نظام فرعونى، مانع از آزادى مردم و گرايش آنان به موسى - و به عبارت ديگر - سدى ميان او و مردم بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 3
3 - نخستين مأموريت موسى ( ع ) ، حركت به سوى فرعون بود .
و فى موسى إذ أرسلنه إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 46 - 2
2 - حركت به سوى فرعون و اشراف پيرامون وى ، نخستين رسالت موسى و هارون ( ع )
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون . .. إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 63 - 10
10 - گرايش مردم به تقواپيشگى در پرتو رسالت انبيا ، از اهداف نزول دين و و معارف الهى است .
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم و لتتقوا
«لتتقوا» عطف بر «لينذركم» است و در نتيجه نيل مردم به تقوا از اهداف آمدن ذكر و معارف دين مى باشد. و چون بيان اين هدف در پى «لينذركم» ذكر شده است، مى توان گفت نيل انسانها به تقواپيشگى در پرتو امداد و اندرز پيامبران امكان پذير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 70 - 2
2 - انذار و اخطار به انسان ها ، از اهداف رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و ما علّمنه الشعر و ما ينبغى له . .. لينذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 2
2 - رفع اختلافات دينى و زدودن شك و ترديد درباره حقايق آن ، از اهداف رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
و ما تفرّقوا . .. لفى شك منه مريب . فلذلك فادع
«ذلك» مى تواند اشاره به شك و ترديدهايى باشد كه از تفرقه افكنى هاى پيشينيان اهل كتاب، دامنگير آنان شده بود (و إنّ الذين أورثوا الكتاب لفى شك منه مريب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بروج - 85 - 12 - 5
5 - سخت گيرى بر كافران ، مقتضاى ربوبيت خداوند و در جهت پيشبرد اهداف رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 103 - 5،6
5 - موسى ( ع ) پيامبرى از جانب خداوند براى ارشاد و هدايت فرعون زمان خويش و بزرگان دربار وى
إلى فرعون و ملإيه
كلمه «فرعون» عنوان و لقب پادشاهان و حاكمان بزرگ مصر در عصرهاى گذشته بوده است.
6 - ارشاد اهرم هاى اصلى نظام فرعونى ( فرعون و كارگزاران ارشد وى ) نخستين و مهمترين رسالت موسى ( ع )
إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 32 - 9
9 - مبارزه با فسق و تجاوز ، هدف اساسى موسى ( ع ) در رويارويى با فرعون و دارودسته وى
إلى فرعون و ملإيْه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 2
2 - دعوت فرعون به خشيت از خداوند ، از اهداف رسالت موسى ( ع )
فتخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 8
8 - بيم دادن از عذاب الهى ، از اهداف مهم رسالت هود
أن جاءكم ذكر من ربكم على رجل منكم لينذركم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 28 - 4
4- هدف از اعطاى معجزه و دليل هاى روشن به پيامبران ، تدبير امر نبوت و پيشبرد هدف هاى رسالت آنان است . *
إن كنت على بيّنة من ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 4
4- هدف از اعطاى معجزه و دليل هاى روشن به پيامبران ، تدبير امر نبوت و پيشبرد هدف هاى رسالت آنان است . *
إن كنت على بيّنة من ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 4
4- هدف از اعطاى معجزه و دلايل روشن به پيامبران ، تدبير امر نبوت و پيشبرد هدف هاى رسالت آنان است . *
إن كنت على بيّنة من ربى
برداشت فوق، احتمالى است كه مى توان از اضافه «رب» به ياى متكلم استفاده كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 67 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ عظمت رسالت خويش و موضوع قيامت و توحيد الهى به مردم
قل هو نبؤا عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 9
9 - هدايت بنى اسراييل ، هدف رسالت موسى ( ع ) بوده است .
و لقد ءاتينا موسى الكتب . .. و جعلنه هدًى لبنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 64 - 2
2 - گروهى از قوم نوح ( ع ) رسالت وى را تصديق كرده و پيامهايش را پذيرفتند .
فكذبوه فانجينه و الذين معه
جمله «أغرقنا الذين كذبوا . .. » دلالت مى كند بر اينكه مراد از «الذين معه» مؤمنان و تصديق كنندگان آيات الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 20 - 9
9- مقام والاى برگزيدگان خداوند ، مانع تعجب و كنجكاوى آنان درباره رسالت هاى الهى فرشتگان و كسب اطلاعات درباره افعال خداوند نيست .
قالت أنّى يكون لى غلم و لم يمسسنى بشر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 35
35 - بنى اسرائيل در قلمرو و مخاطب رسالت حضرت مسيح ( ع )
و اذ كففت بنى اسرءيل عنك اذ جثتهم بالبينت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 3 - 5
5 - حق ستيزى كافران ، بى تأثير در برنامه هاى الهى و در سد كردن راه رسالت
و كذّبوا. .. و كلّ أمر مستقرّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 51 - 6
6- خداوند ، اعطا كننده پاداش رسالت به پيامبران خويش
إن أجرى إلاّ على الذى فطرنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 39 - 9
9 - خداوند ، به پيامبران ، در مقابل تبليغ رسالت هاى الهى ، پاداش مى دهد .
الذين يبلّغون رسل-ت اللّه . .. و كفى باللّه حسيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 85 - 7
7 - جايگاه رفيع پيامبر (صلی الله علیه و آله) در سراى آخرت ، پاداش رسالت او از جانب خداوند
إنّ الذى فرض عليك القرءان لرادّك إلى معاد
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از «معاد» جايگاه اخروى پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد. بنابراين مفاد آيه چنين مى شود: آن كسى كه اين بار سنگين رسالت را بر دوش تو نهاد، قطعاً پاداشى به تو در قبال آن خواهد داد كه در وصف نگنجد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 46 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ اجر و پاداشى از كافران در قبال رسالت خويش درخواست نكرد .
أم تسئلهم أجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 58 - 1
1- در پى جويا شدن ابراهيم ( ع ) از مأموريت اصلى مأموران الهى ( فرشتگان ) آنان هلاكت قوم تبهكار ( قوم لوط ) را مأموريت اصلى خويش معرفى كردند .
قال فما خطبكم أيّها المرسلون . قالوا إنا أُرسلنا إلى قوم مجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 9
9 - رسالت موسى ( ع ) ، رسالتى دشوار و نيازمند آيات ، دلايل و تأييد هاى متعدد
بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 31 - 2
2 - لوط ( ع ) ، پيامبرى بود كه تعاليم ابراهيم ( ع ) را ترويج مى كرد .
قال ربّ انصرنى . .. و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى
اين كه فرستادگان خداوند براى درهم كوبيدن شهر قوم لوط(سدوم)، نزد ابراهيم(ع) رفتند و با او مأموريت خود را در ميان گذاشتند، نشان مى دهد كه ابراهيم(ع) پيامبرِ صاحب شريعت بوده و لوط(ع) تعاليم او را تبليغ مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 11
11 - تبليغ حقانيت رسالت عيسى ( ع ) ، پس از نزول مائده آسمانى ، تعهد و ميثاق حواريون با وى
قالوا . .. و نكون عليها من الشهدين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 45 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بيان قلمرو رسالت و وظيفه اصلى خويش براى مردم
قل إنّما أُنذركم بالوحى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 147 - 3
3 - پيامبران ، مأمور به ادامه رسالت خود در ميان مردم تا پايان عمر ، بدون ايجاد هيچ وقفه اى در اين امر خطير
و أرسلنه إلى مائة ألف أو يزيدون
فرستاده شدن يونس(ع) به سوى قوم خود، براى دعوت آنان به ايمان - پس از گريختن او از ميان آنان و ترك دعوت ايشان - مى تواند گوياى برداشت بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 9 - 2
2- رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، در تداوم خط رسالت فرستادگان الهى
قل ما كنت بدعًا من الرسل
تعبير «ما كنت بدعًا من الرسل» بدين معنا است كه رسالت پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)، بدعت و امرى بى سابقه نيست كه پذيرش و درك آن، براى مردم دشوار باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 19 - 15
15 - محمّد(صلی الله علیه و آله) خاتم پيامبران و رسالتش جهانشمول و فراگير تا نهايت تاريخ است.
و أوحى إلىّ هذا القرءان لأنذركم به و من بلغ
جهانشمولى رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و خاتميت آن از عموم «من بلغ» كه شامل تمامى افراد در همه عصرها مى شود، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 2
2 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، ادامه رسالت موسى و ساير پيامبران بود ; نه امرى ناآشنا و دور از انتظار .
و لقد ءاتينا بنى إسرءيل . .. و النبوّة ... ثمّ جعلنك على شريعة من الأمر
الف و لام «الأمر» در اين آيه، مى تواند براى عهد ذكرى باشد و نظر به امر رسالت و اعطاى كتاب و حكومت داشته باشد كه در آيات پيشين بيان شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 147 - 1
1 - يونس ( ع ) ، پس از نجات از شكم ماهى ، مجدداً از سوى خداوند مأمور ادامه رسالت خود در ميان قومش گرديد .
فنبذنه بالعراء . .. و أرسلنه إلى مائة ألف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 23 - 3
3 - فرعون ، تأثير رسالت موسى ( ع ) را بر ديگران پيش بينى كرده و از آن وحشت داشت .
فحشر فنادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) در رسالت و تلقّى وحى همانند پيامبران امت هاى پيشين و برخورد امتش با وى همسان برخورد امت هاى پيشين با پيامبران خويش
كذلك أرسلنك فى أُمّة قد خلت من قبلها أمم لتتلوا عليهم الذى أوحينا إليك
تشبيه در جمله «كذلك أرسلناك . ..» مقتضى مشبه، مشبه به و وجه شبه مى باشد. گفته شده مشبّه «ارسال پيامبر در امت خويش»، مشبه به «ارسال پيامبران در امتهاى گذشته» و وجه شبه «حقايقى است كه از آيات قبل و نيز آيه مورد بحث مى توان استفاده كرد». از آن حقايق است نفس رسالت، تلقى وحى، وظيفه پيامبرى، هدف ارسال (لتتلوا عليهم ...)، برخورد امتها، سرنوشت ايشان، سنت خداوند در امر هدايت و اضلال مردم پس از ارسال پيامبران (قل إن الله يضل من يشاء و يهدى إليه من أناب) و ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - رعد - 13 - 30 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) در رسالت و تلقّى وحى همانند پيامبران امت هاى پيشين و برخورد امتش با وى همسان برخورد امت هاى پيشين با پيامبران خويش
كذلك أرسلنك فى أُمّة قد خلت من قبلها أمم لتتلوا عليهم الذى أوحينا إليك
تشبيه در جمله «كذلك أرسلناك . ..» مقتضى مشبه، مشبه به و وجه شبه مى باشد. گفته شده مشبّه «ارسال پيامبر در امت خويش»، مشبه به «ارسال پيامبران در امتهاى گذشته» و وجه شبه «حقايقى است كه از آيات قبل و نيز آيه مورد بحث مى توان استفاده كرد». از آن حقايق است نفس رسالت، تلقى وحى، وظيفه پيامبرى، هدف ارسال (لتتلوا عليهم ...)، برخورد امتها، سرنوشت ايشان، سنت خداوند در امر هدايت و اضلال مردم پس از ارسال پيامبران (قل إن الله يضل من يشاء و يهدى إليه من أناب) و ... .
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 1
1 - نوح ( ع ) ، پيامبرى از جانب خداوند و حامل رسالت هاى متعدد
أبلغكم رسلت ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 30 - 10
10- « عن يزيد الكناسى قال : سألت أباجعفر ( ع ) أكان عيسى بن مريم حين تكلّم فى المهد حجة اللّه على أهل زمانه ؟ فقال : كان يومئذ نبيّاً حجة اللّه غير مرسل ، أما تسمع لقوله حين قال : « إنّى عبداللّه آتانى الكتاب و جعلنى نبيّاً » . . . فلمّا بلغ عيسى سبع سنين تكلّم بالنبوة والرسالة حين أوحى اللّه تعالى إليه ;
از يزيد كناسى نقل شده كه گفت: از امام باقر(ع) سؤال كردم آيا عيسى بن مريم(ع) آن گاه كه در گهواره بود حجت خدا بر اهل زمانش بود؟ فرمود: (عيسى(ع)) در آن زمان پيامبر و حجت خدا بود، اما مأموريت رسالت نداشت، آيا سخن او را نمى شنوى آن گاه كه گفت: «. .. و جعلنى نبيّاً» ... پس آن گاه كه به هفت سالگى رسيد، ابراز نبوت و رسالت كرد، همان هنگام كه خدا به او وحى كرد.».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 2
2 - گروهى از اشراف و بزرگان مدين رسالت شعيب را انكار كردند و گروهى از آنان به وى ايمان آوردند .
و قال الملأ الذين كفروا من قومه
در برداشت فوق «الذين . .. » قيد احترازى گرفته شده است; يعنى «ملأ» دو گروه بودند: گروهى كافر و گروهى مؤمن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 22 - 1
1 - فرعون ، به تكذيب گفته هاى موسى ( ع ) اكتفا نكرده سرسختانه به مخالفت با او پرداخت .
ثمّ أدبر يسعى
حرف «ثمّ» در اين آيه، براى تراخى رتبى است; يعنى، ادبار فرعون، نارواتر از تكذيب او بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 25 - 6
6 - خداوند ، فرعون را به دليل تكذيب رسالت و معجزه موسى ( ع ) و عصيانگرى و ادعاى ربوبيت ، هلاك ساخت .
فكذّب و عصى . .. فقال أنا ربّكم الأعلى . فأخذه اللّه نكال الأخرة و الأولى
مى توان گفت: فاء در «فأخذه اللّه»، كيفر را بر تمام كارهاى فرعون كه در آيات قبل آمده بود، تفريع كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 44 - 2
2 - اقدام خداوند به تكميل و به انجام رساندن امر رسالت موسى ( ع ) با نازل كردن تورات
و ما كنت بجانب الغربىّ إذ قضينا إلى موسى الأمر
«قضاء» به معناى به انجام رساندن است. به كارگيرى واژه ياد شده نشان مى دهد كه اعطاى تورات به موسى(ع) مكمل و پايان بخش امر رسالت او مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 36 - 1،12
1- تمامى امت ها و جوامع ، تحت پوشش رسالت پيامبران مبعوث شده از سوى خداوند
و لقد بعثنا فى كلّ أُمّة رسولاً
12- گستره همه مناطق زمين - كه جوامع انسانى در آن جا ها وجود داشته - شاهد اعزام پيامبران خدا به سوى خود .
و لقد بعثنا فى كلّ أُمّة رسولاً . .. فسيروا فى الأرض فانظروا
«فا» در «فسيروا» تفريع است. دعوت از مردم براى جهانگردى، پس از بيان بعثت انبيا در ميان هر امتى، به اين معناست كه: گستره زمين شاهد وضعيت و عاقبت كسانى است كه انبياى الهى را تكذيب كردند. در نتيجه مى توان آثار آنان را پيدا كرد و مورد مطالعه قرار داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 170 - 3
3 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) رسالتى جهانى و براى همه مردمان
يأيها الناس قد جاءكم الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 48 - 11
11 - گستره دين اسلام و حكومت و ولايت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، فراگير پيروان ديگر اديان آسمانى
فاحكم بينهم بما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 49 - 4
4 - گستره حكومت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و ديانت اسلام فراگير همه مردمان و پيروان ديگر اديان آسمانى
و إن احكم بينهم بما أنزل اللّه
برداشت فوق بر اين اساس است كه ضمير «بينهم» به قرينه آيات گذشته به اهل كتاب (يهوديان و مسيحيان) برگردانده شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 68 - 20
20 - اهل كتاب در حيطه دعوت و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
ياهل الكتب . .. فلاتأس على القوم الكفرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 19 - 14،15
14 - پيامبر(صلی الله علیه و آله)، وظيفه دار انذار مردم در تمامى تاريخ
و أوحى إلىّ هذا القرءان لأنذركم به و من بلغ
جمله «من بلغ» عطف بر ضمير خطاب «انذركم» است. لذا معنى آيه چنين مى شود: «لانذر من بلغ». و چون فاعل «انذر» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، بنابراين وظيفه آن حضرت مستمر و جارى در تاريخ است.
15 - محمّد(صلی الله علیه و آله) خاتم پيامبران و رسالتش جهانشمول و فراگير تا نهايت تاريخ است.
و أوحى إلىّ هذا القرءان لأنذركم به و من بلغ
جهانشمولى رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و خاتميت آن از عموم «من بلغ» كه شامل تمامى افراد در همه عصرها مى شود، استفاده شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 90 - 14،17
14 - هدف پيامبر(صلی الله علیه و آله) از ابلاغ پيامهاى الهى تذكر دادن به جهانيان است.
إن هو إلا ذكرى للعلمين
مرجع ضمير «هو»، به قرينه جمله «قل لاأسئلكم عليه أجرا»، ابلاغ رسالت است.
17 - رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى همه جهانيان است.
إن هو إلا ذكرى للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 1،3،7،12
1 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده اى جانب خداوند براى همه انسانها
قل يايها الناس إنى رسول اللّه إليكم جميعا
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار ابلاغ پيام خويش به همه جهانيان و تبيين فراگيرى رسالتش بر همگان
قل يايها الناس إنى رسول اللّه إليكم جميعا
7 - توجه به حاكميت مطلق خدا بر هستى ، از ميان برنده هر گونه ترديد نسبت به رسالت جهان شمول پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنى رسول اللّه إليكم جميعا الذى له ملك السموت و الأرض
بيان حاكميت خدا بر هستى، پس از طرح مسأله رسالت پيامبر و جهان شمول بودن آن، در حقيقت استدلالى بر امكان آن رسالت است.
12 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و شمول آن نسبت به همگان ، پرتويى از فرمانروايى خدا بر هستى و نبود خدايى جز او
إنى رسول اللّه . .. الذى له ملك السموت و الأرض لا إله إلا هو
تصريح به اينكه پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرستاده خداست (رسول اللّه) و سپس توصيف خداوند به فرمانروايى بر هستى، بيانگر اين است
كه رسالت پيامبر مقتضاى اوصافى است كه در آيه مورد بحث براى خداوند ذكر شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 9
9 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) رسالتى عام و جهانى است .
أن أنذر الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 1 - 7
7- قرآن ، كتابى است جهانى و پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى همه انسان ها مبعوث شده است .
لتخرج الناس من الظلمت إلى النور
كلمه «الناس» دلالت بر عموم مردم مى كند و هيچ قيدى در كلام نيست تا «الناس» را مقيّد به گروه خاصّى نمايد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 2
2- فراگيرى و جهان شمولى رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و أنذر الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 4
4- اسلام و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جهانى و براى همه انسان ها و نه اختصاص يافته به گروهى خاص است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 51 - 4،5
4 - رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، رسالتى جهانى و مكتب اسلام ، مكتبى جاودانه
و لو شئنا لبعثنا فى كلّ قرية نذيرًا
5 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، برخوردار از توانايى ها و شايستگى هاى لازم براى ابلاغ رسالت جهانى خويش
و لو شئنا لبعثنا فى كلّ قرية نذيرًا
اكتفا به رسالت پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) به جاى پيامبران متعدد براى هر منطقه اى، مى تواند حاكى از توان مندى و قابليت بسيار آن حضرت براى ايفاى نقش جهانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 28 - 1،4
1 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى همه مردم بوده و جهانى است .
و ما أرسلنك إلاّ كافّة للناس
«كافّة» حال براى ضمير مفعولى «أرسلنا» و يا حال براى ناس است (طبق قول كسانى كه تقدم حال بر ذوالحال را جايز مى
دانند).
4 - بشتر مردم ، از رسالت جهانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بى خبراند .
و ما أرسلنك إلاّ كافّة للناس . .. و لكنّ أكثر الناس لايعلمون
متعلق «لايعلمون» تعيين نشده است; ولى به قرينه اين كه سخن از رسالت جهانى پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى باشد، متعلق «لايعلمون» مى تواند همان رسالت جهانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 7 - 6
6 - رسالت پيامبر اسلام ، جهانى بوده و اختصاص به مردم مكه ندارد .
أوحينا إليك . .. لتنذر أُمّ القرى و من حولها
مراد از «من حولها»، مى تواند تمامى انسان هاى روى زمين باشد و اين تعبير نشانگر آن است كه خداوند، مكه را به عنوان مركز به حساب آورده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 9
9- اسلام ، دين جهانى و رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، رسالتى همگانى است .
أرسل رسوله . .. ليظهره على الدين كلّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 6
6- محمد (صلی الله علیه و آله) ، داراى رسالت جهانى و پيروز بر همه مكاتب و اديان
ليظهره على الدين كلّه . .. محمّد رسول اللّه
از اين كه خداوند، پس از وعده به غلبه اسلام بر تمامى اديان نام شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مطرح ساخته است; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 3 - 5،6،7،8
5 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، منحصر به مردم زمان او نبوده است و او مبعوث براى همه نسل ها و عصر ها است .
هو الذى بعث فى الأُمّيّن . .. و ءاخرين منهم لمّا يلحقوا بهم
در صورتى كه «آخرين» عطف بر «اُمّيين» باشد، مطلب بالا قابل استفاده است.
6 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، معلم تمامى انسان ها در همه عصر ها و همه نسل ها
و يعلّمهم الكتب و الحكمة و . .. و ءاخرين منهم
برداشت ياد شده، بدان احتمال است كه «آخرين» عطف بر «هم» در «يعلّمهم الكتاب» باشد.
7 - هدف بعثت پيامبر (صلی الله علیه و آله) تعليم كتاب و حكمت به همه انسان هاى عصر خود و نسل هاى بعد است .
و يعلّمهم الكتب . .. و ءاخرين منهم
8 - « [ فى المجمع ] فى قوله تعالى « و آخرين منهم . . . » قال : هم الأعاجم و من لايتكلّم بلغة العرب فإنّ النبىّ (صلی الله علیه و آله) مبعوث إلى من شاهده و إلى من بعدهم من العرب و العجم . . . روى ذلك عن أبى جعفر ( ع ) ;
در مجمع البيان در توضيح آيه «و آخرين منهم لمّا يلحقوا بهم» آمده است: آنان عجم ها و كسانى اند كه با لغت عرب سخن نمى گويند; زيرا پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) مبعوث شده براى كسانى كه او را ديده اند و تمامى كسانى كه بعد از آنان - از عرب و غير عرب - مى آيند و اين مطلب از امام باقر(ع) روايت شده است».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 3
3 - آيين موسى و هارون ( ع ) ، جهانى بوده و ويژه طايفه خاصى نبوده است .
اذهب أنت و أخوك
در آيات قبل و بعد، رفتن به سوى فرعون مطرح است; ولى از آن جايى كه اين آيه مورد خاصى را براى ابلاغ رسالت مشخص نساخته است، حاكيت از اين دارد كه اصل مأموريت موسى(ع) براى همگان است و فرعون، نقطه شروع ابلاغ پيام بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 3
3 - آيين موسى و هارون ( ع ) ، جهانى بوده و ويژه طايفه خاصى نبوده است .
اذهب أنت و أخوك
در آيات قبل و بعد، رفتن به سوى فرعون مطرح است; ولى از آن جايى كه اين آيه مورد خاصى را براى ابلاغ رسالت مشخص نساخته است، حاكيت از اين دارد كه اصل مأموريت موسى(ع) براى همگان است و فرعون، نقطه شروع ابلاغ پيام بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 43 - 14
14 - بهشتيان حقانيت رسالت و وعده هاى پيامبران را درمى يابند و با سوگند آن را بازگو مى كنند .
لقد جاءت رسل ربنا بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 5
5 - منكران حقانيت قرآن ، در روز قيامت و بروز حقايق قرآن ، به حقانيت رسالت پيامبران اعتراف خواهند كرد .
يوم يأتى تأويله يقول الذين نسوه من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه ضمير مفعولى در «نسوه» به«كتب» در آيه قبل برگردانده شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 48 - 2
2 - معجزات موسى ( ع ) ، هر يك به تنهايى آيتى بزرگ و كافى براى اثبات حقانيت رسالت آن حضرت *
و ما نريهم من ءاية إلاّ هى أكبر من أُختها
جمله «هى أكبر من أختها» ممكن است كنايه از اهميت و بزرگى هر يك از معجزات باشد (بدون در نظر گرفتن ترتيب در بزرگى); چنان كه در فارسى نيز براى بيان كامل بودن افراد گفته مى شود: «يكى از ديگرى برتر».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 5 - 3،5
3 - بنى اسرائيل ، به حقانيت موسى ( ع ) معرفت و آگاهى داشتند .
و قد تعلمون أنّى رسول اللّه
5 - بنى اسرائيل ، به رغم آگاهى از رسالت الهى موسى ( ع ) ، آن حضرت را مورد آزار قرار مى دادند .
لم تؤذوننى و قد تعلمون أنّى رسول اللّه إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 67 - 4
4 - نقش حياتى و سازنده اخبار و اطلاعات مربوط به توحيد ، قيامت و رسالت پيامبراسلام براى بشر
قل هو نبؤا عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 68 - 1،3
1 - اخبار مهم و سودمند مربوط به توحيد ، قيامت و رسالت پيامبراسلام ، از سوى مشركان و كافران مورد بى اعتنايى و اعراض قرار مى گرفت .
قل هو نبؤا عظيم . أنتم عنه معرضون
3 - اخبار مربوط به توحيد ، قيامت و رسالت پيامبراسلام ، درخور تأمل و تفكر
هو نبؤا عظيم . أنتم عنه معرضون
محكوم كردن روى گردانى از اخبار بزرگ و سودمند مربوط به قيامت و. .. و بى اعتنايى به آنها، مى رساند كه انسان بايد به تأمل و انديشه در آنها بپردازد و از آنها روى گردانى نكند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 4
4 - قطعى بودن نزول كتاب آسمانى بر موسى ( ع ) جايى براى ترديد در نزول وحى بر پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) باقى نمى گذارد .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
برداشت بالا، با توجه به دو نكته زير است: 1- انتخاب موسى(ع) از ميان پيامبران پيشين، براى استدلال به آن، جهت حقانيت پيامبر بعدى، احتمال دارد به خاطر مقبول بودن ايشان نزد همه پيروان اديان آسمانى باشد. 2- مرجع ضمير در «لقائه» احتمال دارد به قرآن برگردد كه از محتواى كلام و آيه سه استفاده مى شود و «فاء» در «فلاتكن» تفريعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 46 - 3
3 - زنده ماندن پيامبر (صلی الله علیه و آله) پس از ادعاى نبوت ، دليل صدق رسالت و درستى ادعاى آن حضرت است .
و لو تقوّل علينا . .. لقطعنا منه بالوتين
خداوند، مجازات مرگ را براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) در صورت دروغ بستن بر خدا مقرر فرمود. اين مطلب مى تواند گوياى اين حقيقت باشد كه زندگانى آن حضرت پس از ادعاى نبوت، گواه صدق ادعاى ايشان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 9
9 - رسالت موسى ( ع ) ، رسالتى دشوار و نيازمند آيات ، دلايل و تأييد هاى متعدد
بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 38 - 7
7 - رسالت موسى ( ع ) به سوى فرعون ، همراه با دلايل قاطع و روشن
أرسلنه إلى فرعون بسلطن مبين
«سلطان» به معناى حجت و برهان است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 16 - 1
1 - ابراهيم ( ع ) فرستاده خداوند براى دعوت قوم اش به عبادت خدا و رعايت تقوا بود .
لقد أرسلنا . .. و إبرهيم إذ قال لقومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 37 - 1
1 - تلاش كامل و پيگير حضرت ابراهيم ( ع ) ، در اداى رسالت
و إبرهيم الذى وفّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 213 - 8،11،13،22
8 - بعثت پيامبران ، نقطه عطفى در تاريخ زندگى انسان هاى نخستين
كان الناس امة واحدة فبعث اللّه النبيّن مبشّرين
11 - جامعه بشرى ، نيازمند بعثت پيامبران براى حل اختلافات ( هدايت جامعه )
فبعث اللّه النبيّن . .. ليحكم بين الناس فيما اخلتفوا فيه
13 - حكومت ، داورى و حل اختلافات مردم ، از اهداف بعثت پيامبران و نزول كتاب هاى آسمانى
و اَنزل مَعهم الكتاب بالحق ليحكم بين الناس
22 - پيامبران ، مبلّغان و مجريان قوانين الهى
فبعث اللّه النبيّن مبشرين . .. ليحكم بين الناس
با توجّه به اينكه فاعل «ليحكم»، خداوند باشد كه در حقيقت حكومت از آنِ او، و پيامبران تنها مجرى قوانين هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 4 - 3
3 - نقش تعيين كننده كتب آسمانى ، در تحقق رسالت و اهداف انبيا
نزّل عليك الكتاب . .. و انزل التّورية و الانجيل. من قبل هدى للنّاس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 52 - 4
4 - عيسى ( ع ) با مشاهده كفر بنى اسرائيل ، در صدد اتمام حجّت و متمايز كردن جبهه حق از جبهه كفر شد .
فلمّا احسّ عيسى منهم الكفر قال من انصارى الى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 144 -
3،9،12،15،16،17،19
3 - پايان پذيرى پيام رسولان الهى ، يا با مرگ و يا با شهادت ايشان ، پندار باطل برخى از مسلمانان صدر اسلام
و ما محمّد الّا رسول . .. افاين مات او قتل انقلبتم على اعقابكم
9 - تداوم رسالت انبيا ، در گرو حضور آنان نيست .
و ما محمّد الّا رسول قد خلت من قبله الرّسل افاين مات او قتل انقلبتم على اعقابكم
خداوند با نكوهش از واپسگرايى پس از رحلت و يا شهادت پيامبر (صلی الله علیه و آله)، در واقع وابسته بودن اهداف جوامع ايمانى را به
شخص پيامبر (صلی الله علیه و آله) نفى كرده است.
12 - كفر و ارتداد و پشت كردن به خط رسالت انبيا ، حركتى ارتجاعى و واپسگرايانه است .
و ما محمّد الّا رسول . .. افاين مات او قتل انقلبتم على اعقابكم
15 - پشت كردن به خط رسالت انبيا و بازگشت از اسلام به كفر ، زيان رساندن به خويشتن است .
و ما محمّد الّا رسول . .. و من ينقلب على عقبيه فلن يضرّ اللّه شيئا
كفر و ارتداد، قطعا دربردارنده زيان است و به حكم «فلن يضرّ اللّه»، اين زيان، متوجه خداوند سبحان نخواهد شد ; بنابراين الزاماً دامنگير فرد و جامعه مرتد و كافر خواهد شد.
16 - پايدارى در دين و حركت در مسير انبياى الهى ، شكر نعمتِ هدايت و رسالت انبياست .
افاين مات او قتل انقلبتم . .. و سيجزى اللّه الشّاكرين
مراد از «الشّاكرين» در اين آيه، يا خصوص كسانى است كه هرگز مرتد نمى شوند و همچنان پايبند دين الهى هستند، و يا مؤمنان پايدار، مصداق مورد نظر براى «الشّاكرين» هستند.
17 - واپسگرايى و ارتداد ، كفران نعمتِ رسالت انبيا و هدايت الهى است .
و من ينقلب على عقبيه . .. و سيجزى اللّه الشّاكرين
مفهوم جمله «و سيجزى اللّه الشّاكرين» اين است كه مرتدان، ناسپاس هستند، و به مناسبت حكم و موضوع، اين ناسپاسى در ارتباط با رسالت انبيا و هدايت الهى است.
19 - استقامت پيشگان و پايمردان پيكار احد ، شاكران نعمت رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
انقلبتم على اعقابكم . .. و سيجزى اللّه الشّاكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 155 - 5
5 - پايدارى پيامبران در ابلاغ رسالت خويش ، تا شهادت و كشته شدن در راه خدا
و قتلهم الأنبياء بغير حق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 11
11 - بشارت ( مژده به مطيعان ) و انذار ( ترساندن گناهكاران ) ، روح رسالت پيامبران الهى ( ع ) و شيوه تبليغ آنان
فقد جاءكم بشير و نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 109 - 9
9 - فراخوانى امت ها به پيروى از فرمان هاى خداوند سرلوحه رسالت انبيا و يكى از وظايف آنان
يوم يجمع اللّه الرسل فيقول ماذا اجبتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 117 - 6
6 - دعوت مردمان به بندگى خداوند ، اصلى بنيادين در رسالت پيامبران الهى
ما امرتنى به ان اعبدوا اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 53 - 6
6 - رسالت پيامبران جلوه اى از ربوبيت خداوند بر انسانهاست .
قد جاءت رسل ربنا بالحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 61 - 10
10 - رسالت پيامبران در راستاى ربوبيت خداوند بر تمام هستى است .
و لكنى رسول من رب العلمين
انتخاب «رب العالمين» از ميان ديگر اسما و صفات خداوند، به عنوان ارسال كننده پيامبران، اشاره به اين نكته دارد كه رسالت پيامبران در ارتباط با ربوبيت خدا بر تمام جهان هستى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 67 - 9
9 - رسالت پيامبران در راستاى ربوبيت خداوند بر تمامى هستى است .
و لكنى رسول من رب العلمين
انتخاب «رب العلمين» از ميان ديگر صفات خداوند به عنوان ارسال كننده پيامبران اشاره به اين نكته دارد كه رسالت پيامبران در ارتباط با ربوبيت او بر تمام هستى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 104 - 2
2 - رسالت انبيا در راستاى تدبر جهان و ربوبيت خداوند بر هستى است .
إنى رسول من رب العلمين
موسى با توصيف خداوند به پروردگار هستى به عنوان منشأ رسالت خويش، به اين نكته اشاره دارد كه رسالتش در راستاى ربوبيت خداوند بر جهان هستى است. يعنى رسالت انبيا با تدبير كل جهان پيوند دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 39 - 6
6 - طرح مسأله قيامت و روز بازپسين ، رسالت مشترك تمامى پيامبران الهى
بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه . .. كذلك كذب الذين من قبلهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 101 - 13
13 - انذار مردم ، رسالتى بر عهده پيامبران الهى است .
و ما تغنى الأيت و النذر عن قوم لايؤمنون
مراد از «نذر» (جمع نذير) پيامبران الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 25 - 6
6- توجه دادن مردم به فرجام هاى ناخوشايند و ترساندن آنان از عاقبت هاى ناميمون ، از وظايف پيامبران الهى
إنى لكم نذير مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 3
3- دعوت به توحيد و مبارزه با شرك ، مهمترين رسالت پيامبران
أن لاتعبدوا إلاّ الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 88 - 7
7- اصلاح عقايد و رفتار انسان ها و نيز تعيين حد و مرز اختيار و آزادى آنان ، رسالتى الهى برعهده پيامبران
أصلوتك تأمرك أن نترك . .. قال يقوم أرءيتم إن كنت على بيّنة من ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 77 - 3
3- رسالت انبيا ، جريانى مستمر در طول تاريخ بشر قبل از پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
من قد أرسلنا قبلك من رسلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 5
5 - پند و اندرز به مردم و هشدار دادن به آنان در باره فرجام كردار ناروا ، از رسالت هاى پيامبران
لعلّه يتذكّر أو يخشى
«تذكر» مطاوعه «تذكير» است و در «قاموس» آمده كه «تذكير»، به معناى موعظه كردن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 34 - 9
9 - پيامبران الهى ، مجاز به اظهار نظر در پيشگاه خدا درباره رسالت خويش
قال ربّ . .. و أخى هرون ... إنّى أخاف أن يكذّبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 46 - 6
6 - انذار مردم ، وظيفه اساسى پيامبران
ما أتيهم من نذير من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 47 - 9
9 - پيامبران الهى ، وظيفه دار تبيين آيات و نشانه هاى خداوند
لولا أرسلت إلينا رسولاً فنتّبع ءايتك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 47 - 1
1 - انبيا ، پيام آوران خدا براى قوم خود بودند .
و لقد أرسلنا . .. رسلاً إلى قومهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 3
3 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، امر بى سابقه اى نبوده و در ادامه رسالت پيامبران گذشته است .
بل هو الحقّ من ربّك لتنذر قومًا . .. و لقد ءاتينا موسى الكتب
احتمال دارد ذكر «و لقد آتينا موسى. ..» در اين سوره به منظور اثبات نبوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد كه در آيه سه از آن، سخن گفته شده است. لازم به ذكر است كه ذكر حضرت موسى(ع) از ميان انبياى پيشين، مى تواند به خاطر مورد اتفاق نظر بودن آن حضرت در ميان پيروان اديان آسمانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 8 - 3
3 - مفاد پيمان گرفته شده از پيامبران ، ابلاغ پيام الهى به مردم است .
و إذا أخذنا من النبيّن ميثقهم . .. ليسئل الصدقين عن صدقهم و أعدّ للكفرين عذاب
از تعليل، به دست مى آيد كه مفاد پيمان، چيزى بوده است كه با آن، جمعى به مؤمنان مى پيوندند و پاداش مى گيرند و جمعى نيز به آن پشت مى كنند و عذاب مى شوند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 39 - 2
2 - پيامبران ، حامل رسالت هاى متعددى از جانب خداوند بودند .
الذين يبلّغون رسل-ت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 34 - 1
1 - نقش پيامبران ، انذار و هشدار دادن به مردمان است .
و ما أرسلنا فى قرية من نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 42 - 9
9 - انذار و اخطار ، از مسؤوليت ها و شيوه هاى تبليغى پيامبران
لئن جاءهم نذير . .. فلمّا جاءهم نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 19 - 8
8 - تذكر و بيدارباش دادن و مبارزه با اسراف گرى و گزافكارى در زندگى ، از برنامه هاى پيامبران الهى
أئن ذكّرتم بل أنتم قوم مسرفون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 72 - 2
2 - انذار و اخطار به مردمان ، از مسؤوليت هاى پيامبران الهى
و لقد أرسلنا فيهم منذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 65 - 4
4 - توحيد ، اساس همه اديان آسمانى و مبارزه با شرك ، سرلوحه مبارزات پيامبران الهى
و لقد أُوحى إليك و إلى الذين من قبلك لئن أشركت ليحبطنّ عملك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 71 - 14،17،18
14 - تلاوت وحى و آيات الهى براى مردم ، از وظايف فرستادگان الهى
رسل منكم يتلون عليكم ءايت ربّكم
17 - اخطار و انذار مردم درباره رستاخيز انسان ها ، از وظايف رسولان الهى
و ينذرونكم لقاء يومكم هذا
18 - دعوت مردم به يكتاپرستى و اعتقاد به روز رستاخيز ، در رأس برنامه هاى فرستادگان الهى
يتلون عليكم ءايت ربّكم و ينذرونكم لقاء يومكم هذا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 50 - 4
4 - رسالت فرستادگان الهى ، متكى بر دلايل و براهين روشن و بى ابهام براى همگان بود .
قالوا أَوَ لم تك تأتيكم رسلكم بالبيّنت قالوا بلى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 83 - 2
2 - رسولان الهى ، ارائه دهنده دلايل روشن و بى ابهام براى اثبات رسالت خويش
فلمّا جاءتهم رسلهم بالبيّنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 17 - 3
3 - راهنمايى مردمان ، رسالت پيامبران الهى
إذ جاءتهم الرسل . .. و أمّا ثمود فهدينهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 19
19 - رسالت پيامبران ، در راستاى رفع تبعيض ها و ايجاد عدالت در جامعه بشرى
شرع لكم . .. فلذلك فادع ... و أُمرت لأعدل بينكم
با توجه به وحدت شرايعت هاى آسمانى كه از آيه «شرع لكم. ..» استفاده مى شود - مطلب بالا قابل برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 23 - 9،10،11
9 - پيامبران الهى ، در راه ايفاى رسالت خود ، مواجه با مشكلاتى همگون و مشابه
و كذلك ما أرسلنا من قبلك . .. إلاّ قال مترفوها
10 - « انذار » مهم ترين عنصر تبليغى در متن رسالت پيامبران الهى
و ما أرسلنا من قبلك فى قرية من نذير
11 - پيام فرستادگان الهى ، ناسازگار با منافع طبقات مرفه
و كذلك ما أرسلنا من قبلك . .. إلاّ قال مترفوها
از اين كه همواره مرفهان در برابر پيام انبيا موضع مى گرفتند، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 2 - 3
3 - انذار و بيم دادن ، از بارزترين وظايف پيامبران ، در ميان خلق
أن جاءهم منذر منهم
از اين كه در ميان اوصاف، وصف «منذر» اختصاص به ذكر يافته; اهميت و تشخّص آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 5 - 6
6 - انذارگرى ، از شؤون بارز و مهم پيامبران الهى
فما تغن النذر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 6
6 - پيامبران براى ارشاد مردم ، آغازگر حركت بوده و در انتظار مراجعه آنان نمى مانند .
اذهب إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 20 - 2
2 - معجزات پيامبران ، نشانه صداقت آنان در به عهده داشتن مسؤوليت هدايت و انذار است .
و أهديك . .. فتخشى . فأريه الأية الكبرى
«فاء» در «فأراه» براى تعقيب است و مى رساند كه آوردن معجزه در پى ادعاى هدايت گرى و نيز انذار فرعون صورت پذيرفته است. كلمه «آية» به معناى علامت و نشانه است و مصداق مورد نظر از آن، معجزه عصا و يا مجموع عصا و يدبيضا است كه نشانه رسالت حضرت موسى(ع) بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 14 - 7
7 - تأكيد سه رسول الهى ، بر رسالت و درستى ادعا هاى خويش براى مردم انطاكيه
فكذّبوهما فعزّزنا بثالث فقالوا إنّا إليكم مرسلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 17 - 1
1 - ابلاغ پيام هاى الهى به صورت روشن و آشكار ، وظيفه پيامبرانِ فرستاده شده به سوى مردم انطاكيه بود .
و ما علينا إلاّ البلغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 19 - 4
4 - تذكر و بيدارباش دادن ، از وظيفه هاى پيامبران مردم انطاكيه بود .
أئن ذكّرتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - نساء - 4 - 164 - 9
9 - مخفى بودن رسالت گروهى از انبيا ( بين آدم و نوح ) ، دليل ذكر نشدن نام آنان در قرآن
و رسلا لم نقصصهم عليك
امام باقر(ع): كان ما بين آدم و بين نوح من الانبياء مستخفين و مستعلنين و لذلك خفى ذكرهم فى القرآن فلم يسموا كما سمى من استعلن من الانبياء و هو قول اللّه «رسلا لم نقصصهم عليك»، يعنى لم اسم المستخفين كما سميت السمتعلنين من الانبياء.
تفسير عياشى، ج 1، ص 285، ح 306; تفسير برهان، ج 1، ص 427، ح 4.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 26 - 5
5 - داوود ( ع ) ، از سوى خدا مأمور حكومت و داورى ميان مردم برپايه حق
إنّا جعلنك خليفة فى الأرض فاحكم بين الناس بالحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عبس - 80 - 15 - 2
2 - نوشتن قرآن در صفحه هاى پاكيزه و با عظمت ، رسالت الهى بر عهده سفيران متعدد
بأيدى سفرة
«سفرة» يا به معناى نويسندگان است و يا رسولان. در كتب لغت درباره اين كلمه چنين آمده است: «سفر» [در تمام مشتقاتش] بر مكشوف و آشكار شدن دلالت دارد و «سَفْر»; يعنى، كتابت و «سفرة»; يعنى، نويسندگان; آنها را از آن جهت به اين نام ناميدند كه كتابت، آشكار سازنده چيزى است كه مورد نياز از نوشته است (مقاييس اللغة). كلمه «سفير» بر رسول نيز اطلاق مى شود; زيرا او مأموريت خود را آشكار مى سازد (تاج العروس). جمع «سفير»، گرچه «سفراء» است; ولى از آنجا كه در لسان العرب، كلمه «سفرة» بر فرشتگانى كه بين خدا و پيامبران او سفارت (رسالت) دارند، اطلاق شده است، مى توان گفت: «سفرة»، به معناى «سفراء» نيز استعمال شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 22
22 - دعوت مردم به سلامت اقتصادى و رعايت عدالت در خريد و فروش ، از مهمترين رسالت هاى شعيب براى قوم خويش پس از دعوت به توحيد
يقوم اعبدوا اللّه . .. فأوفوا الكيل و الميزان و لاتبخسوا الناس أشياءهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 93 - 5
5 - شعيب ( ع ) ، پيامبرى از جانب خداوند و حامل رسالت هاى متعدد
لقد أبلغتكم رسلت ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 14
14- مبارزه با شرك ، از وظيفه هاى اصلى حضرت شعيب ( ع )
قال يقوم . .. ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 178 - 1
1 - تأكيد شعيب ( ع ) بر رسالت الهى خويش براى مردم ايكه
إنّى لكم رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 62 - 13
13- تلاش مستمر و بىوقفه صالح ( ع ) در انجام رسالت خويش
مما تدعونا إليه
فعل مضارع «تدعو» دلالت بر استمرار دعوت دارد كه از آن به تلاش مستمر تعبير شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 63 - 8
8- صالح ( ع ) ، موظف به ابلاغ توحيد و مبارزه با شرك و بت پرستى بود .
إن كنت على بيّنة من ربى . .. فمن ينصرنى من الله إن عصيته
جمله «إن عصيته» (اگر خداوند را نافرمانى كنم) مى رساند كه جمله اى همانند «و أمرنى بإبلاغ رسالاته» قبل از «فمن ينصرنى» در تقدير است. بر اين اساس، حاصل معناى «إن كنت ...» چنين مى شود: [شما خود قضاوت كنيد] اگر من پيامبر باشم و خداوند مرا به ابلاغ رسالتهايى فرمان داده باشد، اگر نافرمانى كنم و به ابلاغ رسالتهاى الهى همّت نگمارم، چه كسى مرا از عقوبت هاى الهى نجات خواهد داد؟
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 143 - 1
1 - تأكيد صالح ( ع ) بر رسالت الهى خويش براى قومش
إنّى لكم رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 14 - 2
2 - فرستادگان الهى ( هود و صالح ) ، مبلغ توحيد در ميان قوم عاد و ثمود
إذ جاءتهم الرّسل . .. ألاّ تعبدوا إلاّ اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 50 - 10
10 - معجزات عيسى ( ع ) ، نشانه اى از سوى پروردگار ، براى اثبات رسالت او و صحّت تغيير برخى احكام الهى توسط وى
و لاحلّ لكم . .. و جئتكم باية من ربّكم
جمله «و جئتكم باية»، پس از بيان تغيير برخى احكام، تذكر به اين معناست كه تغيير احكام بايد تنها از جانب پيامبران - با ارائه معجزه براى اثبات نبوّت - صورت گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 72 - 8
8 - مسيح ( ع ) پيامبرى فرستاده شده به سوى بنى اسرائيل
و قال المسيح يبنى اسرءيل اعبدو اللّه ربى و ربكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 75 - 1،5
1 - مسيح ( ع ) فرزند مريم و فرستاده خداوند
ما المسيح ابن مريم الا رسول
5 - مسيح ( ع ) رسولى همانند رسولان گذشته كه نه خدا بودند و نه فرزند او
ما المسيح ابن مريم الا رسول قد خلت من قبله الرسل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 33
33 - پيامبرى و رسالت عيسى ( ع ) برانگيزنده دشمنى بنى اسرائيل با وى
و اذ كففت بنى اسرءيل عنك اذ جثتهم بالبينت
«اذ جثتهم بالبينت» رساى به اين معناست كه علت دشمنى بنى اسرائيل با عيسى(ع) بعثت او به پيامبرى و دعوت آنان به ايمان بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 117 - 2،4،10
2 - عيسى ( ع ) ، وفادار به حريم رسالت خويش ، در ابلاغ فرامين خداوند
ما قلت لهم الا ما امرتنى به ان اعبدوا اللّه
4 - دعوت مردمان به توحيد و پرستش خداوند يكتا از اساسى ترين وظائف و رسالت هاى عيسى ( ع )
ما امرتنى به ان اعبدوا اللّه ربى و ربكم
تفسير «ما امرتنى به» به «ان اعبدوا اللّه» - با اينكه حضرت عيسى(ع) به جز فرمان به عبادت خدا پيامهاى ديگر نيز داشت - گوياى اين است كه ابلاغ فرمان توحيد از اساسى ترين وظايف مسيح(ع) بوده است.
10 - عيسى ( ع ) - به هنگام حضور در ميان امت خويش - بازدارنده آنان از گرايش به شرك بود .
و كنت عليهم شهيداً مادمت فيهم
كلمه «شهيداً» به قرينه كلمه «رقيب» در فراز بعد مى تواند علاوه بر گواهى عيسى(ع) بر امت خويش، حاكى از مراقبت وى براى راه نيافتن انحراف در عقايد آنان نيز باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - مريم - 19 - 30 - 10
10- « عن يزيد الكناسى قال : سألت أباجعفر ( ع ) أكان عيسى بن مريم حين تكلّم فى المهد حجة اللّه على أهل زمانه ؟ فقال : كان يومئذ نبيّاً حجة اللّه غير مرسل ، أما تسمع لقوله حين قال : « إنّى عبداللّه آتانى الكتاب و جعلنى نبيّاً » . . . فلمّا بلغ عيسى سبع سنين تكلّم بالنبوة والرسالة حين أوحى اللّه تعالى إليه ;
از يزيد كناسى نقل شده كه گفت: از امام باقر(ع) سؤال كردم آيا عيسى بن مريم(ع) آن گاه كه در گهواره بود حجت خدا بر اهل زمانش بود؟ فرمود: (عيسى(ع)) در آن زمان پيامبر و حجت خدا بود، اما مأموريت رسالت نداشت، آيا سخن او را نمى شنوى آن گاه كه گفت: «. .. و جعلنى نبيّاً» ... پس آن گاه كه به هفت سالگى رسيد، ابراز نبوت و رسالت كرد، همان هنگام كه خدا به او وحى كرد.».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 76 - 5
5 - جداسازى حق از باطل ، سره از ناسره و ارائه بينش صحيح مكتبى از رسالت هاى قرآن
إنّ هذا القرءان يقصّ على بنى إسرءيل أكثر الذى هم فيه يختلفون
مراد از «يقصُّ» صرف قصه گويى و گزارش نيست; بلكه گزارش همراه با نقد و تبيين و تفكيك سره از ناسره است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 162 - 1
1 - تأكيد لوط ( ع ) بر رسالت الهى خويش براى قومش
إنّى لكم رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 31 - 2
2 - لوط ( ع ) ، پيامبرى بود كه تعاليم ابراهيم ( ع ) را ترويج مى كرد .
قال ربّ انصرنى . .. و لمّا جاءت رسلنا إبرهيم بالبشرى
اين كه فرستادگان خداوند براى درهم كوبيدن شهر قوم لوط(سدوم)، نزد ابراهيم(ع) رفتند و با او مأموريت خود را در ميان گذاشتند، نشان مى دهد كه ابراهيم(ع) پيامبرِ صاحب شريعت بوده و لوط(ع) تعاليم او را تبليغ مى كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 8
8 - ابلاغ گرانِ پيام هاى مكتوب خداوند ، رسولانى با عظمت و داراى رسالتى بزرگ
رسول من اللّه يتلوا صحفًا مطهّرة
تعبير «رسول من اللّه» - با آن كه «رسول اللّه» نيز مفادى شبيه آن داشت - ممكن است براى ابقاى كلمه «رسول» بر نكره بودن باشد تا عظمت رسول و رسالت را برجسته سازد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 1
1 - محمد (صلی الله علیه و آله) ، رسولى مبعوث شده از جانب خداوند
و لما جاءهم رسول من عنداللّه
ظاهر اين است كه مراد از «رسول» پيامبر اسلام باشد. قابل ذكر است كه برخى از مفسران بر آنند كه مقصود حضرت عيسى(ع) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 119 - 1
1 - محمد (صلی الله علیه و آله) فرستاده اى از جانب خداوند
إنا أرسلنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 151 - 1
1 - محمد (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده اى از جانب خداوند
كما أرسلنا فيكم رسولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 252 - 7
7 - حضرت محمّد (صلی الله علیه و آله) ، از رسولانِ الهى
و انّك لمن المرسلين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 12 - 3
3 - پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام كردن شكست نهايى كفار به آنها و حشرشان به سوى جهنّم
قل للّذين كفروا ستغلبون و تحشرون الى جهنّم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 20 - 6،11،12،13،18
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور دعوت اهل كتاب و مشركان مكه و درس نخواندگان فاقد كتاب به تسليم در برابر خدا
و قل للّذين اوتوا الكتاب و الامّيّن ءاسلمتم
11 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نگران عدم ايفاى رسالت خويش ، به صرف ابلاغ دين به مردم
و ان تولّوا فانّما عليك البلاغ
بنابراينكه «فانّما عليك البلاغ»، در برابر نگرانى پيامبر (صلی الله علیه و آله) از انجام وظيفه باشد.
12 - وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها ابلاغ پيام خدا به مردم است ; نه مجبور ساختن ايشان به ايمان .
فانّما عليك البلاغ
13 - تبيين محدوده وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند ، عامل اطمينان خاطر او
فانّما عليك البلاغ
به نظر مى رسد جمله «فانّما . .. » به منظور اطمينان خاطر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ايراد شده باشد.
18 - ابلاغ دين از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، اتمام حجّت خداوند بر مردم
فانّما عليك البلاغ و اللّه بصير بالعباد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 26 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظّف به ستايش پروردگار
قل اللّهم مالك الملك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 79 - 5
5 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، پيامبر خدا و داراى رسالت جهانى
و ارسلناك للنّاس رسولا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 15 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده خدا همراه با كتابى روشن و روشنگر
قد جاءكم من اللّه نور و كتب مبين
بنابر اينكه مراد از «نور»، پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد، عطف كتاب بر آن مؤيد اين معناست. چون قانون اوّلى در عطف، تغاير متعاطفين است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 67 - 2،3،11،20
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) فرستاده خدا و واسطه ابلاغ وحى به مردم
يايها الرسول بلغ ما أنزل إليك
3 - رسالت الهى پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ابلاغ وحى ، جلوه اى از ربوبيت خداوند
يايها الرسول بلغ ما أنزل إليك من ربك
گزينش اسم «رب» نشانه ارتباط رسالت و وحى با ربوبيت الهى است.
11 - احساس خطر پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ناحيه برخى مردم جهت انجام رسالت ويژه خويش ( ابلاغ ولايت على ( ع ) )
بلغ ما أنزل . .. و اللّه يعصمك من الناس
20 - اعلان نكردن ولايت على ( ع ) از سوى رسول خدا (صلی الله علیه و آله) موجب حبط عمل آن حضرت
و إن لم تفعل فما بلغت رسالته
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده كه بعد از خواندن آيه فوق خطاب به على(ع) فرمود: و لو لم ابلغ ما امرت به من ولايتك لحبط عملى . .. .
امالى صدوق، ص 400، ح 13، مجلس 74; نورالثقلين، ج 1، ص 654، ح 296.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 13
13 - بيان احكام الهى از سوى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وابسته به پذيرش و عدم پذيرش مردم نيست .
فان توليتم فاعلموا انما على رسولنا البلغ المبين
برداشت فوق بر اين مبناست كه جمله «فان توليتم . ..» درباره كسانى باشد كه بخواهند با بى اعتنايى به احكام الهى، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را دلسرد كرده و از ابلاغ آن، به مردم باز دارند. در اين صورت جواب مقدر جمله اى نظير «فلايهملكم» (شما را رها نخواهد كرد) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 9
9 - تصريح تورات و انجيل به برخوردار بودن پيامبر موعود از مقام رسالت علاوه بر مقام نبوت
الرسول النبى الأمّى الذى يجدونه مكتوبا عندهم فى التورية و الإنجيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 5 - 3
3 - تقدير خداوند بر وقوع جنگ بدر ، در جهت تدبير امور پيامبر (صلی الله علیه و آله) و در راستاى پيشبرد رسالت وى
أخرجك ربك من بيتك بالحق
«رب» به معناى مدبر و مربى است و اضافه آن به «ك» در جمله «كما أخرجك ربك» مى رساند كه از اهداف تقدير الهى بر خروج پيامبر(صلی الله علیه و آله)، تدبير امور وى بوده كه طبعاً براى تكميل رسالت او بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 64 - 4
4 - مؤمنان پيرو پيامبر (صلی الله علیه و آله) داراى نقشى مؤثرو بسزا براى پيشبرد رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
حسبك اللّه و من اتبعك من المؤمنين
برداشت فوق بر اين اساس است كه «من اتبعك» عطف بر «اللّه» باشد ; يعنى خدا و مؤمنان فرمانبر براى تو كافى هستند. بر اين مبنا نقش مؤثر مؤمنان براى پيشبرد اسلام به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 33 - 1
1 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) فرستاده خداست .
هو الذى أرسل رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 61 - 14
14 - محمد (صلی الله علیه و آله) ، رسول و فرستاده خدا
و الذين يؤذون رسول اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 71 - 19
19 - ولايت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بر مؤمنان ، نشأت يافته از مقام رسالت آن حضرت
و يطيعون اللّه و رسوله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 2 - 6
6 - بيم دادن به عامه مردمان ( انذار ) و مژده دادن به اهل ايمان ( بشارت ) رسالتى الهى بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أن أنذر الناس و بشّر الذين ءامنوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 15 - 12
12 - قرآن پيام خدا ، و پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور ابلاغِ بى كم و كاست آن ، به مردم
قل ما يكون لى أن أبدّله من تلقاءِى نفسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 16 - 2
2 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) فرستاده خدا بوده و آيات قرآن را به دستور او بر مردم مى خواند .
قل لو شاء اللّه ما تلوته عليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 7 - 11
11- توجه دادن انسان ها به حيات پس از مرگ و برپايى قيامت ، از رسالت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لئن قلت إنكم مبعوثون من بعد الموت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 31 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ فرمان اقامه نماز و انفاق به مؤمنان
قل لعبادى الذين ءامنوا يقيموا الصلوة و ينفقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 44 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور انذار و ترساندن مردم از عذاب استيصال
و أنذر الناس يوم يأتيهم العذاب . .. ربّنا أخّرنا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مقصود از «العذاب»، عذاب دنيوى (استيصال) باشد. درخواست مهلت براى اجابت دعوت رسولان (أخّرنا ... و نتّبع الرسل) مؤيد آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 89 - 2
2- رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ( انذار و اخطار ) ، صريح و بى ابهام و قابل فهم براى همگان
و قل إنى أنا النذير المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 94 - 7
7- « عن محمدبن على الحلبى عن أبى عبدالله ( ع ) قال : إكتتم رسول الله (صلی الله علیه و آله) بمكة مختفياً خائفاً خمس سنين ليس يظهر أمره . . . ثم أمره الله عزّوحلّ أن يصدع بما أمر به فظهر رسول الله (صلی الله علیه و آله) و أظهر أمره ;
محمدبن على الحلبى از امام صادق(ع) روايت كرده است كه فرمود: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به مدت پنچ سال در مكه رسالت خود را پنهان مى داشت. آن حضرت پنهان و ترسان بود و مأموريت خود را آشكار نمى كرد ... سپس خداوند عزّوحلّ او را فرمان داد تا مأموريت خود را علنى سازد; پس آن حضرت آشكار شد و رسالت خود را علنى كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 42 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ابلاغ رهنمود خداوند به مشركان ، در اثبات توحيد و نفى شرك
قل لو كان معه ءالهة كما يقولون إذًا لاَبتغوا إلى ذى العرش سبيلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 53 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ابلاغ اين پيام به بندگان كه آنان بايد بهترين گفتار را براى گفتن برگزينند .
و قل لعبادى يقولوا التى هى أحسن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 56 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اعلام خيالى بودن خدايان برگزيده مشركان و ناتوانى كامل آنها در رفع هرگونه بيچارگى و درماندگى از مشركان
قل ادعوا الذين زعمتم من دونه فلايملكون كشف الضرّ عنكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 80 - 13
13- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به دعا و نيايش به درگاه خدا ، براى كسب قدرت و توان در انجام پيروزمندانه رسالت خويش
و قل ربّ . .. و اجعل لى من لدنك سلطنًا نصيرًا
برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «سلطان» - آن گونه كه برخى از مفسران گفته اند - به معناى نيروى قوى و برتر باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 81 - 1
1- فرمان خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى اعلام غلبه حتمى حق و اضمحلال قطعى باطل ، به مشركان مكه
و قل جاء الحقّ و زهق البطل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 93 - 10
10- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پاسخ گويى به معجزه هاى درخواستى بيجاى مشركان مكه و تنزيه خداوند از برآوردن چنين خواسته هايى
و قالوا لن نؤمن لك حتى تفجر لنا . .. قل سبحان ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 105 - 6
6- حقايق قرآنى ، اساس رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و بشارت ها و انذار هاى آن حضرت
و بالحقّ أنزلنه و بالحقّ نزل و ما أرسلنك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 106 - 3
3- مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) به قراءت بخش هاى قرآن بر مردم به آرامى و با تأنّى
و قرءانًا فرقنه لتقرأه على الناس على مكث
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - اسراء - 17 - 110 - 2
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام الهى در دفع شبهات مطرح شده از سوى مشركان درباره اسما و صفات حضرت بارى
قل ادعوا الله أو ادعوا الرحمن
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 2 - 6
6- « انذار » و « تبشير » از جمله وظايف و شؤون پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
أنزل على عبده . .. لينذر ... و يبشّر المؤمنين
برداشت بالا، بر اين اساس است كه ضمير در «ينذر» و «يبشّر» به «عبده» بازگردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 4 - 3
3- بيم دادن كسانى كه خدا را داراى فرزند مى پندارند ، از رسالت هاى قرآن و پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
و ينذر الذين قالوا اتخذ اللّه ولدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 27 - 1،4
1- تلاوت آيات قرآن ، رسالتى الهى برعهده پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
واتل ما أُحى إليك من كتاب ربّك
4- قرآن ، جلوه ربوبيّت خداوند و براى پيشبرد رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) است .
كتاب ربّك
كلمه «ربّ» در «ربّك»، گوياى اين است كه قرآن، مايه تربيت و رشد آن حضرت در مسير ابلاغ پيام الهى است و چون خداوند، مربى پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، آن را به وى عطا كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 103 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور توجّه دادن مردم به ضرورت شناخت سود و زيان واقعى شان بود .
قل هل ننبّئكم بالأخسرين أعملاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 110 - 1،2
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور يادآورى و تأكيد بر جنبه بشرى خود در قبال تصوّرات بى جا و نامعقول از وى است .
قل إنّما أنا بشر مثلكم
«إنّما» دال بر حصر است. قصر اضافى در «قل إنّما أنا بشر» قصر موصوف بر صفت است; يعنى، پيامبر(صلی الله علیه و آله) بشر است، نه موجودى ماوراى آن. اين نوع قصر، در موقعيّتى ابراز مى گردد كه مخاطب، تصوّرات ديگرى درباره متكلم دارد و متكلم، درصدد منقلب كردن آن ها است.
2- پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور پيش گيرى از خرافه پردازى كوتاه فكران درباره شخصيت اش است .
قل إنّما أنا بشر مثلكم
فرمان «قل إنّما. ..» - به قرينه ذيل آيه - از آن جهت صورت گرفته است كه جلوى توهّمات شرك آلود جاهلان گرفته شود و
براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) رتبه اى خارج از پيامبرى در نظر گرفته نشود، مانند آنچه مسيحيان درباره «مسيح» پنداشتند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 135 - 2
2- بيم دادن كافران از خطر هلاكت با عذابى از جانب خداوند ، از وظايف پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و لو أنّا أهلكنهم بعذاب . .. قل كلّ متربّص فتربّصوا فستعلمون
«تربص» به معناى «انتظار» است (مصباح). فرمان «قل» به پيامبر(صلی الله علیه و آله)، بيانگر وظيفه داشتن آن حضرت در ابلاغ اين نكته به كافران است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 108 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور دعوت مردم به توحيد و اعلان مواضع خويش به آنان
قل إنّما يوحى إلىّ أنّما إلهكم إله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 49 - 3
3 - آگاه ساختن مردم از عواقب شرك و ترساندن آنان از پيامد هاى اخروى آن ، اساس رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را تشكيل مى داد .
قل يأيّها الناس
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 67 - 7
7 - خداوند ، به پيامبر (صلی الله علیه و آله) دستور داد كه از مشركان بخواهد به جاى ستيزه جويى با وى و مخالفت با حدود و مقررات الهى ، به سوى خداى يگانه بازگردند و به پرستش او برخيزند .
فلاينزعنّك فى الأمر و ادع إلى ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 68 - 5
5 - هشدار به فرجام شوم كفرپيشگى و مبارزه با توحيد و يكتاپرستى ، رسالت الهى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و إن جدلوك فقل اللّه أعلم بما تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 6 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ وحى و پاسخ گويى به دروغ پردازى ها و اتهام هاى واهى كافران ، عليه رسالت خويش و قرآن
و قال الذين كفروا إن هذا . .. قل أنزله الذى يعلم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 69 - 1
1 - تلاوت ماجراى ابراهيم براى مردم ، فرمان الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و اتل عليهم نبأ إبرهيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 214 - 1
1 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى انذار و اخطار بستگان نزديك خويش از عواقب شركورزى و مخالفت با خدا
فلاتدع مع اللّه . .. و أنذر عشيرتك الأقربين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 215 - 3
3 - انذارگرى و رحمت گسترى ، دو بعد شخصيت الهى و پيامبرى حضرت محمد (صلی الله علیه و آله)
و أنذر عشيرتك . .. و اخفض جناحك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 216 - 1
1 - فرمان خدا به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر اظهار بيزارى از رفتار شرك آميز خويشاوندان خود در صورت امتناع از ايمان آوردن
و أنذر عشيرتك. .. فإن عصوك فقل إنّى برىءٌ ممّا تعملون
ضمير فاعل در «عصوك» به «عشيرة» بازمى گردد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 45 - 2
2 - رسالت پيامبر اسلام ، تداوم خط رسولان پيشين
و إنّك لتلقّى القرءان من لدن حكيم عليم . .. و لقد أرسلنا إلى ثمود أخاهم صلحًا
با توجه به ارتباط بخش هاى اين سوره با يكديگر، استفاده مى شود كه يادكرد رسالت پيامبران گذشته، در مقام افاده اين معنا است كه رسالت پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) امرى شگفت و بى سابقه نيست; بلكه حركتى در تداوم خط رسولان قبلى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 72 - 1
1 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى ابلاغ تهديد خداوند به كافران ، مبنى بر نزديك بودن عذاب دنيايى آنان
قل عسى أن يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون
تعبير «ردف لكم» (در پى شما است) كنايه از قريب الوقوع بودن مجازات كافران مى باشد. گفتنى است كه «الذى تستعجلون» هم شامل عذاب دنيوى مى شود و هم عذاب اخروى. بنابراين عبارت «بعض الذى» نشانگر عذاب دنيايى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 91 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام قاطعانه موضع استوار خويش مبنى بر توحيد و نفى شرك
إنّما أُمرت أن أعبد ربّ هذه البلدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 92 - 1
1 - تلاوت قرآن ، رسالت و وظيفه تغييرناپذير پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى هدايت خلق
إنّما أُمرت أن . .. و أن أتلوا القرءان فمن اهتدى
در اين آيه تلاوت آيات قرآن به مردم، به عنوان يگانه مسؤوليت پيامبر(صلی الله علیه و آله) مورد تأكيد قرار گرفته است. از جمله «فمن اهتدى...» نيز استفاده مى شود كه هدف از تلاوت آيات آن، هدايت خلق بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 85 - 3
3 - تلاوت آيات قرآن براى مردم و ابلاغ پيام آن به ايشان ، وظيفه اى الهى برعهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنّ الذى فرض عليك القرءان
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 87 - 2،6
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ابلاغ بى درنگ آيات الهى بر مردم به محض دريافت آن
و لايصدّنّك عن ءايت اللّه بعد إذ أُنزلت إليك
قيد «بعد إذ أُنزلت إليك» به معناى «بعد وقت الإنزال» است; يعنى، همين كه نزول آيات بر تو پايان يافت، بى هيچ تأخير بايد آن را به مردم ابلاغ كنى و مبادا كافران تو را از اين كار بازدارند و باعث تأخير در تلاوت آن شوند.
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار فراخواندن مردم به سوى پروردگار يگانه
و ادع إلى ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 3 - 15
15 - قرآن ، مبناى پيامبرى و رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) است .
تنزيل الكتب . .. هو الحقّ ... لتنذر قومًا ... لعلّهم يهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 3
3 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، امر بى سابقه اى نبوده و در ادامه رسالت پيامبران گذشته است .
بل هو الحقّ من ربّك لتنذر قومًا . .. و لقد ءاتينا موسى الكتب
احتمال دارد ذكر «و لقد آتينا موسى. ..» در اين سوره به منظور اثبات نبوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد كه در آيه سه از آن، سخن گفته شده است. لازم به ذكر است كه ذكر حضرت موسى(ع) از ميان انبياى پيشين، مى تواند به خاطر مورد اتفاق نظر بودن آن حضرت در ميان پيروان اديان آسمانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 40 - 9
9 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، داراى مقام رسالت ( پيامرسان خدا به مردم ) و نبوت ( آورنده اخبار غيبى درباره شريعت ) بود .
و لكن رسول اللّه و خاتم النبيّن
در تفاوت ميان مقام رسالت و نبوت، آمده است: «رسول»، صاحب كتاب است و «نبىّ»، از خداوند خبر مى دهد. و «رسالت» به خداوند اضافه مى شود در حالى كه «نبوّت» چنين نيست. «رسول»، پيام آور و «نبىّ»، انجام دهنده امر رسالت است (معجم الفروق اللغويه).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 45 - 1
1 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده اى از سوى خداوند براى مردم است .
يأيّها النبىّ إنّا أرسلنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 48 - 5،6
5 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) در انجام دادن رسالت خويش ، با رو در رويى كافران و منافقان مواجه بود .
يأيّها النبىّ إنّا أرسلنك . .. و دع أذيهم
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت الهى خويش ، نبايد به سخنان و موضع گيرى هاى كافران و منافقان اعتنا كند .
يأيّها النبىّ إنّا أرسلنك شهدًا و مبشّرًا . .. و لاتطع الكفرين و المنفقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 3 - 5،9
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پاسخ گويى به كافران درباره وقوع حتمى قيامت
و قال الذين كفروا لاتأتينا الساعة قل بلى
9 - فرمان خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) مبنى بر اعلام اين كه او تحت ربوبيت خدا قرار دارد .
قل بلى و ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 22 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور فراخوان مشركان به آزمودن ناتوانى خدايانشان از طريق دعاى خود
قل ادعوا الذين زعمتم من دون اللّه لايملكون مثقال ذرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 24 - 1،2،10
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور استدلال براى مشركان جهت اصلاح عقيده شان درباره خداوند
قل من يرزقكم من السموت و الأرض
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرسش از مشركان درباره منشأ روزيشان جهت هدايت آنان به توحيد ربوبى
قل من يرزقكم من السموت و الأرض
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور تخريب جزم انديشى مشركان
و إنّا أو إيّاكم لعلى هدًى أو فى ضلل مبين
طرح اين نكته كه «يا ما و يا شما در هدايت و يا گمراهى هستيم» - با اين كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) مى دانست حقيقت امر چيست - مى تواند به منظور ايجاد رخنه در فكر طرف مقابل و به انديشه واداشتن او و در نتيجه تخريب انديشه اش باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 25 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور ابلاغ پيام خداوند به مشركان ، درباره بازخواست نشدن هركسى از عمل ديگرى
قل لاتسئلون عمّا أجرمنا و لانسئل عمّا تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 26 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ كلام خداوند به مشركان درباره داورى نهايى خداوند بين آنان و آن حضرت
قل يجمع بيننا ربّنا ثمّ يفتح بيننا بالحقّ
«فتح» به معناى نصرت، پيروزى، حكم و داورى است (مفردات راغب). در اين آيه - به قرينه مقام - مراد از آن معناى سوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 27 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام الهى به مشركان درباره باطل بودن خدايان ادعايى شان
قل أرونى الذين ألحقتم به شركاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 28 - 2
2 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از جانب خداوند ، بشارت و انذار است .
و ما أرسلنك إلاّ. ..بشيرًا و نذيرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 29 - 5
5 - مشركان ، پيروان مؤمن پيامبر (صلی الله علیه و آله) را سهيم و هم رأى او در رسالت مى دانستند .
متى هذا الوعد إن كنتم صدقين
جمع آورده شدن «صادقين»، به اين خاطر است كه مؤمنان نيز مخاطب مشركان بوده اند. مخاطب قرار دادن مؤمنان و پرسش از زمان وقوع قيامت از آنان، بيانگر نكته ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 30 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پاسخ گويى به پرسش مشركان درباره زمان وقوع قيامت
و يقولون متى هذا الوعد . .. قل لكم ميعاد يوم لاتستأخرون عنه ساعة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 36 - 1،7
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام خداوند به مردم درباره منشأ قبض و بسط روزى
قل إنّ ربّى يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر
«يقدر» (از مصدر «قدر») به معناى اندازه گيرى و نيز سخت گيرى آمده است (مفردات راغب). به قرينه «يبسط» (توسعه مى دهد) به دست مى آيد كه معناى دوّم «يقدر» مورد نظر است.
7 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اصلاح بينش برخورداران از مال و مكنت درباره منشأ روزى
و قالوا نحن أكثر أمولاً . .. قل إنّ ربّى يبسط الرزق لمن يشاء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 39 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام خداوند درباره منشأ قبض و بسط روزى انسان ها
قل إنّ ربّى يبسط الرزق . .. و يقدر له
«يقدر» (از مصدر «قدر») به معناى اندازه و نيز سخت گيرى آمده است (مفردات راغب). به قرينه «يبسط» در اين آيه، معناى دوّم «يقدر» مورد نظر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 48 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام الهى به مردم است .
قل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 49 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام الهى به مردم مبنى بر آمدن حق براى آنان
قل جاء الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 50 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار ابلاغ روشن فرجام گمراهى و بيان منشأ هدايت
قل إن ضللت فإنّما أضلّ على نفسى و إن اهتديت فبما يوحى إلىّ ربّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 24 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) فرستاده خداوند براى مردمان
إنّا أرسلنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 40 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور محاجه و گفتوگو با مشركان ، درباره عقايد و معبودهايشان
قل أرءيتم شركاءكم الذين تدعون من دون اللّه أرونى ماذا خلقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 6 - 1
1 - پيامبراسلام ، وظيفه دار انذار و اخطار به مردم برپايه تعاليم قرآن
تنزيل العزيز الرحيم . لتنذر قومًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 11 - 11
11 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور بشارت دادن پيروان قرآن و خداترسان به مغفرت و اجر ارزشمند و پرب هاى الهى
من اتّبع الذكر و خشى الرحمن بالغيب فبشّره بمغفرة و أجر كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 13 - 1،2
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور تشبيه كردن وضعيت فرهنگى و دينى مردم مكه ، به وضعيت مردمى همانند آنان در طول تاريخ
و اضرب لهم مثلاً أصحب القرية
«مَثَل» گاهى در معناى شبيه و مانند به كار مى رود كه در اين صورت معناى آيه چنين خواهد بود: اى پيامبر! براى وضعيت مردم مكه، شبيه و مانندى از تاريخ (اصحاب قريه) بياور. و گاهى به معناى خبر است; يعنى، اى پيامبر! براى مردم مكه خبر و داستان اصحاب قريه را نقل كن تا مردم از اين داستان عبرت گيرند. گفتنى است برداشت ياد شده براساس معناى نخست است.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مثل زدن و نمونه آوردن از مردم گذشته ، براى پندگيرى و درس آموزى مردم
و اضرب لهم مثلاً أصحب القرية
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 79 - 2
2 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پاسخ گويى به شبهات كافران و منكران معاد با استدلال و برهان
قال من يحىِ العظم و هى رميم . قل يحييها الذى أنشأها أوّل مرّة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 149 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور زير سؤال بردن عقايد مشركان
فاستفتهم ألربّك البنات
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 150 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور زير سؤال بردن عقايد مشركان
أم خلقنا الملئكة إنثًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 156 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور زير سؤال بردن عقايد مشركان
أم لكم سلطن مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 174 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور روى گردانى از مشركان و بى اعتنايى به آنان تا زمانى كم و نه چندان طولانى
فتولّ عنهم حتّى حين
«حين» براى عموم «وقت» و «مدت» وضع شده است; ولى در آيه شريفه به دليل تنكير آن - كه براى افاده تحقير معنوى است - بر تقليل دلالت مى كند; يعنى، زمان و مدت كم و اندك.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 175 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور به نظاره و دقت در سرانجام شوم و احوال مشركان و كافران معاند
و أبصرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 178 - 1
1 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) مأمور روى گردانى از مشركان و بى اعتنايى به آنان تا زمانى كم و نه چندان طولانى
و تولّ عنهم حتّى حين
«حين» براى عموم وقت و مدت وضع شده است; ولى در آيه شريفه به خاطر نكره بودن - كه براى افاده تحقير معنوى است - بر تقليل دلالت مى كند; يعنى، زمان و مدت كم و اندك.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 4 - 4
4 - انذار و اخطار ، در قلمرو رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
منذر منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 65 - 4
4 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام يكتايى خداوند و قهار بودن او به مردم
قل . .. و ما من إله إلاّ اللّه الوحد القهّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 67 - 1
1 - رسالت پيامبراسلام و توحيد الهى ، خبرى پرفايده و بزرگ براى بشر
قل هو نبؤا عظيم
«نبأ» به خبرى گفته مى شود كه داراى فايده بسيار باشد (مفردات راغب). در اين كه مقصود از اين خبر چيست و ضمير «هو» به چه چيز برمى گردد، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: 1- برخى آن را رسالت انذارگرى پيامبر(صلی الله علیه و آله) و توحيد الهى مى دانند كه در ضمن آيه قبل از آن ياد شده است. 2- برخى ديگر آن را مربوط به بحث معاد مى شمرند كه در ضمن آيات 49 تا 64 از آن ياد گرديده است. برداشت ياد شده مبتنى بر ديدگاه نخست است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 70 - 1،2،3،6
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به ابلاغ چگونگى آگاه شدنش از ملأ اعلى ( عالم فرشتگان ) و منشأ اطلاعات و اخبارش درباره آدم ( ع ) ، فرشتگان و . . .
ما كان لى من علم بالملأ الأعلى . .. إن يوحى إلىّ
2 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به ابلاغ رسالت و تكليف خود به مردم و رفع اتهام از خويش
إن يوحى إلىّ إلاّ أنّما أنا نذير مبين
حصر در «إنّما أنا نذير. ..» از نوع حصر اضافى است و نسبت به افتراهاى مشركان عليه پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) سنجيده شده است. آنان، ايشان را به شاعر، ساحر، دروغگو و مجنون بودن متهم مى كردند. خداوند نيز در پاسخ آنان فرمود: او تنها يك منذر و اخطارگر الهى است.
3 - انذار و اخطار به مردمان ، رسالت و تكليف پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
إنّما أنا نذير
6 - وحى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها در محدوده انذار به مردمان و به منظور اخطار به آنان بوده است .
إن يوحى إلىّ إلاّ أنّما أنا نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 9 - 11
11 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بيدار كردن مردمان و توجه دادن آنان به ارزش علم و معرفت و برترى عالمان بر جاهلان
قل هل يستوى الذين يعلمون و الذين لايعلمون
مأموريت پيامبر(صلی الله علیه و آله) به اعلام اين حقيقت روشن كه عالمان با جاهلان برابر نيستند، صرفاً براى بيدار كردن مردم و توجه دادن آنان به ارزش والاى علم و معرفت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 10 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور فراخواندن مؤمنان به تقواپيشگى و پرواداشتن از پروردگار
قل يعباد الذين ءامنوا اتّقوا ربّكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 11 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام موضع سازش ناپذير عقيدتى و توحيدى خود به مردم
قل إنّى أُمرت أن أعبد اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 12 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام مواضع عقيدتى خود و پيش گامى اش در پذيرش اسلام
قل . .. و أُمرت لأن أكون أوّل المسلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 13 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام هراس داشتن خود از پيامد هاى ناگوار اخروى عصيان و نافرمانى خدا به مردم
قل إنّى أخاف إن عصيت ربّى عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 14 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلان موضع عقيدتى و توحيدى خود به مردم
قل اللّه أعبد مخلصًا له دينى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 17 - 9
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ بشارت خداوند به بندگان خالص او است .
فبشّر عباد
كلمه «عباد» به ضمير متكلم اضافه شده است; ولى در كلام حذف گرديده و تقدير آن «عبادى» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 18 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ بشارت الهى به بندگانى كه به سخنان ديگران گوش فرا مى دهند و آن گاه از بهترين آنها پيروى مى كنند .
فبشّر عباد . الذين يستمعون القول فيتّبعون أحسنه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 39 - 4،9
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پايدارى بر مواضع خود و استمرار رسالت خويش
قل يقوم اعملوا على مكانتكم إنّى عمل فسوف تعلمون
9 - توكل و اتكال پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) بر خداوند ، سبب اعتماد به نفس و پشت گرمى آن حضرت در مبارزه با دشمنان و نيل به اهداف رسالت
قل حسبى اللّه عليه يتوكّل المتوكّلون . قل يقوم اعملوا على مكانتكم إنّى عمل فسو
يادآورى توكل و اتكال بر خداوند (در آيه قبل) پيش از اعلام موضع قاطع خود به دشمنان، مى تواند گوياى برداشت بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 43 - 5
5 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى احتجاج با مشركان و اثبات ناتوانى مطلق معبود ها و پوچى آيين شرك
قل أَوَلو كانوا لايملكون شيئًا و لايعقلون
برداشت ياد شده از تصريح به ابلاغ حقيقت ياد شده (قل) استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 44 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور مبارزه علنى و صريح با عقايد مشركان ( چون عقيده به شفاعت كردن معبود ها و توانايى آنان بر اين كار )
أم اتّخذوا من دون اللّه شفعاء قل أَوَلو كانوا لايملكون شيئًا و لايعقلون . قل للّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 53 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ پيام اميدبخش رحمت و آمرزش خداوند به بندگان گنه كار
قل يعبادى الذين أسرفوا على أنفسهم لاتقنطوا من رحمة اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 18 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور انذار و اخطار به مردم درباره روز قيامت
و أنذرهم يوم الأزفة
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور انذار و اخطار مردم از لحظه فرا رسيدن مرگ و قريب الوقوع بودن آن براى همگان
و أنذرهم يوم الأزفة
برخى از مفسران «يوم الآزفة» را روز فرا رسيدن مرگ دانسته اند; زيرا آنچه نزديك به انسان و قريب الوقوع است، لحظه مرگ او است. هم چنين تعبير «إذ القلوب لدى الحناجر...» درباره لحظه مرگ انسان ها، مناسب تر از لحظه فرا رسيدن قيامت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 55 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در نيمه نخست رسالت خود با انواع مشكلات و موانع روبه رو بود .
فاصبر
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه آيه شريفه در مكه نازل شده است و توصيه خداوند به صبر، بيانگر وجود مشكلات بسيار مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 66 - 2،3،7
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام مخالفت خود با عبادت غيرخدا و منصرف كردن مشركان از فكر تأثيرگذارى در عقايد آن حضرت
إنّى نهيت أن أعبد الذين تدعون من دون اللّه لمّا جاءنى البيّنت
پيامبر(صلی الله علیه و آله)، به در دست داشتن دلايل و براهين روشن در مخالفت خود با عبادت غير خدا تصريح فرمود. اين مطلب مى تواند به منظور مأيوس ساختن مشركان باشد; زيرا كسى كه در عقيده خود داراى دلايل روشن باشد، تأثيرپذيرى او از ديگر عقايد نا ممكن خواهد بود.
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام در دست داشتن دلايل و برهان هاى روشن بر بطلان عقيده شرك آلود و درستى آيين توحيدى
إنّى نهيت أن أعبد الذين تدعون من دون اللّه لمّا جاءنى البيّنت
7 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام صريح مواضع عقيدتى خويش و تسليم ناپذير بودنش ، در برابر دشمنان و عقايد باطل و شرك آلود
و أُمرت أن أُسلم لربّ العلمين
تصريح پيامبر(صلی الله علیه و آله) به تسليم محض بودن خود در برابر خداوند، مى تواند پاسخى به فشارها و تهديدهاى دشمنان و مشركان عليه ايشان باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 6 - 1
1 - تأكيد پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بر نقش پيام آورى خويش در مقابل مخالفت ها و بهانه جويى هاى مشركان
و قالوا قلوبنا فى أكنّة . .. قل إنّما أنا بشر مثلكم يوحى إلىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 13 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور بيم دادن به كسانى كه آيات روشن توحيد و ربوبيت خداوند را نپذيرفته ، از آن اعراض مى كنند .
فإن أعرضوا فقل أنذرتكم
آيات پيشين - كه بيانگر دلايل توحيد و ربوبيت يگانه خداوند بود - قرينه بر اين است كه متعلق «أعرضوا» دلايل روشن توحيد و ربوبيت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور به دعوت مردمان به اقامه دين و پرهيز از اختلافات و تفرقه در آن
أن أقيموا الدين و لاتتفرّقوا فيه . .. فلذلك فادع
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه «ذلك» اشاره به جمله «أقيموا الدين و. ..» باشد. گفتنى است كه بر اين مبنا لام
«لذلك» به معناى «إلى» خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 6 - 2
2 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، در ادامه سنت الهى بر بعثت پيامبران
و كم أرسلنا من نبىّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 23 - 2
2 - دلدارى خداوند به پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، در مسير مبارزه با مشكلات رسالت
و كذلك ما أرسلنا من قبلك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 81 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، رساننده پيام خدا و بيان كننده استدلال هاى او ، براى انسان ها
قل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 18 - 2،6
2 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، ادامه رسالت موسى و ساير پيامبران بود ; نه امرى ناآشنا و دور از انتظار .
و لقد ءاتينا بنى إسرءيل . .. و النبوّة ... ثمّ جعلنك على شريعة من الأمر
الف و لام «الأمر» در اين آيه، مى تواند براى عهد ذكرى باشد و نظر به امر رسالت و اعطاى كتاب و حكومت داشته باشد كه در آيات پيشين بيان شده است.
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اجراى دقيق شريعت و دستورات دينى
ثمّ جعلنك على شريعة من الأمر فاتّبعها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 4 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به تذكر ضعف و ناتوانى بت ها به مشركان
قل أرءيتم ما تدعون . .. ماذا خلقوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 9 - 2
2- رسالت پيامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) ، در تداوم خط رسالت فرستادگان الهى
قل ما كنت بدعًا من الرسل
تعبير «ما كنت بدعًا من الرسل» بدين معنا است كه رسالت پيامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)، بدعت و امرى بى سابقه نيست كه پذيرش و درك آن، براى مردم دشوار باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 21 - 1
1- پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور يادكرد سرگذشت پيامبر قوم عاد و تلاش هاى وى در جهت انذار قومش
و اذكر أخا عاد إذ أنذر قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 8 - 2
2 - گواه بودن بر اعمال خلق و تبشير و انذار آنان ، از وظايف مهم پيامبر اسلام
إنّا أرسلنك شهدًا مبشّرًا و نذيرًا
اهميت وظايف ياد شده، از تخصيص يافتن به ذكر استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 1،9
1- محمد (صلی الله علیه و آله) ، رسول خدا و پيامدار از جانب او
محمّد رسول اللّه
9- شدّت با دشمنان دين و عطوفت با خداجويان ، از برجسته ترين مبانى رسالت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
محمّد رسول اللّه و الذين معه أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم
پيامبر(صلی الله علیه و آله) در آيه با وصف رسالت معرفى گرديده و در واقع روى وصف رسالت، تكيه شده است و بر اين وصف دو خصلت مهم «أشدّاء على الكفّار» و «رحماء بينهم» مترتب گشته است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - حجرات - 49 - 14 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور رد ادعاى ايمان باديه نشينان ، در عين پذيرش اسلام آنان
قل لم تؤمنوا و لكن قولوا أسلمنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 50 - 7
7 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انذار خلق از عذاب الهى با بيانى روشن و بى ابهام
إنّى لكم منه نذير مبين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه مراد از «منه»، اين باشد كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مردم را از عذاب الهى (من عذابه) بيم دهد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 51 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، انذارگر و بيم دهنده آدميان از عواقب شوم شرك
و لاتجعلوا مع اللّه . .. إنّى لكم منه نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 29 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به ادامه دادن هشدار ها و تذكر هاى خويش ، بدون نگرانى از اتهام هاى كافران
فذكّر
از ذيل آيه شريفه استفاده مى شود كه پيامبر(صلی الله علیه و آله)، نبايست به اتهام هاى مشركان بينديشد; بلكه وظيفه آن حضرت ادامه دادن به تبليغ خويش است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 48 - 8
8 - وانهادن كافران و تحمل عداوت آنان ، تكليفى الهى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فذرهم . .. و اصبر لحكم ربّك
بنابراين كه «و اصبر» عطف بر «فذرهم» باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 30 - 7
7 - هدايت ناپذيرى مشركان خداگريز ، موجب فرمان الهى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) در روى گردانى از تبليغ و هدايت آنان
فأعرض عن من تولّى . .. إنّ ربّك هو أعلم
با توجه به اين كه جمله «إنّ ربّك. ..» تعليل براى «فأعرض...» است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - واقعه - 56 - 49 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بيان حقايق مربوط به قيامت و پاسخ گويى به شبهات القا شده از سوى منكران آن
أءنّا لمبعوثون . .. قل إنّ الأوّلين و الأخرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 7 - 20
20 - « عن فضيل بن يسار ، قال : سمعت أباعبداللّه ( ع ) يقول : . . .ان اللّه عزّوجلّ أدّب نبيّه . . . ثمّ فوّض إليه أمر الدين و الاُمّة ليسوس عباده فقال عزّوجلّ : « ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا . . . » ;
فضيل بن يسار گويد: از امام صادق(ع) شنيدم كه فرمود: خداوند عزّوجلّ، رسول خود را به صفات نيك آراست. .. سپس امر دين و امت را به او واگذار كرد تا سياست اداره امور امت را بر عهده گيرد. پس خداى عزّوجلّ فرمود: ما آتاكم الرسول فخذوه و ما نهاكم عنه فانتهوا...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ممتحنه - 60 - 12 - 12
12 - پايبندى به اصول اخلاقى ، شرط ايمان به خداى يگانه و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
على أن لايشركن باللّه شيئًا و لايسرقن
ياد كرد «و لايسرقن. ..» - كه جنبه عملى ايمان را مى نماياند - در پى «على أن لايشركن...»، بيانگر مطلب بالا است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 7 - 5
5 - دعوت كردن مردم به تسليم شدن در برابر خداوند و دستور هاى او ، رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
و هو يدعى إلى الإسلم
«يدعى» به صورت مجهول آمده است; چون، دعوت كننده (پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله)) معلوم مى باشد. بنابراين، اصل جمله به شكل زير است: «و الرسول يدعوه إلى الإسلام». گفتنى است كه كلمه «اسلام» در لغت به معناى تسليم و انقياد است و دين خداوند بدين جهت اسلام ناميده شده كه مردم را به اطاعت و انقياد در برابر فرمان ها و دستورات الهى فرا مى خواند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 9 - 1،2،8
1 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، فرستاده خداوند است .
هو الذى أرسل رسوله
2 - هدايت و راهنمايى انسان ها ، مسؤوليتى الهى بر دوش پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أرسل رسوله بالهدى
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، آورنده دين حق از سوى خداوند
أرسل رسوله بالهدى و دين الحقّ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 13 - 10
10 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) مأمور ابلاغ بشارت خداوند ( قريب الوقوع بودن فتح مكه ) ، به مسلمانان مشتاق و منتظر
و أُخرى تحبّونها . .. و بشّر المؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 2 - 1
1 - حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) ، رسول خدا و مبعوث شده از جانب او
هو الذى بعث فى الأُمّيّن رسولاً منهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 11 - 7
7 - مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) از سوى خداوند ، براى بيان جايگاه بلند نماز در پيشگاه الهى
قل ما عند اللّه خير من اللهو و من التجرة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 12 - 4
4 - ابلاغ روشن و بدون ابهام پيام هاى الهى به مردم ، تكليف پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
فإنّما على رسولنا البلغ المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - طلاق - 65 - 11 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تلاوت گر آيات الهى ( قرآن ) براى مردم
رسولاً يتلوا عليكم ءايت اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 23 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور توجه دادن مردم به مبدأ پيدايش بشر و نعمت هاى نهفته در وجود او
قل هو الذى أنشاكم و جعل لكم السمع و الأبصر و الأفئدة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 26 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پاسخ گويى به پرسش ها و شبهه انگيزى هاى كافران و منكران معاد ، در باور هاى دينى مردم و آگاهى دادن به آنان
و يقولون متى هذا الوعد . .. قل إنّما العلم عند اللّه
4 - انذار و اخطار به مردمان ، در قلمرو رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
و إنّما أنا نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 29 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اعلام مواضع عقيدتى خويش و معرفى آن به مردم ; همچون ايمان به خداوند رحمان و توكل بر او در زندگى
قل هو الرحمن ءامنّا به و عليه توكّلنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 10 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى سوگند خورندگان بى مبالات
و لاتطع كلّ حلاّف
«حلاّف» صيغه مبالغه است. ازاين رو مى رساند كه حلاّف كسى است كه بسيار سوگند ياد مى كند و بر اين كار عادت كرده است; چه آن كه راست و بجا باشد و چه دروغ و بى جا. بدين جهت در برداشت ياد شده، تعبير بى مبالاتى آمده است.
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى فرومايگان
و لاتطع كلّ. .. مهين
«مهانت» (از ماده «مهين») به معناى حقارت و قلّت تدبير است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 11 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى افراد عيب جو
و لاتطع كلّ . .. همّاز
«همّاز»، مرادف «عيّاب» و به معناى عيب جو است.
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى سخن چينان
و لاتطع كلّ . .. مشّاء بنميم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 12 - 1،2،5،8
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواست كسانى كه مانع خير در جامعه اند .
و لاتطع كلّ . .. منّاع للخير
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى افراد بخيل و خسيس
و لاتطع كلّ . .. منّاع للخير
برخى از مفسران، احتمال داده اند كه «خير» در اين آيه، به معناى مال است و مقصود از «منّاع للخير» كسانى اند كه از دادن مال خود به ديگران خوددارى مى كنند; يعنى، بخيل و خسيس اند.
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى تجاوزگران
و لاتطع كلّ . .. معتد
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى گناه پيشگان
و لاتطع كلّ . .. أثيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 13 - 1،4
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى افراد درشت خوى و بدخلق
و لاتطع كلّ . .. عتلّ
«عتّل» مرادف با «فظ و غليظ» (درشت خوى و خشن) است (لسان العرب).
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرهيز از اجابت خواسته هاى افراد بى ريشه و تبار
و لاتطع كلّ . .. زنيم
«زنيم» به زنازاده و كسى كه خود را به قومى مى چسباند - ولى از آنان نيست - گفته مى شود (لسان العرب). بنابه نوشته مفسران، آيات اين بخش درباره وليدبن مغيره نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 40 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور پرسش از مبانى دينى مشركان و زير سؤال بردن آنها
سلهم أيّهم بذلك زعيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 42 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به واگذارى كافران حق ناپذير ، باطل گرا و بازيگر به حال خود ، پس از اتمام حجت به آنان
فذرهم يخوضوا و يلعبوا
«خوض» (مصدر «يخوضوا») در اصل به معناى حركت در آب است; ولى در مواردى به كار مى رود كه انسان، غوطهور در مسائل باطل و ناپسند مى شود; مانند همين آيه كه كافران، سخنان ناروايى درباره اسلام و پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر زبان مى آوردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 16 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام فايده و نقش ايمان و دين دارى در زندگى انس و جن
و ألّوِاستقموا على الطريقة لأسقينهم ماء غدقًا
جمله «و ألّوِاستقاموا. ..» عطف بر «أنّه استمع...» است; يعنى، «قل اُوحى إلىّ ألّوِاستقاموا...». گفتنى است كه مقصود از «طريقة»، راه ايمان و اسلام و پيروى از قرآن كريم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 18 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور اعلام فلسفه وجودى مساجد و معابد
و أنّ المسجد للّه
جمله «أنّ المساجد للّه»، عطف بر «أنّه استمع. ..»است; يعنى، «قل اُوحى إلىّ أنّ المساجد للّه...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 2 - 1
1 - فرمان خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر قيام براى انجام رسالت و دعوت مردم به اسلام
قم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 7 - 1،2
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به صبر و پايدارى در انجام دادن رسالت خويش
و لربّك فاصبر
2 - جلب رضاى خداوند ، فلسفه و هدف صبر و پايدارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) در دوران رسالت
و لربّك فاصبر
لام در «لربّك» براى تعليل است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 24 - 1
1 - فرمان خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مبنى بر صبر و شكيبايى در برابر حكم پروردگار ( تبليغ قرآن و اجراى تعاليم آن )
فاصبر لحكم ربّك
مقصود از حكم پروردگار - به قرينه آيه پيش - تبليغ قرآن و اجراى تعاليم آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - انشقاق - 84 - 24 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ بشارت ها و تهديد هاى خداوند به مردم
فبشّرهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - طارق - 86 - 17 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور فرصت دادن به كافران عصر بعثت و پرهيز از نفرين و درخواست عذاب سريع براى آنان
فمهّل الكفرين أمهلهم رويدًا
«مَهِّل» و «أمهِل» به يك معنا است; گرچه برخى گفته اند: «مَهِّل» فرمان به مهلت لحظه به لحظه و تدريجى است و «أمهل» فرمان به يك مهلت. تكرار فرمان با دو لفظ متفاوت - به گونه اى كه دو فرمان مستقل به نظر آيد - تأكيد بيشترى به همراه دارد. كلمه «رويداً» ممكن است، تصغير «رَوْد» (مهلت دادن) باشد; يعنى، مهلت كوتاه و نيز مى تواند اسم فعل و به معناى «أمهل» باشد كه براى سومين بار فرمان مهلت را تكرار كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 9 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور موعظه و زنده نگه داشتن تعاليم الهى در اذهان مردم
فذكّر
«تذكير» (مصدر «ذكّر») به معناى موعظه كردن است (قاموس)، ذكر و حفظ به يك معنا است; جز اين كه حفظ به فراگيرى نظر دارد و ذكر به حضور در ذهن. (مفردات)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شرح - 94 - 2 - 1،2،4
1 - رسالت الهى و دعوت مردم به دين ، وظيفه اى سنگين بر دوش پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و وضعنا عنك وزرك
«وزر»; يعنى، سنگينى و «وزير»، به معناى كسى است كه وظايف سنگين فرمانروايش را برعهده مى گيرد (مفردات). مصداق مورد نظر از «وزر» - به قرينه شرح صدر كه در آيه قبل آمده بود - تكاليف دشوار و رسالت سنگينى بود كه در صورت فقدان امدادهاى ويژه خداوند، تحمّل آن بر پيامبر(صلی الله علیه و آله) سخت بود.
2 - خداوند با امداد هاى ويژه به پيامبر (صلی الله علیه و آله) او را به انجام دادن رسالت هاى الهى و اجراى برنامه هاى سنگين اسلام ، موفّق ساخت .
و وضعنا عنك وزرك
4 - ناشناخته ماندن رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در آغاز بعثت ، مايه سيطره افكندن اندوهى سنگين بر آن حضرت
وزرك
مراد از «وزر» - با توجّه به آيه «و رفعنا لك ذكرك» - مى تواند نقطه مقابل «بلند آوازه بودن» باشد; يعنى، ناشناخته ماندن رسول اكرم(صلی الله علیه و آله)، سبب شده بود كه رسالت ها و تعاليم او مهجور مانده و غمى سنگين براى آن حضرت به وجود آيد. تناسب دو فعل «وضعنا» (فرونهاديم) و «رفعنا» (بالابرديم)، مؤيد اين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 1 - 1،3،11
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور دريافت قرآن و قرائت آن
اقرأ
«قرائت»، ممكن است به تلفّظ يا مرور در ذهن انجام گيرد و در آيه شريفه - به اين دليل كه پيش از آن چيزى نازل نشده بود تا پيامبر(صلی الله علیه و آله) مأمور به قرائت آن شود - مراد دريافت و قرائت آياتى است كه بعد از فرمان «اقرء» نازل مى شود. اين فرمان، شامل قرائت كلمه «اقرء» نيز مى باشد; نظير آن كه گفته شود: «آنچه را مى گويم، گوش كن» كه شامل همين جمله نيز مى گردد.
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور آغاز قرائت قرآن ، با نام خداوند
اقرأ باسم ربّك
حرف «باء» در «باسم»، به حال محذوفى نظير «مبتدءاً» يا «مفتتحاً» تعلق دارد.
11 - الزام پيامبر (صلی الله علیه و آله) به قرائت قرآن در آغاز رسالت ، مايه رشد و تعالى آن حضرت و از جلوه هاى ربوبيت خداوند بود .
اقرأ باسم ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 3 - 1
1 - خداوند ، با تأكيد بر فرمان خويش ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) را به دريافت و قرائت قرآن در آغاز رسالتش فرا خواند .
اقرأ . .. اقرأ
فرمان «اقرأ»، تكرار و تأكيد فرمانى است كه در آغاز سوره آمده بود و مفعول محذوف آن نيز - به قرينه سياق كلام - مطالبى است كه بعد از آن فرمان، وحى خواهد شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - علق - 96 - 19 - 2
2 - بى اعتنايى به خواسته هاى مخالفان نماز و سرپيچى از دستورات آنان ، فرمان خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
لاتطعه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 1 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور مخاطب ساختن كافران و ابلاغ آشكار مواضع خويش
قل يأيّها الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 2 - 2،5
2 - قاطعيت در اعلان جدايى از مشركان و نفى ارتباط با برنامه هاى عبادى آنان ، وظيفه اى الهى بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل . .. لا أعبد ما تعبدون
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ تباين معبود خود با معبود هاى مشركان و تصريح به ناهماهنگى كامل ، بين شرك و توحيد
قل . .. لا أعبد ما تعبدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 3 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور افشاى سرسختى مشركان در ترك پرستش خداوند ; حتى در فرض محال تن دادن پيامبر (صلی الله علیه و آله) به پرستش معبود هاى آنان
و لا أنتم عبدون ما أعبد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 4 - 2
2 - آگاه ساختن مشركان به غير قابل پذيرش بودن شرك براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه الهى آن حضرت
قل يأيّها الكفرون . .. و لا أنا عابد ما عبدتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - كافرون - 109 - 5 - 3
3 - تصريح به آمادگى نداشتن مشركان براى پذيرش توحيد در هيچ زمان و تأكيد بر واهى بودن پيشنهاد سازش از سوى آنان ، وظيفه اى الهى بر عهده پيامبر (صلی الله علیه و آله)
قل . .. و لا أنتم عبدون ما أعبد
آيات آغاز سوره - كه تسامح طرفين را در زمان آينده منتفى دانست - با مفهوم خود، تكليف زمان حال را نيز روشن كرده است. در اين حال، وضعيت زمان حال به صراحت در اين آيه، بيان شد تا موضع گيرى ها شفاف باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نصر - 110 - 3 - 2
2 - تسبيح و حمد خداوند و استغفار به درگاه او ، پس از مشاهده امداد هاى الهى و گرايش وسيع مردم ، به دين ، فرمان و توصيه خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إذا جاء نصر اللّه و الفتح . و رأيت الناس يدخلون فى دين اللّه أفواجًا . فسبّح بحم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اخلاص - 112 - 1 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور آموختن توحيد به مردم
قل هو اللّه أحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - بقره - 2 - 210 - 5
5 - ملائكه ، كارگزاران نزول عذاب الهى
ان يأتيهم اللّه فى ظلل من الغمام و الملئكة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 64 - 2
2- فرشتگان وارد شده بر حضرت لوط ( ع ) ، حامل پيام حق و دستورى تحقق يافتنى بودند .
و أتينك بالحقّ و إنا لصدقون
مراد از «بالحق» به قرينه ذيل آيه كه تأكيد بر راستگويى است مى تواند خبر و پيام حق باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 11
11 - موسى ( ع ) علاوه بر رسالت رهبرى بنى اسرائيل را نيز از جانب خداوند عهده دار بود .
إنى رسول من رب العلمين . .. فأرسل معى بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 1
1- خداوند ، موسى ( ع ) را براى هدايت فرعون و بزرگان دربارش ، به سوى آنان فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 8 - 1
1- موسى ( ع ) در راستاى رسالت خويش به بنى اسرائيل اعلام كرد كه كفر آنان و تمامى ساكنان زمين زيانى به خداوند نمى رساند .
و قال موسى إن تكفروا أنتم و من فى الأرض جميعًا فإن الله لغنى حميد
«إن» در «إن تكفروا» شرطيه است و جواب آن «لم يتضرر هو» مى باشد كه محذوف است و «فإن الله لغنى» تعليل جزاى شرط محذوف مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 2
2 - خداوند ، موسى ( ع ) را به حركت به سوى فرعون و بازداشتن او از طغيان گرى ، فرمان داد .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 2،14
2 - موسى و هارون ( ع ) ، به همراه با آيات و معجزات الهى - مأمور حركت براى انجام رسالت خويش شدند .
اذهب أنت و أخوك ب--َايتى
14 - خداوند ، موسى ( ع ) را مأمور ابلاغ حكم رسالت به هارون كرد و از او خواست وى را به سستى نورزيدن در ذكر خدا توصيه كند .
اذهب أنت و أخوك ب--َايتى و لاتنيا فى ذكرى
خطاب به موسى(ع) در وظايف مشترك بين او و هارون(ع) اقتضا مى كند كه موسى(ع) دستورات ارائه شده را به هارون(ع) برساند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 2
2 - حركت موسى و هارون ( ع ) به سوى فرعون و بازداشتن او از طغيان گرى ، فرمان مؤكد و مكرر خداوند به آن دو بود .
اذهب . .. اذهب أنت و أخوك ... اذهبا إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 5
5 - نگرانى موسى و هارون ( ع ) از ناكامى در ابلاغ پيام خداوند به فرعون
إنّنا نخاف أن يفرط علينا أو أن يطغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 9
9 - موسى و هارون ( ع ) ، با خطابى مشترك از سوى خداوند ، وحى الهى رادريافت كردند .
قال لاتخافا إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 11،13،14
11 - موسى و هارون ( ع ) ، از جانب خداوند مأمور بازداشتن فرعون از شكنجه بنى اسرائيل بودند .
إنّا رسولا ربّك . .. و لاتعذّبهم
13 - خداوند ، به موسى و هارون ( ع ) فرمان داد تا داشتن معجزه براى اثبات رسالت خويش را به فرعون ابلاغ كنند .
قد جئنك ب--َاية
«آية» اسم جنس و قابل اطلاق بر كم و زياد است. بنابراين مى توان بر معجزات متعدد نيز «آية» اطلاق كرد.
14 - توجه دادن فرعون به وابستگى امور زندگانى او به ربوبيت خداوند ، از جمله برنامه هاى ديدار موسى و هارون ( ع ) با فرعون بود .
إنّا رسولا ربّك . .. ب--َاية من ربّك
تكرار «ربّك» در اين آيه و در خطاب به فرعون - باتوجه به ادعاى ربوبيت او - براى متذكر ساختن وى به انحصار ربوبيت براى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 3،5
3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنى ملايم و پس از تبشير وى ، از وظايف موسى و هارون بود .
والسلم على من . .. العذاب على من كذّب
ظاهر كلام آن است كه انذار فرعون پس از تبشير او صورت گرفته باشد. به كار گرفتن صيغه هاى غايب در انذار، و نيز تصريح به وحى بودن آن همراه با تأكيد، جملگى گواه نرمى گفتار موسى و هارون در سخن گفتن با فرعون است.
5 - موسى و هارون ( ع ) در برابر فرعون ، موظف به تأكيد بر وحى بودن هشدار عذاب
إنّا قد أُوحى إلينا أنّ العذاب
جمله «إنّا قد. ..» حاوى تأكيد با «إن» و «قد» است، كه بر وحى بودن پيام ها - به خصوص پيام انذار از عذاب - تأكيد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 5
5 - با وجود مشاركت موسى و هارون ( ع ) در وحى و رسالت ، مسؤوليت آن با موسى ( ع ) بود .
قال فمن ربّكما يموسى
موسى و هارون(ع)، در كليه مكالمات خود موظف بودند كه پيام مشترك خويش را به فرعون ابلاغ كنند و از اين رو كليه ضماير در آيات گذشته به صورت تثنيه و مشترك آمده است (اذهبا، قولا، لاتخافا، معكما، فقولا، رسولا، جئناك، إنّا، إلينا); ولى فرعون در مطرح كردن سؤال خود در عين مخاطب قرار دادن هر دو، پاسخ را از موسى(ع) طلب مى كند (يا موسى). اين قرينه ها نشان دهنده آن است كه در عين اشتراك موسى و هارون(ع) در رسالت، رهبرى با موسى(ع) بوده و فرعون به آن پى برده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 50 - 13
13 - موسى ( ع ) ، رسالت خويش را پرتويى از هدايت گسترده ربوبى دانست .
من ربّكما . .. ربّنا الذى أعطى كلّ شىء خلقه ثمّ هدى
مناسبت بحث موسى(ع) با فرعون، چنين اقتضا كرده است كه آن حضرت، موضوع هدايت عام الهى را مطرح كند تاپاسخ سؤال مقدر فرعون را داده باشد; زيرا ممكن بود فرعون بگويد: بر فرض كه خداى خالق ربّ تو است، چه دليلى بر لزوم پذيرش سخن رسولان او وجود دارد؟ موسى(ع) با مطرح كردن هدايت عام الهى، علاوه بر پاسخ به سؤال احتمالى او، زمينه كلى اثبات رسالت خويش را نيز مطرح كرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 77 - 1،8
1 - موسى ( ع ) ، مأمور به حركت در آوردن شبانه بنى اسرائيل ، جهت خروج و هجرت از مصر
و لقد أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى
«إسراء» به معناى سير شبانه و حرف «باء» براى تعديه است، «أسر بعبادى»; يعنى، بندگان مرا شبانه حركت بده [و از مصر خارج كن].
8 - ايجاد راهى خشك در عمق درياى سرخ براى عبور بنى اسرائيل ، از مأموريت هاى موسى ( ع )
فاضرب لهم طريقًا فى البحر يبسًا
«اضرب لهم. ..»، يعنى براى آنان راهى را ايجاد كن. «يَبَس» به معناى خشك است. «ال» در «البحر» عهد ذهنى و اشاره به درياى مشخصى است كه در مسير هجرت قرار داشت. گروهى از مفسران آن را درياى سرخ و برخى رود نيل دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 45 - 2
2 - رسالت موسى و هارون ، در تداوم خط رسولان پيشين بود .
ثمّ أرسلنا رسلنا تترا . .. ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 10 - 3
3 - ندا و فرمان الهى به موسى ( ع ) براى ارشاد فرعونيان
و إذ نادى ربّك موسى أن ائت القوم الظلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 11 - 4
4 - هشدار موسى ( ع ) به خاندان فرعون نسبت به فرجام شوم ستم كارى ، مأموريتى از سوى خداوند
أن ائت . .. قوم فرعون ألايتّقون
عبارت «ألايتّقون» مقول براى قول محذوف است; يعنى،«فقل لهم ألايتّقون». گفتنى است كه مفعول «يتّقون» در اين آيه حذف شده و تقدير آن به قرينه آيه قبل چنين است: «ألايتّقون عاقبة ظلمهم».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 15 - 4،5
4 - موسى و هارون ( ع ) ، مأمور حركت به سوى فرعونيان با تكيه بر حمايت قاطع الهى
قال كلاّ فاذهبا بايتنا إنّا معكم
5 - تجهيز موسى و هارون ( ع ) به وسيله آيات و معجزات گوناگون الهى براى ايفاى نقش رسالت
فاذهبا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 16 - 1،4،6
1 - فرمان الهى به موسى و هارون ( ع ) مبنى بر مواجهه مستقيم با فرعون و اعلام رسالت خويش به وى
فأتيا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العلمين
«اَتْى و إتيان» در اين جا به معناى حاضر شدن و خود را رساندن است. بنابراين «فأتيا فرعون»; يعنى، خود را به فرعون
برسانيد و... .
4 - نخستين سخن موسى و هارون ( ع ) ، اعلام رسالت خويش از سوى پروردگار جهانيان
فأتيا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العلمين
6 - موسى و هارون ( ع ) ، پيام دار رسالتى واحد و مأموريتى يگانه
إنّا رسول ربّ العلمين
با اين كه خبر مشتق بايد از حيث اِفراد، تثنيه و جمع با مبتدا مطابقت كند، به كارگيرى «رسول» به صورت مفرد، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 17 - 2
2 - موسى و هارون ( ع ) ، مأمور هجرت از سرزمين مصر به همراه بنى اسرائيل
أن أرسل معنا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 52 - 1
1 - وحى خداوند به موسى ( ع ) در خارج ساختن شبانه بنى اسرائيل از سرزمين مصر
و أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 12 - 1
1 - فرمان خدا به موسى ( ع ) مبنى بر فروبردن دست در گريبان خويش و خارج ساختن آن با سپيديى جذّاب و غيرزننده
و أدخل يدك فى جيبك تخرج بيضاء من غير سوء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 3
3 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، امر بى سابقه اى نبوده و در ادامه رسالت پيامبران گذشته است .
بل هو الحقّ من ربّك لتنذر قومًا . .. و لقد ءاتينا موسى الكتب
احتمال دارد ذكر «و لقد آتينا موسى. ..» در اين سوره به منظور اثبات نبوت پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد كه در آيه سه از آن، سخن گفته شده است. لازم به ذكر است كه ذكر حضرت موسى(ع) از ميان انبياى پيشين، مى تواند به خاطر مورد اتفاق نظر بودن آن حضرت در ميان پيروان اديان آسمانى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 10
10 - رسالت موسى ، داراى محتوايى ضد استكبارى و مخالف منافع صاحبان زر و زور
ولقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون فقالوا سحر كذّاب
اعزام موسى(ع) از سوى خداوند به سوى مستكبران و صاحبان زر و زور (مانند فرعون، هامان و قارون) و مخالفت شديد آنان با آن حضرت حاكى از مطلب يادشده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 25 - 1
1 - موسى ( ع ) با راه يافتن به دربار فرعونيان ، پيام حق الهى را به آنان ارائه كرد .
لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون ... فلمّا جاءهم بالحقّ من عندنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 37 - 5
5 - دستور ساختن بناى مرتفع و رصدخانه براى اطلاع پيدا كردن از خداى موسى ( ع ) ، نيرنگ و ترفند فرعون براى اثبات دروغ گويى موسى ( ع ) درادعاى وجود خداى يكتا در جهان
أسبب السموت فأطّلع إلى إله موسى
در اين كه مقصود اصلى فرعون از ساختن بناى مرتفع چه بوده، ميان مفسران چند ديدگاه وجود دارد: از جمله اين كه فرعون با ساختن بناى مرتفع، درصدد نبود كه به راه هاى آسمان دست يابد; زيرا كوه هاى مرتفعى وجود داشت كه از برج ها و بناى احداثى او بلندتر بود. از اين رو مقصود اصلى او اين بود كه براى مردم اثبات كند كه راه يافتن به آسمان، امرى ناممكن است. بنابر اين ادعاى موسى(ع) به اين كه در جهان خدايى هست كه با او ارتباط دارد، دروغ و باطل مى باشد. گفتنى است ذيل آيه - كه در آن از بى اثر بودن توطئه فرعون سخن به ميان آمده - مؤيد همين برداشت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 1
1 - خداوند ، موسى ( ع ) را به سوى فرعون و درباريانش فرستاد .
و لقد أرسلنا موسى بايتنا إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 18 - 7
7- پيام موسى ( ع ) براى انسان ها ، عبوديت آنان به درگاه خدا و پايبندى به وظايف بندگى است .
أن أدّوا إلىّ عباد اللّه
«عباد اللّه» ممكن است منادا به حذف حرف ندا باشد و نه مفعولٌ به براى «أدّوا».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 23 - 2
2- موسى ( ع ) ، مأمور خارج ساختن شبانه و مخفيانه بنى اسرائيل از مصر
فأسر بعبادى ليلاً
«إسراء» (مصدر «أسر») به معناى رفتن در شب است و «ليلاً» تأكيد آن مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 24 - 1
1- دستور خداوند به موسى ( ع ) و بنى اسرائيل ، در عبور از نيل و وانهادن رود آرام و فروهشته به حال خويش
و اترك البحر رهوًا
«رهو»، به معناى حالت آرام و يا گودى و شكافتگى شىء است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 15 - 3
3 - خداوند ، همانند رسول گرامى اسلام ، پيامبرى به سوى فرعون گسيل داشت .
كما أرسلنا إلى فرعون رسولاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 16 - 2
2 - وحى به موسى ( ع ) ، جلوه ربوبيت خداوند بر او و از عوامل رشد و تربيت آن حضرت براى انجام رسالت خويش بود .
إذ ناديه ربّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 2
2 - حركت به سوى فرعون و باز داشتن او از طغيان گرى ، فرمان خداوند به موسى ( ع ) در وادى طوى
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 1
1 - موسى ( ع ) از جانب خداوند ، مأمور راهنمايى فرعون به راه تكامل و درست كارى و ترغيب او به پاكسازى خويش از آلودگى ها
فقل هل لك إلى أن تزكّى
زكات به دو معنا است: 1. نمو 2. طهارت (مقاييس اللغة) و به كسى كه صالح و درست كار شود، مى گويند «تزكيه» شده است. (قاموس)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 1،6
1 - موسى ( ع ) به فرمان خداوند ، مأمور اظهار آمادگى نزد فرعون براى هدايت او به خداوند
و أهديك إلى ربّك
6 - توجه دادن فرعون به سيطره ربوبيت خداوند بر او ، از رسالت هاى موسى ( ع )
و أهديك إلى ربّك فتخشى
تصريح به «ربّك» در برابر كسى كه مدعى ربوبيت بر انسان ها است - چنان چه در آيات بعد خواهد آمد - گوياى برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 81 - 2
2- فرشتگانِ ميهمان بر لوط ( ع ) ، حامل پيامهايى از ناحيه خداوند براى او بودند .
قالوا يلوط إنا رسل ربك
برداشت فوق ، از اينكه فرشتگان خود را به عنوان پيام آوران الهى (رسل ربك) معرفى كردند ، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 13
13 - هشدار به روز قيامت و عذاب هول انگيز آن ، از رسالت هاى اساسى نوح ( ع )
إنى أخاف عليكم عذاب يوم عظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 25 - 5
5- نوح ( ع ) وظيفه دار رساندن پيام هاى الهى به مردم ، با بيانى روشن و صريح
إنى لكم نذير مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 26 - 7
7- اعلام برپايى روز قيامت و وجود عذابهايى دردناك در آن روز ، از رسالت هاى حضرت نوح ( ع )
إنى أخاف عليكم عذاب يوم أليم
مراد از «يوم» مى تواند روز قيامت باشد و مى تواند مقصود از آن زمان حادثه طوفان باشد. برداشت فوق ناظر به احتمال اول است. گفتنى است كه توصيف «يوم» به «أليم» به اعتبار عذاب آن روز است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 76 - 6،7
6- حضرت نوح ( ع ) و خاندانش ، گرفتار غمى شديد و اندوهى بزرگ در مسير انجام رسالت خويش .
و نوحًا إذ نادى . .. فنجّينه و أهله من الكرب العظيم
«كرب» به معناى غم و اندوه شديد است (مفردات راغب).
7- خداوند ، نوح ( ع ) و خاندانش را از غم شديد و اندوه بزرگ ناشى از انجام رسالت خويش نجات داد .
فنجّينه و أهله من الكرب العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 107 - 1
1 - تأكيد نوح ( ع ) بر رسالت الهى خويش براى قوم خود
إذ قال لهم أخوهم نوح . .. إنّى لكم رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 14 - 1
1 - نوح ( ع ) ، فرستاده خداوند براى هدايت قوم خود بود .
و لقد أرسلنا نوحًاإلى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 1 - 2
2 - نوح ( ع ) ، مأمور به انذار و اخطار به قوم خود
أن أنذر قومك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 2،4
2 - موسى و هارون ( ع ) از سوى خدا مأمور بودند رسالت خود را به فرعون و سران حكومتش اعلان كنند و آنان را به ايمان فراخوانند .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
«ملأ» به معناى رؤساست (لسان العرب).
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 2
2 - موسى و هارون ( ع ) ، به همراه با آيات و معجزات الهى - مأمور حركت براى انجام رسالت خويش شدند .
اذهب أنت و أخوك ب--َايتى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 2
2 - حركت موسى و هارون ( ع ) به سوى فرعون و بازداشتن او از طغيان گرى ، فرمان مؤكد و مكرر خداوند به آن دو بود .
اذهب . .. اذهب أنت و أخوك ... اذهبا إلى فرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 45 - 5
5 - نگرانى موسى و هارون ( ع ) از ناكامى در ابلاغ پيام خداوند به فرعون
إنّنا نخاف أن يفرط علينا أو أن يطغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 46 - 9
9 - موسى و هارون ( ع ) ، با خطابى مشترك از سوى خداوند ، وحى الهى رادريافت كردند .
قال لاتخافا إنّنى معكما
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 11،13،14
11 - موسى و هارون ( ع ) ، از جانب خداوند مأمور بازداشتن فرعون از شكنجه بنى اسرائيل بودند .
إنّا رسولا ربّك . .. و لاتعذّبهم
13 - خداوند ، به موسى و هارون ( ع ) فرمان داد تا داشتن معجزه براى اثبات رسالت خويش را به فرعون ابلاغ كنند .
قد جئنك ب--َاية
«آية» اسم جنس و قابل اطلاق بر كم و زياد است. بنابراين مى توان بر معجزات متعدد نيز «آية» اطلاق كرد.
14 - توجه دادن فرعون به وابستگى امور زندگانى او به ربوبيت خداوند ، از جمله برنامه هاى ديدار موسى و هارون ( ع ) با فرعون بود .
إنّا رسولا ربّك . .. ب--َاية من ربّك
تكرار «ربّك» در اين آيه و در خطاب به فرعون - باتوجه به ادعاى ربوبيت او - براى متذكر ساختن وى به انحصار ربوبيت براى خداوند است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 48 - 3،5
3 - انذار فرعون از عذاب ، با لحنى ملايم و پس از تبشير وى ، از وظايف موسى و هارون بود .
والسلم على من . .. العذاب على من كذّب
ظاهر كلام آن است كه انذار فرعون پس از تبشير او صورت گرفته باشد. به كار گرفتن صيغه هاى غايب در انذار، و نيز تصريح به وحى بودن آن همراه با تأكيد، جملگى گواه نرمى گفتار موسى و هارون در سخن گفتن با فرعون است.
5 - موسى و هارون ( ع ) در برابر فرعون ، موظف به تأكيد بر وحى بودن هشدار عذاب
إنّا قد أُوحى إلينا أنّ العذاب
جمله «إنّا قد. ..» حاوى تأكيد با «إن» و «قد» است، كه بر وحى بودن پيام ها - به خصوص پيام انذار از عذاب - تأكيد دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 49 - 5
5 - با وجود مشاركت موسى و هارون ( ع ) در وحى و رسالت ، مسؤوليت آن با موسى ( ع ) بود .
قال فمن ربّكما يموسى
موسى و هارون(ع)، در كليه مكالمات خود موظف بودند كه پيام مشترك خويش را به فرعون ابلاغ كنند و از اين رو كليه
ضماير در آيات گذشته به صورت تثنيه و مشترك آمده است (اذهبا، قولا، لاتخافا، معكما، فقولا، رسولا، جئناك، إنّا، إلينا); ولى فرعون در مطرح كردن سؤال خود در عين مخاطب قرار دادن هر دو، پاسخ را از موسى(ع) طلب مى كند (يا موسى). اين قرينه ها نشان دهنده آن است كه در عين اشتراك موسى و هارون(ع) در رسالت، رهبرى با موسى(ع) بوده و فرعون به آن پى برده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 45 - 2
2 - رسالت موسى و هارون ، در تداوم خط رسولان پيشين بود .
ثمّ أرسلنا رسلنا تترا . .. ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 15 - 4،5
4 - موسى و هارون ( ع ) ، مأمور حركت به سوى فرعونيان با تكيه بر حمايت قاطع الهى
قال كلاّ فاذهبا بايتنا إنّا معكم
5 - تجهيز موسى و هارون ( ع ) به وسيله آيات و معجزات گوناگون الهى براى ايفاى نقش رسالت
فاذهبا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 16 - 1،4،6
1 - فرمان الهى به موسى و هارون ( ع ) مبنى بر مواجهه مستقيم با فرعون و اعلام رسالت خويش به وى
فأتيا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العلمين
«اَتْى و إتيان» در اين جا به معناى حاضر شدن و خود را رساندن است. بنابراين «فأتيا فرعون»; يعنى، خود را به فرعون برسانيد و... .
4 - نخستين سخن موسى و هارون ( ع ) ، اعلام رسالت خويش از سوى پروردگار جهانيان
فأتيا فرعون فقولا إنّا رسول ربّ العلمين
6 - موسى و هارون ( ع ) ، پيام دار رسالتى واحد و مأموريتى يگانه
إنّا رسول ربّ العلمين
با اين كه خبر مشتق بايد از حيث اِفراد، تثنيه و جمع با مبتدا مطابقت كند، به كارگيرى «رسول» به صورت مفرد، بيانگر برداشت ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 17 - 2
2 - موسى و هارون ( ع ) ، مأمور هجرت از سرزمين مصر به همراه بنى اسرائيل
أن أرسل معنا بنى إسرءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 70 - 1
1 - هود با ابلاغ مأموريت خويش از جانب خداوند ، مردمش را به توحيد ، عبادت خداوند و ترك پرستش معبودان دروغين فراخواند .
أجئتنا لنعبد اللّه وحده و نذر ما كان يعبد ءاباؤنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 50 - 12
12- مبارزه با شرك ، از وظايف اصلى حضرت هود ( ع )
يقوم اعبدوا الله ما لكم من إله غيره
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 57 - 1،2
1- هود ( ع ) ، موظف به ابلاغ پيامهايى از ناحيه خداوند به قوم عاد
فقد أبلغتكم ما أُرسلت به إليكم
2- هود ( ع ) ، پيام هاى الهى را به مردم رسانيد و وظيفه رسالت را به خوبى انجام داد .
فقد أبلغتكم ما أُرسلت به إليكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 125 - 1
1 - تأكيد هود ( ع ) بر رسالت الهى خويش براى قومش
إنّى لكم رسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 14 - 2
2 - فرستادگان الهى ( هود و صالح ) ، مبلغ توحيد در ميان قوم عاد و ثمود
إذ جاءتهم الرّسل . .. ألاّ تعبدوا إلاّ اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 39 - 10
10 - يحيى ، تصديق كننده و مبلغ رسالت و نبوت عيسى بن مريم ( س )
مصدقاً بكلمة من اللّه
«كلمة اللّه»، عيسى بن مريم است; به دليل آيه چهل و پنجم از سوره آل عمران.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - فجر - 89 - 14 - 9
9 - تهديد مخالفان پيامبر (صلی الله علیه و آله) و سركوب آنان از سوى خداوند ، جلوه ربوبيت او بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و در راستاى تدبير امور رسالت آن حضرت است .
ربّك
فعل «رَبَّ»، زمانى به كار مى رود كه شخص اداره كارى را به دست گيرد و به تدبير آن برخيزد (مصباح). بر اين اساس كلمه «ربّ»، به معناى مدبّر است و اضافه آن به ضميرى كه خطاب به رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) مى باشد، بيانگر تأثير كار خداوند در شؤون پيامبرى آن حضرت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 5 - 3
3 - بالا بردن توان پيامبر (صلی الله علیه و آله) براى به دوش گرفتن مسؤوليت سنگين و گران بار رسالت ، فلسفه توصيه خداوند به آن حضرت مبنى بر شب زنده دارى و تلاوت قرآن
قم الّيل . .. و رتّل القرءان ترتيلاً . إنّا سنلقى عليك قولاً ثقيلاً
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جمله «إنّا سنلقى. ..» در مقام تعليل براى «قم الليل...» است; يعنى، به شب زنده دارى بپرداز; زيرا به زودى سخنى گران بار بر تو القا خواهيم كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 3 - 5
5 - ايمان و توجه به كبريايى و عظمت خداوند ، هموار كننده مشكلات ناشى از انجام دادن رسالت الهى و تبليغ دين
قم فأنذر . و ربّك فكبّر
برداشت ياد شده، از ارتباط ميان موضوع قيام براى انذار مردمان و موضوع به عظمت ياد كردن خداوند، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 185 - 6
6 - وعده پاداش كامل اخروى به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در برابر ابلاغ رسالت و تحمّل رنج هاى آن
فان كذّبوك . .. و انّما توفّون اجوركم يوم القيمة
از مصاديق مورد نظر براى «و انّما توفّون اجوركم»، به قرينه آيه قبل، كه در مقام تسلى و دلدارى پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود، پاداش كامل پيامبر (صلی الله علیه و آله) در برابر ابلاغ رسالت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 32 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، نيازمند به تقويت روحى و امداد الهى در انجام مسؤوليت خطير پيامبرى
كذلك لنثبّت به فؤادك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شرح - 94 - 3 - 1،3
1 - تحمّل سنگينى رسالت ، بدون امداد هاى الهى ، براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) سخت و كمرشكن بود .
الذى أنقض ظهرك
«نَقض» (به فتح «نون») نقطه مقابل ابرام (استحكام) و به معناى از هم گسستن بندهاى ساختمان، يا ريسمان و يا گره ها است. از صدايى كه هم زمان با از هم گسيختگى چيزى به وجود مى آيد، به «انتقاض» تعبير مى شود. [ازاين رو] به صداى مفصل ها «نقيض» مى گويند (مفردات). «نِقض» (به كسر «نون») به معناى شترى است كه رنج سفر آن را لاغر كرده باشد (العين). جمله «الذى أنقض ظهرك»، يا به اين معنا است كه پشت تو را سنگين كرد تا آن را «لاغر» ساخت و يا اين كه آن را سنگين كرد، تا صداى شكستن و از هم گسستن آن به گوش رسيد. (قاموس)
3 - تلاش طاقت فرساى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در انجام دادن رسالت هاى الهى ، آن حضرت را بى رمق ساخته ، توان او را به تحليل برده بود .
الذى أنقض ظهرك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 26 - 2
2 - موسى ( ع ) به دشوارى هاى رسالت خويش و مشكلات ارشاد و هدايت فرعون آگاه بود .
و يسّر لى أمرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 45 - 5
5 - دشوارى رسالت موسى ، در مبارزه با فرعون
ثمّ أرسلنا موسى و أخاه هرون
رسالت هارون به همراه موسى(ع)، مى تواند بدان جهت باشد كه بار مسؤوليت موسى در مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او، بسيار سنگين بود و براى سبك تر شدن آن، خداوند هارون را نيز به همراه او مبعوث كرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - سجده - 32 - 23 - 6
6 - يادآورى رسالت دشوار موسى ( ع ) تسلى بخش پيامبر (صلی الله علیه و آله) در برابر آزار مشركان بود .
و لقد ءاتينا موسى الكتب فلاتكن فى مرية من لقائه
احتمال دارد مرجع ضمير در «لقائه» آزار و اذيتى باشد كه از فحواى كلام، به دليل طرح رسالت موسى(ع)، برمى آيد. در اين صورت، آيه درصدد دلدارى و تسلى دادن به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 9
9 - رسالت موسى ( ع ) ، رسالتى دشوار و نيازمند آيات ، دلايل و تأييد هاى متعدد
بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 31 - 1
1 - تمامى انبياى الهى ، همواره در انجام رسالتشان ، مواجه با دشمنانى بودند .
و كذلك جعلنا لكلّ نبىّ عدوًّا من المجرمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 5 - 4
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در انجام دادن رسالت خويش ، با مشكلات و سختى هاى سنگين روبه رو بود .
فاصبر صبرًا جميلاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - معارج - 70 - 7 - 3
3 - دلدارى خداوند به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در برابر مشكلات رسالت و آزار هاى دشمنان
فاصبر . .. إنّهم يرونه بعيدًا . و نريه قريبًا
آيه شريفه، در مقام دلدارى به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است كه اگر كافران قيامت و عذاب آن را بعيد مى شمرند; ولى ما آن را ممكن و قريب الوقوع مى دانيم و به حساب آنان، خواهيم رسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 25 - 2
2 - موسى ( ع ) متوجه سنگينى بار مسؤوليت رسالت و دشوارى هاى ارشاد و هدايت فرعون بود .
اذهب . .. قال ربّ اشرح لى صدرى
درخواست شرح صدر موسى(ع) از خداوند، پس از نصب به رسالت و فرمان حركت به سوى فرعون، نشان از توجه كامل آن حضرت به مشكلات و موانع و نيازهاى روحى لازم براى طى اين راه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 111 - 3
3 - هارون ، برادر موسى ( ع ) ، همراه و همگام وى در تبليغ رسالت و ارشاد و هدايت فرعونيان
أرجه و أخاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 122 - 6
6 - هارون همراه و همگام موسى ( ع ) در ابلاغ رسالت هاى الهى
رب موسى و هرون
هدف ساحران از ياد كردن «هارون» در كنار موسى مى تواند بدان جهت باشد كه وى نيز در ارشاد آنان نقشى بسزا داشته و يا بدان جهت بوده كه مبادا فرعون چنين وانمود كند كه منظور ساحران از رب موسى، فرعون است. زيرا همگان مى دانستند كه او براى مدتى سرپرستى موسى(ع) را به عهده گرفته بود. چنانچه گفته است: «الم نربك فينا وليداً» (شعرا، 18). بنابراين ساحران با يادكردن از هارون در صدد دفع اين توهم بودند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 75 - 4
4 - هارون ( ع ) ، شريك و همتاى موسى ( ع ) در رسالت و مبارزه با فرعون و اشراف پيرامون او بوده است .
ثم بعثنا من بعدهم موسى و هرون إلى فرعون و ملإيه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 87 - 3
3 - برادر موسى ( هارون ) شريك او در دريافت وحى و ياور او در امر رسالت بود .
و أوحينا إلى موسى و أخيه أن تبوّءا لقومكما بمصر بيوتاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 32 - 1
1 - موسى ( ع ) از خداوند خواست ، هارون ( ع ) را در ابلاغ پيام الهى به فرعون ، شريك او گرداند .
هرون أخى . .. و أشركه فى أمرى
مقصود از شراكت مورد درخواست موسى(ع)، مشاركت هارون با او در ابلاغ پيام خداوند به فرعونيان است، نه در دريافت وحى، زيرا موسى(ع) از تنهايى در آن هراسى نداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 42 - 1
1 - هارون ، برادر موسى ( ع ) و شريك او در انجام رسالت الهى
هرون أخى . .. اذهب أنت و أخوك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 48 - 1
1- حضرت موسى و هارون ( ع ) ، دو پيامبر داراى كتاب آسمانى و رسالت مشترك
و لقد ءاتينا موسى و هرون الفرقان و ضياءً و ذكرًا
برداشت ياد شده مبتنى بر اين است كه مقصود از «الفرقان» كتاب آسمانى تورات باشد. بر اين اساس دادن كتاب آسمانى به هارون در كنار حضرت موسى(ع)، بيانگر اين است كه او نيز مانند موسى(ع) در نبوت و دريافت كتاب آسمانى شريك و برابر بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 15 - 7
7 - هارون ، شريك و همراه موسى ( ع ) در امر رسالت
فاذهبا بايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 36 - 3
3 - هارون در كنار موسى ( ع ) و همراه وى در تمام مراحل مناظره و رو در رويى با فرعون
قالوا أرجه و أخاه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 4
4 - هارون همراه و همگام موسى ( ع ) ، در ابلاغ رسالت الهى
ربّ موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 35 - 2
2 - هارون بازوى موسى و مايه توان و اقتدار وى در مصاف با فرعونيان
قال سنشدّ عضدك بأخيك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 117 - 3
3 - هارون ( ع ) ، شريك موسى ( ع ) در امر رسالت
و ءاتينهما الكتب المستبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 113 - 8
8 - حواريون در آغاز رسالت مسيح ، محروم از ايمان راستين و گرفتار شك و ترديد در حقانيت رسالت عيسى ( ع )
قالوا . .. و تطمئن قلوبنا و نعلم ان قد صدقتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 12
12 - عذاب منكران رسالت ، عذابى ناگهانى و غافلگيرانه است .
فأخذنهم بغتة و هم لا يشعرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 4
4 - موسى ( ع ) و ديگر رسولان الهى برخوردار از عصمت در ابلاغ رسالت هاى الهى
حقيق على أن لا أقول على اللّه إلا الحق
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 13
13 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، داراى رسالتى بزرگ از جانب خداوند و حامل پيامى مكتوب و خالى از انحراف و عهده دار بازخوانى آن بر مردم
رسول من اللّه يتلوا صحفًا مطهّرة
نكره آمدن «رسول»، بر عظمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و رسالت آن حضرت دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 95 - 7
7 - منكران رسالت انبيا با استناد به وجود سختى ها و آسايش ها در تاريخ نياكان خويش ، دشوارى هاى بيداركننده زندگى خود را پديده اى عادى و خالى از هر گونه هدف و پيام مى پنداشتند .
ثم بدلنا . .. قالوا قد مس ءاباءنا الضراء و السراء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نصر - 110 - 3 - 8
8 - امداد هاى الهى در فتح مكه ، جلوه ربوبيت خداوند بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مايه پيشرفت اهداف رسالت آن حضرت بود .
إذا جاء نصر اللّه و الفتح . .. فسبّح بحمد ربّك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 7 - 13
13 - نقش اساسى عربى بودن زبان قرآن در انجام رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در ميان مردم جزيرة العرب
أوحينا إليك قرءانًا عربيًّا لتنذر أُمّ القرى
برداشت ياد شده بنابراين نكته است كه «لتنذر» تعليل براى نزول قرآن با وصف عربى باشد; يعنى، ما به اين خاطر قرآن را به زبان عربى نازل كرديم تا انذار امكان پذير شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 153 - 11
11 - آمرزش گناه گوساله پرستان بنى اسرائيل مؤثر در پيشبرد اهداف رسالت موسى ( ع )
إن ربك من بعدها لغفور رحيم
مخاطب در جمله «إن ربك . .. » حضرت موسى(ع) است. در اينكه چرا خداوند در بيان آمرزش گناهان بنى اسرائيل،
موسى(ع) را مورد خطاب قرار داده و كلمه «رب» را به آن اضافه كرده، دو وجه مى توان ذكر كرد: بخشش گناه بنى اسرائيل در راستاى ربوبيت خدا بر موسى و طبعاً در راستاى پيشبرد رسالت اوست. توصيه اى است به موسى(ع) كه تو نيز از خطاها و لغزشهاى قومت، در صورت توبه، درگذر و آنها را ناديده انگار. برداشت فوق بر اساس احتمال اول است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 35 - 6
6 - برخى از امتها فاقد پيامبر و رسولى از جانب خداوند بودند.
إما يأتينكم رسل منكم
كلمه «اما» مركب از «إن» شرطيه و «ما»ى زايده براى تأكيد است. مقتضاى تأكيد جمله با «ما»ى زايده و نون ثقيله، قطعى بودن بعثت پيامبران است و مقتضاى شروع آن با إن شرطيه اين است كه برخى امتها ممكن است از داشتن پيامبر محروم باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 52 - 2
2 - فضيلت و برترى مقام رسالت بر نبوت
و ما أرسلنا من قبلك من رسول و لانبىّ
با توجه به تقديم «رسول» بر «نبى»، مطلب فوق را به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 42 - 9
9 - توجه دادن مردم به خدا و گرايش دادن آنان به تضرع و خضوع به درگاه او، از اهداف رسالت انبياست.
و لقد أرسلنا إلى أمم . .. لعلهم يتضرعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 14،16
14 - فرمان به كار هاى شايسته و برحذر داشتن از كار هاى ناروا ( امر به معروف و نهى از منكر ) از وظايف اساسى پيامبر (
ص ) و از اهداف رسالت او
يأمرهم بالمعروف و ينهيهم عن المنكر
16 - حكم به حلّيت همه پاكيزه ها و تحريم همه ناپاكى ها ، از وظايف پيامبر (صلی الله علیه و آله) و از اهداف رسالت اوست .
و يحل لهم الطيبت و يحرم عليهم الخبئث
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 1
1- رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، جلوه اى از رحمت و مهربانى خالص و محض الهى براى جهانيان است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 90 - 3
3 - اشراف كفرپيشه مدين با ياد كردن سوگند ، پذيرش رسالت شعيب و پيروى از دستورات او را ، امرى زيان آور معرفى مى كردند .
لئن اتبعتم شعيباً إنكم إذاً لخسرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 58 - 12
12 - كافران مجرم ، تنها ، منكر رسالت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) نبودند ، بلكه هر دعوت كننده به خدا را ، ياوه سرا مى دانستند .
ليقولنّ الذين كفروا إن أنتم إلاّ مبطلون
با اين كه خداوند، آورنده معجزه را، تنها پيامبر(صلی الله علیه و آله) معرفى فرموده است (لئن جئتهم) اما آنان در جواب، جمعى را مخاطب قرار مى دهند (إن أنتم. ..) اين حقيقت را حكايت مى كند كه آنان، هر دعوت كننده اى را داراى چنان وصفى مى پندارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 115 - 4
4 - عذاب سهمگين و بى نظير الهى سزاى آنانكه پس از مشاهده مائده آسمانى به قدرت خداوند ، رسالت عيسى ( ع ) و معجزه بودن آن مائده كافر شوند .
فمن يكفر بعد منكم فانى اعذبه عذاباً لا اعذبه احداً من العلمين
متعلق «يكفر» مى تواند، رسالت عيسى(ع)، قدرت خداوند و معجزه بودن مائده آسمانى باشد. ضمير در «لااعذبه» مفعول
مطلق نوعى است و مرجع آن كلمه «عذاباً» مى باشد يعنى لااعذب قبل هذا العذاب احداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 54 - 6
6 - هلاكت كافران در جنگ بدر كيفرى از سوى خداوند به سبب تكذيب آيات الهى و انكار رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
كدأب ءال فرعون . .. فأهلكنهم بذنوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 71 - 18
18 - هود در انتظار نزول عذاب الهى بر قوم عاد ، پس از ابلاغ رسالت هاى الهى و اصرار آنان بر انكار توحيد و رسالت وى
فانتظروا إنى معكم من المنتظرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 72 - 1
1 - خداوند ، قوم عاد را پس از اصرارشان به شرك و انكار رسالت هود ، به عذابى فراگير گرفتار ساخت .
فأنجينه و الذين معه برحمة منا و قطعنا دابر الذين كذبوا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 79 - 8
8 - خداوند ، گواهى كافى براى رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و ارسلناك للنّاس رسولاً و كفى باللّه شهيداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 42 - 4
4 - اعتقاد مشركان عرب ، به محدود بودن قلمرو رسالت پيامبران الهى چون ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع ) به امت ها و اقوام غير ايشان
و أقسموا باللّه . .. لئن جاءهم نذير ليكوننّ أهدى من إحدى الأُمم
از اين كه مشركان، آمدن پيامبرى ويژه براى خود را; شرط ايمان خود برمى شمردند، مى توان استفاده كرد كه آنان اعتقاد نداشتند كه قلمرو اديان الهى در گذشته شامل آنان نيز مى شود; وگرنه اين تقاضا لغو و غير منطقى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 11 - 4
4 - گستردگى دعوت انبيا و مخالفت كافران با آنها، در پهنه زمين
قل سيروا فى الأرض ثم انظروا
«الأرض»، به معناى تمامى زمين است كه به عنوان عرصه سير و مطالعه آثار گذشتگان معرفى شده است لذا چنين برمى آيد كه پيامبران در تمامى زمين حضور داشته و مكذّبان نيز بهمين صورت در زمين پراكنده بوده اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 160 - 9
9 - موسى ( ع ) از جانب خداوند فرمان يافت تا براى دستيابى به آب عصاى خويش را به سنگ زند .
و أوحينا إلى موسى . .. أن اضرب بعصاك الحجر
«ال» در «الحجر» هم مى تواند تعريف جنس باشد، كه در اين صورت مراد از «الحجر»، سنگ در مقابل اشياى ديگر است، و هم مى تواند «ال» براى عهد حضورى و يا ذهنى باشد، كه در اين صورت مراد از «الحجر» سنگى مخصوص بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 63 - 7
7 - حل همه اختلافات بشرى ، خارج از محدوده رسالت پيامبران
و لأُبيّن لكم بعض الذى تختلفون فيه
عيسى(ع) نقش خود را رفع برخى از اختلافات مى داند. از اين نكته استفاده مى شود كه رفع تمامى اختلافات بشرى، در راستاى اهداف انبيا نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 85 - 2
2 - رسالت شعيب در محدوده مردم مدين
و إلى مدين أخاهم شعيباً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 84 - 2
2- رسالت شعيب ( ع ) در محدوده مردم مدين بود .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 36 - 3
3 - رسالت شعيب ( ع ) ، در محدوده شهر مدين بود .
و إلى مدين أخاهم شعيبًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 73 - 2
2 - رسالت صالح ( ع ) در محدوده قوم ثمود
و إلى ثمود أخاهم صلحاً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 61 - 2
2- رسالت صالح ( ع ) ، محدود به قوم ثمود بود .
و إلى ثمود أخاهم صلحًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 110 - 35
35 - بنى اسرائيل در قلمرو و مخاطب رسالت حضرت مسيح ( ع )
و اذ كففت بنى اسرءيل عنك اذ جثتهم بالبينت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 42 - 4
4 - اعتقاد مشركان عرب ، به محدود بودن قلمرو رسالت پيامبران الهى چون ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع ) به امت ها و اقوام غير ايشان
و أقسموا باللّه . .. لئن جاءهم نذير ليكوننّ أهدى من إحدى الأُمم
از اين كه مشركان، آمدن پيامبرى ويژه براى خود را; شرط ايمان خود برمى شمردند، مى توان استفاده كرد كه آنان اعتقاد نداشتند كه قلمرو اديان الهى در گذشته شامل آنان نيز مى شود; وگرنه اين تقاضا لغو و غير منطقى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 28 - 2
2 - رسالت لوط ( ع ) ، محدود به قوم لوط بود .
و لقد أرسلنا نوحًا . .. و لوطًا إذ قال لقومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 91 - 2
2 - يهوديان ، در گستره دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) قرار دارند و موظف به پذيرش اسلام و ايمان به قرآن هستند .
و إذا قيل لهم ءامنوا بما أنزل اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 101 - 2
2 - يهوديان ، همچون ساير مردم در گستره رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) هستند .
و لما جاءهم رسول من عنداللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 19 - 3
3 - اهل كتاب در قلمرو رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و موظف به پذيرش آن
ياهل الكتب قد جاءكم . .. فقد جاءكم بشير و نذير
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 41 - 40
40 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، پاكدلان را تنها با توفيق و يارى خداوند هدايت مى كند .
و من يرد الله فتنته فلن تملك له . .. أولئك الذين لم يرد اللّه ان يطهر قلوبهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 90 - 17
17 - رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) براى همه جهانيان است.
إن هو إلا ذكرى للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 3،7
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، وظيفه دار ابلاغ پيام خويش به همه جهانيان و تبيين فراگيرى رسالتش بر همگان
قل يايها الناس إنى رسول اللّه إليكم جميعا
7 - توجه به حاكميت مطلق خدا بر هستى ، از ميان برنده هر گونه ترديد نسبت به رسالت جهان شمول پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إنى رسول اللّه إليكم جميعا الذى له ملك السموت و الأرض
بيان حاكميت خدا بر هستى، پس از طرح مسأله رسالت پيامبر و جهان شمول بودن آن، در حقيقت استدلالى بر امكان آن رسالت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - حجر - 15 - 94 - 3
3- مأموريت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در چارچوب فرمان هاى خداوند بود .
فاصدع بما تؤمر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 9 - 8
8- درخواست هاى كافران از پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، انتظارهايى فراتر از محدوده رسالت و مأموريت آن حضرت
قل ما كنت بدعًا من الرسل و ما أدرى ما يفعل بى و لا بكم
از لحن پاسخ موجود در آيه شريفه، مى توان نوع درخواست ها و انتظارهاى كافران را شناخت. آنها براى پيامبر(صلی الله علیه و آله) ويژگى هايى را ياد مى كردند كه رسولان پيشين واجد آن ويژگى نبودند. قرآن در پاسخ آنان مى گويد: پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) فردى است چون ساير رسولان و انتظارهايى كه كافران از او دارند، از دايره رسالت بيرون است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 29 - 12
12- قرآن ، كتاب آسمانى جن و انس و پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) مبعوث به سوى همه آنان
إذ صرفنا إليك نفرًا من الجنّ يستمعون القرءان . .. ولّوا إلى قومهم منذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - ق - 50 - 45 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها موظّف به ابلاغ پيام وحى و نه مجبور ساختن كافران به پذيرش آن
و ما أنت عليهم بجبّار
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 54 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اتمام حجت بر كافران ، و نه مجبور ساختن آنان به پذيرش دين
فتولّ عنهم
«فاء» مى رساند كه علت سلب مسؤوليت از پيامبر(صلی الله علیه و آله) اين است كه بر كافران حجت تمام گشته و آنان از سر طغيان كفر مىورزند و نه به خاطر نادانى.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - طور - 52 - 45 - 3
3 - وظيفه پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، اتمام حجت بر كافران لجوج و حق ناپذير است ; و نه پافشارى بر هدايت آنان .
فذكّر . .. فذرهم
در آيات پيشين، پيامبر(صلی الله علیه و آله) موظف به تذكر و تبليغ شد; ولى پس از بيان حقايق، فرمان «فذرهم» پايان وظيفه تبليغ را به آن حضرت اعلام مى دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - نجم - 53 - 30 - 8
8 - مكلف نبودن پيامبر (صلی الله علیه و آله) به هدايت گمراهان حق ناپذير ، نمودى از ربوبيت خداوند در حق آن حضرت
فأعرض عن من تولّى . .. إنّ ربّك هو أعلم بمن ضلّ عن سبيله
ذكر «ربّك» پس از تعيين محدوده تبليغ براى پيامبر(صلی الله علیه و آله)، مى تواند ناظر به مطلب بالا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - ملك - 67 - 26 - 5
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها عهده دار انذار مردمان ، درباره برپايى قيامت بود ، نه مشخص ساختن زمان دقيق آن .
قل إنّما العلم عند اللّه و إنّما أنا نذير
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه حصر در «إنّما أنا نذير» حصر اضافى بوده و نسبت به علم به زمان برپايى قيامت سنجيده شده است; يعنى، من تنها انذارگر به وقوع قيامت هستم، نه بيش از آن.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 52 - 2
2 - بيدارى و آگاهى انسان ها ، در قلمرو رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن
و ما هو إلاّ ذكر للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 21 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بيان قلمرو رسالت خويش به مردمان
قل إنّى لا أملك لكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جن - 72 - 23 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور بيان وظيفه و قلمرو رسالت خويش براى مردم
قل . .. إلاّ بلغًا من اللّه و رسل-ته
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 9 - 6
6 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، در مورد كسانى كه پند و اندرز به آنان بيهوده است ، تكليفى ندارد .
فذكّر إن نفعت الذكرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - غاشيه - 88 - 22 - 1
1 - اجبار و وادار ساختن مردم به پذيرش پند ها و موعظه ها ، از تكاليف و رسالت هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيست .
لست عليهم بمصيطر
«صَطَر» و «سَطَر»، به يك معنا مى باشد (مفردات) و «مسيطر» به معناى عهده دار و مسلّط است. (مقاييس اللغة)
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 92 - 1
1 - موسى ( ع ) پيامبرى از نژاد اسرائيل و مبعوث شده براى بنى اسرائيل
قالوا نؤمن بما أنزل علينا . .. و لقد جاء كم موسى بالبينت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 105 - 11
11 - موسى ( ع ) علاوه بر رسالت رهبرى بنى اسرائيل را نيز از جانب خداوند عهده دار بود .
إنى رسول من رب العلمين . .. فأرسل معى بنى إسراءيل
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 132 - 4
4 - فرعونيان نيز همچون بنى اسرائيل در دايره رسالت موسى بودند .
مهما تأتنا به من ءاية لتسحرنا بها فما نحن لك بمؤمنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 97 - 2
2- فرعون و قوم او ، در محدوده رسالت موسى ( ع ) بودند .
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و ملإيه
كلمه «ملإيه» به معناى گروه و جمعيت و نيز به معناى اَشراف و بزرگان مى باشد. بر اساس معناى اول، جمله «أرسلنا موسى... إلى فرعون و ملإيه» در اينكه قوم فرعون و جمعيت وابسته به او در محدوده رسالت موسى(ع) بودند، صراحت دارد و بر اساس دومين معنا، اين جمله به حقيقت ياد شده اشاره دارد; زيرا اگر فرعون و بزرگان دربارش در محدوده رسالت موسى(ع) باشند، طبعاً قوم او نيز چنين خواهند بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - ابراهيم - 14 - 5 - 7
7- رسالت حضرت موسى ( ع ) جهانى نبود . *
أن أخرج قومك من الظلمت إلى النور
به قرينه مقابله و مقايسه بين رسالت پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) (لتخرج الناس) و رسالت حضرت موسى(ع) (أخرج قومك) ممكن است كه قيد «قومك» براى انحصار و محدود كردن رسالت حضرت موسى(ع) به قوم خود باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - فاطر - 35 - 42 - 4
4 - اعتقاد مشركان عرب ، به محدود بودن قلمرو رسالت پيامبران الهى چون ابراهيم ، موسى و عيسى ( ع ) به امت ها و اقوام غير ايشان
و أقسموا باللّه . .. لئن جاءهم نذير ليكوننّ أهدى من إحدى الأُمم
از اين كه مشركان، آمدن پيامبرى ويژه براى خود را; شرط ايمان خود برمى شمردند، مى توان استفاده كرد كه آنان اعتقاد نداشتند كه قلمرو اديان الهى در گذشته شامل آنان نيز مى شود; وگرنه اين تقاضا لغو و غير منطقى بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 1
1 - فرعون ، هامان و قارون ، در قلمرو رسالت موسى ( ع )
و لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 28 - 22
22 - فرعونيان و قبطيان ، در قلمرو رسالت موسى ( ع )
قد جاءكم بالبيّنت . .. يصبكم بعض الذى يعدكم
برداشت يادشده به خاطر اين نكته است كه مخاطب «جائكم» و «يعدكم» فرعونيان و قبطيان مى باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 54 - 2
2 - هدايت ، بيدار سازى ، پند آموزى و احياى خردناب ، قلمرو رسالت موسى ( ع ) و كتاب آسمانى او ( تورات )
هدًى و ذكرى لأُولى الألبب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 51 - 5
5 - رسالت موسى ( ع ) ، متوجه قبطيان نيز بوده است .
و نادى فرعون فى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 21 - 3
3- دعوت رسالت موسى ( ع ) ، شامل قوم فرعون و غير محدود به بنى اسرائيل
و إن لم تؤمنوا لى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 59 - 2
2 - رسالت نوح در محدوده قوم خويش بود .
لقد أرسلنا نوحاً إلى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 62 - 2
2 - نوح ( ع ) ، مبلغ پيام هاى الهى ، نه بازگوكننده نظريات شخصى خويش
أبلغكم رسلت ربى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 25 - 2
2- رسالت نوح ( ع ) محدود به قوم خودش بود .
و لقد أرسلنا نوحًا إلى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 23 - 3
3 - قلمرو رسالت نوح ( ع ) ، محدود به قوم خودش بود .
و لقد أرسلنا نوحًا إلى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 14 - 2
2 - رسالت نوح ( ع ) ، محدود به قوم خود بود .
و لقد أرسلنا نوحًاإلى قومه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - نوح - 71 - 2 - 4
4 - اخطار و روشنگرى ، قلمرو رسالت نوح ( ع )
إنّى لكم نذير مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 65 - 2
2 - رسالت هود ( ع ) در محدوده قوم عاد بود .
و إلى عاد أخاهم هوداً
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 50 - 2
2- رسالت هود ( ع ) ، محدود به قوم عاد بود .
و إلى عاد أخاهم هودًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - احقاف - 46 - 23 - 4
4- هود ( ع ) ، تنها موظف به ابلاغ رسالت خويش و نه تعيين زمان عذاب و آوردن آن
فأتنا بما تعدنا . .. قال إنّما العلم عند اللّه و أُبلّغكم ما أُرسلت به
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 51 - 6
6 - انذار و اخطار به مردمان ، محور رسالت و بعثت پيامبران
و لو شئنا لبعثنا فى كلّ قرية نذيرًا
برداشت فوق، از توصيف پيامبران به انذارگر و اخطار كننده، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - يس - 36 - 76 - 2
2 - پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله) ، در برابر سخنان ناروا و تهمت هاى غم انگيز مخالفان دعوتش ، مورد تسلّى خاطر و دلجويى خداوند قرار گرفت .
فلايحزنك قولهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 56 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در مرحله نخست و نيمه اول رسالت خود ، هدفى جز بشارت و اخطار به مردمان نداشت .
و ما أرسلنك إلاّ مبشّرًا و نذيرًا
برداشت ياد شده با توجه به دو نكته است: 1- از نظر تاريخى ترديدى نيست كه بعثت پيامبر(صلی الله علیه و آله)، داراى دو مرحله كاملاً متمايز و گوناگون بود كه مرحله نخست در مكه و مرحله دوم در مدينه قرار داشت. 2- تمامى آياتى كه از بشارت و انذار پيامبر(صلی الله علیه و آله) در قالب نفى و استثنا سخن به ميان آورده است (از جمله آيه مورد بحث)، همگى در مكه نازل گشته است كه به مرحله نخست آن حضرت مربوط مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 62 - 9
9 - عدم اطلاع قلبى موسى ( ع ) از مراحل بعدى برنامه الهى براى او ، پس از مهاجرت از مصر
إنّ معى ربّى سيهدين
تعبير «سيهدين» مى رساند كه موسى(ع) از آغاز تمامى برنامه را نمى دانسته و در لحظه نزديكى سپاه فرعون و روبه رو شدن با دريا، منتظر دستور خداوند بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 63 - 4
4 - تعيين مرحله به مرحله وظيفه موسى ( ع ) ، از سوى خداوند در مقابله با فرعون
و أوحينا إلى موسى أن أسر بعبادى . .. فأوحينا إلى موسى أن اضرب بعصاك البحر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 180 - 1
1 - تصريح شعيب ( ع ) به نداشتن كمترين چشمداشت مادى از مردم ، در قبال رسالت خويش
و ما أسئلكم عليه من أجر . .. إلاّ على ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 145 - 1
1 - تصريح صالح ( ع ) ، به نداشتن كمترين چشمداشت مادى از مردم در قبال رسالت خويش
و ما أسئلكم عليه من أجر . .. إلاّ على ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 164 - 1
1 - تصريح لوط ( ع ) به نداشتن كمترين چشمداشت مادى از قومش ، در قبال رسالت خويش
و ما أسئلكم عليه من أجر . .. إلاّ على ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 72 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در برابر اداى رسالت خود ، كمترين مزدى از مردم درخواست نمى كرد .
أم تسئلهم خرجًا
كسى كه ادعاى پيامبرى دارد، لازم است چند شرط را دارا باشد. در صورت فقدان هر يك از اين شرايط، نبوت وى زير سؤال خواهد رفت: الف) پيام هاى او، سراسر حق و مبرا از هر گونه باطل باشد. ب) پيشنيه وى (شخصيت ارزشى و اخلاقى اش)، براى مردمى كه به سوى آنها مبعوث گشته، آشنا و شناخته شده باشد. ج) شخصيتى فرزانه (داراى كمال عقل و درايت) باشد. د) در كمال استغنا باشد (كمترين مزدى از مردم نخواهد). آيات پيشين در بيان وجود سه شرط اول در پيامبراكرم(صلی الله علیه و آله) و اين آيه، مربوط به شرط چهارم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 57 - 1،3
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف به اعلام كردن نداشتن هيچ چشمداشت و درخواست مزدى از مردم ، در قبال انجام رسالت خويش
قل ما أسئلكم عليه من أجر
3 - ايمان و راهيابى مردم به خدا ، تنها اجر و مزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت خويش
ما أسئلكم عليه من أجر إلاّ من شاء أن يتّخذ إلى ربّه سبيلاً
برداشت فوق، مبتنى بر اين است كه استثنا در «إلاّ من شاء. ..» متصل باشد و مضافى نيز محذوف و در تقدير باشد; يعنى، «إلاّ من شاء أن يتخذ إلى ربّه سبيلاً بالإيمان و الطاعة و...».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 47 - 1،2،4،5،8،9
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور ابلاغ نداشتن هيچ چشمداشت مادى از مردم ، در قبال رسالتش
قل ما سألتكم من أجر فهو لكم
اين تعبير كه پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: هر پاداشى از شما طلب كردم مال خودتان باشد، تعبيرى است كنايى و اشاره دارد به اين كه از شما انتظار هيچ مزدى ندارم و نمى خواهم.
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موظف بود تا خاطر مردم را آسوده كند كه رسالتش را در قبال مال و جاه انجام نمى دهد .
قل ما سألتكم من أجر فهو لكم
4 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، پاداش دهنده رسالت خويش را تنها خداوند مى دانست .
إن أجرى إلاّ على اللّه
5 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، براى رسالتش پاداش و اجرى قائل بود .
ما سألتكم من أجر . .. إن أجرى إلاّ على اللّه
8 - « عن أبى جعفر ( ع ) : فى قول اللّه عزّوجلّ : . . . « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » يقول أجر المودّة الذى لم أسألكم غيره فهو لكم تهتدون به و تنجون من عذاب يوم القيامة . . . ;
از امام باقر(ع) روايت شده كه درباره سخن خدا «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» فرمود: معناى سخن خدا اين است: مودتى كه من از شما غير از آن را به عنوان پاداش نخواستم، به نفع خود شما است; زيرا به وسيله آن هدايت مى شويد و از عذاب روز قيامت نجات پيدا كنيد. ..».
9 - « عن أبى جعفر ( ع ) فى قوله « قل ما سألتكم من أجر فهو لكم » و ذلك أنّ رسول اللّه سأل قومه أن يؤدّوا أقاربه و لايؤذوهم و أمّا قوله « فهو لكم » يقول ثوابه لكم ;
از امام باقر(ع) درباره سخن خداوند «قل ما سألتكم من أجر فهو لكم» روايت شده كه: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از قومش خواست [به جاى پاداش او]، خويشاوندان وى را دوست داشته باشند و آنان را اذيت نكنند و اما معناى «فهولكم» اين است كه ثواب آن براى خودتان مى باشد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 86 - 2
2 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در قبال رسالتش ، كمترين مزدى درخواست نمى كرد .
قل ما أسئلكم عليه من أجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 23 - 8،9
8 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در راه انجام رسالت خويش ، پاداشى جز مودت نزديكانش ( اهل بيت ) نطلبيده است .
قل لا أسئلكم عليه أجرًا إلاّ المودة فى القربى
براساس روايات فراوان و آراى بسيارى از مفسران، منظور از قربى «اهل بيت» پيامبر(صلی الله علیه و آله) است.
9 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، مأمور به انجام رسالت خويش ، بى هيچ چشمداشت مادى از مردم
قل لا أسئلكم عليه أجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - قلم - 68 - 46 - 1
1 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، هيچ اجر و پاداشى از كافران در قبال رسالت خويش درخواست نكرد .
أم تسئلهم أجرًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 29 - 1،4
1- نوح ( ع ) به مردم اعلام كرد كه : در برابر ابلاغ رسالت ، كمترين مالى از آنان درخواست نخواهد كرد .
يقوم لاأسئلكم عليه مالاً
مراد از ضمير در «عليه» پيامبرى و ابلاغ رسالت است. كلمه «مالاً» نكره است و چون پس از نفى (لاأسئلكم) قرار گرفته است ، دلالت بر عموم دارد; يعنى ، هيچ مالى و كمترين پاداشى.
4- نوح ( ع ) به قوم خويش اعلام كرد كه پاداش رسالتش تنها بر عهده خداوند است .
إن أجرى إلاّ على الله
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 109 - 1
1 - تصريح نوح ( ع ) به نداشتن كمترين چشمداشت مادى از مردم ، در قبال رسالت خويش
و ما أسئلكم عليه من أجر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 127 - 1
1 - تصريح هود ( ع ) به نداشتن كمترين چشمداشت مادى از مردم ، در قبال رسالت خويش
و ما أسئلكم عليه من أجر . .. إلاّ على ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 88 - 3
3 - التجاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) به پروردگار خويش ، در مشكلات ابلاغ رسالت
و قيله يربّ إنّ هؤلاء قوم لايؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مزمل - 73 - 1 - 2
2 - نزول وحى بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، به هنگام دل آزردگى و تألّمات روحى آن حضرت ، در راستاى رسالت
يأيّها المزّمّل
برداشت ياد شده از مجموع آنچه مفسران درباره شأن نزول اين آيات ذكر كرده اند، استفاده مى شود; مثلاً پيامبر(صلی الله علیه و آله) به وقت دريافت اولين وحى، احساس ناراحتى كرده، به حضرت خديجه فرمود: مرا جامه اى بپوشان و يا آن حضرت به وقت شنيدن تهمت كهانت، جنون و سحر درباره خود، احساس ناراحتى كرده به استراحت پرداخت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - انسان - 76 - 24 - 3
3 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) در انجام رسالت خويش ، با مشكلات و مخالفت هايى روبه رو بود .
فاصبر لحكم ربّك
مطلب ياد شده، از فرمان به صبر، استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 26 - 2
2 - موسى ( ع ) به دشوارى هاى رسالت خويش و مشكلات ارشاد و هدايت فرعون آگاه بود .
و يسّر لى أمرى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 68 - 1
1 - اخبار مهم و سودمند مربوط به توحيد ، قيامت و رسالت پيامبراسلام ، از سوى مشركان و كافران مورد بى اعتنايى و اعراض قرار مى گرفت .
قل هو نبؤا عظيم . أنتم عنه معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 91 - 4
4 - يهود به سبب انكار رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله) منكر نزول هرگونه وحى بر افراد بشر شدند.
إذ قالوا ما أنزل الله على بشر من شىء
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 59 - 3
3 - كافران هرگز با نقض پيمان و خيانت به رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) نخواهند توانست بر پيامبر (صلی الله علیه و آله) پيشى گيرند و وى را از
ادامه رسالت ناتوان سازند .
و إما تخافن من قوم خيانة . .. و لايحسبن الذين كفروا سبقوا إنهم لايعجزون
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه مفعول «سبقوا» و «لايعجزون» پيامبر(صلی الله علیه و آله) باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 87 - 1
1 - كفرپيشگان صدراسلام ، در صدد بازداشتن پيامبر (صلی الله علیه و آله) از انجام رسالت خويش بودند .
و لايصدّنّك عن ءايت اللّه بعد إذ أُنزلت إليك
«صدّ» (مصدر «لايصدّنّك») به معناى بازداشتن است و ضمير فاعل در «لايصدّنّك» به كافران بازمى گردد; يعنى، مبادا كافران تو را از ابلاغ آيات خدا به مردم بازدارند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - ذاريات - 51 - 39 - 2
2 - فرعون ، مانع توجه و گرايشِ نيرو هاى تحت امر خويش ، به پيام و رسالت موسى ( ع )
فتولّى بركنه
در صورتى كه «باء» براى تعديه و «ركن» كنايه از نيروهاى حكومتى باشد، معناى آيه چنين مى شود: «فجعل ركنه متولّين».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 56 - 3
3- خداوند ، تعيين كننده محدوده رسالت پيامبران است .
و ما نرسل المرسلين إلاّ مبشّرين و منذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 5
5 - تشريع دين و ارسال پيامبران در راستاى فرمانروايى خدا بر جهان هستى است .
إنى رسول اللّه إليكم جميعا الذى له ملك السموت و الأرض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 216 - 4
4 - تعيين برنامه تبليغى براى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، از سوى خداوند
و أنذر عشيرتك الأقربين . و اخفض جناحك... فإن عصوك فقل إنّى برىءٌ ممّا تعملون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 28 - 3
3 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، الهى بود .
و ما أرسلنك
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - حاقه - 69 - 40 - 3
3 - پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، رسولى گرامى و فرستاده اى بزرگوار از سوى خداوند
إنّه لقول رسول كريم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - بينه - 98 - 2 - 13
13 - پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، داراى رسالتى بزرگ از جانب خداوند و حامل پيامى مكتوب و خالى از انحراف و عهده دار بازخوانى آن بر مردم
رسول من اللّه يتلوا صحفًا مطهّرة
نكره آمدن «رسول»، بر عظمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) و رسالت آن حضرت دلالت دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 21 - 4
4- برنامه موسى ( ع ) ، پيشبرد رسالت خويش با منطق و نه جنگ و ستيز
و إن لم تؤمنوا لى فاعتزلون
تعبير «فاعتزلون» مى نماياند كه موسى(ع)، با وجود در دست داشتن معجزات و «سلطان مبين»، خواهان درگيرى و ستيز نبوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 33 - 4،5
4 - موسى ( ع ) ، از نافرجام ماندن رسالت الهى خويش در صورت كشته شدن به دست فرعونيان نگران بود .
إلى فرعون و ملإيْه . .. قال ربّ إنّى قتلت منهم نفسًا
طرح موضوع قتل مرد قبطى، نه از آن باب است كه موسى(ع) بر جان خويش مى ترسيد; بلكه بدان جهت بود كه مبادا با دستگيرى و كشته شدن او، رسالت الهى - كه بر دوش او نهاده شده است - نافرجام بماند.
5 - موسى ( ع ) در وادى طور ، نگرانى خويش نسبت به موانع راه رسالت را با خدا در ميان گذاشت .
قال ربّ إنّى قتلت منهم نفسًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - عنكبوت - 29 - 16 - 2
2 - دعوت به يكتاپرستى و رعايت تقوا ، از اصول تعاليم ابراهيم ( ع ) بود .
و إبرهيم إذ قال لقومه اعبدوا اللّه و اتّقوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 124 - 4
4 - دعوت به تقوا ، در رأس اهداف الياس ( ع ) قرار داشت .
إذ قال لقومه ألاتتّقون
برداشت ياد شده به دليل اين نكته است كه الياس(ع) در نخستين خطاب خود به مردم، مسأله تقوا را ياد آور شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 125 - 8
8 - دعوت به توحيد و مبارزه با شرك و بت پرستى ، از اهداف مهم و اصولى الياس پيامبر
أتدعون بعلاً و تذرون أحسن الخلقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 24 - 5
5 - مبارزه با طغيان گران ، از شاخص ترين برنامه هاى رسالت پيامبران است .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 43 - 5
5 - مبارزه با طغيان گرى از برجسته ترين برنامه هاى پيامبران
اذهبا . .. إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 44 - 3
3 - هدايت و اصلاح ، هدف اصلى رسالت پيامبران
فقولا له . .. لعلّه يتذكّر أو يخشى
فرعون با آن كه طغيان گرى زورگو بود، ولى موسى و هارون(ع) دستور جمع آورى سپاه و نبرد با او را نداشتند; بلكه مأمور بودند با ارائه آيات الهى و گفتار نرم، او را هدايت كنند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 48 - 5
5 - رسالت اصلى پيامبران ، آشنا كردن انسان ها با پروردگار يگانه جهان
قالوا ءامنّا بربّ العلمين . ربّ موسى و هرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 45 - 6
6 - رهيابى مردم به پرستش خداى يگانه ، محورى ترين هدف رسالت پيامبران
و لقد أرسلنا . .. أن اعبدوا اللّه
بديهى است آنچه در رأس دعوت ها قرار گيرد، در واقع اساس و محور برنامه هاى بعدى به حساب آمده و راه را براى حركت هاى جديد خواهد گشود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 59 - 9
9 - تلاوت آيات الهى بر مردمان ، مهم ترين وظيفه پيامبران
حتّى يبعث فى أُمّها رسولاً يتلوا عليهم ءايتنا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 14 - 4
4 - توحيد و پرستش خداى يگانه ، پيام اصلى دعوت پيامبران و اساسى ترين رسالت ايشان
إذ جاءتهم الرّسل . .. ألاّ تعبدوا إلاّ اللّه
از اين كه از ميان پيام ها و رهنمودهاى رسولان، موضوع عبوديت خداوند تخصيص به ذكر يافته است، مهم و اساسى بودن آن استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - قمر - 54 - 25 - 2
2 - محور نبوت پيامبران ، يادآورى ارزش ها به خلق و بيدارسازى فطرت خفته آنان است .
أءلقى الذكر عليه من بيننا
از آيه شريفه استفاده مى شود كه قوم ثمود، واژه «ذكر» را بر محتواى پيام صالح(ع) اطلاق كرده اند و چه بسا اين تعبير را از خود آن حضرت گرفته باشند. به هر حال خداوند اين وصف را رد نكرده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 3
3 - مبارزه با طغيان گران ، از شاخص ترين برنامه هاى رسالت پيامبران
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 18 - 4
4 - دعوت به پاكى و درست كارى ، سرلوحه برنامه پيامبران
فقل هل لك إلى أن تزكّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 19 - 8
8 - هدايت مردم به خداوند و بيان ربوبيت او و ايجاد حالت خداترسى در آنان ، از نخستين اهداف پيامبران است .
فقل . .. و أهديك إلى ربّك فتخشى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 177 - 3
3 - دعوت به تقوا ، محور تبليغات و هدايت گرى شعيب پيامبر
إذ قال لهم شعيب ألاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 142 - 5
5 - دعوت به تقوا ، محور تبليغات و هدايت گرى صالح پيامبر
إذ قال لهم أخوهم صلح . .. ألاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 45 - 5
5 - دعوت به پرستش خداى يگانه ، مهم ترين و نخستين پيام صالح براى ثموديان
و لقد أرسلنا إلى ثمود . .. أن اعبدوا اللّه
اهميت پيام و نخستين بودن آن از اين جهت استفاده مى شود كه آيه شريفه دعوت به خداپرستى را در رأس همه پيام ها و قبل از هر پيام ديگر آورده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 46 - 3
3 - انجام نيكى ها و پرهيز از بدى ها ، يكى ديگر از محور هاى تبليغى صالح پيامبر ( ع )
يقوم لم تستعجلون بالسيّئة قبل الحسنة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 64 - 1
1 - پيام اصلى و بنيادين عيسى ( ع ) ، دعوت مردم به توحيد در ربوبيت و پرستش خداوند يكتا است .
إنّ اللّه هو ربّى و ربّكم فاعبدوه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 14 - 8
8 - دعوت به سوى خدا ، محور مسؤوليت حضرت عيسى ( ع )
من أنصارى إلى اللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 161 - 5
5 - دعوت به تقوا ، محور تبليغات و هدايت گرى لوط ( ع )
إذ قال لهم أخوهم لوط ألاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 54 - 4
4 - مبارزه با فحشا و زشت كردارى ، مهم ترين مسؤوليت و رسالت لوط
و لوطًا إذ قال لقومه أتأتون الفحشة
مقدم آمدن «أتأتون الفحشة» و قرار گرفتن آن در رأس پيام هاى لوط، بيانگر مطلب ياد شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 36 - 4
4- مبارزه با شرك و معبود هاى پندارى و باطل مشركان ، در رأس برنامه هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله)
أهذا الذى يذكر ءالهتكم
ذكر و يادكردن، هم به خير است و هم به شر; ولى در اين آيه - به قرينه مقام - ذكر به شرّ است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 108 - 2
2- دعوت به توحيد ، اساس رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) بود .
و ما أرسلنك . .. قل إنّما يوحى إلىّ أنّما إلهكم إله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 42 - 7
7 - مبارزه با شرك و بت پرستى ، در رأس رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) بود .
إن كاد ليضلّنا عن ءالهتنا لولا أن صبرنا عليها
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 194 - 4
4 - انذار و اخطار ، مهم ترين مسؤوليت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله)
نزل . .. على قلبك لتكون من المنذرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - سبأ - 34 - 46 - 1،14
1 - رسول اكرم (صلی الله علیه و آله) ، پيام بسيار مهمى براى مردم داشت و آن قيام مخلصانه براى خدا است .
قل إنّما أعظكم بوحدة أن تقوموا للّه
«واحدة» به صورت نكره آمده و دلالت بر اهميت و عظمت موعظه مى كند.
14 - هشدار دادن به مردم از عذاب شديد الهى ، محور اساسى رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
إن هو إلاّ نذير لكم بين يدى عذاب شديد
قصر در «إن هو إلاّ نذير» از نوع قصر اضافى و در رابطه با مسأله اتهام جنون به پيامبر(صلی الله علیه و آله) است; يعنى، پيامبر(صلی الله علیه و آله) آن گونه نيست كه شما معرفى مى كنيد; بلكه او تنها يك انذارگر است و هدفى جز اين ندارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 35 - 3
3 - فراخوانى به توحيد و نفى شرك ، محور اصلى رسالت پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)
إذا قيل لهم لا إله إلاّ اللّه يستكبرون
طرح تنهاى مسأله توحيد و استكبار در برابر آن، براى مجرم و دوزخى شناختن مشركان، مى تواند گوياى برداشت ياد شده باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - ص - 38 - 5 - 3
3 - توحيد و يكتاپرستى و نفى شرك و چندگانه پرستى ، اساس دعوت پيامبراسلام (صلی الله علیه و آله)
أجعل الألهة إلهًا وحدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - فصلت - 41 - 6 - 7
7 - توحيد ، سرلوحه و اساس دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
يوحى إلىّ أنّما إلهكم إله وحد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 15 - 18
18 - برپايى عدالت ، از اهداف اصلى دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله)
فادع . .. و أُمرت لأعدل بينكم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 8 - 1
1 - ايمان به خداوند ، محور دعوت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) و اصلى ترين هدف رسالت آن حضرت
و ما لكم لاتؤمنون باللّه و الرسول يدعوكم لتؤمنوا بربّكم
«لام» در «لتؤمنوا» براى غايت است. از اين كه ايمان به خدا، تنها هدف و غايت رسالت قرار داده شده، مطلب بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 2 - 6
6 - تلاوت آيات الهى ، تزكيه نفوس و تعليم كتاب و حكمت ، اصول و محور هاى برنامه رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) در هدايت خلق
يتلوا عليهم ءايته و يزكّيهم و يعلّمهم الكتب و الحكمة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - مدثر - 74 - 2 - 2
2 - انذار و اخطار به مردم ، رسالت اصلى پيامبر (صلی الله علیه و آله) و نقطه آغازين دعوت آن حضرت
قم فأنذر
برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه اين سوره، از سوره هايى است كه در مراحل اوليه رسالت پيامبراسلام(صلی الله علیه و آله) نازل شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 4
4 - نجات بنى اسرائيل از شكنجه و آزار فرعونيان و بيرون آوردن آنان از محدوده حكومت فرعون ، از اهداف مهم رسالت موسى و هارون ( ع ) بود .
فقولا إنّا رسولا ربّك فأرسل معنا بنى إسرءيل و لاتعذّبهم
«فا» در «فأرسل» تفريع بر «إنّا رسولا ربّك» است و مى رساند كه كوچ دادن بنى اسرائيل، از رسالت هاى الهى موسى و هارون(ع) بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - فرقان - 25 - 35 - 5
5 - رسالت و مسؤوليت اصلى هدايت و رهبرى جامعه بر دوش حضرت موسى ( ع ) بود و هارون تنها نقش معاونت و مشاورت او را بر عهده داشت .
و لقد ءاتينا موسى الكتب و جعلنا معه أخاه هرون وزيرًا
برداشت فوق، به خاطر اين نكته است كه دريافت كننده كتاب و شريعت، حضرت موسى(ع) بود و برادرش هارون، تنها به عنوان معاون و مشاور او معرفى گرديده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 10 - 5
5 - مبارزه باظلم و ظالمان و ايجاد عدالت اجتماعى ، در رأس وظايف موسى ( ع ) قرار داشت .
و إذ نادى . .. أن ائت القوم الظلمين
تعبير «أن ائت القوم الظالمين» به جاى «ائت فرعون و قومه» نشان مى دهد كه هدف الهى از رسالت موسى، مبارزه با ظلم و بى عدالتى است كه جامعه فرعونى گرفتار آن شده بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 24 - 5
5 - بيان توحيد و يگانگى پروردگار ، مهم ترين پيام عقيدتى موسى ( ع ) براى فرعونيان
إنّا رسول ربّ العلمين . .. قال فرعون و ما ربّ العلمين . قال ربّ السموت و الأر
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 47 - 7
7 - مبارزه با شرك و دعوت مردم به ربوبيت مطلق خداوند بر جهان هستى ، پيام اصلى حضرت موسى ( ع )
قالوا ءامنّا بربّ العلمين
برداشت ياد شده از اعتراف ساحران در حضور موسى(ع)، به ربوبيت مطلق خداوند بر جهان به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - نمل - 27 - 12 - 6
6 - مبارزه با فسق و تجاوزگرى فرعون و فرعونيان ، در رأس برنامه ها و وظايف موسى
فى تسع ءايت إلى فرعون و قومه إنّهم كانوا قومًا فسقين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 24 - 5
5 - مبارزه با عوامل و سردمداران كفر و فساد و اصلاح نظام اجتماعى حاكم ، سرلوحه رسالت موسى ( ع ) و مرحله نخستين نهضت او
لقد أرسلنا موسى . .. إلى فرعون و هم-ن و قرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 27 - 11
11 - اعتقاد به روز حساب ، از اصول دعوت موسى ( ع )
لايؤمن بيوم الحساب
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 46 - 12
12 - دعوت به توحيد ربوبى ، برجسته ترين عنصر در رسالت حضرت موسى ( ع )
فقال إنّى رسول ربّ العلمين
از اين كه موسى(ع) در اولين گام رسالت خويش، از ربوبيت خداوند سخن به ميان آورده است، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 106 - 5
5 - دعوت به تقوا ، محور تبليغات و هدايت گرى نوح ( ع )
إذ قال لهم أخوهم نوح ألاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 110 - 4
4 - دعوت به تقوا و پيروى از حق ، محور تبليغ و هدايت گرى نوح ( ع )
ألاتتّقون . .. فاتّقوا اللّه و أطيعون ... فاتّقوا اللّه و أطيعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - طه - 20 - 47 - 4
4 - نجات بنى اسرائيل از شكنجه و آزار فرعونيان و بيرون آوردن آنان از محدوده حكومت فرعون ، از اهداف مهم رسالت موسى و هارون ( ع ) بود .
فقولا إنّا رسولا ربّك فأرسل معنا بنى إسرءيل و لاتعذّبهم
«فا» در «فأرسل» تفريع بر «إنّا رسولا ربّك» است و مى رساند كه كوچ دادن بنى اسرائيل، از رسالت هاى الهى موسى و هارون(ع) بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 124 - 5
5 - دعوت به تقوا ، محور تبليغات و هدايت گرى هود پيامبر
إذ قال لهم أخوهم هود ألاتتّقون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 12،18
12 - تطبيق نشانه هاى پيامبرِ نويد داده شده در تورات و انجيل بر پيامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) جاى هيچ ترديدى براى يهود و نصارا نداشت .
الذى يجدونه مكتوبا عندهم
آنچه در تورات و انجيل آمده، نشانهاى پيامبر(صلی الله علیه و آله) است، ولى خداوند با جمله «يجدونه . .. » بيان مى كند كه اهل كتاب خود پيامبر را در تورات و انجيل مى يابند. نكته اين تعبير اين است كه تطبيق نشانه هاى موجود در تورات و انجيل بر پيامبر(صلی الله علیه و آله)، قطعى بوده و جاى هيچ ترديدى براى آنان نداشته است.
18 - امر به معروف و نهى از منكر ، حلال دانستن پاكيزه ها و حرام شمردن ناپاكى ها ، از علامت هاى موجود در تورات و انجيل براى شناسايى پيامبر اسلام
الذى يجدونه . .. يأمرهم بالمعروف ... و يحل لهم الطيبت و يحرم عليهم الخبئث
جمله هاى «يأمرهم و . .. » حال براى ضمير مفعولى در «يجدونه» است و لذا مى رساند كه مفاد اين جمله ها به عنوان صفات پيامبر موعود در تورات و انجيل بيان شده است. بر اين اساس مى توان گفت كه از اهداف بيان اين ويژگيها در تورات و انجيل، راهنمايى اهل كتاب است به امورى كه بايد در شناسايى پيامبر موعود در نظر داشته باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 144 - 9
9 - خداوند از موسى ( ع ) خواست تا در برابر نعمت رسالت و شايستگى شنيدن سخن خدا ، وى را سپاس گويد و از شاكران شود .
اصطفيتك على الناس برسلتى و بكلمى . .. و كن من الشكرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 151 - 3
3 - تغيير قبله از بيت المقدس به مسجدالحرام ، نعمتى بزرگ در رديف نعمت رسالت
فولوا وجوهكم شطره . .. لعلكم تهتدون. كما أرسلنا فيكم رسولا
برداشت فوق مبتنى بر اين است كه كاف در «كما» براى تشبيه باشد. بر اين مبنا تغيير قبله - كه از آيه قبل به دست مى آيد - «مشبّه» و ارسال پيامبر «مشبّه به» مى باشد و تشبيه مسأله قبله به نعمت رسالت، نشانگر عظمت آن مسأله و بزرگى آن نعمت است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 152 - 4
4 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) و تغيير قبله از بيت المقدس به مسجدالحرام ، از نعمتهايى كه مسلمانان بايد به پاس آنها ، همواره به ياد خدا باشند .
فولوا وجوهكم شطره . .. كما أرسلنا فيكم رسولا ... فاذكرونى
برداشت فوق از حرف «فاء» كه «اذكرونى» را بر نعمتهاى ياد شده (تغيير قبله و رسالت پيامبر(صلی الله علیه و آله)) تفريع كرده است، به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - نازعات - 79 - 17 - 7
7 - رسالت موسى ( ع ) ، فراتر از هدايت و رهبرى بنى اسرائيل بود .
اذهب إلى فرعون إنّه طغى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 29 - 8
8 - رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، روشن و بدون ابهام
جاءهم . .. رسول مبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - انبياء - 21 - 107 - 4
4- اسلام و رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، جهانى و براى همه انسان ها و نه اختصاص يافته به گروهى خاص است .
و ما أرسلنك إلاّ رحمة للعلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - شورى - 42 - 7 - 6
6 - رسالت پيامبر اسلام ، جهانى بوده و اختصاص به مردم مكه ندارد .
أوحينا إليك . .. لتنذر أُمّ القرى و من حولها
مراد از «من حولها»، مى تواند تمامى انسان هاى روى زمين باشد و اين تعبير نشانگر آن است كه خداوند، مكه را به عنوان مركز به حساب آورده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 28 - 9
9- اسلام ، دين جهانى و رسالت پيامبراكرم (صلی الله علیه و آله) ، رسالتى همگانى است .
أرسل رسوله . .. ليظهره على الدين كلّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 6
6- محمد (صلی الله علیه و آله) ، داراى رسالت جهانى و پيروز بر همه مكاتب و اديان
ليظهره على الدين كلّه . .. محمّد رسول اللّه
از اين كه خداوند، پس از وعده به غلبه اسلام بر تمامى اديان نام شخص پيامبر(صلی الله علیه و آله) را مطرح ساخته است; مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 3 - 5
5 - رسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، منحصر به مردم زمان او نبوده است و او مبعوث براى همه نسل ها و عصر ها است .
هو الذى بعث فى الأُمّيّن . .. و ءاخرين منهم لمّا يلحقوا بهم
در صورتى كه «آخرين» عطف بر «اُمّيين» باشد، مطلب بالا قابل استفاده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - هود - 11 - 51 - 1،3،5
1- هود ( ع ) ، به مردم خويش اعلام كرد كه در برابر ابلاغ رسالت كمترين مزدى از آنان نخواهد خواست .
يقوم لاأسئلكم عليه أجرًا
3- هود ( ع ) ، پاداش نخواستن از مردم را ، نشانه اى بر صداقت خويش در ادعاى نبوت دانست .
لاأسئلكم عليه أجرًا إن أجرى إلاّ على الذى فطرنى أفلاتعقلون
در برداشت فوق ، جمله «أفلاتعقلون» در ارتباط با «لاأسئلكم . ..» معنا شده است. بر اين اساس ، هود(ع) به مردم مى گويد: اگر در اين معنا انديشه كنيد كه من هيچ مزدى از شما درخواست نمى كنم ، خواهيد فهميد كه در ادعاى نبوت راستگو هستم.
5- هود ( ع ) ، به قومش اعلام كرد كه پاداش رسالتش ، تنها برعهده خداوند است .
قال يقوم . .. إن أجرى إلاّ على الذى فطرنى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 104 - 10
10 - تنها دعوتگران به خير و امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ، اهل رستگارى هستند .
و لتكن منكم . .. اولئك هم المفلحون
بنابراينكه مشاراليه «اولئك»، دعوت كنندگان به خير و امركنندگان و نهى كنندگان باشند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 9
9 - اميد به سعادت و رستگارى ، ناسازگار با غفلت از ياد خدا و بيگانگى با آن
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 11
11 - انسان ، در اشتياق رستگارى و نيازمند راهنمايى ، براى تشخيص راه ها و مصاديق آن
ذلك هو الفوز المبين
تأكيد با ضمير فصل در زمينه نماياندن رستگارى راستين، نشانگر آن است كه اولاً انسان در نهاد خودش، عشق به رستگارى دارد و ثانياً دستيابى به آن، نيازمند هدايت و راهنمايى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 3
3 - اطمينان به رستگارى و سعادت اخروى ، آرزوى هر فرد مؤمن است0
قد أفلح المؤمنون
واژه «قد»، مقابل واژه «لمّا» است; يعنى، «قد» براى تثبيت چيزى است كه مورد توقع و انتظار مى باشد و «لمّا» براى نفى آن چيز است. بنابراين تركيب «قد أفلح المؤمنون»، بيانگر بشارت به اهل ايمان است كه نگران فرجام اخروى خود نباشند و مطمئن باشند كه زندگى اخروى آنان، سرشار از شادكامى و قرين سعادت و خوشبختى خواهد بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 2
2 - برخوردارى مشركان و كافران از رفاه و در اختيار داشتن امكانات دنيوى ، نشان رستگارى آنان نيست .
لا يفلحون. متع فى الدنيا
جمله «متاع فى الدنيا» پاسخ از پرسش مقدر است ; يعنى، بعد از اينكه خداوند درباره مشركان افترازننده فرمود: «آنان رستگار نخواهند بود»، اين سؤال پيدا مى شود كه: پس آن همه رفاه و برخوردارى از امكانات دنيوى در زندگى آنان چه معنايى دارد؟ خداوند پاسخ داد: «متاع فى الدنيا . .. ».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 8
8 - مؤمنانِ همواره به ياد خدا ، بايد به سعادت و رستگارى خويش اميدوار باشند .
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 5
5 - خداوند ، خواهان اميدوار بودن مؤمنان شايسته كردار ، به سعادت اخروى خويش
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «عسى» براى ترجّى باشد. در اين صورت - چون ترجّى درباره خداوند معنا ندارد - مراد ترجّى از جانب مؤمنان خواهد بود; يعنى، «فليتوقّع الفلاح».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 1،2
1 - نجات از عذاب الهى و دستيابى به زندگى جاودانه بهشتى و رستگارى بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .
و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم . لمثل هذا فليعمل العملون
«لام» در «لمثل» براى تعليل و «هذا» اشاره به مضامين آيات گذشته است كه درباره رهايى از عذاب الهى و نيل به بهشت جاودان بود.
2 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ( رستگارى بزرگ ) ، تنها هدف شايسته براى هرگونه سعى و تلاش در زندگى آدمى
لمثل هذا فليعمل العملون
از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فليعمل) - كه مفيد حصر است - برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 5
5 - نجات و رستگارى مردم ، هدف و محور تمامى تلاش هاى ارشادى ، سياسى و اجتماعى مؤمن آل فرعون
و قال رجل مؤمن من ءال فرعون يكتم إيمنه . .. و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 9 - 3
3 - خداوند ، در تأكيد بر رستگارى اهل تزكيه ، به « خورشيد و نور آن » ، « ماه » ، « روز و شب » ، « آسمان و زمين » ، « روح » و « ذات خويش » ، سوگند ياد كرده است .
و الشمس . .. قد أفلح من زكّيها
جمله «قد أفلح . ..» جواب قسم هايى است كه از آغاز سوره مطرح شده بود. برخى آن را جمله معترضه دانسته، جواب قسم را جمله «كذّبت ثمود...» و يا محذوف دانسته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 4
4 - سعادت اخروى ، بشارت أكيد خدا به مؤمنان
قد أفلح المؤمنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 1
1 - نجات از عذاب الهى و دستيابى به زندگى جاودانه بهشتى و رستگارى بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .
و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم . لمثل هذا فليعمل العملون
«لام» در «لمثل» براى تعليل و «هذا» اشاره به مضامين آيات گذشته است كه درباره رهايى از عذاب الهى و نيل به بهشت جاودان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 2
2 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ( رستگارى بزرگ ) ، تنها هدف شايسته براى هرگونه سعى و تلاش در زندگى آدمى
لمثل هذا فليعمل العملون
از تقدم جار و مجرور (لمثل) بر عامل خود (فليعمل) - كه مفيد حصر است - برداشت ياد شده به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 28
28 - رستگارى و ظفرمندى ، فرجام قطعى حزب خدا ( مؤمنان راستين )
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 28
28 - رستگارى و ظفرمندى ، فرجام قطعى حزب خدا ( مؤمنان راستين )
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 41 - 2،6
2 - اظهار شگفتى مؤمن آل فرعون از فراخواندن قوم خود ، به نجات و رستگارى و دعوت آنان از او به سرنوشت هلاكت بار دوزخ
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة و تدعوننى إلى النار
استفهام در «مالى» براى تعجب است.
6 - مؤمنان ، وظيفه دار فراخواندن مردم به نجات و رستگارى
و يقوم مالى أدعوكم إلى النجوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 30 - 10
10 - برخوردارى انسان از رحمت گسترده الهى در قيامت ، رستگارى واقعى و آشكار
فيدخلهم ربّهم فى رحمته ذلك هو الفوز المبين
برداشت بالا با توجه به ضمير فصل «هو» است كه تأكيد را افاده كرده و رستگارى واقعى را مى نماياند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 4
4 - فلاح و راستگارى اخروى براى مؤمنان شايسته كردار ، از سوى خداوند تضمين شده است .
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برخى از مفسران برآنند كه كريمان عادت دارند كه وعده هايشان را در قالب «عسى أن يكون. ..» بيان كنند. بنابراين «عسى» در اين آيه، براى تحقيق است و نه ترجّى. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 12
12 - مؤمنان ، داراى حيات جاودان و آكنده از سعادت و رستگارى در آخرت
خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 4،5
4 - فلاح و راستگارى اخروى براى مؤمنان شايسته كردار ، از سوى خداوند تضمين شده است .
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برخى از مفسران برآنند كه كريمان عادت دارند كه وعده هايشان را در قالب «عسى أن يكون. ..» بيان كنند. بنابراين «عسى» در اين آيه، براى تحقيق است و نه ترجّى. برداشت ياد شده بر پايه همين احتمال است.
5 - خداوند ، خواهان اميدوار بودن مؤمنان شايسته كردار ، به سعادت اخروى خويش
من . .. ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
برداشت ياد شده بدان احتمال است كه «عسى» براى ترجّى باشد. در اين صورت - چون ترجّى درباره خداوند معنا ندارد - مراد ترجّى از جانب مؤمنان خواهد بود; يعنى، «فليتوقّع الفلاح».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 24 - 6
6 - علاقه شديد پيامبران الهى ، نسبت به هدايت و رستگارى انسان ها
قل أوَ لو جئتكم بأهدى ممّا وجدتم عليه ءاباءكم
پيامبران، در برابر مخالفت هاى مؤكد قوم خويش (إنّا وجدنا . .. إنّا على آثارهم) با لحنى نرم و ملايم آنان را به مسير آيين توحيد فرامى خواندند، از اين مطلب، شيفتگى شديد آنان به هدايت انسان ها استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 38 - 15
15 - كسانى كه به خاطر خداوند ، انفاق مى كنند ، قطعاً رستگارند .
فأَت ذا القربى حقّه . .. يريدون وجه اللّه و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 9 - 1
1 - پاك سازندگان و رشد دهندگان روح خويش ، اهل نجات اند و به هدف اصلى دست يافته و همواره در خوبى خواهند ماند .
قد أفلح من زكّيها
«زكاة» در لغت عرب، در اصل به معناى «طهارت»، «نمو»، «بركت» و «ستودن» است (نهايه ابن اثير) معناى اول و دوم، با آيه شريفه تناسب بيشترى دارد. «فلاح»; يعنى، پيروزمندى و رسيدن به مقصود (مفردات) و به معناى نجات و باقى ماندن
در خوبى (قاموس) نيز آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 7
7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، رستگارند .
الذين يقيمون الصلوة . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 7
7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، رستگارند .
الذين يقيمون الصلوة . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 89 - 7
7 - دستيابى به بهشت جاودان و نعمت هاى آن ، رستگارى بزرگ است .
ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 60 - 1،2
1 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ، فوز عظيم و رستگارى بزرگ براى انسان ها است .
فى جنّ-ت النعيم . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم
2 - بندگان مخلَص خدا ، برخوردار از فوز عظيم و رستگارى بزرگ الهى
عباد اللّه المخلصين . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 1
1 - نجات از عذاب الهى و دستيابى به زندگى جاودانه بهشتى و رستگارى بزرگ ، سزاوار هرگونه عمل و تلاش است .
و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم . لمثل هذا فليعمل العملون
«لام» در «لمثل» براى تعليل و «هذا» اشاره به مضامين آيات گذشته است كه درباره رهايى از عذاب الهى و نيل به بهشت
جاودان بود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 57 - 3
3- راه يابى به بهشت جاودان و نعمت هاى بى پايان آن ، رستگارى بزرگ و راستين
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 16
16 - ره يابى به بهشت جاودان و زودوده شدن گناهان ، رستگارى بزرگ و حقيقى در بينش الهى
و كان ذلك عند اللّه فوزًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 10
10 - دستيابى به غفران الهى و نعمت هاى جاودان بهشت ، رستگارى بزرگى است .
يغفر لكم ذنوبكم . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 12
12 - آمرزش گناهان و دستيابى به بهشت ، كاميابى بزرگ است .
يكفّر عنه سيّئاته و يدخله جنّ-ت . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 29
29 - حزب خدا ( مؤمنان راستين ) ، تنها حزب ظفرمند و رستگار
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
قرآن قبلاً درباره حزب شيطان فرمود: «ألا إنّ حزب الشيطان هم الخاسرون» و درباره حزب خدا مى فرمايد: «ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون» (حزب خدا فرجامى جز پيروزى و رستگارى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 17
17 - ورود به بهشت جاودان ، كاميابى واقعى است و نه سرخوشى ها و پيروزى هاى مقطعى زندگى دنيوى .
و كان ذلك عند اللّه فوزًا عظيمًا
تصريح به «كان ذلك. ..»، مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه اگر صلح حديبيه، در نظر شما يك پيروزى و مايه خشنودى است; توجه داشته باشيد كه اين امور زودگذر است و رستگارى واقعى در بهشت مى باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 14 - 2
2 - مردمان تذكّرپذير و اهل خشيت ، انسان هايى پاك ، و رستگارند .
سيذّكّر من يخشى . .. قد أفلح من تزكّى
مصداق مورد نظر از «من تزكى» - به قرينه آيات پيشين - همان مصاديق «من يخشى» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 8 - 3
3 - فلاح و رستگارى آدمى در قيامت در گرو داشتن اعمال و عقايد وزين و داراى ثقل است.
فمن ثقلت موزينه فأولئك هم المفلحون
كلمه «موازين» در برداشت فوق جمع موزون گرفته شده است. بنابراين مراد از «موازين» اعمال و عقايدى است كه در قيامت مورد توزين و سنجش قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 57 - 3
3- راه يابى به بهشت جاودان و نعمت هاى بى پايان آن ، رستگارى بزرگ و راستين
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 9 - 1
1 - پاك سازندگان و رشد دهندگان روح خويش ، اهل نجات اند و به هدف اصلى دست يافته و همواره در خوبى خواهند ماند .
قد أفلح من زكّيها
«زكاة» در لغت عرب، در اصل به معناى «طهارت»، «نمو»، «بركت» و «ستودن» است (نهايه ابن اثير) معناى اول و دوم، با آيه شريفه تناسب بيشترى دارد. «فلاح»; يعنى، پيروزمندى و رسيدن به مقصود (مفردات) و به معناى نجات و باقى ماندن در خوبى (قاموس) نيز آمده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 3
3 - مؤمنان صابر ، تنها گروه رستگار در قيامت
أنّهم هم الفائزون
ذكر ضمير فصل (هم)، بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 119 - 13
13 - رستگارى و پيروزى بزرگ در قيامت ، ويژه راستگويان و راستكرداران
هذا يوم ينفع الصدقين . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 102 - 5
5 - رستگارى و سعادت جاودانى ، تنها از آنِ دارندگان اعمال صالح و گران وزن
فمن ثقلت موزينه فأُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 100 - 18
18 - فلاح و رستگارى صاحبان خرد ، تنها در پرتو ، تقوا ميسر است .
فاتقوا اللّه ياولى الالبب لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 14 - 2
2 - مردمان تذكّرپذير و اهل خشيت ، انسان هايى پاك ، و رستگارند .
سيذّكّر من يخشى . .. قد أفلح من تزكّى
مصداق مورد نظر از «من تزكى» - به قرينه آيات پيشين - همان مصاديق «من يخشى» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 119 - 14
14 - مسيح ( ع ) انسانى رستگار و نايل به فوزى بس عظيم
ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 2
2 - تنها تقوا پيشگان رستگارند .
هدًى للمتقين . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 61 - 2
2 - تقواپيشگان ، مردمى رستگار و كامياب اند .
و ينجّى اللّه الذين اتّقوا بمفازتهم
«مفازة» (مصدر ميمى از «فوز») به معناى فلاح (رستگارى و كاميابى) است. «با» در «بمفازتهم» براى ملابست است; يعنى، خداوند تقواپيشگان را همراه با كاميابى شان، از عذاب نجات خواهد داد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 12
12 - رستگارى و كاميابى واقعى ، تنها از آنِ پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين و مجاهد است .
و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 8
8 - محسنان ، تنها كسانى اند كه به آرمان ها و آرزو هاى خود دست مى يابند .
للمحسنين . .. و أُولئك هم المفلحون
«فلاح» در لغت به معناى «چيره شدن و دستيابى به آرزو (ادراك بغية)» است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 60 - 2
2 - بندگان مخلَص خدا ، برخوردار از فوز عظيم و رستگارى بزرگ الهى
عباد اللّه المخلصين . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 7
7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، رستگارند .
الذين يقيمون الصلوة . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند - بر
خلاف توهم گروهى از مسلمانان - اهل نجات و رستگارى هستند .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 4
4 - سعادت و رستگارى مؤمنان در گرو جهاد و كثرت ياد خداست .
إذا لقيتم فئة فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
در برداشت فوق «فلاح» به معناى سعادت و رستگارى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 12
12 - رستگارى و كاميابى واقعى ، تنها از آنِ پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين و مجاهد است .
و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 1،5،6
1 - مؤمنان ، گروه رستگار و سعادت مندند .
قد أفلح المؤمنون
رسيدن به مراد و رستگار شدن را «فلاح» گويند.
5 - « يونس بن ظبيان عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : كان يقول لى كثيراً يا يونس سلّم تسلم ، فقلت له تفسير هذه الآية « قد أفلح المؤمنون » قال تفسيره قد أفلح المسلّمون ، إنّ المسلّمين هم النجباء يوم القيامة ;
يونس بن ظبيان مى گويد: امام صادق(ع) بارها به من فرمود: اى يونس تسليم باش تا در امان باشى گفتم: تفسير آيه «قد أفلح المؤمنون» [چيست؟] فرمود: يعنى، اهل تسليم، ظفريافتند. همانا اهل تسليم روز قيامت شريف و بزرگواراند».
6 - « عن أبى جعفر ( ع ) قال : إنّ اللّه عزّوجلّ أعطى المؤمن . . . الفلح فى الآخرة . . . ثمّ قرء . . . « قد أفلح المؤمنون » إلى قوله : « هم فيها خالدون » ;
از امام باقر(ع) روايت شده است كه فرمود: همانا خداوند- عزّوجلّ - به مؤمن رستگارى را در آخرت عطا كرده است . سپس امام(ع) آيه «قد أفلح المؤمنون» را خواند تا «هم فيها خالدون».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 3
3 - مؤمنان صابر ، تنها گروه رستگار در قيامت
أنّهم هم الفائزون
ذكر ضمير فصل (هم)، بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 10
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - مجادله - 58 - 22 - 29
29 - حزب خدا ( مؤمنان راستين ) ، تنها حزب ظفرمند و رستگار
ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون
قرآن قبلاً درباره حزب شيطان فرمود: «ألا إنّ حزب الشيطان هم الخاسرون» و درباره حزب خدا مى فرمايد: «ألا إنّ حزب اللّه هم المفلحون» (حزب خدا فرجامى جز پيروزى و رستگارى ندارند).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 8
8 - مؤمنانِ همواره به ياد خدا ، بايد به سعادت و رستگارى خويش اميدوار باشند .
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 15 - 7
7 - نمازگزاران ، در صورتى رستگاراند كه از تزكيه و ياد خدا برخوردار باشند .
قد أفلح من تزكّى . و ذكر اسم ربّه فصلّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 119 - 13
13 - رستگارى و پيروزى بزرگ در قيامت ، ويژه راستگويان و راستكرداران
هذا يوم ينفع الصدقين . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 90 - 11،12
11 - پرهيز از شراب خوارى ، قماربازى و مظاهر شرك ، زمينه ساز نيل به فلاح و رستگارى *
انما الخمر و الميسر و الانصاب و الازلم . .. فاجتنبوه لعلكم تفلحون
12 - دورى جستن از پليدى ها و كردار هاى شيطانى زمينه ساز رسيدن به فلاح و رستگارى
رجس من عمل الشيطن فاجتنبوه لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 100 - 16،17
16 - تقوا زمينه فلاح و رستگارى است .
فاتقوا اللّه . .. لعلكم تفلحون
17 - پرهيز از پليد و ناپاك و گرايش به پاكى ها ، زمينه نيل به فلاح و رستگارى
لايستوى الخبيث و الطيب . .. لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 69 - 16،21،22
16 - هود ( ع ) به منظور ايجاد زمينه رستگارى در قوم خويش آنان را به يادآورى دو نعمت بزرگ الهى ( جانشينى قوم نوح ، برخوردارى از نيرويى چشمگير ) فراخواند .
و اذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد قوم نوح . .. لعلكم تفلحون
21 - يادآورى نعمت هاى الهى ، داراى تأثيرى بسزا در توجه آدمى به خدا و دستيابى به رستگارى است .
فاذكروا ءالاء اللّه لعلكم تفلحون
22 - پذيرش انذار ها و رهنمود هاى انبيا ، زمينه ساز نيل آدمى به فلاح و رستگارى است .
لينذركم . .. فاذكروا ءالاء اللّه لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 22
22 - شناخت راه رستگارى و دستيابى به آن ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) و پيروى از اوست .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
متعلق «تهتدون»، به قرينه «أولئك هم المفلحون» در آيه قبل، رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 14
14 - رستگارى و كاميابى واقعى در پرتو ايمان و جهاد است نه در سايه عافيت طلبى و ترك جهاد
رضوا بأن يكونوا مع الخوئف . .. لكن الرسول ... جهدوا ... و أولئك هم المفلحون
«فلاح» به معناى دستيابى به كمال مطلوب است (مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 171 - 3
3 - نجات و رستگارى انسان ، در پرتو ايمان او است ; و نه در پيوند هاى خويشاوندى .
فنجّينه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغبرين
استثنا شدن همسر لوط، نشان مى دهد كه وى جزء مؤمنان نبوده است; گرچه عضو خانواده لوط(ع) بوده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 10
10 - رستگارى ، تنها در پرتوِ اقامه نماز و پرداخت زكات و يقين به آخرت است .
الذين يقيمون الصلوة و . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - جمعه - 62 - 10 - 7
7 - ذكر و ياد هميشگى خداوند ، زمينه دستيابى انسان به سعادت و رستگارى است .
و اذكروا اللّه كثيرًا لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 9
9 - ايمان و تقواپيشگى ، زمينه ساز رسيدن به رستگارى و كاميابى در دنيا و آخرت است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة ... ذلك هو ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 1
1 - رسيدن به رستگارى اخروى ، در گرو پرداخت زكات است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 5 - 1
1 - دستيابى به رستگارى اخروى ، در گرو داشتن عفت و پاك دامنى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لفروجهم حفظون
«فروج »(جمع «فَرْج») كنايه از شرمگاه است. «حفظ» (مصدر «حافظون») به معناى صيانت و نگه دارى است; يعنى: «و آنان كه دامن هاى خود را [پاك] نگه مى دارند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 1
1 - دستيابى به رستگارى اخروى ، در گرو داشتن خصلت امانت دارى و پايبندى به عهد و پيمان
قدأفلح المؤمنون. ..والذين هم لأمن-تهموعهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 67 - 2
2 - رستگارى و سعادت اخروى ، در گرو توبه ، ايمان و عمل صالح
فأمّا من تاب و ءامن و عمل صلحًا فعسى أن يكون من المفلحين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 61 - 3
3 - سعادت و رستگارى بزرگ ( بهشت جاودانه ) ، در سايه عمل و كوشش ميسر است .
إنّ هذا لهو الفوز العظيم . لمثل هذا فليعمل العملون
برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند براى نيل به فوز عظيم، تنها بر عمل انسان تكيه كرده و به آن توصيه فرموده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 9
9 - ايمان و تقواپيشگى ، زمينه ساز رسيدن به رستگارى و كاميابى در دنيا و آخرت است .
الذين ءامنوا و كانوا يتقون. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة ... ذلك هو ا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 32
32 - توبه و بازگشت از گناه و خطا ، زمينه ساز فلاح و رستگارى مؤمنان
و توبوا إلى اللّه جميعًا أيّه المؤمنون لعلّكم تفلحون
برداشت ياد شده، به خاطر اين نكته است كه «لعلّ» براى تعليل و جمله «لعلّكم تفلحون» استئنافيه تعليليه است; يعنى به اين سبب توبه كنيد كه به سعادت و رستگارى برسيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 1
1 - دستيابى به سعادت اخروى ، مشروط به روى گردانى از كار هاى بيهوده و سخنان بى فايده است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم عن اللغو معرضون
«الذين» در آيه فوق عطف بر «الذين» در آيه پيش و در معناى نعت ديگرى براى «المؤمنون» مى باشد. «لغو» به سخن و كار بيهوده و عبث گفته مى شود. «ال» در «اللغو»، «ال» جنس و مفيد استغراق است. بنابراين «اللغو» شامل هر سخن بيهوده و هر كار عبث و بى فايده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 24
24 - رستگارى همگان ، حتى يهود و نصارا ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دفاع از او در مقابل دشمنان و تقويت وى در پيشبرد رسالت است .
فالذين ءامنوا و عزّروه و نصروه . .. أولئك هم المفلحون
«تعزير» به معناى يارى كردن با شمشير است. بنابراين «الذين ... عزّروه» كسانى هستند كه از پيامبر در مقابل هجوم دشمنان دفاع مى كنند. «نصر» به معناى مطلق يارى كردن است، ولى چون «نصروه» در مقابل «عزّروه» قرار گرفته، مراد از آن يارى دادن در غير مسائل دفاعى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 13
13 - دستابى به بهشت ، كاميابيى بس بزرگ براى مؤمنان
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 5
5 - رستگارى انسان در گرو ايمان به اصول اعتقادى دين و پايبندى به اركان عملى آن است .
الذين يؤمنون . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 189 - 21
21 - رستگارى انسان ها در گرو رعايت تقوا و پرهيز از گناهان است .
و اتقوا اللّه لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 101 - 6
6 - تمسك به خدا و پيروى كامل از او ، موجب نجات اهل ايمان از اغوا هاى دشمنان در به كفر كشانيدن آنان است .
ان تطيعوا فريقاً . .. و من يعتصم باللّه فقد هُدى الى صراط مستقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
2 - آل عمران - 3 - 104 - 10،11
10 - تنها دعوتگران به خير و امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر ، اهل رستگارى هستند .
و لتكن منكم . .. اولئك هم المفلحون
بنابراينكه مشاراليه «اولئك»، دعوت كنندگان به خير و امركنندگان و نهى كنندگان باشند.
11 - نقش بنيادين دعوت به خير و امر به معروف و نهى از منكر ، در رستگارى جامعه
و لتكن منكم امّة . .. و اولئك هم المفلحون
بنابراينكه مشاراليه «اولئك» جامعه اسلامى باشد; يعنى تنها خودِ امركنندگان به معروف و نهى كنندگان از منكر رستگار نيستند، بلكه افراد جامعه بخاطر وجود چنين افرادى بهره مند از رستگارى هستند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 130 - 12،13
12 - لزوم رعايت تقوا براى نيل به فلاح و رستگارى
و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون
13 - پرهيز از رباخوارى و رعايت تقواى الهى در امور اقتصادى ، زمينه فلاح و رستگارى جامعه
لا تأكلوا الرّبوآ . .. و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 131 - 9
9 - رستگارى و عذاب ، دو فرجام متفاوت براى تقواپيشگان و كافران
و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 13 - 9
9 - رعايت حدود الهى ( احكام و قوانين ارث و . . . ) و اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله) ، رستگارى بزرگ
تلك حدود اللّه و من يطع اللّه و رسوله . .. و ذلك الفوز العظيم
«ذلك» مى تواند اشاره باشد به اطاعت خدا و رسول كه از موارد آن رعايت احكام و قوانين ارث و حدود الهى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 35 - 14،15
14 - فلاح و رستگارى در گرو تقواپيشگى ، پى جويى شيوه ها و ابزار هاى سير و سلوك تا مقام قرب خداوند و پيكار در راه او
اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة و جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
15 - رشد ، رستگارى و سعادت انسان ، هدف برنامه ها و تكاليف الهى
اتقوا اللّه و ابتغوا إليه الوسيلة و جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 69 - 9
9 - ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها
إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 90 - 13
13 - فلاح و رستگارى ، از اهداف تشريع احكام دين
انما الخمر . .. فاجتنبوه لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 92 - 7
7 - فلاح و رستگارى پيامد اطاعت خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)
فاجتنبوه لعلكم تفلحون . .. و اطيعوا اللّه و اطيعوا الرسول
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 22
22 - رشد و فلاح آدمى در پرتو ايمان ، عمل صالح ، تقوا و احسان
ليس على الذين ءامنوا . .. و احسنوا و اللّه يحب المحسنين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 100 - 18،19
18 - فلاح و رستگارى صاحبان خرد ، تنها در پرتو ، تقوا ميسر است .
فاتقوا اللّه ياولى الالبب لعلكم تفلحون
19 - نيل انسان ها به فلاح و رستگارى از جمله اهداف امر الهى به تقواپيشگى است .
فاتقوا اللّه ياولى الالبب لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 6
6 - رهايى از عذااب قيامت و دريافت رحمت الهى، رستگارى و سعادت آشكار است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه و ذلك الفوز المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 14
14 - حركت بر محور يگانگى خدا و رسالت پيامبر اكرم(صلی الله علیه و آله)، راه رسيدن به فلاح و رستگارى
قل أى شىء أكبر شهدة . .. الذين ءاتينهم الكتب ... إنه لايفلح الظلمون
چون شرك و افترا ظلم و مانع رستگارى است، در نتيجه توحيد و پرهيز از افترا به خدا راهى براى رسيدن به فلاح است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - اعراف - 7 - 8 - 3
3 - فلاح و رستگارى آدمى در قيامت در گرو داشتن اعمال و عقايد وزين و داراى ثقل است.
فمن ثقلت موزينه فأولئك هم المفلحون
كلمه «موازين» در برداشت فوق جمع موزون گرفته شده است. بنابراين مراد از «موازين» اعمال و عقايدى است كه در قيامت مورد توزين و سنجش قرار مى گيرد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 157 - 24،25،27
24 - رستگارى همگان ، حتى يهود و نصارا ، در گرو ايمان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، دفاع از او در مقابل دشمنان و تقويت وى در پيشبرد رسالت است .
فالذين ءامنوا و عزّروه و نصروه . .. أولئك هم المفلحون
«تعزير» به معناى يارى كردن با شمشير است. بنابراين «الذين ... عزّروه» كسانى هستند كه از پيامبر در مقابل هجوم دشمنان دفاع مى كنند. «نصر» به معناى مطلق يارى كردن است، ولى چون «نصروه» در مقابل «عزّروه» قرار گرفته، مراد از آن يارى دادن در غير مسائل دفاعى است.
25 - قرآن سراسر نور و روشنگر راه رستگارى است .
فالذين . .. اتبعوا النور الذى أنزل معه أولئك هم المفلحون
27 - رستگارى انسان ها در گرو پيروى از قرآن است .
فالذين . .. اتبعوا النور الذى أنزل معه أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 158 - 23
23 - ايمان به خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، بدون پيروى از فرمان هاى آن حضرت هدايت آفرين نبوده و موجب رستگارى نخواهد شد .
فامنوا باللّه و رسوله . .. و اتبعوه لعلكم تهتدون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - انفال - 8 - 45 - 4
4 - سعادت و رستگارى مؤمنان در گرو جهاد و كثرت ياد خداست .
إذا لقيتم فئة فاثبتوا و اذكروا اللّه كثيرا لعلكم تفلحون
در برداشت فوق «فلاح» به معناى سعادت و رستگارى گرفته شده است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 72 - 11،12،13
11 - ايمان همراه با عمل نيك ، شرط دستيابى انسان به نعمت هاى جاودان بهشت و رستگارى عظيم
وعد اللّه المؤمنين و المؤمنت . .. الفوز العظيم
مراد از «المؤمنين و المؤمنت»، با توجه به آيه پيش، زنان و مردان مؤمنى هستند كه اهل عمل صالحند.
12 - رستگارى و سعادت حقيقى انسان ، تنها در پرتو دستيابى به رضا و خشنودى خداوند است .
و رضون من اللّه أكبر . .. ذلك هو الفوز العظيم
بنابر اينكه «ذلك» صرفاً اشاره به «رضوان من اللّه» باشد، اين برداشت استفاده مى گردد.
13 - برخوردارى انسان از نعمت هاى مادى و معنوى بهشت جاودان ، همان رستگارى و سعادت عظيم و بى بديل است .
جنت . .. مسكن طيبة ... و رضون من اللّه ... ذلك هو الفوز العظيم
با توجه به اينكه «ذلك» مى تواند اشاره به تمام فرازهاى پيشين باشد (جنات تجرى . .. خالدين فيها ... مساكن طبية ... جنات عدن و رضوان من اللّه)، برداشت فوق به دست مى آيد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 18
18 - رضايت خدا از انسان و رضايت انسان از خدا ، عامل دستيابى انسان به بهشت جاودان و رستگارى حقيقى
رضى اللّه عنهم و رضوا عنه و أعد لهم جنت . .. ذلك الفوز العظيم
ممكن است مقدم شدن «رضى اللّه عنهم . .. » بر «أعد لهم جنات» مشعر به سببيت و عليت باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 111 - 25
25 - دستيابى به بهشت در پرتو جهاد و شهادت ، تنها رستگارى و پيروزى بزرگ
إن اللّه اشترى . .. بأن لهم الجنة ... ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 8
8- راه رستگارى ، در پرتو تسليم بودن در برابر حلال و حرام الهى است .
و لاتقولوا . .. هذا حلل و هذا حرام لتفتروا على الله الكذب ... لايفلحون
اين برداشت با استفاده از مفهوم آيه شريفه است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 20 - 15
15- رستگارى ، در گروِ ايمان به خداى يكتا است .
أو يعيدوكم فى ملّتهم و لن تفلحوا إذًا أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
11 - حج - 22 - 77 - 10
10 - اقامه نماز ، طاعت و بندگى خدا و انجام كار نيك ، مايه فلاح و رستگارى انسان ها است .
اركعوا . .. لعلّكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 102 - 5
5 - رستگارى و سعادت جاودانى ، تنها از آنِ دارندگان اعمال صالح و گران وزن
فمن ثقلت موزينه فأُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 11
11 - اطاعت از خدا و رسول او و پذيرش داورىِ متكى بر احكام الهى ، موجب رستگارى و پيروزى است .
إنّما كان قول المؤمنين إذا دعوا . .. ليحكم بينهم أن يقولوا سمعنا و أطعنا و أُول-
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - شعراء - 26 - 77 - 2
2 - پروردگار جهانيان ، تنها دوست انسان و پرستش او تضمين گر رشد و رستگارى وى
فإنّهم عدوٌّ لى إلاّ ربّ العلمين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - روم - 30 - 38 - 15،16
15 - كسانى كه به خاطر خداوند ، انفاق مى كنند ، قطعاً رستگارند .
فأَت ذا القربى حقّه . .. يريدون وجه اللّه و أُولئك هم المفلحون
16 - تلاش براى كسب رضاى خداوند ، رستگارى آفرين است .
فأَت ذا القربى حقّه . .. ذلك خير للذين يريدون وجه اللّه و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 9
9 - رستگارى ، تنها در پرتوِ بهره مندى از هدايت الهى است .
أُولئك على هدًى من ربّهم و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - احزاب - 33 - 71 - 6
6 - هر كس از خدا و پيامبر خدا (صلی الله علیه و آله) ، اطاعت كند ، به رستگارى عظيمى نايل خواهد شد .
و من يطع اللّه و رسوله فقد فاز فوزًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - زمر - 39 - 61 - 3
3 - تقوا ، عامل رستگارى و كاميابى و نجات بخش انسان ها از عذاب الهى
و ينجّى اللّه الذين اتّقوا بمفازتهم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 82 - 13
13 - صرف مكنت و پيشرفت اقتصادى و برخوردارى از تمدن نيرومند ، ملاك رستگارى و عامل سعادت نيست .
كانوا أكثر منهم و أشدّ قوّة و ءاثارًا فى الأرض فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - زخرف - 43 - 24 - 7
7 - هدايت و رستگارى كامل ، تنها در پرتو تعاليم وحى و پيامبران الهى است .
أوَ لو جئتكم بأهدى ممّا وجدتم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 15
15 - تهذيب نفس و ريشه كن ساختن رذايل نفسانى ، گامى مهم در مسير رستگارى *
و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
با توجه به اين كه واژه «شحّ» اشاره به پديده نفسانى دارد از كاربرد آن، مطلب بالا استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 20 - 5
5 - تقوا ، مراقبت بر اعمال و ياد خدا ، عامل رستگارى انسان
اتّقوا اللّه و لتنظر . .. و لاتكونوا كالذين نسوا اللّه ... أصحب الجنّة هم الفائ
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 9 - 13
13 - سعادت و كاميابى انسان ، در گرو ايمان و عمل صالح است .
و من يؤمن باللّه و يعمل صلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 16 - 14،17
14 - پاك ساختن نفس از آلودگى به بخل و حرص ، موجب رستگارى بشر
و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
17 - انفاق ، عامل مهم رستگارى و بخل و حرص ، مانع از آن است .
أنفقوا . .. و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
از ارتباط ميان موضوع انفاق و بخل و حرص و نيز مسأله رستگارى - كه همراه با قصر (فأُولئك هم) ادا شده است - مى توان مطلب بالا را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 15 - 5،7
5 - به جا آوردن نماز پس از ذكر نام خداوند ، مايه رستگارى است .
قد أفلح من . .. ذكر اسم ربّه فصلّى
7 - نمازگزاران ، در صورتى رستگاراند كه از تزكيه و ياد خدا برخوردار باشند .
قد أفلح من تزكّى . و ذكر اسم ربّه فصلّى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 17 - 5
5 - ترجيح آخرت بر زندگانى دنيا ، مايه رستگارى است .
قد أفلح . .. و الأخرة خير و أبقى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 18 - 3
3 - كتاب هاى آسمانى امت هاى گذشته ، رستگارى را در گرو تزكيه ، يادِ نام خدا و اداى نماز دانسته ، از ترجيح زندگانى دنيا بر آخرت نكوهش كرده اند .
قد أفلح . .. إنّ هذا لفى الصحف الأُولى
مشاراليه «هذا» مى تواند آيه قبل (و الآخرة خير و أبقى) باشد و ممكن است آن را اشاره به مفاد آيات «قد أفلح. ..» به بعد بدانيم. برداشت ياد شده، ناظر به احتمال دوم است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 19 - 3
3 - برترى آخرت بر زندگانى دنيا و توقف رستگارى بر تزكيه ، ياد نام خدا و اداى نماز ، از معارف ياد شده در كتاب هاى
آسمانى ابراهيم و موسى ( ع )
قد أفلح . .. بل تؤثرون ... صحف إبرهيم و موسى
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 9 - 2،5
2 - خودسازى و پاك ساختن روح خويش از گناه و پليدى و سوق دادن آن به تقوا ، مايه نجات و كاميابى است .
فألهمها فجورها و تقويها. قد أفلح من زكّيها
مراد از «تزكيه نفس» - به قرينه آيه قبل - پاك سازى آن از «فجور» (گناه، فسق، دروغ و. ..) و رشد دادن آن به وسيله تقوا است.
5 - « عن أبى جعفر و أبى عبداللّه ( ع ) . . . فى قوله : « قد أفلح من زكّاها » قال : « قد أفلح من أطاع » ;
از امام باقر و امام صادق(ع) . .. درباره سخن خداوند «قد أفلح من زكّاها» روايت شده كه فرمود:[يعنى] به تحقيق رستگار شد هر كس كه اطاعت و فرمان برى كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 2
2 - رستگارى اخروى ، ره آورد قطعى ايمان است .
قد أفلح المؤمنون
عبارت «قد أفلح المؤمنون» - با توجه به آيه هاى 10 و 11 - بشارت است به اين كه: مؤمنان در جهان آخرت رستگار خواهند شد. بنابراين به كارگيرى فعل ماضى، همراه با حرف تحقيق (قد أفلح)، به جاى فعل مضارع (همراه با حرف تنفيس)، (سيفلح يا سوف يفلح)، بيانگر اين حقيقت است كه: رستگارى مؤمنان در جهان آخرت، چنان قطعى و تخلف ناپذير است كه در باره آن بايد گفت: رستگار شدند، نه، رستگار خواهند شد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 2 - 1
1 - دستيابى به رستگارى اخروى ، در گرو اقامه نماز است0
قد أفلح المؤمنون . الذين هم فى صلاتهم خشعون
«الذين» در محل رفع و نعت است براى «المؤمنون». «خشوع» نيز به معناى تذلل و فروتنى است;يعنى: «آنان كه در نمازشان فروتن اند».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 9 - 1
1 - اهميت دادن به نماز ، مواظبت بر انجام به موقع آن و پرهيز از سهل انگارى در اداى آن ، از عوامل فلاح و رستگارى اخروى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم على صلوتهم يحافظون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 10 - 2،3
2 - سعادت و رستگارى اخروى ، در سايه دستيابى به بهشت
قد أفلح المؤمنون . .. أُولئك هم الورثون
3 - خشوع در نماز ، اجتناب از لغو ( گفتاربيهوده و كردار عبث ) ، پرداخت زكات ، عفت و پاك دامنى ، امانت دارى ، پايبندى به عهد و پيمان و اهميت دادن به نماز و انجام به موقع آن ، تضمين كننده رستگارى اخروى و دستيابى مؤمنان به بهشت
قد أفلح المؤمنون . الذين هم ... أُولئك هم الورثون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 5
5 - دستيابى به پيروزى واقعى و رستگارى اخروى ، در گرو صبر و تحمل مشكلات در راه دين
إنّى جزيتهم اليوم بما صبروا أنّهم هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - ماعون - 107 - 3 - 8
8 - تغذيه تهى دستان و دعوت مردم به فقرزدايى از جامعه ، لازمه پذيرش روز جزا و نشانه كام يابى در آن روز است .
يكذّب بالدين . .. و لايحضّ على طعام المسكين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 8
8 - دستيابى به مقام « ولىّ اللّهى » و دريافت بشارت هاى ويژه در دنيا و آخرت ، براى اولياى خداوند كاميابى بسيار بزرگى است .
ألا إن أولياء اللّه . .. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة ... ذلك هو الفو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 3 - 4
4 - آميختن زندگى به لغو و بيهودگى ، نشانه ضعف ايمان و مايه محروميت از رستگارى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم عن اللغو معرضون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 4 - 4
4 - امتناع از پرداخت زكات ، نشانه ضعف ايمان و مايه حرمان از رستگارى اخروى است .
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم للزكوة فعلون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 8 - 4
4 - خيانت كارى و پيمان شكنى ، نشانه ضعف ايمان و مايه محروميت از سعادت اخروى
قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم لأمن-تهم و عهدهم رعون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 12
12 - ستمگران، از سعادت و رستگارى محروم هستند.
إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 13
13 - محروميت منافقان ، از خير و فلاح واقعى
رضوا بأن يكونوا . .. لكن الرسول ... جهدوا ... و أولئك لهم الخيرت و أولئك هم المف
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 69 - 3
3 - بدعت گذاران در دين ، محروم از رستگارى اند .
الذين يفترون على اللّه الكذب لا يفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 77 - 5
5 - ساحران ، محروم از رستگارى اند .
لا يفلح السحرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 23 - 27
27- ستمگران ، هرگز رستگار و موفق نخواهند شد .
إنه لايفلح الظلمون
ضمير در «إنه» ضمير شأن است و دلالت بر تأكيد مفاد جمله دارد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 6
6- افترا زنندگان به خدا ، مردمى محروم از رستگارى اند .
إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 117 - 4
4- ابتلاى بدعت گذاران به عذاب دردناك ، پس از بهرهورى اندك از دنيا ، گواه عدم رستگارى آنان است .
إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحون . متع قليل و لهم عذاب أليم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 20 - 8،14
8- مشركان ، هرگز رستگار نخواهند شد .
و لن تفلحوا إذًا أبدًا
14- مرتّدان ، براى هميشه ، از رستگارى محروم اند .
أو يعيدوكم فى ملّتهم و لن تفلحوا إذًا أبدًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 117 - 12
12 - كافران و منكران وحدانيت خدا ، محروم از فلاح و رستگارى
إنّه لايفلح الكفرون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
13 - قصص - 28 - 37 - 9
9 - ظالمان و بيدادگران ، از فلاح و رستگارى بى بهره اند .
إنّه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - جاثيه - 45 - 31 - 3
3 - كافران ، محروم از رحمت خداوند و رستگارى در قيامت
فيدخلهم ربّهم فى رحمته . .. وأمّا الذين كفروا أفلم تكن ءايتى تتلى عليكم
از تقابل وضع كافران با مؤمنان در اين آيه و آيه پيشين، مطلب ياد شده استفاده مى شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - اعلى - 87 - 16 - 2
2 - مردم با گزينش دنيا به جاى آخرت ، خود را از تزكيه ، ياد خدا و اداى نماز دور نگه داشته ، از رستگارى محروم مى سازند .
قد أفلح . .. بل تؤثرون الحيوة الدنيا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 8
8 - علماى اهل كتاب، تكذيب كنندگان آيات الهى و ستمگرانى محروم از سعادت و رستگارى
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. و من أظلم ... إنه لايفلح الظلمون
مراد از ضمير در «آتيناهم» به قرينه حكم و موضوع، عالمان اهل كتاب مى تواند باشد كه دريافت كنندگان كتب آسمانى هستند، نه مردم معمولى از يهود و نصارا.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 17
17 - دستيابى انسان به رضايت الهى و زندگى جاودان بهشتى ، رستگارى بزرگ و سعادت حقيقى است .
رضى اللّه عنهم . .. جنت ... خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 8،10
8 - دستيابى به مقام « ولىّ اللّهى » و دريافت بشارت هاى ويژه در دنيا و آخرت ، براى اولياى خداوند كاميابى بسيار بزرگى است .
ألا إن أولياء اللّه . .. لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة ... ذلك هو الفو
10 - بهره مندى و دريافت بشارت هاى الهى در هر دو جهان ، رستگارى عظيمى است .
لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة . .. ذلك هو الفوز العظيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لهم البشرى» براى بيان عاقبت كار اولياى خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
15 - صافات - 37 - 60 - 1،2
1 - رهايى از عذاب الهى و دستيابى به حيات جاودانه بهشتى ، فوز عظيم و رستگارى بزرگ براى انسان ها است .
فى جنّ-ت النعيم . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم
2 - بندگان مخلَص خدا ، برخوردار از فوز عظيم و رستگارى بزرگ الهى
عباد اللّه المخلصين . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هذا لهو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - دخان - 44 - 57 - 3
3- راه يابى به بهشت جاودان و نعمت هاى بى پايان آن ، رستگارى بزرگ و راستين
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 5 - 16
16 - ره يابى به بهشت جاودان و زودوده شدن گناهان ، رستگارى بزرگ و حقيقى در بينش الهى
و كان ذلك عند اللّه فوزًا عظيمًا
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حديد - 57 - 12 - 13
13 - دستابى به بهشت ، كاميابيى بس بزرگ براى مؤمنان
ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - صف - 61 - 12 - 10
10 - دستيابى به غفران الهى و نعمت هاى جاودان بهشت ، رستگارى بزرگى است .
يغفر لكم ذنوبكم . .. ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
6 - اعراف - 7 - 92 - 5
5 - فرجام هر قوم و ملتى تعيين كننده زيانكارى و يا رستگارى آنان است .
كأن لم يغنوا فيها الذين كذبوا شعيباً كانوا هم لخسرين
خداوند، زيانكار بودن كفرپيشگان قوم شعيب را پس از تبيين فرجام شومشان بيان داشت تا به اين نكته اشاره كند كه فرجام هر قوم و ملتى تعيين كننده زيانكارى و يا رستگارى آن است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 21 - 15
15 - صرف مكنت و پيشرفت اقتصادى و برخوردارى از تمدن نيرومند ، ملاك رستگارى و عامل سعادت نيست .
كانوا هم أشدّ منهم قوّة و ءاثارًا فى الأرض فأخذهم اللّه بذنوبهم و ما كان لهم من
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
17 - فتح - 48 - 29 - 49
49- ايمان و عمل صالحِ خود انسان ، ملاك اصلى رستگارى و نه صرف مصاحبت با پيامبر (صلی الله علیه و آله)
و الذين معه . .. وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصلحت منهم مغفرة و أجرًا عظيم
چنانچه ضمير «منهم» به «الذين معه» بازگردد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه همراهان و مصاحبان پيامبر(صلی الله علیه و آله)، نه براساس مصاحبت; بلكه بر ملاك ايمان و عمل، از مغفرت و پاداش بهره خواهند برد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 13 - 8
8 - دخول در بهشت جاودان ، رستگارى بزرگ است .
يدخله جنّات . .. و ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 6
6 - نجات از عذاب دردناك دوزخ ، فلاح و رستگارى است .
لعلكم تفلحون. إنّ الذين كفروا ... لهم عذاب اليم
بيان عذاب دردناك كافران در قيامت پس از راهنمايى مؤمنان به فلاح و رستگارى، حاكى از اين است كه رها شدن از عذاب، رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 21
21 - محبوب خداوند شدن ، رستگارى است . *
لعلكم تفلحون . .. و اللّه يحب المحسنين
چون در آيه 90 حصول فلاح را در گرو اجتناب از شراب و قمار و . .. شمرد و آنگاه در آيه مورد بحث پرهيز از شراب و قمار و ... را مرحله اى براى رسيدن به حب الهى دانست. مى توان نتيجه گرفت كه حب الهى رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 119 - 11
11 - بهره مندى از بهشت جاويدان ، جلب خشنودى خدا ، و دلشاد بودن از وى ، رستگارى و موفقيتى بس بزرگ
لهم جنت . .. رضى اللّه عنهم و رضوا عنه ذلك الفوز العظيم
در برداشت فوق «ذلك» اشاره به تمامى پاداشهاى مذكور در آيه گرفته شده است. و «ال» در «الفوز» براى استغراق مجازى است يعنى پاداشهاى مذكور كمال رستگارى است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 16 - 6
6 - رهايى از عذااب قيامت و دريافت رحمت الهى، رستگارى و سعادت آشكار است.
من يصرف عنه يومئذ فقد رحمه و ذلك الفوز المبين
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 135 - 10
10 - فرجام نيك، رستگارى است.
فسوف تعلمون من تكون له عقبة الدار إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 89 - 4
4 - خير و رستگارى واقعى ، دستيابى به بهشت و زندگى جاودان بهشتى است .
أولئك لهم الخيرت و أولئك هم المفلحون. أعد اللّه لهم جنت
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 100 - 17
17 - دستيابى انسان به رضايت الهى و زندگى جاودان بهشتى ، رستگارى بزرگ و سعادت حقيقى است .
رضى اللّه عنهم . .. جنت ... خلدين فيها أبداً ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 64 - 10
10 - بهره مندى و دريافت بشارت هاى الهى در هر دو جهان ، رستگارى عظيمى است .
لهم البشرى فى الحيوة الدنيا و فى الأخرة . .. ذلك هو الفوز العظيم
برداشت فوق بر اين اساس است كه جمله «لهم البشرى» براى بيان عاقبت كار اولياى خدا باشد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 70 - 8
8 - رهايى از عذاب سخت اخروى ، فلاح و رستگارى است .
لا يفلحون. متع فى الدنيا ثم إلينا مرجعهم ثم نذيقهم العذاب الشديد
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - آل عمران - 3 - 130 - 14،15
14 - بى تقوايان ، به فلاح و رستگاى نخواهند رسيد .
و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون
15 - رباخواران ، رستگار نخواهند شد .
لا تأكلوا الرّبوآ . .. لعلّكم تفلحون
آيه شريفه، فلاح و رستگارى را در گرو تقواپيشگى و پرهيز از ربا دانسته است. (چون «لعلّ»، علاوه بر اينكه متعلق به «اتقوا اللّه» است; متعلق به «لا تأكلوا الرّبوآ» نيز مى باشد.) بنابراين آنجا كه رباخوارى باشد، فلاح و رستگارى نيست.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
3 - نساء - 4 - 47 - 23
23 - ايمان نياوردن اهل كتاب به قرآن ، زمينه گمراهى و عدم رستگارى ابدى آنان
من قبل ان نطمس وجوهاً فنردّها على ادبارها
امام باقر (ع) در معنى آيه فوق فرمود: نطمسها عن الهدى فنردّها على ادبارها فى ضلالتها ذمّاً لها بانّها لا تفلح ابداً.
مجمع البيان، ج 3، ص 86 ; نورالثقلين، ج 1، ص 487، ح 280.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 36 - 7
7 - امكانات مادى مردمِ محروم از ايمان ، تقوا و جهاد ، بى تأثير در تأمين فلاح و رستگارى ايشان
اتقوا اللّه . .. لعلكم تفلحون. إنّ الذين كفروا لو أنَّ لهم ما فى الارض
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 91 - 15
15 - دشمنى و كينه توزى در بين جامعه ايمانى و غفلت از ياد خدا مانع رسيدن آن جامعه به فلاح و رستگارى
لعلكم تفلحون. انما يريد الشيطن ... و يصدكم عن ذكراللّه
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 21 - 7،8،9
7 - افترا به خداوند و تكذيب آيات الهى، مانع سعادت و رستگارى است.
و من أظلم ممن افترى على اللّه كذبا أو كذب بايته إنه لايفلح الظلمون
8 - علماى اهل كتاب، تكذيب كنندگان آيات الهى و ستمگرانى محروم از سعادت و رستگارى
الذين ءاتينهم الكتب يعرفونه . .. و من أظلم ... إنه لايفلح الظلمون
مراد از ضمير در «آتيناهم» به قرينه حكم و موضوع، عالمان اهل كتاب مى تواند باشد كه دريافت كنندگان كتب آسمانى هستند، نه مردم معمولى از يهود و نصارا.
9 - بدعت در دين، از بزرگترين ظلمها و مانع سعادت و رستگارى است.
و من أظلم ممن افترى على اللّه كذبا أو كذب بايته إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 135 - 11،12
11 - كفر و مخالفت با راه انبيا، ظلم و مانع رستگارى است.
اعملوا على مكانتكم . .. إنه لايفلح الظلمون
12 - خداوند كسانى را كه با كفرورزى، خويش را در زمره ستمكاران قرار داده اند، رستگار نمى سازد.
إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - يونس - 10 - 69 - 2
2 - بدعت گذارى در دين و افترا بر خداوند ، مانع از رستگارى است .
الذين يفترون على اللّه الكذب لا يفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
8 - يوسف - 12 - 23 - 31
31- ارتكاب فحشا و ناسپاسى در برابر نعمت هاى خداوند ، مانع رستگارى است .
إنه لايفلح الظلمون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
9 - نحل - 16 - 116 - 7
7- بدعت در دين و نسبت دادن احكام به خداوند بدون دليل ، موجب محروميت از رستگارى است .
و لاتقولوا . .. هذا حلل و هذا حرام ... إن الذين يفترون على الله الكذب لايفلحو
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
10 - كهف - 18 - 20 - 9
9- پذيرش اجبارى شرك - در صورتى كه مقدّمات آن اختيارى باشد - سدّ راه رستگارى است .
أو يعيدوكم فى ملّتهم و لن تفلحوا إذًا أبدًا
روشن است كه انسان مى تواند - در صورت اضطرار - تظاهر به شرك كند، ولى اصحاب كهف، آن را مجوِّز شركورزى نمى ديدند; زيرا، آنان، از اضطرارى سخن مى گفتند كه ممكن بود در نتيجه بى احتياطى افرادشان حاصل شود.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 31 - 33
33 - گناه ، مانع فلاح و رستگارى است .
توبوا إلى اللّه جميعًا . .. لعلّكم تفلحون
از اين كه خداوند مؤمنان را براى رسيدن به فلاح و رستگارى، به توبه و بازگشت از راه خطا و گناه فرا خوانده است، مى توان استفاده كرد كه گناه و خطا، مانع از رستگارى است و بايد با توبه اين مانع را از سر راه برداشت.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 14
14 - حرص و چشمداشت به مال و حقوق ديگران ، از موانع جدى رستگارى است .
و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 16 - 17
17 - انفاق ، عامل مهم رستگارى و بخل و حرص ، مانع از آن است .
أنفقوا . .. و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
از ارتباط ميان موضوع انفاق و بخل و حرص و نيز مسأله رستگارى - كه همراه با قصر (فأُولئك هم) ادا شده است - مى توان مطلب بالا را به دست آورد.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 91 - 14
14 - ياد خدا ، برپايى نماز ، الفت و مهربانى بين افراد جامعه ، از نشانه هاى جامعه رستگار
لعلكم تفلحون. انما يريد الشيطن ان يوقع بينكم العدوة و ... و عن الصلوة
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 21 - 9
9 - برخوردارى از رحمت و رضوان الهى و بهشت سرشار از نعمتِ زوال ناپذير ، نمودى از رستگارى انسان است .
و أولئك هم الفائزون. يبشرهم ربهم برحمة منه و رضون و جنت لهم فيها نعيم مقيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
16 - غافر - 40 - 9 - 5
5 - رهايى از ناراحتى هاى روز قيامت و بهره مندى از رحمت خداوند ، نشانه رستگارى و كاميابى است .
و من تق السيّئات يومئذ فقد رحمته و ذلك هو الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
5 - انعام - 6 - 22 - 6
6 - بازخواست ذلتبار مشركان و ستمگران در روز قيامت، نشانگر محروميت آنها از سعادت و رستگارى است.
إنه لايفلح الظلمون. و يوم نحشرهم جميعا ثم نقول للذين أشركواأين شركاؤكم
رستگاران
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 5 - 2
2 - تنها تقوا پيشگان رستگارند .
هدًى للمتقين . .. و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
1 - بقره - 2 - 155 - 16
16 - قال رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) : . . . يابن مسعود قول اللّه . . . « و لنبلونكم بشىء من الخوف . . . و بشر الصابرين » قلنا يا رسول اللّه فمن الصابرون ؟ قال : الذين يصبرون على طاعة اللّه واجتنبوا معصية ، الذين كسبوا طيباً و انفقوا قصداً و قدموا فضلا فافلحوا . . . ;
از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده . .. كه فرمود: اى پسر مسعود ... سخن خداوند است: «و لنبلونكم بشىء من الخوف ... و بشر الصابرين»، به آن حضرت عرض كرديم: صابران چه كسانى هستند؟ فرمود: كسانى كه بر اطاعت خدا صبر مى نمايند و از گناهان دورى كرده اند، كسانى كه روزى پاكيزه كسب كرده و در انفاق ميانه رو هستند و زيادى درآمد خود را انفاق نموده اند، پس آنان رستگار گشته اند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 93 - 5
5 - مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند - بر خلاف توهم گروهى از مسلمانان - اهل نجات و رستگارى هستند .
ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا
در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 100 - 18
18 - فلاح و رستگارى صاحبان خرد ، تنها در پرتو ، تقوا ميسر است .
فاتقوا اللّه ياولى الالبب لعلكم تفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
4 - مائده - 5 - 119 - 13،14
13 - رستگارى و پيروزى بزرگ در قيامت ، ويژه راستگويان و راستكرداران
هذا يوم ينفع الصدقين . .. ذلك الفوز العظيم
14 - مسيح ( ع ) انسانى رستگار و نايل به فوزى بس عظيم
ذلك الفوز العظيم
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 20 - 7
7 - سعادت و رستگارى حقيقى ، از آن مؤمنان مهاجر و مجاهد در راه خداست .
الذين ءامنوا و هاجروا و جهدوا . .. أولئك هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 88 - 12
12 - رستگارى و كاميابى واقعى ، تنها از آنِ پيامبر (صلی الله علیه و آله) و مؤمنان راستين و مجاهد است .
و أولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 1 - 1
1 - مؤمنان ، گروه رستگار و سعادت مندند .
قد أفلح المؤمنون
رسيدن به مراد و رستگار شدن را «فلاح» گويند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 102 - 5
5 - رستگارى و سعادت جاودانى ، تنها از آنِ دارندگان اعمال صالح و گران وزن
فمن ثقلت موزينه فأُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - مؤمنون - 23 - 111 - 3
3 - مؤمنان صابر ، تنها گروه رستگار در قيامت
أنّهم هم الفائزون
ذكر ضمير فصل (هم)، بيانگر حصر است.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
12 - نور - 24 - 51 - 10
10 - تنها مؤمنان راستين و فرمانبر خدا و رسول او ، رستگار و پيروزاند .
إنّما كان قول المؤمنين . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
14 - لقمان - 31 - 5 - 7
7 - تنها برپادارندگان نماز و پرداخت كنندگان زكات و اهل يقين به آخرت ، رستگارند .
الذين يقيمون الصلوة . .. و أُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 9 - 12
12 - دورى گزيدگان از بخل و حرص ، رستگاران واقعى اند .
و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
18 - حشر - 59 - 20 - 4
4 - بهشتيان ، همان رستگاران راستين اند .
أصحب الجن-ّة هم الفائزون
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
19 - تغابن - 64 - 16 - 13
13 - كسانى كه روح و جانشان از آلودگى به بخل و حرص پاك است ، قطعاً رستگاراند .
و من يوق شحّ نفسه فأُولئك هم المفلحون
«شحّ» به معناى بخل و حرص و يا بخل همراه حرص است (برگرفته از قاموس المحيط و مفردات راغب).
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - شمس - 91 - 9 - 5
5 - « عن أبى جعفر و أبى عبداللّه ( ع ) . . . فى قوله : « قد أفلح من زكّاها » قال : « قد أفلح من أطاع » ;
از امام باقر و امام صادق(ع) . .. درباره سخن خداوند «قد أفلح من زكّاها» روايت شده كه فرمود:[يعنى] به تحقيق رستگار شد هر كس كه اطاعت و فرمان برى كرد».
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
20 - عصر - 103 - 3 - 10
10 - امربه معروف ، پنددهى و پندپذيرى ، از خصلت هاى برجسته انسان هاى كامياب
لفى خسر . إلاّ الذين ... تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر
«تواصوا»، از باب تفاعل و بيانگر آن است كه مؤمنان، در كنار توصيه به ديگران، از توصيه هاى آنان نيز بهره مى برند.
جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش
7 - توبه - 9 - 112 - 14
14 - مؤمنان و رستگاران واقعى ، علاوه بر ميدان هاى نبرد ، در همه صحنه هاى عبادى ، فردى و اجتماعى حاضرند .
اشترى من المؤمنين . .. ذلك هو الفوز العظيم. التّئبون العبدون ... الأمرون بالمعرو
برداشت فوق با توجه به ارتباط اين آيه با آيه قبل مى باشد.