علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 71

مشخصات کتاب

نام کتاب: علم مفاهیم شناسی در قرآن سری جدید جلد 71

تحقیق و تالیف : رسول ملکیان اصفهانی - 1400 ش

ناشر دیجیتالی: مركز تحقيقات رايانه اي قائميه اصفهان

1- عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 207 - 10

10 ـ تفاوت عميق ميان انسان ها و تقسيم بندى آنها بر مبناى جهانبينى ، عقيده ، عمل و اخلاق

و من الناس من يقول . .. ربّنا اتنا ... من يعجبك ... من يشرى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 21 - 8

8 ـ عقيده ، خاستگاه اعمال انسان

يكفرون . .. و يقتلون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 30 - 12

12 ـ اعتقاد به حضور اعمال نيك و بد آدمى در قيامت ، عامل پرهيز از قهر خداوند

يوم تجد كلّ نفس . .. و يحذركم اللّه نفسه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 34 - 6

6 ـ آگاهى گسترده خداوند از عملكرد انسان ها در برابر انبيا

اطيعوا اللّه و الرسول . .. و اللّه سميع عليم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 53 - 3

3 ـ توجه به ربوبيت خدا ، برانگيزنده انسان به دعا

ربّنا امنا بما انزلت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 70 - 6

6 ـ نكوهش دوگانگى ميان علم و عمل

لم تكفرون بايات اللّه و انتم تشهدون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 83 - 13

13 ـ توجّه به رجوع قهرى تمامى موجودات به سوى خداوند ، زمينه اى براى پذيرش دين خداوند

افغير دين اللّه . .. و اليه يرجعون

جمله «و اليه . .. » به منزله دليلى است براى لزوم پذيرش دين خداوند، كه از جمله «افغير دين ... » به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 98 - 8

8 ـ توجّه به نظارت و آگاهى خداوند بر اعمال انسان ، عامل بازدارنده از كفر به آيات خداوند

و اللّه شهيد على ما تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 99 - 12

12 ـ نظارت دقيق خداوند بر اعمال انسانها

و ما اللّه بغافل عمّا تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 104 - 12

12 ـ بيان فرجام و آثار مثبت اعمال خير ، از شيوه هاى قرآن براى سوق دادن انسان ها به آن اعمال

و لتكن منكم امة . .. و اولئك هم المفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 108 - 1

1 ـ بيان آثار و نتايج رفتار انسان ها ـ مؤمن و كافر ـ در قيامت ، از آيات حق الهى

يوم تسودّ . .. تلك ايات اللّه نتلوها عليك بالحق

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 115 - 10

10 ـ توجه به دانايى گسترده و همواره خداوند ، برانگيزنده آدمى به سوى اعمال خير و رعايت تقواى الهى

و ما يفعلوا من خير فلن يكفروه و اللّه عليم بالمتّقين

به نظر مى رسد هدف از تذكر به دانايى خدا و اعمال نيك و پاداش دهى به آن، براى تشويق و ترغيب به آن اعمال نيك باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 117 - 1،2،5،7،10

1 ـ آنچه اهل كفر در اين دنيا انفاق مى كنند ، همچون باد سرد سُوزانى است كه بر زراعت قوم ستمكارِ بر خويش بوزد و آن را نابود سازد .

مثل ما ينفقون فى هذه الحيوة الدنيا . .. فاهلكته

2 ـ كفر ، موجب محروميّت آدمى از ثمره انفاقات ( اعمال خير ) خويش

انّ الّذين كفروا . .. مثل ما ينفقون فى هذه الحيوة الدنيا ... فاهلكته

5 ـ بى ثمر بودن انفاق هاى اهل كفر ، نمونه اى از كارا نبودن امكانات مادّى ، در بى نياز ساختن آنان از خدا

انّ الذين كفروا لن تغنى عنهم اموالهم . .. من اللّه ... مثل ما ينفقون ... كمثل ري

7 ـ انگيزه كافران در انفاق هاى خويش ، رسيدن به زندگى پَست دنياست . *

مثل ما ينفقون فى هذه الحيوة الدنيا

تقييد انفاق به حيات دنيا، مى تواند گوياى انگيزه كافران به انفاق در محدوده حيات دنيا باشد.

10 ـ بى ثمرى انفاق ( اعمال خير ) و دستاورد هاى اهل كفر ، ناشى از عملكرد آنان است و نه از جانب خداوند .

مثل ما ينفقون فى هذه الحيوة الدنيا كمثل ريح فيها صرّ اصابت حرث قوم . .. و ما ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 120 - 14،15

14 ـ توجّه به احاطه خداوند بر تمامى اعمال و رفتار دشمنان دين ، از عوامل تقويت روحيه مسلمانان در برخورد با آنان

تمسسكم . .. انّ اللّه بما يعملون محيط

جمله «انّ اللّه . .. »، علاوه بر بيان احاطه علمى خداوند، براى اين هدف نيز بيان شده است كه مبادا مسلمانان پس از اينكه كينه توزى كافران براى آنان افشا شد، مضطرب شوند و روحيه خود را ببازند.

15 ـ انسان و اعمال و رفتارش ، در محضر خداوند

انّ اللّه بما يعملون محيط

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 122 - 11

11 ـ پذيرش ولايت خداوند ، از بين برنده هر نوع سستى در انجام وظايف دينى

اذ همّت . .. و اللّه وليّهما

«و اللّه وليّهما»، با لحن اعتراض گونه اش (در حالى كه خداوند سرپرست و حمايت كننده شماست، سستى چرا؟) به اين نكته

اشاره دارد كه پذيرش ولايت الهى و اعتقاد به آن، مانع از هر گونه سستى در راه انجام وظايف الهى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 133 - 6،7،19

6 ـ نيل به آمرزش الهى و بهشت تقواپيشگان ، برانگيزنده اهل ايمان به اطاعت از خدا و رسول (صلی الله علیه و آله)

يا ايّها الّذين امنوا . .. و اطيعوا اللّه و الرّسول ... سارعوا الى مغفرة من ربّك

جمله «سارعوا الى . .. »، بعد از امر به اطاعت از خدا و رسول(صلی الله علیه و آله)، براى ايجاد انگيزه و نيز تشويق مؤمنان به پيروى از خدا و پيامبرش است.

7 ـ اميد نيل به آمرزش الهى و بهشت ، برانگيزنده اهل ايمان براى شركت در نبرد با دشمنان

يا ايّها الّذين امنوا . .. و اطيعوا اللّه و الرّسول ... سارعوا الى مغفرة من ربّك

چون آيات پيشين درباره نبرد و رويارويى با كافران بود، گويا آيات مورد بحث به منظور دستورالعملى است براى اينكه جامعه ايمانى را به گونه اى تربيت كند كه ديگر همچون نبرد اُحُد، دلبسته به دنيا نباشد و دچار دلهره و ترس نگردد تا هميشه بر دشمنان دين غالب شود.

19 ـ انجام فرايض دينى ، وسيله آمرزش گناهان

سارعوا الى مغفرة من ربّكم

اميرالمؤمنين على (ع) درباره «سارعوا الى مغفرة من ربّكم» فرمود: الى اداء الفرائض.

---

مجمع البيان، ج 2، ص 836 ; نورالثقلين، ج 1، ص 389،

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 139 - 5

5 ـ توجّه به سنّت هاى الهى در فرجام شوم تكذيب كنندگان دين خداوند ، از ميان برنده هر گونه حزن و اندوه و سستى از جامعه ايمانى

فسيروا . .. فانظروا كيف كان عاقبة المكذّبين ... و لاتهنوا و لاتحزنوا

اگر جمله «و لا تهنوا . .. »، عطف بر جمله «فانظروا كيف ...» باشد، معناى اين دو آيه چنين مى شود: شما محزون نباشيد، عاقبت تكذيب كنندگانِ آيات الهى (دشمن شما مسلمانان)، نابودى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 143 - 9

9 ـ اشتياق مؤمنان به حضور در ميدان جهاد و شهادت ، پس از آگاهى از درجات شهداى بدر

و لقد كنتم تمنّون الموت من قبل

امام باقر (ع) درباره آيه فوق فرمود: فانّ المؤمنين لمّا اخبرهم اللّه بالّذى فعل بشهدائهم يوم بدر و منازلهم من الجنّة رغبوا فى ذلك فقالوا اللهمّ ارنا القتال نستشهد فيه.

---

تفسير قمى، ج 1، ص 119 ; تفسير برهان، ج 1، ص 319، ح 1.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 145 - 15

15 ـ سپاسگزارى نعمت هاى الهى ، برانگيزنده آدمى به جهاد و انجام تكاليف دينى

و من يرد ثواب الدّنيا . .. و من يرد ثواب الاخرة ... و سنجزى الشّاكرين

به نظر مى رسد خداوند مجاهدان را به سه دسته تقسيم كرده است و جمله «سنجزى الشّاكرين»، بيانگر دسته سوم مى باشد. يعنى آنان كه نه ثواب دنيا انگيزه جهاد آنهاست و نه ثواب آخرت، بلكه انگيزه آنان از جهاد تنها سپاسگزارى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 147 - 10

10 ـ توجّه به « ربوبيّت » خداوند ، برانگيزنده انسان به دعا و درخواست از او

ربّنا اغفرلنا ذنوبنا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 153 - 25،26

25 ـ آگاهى خداوند به جزئيترين حركت ها و رفتار آدمى

و اللّه خبير بما تعملون

«خبير» به كسى گفته مى شود كه عالم به زواياى مخفى و باطنى باشد.

26 ـ توجّه به دانايى خداوند به جزئيترين اعمال ، زمينه ساز پرهيز از رفتار هاى ناپسند ( فرار از جنگ و . . . )

اذ تصعدون و لا تلون . .. و اللّه خبير بما تعملون

جمله «و اللّه . .. »، براى ترغيب مخاطبان به پرهيز از اعمال ناپسند و تشويق به اعمال نيكو و خداپسند است كه با توجّه به مورد آيه، مراد فرار از جنگ و نافرمانى از دستورات نظامى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 156 - 14

14 ـ بينايى خداوند به رفتار و كردار بندگان

و اللّه بما تعملون بصير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 157 - 11

11 ـ ايمان به مقدّر بودن مرگ و حيات ، و شناخت ارزش والاى شهادت ، آسان كننده حركت به سوى نبرد با دشمنان دين

و اللّه يحيى و يميت . .. و لئن قتلتم فى سبيل الله او متّم لمغفرة من اللّه و رحمة

خداوند با بيان دو نكته مؤمنان را به جهاد ترغيب مى كند: 1 ـ مرگ و حيات به دست خداست و عوامل طبيعى تعيين كننده نيست. 2 ـ جان باختگان در راه خدا، آمرزيده و مشمول رحمت خاصّ خداوند هستند. بنابراين، مؤمنان با ايمان به اين دو معنا، هرگز ترديدى براى شركت در جهاد نخواهند داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 163 - 5،7،8

5 ـ بينايى كامل خداوند بر رفتار و كردار انسانها

و اللّه بصير بما يعملون

7 ـ هشدار خداوند به مردم نسبت به اعمال و رفتارشان

و اللّه بصير بما يعملون

8 ـ توجه به بينايى گسترده خداوند بر اعمال و رفتار آدمى ، برانگيزنده وى به جلب رضايت خداوند و پرهيز از موجبات خشم او

افمن اتّبع رضوان اللّه كمن بآء بسخط من اللّه . .. و اللّه بصير بما يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 166 - 4

4 ـ جريان افعال ارادى بندگان به اذن خداوند

قل هو من عند انفسكم . .. و ما اصابكم ... فباذن اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 172 - 9

9 ـ تفاوت مؤمنان مجاهد ، از نظر عملكرد و پاداش

لا يضيع اجر المؤمنين. الّذين استجابوا للّه ... للّذين احسنوا منهم و اتّقوا اجر ع

اگر «الّذين» صفت براى «المؤمنين» باشد، مؤمنان به دو گروه تقسيم شده اند: آنان كه دعوت پيامبر (صلی الله علیه و آله) را براى جهاد پذيرفتند، ولى از تقوا و احسان لازم برخوردار نبودند; و آنان كه دعوت را پذيرفتند و داراى احسان و تقوا نيز بوده اند. «اجر عظيم»، مخصوص گروه دوّم است و به دليل «انّ اللّه لا يضيع اجر المؤمنين»، گروه اول نيز داراى پاداش هستند; امّا نه پاداش عظيم.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 177 - 5

5 ـ قدرت مطلق خداوند و آسيب ناپذيرى وى از عملكرد كافران

انّ الّذين اشتروا الكفر بالايمان لن يضرّوا اللّه شيئاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 180 - 26

26 ـ آگاهى كامل و دقيق خداوند به تمامى اعمال و رفتار انسان

و اللّه بما تعملون خبير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 182 - 11

11 ـ اختيار آدمى ، در اعمال و رفتار خويش

ذلك بما قدّمت ايديكم و انّ اللّه ليس بظلاّم للعبيد

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 187 - 15

15 ـ دنياپرستى از موانع انجام تكاليف و عمل به ميثاق خداوند

لتبيّننّه . .. فنبذوه ... و اشتروا به ثمناً قليلا

ظاهراً جمله «و اشتروا به . .. »، بيانگر علّت رهاسازى كتب آسمانى و وفادار نبودن به پيمان الهى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 188 - 1،2

1 ـ ناپسندى عجب و شادمانى انسان از اعمال خويش

لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا . .. فلا تحسبنّهم بمفازة من العذاب

2 ـ شادمانى عالمان اهل كتاب از كتمان حقايق كتب آسمانى براى مردم

و اذ اخذ اللّه ميثاق . .. و لا تكتمونه ... لا تحسبنّ الّذين يفرحون بمآ اتوا

برخى برآنند كه مراد از «الّذين»، اهل كتاب هستند ; چنانچه در آيه قبل از آنان سخن رفت. و مراد از «ما اتوا» (آنچه را انجام دادند)، همان كتمان حقايق و پشت سر انداختن كتابهاى آسمانى و ميثاق الهى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 15

15 ـ ناروايى تبعيض بين مرد و زن ، در اجرت كارى يكسان *

انّى لا اضيع عمل عامل منكم من ذكر او انثى بعضكم من بعض

2- آثار اجتماعى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 112 - 16

16- دستيابى جامعه به امنيت ، رشد و رفاه اقتصادى و يا ابتلاى آن به فقر ، گرسنگى ، ناامنى و ترس ، در گرو اعمال افراد آن جامعه است .

و ضرب الله مثلاً قرية كانت ءامنة مطمئنّة . .. فكفرت بأنعم الله فأذقها الله لباس

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - شمس - 91 - 14 - 3

3 - حركت يك فرد جامعه ، در صورت رضايت و تشويق ديگران ، حركتى مستند به تمام افراد آن جامعه است .

انبعث أشقيها . .. فعقروها

در آيات پيشين، از حركت شقى ترين فرد قوم ثمود، سخن به ميان آمد و اين آيه پى كردن را به تمام ثموديان نسبت داده است. از آن جا كه فعل «انبعث»، بيانگر نقش تشويقى ديگران است، بايد گفت: استناد «عقروها» به تمام ثموديان، به جهت رضايت و تحريك آنان بوده است.

3- آثار اجتماعى عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 96 - 1

1- ايمان و عمل صالح موجب نفوذ محبوبيت شخص مؤمن در دل هاى مردم است .

إنّ الذين ءامنوا . .. سيجعل لهم الرحمن ودًّا

«ودّ» به معناى ميل و محبت است. و مراد از آن، به قرينه «لهم»، محبتى است كه خداوند براى مؤمنان در دل هاى ديگران قرار مى دهد.

4- آثار اجتماعى عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 77 - 8

8- هلاكت و بدبختى جوامع بشرى ، بازتاب زشت كارى و رفتار نامناسب خود آنها است .

الذين كذّبوا بـايتنا إنّهم كانوا قوم سوء فأغرقنـهم أجمعين

برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند دو عامل (تكذيب آيات الهى و سوء پيشينه) را موجب هلاكت برشمرد و هر دو عامل را به خود انسان نسبت داد.

5- آثار اخروى اعراض از عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 112 - 3

3 - بى ايمانى و كناره گيرى از اعمال صالح ، ظلمى است كه در قيامت گريبان گير انسان خواهد شد .

و قد خاب من حمل ظلمًا . و من يعمل من الصـلحـت و هو مؤمن

ظاهر تقابل بين اين آيه و آيه قبل، اين است كه موضوع اين آيه، دسته مقابل ظالمان است.

6- آثار اخروى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 167 - 8

8 - صحنه قيامت ، صحنه مشاهده اعمال دنيوى و ديدن نتايج آن است .

كذلك يريهم اللّه أعملهم حسرت

فعل «يرى» مى تواند از رؤيت به معناى ديدن با چشم باشد. بر اين مبنا معناى جمله «كذلك ...» چنين مى شود: خداوند اعمال مشركان (و يا نتايج اعمالشان) را به آنان نشان خواهد داد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 42 - 4

4 - عصيان از فرمان هاى پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، موجب سرافكندگى و شرمسارى مرگبار در قيامت

و عصوا الرسول لو تسوّى بهم الارض

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 105 - 18

18 ـ اعمال و رفتار هر يك از گمراهان و هدايت يافتگان داراى بازتاب و سزايى مناسب در قيامت

فينبئكم بما كنتم تعملون

هدف از جمله «فينبئكم بما . ..» ترغيب مردمان به هدايت و پذيرش تعاليم قرآن و تهديد كفرپيشگان و منحرفان به عذاب است و چون مجرد آگاه سازى به اعمال و كردار براى تهديد و ترغيب كافى نيست بنابراين جمله «فينبئكم» كنايه از پاداش دهى و به كيفررسانى خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 31 - 13

13 ـ آدمى در قيامت گرفتار پيامدهاى اعمال خويش است.

و هم يحملون أوزارهم على ظهورهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 132 - 2

2 ـ درجات اخروى انسان و جن بازتاب اعمال دنيوى ايشان است.

و لكل درجت مما عملوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 139 - 9

9 ـ عقايد و اعمال آدمى، در روز قيامت دامنگير او خواهد شد.

سيجزيهم وصفهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 51 - 4

4 ـ اعمال انسان ، اندوخته ها و پيش فرستاده هايى است كه داراى آثارى مثبت يا منفى در لحظه مرگ و پس از آن است .

ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدمت أيديكم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 105 - 10

10 ـ باخبر شدن انسان ها در قيامت از حقيقت و بازتاب اعمال دنيوى خويش

فينبئكم بما كنتم تعملون

مراد از «ما كنتم تعملون» مى تواند ظاهر اعمال نباشد ; چه اينكه انسانها از ظاهر اعمال خويش باخبرند و آنچه را نمى دانند، حقيقت اعمالشان مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 8 - 4

4 ـ سرنوشت انسان ( سعادت و شقاوت اخروى ) در گرو اعمال و كردار اوست .

أولئك مأويهم النار بما كانوا يكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 27 - 10

10 ـ سرنوشت خوب و بد انسان در آخرت ، بستگى به عملكرد او دارد .

و الذين كسبوا السيئات . .. أولئك أصحب النار هم فيها خلدون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 30 - 3

3 ـ دنيا ، جايگاه عمل براى جهان آخرت است .

هنالك تبلوا كل نفس ما أسلفت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 49 - 15

15- كيفر هاى الهى ، در آخرت ، بازتاب اَعمال انسان است .

و وجدوا ما عملوا حاضرًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 39 - 2

2- قيامت ، روز حسرت و افسوس آدميان بر عملكرد خويش در دنيا است .

و أنذرهم يوم الحسرة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 68 - 4

4نزديكى ها و جدايى ها در صحنه قيامت ، بر اساسا سنخيت هاى فكرى و عملى خواهد بود .

لنحشرنّهم والشيـطين ثمّ لنحضرنّهم

پيوستن منكران معاد به صف شياطين در قيامت، به جهت سنخيتى است كه در اين از نظر فكرى و عملى، در بين اين دو طائفه به وجود آمده است. ذكر شياطين در اين آيه، براى بيان همين سنخيت و نتيجه اى است كه از آن در صحنه قيامت بروز مى كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 69 - 6

6- سركشان و عصيان گران در قيامت ، هر يك براى چشيدن عذاب ، گرفتار مرحله اى مناسب با كردار خويش خواهند بود .

ثمّ لننزعنّ من كلّ شيعة أيّهم أشدّ

جمله «لننزعنّ. ..» دلالت دارد كه بيرون كشيدن فردى كه از ديگران گنه كارتر است، تا آنجا ادامه خواهد يافت كه هر يك از عصيان گران در جايگاه مناسب خويش قرار گيرند و كيفر ببينند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 69 - 3

3 - داورى خدا در قيامت ، بر اساس علم كامل او به كردار آدميان است .

اللّه أعلم بما تعملون . اللّه يحكم بينكم يوم القيـمة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 102 - 1،4

1 - سنگينى كفه ترازوى اعمال خود انسان ، تنها عامل مؤثر در سرنوشت وى در قيامت

فمن ثقلت موزينه فأُولـئك هم المفلحون

4 - هر نوع عمل انسان ، داراى معيار و ميزانى مخصوص در قيامت

فمن ثقلت موزينه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 103 - 3،5

3 - نقش اساسى ايمان و عملكرد انسان ، در رقم خوردن سرنوشت ابدى اش

فمن ثقلت موزينه فأُولـئك هم المفلحون . و من خفّت موزينه فأُولـئك الذين خسروا أنف

5 - بازتاب عادلانه عملكرد دنيوى انسان ها در آخرت

فمن ثقلت موزينه فأُولـئك هم المفلحون . و من خفّت موزينه ... فى جهنّم خـلدون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 18 - 13

13 ـ رفتار و كردار خود انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت آنان در قيامت

ءأنتم أضللتم . .. أم هم ضلّوا السبيل ... و لـكن متّعتهم و ءاباءهم حتّى نسوا الذك

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 23 - 3

3 ـ سرنوشت هر كسى به روز رستاخيز ، درگرو اعمال او خواهد بود .

و قدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلنـه هباء منثورًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 27 - 8

8 ـ رستگارى اخروى مردمان ، وامدار چگونگى سير و سلوك آنها در دنيا

يـليتنى اتّخذت مع الرسول سبيلاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 90 - 13

13 - اعمال آدمى ، تنها معيار ارزش و داورى در قيامت

هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - لقمان - 31 - 23 - 15

15 - آگاهى يافتن بر اَعمال دنيوى و ديدن نتايج آن ، از اهداف معاد است .

إلينا مرجعهم فننبّئهم بما عملوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 19 - 10

10 - عمل ، در كسب مدارج اخروى ، داراى نقشى برتر و اساسى است .

فلهم جنّت المأوى . .. بما كانوا يعملون

با اين كه آيه، ايمان و عمل صالح را با هم آورده است اما در پايان، عمل را با ذكر «باء» سببى عامل ورود به بهشت معرفى مى كند. از اين مطلب استفاده مى شود كه عمل، عمل داراى نقش بيشترى در سعادت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 37 - 5

5 - رفتار انسان ها در دنيا ، تعيين كننده سرنوشت آنان در آخرت است .

ربّنا أخرجنا نعمل صـلحًا غير الذى كنّا نعمل أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 12 - 7،11

7 - رفتار و كردار خوب و بد انسان ، در عالم ، موجود بوده و پيشاپيش به جهان آخرت فرستاده مى شود .

و نكتب ما قدّموا و ءاثـرهم

برداشت ياد شده از تعبير «ما قدّموا» (آنچه پيش فرستاده اند) ـ كه درباره اعمال انسان ها است ـ استفاده شده است. در اين تعبير، اعمال انسان به اشيايى كه به جهان آخرت پيش فرستاده مى شود، تشبيه شده است; همان گونه كه مسافر، بارهاى خود را از پيش به مقصد مى فرستد.

11 - رفتار و آثار برجاى مانده از انسان در دنيا ، تعيين كننده سرنوشت اخروى او است .

إنّا نحن نحى الموتى و نكتب ما قدّموا . .. أحصينـه فى إمام مبين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 54 - 3،5

3 - مقدار مجازات الهى در قيامت ، بسته به ميزان اعمال انسان ها و متناسب با كم و كيف آنها است .

و لاتجزون إلاّ ما كنتم تعملون

در برداشت ياد شده «ما» در «ما كنتم» مجرور به مضاف محذوف دانسته شده و تقدير آن مى تواند چنين باشد: «و لاتجزون إلاّ على وفاق ما كنتم تعملون و على مقداره».

5 - تجسم اعمال آدميان ، به صورت كيفر و پاداش در آخرت

فاليوم لاتظلم نفس شيئًا و لاتجزون إلاّ ما كنتم تعملون

آمدن تعبير «لاتجزون إلاّ ما» به جاى «لاتجزون إلاّ بما كنتم تعملون» (با ذكر «باء» مقابله)، مى تواند بيانگر اين حقيقت باشد كه خودِ اعمال آدمى در روز رستاخيز، به صورت كيفر و پاداش به او برگردانده خواهد شد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 55 - 3،4

3 - بهشت و نعمت ها و خوشى هاى آن ، نتيجه و پاداش كردار انسان ها در دنيا است .

و لاتجزون إلاّ ما كنتم تعملون . إنّ أصحـب الجنّة اليوم فى شغل فـكهون

از ارتباط ميان اين آيه ـ كه سخن از بهشت و نعمت هاى آن است ـ و آيه پيش ـ كه درباره پاداش مطابق رفتار و كردار بود ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.

4 - رفتار و كردار انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت اخروى آنان است .

و لاتجزون إلاّ ما كنتم تعملون . إنّ أصحـب الجنّة اليوم فى شغل فـكهون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 48 - 6

6 - سرنوشت انسان در قيامت ، در گرو نوع تلاش و چگونگى رفتار او در دنيا است .

و بدا لهم سيّئات ما كسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 74 - 13

13 - عمل ، رقم زننده سرنوشت اخروى انسان

نتبوّأ من الجنّة حيث نشاء فنعم أجر العـملين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 17 - 2،3

2 - كيفر و پاداش الهى در قيامت ، معلول چگونگى رفتار خوب و بد انسان ها است .

اليوم تجزى كلّ نفس بما كسبت

«باء» در «بما كسبت» براى سببيت است; يعنى، «تجزى بسبب ما كسبت و جزاء مناسباً لما كسبت».

3 - رفتار انسان و استحقاق وى براى كيفر و پاداش ، اساس و مبناى جزاى الهى در آخرت

اليوم تجزى كلّ نفس بما كسبت

از اين كه خداوند در پاداش و كيفر، مسأله كسب و تلاش انسان را مطرح ساخته است (بما كسبت) استفاده مى شود كه همين اساس پاداش و كيفر آدميان است; نه چيز ديگر.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 40 - 2

2 - عمل و نوع رفتار آدمى ، معيار كيفر و جزاى اخروى او است .

من عمل سيّئة فلايجزى إلاّ مثلها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 22 - 5

5 - بيم و هراس انسان ها در قيامت ، از عملكرد و دستاورد خود آنان است .

ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - دخان - 44 - 41 - 2

2- سرنوشت انسان در قيامت ، تنها در گرو عملكرد خود او است .

يوم لايغنى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 28 - 13

13 - جزاى انسان ها در قيامت ، براساس عملكرد دنيوى آنان است .

اليوم تجزون ما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 19 - 3،4،14

3- مراتب انسان ها در آخرت ، متناسب با عمل و كاركرد آنان ; بر خلاف مراتب دنيوى ايشان

و لكلّ درجـت ممّا عملوا

با توجه به اين كه آيه شريفه، در مقام توصيف حالات انسان در آخرت است; انگشت نهادن بر «ممّا عملوا» ممكن است درصدد مقايسه ميان دنيا و آخرت و بيان تفاوت هاى اين دو زندگى باشد.

4- عمل هر فرد ، منشأ و ملاك اصلى تعيين مراتب و جايگاه اخروى او

و لكلّ درجـت ممّا عملوا

«من» در «ممّا عملوا» مى تواند نشويه باشد.

14- جنيان نيز همانند انسان ها ، داراى درجات اخروى و دريافت كننده نتايج اعمالشان در قيامت

أُمم قد خلت من قبلهم من الجنّ و الإنس . .. و لكلّ درجـت ممّا عملوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - ق - 50 - 29 - 5

5ـ كيفر هاى اخروى نتيجه قهرى عملكرد خود كافران ، و نه ظلمى از سوى خدا بر ايشان

قدّمت إليكم بالوعيد . .. و ما أنا بظلّـم للعبيد

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - طور - 52 - 19 - 6

6 - عملكرد دنيوى آدميان ، ملاك اصلى سعادت و شقاوت اخروى ايشان

إنّما تجزون ما كنتم تعملون . .. هنيـًا بما كنتم تعملون

واژه «كنتم» (با فعل ماضى) اشاره به جهان گذشته (دنيا) دارد و تصريح به اعمال دنيوى، مى رساند كه تأثير اصلى در سعادت و شقاوت عمل آدمى، در دنيا است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - طور - 52 - 26 - 6

6 - تأكيد بهشتيان ، به نقش عملكرد دنيوى آنان در سعادت اخروى ايشان

قالوا إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - حشر - 59 - 18 - 4،7،8

4 - اعمال آدمى ، پيش فرستاده هاى او به جهان آخرت

و لتنظر نفس ما قدّمت لغد

7 - قيامت ، روز دريافت نتايج اعمال دنيوى است .

و لتنظر نفس ما قدّمت لغد

واژه «غد»، اشاره به قيامت دارد.

8 - روز برخوردارى انسان از نتايج اعمال خويش ( قيامت ) ، چون فردا نزديك است .

و لتنظر نفس ما قدّمت لغد

كاربرد واژه «غد» براى «قيامت»، بيان كننده معناى ياد شده است; چرا كه نزديك ترين روز به انسان «فردا» است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - مرسلات - 77 - 43 - 5،6

5 - برخوردارى تقواپيشگان از موهبت هاى بهشت ، نتيجه عملكرد خود آنان است .

كلوا و اشربوا هنيئًا بما كنتم تعملون

6 - سرنوشت اخروى بشر ، در گرو رفتار و كردار دنيوى او است .

إنّ المتّقين فى ظلـل . .. هنيئًا بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نبأ - 78 - 26 - 3

3 - سرنوشت انسان در آخرت ، براساس كردار او در دنيا است .

جزاء وفاقًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نبأ - 78 - 29 - 4

4 - مجازات هر كس در جهان آخرت ، براساس كردار ها و عقايد او است .

و كلّ شىء أحصينـه كتـبًا

بيان ثبت همه چيز ـ كه مصداق يقينى آن به قرينه آيات پيشين، كردار و عقيده جهنميان است ـ در واقع تهديدى براى خطاكاران و هشدار به همه انسان ها است كه افكار و رفتارشان، روزى بر آنان عرضه خواهد شد و ايشان كيفر آن را خواهند ديد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نبأ - 78 - 40 - 7،9،14

7 - كردار انسان ـ نيك يا بد ـ اندوخته ها و پيش فرستاده هايى است كه در قيامت اثر مى بخشد .

ما قدّمت يداه

مراد از كلمه «يداه» (دو دست او) ـ به نحو مجاز ـ تمام اعضا و ابزارى است كه انسان اعمال خود را با آن انجام مى دهد.

9 - قيامت ، روز تجسم اعمال و ظهور دست مايه ها و تلاش هاى انسان

يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه

14 - كيفر هاى كافران در آخرت ، بر پايه كردار آنان در دنيا است .

ما قدّمت يداه و يقول الكافر يـليتنى كنت تربًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تكوير - 81 - 14 - 5

5 - كردار هاى دنيايى انسان ، تعيين كننده فرجام اخروى او است .

علمت نفس ما أحضرت

خبردادن از علم انسان به كردار خود در قيامت، هشدار به بازتاب اخروى آن كردار است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انفطار - 82 - 5 - 5،6،7

5 - انسان در دنيا ، پيش فرستنده دستاورد خويش و ذخيره سازنده آن براى صحنه حسابرسى اعمال

علمت نفس ما قدّمت

6 - انسان در برابر كردار خويش و بازتاب آن ، حتى آنچه پس از مرگ او پديدار مى گردد ، مسؤول است .

علمت نفس ما . .. أخّرت

7 - كردار هاى دنيايى انسان ، در قيامت كارساز و تعيين كننده فرجام اخروى او است .

علمت نفس ما قدّمت و أخّرت

خبر از علم انسان به كردار خود در قيامت، هشدار به بازتاب اخروى آن كردارها است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انشقاق - 84 - 6 - 5

5 - در قيامت ، هر انسانى با كردار خويش ، مواجه شده و سزاى آن را خواهد ديد . *

كدحًا فملـقيه

ضمير مفعولى در «فملاقيه» ممكن است به «كدحاً» برگردد; در اين صورت احتمال مى رود مراد ملاقات جزاى عمل بوده و از باب مبالغه، به ملاقاتِ خود عمل، تعبير شده باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - غاشيه - 88 - 9 - 5

5 - احساس رضايت و خشنود بودن از عاقبت كار و تلاش خويش ، از زمره نعمت هاى الهى در آخرت است .

ناعمة . لسعيها راضية

جمله «لسعيها راضية» و جمله هاى پس از آن، توضيح وصف «ناعمة» است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - فجر - 89 - 24 - 5،6،7

5 - انجام دادن كار هاى سودمند براى آخرت ، تنها در دنيا امكان پذير است .

يـليتنى قدّمت لحياتى

6 - پى بردن اهل محشر ، به نتيجه بخش بودن كار هاى دنيا در آخرت

يومئذ يتذكّر الإنسـن . .. يقول يـليتنى قدّمت لحياتى

جمله «يقول. ..» يا حال براى «الإنسان» و يا بدل اشتمال براى «يتذكّر» است. در هر دو صورت، برداشت ياد شده استفاده مى شود.

7 - كردار انسان در دنيا ، ذخيره هايى ماندگار و تعيين كننده فرجام او در آخرت

قدّمت لحياتى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - بلد - 90 - 19 - 3

3 - جايگاه استقرار مردم در آخرت ، براساس كردارشان ، به آنان اختصاص خواهد يافت .

أُولـئك أصحـب الميمنة . .. هم أصحـب المشئمة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - زلزله - 99 - 6 - 6

6 - پاداش ها و كيفر هاى آخرت ، چيزى جز كردار انسان نيست .

يصدر الناس أشتاتًا ليروا أعمـلهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - زلزله - 99 - 7 - 3

3 - سرنوشت هر كس در آخرت ، وابسته به كردار او در دنيا است .

فمن يعمل مثقال ذرّة خيرًا يره

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - زلزله - 99 - 8 - 3

3 - سرنوشت هر كس در آخرت ، وابسته به كردار او در دنيا است .

و من يعمل مثقال ذرّة شرًّا يره

7- آثار اخروى عمل پسنديده

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 90 - 3

3 - كردار نيك و بد آدمى ، همراه و ملازم وى در صحنه قيامت

من جاء بالحسنة . .. و من جاء بالسيّئة

«با» در «بالحسنة» و «بالسيّئة» مى تواند براى مصاحبت باشد، نه تعديه. بنابراين «من جاء بالحسنة...»; يعنى، كسى كه با كار

نيك بيايد و «و من جاء بالسيّئة»; يعنى، كسى كه با كردار بد حاضر شود.

8- آثار اخروى عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - مزمل - 73 - 20 - 32

32 - هر كار خيرى ، ذخيره اى است كه انسان در اين جهان ، براى حيات اخروى خويش مى فرستد .

و ما تقدّموا لأنفسكم من خير تجدوه عند اللّه هو خيرًا

9- آثار اخروى عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 62 - 11

11 - مؤمنان به خدا و قيامت و دارندگان عمل صالح ، در قيامت هيچ ترس و اندوهى نخواهند داشت .

من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون

به قرينه «فلهم أجرهم عند ربهم» مى توان گفت: ظرف «لاخوف عليهم . ..» قيامت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 112 - 1

1 - مؤمنان ى كه داراى اعمالى صالح باشند ، در قيامت از هرگونه تباهى و كاستى در ثمره كار خويش مصون خواهند بود .

و من يعمل من الصـلحـت و هو مؤمن فلايخاف ظلمًا و لاهضمًا

«هضم»; يعنى، ناقص كردن و كاستن (مصباح). بنابراين «لايخاف ظلماًو لاهضماً»; يعنى، نه كسى ستمى بر او روا مى دارد تا به ناحق او را مؤاخذه كند و نه نقصان و كاستى در جزاى عمل او پديد مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 102 - 2

2 - تنها عقايد درست و اعمال صالح ، داراى وزن و مقدار در قيامت

فمن ثقلت موزينه فأُولـئك هم المفلحون

با توجه به اين كه فلاح و رستگارى در نتيجه ايمان و عمل صالح به دست مى آيد و در اين آيه، تنها كسانى رستگار دانسته شده اند كه از ميزانى سنگين برخوردار باشند، برداشت بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 89 - 1

1 - كار هاى شايسته انسان ، در دنيا داراى ثمره اى برتر براى خود وى در آخرت

من جاء بالحسنة فله خير منها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 67 - 2

2 - رستگارى و سعادت اخروى ، در گرو توبه ، ايمان و عمل صالح

فأمّا من تاب و ءامن و عمل صـلحًا فعسى أن يكون من المفلحين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 37 - 6

6 - انجام اعمال صالح ، شرط نجات از دوزخ و آسودگى در آخرت است .

ربّنا أخرجنا نعمل صـلحًا غير الذى كنّا نعمل أوَلم نعمّركم ما يتذكّر فيه من تذكّر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 22 - 11

11 - امنيت و آرامش در عرصه قيامت ، ره آورد ايمان و عمل صالح است .

ترى الظـلمين مشفقين . .. و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت فى روضات الجنّات

از مقابله دو گروه ستمكاران و مؤمنان و اين كه آيه شريفه هراس را به ستمكاران نسبت داده است، مى توان استفاده كرد كه مؤمنان در عرصه قيامت ترسى نداشته و در امنيت به سر خواهند برد.

10- آثار اخروى عمل گمراهان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 97 - 7

7- تأثير عقيده و عمل گمراهان حق ناپذير ، در قواى ادراكى و حسى ( چشم ، گوش و زبان ) آنان به هنگام حشر در قيامت

و نحشرهم يوم القيـمة على وجوههم عميًا و بكمًا و صمًّا

11- آثار اخروى عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 167 - 11

11 - اعمال نارواى آدميان در قيامت ، به صورت حسرتى مجسم در پيش روى آنان قرار خواهد گرفت .

كذلك يريهم اللّه أعملهم حسرت عليهم

برداشت فوق بر اين اساس است كه: «يرى» از رؤيت قلبى باشد. در اين صورت «حسرات» مفعول سوم براى «يرى» خواهد بود و معناى جمله چنين مى شود: خداوند اعمال مشركان را به صورت حسرتهايى، بر آنان جلوه گر خواهد ساخت.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 90 - 3،5

3 - كردار نيك و بد آدمى ، همراه و ملازم وى در صحنه قيامت

من جاء بالحسنة . .. و من جاء بالسيّئة

«با» در «بالحسنة» و «بالسيّئة» مى تواند براى مصاحبت باشد، نه تعديه. بنابراين «من جاء بالحسنة...»; يعنى، كسى كه با كار نيك بيايد و «و من جاء بالسيّئة»; يعنى، كسى كه با كردار بد حاضر شود.

5 - كيفر هاى اخروى و آتش دوزخ ، ظهور و بروز كردار بد خود آدمى

هل تجزون إلاّ ما كنتم تعملون

جزا ديدن انسان با نفس عمل خود (ما كنتم تعملون) بيانگر اين معنا است كه ماهيت عمل زشت، خود آتش است كه در قيامت براى انسان آشكار مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 84 - 4

4 - وارد شدن به جهان آخرت همراه با اعمال بد ، مايه گرفتار شدن به كيفر الهى است .

و من جاء بالسيّئة فلايجزى . .. إلاّ ما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 24 - 8

8 - كيفر و عذاب الهى در قيامت ، نتيجه و بازتاب رفتار و كردار زشت خود انسان ها است .

و قيل للظـلمين ذوقوا ما كنتم تكسبون

خداوند متعال در اين جا چشيدن عذاب را به خود رفتار و كردار نسبت داده است. اين مطلب گوياى اين حقيقت است كه عذاب، نتيجه و حاصل خود رفتار آدمى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 26 - 9

9 - نتيجه و پيامد اصلى عقايد باطل و رفتار زشت انسان ، در قيامت ظهور و بروز پيدا خواهد كرد .

و لعذاب الأخرة أكبر لو كانوا يعلمون

«عذاب» نتيجه طبيعى عقايد باطل و كردار ناپسند انسان است. بر اين اساس بزرگ تر بودن عذاب اخروى در مقايسه با عذاب دنيايى، بيانگر اين حقيقت است كه نتيجه اصلى عقايد و رفتار زشت، در آخرت ظاهر خواهد شد و آنچه در دنيا مشاهده مى شود تنها ظهور بخشى از آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 48 - 1،2

1 - ظهور و بروز تمامى اعمال و دستاورد هاى بد و زشت ستمگران در قيامت

و بدا لهم سيّئات ما كسبوا

2 - عذاب سخت و فوق تصور ستمگران در قيامت ، بازتاب كردار و رفتار خود آنان است .

و بدا لهم سيّئات ما كسبوا

آمدن ماده «كسب» به جاى ماده «فعل»، مى تواند بيانگر مطلب ياد شده باشد.

12- آثار استقامت در عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 72 - 2

2 - پايدارى و مداومت در اعمال نيك ، مايه راه يابى به بهشت

و تلك الجنّة . .. بما كنتم تعملون

با توجه به واژه «كنتم» ـ كه دلالت بر استمرار دارد ـ استفاده مى شود براى دستيابى به نعمت بهشتى، بايد در انجام اعمال نيك مداومت داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 29 - 45

45- از ميان اصحاب پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، تنها پايداران بر طريق ايمان و عمل نيك ، برخوردار از مغفرت و پاداش عظيم الهى اند .

وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت منهم مغفرة و أجرًا عظيمًا

در صورتى كه «من» در «منهم» براى تبعيض باشد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه از ميان كسانى كه همراه پيامبرند، تنها بخشى از آنان ـ كه اهل ايمان و عمل صالح بوده و بر اين وصف پايدار مى باشند ـ از مغفرت و اجر الهى برخورداراند.

13- آثار اعراض از عمل لغو

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 3 - 1

1 - دستيابى به سعادت اخروى ، مشروط به روى گردانى از كار هاى بيهوده و سخنان بى فايده است .

قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم عن اللغو معرضون

«الذين» در آيه فوق عطف بر «الذين» در آيه پيش و در معناى نعت ديگرى براى «المؤمنون» مى باشد. «لغو» به سخن و كار بيهوده و عبث گفته مى شود. «ال» در «اللغو»، «ال» جنس و مفيد استغراق است. بنابراين «اللغو» شامل هر سخن بيهوده و هر كار عبث و بى فايده مى شود.

14- آثار بررسى فرجام عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 12 - 18

18- بررسى فرجام امور ، داراى نقشى اساسى در ارزش گذارى آن

إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و . .. جنّـت ... و الذين كفروا ... و النار مثوًى لهم

از تعبير «و النار مثوىً لهم» در پايان آيه، چنين استفاده مى شود كه اگر كسى بخواهد زندگى انسان ها را ارزش گذارى كند، مهم ترين ملاك ارزش گذارى، بررسى فرجام آن است، چنان كه در ارزش گذارى زندگى مؤمنان بايد به سرانجام نيك آنان (جنّات تجرى. ..) توجه كرد.

15- آثار پيشگامى در عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 90 - 18،19

18- پيشى گرفتن در كار هاى نيك ، دعاى همراه با رغبت و بيم و نيز خشوع پيامبران ( ع ) ، عامل بهره مندى آنان از موهبت هاى الهى بود .

و لقد ءايتنا موسى و هـرون . .. إنّهم كانوا يسـرعون فى الخيرت ... و كانوا لنا خـش

برداشت ياد شده با توجه به دو نكته است: 1ـ ضميرهاى جمع در جمله «إنّهم كانوا يسارعون. ..» به پيامبران بازگردد، چه اين كه آيات پيشين در مورد آنان بود. 2ـ جمله «إنّهم كانوا يسارعون...» و جملات بعد، در مقام تعليل باشد.

19- نقش مؤثر پيشى گرفتن در كار هاى نيك و دعاى همراه با رغبت و اميد و خشوع به درگاه الهى ، در استجابت دعا

فاستجبنا له . .. إنّهم كانوا يسـرعون فى الخيرت ... و كانوا لنا خـشعين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - واقعه - 56 - 11 - 2

2 - سبقت و پيشتازى در امور خير ، مايه تقرب به درگاه خداوند در جهان آخرت

و السـبقون السـبقون . أُولـئك المقرّبون

16- آثار تباهى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 104 - 1

1- زيان زده ترين مردم ، كسانى هستند كه تلاش و اَعمال دنيايى آنان ، پوچ و ضايع است .

الأخسرين أعمـلاً . الذين ضلّ سعيهم فى الحيوة الدنيا

«أخسر» افعل تفضيل به معناى «زيان كارترين و خسارت زده ترين» است. «ضلّ»به معناى «ضاع» و «هلك» آمده است. لذا «ضلّ سعيهم» يعنى: «تلاش آن ها ضايع و تباه شده است».

17- آثار تجسم عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 49 - 17

17- حضور نفس اَعمال انسان در قيامت ، پشتوانه اجراى عدالت و نفى كمترين ظلم از ساحت خداوند است .

و وجدوا ما عملوا حاضرًا و لايظلم ربّك أحدًا

بيان حضور اعمال و تجسّم آن، علاوه بر ثبت و ضبط در نامه اَعمال، جملگى تأكيدى بر دقيق بودن اَحكام صادره بر قيامت و عادلانه بودن عقوبت هاى است و گوياى اين است كه اَسناد و مدارك كافى و غير قابل انكارى در قيامت عرضه خواهد شد.

18- آثار تداوم بر عمل پسنديده

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 121 - 6

6 ـ استمرار و مداومت بر انجام عمل نيك ، افزون كننده پاداش آن عمل است .

ليجزيهم اللّه أحسن ما كانوا يعملون

به كارگيرى فعل مضارع همراه با «كان» (كانوا يعملون) بيانگر برداشت فوق است.

19- آثار تداوم عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 3 - 3

3- درنگِ جاودانه مؤمنان در بهشت ، نتيجه مداومت آنان بر اَعمال نيك است .

يعملون الصـلحـت . .. مكثين فيه أبدًا

ذكر «ماكثين فيه أبداً» پس از جمله «يعملون الصالحات» ـ كه بر استمرار دلالت دارد ـ مى تواند نشاندهنده اين مطلب باشد كه جاودانگى آنان در بهشت، نتيجه مداومت شان بر اَعمال نيك است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - احزاب - 33 - 31 - 6

6 - برخوردارى همسران پيامبر از پاداش مضاعف الهى ، منوط به تداوم اطاعت و انجام دادن عمل صالح از سوى آنها است .

و من يقنت منكنّ . .. و تعمل صـلحًا نؤتها أجرها مرّتين

فعل مضارع «يقنت» و «تعمل» استمرار را مى رساند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 72 - 2

2 - پايدارى و مداومت در اعمال نيك ، مايه راه يابى به بهشت

و تلك الجنّة . .. بما كنتم تعملون

با توجه به واژه «كنتم» ـ كه دلالت بر استمرار دارد ـ استفاده مى شود براى دستيابى به نعمت بهشتى، بايد در انجام اعمال نيك مداومت داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - واقعه - 56 - 24 - 3

3 - تداوم بر انجام عمل صالح و پايدار ماندن بر آن تا آخر عمر ـ و نه انجام دادن مقطعى آن ـ شرط لازم براى دستيابى به مقام قرب الهى در آخرت و بهشت سرشار از نعمت

أُولـئك المقرّبون . فى جنّـت النعيم ... جزاء بما كانوا يعملون

از تعبير «كانوا يعملون» (ماضى استمرارى) برداشت بالا استفاده مى شود.

20- آثار تداوم عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 14 - 9

9 - مداومت بر اعمال ناشايست ، عامل ابتلا به عذاب ابدى است .

و ذوقوا عذاب الخلد بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - مجادله - 58 - 15 - 10

10 - عملكرد بد ، در صورتى كه تداوم يابد و سراسر زندگى انسان را پر كند ، عذاب الهى را در پى خواهد داشت .

إنّهم ساء ما كانوا يعملون

21- آثار ترس از فرجام عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - ق - 50 - 45 - 12

12 - بيم از فرجام عمل ، نقطه آغازين حركت انسان به سوى تعهّد و حق پذيرى

فذكّر . .. من يخاف وعيد

از اين كه خداوند، پيامبر(صلی الله علیه و آله) را موظّف كرده تا «من يخاف وعيد» با قرآن تذكر دهد; استفاده مى شود كه اعتقاد به قيامت و بيم از فرجام عمل، نخستين مرحله اى است كه فرد را مستعد پذيرش حق مى سازد.

22- آثار ترك عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - رعد - 13 - 11 - 22

22ـ « عن على بن الحسين ( ع ) يقول : الذنوب التى تغير النعم ، البغى على الناس و الزوال عن العادة فى الخير ، و اصطناع المعروف ، و كفران النعم ، و ترك الشكر . قال الله عزوجل : « إن الله لايغيّر ما بقوم حتى يغيّروا ما بأنفسهم » . . . ;

از امام زين العابدين(ع) روايت شده است كه مى فرمود: گناهانى كه موجب تغيير نعمتها مى شوند عبارتند از: ستمگرى بر مردم، دورى از عادت به كار خير و از انتخاب كردار نيك، كفران نعمتها و ترك شكرگزارى. خداوند عزوجل فرموده: إن الله لايغيّر ما بقوم حتى يغيّروا ما بأنفسهم».

23- آثار ترك عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 62 - 12

12 - كفر به خدا ، انكار قيامت و نداشتن عمل صالح ، موجب غلبه ترس و اندوه بر آدمى است .

من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون

مفهوم جمله «من آمن . ..» گوياى برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 65 - 5

5 - بنى اسرائيل در خطر گرفتار آمدن به عذاب هاى دنيوى ( ذليل گشتن ، مطرود شدن و . . . ) در صورت ايمان نياوردن به قرآن و انجام ندادن اعمال صالح

و لقد علمتم الذين اعتدوا منكم فى السبت فقلنا لهم كونوا قردة خسئين

در آيات گذشته (از 41 تا 45 و نيز آيه 62) خداوند بنى اسرائيل را به ايمان و تصديق قرآن و انجام اعمال صالح دعوت كرد و در آيه مورد بحث سرگذشت شوم اسحاب سبت را يادآور شد تا هشدارى باشد به آنها كه مبادا با سرپيچى از دعوت خدا و فرمانهاى او، به سرنوشتى همانند اصحاب سبت گرفتار آيند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تين - 95 - 6 - 4

4 - بى ايمانى و ترك عمل صالح ، مايه گرفتار آمدن انسان در پست ترين جايگاه جهان آخرت

ثمّ رددنـه أسفل سـفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

در آيه قبل گرچه فعل «رددنا» به خداوند استناد يافته بود; ولى اين آيه بيانگر آن است كه بى ايمانى و ترك عمل صالح، دليل تنزّل يافتن افراد به «أسفل سافلين» است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - عصر - 103 - 3 - 4

4 - كفرورزى ، ترك عمل صالح و بى اعتنايى به ترويج حق و صبر ، زيان كارى است .

لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت و تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

24- آثار ترك عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 37 - 1

1 - پرهيزكنندگان از گناهان بزرگ و زشتى ها ، برخوردار از نعمت هاى جاودان الهى

و ما عند اللّه . .. للذين ءامنوا ... و الذين يجتنبون كبـئر الإثم و الفوحش

25- آثار تزيين عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 122 - 12

12 ـ زيبا پنداشتن اعمال، مانع رشد و خروج انسان از تاريكى است.

ليس بخارج منها كذلك زين للكفرين ما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 137 - 8

8 ـ زيبا پنداشتن عمل نقشى عمده در انگيزش انسان براى عمل دارد.

زين لكثير من المشركين قتل أولدهم شركاؤهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 24 - 10

10 - زيبا جلوه دادن اعمال گمراهان در نظرشان ، از شيوه هاى اغواگرى شيطان

و زيّن لهم الشيطـن أعمـلهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 37 - 13

13 - زيبا جلوه گر شدن رفتار زشت فرعون در ديدگان خود او ، سبب انحراف وى از راه اصلى هدايت و سعادت ( ارائه شده از سوى موسى ( ع ) ) گشت .

كذلك زيّن لفرعون سوء عمله و صدّ عن السبيل

جمله «و صُدّ عن السبيل» به منزله نتيجه براى جمله پيش است; يعنى، رفتار زشت فرعون در ديدگان او زيبا جلوه كرد و همين سبب شد كه او راه اصلى هدايت را پيدا نكند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 25 - 8

8- وسوسه ، تزيين و القاى آرمان هاى دروغين ، ابزار شيطان در منحرف ساختن انسان ها

إنّ الذين ارتدّوا . .. الشيطـن سوّل لهم و أملى لهم

مفهوم «أملى» ممكن است به معناى ايجاد آمال و آرزو باشد.

26- آثار تزيين عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 43 - 7

7 ـ زيبا ديدن كردارهاى زشت، مانع تضرع آدمى به درگاه خداوند، حتى در شدايد است.

فلولا إذ جاءهم بأسنا تضرعوا و لكن قست قلوبهم و زين لهم الشيطن ما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - حجر - 15 - 39 - 6

6- ابليس ، از طريق تزيين اعمال ناپسند و خوب جلوه دادن آنها ، مردم را به گمراهى مى كشاند .

قال ربّ بما أغويتنى لأزيننّ لهم فى الأرض و لأغوينّهم أجمعين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 96 - 10

10 - تسويلات نفس ( زيبانمايى كار هاى زشت و ناروا ) ، خطرى در كمين افراد و جوامع

و كذلك سوّلت لى نفسى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 8 - 11

11 - خودپسندى و زيبا ديدن رفتار زشت خويش ، جلوه گمراهى كافران

أفمن زيّن له سوء عمله . .. فإنّ اللّه يضلّ من يشاء و يهدى من يشاء

برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه جمله «فإنّ اللّه يضلّ. ..» در مقام تعليل براى «أفمن زيّن...» است; يعنى، از آن جايى كه آنان رفتار زشت خود را زيبا مى ديدند و به خود پسندى گرفتار آمدند; خداوند هر كسى را كه بخواهد ـ مانند اين دسته ـ گمراه خواهد ساخت.

27- آثار ثبت عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 94 - 8

8- نقش اساسى ثبت و بايگانى عملكرد ها ، در ضايع نشدن حقوق افراد

فمن يعمل . .. إنّا له كـتبون

تأكيد خداوند بر تضمين پاداش مؤمنان نيكوكار با ثبت و نوشتن تمامى رفتارها، افاده كننده برداشت بالا است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - ق - 50 - 17 - 2

2ـ فرشتگانِ ثبت كننده اعمال ـ علاوه بر علم محيط الهى ـ گواهى ديگر بر اعمال انسان *

و نحن أقرب إليه من حبل الوريد . إذ يتلقّى المتلقّيان

در آيه قبل، خداوند علم خويش را به عنوان ملاك محاسبه انسان ها معرفى فرمود و اكنون در اين آيه دريافت هاى دو فرشته را، به عنوان گواهى ديگر بر اعمال آدمى ياد كرده است.

28- آثار حبط عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 5 - 37

37 ـ حبط اعمال ، موجب زيان در آخرت خواهد شد .

فقد حبط عمله و هو فى الأخرة من الخسرين

29- آثار حبط عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 160 - 7

7 ـ انجام عمل نيك به شرط حبط نشدن تا حضور در صحنه قيامت داراى پاداشى ده چندان است.

من جاء بالحسنة فله عشر أمثالها

حرف «باء» در «بالحسنة» هم مى تواند براى تعديه باشد، كه در اين صورت «مجىء» به معناى انجام دادن است، و هم مى تواند براى مصاحبت باشد، كه در اين صورت «مجىء» به معناى حاضر شدن است. برداشت فوق بر اساس احتمال دوم است. بر اين مبنا جمله «من جاء بالحسنة» (كسى كه با عمل نيكى در قيامت حاضر شود)، اشاره به اين معنا دارد كه پاداش از آن كسى است كه عمل نيكش تا قيامت باقى باشد و با گناه حبط نشده باشد.

30- آثار حسابرسى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - حشر - 59 - 18 - 10

10 - محاسبه اعمال و مراقبت بر كردار ، هم ريشه در تقوا دارد و هم روحيه تقوا را رشد داده ، شكوفا مى سازد .

و لتنظر نفس . .. و اتّقوا اللّه

از قرار گرفتن عبارت «و لتنظر. ..» در ميان دو «اتّقوا اللّه»، استفاده مى شود كه محاسبه نفس از يك سو، متكى به تقوا است و از سوى ديگر عامل شكوفايى و تكامل آن مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - طارق - 86 - 10 - 4

4 - حسابرسى و سنجش نهان كارى ها و نيت هاى انسان ، مايه ناتوانى او از هرگونه دفاع و محروميت او از كمترين يار و ياور در قيامت

يوم تبلى السرائر . فما له من قوّة و لا ناصر

حرف «فاء» در «فما له من. ..»، نبود قوت و ناصر را بر «تبلى السرائر» تفريع كرده و آن را نتيجه حسابرسى قرار داده است; يعنى، روز قيامت با متمايز شدن سريره هاى نيك و بد، راهى جز پذيرفتن جزاى آن براى انسان باقى نمى ماند; زيرا نه او را ياراى انكار است و نه كسى به حمايت از او برخواهد خاست.

31- آثار دنيوى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 52 - 6

6 ـ مجازات انسان در قيامت ، محصول دستاورد هاى دنيوى خود اوست .

هل تجزون إلا بما كنتم تكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 7 - 6

6- برخوردارى انسان ها از دستاورد هاى خود ، محدود به آخرت نيست .

ثمّ رددنا لكم الكرّة . .. إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

مضمون آيه با توجه به آيات قبل كه درباره بازتابهاى دنيوى اعمال بنى اسرائيل است، تنها مربوط به آخرت نيست; بلكه مطلق است و شامل بازتابهاى دنيوى و اخروى اعمال انسان نيز مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تكوير - 81 - 7 - 2

2 - هر انسانى در قيامت ، براساس كردار دنيوى خود ، هم نشينى مناسب خواهد يافت .

و إذا النفوس زوّجت

از جمله معانى «زوج» فردى است كه داراى قرين باشد (لسان العرب). تناسب حكم و موضوع در اين مورد، گوياى آن است كه انسان مؤمن، هم نشينى نظير حورالعين خواهد يافت و غير مؤمن، با شيطان هاى هم رديف خود همراه خواهد شد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انفطار - 82 - 5 - 1

1 - قيامت روز آگاهى هر انسان ، به كردار دنيايى و آثار به جاى مانده از خويش

علمت نفس ما قدّمت و أخّرت

«ماقدّمت» ـ در يك احتمال ـ ناظر به كردارى است كه انسان خود، آن را انجام داده است. در مقابل مراد از «ماأخّرت» سنت هاى روا و ناروايى است كه انسان پس از خود، به جاى گذاشته و آثار و تبعات آن براى او ثبت شده است و در روز قيامت با آن مواجه خواهد شد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - غاشيه - 88 - 9 - 1

1 - بهره مندان از ناز و نعمت آخرت ، از تلاش هاى خويش در دنيا ، به وجد آمده و نسبت به آن احساس رضايت خواهند كرد .

لسعيها راضية

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - غاشيه - 88 - 10 - 4

4 - بهشت برين ، از نعمت هاى الهى براى انسان هاى كوشا و آخرت طلب

ناعمة . .. فى جنّة عالية

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - قارعه - 101 - 7 - 2

2 - خشنودى كامل انسان در قيامت ، در گرو ارزشمندى كردار او در دنيا است .

فأمّا من ثقلت موزينه . فهو فى عيشة راضية

32- آثار ذكر ثبت عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - ق - 50 - 17 - 3

3ـ توجه انسان به وجود دو مراقب بر اعمال وى ، زمينه ساز تبعيت نكردن از وسوسه هاى نفس

و نعلم ما توسوس به نفسه . .. إذ يتلقّى المتلقّيان عن اليمين و عن الشمال قعيد

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - قمر - 54 - 52 - 3

3 - توجه به ضبط كردار آدميان در نظام جهان ، بازدارنده آنان از كفر و گناه

فهل من مدّكر . و كلّ شىء فعلوه فى الزّبر

با توجه به اين كه آيه شريفه در جهت تذكار، بيان شده است; برداشت بالا به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انفطار - 82 - 11 - 5

5 - توجّه به حضور محافظان الهى در همه حالات و ثبت رفتار و كردار در نامه عمل ، بازدارنده انسان از ارتكاب گناه

ما غرّك . .. و إنّ عليكم لحـفظين . كرامًا كـتبين

33- آثار ذكر حسابرسى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - لقمان - 31 - 16 - 12

12 - توجّه به محاسبه دقيق اَعمال در آخرت ، در گرايش انسان به صلاح ، نقش سازنده اى دارد .

يـبنىّ إنّها إن تك مثقال حبّة . .. يأت بها اللّه

34- آثار ذكر فرجام عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 29 - 10

10- توجه دادن آدمى به فرجام ناگوار عمل ناپسند ، از عوامل بازدارنده وى از ارتكاب آن است .

و لاتجعل يدك مغلولة إلى عنقك و لاتبسطها كلّ البسط فتقعد ملومًا محسورًا

از اينكه خداوند در پى نهى از افراط و تفريط در انفاق، پيامد ناگوار آن را يادآورى مى كند، نكته ياد شده قابل استفاده است.

35- آثار ذكر ملائكه ثبت عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انفطار - 82 - 11 - 5

5 - توجّه به حضور محافظان الهى در همه حالات و ثبت رفتار و كردار در نامه عمل ، بازدارنده انسان از ارتكاب گناه

ما غرّك . .. و إنّ عليكم لحـفظين . كرامًا كـتبين

36- آثار ذكر ناظران عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 94 - 13

13 ـ توجه انسان به نظارت شدن اعمالش از سوى خدا و رسول خدا (صلی الله علیه و آله) ، بازدارنده او از تخلف و كجروى

و سيرى اللّه عملكم و رسوله

تذكر به نظارت خدا و رسول او، ظاهراً در راستاى دور نمودن متخلفان از انحراف و كجروى است.

37- آثار رضايت به عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - بروج - 85 - 7 - 5

5 - كارى كه با رضايت يا دستور كسى انجام شود ، كار شخص او به شمار مى آيد .

و هم على ما يفعلون . .. شهود

اصحاب اخدود، با آن كه نشسته و نظاره مى كردند (هم . .. قعود ... شهود); ولى تعبير «يفعلون» كار را به خود آنان نسبت داده است. اين استناد بيانگر برداشت ياد شده است.

38- آثار رضايت به عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 41 - 6

6 ـ خرسندى و رضا به اعمال و كردار نيك ديگران ، انسان را در منافع آن سهيم مى كند .

لى عملى و لكم عملكم أنتم بريئون مما أعمل و أنا برىء ممّا تعملون

جمله «أنتم بريئون مما أعمل . .. » مى تواند تعليل براى حصر در جمله هاى «لى عملى» و «لكم عملكم» باشد ; يعنى، چون شما مشركان از اعمال من بيزاريد، منافع اعمال من ويژه خود من و چون من از كردار شما بيزارم، ضررهاى اعمال شما ويژه خود شما خواهد بود.

39- آثار رضايت به عمل ديگران

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - شمس - 91 - 14 - 3

3 - حركت يك فرد جامعه ، در صورت رضايت و تشويق ديگران ، حركتى مستند به تمام افراد آن جامعه است .

انبعث أشقيها . .. فعقروها

در آيات پيشين، از حركت شقى ترين فرد قوم ثمود، سخن به ميان آمد و اين آيه پى كردن را به تمام ثموديان نسبت داده است. از آن جا كه فعل «انبعث»، بيانگر نقش تشويقى ديگران است، بايد گفت: استناد «عقروها» به تمام ثموديان، به جهت رضايت و تحريك آنان بوده است.

40- آثار رضايت به عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 41 - 7

7 ـ خرسندى و رضا به اعمال و كردار بد ديگران ، آدمى را در ضرر هاى آن سهيم مى كند .

لى عملى و لكم عملكم أنتم بريئون مما أعمل و أنا برىء ممّا تعملون

41- آثار روانى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 77 - 9

9 ـ تأثير عملكرد انسان در روح و روانش

فأعقبهم نفاقاً . .. بما أخلفوا اللّه

42- آثار رؤيت نامه عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 49 - 11

11- مجرمان ، هنگام مشاهده كتاب اَعمال شان آرزومند مرگ خويش اند . *

و يقولون يـويلتنا مال هـذا الكتـب

«ويلة» و «ويل» به معناى «هلاكت» است و مؤنث بودن «ويلة» مفيد مبالغه است. منادا قرار گرفتن «ويل» از سوى مجرمان، گوياى اين است كه آنان، با مشاهده نامه عمل خود، راهى جز هلاك و عذاب براى خود نديده، لذا آن را منادا قرار داده و آمدن اش را مى طلبند و يا اين كه به قدرى حال خود را وخيم مى بينند كه مرگ و هلاكت را، تنها راه رهايى خود از آن وضعيّت مى پندارند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انشقاق - 84 - 11 - 1

1 - مشاهده نامه اعمال در قيامت ، مايه آگاهى به كردار ها و پيش بينى كيفر ها است .

و أمّا من أُوتى . .. فسوف يدعوا ثبورًا

43- آثار سبقت در عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 84 - 6

6 - شتاب در كار خير و تعجيل در وفاى به وعده ، موجب جلب رضايت خدا است .

و ما أعجلك . .. و عجلت إليك ربّ لترضى

هر چند كه موسى(ع) به جهت جدا شدن از مردم، مورد پرس و جوى خداوند قرار گرفت; ولى هدف او از اين تعجيل، مورد نقد قرار نگرفته است; يعنى، تسريع در وفاى به وعده و حضور در ميقات، به خودى خود، كار مطلوبى بوده است.

44- آثار عقيده به تجسم عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نبأ - 78 - 40 - 12

12 - اعتقاد به مواجه شدن با كردار خويش در قيامت ، زمينه ساز پذيرش انذار هاى خداوند و بيمناكى از عذاب قيامت

إنّا أنذرنـكم عذابًا قريبًا يوم ينظر المرء ما قدّمت يداه

45- آثار علم به حسابرسى عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انشقاق - 84 - 16 - 3

3 - آشنايى با مرحله حسابرسى نامه هاى اعمال ، زمينه ساز باور انسان به تغييرپذير بودن حالات خويش است .

فلا أُقسم

جمله «طبقاً عن طبق» (در آيات بعد) ـ كه سوگندهاى مكرر اين آيات مربوط به آن است ـ از دگرگونى حالات انسان خبر مى دهد و حرف «فاء» در «فلا اُقسم» اين مجموعه را بر آيات پيشين ـ كه درباره محاسبه نامه هاى اعمال بود ـ تفريع كرده است; يعنى، حال كه از حساب و كتاب آگاه شديد، بدانيد كه دگرگونى حالات حتمى است.

46- آثار علم به نامه عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تكوير - 81 - 14 - 7

7 - اطلاع بر پرونده اعمال ، راهى براى آگاهى انسان در قيامت بر كردار خويش

و إذا الصحف نشرت . .. علمت نفس ما أحضرت

47- آثار عمل

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 50 - 9

9 - عملكرد انسان داراى نقشى بسزا در چگونگى تدبير امور او از سوى خداوند

يسومونكم سوء العذاب . .. و فى ذلكم بلاء من ربكم عظيم. و إذ فرقنا بكم البحر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 95 - 5

5 - اعمال و رفتار آدميان ، تعيين كننده فرجام آنان در سراى آخرت است .

بما قدمت أيديهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 134 - 6

6 - نتيجه عمل هر كس و هر جامعه اى از آن خود اوست و بايد به او بازگردانده شود .

لها ما كسبت و لكم ما كسبتم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 139 - 5

5 - قرب و بعد انسان ها به خداوند ، در گرو اعمال و رفتار ايشان است و نه بسته به طايفه و نژادشان

لنا أعملنا و لكم أعملكم

از آن جا كه جمله «و لنا أعمالنا . ..» تعليل براى نابجا بودن محاجه اهل كتاب با مسلمانان درباره خداوند از جهت انتخاب پيامبران مى باشد، به نظر مى رسد مراد از «لنا أعمالنا ...» اين است كه: از نژاد و طايفه اى خاص بودن مايه تقرب به خداوند نيست تا اينكه موجب شود خداوند همواره پيامبران را از ميان آن نژاد برانگيزد; بلكه اعمال انسانها زمينه ساز تقرب به خداست.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 141 - 10

10 - خويشاوندى با پيامبران و از نسل ايشان بودن ، در قيامت كارساز نبوده و موجب رهايى از پيامد هاى اعمال نخواهد شد .

تلك أمة قد خلت لها ما كسبت و لكم ما كسبتم

بيان اين معنا - كه پاداش عمل پيامبران براى ديگران سودمند نخواهد بود - در خطاب به كسانى كه از نسل پيامبرانى چون: ابراهيم، اسحاق و يعقوب هستند، گوياى برداشت فوق است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 189 - 16

16 - اعمال و رفتار آدمى سازنده حقيقت و ماهيت اوست .

و لكن البر من اتقى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 205 - 0

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 221 - 18،23

18 ـ ثمره و نتيجه عمل ، از ملاك هاى ارزشگذارى

و لامة مؤمنة خير من مشركة . .. اولئك يدعون الى النار

23 ـ عمل به تكاليف الهى ، وسيله رسيدن به بهشت و آمرزش است .

و لا تنكحوا المشركات . .. و اللّه يدعوا الى الجنّة و المغفرة باذنه

بنابراينكه مراد از دعوت الهى به بهشت و مغفرت، بيان احكام شرعى باشد (مانند حرمت ازدواج با مشركان و . ..) كه عمل به آن احكام، موجب آمرزش و درآمدن به بهشت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 232 - 14

14 ـ منافع عمل به احكام الهى ، متوجه انسان مى شود .

فلا تعضلوهنّ . .. ذلكم ازكى لكم و اطهر

«لكم»، اشاره به برداشت فوق دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 246 - 21

21 ـ ميدان عمل ، عرصه شناخت صداقت ادّعاى آدميان

فلما كتب عليهم القتال تولّوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 251 - 3،26

3 ـ حركت و اقدام عملى ، مقدمه اى براى دعا و استجابت آن

و لمّا برزوا . .. قالوا ربّنا ... فهزموهم

مؤمنانِ به طالوت صرفاً دعا نكردند; بلكه پس از آنكه دست به عمل زدند و خود را مهيّاى جنگ نمودند، دعا كردند و آنگاه دعايشان مستجاب شد.

26 ـ كشته شدن جالوت ( سركرده كفر و طغيان ) به دست داود ، از عوامل اعطاى مُلك و سلطنت الهى به وى

و قتل داوُد جالوت و اتيه اللّه الملك

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 266 - 9

9 ـ نشان دادن عاقبت و فرجام اعمال نيك و بد ، از روش هاى قرآن براى تربيت آدمى و ترغيب وى به رعايت احكام و مقرّرات دينى

ايودّ احدكم . .. فاحترقت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 272 - 19

19 ـ بازگشت نتايج اعمال خير ، به خودِ عمل كننده

و ما تنفقوا من خير فلانفسكم . .. يوفّ اليكم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 284 - 12

12 ـ كيفر انسان ها ، بازتاب و نتيجه اعمال آنهاست .

و ان تبدوا ما فى انفسكم . .. يحاسبكم به اللّه ... و يعذّب من يشاء

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 286 - 6

6 ـ قانونمندى نظام اعمال و بازتاب هاى آن

لها ما كسبت و عليها ما اكتسبت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 22 - 5،6،7

5 ـ اعمال نيك انسان ، داراى ارزش و نتايجى دنيوى و اخروى است .

حبطت اعمالهم فى الدنيا و الاخرة

6 ـ عمل نيك ، سرمايه و مددكار دنيوى و اُخروى انسان

حبطت اعمالهم فى الدّنيا و الاخرة و ما لهم من ناصرين

7 ـ برخى از اعمال ناشايست ، نابودكننده سوابق نيك

حبطت اعمالهم . .. و ما لهم من ناصرين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 31 - 7

7 ـ بهره گيرى قرآن از عواطف و محبّت ها ، براى وادار نمودن به عمل

قل ان كنتم تحبون اللّه فاتبعونى يحببكم اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 54 - 8،9

8 ـ بازتاب كردار آدمى مشابه و همسان با عملكرد وى

و مكروا و مكر اللّه

9 ـ مكر خداوند به انسان ، بازتاب عملِ مكرآميز خود انسان است .

و مكروا و مكر اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 86 - 9

9 ـ برخوردارى از هدايت خداوند و محروميّت از آن ، نتيجه عمل خود انسان

كيف يهدى اللّه قوماً كفروا بعد ايمانهم و شهدوا ان الرسول حق . .. و اللّه لا يهدى

عدم هدايت از جانب خدا (كيف يهدى اللّه)، پس از تحقق كفر و ارتداد و ظلمِ انسان است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 87 - 5

5 ـ واكنش ملائكه در برابر اعمال زشت انسان

اولئك جزاؤهم انّ عليهم . .. و الملئكة و النّاس اجمعين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 108 - 1،8

1 ـ بيان آثار و نتايج رفتار انسان ها ـ مؤمن و كافر ـ در قيامت ، از آيات حق الهى

يوم تسودّ . .. تلك ايات اللّه نتلوها عليك بالحق

8 ـ عذاب سيه رويان ( كافران ) ، ناشى از اعمال ناپسند ( تفرقه و پراكندگى و كفر ) خود آنان است و نه از ناحيه خداوند

فاما الذين اسودّت وجوههم . .. و ما اللّه يريد ظلماً للعالمين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 112 - 13

13 ـ تأثير گرايش هاى اعتقادى و رفتارى انسان ها ، در سرنوشت آنان

ضربت عليهم الذّلّة . .. ذلك بانّهم كانوا يكفرون ... ذلك بما عصوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 115 - 5

5 ـ پاداش الهى به اعمال نيك در گرو انجام آن از سوى افراد صالح است .

و اولئك من الصّالحين. و ما يفعلوا من خير فلن يكفروه

فاعل در «ما يفعلوا»، ضميرى است كه به «الصالحين» برمى گردد; يعنى اگر صالحان عمل خير انجام دهند پاداش مى گيرند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 116 - 12

12 ـ بيان فرجام اعمال و وعد و وعيد ، از شيوه هاى قرآن براى اصلاح انسان ها و برحذر داشتن آنها از كفر

و ما يفعلوا من خير فلن يكفروه . .. و اولئك اصحاب النار هم فيها خالدون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 117 - 10

10 ـ بى ثمرى انفاق ( اعمال خير ) و دستاورد هاى اهل كفر ، ناشى از عملكرد آنان است و نه از جانب خداوند .

مثل ما ينفقون فى هذه الحيوة الدنيا كمثل ريح فيها صرّ اصابت حرث قوم . .. و ما ظلم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 128 - 16

16 ـ عذاب خداوند به بندگان ، نتيجه عمل خود آنان

او يعذّبهم فانّهم ظالمون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 131 - 10

10 ـ بيان فرجام عملكرد اشخاص ، از روش هاى قرآن براى تربيت انسانها

و اتّقوا اللّه لعلّكم تفلحون. و اتّقوا النّار الّتى اعدّت للكافرين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 163 - 6،9

6 ـ درجات و جايگاه هاى متفاوت انسان ها در آخرت ، نتيجه عملكرد آنان در دنيا

هم درجات عند اللّه و اللّه بصير بما يعملون

9 ـ اعطاى درجات و جايگاه هاى متفاوت از سوى خداوند ، متّكى به بينايى و آگاهى كامل او به عملكرد انسانهاست .

هم درجات عند اللّه و اللّه بصير بما يعملون

جمله «و اللّه بصير بما يعملون» به اين معنا اشاره دارد كه در محاسبه اعمال و اعطاى درجه و مقام بر مبناى آن، اشتباهى رخ نخواهد داد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 167 - 18

18 ـ عملكرد هاى آدمى ، مؤثر در گرايش هاى درونى ( ايمان و كفر ) اوست .

لو نعلم قتالا لاتّبعناكم هم للكفر يومئذ اقرب منهم للايمان

با توجّه به اينكه نفاق يك نوع گرايش است و عملكرد منافقان (ترك پيكار و جهاد)، آنان را به كفر نزديكتر كرده و از ايمان دور ساخته (هم للكفر يومئذ . .. )، معلوم مى شود عملكردها در گرايشها مؤثر است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 176 - 10

10 ـ محروميّت و يا برخوردارى از بهره هاى اخروى ، نتيجه عملكرد انسان

و لا يحزنك الّذين يسارعون الكفر . .. يريد اللّه الّا يجعل لهم حظّا فى الاخرة

گر چه خداوند محروم كردن كفرپيشگان را از بهره اخروى به خود نسبت داده است: يريد اللّه . .. ولى اين محروميّت به دليل «يسارعون ... »، نتيجه عملكرد خود آنان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 185 - 7

7 ـ برخوردارى از بهره هاى اخروى ، نتيجه اعمال دنيوى انسان

و انّما توفّون اجوركم يوم القيمة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 195 - 9،1،34

9 ـ نقش اعمال انسان در استجابت دعا از سوى خداوند

فاستجاب لهم ربّهم انّى لا اضيع عمل عامل منكم

جمله «انّى لا اضيع»، بيان سبب اجابت دعاى خردمندان است. يعنى اجابت دعاى خردمندان به سبب اعمال نيك آنان بوده است.

1 ـ اجابت سريع دعاى خردمندان مؤمن از سوى پروردگارشان

لاولى الالباب . .. ربّنا ... فاستجاب لهم ربّهم

برداشت فوق بر اين مبناست كه مفعول «استجاب» در تقدير باشد ; يعنى «فاستجاب دعائهم» ; و حرف «فاء» در «فاستجاب»، دلالت بر نبودن فاصله بين دعاى خردمندان و استجابت آن از سوى خداوند دارد.

34 ـ ضايع نشدن اعمال مؤمنان و ثمردهى آن ، به بهره مندى از پاداش هاى الهى ( مغفرت و بهشت ) است .

انّى لا اضيع عمل عامل . .. ثواباً من عند اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 199 - 27

27 ـ پاداش مؤمنان از سوى خداوند ، بر اساس درجه ايمان و عملكرد آنان است .

اولئك لهم اجرهم . .. انّ اللّه سريع الحساب

اگر پاداش بر اساس عملكردها نبود، حسابرسى معنا نداشت ; و با توجّه به مشاراليه «اولئك» معلوم مى شود كه هم ايمان و هم عملكرد مؤمنان، موجب استحقاق پاداش براى آنان شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 9 - 6

6 ـ قانون عمل و عكس العمل در رفتار ها و كردارها

وليخش الّذين لو تركوا من خلفهم ذريّة ضعافاً خافوا عليهم

چون مضمون آيه اين است كه اگر حقوق ايتام ديگران را رعايت نكرديد، حقوق ايتام شما رعايت نخواهد شد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 40 - 4

4 ـ كيفر بخيلان و رياكاران ( عذاب ، محروميت از محبت خداوند ، همراهى با شيطان ) ، بازتاب عمل خود آنان است ، نه ستمى از جانب خداوند .

انّ اللّه لا يحبّ . .. الذين يبخلون ... و الذين ينفقون اموالهم رئاء النّاس ... و

جمله «انّ اللّه . .. » مى تواند پاسخى باشد براى اين سؤال كه چرا خداوند مردم را به عذاب و ... مبتلا مى كند. خداوند مى فرمايد اين عذابها ناشى از ستم او نيست، بلكه دستاورد خود بخيلان است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 66 - 14

14 ـ عمل داراى تأثير در نفس انسان

و لو انّهم فعلوا . .. اشدّ تثبيتاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 79 - 2

2 ـ مصايب و مشكلات ، از جانب خدا و به سبب اعمال خود انسان است .

قل كلّ من عند اللّه . .. و ما اصابك من سيّئة فمن نفسك

از اينكه در آيه قبل رسيدن خوبيها و ناگواريها از ناحيه خداوند دانسته شده و در اين آيه عامل سيئات را خود انسان شمرده است، معلوم مى شود كه اعمال انسان باعث مى شود كه خداوند حادثه اى ناگوار را براى او ايجاد كند ; بنابراين اين حوادث ناگوار از يكسو به خدا و از سوى ديگر به خود انسان منتسب است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 88 - 9

9 ـ نقش تعيين كننده عمل انسان در سرنوشت او

و اللّه اركسهم بما كسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 95 - 8

8 ـ تفاوت درجات در پيشگاه خداوند ، وابسته به عملكرد انسان

فضّل اللّه المجاهدون باموالهم و انفسهم على القاعدين درجة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 122 - 8

8 ـ توجه انسان ها به فرجام اعمال خود ، بازدارنده ايشان از بدى ها و ترغيب كننده آنان به نيكيهاست .

و من يتخذ الشيطن ولياً من دون اللّه فقد خسر . .. و الذين ءامنوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 123 - 5

5 ـ عملكرد مردم ، تعيين كننده كيفر و جزاى الهى است ، نه صرف انتساب به مكتب و يا دينى خاص !

ليس بامانيكم و لا امانى أهل الكتب من يعمل سوءاً يجز به

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 143 - 9

9 ـ ضلالت و گمراهى هر انسان ، نتيجه عمل خود وى و نيز بر اساس و برنامه و سنت خداوند است .

مذبذبين بين ذلك . .. و من يضلل اللّه فلن تجد له سبيلا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 147 - 5

5 ـ عذاب الهى ، بازتاب و نتيجه عقيده و عمل انسانهاست .

ما يفعل اللّه بعذابكم إن شكرتم و ءامنتم

جمله «ما يفعل»، دلالت مى كند كه خداوند خواهان عذاب بندگان نيست. و جمله «ان شكرتم ...»، مى رساند كه ناسپاسى و بى ايمانى خود انسان عامل عذاب اوست.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 160 - 12

12 ـ محروميت آدمى از نعمت هاى الهى و مواهب طبيعى ، نتيجه اعمال خود وى

فبظلم من الذين . .. حرّمنا عليهم طيبت أحلت لهم و بصدّهم عن سبيل اللّه كثيراً

برداشت فوق بر اين اساس است كه مراد از «تحريم» تحريم تكوينى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 173 - 18

18 ـ سرنوشت اخروى انسان در گرو موضعگيرى فكرى و عملى وى در دنيا

فاما الذين ءامنوا . .. و اما الذين استنكفوا و استكبروا فيعذبهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 26 - 8،9

8 ـ وابستگى برخى مقدرات الهى به عملكرد آدميان ( تقدير معلق )

كتب اللّه لكم . .. فانها محرمة عليهم اربعين سنة

9 ـ عملكرد انسان ها ، مى تواند زمينه ساز تغيير مقدرات از جانب خداوند باشد .

كتب اللّه لكم . .. فانها محرمة عليهم اربعين سنة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 35 - 16

16 ـ مؤمنان ، بايد همواره نسبت به ثمردهى ايمان و عمل خويش در مرز بيم و اميد باشند .

يأيها الذين ءامنوا اتقوا اللّه . .. جهدوا فى سبيله لعلكم تفلحون

كلمه «لعل» رساى به اين حقيقت است كه مؤمنان، هر چند مراحل تقوا و تقرب به خدا و جهاد را گذرانده باشند، نبايد رستگارى و فلاح را براى خويش حتمى بشمارند و در نتيجه به عمل خويش مغرور شوند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 64 - 20

20 ـ خداوند ، ايجاد كننده دشمنى و كينه در بين يهود

و القينا بينهم العدوة و البغضاء إلى يوم القيمة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 71 - 10

10 ـ تأثير متقابل عملكرد و انديشه در يكديگر

فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون . .. و حسبوا الا تكون فتنة فعموا و صموا

باور بنى اسرائيل بر اينكه مجازات نخواهند شد، موجب بى پروايى آنان در تكذيب و كشتن انبيا گرديد. (تأثير انديشه در رفتار) و اين كردار ناروا مايه كورى و كرى آنان شد. (تأثير رفتار در انديشه).

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 87 - 21

21 ـ عملكرد آدمى زمينه ساز جلب محبت خداوند و يا محروميت از آن

إنّ اللّه لايحب المعتدين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 105 - 17

17 ـ رفتار و كردار انسان در دنيا ، تعيين كننده فرجام او در قيامت

فينبئكم بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 25 - 4

4 ـ محروميت مشركان حق ناپذير از فهم حقايق و معارف الهى نتيجه عملكرد خود آنهاست.

و جعلنا على قلوبهم أكنة أن يفقهوه و فى ءاذانهم وقرا

توصيف مشركان به «فى ءاذانهم وقرا و إن يروا . .. يجادلونك ... » گوياى نقش و تأثير اين عوامل در مهر خوردن به دلهاى آنان است. چنانكه موصول «يقول الذين كفروا» به جاى ضمير براى اشاره به همين جهت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 60 - 15

15 ـ آگاهى خداوند بر كردارهاى آدمى، هشدارى به او در مورد عملكردش و پيامدهاى آن

ثم ينبئكم بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 70 - 13،14

13 ـ آدمى با اعمال، خويش خود را محروم از خير و ثواب مى سازد و به ورطه هلاكت و تباهى مى اندازد.

أن تبسل نفس بما كسبت

«بسل» به معنى منع و حبس است و نتيجه آن هلاكت و تباهى است. در لسان العرب آمده است: «أبسلت فلانا إذا أسلمته للهلكة».

14 ـ يادآورى آثار زيانبار اعمال انسانها، روشى مؤثر در تربيت و تبليغ است.

و ذكر به أن تبسل نفس بما كسبت

جمله «أن تبسل» مفعول له براى «ذكر» مى تواند باشد، در اين صورت چنين معنى مى شود: «ذكر لأن لاتبسل نفس بما كسبت».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 120 - 5

5 ـ مجازات گناهكاران نتيجه عمل خود ايشان است.

إن الذين يكسبون الإثم سيجزون بما كانوا يقترفون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 127 - 9

9 ـ بهاى بهشت و برخوردارى از ولايت الهى، عمل در پرتو ايمان است.

لهم دارالسلم . .. بما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 129 - 9

9 ـ قرار گرفتن در پرتوى ولايت خداوند و يا ولايت ظالمان، در ارتباط با عملكرد انسان است.

و هو وليهم بما كانوا يعملون . .. نولى بعض الظلمين بعضا بما كانوا يكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 132 - 6

6 ـ لزوم مراقبت بر اعمال و توجه به نقش تعيين كننده آن در تعيين درجات و دركات آخرت

و لكل درجت مما عملوا و ما ربك بغفل عما يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 135 - 5

5 ـ سعادتمندى و يا تيره بختى اخروى انسان در گرو كردار دنيوى اوست.

اعملوا على مكانتكم إنى عامل فسوف تعلمون من تكون له عقبة الدار

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - اعراف - 7 - 9 - 5

5 ـ نقش اعمال خود انسان در زيانكارى و سعادتمندى اخروى وى

الذين خسروا أنفسهم بما كانوا بأيتنا يظلمون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - اعراف - 7 - 39 - 8

8 ـ عذاب آخرت، بازتاب عمل انسان، حتى در باور دوزخيان

قالت . .. فذوقوا العذاب بما كنتم تكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 4 - 5

5 ـ ايمان و عمل در رساندن آدمى به پاداش هاى والاى الهى مكمل يكديگرند .

لهم درجت عند ربهم و مغفرة و رزق كريم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 29 - 4

4 ـ تأثير عملكرد انسان در بينش او

إن تتقوا اللّه يجعل لكم فرقانا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 51 - 1

1 ـ شكنجه و عذاب كافران به هنگام مرگ و پس از آن نتيجه اعمال خود آنان است ، نه ظلمى از جانب خداوند بر ايشان .

ذوقوا عذاب الحريق. ذلك بما قدمت أيديكم و أن اللّه ليس بظلّم

«ذلك» مى تواند اشاره به خصوص «عذاب الحريق» باشد و مى تواند اشاره به مجموع عذابى باشد كه در آيه قبل بيان شد. قابل ذكر است كه در برداشت فوق «أن اللّه ... » ناظر به اين حقيقت گرفته شده كه عذاب كافران بيش از استحقاق آنان نيست، نه تعليلى براى ضرورت گرفتارسازى ايشان به عذابهاى الهى.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 53 - 8

8 ـ نقش اصلى عمل خود انسان در جلب نقمت يا نعمت

ذلك بأن اللّه لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 39 - 9

9 ـ سنت خداوند بر تعيين سرنوشت انسان ها در پرتو عملكرد خودشان ، با وجود قدرت او بر تعيين قطعى همه امور

إلا تنفروا يعذبكم . .. و لا تضروه شيئاً و اللّه على كل شىء قدير

خداوند، از يك سو مؤمنان را به جهاد بر مى انگيزد و از سوى ديگر بى نيازى خود را از عملكرد آنان اظهار مى كند و اين نشان دهنده سنت او بر نقش دادن به انسان در تعيين سرنوشت خويش است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 63 - 7

7 ـ كيفر هاى سخت اخروى ، بازتاب عملكرد و موضع گيرى هاى خودِ انسان

من يحادد اللّه و رسوله فان له نار جهنم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 67 - 15

15 ـ نقش اصلى عملكرد انسان ، در محروميتش از لطف و عنايت الهى

نسوا اللّه فنسيهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 70 - 16

16 ـ هلاكت اقوام كافر ، بازتاب عملكرد خود آنان است نه ظلمى از ناحيه خداوند بر آنها .

فما كان اللّه ليظلمهم و لكن كانوا أنفسهم يظلمون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 82 - 2

2 ـ شادى اندك و رنج طولانى منافقان در دنيا ، بازتاب عملكرد آنان و كيفر الهى براى ايشان

فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً جزاء بما كانوا يكسبون

برداشت فوق بدين احتمال است كه خنده و گريه در «فليضحكوا قليلا و ليبكوا كثيراً» هر دو مربوط به دنيا باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 83 - 11

11 ـ نقش اساسى برخى مواضع و عملكرد هاى نخستين انسان ، در عملكرد و مواضع آينده وى

لن تخرجوا معى . .. إنكم رضيتم بالقعود أول مرّة

تصريح به «أول مرّة» نقش داشتن عملكرد نخستين را در حركتهاى آينده انسان مى رساند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 90 - 7

7 ـ عملكرد انسان ، نشانه ايمان يا عدم ايمان وى به خدا و رسول او

و قعد الذين كذبوا اللّه و رسوله

با توجه به اينكه خداوند عمل متخلفان از جنگ را، بازتاب دروغين بودن ايمان آنان شمرده است، برداشت فوق به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 94 - 8

8 ـ عملكرد انسان ، نمايانگر باطن وى و ماهيت ايمان اوست .

سيرى اللّه عملكم و رسوله

از اين آيه شريفه چنين استفاده مى شود كه اظهارات زبانى افراد ثمرى ندارد و آنچه ملاك داورى قرار خواهد گرفت، عملكرد آينده آنهاست كه خدا و رسولش بر آن نظارت دارند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 115 - 9

9 ـ نقش عمل خود انسان ، در محروميت از فيض و هدايت الهى

ما كان اللّه ليضل قوماً . .. حتى يبين لهم ما يتقون

از اينكه خداوند هيچ كس را قبل از بيان حكم، در گمراهى رها نمى سازد، استفاده مى شود كه اگر حكمى بيان شد و انسان، على رغم معرفت و شناخت، از گناه پرهيز نكرد، خداوند وى را در گمراهى رها خواهد كرد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 13 - 7

7 ـ تحولات تاريخ به دست خدا و نتيجه عملكرد انسانهاست .

و لقد أهلكنا القرون من قبلكم . .. كذلك نجزى القوم المجرمين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 14 - 5

5 ـ بقا و زوال امت ها ، در گرو اعمال آنان است .

و لقد أهلكنا القرون . .. ثم جعلنكم خلئف ... لننظر كيف تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 30 - 2

2 ـ فرجام نيك و بد هر كس در عرصه محشر ، در گرو اعمال اوست .

و يوم نحشر هم جميعاً . .. هنالك تبلوا كل نفس ما أسلفت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 41 - 3

3 ـ سود و زيان اعمال و كردار هر شخص تنها عايد و گريبانگير خود آن شخص خواهد شد .

لى عملى و لكم عملكم

حصر در برداشت فوق از تقديم خبر («لى» و «لكم») بر مبتدا، استفاده شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 15 - 1،3،6،7

1ـ تلاش براى رسيدن به موهبت هاى دنيا و زينت هاى آن ، در همين دنيا نتيجه بخش بوده و ثمره آن بدون هيچ كاستى ، نصيب

انسان مى شود .

من كان يريد الحيـوة الدنيا و زينتها نوفّ إليهم أعمـلهم فيها و هم فيها لايبخسون

توفية (مصدر نوفّ) به معناى به تمام و كمال پرداختن و ادا كردن است. مراد از «اعمال» نتيجه و ثمره اعمال مى باشد. «بخس» به معناى نقص است و «لايبخسون»; يعنى ، در اداى حقشان ، كمى و كاستى رخ نخواهد داد.

3ـ رسيدن آدمى به بهره هاى دنيوى ، به ميزان تلاش اوست نه آرزو ها و خواسته هاى وى

من كان يريد . .. نوفّ إليهم أعمـلهم

از اينكه قرآن نفرمود: «هر كس دنيا را بخواهد به او مى دهيم»; بلكه با تصريح به كلمه «اعمالهم» بيان كرد كه: خداوند به طالبان دنيا [نتيجه] اعمالشان را اعطا مى كند، از اين نكته معلوم مى شود كه: آنچه در رسيدن به دنيا كارساز است، تلاش آدمى است نه آرزوها و خواسته هاى او.

6ـ نتيجه و ثمره اعمال ، صورت و پرتوى از همان اعمال است .

نوفّ إليهم أعمـلهم

گفتن كلمه «اعمال» و اراده كردن نتيجه و ثمره آن ، گوياى اين نكته است كه: نتيجه عمل بازتاب آن و به گونه اى ، خود همان عمل است.

7ـ بازدهى تلاش انسانها ، سنتى الهى است .

نوفّ إليهم أعمـلهم فيها و هم فيها لايبخسون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 35 - 5

5ـ هر كس مسؤول عملكرد خويش است و تنها خودش به خاطر گناهش مؤاخذه مى شود .

إن افتريته فعلىّ إجرامى

«إجرام» به معناى ارتكاب و كسب گناه است. تقديم «علىّ» بر «إجرامى» حكايت از حصر دارد; يعنى ، گناه افترا (اگر افترايى باشد) تنها متوجه من است نه ديگرى.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 52 - 19

19ـ اعمال و عقايد جامعه هاى مؤثر در رويداد هاى طبيعى است .

و يـقوم استغفروا ربكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 119 - 11

11ـ « عن أبى بصير عن أبى عبدالله ( ع ) قال : سألته عن قول الله عزوجل : . . . « إلاّ من رحم ربك و لذلك خلقهم » قال : خلقهم ليفعلوا ما يستوجبوا به رحمته فيرحمهم ;

ابوبصير گويد: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند «إلاّ من رحم ربك و لذلك خلقهم» سؤال كردم، فرمود: آنان را آفريد تا كارهايى را انجام دهند كه مستحق رحمت الهى شوند و در نتيجه خداوند ايشان را مورد رحمت قرار دهد».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 122 - 2،4

2ـ اعمال و عقايد كفرپيشگان ، موجب گرفتار شدن آنان به عذاب هاى الهى است .

و قل . .. اعملوا على مكانتكم ... وانتظروا

4ـ اعمال و عقايد مؤمنان ، موجب دستيابى آنان به فرجامى نيك خواهد شد .

إنا عـملون . .. إنا منتظرون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - ابراهيم - 14 - 8 - 5

5- فايده شكر نعمت و ضرر و زيان كفران آن به خود انسان باز مى گردد .

لئن شكرتم لأزيدنّكم و . .. إن تكفروا أنتم و من فى الأرض جميعًا فإن الله لغنى حمي

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - ابراهيم - 14 - 22 - 3

3- پس از اتمام حسابرسى اعمال اهل جهنّم ، شيطان آنان را سرزنش مى كند و گمراهى آنان را معلول انديشه و عمل خود آنان معرفى خواهد كرد .

و قال الشيطـن لمّا قضى الأمر إنّ الله وعدكم وعد الحق و وعدتكم

مفسّران، از جمله احتمالاتى كه براى «قضى الأمر» برشمرده اند اين است كه وقتى به حسابهاى اهل قيامت رسيدگى شد، شيطان به اهل جهنّم چنين خطابى خواهد كرد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - ابراهيم - 14 - 51 - 5،6،9،10

5- سرنوشت انسان و سعادت و شقاوت وى در روز قيامت بسته به چگونگى رفتار او در دنياست .

ليجزى الله كلّ نفس ما كسبت

6- رفتار انسان و استحقاق وى براى كيفر و پاداش ، اساس و مبناى جزاى الهى در آخرت است .

ليجزى الله كلّ نفس ما كسبت

از اينكه خداوند در پاداش و كيفر مسأله كسب و تلاش انسان را مطرح ساخت (ما كسبت)، استفاده مى شود كه همين اساس پاداش و كيفر آدميان است نه چيز ديگر.

9- انتقام خداوند به مقتضاى رفتار خود انسان است ، نه برخاسته از خوى انتقام جويى

إن الله عزيز ذو انتقام . .. ليجزى الله كلّ نفس ما كسبت

تصريح به اينكه پاداش و كيفر دادن خداوند در برابر كسب و تلاش خود انسان است، گوياى اين حقيقت است كه انتقام خداوند، كه در آيه قبل مطرح گرديد، بر اساس خوى انتقام جويى نيست، بلكه مطابق رفتار خود آدمى است.

10- كيفر و پاداش الهى تنها در برابر مكتسبات و اعمال ارادى انسان است ، نه در مقابل امور ذاتى و فطرى

ليجزى الله كلّ نفس ما كسبت

تصريح به اينكه كيفر و پاداش الهى در برابر كسب و تلاش خود انسان است (ما كسبت)، مى تواند بيانگر مطلب فوق باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - حجر - 15 - 44 - 7

7- عقيده و عمل انسان ، نقشى تعيين كننده در سرنوشت او دارد .

إلاّ من اتبعك من الغاوين . و إن جهنّم لموعدهم أجمعين . لها سبعة أبوب لكلّ باب من

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - حجر - 15 - 83 - 3

3- گرفتار شدن انسان به عذاب الهى ، نتيجه فكر ، عقيده و اعمال خود اوست .

و لقد كذّب أصحـب الحجر . .. فأخذتهم الصيحة

برداشت فوق با توجه به اين نكته است كه «فا» در «فأخذتهم» براى تعقيب و سببيت است و بيانگر اين است كه عذاب «صيحه» بر اصحاب حجر، به دنبال تكذيب آنان بوده و اين تكذيب سبب عذابشان گرديد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - حجر - 15 - 93 - 5

5- اعمال و رفتار انسان ، معيار بازپرسى و محاسبه و تعيين كننده سرنوشت او در قيامت

لنسئلنّهم . .. عمّا كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 25 - 9

9- اعمال انسان ها و پيامد آنها ، كاملاً ثبت و ضبط مى شود .

ليحملوا أوزارهم كاملة يوم القيـمة و من أوزار الذين يضلّونهم

اگرچه در اين آيه سخن از گناه به ميان آمده است و اينكه گناه كاران گناه خودشان را بر دوش خواهند كشيد، اما گناه خصوصيتى ندارد و نمونه است براى اينكه اثبات كند: همه اعمال ثبت مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 30 - 13

13- عقيده و عمل انسان ، داراى نقشى تعيين كننده در سعادت دنيوى و اخروى او

و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا للذين أحسنوا فى هـذه الدنيا حسنة

«اتقوا» دلالت بر عمل خوب و پسنديده مى كند و «اذعان به خير محض بودن قرآن» مشعر به عقيده خوب دارد كه مجموعاً موجب دريافت حسنه دنيوى و اخروى مى شوند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 32 - 15،16

15- اعمال تقواپيشگان ، عامل ورود آنان به بهشت

المتّقين . .. ادخلوا الجنّة بما كنتم تعملون

16- بهشت ، پاداش كردار و اعمال متقين

ادخلوا الجنّة بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 33 - 12

12- عقيده و عمل ، داراى نقشى تعيين كننده در سرنوشت انسان

هل ينظرون إلاّ أن تأتيهم الملـئكة أو يأتى أمر ربّك كذلك فعل الذين من قبلهم و ما

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 34 - 2،11

2- اعمال انسان ، داراى بازتاب است .

فأصابهم سيئات ما عملوا

11- عمل انسان ها ، داراى نقش تعيين كننده در سرنوشت آنان

فأصابهم سيئات ما عملوا و حاق بهم ما كانوا به يستهزءون

از آن جايى كه آيه، گرفتار شدن به عذاب را معلول عمل سوء و نيز استهزاى انبيا معرفى كرده است، به دست مى آيد كه عملكرد خود انسانها در رقم زدن سرنوشت آنها مؤثر بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 36 - 15

15- عمل انسان ، داراى نقشى تعيين كننده در سرنوشت اوست .

فانظروا كيف كان عـقبة المكذّبين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 61 - 2

2- مورد عقوبت قرار گرفتن انسان هاى ظالم ، نتيجه عمل خود آنان است .

و لو يؤاخذ الله الناس بظلمهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 96 - 10

10- عمل مستمر خود انسان ، منشأ برخوردارى وى از فضل الهى و نيل به مقام معنوى و سعادت اخروى

و لنجزينّ الذين صبروا أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 100 - 3

3- موضع گيرى و عملكرد خود آدميان ، زمينه تسلط يافتن شيطان را فراهم مى آورد .

إنما سلطـنه على الذين يتولّونه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 108 - 2

2- عملكرد خود آدميان ( كفر و دنياگرايى ) ، عامل محروميت آنان از درك حقايق معنوى است .

من كفر بالله . .. بأنهم استحبّوا الحيوة الدنيا ... أُولـئك الذين طبع الله على قل

الذين طبع الله . ..» در مقام بيان مجازات كسانى است كه با اختيار خود به كفر گرويدند و دنيا را بر آخرت ترجيح دادند كه در آيه قبل از آن سخن به ميان آمده است. بنابراين همين گزينش و انتخاب ـ كه عملى است اختيارى ـ موجب مجازات «طبع قلب» مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 110 - 13

13- برخوردارى از مغفرت و رحمت الهى ، نيازمند تلاش و مجاهدت خود انسانهاست .

للذين هاجروا . .. و صبروا إن ربّك من بعدها لغفور رحيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 111 - 8

8- عمل انسان ، تعيين كننده سرنوشت وى در قيامت است .

يوم . .. تجـدل عن نفسها و توفّى كلّ نفس ما عملت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 113 - 9

9- عملكرد خود انسان ها ، عامل ابتلاى آنان به عذاب فراگير الهى است .

فكذّبوه فأخذهم العذاب و هم ظـلمون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 119 - 8

8- عمل انسان ، نشانگر باور ها ، نيت ها و حالات درونى اوست .

ثمّ تابوا من بعد ذلك و أصلحوا

در آيه شريفه اقدام به اصلاح و صلاح عملى، به عنوان شرط توبه و نشانگر واقعى بودن آن ذكر شده است و اين نشان مى دهد كه تحول درونى انسانها به سوى خدا،نمى تواند جداى از عمل صالح باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 121 - 8

8- كسب فضايل معنوى و كوشش خودِ انسان ، مؤثر در توفيق يافتن او بر بودن در « صراط مستقيم »

إن إبرهيم كان أُمّة قانتًا لله حنيفًا . .. هده إلى صرط مستقيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 122 - 5

5- كسب فضايل معنوى و كوشش خود انسان ، مؤثر در برخوردارى او از مواهب و نيكى ها در دنيا و مقامات عالى در آخرت

إن إبرهيم كان أُمّة قانتًا لله . .. و إنه فى الأخرة لمن الصلحين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 7 - 5

5- برخوردارى حتمى انسان از عمل و آثار عمل خويش ، سنت تغييرناپذير الهى است .

إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 8 - 8

8- رحمت الهى ، امرى اصيل و مستمر ، و محروميت از آن نتيجه عملكرد خود انسان است .

عسى ربّكم أن يرحمكم و إن عدتم عدنا

در اين آيه خداوند همه انسانها حتى گنهكاران را به رحمت خود اميدوار ساخته است: «اگر شما به گناه و فساد باز گرديد، كيفر و عذاب ما هم مجدداً به سراغ شما خواهد آمد». از اين سخن، نتيجه گرفته مى شود كه گرفتار شدن به عذاب خداوند و محروميت از رحمت او، حاصل عملكرد خود انسان است و رحمت خداوند همواره، اصيل و مستمر مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 12 - 8

8- انسان تنها در پرتو حركت و تلاش مى تواند به روزى هاى خدادادى و نياز هاى خويش دست يابد .

لتبتغوا فضلاً من ربّكم

«إبتغاء» (از باب افتعال) به معناى تلاش و كوشش بسيار براى دستيازى به خواسته هاست (مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 13 - 2،3

2- بازتاب و نتيجه اعمال انسان ، همواره دامنگير خود او بوده و از وى جدايى ناپذير است .

و كلّ إنسـن ألزمنـه طـئره فى عنقه

اينكه خداوند فرمود: «طائر و كارنامه هر انسانى را به گردن او بسته ايم [و نه به دست او داده ايم]» مى تواند كنايه از ملازمت و تعلق هميشگى اعمال با انسان باشد.

3- سعادت و شقاوت انسان نتيجه مستقيم اعمال خود او بوده و تحت تأثير عوامل اتفاقى چون شانس و اقبال نيست .

و كلّ إنسـن ألزمنـه طـئره فى عنقه

استعمال واژه «طائر» براى عمل، ممكن است از آن جهت باشد كه بينش غلط جاهلى درباره نقش طيره، شانس و اقبال در سرنوشت انسان نفى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 16 - 9

9- عملكرد انسان ها در نابودى و هلاكت آنان ، نقش تعيين كننده دارد .

و إذا أردنا أن نهلك قرية . .. ففسقوا فيها فحقّ عليها القول فدمّرنـها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 69 - 10

10- عقيده و عمل انسان ، داراى نقشى تعيين كننده در كشيده شدن او به كام خطرات و مهلكه ها

فيغرقكم بما كفرتم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 72 - 4

4- فرجام نيك و بد انسان ها در آخرت ، تابع عملكرد و بينش دنيوى آنان است .

و من كان فى هـذه أعمى فهو فى الأخرة أعمى و أضلّ سبيلاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 79 - 15

15- پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز در مسير كسب كمالات معنوى برتر ، نيازمند انجام اعمالى مناسب با آن بود .

فتهجّد به نافلة لك عسى أن يبعثك ربّك مقامًا محمودًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 7 - 8

8- عمل انسان در دنيا ، تعيين كننده موفّقيت يا شكست وى در آزمون الهى است .

لنبلوهم أيّهم أحسن عملاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 57 - 13

13- محروم شدن حقْ ناپذيران از گوش سپارى به آيات الهى و توجه به آن ، بازتاب عملكرد خود آنها است .

فأعرض عنها . .. إنّا جعلنا ... فى ءاذانهم وقرًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 58 - 8

8- اَعمال انسان ، دستاورد هاى خودِ وى و بازتاب آن نيز متوجه خودِ او است .

لو يؤاخذهم بما كسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 103 - 5

5- اَعمال آدمى ، در سراى دنيا ، دست مايه و سرمايه اصلى او است .

الأخسرين أعمـلاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 104 - 5

5- سعى و تلاش آدمى در دنيا ، سرمايه اصلى او است .

الأخسرين أعمـلاً . الذين ضلّ سعيهم فى الحيوة الدنيا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 105 - 13

13- ارزش هر انسان ، به اَعمال او است .

فحبطت أعمـلهم فلانقيم لهم يوم القيـمة وزنًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 63 - 7

7- كردار انسان ، تعيين كننده سرنوشت اخروى او است .

تلك الجنّة . .. من كان تقيًّا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 15 - 12

12 - پاداش ديدن و به كيفر رسيدن انسان ها ، محصول كردار و تلاش خود آنها است .

لتجزى كلّ نفس بما تسعى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 52 - 4

4 - سرنوشت هر ملتى با عقايد و كردار خود آنان رقم مى خورد ; نه با افكار و اعمال نياكانشان .

قال فما بال القرون الأُولى . قال علمها عند ربّى

پاسخ موسى و هارون(ع) اين بود كه اقوام پيشين، آنچه انجام داده اند، نزد خداوند محفوظ است و خود مى داند با آنان چه كند، فرجام آنها هر چه باشد، تأثيرى در سرنوشت تو ندارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 126 - 9،10

9 - كيفيت برانگيختن انسان و جزاى اعمال او در قيامت ، متناسب با عملكرد دنيايى او است .

فنسيتها . .. تنسى

10 - پاداش و كيفر انسان در قيامت ، برخاسته از كردار دنيوى او است .

فنسيتها . .. اليوم تنسى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 11 - 6

6- افول و نابودى بسيارى از تمدن ها ، معلول عملكرد مردم آن جوامع بوده است .

و كم قصمنا من قرية كانت ظلمة

كلمه «كَمْ» در «كم قصمنا» خبريه و به معناى «كثير» است. توصيف قريه ها و امت ها به ظالم بودن، بيانگر سبب هلاكت و نابودى آنان است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 41 - 10

10ـ كيفر و عذاب الهى براى انسان ها ، بازتاب و نتيجه عمل خود آنان است .

و لقد استهزئَ . .. فحاق بالذين سخروا منهم ما كانوا به يستهزءون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 86 - 9

9- بهره مندى از عنايات خاص الهى ، نيازمند به تلاش و عمل خود انسان است .

كلّ من الصـبرين . و أدخلنـهم فى رحمتنا إنّهم من الصـلحين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 10 - 1

1 - دوزخ و عذاب سخت آن ، دستاورد خود انسان ها است .

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 27 - 18

18 - عذاب و كيفر الهى ، ره آورد عملكرد خود انسان ها

و لاتخـطبنى فى الذين ظلموا إنّهم مغرقون

تعبير «الذين ظلموا» اشعار به عليت دارد; يعنى، آنان (قوم نوح) به جهت ستمشان محكوم به عذاب طوفان شدند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 106 - 7

7 - « عن أبى عبداللّه (صلی الله علیه و آله) فى قول اللّه عزّوجلّ : « قالوا ربّنا غلبت علينا شقوتنا » قال : بأعمالهم شقوا ;

از امام صادق(ع) روايت شده است كه درباره سخن خداوند «قالوا ربّنا غلبت علينا شقوتنا» فرمود: اعمال آنان (جهنميان) موجب شقاوت آنها شد».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - نور - 24 - 39 - 17

17 - فرجام نيك و بد انسان ها ، در گرو عقيده و عمل آنان است .

رجال لاتلهيهم تجـرة و لابيع عن ذكر اللّه و إقام الصلوة . .. ليجزيهم اللّه أحسن م

تصريح خداوند بر اعمال مؤمنان (أحسن ما عملوا) و نيز اعمال كافران (أعمالهم كسراب)، حكايت از اين دارد كه علاوه بر عقيده انسان ها(ايمان و كفر)، اعمال آنان نيز در سرنوشت شان مؤثر خواهد بود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - نور - 24 - 54 - 5

5 - هر فردى ، مسؤول رفتار خويش است و پيامد آن ، دامنگير خود او خواهد بود .

قل أطيعوا اللّه . .. فإن تولّوا فإنّما عليه ما حمّل و عليكم ما حملتم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - شعراء - 26 - 58 - 3

3 - خداوند ، پديدآورنده زمينه زوال و نابودى ظالمان به وسيله افكار و تصميم گيرى هاى خود آنان

فأخرجنـهم من جنّـت . .. و كنوز و مقام كريم

تصميم فرعونيان مبنى بر تعقيب بنى اسرائيل، در ظاهر طرح و برنامه خود آنان بود; اما از آن جا كه خداوند زمينه هاى چنين تصميم هلاكت بارى را پديد آورده بود، خروج فرعونيان را فعل خود قلمداد كرده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - شعراء - 26 - 189 - 4

4 - كيفر هاى الهى ، بازتاب عملكرد خود انسان ها است .

فكذّبوه فأخذهم عذاب يوم الظلّة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 40 - 20

20 - بازتاب سپاسگزارى و كفران انسان در برابر نعمت هاى خدا ، تنها متوجه خود او است .

و من شكر فإنّما يشكر لنفسه و من كفر فإنّ ربّى غنىّ كريم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 84 - 9

9 - محاكمه شدن كافران به خاطر كردارشان علاوه بر محاكمه آنان به خاطر عقايدشان

أكذّبتم بـايـتى . .. أمّاذا كنتم تعملون

عبارت «أكذّبتم بآياتى» دلالت بر محاكمه عقيدتى و تعبير «أمّاذا كنتم تعملون» دلالت بر محاكمه آنان به خاطر كردارشان دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 9 - 27

27 - تصميم و عمل انسان ها ، نقش تعيين كننده اى در سرنوشت آنان دارد .

أَوَلم يسيروا فى الأرض فينظروا كيف كان عـقبة الذين من قبلهم . .. و لـكن كانوا أن

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 36 - 4،10،12

4 - دشوارى ها و ناملايمات زندگى ، پيامد عمل خود انسان ، و برخوردارى از رحمت ، از ناحيه خداوند است .

أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم

10 - دچار شدن مشركان به ناگوارى ، محصول دستاورد خود آنان است .

و إذا أذقنا الناس رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم

12 - اعمال انسان ها ، در برخى رخداد هاى تكوينى عالم ، داراى نقش و تأثير است .

تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 41 - 5،6

5 - عمل آدمى ، در پيدايش مصائب و بلايا ، داراى تأثير است .

ظهر الفساد فى البرّ و البحر بما كسبت أيدى الناس

مراد از فساد در دريا و خشكى، به تناسب موقعيت، ممكن است بلاياى طبيعى و آسيب ديدن روند طبيعت باشد.

6 - عمل انسان ها ، در تحولات عالَم طبيعت ، مؤثر است .

ظهر الفساد فى البرّ و البحر بما كسبت أيدى الناس

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 42 - 11

11 - عقيده و عمل انسان ، داراى نقش تعيين كننده در سرنوشت او است .

سيروا . .. فانظروا

از دعوت به سير و مطالعه در آثار گذشتگان، به دست مى آيد كه انسان، با سير و مطالعه، مى تواند آينده خود را رقم بزند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 44 - 5،9

5 - عقيده و عمل آدمى ، در سعادت و شقاوت وى نقش اساسى دارد .

يومئذ يصّدّعون . من كفر فعليه كفره و من عمل صـلحًا فلأنفسهم يمهدون

9 - « عن أبى عبداللّه ( ع ) قال : « . . .إنّ عمل المؤمن يذهب فيمهد له فى الجنّة كما يرسل الرجل غلامه فيفرش له » . ثمّ تلا « و من عمل صالحاً فلأنفسهم يمهدون » ;

از امام صادق(ع) روايت شده كه فرمود: «. ..همانا، عمل مؤمن مى رود و جايگاه او را در بهشت آماده مى سازد، آن گونه كه انسان، غلام اش را مى فرستد و براى او منزلگاه اش را فرش مى كند.». سپس امام، اين آيه را تلاوت فرمود: و من عمل صالحاً فلأنفسهم يمهدون».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 59 - 5

5 - موضع گيرى و عمل خود آدمى ، زمينه نابود شدن استعداد هدايت در وى است .

و لئن جئتهم بأية ليقولنّ الذين كفروا إن أنتم إلاّ مبطلون . كذلك يطبع اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - لقمان - 31 - 4 - 10

10 - اعمال و عقايد انسان ، در تشكيل ساختار روحى وى ، نقش اساسى دارد .

للمحسنين . .. يقيمون ... يوقنون

از اين كه خداوند، در وصف محسنان به دو صفت عمده ـ كه يكى عملى (نماز و انفاق) و ديگرى عقيدتى است ـ پرداخته، نشان مى دهد كه عمل و عقيده، در ايجاد روحيه اى خاص نقش دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - لقمان - 31 - 15 - 21

21 - اَعمال دنيوى انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت اخروى آنها است .

ثمّ إلىّ مرجعكم فأُنبّئكم بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 14 - 8،13

8 - عقيده و عمل ، سازنده آخرت انسان است .

فذوقوا بما نسيتم لقاء يومكم هـذا . .. و ذوقوا ... بما كنتم تعملون

13 - ابتلاى انسان به كيفر هاى اخروى ، نتيجه موضع گيرى ها و عملكرد خود وى است .

فذوقوا بما نسيتم . .. بما كنتم تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 17 - 8

8 - خود انسان در سعادت اخروى اش داراى نقشى تعيين كننده است .

فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم من قرّة أعين جزاء بما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 45 - 5

5 - انسان ، موجودى مختار بوده و رفتار او تعيين كننده سرنوشت او است .

و لو يؤاخذ اللّه الناس بما كسبوا

برداشت ياد شده، با توجه به اين نكته است كه «با» در «بماكسبوا» براى سببيت است; يعنى، اگر خدا آنان را به سبب رفتارشان مؤاخده كند. .. .

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 19 - 1

1 - پيامبران مردم انطاكيه ، بدبختى و زندگى شوم آنان را ناشى از عمل كرد خود مردم دانستند ، نه ناشى از تذكرات شان به آنان

قالوا طـئركم معكم أئن ذكّرتم

همزه در جمله «أئن ذكّرتم» براى استفهام است و فعل مجزوم «ذُكِّر» فعل شرطى است كه خبر آن مقدر مى باشد و تقدير آن، يا «أتشأمون بالتذكر إن ذكرتم» و يا «أتتوعدون إن ذكرتم» است. برداشت ياد شده براساس تقدير نخست مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 65 - 3

3 - دست ها و پا هاى كافران ، در قيامت عليه آنان به سخن آمده و بر دستاوردهايشان ، گواهى خواهند داد .

تكلّمنا أيديهم و تشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - صافات - 37 - 61 - 3،4

3 - سعادت و رستگارى بزرگ ( بهشت جاودانه ) ، در سايه عمل و كوشش ميسر است .

إنّ هـذا لهو الفوز العظيم . لمثل هـذا فليعمل العـملون

برداشت ياد شده با توجه به اين نكته است كه خداوند براى نيل به فوز عظيم، تنها بر عمل انسان تكيه كرده و به آن توصيه فرموده است.

4 - منافات نداشتن عمل براى نيل به بهشت جاودانه ، با اخلاص و رسيدن به مقام شامخ عبوديت

إلاّ عباد اللّه المخلصين . .. و ما نحن بمعذّبين . إنّ هـذا لهو الفوز العظيم . لم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - صافات - 37 - 135 - 6

6 - مجموعه عقايد و رفتار خود انسان ، تعيين كننده سرنوشت او است .

إذ نجّينـه و أهله أجمعين . إلاّ عجوزًا فى الغـبرين

از اين كه همسر لوط از عذاب الهى نجات نيافت، مى توان حقيقت يادشده را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - ص - 38 - 28 - 10

10 - عمل ( نيك كردارى و تبه كارى ) ، عنصر تعيين كننده سرنوشت بشر

و عملوا الصـلحـت كالمفسدين . .. المتّقين كالفجّار

تصريح به عمل صالح و نيز عنوان «مفسدين»، «متقين» و «فجّار»، گوياى اين حقيقت است كه آنچه سرنوشت بشر را رقم مى زند، عمل صالح، فسادگرى، تقواپيشگى و تبه كارى است; كه همگى از سنخ عمل مى باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 39 - 6

6 - سعادتمندى و يا تيره بختى انسان ها در دنيا و آخرت ، در گرو اعمال و كردار خود آنان است .

اعملوا على مكانتكم إنّى عـمل فسوف تعلمون

با توجه به ارتباط اين آيه با آيه بعد ـ كه درباره سرنوشت هلاكت بار كافران در دنيا و آخرت سخن گفته است ـ برداشت ياد شده به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 51 - 2،4

2 - رفاه مندى و برخوردارى از نعمت ها در سايه تلاش و دانش اقتصادى ، در صورت همراه بودن آن با ناسپاسى و غفلت از منشأ خدايى آنها ، هلاكت و بدبختى در دنيا را در پى خواهد داشت .

فما أغنى عنهم ما كانوا يكسبون فأصابهم سيّئات ما كسبوا

4 - سرنوشت انسان ، در گرو چگونگى رفتار خود او است .

فأصابهم سيّئات ماكسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 70 - 5

5 - عمل و رفتار انسان ، مبناى داورى خداوند و ملاك جزاى او در قيامت است .

و وفّيت كلّ نفس ما عملت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - زمر - 39 - 75 - 8

8 - تمامى رفتار و كردار آدمى در دنيا ، بايد بر پايه حق و مطابق با عدل باشد .

و قضى بينهم بالحقّ

تذكر خداوند بر اين كه داورى ميان مردم در قيامت بر پايه حق و عدل خواهد بود; در واقع توصيه اى است به بندگان كه رفتار خود را مطابق عدل و بر پايه حق بنا نهند; زيرا در قيامت رفتار آنان بر همين اساس سنجيده و جزا داده خواهد شد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 21 - 13

13 - سرنوشت انسان ، در گرو رفتار و كردار خود او است .

فأخذهم اللّه بذنوبهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 34 - 16

16 - گمراه شدن انسان از سوى خداوند ، نتيجه و پيامد كردار خود او است .

كذلك يضلّ اللّه من هو مسرف مرتاب

از اين كه خداوند از ميان انسان ها، كسانى را گمراه مى سازد كه دست به اسراف مى زنند و پيوسته در حق ترديد روا مى دارند، مطلب ياد شده به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - فصلت - 41 - 40 - 13،15

13 - زندگى دنيوى ، مجال عمل و انتخاب است ; اما همراه با مسؤوليت و دريافت نتايج .

اعملوا ما شئتم

از تقابل «يلقى فى النار» و «اعملوا ما شئتم» استفاده مى شود كه تحريف گران آيات الهى، تنها در مجال دنيا حق انتخاب دارند و در آخرت مجبور به ورود در آتش اند.

15 - عملكرد انسان ، مبناى كيفر و پاداش الهى است .

اعملوا ما شئتم إنّه بما تعملون بصير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 13 - 30

30 - تأثير عملكرد آدمى در دستيابى وى به هدايت الهى

و يهدى إليه من ينيب

از آن جا كه انابه و بازگشت به خدا در قالب اعمال و رفتار انسان شكل مى گيرد، مطلب بالا قابل برداشت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 20 - 8

8 - تلاش و اعمال انسان ، بدون نتيجه و بازتاب نخواهد بود .

من كان يريد حرث الأخرة نزد له . .. حرث الدنيا نؤته منها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 22 - 6

6 - عملكرد انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت آنان در آخرت

ترى الظـلمين مشفقين ممّا كسبوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 34 - 4

4 - نقش و تأثير عملكرد انسان در بروز حوادث طبيعى

أو يوبقهنّ بما كسبوا

از اين كه انسان هابه واسطه گناهان خود گرفتار طوفان گشته و غرق مى شوند، مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 44 - 3

3 - هدايت و ضلالت الهى نسبت به انسان ، نتيجه اعمال خود او است .

إنّما السبيل على الذين يظلمون الناس و يبغون فى الأرض . .. و من يضلل اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 46 - 7،8

7 - هدايت و اضلال الهى نسبت به انسان ، محصول عملكرد خود او است .

إنّ الظـلمين فى عذاب مقيم . .. و من يضلل اللّه

8 - راه هدايت ، براى كسانى كه خداوند ايشان را در اثر عملكردشان گمراه نموده بسته است .

و من يضلل اللّه فما له من سبيل

برداشت ياد شده بر اين پايه است كه آيه شريفه مربوط به وضعيت گمراه شدگان در دنيا باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 48 - 14

14 - « نعمت ها » برخاسته از لطف و رحمت الهى و « مصائب و سختى ها » نتيجه عملكرد خود آدمى است .

و إنّا إذا أذقنا الإنسـن منّا رحمة . .. و إن تصبهم سيّئة بما قدّمت أيديهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 28 - 10

10 - تأثير عملكرد پدران ، در سرنوشت نسل هاى آينده آنان

و إذ قال إبرهيم . .. و جعلها كلمة باقية فى عقبه

ذكر باقى ماندن توحيد در نسل ابراهيم(ع) ـ پس از بيان اعلام شجاعانه برائت از شرك و روى آوردن آن حضرت به توحيد ـ مى تواند اشاره به نقش پدران در سرنوشت نسل هاى بعد داشته باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 36 - 8

8 - گمراهى انسان و تسلط شيطان بر وى ، نتيجه عملكرد تباه كننده خود او است .

و من يعش . .. نقيّض له

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 55 - 3

3 - خشم و انتقام خداوند از انسان ها ، ناشى از عملكرد خود آنان است .

فأطاعوا . .. فلمّا ءاسفونا انتقمنا منهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - زخرف - 43 - 69 - 5

5 - ارزش ايمان ، به همراهى آن با عمل است .

الذين ءامنوا بـايـتنا و كانوا مسلمين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - دخان - 44 - 37 - 6

6- هلاكت و نابودى جوامع ، ناشى از عملكرد خود آنان است .

أهلكنـهم إنّهم كانوا مجرمين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 15 - 7،11

7 - اعمال نيك و بد آدمى ، داراى بازتاب در دنيا و درپى دارنده كيفر و پاداش در حيات اخروى

من عمل صـلحًا . .. ثمّ إلى ربّكم ترجعون

تعبير «ثمّ إلى ربّكم» ـ در پى «من عمل صالحاً. ..» ـ مى رساند كه آنچه در صدر آيه شريفه نسبت به بازتاب عمل گفته شده، مربوط به دنيا است و اعمال آدمى پس از آن نيز كيفر و پاداشى در نزد پروردگار خواهد داشت.

11 - فلسفه معاد ، تحقق عدالت الهى و رسيدن انسان به نتيجه عملكرد خود

ثمّ إلى ربّكم ترجعون

مسأله قيامت ـ كه از«إلى ربّكم ترجعون» استفاده مى شود ـ پس از اصل بازيابى نتايج اعمال، ياد شده است. از اين مطلب فهميده مى شود كه برپايى قيامت نيز در راستاى اجراى عدالت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 21 - 4

4 - چگونگى مرگ و زندگى انسان ، در گرو چگونگى اعمال او است .

اجترحوا السيّئات أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت سواء محياهم و مماتهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 31 - 7

7 - روحيه استكبارى كافران در برابر آيات الهى ، معلول عملكرد و جرايم گذشته خود آنان *

فاستكبرتم و كنتم قومًا مجرمين

براساس اين احتمال كه تعبير «و كنتم. ..» در مقام تعليل گرايش كافران به استكبار باشد، برداشت بالا به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 10 - 15

15- برخوردارى از هدايت الهى و يا محروم ماندن از آن ، معلول تلاش و عملكرد خود انسان

كفرتم به . .. و استكبرتم إنّ اللّه لايهدى القوم الظـلمين

گرچه در اين آيه، فعل «لايهدى» به خداوند نسبت داده شده است; اما از آن جا كه عدم هدايت، بر كفر و استكبار ـ كه عمل اختيارى انسان است ـ مترتب شده، مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 19 - 1،8

1- هر يك از مؤمنان و كافران ، داراى درجات و مراتب مختلف ، متناسب با عملكرد خود

و لكلّ درجـت ممّا عملوا

«لكلّ» ممكن است نظر به دو دسته داشته باشد: 1ـ مؤمنان نيك كردار، 2ـ كافران منكر معاد و ممكن است ناظر به هر مؤمن در مقايسه با ديگر مؤمنان و هر كافر در مقايسه با ديگر كافران باشد. براشت ياد شده بر اساس احتمال نخست است.

8- مجال زندگى دنيا ، ناكافى براى برخوردارى انسان از نتايج كامل همه اعمال خويش و نفى هرگونه ظلم

و ليوفّيهم أعمـلهم و هم لايظلمون

از اين كه خداوند، استيفاى همه اعمال و نفى هرگونه ظلم را به مجال آخرت محوّل ساخته است; مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 20 - 16

16- كيفر الهى در حق كافران ، معلول عملكرد منفى خود آنان و به دور از شائبه ظلم

و هم لايظلمون . .. تجزون عذاب الهون بما كنتم تستكبرون ... و بما كنتم تفسقون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 25 - 11

11- بلا ها ، بازتاب عملكرد خود انسان

كذلك نجزى القوم المجرمين

وصف «مجرمين»، مشعر به عليت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 34 - 11

11- كيفر كافران در قيامت ، نتيجه عملكرد خود آنان

قال فذوقوا العذاب بما كنتم تكفرون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 15 - 26

26- تفاوت فرجام اخروى مؤمنان و كافران ، بازتاب تمايز عملكرد دنيوى آن دو

الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. و الذين كفروا يتمتّعون و يأكلون ... الجنّة ال

در اين جا خداوند نخست به تمايزهاى دنيوى اهل ايمان با كافران پرداخته و سپس تفاوت فرجام اخروى آنان را بيان داشته است. از اين ارتباط موجود در آيات، پيوند تنگاتنگ ميان عملكرد دنيوى هر گروه با فرجامشان استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 23 - 9

9- ابتلاى انسان به لعن الهى و حق نشنوى ، معلول عملكرد خود او است .

فلو صدقوا اللّه لكان خيرًا لهم . .. أولـئك الذين لعنهم اللّه فأصمّهم و أعمى أبصـ

هر چند فعل هاى «أصمّ» و «أعمى» به خداوند نسبت داده شده، امااين مستلزم جبر نيست; زيرا انسان در ابتدا كر و كور نمى شود; بلكه در پى يك سلسله اعمال منافقانه، محكوم به لعن و نفرين الهى مى گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 28 - 8

8- عذاب به هنگام مرگ و حبط اعمال ، نتيجه عملكرد خود انسان است .

يضربون وجوههم و أدبـرهم . ذلك بأنّهم اتّبعوا... و كرهوا ... فأحبط أعمـلهم

از تعليل موجود در آيه شريفه، استفاده مى شود كه منافق، خود با عملكرد خويش زمينه عذاب و حبط اعمالش را فراهم مى آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 31 - 4،11

4- اراده خداوند به تعيين مراتب مؤمنان ، براساس عمل ايشان و نه علم ازلى خود

و اللّه يعلم أعمـلكم . و لنبلونّكم حتّى نعلم المجـهدين

روشن است كه خداوند، عالم به تمامى غيب است و اعمال آدميان را قبل از وقوع آن مى داند و چه بسا تعبير «واللّه يعلم أعمالكم» نظر به علم قبل از عمل نيز داشته باشد. از اين رو «حتّى نعلم ...» را بدان معناگرفت كه خداوند، حقيقتاً نمى داند و پس از فعل انسان علم پيدا مى كند. بنابر اين جمع بين «واللّه يعلم» و «لنبلونّكم حتّى نعلم...» مى تواند اين باشد كه خداوند، مراتب مؤمنان را براساس علم ازلى معين نمى سازد; بلكه پس از آزمايش داورى مى كند.

11- اعمال ، بازگو گننده سرّ درون و باور هاى راسخ انسان *

و نبلوا أخباركم

كلمه «أخبار» مى تواند به معناى اعمال باشد; از آن جهت كه عمل، خبر از اسرار نهفته باطن انسان مى دهد. از اطلاق خبر بر عمل به اين عنوان، مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 32 - 14

14- برخى اعمال انسان ، ازبين برنده و نابودكننده ارزش و اثر ساير اعمال وى

و سيحبط أعمـلهم

بنابراين كه حبط اعمال به معناى پوچ شدن و بى بها گشتن اعمال به ظاهر نيك باشد، از ارتباط «كفروا»، «صدّوا» و «شاقّوا» با «سيحبط أعمالهم» مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 33 - 8

8- امكان نابود شدن اعمال گذشته انسان ، به وسيله برخى اعمال و موضع گيرى هاى بعدى وى

و لا تبطلوا أعمـلكم

از «لا تبطلوا أعمالكم» استفاده مى شود كه صدور اعمال نيك از انسان، به معناى بقاى هميشگى آن نيست; بلكه ممكن است اعمال و موضع گيرى هاى بعدى انسان، اعمال نيك گذشته وى را مضمحل كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 34 - 6

6- نقش اعمال خود انسان ، در محروميت او از رحمت و غفران بى كران الهى

إنّ الذين كفروا و صدّوا . .. فلن يغفر اللّه لهم

«فا» در «فلن يغفر اللّه» مى رساند كه عدم غفران، نتيجه فعل خود كافران است (كفروا و صدّوا)

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 36 - 8

8- آميختگى عقيده و عمل ( ايمان و تقوا ) ، شرط برخوردارى از پاداش الهى

و إن تؤمنوا و تتّقوا يؤتكم أجوركم

خداوند، ايمان و تقوا را در كنار هم زمينه دريافت پاداش قرار داده است; از آن جا كه «ايمان»، بيشتر بر عقيده اطلاق مى شود و «تقوا» در عمل تجلى مى يابد، مى توان به مطلب ياد شده پى برد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 16 - 4

4 - آشكار شدن صداقت توبه كنندگان واقعى ، در ميدان عمل و تكاليف دشوار

قل للمخلّفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولى بأس شديد

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 26 - 6

6 - رذيلت هاى اخلاقى ، داراى ريشه در نوع رفتار و انتخاب هاى پيشين انسان

إذ جعل الذين كفروا فى قلوبهم الحميّة حميّة الجـهليّة

با توجه به اين كه فاعل «جعل»، «الذين كفروا» است و با الغاى خصوصيت، مطلب بالا قابل برداشت است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 29 - 21

21- دستيابى به فضل و خشنودى خداوند ، نيازمند تلاش و عمل

أشدّاء على الكفّار رحماء بينهم تريهم ركّعًا سجّدًا يبتغون فضلاً من اللّه و رضونً

در واژه «إبتغاء»، تلاش و كوشش نهفته است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - حجرات - 49 - 14 - 21

21 - « عن حمران بن أعين عن أبى جعفر ( ع ) قال سمعته يقول : الايمان مااستقرّ فى القلب و افضى به إلى اللّه عزّوجلّ و صدّقه العمل بالطاعة للّه و التسليم لأمره و الإسلام ما ظهر من قول او فعل . . . قال اللّه عزّوجلّ « قالت الأعراب ءامنّا قل لم تؤمنوا و لـكن قولوا أسلمنا و لمّا يدخل الإيمان فى قلوبكم . . . ;

حمران بن اعين مى گويد: از امام باقر(ع) شنيدم كه مى فرمود: ايمان عقيده اى است كه در قلب قرار دارد و انسان بهوسيله آن به قرب خداى عزّوجلّ مى رسد و عمل به طاعت خدا و تسليم امر او، آن را تصديق مى كند. اسلام عقيده اى است كه در گفتار و كردار انسان ظاهر مى شود [اگرچه در قلب نباشد] خداى عزّوجلّ فرمود: «قالت الأعراب آمنّا قل لم تؤمنوا و لـكن قولوا أسلمنا...»...».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - حجرات - 49 - 18 - 3

3 ـ اعمال آدميان ، نشانگر ميزان صداقت آنان در ادّعاى ايمان

يمنّون عليك أن أسلموا . .. و اللّه بصير بما تعملون

با توجه به اين كه سياق آيات، در زمينه كسانى است كه به گزاف مدعى ايمان اند; تعبير «و اللّه بصير بما تعملون» مى تواند نظر به مطلب بالا داشته باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - ق - 50 - 18 - 2

2ـ سخنان آدمى ، همانند ساير اعمال او ، مسؤوليت آفرين و مورد محاسبه

ما يلفظ من قول إلاّ لديه رقيب عتيد

در آيه قبل، مسأله محاسبه و ضبط اعمال به صورت مطلق مطرح گرديده است و اكنون دراين آيه، ضبط و محاسبه گفتار، به انسان يادآورى شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - طور - 52 - 21 - 11

11 - عمل انسان ، تنها محور سعادت و شقاوت وى

كلّ امرى بما كسب رهين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - نجم - 53 - 31 - 4

4 - پاداش و كيفر الهى ، بر محور عملكرد نيك و بد آدمى قرار دارد .

ليجزى الذين أســوا بما عملوا و يجزى الذين أحسنوا بالحسنى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - نجم - 53 - 41 - 2،7

2 - مجازات و پاداش اخروى ، بر محور عملكرد خود انسان است .

و أنّ سعيه سوف يرى . ثمّ يجزيه الجزاء الأوفى

ضمير «ه» در «يجزاه» به «سعى» بازمى گردد.

7 - مبتنى بودن جزاى الهى بر عملكرد خود انسان ، پيام مشترك تمامى پيامبران

أم لم ينبّأ بما فى صحف موسى . و إبرهيم ... و أن ليس للإنسـن إلاّ ما سعى ... ثمّ

از ارتباط آيات شريفه، مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - قمر - 54 - 53 - 4

4 - اعمال خود انسان ، ملاك داورى خداوند درباره او

و كلّ شىء فعلوه فى الزّبر . و كلّ صغير و كبير مستطر

تصريح خداوند به مضبوط بودن اعمال كوچك و بزرگ آدمى، مى رساند كه اعمال خود او نقش اساسى در مسؤوليت و مجازات و محاكمه وى دارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - واقعه - 56 - 24 - 1

1 - اعمال و رفتار انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت آنان است .

جزاء بما كانوا يعملون

تصريح به اين كه مقام بلند پيشتازان، پاداش اعمال خود آنان است، حاكى از مطلب ياد شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - مجادله - 58 - 6 - 7

7 - مبناى داورى و كيفر و پاداش الهى درباره انسان ، عملكرد خود آنان است .

فينبّئهم بما عملوا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - حشر - 59 - 4 - 5

5 - حكم الهى و تعيين سرنوشت ملت ها ، براساس عملكرد خود آنان

هو الذى أخرج الذين كفروا . .. ذلك بأنّهم شاقّوا اللّه و رسوله

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - حشر - 59 - 20 - 6

6 - انتظار بهشتى بودن با داشتن عملى چون دوزخيان ، پندارى ناروا است .

و لاتكونوا كالذين نسوا اللّه . .. لايستوى أصحـب النار و أصحـب الجنّة

با توجه به اين كه مخاطب «لاتكونوا» در آيه قبل، مؤمنان مى باشند. روى سخن اين آيه با مؤمنان است كه نپندارند، در صورت همگون بودن با غافلان از خدا و دوزخيان، مى توانند در زمره بهشتيان باشند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - صف - 61 - 5 - 13

13 - عمل آدمى ، موجب بروز تغييرات در قلب و فطرت او است .

فلمّا زاغوا أزاغ اللّه قلوبهم

جمله «أزاغ اللّه قلوبهم» جواب «لمّا زاغوا» است; يعنى، تا كسانى خود منحرف نشوند، خداوند دل هاى آنان را منحرف نمى كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تغابن - 64 - 2 - 9،10

9 - رفتار و كردار آدمى ، نشانگر كفر و ايمان و نيز انديشه و باور او است .

فمنكم كافر و منكم مؤمن و اللّه بما تعملون بصير

10 - هشدار خداوند به انسان ها ، درباره رفتار و كردار هاى خويش

و اللّه بما تعملون بصير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تغابن - 64 - 5 - 7

7 - سرنوشت شوم و عذاب الهى ، ثمره و پيامد رفتار خود انسان است .

فذاقوا و بال أمرهم و لهم عذاب أليم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تغابن - 64 - 7 - 6

6 - رفتار انسان ها ، تعيين كننده سرنوشت اخروى آنان است .

ثمّ لتنبّؤنّ بما عملتم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تحريم - 66 - 4 - 6

6 - تأثير رفتار انسان ها در قلب و روح آنان

فقد صغت قلوبكما

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - حاقه - 69 - 24 - 5

5 - بهشت برين و نعمت هاى آن ، محصول تلاش ها و دستاورد هاى انسان ها در دنيا است .

بما أسلفتم فى الأيّام الخالية

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - نوح - 71 - 11 - 4

4 - تأثير استغفار و ايمان ، در تحولات طبيعت و واكنش جهان مادى در برابر عقايد و رفتار انسان ها

استغفروا ربّكم . .. يرسل السماء عليكم مدرارًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - جن - 72 - 16 - 7

7 - تأثير عقايد و رفتار انسان ها ، در تحولات طبيعت

و ألّوِاستقـموا على الطريقة لأسقينـهم ماء غدقًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - مدثر - 74 - 38 - 1،2،3،4

1 - سرنوشت خوب و بد و سعادت و نگون بختى انسان ها ، در گرو چگونگى رفتار و كردار خود آنان است .

كلّ نفس بما كسبت رهينة

2 - رفتار و كردار انسان ، سازنده شخصيت او است .

كلّ نفس بما كسبت رهينة

3 - انسان ، در برابر تمامى رفتار ها و كردار هاى خويش ، مسؤول و در قيامت مورد بازخواست است .

كلّ نفس بما كسبت رهينة

4 - دوزخ ، نتيجه و پيامد رفتار و كردار خود دوزخيان است .

سأصليه سقر . .. كلّ نفس بما كسبت رهينة

با توجه به ارتباط ميان اين آيه و آيات قبل و بعد ـ كه درباره دوزخ است ـ مطلب ياد شده به دست مى آيد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - قيامه - 75 - 13 - 5

5 - سرنوشت انسان در قيامت ، در گرو رفتار و كردار دنيايى او است .

ينبّؤا الإنسـن يومئذ بما قدّم و أخّر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نازعات - 79 - 35 - 2

2 - فرجام اخروى هر انسان ، وابسته به كردارى است كه در آن تلاش جدى داشته است .

يوم يتذكّر الإنسـن ما سعى

به كار بردن ماده «سعى» ـ به جاى «عمل» ـ ممكن است در بدى ها، ناظر به ناديده گرفتن لغزش هاى خالى از اصرار و در اعمال نيك، توصيه به دريغ نورزيدن از كوشش مداوم باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - نازعات - 79 - 40 - 6

6 - سرنوشت انسان در آخرت ، وابسته به كردار و خصلت هاى او در دنيا است .

و ءاثر الحيوة الدنيا . .. خاف مقام ربّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تكوير - 81 - 7 - 3

3 - « عن نعمان بن بشير سمعت رسول اللّه (صلی الله علیه و آله) يقول : « و إذا النفوس زوّجت » قال : هما الرجلان يعملان العمل ، يدخلان الجنّة و النار ;

از نعمان بن بشير روايت شده كه گفت: از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) شنيدم كه اين آيه را قرائت مى فرمود: «و إذا النفوس زوّجت» و فرمود: آنان دو مردى هستند كه هر دو يك عمل را انجام مى دهند و همراه هم داخل بهشت يا جهنم مى شوند».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تكوير - 81 - 14 - 6

6 - ورود هر انسان به بهشت يا جهنم ، سزاى كردار او است .

و إذا الجحيم سعّرت . و إذا الجنّة أُزلفت . علمت نفس ما أحضرت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - مطففين - 83 - 12 - 3

3 - رفتار انسان ، باور هاى او را تحت تأثير قرار مى دهد .

و ما يكذّب به إلاّكلّ معتد أثيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - مطففين - 83 - 14 - 7

7 - شناخت ها و كردار انسان ، سرمايه و دستاورد او و مؤثر در گرايش ها و ضعف و قوّت فهم او است .

ما كانوا يكسبون

تعبير «يكسبون» ـ كه ناظر به تكذيب اعتدا و گناه كافران است ـ بيانگر اين است كه انديشه ها و كردار، سرمايه اى است كه آن را به دست آورده اند; گرچه براى آنان چيزى جز زيان دربرندارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - ليل - 92 - 7 - 7

7 - دستيابى انسان به فرجام آسوده و راحت ، در گرو كردار او است .

فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - ليل - 92 - 10 - 5

5 - فرجام هر كسى ، وابسته به كردار او است .

فأمّا من أعطى . .. فسنيسّره لليسرى . و أمّا من بخل ... فسنيسّره للعسرى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تين - 95 - 6 - 5

5 - كيفر هاى الهى و سقوط انسان به اعماقِ پستى ها ، دستاورد عقيده و كردار خود او است .

ثمّ رددنـه أسفل سـفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - بينه - 98 - 8 - 9

9 - ايمان و عمل ، مكمل يكديگر در رساندن انسان به بهشت جاويدان

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. جزاؤهم عند ربّهم جنّـت عدن ... خـلدين فيه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - قارعه - 101 - 6 - 3،4

3 - هر يك از رفتار هاى انسان ، داراى مقياسى مخصوص براى ارزيابى در قيامت

فأمّا من ثقلت موزينه

«موازين» يا جمع «ميزان» است و يا جمع «موزون» (كشّاف). در صورت اول، ناظر به تفاوتِ ميزان هر عمل با ميزان ديگر اعمال و عقايد است. برخى آن را ناظر به افرادى دانسته اند كه مورد محاسبه قرار خواهند گرفت. (مفردات راغب)

4 - فرجام انسان در قيامت ، وابسته به رفتار او است .

فأمّا من ثقلت موزينه

اين آيه از «ثقل موازين» در كردار نيك و آيات بعد از «خفّت» آن در كردار بد، سخن گفته است. بنابراين خوبى و بدى كردار، در فرجام اخروى دخيل است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - قارعه - 101 - 8 - 4

4 - فرجام اخروى هر كس ، وابسته به اعمال او است .

فأمّا من ثقلت موزينه . .. و أمّا من خفّت موزينه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - قارعه - 101 - 9 - 6

6 - فرجام اخروى انسان ، وابسته به كردار او است .

فأمّا من ثقلت موزينه . فهو فى عيشة راضية . و أمّا من خفّت موزينه . فأُمّه هاوية

48- آثار عمل اقوام

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - حجر - 15 - 69 - 10

10- رفتار خوب و بد اقوام ، موجب سرفرازى و يا شرمسارى رهبران آنان

فلما جاء ءال لوط المرسلون . .. و قضينا إليه ذلك الأمر أن دابر هـؤلاء مقطوع ... ق

از اينكه فرستادگان خداوند براى اعلام عذاب قوم لوط به منزل لوط(ع) رفتند و آن حضرت قومش را از هر عملى كه موجب شرمسارى او شود نهى فرمود، به دست مى آيد كه لوط(ع) در موقعيت يك رهبر در جامعه تلقى شده است.

49- آثار عمل امت ها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 53 - 11

11 ـ تأثير عقايد و اعمال امت ها در تحولات اجتماعى آنان

ذلك بأن اللّه لم يك مغيرا نعمة أنعمها على قوم حتى يغيروا ما بأنفسهم

50- آثار عمل به بخشى از دين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 85 - 27

27 - تبعيض در ايمان و عمل به احكام دين ، در پى دارنده ذلت و خوارى در دنيا و عذاب شديد در قيامت است .

ما جزاء من يفعل ذلك منكم إلا خزى فى الحيوة الدنيا و يوم القيمة يردون إلى أشد الع

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 86 - 8

8 - كشتن و آواره كردن اهل ايمان و تبعيض در دين ، موجب از دست دادن سراى آخرت و گرفتار شدن به عذاب شديد قيامت است .

أولئك الذين اشتروا . .. فلا يخفف عنهم العذاب

«ال» در «العذاب» عهد ذكرى و اشاره به «أشد العذاب» در آيه قبل است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 13 - 20

20 - اكتفا به انجام برخى از تعاليم شريعت ، خطرى براى كليت دين

أقيموا الدين و لا تتفرّقوا فيه

برداشت ياد شده باتوجّه به دو مطلب زير است: الف) مراد از «لاتتفرّقوا» عمل به برخى از دستورات و ترك بعضى ديگر باشد. ب) فعل «لاتتفرّقوا» تفسير و تأكيد براى «أقيموا الدين» باشد.

51- آثار عمل به تكليف

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 58 - 13

13 - اجراى فرمان هاى الهى ، زمينه ساز آمرزش گناهان است .

ادخلوا الباب سجداً . .. نغفر لكم خطيكم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 181 - 9

9 - آدمى در صورت انجام وظيفه خويش در امر وصيت ، در پيشگاه خدا مسؤول نبوده و مؤاخذه نخواهد شد ، هر چند به وصيت هاى او عمل نشود .

فإنما إثمه على الذين يبدلونه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 187 - 36

36 - عمل به احكام دين و پايبندى به حدود الهى ، زمينه ساز نايل شدن به تقواپيشگى است .

تلك حدود اللّه فلاتقربوها كذلك يبين اللّه ءايته للناس لعلهم يتقون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 232 - 12

12 ـ پذيرش احكام الهى و عمل به آن ، باعث رشد و طهارت انسان

و اذا طلّقتم النّساء . .. ذلكم ازكى لكم و اطهر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 133 - 19

19 ـ انجام فرايض دينى ، وسيله آمرزش گناهان

سارعوا الى مغفرة من ربّكم

اميرالمؤمنين على (ع) درباره «سارعوا الى مغفرة من ربّكم» فرمود: الى اداء الفرائض.

---

مجمع البيان، ج 2، ص 836 ; نورالثقلين، ج 1، ص 389،

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 27 - 2،3

2 ـ حفظ حريم احكام الهى در ازدواج و مسائل جنسى ، زمينه روى آوردن خداوند به بندگان

حرّمت . .. و المحصنات ... و اللّه يريد ان يتوب عليكم

به نظر مى رسد جمله «يريد اللّه لـِ . .. يتوب» در آيه قبل اشاره به انشاء و جعل احكام باشد. و جمله «و اللّه يريد ان يتوب»، ناظر به مرحله عمل به آن احكام است. يعنى در صورت عمل به اين احكام، خداوند عنايتش را نسبت به انسانها تمام خواهد كرد و به ثمر خواهد نشاند.

3 ـ عمل به احكام و مقررات الهى ، زمينه بازگشت خداوند به بندگان

و لا تنكحوا . .. حرّمت ... و المحصنات ... و اللّه يريد ان يتوب عليكم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 28 - 2

2 ـ پايبندى به مقررات الهى در ازدواج و روابط جنسى ، زمينه سبكبارى و دور ماندن جوامع از مشقت ها و رنجهاست .

يريد اللّه ان يخفّف عنكم

بيان خواست الهى به سبكبارى انسانها پس از تبيين احكام و مقررات ازدواج، اشاره به اين است كه دورى جوامع بشرى از رنجها و مشقتها در گرو پيروى از آن احكام است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 36 - 3

3 ـ تحقق احكام و مقررات الهى در خانواده و پرهيز زن و شوهر از ناسازگارى ، زمينه ساز عبادت خداوند *

الرجال قوّامون . .. و ان خفتم ... و اعبدوا اللّه

امر به عبادت و پرستش خداوند پس از بيان احكام خانواده، اشاره به اين دارد كه عبادت خالصانه خداوند در پرتو تنظيم صحيح روابط خانوادگى امكان پذير است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 66 - 9،11

9 ـ خير و سعادت انسان در گرو عمل به احكام الهى

و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيراً لهم

11 ـ ثبات و پايدارى در ايمان از نتايج عمل به احكام و مواعظ الهى

و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيراً لهم و اشدّ تثبيتاً

متعلق «تثبيتاً» به قرينه آيات قبل، ايمان گرفته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 68 - 1

1 ـ هدايت به صراط مستقيم ، نتيجه عمل به احكام و مواعظ الهى

و لو انّهم فعلوا ما يوعظون به . .. و لهديناهم صراطا مستقيما

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 6 - 35

35 ـ انجام تكاليف الهى ، زمينه ساز سپاسگزارى خداوند

لعلكم تشكرون

در برداشت فوق «لعلكم تشكرون»، علت و غايت براى «فاغسلوا . .. فاطهروا ... فتيمموا»، كه از احكام الهى هستند، گرفته شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 26 - 7

7 ـ فرجام ملت ها در گرو كيفيت موضعگيرى ايشان در برابر فرمان هاى خداوند

إنّا لن ندخلها ابداً . .. فانها محرمة عليهم اربعين سنة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 32 - 4

4 ـ آخرت، سرايى خوب براى كسانى كه معاد را تكذيب نكرده و در انجام تكاليف كوتاهى نمى كنند.

و للدار الأخرة خير للذين يتقون

بنابراين كه «خير» صفت مشبهه باشد. يتقون» در اين آيه، به قرينه تقابلى كه با آيه قبل دارد و در آن آيه بحث از تكذيب لقاء اللّه و تفريط در دين و تكاليف الهى بود، به معناى تكذيب نكردن معاد و انجام تكاليف الهى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 118 - 8

8 ـ التزام عملى به احكام خداوند، نشانه ايمان به آيات اوست.

فكلوا . .. إن كنتم بأيته مؤمنين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 153 - 15

15 ـ نيل به تقوا در گرو عمل به احكام دين و پرهيز از قوانين غير الهى است.

ذلكم وصيكم به لعلكم تتقون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 86 - 5

5ـ خير و سعادت امتها ، در ايمان و باور به معارف الهى و عمل به احكام دين است .

بقيّت الله خير لكم

برخى از مفسران مراد از «بقيّت الله» را اطاعت از خدا و برخى مقصود از آن را احكام و معارف دانسته اند. برداشت فوق، براساس اين نظريه است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 30 - 4

4 - احكام و مقررات الهى ، در راستاى خير و سعادت انسان

و من يعظّم حرمـت اللّه فهو خير له عند ربّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 71 - 4

4 - سلامت جامعه بشرى و مصون ماندن آن از فساد و تباهى ، در گرو اجراى قوانين الهى و ايستادگى در برابر تمايلات حق ستيزان

و لو اتبع الحقّ أهواءهم لفسدت السمـوت و الأرض و من فيهنّ

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - عنكبوت - 29 - 45 - 9

9 - خداوند ، خواهان برچيدن گناه و منكر ، از طريق عمل به تكاليف شرعى است .

أقم الصلوة إنّ الصلوة تنهى عن الفحشاء و المنكر

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 32 - 7

7- ايمان و كفر و طاعت و معصيتِ خلق ، بى تأثير در ساحت خداوندى *

إنّ الذين كفروا و . .. لن يضرّوا اللّه شيئًا

جمله «لن يضرّوا اللّه شيئاً» مى رساند كه كفر و عصيان خلق در برابر خدا و رسول او، زيانى به خداوند نمى رساند. به قرينه مقابله مى توان استفاده كرد كه ايمان و طاعت آنان نيز، نفعى براى خداوند ندارد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 12 - 6

6 - حركت در مسير تكليف الهى ، درپى دارنده امداد هاى خداوند و غيرقابل تحليل با محاسبات بشرى *

إنّا فتحنا لك فتحًامبينًا . .. بل ظننتم أن لن ينقلب الرسول و المؤمنون إلى أهليهم

خداوند، صلح حديبيه را «فتح مبين» نام داده و در اين آيه تحليل اعراب متخلف را، تحليلى نادرست معرفى كرده است; از اين نكته استفاده مى شود كه سفر حديبيه، طبق محاسبات ظاهرى مى توانسته خطرآفرين باشد; ولى اراده الهى به حمايت از دين و پيامبر(صلی الله علیه و آله) از اين سفر پرخطر، فتحى مبين را پديد آورده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - طلاق - 65 - 7 - 10،11

10 - نويد خداوند به امكان رفع مشكل زنان مطلّقه و همسرانشان ، در صورت رعايت تعاليم و رهنمود هاى الهى

لينفق ذو سعة من سعته . .. سيجعل اللّه بعد عسر يسرًا

11 - زنان مطلّقه و شوهران تنگ دست آنان ـ در صورت رعايت آموزه ها و رهنمود هاى الهى ـ مورد عنايت و حمايت خدا قرار مى گيرند .

سيجعل اللّه بعد عسر يسرًا

52- آثار عمل به تورات

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 64 - 12

12 - بنى اسرائيل پس از دريافت تورات و عمل به محتواى آن ، به قدرت و حكومت رسيدند . *

ثم توليتم من بعد ذلك

از معانى «تولى» ولايت پيدا كردن و حكومت يافتن است. برداشت فوق ناظر به اين احتمال مى باشد. گفتنى است بر اين مبنا مراد از فضل خدا و رحمت او، همان اعطاى تورات و توفيق عمل به احكام آن مى باشد و مقصود از خسران در «لكنتم من الخاسرين» قرار گرفتن در تحت سيطره حكومتهاى كفر و جور خواهد بود.

53- آثار عمل به توصيه هاى خدا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 115 - 6

6 - عزم و تصميم جدى براى عمل به توصيه هاى خداوند ، موجب ارزش مندى انسان در پيشگاه خداوند است .

و لم نجد له عزمًا

ضمير فاعلى در «لم نجد»، دلالت دارد كه وجود عزم در آدم(ع) مطلوب خداوند بود و نبود آن، امرى خلاف انتظار بوده است.

54- آثار عمل به دين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - اعراف - 7 - 145 - 14

14 ـ فراگيرى معارف و عمل به احكام الهى ، شرط پيروزى قوم موسى بر فاسقان و آزادسازى سرزمين آنان

فخذها . .. يأخذوا بأحسنها سأوريكم دار الفسقين

برداشت فوق بر اساس اين احتمال است كه «ساوريكم» جواب فعل امر «فخذها بقوة و أمر قولك يأخدوا» باشد ; يعنى: «إن تاخذها و يأخذوا سأوريكم دار الفسقين» قابل ذكر است كه مجزوم نشدن «اوريكم»، على رغم اينكه جواب امر قرار گرفته، به سبب وجود «سين» است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - يس - 36 - 20 - 14

14 - عمل به مقتضاى دين و اقتدا به پيامبران ، شرط دين دارى و سعادتمندى است .

قال يـقوم اتّبعوا المرسلين

تصريح به اقتدا و پيروى از پيامبران ـ به جاى ايمان آوردن به آنان و. .. ـ مى تواند حاكى از برداشت ياد شده باشد.

55- آثار عمل به وصيت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 181 - 9

9 - آدمى در صورت انجام وظيفه خويش در امر وصيت ، در پيشگاه خدا مسؤول نبوده و مؤاخذه نخواهد شد ، هر چند به وصيت هاى او عمل نشود .

فإنما إثمه على الذين يبدلونه

56- آثار عمل پسنديده

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - اعراف - 7 - 8 - 3

3 ـ فلاح و رستگارى آدمى در قيامت در گرو داشتن اعمال و عقايد وزين و داراى ثقل است.

فمن ثقلت موزينه فأولئك هم المفلحون

كلمه «موازين» در برداشت فوق جمع موزون گرفته شده است. بنابراين مراد از «موازين» اعمال و عقايدى است كه در قيامت مورد توزين و سنجش قرار مى گيرد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 15 - 11

11ـ نتيجه بخش بودن اعمال نيك و پسنديده در دنيا ، سنتى الهى است .

نوفّ إليهم أعمـلهم و هم فيها لايبخسون

مقصود از «اعمال» در جمله «نوف إليهم أعمالهم» مى تواند اعمال نيك، نظير دستگيرى از مستمندان، يارى مظلومان و . .. باشد و مى تواند مراد از آن، تلاشهاى روزمرّه براى كسب معاش همانند تجارت صنعت و ... باشد و مى تواند منظور از آن مطلق اعمال ـ چه اعمال نيك و چه اعمال متعارف ـ باشد. قابل ذكر است كه ذيل آيه بعد (حبط ما صنعوا فيها و باطل ما كانوا يعملون) احتمال سوم را تأييد مى كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 114 - 5،6،12،15،16،17،18

5ـ انجام كار هاى نيك ، مايه ترك كردن كار هاى ناپسند است .

إن الحسنـت يذهبن السيئات

زدوده شدن ناپسندها ـ كه «يذهبن السيئات» دلالت بر آن دارد ـ محتمل است به اين معنا باشد كه: كارهاى ناپسند تحقق نمى يابد. بر اين اساس جمله «إن الحسنات ...» حاكى از اين است كه: انجام كارهاى نيك روحيه اى در آدمى ايجاد مى كند كه به سراغ كارهاى ناشايست نمى رود.

6ـ انجام كار هاى نيك ، موجب آمرزش گناهان است .

إن الحسنـت يذهبن السيئات

برداشت فوق ، بر اين اساس است كه مراد از زدوده شدن «سيئات» از ميان رفتن گناهان باشد. بر اين مبنا جمله «إن الحسنات ...»; يعنى ، كارهاى نيك باعث مى شود كه گناهان از ميان برود و آدمى آمرزيده شود.

12ـ محو شدن گناهان با انجام كار هاى نيك ، حقيقتى شايسته و بايسته به خاطر سپردن و همواره به ياد داشتن است .

إن الحسنـت يذهبن السيئات ذلك ذكرى للذكرين

15ـ « عن أبى عبدالله ( ع ) فى قول الله عزوجل : « إن الحسنات يذهبن السيئات » قال : صلاة المؤمن بالليل تذهب بما عمل من ذنب بالنهار ;

از امام صادق(ع) در باره سخن خدا كه فرموده: «إن الحسنات يذهبن السيئات» روايت شده است كه فرمود: نماز مؤمن در شب هر گناهى را كه در روز انجام داده از بين مى برد».

16ـ « عن على ( ع ) انه قال : الصلوات الخمس كفّارة لما بينهنّ ما اجتنبت الكبائر و هى التى قال الله عزوجل : « إن الحسنات يذهبن السيئات » ;

از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده است كه فرمود: نمازهاى پنجگانه كفاره گناهانى است كه در فاصله بين آنها انجام گرفته مادامى كه از گناهان كبيره اجتناب شود و اين است معناى سخن خداوند عز و جل: إن الحسنات يذهبن السيئات».

17ـ « عن أميرالمؤمنين ( ع ) : . . . ان الله تعالى يكفّر بكل حسنة سيئة قال الله عزوجل : « إن الحسنات يذهبن السيئات » ;

از اميرالمؤمنين(ع) روايت شده: . .. خداوند متعال به وسيله هر عمل نيكى گناهى را از بين مى برد ، خداوند عزوجل فرمود: إن الحسنات يذهبن السيئات».

18ـ « عن رسول الله (صلی الله علیه و آله) : . . . يهمّ العبد . . . بالسيئة أن يعملها . . . و إن هو عملها اُجّل سبع ساعات و قال صاحب الحسنات لصاحب السيئات . . . لاتعجل عسى أن يتبع ها بحسنة تمحوها فإن الله عزوجل يقول : « إن الحسنات يذهبن السيئات » ;

از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) روايت شده است: . .. [هنگامى كه ]بنده خدا تصميم به انجام كارى ناشايست مى گيرد ... اگر آن گناه را انجام داد، هفت ساعت به او مهلت داده مى شود و فرشته مأمور ثبت كارهاى نيك به فرشته مأمور ثبت گناهان مى گويد: شتاب نكن شايد او در پى اين گناه كار نيكى انجام دهد كه آن گناه را از بين ببرد. خداوند عزوجل مى فرمايد: إن الحسنات يذهبن السيئات».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - رعد - 13 - 22 - 13

13ـ كار هاى شايسته از ميان برنده گناهان و جبران كننده بديهاست .

والذين . .. يدرءون بالحسنة السيئة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 7 - 1،3

1- اعلام خداوند به بنى اسرائيل پس از بازيابى توان و قدرتشان بر اينكه بازگشت نيكى و بدى كردارشان به خود آنان است .

إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

3- بازتاب عمل نيك يا بد انسان ، تنها متوجه خود اوست .

إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 79 - 12

12- اميد به دستيابى به مقامات رفيع معنوى ، آن گاه امكان پذير است كه رفتار و عملى مناسب خود را از پيش داشته باشد .

و من الّيل فتهجّد به . .. عسى أن يبعثك ربّك مقامًا محمودًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 104 - 4

4- زيانكار نبودن انسان ، منوط به انجام اَعمالى ماندگار و ثمربخش تا ابديت هستى است .

الأخسرين أعمـلاً الذين ضلّ سعيهم فى الحيوة الدنيا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - نجم - 53 - 32 - 11

11 - احسان و علمكرد نيك آدمى ، كفّاره خطا هاى كوچك او *

و يجزى الذين أحسنوا . .. الذين يجتنبون ... إلاّ اللّمم

برداشت ياد شده بدين احتمال است كه بخشودگى لغزش ها و خطاهاى كوچك محسنان، در اثر عملكرد نيك آنان صورت گرفته باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - ممتحنه - 60 - 6 - 8

8 - اعمال نيك و بد خلق ، بى تأثير در ذات بى نياز و ستوده خداوند

و من يتولّ فإنّ اللّه هو الغنىّ الحميد

57- آثار عمل حق ناپذيران

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 57 - 13

13- محروم شدن حقْ ناپذيران از گوش سپارى به آيات الهى و توجه به آن ، بازتاب عملكرد خود آنها است .

فأعرض عنها . .. إنّا جعلنا ... فى ءاذانهم وقرًا

58- آثار عمل خير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 77 - 10

10 - اقامه نماز ، طاعت و بندگى خدا و انجام كار نيك ، مايه فلاح و رستگارى انسان ها است .

اركعوا . .. لعلّكم تفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - مجادله - 58 - 12 - 8

8 - عايد شدن نفع و خير به مكلفان ، از حكمت ها و ملاك هاى لحاظ شده در تشريع احكام الهى

ذلك خير لكم و أطهر

59- آثار عمل در قيامت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 108 - 1

1 ـ بيان آثار و نتايج رفتار انسان ها ـ مؤمن و كافر ـ در قيامت ، از آيات حق الهى

يوم تسودّ . .. تلك ايات اللّه نتلوها عليك بالحق

60- آثار عمل سفيهانه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - اعراف - 7 - 155 - 11

11 ـ كردار سفيهانه گروهى از همراهان موسى در ميعادگاه مناجات ، عامل نزول عذاب الهى و به هلاكت رساندن همه آنان شد .

أتهلكنا بما فعل السفهاء منا

گفته شده مراد از كردار سفيهانه برخى از همراهان موسى، تقاضاى رؤيت خدا با چشم بوده است.

61- آثار عمل صالح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 274 - 3،7

3 ـ پاداش الهى اهل انفاق ، نتيجه عمل خير آنها

فلهم اجرهم عند ربّهم

7 ـ آرامش درونى ، دستاوردى از انفاق در راه خداوند

الّذين ينفقون . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 277 - 9،10،11،13

9 ـ آرامش درونى ، دستاورد ايمان و عمل صالح به ويژه نماز و زكات

انّ الّذين امنوا و عملوا الصّالحات . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون

بنابراينكه نداشتن «خوف» و «حزن» (آرامش درونى) علاوه بر آخرت، مربوط به دنيا نيز باشد.

10 ـ مؤمنان داراى عمل صالح ، ترس و اندوهى در رستاخيز ندارند .

انّ الّذين امنوا . .. و لا خوف عليهم و لا هم يحزنون

بنابراينكه عدم «خوف» و «حزن» مربوط به آخرت باشد.

11 ـ ايمان ، عمل صالح ، نماز و زكات ، موجب آرامش خاطر

انّ الّذين امنوا . .. و لا هم يحزنون

13 ـ ايمان و عمل صالح به ويژه نماز و زكات زمينه نفى ربا در جامعه

يمحق اللّه الرّبوا . .. امنوا و عملوا الصّالحات

ذكر اين آيه پس از آيات قبل (در مورد ربا) رهنمودى است براى از بين بردن ربا در جامعه.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 57 - 2

2 ـ ايمان و اعمال صالح ، دو شرط لازم براى ورود به بهشت

و الّذين امنوا و عملوا الصّالحات سندخلهم جنّات تجرى من تحتها الانهار

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 114 - 5

5 ـ بهره مندى از پاداش بزرگ الهى در گرو انجام اعمال نيك به انگيزه جلب رضايت خداست .

و من يفعل ذلك ابتغاء مرضات اللّه فسوف نؤتيه أجراً عظيماً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - نساء - 4 - 124 - 1

1 ـ ايمان و عمل صالح ، تضمين كننده ورود به بهشت

و من يعمل من الصلحت . .. و هو مؤمن فأولئك يدخلون الجنة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 69 - 1،6،9،10

1 ـ ايمان به خدا و قيامت و انجام عمل صالح ، شرط رهايى مسلمانان ، يهوديان ، صائبى ها و نصارا از هرگونه ترس و اندوه

إنّ الذين ءامنوا و الذين هادوا و الصبئون و النصرى . .. و لا هم يحزنون

«صابئى» كه مفرد «صابئون» است به كسى گفته مى شود كه آيين خويش را رها كرده و به آيينى ديگر گرويده باشد ; با توجه به اين معنا مى توان گفت مصداق مورد نظر از «الصبئون» در اين آيه ـ به قرينه وقوع آن بين «الذين ءامنوا و الذين هادوا» «و النصرى»، كسانى هستند كه با ترك اسلام و يا يهوديت پذيراى آيين نصارا شده باشند.

6 ـ لزوم همراهى ايمان با عمل صالح براى نيل به سعادت و آرامش

من ءامن . .. و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون

9 ـ ايمان به خدا و قيامت و پيشه نمودن عمل صالح ، پايه هاى سعادت و رستگارى امتها

إنّ الذين ءامنوا . .. و اليوم الاخر و عمل صلحاً فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون

10 ـ آرامش خاطر و ترس نداشتن از آينده ، در گرو ايمان به خدا و قيامت و عمل صالح

من ءامن باللّه و اليوم الاخر . .. فلاخوف عليهم و لا هم يحزنون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 93 - 2،5،10،14،19،22

2 ـ استفاده مؤمنان نيك كردار از شراب و قمار پيش از حكم خداوند به حرمت آنها ، خالى از سرزنش و گناه

ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا

مراد از «ما» در «ما طعموا» شراب و درآمدهاى حاصل از قمار بازى است بنابراين اراده شراب خوارى و مصرف آن درآمدهاى قمار از «طعام» ـ كه تنها در مورد خوراكيها به كار برده مى شود ـ ميتواند از باب تغليب باشد.

5 ـ مؤمنان داراى عمل صالح كه شراب نوشيدند و از درآمد هاى قمار بهره جستند و زمان تحريم آن را درك نكردند ـ بر خلاف توهم گروهى از مسلمانان ـ اهل نجات و رستگارى هستند .

ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت جناح فيما طعموا

در برخى از شأن نزولهاى آمده كه آيه «ليس على الذين . ..» رد پندار آن گروه از مسلمانان است كه پس از تصريح به حرمت قمار و شراب و پليد شمردن آنها، نسبت به فرجام مؤمنان صالح حتى شهيدان راه خدا كه شرابى نوشيدند و از عوائد قمار بهره جسستند، تشكيك مى كردند و آنان را از زمره رستگاران نمى شمردند.

10 ـ ايمان ، عمل صالح ، تقوا و ايمان عامل رهايى از مؤاخذه بر كردار هاى نارواى گذشته

ليس على الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و ءامنوا ثم اتقوا و احسنوا

14 ـ ايمان ، عمل صالح ، تقوا و انجام كار هاى نيك به وجه احسن معيار ارزشگذارى بر انسان ها و نقد منزلت و شخصيت آنان

ليس على الذين ءامنوا . .. ثم اتقوا و احسنوا

19 ـ محبوبيت آدمى در پيشگاه خداوند در گرو رعايت تقوا ، ايمان ، انجام اعمال صالح به وجه احسن آن

إذا ما اتقوا و ءامنوا و عملوا الصلحت . .. و احسنوا و اللّه يحب المحسنين

22 ـ رشد و فلاح آدمى در پرتو ايمان ، عمل صالح ، تقوا و احسان

ليس على الذين ءامنوا . .. و احسنوا و اللّه يحب المحسنين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 25 - 9

9 - روزى اهل بهشت ، نتيجه و تجسم عقايد صحيح و اعمال صالحشان است .

كلما رزقوا منها من ثمرة رزقاً قالوا هذا الذى رزقنا من قبل

برداشت فوق بر اين اساس است كه: مراد از «من قبل» دنيا باشد. بر اين مبنا، جمله «هذا الذى ...» دلالت مى كند كه روزيهاى بهشت همان است كه در دنيا به اهل ايمان داده شده بود. در توجيه اين معنا (عينيت روزى بهشت با روزى دنيا) مى توان گفت، مقصود آن است كه: نعمتهاى بهشت تجسم همان اعمال و عقايد اهل ايمان در دنياست. روشن است كه بر اين مبنا، مراد از «الذى رزقنا» ايمان و عمل صالح است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 62 - 1،2،9،13

1 - مسلمانان ، يهوديان ، نصرانى ها و صابئان ، در صورت داشتن ايمان راستين به خدا و باور به قيامت و انجام عمل صالح ، از پاداشى گران قدر برخوردار خواهند شد .

إن الذين ءامنوا . .. فلهم أجرهم عند ربهم

مراد از «الذين ءامنوا» مسلمانان هستند. درباره آيين صابئى نظرات مختلفى ايراد شده است. علامه طباطبايى پس از بيان اقوال گوناگون، تأييد مى كنند كه آيين صابئى، آيينى ممزوج از دين يهود، مجوس و حرانيّه بوده است.

2 - ايمان واقعى به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح ، شرط دور ماندن مسلمانان ، يهوديان ، نصارا و صابئان از هرگونه ترس و اندوه

إن الذين ءامنوا . .. و لا خوف عليهم و لاهم يحزنون

تكرار «ايمان» در «ان الذين آمنوا» و «من آمن» حكايت از آن دارد كه: مراد از ايمان در جمله «من آمن» ايمان واقعى و

راستين است نه ايمان صورى و اسمى.

9 - رسيدن به پاداش هاى گران قدر الهى در گرو ايمان به خدا ، باور به قيامت و انجام اعمال صالح است .

من ءامن باللّه . .. فلهم أجرهم عند ربهم

مقيد كردن اجر و پاداش به اينكه نزد خداوند است، اشاره به گران سنگى پاداش دارد.

13 - رهايى يافتن يهود از خوارى و درماندگى و برطرف شدن غضب الهى از آنان ، در گرو ايمان واقعى ايشان به خدا و قيامت و انجام اعمال صالح است .

ضربت عليهم الذلة و المسكنة . .. من ءامن باللّه و اليوم الأخر و عمل صلحاً فلهم أج

در آيه قبل بيان شد كه يهود بر اثر كفر و گناه به خوارى، ذلت و غضب گرفتار شدند. آيه مورد بحث خصوصاً با توجه به اينكه از يهوديان نام برده (والذين هادوا) مى تواند اشاره به اين باشد كه: راه نجات يهود از آن سرنوشت شوم ايمان و عمل صالح است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 82 - 1

1 - مؤمنان به پيامبر (صلی الله علیه و آله) ، كه داراى اعمال صالح باشند ، اهل بهشت بوده و در آن جاودان خواهند بود .

و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت أولئك أصحب الجنة هم فيها خلدون

مراد از ايمان در آيه مورد بحث - به قرينه آيه 75 (أفتطمعون أن يؤمنوا لكم) - ايمان به پيامبر(صلی الله علیه و آله) و اسلام است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - آل عمران - 3 - 104 - 12

12 ـ بيان فرجام و آثار مثبت اعمال خير ، از شيوه هاى قرآن براى سوق دادن انسان ها به آن اعمال

و لتكن منكم امة . .. و اولئك هم المفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 115 - 9

9 ـ ايمان به خدا و روز واپسين و عمل صالح ، موجب نيل آدمى به تقواپيشگى *

امّة قائمة . .. يؤمنون باللّه و اليوم الاخر ... و اللّه عليم بالمتّقين

تعبير از مؤمنانِ آمر به معروف و . .. به متّقيان يا به جهت اين است كه دارندگان صفات ياد شده تقواپيشه هستند، و يا آن صفات موجب نيل آدمى به تقواپيشگى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - آل عمران - 3 - 134 - 11

11 ـ جلب محبّت الهى ، در گرو انجام اعمال نيك ، به شيوه اى شايسته

و اللّه يحبّ المحسنين

كلمه «المحسنين»، همان گونه كه گذشت، مى تواند اشاره به اين معنا باشد كه صفات ذكر شده در آيه از مصاديق احسان و نيكوكارى است. و نيز مى تواند بيان صفتى ديگر براى اهل تقوا باشد; يعنى پرهيزگاران كسانى هستند كه همواره، اعمال را به وجه نيكوى آن انجام مى دهند; اگر انفاق مى كنند به شيوه نيك آن، و ... .

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 48 - 7

7 ـ ايمان به انبيا، همراه با شايسته ساختن عمل، زمينه سلامت، تعادل و بهداشت روانى

فمن ءامن و أصلح فلا خوف عليهم و لا هم يحزنون

اندوه و ترس از ويژگيهاى افرادى است كه از سلامت و بهداشت روانى برخوردار نيستند. چون خداوند زمينه دور ماندن از اندوه را در اين آيات بيان فرموده است، مطلب فوق را مى توان برداشت كرد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - اعراف - 7 - 42 - 2

2 ـ پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى هر يك

و الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. اولئك اصحب الجنة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - اعراف - 7 - 43 - 16

16 ـ بهشت تفضلى است از جانب خداوند به مؤمنان نيك كردار ، نه پاداشى همپايه عملكرد آنان

تلكم الجنة اورثتموها بما كنتم تعملون

خداوند از يك سو بهشت را پاداش عملكرد اهل ايمان دانسته (بما كنتم تعملون) و از سوى ديگر آن را ميراث (دستيابى به چيزى بدون عوض) خوانده است تا به اين حقيقت اشاره كند كه اعطاى بهشت همپايه اعمال مؤمنان نيست، بلكه تفضلى است از جانب خداوند به ايشان.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 72 - 11

11 ـ ايمان همراه با عمل نيك ، شرط دستيابى انسان به نعمت هاى جاودان بهشت و رستگارى عظيم

وعد اللّه المؤمنين و المؤمنت . .. الفوز العظيم

مراد از «المؤمنين و المؤمنت»، با توجه به آيه پيش، زنان و مردان مؤمنى هستند كه اهل عمل صالحند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 102 - 3

3 ـ وجود عمل صالح در ميان اعمال انسان ، زمينه ساز توبه وى از خطاها *

اعترفوا بذنوبهم خلطوا عملا صلحاً

ممكن است بيان «خلطوا عملا صالحاً . ..» بدين منظور باشد كه وجود عمل صالح در روى آوردن آنان به توبه تأثير داشته باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 4 - 11

11 ـ عمل صالح ، شرط بهره مندى اهل ايمان از پاداش هاى اخروى

ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصلحت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 9 - 2

2 ـ عمل صالح ، شرط بهره مندى اهل ايمان از پاداش هاى اخروى است .

إن الذين ءامنوا و عملوا الصلحت . .. فى جنت النعيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 3 - 11

11ـ هر كس داراى اعمال صالح بيشترى باشد ، از ناحيه خداوند پاداش افزون ترى دريافت خواهد كرد .

و يؤت كل ذى فضل فضله

مقصود از «فضل» عمل خير افزون بر ديگران است و ضمير در «فضله» به «كل» باز مى گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 11 - 6،7،8

6ـ انجام كار هاى شايسته و پيشه ساختن صبر ، آدمى را از روحيه اى مقاوم بهره مند خواهد ساخت و از تزلزل روحى و روانى نجات خواهد داد .

إنّه ليئوس كفور . .. إنّه لفرح فخور. إلاّ الذين صبروا و عملوا الصـلحـت

آيه نهم و دهم ، بيانگر اين بود كه: انسانها تحت تأثير كمترين رفاه و محنت متزلزل شده و خود باخته مى شوند و آيه مورد بحث ، صابرانى را كه اعمال شايسته انجام مى دهند ، از اين خصلت استثنا كرده است.

7ـ موفقيت در آزمون هاى الهى ، در گرو صبرپيشگى و انجام كار هاى شايسته است .

ليبلوكم أيّكم أحسن عملاً . .. لـئن أذقنا الإنسـن ... إلاّ الذين صبروا و عملوا ال

8ـ كارآيى صبر ، در گرو انجام اعمال صالح است .

إلاّ الذين صبروا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 23 - 1

1ـ بهشت از آنِ مؤمنانى است كه اعمال صالح انجام دهند و در برابر خدا خاضع و فروتن باشند .

إن الذين ءامنوا . .. أُولـئك أصحـب الجنة

إخبات (مصدر أخبتوا) به معناى خضوع و خشوع و نيز به معناى اطمينان است. برداشت فوق ، براساس معناى اول مى باشد. گفتنى است كه در اين صورت «إلى» به معناى لام است; يعنى: «أخبتوا لربهم; در برابر خدا خاضع هستند».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 46 - 12،13

12ـ ايمان و اعمال صالح ، محور اساسى پيوند و ارتباط پيامبران با انسانهاست .

إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صـلح

13ـ اعمال صالح خانواده نوح ( پرستش خدا و . . . ) مايه نجات آنان از حادثه طوفان بود نه انتسابشان به حضرت نوح ( ع ) .

إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صـلح

تصريح خداوند به اين كه «هلاكت فرزند نوح به خاطر اعمال ناصالحش بوده است» ، اشاره به اين معنا دارد كه: نجات ديگر اعضاى خانواده نوح ، به خاطر انتسابشان به آن حضرت نبوده; بلكه منزه بودنشان از اعمال ناشايست ، مايه نجاتشان بوده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - رعد - 13 - 29 - 1،4

1ـ مؤمنان به خداى يكتا ، پيامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن كه داراى عمل صالح باشند ، از بهترين و پاك ترين زندگى هاى دنيوى بهره مندند .

الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت طوبى لهم

متعلق «ءامنوا» به قرينه آيات گذشته توحيد ، پيامبر(صلی الله علیه و آله) و قرآن است. «طوبى» اسم تفضيل مؤنث اطيب و به معناى بهترين و پاك ترين مى باشد و مراد از آن به قرينه مقابله آن با «مئاب» حيات و زندگانى برتر و پاك تر دنيوى است.

4ـ اعمال صالح بدون ايمان ، تضمين كننده سعادت دنيا و آخرت نيست .

الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت طوبى لهم و حسن مئاب

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 32 - 17

17- عقيده صحيح و عمل صالح انسان ها ، عامل تعيين كننده سعادت آنان

و قيل للذين اتّقوا ماذا أنزل ربّكم قالوا خيرًا . .. ادخلوا الجنّة بما كنتم تعملو

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 97 - 3،4،5،8

3- دستيابى انسان به زندگى پاكيزه و خوشايند ، در گرو عمل صالح ناشى از ايمان است .

من عمل صـلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة

4- ايمان و عمل صالح ، دو عامل براى دستيابى انسان به كمال و حيات برتر

من عمل صـلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة

مراد از جمله «نحيينّه حياة طيّبة» حيات معنوى است; چه اينكه روشن است كسانى كه عمل صالح انجام مى دهند، داراى حيات مادى اند و مراد از حيات معنوى، كمال وجودى و رشد و تعالى است.

5- تأثير ايمان و عمل ، در سلامت و دلپذيرى زندگى دنيوى انسان

من عمل صـلحًا . .. و هو مؤمن فلنحيينّه حيوة طيّبة

برداشت فوق، مبتنى بر اين نكته است كه مراد از «حياة طيّبة» همين زندگى دنيوى باشد.

8- نقش اساسى و محورى عمل صالح ، در دستيابى به سعادت و پاداش اخروى

من عمل صـلحًا . .. و هو مؤمن ... و لنجزينّهم أجرهم بأحسن ما كانوا يعملون

برداشت فوق، به خاطر اين است كه در آغاز آيه اثربخشى عمل، مشروط به ايمان شده است (من عمل صالحاً . .. و هو مؤمن) در عين حال در پايان آيه پاداش اخروى تنها منوط به عمل دانسته شده و از ايمان سخن به ميان نيامده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 98 - 9

9- انسان در هر عمل صالح ، مورد هجوم و وسوسه شيطان و نيازمند استعاذه و پناه بردن به خداوند است . *

من عمل صـلحًا . .. فإذا قرأت القرءان فاستعذ بالله من الشيطـن الرجيم

برداشت فوق، بدان احتمال است كه قراءت قرآن به عنوان نمونه اى از عمل صالح ذكر شده باشد كه در آيه قبل از آن سخن به ميان آمده بود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 9 - 6

6- داشتن عمل صالح ، شرط بهره مندى مؤمنان از پاداش بزرگ الهى

و يبشّر المؤمنين الذين يعملون الصـلحـت أن لهم أجرًا كبيرًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 2 - 11

11- قرين بودن ايمان با عمل نيك ، شرط ثمربخشى آن است .

المؤمنين الذين يعملون الصـلحـت أنّ لهم أجرًا حسنًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 30 - 2

2- همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت إنّا لانضيع

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 82 - 7،8

7- صلاح و نيكى پدر يتيمان ، مايه اراده خداوند بر دستيابى آنان به گنج نهفته خويش ، هنگام توان مندى بر بهره گيرى از آن شد .

و كان أبوهما صـلحًا فأراد ربّك أن يبلغا أشدّهما و يستخرجا كنزهما

اهل لغت، در اين كه كلمه «أشدّ» مفردى است كه وزنى مانند وزن جمع دارد، يا جمعى است كه از لفظ خود مفردى ندارد، اختلاف نظر دارند. برخى، آن را جمع «شدة» دانسته اند (لسان العرب). در هر صورت، مراد، حدّ توان مندى جسمى و عقلى است.

8- برخورد شايسته با فرزندانِ افرادِ صالح ، به پاس نيكى پدران آنان ، لازم است .

و كان أبوهما صـلحًا فأراد ربّك

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 88 - 5

5- همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى از پاداش نيك است .

من ءامن و عمل صـلحًا فله جزاءً الحسنى

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 107 - 4

4- ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو با هم است .

ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 60 - 1،2

1- توبه ، ايمان واقعى و عمل صالح ، تنها راه رهايى ضايع كنندگان نماز و پيروان شهو ها از عذاب الهى است .

فسوف يلقون غيًّا . إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا

استثنا در «إلاّ من تاب. ..» متصل است و مراد از توبه، پشيمانى از ضايع كردن نماز و پيروى از تمايلات نفسانى است. در مورد ايمان بدان جهت قيد «واقعى» ذكر شده است كه بر حسب ظاهر افراد ياد شده در آيه قبل، در زمره مؤمنان بودند; ولى نماز را ضايع مى كردند; يعنى، ايمان ظاهرى و اسمى را دارا بودند، ولى ايمان واقعى را نداشتند.

2- توبه كنندگان مؤمن و داراى عمل صالح ، به بهشت وارد مى شوند .

إلاّ من تاب و ءامن و عمل صلحًا فأُولئك يدخلون الجنّة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 76 - 8،12

8- روى آوردن به انجام عمل صالح ، نشانگر برخوردارى از هدايت هاى ويژه الهى است .

و يزيد اللّه الذين اهتدوا هدًى والبقيـت الصـلحـت

12- انجام عمل صالح ، درپى دارنده بهترين بازدهى

والبقيـت الصـلحـت . .. خير مردًّا

«مردّ» مصدر ميمى و به معناى بازگرداندن است. « ...خير مردّاً»; يعنى، اعمال نيك از نظر بازدهى و آنچه از ناحيه عمل به انسان بازمى گردد، بهتر است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - مريم - 19 - 96 - 6

6- پيوستگى ايمان و عمل صالح ، شرط بارورى و ثمردهى كامل آنها

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت سيجعل . .. ودًّا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 76 - 7

7 - ايمان و عمل صالح ، راه تزكيه نفس و رشد آدمى است .

و من يأته مؤمن ا قد عمل الصـلحـت . .. و ذلك جزاء من تزكّى

«تزكية» به معناى «تطهير» است. به نظر مى رسد مراد از آن در اين آيه، به قرينه آيات پيشين (كه سخن از ايمان و عمل صالح و دورى از كفر و شرك سخن گفته بود) تحصيل ايمان و عمل صالح براى طهارت از كفر و گناه است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - طه - 20 - 82 - 2،3،11

2 - توبه كنندگان از شرك ، كفر و عصيان ، با ايمان و عمل صالح و پى گيرى هدايت ، قطعاً مشمول مغفرت خداوند قرار خواهند گرفت .

و إنّى لغفّار لمن تاب و ءامن . .. ثمّ اهتدى

مراد از توبه به قرينه آيه قبل، توبه از گناه تعدى در مأكولات است و چون پس از «تاب»، سخن از ايمان به ميان آمده است، شامل توبه از شرك و كفر نيز مى شود.

3 - توبه ، ايمان ، عمل صالح ، و پى گيرى هدايت ، زمينه هاى جلب غفران خداوند

و إنّى لغفّار . .. ثمّ اهتدى

با توجه به اين كه توبه، ايمان و عمل صالح، خود حكايت از هدايت يافتگى دارد، «ثمّ اهتدى» براى بيان استمرار بر هدايت و پى گيربودن در مورد آن است.

11 - هدايت افزون تر و رو به رشد ، ره آورد توبه ، ايمان و عمل صالح

لمن تاب و ءامن و عمل صـلحًا ثمّ اهتدى

ممكن است «ثمّ اهتدى» به مرتبه هاى بالاى هدايت و درجات عالى آن نظر داشته باشد كه در پى توبه، ايمان و عمل صالح، به دست مى آيد. اين نكته با توجه به معناى باب افتعال ـ كه مطاوعه است ـ بيشتر آشكار مى گردد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 86 - 6

6- عمل صالح ، وسيله جلب رحمت خاص الهى است .

و أدخلنـهم فى رحمتنا إنّهم من الصـلحين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 94 - 2

2- بارورى و ثمربخشى عمل صالح ، در پرتو همراه بودن آن با ايمان است .

فمن يعمل من الصـلحـت و هو مؤمن

جمله «و هو مؤمن» حال براى فاعل «يعمل» است و اين جمله در واقع شرط براى انجام كارهاى نيك است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 105 - 9

9- نقش عبوديت خداوند و صلاح و درست كارى در دستيابى به حاكميت زمين

يرثها عبادى الصـلحون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 14 - 2

2 - همراهى ايمان و عمل صالح ، شرط ورود به بهشت

إنّ اللّه يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت جنّـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 50 - 2،4،5

2 - همراهى ايمان با عمل صالح ، شرط بهره مندى از پاداش هاى الهى

فالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. و رزق كريم

4 - ايمان همراه با عمل صالح ، موجب مغفرت و زداينده آثار گناه شرك و كفر

فالذين ءامنوا . .. لهم مغفرة

5 - ايمان به خداى يگانه ( توحيد و نفى شرك ) ، مايه برخوردارى از غفران الهى و عمل صالح ، مايه بهره مندى از نعمت هاى بهشت

فالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة و رزق كريم

برداشت فوق، با توجه به اين نكته است كه «مغفرت» مربوط به ايمان و «رزق كريم» مرتبط با عمل صالح باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - حج - 22 - 56 - 5

5 - دستيابى به نعمت هاى بهشتى در گرو همراهى ايمان و عمل صالح

فالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت فى جنّـت النعيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 100 - 2

2 - كافران در هنگام مرگ ، آرزومند يافتن فرصتى دو باره ، براى تدارك فرصت هاى از دست رفته و جبران بدى هاى گذشته خود ، با انجام اعمال نيك

قال ربّ ارجعون . لعلّى أعمل صـلحًا فيما تركت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 102 - 5

5 - رستگارى و سعادت جاودانى ، تنها از آنِ دارندگان اعمال صالح و گران وزن

فمن ثقلت موزينه فأُولـئك هم المفلحون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - نور - 24 - 26 - 14

14 - نيك كردارى ، پاك دامنى و دورى از فحشا ، باعث جلب مغفرت الهى و بهره مندى از روزىِ نفيس و ارزشمند او است .

و الطيّبون للطّيبـت أُولـئك مبرّءون ممّا يقولون لهم مغفرة و رزق كريم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - نور - 24 - 55 - 5،8،13،18

5 - ايمان و انجام اعمال صالح ، موجب شايستگى انسان براى خلافت در زمين و اداره زندگى بشر

وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت ليستخلفنّهم فى الأرض

8 - ايمان و عمل صالح ، رمز پيروزى فراگير و عامل جلب امداد هاى الهى براى بشر در طول تاريخ

وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت ليستخلفنّهم فى الأرض كما استخلف الذ

13 - ايمان و عمل صالح ، موجب تثبيت و تحكيم دين در ميان جامعه بشرى

وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت . .. و ليمكّننّ لهم دينهم الذى ارتض

18 - ايمان توأم با اعمال صالح ، رمز پيروزى فراگير دين داران و موجب جلب كمك ها و امداد هاى الهى

وعد اللّه الذين ءامنوا منكم و عملوا الصـلحـت ليستخلفنّهم فى الأرض و ليمكّننّ لهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 70 - 1،2،4،5،6،7

1 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، از عذاب و كيفر دوچندان و خوار كننده آن گناهان در امان خواهند بود .

و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا

جمله «إلاّ من تاب. ..» استثنا از عموم مستفاد از «من» در «من يفعل...» است.

2 ـ توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب مصونيت انسان گناه كار از عذاب و كيفر الهى است .

يضـعف له العذاب . .. إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا

4 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، خداوند كردار بد آنان را از نامه عملشان محو كرده و به جاى آنها كردار نيك قرار مى دهد .

و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب ... فأُولـئك يبدّل اللّه سيّئ

در اين كه مقصود از تبديل «سيئات» به «حسنات» چيست؟ ميان مفسران دو ديدگاه عمده وجود دارد: 1ـ تبديل خود اعمال بد به اعمال نيك; به گونه اى كه در پرونده اعمال مؤمنان به جاى «سيئه»، «حسنه» نوشته شود. 2- تبديل آثار و پيامدهاى «سيئات» ـ كه عقاب است ـ به آثار و پيامدهاى «حسنات» ـ كه ثواب است ـ . گفتنى است برداشت فوق مبتنى بر ديدگاه نخست است.

5 ـ كسانى كه مرتكب گناه شرك ، آدم كشى و زنا شده اند ، در صورتى كه به توبه ، ايمان و عمل صالح روى آورند ، خداوند آثار بدى هاى آنان ( عقاب ) را محو و به جاى آنها ، آثار خوبى ها ( ثواب ) قرار مى دهد .

و من يفعل ذلك . .. يضـعف له العذاب ... إلاّ من تاب ... فأُولـئك يبدّل اللّه سيّئ

6 ـ توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب محو شدن گناهان و آثار آنها ( عقاب ) و جايگزين شدن نيكى ها و آثار آنها ( ثواب ) به جاى

آن گناهان

إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا فأُولـئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنـت

7 ـ توبه ، ايمان و عمل صالح ، موجب غفران رحمت و فضل خداوند است .

إلاّ من تاب و ءامن و عمل عملاًصـلحًا فأُولـئك يبدّل اللّه سيّئاتهم حسنـت و كان ا

تبديل «حسنات» افرادى كه داراى سه خصوصيت توبه، ايمان و عمل صالح باشند، حاكى از تفضل و رحمت خدا به چنين افرادى است و نيز گوياى اين حقيقت است كه آنچه موجب اين تفضل و رحمت شده است، سه خصوصيت ياد شده مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 71 - 1،2،3

1 ـ هركس كه توبه كند و كار نيك انجام دهد ، در حقيقت رو به خدا كرده و به سوى او بازگشته است .

و من تاب و عمل صـلحًا فإنّه يتوب إلى اللّه متابًا

«متاباً» (مصدر ميمى) به معناى توبه و بازگشت و مفعول مطلق براى «يتوب» است; كه در آيه شريفه، براى تأكيد آمده است; يعنى، توبه و بازگشت كامل و حقيقى.

2 ـ توبه و انجام عمل صالح ، وسيله تقرب به خدا و نشان روى كرد حقيقى به او است .

و من تاب و عمل صـلحًا فإنّه يتوب إلى اللّه متابًا

3 ـ عمل صالح ، مظهر توبه راستين و ركن اصلى آن

و من تاب و عمل صـلحًا فإنّه يتوب إلى اللّه متابًا

يادآورى عمل صالح پس از توبه ـ كه به معناى بازگشت از گناه و روى آوردن به خدا است ـ مى تواند گوياى اين نكته باشد كه عمل صالح در معناى توبه نهفته و ركن اصلى آن است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - شعراء - 26 - 227 - 1،2

1 - ارزش شعر ، در پرتو ايمان ، عمل صالح و ياد خداوند

و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا

2 - ارجمندى شاعران مؤمن و نيك كردارِ پيوند خورده با ياد خدا ، در پيشگاه پروردگار

و الشعراء يتّبعهم الغاون . .. إلاّ الذين ءامنوا... و ذكروا اللّه كثيرًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 11 - 2،7

2 - توبه و انجام عمل صالح ، از ميان برنده آثار سوء ظلم و گناه

إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنَا بعد سوء

«تبديل» (مصدر «بدّل») به معناى جايگزين كردن است. جايگزينى وقتى تحقق مى يابد كه يكى برود و ديگرى جاى آن را بگيرد. گفتنى است كه مراد از «ظلم» در آيه شريفه، مطلق معصيت است و مراد از «حُسن» هم مى تواند توبه باشد و هم عمل صالح; يعنى، «لكن آنان كه با ارتكاب گناه مرتكب ظلم شدند ولى بعداً توبه [يا عمل صالح] را جايگزين آن نمودند بدانند كه من غفور و رحيم هستم و آنان را مى بخشم و مورد رحمت خويش قرار مى دهم. بنابراين آنان نيز بعد از اين از چيزى نترسند.

7 - توبه و نيكى پس از گناه و ظلم ، موجب بهره مندى از رحمت و غفران الهى

إلاّمن ظلم ثمّ بدّل حسنا بعد سوء فإنّى غفور رحيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 19 - 17،20

17 - عمل صالح و جلب رضاى الهى ، نمود بارز شكر نعمت هاى او

أن أشكر نعمتك . .. و أن أعمل صـلحًا ترضـه

عبارت «و أن أعمل. ..» مى تواند عطف تفسيرى براى «أن أشكر نعمتك» باشد; يعنى، پروردگارا به من شكر نعمتت (انجام عمل صالح) را الهام فرما.

20 - قرار گرفتن در زمره صالحان ، منوط به عمل نيك و رحمت ويژه الهى

و أن أعمل صـلحًا ترضـه وأدخلنى برحمتك فى عبادك الصـلحين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - نمل - 27 - 89 - 8

8 - عمل نيك ، داراى ماهيتى بالنده و زاينده ارزش ها

من جاء بالحسنة فله خير منها

در صورتى كه «من» در «فله خير منها» نشويه و «منها» صفت «خير» باشد، استفاده مى شود كه خود عمل نيك، چون چشمه اى جوشان است كه زلال ارزش ها از آن مى جوشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 80 - 9

9 - همراهى ايمان و عمل صالح ، از شرايط بهرهورى از ثواب اخروى است .

ثواب اللّه خير لمن ءامن و عمل صـلحًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 84 - 3

3 - دستيابى به پاداش برتر الهى در جهان آخرت ، در گرو داشتن اعمال نيك است .

من جاء بالحسنة فله خير منها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - عنكبوت - 29 - 7 - 2

2 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، به توأم بودن آن دو است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لنكفّرنّ عنهم سيّئاتهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - عنكبوت - 29 - 9 - 1،3،6

1 - ايمان آورندگانِ داراى عمل صالح ، از سوى خداوند ، در زمره صالحان قرارخواهندگرفت .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لندخلنّهم فى الصـلحين

3 - اثربخشى ايمان و عمل صالح ، در توأم بودن آن دو است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لندخلنّهم فى الصـلحين

6 - خداوند ، مؤمنانِ داراى عمل صالح را ، در جايگاه صالحان ، وارد خواهد كرد .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لندخلنّهم فى الصـلحين

«لندخلنّهم فى مدخل الصالحين».

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - عنكبوت - 29 - 58 - 2

2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط دستيابى به غرفه هاى بهشت است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لنبوّئنّهم من الجنّة غرفًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 15 - 3

3 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، از عوامل دستيابى به سعادت اخروى است .

فأمّا الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت فهم فى روضة يحبرون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 44 - 3،4،7

3 - عمل صالح ، زمينه تأمين سعادت اخروى است .

و من عمل صـلحًا فلأنفسهم يمهدون

4 - بازتاب خسارت كفر ، از آنِ كافر ، و پيامد فوايد ايمان و عمل صالح ، فراگير است . *

من كفر فعليه كفره و من عمل صـلحًا فلأنفسهم يمهدون

احتمال دارد اين كه در جواب شرط جمله نخست، ضمير مفرد آورده شده و در جواب شرط جمله دوم، به رغم مفرد بودن اسم شرط، ضمير جمع آورده شده است، اشاره به نكته ياد شده باشد.

7 - براى سعادت اخروى ، ايمانِ همراه با عمل صالح ، لازم است .

و من عمل صـلحًا فلأنفسهم يمهدون

از مقابله «من كفر» با «و من عمل صالحاً» استفاده مى شود كه «من آمن» در آن تضمين شده است. و ذكر نشدن «من آمن» به خاطر تلازم قطعى آن با «عمل صالح» است و بدون آن، عمل صالح، اثرى نخواهد داشت.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - روم - 30 - 45 - 8

8 - ايمان و عمل صالح ، از عوامل جلب محبت خداوند است .

ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت من فضله إنّه لايحبّ الكـفرين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - لقمان - 31 - 8 - 3

3 - ايمان توأم با عمل صالح ، شرط ثمربخشى آن دو ، در سعادت اخروى انسان است .

ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم جنـّـت النعيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 17 - 9

9 - خداوند ، انسان ها را به روى آوردن به انجام دادن عمل شايسته ، جهت نيل به سعادت اخروى تشويق كرده است .

فلاتعلم نفس ما أُخفى لهم . .. جزاء بما كانوا يعملون

اعلام مخفى بودن پاداش مؤمنان و وصف ناپذير بودنش برانگيزاننده انسان ها، جهت دستيابى به آن پاداش است و يادآورى جزاى عمل، مزيد بر تشويق است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - سجده - 32 - 19 - 9

9 - عقيده و عمل صالح ، در كسب سعادت اخروى نقشى تعيين كننده دارد .

أمّا الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت فلهم جنّت المأوى . ..بما كانوا يعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

14 - احزاب - 33 - 31 - 1،2،5

1 - خداوند ، به همسران پيامبر ، در صورت اطاعت خاضعانه آنان از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام عمل صالح ، وعده پاداش دوچندان داده است .

و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا نؤتها أجرها مرّتين

«قنوت» (مصدر «يقنت») به معناى «اطاعت خاضعانه» است (مفردات راغب).

2 - مهيّا شدن روزى كريمانه از جانب خداوند براى همسران پيامبر در صورت اطاعت خاضعانه آنان از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام دادن عمل صالح است .

و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا . .. و أعتدنا لها رزقًا كريمًا

5 - امتياز همسران پيامبر ، به اطاعت خاضعانه از خدا و پيامبر (صلی الله علیه و آله) و انجام دادن عمل صالح است .

و من يقنت منكنّ للّه و رسوله و تعمل صـلحًا نؤتها أجرها مرّتين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - سبأ - 34 - 4 - 2

2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، درپى دارنده پاداش در قيامت

ليجزى الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - سبأ - 34 - 13 - 10،15

10 - آل داوود ، موظف به انجام عمل صالح به منظور اداى شكر به درگاه خداوند

اعملوا ءال داود شكرًا

«اعملوا» مقول قول محذوف است و مفعول «اعملوا» چيزى همانند «عملاًصالحاً» محذوف بوده و «شكراً» مفعولٌ له آن مى باشد.

15 - سليمان ( ع ) ، موظف به انجام عمل صالح به منظور شكرگزارى به درگاه خداوند

و لسليمـن الريح . .. اعملوا ءال داود شكرًا

اين كه پس از طرح قصه سليمان(ع) و ذكر فضايلى كه خداوند به او داده بود، خطاب «آل داود» آورده شده احتمال دارد به اين منظور باشد كه سليمان(ع) را به عنوان عضوى از خاندان داوود(ع)، موظف به انجام عمل صالح كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - سبأ - 34 - 37 - 4،10،11

4 - آنچه موجب قرب و منزلت در پيشگاه خداوند است ، ايمان و عمل صالح مى باشد .

و ما أمولكم و لا أولـدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من ءامن و عمل صـلحًا

10 - ثمربخشى هر يك از ايمان و عمل صالح ، منوط به توأم بودن آن دو است .

إلاّ من ءامن و عمل صـلحًا فأُولـئك لهم جزاء الضعف

11 - مال و فرزند در صورتى مى توانند نقش معنوى داشته باشند ، كه با ايمان و عمل صالح همراه باشند .

و ما أمولكم و لا أولـدكم بالّتى تقرّبكم عندنا زلفى إلاّ من ءامن و عمل صـلحًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 7 - 4،6

4 - سعادت و برخوردارى از غفران و اجر بزرگ الهى ، در گرو توأم بودن ايمان و عمل صالح است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة و أجر كبير

6 - ايمان همراه با عمل صالح ، از موجبات آمرزش الهى و بهره مند شدن از اجر بزرگ خداوند

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم مغفرة و أجر كبير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - فاطر - 35 - 10 - 10،12،13

10 - عمل صالح ، موجب ارزشمندى ايمان ، عقايد و انديشه هاى درست و سبب بارورى آنها است .

إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصـلح يرفعه

برداشت ياد شده، مبتنى بر اين احتمال است كه ضمير فاعلى (در «يرفع») به «عمل صالح » و ضمير مفعولى (يرفعه) به «الكلم الطيّب» بازگردد. گفتنى است «رفع» (مانند «صعود») در اين آيه، كنايه از ارزشمندى و بارورى مى باشد.

12 - ايمان ، انديشه و عقيده درست همراه با عمل صالح ، موجب تقرب به خداوند است .

إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصـلح يرفعه

برداشت ياد شده از آن جا است كه صعود كلام طيب به پيشگاه رفيع خداوند و پذيرفته شدن عمل صالح در سايه اين كلام، به معناى صعود معنوى صاحبان اين كلام و تقرب آنان به درگاه الهى است.

13 - ايمان و عقيده درست همراه با عمل صالح ، وسيله تحصيل عزت و سربلندى است .

من كان يريد العزّة فللّه العزّة جميعًا إليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصـلح يرف

برداشت ياد شده، با توجه به ارتباط ميان جمله مورد بحث با صدر آيه شريفه (مسأله عزت و صعود كلام و عمل صالح) مى باشد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

15 - ص - 38 - 24 - 7،8

7 - تنها تعداد اندكى از شريكان و معاشرين ، به خاطر ايمان و نيك كردارى ، در حق يكديگر ستم نمى كنند .

إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت و قليل ما هم

8 - ايمان و عمل صالح ، مانع از تجاوز به حقوق ديگران و ستم در حق شريكان

و إنّ كثيرًا من الخلطاء ليبغى . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - غافر - 40 - 40 - 7

7 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، موجب ورود به بهشت مى شود ( نه يكى از آنها به تنهايى )

و من عمل صـلحًا من ذكر أو أُنثى و هو مؤمن فأُولـئك يدخلون الجنّة

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - فصلت - 41 - 8 - 3،4

3 - ايمان و عمل صالح ، موجب استحقاق ثواب الهى

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم أجر غير ممنون

واژه «أجر» به معناى مزدعمل و مفيد برداشت ياد شده است.

4 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، شرط بهرهورى از اجر بى حساب و بى منت الهى

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم أجر غير ممنون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 20 - 18

18 - « خطب أميرالمؤمنين ( ع ) فحمد اللّه و اثنى عليه و قال : أمّا بعد . . .انّ المال و البنين حرث الدنيا و العمل الصالح حرث الآخرة . . . ;

اميرالمؤمنين در خطبه، بعد از حمد و ثناى الهى فرمود: . ..مال و فرزند كشت و بهره دنيا است و عمل شايسته كشت و بهره آخرت است...»

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 22 - 12

12 - بارورى ايمان و عمل صالح ، در گرو همراهى آن دو با يكديگر است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 23 - 4

4 - ايمان و عمل صالح ، تجلى عبوديت و بندگى انسان به درگاه خداوند است .

عباده الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

توصيف بندگان خداوند به مؤمنان داراى عمل صالح، حكايت از آن دارد كه ايمان و عمل صالح، تبلورى از عبوديت و بندگى او است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - شورى - 42 - 26 - 2،6

2 - ايمان و عمل صالح ، شرط پذيرش دعا از سوى خداوند است .

و يستجيب الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

6 - همراه بودن ايمان و عمل صالح ، داراى ارزش و تأثير در نزد خداوند

الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت و يزيدهم من فضله

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 15 - 2،3

2 - نظام كيفر و پاداش الهى ، نظامى عادلانه و براساس عملكرد نيك و بد خود انسان

ليجزى قومًا بما كانوا يكسبون . من عمل صـلحًا فلنفسه و من أساء فعليها

3 - كوچك ترين و كم ترين عمل نيك آدمى ، ثمربخش به حال او

من عمل صـلحًا فلنفسه

از تنوين تقليل در«صالحاً» مى توان به مطلب بالا را به دست آورد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 21 - 3،5،10

3 - ارزش و مرتبت انسان در پيشگاه خداوند ، در گرو ايمان و عمل صالح است .

أم حسب الذين . .. أن نجعلهم كالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

5 - ثمربخشى ايمان و عمل صالح ، در پرتو پيوستگى آن دو باهم

كالذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

10 - بازتاب ايمان و عمل صالح ، در زندگى و مرگ انسان

أن نجعلهم كالذين ءامنوا . .. محياهم و مماتهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - جاثيه - 45 - 30 - 6

6 - همراهى ايمان با عمل صالح ، مايه برخوردارى از رحمت خداوند ، در آخرت

فأمـّا الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت فيدخلهم ربّهم فى رحمته

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 14 - 5

5- آميخته ساختن ايمان با عمل صالح ، شرط بهرهورى مؤمنان از بهشت جاودان

إنّ الذين قالوا ربّنا اللّه . .. أُولـئك أصحـب الجنّة ... جزاء بما كانوا يعملون

در آيه قبل، دو عنصر ايمان و استقامت، زمينه ورود به بهشت جاودان معرفى شده است و در اين آيه عمل، به عنوان اساس و ملاك ره يافتن به بهشت جاودان مطرح گشته است. از اين نكته مى توان استفاده كرد كه تجلى عقيده در عمل، براى يكتاپرستان كارساز است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 15 - 25

25- جلب رضايت و خشنودى خدا ، آرمانى والا و قابل دستيابى با عمل صالح

قال ربّ أوزعنى أن أشكر . .. و أن أعمل صـلحًا ترضـيه

جمله «ترضاه» قيد توضيحى براى «صالحاً» مى باشد و خداوند اين صلاح جويى را به عنوان آرمان انسان كامل ياد كرده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - احقاف - 46 - 16 - 9

9- عفو الهى نسبت به لغزش هاى انسان ها ، منوط به برخوردارى وى از اعمالى نيك و مورد قبول خداوند

أُولـئك الذين نتقبّل عنهم . .. و نتجاوز عن سيّئاتهم

موضوع قبول اعمال نيك، قبل از «نتجاوز عن سيّئاتهم» مطرح شده است. از اين نكته استفاده مى شود كه اعمال نيك و مورد قبول خداوند، زمينه عفو لغزش ها را فراهم آورده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 2 - 4،18،19

4- عمل نيك ، نمود و مظهر ايمان

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

در صورتى كه عطف در «و عملوا الصالحات»، تفسيرى باشد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه ايمان و عمل صالح، حقيقتى است واحد، گرچه به لحاظ لفظ و اعتبار متغاير مى نمايند. بنابر اين، ايمان واقعى را در قامت عمل بايد جست.

18- گرايش به ايمان و عمل صالح ، زمينه ساز بخشايش و غفران خطا هاى گذشته انسان

و الذين ءامنوا . .. كفّر عنهم سيّئاتهم

«كفّر عنهم سيّئاتهم» مى تواند صرفاً نظر به گناهان قبل از ايمان و اسلام داشته باشد.

19- بخشش لغزش ها از سوى خدا ، منوط به پايبندى انسان به اصول عقيدتى و اعمال ارزشى است .

و الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت . .. كفّر عنهم سيّئاتهم

از ترتّب «كفّر عنهم سيّئاتهم» بر «آمنوا و عملوا الصالحات و آمنوا بمانزّل»، مطلب بالا استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - محمد - 47 - 12 - 3

3- پيوستگى ايمان و عمل صالح در زندگى مؤمنان ، شرط بهره مندى آنان از نعمت بهشت

يدخل الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت جنّـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

17 - فتح - 48 - 29 - 44،49

44- آميختگى ايمان و عمل صالح ، شرط برخوردارى مؤمنان از مغفرت و پاداش عظيم الهى

الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

49- ايمان و عمل صالحِ خود انسان ، ملاك اصلى رستگارى و نه صرف مصاحبت با پيامبر (صلی الله علیه و آله)

و الذين معه . .. وعد اللّه الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت منهم مغفرة و أجرًا عظيم

چنانچه ضمير «منهم» به «الذين معه» بازگردد; از آيه شريفه استفاده مى شود كه همراهان و مصاحبان پيامبر(صلی الله علیه و آله)، نه براساس مصاحبت; بلكه بر ملاك ايمان و عمل، از مغفرت و پاداش بهره خواهند برد.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - طور - 52 - 21 - 5

5 - پيوند نسبى ـ علاوه بر عمل نيك خود انسان ـ داراى تأثير در تعالى جايگاه اخروى وى

ألحقنا بهم ذرّيّتهم

نسل مؤمنان، به جايگاه عالى نياكان خويش ملحق مى شوند و ارتقاى درجه مى يابند; در حالى كه اگر مقام نيكانشان در درجه آنان تأثير نمى گذاشت، آنها با ايمان و عمل خويش جز به مرتبه اى پايين تر، دست نمى يافتند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - طور - 52 - 27 - 3

3 - بهره مندى از لطف و رحمت خداوند ، منوط به شايستگى اعمال خود انسان

إنّا كنّا قبل فى أهلنا مشفقين . فمنّ اللّه علينا

از ارتباط «فمنّ اللّه. ..» با «كنّا قبل...»، استفاده مى شود كه عمل خود انسان زمينه ساز بهرهورى او از رحمت الهى است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - نجم - 53 - 35 - 4

4 - اعتقاد به فلاح و سعادت خويش به اتكال انجام بخش اندك از اعمال نيك ، باورى واهى *

و أعطى قليلاً و أكدى . أعنده علم الغيب فهو يرى

از ارتباط «أعنده. ..» با آيات پيشين مى توان چنين بيان نمود كه: دنيامداران با اعطاى مالى اندك، خويش را فلاح يافته مى انگاشتند و خداوند با نفى علم غيب از آنان، اين انديشه را تخطئه مى كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - منافقون - 63 - 11 - 9

9 - نيك بختى يا بدبختى انسان پس از مرگ ، در گرو اعمال خوب يا بد او است .

و لن يؤخّر اللّه . .. و اللّه خبير بما تعملون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تغابن - 64 - 9 - 8،9،13،14

8 - ايمان و عمل صالح ، موجب زدايش بدى ها و آمرزش گناهان

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يكفّر عنه سيّئاته

9 - ايمان و عمل صالح ، موجب ورود انسان به بهشت

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا . .. يدخله جنّـت

13 - سعادت و كاميابى انسان ، در گرو ايمان و عمل صالح است .

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم

14 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن كاميابى اخروى و بهشت جاويدان

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - طلاق - 65 - 11 - 12،14،17،19

12 - ايمان و عمل صالح ، نشانه رهايى از ظلمت ها و هدايت به نور است .

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يدخله جنّـت

ذكر پاداش بهشت براى مؤمنان نيكوكار ـ پس از طرح مسأله ظلمت كفر و نور ايمان ـ مى تواند بيانگر برداشت ياد شده باشد.

14 - ايمان و عمل صالح ، عامل ورود به بهشت

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يدخله جنّـت

17 - ضرورت توأم بودن ايمان و عمل صالح ، در به دست آوردن سعادت اخروى و بهشت جاودانه

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يدخله جنّـت. .. خـلدين فيها أبدًا

19 - ايمان و عمل صالح ، موجب بهره مندى از روزى نيكوى الهى در قيامت

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا . .. قد أحسن اللّه له رزقًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - انسان - 76 - 22 - 3

3 - اعمال نيك انسان ، در پى دارنده پاداش الهى در قيامت

إنّ هـذا كان لكم جزاء

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - عبس - 80 - 3 - 1

1 - تلاش براى تزكيه نفس و درست كارى ، مايه ارجمندى انسان و شايستگى او براى احترام افزون تر

و مايدريك لعلّه يزّكّى

«زكاة» در معانى «صلاح»، «پاكيزگى»، «نمو»، «بركت» و «مدح» استعمال شده است (لسان العرب). در اين آيه ـ به قرينه مقام ـ مراد صلاح (درست كارى) و پاكسازى درون است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - انشقاق - 84 - 25 - 1،2،3،5

1 - مؤمنانى كه عمل صالح دارند ، از عذاب الهى در امان اند .

فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

«إلاّ» براى استثناى منقطع به كار رفته است و معناى «لكن» را افاده مى كند.

2 - كافران و مكذبان ، در صورت ايمان آوردن و انجام دادن عمل صالح ، گرفتار عذاب نخواهند شد .

فبشّرهم . .. إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

اين احتمال كه فعل هاى «آمنوا» و «عملوا»، شامل ايمان و عمل در زمان آينده نيز باشد، چندان بعيد نيست; زيرا از طرفى براى آينده قطعى ماضى آورده مى شود و از طرف ديگر در قضيه حقيقى، زمان خاصى مورد نظر نيست.

3 - باور داشتن معاد و معارف قرآن و انجام دادن كار هاى صالح ، نجات بخش انسان از عذاب دردناك است .

فبشّرهم بعذاب أليم . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

متعلق «آمنوا» ـ به قرينه آيات پيشين ـ معاد و قرآن است و «الصالحات» ـ كه جمع با حرف «ال» است ـ دلالت بر عموم مى كند. در اين موارد، مراد عموم عرفى است; يعنى، تمام صالحاتى كه امكان پذير است.

5 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثيربخشى آنها است .

ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - بروج - 85 - 11 - 5،7

5 - توبه سوزانندگان مردان و زنان مؤمن ، به ايمان آوردن و انجام دادن اعمال صالح است .

ثمّ لم يتوبوا . .. إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم جنّـت

تقابل «اصحاب اخدود»، با «الذين آمنوا و عملوا الصالحات»، بيانگر اين است كه مراد از «لم يتوبوا» (در آيه قبل)، ترك توبه از كفر است.

7 - ايمان به خداوند و اعتقاد به عزّت ، ستودگى ، حاكميت ، مالكيت و گواه بودن او و انجام دادن تمامى اعمال صالح ، مايه بهره بردن از مناظر سبز و پر درخت و زمين آب خيز بهشت است .

إلاّ أن يؤمنوا باللّه العزيز . .. إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت لهم جنّـت تج

برداشت ياد شده، از ارتباط اين آيه با آيه هشتم و نهم استفاده مى شود. «الصالحات»، جمع محلى به «ال» و مفيد عموم است. عموم در اين موارد، عرفى است; يعنى، تمام آن چه ميسّر است. «جنّة»; يعنى، بوستانى كه با درختان خود زمين را پوشانده باشد.

(مفردات راغب).

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تين - 95 - 6 - 2

2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط تأثير آنها است .

ءامنوا و عملوا الصـلحـت

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - بينه - 98 - 7 - 1،2،3

1 - افراد مؤمن و داراى عمل صالح ، بهترين مردم و برترين موجودات اند .

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت أُولـئك هم خير البريّة

2 - توأم بودن ايمان و عمل صالح ، شرط ثمربخشى آنها است .

إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت أُولـئك هم خير البريّة

3 - مؤمنان نيك كردار ، گرفتار عذاب ابدى جهنم نخواهند شد .

إنّ الذين كفروا . .. فى نار جهنّم ... إنّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت أُولـئك

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - قارعه - 101 - 7 - 2

2 - خشنودى كامل انسان در قيامت ، در گرو ارزشمندى كردار او در دنيا است .

فأمّا من ثقلت موزينه . فهو فى عيشة راضية

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - عصر - 103 - 3 - 1،2

1 - تنها مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام داده و يكديگر را به پذيرش حق و شكيبايى توصيه مى كنند ، گرفتار خسارت نخواهند شد .

إنّ الإنسـن لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت و تواصوا بالحقّ و تواصو

2 - ايمان و عمل صالح و پذيرش حق و شكيبايى ، بهره گيرى درست از سرمايه هاى وجودى خويش است .

لفى خسر . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت و تواصوا بالحقّ و تواصوا بالصبر

62- آثار عمل صالح انبيا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 86 - 8

8- تأثير عمل صالح و رفتار شايسته پيامبران در دستيابى آنان به رحمت خاص خداوندى و مقامات برتر

و إسمـعيل . .. كلّ من الصـبرين . و أدخلنـهم فى رحمتنا إنّهم من الصـلحين

63- آثار عمل صالح كافران

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - نور - 24 - 39 - 11

11 - كافران ، در روز رستاخيز به جاى نيل به ثمره اعمال نيك خويش ، با خدا و كيفر او مواجه خواهند شد .

و الذين كفروا أعمـلهم كسراب بقيعة . .. حتّى إذا جاءه لم يجده شيئًا و وجد اللّه ع

64- آثار عمل صالح منافقان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

18 - حديد - 57 - 14 - 12

12 - بازگشت از مواضع منافقانه به ايمان و عمل خالصانه ، پيش از فرا رسيدن مرگ ، مورد قبول خداوند و جبران كننده گناه دورويى و نفاق

و لـكنّكم فتنتم أنفسكم . .. حتّى جاء أمر اللّه

65- آثار عمل صالح مؤمنان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - كهف - 18 - 30 - 4

4- برخوردارى مؤمنان از پاداش الهى ، از نتايج عمل نيك آنها است .

إِنَّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت إنّا لانضيع أجر من أحسن عملاً

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - تغابن - 64 - 9 - 15

15 - تنها مؤمنان داراى عمل صالح ، از خسارت عرصه قيامت در امان خواهند بود .

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يكفّر عنه سيّئاته . .. ذلك الفوز العظيم

برداشت ياد شده، از آن جا است كه خداوند، روز قيامت را روز خسارت بار نام گذاشته است; ولى تنها گروهى كه داراى ايمان و عمل صالح باشند از اين قاعده مستثنا شده اند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

19 - طلاق - 65 - 11 - 13،16

13 - خداوند ، مؤمنان داراى عمل صالح را به بهشت وارد مى سازد .

و من يؤمن باللّه و يعمل صـلحًا يدخله جنّـت

16 - مؤمنان داراى عمل صالح ، به صورت جاودانه در بهشت خواهند ماند .

خـلدين فيها أبدًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

20 - تين - 95 - 6 - 1

1 - مؤمنانى كه كار هاى شايسته انجام مى دهند ، كمال هاى برتر خويش را از دست نداده ، از پستى ها دور مانده اند .

أحسن تقويم . .. أسفل سـفلين . إلاّ الذين ءامنوا و عملوا الصـلحـت

66- آثار عمل فرعون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 42 - 1

1 - لعنت خدا و دورى از رحمت حق ، تنها دست آورد فرعون و سپاهيانش از زندگى دنيوى

و أتبعنـهم فى هـذه الدنيا لعنة

67- آثار عمل فرعونيان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 42 - 1

1 - لعنت خدا و دورى از رحمت حق ، تنها دست آورد فرعون و سپاهيانش از زندگى دنيوى

و أتبعنـهم فى هـذه الدنيا لعنة

68- آثار عمل قوم ثمود

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - فصلت - 41 - 17 - 10

10 - عذاب و هلاكت قوم ثمود ، ره آورد عملكرد خود آنان

فأخذتهم صـعقة العذاب . .. بما كانوا يكسبون

69- آثار عمل كافران

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - شعراء - 26 - 209 - 6

6 - هلاك و عذاب كافران ، نتيجه عملكرد خود ايشان

و ما أهلكنا من قرية . .. و ما كنّا ظـلمين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

13 - قصص - 28 - 47 - 6

6 - مصيبت ها و رنج هاى كافران ، پى آمد عملكرد خود آنان

و لولا أن تصيبهم مصيبة بما قدّمت أيديهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

16 - فصلت - 41 - 27 - 7

7 - مجازات و عقوبت كفرپيشگان ، بازتاب و تجسم عملكرد بد خود آنان است .

و لنجزينّهم أسوأ الذى كانوا يعملون

برداشت ياد شده بر اين اساس است كه «أسوء الذى. ..» خود جزا و كيفر باشد.

70- آثار عمل گمراهان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 105 - 18

18 ـ اعمال و رفتار هر يك از گمراهان و هدايت يافتگان داراى بازتاب و سزايى مناسب در قيامت

فينبئكم بما كنتم تعملون

هدف از جمله «فينبئكم بما . ..» ترغيب مردمان به هدايت و پذيرش تعاليم قرآن و تهديد كفرپيشگان و منحرفان به عذاب است و چون مجرد آگاه سازى به اعمال و كردار براى تهديد و ترغيب كافى نيست بنابراين جمله «فينبئكم» كنايه از پاداش دهى و به كيفررسانى خواهد بود.

71- آثار عمل لغو

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - مؤمنون - 23 - 3 - 4

4 - آميختن زندگى به لغو و بيهودگى ، نشانه ضعف ايمان و مايه محروميت از رستگارى است .

قد أفلح المؤمنون . .. و الذين هم عن اللغو معرضون

72- آثار عمل مشركان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

12 - فرقان - 25 - 18 - 10

10 ـ معبود هاى مشركان در روز رستاخيز ، عامل انحراف مشركان را ، كردار و رفتار هلاكت بار خود آنان معرفى خواهند كرد .

و لـكن . .. و كانوا قومًا بورًا

«بور» يا جمع «بائر» (به معناى هالك) و يا مصدر (به معناى هلاك) است. در صورت دوم، صفت بودن آن براى «قوماً»، از باب مبالغه خواهد بود.

73- آثار عمل منافقان

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 84 - 17

17 ـ حكم خداوند به طرد كامل منافقان ، نتيجه مواضع عقيدتى و نيز عملكرد خود آنان بود .

لاتصل . .. إنهم كفروا ... و ماتوا و هم فسقون

74- آثار عمل مهتدين

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 105 - 18

18 ـ اعمال و رفتار هر يك از گمراهان و هدايت يافتگان داراى بازتاب و سزايى مناسب در قيامت

فينبئكم بما كنتم تعملون

هدف از جمله «فينبئكم بما . ..» ترغيب مردمان به هدايت و پذيرش تعاليم قرآن و تهديد كفرپيشگان و منحرفان به عذاب است و چون مجرد آگاه سازى به اعمال و كردار براى تهديد و ترغيب كافى نيست بنابراين جمله «فينبئكم» كنايه از پاداش دهى و به كيفررسانى خواهد بود.

75- آثار عمل ناپسند

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

1 - بقره - 2 - 167 - 9

9 - اعمال ناشايست آدمى در دنيا ، مايه حسرت و اندوه او در قيامت خواهد شد .

كذلك يريهم اللّه أعملهم حسرت عليهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 225 - 7

7 ـ تغيير شخصيّت معنوى انسان ، در اثر كار هاى لغو و بيهوده *

لا يؤاخذكم الله باللغو فى ايمانكم و لكن يؤاخذكم بما كسبت قلوبكم

آيه مزبور احتمالا در صدد تقسيم سوگند به لغو و جِدّ و كفّاره داشتن يكى و نداشتن ديگرى نيست; بلكه در صدد بيان اين است كه اگر چه خداوند در سوگندهاى لغو كيفرى قرار نداده است; ولى اين عمل حكايت از قلبى بيمار دارد و يا اينكه به تدريج به بيمارى قلب و دل مى انجامد و خداوند بر اين بيمارى مؤاخذه مى كند.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

2 - بقره - 2 - 277 - 12

12 ـ كفر ، اعمال ناشايست ، ترك نماز و نداشتن ارتباط با خدا ، امتناع از پرداخت زكات و حقوق مالى ، موجب اضطراب و سلب آرامش درونى

انّ الّذين امنوا . .. و لا هم يحزنون

از مفهوم آيه برداشت شده است.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 9 - 7

7 ـ بى تقوايى آدمى نسبت به حقوق ايتام ديگران ، زمينه ساز پايمال شدن حقوق يتيمان وى از سوى جامعه

وليخش الّذين لو تركوا من خلفهم ذريّة ضعافاً خافوا عليهم فليتّقوا اللّه

برداشت فوق را فرمايش امام صادق (ع) تأييد مى كند كه فرمود: يعنى ليخش ان اخلفه فى ذريّته كما صنع بهؤلاء اليتامى.

---

كافى، ج 5، ص 128، ح 1 ; تفسير عياشى، ج 1، ص 238، ح 38.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

3 - نساء - 4 - 88 - 6،7،10

6 ـ اعمال نارواى منافقان ، عامل واژگونه شدن فهم و درك آنان

و اللّه اركسهم بما كسبوا

«اركاس» به معناى برگرداندن و وارونه كردن است كه به قرينه «اتريدون . .. »، مراد از آن وارونه شدن درك آنان براى هدايت يافتن است.

7 ـ اعمال نارواى منافقان ، عامل برگشت آنان به كفر و ضلالت

و اللّه اركسهم بما كسبوا

با توجه به جمله «بما كفروا» در آيه بعد، از مصاديق «اركاس» (وارونه شدن)، گرايش آنان به كفر است.

10 ـ اضلال آدميان از سوى خداوند ، پيامد و كيفر اعمال نارواى خود آنان است .

و اللّه اركسهم بما كسبوا اتريدون ان تهدوا من اضلّ اللّه

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

4 - مائده - 5 - 70 - 15

15 ـ كردار نارواى بنى اسرائيل على رغم انتساب آنان به دين يهود ، دليل كارساز نبودن انتساب ظاهرى به اديان الهى در سعادت انسان

إنّ الذين ءامنو و الذين هادوا . .. فريقاً كذبوا و فريقاً يقتلون

در آيه قبل بيان شد كه «ان الذين . ..» اشاره دارد به اين كه مجرد انتساب به اديان الهى در سعادت آدمى كارساز نمى باشد و اين آيه به منزله برهانى بر آن حقيقت است، يعنى انتساب يهود و نصارا به يهوديت و نصرانيت چگونه مى تواند مايه سعادت آنان باشد با اينكه پيامبران راتكذيب كردند و گروهى از آنان را كشتند؟

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

5 - انعام - 6 - 70 - 18

18 ـ كسانى كه با اعمال نارواى خود، خويشتن را تباه و محروم از خير نموده اند، هيچ دوست و ياور و شفيعى در بين مخلوقات نخواهند داشت.

أن تبسل نفس بما كسبت ليس لها من دون الله ولى و لا شفيع

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

6 - انفال - 8 - 73 - 5

5 ـ عملكرد غلط مسلمانان ، منشأ فتنه ها و مشكلات اجتماعى آنان

إلا تفعلوه تكن فتنة فى الأرض و فساد كبير

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 82 - 9

9 ـ كيفر هاى الهى در قيامت بازتاب كردار ناشايست خود انسانهاست .

و ليبكوا كثيراً جزاء بما كانوا يكسبون

با توجه به اينكه خداوند، گريه و رنج طولانى را كيفر گناهان طولانى و مستمر كافران و منافقان قرار داده است، برداشت فوق استفاده مى شود.

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - توبه - 9 - 87 - 5

5 ـ عملكرد نادرست و تخلف از فرمان هاى الهى ، زمينه ساز مهر شدن قلب انسان و دست نيافتن وى به درك عميق حقايق

رضوا بأن يكونوا مع الخوالف و طبع على قلوبهم

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

7 - يونس - 10 - 8 - 3

3 ـ بزهكارى و زشت كردارى ، عامل گرفتار شدن به آتش دوزخ

أولئك مأويهم النار بما كانوا يكسبون

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - هود - 11 - 46 - 11

11ـ سلب پيوند ها و روابط خويشاوندى ، براثر اعمال ناشايست ، در مكاتب الهى

إنه ليس من أهلك إنه عمل غير صـلح

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

8 - رعد - 13 - 11 - 13

13ـ زوال نعمت ها از ناحيه خداوند است و كردار ناپسند انسان ها زمينه ساز آن

إن الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم و إذا أراد الله بقوم سوءًا

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

9 - نحل - 16 - 34 - 12

12- ارتكاب اعمال زشت و به استهزا گرفتن وعده عذاب الهى ، ظلم به نفس است .

و ما ظلمهم الله و لـكن كانوا أنفسهم يظلمون . فأصابهم سيئات ما عملوا و حاق بهم ما

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

10 - اسراء - 17 - 7 - 1،3

1- اعلام خداوند به بنى اسرائيل پس از بازيابى توان و قدرتشان بر اينكه بازگشت نيكى و بدى كردارشان به خود آنان است .

إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

3- بازتاب عمل نيك يا بد انسان ، تنها متوجه خود اوست .

إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم و إن أسأتم فلها

جلد - نام سوره - سوره - آيه - فيش

11 - انبياء - 21 - 77 - 4،6

4- سابقه زشت كارى قوم نوح ، زمينه ساز تكذيب آيات الهى از سوى آنان بود .

الذين كذّبوا بـايتنا إنّهم كانوا قوم سوء

برداشت ياد شده مبتنى براين است كه جمله «إنّهم كانوا. ..» در مقام تعليل براى جمله پيشين باشد. گفتنى است فعل «كانوا» ـ كه مفيد استقرار وصف است ـ بيانگر دوام وصف سوء در ميان قوم نوح است و از آن جايى كه فعل ماضى است، از آن به سوء سابقه تعبير شده است.