دستور و وصیت نامه شرعی و قانونی پیش از سفر حج و وصیت لازم است

مشخصات کتاب

سرشناسه:مدرسی، سیدمحمدطاهر، ۱۳۳۷ -

عنوان و نام پدیدآور:دستور و وصیت‌نامه شرعی و قانونی (پیش از سفر حج و ... وصیت لازم است)/ سید‌محمد طاهر‌مدرسی.

مشخصات نشر:مشهد: انتشارات ولایت، ۱۳۹۳.

مشخصات ظاهری:۱۶۰ ص.؛ ۱۰ × ۱۴ س‌م.

شابک:۳۹۰۰۰ ریال : 978-964-6172-10-4

یادداشت:چاپ قبلی: انتشارات ولایت، ۱۳۸۸ (۹۲ص.).

یادداشت:چاپ سوم.

یادداشت:کتابنامه به صورت زیرنویس.

موضوع:وصیت و وصیت‌نامه‌ها (فقه)

موضوع:Wills (Islamic law)

موضوع:وصیت و وصیت‌نامه‌ها -- فرم‌ها و پرسش‌نامه‌ها

موضوع:Wills -- Forms

رده بندی کنگره:BP۱۹۲/۷/م۴د۵ ۱۳۹۳

رده بندی دیویی:۲۹۷/۳۷۲

شماره کتابشناسی ملی:۵۵۰۶۰۰۰

اشاره

اشاره

•وصیّت، دستور خدا (جل جلاله)، پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و ائمه (علیهم السّلام) است.

• وصیّت در امور واجب، واجب و در امور مستحبی، مستحب است. : وصیت عمر و زندگی را پر بار می سازد. • وصیّت غافلان را بیدار و بیشتر متوجه خدا و آخرت می کند : وصیت یکی از برنامه سفر به سوی خداست..

• وصیت شما را از اموال تان بهره مند می سازد.

• وصیت نامه، زندگی خانواده را نیز سامان می دهد.

• وصیت، بسیار مهم و اجتناب ناپذیر است.

در این کتاب می خوانید .

• داستان مهم حاجی احمد احسانی .

• داستان های بسیار جالب و آموزنده .

• اهمیت وصیّت، اقسام وصیت و....

• آداب محتضر و آداب میت و....

• چکیده ای از وصایای قرآن مجید، رسول اکرم (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و اهل بیت(علیهم السّلام) و اصلاحیه روش های نامناسب موجود.

• مسائل مهم، عمده و کلیدی ارث مطابق فتوای مراجع تقلید .

• دو گونه فرم و روش نوشتن وصیت نامه آقایان و خانم ها.

فهرست

فهرست...........................................................7

پیشگفتار .......................................................13

وصیّت در سیره پیشوایان دین(علیهم السّلام) .........13

صیغه ی توبه .....................................................15

ثواب داشتن کفن ... ............................................16

در کفن و جریدتین چه چیز نوشته شود؟...................16

فصل اول: داستان های وصیّت................................19

مسافر مصمم (حاج احمد احسانی)........................19

به سوی بیمارستان............ .................................24

رازهای شگفت انگیزمن.........................................26

آه از سرنوشت من :.............................................26

نتیجه ی آتش.....................................................28

وصی بی تقوی ( دزد رسمی)................................29

جالب و خواندنی...................................................30

وصی مسئولیت شناس..........................................31

صلوات در اتاق بیمارستان ......................................33

دوستان نایاب .....................................................34

نتیجه ی بی بندوباری..........................................34

الگوهای خودسازی.............................................35

نتیجه ی رازها:....................................................37

بازگشت از بیمارستان ...........................................37

آخرین تصمیم عملی حاجی احمد...........................38

وصیت نامۀ همسر حاجی احمد احسانی..................38

حاجی احمد احسانی و عکس العمل ها....................39

سرزنش و پاسخ..................................................39

وصی خود باشید..................................................40

فصل دوم: پیش زمینه و اهمیت وصیت.......................41

اجل...................................................................41

اهل دنیا و آخرت.................................................42

خوبی هر دو جهان در بیان معصوم(علیهم السّلام).....44

آرزوهای ناسالم..................................................45

آرزوهای سالم...................................................46

اهمیت وصیت....................................................47

تأخیر وصیت.......................................................48

وصیّت یا خانه سازی............................................48

آخرت مرگ بدون وصیّت.........................................49

وصیّت یک سوّم دارایی..........................................49

ضرر زدن به ورثه................................................50

دزدان میراث، دزدهایی خانگی................................50

رابطه وصیّت و خودکشی........................................51

فصل سوّم: تعریف و مسائل مهم وصیّت....................53

تعریف وصیّت........................................................53

شرایط شرعی وصیّت کننده و وصی و.......................53

اقسام وصیّت......................................................53

زمان وصیّت ........................................................54

محتوای وصیّت کامل ............................................54

یکی از الگوهای وصیّت از زبان وحی.........................55

برخی از وظایف وصیّت کننده...................................55

ادامۀ وصیّت نامه آقای احسانی و همسرش:.............56

راه حق در وصیت خدا به انسان:.............................56

وجوب دوستی خدا...............................................56

وجوب دوستی پیامبر و آل(علیهم السّلام) ...............57

ادامه ی وصیّت نامه ی حاجی احمد.......................58

لزوم تقوی پیشگی.............................................58

ضرورت اهتمام به نماز.........................................59

ضرورت اهتمام به روزه .......................................60

لزوم توجه به وجوهات و.........................................60

داشتن تولی و تبری..............................................61

اهتمام به حقوق مردم...........................................61

لزوم رعایت حقوق والدین........................................62

توجه به تربیت فرزندان............................................62

ضرورت حفظ حجاب................................................63

پرهیز از نظر کردن به نامحرم ...................................64

نگاه کردن شبکه های ماهواره ای و فیلم...................64

ضرورت پرهیز از اختلاف..........................................65

پرهیز از بدگمانی..................................................65

پرهیز از غیبت ....................................................66

پرهیز از تهمت....................................................66

دوری گزیدن از ریا کاری۔.......................................66

توصیه به صبر و شکیبایی.....................................67

به یاد گذشتگان..................................................67

فصل چهارم: آداب محتضر و آداب میت.......................69

الف - برخی از آداب محتضر.....................................69

«نکته مهم».......................................................69

پیشنهاد به بیمارستان ها .....................................70

دعای مخصوص حالت احتضار..................................71

ب - آداب بعد از مرگ............................................71

فصل پنجم چکیدۀ برخی از وصایای مهم..................73

از وصیّت های خدای بزرگ (سفارش های ویژه او) .....73 بخشی از وصیّت های پیامبر اسلام (صلّی الله علیه و آله وسلّم )...........................................................74

از وصیّت های امیر مؤمنان امام علی(علیه السّلام)75

وصیّت نامه ی مهم و مشهور امام علی(علیه السّلام)76 وصیّت نامه ی مهم حضرت فاطمه زهرا(علیهاالسّلام)78

«ترجمه وصیّت نامه».........................................78

از وصیّت های امام حسن مجتبی (علیه السّلام)....79

از وصیّت های امام حسین (علیه السّلام)..............79

از وصایای امام زین العابدین (علیه السّلام)...............80

از وصیّت های امام محمد باقر (علیه السّلام).............81

از وصیّت های امام صادق(علیه السّلام)....................81

از وصیّت های امام کاظم (علیه السّلام)..................82

از وصایای امام رضا(علیه السّلام)..........................82

از وصیّت های امام جواد (علیه السّلام)...................83

از وصایای امام هادی (علیه السّلام).......................83

از وصایای امام حسن عسکری (علیه السّلام)..........84

از وصیّت های امام زمان( ارواح العالمین له الفداء)۔.....85

از وصیّت نامه ی الهی و سیاسی امام خمینی(قدسّ سرّه)................................................................85

بیداری استقلال...................................................85

قلب مطمئن.......................................................86

فصل ششم: پیشنهادهای ویژه و مهم....................87

فصل هفتم: برخی احکام کلیدی ارث در دو بخش.......93

بخش اول: معرفی سه دسته ی اصلی وارثین..........93

بخش دوم ارائه مسائل کلیدی دیگر ارث..................95

تذکّری به علما و فرهنگیان...................................98

توجه...............................................................101

یک امر مهم فراموش شده ..................................102

خاتمه: فرم و الگوی وصیت نامه .............................102

روش نوشتن وصیّت نامه آقایان ..............................103

روش نوشتن وصیت نامۀ خانم ها...........................117

منابع عمدۀ تحقیق..............................................125

پیشگفتار

سپاس خدای را که مرگ و زندگی را به‌عنوان دو پدیدۀ مهم، مثبت و ارزشمند آفرید تا بیازماید که چه کسی نیکوکارتر است، و درود بی‌پایان خدای سبحان، فرشتگان و کائنات بر پیامبران الهی(علیهم السّلام) به خصوص نبیّ خاتم حضرت محمد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و آل طاهرین او(علیهم السّلام) که نجات‌بخش بشریت‌اند، و رحمت بر مؤمنان مخلص و بندگان صالح خدا که با «وصیّت مشروع» زندگانی دنیا و آخرت‌شان را سامان بخشیده‌اند.

وصیّت در سیره‌ی پیشوایان دین(علیهم السّلام)

پیامبران الهی از حضرت آدم(علیه السّلام) تا نبی خاتم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و اوصیای بزرگوارشان: وصیت‌های مهمّی داشته‌اند و نیز دستور داده‌اند که هر مسلمانی باید وصیّت کند تا افزون بر پاداش از مال و دارایی‌شان بی‌نصیب نمانند. در این‌باره آیات و روایات فراوانی وجود دارد که به ذکر برخی روایات بسنده می شود.

عَن رَسولِ ٱلله ٱلاَعظَمِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «مَن لَم یُحسِنِ ٱلوَصِیَّةَ عِندَ مَوتِهِ کَانَ نَقصاً فِی

عَقلِهِ وَ مُرُوَّتِهِ ...»⁽¹⁾

پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ):«کسی که در وقت فوت خود خوب وصیّت نکند [ وصیّت مشروع و معقول] این کار، نقصی در عقل و اندیشه و مروّت اوست...»

عَنِ‌ٱلرَّسولِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ):«مَن ماتَ عَلی وَصِیَّةٍ حَسَنَةٍ ماتَ شَهِیداً.»⁽²⁾

مستحب است که انسان در زندگی همواره آماده‌ی سفر آخرت باشد؛ یعنی (وصیّت کند، امانات مردم را برگرداند، بدهکاری‌ها را بپردازد، کفن برای خود آماده نماید، کارهای خود را منظّم سازد و از گناهان گذشته‌ی خود توبه کند که واجب است و توبه را به تأخیر نیندازد.)

حضرت لقمان(علیه السّلام) به پسر خود وصیّت کرد و فرمود:«ای پسرم!

توبه را به تأخیر مینداز که مرگ، ناگهانی می‌آید.»⁽³⁾[مرگ کسی را خبر نمی‌کند.]

آری، مرگ حتمی و علاج ناپذیر است و هرگز در اختیار انسان نیست. انسان با یک تفکر جدّی می‌تواند برترین سرنوشت را برای خود رقم بزند و دنیا و آخرت را با یک دید عرفانی تحلیل کرده و برترین راه و روش را برگزیند.

آری باید توجه داشت که ظواهر و مادیات زندگی و زرق و برق دنیایی زایل می‌شوند، ثروت، ریاست، قدرت، شهرت و... هم خود فانی شدنی است و هم جلو اجل را نمی‌توانند بگیرند اما ایمان، حقایق، اعمال شایسته و ارزش‌های دینی، ابدی و پایدارند و نیز زندگانی جاودانی را به ارمغان می‌آورند.

جلال الدین محمّد بلخی در یکی از شعرهایش زنگ خطر را به صدا آورده است و مسئله را عینی ساخته می‌گوید:

عاقبت خاک شود حسن جمال من و تو

خوب و بد می‌گذرد وای به حال من و تو

قرعه امروز به نام من و فردا دگری است

می‌خورد تیر اجل بر پروبال من و تو

مال دنیا نشود سدِّ رهِ مرگ کسی

گیرم ار کل جهان باشد از آنِ من و تو...

فشرده‌ی سخن این‌که رهایی از پنجه‌ی توانمند مرگ امکان ناپذیر است، اما آن‌چه که مهم است خوب مردن است که خود زندگانی جاوید است و بستگی به ایمان، اراده و عمل صالح و شایسته دارد.

چه زیبا گفته است شاعر زیبا سخن:

دلا باید که از دار فنا رفت

شتابان جانب ملک بقا رفت

خوشا آن‌کس که با ایمان کامل

ز دنیا با ولای مرتضیٰ(علیه السّلام) رفت

بدون تردید انسان خطا و اشتباه دارد که می‌توان آن را با توبۀ راستین جبران کرد و با آبشار توبه، پاکیزگی و صفا را باز یافت و افزون بر آن محبوب خدای بزرگ شد؛ انسان به هر شکل و به هر زبانی می‌تواند توبه کند، و برای راهگشایی مناسب توبه کلمات متین و جالبی در فرهنگ ما بیان شده است تا بتوان از آن بهرۀ بهتر گرفت، مثل صیغۀ توبه:

صیغه‌ی توبه

شایسته است که انسان با غسل و نیّت خالص، تصمیم قاطع، و اعتراف

قلبی این‌گونه توبه کند:

«إنّی أستَغفِرُ ٱللهَ ٱلعَظِیمَ وَ أتُوبُ إلَیهِ، اُشهِدُ ٱللهَ وَ جَمِیعَ مَلائِکَتِهِ وَ أنبِیائِهِ وَ رُسُلِهِ وَ حَمَلَةَ عَرشِهِ وَ جَمِیعَ خَلقِهِ، أنّی نادِمٌ عَلیٰ مَا سَلَفَ مِنَ ٱلذُّنُوبِ وَ ٱلمَعاصِی وَ مُعتَرِفٌ بِها، وَ أنّی عازِمٌ عَلیٰ أن لاّ أعُودَ إِلَیهَا، وَ قَد عَاهَدتُ ٱللهَ تَعالیٰ، عَلی ذٰلِکَ ألفَ عَهدٍ فِی عُنُقِی یطَالِبُنِی بِهِ یومَ ٱلقِیامَةِ وَ صَلَّی ٱللهُ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ.»

صیغۀ توبه، تابلوی راهنما است. مهم‌ترین توبه جبران مافات است که انسان حق الله و حق النّاس را اگر مدیون باشد باید بپردازد و طلب مغفرت کند (مثل قضای نماز، روزه، خمس، زکات، حج، کفّاره، مظالم العباد، قرض و دَین و دیه اگر مدیون باشد، تاوان، مهریۀ زن، حق میراث و...) با انجام آن‌ها استغفار کند و اگر نتوانست یا نرسید باید وصیّت کند که مطابق شریعت برایش انجام دهند.

ثواب داشتن کفن

از امام صادق(علیه السّلام) روایت شده‌است:

«کسی که کفن همراه خود در خانه داشته باشد از غافلان حساب نمی‌شود و هرگاه به کفن خود نظر کند خداوند به او اجر و پاداش می‌دهد.»⁽¹⁾

در کفن و جریدتین چه چیز نوشته شود؟

سزاوار است که در هر پارچه‌ی کفن میّت بعد از نوشتن نام و نام پدرش بنویسند:

«یَشهَدُ أن لاّ إلهَ إلاّ ٱللهُ وَ أنَّ محَمَّداً رَّسولُ ٱللهِ وَ أنَّ عَلِیَّاً أمیرُٱلمُؤمِنینَ (علیه السّلام)وَ ٱلحَسَنَ وَ ٱلحُسَینَ وَ عَلیّاً وَ محمَّداً وَ جَعفَراً وَ موسیٰ وَ عَلیَّاً وَ محمَّداً وَ عَلیَّاً وَ ٱلحَسَنَ وَ ٱلحُجَّةَ ٱلمَهدیَّ(علیهم السّلام) أئِمّتُهُ أئِمَّةٌ هُدیً أبرارٌ.»⁽¹⁾

می‌شود که در جریدتین (دو چوب تر و تازه که با میّت می‌گذارند) این کلمات را با تربت حضرت امام حسین(علیه السّلام) بنویسند. یا از نسخه‌ای که در برخی از کتب ثبت شده است بنویسند.

خواننده‌ی عزیز! کتابی را که در دست دارید دارای هفت فصل و یک خاتمه به این شرح می‌باشد:

فصل اوّل: داستان‌های وصیت (جالب و خواندنی )

فصل دوّم: پیش زمینه و اهمّیّت وصیّت.

فصل سوّم: تعریف و مسائل مهم وصیت

فصل چهارم: برخی آداب محتضر و آداب میّت.

فصل پنجم: چکیده‌ی برخی وصایای مهمّ (قرآنی و وصایای نبی گرامی اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و ائمۀ طاهرین.)(علیهم السّلام)

فصل ششم: پیشنهاد های ویژه و مهم

فصل هفتم: برخی احکام کلیدی ارث در دو بخش

خاتمه: دو قسم فرم وصیت نامه

منظور، اهمّیّت وصیّت در آیات و روایات، مسائل مهم ارث و

داستان مسافر مصمّم بوده است؛ لطفا یک‌باراین کتاب را مطالعه کنید.

فصل اوّل: داستان‌های وصیت

اشاره

در این فصل داستانی از یک انسان وارسته درباره‌ی وصیّت، آمده است که به حق آموزنده و سازنده است. به دوستان سفارش می‌شود که با دقّت این داستان‌ها را بخوانند.

مسافر مصمّم (حاج احمد احسانی)

یک روز پدر پیری در گوشۀ خانه نشسته بود و به محاسن سفید خود دست می‌کشید، اشک‌هایش دانه دانه بر گونه‌هایش می‌غلتید، شانه‌های ناتوانش می‌لرزید و سخت ناراحت بود.

یکی از فرزندانش (صادق) که پسر زرنگ، خردمند، حسّاس و مؤدب بود، و پدر و مادر و... خود را بسیار دوست داشت

متوجّه پدر مهربانش شد، با خود گفت: پدرم هر روز بعد از تعقیب نمازش خرسند و شاداب می‌نشست و با بچه‌ها و نوه‌هایش صحبت می‌کرد، اما امروز به گوشه‌ی خانه خزیده و نگران نشسته است.

صادق طاقت نیاورد مؤدبانه جلو آمد، سلام کرد، دست پدر را بوسید و با صدای لرزان گفت: پدر! می‌بینم نگران و گریان هستید؟

پدرش آهی سوزناک از دل کشید و گفت: پسرم! سفر مهم و طولانی در پیش دارم!.

پیرمرد آه کشید و با صدای لرزان گفت: خدایا! جز به رحمت تو، و عنایات پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )، علی(علیه السّلام)، زهرا(علیهاالسّلام) و خاندان رسالت امیدی ندارم.

پسر باهوش احساس کرد پدرش منظور دیگری دارد، از جایش بلند شد با رنگ پریده و بدن لرزان نزد مادرش آمد و گفت: مادر! پدرم عزم سفر دارد، و سخنان عجیبی می‌گوید.

پسر حسّاس و زرنگ دوید به خانه‌ای که بعضی از برادران و خواهرانش بودند، سلام کرد. آنان هم با مهربانی جواب سلامش را دادند امّا احساس کردند که این کودک پیامی دارد.

پس از چند لحظه سکوت سنگین، صادق گفت: شما خبر دارید که پدر به مسافرت می‌رود؟

گفتند: آقا صادق شوخی می‌کند، چه مسافرتی؟ او توان مسافرت رفتن را ندارد.

صادق به گوشه‌ی چشم نگاه کرد که هرسه عروس زیرچشمی به هم نگاه کردند و لبخند زدند، یکی گفت: سفر؟!! کاش زودتر. دیگری گفت: شاید سفر مرگ باشد، سخن سوّمی را کودک متوجّه نشد (بعد معلوم شد که عروس

سوّمی سخت ناراحت شده و گفته است که این حرف‌ها چیست؟ او رحمت و برکت است).

دختر کوچک‌تر (معصومه) که بسیار بابایی بود ناراحت شد و باعجله خود را به پدر رسانید، دید پدرش غمگین و نگران است، تسبیحی از خاک کربلا را در دست دارد و لب‌های لرزانش مشغول ذکر و دعا است و اشک در چشمان کم‌نورش حلقه زده است دختر مهربان به پدرش سلام کرد، جواب سلام را بریده بریده از پدر شنید، دست پدر را بوسید و گفت: پدرجان! شما عزم سفر دارید؟.

پدر آهی از دل کشید و گفت: از تلفن زدن معذورم! تلفن، تلفن آه چگونه تلفن بزنم؟!.

کاش شما مرا فراموش نکنید و تلفن بزنید! اشک پیرمرد مثل رگبار بهاری بر محاسن سفیدش سرازیر شد.

دختر نازپرورده‌اش با ناراحتی تمام به نزد مادرش آمد در حالی‌که قطره قطره اشک بر گونه‌های معصومش می‌غلتید، گفت: مادر! پدرم خیلی ناراحت است و گریه می‌کند و عزم سفر دارد.

دخترم! ناراحت نباش پدرت به سفر نمی‌رود.

سپس خانم، خدمت شوهرش آمد سلام کرد، پیرمرد با آه سوزناک جواب سلام را داد.

خانم: چه شده چرا گریه می‌کنید؟ از چه مسافرتی صحبت می‌کنید که همه را ناراحت کرده‌اید؟! مسافرت برای چه؟ مگر توان مسافرت دارید؟ در گوشه‌ی خانه به یاد خدا باشید نه به فکر سفر.

پیرمرد با صدای لرزان گفت: مگر نمی‌دانی که کار من تمام است و عمرم به پایان رسیده است. سفر، سفر آخرت است! من برای دنیا خیلی زحمت کشیدم و برای خانواده و بچه‌ها بسیار کار کردم امّا عمر خویش را به غفلت سپری کردم و برای آخرت خود کاری نکردم. می‌دانم که دستم خالی، عملم ناچیز، قبرم تاریک، سفرم طولانی، آینده‌ام نامعلوم است و... چه کنم که گریه نکنم؟ در آخر عمر هیچ کاری از من ساخته نیست آه، آه، آه.

چه کسی به فریادم می‌رسد، آیا شما خانم مهربان؟ یا فرزندان، اقوام، دوستان و... نه نه، هیچ‌کسی جز خدا و اعمال ناچیزی اگر داشته باشم !.

خانم: خدا را شکر کنید، فرزندان برای شما دلسوز هستند و آبرومندانه متوجّه شما هستند... .

پیرمرد: من متوجّه هستم، مراسم فاتحه، عزاداری، روز هفتم، چهلم و... برای چشم و هم‌چشمی‌ها و رقابت‌های جاهلانه و ریاکاری خواهدبود و به حال من هیچ فایده‌ای نخواهدداشت! من نمی‌دانم آیا درباره‌ی واجبات من (نماز، روزه، زکات، خمس، مظالم عباد، بدهکاری‌ها و...، کسی از فرزندانم توجّه خواهندکرد یا نه؟ نمی‌دانم، نمی‌دانم، همه به فکرکار خود خواهند بود، و مرا فراموش خواهندکرد!! گرچه از فرزندان و بعضی از نزدیکانم امیدوار هستم اما برخی دیگر را چه بگویم؟

سپس ساکت شد و سر به زانوی غم نهاده اشک می‌ریخت؛ سکوت سنگین فضای خانه را فراگرفته بود، لحظه‌ها به کندی می‌گذشت. ناگاه صدای روحبخش اذان مغرب سکوت را شکست، اهل خانه برای نماز و صرف شام رفتند، شب سپری شد و پس از نماز صبح تحوّل جدید پدید آمد ...

به سوی بیمارستان

اشعه‌ی طلایی خورشید از پنجره‌ها سَر می‌کشید... ناگهان پیرزن فریاد کشید: آی بچه‌ها! بچه‌ها! دو نفر از پسران (مهدی و صادق) و یک دختر (فاطمه) و یک عروس (همسر عباس که بسیّار با ادب و با اخلاص بود) دویدند وارد خانه شدند با منظره‌ی دلخراشِ افتادنِ پیرمرد در کنار پنجره روبرو شدند، فوراً او را برداشتند و با ماشین شخصی‌شان به بیمارستان بردند ... .

معصومه که پدرش را بسیار دوست داشت دید که یکی از عروس‌ها از پشت شیشه‌ی پنجره نگاه می‌کند و می‌خندد. معصومه فریاد زد: خجالت بکش چرا می‌خندی؟ عروس: خفه شو! دخترک نازنازی، وقت یتیم شدن توست! دیگر از غُرغُر آن پیر خِرِفت راحت خواهیم شد.

معصومه که دیگر چاره‌ای نداشت با اشک و آه آمد که از برادرانش خبر بگیرد که چرا با پدرشان به بیمارستان نرفته‌اند، دید یکی از پسران (عباس) موی سر خود را شانه می‌کند، دو تای دیگر (پرویز و خسرو) هنوز به خواب ناز هستند! دختر فریاد کشید وای چرا با پدر به بیمارستان نرفتید؟!. پرویز عربده کشید، ساکت باش! بگذار بخوابیم، اگر مُرد شاید کسی زیر خاکش کند!!!

دختر با سرعت هرچه تمام‌تر آمد پای تلفن که خواهرانش را باخبر کند، دید کسی با تلفن صحبت می‌کند، گوش داد که همسر خُسرو با برادرش صحبت

می‌کند و می‌گوید: او را به بیمارستان بردند شاید دیگر برنگردد، و از این زندگی دسته جمعی و شلوغ بازار، نجات پیدا کنیم.

[زندگی دسته جمعی مشکلات فراوان دارد، در حدّ توان باید آن را حل کرد.]

معصومه آرام گوشی تلفن را گذاشت، گوشی را برداشت صحبت قطع شد، معصومه با خواهرش تماس گرفت و گفت: کجایی زود بیا که حال پدرمان خوب نیست، پدر را به بیمارستان بردند.

آن دختر بیچاره پشت تلفن شوکه شد و فریادی زد؛ گویا جهان در نظرش تاریک شد، گوشی را پرت‌کرد و با هر سه طفلش به خانه‌ی پدرش آمد، دست به گردن خواهرش انداخت و هر دو اشک می‌ریختند که زنگ در به صدا درآمد، در را باز کردند دیدند که آقا صادق با فاطمه و خانم عباس‌آقا از بیمارستان برگشتند، گفتند آرام باشید حال حاج بابا بهتر شده‌است.

خواهران پرسیدند: ناراحتی ایشان چه بوده‌است؟

صادق: فشارشان افتاده بود و ناراحتی قلبی هم که داشت اگر چند دقیقه‌ی دیگر به دکتر نمی‌رسید خطرناک بود.

هر دو خواهر با مشورت برادرشان چند تا آبمیوه از مغازه گرفتند و به بیمارستان رفتند دیدند که پدرشان راحت روی تخت قرار دارد و سرُم که به دستش وصل است و قطره قطره می‌چکد، و مادرشان کنار سر و برادر بزرگ (آقا مهدی) پایین پای پیرمرد نشسته‌اند. دختران سلام کردند و از این‌که حال پدرشان خوب بود خوشحال شدند. دیدند که پنج نفر دیگر نیز در این اتاق هستند.

سرُم پیرمرد (حاجی احمد احسانی) رو به تمام شدن بود که سه نفر دکتر و دو نفر پرستار، وارد اتاق شدند، گفتند شما بیرون باشید.

مهدی: لطفاً بفرمایید که پدرمان امشب این‌جا می‌ماند یا به خانه ببریم؟

دکتر پرونده و وضع پیرمرد را نگاه کرد، گفت: امشب باید بماند شما مطمئن باشید. سپس فرزندان از پدر اجازه گرفته به خانه رفتند و مادرشان کنار همسرش ماند. (او یار باوفاست امّا ...)

رازهای شگفت‌انگیز

پس از بیرون رفتنِ دکترها، پیرمرد روی تختش نشست. به سایر بیمارانی که در اتاق بودند سلام کرد و حالشان را پرسید، سپس صحبت شروع شد، خانم گوش می‌داد که چه صحبت‌هایی می‌شود.

یکی از بیماران (کریم انوری) گفت: آقای احسانی فرزندان خوب و باادبی دارید.

پیرمرد: فرزند هرطور باشد پدر و مادر آنان را دوست دارند و از فضل خداوند برخی از فرزندانم خیلی خوب هستند، بعضی دامادها و عروس‌هایم نیز دوست‌داشتنی هستند؛ من در حق آنان دعای خیر دارم و از الطاف خداوند سپاس‌گزارم.

آه از سرنوشت من

کریم انوری: من خیلی بدبختم! سه پسر و دو دختر دارم، آنان تا بیمارستان مرا نیاوردند، همسایه‌ها زحمت کشیدند. در این چهار روز که در بیمارستانم و از درد می‌سوزم از من خبر نگرفته‌اند!

پیرمرد: آقای انوری! شما با پدر و مادر خود چگونه برخورد داشته‌اید که امروز از فرزندان خود شکایت دارید؛ دنیا دارِ مکافات است.!

انوری: برخورد من بدبختانه با والدینم خوب نبود که جداً پشیمانم! و

خجالت می‌کشم.

پیرمرد: پس از رحلت والدین چه کردید؟.

انوری: چه عرض کنم؛ وقتی پدرم از دنیا رفت چون پسر بزرگش بودم، مرا وصیّش قرار داد و به من وصیت کرد: یک‌سال نماز، یک‌ماه روزه، هفتاد نماز آیات و...؛ امّا متأسفانه من به وصیّت‌هایش عمل نکردم. الآن فکر می‌کنم که تمام بدبختی‌های من از همین ناحیه است؛ ما سه تا برادر و دو خواهر بودیم. دو برادر و یک خواهر ما صغیر بودند، یک خواهر ما هم ازدواج کرده بود بعد از مراسم چهلمِ پدرم، به وسوسه‌ی همسرم گوسفندان، زمین و باغ پدری را فروختم هرچه خواهرم داد زد قبول نکردم از روستا به شهر آمدم و بچه‌های یتیم پدر را در همان خانه‌ی روستایی با شش رأس گوسفند و فرش و ظرف کهنه گذاشتم.

آخوند محل سه مرتبه با من صحبت کرد که چرا مال صغیرها را تصرّف می‌کنی؟ خوردن مال یتیم مثل خوردن آتش است، چرا به وصیّت پدر خود عمل نمی‌کنی؟ و...، هر بار که صحبت می‌کرد من جواب سربالا می‌دادم تا بالأخره با آخوند محل دعوا کردم که تو برای من موی دماغ شدی و او را از خانه بیرون کردم.

پیرمرد: «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ إلاّ بِاللهِ العَلیِّ العَظیمِ» آه از غفلت و گمراهی!.

انوری: آقای احسانی! به دنباله‌ی صحبت‌هایم توجّه کنید. من با پول‌هایی که از میراث پدر و مال همه‌ی ورثه بود یک خانه که دارای یک مغازه بود رهن و اجاره کردم و برای خانه فرش و ظرف و لوازم تهیّه کردم، ظاهراً زندگی من سروسامان گرفت، از این وضعیت خوشحال بودیم گاهی که خواهر و برادرم به شهر می‌آمدند به خانه ما هم سری می‌زدند. من و همسرم با ایشان برخورد بد می‌کردیم، بعد از سپری شدن پنج ماه و بیست روز، شبی با همسر و بچه‌ها

به عروسی یکی از اقوام‌مان رفته بودیم فردای آن روز برگشتیم که مغازه و خانه، آتش گرفته و کاملاً سوخته‌است!! هرچه دار و ندارِ ما بود همه تبدیل به خاکستر شده بود. پس از آن با زحمتِ طاقت فرسا خسارت خانه و مغازه را پرداختم و دیگر روز خوشی ندیدم. از شما چه پنهان پیش اهل روستا و بستگان شرمنده‌ام دیگر رو ندارم به آن روستا بروم. آخوند محل را دوبار در خیابان دیدم و خودم را کنار کشیدم. الآن فکر می‌کنم بدبخت‌ترین آدم دنیا هستم، همسرم سال گذشته درگوشۀ خانۀ اجاره‌ای از دنیا رفت با مشکلات فراوان مراسم ختمش را سپری کردم و هنوز بدهکارم.

نتیجه‌ی آتش

جناب آقای احسانی! آن آخوند نسبت به من دلسوزی داشت و نصیحت‌های خوبی برایم می‌کرد و گویا همین روزهای تلخ را برای من به تصویر می‌کشید، ضررهای دنیایی و آخرتی عمل نکردن به وصیّت و خوردن مال مردم و حق یتیمان را بیان می‌کرد و می‌گفت: «خوردن مال یتیم مثل خوردن آتش است و جای تو در جهنم است!!»

من سخنان حکیمانه‌ی آن روحانی دلسوز را که به حق دکتر معنوی بود قبول نکردم آخر آتش مرا خورد و جهنّم را در دنیا دیدم.

سپس کریم انوری آهی کشید و سر را تکان داد و شروع کرد به اشک ریختن و گفت: اگر در این شرایط بمیرم، چه کسی مرا کفن و دفن می‌کند، تنها امیدواری من به خواهرانم است، [آن‌هایی که حق میراث شان را زهرِ مار کردم]. من شرمنده‌ی آن‌ها هستم، این بود نمونه‌ای از جهنّم دنیایی که دارم، نمی‌دانم در آخرت چه عذاب‌هایی در انتظار من است، جواب خدا و والدینم را چه خواهم داد؟.

آقای احسانی (پیرمرد) گفت: از خدا نااُمید نباش و توبه کن. باید حقوق آنان را برگردانی و رضایت‌شان را جلب کنی! وصیّت خوب است و شما هم باید به وصیّت عمل می‌کردید. عمل‌کردن به وصیّت واجب و لازم است، و هنوز دیر نشده است، باید همواره خدا را در نظر داشت و شما نباید مأیوس و نااُمید شوید؛

اگر توبه‌ی واقعی کنید خدای سبحان شما را خواهد آمرزید.

وصیّ بی‌تقوی (دزد رسمی!)

یکی از بیماران (آقای دلاوری) گفت: اگر خود آدم ایمان و تقوی نداشته باشد، وصیّت‌نامه چه‌کند؟ این بابا (آقای انوری) به وصیّت‌نامه‌ی پدرش چه‌قدر عمل کرد که دیگران عمل کنند؟!

پدر من هم وصیّت‌نامه داشت و هم مال و دارایی؛ وقتی که از دنیا رفت، عمویم را وصیّ خود تعیین کرد، من یازده ساله بودم، برادرم نُه ساله و خواهرم شش ساله. یک سال پس از فوت پدر مرحومم مادرم با عمویم ازدواج کرد، تا دو ماه بعد از ازدواج‌شان وضع‌مان بهتر بود، ولی بعد از آن، کارهای دشوار به دوش ما بود و عمویم با هر دو زن و دو فرزندش دارایی ما را حیف و میل کردند، (وصیّت پدرم فراموش شد و...) ما با لباس‌های کهنه و گاهی با حال بیماری در یک اتاق سرد با پتوهای کهنه و چرکی سپری می‌کردیم و عمویم می‌گفت من خودم وصی برادرم می‌باشم!؛ وصی بود اما تقوی نداشت و دزد با چراغ بود!

یک عمّه و یک عموی بزرگتر داشتیم، گاهی می‌آمدند و می‌گفتند: «چرا دل شما به حال فرزندان یتیمِ برادرتان نمی‌سوزد؟ اموال پدرشان چه شد؟» عموی بی‌انصاف ما با آن‌ها دعوا می‌کرد و مادرم هم خود را کنار می‌کشید! تا آن‌که پس از سه سال ما را از خانه بیرون کردند. تنها خواهرم با ایشان ماند،

می‌خواستیم علیه عموی‌مان شکایت کنیم که اتفاقاً در یک تصادف با هر دو همسرش کشته شد، پول‌های عمویم در اختیار دو نفر از دوستان بی‌بندوبارش بود که آن‌ها هم پول‌ها را انکار کردند.

جالب و خواندنی

یکی دیگر از بیماران به نام «سیّد حسین احمدی» گفت: آقای احسانی! حالا که هرکس دفتر زندگی خود را باز کرد من هم خوب است عرایضی داشته باشم.

پدر ما (سیّدمحمّد احمدی) خدمت‌گزار حسینیه و مسجد، اهل نماز و روزه و عبادت بود. ماه محرم و صفر همواره لباس مشکی می‌پوشید و از اموال خود، خرج حسینیه و مجالس عزاداری امام حسین(علیه السّلام) می‌کرد.

مادرم را پیش از اذان صبح بیدار می‌کرد که پس از نافله‌ی شب و نماز صبح وسایل حسینیه و صبحانه را برای عزاداران، آماده کند. چون در روستای ما بعد از نماز صبح، روضه بود. والدین ما نمازهای‌شان را در اوّل وقت می‌خواندند و ما را نیز چنین بار آورده بودند.

پدرم همه ساله در اوّل نوروز، حساب سال داشت. ایشان آخوند محل را می‌آورد، سهم و خمس خود را حساب می‌کرد و هر سال وصیت‌نامه‌ی خود را تجدید می‌نمود و می‌گفت: «وصیّت‌نامه ضروری است اگر وصیت‌نامه نداشته باشید غیر از کفن و دفن از بقیه اموال و دارایی خود محروم هستید» و در بین مردم اعلام می‌کرد که همه‌ی شما باید وصیّت‌نامه داشته باشید.

با صراحت می‌گفت: «کسی‌که نماز نمی‌خواند حقّ داخل‌شدن به حسینیه را ندارد. کسی‌که حساب‌سال ندارد و وجوهات نمی‌دهد، نباید در نذر او شرکت‌کرد.»

پدرم می‌گفت: «امام حسین(علیه السّلام) برای روضه‌خوانی و سینه‌زنی شهید نشده است، بلکه برای حفظ دین و نماز و عبادت و برای عدالت و امر به معروف و نهی از منکر شهید شده است و...»

پدرم دو بار به کربلا مشرّف شده بود. برای ما مهر، تسبیح، گردن‌بند از خاک کربلا و نیز خلعتی آورده بود. هم‌چنین برای ما از نهر فرات و از نهر علقمه‌ی حضرت ابی‌الفضل(علیه السّلام) آب آورد.

پدرم همواره از امام زمان (عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) یاد می‌کرد و برای سلامتی و فرج آقا دعا می‌کرد و صدقه می‌داد.

فراموش نمی‌کنم زمانی را که پدرم مریض شد و 12 روز بیماری ایشان طول کشید. تمام اهل روستا و از روستاهای دیگر به عیادت او می‌آمدند و برای او دعا می‌کردند؛ در روز سوّمِ مریضی خود، همسر، فرزندان، برادران و خواهران خود را جمع کرد وصیّت‌نامه‌ی خود را به دست برادر بزرگم (سیّدعلی) داد که بخواند (پدرم ما را قرآن خواندن و سواد آموخته بود).

وصیّ مسئولیت شناس

برادرم سیّدعلی احمدی با صدای بلند وصیّت‌نامه‌ی پدرم را

خواند، و پدرم در همان مجلس دوباره وصیّت‌نامه را به امضای همسر و فرزندانش رساند و سه‌بار تکرار کرد که سیّدعلی وصیّ من است. سیّدعلی نیز در حضور جمع قبول کرد. سپس پدرم دفترچه‌ای آورد که در آن طلبکاری‌ها و بدهکاری‌هایش نوشته‌شده بود و حتّی سهم مبارک امام(علیه السّلام) و سهم سادات عظام و زکات و زکاتِ فطره را هم یادداشت کرده بود.

در وصیّت‌نامه‌اش نوشته‌بود: «پیراهن مشکی مرا که در عزاداری امام حسین(علیه السّلام) می‌پوشیدم داخل قبر، زیر پهلوی راستم بگذارید.»

او به فرزندانش سفارش کرده بود که: عزاداری امام حسین(علیه السّلام) را خوب برگزار کنند و نیز سفارش کرده بود که همواره خدمتگزار مادرشان باشند و او را نرنجانند.

سرانجام، سحرگاه پنج‌شنبه پدرم فوت کرد. تشییع جنازه‌ی پدرم بسیار باشکوه بود. و شب جمعه به خاک سپرده شد. از روز شنبه که سوّمین روز فوت پدرم بود، سیّدعلی آخوند محل را دعوت کرد و وصیّت‌نامه را باز نمود، اوّلین چیزی که روی آن توجّه شد مهریه‌ی مادرم بود. در وصیّت‌نامه آمده بود، که چندین بار من مهریه‌ی همسرم را به ایشان داده‌ام امّا ایشان نگرفته‌اند. اوّل مهریه‌ی او را بپردازید!. سپس ثُلث (یک سوّم) اموال مرا به مصارفی که به شرح زیر تعیین شده است برسانید:

1- نماز قضا (نماز یومیّه و نماز آیات)

2- روزه قضا . 3- زکات و زکات

فطره. 4- سهم مبارک امام(علیه السّلام).

5- سهم سادات عظام. 6- مظالم عباد. 7- حج میقاتی.

8- مراسم عزاداری. 9- هزینه‌ی تحصیل یک طلبه‌ی فقیر.

10- مصرف برای حسینیه. 11- مصرف برای مسجد محل.

12- کمک به ده نفر یتیم. 13- قرآن وقفی14 جلد.

14- کمک به برخی از اقوام. 15- خرج ازدواج یک یتیم.

16- تأمین جهیزیه‌ی دختری که معلّم قرآن بود.

مابقی اموال هم بین ورثه تقسیم شد.

[وصیّ باید باتقوی، آگاه به مسایل دینی و بی‌اعتنا به مال دنیا باشد، وصیّت را قبول‌کند و...]

پدرم دوتا داماد داشت. داماد کوچک‌تر نظرش خوب بود، امّا داماد بزرگ‌تر که

بی‌سواد هم بود از این وضعیّت راضی نبود (شاید انتظار میراث بیشتری را داشت) هر چه هم نِق زد و خمیازه کشید کسی توجّه نکرد، عنوان داماد و عروس مهم نیست. مهم ایمان و تقوا و تربیت سالم است، راستی عروس‌های پدرم، بسیار او را دوست داشتند و مرتب دعا می‌کردند. عروس بزرگ پدرم (همسر سیّدعلی) در اتاقی دیگر نشسته و قرآن می‌خواند و هر دو کودک او در کنارش بازی می‌کردند. (تمام آن صحنه‌ها برای من خاطره انگیز و فراموش ناشدنی است.) یک برادرم به نام سیّد هادی و یک خواهرم (طیّبه) صغیر بودند؛ حق آنان را کاملاً جدا کردند و در دفتر نوشتند و به مادرمان محوّل کردند، چون پدرم، مادرمان را به عنوان قیّم و سرپرست فرزندانش تعیین کرده بود. پس اگر وصیّت این‌گونه باشد و وصی، خدا را در نظر بگیرد و این‌طور عمل کند خوب نیست؟.

آقای احسانی: بلی اگر وصی، آدم درست و خداترس باشد، به وصیّت عمل خواهدکرد.

صلوات در اتاق بیمارستان

افراد داخل اتاق سرا پا گوش شده بودند و تحسین می‌کردند. یکی از بیماران: نثار روحش صلوات! همه با صدای بلند صلوات گفتند: «أَللّهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَّ آلِ مُحَمَّدٍ وَّ عَجِّل فَرَجَهُم»

یکی از پرستاران سراسیمه آمد، گفت: چه خبر؟ گفتند: خبری نیست. گفت: شما صلوات فرستادید ما نگران شدیم.

پرستار: صلوات آری، اما این‌جا بیمارستان است.

آقای احمدی: معذرت می‌خواهم. سپس چند دقیقه سکوت حاکم شد.

آقای احسانی (پیرمرد) سکوت را شکست و به هم اتاقی‌های دیگرش گفت: شما صحبت نکردید؟.

دوستان ناباب

یکی از بیماران (آقای نادری) گفت: بهتر است بنده صحبتی نداشته باشم.

آقای احسانی: چرا؟ شما هم صحبت کنید.

آقای نادری: ما دو برادر و یک خواهر بودیم، ما دو برادر خیلی بد بودیم. یعنی بد نبودیم امّا دو عامل در بدیِ ما تأثیر داشت: نخست، دوستان ولگرد و بی‌بندوبار. دوم پدر و مادرمان که بسیار نازِ ما را می‌کشیدند. اگر گاهی پدر ما ناراحت می‌شد، مادر، از ما حمایت می‌کرد. اگر مادر ما ناراحت می‌شد، پدر، ما را نوازش می‌داد! تا آن‌که ما، نازنازی و پُررو شدیم، درس نخواندیم و کار نکردیم، همواره با دوستان ناباب و تحت تأثیرشان بودیم، نه کاری، نه احساس مسئولیتی و نه برنامه‌ای. هنگام حضور در خانه فقط خواب بودیم، و دیگر اوقات و حتی شب‌ها را در خیابان‌ها پرسه می‌زدیم و پیرمردان، کارگران، مستمندان و آخوندها را مسخره می‌کردیم و... جز به ولگردی به چیز دیگر فکر نمی‌کردیم، گاهی از مغازه‌ها چیزی می‌خریدیم و پول آن را نمی‌دادیم، دسته جمعی به خانه‌های همدیگر می‌رفتیم، به خور و خواب و یاوه سرایی به سر می‌بردیم و...

یک روز دوستان ما به خانۀ ما آمده بودند. در وقت بیرون رفتن یکی از آنان قُلّک صَدقه را از خانۀ ما دزدید که پدر و مادرم همواره طعنه می‌زدند و در حقّ شان دعای بد می‌کردند.

نتیجه‌ی بی‌بندوباری

جناب آقای احسانی! ما با همان دوستان ناباب به آن بی‌بندوباری‌ها ادامه دادیم

تا آن‌که در بین مردم بی‌اعتبار شدیم، دوست و دشمن ما را مسخره می‌کردند، پدر و مادرمان را به حال رقّت‌بار رها و محل را ترک کردیم و برای همیشه بدبخت و رسوا شدیم و هنوز هم، روز روشن به آن محل نمی‌توانیم برویم، دنیا و آخرت ما بر باد رفت. دعا کنید دشمن جان شما مثل ما رسوا نشود. این کلمه را گفت و سرش را به دیوار کوبید! و آه کشید که همه را متأثّر کرد.

پیرمرد آهی‌کشید و گفت: تربیت خانوادگی، تربیت مدرسه و محیط اجتماع مهم و مؤثر است، و از همه مؤثرتر دوستان و همراهان است، شخصیّت هرکسی را از شخصیّت دوستانش باید شناخت و نیز لقمه‌های حلال و حرام در ساختن انسان نقش بسیار قابل توجهی دارند.

الگوهای خودسازی

سپس آقای محمّد روحانی روی تخت خود نشست؛ او خیلی آدم مؤدب و با وقار بود، گفت: من چند سالی در مدرسه درس خوانده‌ام و سپس به حوزه‌ی علمیه رفته و مشغول درس حوزوی هستم و نیز در دبیرستان تدریس می‌کنم، البته این مطالب را برای خودنمایی عرض نمی‌کنم معذرت می‌خواهم؛ بنده وقتی که به صحبت‌های شما گوش می‌دادم، فراز و نشیب‌های زیادی را در افکار خود پیمودم و با عرض معذرت می‌خواهم تذکّر بدهم که برای موفّقیّت انسان چند چیز نقش اساسی دارد:

1- تربیت درست خانوادگی.

2- وضعیت محیط سالم.

3- داشتن دوستان خوب و سالم.

4- آموختن علم و دانش.

5- بهره برداری از عقل و منطق.

6- از همه مهم‌تر اتّکاء به خدا و پیروی آگاهانه از پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و خاندان آن حضرت(علیهم السّلام) .

7- داشتن ایمان، تقوا و...

من خدا را سپاس می‌گویم که پدر و مادرم زنده هستند و سایۀ آن دو فرشتۀ رحمت الهی روی سرِمان است، بنده، دو برادر و دو خواهر دارم، پدر و مادرمان که پنج فرزند را بزرگ کرده‌اند، تا هنوز حتّی یک‌بار هم دور از ادب صحبت نکرده‌اند و با حفظ حرمت یک‌دیگر با فرزندان‌شان محترمانه رفتار می‌کنند، بچه‌ها در بین‌شان درگیری ندارند، مؤدبانه صحبت می‌کنند و به نماز و عبادات‌شان پای‌بند هستند؛ پدر و مادرمان مرتّب به ما توصیه می‌کنند که حقوق دیگران را رعایت کنیم و با اخلاق نیک با تمام اقوام و دوستان‌مان برخورد کنیم و با افرادی که آنان را نیازموده‌ایم دوست نشویم، همۀ اقوام و بستگان، ما را دوست دارند، ما تمام این‌ها را برای خدا انجام می‌دهیم و می‌خواهیم آیندۀ روشن داشته باشیم. و به همین دلیل پس از حق خدا و پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و امامان(علیهم السّلام) ، حق والدین را که بسیّار مهم است کاملاً رعایت می‌کنیم و از خدا می‌خواهیم که به ما توفیق عنایت فرماید تا فرزندانی صالح باشیم و به وصایای‌شان خوب عمل کنیم، البته اگر خدمت والدین را خوب انجام دهیم، فرزندان ما نیز رعایت حال ما را خواهندکرد، چرا که دنیا، دنیای مکافات و مجازات است.

آقای احسانی (پیرمرد): احسنت، احسنت، هزار آفرین بر شما، شما الگوی خوبی هستید ... .

نتیجه‌ی رازها

آقای احسانی: از مجموع صحبت‌هایی که شد باید نتیجه بگیریم که خداوند به بندگانش بهترین نعمت‌ها را ارزانی داشته است و از رحمت بی‌پایان او همه بهره‌مندند که اگر بندۀ او باشیم و به دستورش عمل کنیم دنیا و آخرت‌مان آباد خواهند شد، لذا باید از فرصت‌ها خوب استفاده کنیم، چرا خودمان برای خود کاری نکنیم که در آینده و پس از مرگ، منتظر زن و فرزند باشیم، باید کارهای اصلی را خودمان انجام دهیم.

[وصیّت لازم است امّا او آخرین کار است که از عنایات ویژۀ الهی است.]

پس از مرگ‌مان، اگر آنان به وصیت ما عمل کردند هم به نفع ماست و هم به سود خودشان.

همسر آقای احسانی: شما دوستان با این صحبت‌ها حاجی را حسّاس‌تر کردید معلوم نیست که چه بلایی بر سرِ ما و بچه‌ها بیاورد. [همه خندیدند.]

آقای احسانی نگاه مرموزی به همسرش کرد و ساکت ماند. لحظه‌ای نگذشت که دو پسر آقای احسانی آمدند و سلام کردند، احوال پدر و همراهانش را جویا شدند، صادق به دنبال دکتر رفت، دکتر آمد آقای احسانی و پرونده اش را دید، او را مرخّص کرد.

بازگشت از بیمارستان

پیرمرد با همراهان اتاق خویش خداحافظی گرمی کرد، آنان از جا برخاستند و با لب‌های پرتبسم او را بدرقه کردند. پیرمرد با همسر و فرزندانش به خانه برگشتند. وقتی به درِ منزل رسیدند سروصدای زیادی را از داخل منزل شنیدند، [باهم دعوا داشتند] پیرمرد به اتاقش آمد برخی از بچه‌ها به دیدنش نیامدند و برخی از پشت

پنجره‌ها نگاه می‌کردند، همسر پیرمرد بیرون رفت و برافروخته بازگشت.

پیرمرد :چه شده است؟ چرا ناراحتی؟

همسرش گفت: باهم دعوا کرده‌اند.

خانم با ناراحتی گفت: برای چه؟ برای چه؟ برای لحاف ...! فکر می‌کنی برای چیست؟!! زنده زنده میراث تقسیم می‌کنند.

پیرمرد آهی کشید و چشم به هم گذاشت، ناگهان صدای سلام معصومه (دخترکوچک) او را نوازش داد. چشمش را گشود و جواب سلام دخترش را گفت و همدیگر را به آغوش کشیدند، دید چشمان معصومه پر از اشک است!

پدرجان: چیزی نیست. [سریع از خانه بیرون رفت.]

آخرین تصمیم عملی حاجی احمد

پیرمرد پس از صرف یک لیوان چای، اقدامات جدّی کرد، در ظرف سه روز، یک پنجم پول و دارایی خود را در راه خدا صرف نمود، سپس وصیّت‌نامه‌اش را تجدید کرد، امضای خانم و بچه‌ها را گرفت و با تمام وجود، آمادۀ سفر آخرت شد و...

وصیت‌نامۀ همسر حاجی احمد احسانی

پس از بیرون رفتن بچه‌ها، همسر حاجی احمد گریه‌کنان گفت: کارهای خود را درست کردی امّا به فکر من نیستی؟ مگر من مسلمان نیستم، مگر من یک عمر در این خانه خدمت نکرده‌ام؟ مگر من وصیّت‌نامه لازم ندارم؟.

حاجی احمد: ناراحت نباش من به فکر شما هستم؛ سپس وصیّت‌نامه‌ای

مناسب و مشروع برای همسرش نیز نوشت و امضا کردند.

حاجی احمد احسانی و عکس‌العمل‌ها

حاجی احمد احسانی که هنوز زنده است می‌گوید: پس از این اقدام جدّی که کردم سر و صدای همسایه‌ها زیاد شد و این کار من مخالفان و موافقان زیادی داشت! برخی به عیادت من می‌آمدند و کار عملی وصیّت‌نامه‌ام را تأیید می‌کردند، اما برخی دیگر مرا سرزنش می‌کردند!! روزی یکی از همسایه‌ها آمد و گفت: حاجی احمد! خیلی کار خوبی کردی. بعد از تو ورثه استفاده کنند چه فایده‌ای دارد به‌خصوص این دامادها و عروس‌ها که دشمن انسان هستند و ... . گفتم: کار من خوب و موافق شریعت بود و حقّ ورثه را تلف نکرده‌ام، می‌دانم که از نظر اسلام ضرر زدن به ورثه گناه است. _ از امیرالمؤمنین(علیه السّلام) روایت شده است: «ستم و حق‌کشی در وصیّت از گناهان‌کبیره است.» اما شما ورثه را دشمن می‌گویید، خیر، آنان دشمن نیستند. من، فرزندان، دامادها و عروس‌هایم را دوست دارم، فرزندان ما پاره‌های جگر ما هستند، برخی دامادها و عروس‌ها نیز همانند فرزند به فکر دنیا و آخرت انسان هستند و نباید آنان را دشمن دانست.

سرزنش و پاسخ

روزی تعدادی از همسایه‌ها به عیادت من آمدند و مرا سرزنشکردند و می‌گفتند: حاجی احمد! چه کار کردی؟ این مقدّس مآبی‌ها چیست؟ شما عادت دیگران را خراب می‌کنید!! آخر بچه‌ها به وصیّت شما عمل می‌کردند نیازی به این کارها نبود.

حاجی احمد: من کار سلیقه‌ای نکرده‌ام اگر برخی از کارها را به دست خود در حال اختیار انجام داده‌ام، مطابق دستور اسلام است که با مراجعۀ به روایات

روشن می‌شود.

وصیّ خود باشید

مردی از پیامبر اکرم(علیه السّلام) تقاضای وصیّت کرد، آن حضرت فرمود:

«...هَیِّء جِهازَکَ وَ اَصلِح زَادَکَ وَ کُن وَصِیَّ نَفسِکَ...»

«... باروبنه‌ات را آماده ساز و زاد و توشه‌ات را درست کن و وصیّ خودت باش، زیرا هیچ چیز جای (ثواب) خدا را نمی‌گیرد و سخن و وعدۀ خدای سبحان تغییر ناپذیر است».⁽¹⁾

عَن عَلیٍ(علیه السّلام): «یابنَ آدَمَ کُن وَصِیَّ نَفسِکَ فِی مَالِکَ... .»

«ای فرزند آدم! وصیّ خود در مال و دارایی خویش باش و با آن، چنان (عمل) کن که ترجیح می‌دهی پس از تو با آن، آن‌گونه عمل کنند.»⁽²⁾

با توجّه به روایات و داستان‌هایی که مطرح شد؛ حاجی احمد احسانی سه تصمیم مهم گرفت:

جبرانی و مالی در آن به تفصیل و روشن در کتاب حاضر بیان شده است.

فصل دوّم: پیش‌زمینه و اهمیّت وصیّت

اشاره

فکر اساسی برای آخرت و زندگیِ پس از مرگ کار اصلی است که تمام کار و تلاش‌ها باید برای آن باشد، با تحلیل از جایگاه آن، اهمّیّت وصیّت را می‌توان درک کرد، زیرا اجل، کسی را خبر نمی‌کند و از نظر اسلام مردن بدون وصیّت سخت خطرناک و محروم شدن از اموال و دارایی و بی‌بهره ماندن از فیوضات ویژۀ خدای سبحان است. ندانستن وقت مرگ، زرق و برق دنیا و آرزوهای فریبنده نباید انسان را غافل کند.

اجل

ای اجل! ای واژۀ بلند آوازه‌ای که قلب‌ها را به تپش و ارکان وجود انسان‌ها را به لرزه می‌اندازی، ای اجل! هرگاه بیایی لحظه‌ای جلوتر یا عقب‌تر نخواهی شد، ای اجل تو که به حضرت سلیمان نبی(علیه السّلام) مهلت ندادی، به دیگران چگونه مهلت خواهی داد؟ ای اجل تو به امر خدا و ناگهان می‌آیی پس باید ما همواره آماده باشیم ...

«...اَلمَوتُ یأتِی بَغتَتًا...»

خدا در قرآن می‌فرماید:

«وَ لِکُلِّ اُمَّةٍ أجَلٌ فَإذَا جَآءَ أجَلُهُم لایَستَأخِرُونَ ساعَةً وَّ لایَستَقدِمُونَ»

«برای هر امتی مدّت عمری است و چون اجل‌شان فرا رسد نه ساعتی (ثانیه و لحظه‌ای) تأخیر می‌کنند و نه پیشی می‌گیرند.»⁽¹⁾

عَن أمیرِالمُؤمِنینَ(علیه السّلام): «أَصدَقُ شَیءٍ ٱلاَجَلُ».

و عن سید الوصیین علی(علیه السّلام): «أقرَبُ شَیءٍ ٱلاَجَلُ».

آری؛ با هر نفس کشیدن انسان به مرگ نزدیک‌تر می‌شود.

عَن إمامِ المتّقینَ عَلیٍّ(علیه السّلام): «... وَٱلهَرَبُ مِنهُ مُوَافَاتُهُ.»

اهل دنیا و آخرت

انسان‌ها چهار دسته‌اند:

1- کسانی که نه دنیا دارند و نه آخرت و آنان بدبخت‌ترین انسان‌های تاریخ هستند. قرآن کریم می‌فرماید:

«خَسِرَ ٱلدُّنیَا وَ ٱلإخِرَةِ ذَلِکَ هُوَ ٱلخُسرَانُ ٱلمُبِینُ»⁽¹⁾

«در دنیا و آخرت ضرر و زیان کرده است و این همان خسران و زیان آشکار است » [پناه می بریم به خدا]

2- کسانی که دنیا دارند (ریاست، قدرت، امکانات، موقعیّت، لذّت، خوش‌گذرانی و...) اما از آخرت بی‌بهره‌اند.

« ...وَ مَن کَانَ یُرِیدُ حَرثَ ٱلدُّنیا نُؤتِهِ مِنهَا وَ مَا لَهُ فِی ٱلإخِرَةِ مِن نَصِیبٍ»⁽²⁾

«و کسی که تنها منفعت و ثمرۀ دنیا را بخواهد کمی از آن به او می‌دهیم اما در آخرت هیچ بهره‌ای ندارند.» [پناه می‌بریم به ذات حق]

3- کسانی که به دنیا دل نبسته‌اند و باایمان و حفظ شخصیّت، زندگی کرده‌اند و برای آخرت‌شان برترین کارها را انجام داده‌اند، آنان سعادت‌مندند. خداوند در قرآن می‌فرماید:

«مَن کانَ یُرِیدُ حَرثَ ٱلإخِرَةِ نَزِد لَهُ فِی حَرثِهِ»⁽³⁾

4- کسانی که هم دنیای سالم و خوب دارند و هم آخرت نورانی، چون سرسپردۀ دنیا و اسیر لذّت‌های آن نشده‌اند، دوستی و عشق دنیا را در دل ندارند، اما از نعمت‌های حلال و پاکیزۀ آن به‌طور معقول و مشروع استفاده می‌کنند، دربارۀ این دسته خدا در قرآن می‌فرماید:

«وَ مِنهُم مَن یَّقُولُ رَبَّنَا آتِنَا فِی‌ٱلدُّنیَا حَسَنَةً وَّ فِی ٱلإخِرَةِ

حَسَنَةً وَّ قِنَا عَذَابَ

ٱلنَّارِ! اُولئِکَ لَهُم نَصِیبٌ مِّمَّا کتَسَبُوا وَ اللهُ سَرِیعُ الحِسَابِ»⁽¹⁾

این آیه‌ی مبارکه خود یکی از عالی‌ترین دعاهاست اما دعا باید برخاسته از عقیده، ایمان و نیّت پاک باشد و نباید رفتار، کردار و گفتار ما مخالف با دعا باشد، دعا جایگاه ویژه‌ای دارد و بحثی جداگانه می‌خواهد.

خوبی هر دو جهان در بیان معصوم(علیه السّلام)

عن رسول الله(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «ٱِعمَل لِدُنیاکَ کَأنَّکَ تَعِیشُ أبَداً، وَ ٱِعمَل لِآخِرَتِکَ کَأنَّکَ تَمُوتُ غَداً.» ⁽²⁾

عَن وَلیِّ ٱللهِ عَلیٍّ(علیه السّلام): «کُن فِی ٱلدُّنیا بِبَدَنِکَ وَ فِی ٱلإخِرَةِ بِقَلبِکَ وَ عَمَلِکَ.»⁽³⁾

[دل به دنیا مبند، دل را آن‌جا بفرست] باید برای آخرت خود بیشتر و بهتر کار کرد و به آن اهمّیّت داد.

عَنهُ(علیه السّلام): «ٱلدُّنیا أمَدٌ وَّ ٱلإخِرَةُ أبَدٌ.»⁽¹⁾

امیرالمؤمنین(علیه السّلام): «دنیا تمام شدنی و آخرت همیشگی است.»

عَنهُ(علیه السّلام): «ٱِجعَل هَمَّکَ لِمَعَادِکَ تَصلَحُ.»

امام علی(علیه السّلام): «کوشش و همّت خود را مصروف آخرتت گردان، اصلاح می‌شوی »⁽²⁾

آرزوهای ناسالم

ای گل‌های رنگارنگ آرزوها! چه زیبا و خوش‌نما هستید، و دل و دیده، جسم و جان، روح و روان و تمام دار و ندار مرا

به خود جلب و در برابر چشمانم صف کشیده‌اید، خانه، قصر، باغ، زندگی، لذّت‌ها، پول، امکانات، ریاست، شهرت‌طلبی، زرق و برق دنیا، زن و فرزند و... و صدها آرزوی دنیایی دیگر! مرا دربرگرفته و فریفته‌اید! می‌خواهید مرا اسیر کنید؟ (به خدا پناه می‌برم و از او یاری می‌طلبم.)

آه چرا اسیرآرزوها شده‌ام؟ جواب: چون خدا، آخرت، قبر، قیامت، حساب و کتاب، بهشت و جهنم، پُل صراط و عالم پس از مرگ را فراموش کرده‌ام.

عَن أمیرِالمُؤمِنینَ(علیه السّلام): «اَلاَمَلُ یُنسِی ٱلاَجَلَ.»⁽³⁾

عَنهُ(علیه السّلام): «اَلاَمَلُ یُفسِدُ ٱلعَمَلَ وَ یُفنِی ٱلاَجَلَ.»⁽⁴⁾

امام علی(علیه السّلام): «آرزو، کار را تباه و عمر را ضایع می‌سازد.»

عَنهُ(علیه السّلام): «اَلاَمَلُ حِجابُ الاَجَلِ.»⁽¹⁾

امیرالمؤمنین امام علی(علیه السّلام): «آرزو پوشاننده‌ی أجل (مرگ) است.»

عَنهُ(علیه السّلام): «اَلاَمانِیُّ تُعمِی عُیونَ ٱلبَصَائِرِ.»⁽²⁾

آرزوهای ناسالم انسان را از خدا،آخرت،کمال لایق انسانی، طرح و برنامۀ دقیق و عالمانه و از راه سعادت غافل می‌سازد.

آرزوهای سالم

نباید احساس کرد که تمام آرزوها نارواست بلکه آرزو و امیدِ عاقلانه و خداپسندانه، اساس پایدار زندگی است. آرزو همانند هر چیز دیگر سالم و ناسالم، خوب و بد دارد؛ پس

باید تغییر جهت داد، و آرزوهای سالم و ارزشی را جایگزین آرزوهای ناسالم کرد، مثل آرزوی عشق به خدا و خداپرستی، آرزوی بهشت، سعادت، معنویت، تقوا، سرنوشت عالی،گسترش عدالت در کشور و جهان و... .

عَن رَسولِ ٱللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «اَلاَمَلُ رَحمَةٌ لِاُمَّتِی،...»⁽³⁾

عَنِ ٱلاِمامِ ٱلسَّجَّادِ(علیه السّلام): «...أسألُکَ ... مِنَ ٱلإمَالِ أوفَقَهَا»⁽⁴⁾

عَن أمیرِٱلمُؤمِنینَ(علیه السّلام): «اَلاَمَلُ رَفِیقٌ مُونِسٌ.»⁽¹⁾

اما رسیدن به آن اهداف عالی و برخی آرزوهای ارزنده جز در پرتو ایمان به خدا و کارهای شایسته، میسّر نیست. برترین آرزو، آرزوی سعادت دنیا و آخرت است. با آن هم آخرت اصل است.

عَن أمیرِالمُؤمِنینَ عَلیٍّ(علیه السّلام): «إجعَل لِآخِرَتِکَ مِن دُنیاکَ نَصِیباً.»⁽²⁾

امیرمؤمنان(علیه السّلام): «هرکه تمام کوشش خود را مصروف آخرتش کند به این آرزو (آخرت) برسد.»⁽³⁾

وصیّت سالم و شرع‌پسند از شایسته‌ترین آرزوهاست که در فرهنگ اسلام به آن سفارش شده است.

پیامبران الهی، اولیای خداوند، ائمّه‌ی معصومین: و... وصیّت‌نامه‌های مهم و پرباری داشته‌اندکه خود دستورالعمل و سیره و سنّت حسنه و الگوآفرین است.

اهمّیّت وصیّت

اسلام، دینی است کامل و جامع،که در تمام ابعاد زندگی و زندگانی انسان مقرّرات سعادت‌گستر دارد که بدون شک وصیت‌کردن از مهم‌ترین برنامه‌های آن و حق مسلّم هر مسلمانی است.

عَن رَّسولِ ٱللهِ ٱلاَعظَمِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «اَلوَصِیَّةُ حَقٌّ عَلَی کُلِّ مُسلِمٍ.»⁽¹⁾

عَنهُ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «اَلمَحرُومُ مَن حُرِمَ ٱلوَصِیَّةَ.»⁽²⁾

رسول اعظم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «محروم [از رحمت خدا] کسی است که از وصیّت‌کردن محروم شود.»

آدمی که بی وصیت از دنیا برود از تمام مال و دارایی خود

محروم و حتی از رحمت خدای رحمان محروم و بی‌بهره خواهد بود.

تأخیر وصیّت

پیامبر خاتم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «بر هیچ مسلمانی سزاوار نیست که شبی را سپری کند، مگر این‌که وصیّت‌نامه‌اش زیر سرش باشد.» [چه بسا که همان شب مرگ به سراغش بیاید.]

وصیّت یا خانه‌سازی آخرت

وصیّت برای سامان دادن زندگی پس از مرگ است. وصیّت یعنی خانه سازی آخرت و سروسامان دادن به قبر و قیامت.

عَنِ ٱلاِمامِ عَلیٍّ(علیه السّلام): «مَن عَمَّرَ دَارَ إقَامَتِهِ فَهُوَ ٱلعَاقِلُ.»⁽³⁾

عَنهُ(علیه السّلام): «... مَن عَمَّرَ آخِرَتَهُ بَلَّغَ آمَالَهُ.»⁽¹⁾

عَنهُ(علیه السّلام): «غَایَةُ ٱلإخِرَةِ ٱلبَقَآءُ.»⁽²⁾

مرگِ بدون وصیّت

متأسفانه برخی بدون وصیّت از دنیا می‌روند، که آنان یا جاهل‌اند، یا غافل و یا بی‌پروا.

عَنِ ٱلنَّبیِّ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «مَن مَاتَ بِغَیرِ وَصِیَّةٍ مَاتَ میتَةً جَاهِلِیَّةً.»⁽³⁾

کسی که بدون وصیّت از دنیا برود از اموال و دارایی خود محروم می‌شود (جز کفن و تجهیز و...).

کسی که بدون وصیّت بمیرد اگر ورثه‌ی صغیر داشته باشد، برای بازماندگانش و سایر مؤمنان که در ارتباط هستند، مشکلات زیادی دارد. [تصرّف در میراث اگر وارث صغیر داشته باشد، حرام است.]

وصیّت یک سوّم دارایی

انسان می‌تواند به اندازه‌ی معیّنی وصیّت کند مثلاً چند میلیون، و تا یک‌سوّم

مالش را مجاز است، اما بیشتر از یک سوّم را اگر وصیت کند در صورتی درست است که ورثه اجازه دهند.

از پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) روایت است:

«خدای متعال یک سوّم اموال شما را در هنگام وفات‌تان به شما صدقه داده است تا بدین وسیله به اعمال شما بیفزاید.»⁽¹⁾

ضرر زدن به ورثه

از نظر مراجع عظام تقلید، ضرر زدن به ورثه حرام و از گناهان کبیره و بزرگ است، و آن وصیّت هم نافذ نیست و همچنین است محروم کردن وارثین یا برخی از آنان از میراث.

عَن ٱلنَّبیِّ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «ٱلاِضرَارُ فِی ٱلوَصِیَّةِ مِنَ ٱلکَبَائِرِ.»⁽²⁾

پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «ضرر زدن (به وارث) در وصیّت از گناهان کبیره است.»

عَن لَیثِ بَنی‌غالبٍ ٱلاِمامِ عَلیٍّ(علیه السّلام): «مَا اُبَالِی أضَرَرتُ بِوُلدِی، أو سَرَقتُهُم ذَلِکَ ٱلمالَ.»⁽³⁾

امام علی(علیه السّلام): «از نظر من تفاوتی ندارد که (در وصیّت) فرزندانم را متضرّر کنم یا آن مال را از آنان بدزدم.»

دزدان میراث، دزدهایی خانگی

گاهی وصیّت‌نامه، دزدی یا دست‌کاری می‌شود، و یا وصیّت وجود ندارد،

برخی از وارثان خدانشناس دارایی میّت را بالا می‌کشند [آنان دزدهای خانگی هستند.]

اطاعت از هوای نفس سخت خطرناک است، عده‌ای حقّ بعضی از وُرّاث را به زور یا صحنه سازی، یا حیله می‌خورند.گاهی اموال میّت را تنها پسران میّت غارت می‌کنند. دختران، والدین و همسرِ میّت را محروم می‌کنند و باید بدانند که دست انتقام خدا در دنیا وآخرت آنان را مجازات خواهد کرد.

رابطۀ وصیّت و خودکشی

خودکشی، گناهی بزرگ و حرام است، کسی‌که خودکشی کند بی‌ایمان از دنیا می‌رود و به عذاب خدای سبحان گرفتار می‌شود، مراجع فرموده‌اند: کسی‌که عمداً و به قصد خودکشی زخمی به خود بزند یا سمّی بخورد که به واسطۀ آن یقین یا گمان به مردن آن پیدا می‌شود، اگر وصیّت کند که مقداری از مال او را به مصرفی برسانند، صحیح نیست.⁽¹⁾[حتی وصیّت او در امور مالیش باطل است.]

فصل سوّم: تعریف و مسائل مهم وصیّت

تعریف وصیت

وصیت در لغت عبارت است از مطلق سفارش و دستور قابل اجرا، و در اصطلاح خاص فقهی، وصیّت آن است که انسان سفارش کند که بعد از مرگش چگونه باشند و در امور دین، مذهبی، سیاسی، فرهنگی، خانوادگی، اجتماعی، و... چگونه عمل کنند و نیز برای او چه کارهایی انجام دهند یا مال او را در موارد معیّنی چگونه مصرف کنند.

شرایط شرعی وصیّت کننده و وصی و...

وصیّت کننده باید عاقل، بالغ، مختار و....

وصی، ناظر و قیّم، باید مسلمان، مختار، عاقل، بالغ، و مورد اطمینان باشند.

اقسام وصیّت

وصیّت سه قسم است:

1.وصیّت تعهّدی: مثل وصیّت به امور اعتقادی، اخلاقی، فرهنگی،

سیاسی، اجتماعی و...

2.وصیّت جبرانی: که برای جبران مافات توصیه می‌شود: مثل قضای نماز، روزه، وجوهات،حج و...

3.وصیّت مالی: مصرف‌کردن پول و دارایی برای حقوق واجبه، (مثل دیه، کفاره، قرض‌ها و دَین‌ها، مظالم العباد و...) و برای امور مستحبی و صدقات جاریه همانند وقف، امور خیریه، کمک به مستمندان، ساختن مسجد، حسینیه، مدرسه، کتابخانه، زائرسرا، یتیم‌خانه، بیمارستان و... .

زمان وصیّت

وصیت در هر زمانی (در امور واجب) واجب است، اما وقتی‌که انسان نشانه‌های مرگ را در خود دید باید فوراً امانت‌های مردم را به صاحبانش برگرداند، بدهکاری‌هایش را اعم از شخصی، خمس، سهم، زکات، نذر و... بپردازد [ این است مفهوم آن روایت که وصی خود باشید یعنی خودتان برخی از کارهای خود را قبل از فرا رسیدن زمان مرگ انجام دهید] و دربارۀ بقیه وصیّت کند و در وصیّت خود شاهد بگیرد و اگر نماز و روزه‌ی قضا دارد، یا از وجوهات و یا از مردم بدهکار است و یا حج، کفّاره و یا دیه بر او واجب شده باشد باید وصیّت کند [این وصیّت‌ها واجب است و در امور مستحبی، مستحب است].

محتوای وصیّت کامل

شایسته است که در وصیّت‌نامه مسایل اعتقادی، اخلاقی، مالی، حقوقی، سیاسی، داد و ستد، قضای واجبات، صدقات جاریه و... مطرح شود، آن‌گونه که در وصیّت‌نامه‌های پیشوایان دین‌مان آمده است.

یکی از الگوهای وصیّت از زبان وحی

از رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) سؤال شد: چگونه باید وصیّت نمود؟ آن حضرت فرمود: بگویید:

«أللّهُمَّ فَاطِرَ ٱلسَّمَاوَاتِ وَ ٱلاَرضِ عالِمَ ٱلغَیبِ وَ ٱلشَّهَادةِ ٱلرَّحمٰنِ ٱلرَّحِیمِ. أللَّهُمَّ إنِّی أعهَدُ إلَیکَ فِی دَارِ ٱلدُّنیا أنِّی أشهَدُ أن لّا إلَهَ إلّا أنتَ وَحدَکَ لا شَرِیکَ لَکَ وَ أنَّ مُحَمَّداً صَلَّی ٱللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ عَبدُکَ وَ رَسُولُکَ وَ أنَّ ٱلجَنَّةَ حَقٌّ وَ ٱلنَّارَ حَقٌّ وَ أنَّ ٱلبَعثَ حَقٌّ وَ ٱلحِسَابَ حَقٌّ وَ ٱلقَدَرَ وَ ٱلمِیزانَ حَقٌّ وَ أنَّ ٱلقُرآنَ کَمَا أنزَلتَ وَ أنَّکَ أنتَ ٱلحَقُّ ٱلمُبِینُ. جَزَی ٱللهُ مُحَمَّداً صَلَّی ٱللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ خَیرَ ٱلجَزَاءِ وَ حَیَّأَ ٱللهُ مُحَمَّداً بِٱلسَّلامِ. أللَّهُمَّ یَا عُدَّتی عِندَ کُربَتی وَ یَا صَاحِبی عِندَ شِدَّتی وَ یَا وَلِیّی فی نِعمَتی إِلَهِی وَ إِلَهَ آبَائِی لاتَکِلنی إلیٰ نَفسِی طَرفَةَ عَینٍ فَإنَّکَ إن تَکِلنِی إلیٰ نَفسِی کُنتُ أقرَبَ مِنَ ٱلشَّرِّ وَ أبعَدَ مِنَ ٱلخَیرِ وَ آنِس فِی ٱلقَبرِ وَحشَتِی وَ ٱجعَل لی عَهداً یَومَ ألقَاکَ مَنشُوراً.»

در این وصیّت‌نامه فرازهای مهمّی از مسائل اعتقادی و دعا و نیایش آمده است.

برخی از وظایف وصیّت کننده

وصیّت‌کننده باید اموال منقول و غیرمنقول، بدهکاری و طلبکاری و مشخّصات وارث خود را بنویسد. باید دقیق و روشن وصیت کند، ورثه را محروم نکند و تبعیض قایل نشود. و دو نفرشاهد شرعی امضاء و اثر انگشت نمایند و نیز امضاء وصی، ناظر، قیِّم و شاهدها را در وصیّت‌نامه بگیرد.

ادامۀ وصیّت‌نامۀ آقای احسانی و همسرش

فرزندان عزیز! ما (پدر و مادرتان) که شما را تربیت کردیم، از جان خود بیشتر دوست‌تان داریم، اینک عمر ما به پایان رسیده است از کنار شما به سوی خدا و سفر ابدی می‌رویم، و شما را به خدا می‌سپاریم؛ امّا عزیزان! شما را وصیّت می‌کنیم به فشردۀ آن چه که خدا، پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )و ائمه(علیهم السّلام) فرموده‌اند. تا شاید برای ما و نیز برای شما سودمند باشد.

راه حق در وصیّت خدا به انسان

برخی توصیه‌ها و سفارش های مهم خدای سبحان به بشر را در این بخش آوردم تا شاید برای حق پویان سودمند باشد:

«...وَ أنَّ هٰذا صِرَاطِی مُستَقِیماً فَٱتَّبِعُوهُ وَ لاتَتَّبِعُوا ٱلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُم عَن سَبِیلِهِ ذٰلِکُم وَصَّٰکُم بِهِ لَعَلَّکُم تَتَّقُونَ.»⁽¹⁾

(= این است راه راست من پس از آن پیروی کنید و از راه‌های (شیطان و باطل) که شما را از راه او (خدا) پراکنده می‌کند، پیروی نکنید این است که خدا شما را به آن سفارش و وصیّت کرده است، باشد که باتقوا و پرهیزگار شوید.»

عزیزان! از راه خدا و راه حق منحرف نشوید، خداشناس و خداپرست باشید. ! پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «نخستین دانش، خداشناسی است.»

وجوب دوستی خدا

عزیزانم! خدا را دوست داشته باشید، و بدانیدکه دوست‌داشتن خداوند واجب است.

رسول اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) می‌فرماید: «أحِبُّوا ٱللهَ مِن کُلِّ قُلُوبِکُم.»⁽¹⁾

البتّه دوستی خدا فرعِ شناخت و ایمان به اوست و هرچه ایمان و معرفت قوی‌تر باشد، دوستی خدا، پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم )، امامان و اهل بیت(علیهم السّلام) قوی تر خواهد بود.

«... وَ ٱلَّذِینَ آمَنُوا أشَدُّ حُبّاً لِلّهِ ...»⁽²⁾

«...آنهایی که ایمان راسخ دارند محبّت و عشق‌شان به خدا جدّی‌تر و شدیدتر است ...» خدای مهربان بندگان خود را دوست دارد.

وجوب دوستی پیامبر و آل(علیهم السّلام)

ارجمندانم! پس از دوستی خدا، دوستی پیامبر و آل طاهرینش: واجب و جزء دین و ایمان ما است که به عنوان مزد رسالت در قرآن مطرح شده است؛ لذا باید آنان را دوست داشته و از جان و فرزندان خود، آنان را عزیزتر بدانید. پس از مرگ، مال، قدرت، نژاد، زن و فرزند و... باعث نجات نخواهند بود. تنها ایمان، تقوی، عمل صالح، و دوستی خدا و پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و خاندانش، نجات‌بخش خواهد بود.

عَن رَسولِ ٱللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «لایُؤمِنُ أحَدُکُم حَتَّی أکُونَ أحَبَّ إلَیهِ مِن نَفسِهِ وَ أهلِی أحَبَّ إلَیهِ مِن أهلِهِ وَ عِترَتِی أحَبَّ إلَیهِ مِن عِترَتِهِ وَ ذُرِّیَّتِی أحَبَّ إلَیهِ مِن ذُرِّیَّتِهِ.»⁽³⁾

داشته باشد، و خانواده‌ی مرا از خانواده‌اش و خاندان مرا از خاندانش و نسل و ذرّیّه‌ی مرا از نسل و ذرّیّه‌ی خود بیشتر دوست داشته باشد.»

این روایت درکتاب‌های معتبر فریقین آمده است.

لذا به شما وصیّت می‌کنم که پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و امامان: خود را بشناسید و به آنان ایمان داشته باشید، ذرّه‌ای کینه‌ی آن‌ها و نسل‌شان (امام‌زاده‌ها و سادات عظام) را در دل راه ندهید که سخت خطرناک است.

عَنِ ٱلرَّسُولِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) قال: «مَن لَّم یُحِبَّ عِترَتِی فَهُوَ لِإِحدَی ثَلاثٍ: إِمَّا مُنافِقٌ وَ إِمَّا لِزَنِیَّةٍ وَ إِمَّا ٱمرُئٌ حَمَلَت بِهِ اُمُّهُ فِی غَیرِ طُهرٍ.»⁽¹⁾

عَن رَسولِ اللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «مَن مَاتَ وَ هُوَ لایَعرِفُ إِمامَهُ مَاتَ میتَةً جَاهِلِیَّةٍ »⁽²⁾

ادامه‌ی وصیّت‌نامه‌ی حاجی احمد

حاجی احمد احسانی با استفاده از فرصت، مسایل مهمّی را در وصیّت‌نامه‌اش آورده است که می‌خوانید:

لزوم تقوی پیشگی

عزیزان! به عقاید حقّه که راه پیامبر و ائمه: است پایدار باشید و در احکام دین از مجتهد جامع‌الشّرایط و اعلم تقلید کنید و تقوا پیشه کنید که بالاترین امتیاز در پیشگاه خدا، تقوا و پرهیزگاری است.

خدای متعال می‌فرماید:

«... إنَّ أکرَمَکُم عِندَ ٱللهِ أتقَیٰکُم.»

و نیز می‌فرماید:

«... إنَّما یَتَقَبَّلُ ٱللهُ مِنَ ٱلمُتَّقِینَ.»⁽¹⁾

أمیرمؤمنان امام علی(علیه السّلام) می‌فرماید:

«شما را به تقوای الهی و نظم در کارهای‌تان سفارش می‌کنم.»⁽²⁾

ضرورت اهتمام به نماز

عزیزانم! به نماز و سایر عبادات‌تان اهمّیّت دهید و نماز شما در هیچ شرایطی ترک نشود که سراپرده‌ی دین شما خراب خواهد شد؛ نماز را سبک ندانید و کم‌اهمّیّت جلوه ندهید.

عَنِ ٱلاِمامِ ٱلصّادِقِ(علیه السّلام): «إنَّ شَفَاعَتَنا لَن تَنالَ مُستَخِفَّاً بِٱلصَّلاةِ.»⁽³⁾

«هر مرد و زنی که نمازش را سبک بشمارد خدای سبحان او را به پانزده خصلت [بلا] گرفتار می‌کند.»⁽⁴⁾

بنابراین، نمازهای تان را در اوّل وقت و با شرایط شرعی و در صورت امکان در مسجد و جماعت بخوانید و بعد از نماز به تعقیب نماز به خصوص تسبیح حضرت زهرا(علیهاالسّلام)و دعا و صلوات بر محمّد و آل محمّد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) بپردازید. و فرزندان را نیز از هفت سالگی به نماز وادار کنید زیرا عبادت‌های تمرینی برای کودکان و نوجوانان بسیار مفید است.

ضرورت اهتمام به روزه

عزیزانم! شما و خانواده‌های‌تان را وصیّت می‌کنم به روزۀ ماه مبارک رمضان.

عَنِ ٱلنَّبیِّ ٱلخاتَمِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ):«اَلصَّومُ جُنَّةٌ مِّنَ ٱلنَّارِ.»⁽¹⁾

حضرت زهرا(علیهاالسّلام) فرموده است:

«خدا روزه را واجب کرده است، برای استواری اخلاص.»

عَنِ ٱلاِمامِ ٱلصّادِقِ(علیه السّلام): «أفضَلُ ٱلجِهادِ ٱلصَّومُ فی ٱلحَرِّ.»

بدانید که اگر کسی بدون عذر شرعی یک روز روزه‌ی خود را نگیرد کارِ حرامی کرده و مُلزَم به گرفتن61 روز، روزه‌ی قضا و کفّاره می‌شود.

لزوم توجّه به وجوهات و...

فرزندانم! در پرداخت وجوهات شرعیه ( زکات، خمس و...) مسامحه نکنید. [دزد بیت‌المال نباشید]

عَنِ ٱلاِمامِ ٱلصّادِقِ(علیه السّلام): «لا صَلاةَ لِمَن لا زَکَاةَ لَهُ وَ لا زَکاةَ لِمَن لا وَرَعَ لَهُ.»⁽¹⁾

در روایت آمده است: «ترک کننده‌ی حج و زکات به دین اسلام از دنیا نمی‌رود، بلکه به دین یهود و یا به دین نصاری از دنیا خواهد رفت.» به حساب سال خود دقیق و جدّی باشیدکه حساب قیامت سخت و دشوار است، و هرگاه حج بر شما واجب شد بدون تأخیر انجام دهید و اگر زمینه‌ی جهاد فراهم شد در راه دین خدا و ترویج اسلام و قرآن به جهاد بپردازید و همچنان امر به معروف ونهی از منکر را برای رضای خدای سبحان انجام دهید.

داشتن تولِّی و تبرِّی

عزیزانم! تولّی وتبرّی محور اساسی ایمان و تقوا است که انتظار دارم از عمق جان به آن پایبند باشید؛ زیرا اسلام و ولایت بدون تولّی و تبرّی، معنا ندارد.

اهتمام به حقوق مردم

رعایت حقوق مردم بسیار مهم است.

امام صادق(علیه السّلام) می‌فرماید: «خداوند به چیزی برتر از ادای حق مؤمن عبادت نشده است.»⁽²⁾مبادا حق مردم و مال مردم را ضایع و یا استفاده‌ی نامشروع کنید که سخت خطرناک است و عذاب دنیایی و آخرتی دارد، حتی کسی که در راه خدا شهید می‌شود با اوّلین قطره‌ی خون او گناهانش آمرزیده

می‌گردد، جز حقّ مردم. در صدر حقوق مردم، حقوق والدین است.

لزوم رعایت حقوق والدین

ارجمندانم! کاری نکنیدکه ما ناراض شویم زیرا کسی که عاق والدین باشد، از بوی بهشت هم محروم می‌شود، اگر عبادت جن و انس را هم داشته باشد جایش در جهنم است. (پناه می‌بریم به خداوند بزرگ)

و بدانیدکه استادان و والدینِ همسر، همانند والدین حق دارند، و از همه مهم‌تر والدین معنوی و روحانی مسلمانان، پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم )، أمیرالمؤمنین امام علی(علیه السّلام) و خاندان‌شان می‌باشند، آنان ناراضی نشوند و رضایت شان در اطاعت خدا (جلّ جلاله) و

پیامبر و امامان: است.

عزیزان! پس از آنکه من از دنیا رفتم مرا فراموش نکنید که من تنها از شما انتظار دارم. و این حقّی است که بر شما دارم؛

عَنِ ٱلاِمامِ ٱلرِّضا(علیه السّلام): «... بِرُّ ٱلوَالِدَینِ وَاجِبٌ ...»⁽¹⁾

«نیکی کردن به پدر و مادر واجب است...» [چه در حال حیات و چه پس از ارتحال‌شان]

توجّه به تربیت فرزندان

عزیزان! فرزندان خود را خوب تربیت کنید که آنان امانت‌های خدایند، فرزندان صالح برترین سرمایه و تداوم بخش زندگی انسان اند، و نیز حقوق فراوانی بر والدین دارند، آنان را بنده‌ی خدا، مطیع پیامبر و ائمّه:، آگاه به فرهنگ دینی و مؤدب بار بیاورید. زنان و دختران را باید با حجاب و اُلگوی عفّت و حیا تربیت کنید. فرزندان را از علم و دانش و شرایط زمان آگاه سازید،

با انتخاب نام خوب به آن‌ها شخصیّت داده از کودکی، محبّت خدا (جلّ جلاله)، پیامبر و اهل‌بیت(علیهم السّلام) و بهترین آداب اسلامی را به آنان بیاموزید.

عَنِ ٱلرَّسُولِ ٱلاَعظَمِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «أکرِمُوا أولادَکُم وَ أحسِنُوا آدَابَکُم.»⁽¹⁾

عزیزانم! به شما جداً اعلام خطر می‌کنم که بیشترین بدبختی‌ها در جامعه از بی‌حجابی و بی‌عفّتی است؛ رعایت حجاب اسلامی واجب است. حجاب سپری است برای حفظ عظمت، حیثیت، ارزش دینی، ارزش خانوادگی و شخصیت زن.

ضرورت حفظ حجاب

به شما دختران، عروس‌ها و سایر بانوانِ بستگانم وصیّت می‌کنم که حجاب خود را حفظ کنید، حجاب اسلامی جلوه‌ای از رحمت خداوند و میراث گران‌بهای فاطمۀ زهرا(علیهاالسّلام) است؛ خدا و پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) به زنان مسلمان دستور داده است، که گوهر گران‌بهای وجودشان را از نامحرم بپوشانند (چه خودی مثل شوهرِخواهر، برادرِشوهر، پسرِعمو، پسرِدایی و...، و چه بیگانه) و از پوشیدن لباس‌های نازک و لباس‌های اندامی و بدن‌نما و لباس‌های مخصوص کفّار اجتناب کنید.

پیامبر گرامی اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) فرمود: «در شب معراج زنانی را دیدم که با موهای‌شان آویزان بودند، از جبرئیل(علیه السّلام) سؤال کردم این‌ها چه کسانی هستند؟ گفت: این‌ها کسانی‌اند که موهای‌شان را در معرض دید نامحرم قرار

می‌دادند...»

پرهیز از نظرکردن به نامحرم

عزیزانم! به شما توصیه می‌کنم که نظرهای پاک‌تان را با نگاه کردن به نامحرم آلوده و مسموم نکنید؛ نظر کردن به نامحرم، تیر زهرآگین شیطان است و بسیاری از فسادهای اخلاقی ریشه در نگاه کردن‌های مسموم دارد. عزیزانم! همسرِ برادر، خواهرِ همسر، همسرِ عمو، همسرِدایی و... نامحرم هستند. به هیچ عنوان به آنان نگاه نکنید که سخت خطرناک است، نگاه کردن شهوانی به زنان غیر مسلمان و عکس نامحرم و به هر چیز حتّی مجسمه حرام و گناه است و نظر کردن به عکس زن‌های نامحرم اگر بشناسید بدون شهوت نیزحرام و گناه است.⁽¹⁾

نگاه‌کردن شبکه‌های ماهواره‌ای و فیلم

ارجمندانم! از نگاه کردن به برنامه‌های گمراه کننده، مظاهر فساد در تلویزیون، شبکه‌های ماهواره‌ای و فیلم‌های نامشروع، فسادانگیز، و استکباری جداً بپرهیزید! فرزندان، خانواده و بستگان‌تان را نیز از این آلودگی‌های خطرناک برحذر دارید. امروزه ماهواره‌ها، اینترنت و شبکه‌های تلویزیون‌های بیگانه، کمین‌گاه خطرناک و قوی‌ترین تهاجم فرهنگی است،که خودداری از آن‌ها ضروری و واجب است. [از تکنولوژی و امکانات موجود و برنامه‌های سالم آن می‌توان به طور مشروع و معقول استفاده کرد و به نفع دنیا وآخرت از آن بهره‌ورشد.]

ضرورت پرهیز از اختلاف

عزیزانم! هشدار می‌دهم که هرگز اختلاف نکنید زیرا اختلاف مایۀ بدبختی و نابودی است، صله‌ی رحم را فراموش نکنید که مایه‌ی خوشبختی شما و برترین اساس اتّحاد است و بدانید که قطع رحم موجب بدبختی در هر دو عالم خواهد بود، قدر هم‌دیگر را بدانید، به بزرگان احترام و به کودکان ترحّم کنید،حقوق متقابل را رعایت کنید.

عزیزان قدر یک‌دیگر بدانید

اجل سنگ است وآدم مثل شیشه

هرگونه نفاق و اختلاف را هر چه زودتر حل و فصل کنید، و برای اصلاح جامعه بکوشید. از خشم و غضب جدا بپرهیزید و در حال غضب تصمیم نگیرید، دوستی و دشمنی شما باید روی معیارهای دینی و برای خدا باشد، آن‌چه را که برای خود می‌خواهید برای دیگران بخواهید و آن‌چه که ناپسند شماست برای دیگران نخواهید.

پرهیزاز بدگمانی

فرزندان عزیزم! اگرمشکلی پیش آمد،به خدا و دین و مؤمنان سوءظن و بدگمانی نداشته باشید، بدگمانیِ به خدا، گناه بزرگ و در حدّ کفر است، بدگمانی به پیشوایان دین گمراهی است، بدگمانی به مردم مؤمن معصیت است، و نیز سبب نفاق، درگیری، و موجب بر باد رفتن دین و ایمان است.

عَن أمیرِالمُؤمِنینَ(علیه السّلام): «لا إیمَانَ مَعَ سُوءِ ٱلظَّنِّ.»⁽¹⁾

پرهیز از غیبت

ارجمندانم! وصیّت می‌کنم، غیبت نکنید که گناهی است بس بزرگ، اگر می‌خواهید خود شما آبرو داشته باشید، آبروی مؤمنین را حفظ کنید، قرآن به صراحت اعلام فرموده است کسی که غیبت می‌کند مثل آن است که گوشت برادر مُردۀ خود را بخورد، غیبت‌های حضوری، تلفنی، تلگرافی، کامپیوتری، با نامه و با اشاره و... همه حرام و گناه و معصیت است، آخرت خود را با غیبت و گناه بر باد ندهید.

پرهیز از تهمت

فرزندانم! از تهمت زدن به مؤمنین که گناهی است بسیار بزرگ، شما را برحذر می‌دارم. کسی را متّهم نکنید و نیز خود شما در جاهای مشکوک و با افراد مشکوک و دوستان بدنام نباشیدکه متّهم خواهید شد. (نه به کسی تهمت بزنید و نه کاری کنید که خود متّهم شوید)

امیرالمؤمنین(علیه السّلام) فرمود: «از جاهایی که مورد اتّهام است بپرهیزید»

دوری گزیدن از ریاکاری

فرزندانم! در هیچ عمل خیر و اعمال عبادی، ریا و خودنمایی نکنید که ریا شرک خفی است و ریا عبادت را باطل می‌کند؛ جای ریاکار در جهنم است! جداً به شما توصیه می‌کنم که: برای من مجالس ختم قرآن و فاتحۀ ریایی نگیرید. هرگاه تشییع جنازه کردید، اگر نماز خواندید، حرم مشرف شدید،فاتحه دایرکردید، نذرکردید و... فقط برای خدا باشد، از رقابت‌های ناسالم بپرهیزید. من منتظر اعمال خدایی و شایستۀ شما هستم.

مراسم سوم، هفتم و چهلم و نذر و صدقه‌ها ی ریایی آتش سوزان

خواهدبود! کم عمل کنید اما خالصانه و فقط برای رضای خدا.

توصیه به صبر و شکیبایی

ارجمندانم! در برابر مصیبت‌ها صبر کنید و دل‌های داغدار خود را به یاد خدا آرامش بدهید.

« ألا بِذِکرِ ٱللهِ تَطمَئِنُّ ٱلقُلُوبُ»⁽¹⁾

«تنها یاد خدا دلها را آرامش می دهد.»

به یاد گذشتگان

عزیزان! خدا و مرگ را از یاد نبرید و برای آخرت خود، خوب کار کنید و نیز مرده‌ها را فراموش نکنید که خیلی محتاج‌اند، تا زنده‌های دیگر به یاد شما باشند، آن‌چه را که برای رضای خدا هدیه به اموات می‌فرستید فرشته‌های خدای مهربان آن را با طَبَق‌های نور به مرده‌های مؤمن می‌رسانند، انتظار دارم که مرا فراموش نکنید.

فصل چهارم: آداب محتضر و آداب میت

اشاره

در این فصل به طور خلاصه برخی آداب محتضر و آداب میت بیان می شود.

الف – برخی از آداب محتضر

اشاره

فشردۀ آداب محتضر عبارتند از:

واجب است که صورت محتضر مؤمن، اعم از زن، مرد و کودک را به طرف قبله کنند (با پشت بخوابانند وکف پاهایش به طرف قبله باشد).

«نکتۀ مهم»

متأسفانه در برخی از بیمارستان‌ها تخت محتضر رو به قبله نیست و این واجب کفائی به عهدۀ کسانی است که در آن‌جا مسئولیت دارند و مسلماً در پیشگاه خدای سبحان جواب گو می‌باشند و نیز هرگاه دکتر احساس کردکه بیمار در حال احتضار است نباید او را اذیّت کند. (مثل نفس مصنوعی، شوک دادن و فشاردادن قفسۀسینه، آمپول زدن و...)

پیشنهاد به بیمارستان‌ها

اگر در هر بیمارستان اتاق مخصوصی را در نظر بگیرند که محتضر را سریعاً به آن منتقل کنند و یکی از بستگانش مجاز باشد تا بالای سر محتضر، حاضر و به انجام وظایف شرعی بپردازد و قرآن بخواند، مشروع و مناسب خواهد بود، و یا در صورت امکان مریض را مرخّص کنند تا مسئولیت مسؤلیت شرعی نداشته باشند.

مستحب است که بعد از غسل‌دادن، میّت را به حالتی که به او نماز می‌خوانند، بخوابانند (با پشت بخوابانند که پهلوی راست میت به طرف قبله باشد).

مستحب است که روی سینه و شکم محتضر چیزی نباشد و دکمه‌های او را باز بگذارند.

مستحب است که در حال احتضار با صدای بلند سوره‌های مبارکه‌ی «یس، صافات و احزاب» و همچنان «آیةالکرسی» و آیه‌ی 54 سوره‌ی اعراف و سه آیه‌ی آخر سوره‌ی بقره را در کنار او بخوانند.⁽¹⁾

مستحب است که شهادتین و اقرار به 12 امام و سایر عقاید حقّه را طوری به محتضر تلقین کنند که بفهمد و تا وقت مرگ هم تکرار کنند.

رسول اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «مردگان‌تان را کلمه‌ی (لا إله إلا ٱلله) تلقین کنید...»⁽²⁾

مستحب است که جز صدای قرائت قرآن، دعا، ذکر و صلوات بر پیامبر(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و آلش: سر و صدای دیگری در نزد محتضر نباشد.

کسی را که سخت جان می دهد، مستحب است که به جای نماز خواندنش منتقل کنند.

تنها گذاشتن محتضر، بودن جُنُب و حایض نزد او، زیاد حرف زدن، گریه‌کردن و تنها گذاشتن زن در نزد میّت مکروه است.

دعای مخصوص حالت احتضار

مستحب است که این دعا را طوری برای محتضر تلقین کنندکه بفهمد:

«اَللّهُمَّ ٱغفِر لِیَ ٱلکَثِیرَ مِن مَعاصِیکَ وَ ٱقبَل مِنِّی ٱلیَسِیرَ مِن طاعَتِکَ یَا مَن یَّقبَلُ ٱلیَسِیرَ وَ یَعفُو عَنِ ٱلکَثِیرِ إقبَل مِنِّی ٱلیَسِیرَ وَ ٱعفُ عَنِّی ٱلکَثِیرَ إنَّکَ أنتَ ٱلعَفُوُّ ٱلغَفُورُ اَللّهُمَّ ٱِرحَمنِی فَإنَّکَ رَحِیمٌ.»⁽¹⁾

ترجمه: «خدایا! از نافرمانی‌های زیادی که کرده ام مرا ببخش و طاعت کمی که انجام داده ام قبول فرما، ای کسی که اندک را می‌پذیری و از بسیار عفو و گذشت می‌کنی، اندک مرا قبول فرما و از (گناهان) زیاد من درگذر، همانا تو بخشنده و بخشایش‌گر هستی، خدایا! به من رحم کن زیرا تو رحم کننده و مهربان هستی.»

ب- آداب بعد از مرگ

برخی از آداب بعد از مرگ عبارتند از:

بعد از مرگ مستحب است که چشم‌ها، دهان و چانه‌ی میّت را ببندند، دست و پای او را دراز کنند و پارچه‌ای روی او بیندازند.

مستحب است در دفن میّت عجله کنند و مؤمنین را برای تشییع جنازه اطّلاع دهند.

واجب است میّت را سه غسل بدهند (با آب سدر، با آب کافور و با آب خالص) سپس مستحب است او را حنوط کنند، آن گاه بر او نماز خوانده دفن کنند. (این احکام واجب کفایی است، اگر کسی آن را انجام دهد از سایر مؤمنین ساقط می‌شود) و تمام احکام باید مطابق فتوای مرجع تقلید انجام شود.

مستحب است از مؤمنین حاضر، خواسته شود تا برای میّت دعا کنند و به خوبی و ایمان او شهادت دهند، و نیز برای او نماز رفع وحشت بخوانند.

از مؤمنین خواسته شود تا او را حلال کنند (غیبت، تهمت، توهین، دشنام، حقوق همسایه، حقوق علما واساتید،حقوق خانوادگی، و برخی حقوق مالی و...)

از مال مردم و از اموال خمس نداده و مشکوک برای میّت خرج نکنند و اگر به پولی که برای کفن، دفن و... مصرف می‌کنند خمس تعلّق گرفته باشد باید خمس آن را فوراً بپردازند.

سفارش شده است که در صورت امکان دو قطعه چوب مباح و تر و تازه به اندازه‌ی زراع را آماده کنند و با تربت کربلا همان ذکرهایی که در مفاتیح و در صفحه «15» این کتاب آمده است را بنویسند و در بین پارچه پیچانده با میّت در قبرش بگذارند.

مستحب است که میّت را در داخل قبر و پس از پوشاندن قبر به تلقین معروف، تلقین دهند.

مستحب است گونه‌ی راست میّت را روی خاک گذاشته بندهای کفن را باز کنند. و نیز قدری از تربت مقدّس امام حسین(علیه السّلام) جلو روی او بگذارند.

مستحب است در چیدن سنگ لحد یا گذاشتن آجر محکم کاری کنند، و از قسمت پایین پای میّت رفت وآمدکنند.

مستحب است قبر میّت را چهارگوش و مسطّح کنند (به شکل برآمدگی نباشد)، روی قبر آب بریزند و انگشت‌ها را داخل خاک قرار داده هفت بار سوره‌ی مبارکه‌ی قدر را خوانده برای میّت دعا کنند.

باید وصیّ میّت هرچه زودتر به وصیّت‌های او عمل کند.⁽¹⁾

[اگر آن کتاب را با خود داشته باشید، جداً مفید است.]

فصل پنجم: چکیدۀ برخی از وصایای مهم

اشاره

وصیّت و مشتقّات آن در قران کریم32 بار، و در روایات و تاریخ صدها بار مطرح شده است. (منظور وصیت لغوی و اصطلاحی است،یعنی سفارش)

دراین فصل چکیده‌ی برخی از وصیّت‌های مهم به منظور معرفی اهمیّت آن، بیان شده است.

از وصیّت‌های خدای بزرگ (سفارش‌های ویژه او)

خدای بزرگ توصیه‌های مهمّی برای سعادت بشر دارد،که به اشارۀ دو مورد بسنده می‌شود:

1-«... وَ وَصَّینَا ٱلاِنسَانَ بِوَالِدَیهِ إحسَاناً»⁽¹⁾

«... و انسان را به نیکی‌کردن به پدر و مادرش توصیه و سفارش کردیم»

خدا در این آیه انسان را به یک امر مهم که احسان به والدین باشد توصیه کرده است.

2- ! عَن رَسُولِ اللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «أتَانِی جَبرَئِیلُ(علیه السّلام) فَقَالَ: یَا مُحَمَّدُ(صلّی الله علیه و آله وسلّم )! إنَّ رَبَّکَ یَقرَئُکَ ٱلسَّلامَ وَ یَقُولُ لَکَ:«إِنَّ عَلِیّ َبنَ أبِی‌طالِبٍ(علیهماالسّلام)

وَصِیُّکَ وَخَلِیفَتُکَ عَلَیٰ أهلِکَ وَ اُمَّتِکَ.»⁽¹⁾

بخشی از وصیّت‌های پیامبر اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم )

پیامبر خاتم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) وصیّت‌های فراوانی در ابعاد مختلف دارد که به برخی اشاره می‌شود.

عَن رَسُولِ ٱللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ): «یَا عَلِیُّ! أنتَ وَصِیِّی وَ وَارِثِی قَد أعطَاکَ ٱللهُ عِلمِی وَ فَهمِی ...»⁽²⁾

عَنِ ٱلنَّبیِّ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) مُشیراً إِلیٰ عَلِیٍّ(علیه السّلام) قال: «إِنَّ هَذَا أخِی وَ وَصِیِّی وَ خَلِیفَتِی فِیکُم فَٱسمَعُوا لَهُ وَ أطِیعُوا»⁽³⁾

و وصی و جانشین من در میان شماست فرمانش را بشنوید و اطاعت کنید.»

عَنهُ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ):«إِنَّ لِکُلِّ نَبِیٍّ وَصِیّاً وَ وَارِثاً وَ إِنَّ عَلِیّاً وَصِیّی وَ وَارِثِی.»⁽¹⁾

عَنهُ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ):«یاعَلِیُّ ! اُوصِیکَ بِالدُّعاءِ فَاِنَّهُ مَعَ الاِجَابَةِ»⁽²⁾

از وصیّت‌های امیرمؤمنان امام علی(علیه السّلام)

امام علی(علیه السّلام) وصیّت‌های مهمّی داشته‌اند که برخی عبارتند از:

عَن أمیرِٱلمُؤمِنینَ عَلِیٍّ(علیه السّلام) قالَ: «اُوصِیکَ یا بُنَیَّ بِٱلصَّلاةِ عِندَ وَقتِها وَ ٱلزَّکاةِ فِی أهلِهَا عِندَ مَحَلِّهَا وَ ٱلصَّمتِ عِندَ ٱلشُّبهَةِ...»⁽³⁾

وصیّت‌نامه‌ی مهم أمیرمؤمنان امام علی(علیه السّلام) است که به عنوان منشور حیات‌آفرین در سرلوحه‌ی زندگانی انسان‌های خداجو برترین الگو خواهد بود. به خاطر رعایت اختصار، به ذکر بخش‌هایی از آن وصیّت‌نامه‌ی الهی بسنده شده است.

وصیّت‌نامه‌ی مهم و مشهور امام علی(علیه السّلام)

«وَ مِن وَّصیَّةٍ لَهُ لِلحَسَنِ وَ ٱلحُسَینِ(علیهماالسّلام).»⁽¹⁾

«از وصیّت‌های آن حضرت (امیرالمؤمنین امام علی(علیه السّلام)) است، به امام حسن و امام حسین(علیهماالسّلام)»

«اُوصِیکُمَا بِتَقوَی ٱللهِ، وَ أن لّاتَبغِیَا ٱلدُّنیَا وَ إِن بَغَتکُمَا ...»

«کُونَا لِلظَّالِمِ خَصماً وَ لِلمَظلُومِ عَوناً.»

«ٱللهَ ٱللهَ فِی ٱلاَیتامِ... »

رعایت کنید.)...»

«... و ٱللهَ ٱللهَ فِی جیرانِکُم، فَإنَّهُم وَصِیَّةُ نَبِیِّکُم ...

و ٱللهَ ٱللهَ فِی ٱلقرآنِ لایَسبِقُکُم بِٱلعَمَلِ بِه غَیرُکُم،

و ٱللهَ ٱللهَ فِی ٱلصَّلاةِ فَإنَّها عَمودُ دینِکُم،

و ٱللهَ ٱللهَ فی بَیتِ رَبِّکُم لَاتُخَلُّوهُ مَا بَقیتُم...،

و ٱللهَ ٱللهَ فِی ٱلجهادِ بِأموالِکُم وَ أنفُسِکُم وَ ألسِنَتِکُم فی

سَبیلِ ٱللهِ وَ عَلَیکُم بِٱلتَّواصُلِ ...

لَاتَترُکوا ٱلاَمرَ بِٱلمَعروفِ وَ ٱلنَّهیَ عَنِ ٱلمُنکَرِ فَیُوَلّی عَلَیکُم أشرارُکُم ثُمَّ تَدعُونَ فَلایُستَجابُ لَکُم، ثُمَّ قالَ(علیه السّلام): ... .»

وصیّت‌نامه‌ی مهمّ حضرت فاطمه زهرا(علیهاالسّلام)

حضرت زهرا(علیهاالسّلام) چندین وصیّت پربارِ گفتاری و نوشتاری داشته‌اند؛ یک وصیّت‌نامه از آن حضرت، به عنوان سند شرعی و دستورالعمل مهم در این‌جا ذکر شد. [این وصیت‌نامه‌ای است با دست‌خط خود آن حضرت که در زیر متّکایش قرار داشته است تا به آن عمل شود.]

(وَ مِن وَصایا سَیِّدتِنا فاطمةَ ٱلزَّهراءِ لِأمیرِٱلمُؤمِنینَ(علیهماالسّلام))

بِسْمِ ٱللهِ ٱلرَّحْمنِ ٱلرَّحیمِ

هذا مَا أوصَت بِهِ فَاطِمَةُ(علیهاالسّلام) بِنتُ رَسُولِ ٱللهِ(صلّی الله علیه و آله وسلّم )؛ أوصَت وَ هِیَ تَشهَدُ أن لّا إِلهَ إِلَّا ٱللهُ وَ أنَّ مُحمَّداً(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) عَبدُهُ وَ رَسولُهُ وَ أنَّ ٱلجَنَّةَ حَقٌّ وَ ٱلنَّارَ حَقٌّ وَ أنَّ ٱلسَّاعَةَ آتِیَةٌ لارَیبَ فِیهَا وَ أنَّ ٱللهَ یَبعَثُ مَن فِی ٱلقُبُورِ.«یاعَلِیُّ ! أنَا فاطِمَةُ بِنتُ مُحَمَّدٍ(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) زَوَّجَنِیَ ٱللهُ مِنکَ لِأکُونَ لَکَ فِی ٱلدُّنیا وَ ٱلإخِرَةِ أنتَ أولَی بِی مِن غَیرِی؛ حَنِّطنِی وَ غَسِّلنِی وَ کَفِّنِّی بِٱلَّلیلِ وَ صَلِّ عَلَیَّ وَ دَفِّنِّی بِٱلَّلیلِ وَ لاتُعلِم أحَداً وَ أستَودِعُکَ ٱللهَ وَ أقرَءُ عَلَی وُلدِیَ ٱلسَّلامَ إِلی یَومِ ٱلقِیَامَةِ.»⁽¹⁾

«ترجمه وصیّت‌نامه»

به نام خداوند بخشایندۀ بخشایشگر

زنده و وارد محشر می‌کند، ای علی! من فاطمه دختر محمد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) هستم. خدا مرا به ازدواج تو درآورد تا در دنیا و آخرت برای تو باشم. تو از دیگران بر من سزاوارتری؛ حنوط، غسل و کفن کردنم را در شب انجام بده و بر من نماز بگزار و شب مرا دفن کن و هیچ‌کس را اطّلاع نده. تو را به خدا می‌سپارم و بر فرزندانم تا قیامت و رستاخیز سلام و درود می‌فرستم.»

از وصیّت‌های امام حسن مجتبی(علیه السّلام)

جنادة بن ابی امید می‌گوید: من خدمت امام حسن مجتبی(علیه السّلام) در موقع شهادتش مشرّف شدم ... عرض کردم: ای فرزند رسول خدا! به من پند و اندرز بده، فرمود: «آری خود را برای سفر [آخرت] آماده کن و پیش از آن که اجلت برسد توشه‌ی خود را به‌دست آر و بدان که تو دنیا را می‌جویی و مرگ تو را ...»⁽¹⁾

و از وصایای امام حسن به امام حسین(علیهماالسّلام) این بود که فرمود:

«مرا در تابوتم بگذار و تا قبر جدّم رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) ببر برای تجدید پیمان، سپس به قبر جدّه‌ام فاطمه بنت اسد(علیهاالسّلام) برگردان و در آن‌جا دفن کن و تو را به رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) سوگند می‌دهم که در تشییع جنازۀ من خونی حتی به اندازه‌ی خونِ حجامت نریزد.»⁽²⁾

از وصیّت‌های امام حسین(علیه السّلام)

امام حسین(علیه السّلام) نیز وصیّت‌های مهمّی برای خاندان خویش و مؤمنان داشته‌اندکه به برخی اشاره می‌شود.

یکی از وصایای مهمّ آن حضرت در روز عاشورا و در دوّمین وداع با اهلبیتش این بود:

عَن سَیِّدِٱلشُّهداءِ ٱلحُسَینِ(علیه السّلام): «إِستَعِدُّوا لِلبَلاءِ وَ ٱعلَمُوا أنَّ ٱللهَ حَامِیکُم وَ حَافِظُکُم وَ سَیُنَجِّیکُم مِن شَرِّ ٱلاَعدَاءِ ...»⁽¹⁾

«برای روزهای سخت و غم‌بار آماده باشید و بدانید که خداوند پشتیبان و حافظ شماست و در آینده‌ی نزدیک، شما را از شر دشمنان نجات خواهد داد... »

عَنِ ٱلاِمامِ أبی‌عَبدِٱللهِ ٱلحُسَینِ(علیه السّلام): « یَا بُنَیَّ إِیَّاکَ وَ ظُلمَ مَن لَّایَجِدُ عَلَیکَ ناصِراً إلَّا ٱلله»⁽²⁾

«فرزندم بپرهیز از ستم‌کردن بر کسی که مدافع و یار و یاوری جز خدا ندارد.»

از وصایای امام زین العابدین(علیه السّلام)

امام سجاد(علیه السّلام) وصیت‌های مهمّی دارد. ! از جمله در بخشی از وصیت‌هایش می‌فرماید:

«خداوند را به سبب قدرتی که بر تو دارد دوست بدار و به خاطر نزدیک

بودنش به تو از او شرم کن و هرگز با کسی دشمنی نکن ...، و به هیچ دوستی، سبک‌سری و ستم روا مدار...، هر کس از تو پوزش خواست عذر او را بپذیر هرچند بدانی که دروغ می‌گوید. باید بخشش و گذشت از مردم وِرد زبانت باشد.»⁽¹⁾

از وصیّت‌های امام محمّد باقر(علیه السّلام)

امام محمّدباقر(علیه السّلام) در یکی از وصایای پربارش برای جابر جعفی فرمود:

«تو را به پنج چیز وصیّت و سفارش می‌کنم؛ اگر به تو ستم کردند، تو ستم مکن، اگر به تو خیانت کردند تو خیانت مکن، اگر تو را تکذیب کردند عصبانی نشو، اگر مدح و ستایشت کردند خوشحال مشو، اگر مذمّتت کردند دلگیر و ناراحت نشو، بلکه در آن‌چه که درباره‌ی تو گفته شده است فکر کن و بیندیش...»⁽²⁾

از وصیّت‌های امام صادق(علیه السّلام)

صادق آل محمّد(علیه السّلام) وصایای عمده‌ای در همه‌ی ابعاد زندگی دارند که به بیان یک مورد بسنده می‌شود:

«أفضَلُ ٱلوَصَایَا وَ ألزَمُها أن لَّاتَنسَیٰ رَبَّکَ ...»⁽³⁾

یادش باشی و نافرمانی‌اش ننمایی و نشسته و ایستاده بندگیش کنی.»

از وصیّت‌های امام کاظم(علیه السّلام)

امام موسی بن جعفر(علیه السّلام) در بخشی از وصایایی که به هشام بن حکم داشت، فرمود:

«یَا هِشَام لَیسَ مِنَّا مَن لَّم‌یُحَاسِب نَفسَهُ فِی کُلِّ یَومٍ...»⁽¹⁾

از وصایای امام رضا(علیه السّلام)

امام هشتم(علیه السّلام) در یکی از وصایای خود می‌فرمایند:

«صِل رَحِمَکَ وَ لَو بِشَربَتٍ مِّن مَّاءٍ...»⁽²⁾

از وصیّت‌های امام جواد(علیه السّلام)

شخصی از امام جواد(علیه السّلام) خواست تا او را توصیه کند، حضرت فرمود: «می‌پذیری؟» عرض کرد: آری، فرمود:

«صبر و شکیبایی را بالش خود ساز و فقر را در آغوش بگیر، شربت‌ها و لذّت‌ها را دور انداز و با هوا و هوس مخالفت کن و بدان که هرگز از چشم خدا پنهان نیستی [هر جا باشی در محضرخدایی و تو را می‌بیند] پس مواظب باش که چگونه و در چه حالی؟»

از وصایای امام هادی(علیه السّلام)

حسن ابن مسعود می‌گوید:

«محضر ابوالحسن علی بن محمّد (امام هادی)(علیهماالسّلام) شرفیاب شدم آن روز انگشتم ضربه دیده بود؛ گفتم: خدا شرّ تو روز را از من کوتاه کند چه روز شومی هستی؟ حضرت فرمود: «تو هم این حرف‌ها را میزنی؟ با اینکه با ما رفت و آمد داری، گناه خود را به گردن بی‌گناهی می‌اندازی؟ [روزها و ساعت‌ها گناهی ندارند] حسن می‌گوید: من متوجّه شدم گفتم مولای من! استغفر الله... حضرت در ضمن فرمایشات خود گفت: حسن! مگر نمی‌دانی که ثواب و عقاب و مکافات عمل در دنیا و آخرت به دست خداست؟ گفتم: بلی مولای من. فرمود: دیگر تکرار نکن و برای روزها نقش در حکم خدا قائل مشو، گفتم: «چشم مولای من»⁽¹⁾

از وصایای امام حسن عسکری(علیه السّلام)

امام حسن عسکری(علیه السّلام) در یکی از وصیّت‌نامه‌هایش برای شیعیانش این‌گونه فرموده است:

عَنِ ٱلاِمَامِ ٱلعَسکَرِیِّ(علیه السّلام) لِشِیعَتِهِ: «اُوصِیکمُ بِتَقوَی ٱللهِ وَ ٱلوَرَعِ فِی دِینِکُم وَ ٱلاِجتِهَادِ لِلّهِ وَ صِدقِ ٱلحَدِیثِ وَ أداءِ ٱلاَمَانَةِ إلیٰ مَن...»

«... إتَّقُوا ٱللهَ وَ کُونُوا زَینَاً وَ لاتَکُونُوا شَینَاً...»⁽¹⁾

در ادامه می‌فرماید: «از خدا بترسید و مایه‌ی آراستگی و آبرومندی (ما) باشید نه باعث عیب و ننگ (ما) ...»

از وصیّت‌های امام زمان (ارواح العالمین له الفداء)

ولی عصر (عجّل‌الله تعالی فرجه الشریف) در راستای رهبری جامعه در زمان غیبتش این‌گونه توصیه و سفارش می‌فرماید:

قَالَ ٱلاِمَامُ ٱلمَهدِی(علیه السّلام): «أمَّا ٱلحَوَادِثُ ٱلوَاقِعَةُ فَٱرجِعُوا فِیهَا إلیٰ رُوَاتِ حَدِیثِنَا فَإِنَّهُم حُجَّتِی عَلَیکُم وَ أنَا حُجَّةُ ٱللهِ».⁽²⁾

خدایم».

از وصیّت‌نامه‌ی الهی و سیاسی امام خمینی(قدسّ سرّه)

در طول تاریخ، اندیشمندان و متفکّران مسلمان وصیّت‌نامه‌های ارزشمندی به یادگار گذاشته‌اند که از مهم‌ترین آن‌ها وصیّت‌نامه‌ی فقیه خردمند حضرت امام خمینی(قدسّ سرّه) است که با الهام از قرآن و فرهنگ پیامبر اکرم(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و اهل‌بیت: وصیت‌نامه‌ی جامعی از اصول، فروع، سیاست اسلامی و... ارائه داده‌اند که خود منشور بزرگی است برای نظام اسلامی و مسلمانان جهان فراتر از مرزهای جغرافیایی؛ در این‌جا به گوشه‌های آن اشاره می‌شود:

«و آنچه لازم است تذکّر دهم آن است که وصیّت سیاسی- الهی این جانب اختصاص به ملّت عظیم الشأن ایران ندارد بلکه توصیه به جمیع ملل اسلامی و مظلومان جهان از هر ملّت و مذهب می‌باشد.. » ⁽¹⁾

بیداری– استقلال

و نیز فرموده‌اند:

«باید هوشیار و بیدار و مراقب باشید که سیاست بازان پیوسته به غرب و شرق با وسوسه‌های شیطانی شما را به سوی این چپاول‌گران بین‌المللی نکشند و با اراده‌ی مصمم و فعّالیّت و پشتکار خود، به رفع وابستگی‌ها قیام کنید... .» ⁽²⁾

و در بخش دیگر می‌فرمایند:

«... و وصیّت من به ملّت‌های کشورهای اسلامی این است که انتظار

نداشته باشید که از خارج کسی به شما در رسیدن به هدف، که آن اسلام و پیاده کردن احکام اسلام است کمک کند؛ خود باید به این امر حیاتی که آزادی و استقلال را تحقّق می‌بخشد قیام کنید ...»⁽¹⁾

و در بخش دیگرآمده است:

«و وصیّت من به همه، آن است که با یاد خدای متعال به سوی خودشناسی و خودکفایی و استقلال، با همه‌ی ابعادش به پیش، و بی‌تردید دست خدا با شما است... .»⁽²⁾

قلب مطمئن

آن رهبر فرزانه که به حق تا پای جان مبارزه کرد و نظام مقدّسی را به وجود آورد و روح بلندش با یاد خدا آرام گرفت که می‌فرماید:

«با دلی آرام و قلبی مطمئن و روحی شاد و ضمیری امیدوار به فضل خدا از خدمت خواهران و برادران مرخّص و به سوی جایگاه ابدی سفر می‌کنم و به دعای خیر شما احتیاج مبرم دارم و از خدای رحمان و رحیم می‌خواهم که عذر مرا درکوتاهی خدمت و قصور و تقصیر بپذیرد.»⁽³⁾

فصل ششم: پیشنهادهای ویژه و مهم

متأسفانه در برنامه‌های اجتماعی، آداب و

رسوم، عادات و سنّت‌های مردمی، نابسامانی‌ها و بدعت‌هایی وجود دارد که به عنوان وظیفه جلو آن‌ها را باید گرفت.

بر علما، بزرگان، خردمندان، دانشمندان و دلسوزان جامعه است که مردم را کنترل کنند و فرهنگ‌های اسلامی و سالم را جایگزین فرهنگ‌های غلط و نامشروع بسازند. در این فصل اشاره‌های کوتاهی به عنوان طرح و پیشنهاد ارائه می‌شود تا شاید برای مردم مؤمن و متدیّن به ویژه نسل‌های آینده مفید و سودمند باشد. برخی از آن پیشنهادها عبارتنداز:

۱- زیارت اهل قبور که بر مردها و زن ها مستحب و دارای اجر و ثواب فراوان است را نباید با روشن کردن شمع، پارچه بستن، خاک‌برداشتن و... به خرافات آلوده کرد و جداً از این‌گونه بدعت‌ها باید جلوگیری کرد.

۲- در کلیه برنامه‌ها مطابق شریعت اسلام و فتوای مراجع عالیقدر تقلید باید عمل کرد.

۳- در تمام برنامه‌ها حجاب اسلامی و شئونات دینی باید رعایت شود. زن های بی حجاب و آرایش کرده در مراسم تشییع و سوگواری که مردهای نامحرم هستند و آنان را می بینند نباید شرکت کنند.

۴- در تشییع جنازه‌ها شایسته است که خانم‌ها شرکت نکنند. علما فرموده اند که تشییع و حمل جنازه بر زن ها سنت نیست.⁽¹⁾

و نیز فرموده‌اند: بهتر است زنان در تشییع جنازه، ولو میت زن باشد، شرکت نکنند.⁽²⁾

و در روز هفتمِ میت یا هر وقت دیگر، خانم‌ها اگر خواستند با رعایت مقررات اسلامی به زیارت اهل قبور شرکت کنند تا از ثواب زیارت بهره‌مند شوند. از دیدگاه فقهای شیعه زیارت قبور مؤمنین مطلقاً برای زن‌ها و مردها مستحب است.⁽³⁾

۵- اگر مراسم چهلم میّت فقط زنانه یا با نذر مختصر دایر شود، کافی است. زیرا برخی مؤمنان فقیر اند و توان مصارف بالا را ندارند، و نباید زیر بار قرض بروند لذا می‌شود فشرده انجام داد.

۶- در تعزیه‌ها و سایر مراسم از مصارف سنگین و متنوع و

اسراف و تبذیر خودداری شود؛ زیرا اسراف و تبذیر حرام و گناه است.

در توضیح المسائل آمده است: مناسب است مراسم عزاداری و مجلس فاتحه ساده برگزار شود و لازم است از اسراف و کارهای خلاف شرع در آن پرهیز گردد.⁽⁴⁾

۷- از ریاکاری، خود نمایی، چشم و هم‌چشمی ها که بدون تردید حرام و گناه است خودداری باید کرد.

۸- بعد از تشییع جنازه یا بعد از تعزیه،یک فاتحه خوانده وزن ومرد از آنجا مرخص شوند و نباید به درِ منزل مصیبت دیدگان بروند که جدا سد معبر و باعث اذیت همسایگان می شوند، اگر عده محدودی از بستگان نزدیک بروند شاید مشکلی نباشد.

۹- در مراسمی که صرف غذاست، نباید افراد بدون دعوت شرکت کنند و نیز آوردن فرزندان بدون دعوت حرام و گناه است. (البته در برخی موارد راننده و کودکی که نمی‌تواند تنها در خانه بماند شامل این امر نخواهد بود).

۱۰- صاحبان مجلس در نذر و مراسم، از فقرا و نیازمندان بیشتر دعوت کنند تا ثواب بیشتری به دست آورند، و نیز از غذاهایی که اضافه می ماند به خانواده های فقیر بفرستند.

۱۱- کسانی که کمک نقدی به قاریان قرآن، سخنران جلسه و مداح می کنند، بهتر است آن را نذر نیت کنند.

۱۲- شرکت کردن در مراسم مذهبی باید برای رضای خدا باشد نه رقابتی و نه معامله ای؛ برخی می گویند: من در فاتحه و مجلس فلانی نمی روم چون او در مجلس ما نیامد؛ این روش درست نیست، این برنامه ها باید خدایی باشد نه معامله و قرض و رقابت و چشم و هم چشمی.

۱۳- بهتر است که از نوشتن پارچه ها، بنرها و اعلامیه های همدردی که جز ریاکاری، خودنمایی و مصرف های بی جا چیز دیگری نیست، خودداری شود مگر دربارۀ شخصیت های بزرگ و مهم و موارد استثنایی.

۱۴- از نظر فقها نوشتن نام میت بر قبر یا سنگ و نصب آن بر قبر مستحب

است.⁽¹⁾و نباید زیاده روی کرد، نوشتن آیات قرآن و اسماء متبرکه در سنگ قبر، خوب است در صورتی که زیر پا نباشد و توهین نشود، اما اگر زیرپا می شود یا اگر مورد اهانت قرار می گیرد جداً خودداری شود.

۱۵- آوردن تاج های گل در مراسم فاتحه و سوگواری در سنت و سیرۀ نبوی وجود ندارد و جز اسراف، ریا و خودنمایی چیزی دیگری نیست (گاهی پول های زیادی در این گونه موارد ریخت وپاش می شودکه واقعاً گناه است، اگرآن پول ها را مظالم العباد یا صدقه بدهند یا قرآن و کتاب خریده وقف کنند ثواب های فراوانی برای میت و بازماندگانش خواهد داشت).

از پیامبر خدا (صلّی الله علیه و آله وسلّم ) روایت شده است: «زمین قیامت (یک پارچه) آتش است جز سایۀ مؤمن؛ زیرا صدقه اش بر او سایه می افکند».⁽²⁾

۱۶- در مجموع مناسب است که از تعدّد برنامه‌ها و تشریفات بی‌مورد پرهیز شود و مهمانان و مراجعین محترم مزاحمت مصیبت دیدگان را فراهم نکنند. (در هر برنامه‌ای رعایت حال فقرا و محرومین ضروری است).

«عده‌ای از علما و مؤمنین عزیز مربوط به حسینیۀ حضرت ابی‌الفضل العباس(ع) در این باره تصامیمی اتّخاذ کرده‌اند که مناسب و مفید است»

۱۷- برای ورثه میت واجب و لازم است که هر چه زودتر به عملی کردن وصیت های میت به خصوص امور واجب بپردازند، بی توجهی و بی اعتنایی گناه است.

۱۸- مراسم تعزیه، هفتم، چهلم، سالگرد خوب است و ثواب فراوان دارد اما مستحب است؛ اگر میت بی وصیت یا با وصیت از دنیا رفته باشد و ورثه صغیر

یا مجنون داشته باشد از مال میراث مشترک، اگر این گونه برنامه ها را انجام دهند حرام و خلاف شرع است، باید اول ترکه صورت بگیرد تا مال صغیر و مجنون از بین نرود، سپس ورثۀ کبیر از سهم خودشان می توانند مراسم را دایر کنند، و در مواردی که نمی دانند و مشکل دارند، باید برای حل مشکل به مرجع تقلید مراجعه کنند.

۱۹- مستحبات ثواب زیادی دارد اما آن چه که میت از حق الله و حق الناس بدهکار است، مثل نمازقضا، روزه قضا، حج، وجوهات، مظالم العباد، و بدهکاری های مردم و... واجب است آن ها هرچه زودتر توسط وصی و ورثه برای رضای خدا انجام شود.

۲۰- از نظر اسلام و مراجع عظام، تغییر دادن وصیت میت، تقلب، مخفی‌کردن وصیت‌نامه، محروم ساختن برخی از وارثین میت از میراث و... حرام، موجب ضمان و سبب مجازات دنیایی و آخرتی می‌باشد.

متأسفانه برخی از ورّاث با مخفی‌کاری یا حیله و نیرنگ و صحنه‌سازی، یا با زور سهم میراث برخی از وارثین ضعیف و ناتوان و یا کودکان و زنان را تصرف نامشروع می‌کنند و به تاراج می‌برند که سخت خطرناک است. (نعوذ بالله تعالی منه) برخی دنیا پرستان حق میراث پدر، مادر، خواهران و... را نمی‌دهند و بی‌پروا پارچه‌های آتش را می‌خورند.

شایسته و مناسب است که در هفتم اشاره کوتاهی به مسائل و احکام ارث از نظر فقهای شیعه داشته باشیم تا شاید برای خوانندگان عزیز مفید و سودمند باشد.

فصل هفتم: برخی احکام کلیدی ارث در دو بخش

اشاره

تذکر:مسائل میراث بسیارپیچیده وگسترده است هر کسی نمی تواند آن را خوب انجام دهد.

در این فصل از بین 49 صفحه از کتاب توضیح المسائل مراجع تقلید این مسائل مهم را خلا صه کردم وبه روش ساده آوردم تاهر طلبه مبتدی وهر آدم کم سواد بتواند ازآن استفاده کند، ونیز هر کسی که وصیت نامه می نویسدیا می خواهد به وصیت عمل کندیا میراث را تقسیم نمایدمناسب است که فصل هفتم این کتاب را بخواند.

بخش اول: معرفی سه دسته‌ی اصلی وارثین

از آن‌جایی که مسئله ارث بسیار مهم است لازم دیده شد که به چکیدۀ برخی از مسائل مهم ارث مطابق فتوای مشهور مراجع اشاره شود؛ تفصیل آن را در رساله‌های فقها باید جستجوکرد.

خویشاوندان نسبی میت که مطابق شریعت اسلام از او ارث می‌برند، سه

دسته هستند به این شرح:

۱- دستۀ اول از ورّاث عبارتند از پدر و مادر و اولاد میت، و با نبودن اولاد، اولادِ اولاد، هرچه پایین روند، هرکدام آنان که به میت نزدیک‌تر است ارث می‌برد؛ و تا یک تن از این دسته وجود داشته باشد دستۀ دوم ارث نمی‌برند.

۲- دستۀ دوم: جدّ و جدّه یعنی پدربزرگ و مادربزرگ، و خواهر و برادر، و با نبودنِ خواهر و برادر، اولاد آنان هرکدام که به میت نزدیک‌تر باشد ارث می‌برد، و تا یک نفر از این دسته باشد، دستۀ سوم ارث نمی‌برند.

۳- دستۀ سوم: عمو، عمه، دایی، خاله و اولاد آنان است، و تا یک نفر از عموها، عمه‌ها، دایی‌ها و خاله‌های میت زنده باشند اولاد آنان ارث نمی‌برند.

اما اگر میت عموی پدری (یعنی عمویی که با میت از یک پدر است و از مادر شریک نیست) و پسر عموی پدر و مادری (یعنی از پدر و مادر شریک باشند) داشته باشد، ارث به پسر عموی پدر و مادری می رسد و عموی پدری ارث نمی‌برد.

۴- در تقسیم ارث هر مرد یک سهم و هر زن نیم سهم می‌برد مثلاً اگر میت یک پسر و دو دختر داشته باشد، برای پسر نصف ارث می‌رسد و نصف دیگرِ ارث بین دو دختر مساوی تقسیم می‌شود.

۵- اگر وارث میت فقط یک نفر از دسته اول باشد مثلاً پدر یا مادر یا یک پسر یا یک دختر تمام مال میت به او می‌رسد و سایر ورثه از دسته دوم و سوم سهمی نمی‌برند.

۶- همچنین است از دسته‌ی دوم و یا دسته‌ی سوم که تفصیل آن را از رساله های مراجع به دست خواهید آورد.

بخش دوم ارائه مسائل کلیدی دیگر ارث

درادامه لازم دیده شدکه برخی از سائرِمسائل مهم ارث نیزبه طور خلاصه مطرح شود که عبارتند از:

۱- اگر زن دائمی بمیرد و اولاد نداشته باشد نصف همه مال را شوهر او و بقیه مال را ورثه دیگرِ زن می‌برند.

۲- اگر زن دائمی بمیرد و از آن شوهر یا از شوهر دیگر اولاد داشته باشد یک چهارم همه مال را شوهرش و بقیه را ورثه دیگرآن زن به ارث می‌برند.

۳- اگر مردی بمیرد و اولاد نداشته باشد، یک چهارم مال او را زن دائمی آن مرد و بقیه مال را ورثه دیگرِمرد می‌برند.

۴- اگر مردی بمیرد از زن فعلی خود یا از زن دیگرش اولاد داشته باشد یک هشتم مال را زن دائمی و بقیه را ورثه دیگرِ آن مرد به ارث می‌برند.

۵- زن از همه اموال منقول شوهرش ارث می‌برد ولی از زمین اعم از زمین خانه، باغ و زمین زراعتی و قیمت آن ارث

نمی‌برد.

۶- بنا به فتوای مشهور و نظر اکثر مراجع عظام؛ زن از خودِ هوای خانه مانند بنا و درخت ارث نمی برد ولی از قیمت آن‌ها ارث می‌برد. [در این مورد فتواهای مراجع مختلف است هر کس مطابق نظر مرجع تقلید خود باید عمل کند]

۷- زن و شوهری که به ازدواج موقت به عقد هم در آمده‌اند از یکدیگر ارث نمی‌برند مگر آن‌که در ضمن عقد ازدواج موقت، ارث بردن را شرط کرده باشند.

۸- اگر زن بخواهد در چیزی که از آن ارث نمی‌برد تصرف کند باید از ورثه

دیگر اجازه بگیرد.

۹- از نظر مراجع عظام ورثۀ میت تا سهم زن را نداده‌اند بنابر احتیاط واجب نباید در بنا و چیزهایی که زن از قیمت آن‌ها ارث می‌برد بدون اجازۀ او تصرف کنند.

۱۰- در هر چیزی که زن از آن ارث می‌برد اگر ورثه آن را بفروشد و با اجازه زن باشد صحیح است واگربدون اجازۀ زن باشد آن معامله نسبت به سهم آن زن باطل است.

۱۱- اگر میت بیش از یک زن داشته باشد چنانچه اولاد نداشته باشد یک چهارم مال آن مرد به طور مساوی بین زن‌های عقدی او تقسیم می‌شود.

۱۲- و اگر چنانچه آن مرد اولاد داشته باشد یک هشتم مال به طور مساوی بین زن‌های عقدی او تقسیم می‌شود. (البته در اینکه با آن‌ها نزدیکی کرده باشد یا نه در فتاوای مراجع اختلاف نظرهایی وجود دارد که باید به آن توجّه داشت).

۱۳- اگر زن را به ترتیبی که در احکام طلاق بیان شده است طلاق رجعی بدهند و در بین عده بمیرد شوهر از او ارث می‌برد.

۱۴- اگر شوهر در طلاق رُجعی زن در بین عدۀ زن بمیرد آن زنِ طلاق شده از آن مرد ارث می‌برد.

۱۵- بعد از گذشتن عده رجعی یا در عدۀ طلاق بائن یکی از آنان (زن یا مرد) بمیرد دیگری از آن ارث نمی‌برد.

۱۶- لباسی را که مرد برای پوشیدن زن خود گرفته است اگر چه زن آن را پوشیده باشد بعد از مردن شوهر جزء مال شوهر است. (مگر آن‌که به فتوای برخی مراجع آن را مرد به زن خود تملیک کرده باشد)

۱۷- قرآن، انگشتر، شمشیر میت و لباسی را که پوشیده است مال پسر بزرگ‌تر است. (به فتوای برخی مراجع اگر از این‌ها بیشتر از یکی مال میت باشد پسر بزرگ‌تر با ورثه دیگر صلح کند.)

۱۸- قضای نماز و روزه پدر با شرایطی که در فقه بیان شده است بر پسر بزرگ‌تر واجب است که بعد از مرگش بجا آورد یا برای انجام آن‌ها اجیر بگیرد.

۱۹- مسلمان از کافر ارث می‌برد ولی کافر اگر چه پدر یا پسر میت باشد از مسلمان ارث نمی‌برد.

۲۰- اگر کسی یکی از خویشان خود را عمداً و به ناحق بکشد

از او ارث نمی‌برد ولی اگر از روی خطا باشد از او ارث می‌برد.

۲۱- اگر کسی بمیرد و زن یا زنان حامله داشته باشد سهم تعدادی را که احتمال می‌دهند، به عنوان پسر کنار بگذارند و بقیه را بین ورثه تقسیم کنند. (امروز در اکثر نقاط جهان این مسئله حل شده است، زیرا با وسایل پیشرفته مثل سونوگرافی، جنسیت و تعدد جنین مشخص می‌شود. البته در برخی روستاها هیچ‌گونه امکانات وجود ندارد که باید به ترتیبی که بیان شد عمل کنند.)

۲۲- اگر در بین ورثه، صغیر یا مجنون وجود داشته باشد یا برخی از وارثین اجازه تصرف در میراث مشترک را ندهند انجام امور مستحب برای میت و نیز تصرف‌کردن سایر ورثه در مال میراث، جایز نیست؛ لذا باید طبق دستور شرع مقدس اول ترکه صورت بگیرد و حق صغیر و مجنون جدا شود و به قیم شرعی

سپرده شود تا حق آنان تلف نشود.⁽¹⁾

۲۳- فرزند خوانده نه محرم است و نه میراث می‌برد.

۲۴- فرزند رضاعی با شرایط خاص محرم می‌شود اما میراث نمی‌برد و نیز از فرزند رضاعی، پدر و مادر که شیر داده‌اند میراث نمی‌برند.

۲۵- خواهران و برادران فرزند رضاعی برای والدینی که شیر داده‌اند، محرم نمی‌باشند و ارث نمی‌برند.

این بود فشرده‌ای از نکات کلیدی مسائل ارث (که از 49 صفحه به 5 صفحه خلاصه کردم) و برای سهولت در کار علمای بزرگوار، از کتب فتوائی مراجع تقلید (حفظهم الله تعالی) برداشت کرده و ارائه دادم؛ تفصیل مسائل و اختلاف نظرها را از رساله‌های عملیه باید به دست آورد.

تذکّری به علما و فرهنگیان

اشاره

اینک تذکر می‌دهم و عرضه می‌دارم: ای علمای عزیز، دانشمندان، مبلغان، خواهران و برادران! عنایت دارید که با توجّه به وضعیّت امروزی و فراموش شدن برخی از فرازهای فرهنگ اسلامی، مسئولیت ما سنگین‌تر و رسالت ما جدّی‌تر شده است.

امیدواریم همه احساس مسئولیت کنند؛ امروز واجب است که مسائل اعتقادی، احکام شرعی، مسائل سیاسی، دستورهای حقوقی و... از هر طریقی و به هر روش ممکن [توسط رسانه‌ها، کتاب‌ها، نشریه‌ها، نمایشنامه‌ها، سخنرانی‌ها و...] بیان شود و به شبهات پاسخ ارائه شود.

این برادر شما خواست یک اشارۀ کوتاهی به فرهنگ وصیت داشته باشد، تا شاید گام خیری باشد برای سعادت و خوشبختی نویسنده و پویندگان حقیقت.

به‌عنوان حسن ختام، این نوشتار را با این دعا به پایان می‌برم.

«اَللَّهُمَّ ٱرزُقنَا حَیَاةً طَیِّبَةً فِی ٱلدُّنیَا وَ ٱلإخِرَةِ وَ ٱحشُرنَا مَعَ مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّل فَرَجَهُم وَ ارزُقنَا فِی ٱلدُّنیَا زِیَارَتَهُم وَ فِی الإخِرَةِ شَفَاعَتَهُم.آمِینَ یا رَبَّ ٱلعالَمِینَ.»

در این بخش، برخی از اشعاری را که درباره‌ی والدین بزرگوارم(ره) سروده ام می‌آورم تا یادگاری باشد از آن دو فرشته‌ی رحمت در زندگانی‌ام و فرازهایی از تاریخ این حقیر.

به یاد مادر مهربانم(ره)

مادرم بود عزادار حسین (علیه السّلام)

داشت با نام حسین(علیه السّلام) ناله و شین

عاشق زینب و زهرا و علی:

گاه می‌گفت حسن گاه حسین(علیهماالسّلام)

نماز مادر

چه خوب راز و نیازی داشت مادر

عجب سوز وگدازی داشت مادر

سحرگاهان وگلبانگ اذانش

به شوق او نمازی داشت مادر

یادی از پدر مرحومم سید مسلم مدرسی(ره)

(همو که دارای کرامات عجیبی بود«رحمة الله علیه»)

خورشید از آن پیرهنت رفت به افلاک

آن جلوۀ ممتاز تو در پرده نهان شد

در هر قفسی بی نفسی مانده گرفتار

بشکستی قفس جلوه خورشید عیان شد

تک ستاره (پدرجانم!)

پدر خورشید تابانم تو بودی

همای روح پیمانم تو بودی

نگاهت جلوه ای از آسمان بود

چراغ نور بارانم تو بودی

به نور تابناکت پرگشودم

زلال مهر یزدانم تو بودی

چه خوش بودآن دعاهایت پدرجان

نسیم هر گلستانم تو بودی

به عمق سینه ام نور کلامت

معلم در دبستانم تو بودی

به چشمم گَردِپایت سرمه می شد

صفای چشم و هم جانم تو بودی

فراقت سینه ام را می گدازد

شعاع صبح خندانم تو بودی

چرا کردی غروب ای تک ستاره

فروغ صد شبستانم تو بودی.

دعای بابا

عجب لطف وصفایی داشت بابا

و هم راز و ثنایی داشت بابا

زیارت کردنش رضوان وکوثر

برای ما دعایی داشت بابا

مدرسی حجازی، تهران، 2/ 6/ 1379

دعای مادر

دعای مادرم نور و ضیا داشت

نوازش های او عشق خدا داشت

به این فرزند نالایق که بودم

زعمق جان خود هر دم دعا داشت

توجه

تا این جا کتاب وصیت و دستور آن و نیز داستان‌ها و مطالب مهم دیگر مطرح شد. اینک دو نمونه فرم وصیت برای خانم‌ها وآقایان ارائه می‌شود تا از روش آن استفاده شود.

یک امر مهم فراموش شده

برخی از مؤمنان در سفر نمازهای شان فوت شده است و نمازهای چهار رکعتی در سفر قصر (شکسته) می‌باشد، باید قضای آن را شکسته انجام دهند و باید در وصیت‌نامه نیز روشن کنند تا شکسته انجام شود. [نباید غفلت کرد].

خاتمه: فرم و الگوی وصیت نامه

برای راهنمائی وسهولت در نوشتن وصیت نامه دو قسم فرم تنظیم شده است، یک فرم برای آقایان ویک فرم برای خانم ها تا برای وصیت نامه نوشتن ازآن ها استفاده شود.[البته بهتر است که فرم در دفتر چه پیاده شود ووصیت نوشته شود وکتاب مورد مطالعه باشد).

روش نوشتن وصیّت‌نامۀ آقایان

اینجانب: .....................شهرت: .............................

فرزند: ....................................................... متولّد: ............./ ................./ .................. شماره شناسنامه: ................................... صادره از: ............................ ساکن: ............................... مقلّد: ................................................. تاریخ حساب سال: روز:.................. ماه:................... در حال اختیار و عقل، در پیشگاه خدای بزرگ (جلّ جلاله) شهادت می‌دهم به وحدانیّت او، رسالتِ پیامبران الهی: (از حضرت آدم(علیه السّلام) تا حضرت محمّد(صلّی الله علیه و آله وسلّم ))، خاتمیّت پیامبر گرامی اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم )، امامتِ أمیرالمؤمنین علی(علیه السّلام) و یازده فرزند معصوم آن بزرگوار:و به عصمت اُمُّ الائمه حضرت زهرا(علیهاالسّلام) و به حقّانیت دین مبین اسلام و قرآن عظیم الشأن؛ و ایمان دارم به این‌که مرگ حق است و باور دارم که بهشت و جهنم، حشر و نشر، حساب و کتاب، میزان و صراط، مکافات و مجازات از طرف خدای حکیم و عادل حق است، و من به رحمت خدای مهربان و شفاعت پیامبرگرامی اسلام(صلّی الله علیه و آله وسلّم )و ائمۀ معصومین(علیهم السّلام) و حضرت زهرا(علیهاالسّلام) امیدوار هستم. من، بندۀ الله، با اعتقادکامل به اصول و فروع اسلام، و عذر تقصیر به پیشگاه ارحم الراحمین، با توجّه به دستور خدا و رسول خدا(صلّی الله علیه و آله وسلّم ) و ائمه معصومین(علیهم السّلام) وصیّت شرعی خویش را به این شرح ارائه

می‌کنم: وصیّ خود آقای .............................فرزند ............................... به شماره‌ی شناسنامه‌ی ......................................... و ناظر وصیّت، جهت حسن اجراء آقای/خانم .............................. و قیم فرزندان صغیرم جناب آقای ............................... را تعیین کردم.

امضاء وصی: ......................... امضاء ناظر:

امضاء قیّم فرزندان ..........................

شرح کامل وصیت:

مواردی که باید به آن عمل شود عبارتند از:

محل دفن؛ غسل، نمازمیّت و کیفیّت خاک‌سپاری:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

حلّیت‌خواستن از مؤمنین:

....................................................................................................................................................................................................................................

نماز وحشت:

........................................................................................................................................................

تشییع:

........................................................................................................................................................

مراسم‌تعزیه:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

نماز قضا شدۀ یومیه:

............................................................................

....................................................................................................................................................................................................................................

نماز آیات:

........................................................................................................................................................

روزۀ قضا شده:

....................................................................................................................................................................................................................................

سهم مبارک امام(علیه السّلام):

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

سهم سادات عظام:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

زکات و زکات فطره:

..................................................................................................................................................................................................................................

............................................................................

مظالم العباد:

....................................................................................................................................................................................................................................

حجّ نیابتی:

....................................................................................................................................................................................................................................

کفّارات:

....................................................................................................................................................................................................................................

............................................................................

آن چه باید اجرا شود اگر از اصل ترکه حساب نمی‌شود از ثلث مالم برداشته شود و بقیۀ ثلث در مواردی که تعیین می‌کنم مصرف شود. «دربارۀ وجوهات و مسایل شرعی باید از مرجع تقلید و یا وکیلش دستور گرفت» مثلاً برای صدقه هایی جاریه (مثل مسجد، مدرسه، وقف قرآن، وقف کتاب، ساختن درمانگاه، خیریه و... مطابق وصیت عمل شود)

مبلغ .............................................. برای بستگانم: برادران، خواهران و ....................................................................................................................................................................................................................................

بدهکاری‌های من از این قرار است:

مهریۀ زوجۀ دائمی من، خانم ..................................... فرزند ................................ شماره شناسنامه ................................................. صادره از ...................................................... مبلغ/تعداد ............................................ و ....................................................

............................................................................

........................................................................................................................................................

برای نذر شرعی: ............................................................................

برای غیر بستگانم: ............................................................................

کسانی‌که به من بدهکار می‌باشند (طلبکاری‌های من) با چک یا بدون چک عبارتند از:

...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

........................................................................................................................................................

ورثۀ قانونی (حصر وراثت)

ورثۀ قانونی من عبارتند از:

پدر ........................................ مادر ....................................... همسر یا همسران به نام‌های 1.................................................2.....................................................3............................................

فرزندان کبیر من به نام‌های: (1....................................................2......................................... 3....................................................4....................................................5............................................. 6....................................................7.................................................... 8............................................... 9....................................................10...................

فرزندان صغیر من: (1.........................................................2..............3....................................................4....................................................5............................................. 6....................................................7....................

برای فرزندان صغیرم، جناب .......................................................................................... فرزند ....................................................... را قیِّم، تعیین کردم تا سرپرستی اطفالم را به عهده داشته و از حق و اموال شان مطابق شریعت مقدّس اسلام نگهداری

نماید و او را به تقوا و امانتداری سفارش می‌کنم، و باید مطابق دستور مرجع تقلید و علما عمل کند و به امور دینی فرزندانم بیشتر توجّه داشته باشد.

سایر موارد:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

حق الزّحمۀ وصیّ: ..................................................................................................................................................

حق الزّحمۀ

ناظر:....................................................................................................................................................

حق الزّحمۀ قیّم فرزندان صغار:.............................................................................................................................................................................................................................

فَمَن بَدَّلَهُ بَعدَ ماسَمِعَهُ فَإِنَّمَا إِثمُهُ عَلَی الَّذینَ یُبَدِّ لُونَهُ ...

هرکسی که وصیتم را پس از آن که شنید تغییر دهد گناه آن برکسی است که

آن را تغییر دهد، خدا شنوا و آگاه است. (کسی حق ندارد وصیت میت را تغییر دهد یا مخالف آن عمل کند)

ه- شمسی: / / 13

ه- ق: / / 14

میلادی: / / 20

امضای وصیّت کننده: ...............................................

امضای وصیّ: .......................................... امضای ناظر: ............................................

امضای قیّم:...............................................

امضای شاهدها: 1- ............................................. 2- .............................................

3- ........................................................................ 4- ...............................................

تذکّر: خوب است که وصیّت‌نامۀ مهم آقایان وخانم ها، در سه نسخه باشد. (یک نسخه دست وصی، یک نسخه دست ناظر و یک نسخه دست شخص وصیت کننده و در صورت نیاز یک نسخه به مرکز دینی یا در شعبۀ مناسب دولتی نگهداری شود.)

ملاحظات:..........................................................................................................................................

............................................................................

....................................................................................................................................................................................................................................

دفترچۀچک‌ها، طلبکاری‌ها و بدهکاری‌ها:........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ملاحظات:.......................................................................................................................................

............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ثبت عمدۀ اموال منقول و غیر منقول:

منزل:.....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

مغازه:..........................................................................................................................................................................................................................

........................................................................................................................................................

سرقفلی:...........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

....................................................................................................................................................................................................................................

وسایل نقلیه: .......................................................

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................زمین:....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................باغ:...............................................

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................سایر دارائی و ثروت: ....................................................................................................................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................

حساب جاری بانک و حساب پس انداز: ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................سایر موارد: ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................این بود فرم وصیت‌نامۀ آقایان. و در امور واجب.

واجب است که خانم‌ها نیز وصیّت‌نامه داشته باشند. روی برخی

ملحوظات،فرم وصیت‌نامۀ خانم‌ها جداگانه ارائه می‌شود. [و این خود شخصیت دادن برای زنان است.]

روش نوشتن وصیّت‌نامۀ خانم‌ها

اینجانب: ................................................... شهرت: ..................................................

فرزند: ...................................................... همسر: ..................................................... متولّد: ............./ ................./ .................. شماره شناسنامه: ................................... صادره از: ............................ ساکن: ............................... مقلّد: ................................................. تاریخ حساب سال: روز:.................. ماه:................... وصیّ خود آقای ....................................... فرزند ............................................ را با نظارت آقای ............................................ قرار دادم.

شرح وصیّت:

محل دفن؛ غسل، نماز و کیفیّت خاک سپاری و...............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

حلّیت خواستن از مؤمنین: ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................نماز وحشت:..............................................

........................................................................................................................................................تشییع:..........................................................................................................................................................................................................................مراسم تعزیه:............................................................................................................................................................................................................................نماز قضای یومیه: ....................................................................................................................................................................................................................................

نماز آیات و:................................................................................................................................................

............................................................................

روزۀ قضا:..............................................................................................................................................................................................................................سهم مبارک امام(علیه السّلام): ................................................................................................................................................................................................................

سهم سادات عظام: ....................................................................................................................................................................................................................................مظالم العباد:

................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

حج نیابتی: ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

کفّارات:......................................................................................................................................................................................................................................................................................................توضیح

دربارۀ مهریه: .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................

توضیح دربارۀ اموال و میراث پدری: ....................................................................................................................................................................................................................................

............................................................................

ورثۀ قانونی(حصر وراثت)

ورثۀ قانونی من عبارتند از:

پدر ...................................................... مادر ......................................................... و همسرم به نام .........................................................

فرزندان کبیر من به نام‌های: (1....................................................2......................................... 3....................................................4....................................................5............................................. 6...................................................

.7.................................................... 8............................................... 9....................................................10....................................................

فرزندان صغیر من: (1.........................................................2............................................... 3....................................................4....................................................5............................................. 6....................................................7....................

سایر موارد: ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................

..................................................................................

حق الزّحمۀ وصیّ: ........................................................................................................................................................

حق الزّحمۀ

ناظر:.................................................................................................................................................

ملاحظات:...................................................................................................................................................................................................................................................................................................

ه- شمسی: / / 13

ه قمری: / / 14

میلادی: / / 20

امضای وصیّت کننده: ...............................................

امضای وصیّ: .......................................... امضای ناظر: ............................................

امضای قیّم:...............................................

امضای شاهدها: 1- ............................................. 2- .............................................

3- ......................................................... 4- ...............................................

برخی از مسائل قابل توجه:

1.خود شخص با توجه به شرایط پیش آمده می تواند وصیت خود را تجدید ویا تغییر دهد.

2.کسی دیگرحق ندارد وصیت کسی را بدون اجازۀ شخص او تغییر دهد.

3.پنهان کردن وصیت باعث مشکلات و خطرناک است. و نیز زمینه‌ساز حرام خواری و فساد خواهد بود.

تجدید نظر یا مطالب ضروری دیگر:

....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................

............................................................................

چند تذکرمهم و قابل توجه:

وصیت نامۀ خود را توسط یک عالم بنویسید. (اگرچه خرج و هزینه داشته باشد اجر و ثواب خواهد داشت)

در حل و فصل مسائل به مرجع تقلید یا وکیلش مراجعه کنید.

امضای وصی، قیِّم، ناظر و شاهدها فراموش نشود.

اگر وصیت نامۀ شما مهم است و احتمال نابودکردن یا تغییردادن آن است، چند نسخه تکثیر کرده آن را رسمی و قانونی بسازید و در جاهای مهم بگذارید.

هر آنچه وصیت می‌کنید باید مطابق فتوای مرجع تقلید باشد.

به برخی آقایان اخطار می‌شود و جدی تذکر داده می‌شود: اگر مسئله‌ای را بلد نباشید مخصوصاٌ تقسیم میراث، ابداٌ مداخله نکنید و متوجه باشید که مدیون نشوید که سخت خطرناک است؛ حق الناس حتی با شهید شدن هم بخشیده نمی شود.

منابع عمدۀ تحقیق [ذکرمنبع دلیل تأیید نمی‌باشد]

1375

17.و...

آثار چاپ شدۀ مؤلف

زمزم نور (دائرة المعارف حرمین) چاپ دوم.

خوشه‌های خورشید در سوریه.

ارمغان ازدواج (ارمغان1) چاپ سوم.

گلواژه‌های معارف (1) چاپ پنجم.

کتاب حاضر (وصیّت‌نامه) چ چهارم. با اضافات مهم.

ارمغان تربیت (ارمغان3) چاپ اول. در 3000نسخه

درفش آفتاب ؛ مجموعه شعر«1» ،چاپ اول.

دفترچۀ ازدواج (نکاح‌نامۀ رسمی) جالب.چ هفتم.

مژده های فرهنگی و تاریخی

ان شاءالله به زودی بخشی از شعرهایم را چاپ خواهم کرد.

و نیز کتابی دربارۀ انقلاب اسلامی چهار کنت و کتابی دربارۀ شهدای روحانیت و دانشمندان تحت عنوان (علمای شهید شیعه افغانستان )را زیر دست دارم اگر گزارش هایی داشته باشید ارائه فرماییدتا ان شاءالله چاپ شود.

آثار چاپ نشدۀ مؤلف

همگام با فرشتگان (با زائران عراق). آمادۀ چاپ.

ارمغان خانواده (ارمغان 2). در راه است.

آبشارهای رحمت.

عقاید.

برگی از انقلاب اسلامی.

شکوفه‌های یاس (اَشعار مدرّسی حجازی). آمادۀ چاپ.

صلوات (ارمغان محبوب).

درس‌هایی پیرامون وهّابیّت.

پاسخ به پرسش‌های دینی.

حدیث منزلت.

عالمان شهید شیعه افغانستان

مقالات.

تحقیق درباره امامت.

20.مصاحبه‌ها وکارشناسی معارف در رادیوها.

گلواژه‌های معارف(2).

از کوی دوست (خاطراتی ازسفرحج.)

مؤسسه قرآنی - پژوهشی پیامبر رحمت(صلّی الله علیه و آله وسلّم )

در موارد زیر اعلام آمادگی می‌شود:

پاسخ به سؤالات شرعی، مشاوره حضوری در زمینه‌های مختلف؛

امور حج، عمره، عتبات و...؛

سخنرانی و برنامه‌های فکری، فرهنگی، تبلیغی و آموزشی؛

مراسم عقد و دفترچه ازدواج (صدور عقدنامۀ شرعی و قانونی)؛

کتاب‌ها و سی‌دی‌های فرهنگی؛

کلاس‌های تجوید قرآن، احکام، عقاید، اخلاق و...؛

ارائۀ کتاب‌های مؤلف با تخفیف ویژه؛

توزیع کتاب‌های رایگان برای کتابخانه‌ها، مدارس، مساجد و...؛

تلفن تماس: 09153226324 (مدرّسی حجازی) 09307690905

برای دریافت کتاب و نکاحنامه (دفترچه ازدواج) 09015531657

یاد آوری های مهم:

در کتاب گلواژه‌های معارف، مهم‌ترین مطالب ضروری را نوشته‌ام (اصول دین، فروع دین، مسائل شرعی، مسائل عقد، آداب نوزادان، آداب اموات، تلقین، نماز میت، دعا و...)

شایسته است که این کتاب را داشته باشید و به دوستان تحفه بدهید.

کتاب ارمغان ازدواج (ارمغان1) گنجینه اسراری است برای نسل جوان ( اعم از پسران و دختران)

ارمغان تربیت (ارمغان 3) نمونه دانشکده کودک و نوجوان است. این کتاب تازه چاپ شده است و برای هر خانواده لازم و مفید است. فهرست ها رایک بار مطالعه فرمایید.