جوانی فرصت نوآوری و شکوفایی
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
عنوان و نام پدیدآور : جوانی فرصت نوآوری و شکوفایی/ تهیه و تنظیم موسسه امام هادی علیهالسلام .
مشخصات نشر : قم: پیام امام هادی، ۱۳۸۷.
مشخصات ظاهری : ۲۰۸ ص.: مصور، عکس؛ ۱۱×۲۰ سم.
شابک : ۱۶۰۰۰ ریال978-964-8837-17-1: ؛ ۳۰۰۰۰ ریال(چاپ سوم)
وضعیت فهرست نویسی : فاپا
یادداشت : چاپ سوم: تابستان ۱۳۸۹.
یادداشت : کتابنامه: ص.[ ۱۹۵]- ۲۰۱؛ همچنین به صورت زیرنویس.
موضوع : جوانان مسلمان
موضوع : جوانان -- جنبههای اخلاقی
موضوع : مشاهیر -- سرگذشتنامه
موضوع : شهیدان مسلمان
شناسه افزوده : موسسه امام هادی (ع)
رده بندی کنگره : BP۲۳۰/۱۶۵/ج۸۷ ۱۳۸۷
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۸۳
شماره کتابشناسی ملی : ۱۶۷۱۰۹۳
در این کتاب بر این نکته تأکید شده که جوانان مظهر نوآوری و شکوفایی می باشند و برای قرار دادن ایشان در این مسیر، باید از آیات قرآن، روایات، سیرۀ رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه اطهار علیهمالسلام استمداد طلبید.
این کتاب در سه بخش نوشته شده است:
بخش1) ویژگی های جوانان با استفاده از احادیث، امثال، اشعار
بخش2) سفارشاتی به جونان و آنها که در زندگی جوانان نقش دارند.
بخش3) معرفی صد شخصیت موفق که در جوانی دارای نوآوری و ابتکار بودهاند.
کل کتاب در 208 صفحه به مناسبت سال نوآوری و شکوفایی (سال 1387) تدوین شده است.
بسم الله الرحمن الرحیم
عزیزم از جوانی به اندازه ای که باقی است استفاده کن که در پیری همه چیز ازدستت میرود.حتی توجه به آخرت و خدای تعالی توصیه امام(رحمة الله) به فرزندشان (1)جوان ایرانی جوانی است مومن . پاکدامن . پاک گوهر دارای زمینه های دینی بسیار زیاد . مایل به جنبه های معنوی مقام معظم رهبری مدظلالعالی (2)
سال 1387 شمسی از سوی رهبر فرزانۀ انقلاب اسلامی، به نام سال نوآوری و شکوفایی نامگذاری گردید، از این رو مؤسسّۀ امام هادی علیه السلام بر آن شد تا در تبیین بخشی از این موضوع تلاشی را آغاز نموده و نتیجۀ آن را به جامعه عرضه کند؛ چنان که در سالهای گذشته نیز به مناسبت نام هر سال اثری مناسب ارائه نمود.
روشن است در مسیر نوآوری و شکوفایی بیشترین نقش از آنِ جوانان است؛ زیرا شخصیّت جوان مظهر شکوفایی و فکر او نیز به اقتضای طبیعت جوانی مهیّا برای نوآوری است، که در صورت قرار گرفتن در مسیری شایسته، تحقّقِ نوآوری و شکوفایی را به راحتی میتوان در او مشاهده نمود.
بامطالعه در سیرۀ رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم میبینیم آن حضرت از جوانان در کارهای مهم و خطیر استفاده میکردند بگونهای که مورد اعتراض مشایخ
و سالخوردگان قرار میگرفتند ولی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در موضع خود باقی مانده و تحت تأثیر آن سخنان قرار نمیگرفتند.
بطور مثال آن حضرت قبل از حرکت به مدینه، جوانی به نام مُصْعَب بن عُمَیر را برای ارشاد مردم مدینه و ایجاد هماهنگی و اتحاد و زمینه سازی برای پذیرش و نشر اسلام به آن شهر فرستادند و او نیز در آن امر خطیر موفق شد، همچنین پس از فتح مکه عَتّاب بن اسید ، جوان بیست و یک ساله را به عنوان والی مکه در آن شهر گماردند، و برای جهاد با لشگر رُم، و اُسامة بن زید را که جوانی هجده ساله بود به فرماندهی سپاهی گماردند که رؤسای قبائل و بزرگان عرب در آن بودند.
از این رو مؤسسه بر آن شد تا برای آمادگی روحی و روانی جوانان و پذیرش مسئولیتهای مهم و مورد نیاز کشور، ویژگیهای برجسته جوانی را به خود جوانان و اطرافیان ایشان معرفی کرده و نمونههایی از الگوهای کامیاب را نشان دهد.
این نوشتار در سه بخش زیر تقدیم میگردد:
در بخش اوّل سعی شده با استفاده از آیات نورانی قرآن کریم، احادیث، مثالها، پندها و اندرزها، اشعار
و... ، به بررسی ویژگیهای جوانان پرداخته شود.
در بخش دوم در قالب سفارشاتی به اطرافیان جوان و نیز حرفهایی خودمانی با جوانان عزیز، برخی لوازم و زمینههای رسیدن به شکوفایی و نوآوری این نسل، مورد بررسی قرار گرفته است.
و در بخش سوّم صد شخصیّت موفّق معرفی شده، که در ایّام جوانی به نوعی دارای نوآوری، ابتکار و افتخار بودهاند.
از همکارانمان در مؤسسه و همچنین کمیتۀ حمایت از فعّالیّتهای مؤسسّات فرهنگی و هنری که در این کتاب ما را یاری کردهاند تشکّر میشود.
امید است این پژوهش اندک، رضایت خاطر حضرت بقیة اللّٰه الاعظم امام زمان - عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف - را فراهم آورده و در پرورش فکری و روحی جوانان عزیز این مرز و بوم، نقشی مؤثّر ایفا نماید.
قم - مؤسّسۀ امام هادی علیه السلام زمستان 1387.
مقام معظم رهبری مدظلالعالی
باید شعار نوآوری و شکوفایی را همچنان باجدیت پیگیری کنیم تا به فضل الهی نه نقطه ای که شایسته ملت ایران است برسیم (1)
1) (1)) . پیام نوروزی 1388..
حضرت آیة اللّٰه العظمی خامنهای مد ظله العالی
در ابتدای سال نوآوری و شکوفایی (1387ش)
«... اگر بخواهیم در صحنۀ قدرتیابی ملّت ایران پیش برویم و به هدفهای خود دست پیدا کنیم، ملّت و دولت باید به یکدیگر دست دوستی و همکاری کامل بدهند ؛ همچنانی که بحمداللّٰه ملّت همواره پشتیبان مسئولان بوده است، باید این پشتیبانی - هر چه بیشتر - ادامه پیدا کند و ملّت و دولت با یکدیگر همکاری کنند. قشرهای گوناگون ملّت ایران، قشر عالمان و فرزانگان و محقّقان، قشر دانشجویان، قشر کارگران و کشاورزان، قشر سرمایهگذاران و کسانی که قادرند با سرمایهگذاری خود ملّت را به پیش ببرند، مدیران بخشهای گوناگون مؤسّسات دولتی و غیر دولتی، همۀ اینها باید احساس بکنند که بار سنگین پیشرفت کشور بر دوش آنهاست و تکلیفی است الهی و مردمی و نتائج انجام این تکلیف
عاید همه خواهد شد و همه - و بیش از همه، خود آن کسانی که این تکلیف را به بهترین وجهی انجام دادهاند - از آن سود خواهند برد.
من برای این سال دو چیز را انتظار میبرم؛ یکی اینکه در همۀ بخشهایی که گفتیم باید نوآوری بوجود بیاید ؛ مسئولان دولتی در روشهای اقتصادی، در روشهای سیاسی و دیپلماسی، در پیشبرد کشور به سمت علم و تحقیق، در گسترش فرهنگ مطلوب در میان کشور، در ارائۀ خدمات به همۀ قشرها بخصوص قشرهای محروم و مظلوم، در آبادانی کشور، آحاد مردم در دانشگاهها، در بنگاههای اقتصادی، در دستگاههای گوناگون اجتماعی و خدماتی، هر کدامی نیاز دارند در کار خود و در عرصۀ فعّالیّت خود نوآوری کنند؛ این نقطۀ اولی است که مورد انتظار ماست. در این سال باید نوآوری فضای کشور را فرا بگیرد و همه خود را موظّف بدانند که کارهای نو و ابتکاری را - در سایۀ مدیریت صحیح و تدبیر درست - در فعّالیّت کشور وارد کنند.
انتظار دوم این است که فعّالیّتهایی که در سالهای گذشته انجام گرفته است ، کارهایی که دولت کرده است، سرمایهگذاریهای بزرگی که مسئولان گوناگون و آحاد
مردم در بخشهای مختلف - چه سرمایهگذاری مادّی، چه سرمایهگذاری معنوی - انجام دادهاند، اینها به شکوفایی برسد و مردم نتایج آن را در زندگی خود حس کنند .
برخی از کارها امروز آغاز میشود، لکن به زودی نتیجۀ خود را نشان نمیدهد؛ کارهایی که در سالهای اخیر انجام گرفته است و همچنین بسیاری از کارهایی که در طول سالهای گذشته انجام گرفته است، باید نتایج خود را به تدریج به مردم نشان بدهد و کام مردم را شیرین کند؛ باید آنچه را که کاشتهایم، شکوفا بشود و به مردم ثمر بدهد.
لذا من امسال را «سال نوآوری و شکوفایی» مینامم
و انتظار دارم که ان شاء اللّٰه هم در زمینۀ نوآوری و هم در زمینۀ شکوفایی، ملّت ما شاهد نتایج شیرینی باشند و سال را ان شاء اللّٰه به بهترین وجهی، با عزّت، با موفقیّت، با کامیابی و شادابی و با توان بیشتر به پایان ببرند». (1)
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری مد ظلّه العالی.
شناخت ویژگیها و قابلیّتهای جوانان، هم برای استفادۀ خود آنها در راه تعالی و هم برای اطرافیان در برخوردها و انتظارها ضروری است.
ویژگیهای دوران جوانی بر دو گونهاند:
الف) ویژگیهای مثبت، سازنده و با برکت در انسان مانند: کار و تلاش، استقلال، عزّت نفس، ارادۀ قوی، کسب علم و حکمت، حقپذیری، پاکدلی، ابتکار و نوآوری و... .
ب) ویژگیهای منفی و مخرّب مانند: خود دوستی و مال دوستیِ مفرط، طمع، حسد، بیتوجّهی به حقوق دیگران، خشم، تبعیّت از شهوات، بخل، پرخوری، پرخوابی، پرحرفی، بیغیرتی، خیالپردازی و... .
در این بخش چند نمونه از مهمترین ویژگیهای ایّام جوانی ، با استفاده از تعالیم ائمه اطهار علیهم السلام و نیز روانشناسان و اساتید فن مرور خواهد شد.
پذیرش حق از ویژگیهای بارز جوانان و از بهترین نعمات الهی است که خداوند در وجود انسان به امانت گذارده است. این خصوصیّت در عامۀ مردم وجود داشته اما در نهاد نوجوانان و جوانان آشکارتر است.
به یک ندم برهاند حق ار بود یکدم زبان و سینۀ حقگوی و حقپذیر مرا (1)
گویند مردی به نام «ابو جعفر احوَل» که از مبلّغان تشیّع و دوستان امام صادق علیه السلام بود، روزی شرفیاب محضر آن حضرت شد، امام علیه السلام از او سؤال کرد: «مردم بصره را در پذیرش آئین تشیّع چگونه یافتی؟» عرض کرد: عدّۀ اندکی تعالیم اهل بیت علیهم السلام را پذیرفتند.
امام علیه السلام فرمود: «توجّه خود را به نسل جوان معطوف دار و نیروی خویش را در راه هدایت آنان به کار انداز، زیرا جوانان زودتر حق را پذیرفته و سریعتر به هر خیر و صلاحی میگرایند ». (2)در این حدیث امام صادق علیه السلام ضمن تصریح به صفای باطن و فضیلت دوستی نسل جوان، یادآور
شدهاند که روح جوان، خوبیها را زودتر میپذیرد، و به صفات انسانی سریعتر تمایل پیدا مینماید. (1)
پاکدلی از جمله خصائص زیبا و پسندیدۀ ایّام جوانی است.
پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم پیرامون این موضوع چنین میفرمایند:
«به شما دربارۀ جوانان به نیکی سفارش میکنم که آنها دلی رقیقتر و قلبی فضیلتپذیرتر دارند.
خداوند مرا به پیامبری برانگیخت تا مردم را به رحمت الهی بشارت دهم و از عذابش بترسانم.
جوانان سخنانم را پذیرفتند و با من پیمان محبّت بستند، ولی پیران از قبول دعوتم سر باز زدند و به مخالفتم برخاستند». (2)
آری، جوانان همچون مزارعی هستند که سزاوار است با بذری سالم، سرزمین وجودشان آباد شود. آنان از آمادگی و نشاط بالایی برای پذیرش مطالب
برخوردارند. زیباترین تمثیل برای به تصویر کشیدن این حالتِ جوانان، در کلام حضرت علی علیه السلام تجلّی نموده که زمینۀ وجودی جوان را همچون زمینی بکر و آماده، معرّفی مینمایند:
«دل جوان مانند زمینِ آمادهایست که از هر سبزه و گیاه خالی باشد، هر بذری که در آن افشانده شود میپذیرد و در آغوش خود به خوبی میپرورد». (1)
میل به اظهار وجود و اثبات شخصیّت برای جوانان، یکی از طبیعیترین حالات روانی آنها است که به قضاء حکیمانۀ الهی در نهادشان قرار داده شده است. (2)جوان چون در حال تکوین هویّت جدید خود است، مایل است شخصیّت جدید او به رسمیّت شناخته شود. (3)یکی از بهترین موارد اظهار وجود در جوانی، توسط حضرت ابراهیم علیه السلام صورت گرفت. آنگاه که او با همان
سنین کم در مقابل بت پرستیِ قوم خود قیام نمود. قرآن کریم از زبان بتپرستان چنین میفرماید: «قالُوا سَمِعْنا فَتًی یَذْکُرُهُمْ یُقالُ لَهُ إِبْراهِیمُ »
گفتند: شنیدهایم جوانی که به او ابراهیم گفته میشود از آنها (بتها) به بدی یاد کرده است.
باید دانست جوانان عاشقِ اثبات شخصیّت خود هستند و به هر کاری که باعث شهرت و خودنمایی آنان گردد یا نشانۀ نیرومندی و قدرتشان باشد، رغبت بسیار دارند. پس چه بهتر است که این خودنمایی و اظهار وجود در مسیر پاکدامنی و کمال او قرار گیرد. زیرا کسی که برای خود شخصیّت قائل است، تمایلات پست حیوانی و شهوات، در پیش روی او خوار و ذلیل میباشد. (1)
«ابتکار» به معنای قوّۀ اختراع، روش و یا چیز بی سابقهای را به وجود آوردن به کار میرود.
«نوآوری» نیز به معنای پدید آوردن چیزهای نو به ویژه روشهای نو در علوم و صنایع است (2)که البته
میتوان گفت ابتکار و نوآوری به نوعی مترادف هستند.
ابتکار و نوآوری نیرویی است گرانبها که خداوند در مسیر تکامل انسان به همه، خصوصاً جوانان عطا فرموده و انسان را به استفاده از این قوّه راهنمایی نموده است.
برخی این موهبت الهی را غنیمت شمرده و تمام قوای فکری و جسمی خود را در جهت بهرۀ کامل از این موهبت بسیج مینمایند. برخی هم به این هدیۀ خداوندی توجّهی ندارند.
اما در مجموع میتوان گفت که علاقه به انجام کارهای نو و افکار جدید یکی از تمایلات و ویژگیهای مثبتی است که در همۀ جوانان (به جز موارد اندک) به طور طبیعی وجود دارد.
جوانان پیگیر مطالب تازه و سبکهای نوین روزگار خود میباشند. با کمال دقّت به سخنان جدید گوش فرا میدارند و پیرامون مطالب نو با علاقۀ فراوان گفتگو میکنند، همچنین مایلند در زندگی برنامههای جدیدی را برای خود انتخاب کنند و روشهایی را غیر از روش دیگران برگزینند. (1)
1) (1)) . نگاه کن به: جوان از نظر عقل و احساسات، ج 2، ص 105..
بدین معنا که کسی خود را از دیگران برتر و بهتر بداند و در این صدد باشد که در مال و منال و شهرت و نام و نشان بر دیگران تفوّق جوید تا نظر اشخاص را به خود جلب نماید که این از نکوهیدهترین روشهایی است که در اسلام بسی از آن مذمّت شده است.
متأسّفانه برخی جوانانی که با عقل و هوش فوق عادی آفریده شدهاند یا این که صورتی زیبا، اندامی موزون و آهنگی گرم دارند و یا... ، در خود احساس برتری و مزیّت میکنند و خویشتن را فوق مردم میبینند که این احساس آنها، باعث تکبّر و خودپسندیشان شده و در نتیجه دیگران را به دیدۀ تحقیر و پستی مینگرند. (1)باید توجه داشت کسانی که این گونه با مردم تعامل داشته و به دیگران فخر میفروشند از محبّت و دوستی خدا دورند.
1) (1)) . نگاه کن به: جوان از نظر عقل و احساسات، ج 2، ص 19..
به این نکته توجه شود که در نظر گرفتن نیروهای مثبت و به کارگیری آنها برای رسیدن به کمالات علمی و معنوی، کار پسندیدهای است که مرز آن از خود برتر بینی جداست.
دین اسلام، اولین و مهمترین نشانۀ قدرت و برتری هر فرد را در پیکار با غرائز و پیروزی بر تمایلات نفسانی خود میداند. به عبارت کوتاهتر، از نظر اسلام قهرمان کسی است که با ارادۀ آهنین بر نفس خود غلبه کند و حاکم بر تمایلات غریزی خویش گردد. از امیرالمؤمنین علی علیه السلام نقل است که فرمودند:
«من أعجب بحُسن حالته، قَصَّر عن حُسن حیلته»
«هر که از نیکویی حالت خود دچار خودپسندی و غرور شود از چاره اندیشی درست در کار خود فروماند». (1)
از آنجایی که جوانان اثر پذیرند، روحیۀ تقلید در ایشان قوی است، ولی باید این روحیه را در مسیر صحیح هدایت کرد زیرا تقلید دو گونه است:
الف: تقلید بدون دلیل
1) (1)) . میزان الحکمه، ج 7، ص 3452..
ب: تقلید از روی آگاهی و خرد
تقلید بدون دلیل و کورکورانه، شایستۀ مقام انسانی نیست. اما تقلید خردورزانه و از روی منطق، باعث پیشرفت، کمال و در واقع اسوه قرار دادن نیکان و تلاشگران است.
از این رو بجاست تا جوانان میهن اسلامی ایران، برای رسیدن به اوج کمال در عرصههای علمی، معنوی، فرهنگی، ورزشی و... ، همواره از اندیشمندان علمی و اخلاقی، مخترعین و مبتکرین بزرگ و ورزشکاران قهرمانی که روحیۀ گذشت، مردانگی و پهلوانی در آنان عیان است، الگو گیرند و تلاش آنها را برای رسیدن به مدارج عالی، مدّ نظر قرار دهند.
از بارزترین ویژگیهای طبیعی ایّام جوانی که گاه پیران و بزرگسالان نیز به آن مبتلا میشوند، استفاده نکردن از تجربیات گذشتگان است.
رهایی از این خامی با قبول نصیحت خردمندان و والدین، مشورت کردن با آنان و برخی راههای دیگر امکانپذیر است. البته بعضی از جوانان از نصیحت
گریزانند و از مشورت با بزرگترها امتناع دارند و اینجا هنر بزرگترهاست که با شخصیّت دادن، دوستی و تبادل فکر با جوانها، نظر آنها را برای استفاده از تجربه، خیرخواهی و مشورت جلب کنند.
امام خمینی رحمه الله در جملاتی کوتاه اطرافیان جوان را مورد خطاب قرار داده و پیرامون شیوۀ صحیح برخورد با آنها چنین میفرماید:
«... امروز که بسیاری از جوانان و اندیشمندان در فضای آزاد کشور اسلامیمان احساس میکنند که میتوانند اندیشههای خود را با موضوعات و مسائل مختلف اسلامی بیان دارند، با روی گشاده و آغوش باز حرفهای آنان را بشنوند و اگر بیراهه میروند با بیانی آکنده از محبّت و دوستی، راه راست اسلامی را نشان آنها دهید و... به جای پرخاش و کنار زدن آنها، با پدری و الفت با آنان برخورد کنید». (1)
لازم به ذکر است احترام و تکریم اطرافیان نباید جوانان را مغرور نموده و چنین تصوّر کنند که اکنون بالغ شده و به تنهایی خیر و شرّ خود را میفهمند و نیازی به راهنمایی مربّیان و کارشناسان و حتّی والدین خود
1) (1)) . صحیفۀ نور، ج 20، ص 243..
ندارند. این گونه تفکّر، شیوهای نابجا و ناقص است.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام در حدیثی مشورت نمودن و استفاده از نظرات صاحبنظران را از ویژگیهای انسان عاقل دانسته و چنین میفرمایند:
«شایستۀ مرد عاقل آن است که نظر خردمندان را بر اندیشۀ خود بیفزاید و دانش خویش را به علم دانشمندان پیوند دهد». (1)
گفتیم از جمله راههای فرار از ناپختگی ایّام جوانی، قبول سخنان دلسوزانۀ والدین و خردمندان است؛ گاهی ممکن است احساس کنید که با نصایح بسیاری روبرو هستید!
پیشنهادات ذیل در تصمیمگیریهای شما راهگشاست:
تمام نصایح را باارزش تلقّی کنید، ولی ضرورتاً آنها را درست و صحیح ندانید: نصایح غالباً بر پایۀ تجربیات و اشتباهات دیگران قرار دارند، شما ممکن است بتوانید از آنها درس بگیرید.
1) (1)) . حَقٌّ عَلَی الْعاقِلِ انْ یُضیفَ إِلیٰ رَأْیِه رَأْیَ الْعُقَلاءِ وَإِلیٰ عِلْمِهِ عُلُومَ الْعُلَماءِ (غرر الحکم، ج 1، ص 384)..
حالت دفاعی به خود نگیرید: این کار به معنی از دست دادن بعضی از نصایحِ مفید است که ممکن است در پیشرفت و کمال شما مؤثّر باشد.
افرادی را که نصایح آنها برای شما واقعاً مفید بوده است، از دست ندهید: بهتر است گروهی از افراد مورد اعتماد خود تشکیل دهید و در مواردی که نیاز به تصمیمگیری برای اجرای کاری دارید از آنها راهنمایی بخواهید.
از دیگران به خاطر نصایحی که در اختیار شما قرار دادهاند تشکّر کنید: حتّی اگر نصایح آنها را اجرا نمیکنید باز هم از آنها قدردانی کنید.
پندهای گوناگون را پذیرا باشید، به محض روبه رو شدن با نصیحتی که مطابق میل شماست، از پذیرش سایر نصایح دست نکشید، ببینید آیا راههای دیگری برای روبهرو شدن با موقعیّت خاص شما وجود دارد؟ آنگاه انتخاب کنید.
خود را در معرض نصایح قرار دهید:
نصحیتهای خوب، نصیحت کسانی میشود که خود را در معرض نصایح قرار میدهند و خود را مخفی نمیکنند.
فراموش نکنید که این شما هستید که تصمیم میگیرید از کدام نصحیت استفاده کنید و کدام یک را بکار نبندید.
مشتاقانه در پی نصایح باشید: زمانی که در پی نصیحت باشید، نسبتاً بیشتر خود را ملزم میدانید که آن را بپذیرید و یا حداقل به دقّت آن را بررسی کنید.
راهنمائیها را به عنوان منبع فرصت غنیمت شمارید، گاهی یک نصیحت عاقلانه سرنوشت انسان را تغییر میدهد.
ممکن است در بین جوانان، جوانی به دنبال آزادی نامحدود باشد. چنین فردی میل دارد حدود و مقررّات اجتماعی را نادیده انگارد و به آداب و رسوم ملّی پشت پا زند.
طبیعی است که در راه ارضاء تمایلات خویش سعی میکند، از آزادیهای تند و بیحساب استفاده کند و به هر صورتی که میسّر است به هدفهای درونی و خواهشهای نفسانی خود نائل گردد.
ولیکن باید گفت آزادی بیقید و شرط با توجه به
موانع طبیعی و دینی اساساً غیر ممکن میباشد و در محدودۀ آزادیهای عقلی و قانونی قرار نمیگیرد؛ لذا در تمام جهان، حکومتها و مکتبها، حدّی برای آزادی معیّن نمودهاند، و هیچ مکتب و دولتی، آزادیِ بیحدّ و مرز را امضاء نکرده است.
جوانان اگر خواهان خوشبختی و سعادت خویش هستند سزاوار است در اعمال غرائز، از زیادهروی بپرهیزند و در حدود مصلحت قانع باشند (1)، از خواهشهای بیحساب خویش چشم پوشیده و تمنیّات ناروای خود را سرکوب کنند وگرنه نفس متجاوز و سرکش، سعادتشان را تباه میسازد.
نقل است که حضرت باقر العلوم علیه السلام خطاب به فرزندشان چنین وصیّت فرمودند:
«ای فرزند... بر تو باد به این که نفس خود را مطیع کرده و بر آن چیره شوی. همانا اگر همۀ
1) (1)) . امیر المؤمنین علی علیه السلام میفرمایند: «این نفوس سرکش را مقهورکنید و از خواهشهای نادرستشان بازدارید که خودسر و بیقیدند. اگر خواستههای آنها را پیروی نمایید، سرانجام شما را در بدترین پرتگاه میافکنند» (اقْمَعُوا هٰذِهِ النُّفُوسَ فَإِنَّها طَلِقَةٌ إِنْ تُطیعُوها تَنْزَعُ بِکُمْ إِلیٰ شَرِّ غایَةٍ (غرر الحکم، ج 1، ص 138..
ثروت عرب را به من بدهند، به اندازۀ چیره شدن بر نفس خود خوشحال نمیشوم». (1)
ای شهان کُشتیم ما خصم برون ماند خصمی زو بتر در اندرون
سهل شیری دان که صفها بشکند شیر آن است آن که خود را بشکند (2)
دورۀ جوانی، دورهای طلایی و بلکه فراطلایی است، چرا که این دوره، فصل شکوفایی استعدادها و اوج توانمندیهاست.
شناخت اهمیّت این فصل زندگی و آشنایی با روحیّات خاص جوانان، بکارگیری ادبیّات گفتگو با آنان و خلاصه بررسی تهدیدها، آفات و آسیبها، از یک سو برای والدین، مربّیان تربیتی و متولّیان فرهنگ و ادب جامعه مهم و ضروری است و از سوی دیگر برای خود جوانان؛ زیرا این برهه از عمر، بهترین فرصت برای خودشناسی و بهرهبرداری از سرمایۀ عظیم و خدادادی جوانی است.
این بخش به بیان آموزههایی در جهت رشد و شکوفایی استعدادهای جوان در دو فصل میپردازد.
فصل اوّل: سفارشاتی به اطرافیان جوان
فصل دوّم: حرفهای خودمانی با جوانان
بیشک اطرافیان جوان نقش تأثیرگذار و بسیار مهمّی در رشد، تربیت و سرنوشت جوانان دارند. در این میان نقش والدین و مربّیان به مراتب چشمگیرتر به ذهن میرسد.
به هر صورت لازم است اطرافیان و دلسوزان نسل جوان، تمام توانایی خویش را پیرامون این مهم به کار گیرند و آنان را با روش پسندیدۀ اسلام، برای شکوفایی اجتماع و بهره مندی جامعه اسلامی، پرورش دهند، تا زمینه استفاده از این نیروها به گونه صحیح مهیّا شود.
در اینجا به چند نکتۀ مؤثّر اشاره میکنیم:
از نکات مورد توجه اطرافیان، برای شکوفا شدن استعدادهای جوان، که در آموزههای پیشوایان مورد
تأکید قرار گرفته است، این است که پدران و مادران گاه عادات و رسوم زمانۀ خود و نوع تربیت خاص خویش را اجباراً به فرزندان خویش تحمیل نموده و در پی اجرای همان شیوههای خاص تربیتی زمان خود برای فرزندانشان میباشند، در حالی که بسیاری از روشها و منشها با گذشت ایّام، امکان تغییر دارد.
آداب و رسوم اجتماعیِ هر مقطعِ زمانی، به منزلۀ برنامۀ عملی و خطّ مشی زندگی مردم آن زمان است.
هر فردی با به کار بستن آن برنامه میتواند به شایستگی با مردم بیامیزد و خویشتن را با مقتضیات زمان خود منطبق سازد. پدران و مادرانِ دانا موظّفند در تعامل با فرزندان خویش، متوجّه مقتضیات زمان بوده و آنان را با شرایط محیط تربیت نمایند. در این باره پیشوای نخست ما امام علی علیه السلام والدین را مخاطب قرار داده و فرمودهاند:
لا تَقْسِرُوا اوْلادَکُمْ عَلی آدابِکُمْ فَإِنَّهُمْ مَخْلُوقُونَ لِزَمانٍ غَیْرَ زَمانِکُمْ. (1)
«آداب و رسوم زمان خودتان را با زور و فشار به فرزندان خویش تحمیل نکنید زیرا آنان برای زمانی
1) (1)) . شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 20، ص 267، حکمت 102..
غیر از زمان شما آفریده شدهاند».
برای آن که سخن امیرالمؤمنین علیه السلام مورد سوء تفسیر و تعبیر افراد مغرض یا نادان قرار نگیرد و باعث گمراهی نشود لازم است این نکته خاطرنشان گردد که این سفارش تربیتی همانطور که در متن حدیث آمده تنها ناظر به «آداب» یعنی رسوم معمولی اجتماعی است وگرنه سنن ثابت انسانی و مقرّرات قطعی اسلامی که پایه و اساس خوشبختی بشر است، تغییرناپذیر بوده و همواره باید ثابت و پایدار بماند. (1)
یکی از راههای رشد و شکوفایی نسل جوان، استفاده از فکر و نیروی آنان در مسائل دارای اهمیّت است. وقتی کار پرارزشی به جوانی شایسته سپرده شود، طبیعتاً او نیز از این اعتمادی که اطرافیان به وی داشتهاند کمال استفاده را مینماید و حتّی برای اظهار وجود خود، کار را به خوبی انجام میدهد.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم نیز در موارد متعدّدی، پارهای از مشاغل مهم مملکت را به جوانان شایسته و لایق محوّل
1) (1)) . جوان از نظر عقل و احساسات، ج 2، ص 92 -93 ..
میفرمود؛ در منبرها، سخنرانیها و جلسات، آنان را مورد پشتیبانی و حمایت صریح خویش قرار میداد و بدین وسیله آنان را در مقامات عالی اداری مستقر میکرد.
داستان زیر به روشنی گویای همین مطلب خواهد بود:
رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در روزهای آخر حیات مبارک خویش، مسلمین را برای جنگ با کشور نیرومند روم بسیج نمود. روزی برای دیدن سپاه، به خارج شهر مدینه آمد و ملاحظه فرمود که تمام بزرگان مسلمین مهیّای سفرند. از چهرههای شناخته شدۀ مهاجر و انصار کسی نبود که در این غزوه داوطلب نشده باشد. ابوبکر، عمر، سعد بن ابیوقاص، سعید بن زید، ابوعبیده و قتادة بن نعمان در میان آنها بودند. (1)
بدون تردید فرماندهی چنین سپاه عظیمی فوق العاده مهم و قابل ملاحظه بود و حتماً باید لایقترین افسران از طرف پیشوای اسلام برای آن مقام خطیر برگزیده میشد.
رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اسامة بن زید را که در آن روز هجده سال بیشتر نداشت طلبید و پرچم فرماندهی را با دست خود برای او بست و امارت لشکر را به وی محوّل فرمود.
1) (1)) . بحار الانوار، ج 21، ص 410..
این انتصاب غیر منتظره، بسیاری از افسران ارشد را دچار بُهت و تحیّر نمود، و عمل پیامبر را با تعجّب، توأم با نگرانی تلقّی کردند... . رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از شنیدن سخنان طعنآمیز بعضی از افسران، به سختی خشمگین شد، به منبر رفت و چنین فرمود:
«چند سال قبل نیز که زید بن حارثه پدر اسامه را به فرماندهی لشکر تعیین کردم، زبان به طعن و ملامت گشودید.
به خداوند بزرگ قسم یاد میکنم که دیروز زید بن حارثه برای امارت لشکر شایسته بود و امروز نیز فرزندش اسامه شایستگی دارد، باید همۀ شما از وی اطاعت نمایید». (1)
این موضوع در جهان اگر نگوییم بینظیر است، قطعاً باید گفت کمنظیر است. به رغم این که دنیای متمدّن امروز به شدّت از نسل جوان حمایت میکند، و نیز با آن که ممالک پیشرفته کوشش دارند بسیاری از کارهای مهمّ حکومتی را به جوانان محوّل نمایند، ولی تصوّر نمیشود زمامداران هیچ یک از کشورهای اروپایی یا آمریکایی حاضر باشند که جوان هجده
1) (1)) . بحار الانوار، ج 21، ص 410..
سالهای را به فرماندهی بزرگترین سپاه مملکت که برای جنگ با کشورِ نیرومندی مجهّز شده است بگمارند.
ناگفته نماند که شرط اساسی برگزیدن جوانان، صلاحیّت و شایستگی آنان بوده و این مطلب از خلال سخنان آن حضرت به خوبی استفاده میشود. جوانانی که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم آنان را انتخاب فرموده و به کارهای اساسی مملکت گمارد، از نظر عقل، فکر، هوش، ایمان، علم، اخلاق، تدبیر، و خلاصه کلیّۀ جهات لازم، شایستگی و لیاقت داشتند، به همین جهت شکایت سالخوردگان از پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم ، تنها از جهت جوانی آنان بوده و هرگز کسی به آن حضرت معترض نبوده که برگزیدگان شما نالایق و از جهت عقل، فراست، ایمان، اخلاق، یا سایر جهات معنوی شایستگی ندارند. (1)
جوان هنگامی که پا به سن گذاشته و وارد اجتماع میگردد، تمایل دارد اوقات خویش را در کاری مفید مصروف داشته و مقدّمات استقلال خود را فراهم نمایند. از این رو سزاوار است والدین خصوصاً پدران
1) (1)) . جوان از نظر عقل و احساسات، ج 1، ص 24 - 25..
در این امر فرزندانشان را یاری نمایند.
در آئین مقدّس اسلام، پدران موظّفند که فرزندان جوان خود را در انتخاب شغل کمک کرده و آنان را به کار شایسته و مناسبی وادارند. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم خطاب به امیرالمؤمنین علی علیه السلام ، سه وظیفۀ پدر در برابر فرزند را چنین بیان میفرمایند:
یا عَلیُّ حَقُّ الوَلَدِ عَلیٰ والِدِه ان یُحسِنَ اسمَهُ وَاَدَبَهُ وَیَضَعَهُ مَوضِعاً صالحاً. (1)
«حقّ فرزند به پدرش این است که برای وی نام خوب انتخاب کند، در ادب و تربیتش بکوشد و او را به کار شایستهای بگمارد».
شغل باید متناسب با روحیه و جسم باشد تا انسان از آن خسته و ملول نگردد؛ باید دانست شغل فقط در پشت میزنشستن نیست، بلکه کارهای مفید و آبرومندی هست که با اشتغال به آن میتوان از بیکاری و رکود رها شد و به خود و جامعه بهره رساند.
از وظایف عقلی، شرعی، اجتماعی و عُرفی والدین و اطرافیان جوانان، فراهم آوردن مقدّمات ازدواج آنان
1) (1)) . بحار الانوار، ج 77، ص 60..
است. جوان پس از آن که در خود توانایی عهدهدار شدن مسؤلیّت زندگی و نیاز به روابط زناشویی را احساس نمود، لازم است ازدواج کند و با این کار خداپسند و فطری، دین و دنیای خود را حفظ نماید. در این موقعیّت اگر دیده شد که از سوی اطرافیان توجّهی به این امر مهم و مقدّس (یعنی ازدواج) نمیشود بر جوان لازم است این نکته را به آنان گوشزد کرده و از آنها آماده نمودن مقدّمات ازدواج آسان (1)را طلب نماید که در غیر این صورت در معرض آماج آفتها و انحرافاتی قرار میگیرد که به برخی از آنها اشاره میگردد:
همنشینی با دوستان منحرف
ضعف تدریجی ایمان
انحراف جنسی از طریق عکسها، فیلمها و...
نارساییهای ذهنی
عدم کسب موفقیّتهای تحصیلی و درسی
آمد و شد در محیط گناه و آلوده
چشم چرانی و هوسرانی
بینظمی و بیبرنامگی
1) (1)) . رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله فرمود: «بهترین ازدواج، آسانترین آن است (کهانسان را به تکلّف نیفکند)» (کنز العمّال، ج 16، ص 296)..
صرف نمودن اوقات فراغت به بطالت
و... .
پس لازم است پیش از آن که جوان با چنین معضلاتی روبه رو گردد، دلسوزانی چون والدین او را در این امر یاری نمایند.
از امام جعفر صادق علیه السلام نقل است که فرمود:
«خداوند در قیامت به چهار کس نظر لطف کند:
کسی که چون طرف معاملۀ خویش را پشیمان دید به فسخ معامله موافقت نماید
کسی که به داد گرفتاری برسد
کسی که بردهای را آزاد سازد
کسی که امکانات ازدواج مرد بی زن و زن بیشوهری را فراهم نماید.» (1)
نیز از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده که:
«هر کسی که در امر ازدواج دو مسلمان وساطت نماید تا این که آن دو را به هم رساند خداوند، هزار زن از حور العین به وی تزویج کند که هر یک از آنها در معدنی از دُر و یاقوت ساکن باشند». (2)
در این فصل جوانان عزیز مسائلی را مرور خواهند نمود که ارتباط مستقیم با خود آنان دارد. این آموزهها در قالب توجّه دادن به گران بها بودن سنین جوانی، گذرا بودن این ایّام، تشویق به تفکّر، دوری از هوسها، تجربهاندوزی، استفاده از تجارب دیگران و...
بیان گردیده است که به حقیقت استفاده از این دستورات برای تعالی مادی و معنوی و نیز شکوفایی شخصیّت عزیزان جوان، ضروری و کارساز میباشد.
این سفارشات در هفده عنوان از نظر خواهد گذشت.
عمر کوتاه است و عمرِ جوانی از آن کوتاهتر.
چه زیبا است عمل به این سخن لقمان حکیم که
به فرزندش گفت:
«پسرم! دنیا (نسبت به آخرت) کم و اندک است و عمر تو در دنیا کمی از کم است و همانا از این عمر ناچیزِ کم، کمی باقیمانده است». (1)
فرصت گرانبهای جوانی مانند سایر فرصتهای زندگی، کوتاه و زودگذر است، چند سالی بیشتر نمیپاید که شعلههای فروزان ایّام شیرین و پر نشاط جوانی، رفته رفته به خمودی میگراید. خوشبخت جوانانی که از این فرصت کوتاه، بهرههای فراوان گیرند و بَدا به حال آنان که ایّام جوانی را با غفلت و هوسرانی میگذرانند و این فرصت عظیم را به رایگان از کف میدهند و سپس در اندوه گذشتۀ بیحاصل، اشک حسرت و ندامت میبارند. (2)امام خمینی رحمه الله در نامهای به فرزندش حاج سیّد احمد خمینی، اهمیّت ایّام جوانی را خاطرنشان کرده و چنین بیان نمودهاند:
«عزیزم! از جوانی به اندازهای که باقی است استفاده کن که در پیری همه چیز از دستت میرود،
حتّی توجّه به آخرت و خدای تعالی.
از مکاید بزرگ شیطان و نفس امّاره آن است که جوانان را وعدۀ صلاح و اصلاح در زمان پیری میدهد، تا جوانی با غفلت از دست برود. به پیران وعدۀ طول عمر میدهد و تا لحظۀ آخر با وعدههای پوچ، انسان را از ذکر خدا و اخلاص برای او باز میدارد تا مرگ برسد... پس در جوانی که قدرت بیشتری داری به مجاهدت برخیز». (1)
در نظر اولیاء گرامی اسلام، خوشبختی و سعادت کامل نصیب کسانی است که هر روز یک قدم در راه سعادت پیشروی نمایند. امام صادق علیه السلام در بیانی گویا میفرماید:
افرادی که دو روزشان در بهرۀ زندگی و رشد انسانی یکسان باشد؛ در معاملۀ عمر مغبون و زیانکارند.
عدّهای که امروزشان بهتر از دیروز باشد؛ شایسته است که مورد غبطۀ دیگران واقع شوند و
1) (1)) . پندهای پدران به فرزندان، ص 255 - 256..
توفیق او را تمنّا کنند.
کسانی که امروزشان بدتر از دیروز باشد؛ محروم از رحمت حقّ واقع میشوند. (1)
از شیخ صفی الدین اردبیلی پرسیدند:
پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است که من روزی هفتاد بار استغفار میکنم. چرا؟ پیغمبر که گناه نمیکرد.
شیخ در جواب گفت: «پیامبر با مجاهدت، ذکر و تلاش عظیم معنوی خود، هر روز مرحلهای از مراحل قرب به خدا را طی میکرد. پیغمبر هم متوقّف نیست...
(او) هر روز یک مرحلۀ نو میگشود و هر روز از حضور در مرحلۀ قبلی که دوری بود نسبت به امروز از خدا آمرزش میطلبید». (2)
یکی از مهمترین نیروها در وجود آدمی، نیروی عقل و اندیشه است که در صورت رشد صحیح و استفادۀ بجا از آن سعادت دنیوی و
اخروی انسان را تضمین مینماید.
امیر مؤمنان علی علیه السلام در تقسیمی زیبا از عقل چنین فرمودهاند:
«عقل بر دو نوع است، یکی عقلی که به طور طبیعی و بر اساس سنت آفرینش، نصیب بشر میشود و دیگری عقلی که از راه شنیدن سخنان دیگران و فراگرفتن از این و آن، به دست میآید». (1)
بنابراین رشد عقل نیز بر دو گونه است: یکی رشد طبیعی که از دوران کودکی و همزمان با تکامل طبیعی بدن به طور خودکار آغاز میگردد و تا وصول به رشد نهایی خود، پیوسته نموّ میکند... . و دیگری رشد اکتسابی که با ایجاد شرایط مساعد تعلیم و تربیت میتواند از دوران کودکی آغاز و سالیان دراز پس از طیّ آخرین مراحل رشد طبیعی نیز ادامه یابد.
در ایّام جوانی، احساسات که بزرگترین قوّۀ محرّکۀ آدمیان است، در کمال قدرت است و عقل مآلاندیش که راهنمای خیرخواه احساسات است در حال ضعف و ناتوانی؛ به همین جهت جوانان موقعی که در حال عادی
1) (1)) . الْعَقْلُ عَقْلانِ مَطْبُوعٌ وَمَسْمُوعٌ (مفردات غریب القرآن)، ص 342..
هستند، پارهای از رفتارشان حساب نشده و زمانی که برافروخته و غیر عادی هستند با طغیان احساسات، تصمیمهای ناروا میگیرند.
از این رو بر جوانان لازم است احساسات خود را با راهنماییهای عقل و خِرَد کنترل نموده و دچار هویٰ و هوسهای شیطانی و احساسات باطل نگردند. به فرمودۀ امیرالمؤمنین علیه السلام چه بسیارند عقلهایی که اسیر و بردۀ هویٰ و هوسها میباشند و خواهشهای شیطانیِ نفس به آنها حکومت میکند. (1)
این جمله انسان را به یاد درسهای استادان اخلاق میاندازد. معمولاً در مراجعۀ افراد به این بزرگان توصیۀ آنها همین است.
به عنوان مثال افرادی که از محضر آیة اللّٰه العظمی بهجت (دام ظله) تقاضای موعظه مینمایند، ایشان آنان را به عمل به اندوختههای درونی خویش رهنمون میسازد.
این اصل فقط در علم اخلاق مطرح نیست، بلکه در
1) (1)) . وَکَم مِن عَقلٍ أَسیرٍ تَحتَ هَویٰ أَمیرٍ (نهج البلاغه، شرح ابن ابی الحدید، ج 19، ص 31)..
تمامی علوم و فنون جاری است.
از دیگر موارد تصریح شده در کلمات بزرگان این است که انباشتن علم و دانش به تنهایی مفید نیست، آنچه فضیلت دارد توأم بودن علم با، عمل است.
امام علی بن ابیطالب علیه السلام در این مورد چنین میفرمایند:
عَقَلُوا الدّینَ عَقْلَ وِعایَةٍ وَرِعایَةٍ، لا عَقْلَ سَماعٍ وَرِوایَةٍ، فَإِنَّ رُواةَ الْعِلْمِ کَثیرٌ وَرُعاتَهُ قَلیلٌ. (1)
«اینان (2)حقایق علمی اسلام را با تدبّر فهمیدند و بدان عمل نمودند، نه آن که فقط به شنیدن علوم اسلامی قناعت کنند و سپس محفوظات خویش را برای دگران نقل نمایند، همانا گویندگان مطالب علمی بسیارند و کسانی که حقایق علمی را به درستی درک کرده و به کار بندند کم و معدودند».
علم و عمل مانند دو بال پرنده میباشد که باید با هم حرکت کند تا پرواز و ترقّی حاصل شود. لذا لازم است از این دو بال و وسیله برای رسیدن به
کمال، با هم استفاده کنیم.
ما که اندر طلب از خانه برون تاختهایم علم را جان بدمیدیم و عمل ساختهایم (1)
ورزش یکی از اساسیترین امور موفقیّت جوانان است. مقام معظّم رهبری در جملهای زیبا و مختصر جوانان را به سه کار سفارش نمودهاند:
«تحصیل، تهذیب، ورزش»
در اسلام، مسألۀ ورزش و پرورش جسم، اهمیّت ویژهای دارد تا جایی که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم علاوه بر تشویق پیروان خود به انجام ورزشهایی چون اسب دوانی، تیراندازی و شنا، در برخی از این فعالیّتها شرکت میفرمودند. (2)یادآوری این نکته لازم است که با وجود آثار مثبت
1) (1)) . فرهنگ موضوعی کلیات اقبال لاهوری، ص 389.
2) (2)) . پیامبر گرامی اسلام در حدیثی چنین میفرمایند: «اسب سواری و تیراندازی بیاموزید و البته نزد من تیراندازی بهتر از اسب سواری است.» (وسائل الشیعه: ج 15، ص 140) و در حدیث دیگری چنین میفرمایند: «فرزندانتان را شنا و تیراندازی بیاموزید.» (کنز العمال: ج 16، ص 443)..
زیاد ورزش برای جوانان، زیاده روی در این زمینه مانند هر کار دیگری ناپسند و مضرّ است.
بلی در مواردی که ورزش کردن شغل انسان باشد مانند این که جوانی مربی فلان رشتۀ ورزشی است و یا این که با تمرینات شبانهروزی میخواهد خود را مهیّای مسابقات کشوری یا بین المللی نماید، در این صورت لازم است تا جای ممکن از خود مایه گذاشته و با پیروزی خود بر افتخارات میهن اسلامی مان بیافزاید.
دانش امروز جهان، محصول تلاشها و مطالعات صدها عالِم، در طول قرنهای متمادی است. بشرِ امروز، با کمک عقلِ دانشمندان دیروز و تجربۀ بزرگان امروز فکر میکند و از زحمتهای پیگیر گذشتگان و تجربههای مفید اندیشمندان، استفاده مینماید.
آن کس که درس میخواند، در واقع عقل خود را به عقول دانشمندان بشر مرتبط میکند و از این پیوند معنوی و روحانی کسب قدرت و نیرو مینماید. بدیهی است که جوان به خاطر این که تازه وارد جامعه شده از تجربۀ کمتری نسبت به بزرگترها برخوردار است، لذا
عقل حکم میکند تا میتواند از تجربیات دیگران استفاده نماید و راه آزموده را دوباره نیازماید.
مرد خرمند هنرپیشه را عمر دو بایست در این روزگار
تا به یکی تجربه آموختن وز دگری تجربه بردن بکار (1)
امیر مؤمنان علی علیه السلام فرموده است:
آن کس که گفتار حکیمانۀ خردمندان را نشنود و از دانش دانشمندان کسب فیض ننماید رفته رفته عقلش میمیرد. (2)
بدبخت و زیانکار کسی است که از سرمایههای عقل و تجربه سودی نبرد و از ذخائری که به وی عطا شده است بهرهای برنگیرد. (3)
آن کس که اعمال خود را بر پایۀ محکم تجربیّات استوار مینماید از سقوط و تباهی به سلامت خواهد بود. (4)
1) (1)) . امثال الحکم، دهخدا، به نقل از سعدی.
2) (2)) . مَنْ تَرَکَ الإِسْتِماعَ مِنْ ذَوِی الْعُقُولِ ماتَ عَقْلُهُ . (بحار الانوار، ج 1، ص 160 )..
3) (3)) . فاِنّ الشّقی مَنْ حُرِم نَفْعَ ما اوُتِیَ مِنَ العَقْلِ و التجربة (همان، ج 33، ص 304)..
4) (4)) . مَنْ أَحْکَمَ مِنَ التَّجارِبِ سَلِمَ مِنَ المعاطب (میزان الحکمة، ج 1، ص 376)..
تجربههای زندگی، دانش مفید و ثمربخشی است. (1)
نکتهای که در دوران تحصیل همواره باید مورد توجّه جوانان باشد این است که در کسب دانش ابتداء رشتۀ تحصیلی خود را تعیین کنند و سپس تمام نیروی جسمی و روحی خود را در آن راه به کار انداخته و تنها از پی آن هدف بروند تا به نتیجۀ مثبتی دست یابند، زیرا به فرمودۀ حضرت علی علیه السلام ، «علم و دانش بیش از مقداری است که قابل احاطه باشد و یک فرد نمیتواند بر همۀ آنها واقف گردد؛ پس، از هر علمی بهتر و شایستهترش را فرا گیرید». (2)
جوانانی که فکر ناآرام و بیقرار دارند و بر اثر تردید و دودلی هرچند وقت یک بار تغییر عقیده میدهند و مسیر تحصیلی خود را عوض میکنند، یا آن که در خلال تحصیل قسمت مهمّی از وقت خود را به مطالعۀ کتب متفرّقه و احیاناً بیهوده یا از بر کردن مطالب
غیر مربوط نظیر شرح زندگی ستارههای سینما، فوتبال و غیره صرف میکنند، بعید است که در رشتۀ تحصیلی خود توفیقی به دست آورده، پیروزی درخشانی نصیبشان گردد. (1)این افراد روزی بر فرصت از دست رفتۀ خود افسوس میخورند ولی بیثمر است.
در این مورد چه زیباست کلام مولای متّقیان که فرمود:
«کسی که خویشتن را به کارهای غیر ضروری سرگرم کند با این عمل، کارهای ضروری خود را ضایع و تباه نموده است». (2)
واقعاً حیف نیست انسان عمر خود را - که با هیچ شیء گران قیمتی نمیتوان آن را مقایسه نمود - ، به انجام کارهایی مشغول سازد یا مطالب و مسائلی را فرا گیرد که نه در ایّام جوانی، بلکه در بزرگسالی خود نیز از آن بهرهای نمیبَرَد.
در نتیجه باید گفت: بهترین مطالبی که شایسته است جوانان یاد گیرند چیزهایی است که در بزرگسالی مورد
نیازشان باشد و بتوانند در زندگی اجتماعی از آموختههای دوران جوانی خود استفاده نمایند. (1)
نگاه دارید
توجه به بهداشت برای حفظ تندرستی و سلامت و پیشگیری از بیماریها ضروری است. جوانان عزیز لازم است با بکارگیری دستورات بهداشتی در جوانی، جسم خود را برای به کارگیری مفید در ایّام کهولت تقویت نمایند. انسان در سنین میانسالی و پیری دچار برخی بیماریهای جسمی میگردند که بخشی از آنها به علّت عدم رعایت مسائل بهداشتی افراد در سنین جوانی بوده است.
امامان معصوم ما نیز همواره مسألۀ بهداشت را با اهمیّت دانسته و شیعیان خود را به آن سفارش مینمودند.
بخش اندکی از این دستورات به
1) (1)) . قال علیّ علیه السلام : اوْلَی الْأَشْیاءِ أَنْ یَتَعلَّمَهَا الْأَحْداثَ الْأَشْیاءُ الَّتی إِذا صارُوا رِجالاً احْتاجُوا الَیْها (نهج البلاغه، شرح ابن ابی الحدید، ج 20، ص 333)..
اختصار ذکر میگردد: (1)شست و شو با آب سرد حرارت بدن را فرو مینشاند، غذا را هضم کرده و تب را میبرد.
ماساژ نمودن، لباس پاکیزه پوشیدن، عطر استعمال نمودن و حمّام کردن در سلامتی بدن کاملاً مؤثّر است.
سبک بودن لباس و صبح زود از خواب بیدار شدن، مایۀ طول عمر است.
خوردن عسل در ناشتا بسیار تأکید شده است.
در پاکیزه و خوشبو بودن و پابرهنه راه نرفتن نیز احادیث زیادی رسیده است.
خانه را جاروب نمایید. ظروف را شسته و زباله را در خانه نگه مدارید.
تار عنکبوت را از خانه بزدائید.
در حدیث آمده که هنگام صرف غذا، آن را با میل و اشتها بخورید.
همواره شکم را از پر شدن نگاه دارید.
امیر المؤمنین علی علیه السلام میفرمایند:
1) (1)) . برای کسب اطّلاعات بیشتر پیرامون دستورات بهداشتیِ اسلامی، میتوانید به کتابهای شریف حلیة المتقین تألیف علّامه مجلسی رحمه الله و سنن النبی صلی الله علیه و آله و سلم ، تألیف علاّ مه طباطبایی رحمه الله مراجعه نمایید..
از پرخوری بپرهیزید که پرخور به انواع بیماریها دچار میگردد و خوابهایی را که میبیند همه فاسد است. (1)هیچگاه از مسواک زدن به دندانها و تمییز نمودن آنها غافل نشوید. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم برخی فوائد مسواک زدن را چنین بیان فرمودهاند:
دهان را پاکیزه میکند.
خدای را خوشنود میسازد.
دندانها را سفید میکند.
اشتها را زیاد مینماید.
لثه را محکم میکند.
ملائکه در کنار چنین کسی حضور مییابند.
دو رکعت نماز با مسواک نزد خداوند بهتر از هفتاد رکعت است که بدون مسواک زدن باشد. (2)
خداوند در قرآن کریم به رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم میفرماید:
«فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ» (1).
ای پیامبر! وقایع و تاریخ پیشینیان را برای مردم بازگو، به این امید که شاید نیروی تفکّرشان به کار افتد و نیک و بدهای زندگی خویش را از خلال آن وقایع تاریخی تشخیص دهند.
جوانان عزیز! برای آن که نیروی فکرتان تقویت شود و تدریجاً به رشد اکتسابی عقل برسید، برای آنکه نیک و بدهای زندگی را بشناسید و از شئون مختلف حیات اجتماعی بشر آگاه گردید، برای آن که بتوانید از فرصت جوانی بهتر بهرهبرداری کنید و با فکرِ ساخته و مجهّز، زندگی اجتماعی را آغاز نمائید، باید تاریخ بخوانید و برای فهم نکات آن، دقّت و مطالعه نمائید. زیرا تاریخ وسعت، عُمق و پرمایگی تجارب را در پی دارد و شخص را با گذشتههای دور بشریّت مرتبط میسازد، از این رو ارزش عظیم تربیتی دارد.
چیست تاریخ ای ز خود بیگانهای داستانی قصّهای افسانهای؟
این تو را از خویشتن آگه کند آشنای کار و مرد ره کند (2)
پس لازم است انسان از سعادت و شقاوت اقوام پیشین در مراحل مختلف زندگی، درس عبرت گرفته و از تجزیه و تحلیل وقایع پیشینیان تجربه آموزد و نیز زندگی خود را بر اساس یک برنامۀ صحیح و حساب شده استوار نماید.
امیرالمؤمنین علی علیه السلام ، سیّدِ جوانان اهل بهشت، امام حسن مجتبی علیه السلام را مخاطب قرار داده و ضمن نصایحی به ایشان، اهمیّت، حقیقت، طریقۀ آموزش و بهرهبرداری از تاریخ را در ضمن عبارات کوتاهی چنین بیان میفرمایند:
«ای فرزند عزیز! گرچه عمر من همزمان با عمر گذشتگان نبوده است ولی در کارهای آنان نظر افکندهام، در تاریخشان با دقّت فکر کرده و در آثارشان سیر نمودهام تا جایی که از کثرت اطّلاع مانند یکی از آنان به حساب آمدم، اخباری را که از گذشتگان دریافت داشتهام به قدری مرا به وضع آنان آگاه کرده که گویی خود شخصاً با اوّلین تا آخرین آنها زندگی کردهام و جریان امورشان را از نزدیک دیدهام، بر اثر تعمّق در تاریخ آنان، روشنی و تیرگی کارشان را شناختم و سود و زیان اعمالشان را تشخیص دادم،
سپس مجموع اطّلاعات تاریخی خود را غربال کردم آنچه که مفید و آموزنده بود در اختیار تو گذاردم و تنها مطالب زیبا و دلپذیر وقایع را برای تو برگزیدم و ذهنت را از قضایای مجهول و بیفایده که اثر علمی و عملی ندارد برکنار نگاه داشتم».
از مطالب گذشته چند نکته روشن میگردد:
باید از تاریخ ملل و امم گذشته به خوبی آگاه شد.
با تجزیه و تحلیل تاریخ، علل وقایع را شناخته و نیک را از بد تشخیص داد.
قسمتهای آموزندۀ تاریخ را باید برای نوجوانان تدریس کرد.
نباید با ضبط مطالب بیاثر و غیر مفیدِ تاریخ، حافظه را خسته کرد.
گاهی عبرت گرفتن از یک تاریخ کوتاه و تجربهآموزی از یک واقعۀ کوچک و به کار بستن آن، ممکن است مسیر زندگی جوانی را تغییر دهد و او را از سقوط قطعی رهانده و به اوج عزّت و عظمت برساند. (1)
1) (1)) . جوان از نظر عقل و احساسات، ج 1، ص 218 - 223..
یکی دیگر از آموزههایی که با استفادۀ از آن جوانان میتوانند به پویایی و شکوفایی برسند، استفادۀ بهینه از وقت خود و یا به تعبیر بهتر مدیریّت زمان میباشد. در تعریف مدیریّت زمان میتوان چنین گفت: «شناختِ اهمیّت زمان، اغتنام فرصتها و استفاده از اوقاتِ تحت اختیار، با توجّه به برنامهریزی در فرصتهای باقیماندۀ زندگی».
پیشوایان مکتب ما نیز همواره پیروان خویش را به استفادۀ بهینه از زمان و بهرهگیری از لحظات عمر دعوت نمودهاند.
اگر میخواهید وقت کافی برای کارهای باارزش پیدا نمائید، کارهای بیارزش و زائد را حذف کنید.
هرگاه آموختید که چگونه در مقابل درخواستهای ناروای دیگران بدون احساس ندامت «نه» بگویید، آنوقت «زمان و انرژی کافی» برای رسیدن به اهداف باارزش خویش را پیدا میکنید.
وقت، عامل اساسیِ موفقیّتهاست. در وقتتان صرفهجویی کنید و آن را عاقلانه سرمایهگذاری و روی آن برنامهریزی کنید.
همیشه باید از خود بپرسید کجا و چگونه میتوان با صرف کمترین وقت، حداکثر بازدهی را داشته باشم؟
همیشه خاطرتان باشد دلیل شکست اکثر طرحها، بد بودن آنها یا اجرای غلطشان نمیباشد، بلکه نامناسب بودن زمان اجرای آنها در عدم موفقیّتشان مؤثّر است.
اختصاص دادن وقت ناکافی برای انجام کاری، به اندازۀ تخصیص وقت زیاد برای آن مضرّ میباشد. (1)
اقوام روزگار به اخلاق زندهاند قومی که گشت فاقد اخلاق مُردنی است (2)
جوانان مسلمان برای جلب رضای الهی و نیل به مقام شامخ انسانی موظّفند قسمتی از اوقات خود را به احیاء جنبههای معنوی و جلب لذائذ روحانی اختصاص دهند.
و با ستایش و پرستش پروردگار، اقامۀ حقّ، محبّت به مردم و خدمت به انسانها، خود را از پستیها رهانده و
موجبات تعالی و تکامل خویش را فراهم آورند.
در جوانی پاک بودن شیوۀ پیغمبری است ور نه هر گبری (1)به پیری میشود پرهیزکار
امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام در حدیث ذیل، به جوانان برای محافظت از دین و ایمانشان یک پیشنهاد ارائه میدهند:
یا مَعْشَرَ الْفِتْیانِ حَصِّنُوا اعْراضَکُمْ بِالْأَدَبِ وَدینَکُمْ بِالْعِلْمِ. (2)
«ای گروه جوانان، شرف انسانی و سجایای اخلاقی خود را با ادب آموزی محافظت نمایید و سرمایۀ گرانبهای دین خویشتن را با نیروی علم و دانش از خطرات مصون دارید».
یکی از آموزه هایی که در رشد صحیح شخصیّت جوانان اهمیّت بسیار دارد، شناختن اخلاق حمیده و
تشخیص صفات رذیله است. مشکلی که در این راه وجود دارد این است که بعضی از خُلقیات پسندیده و ناپسند به قدری با هم مشابهند که با مختصر غفلت ممکن است خُلق خوب آدمی به رفتاری بد مبدّل گردد.
آدمی اندر جهانِ خیر و شر کم شناسد نفع خود را از ضرر
کس نداند زشت و خوب کار چیست جادۀ هموار و ناهموار چیست (1)
پیشوای یازدهم حضرت امام حسن عسکری علیه السلام چند نمونه از رفتارهای خوب و بد را بدینگونه از هم جدا میسازند:
«جود و سخا اندازهای دارد که اگر از آن تجاوز شود اسراف میشود؛ احتیاط و محکمکاری اندازهای دارد که اگر از حدّش فزونتر شد نتیجهاش ترس خواهد بود؛ صرفهجویی و اعتدال در صرف مال اندازهای دارد که اگر از آن بیشتر شود بُخل است و همچنین شجاعت و دلیری مقداری دارد که اگر از حدّش بگذرد تهوّر و بیباکی خواهد بود». (2)
1) (1)) . فرهنگ موضوعی کلیات اقبال لاهوری، ص 181.
2) (2)) . إِنَّ لِلسَّخاءِ مِقْداراً فَإِن زادَ عَلَیْهِ فَهُوَ سَرَفٌ وَلِلحَزْمِ مِقْداراً فَإِنْ زادَ عَلَیْهِ فَهُوَ جُبْنٌ وَلِلإِقْتِصادِ مِقْداراً فَإِنْ زادَ عَلَیْهِ فَهُوَ بُخْلٌ وَلِلشَّجاعَةِ مِقْداراً فَإِنْ زادَ عَلَیْهِ فَهُوَ تَهَوُّرٌ (بحار الانوار، ج 75، ص 377)..
پس برای آن که جوانان در فراگرفتن اخلاق حمیده به خطا نرفته، دچار سیّئات اخلاقی نشوند، لازم است همواره از آموزههای دینی استفاده کنند و با راهنمائی مربیان شایسته، در راه پرورش خُلقیات خویش قدم بردارند. (1)
تنبلی یکی از رذائل اخلاقی و از دامهای بزرگ شیطانی است. که از ضعف نفس، بیبرنامگی، نداشتن مربّی، بینظمی، عدم اطّلاع از ارزش ایّام طلایی جوانی، یأس و ناامیدی، غرق شدن در رفاه و نعمتهای ظاهری و... ناشی میشود.
حضرت علی علیه السلام فرموده است:
«آرمیدن در آغوش تنبلی و بطالت، دوری جستن از خوشبختی و سعادت است». (2)
براستی این خصیصۀ ناپسند انسانی، آثار شومی در
پی دارد که جبران آن، گاه امکانناپذیر است. تباه شدن جوانی، کج خُلقی، زیانهای اقتصادی، افسردگی و عقب ماندن از رشد و تکامل، تنها بخشی از عواقب تنبلی است. گذشته از این خداوند نیز بین بندگان ضعیف و تنبل با افراد توانمند و پرکار تفاوت قائل است.
حدیثی از امام محمّد باقر علیه السلام گویای همین مطلب است. ایشان فرمودند:
«حضرت موسی علیه السلام در پیشگاه الهی عرض کرد:
پروردگارا! کدام یک از بندگانت نزد تو بیشتر مورد بغض و بدبینی است؟ فرمود: آن که شبها چون مرداری در بستر خفته و روزها را به بطالت و تنبلی میگذراند». (1)
یکی از مسائلی که دانستن آن برای نسل جوان ضرورت دارد این است که صفات اخلاقی و عادات اکتسابی که پایۀ اساسی شخصیّت آدمی در ایّام جوانی است، قابل تحوّل و تغییر است. مثلاً اگر جوانی، بر اثر
1) (1)) . قالَ مُوسیٰ یا رَبِّ أَیُّ عِبادِکَ ابْغَضُ إِلَیْکَ، قالَ جیفَةٌ بِاللَّیْلِ، بَطّالٌ بِالنَّهارِ (بحار الانوار، ج 73، ص 180)..
تربیت ناپسند خانوادگی و محیط فاسد اجتماعی، دارای رفتاری منفی و غیر اخلاقی گردیده، مأیوس نباشد و تصوّر نکند که برای همیشه شکست خورده، بلکه او میتواند با ارادهای جدّی و تصمیمی قاطع، خویشتن را اصلاح و شخصیّت شایستهای را احراز نماید.
چنین انسانی از نظر دینی و علمی موظّف است با عادات فاسد خویش مبارزه کرده و خُلقیات ناپسندی را که مایۀ محرومیتش شده از صفحۀ خاطر بزداید و با فراگرفتن صفات پسندیده، موجبات کامیابی و موفقیّت خویش را فراهم آورد. از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمودند:
اِقْصِرْ نَفْسَکَ عَمّا یَضُرُّها مِنْ قَبْلِ أَنْ تُفارِقَکَ وَاسْعَ فی فَکاکِها کَما تَسْعیٰ فی طَلَبِ مَعیشَتِکَ فَإِنَّ نَفْسَکَ رَهینَةٌ بِعَمَلِکَ. (1)
«نفس خود را از آنچه برایش مضرّ است باز دار قبل از آن که از تو جدا شود و در آزادی جانت کوشش کن همانطور که در طلب روزیَت کوشش میکنی زیرا که جانت در گرو اعمال تو است و جز با کوشش تو آزاد نخواهد شد». (2)
با توجه به این نکته که عادتها، طبیعت دوّم انسان است، مبارزه با آن احتیاج به پایداری و استقامت دارد.
جوانانی که در راه اصلاح مَلَکات اخلاقی خویش با مجاهدۀ پیگیر فعّالیّت میکنند و برای نیل به مقصود، کوشش مداوم دارند، سرانجام پیروز میشوند و به هدف خویش نائل میگردند. زیرا هر کس به کوبیدن دری ادامه دهد و اصرار ورزد عاقبت از آن در وارد خواهد شد (1).
جوانان گرامی! در هر کاری باید نخست هدف خود را برگزیده و راه خود را تعیین کنید، سپس با توکّل بر خدا مشغول آن کار شوید. باید از اول متوجّه باشید که ممکن است هر شکستی ضعیفتان نماید و هر موفقیّتی به تواناییهای شما بیافزاید. اجراء هر کار مستلزم کار تازهای است، پیروزیهای کوچکتر به ما نیرو میبخشد و ما را به پیروزیهای بزرگتر مطمئن میسازد. همیشه یادمان باشد که عمل، اراده میآورد.
موج را از سینۀ دریا گسستن میتوان بحر بیپایان به جوی خویش بستن میتوان
1) (1)) . مَنِ اسْتَدامَ قَرْعَ البابِ وَلَجَّ وَلَجَ (عیون الحکم و المواعظ، ص 456)..
گر به خود محکم شوی سیل بلاانگیز چیست مثل گوهر در دل دریا نشستن میتوان (1)
اما اگر کسی احتیاط بیجا پیشه کرد و در اقدام به کارهای بزرگ تردید و دودلی به خرج داد، همیشه کوچک خواهد ماند.
بنابراین با امید به خدا برای رسیدن به هدفهای بلند کوشش کنیم و وسوسههای شیطان را به دل راه ندهیم.
انسان موقعی که دوران کودکی و ایام بلوغ را طیّ میکند و به جوانی قدم میگذارد مایل است کاری به دست آورد و جایی در جامعه برای خود باز کند. زندگی خویش را از درآمد شخصی تأمین نماید و در پرتو آن به آزادی و استقلال نائل گردد. او دوست دارد شایستگی خود را ثابت کند و شخصیّت خویش را در جامعه مستقر سازد.
کسی که میخواهد از زندگی شرافتمندانه برخوردار گردد و با عزّت و آبرومندی گذران زندگی نماید، باید زحمت بکشد و تلاش کند تا عضو مفید جامعه باشد و
1) (1)) . فرهنگ موضوعی کلیات اقبال لاهوری، ص 85 .
همانطور که وی از نتایج کار دیگران استفاده میکند دیگران نیز از نتیجۀ کار او بهرهمند گردند.
امیرالمؤمنین علیه السلام در این مورد چنین میفرمایند:
«اگر تن دادن به شغل مایۀ زحمت و تعب است، بیکاری دائم نیز باعث نادرستی و فساد است». (1)
فرومایگانی که از قبول مسئولیّت و انجام کار، شانه خالی میکنند و مانند حشرات از محصول زحمت دیگران ارتزاق میکنند، مورد نکوهش دین و منفور جوامع بشری هستند (2)و سرانجام، بیکاری و تنپروری آنان را به راه فساد اخلاق و تباهی سوق میدهد.
خداوند بشر را با نیروی عقل و استعداد نامحدود آفریده و از وی خواسته است تا با کار و کوشش و با سعی و عمل، ذخائر نهفتۀ زمین را بیرون آورد، غذا و لباس و سایر لوازم معیشت خود را تهیه نماید، با آسایش خاطر زیست کند و شکرگزار او باشد. (3)
1) (1)) . إِنْ یَکُنِ الشُّغْلُ مَجْهَدَةً فَاتِّصالُ الفَراغِ مَفْسَدَةٌ (ارشاد مفید، ج 1، ص 298)..
2) (2)) . رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است: «مَلْعُونٌ مَنْ الْقیٰ کَلَّهُ عَلَی النّاسِ؛ملعون است کسی که بار زندگی خود را بر دوش دیگران بیفکند و از دسترنج مردم امرار معاش نماید» (تحف العقول، ص 37)..
3) (3)) . «وَ لَقَدْ مَکَّنّاکُمْ فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَکُمْ فِیها مَعایِشَ قَلِیلاً ما تَشْکُرُونَ»؛ «ای فرزندان بشر، ما تسلّط، مالکیّت و حکومت بر زمین را برای شما قرار دادیم؛ انواع وسائل زندگی را برای شما فراهم ساختیم، ولی اندکی از شما شکرگزار نعمتهای خدا هستید» (اعراف، آیۀ 10)..
امامان معصوم ما علاوه بر آن که خودشان کار میکردند، در کمال صراحت پیروان خود را نیز به کار و کوششِ مشروع، ترغیب و تشویق مینمودند. (1)آنان ارزش مجاهدت انسان در راه تأمین معاش خانوادۀ خود را در ردیف فداکاری سربازان اسلام به حساب آوردهاند. (2)مثلاً از حضرت امام رضا علیه السلام
1) (1)) . به عنوان مثال ابی عمرو شیبانی نقل میکند: «امام صادق علیه السلام رادیدم در حالی که بیلی در دست و جامۀ خشنی در بر داشت، در محوطۀ شخصی خود کار میکرد و عرق میریخت. عرض کردم بیل را به من بدهید تا کار شما را انجام دهم. حضرت فرمود: دوست دارم که مرد در راه به دست آوردن معاش، آزار حرارت آفتاب را ببیند و رنج آن را تحمّل نماید» (کافی، ج 5، ص 76). و نیز در روایتی علی بن حمزه میگوید: اباالحسن (حضرت موسی بن جعفر) علیهما السلام را دیدم که در زمین خود کار میکرد و قدمهای مبارکش غرق عرق شده بود. عرض کردم: مردان کار کجا هستند که شما شخصاً زحمت میکشید؟ امام علیه السلام در جواب فرمود: کسانی که از من و پدرم بهتر بودند کار میکردند. پرسیدم آنها کیستند؟ فرمود: رسول خدا و امیرالمؤمنین و تمام پدرانم علیهم السلام با دست خود کار میکردند. کار کردن، عمل انبیاء و مرسلین و مردان صالح و شایسته است» (همان، ص 75)..
2) (2)) . عَنْ أَبی عَبْدِ اللّٰه علیه السلام : الْکادُّ عَلیٰ عِیالِه کَالْمُجاهِدِ فی سَبیلِ اللّٰهِ؛ امامصادق علیه السلام فرموده: «کسی که در طلب روزی خانوادۀ خود کار میکند و به سعی و کوشش تن میدهد مانند مجاهدی است که در میدان کارزار برای خدا جهاد مینماید» (کافی، ج 5، ص 88 )..
نقل است که فرمودهاند:
«آن کس که برای تأمین معاش عائلۀ خود فعّالیّت میکند و از پی روزی میرود، اجرش از مجاهد راه خدا بزرگتر است». (1)
همچنین پیشوایان ما عملاً افراد زحمتکش و کارگر را مورد مهر و مهربانی خود قرار میدادند و برعکس با بیکاران با تلخی و سردی برخورد مینمودند.
داستان کوتاه زیر نمونهای از اظهار محبّت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به فعّالان عرصۀ کار و خدمت است.
«انس بن مالک روایت کرده است موقعی که رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از جنگ تبوک مراجعت میفرمود سعد انصاری به استقبال ایشان آمد، حضرت با او مصافحه کرد و دست سعد را زبر و خشن دید. فرمود:
چه صدمهای و آسیبی به دستت رسیده است؟ عرض کرد: یا رسول اللّٰه من با طناب و بیل کار میکنم و درآمدم را خرج معاش خانوادهام مینمایم. رسول
1) (1)) . عَنِ الرِّضا علیه السلام : إِنَّ الَّذی یَطْلُبُ مِنْ فَضْلٍ یَکُفُّ بِهِ عِیالَهُ اعْظَمُ اجْراً مِنَ الْمُجاهِدِ فِی سَبیلِ اللّٰه (بحار الانوار، ج 75، ص 339)..
خدا صلی الله علیه و آله و سلم دست او را بوسید و فرمود: این دستی است که آتش به آن تماس پیدا نمیکند». (1)
ناگفته نماند که سفارش اولیاء گرامی اسلام به کار و تلاش، تنها ناظر به شغلهای مشروع و کارهای مفیدی است که خیر و صلاح جامعه در آنها است. وگرنه کارهایی که به جسم و جان مردم آسیب میرساند و منافی با شرافت و عزّت نفس است هرگز نمیتواند باعث افتخار و سربلندی گردد. (2)
نظر گیرید
اولین مطلبی که در انتخاب شغل باید مورد توجه جوانان قرار گیرد این است که توانایی فطری و ساختمان طبیعی خود را تا جایی که ممکن است بشناسند و تشخیص دهند که برای چه کارهایی صلاحیّت و شایستگی دارند تا شغل خود را بر وفق لیاقت طبیعی خود برگزینند. (3)رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرموده است:
«همۀ شما کار کنید و کوشش نمایید ولی متوجّه باشید که هر کس برای کاری که آفریده شده لایقتر است و آن را به سهولت و آسانی انجام میدهد». (1)
عدّهای هستند که در انتخاب شغل یا رشتۀ تحصیلی دچار تخیّلات موهوم میشوند و بدون توجّه به استعداد طبیعی خویش، تنها به اتّکاء شوق و علاقهای که در خود احساس میکنند در رشتهای وارد میشوند که مناسب با روحیّات آنان نیست در نتیجه قسمتی از عمر عزیز و نیروی خود را به رایگان از کف میدهند.
اینان اگر زود به خود آیند و مسیر غلطی را که برگزیدهاند ترک گویند و به کار یا رشتهای که شایستگی دارند وارد شوند ممکن است به آسانی زیان اشتباه خود را جبران نمایند و سرانجام به موفقیّت و پیروزی نایل گردند. ولی اگر به مسیر غلط خویش ادامه دهند و همچنان به راه خطا بروند طولی نمیکشد که مجبور میشوند آن را ترک گویند و با ناکامی و شکست، عقبنشینی نمایند. (2)
سهم قابل توجّهی از نوآوریها و موفقّیتهای جهان در گذشته و حال محصول شکوفایی غنچۀ استعداد جوانان است.
در این بخش به معرّفی اجمالی صد شخصیّت برجستۀ تاریخی که در جوانی در زمینههای علمی، دینی، فرهنگی، ورزشی، مدیریتی و... دارای ابتکار، اختراع، استعداد و یا نبوغ خاصی بودهاند میپردازیم.
روشن است که این تعداد تنها به عنوان نمونه مطرح شدهاند، لذا معرّفی گستردۀ جوانان صاحب ذوق، ابتکار و نقش در این مجال برای ما میسّر نبود.
خاطر نشان میگردد. در ترتیب اسامیِ هر فصل تاریخ وفات اشخاص مدّ نظر بوده و سعی شده اولویتی دیگر منظور نگردد.
فصلهای این بخش عبارتند از:
فصل اول: انبیاء و اولیاء علیهم السلام
فصل دوم: علماء و بزرگان دینی
فصل سوم: شهدای گرانقدر اسلام
فصل چهارم: مشاهیر، شامل: مخترعین، شاعران، ورزشکاران، هنرمندان و...
نام: ادریس، نام پدر: یود، ولادت: پیش از حضرت نوح علیه السلام جایگاه: از پیامبران الهی.
ویژگی:
1 - وی از کودکی به خودسازی و تهذیب اخلاق و توجه به خدا عنایت خاص داشت.
2 - در نوجوانی و جوانی به فکر خدمت به خلق و ارشاد ایشان بود.
3 - ادریس علیه السلام را مثلث النعمة خوانند زیرا او جامع پادشاهی، حکمت و نبوّت بوده است. (1)4 - از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده که سی صحیفه بر حضرت ادریس نازل شد و او نخستین کسی بود که به
1) (1)) . معارف و معاریف، ج 2، ص 44..
قلم نویسندگی کرد و در علم نجوم و حساب نظر داشت. همچنین ایشان اوّلین کسی بود که لباس دوخت و به تن کرد که قبل از او پوست میپوشیدند.
5 - نام مبارک وی دو نوبت در قرآن کریم آمده است.
نام: ابراهیم، نام پدر: تارخ (1)، ولادت: دو هزار سال پیش از میلاد (2)، محل تولّد: بابل، جایگاه: دومین پیامبر اولو العزم، وفات: 175 سال پس از ولادت. (3)ویژگی:
وی در جوانی تبر به دست به بتخانه، محل عبادت بتپرستان بیخرد رفت و تمام بتها را درهم کوبید. سپس تبر را بر دوش بت بزرگ گذاشت تا اگر مردم به وی مشکوک شدند، وانمود نماید که کار شکستن بتها توسط بت بزرگ انجام گرفته و بدین
وسیله مردم را از گمراهی نجات داده و به سوی یکتاپرستی رهنمون سازد.
نام: یوسف، نام پدر: یعقوب، محل تولّد: کنعان، جایگاه: از پیامبران الهی (عزیز مصر)، وفات:120 سال پس از ولادت (1).
ویژگی:
1 - یوسف علیه السلام در جوانی به مقام رسالت الهی نائل آمد.
2 - پاکدامنی و عفّت او، زبانزد خاص و عام گردید.
3 - امانتداری وی سبب گردید وزیر اقتصاد، امانتدار خزینۀ مصر و سرانجام عزیز مصر گردد.
4 - در جوانی صاحب علم تعبیر خواب از جانب خداوند متعال گردید.
5 - سورهای به نام او در قرآن آمده و بیست و شش بار نام او با تمجید در کتاب خدا تکرار شده است.
1) (1)) . مجمع البحرین، ج 1، ص 76..
نام: داوود، نام پدر: ایشا، ولادت: 1086 یا 1071 قبل از میلاد، محل تولّد: بیت لحم، جایگاه: صاحب کتاب آسمانی زبور و اولین سازندۀ زره، وفات: صد سال پس از ولادت.
ویژگی:
1 - در آغاز جوانی، با شجاعت و ایمان، جالوت را که فرماندۀ لشکر دشمن بنی اسرائیل بود، به قتل رساند.
2 - وی مقام خلافة اللّٰه داشت و خداوند علم قضاوت و سمت داوری میان مردم را به وی عطا کرد.
3 - صنعت ساخت زره، از جمله علومی بود که خداوند به وی موهبت فرمود. در حدیث آمده که خداوند به وی وحی نمود که: «ای داوود! تو نیکو بندهای. جز این که از بیت المال معیشت میکنی» داوود چون شنید بگریست. خداوند به آهن فرمود: «به دست بندهام نرم شو». از آن پس هر روز زرهای میساخت و آن را میفروخت و از بیت المال بینیاز گشت. (1)
1) (1)) . مبسوط سرخسی، ج 30، ص 246..
4 - در قرآن کریم آمده شانزده بار از او یاد شده است.
نام: یحیی، نام پدر: زکریّا، جایگاه: از پیامبران الهی.
ویژگی:
1 - وی در سنین پیری والدین (1)، به دعای پدر متولّد شد و در کودکی به مقام نبوّت (2)رسید.
2 - در پنج سالگی در جمع بنی اسرائیل سخن گفت و آنان را موعظه نمود.
3 - حضرت یحیی علیه السلام را به جهت مخالفت با فحشای دستگاه سطلنت در محراب عبادت سر بریدند.
4 - نام او پنج بار در قرآن مجید آمده است.
نام: عیسی، نام پدر: (3)، ولادت: 622 سال قبل از
هجرت (1)محل تولد: دیبمهر (2)جایگاه: از پیامبران اولوالعزم و نوید رسان ظهور آخرین پیامبر وفات: (3).
ویژگی:
1 - به امر خداوند در گهواره با مردم سخن گفت.
2 - از معجزات او به زنده کردن مردگان و شفای کور مادر زاد، میتوان اشاره نمود.
3 - حضرت مسیح علیه السلام از جمله پیامبران صاحب شریعت بوده و کتاب او انجیل نام دارد.
4 - در گسترش عدالت جهانی، حضرت مهدی عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف را یاری میکند.
1) (1)) . پس از ولادت حضرت عیسی علیه السلام ، پیروان این پیامبر خدا، ولادتپیامبرشان را مبدأ تاریخ خویش قرار داده و آن را تاریخ میلادی نام نهادند..
2) (2)) . مستدرک الوسائل، ج 8، ص 172..
3) (3)) . در جوامع غیر مسلمان، مشهور است که مسیح علیه السلام را دشمنان به صلیب کشیدند، اما مسلمانان - که کتاب آسمانی آنها داستان صلیب را مردود دانسته - مختلف گفتهاند، برخی معتقدند که خداوند متعال وی را به آسمانها برده و اکنون زنده است و هنگام ظهور امام زمان عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف به یاری آن حضرت شتافته و پشت سر ایشان نماز میخواند. بعضی نیز بر این باورند که او وفات نموده و هنگام ظهور حضرت رجعت میکند..
نام: محمّد، نام پدر: عبداللّٰه، ولادت: 17 ربیع الأوّل عام الفیل (571م)، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه، جایگاه: اشرف مخلوقات خداوند و آخرین فرستادۀ او، وفات: سال 11 ق.
ویژگی:
زندگانی آن حضرت در تمام ایّام جوانی میتواند الگوی بسیار مناسبی برای همۀ جوانان در تمام اعصار باشد، به عنوان مثال به دو نمونه اشاره میشود.
1 - رفتار ایشان در جوانی به گونهای بود که مردم او را محمّد امین خطاب مینمودند.
2 - از جمله اقدامات و ابتکارات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در سنین جوانی، برقرار نمودن پیمان جوانمردان بود. بر اساس این پیمان و با اجرای آن، هیچ غریبهای در مکّه احساس غربت نمیکرد.
از دیگر ویژگیهای رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم :
در چهل سالگی به نبوّت مبعوث گردید.
قرآن کریم کتاب هدایت و معجزۀ
جاودان اوست.
اکنون بیش از یک ملیارد مسلمان در جهان پیرو آئین مقدّس ایشان (یعنی اسلام) میباشند.
نام: علی، نام پدر: ابوطالب، ولادت: 13 رجب سال 30 عام الفیل، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه - داخل کعبۀ شریفه، جایگاه: امام نخست شیعیان و امیر المؤمنین، شهادت: سال 40 ق.
ویژگی:
به گفتۀ ناظم نیشابوری؛ علی بن ابیطالب علیه السلام برگوینده و نویسنده، محنتی گران و باری سنگین است که اگر بخواهد حقّش را ادا کند به کفر و گزافهگویی دچار گردد و اگر کوتاه آید خیانت نموده باشد و حد وسط در فضائل او آنقدر دقیق و باریک است که جز یک اندیشمند ماهر و حاذق از عهده بر نیاید. (1)به طور خلاصه به برخی افتخارات امام علی علیه السلام در سنین نوجوانی و جوانی اشاره میشود:
1) (1)) . معارف و معاریف، ج 7، ص 446..
1 - ایمان به رسول خدا در سیزده سالگی.
2 - نبرد با قویترین و بزرگترین مرد عرب (عمرو بن عبدود) و شکست دادن او.
3 - خفتن در بستر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در شبی که مشرکان تصمیم به قتل ایشان گرفته بودند (لیلة المبیت).
4 - شرکت مستمر در جنگها و غزوات، دوشادوش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم .
5 - افتخار همسری وی برای دخت گرامی حضرت رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم ، در بیست و پنج سالگی.
6 - نزول آیات متعدد قرآن کریم در شأن، مقام و منزلت ایشان.
7 - چندین بار تصریح پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به جانشینی حضرت علی علیه السلام در سنین نوجوانی وی.
8 - از آن حضرت به عنوان پرآوازهترین پیشوای عدالتگستر در جهان یاد میشود.
نام: فاطمه، نام پدر: محمّد صلی الله علیه و آله و سلم ، ولادت: 20 جمادی الثانی 5 سال بعد از بعثت، محل تولّد: مکّه
مکّرمه، جایگاه: بزرگترین بانوی جهانیان، شهادت:
سال 11 ق.
ویژگی:
این بانوی گرامی سراسر عمر هجده سالۀ خویش را وقف اسلام کرده بود. خدمات فراوان ایشان در راه احیای دین پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ولایت حضرت علی علیه السلام از ذهن هر انسان آزادهای محو نخواهد شد.
بطور خلاصه به برخی ویژگیهای ایشان اشاره میشود:
1 - پرستاری از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پس از غزوات و جنگها.
2 - افتخار ازدواج با امام علی علیه السلام .
3 - دفاع از حریم امامت و ولایت با خواندن خطبههای بلیغ و کوبنده و کمک خواستن از مهاجرین و انصار برای منحرف نشدن حکومت از مسیری که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم معیّن نمود.
4 - تربیت فرزندانی نمونه مانند حسنین و زینبین علیهم السلام .
5 - آموزش دینی به بانوان مدینه.
نام: معصومه، نام پدر: موسی علیه السلام ، ولادت:
173 ق، محل تولد: مدینۀ منوره جایگاه: کریمۀ اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام ، شهادت: 201 ق،
ویژگی:
1 - ایشان افتخار داشت که فرزند امام علیه السلام ، خواهر امام علیه السلام و عمۀ گرامی امام علیه السلام و نیز مورد تکریم و احترام ایشان باشد.
2 - همانگونه که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم ، حضرت زهرا علیها السلام را بر دیگر فرزندان خویش ترجیح میدادند، امام کاظم علیه السلام نیز با داشتن دختران بسیار به حضرت معصومه علیها السلام توجّهی ویژه داشتند.
3 - همواره مرجعی برای مراجعۀ شیعیان جهت درک فضائل و علوم اهل بیت علیهم السلام بودند.
4 - از حضرت معصومه علیها السلام به عنوان عالمۀ محدّثۀ آل طه یاد میشود.
5 - حضرت معصومه علیها السلام در راه دفاع از حریم ولایت همانند حضرت زهرا و حضرت زینب علیهما السلام
سختیها دید و سرانجام در بیست و هشت سالگی به شهادت رسید (1).
6 - پاداش زیارت با معرفت ایشان طبق روایت صحیح بهشت است.
نام: محمد، نام پدر: علی علیه السلام ، ولادت: 10 رجب سال 195، محل تولد: مدینه، جایگاه: پیشوای نهم شیعیان، شهادت: 220 ق.
ویژگی:
1 - امامت و رهبری امت اسلامی در نه سالگی.
2 - آماده کردن جامعه برای پذیرش ولایت امام زمان عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف در کودکی.
3 - پاسخ گویی به سؤالات مهم فقهی و کلامی در مقابل برترین علمای عصر خود و نشان دادن بهره مندی امام از علوم الهی.
4 - به سبب جود و کرم چشمگیر، آن حضرت به جواد الائمه موصوف شد.
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی تبیان، دی ماه 1387..
نام: علی، نام پدر: محمد علیه السلام ، ولادت: ذی الحجة 212، محل تولد: مدینه - محله صریا، جایگاه: پیشوای دهم شیعیان، شهادت: 254 ق.
ویژگی:
1 - امامت و رهبری امت اسلامی در هشت سالگی.
2 - آماده سازی جامعه برای روبرو شدن با عصر غیبت و امام غایب علیه السلام .
3 - پاسخ گویی به سؤالات بزرگان و علمای معاصر و نیز اعتراف آنها بر تفوّق علمی حضرت.
4 - اظهار کرامات بیش از حد به گونهای که مخالفین حضرت تحت تأثیر قرار گرفتند.
5 - توجه دادن شیعیان به مقام و منزلت ائمه علیهم السلام با آموزش زیارتنامههایی چون زیارت جامعۀ کبیره و زیارت حضرت علی علیه السلام در روز عید غدیر.
6 - رهبری شیعیان در مناطق مختلف کشور پهناور اسلامی، با مکاتبه و تعین نمایندههای آشکار و غیرآشکار.
نام: محمد، نام پدر: حسن علیه السلام ، ولادت: 15 شعبان 255 ق، محل تولد: عراق - سامرا، جایگاه: پیشوای دوازدهم شیعیان، و برقرار کننده دولت عدالتگستر جهانی.
ویژگی:
1 - امامت و رهبری او در پنج سالگی.
2 - موعود ادیان آسمانی که آیین پاک توحیدی را در جهان حاکم میکند.
3 - موعود ادیان آسمانی که عدالت را در سطح جهان میگستراند.
4 - دارای غیبتی طولانی تا آنجا که برخی از پیروان و دوستان را به تردید میافکند.
5 - بهره رسانی او به همه در عصر غیبت، همچون بهره رسانی خورشید در پشت ابرهای تیره.
6 - خاتم همۀ امامان معصوم علیهم السلام و اولیای الهی همچون جدّ بزرگوارش که خاتم پیامبران بود.
نام: معاذ، نام پدر: جبل، ولادت: 20 سال قبل از هجرت، محل تولّد: مدینه، جایگاه: صحابی رسول اللّٰه و والی یمن، وفات: سال 18 ق (1).
ویژگی:
1 - وی در سنین جوانی اسلام آورد.
2 - در ابتدای ورود پیامبر به مدینه بسیار فعّالیّت نمود.
3 - خوشرو، خوش خلق و سخاوتمند بود.
4 - از صحابۀ جلیل القدر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گردید و در جنگهای بدر، احد و خندق حضور داشت.
1) (1)) . الاعلام، ج 7، ص 258..
5 - پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم پس از غزوۀ تبوک وی را به عنوان قاضی و راهنما به سوی اهل یمن گسیل داشت، نامهای به آنان فرستاد و در آن نوشت: « انی بعثت لکم خیر اهلی» (1).
نام: عتّاب، نام پدر: اسید، ولادت: 13 سال قبل از هجرت، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه، جایگاه: فرماندار مکّه در صدر اسلام، وفات: سال 23 ق. (2)ویژگی:
1 - وی جوانی شجاع، خردمند و از اشراف عرب بود.
2 - توسط پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در بیست و یک سالگی به سِمت والی مکّه منصوب گردید.
از امام عسکری علیه السلام روایت شده که چون پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مکّه را فتح نمود، عتاب بن اسید را که جوانی از جوانان مکّه بود به حکومت گماشت. این امر
بر مردمِ خودخواه مکّه گران آمد، لذا دائماً حضرت را مورد انتقاد قرار داده میگفتند: «پیامبر جوانی تازه سال را بر ما بزرگان و مشایخ مکّه که مورد احترام و تعظیم میباشیم امارت داده!». (1)
نام: محمّد، نام پدر: سیرین، ولادت: 33 ق، جایگاه: صاحب نام در علم تعبیر خواب، وفات: 110 ق.
ویژگی:
1 - وی جوانی با ایمان، زیبا رو و با اخلاق بود.
2 - در برابر وسوسههای شیطان سست نگردید (2).
1) (1)) . تفسیر الامام العسکری علیه السلام ، ص 555، حدیث 329..
2) (2)) . نقل است که ابن سیرین به بزازی اشتغال داشت. روزی زنی برای خرید پارچه به مغازۀ وی رفت، تا نگاهش به او افتاد شیفتۀ او شد و به بهانۀ خریدن پارچه او را به خانه دعوت نمود، ابن سیرین پذیرفت سپس آن زن از ابن سیرین درخواست گناه نمود، اما محمّد برای زن از مضرّات زنا و فساد سخن گفت که فایدهای نکرد. سرانجام به بهانۀ قضای حاجت بیرون رفت و خودش را به نجاست آلوده نمود. همین که زن او را به این وضع دید نسبت به او تنفّر پیدا کرد و او را از خانه بیرون راند..
3 - خداوند به پاس داشت این اقدام نیک وی، علم تعبیر رؤیا را به او عنایت فرمود (1).
نام: اسامه، نام پدر: زید، ولادت: 7 سال قبل از هجرت (2)، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه، جایگاه: سرفرماندۀ بزرگترین سپاه اسلام در آخرین سال حیات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم ، وفات: 54 ق. (3)ویژگی:
1 - وی از صحابۀ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و مورد اعتماد و محبّت حضرت بود.
2 - در سن هجده سالگی توسط ایشان به سِمَت سرفرماندۀ بزرگترین سپاه اسلام که عازم جنگ با رومیان بودند، منصوب گشت.
این اقدام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نشان از توجّه عمیق ایشان به استعدادهای درونی جوانان و نیز استفادۀ بهینه از ویژگیهای آنان بود.
نام: ابونصر محمّد، نام پدر: طوفان، ولادت:
259 ق، محل تولّد: فاراب در ماوراء النهر، جایگاه:
نخستین فیلسوف بزرگ مسلمانان (معلّم ثانی)، وفات:
339 ق.
ویژگی:
1 - وی در دوران جوانی به بغداد رفت و نخستین معلم او در این شهر یوحنابن حیلان بود.
2 - او منطق، نحو، فلسفه، موسیقی، ریاضیات و علوم را فرا گرفت.
3 - ابونصر فارابی 102 کتاب شامل شروح، رسائل و کتب مستقل نوشت که آراء اهل المدینة الفاضلة، فصوص الحکم، المسائل الفلسفیة و الاجوبة عنها و رسالة الجمع بین رأی الحکمین یا الجمع بنی الرأیین برخی از آنها است.
4 - از سخنان فارابی است: «کسی که به حکمت شروع میکند سزاوار است که جوانی صحیح المزاج باشد، آداب اخیار را از دست ندهد، علوم شرع، قرآن و
لغت را بیشتر بیاموزد، عفیف و راستگو باشد، هیچ یک از آداب و ارکان شریعت را ترک نگوید، جز علم و علما را محترم نشمارد و فلسفه را حرفه نکند؛ هر که به خلاف این صفات باشد حکیم دروغی است (1).
نام: محمّد، نام پدر: علی بن بابویه، ولادت:
306ق، محل تولّد: ایران - قم، جایگاه: بزرگ محدّثان شیعه در قرن چهارم، وفات: 381 ق.
ویژگی:
1 - وی در سنین جوانی بر مسند تدریس نشست و از همان زمان شروع به تألیف و تصنیف کرد.
2 - در حالی که جوانی کم سن و سال بود پس از وفات پدر، به مقام پیشوایی و مرجعیّت علمی و دینی شیعیان قم و اطراف و سپس سراسر جهان اسلام رسید.
3 - بسیاری از محدّثین بزرگ و فقهای سالخورده در درس وی شرکت مینمودند.
4 - شیخ صدوق حدود 300 کتاب تألیف نموده که
1) (1)) . لغتنامه دهخدا، ج 1، ص 770 - 777..
یکی از آنها(کتاب من لایحضره الفقیه)از کتب اربعۀ شیعه میباشد.
نام: محمّد (معروف به سیّد رضی)، نام پدر:
حسین، ولادت: 359ق، محل تولّد: عراق - بغداد، جایگاه: از نامیترین فقهای شیعه، وفات: 406 ق.
ویژگی:
1 - وی در ده سالگی شروع به سرودن شعر نمود.
2 - در دوازده سالگی قصیدهای در ستایش پدرش سرود.
3 - در هفده سالگی اقدام به تدریس و تألیف نمود.
4 - در بیست سالگی از کلیۀ علوم متداول عصر فراغت حاصل کرد (1).
5 - از سید رضی به عنوان جامع (جمع آوری کننده) کتاب شریف نهج البلاغه یاد میشود که مشهورترین کتاب شیعه میباشد.
1) (1)) . فرهنگ جوان، ص 389..
نام: حسین، نام پدر: عبداللّٰه، ولادت: 370 ق، محل تولّد: خورمیشن (روستایی میان بلخ و بخارا)، جایگاه: از بزرگترین دانشمندان علمی، فلسفی و ادبی ایران، وفات: 428 ق.
ویژگی:
1 - در کودکی با شرکت در جلسات بحث به همراه پدر خویش، خیلی زود با مباحث و دانشهای مختلف زمان خود آشنا شد.
2 - استعداد او در فراگیری علوم، پدر را بر آن داشت تا به توصیۀ استاد، ابن سینا را به جز تعلیم و دانش اندوزی به کار دیگری مشغول نسازد.
3 - به دلیل حافظۀ قوی و نبوغ سرشار خود در ابتدای جوانی، در علوم مختلف زمان خود از جمله طب مهارت یافت.
4 - در هجده سالگی مجتهد در علوم اسلامی گردید. (1)
1) (1)) . فرهنگ جوان، ص 435..
5 - گویند نوح بن منصور پادشاه بخارا به علّت بیماری خود، ابن سینا را که در آن روز نوجوانی بیش نبود به نزد خود خواست تا او را مداوا نماید. ابوعلی نیز بعد از انجام طبابت از پادشاه تقاضا نمود تا به کتابخانۀ عظیم دربار سامانی دست یابد. (1)
نام: محمّد، نام پدر: حسن، ولادت: 385 ق، محل تولّد: ایران - طوس، جایگاه: از مشهورترین فقها و مجتهدان شیعه، وفات: 460 ق.
ویژگی:
1 - محمّد تا سال 408 ق در زادگاه به تحصیل علوم متداول آن عصر همّت ورزید و در بهار جوانی از محصّلین فاضل و درس خوانده گردید.
2 - بیست و سه ساله بود که تصمیم گرفت در محضر شیخ مفید و سیّد مرتضی ادامه تحصیل دهد، از این رو عازم بغداد شد.
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی هوپا، آذر ماه 1387..
3 - شیخ طوسی در دوران جوانی به درجۀ اجتهاد رسید.
4 - او در حالی که هنوز سنش از سی سال نگذشته بود کتاب تهذیب الاحکام را که از کتب اربعۀ شیعیان میباشد تألیف نمود. (1)
نام: محمّد، نام پدر: حسن، ولادت: 598 ق، محل تولّد: ایران - طوس، جایگاه: از سرشناسترین و بانفوذترین چهرههای تاریخ فکری اسلامی(معلم سوم و استاد البشر)، وفات: 672 ق.
ویژگی:
1 - او از کودکی به تحصیل دانش علاقهمند بود.
3 - در جوانی در علوم ریاضی، نجوم و حکمت سر آمد شد و از دانشمندان معروف زمان خود گردید. (2)4 - در برخی منابع آمده که وی در دوازده سالگی به درجۀ بلند اجتهاد نائل آمد. (3)
5 - اخترشناسان برای بزرگ داشت نام این چهرۀ درخشان ایران و جهان و به پاس خدمات ارزندۀ او در دانش ستارهشناسی و ریاضیات در نامگذاری جایگاههای شناخته شده در کرۀ ماه، نام خواجه نصیر الدین طوسی را در نصف النهار 41 جنوبی و مدار صفر آن کره ثبت کردهاند. (1)
نام: حسن، نام پدر: یوسف، ولادت: 648 ق، محل تولّد: عراق - حلّه، جایگاه: از فقهای بزرگ و صاحب نفوذ، وفات: 726 ق.
ویژگی:
1 - او از همان دوران کودکی به تحصیل علاقه نشان داد، قرآن را آموخت، خط را یاد گرفت و از این رو در دهۀ اول عمر خود به جمال الدین ملقّب گشت.
2 - پس از آن جمال الدین در محضر فقها، متکلمان و فلاسفۀ والا مقام با کمال ادب زانو زد و به تمام علوم و
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی حوزه، آذرماه 1387..
فنون مسلّط گردید.
3 - علّامۀ حلی در چهارده سالگی مجتهد در علوم اسلامی گردید. (1)4 - وی اولین فقیهی بود که ریاضیات را به عنوان دانشی در فقه وارد کرد.
5 - او در حالی که بیست و هشت بهار از عمر شریفش سپری شده بود، زعامت و رهبری شیعیان را به عهده گرفت.
6 - شیعه شدن سلطان محمّد خدابنده (حاکم مغول) توسط علّامۀ حلّی، یکی از آثار ارزندۀ ایشان میباشد.
7 - علّامۀ حلّی از جمله علمایی است که به زیارت امام عصر عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف نائل گردیده است.
نام: محمّد (بهاء الدین)، نام پدر: حسین، ولادت:
953 ق، محل تولّد: لبنان - جبل عامل، جایگاه: جامع علوم مختلف زمان و از مروّجین مکتب جعفری، وفات: 1030 ق. (2)
ویژگی:
1 - او در جوانی توانست علوم مختلفی چون فقه، تفسیر، فلسفه، کلام، و نیز معماری، مهندسی، ریاضی، هیأت و نجوم، علوم غریبه و... را فرا گیرد.
2 - وی علاوه بر فعّالیّتهای علمی خویش به تألیف کتابهای سودمند میپرداخت.
3 - کتابهای موجز و جامع او نظیر خلاصة الحساب و صمدیه، قرنها در مراکز علمی و حوزهها تدریس میشد و برخی هنوز تدریس میشود.
4 - شیخ بهایی شاعری پر آوازه نیز بود که اشعار دلنشینش در مجالس شعر و ادب هنوز بر زبانها جاری است.
5 - این عالم جامع و کامل با ارشادات فرهنگی و اخلاقی خود دولت صفویه را در جهت مبانی تشیع و اخلاق تقویت و ارشاد مینمود.
6 - هنوز برخی از شاهکارهای معماری و مهندسی او در شهر تاریخی و زیبای اصفهان و اطراف آن پابرجا و چشمگیر است.
7 - تقسیم آب زاینده رود به تمام مراکز و روستاهای مناطق مختلف اصفهان از شاهکارهای اوست که هنوز مورد استفاده میباشد.
نام: محمّد، نام پدر: ابراهیم، ولادت: 980 ق، محل تولّد: ایران - شیراز، جایگاه: از مشهورترین فیلسوفان مسلمان، وفات: 1050 ق.
ویژگی:
وی در دوران جوانی با شیخ بهایی آشنا گردید که سنگ بنای شخصیّت علمی و اخلاقی اش توسّط این دانشمند کم نظیر بنا نهاده شد. تکمیل این بنای معنوی را استاد دیگرش دانشمند سترگ میرداماد عهده دار گشت و پس از آن نزد میرفندرسکی تلمّذ نمود. او علاوه بر تبحّر در کلام و فلسفه در حدیث و قرآن نیز زبردست بود.
صدر المتألهین کتابهای فراوان تألیف نمود که برخی از آنها عبارتند از: الاسفار الاربعة، اتّحاد العاقل و المعقول، تفسیر آیة الکرسی، تفسیر آیۀ نور، حاشیه بر الٰهیات شفاء، شرح حکمة الاشراق، شرح اصول کافی و... (1).
1) (1)) . لغت نامۀ دهخدا، ج 9، ص 13126..
نام: محمّد باقر، نام پدر: محمّد تقی، ولادت:
1037ق، محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه: مؤلّف بزرگترین دائرة المعارف روائی شیعه (بحارالأنوار در 110 جلد)، وفات: 1110 ق.
ویژگی:
1- وی تحصیلرا از چهار سالگی نزد پدر آغاز نمود.
2 - او در حوزۀ اصفهان و در سن جوانی بر دانشهای صرف، نحو، معانی و بیان، لغت، ریاضی، تاریخ، فلسفه، حدیث، رجال، درایه، اصول، فقه و کلام احاطۀ کامل پیدا نمود و به درجۀ اجتهاد رسید و شروع به تألیف کتب سودمند نمود.
3 - او در جوانی به مقام والای علمی رسید و از اساتید برجستۀ حوزۀ علمیۀ اصفهان بود.
4 - از ویژگیهای مجلس درس او میتوان به شرکت و استفادۀ بیش از هزار دانشمند اشاره نمود. (1)
1) (1)) . مقدمۀ تحفة الزائر، ص 79..
نام: آمنه بیگم، نام پدر: ملّامحمّدتقی مجلسی (مجلسی اول)، جایگاه: از برترین بانوان عالمه، فاضله و صالحه.
ویژگی:
1 - وی انسانی سخت کوش، با اراده و بی توجه به مادّیات دنیا بود.
2 - در جمع آوری برخی مجلّدات بحارالانوار به برادرش علّامه محمّد باقر مجلسی کمک کرد.
3 - موقعیت علمی او به اندازهای بود که شوهر وی (ملّا صالح مازندرانی) در حل مسائل علمی با وی مباحثه و مذاکره مینمود.
4 - از آثار علمی این بانو میتوان به «شرح ألفیه ابن مالک» و «شواهد سیوطی» و نیز کتابی در باب فقه و احکام دینی اشاره نمود.
نام: محمّد، نام پدر: حسن، ولادت: 1062ق،
محل تولّد: ایران - اصفهان (1)، جایگاه: از فقها و دانشمندان بزرگ، وفات: 1137ق.
ویژگی:
1 - در کودکی دارای چنان نبوغ سرشاری بود که در هشت سالگی شرح تلخیص تفتازانی، مختصر، و مطوّل آن را تدریس کرد.
2 - خود میگوید: «هنوز یازده سالم کامل نشده بود که شروع به تصنیف کردم و پیش از آن که پانزده ساله شوم کتاب منیة الحریص را در شرح تلخیص نوشتم». (2)3 - گفته میشود فاضل هندی در سیزده سالگی مجتهد در علوم اسلامی گردیده است. (3)
نام: سیّد محمّد مهدی، نام پدر: سیّد مرتضی، ولادت: 1155 ق، محل تولّد: عراق - کربلای معلّی،
جایگاه: از علمای بزرگ شیعه، وفات: 1212 ق.
ویژگی:
1 - وی از دوران کودکی در دامان پر مهر پدر و مادر بزرگوارش با آداب و اخلاق اسلامی خو گرفت.
2 - پس از گذراندن ایّام کودکی مشغول تحصیل علوم مقدّماتی گردید.
3 - در آغاز بلوغ به درس خارج که از سوی پدرش تدریس میشد راه یافت.
4 - پس از پنج سال درس و بحث فشرده به مقام بلند اجتهاد نائل آمد.
5 - در جوانی توسط استاد خویش میرزا مهدی اصفهانی خراسانی به بحرالعلوم معروف شد.
6 - علّامه سیّد مهدی بحرالعلوم، از جمله علمایی است که به محضر مبارک امام عصر عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف مشرّف گردیده است. (1)
نام: مرتضی، نام پدر: محمّد امین، ولادت:
1) (1)) . گلشن ابرار، ج 1، ص 294 - 295..
1214 ق، محل تولّد: ایران - دزفول، جایگاه: از بزرگترین فقهای بی نظیر شیعه، وفات: 1298 ق.
ویژگی:
1 - وی از دوران صباوت، عشق تحصیل و فراگیری معارف اسلام را داشت.
2 - مرتضی ادبیات عرب و مقدّمات را نزد پدرش و فقه و اصول را نزد عموزادهاش خواند و در سال 1232 ق عازم کربلا گردید.
3 - در سن هجده سالگی در درس خارج فقیه بزرگ شیعه، سیّد محمّد مجاهد حاضر شد.
4 - شیخ مرتضی انصاری در طول حیات خویش شاگردان زیادی را تربیت نمود که شمار آنها را 500 نفر تا 3000 نفر ثبت نمودهاند. (1)
نام: سیّد محمّد حسن، نام پدر: محمود، ولادت:
1230 ق، محل تولّد: ایران - شیراز، جایگاه: از
1) (1)) . گلشن ابرار، ج 1، ص 331 - 335..
بزرگترین مراجع و زعمای حوزههای علمیه، وفات:
1312 ق.
ویژگی:
1 - وی در چهار سالگی به مکتب رفت.
2 - در شش سالگی وارد حوزۀ علمیه گردید.
3 - هشت ساله بود که بر فراز منبر مسجد وکیل شیراز رفت و همانند واعظان باتجربه کتاب اخلاقی ابواب الجنان را برای مردم خواند.
4 - سیّد محمّد حسن در نوجوانی به تدریس کتاب شریف لمعه پرداخت.
5 - او در سن بیست سالگی از آیة اللّٰه بیدآبادی اجازۀ اجتهاد گرفت. (1)6 - مبارزۀ او با استعمار انگلیس و فتوای او در تحریم تنباکو از نکات بارز در زندگی وی میباشد.
نام: سیّد حسین، نام پدر: سیّد علی، ولادت:
1292 ق، محل تولّد: ایران - بروجرد، جایگاه:
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 261..
نامیترین زعیم حوزههای علمیه، وفات: 1340 ش.
ویژگی:
1 - وی پس از کودکی، دورۀ مقدّمات حوزوی را در زادگاه خود آموخت، سپس عازم اصفهان گردید.
2 - فقه، اصول، حکمت، رجال و تفسیر را تا بالاترین سطح علمی آموخت و در سال 1320ق به حریم امیرالمؤمنین علی علیه السلام مشرّف شد (1)و پس از چندی به ایران مراجعت نمود.
3 - در جوانی به قُلّۀ فقاهت رسید و مجتهد در علوم اسلامی گردید.
4 - ایشان با ارائۀ مطالبی نو در رجال و فقه از بزرگترین فقهاء و مراجع دینی زمان حیات خویش گردید.
نام: محمّد علی، نام پدر: محمّد جواد، ولادت:
1292 ق، محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه: فقیه،
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 350..
فیلسوف و عارف به نام، وفات: 1369 ق.
ویژگی:
1 - وی مقدّمات علوم را نزد پدرش گذراند و سپس در کلاس درس برادر بزرگتر خویش شرکت نمود.
2 - در 1304 ق در درس فقه و اصول میرزا حسن آشتیانی و عرفانِ میرزا ابوالحسن جلوه که در تهران برگزار میشد شرکت نمود.
3 - وی در هجده سالگی به درجۀ اجتهاد نائل آمد. (1)4 - آیة اللّٰه شاه آبادی طی حیات علمی خود به یکی از بزرگترین فلاسفۀ عصر خود مشهور گردید.
نام: سیّد ابوالقاسم، نام پدر: سیّد مصطفی، ولادت: 1264 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه:
رهبر مردم ایران در نهضت ملّی شدن صنعت نفت، وفات: 1340 ش.
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 320..
ویژگی:
1 - او در شانزده سالگی به همراه پدرش عازم نجف اشرف گردید و در آنجا علاوه بر استفاده از درس پدر و دیگر اساتید، دورۀ سطح را به پایان رسانید.
2 - ایشان در بیست و پنج سالگی درجۀ اجتهاد را دریافت نمود و آیة اللّٰه میرزا محمّدتقی شیرازی، مقام اجتهاد او را در سطح عالی تأیید نمود. (1)3 - مبارزه با استعمار انگلیس در عراق و ایران و ریاست مجلس شورای ملّی، از نکات برجسته در زندگی ایشان میباشد.
نام: مرتضی، نام پدر: محمّد حسین، ولادت:
1298 ش، محل تولّد: ایران - خراسان - فریمان، جایگاه: از برجستهترین نظریه پردازان انقلاب اسلامی، شهادت: 1358 ق.
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 358..
ویژگی:
1 - او از دوازده سالگی به مدت شش سال دروس حوزوی را در حوزه علمیۀ مشهد و پس از آن در حوزۀ علمیۀ قم ادامه داد.
2 - با ورود به قم در دروس فقه و اصول و اخلاق امام خمینی رحمه الله شرکت نمود.
3 - چندی بعد در درس فلسفۀ علّامه طباطبایی شرکت و از مبرزترین شاگردان وی گردید.
4 - در نتیجۀ فعّالیّتهای چشمگیر علمی، وی به یکی از مشهورترین اساتید دانشگاه تهران و حوزه علمیۀ قم - که به مبارزه با مکتبهای الحادی خصوصاً کمونیسم میپرداخت - تبدیل گردید.
5 - از شهید مطهری به عنوان یکی از بزرگترین نویسندگان عقیدتی یاد میشود که پس از شهادت، نوشتههایش همواره به عنوان کتب ایدئولوژی نظام اسلامی مطرح و با زبانهای مختلف مورد استفادۀ اقشار قرار گرفته است.
نام: سیّد محمّد، نام پدر: سیّد فضل اللّٰه، ولادت:
1307 ش، محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه: از نزدیکترین یاران امام در تشکیل نظام اسلامی، شهادت: 1360 ش.
ویژگی:
1 - از چهار سالگی در مکتب خانه شروع به تحصیل نمود.
2 - در چهارده سالگی با نیمه تمام گذاشتن تحصیلات دبیرستانی، وارد حوزۀ علمیه گردید.
3 - در سال 1330 ش با دریافت لیسانس در رشتۀ فلسفه، مشغول تدریس زبان انگلیسی در دبیرستان حکیم نظامی قم شد.
4 - بیست و شش ساله بود که دبیرستان دین و دانش را در قم تأسیس نمود و تا سال 1342 ش خود سرپرستی آن را به عده داشت (1).
5 - در سال 1341 ش مبارزات خود را بر ضدّ طاغوت زمان آغاز نمود و تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 ش بارها از طرف ساواک دستگیر و مورد تهدید و تبعید قرار گرفت.
6 - برخی مسئولیّتهای شهید مظلوم آیة اللّٰه
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی حوزه، دی ماه 1387..
بهشتی قبل و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی عبارتند از:
نمایندۀ حضرات آیات حائری و میلانی برای سرپرستی مسجد و تشکّل دینی جوانان در شهر هامبورگ، عضو شورای انقلاب، دبیر حزب جمهوری اسلامی، نائب رئیس مجلس خبرگان اوّل - ایشان در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نقش مؤثّری داشت - ، ریاست دیوان عالی کشور (قوّه قضائیه) (1).
نام: سیّده نصرت بیگم، نام پدر: سیّد محمّد علی، ولادت: 1265 ق، محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه:
تنها بانوی مجتهده در عصر خود، وفات: 1362 ش.
ویژگی:
1 - در چهار سالگی برای آموزش قرآن و فراگیری خواندن و نوشتن به مکتب رفت.
2 - پس از طی نمودن مراحل مقدّماتی علوم، اغلب دروس را در خانه به اتمام میرساند (2).
3 - او علاوه بر همسرداری و تربیت فرزند توانست در تحصیلات حوزوی خود (شامل: ادبیات، فقه، اصول، تفسیر، منطق، فلسفه و عرفان) به درجۀ عالی نائل شود به گونهای که همه او را با عنوان بانو مجتهده امین یا بانوی ایرانی میشناختند.
4 - از جمله تألیفات این بانوی اصفهانی، تفسیر مخزن العرفان، اربعین هاشمیه و سیر و سلوک میباشد.
نام: سیّد روح اللّٰه، نام پدر: سیّد مصطفی، ولادت:
1320 ق، محل تولّد: ایران - خمین، جایگاه: از مراجع بزرگ تقلید، بنیانگذار و رهبر انقلاب اسلامی ایران، وفات: 1368 ش.
ویژگی:
1 - در سنین کودکی و نوجوانی بابهرهگیری از هوش سرشار، قسمتی از معارف متداول روز و علوم مقدّماتی و سطح حوزههای علمیه را فراگرفت.
2 - در جوانی همزمان با فراگیری فقه و اصول نزد
فقها و مجتهدین وقت، عالیترین سطوح عرفان نظری و علمی را نزد آیة اللّٰه شاه آبادی تلمذ نمود.
3 - در پانزده خرداد ماه 1342، ماجرای انجمنهای ایالتی و ولایتی فرصتی پدید آورد تا در رهبری قیام روحانیت ایفای نقش نموده و به طور آشکار مبارزه با دولت دو هزار پانصد سالۀ شاهنشاهی را آغاز نماید (1).
4 - ایشان در طول سالهای مبارزه با طاغوت تا پیروزی انقلاب اسلامی، متحمّل سختیهای فراوانی همچون: تهدید، تبعید، زندان، شهادت فرزند و همچنین یارانشان گردید.
5 - در بهمن ماه 1357، پس از ورود ایشان به خاک ایران، مؤثّرترین حادثۀ چند قرن اخیر یعنی انقلاب اسلامی ایران، به امداد الهی، رهبری امام خمینی رحمه الله و از خود گذشتگیهای مردم بر پیروزی رسید.
6 - از ایشان چندین کتاب در فقه، حدیث، عرفان و تفسیر باقیست. همچنین سخنرانیها و اعلامیههای تاریخی ایشان در صحیفۀ امام (صحیفۀ نور) گرد آوری شده است.
1) (1)) . گلشن ابرار، ج 2، ص 916 -917..
نام: سیّد شهاب الدین، نام پدر: سیّد شمس الدین محمود، ولادت: 1276 ش، محل تولّد: عراق - نجف اشرف، جایگاه: از بزرگترین مراجع تقلید معاصر، وفات: 1369 ش.
ویژگی:
1 - وی اندکی پس از یادگیری خواندن و نوشتن به کِسوَت روحانیت در آمد.
2 - ادبیّات عرب، فقه، اصول، حدیث، درایه، رجال، تراجم و... را نزد استادان حوزۀ علمیۀ نجف آموخت و سپس در درسهای خارج فقه و اصول علمای آن دیار شرکت جست.
3 - در بیستوهفت سالگی به اجتهاد رسید. (1)4 - آیة اللّٰه مرعشی از جوانی به جمع آوری نسخ خطی و حفظ آنها علاقه داشت، اکنون این نسخ در کتابخانه بزرگ ایشان مورد بهره برداری محققّین میباشد.
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 457..
5 - او در علم انساب شهرتی بینظیر داشت.
نام: سیّد محمّدرضا، نام پدر: سیّد محمّد باقر، ولادت: 1316ق، محل تولّد: ایران - گلپایگان، جایگاه:
از بزرگترین مراجع تقلید معاصر، وفات: 1372 ش.
ویژگی:
1 - وی مقدّمات علوم را نزد پدر بزرگوارش خواند.
2 - پس از پایان دورۀ سطح به اراک رفت و از محضر آیة اللّٰه العظمی شیخ عبدالکریم حائری استفاده کرد و چندی بعد به همراه استاد خویش به قم رفت.
3 - او در نهایت بیست و چهار ساله بود که به درجۀ اجتهاد نائل آمد. (1)
نام: محمّدتقی، نام پدر: محمّد رضا، ولادت:
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 469..
1286ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: بارزترین و مؤثّرترین خطیب مذهبی قرن اخیر، وفات: 1377 ش.
ویژگی:
1 - محمّد تقی در سنین کودکی به تحصیل مقدّمات علوم دینی پرداخت.
2 - با اصرار مادر به منبر روی آورد. در این باره میگفت: «چون مادرم عاشق ابا عبداللّٰه الحسین علیه السلام بود به آرزوی خویش رسید و مرا در مسیر خطابه و منبر قرار داد». همزمان با نظارت پدر به تحصیل درس پرداخت و در جوانی دو روز در هفته را به منبر میرفت.
3 - محمّد تقی اولین منبر خود را در پانزده یا شانزده سالگی در مسجد فیلسوفها و در وصف امام امیرالمؤمنین علی علیه السلام آغاز نمود (1).
4 - در جوانی بزرگترین و دانشمندترین خطیب کشور به شمار میرفت که با شیواترین بیان به مبارزه با کمونیزم، سرمایهداری، مذاهب ساختگی، انحرافات اخلاقی و مفاسد اجتماعی میپرداخت.
5 - مرحوم فلسفی مورد احترام مخصوص آیة اللّٰه العظمی بروجردی و امام خمینی قدس سره بود و در مبارزه با
1) (1)) . اتّحاد و انسجام، ص 505 ..
رژیم طاغوت نقش چشمگیری داشت.
نام: محمّدتقی، نام پدر: کریم، ولادت: 1304 ش، محل تولّد: ایران - تبریز، جایگاه: از برترین فیلسوفان معاصر، وفات: 1377 ش.
ویژگی:
1 - در شش سالگی وارد مدرسۀ اعتماد تبریز شد.
هوش سرشار محمّدتقی مدیر مدرسه را بر آن داشت تا او را از کلاس اول به کلاس سوم بفرستد.
2 - در سال 1319 ش جهت ادامۀ تحصیل به تهران و سپس به نجف اشرف رفت و در مدّتی کوتاه، در سن جوانی فقیهی توانمند و فیلسوفی برجسته شد.
3 - پس از مراجعت به ایران بخشی از ایّام جوانیاش را به تدریس در دانشگاهها و حوزههای علمیه گذراند و در مناطق گوناگون سخنرانیهای مفید داشت.
4 - مناظرات و مکاتبات او با فیلسوف غربی (برت راند راسل) و غلبه بر او و سایر مکاتب الحادی روز، در
زندگی او چشمگیر است.
5 - محمّدتقی پس از بیست و سه سال تلاش و مجاهدت علمی توانست قلّۀ اجتهاد را فتح نماید. (1)
نام: سیّد محمّد باقر، نام پدر: سیّد محسن، ولادت: 1318 ش، محل تولّد: عراق - نجف اشرف، جایگاه: امام جمعۀ نجف اشرف، شهادت: 1383 ش.
ویژگی:
1 - او علوم اولیه را در مکتبخانههای نجف فرا خواند و در دوازده سالگی علوم حوزوی را آغاز نمود.
2 - تا سال 1335 ش مشغول تحصیل دروس سطح بود و سپس سطح عالی دروس حوزوی را شروع نمود.
3 - او در بیست و شش سالگی موفّق به أخذ درجۀ اجتهاد گردید. (2)4 - آیة اللّٰه حکیم مدّتی سمت ریاست مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را بر عهده داشت.
5 - وی در مبارزه با حزب بعث تلاشهای بسیار نمود و سرانجام در محراب نماز جمعه توسط منافقین به شهادت رسید.
نام: محمّدتقی، ولادت: 1279 ش، محل تولّد:
ایران - گناباد، جایگاه: از مشاهیر وعاظ معاصر ایران - سخنران حادثۀ خونین و تاریخی مسجد گوهرشاد، وفات: 1384 ش.
ویژگی:
1 - او در شش سالگی به مکتب رفت.
2 - در هفت سالگی برای خانمها منبر میرفت.
3 - در هشت سالگی حافظ کل قرآن کریم شد. (1)4 - در چهارده سالگی به عنوان یک منبری معروف با فرقۀ صوفیِ نعمت اللّهی مبارزه کرد.
5 - در شانزده سالگی هنگامی که امر به معروف و نهی از منکر ممنوع بود، علیه حکومت سخنرانی کرد.
1) (1)) . گلشن ابرار، ج 7، ص 434..
6 - سخنرانی او در سنین جوانی علیه رضاخان و کشف حجاب از وقایع حساس و فراموش نشدنی تاریخ ایران به شمار میرود که به واقعۀ خونین مسجد گوهر شاد مشهور است.
7 - او در ایّام عمر صد و چند سالۀ خویش بر علوم گوناگونی همچون موارد ذیل فائق آمد:
اجتهاد در علوم اهل بیت علیهم السلام و فقه اهل سنت.
حفظ بیش از دویست هزار بیت شعر که خود آنها را سروده بود و همچنین پنجاه هزار بیت از شعرای دیگر.
تسلّط به ادبیات عرب، تاریخ انبیاء و اولیاء و تاریخ یکصد سالۀ اخیر ایران و جهان. (1)
نام: سیّد علی، نام پدر: سیّد جواد، ولادت:
1318 ق، محل تولّد: ایران - مشهد مقدّس، جایگاه: از
1) (1)) . سایت خبری - تحلیلی بولتن، مهرماه 1387..
مراجع بزرگ تقلید و رهبر انقلاب اسلامی ایران.
ویژگی:
1 - از چهار سالگی به مکتب رفتند، و پس از دورۀ دبیرستان به خواندن دروس حوزوی اهتمام ورزیدند.
2 - هجده ساله بودند که در دروس خارج فقه و اصول آیة اللّٰه العظمی میلانی شرکت میکردند. در همان سال برای ادامۀ تحصیل به نجف رفته و یک سال بعد قم را برای تحصیل انتخاب نمودند.
3 - در قم از دروس خارج فقه و اصول و فلسفۀ حضرات آیات بروجردی، حائری یزدی، علاّمه طباطبایی و امام خمینی رحمهم الله استفاده کردند.
4 - از سال 1341 ش مبارزات انقلابی خود را آغاز کرده و در این راه متحمّل چندین نوبت زندان، تبعید و... توسط مأموران شاهنشاهی گردیدند.
5 - پس از پیروزی انقلاب اسلامی در مسئولیّتهای گوناگونی از جمله عضویّت در شورای انقلاب، ریاست جمهوری، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام و امامت جمعۀ تهران ایفای نقش کردند. (1)
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری مدظله العالی.
6 - هم اکنون ایشان مرجع تقلید شیعیان بوده و رهبری انقلاب اسلامی ایران را به عهده دارند.
خداوند متعال سایۀ ایشان را مستدام فرماید.
نام: سیّد حسن، نام پدر: عبدالکریم، ولادت:
1960م، محل تولّد: جنوب لبنان - روستای البزوربه، جایگاه: دبیر کل کنونی حزب اللّٰه لبنان.
ویژگی:
1 - وی شانزده ساله بود که برای تحصیل علوم دینی به نجف اشرف مسافرت نمود. پس از بازگشت در مدرسۀ الامام المنتظر علیه السلام ادامۀ تحصیل داد.
2 - همزمان به فعّالیّتهای سیاسی در جنبش امَل مشغول و مسئول سیاسی جنبش در منطقۀ بقاع گردید (1).
3 - چندی بعد عضویّت در شورای رهبری حزب اللّٰه را به عهده گرفت.
1) (1)) . پس از آن که امام موسی صدر در لیبی به صورت مرموزی ربوده شد اختلافات بسیاری در سطح رهبری جنبش به وجود آمد که در اثر آن و خروج عدّهای از آن، «حزب اللّٰه لبنان» تشکیل گردید..
4 - وی سرانجام در سال 1992 م پس از شهادت حجة الاسلام سیّد عبّاس موسوی دبیر کل وقت حزب اللّٰه، با اجماع شورای رهبری، دبیر کل جدید این جنبش گردید (1).
5 - او در دوران رهبری خویش بر حزب اللّٰه لبنان همواره بر مواضع اسلامی و ضّد صهیونیستی خویش پایدار ماند و در این راه موفّقیّتهایی نیز به دست آورد که بارزترین آن را میتوان شکست دادن رژیم پوشالی اسرائیل در جنگ 33 روزه علیه لبنان معرّفی نمود.
6 - از سیّد حسن نصراللّٰه هم اکنون به عنوان قهرمان جهان عرب یاد میشود.
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی یاران باران، مهرماه 1387..
نام: مصعب، نام پدر: عمیر، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه، جایگاه: اولین نماینده و مبلّغ اسلام از طرف رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به مدینه قبل از هجرت و نیز اولین امام جمعۀ مدینه، شهادت: سال 3 ق.
ویژگی:
1 - وی جوانترین و متمکّنترین کسی بود که در اوائل بعثت مسلمان شد.
2 - در مقاطع حسّاس همچون شعب ابوطالب، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را تنها نگذاشت.
3 - پس از درخواست بزرگان قبیلۀ خزرج مبنی بر معرّفی نمایندهای جهت تبلیغ دین مبین اسلام در
مدینه، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از میان تمامی اصحاب، مصعب بن عمیر که آن روز جوان نورسی بود و بیشتر قرآن مجید را فرا گرفته بود انتخاب نمود و این مأموریت بسیار مهم را به وی محوّل نمود.
4 - او اولین کسی بود که در مدینه اقامۀ نماز جماعت نمود.
5 - توسط وی اسید بن خضیر و سعد بن معاذ آئین اسلام را پذیرفتند. (1)6 - مصعب در دو غزوه پیامبر را همراهی نمود. در جنگ بدر پرچم دار بود و در جنگ احد به شهادت رسید. (2)
نام: جعفر، نام پدر: ابوطالب، محل تولّد: مکّۀ مکرّمه، جایگاه: نماینده رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و سرپرست مهاجرین صدر اسلام در هجرت به حبشه، شهادت:
سال 8 ق (3).
ویژگی:
1 - او از نخستین گروندگان به اسلام به شمار میرفت.
2 - در سال دوم هجرت، در رأس مسلمانان به حبشه مهاجرت نمود و در آنجا خطابهای بلیغ در معرّفی اسلام در حضور نجاشی پادشاه حبشه خواند.
3 - در سال هفتم هجرت همزمان با واقعۀ خیبر به مدینه بازگشت و چون بر پیغمبر صلی الله علیه و آله و سلم وارد شد، حضرت چند گام از او استقبال نمود و او را در آغوش کشید و فرمود: «نمیدانم به کدامیک خشنود باشم به فتح خیبر یا به ورود جعفر» (1).
نام: محمّد، نام پدر: ابو بکر، ولادت: سال 10 ق، محل تولّد: ذو الحلیفه میان مکّه و مدینه، جایگاه: از خواص اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام ، شهادت: 38 ق (2).
ویژگی:
1 - وی از جوانان لایقی بود که در میان یاران فداکار امیرالمؤمنین علی علیه السلام مانند ستاره میدرخشید.
2 - او ایّام خردسالی و نوجوانی خود را در کنار حسنین علیهما السلام ، تحت سرپرستی و تربیت امام علی علیه السلام گذراند و به کمال رسید.
3 - در جوانی توسط امیر المؤمنین علی بن ابی طالب علیه السلام به فرمانداری مصر منصوب و در این مسیر به شهادت رسید. (1)
نام: حُجر، نام پدر: عدی، جایگاه: از اصحاب دانشمند رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم و از فدائیان ولایت امیرالمؤمنین علی علیه السلام ، شهادت: 51 ق (2).
ویژگی:
1 - وی در آغاز جوانیِ خود در سلک یاران پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در آمد.
2 - حجر در جنگ صفّین بر قبیلۀ «کنده» فرماندهی میکرد و در نهروان بر میسرۀ لشکر امیرالمؤمنین علی علیه السلام گماشته شده بود.
3 - در جنگ جمل نیز در رکاب آن حضرت شمشیر میزد.
4 - سرانجام هنگامی که به دستور معاویه، جلاد بر سر او ایستاده و کَفَن او حاضر و قبر وی کنده شده بود، او را میان مرگ و سبّ امیرالمؤمنین علی علیه السلام مخیّر ساختند، حجر بیهیچ سستی مرگ را اختیار کرد و به درجۀ رفیع شهادت رسید. (1)5 - شهادت حجر ننگی تاریخی برای معاویه شد لذا معاویه مورد اعتراض اصحاب و همسر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم واقع شد. (2)
نام: قاسم، نام پدر: امام حسن مجتبی علیه السلام ، جایگاه:
جوانترین شهید کربلا، شهادت: عاشورای 61 ق.
ویژگی:
1 - او چهرهای بسیار زیبا و دلانگیز داشت تا جایی که او را ستارۀ زیبا و ماه پاره لقب دادهاند.
2 - وی نوجوانی شجاع و دلیر بود.
3 - در جریان حادثۀ کربلا، او خود آماده رفتن به میدان شد و با اصرار از عموی خویش اجازۀ مبارزه با دشمنان را دریافت کرد.
4 - در زیارت ناحیه، امام علیه السلام از خداوند هم نشینی این نوجوان شجاع کربلا را در قیامت طلب فرموده است (1).
نام: عبداللّٰه، نام پدر: امام حسن مجتبی علیه السلام ، جایگاه: از شهدای نوجوان کربلا، شهادت: عاشورای 61 ق.
ویژگی:
1 - با آن که هنوز حتی به سن بلوغ نرسیده بود در
1) (1)) . اقبال الاعمال، ج 3، ص 73؛ موسوعة زیارات المعصومین علیهم السلام ، ج 3، ص 518..
صحنۀ رزم واقعۀ خونبار کربلا حضور یافت.
2 - از جان مبارک امام خویش یعنی عمویش اباعبداللّٰه الحسین علیه السلام دفاع نمود.
3 - دست کوچک خود را در راه امام حسین علیه السلام تقدیم پروردگار نمود.
4 - مشمول دعای سیّد الشهداء علیه السلام قرار گرفت.
5 - حضرت ولی عصر عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف در زیارت ناحیۀ مقدسه بر او سلام فرستاده و سپس بر قاتل وی (حرمله) نفرین میفرمایند (1).
نام: علی اکبر، نام پدر: امام ابا عبداللّٰه الحسین علیه السلام ، جایگاه: از شهدای کربلا و شبیهترین مردم خَلقاً و خُلقاً به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ، شهادت: عاشورای 61 ق.
ویژگی:
1 - او زیباترین و درخشانترین جوان حادثۀ عاشورا بود.
2 - اولین جوان بنی هاشم بود که در روز عاشورا پا
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی تبیان، دی ماه 1387..
به عرصۀ جهاد گذاشت.
3 - نقل است که ایشان علی رغم تشنگی شدید، صد و بیست نفر از جنایتکاران را به هلاکت رساند.
4 - امام حسین علیه السلام در حق فرزندشان چنین دعا فرمودند: «امیدوارم که امروز را به عصر و شام نرسانی مگر آن که جدّت با کاسهای لبریز تو را به شربتی بنوشاند که هرگز بعد از آن تشنگی به تو دست ندهد (1)».
نام: وهب، نام پدر: عبداللّٰه، جایگاه: جوان تازه مسلمان و شهید کربلا، شهادت: عاشورای 61 ق.
ویژگی:
1 - در مسیر حرکت امام حسین علیه السلام به کربلا به همراه مادر و همسرش به دین اسلام مشرّف شد.
2 - پس از آن، تصمیم به همراهی امام برای حضور در صحنۀ مبارزه با دشمنان اسلام گرفت.
3 - پس از گرفتن اذن جهاد از امام علیه السلام وارد میدان شد و بیست و چهار پیاده و دوازده سواره را به قتل
1) (1)) . امالی صدوق، ص 226..
رسانید. او آن قدر در میدان به مبارزه پرداخت تا آن که شربت شهادت نوشید. (1)4 - گویند همسر وهب بعد از شهادت شوهرش سراسیمه به جانب او دوید و صورت بر صورت او نهاد.
شمر به غلام خود اشارهای کرد و وی عمودی بر سر او زد و به شوهرش پیوست. (2)
نام: سیّد مجتبی، نام پدر: سیّد جواد، ولادت:
1303 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: رهبر جمعیّت فدائیان اسلام، شهادت: بامداد 27 دی ماه 1334.
ویژگی:
این روحانیِ جوان، بیست و یک ساله بودکه تصمیم به تأسیس جمعیّت «فدائیان اسلام» گرفت. برخی اقدامات مهم و تأثیرگذار این جمعیّت که متشکّل از
جوانانی مخلص و انقلابی بود بدین قرار است:
1 - ایجاد وحشت در دل دشمنان اسلام با قتل خائنینی چون: احمد کسروی (نویسندۀ طاغوتی)، عبدالحسین هژیر (وزیر دربار شاه) و رزم آرا (نخست وزیر شاه).
2 - ثبت نام از پنج هزار نفر نیروی داوطلب برای اعزام به فلسطین و مبارزه با اسرائیل در سال تأسیس رژیم غاصب صهیونیستی که با مخالفت دولت وقت روبرو شد.
3 - مخالفت با دفن جنازۀ رضاشاه خائن در قم که نهایتاً در ری مدفون گردید.
4 - شرکت در کنگرۀ اسلامی قدس در بیت المقدس (1332ش). (1)5 - تشویق مردم به تشکیل حکومت اسلامی.
نام: سیّد علی، نام پدر: سیّد اسداللّٰه، ولادت:
1316 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: مبارز
1) (1)) . علمای مجاهد، محمّد حسن رجبی، ص 522 - 524 ..
نامدار و از چهرههای شاخص مبارزه با حکومت ستمشاهی، شهادت: 1357 ش.
ویژگی:
1 - پس از فراگیری دروس ابتدائی، علوم حوزوی را آغاز نمود. سپس به قم آمد و از محضر اساتید حوزۀ علمیۀ قم بهرهمند شد.
2 - چندی بعد به شاخۀ نظامی هیئتهای مؤتلفه پیوست و به علّت فعّالیّتهایی که داشت از لباس روحانیت خارج و در پوششهایی گوناگون از جمله روضه خوانی، انگشتر فروشی، ساختمان سازی، فروش دواجات، طبابت سنّتی، فرش فروشی و...، به مبارزات خویش ادامه داد. این پوششها به حدی بود که گاه نزدیکان وی را نیز به اشتباه میانداخت.
3 - پس از شهادت شهید نواب صفوی بر سر مزارش حاضر گشت و با روح او پیمان بست که از ادامه دهندگان راهش باشد.
4 - در پخش اعلامیههای حضرت امام و روحانیت فعّالیّت نمود و چندی بعد رابط شهیدان بخارائی، صفار هرندی و نیک نژاد با شهید صادق امانی شد.
5 - در جریان ترور حسنعلی منصور (نخست وزیر
وقت) نقش ناظر و تمام کننده را عهده دار شد.
6 - در سال 1347 که فردی برای شکست روحیۀ مبارزین مذهبی در قم تصمیم به ساخت سینما (1)مینماید، شهید اندرزگو با جمع کردن عدّهای از طّلاب و حرکت به سمت بیت مراجع تقلید از جمله حضرت آیة اللّٰه العظمی گلپایگانی، اعتراض و انزجار خود را اعلام میدارند که علی رغم این اعتراضات، سینما ساخته میشود. اما چندی بعد گروهی به نام گروه عباس آباد با کمک شهید اندرزگو، آن را منفجر مینمایند. (2)
نام: حسین، نام پدر: محمّدتقی، ولادت:
1346ش، محل تولّد: ایران - قم، جایگاه: نوجوانی که امام خمینی رحمه الله وی را رهبر 13 ساله معرفی نمود،
شهادت: 1359 ش در 13 سالگی.
ویژگی:
1 - در سالهای 56 و 57 در تظاهرات شرکت نمود و چندین بار توسط ضد انقلابها متحمّل اذیّت و آزار گردید.
2 - در تابستان 1359 در دورۀ آموزشهای رزمی شرکت کرد.
3 - همزمان با شروع جنگ تحمیلی خود را با زحمت به خرمشهر رساند.
4 - این شهید نوجوان، در جریان آزادسازی خرمشهر، پس از آن که عرصه را بر سربازان اسلام تنگ دید، نارنجک به کمر بست و با هدف انهدام تانک عراقی به زیر تانک رفت. ابتکار این نوجوان رزمنده در آن مقطع حسّاس، عملی شایسته بود که راه را بر دشمن بست و روحیۀ جنگ و دفاع را در رزمندگان تقویت نمود و توفیق شهادت فی سبیل اللّٰه را نصیب وی ساخت.
نام: سیّد محمّد علی، نام پدر: سیّد هدایت،
ولادت: 1333 ش، محل تولّد: ایران - خرمشهر، جایگاه: فرماندۀ سپاه پاسدارن انقلاب اسلامی خرمشهر، شهادت: 1360 ش در 27 سالگی.
ویژگی:
1 - در پانزده سالگی وارد مبارزات سیاسی شد و یک سال بعد به عضویّت گروه مخفی حزب اللّٰه خرمشهر درآمد.
2 - در سال 1351 ش به همراه سایر اعضاء، توسط ساواک دستگیر و محکوم به یک سال زندان شد.
3 - وی در بیست و سه سالگی مأمور جابجایی مقادیری سلاح از تهران به اهواز شد که با وجود تدابیر شدید امنیتی ساواک، توانست مأموریت خویش را با موفقیّت به انجام رساند.
4 - در جریان شکلگیری سپاه خرمشهر نقش فعّال داشت و ابتدا مدّتی مسئولیّت واحد عملیات را به دوش میکشید و پس از چندی فرماندۀ سپاه خرمشهر گردید.
5 - در حادثۀ کودتای نوژه از سوی شورای تأمین استان خوزستان، به سمت فرماندهی پایگاه سوم دریایی منصوب گردید. (1)
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی ساجد، سایت جامع دفاع مقدس، آذر ماه 1387..
نام: احمد، نام پدر: غلامحسین، ولادت:
1332 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: فرماندۀ تیپ محمّد رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم (1).
ویژگی:
1 - در 1351 ش پس از أخذ دیپلم به سربازی رفت و در شیراز دورۀ تخصصی تانک را گذرانید.
2 - سه سال بعد در اثر فعّالیّتهای انقلابی توسط کمیتۀ ضدّ خرابکاری ساواک دستگیر و به مدت 5 ماه در زندان فلک الافلاک خرم آباد حبس گردید.
3 - در شروع قیامهای خونین قم و تبریز نقش رابط و هماهنگ کنندۀ تظاهرات را در مناطق جنوبی تهران عهده دار شد.
4 - پس از پیروزی انقلاب به سپاه پاسداران انقلاباسلامی پیوست و در بیست و هشت سالگی با حکمِ شهید بروجردی، فرماندهی سپاه پاوه و پس از
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی 4 دیپلمات، آذر ماه 1387..
مدتی سپاه مریوان را عهدهدار شد.
5 - در سال 1360 ش تیپ محمّد رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم را تشکیل و خود مسئولیّت فرماندهی آن را پذیرفت.
6 - در جریان آزاد سازی خرمشهر، نقشی مؤثّر ایفا نمود.
7 - در اواخر خرداد ماه 1361 طی مأموریتی به همراه یک هیئت عالی رتبۀ دیپلماتیک از مسئولین سیاسی - نظامی کشورمان راهی سوریه شد تا راههای مساعدت به مردم مظلوم لبنان را بررسی نماید. (1)
نام: غلامحسین، نام پدر: مجید، ولادت:
1334 ش، جایگاه: طرّاح نقشۀ عملیاتهای بزرگ ثامن
1) (1)) . اتومبیل هیأت نمایندگی دیپلماتیک کشورمان در هنگام عبور از پست ایست و بازرسی برباره در شمال بیروت، توسط مزدوران حزب فالانژ متوقف و چهار سرنشین خودرو مزبور به رغم مصونیت دیپلماتیک -توسط عمّال رژیم تروریستی گروگان گرفته شدند..... متأسفانه تا تاریخ تألیف این کتاب از سرنوشت شهادت یا حیات آنها هیچ اطّلاعی در دست نیست..
الائمه علیه السلام و طریق القدس، شهادت: 1361 ش در 27 سالگی.
ویژگی:
1 - در نوجوانی به فعّالیّتهایی همچون تأسیس کتابخانه، برگزاری جلسات وعظ و پرسش و پاسخ و...
اهتمام میورزید.
2 - با صدور فرمان امام رحمه الله مبنی بر فرار از پادگانها از پادگان گریخت.
3 - با ورود حضرت امام رحمه الله به ایران در سال 1357 در کمیتۀ استقبال حضور فعال داشت و پس از آن با مراکزی همچون کمیتۀ انقلاب اسلامی، جهاد سازندگی، خبرنگاری برای روزنامۀ جمهوری اسلامی همکاری و نهایتاً در سال 1358 به عضویّت رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در آمد.
4 - با شروع جنگ عضو ستاد عملیات جنوب شد و تا دی ماه 1359 در شمار یکی از معدود فرماندهان ارشد و برجستۀ نظامی سپاه ارتقا یافت.
5 - برخی اقدامات مهم و تأثیرگذار سردار شهید حسن باقری در طول حضور در جبهه تا زمان شهادت بدین شرح است:
پایه گذار واحد اطّلاعات - عملیات سپاه.
راه اندازی بایگانی جنگ.
تشکیل یگانهای تخصصی اعم از مهندسی، رزمی، زرهی، توپخانه، ادوات، پدافند هوایی، بهداری و... .
تلاش برای وفاق و انسجام میان کلیۀ نیروهای دست اندرکار جنگ اعم از سپاه، ارتش و بسیج.
مناصب و مسئولیّتهای این شهید بزرگوار در دوران دفاع مقدس از این قرارند: فرماندۀ لشگر نصر سپاه. فرماندۀ قرارگاه مشترک عملیاتی از طرف سپاه.
فرماندۀ لشگر نور. فرماندهی قرارگاه کربلا. جانشین فرماندهی کل قرارگاههای جنوب. جانشین فرماندهی یگان زمینی سپاه. جانشین فرماندۀ نیروی زمینی سپاه.
نام: علی رضا، نام پدر: غلامحسین، ولادت:
1337 ش، محل تولّد: ایران - روستایی از توابع تهران، جایگاه: فرماندۀ لشگر 10 سیّد الشهداء علیه السلام ، شهادت:
1362 ش در 25 سالگی.
ویژگی:
1 - در دبستان پول توجیبی خود را مداد و دفتر میخرید و به دانشآموزان بی بضاعت میداد.
2 - پس از فرمان امام مبنی بر فرار سربازان از پادگانها، شهید موحد از پادگان بیرون آمد.
3 - در تظاهرات خیابانی شرکت میکرد و یکی از ثمرات مثبت آن شکستن سرِ نصیری رئیس ساواک بود.
4 - پس از قبولی در دانشگاه پزشکی تبریز بدون این که خبر قبولی اش را به کسی اطّلاع دهد، در دورۀ اول سپاه انقلاب اسلامی ثبت نام کرد.
5 - چندی بعد فرماندهی یک گروهان را در پادگان ولی عصر بر عهده گرفت و بعد هم فرماندۀ گردان 6 پادگان ولی عصر عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف گردید.
6 - در سال 1361 طی حکمی به فرماندهی تیپ سیّد الشهداء منصوب شد.
7 - روحیۀ قوی او در برخورد با سختیها زبانزد خاص و عام بود. (1)
1) (1)) . به عنوان مثال پس از آن که در یکی از عملیاتها دست او قطع شد، شخصاً به بیمارستان جهت مداوا مراجعه نمود. «حاج علی دستی را که از زیر آرنج قطع شده بود با بند کفش بسته و داخل جیبش گذاشت، تا زمانی که از خونریزی رنگش سفیده نشده بود کسی متوجه دست او نشد، خلاصه با زحمت او را راضی کردند برود پشت جبهه، وقتی به بیمارستان رسید با کمال خونسردی دست قطع شدهاش را روی میز دکتر گذاشت و گفت: دکتر جان، این دست قلم شده مال منه؛ ببین اگه میتونی یه کاریش بکن. دکتر با دیدن دست متلاشی حاج علی یک دفعه پشت میزکارش از حال رفت. (پایگاه اطّلاع رسانی ساجد، سایت جامع دفاع مقدس، آذر ماه 1387.).
نام: مصطفی، ولادت: 1337 ش، محل تولّد:
ایران - اصفهان، جایگاه: فرماندۀ قرارگاه فتح سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، شهادت: 1362 ش در سن 25 سالگی.
ویژگی:
1 - دروس کلاسیک را تا هنرستان ادامه داد و سپس به دروس حوزوی روی آورد.
2 - با پاگرفتن انقلاب اسلامی برای تبلیغ به مناطق محروم کهگیلویه و بویر احمد و یاسوج سفر کرد.
3 - پس از پیروزی انقلاب عضو شورای فرماندهی سپاه یاسوج و مدّتی بعد فرماندۀ سپاه یاسوج گردید.
4 - در جریان عملیات شکست حصر آبادان و طریق القدس با سمت فرماندهی گردان، مجروح گشت.
5 - پس از آن در عملیاتهای بیت المقدس، رمضان، محرم، والفجر1 و والفجر 2 نیز حضور داشت که در عملیات رمضان فرماندهی قرارگاه فتح سپاه به عهده او گذارده شده بود.
6 - شهید ردّانی پور در کمتر از سه سال سطوح فرماندهی رزمی را تا سطح قرارگاه طی کرد که این ناشی از همّت،تلاش، پشتکار و اخلاص در عمل این شهید عزیز بوده است. (1)
نام: مهدی، نام پدر: عبدالرزّاق، ولادت:
1338 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: فرماندۀ لشگر 17 علی بن ابیطالب علیه السلام ، شهادت: 1363 ش در 25 سالگی.
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی ساجد، سایت جامع دفاع مقدس، آذر ماه 1387..
ویژگی:
1 - مسئول واحد اطّلاعات سپاه قم.
2 - مسئول شناسایی یگانهای رزمی.
3 - مسئول اطّلاعات عملیات سپاه دزفول و سوسنگرد.
4 - مسئول اطّلاعات عملیات قرارگاه نصر.
5 - در بیست و سه سالگی و در عملیات رمضان، فرماندۀ تیپ علی بن ابیطالب علیه السلام بود که بعدها به لشگر 17 تبدیل گردید.
نام: محمّد ابراهیم، نام پدر: علی اکبر، ولادت:
1334 ش، محل تولّد: ایران - شهرضا، جایگاه: فرماندۀ لشگر 27 محمّد رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم ، شهادت: 1363 ش در 29 سالگی.
ویژگی:
1 - در بیست و دو سالگی انتخاب شغل معلّمی و تدریس در روستاهای محروم و طاغوت زده.
2 - فرماندهی تظاهرات قمشه (شهر رضا) در آستانۀ
پیروزی انقلاب اسلامی.
3 - تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قمشه به همراه 5 نفر دیگر.
4 - مسؤولیّت روابط عمومی و چندی بعد فرماندهی سپاه پاسداران شهرستان پاوه در سال 1359 ش.
5 - معاونت تیپ محمّد رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم در سال 1361 ش در عملیات بیتالمقدس.
6 - فرماندهی لشگر 27 محمّد رسول اللّٰه صلی الله علیه و آله و سلم . (1)
نام: مهرداد، نام پدر: محمود، ولادت: 1345 ش، محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه: کوچکترین سردار مین روب دنیا، شهادت: 1364 ش در 19 سالگی.
ویژگی:
1 - شرکت در راهپیماییهای اوائل انقلاب در سن 12 - 10 سالگی.
2 - شرکت در عملیاتهای بیت المقدس و رمضان
1) (1)) . نگاه کن به؛ حکایت سرخ، محمّد حجّتی..
جهت خنثی کردن مین در چهارده سالگی.
3 - حضور در جبهۀ کردستان به مدت سه ماه.
4 - وی در جبهه، طیّ مصاحبهای از اهداف و انگیزههای خود برای حضور در جبهههای حق علیه باطل سخن به میان آورد. (1)پس از پخش این مصاحبه از
1) (1)) . بخشی از مصاحبۀ صورت گرفته با شهید مهرداد عزیزاللّهی درجبهههای نبرد با دشمن:بسم اللّٰه الرحمن الرحیم با سلام بر امام زمان (عجل اللّٰه تعالی فرجه الشریف) و نائب برحقش قلب تپندۀ مستضعفان جهان امام خمینی قدس سره و شهدای راه حق و حقیقت و مجروحین و معلولین. من مهرداد عزیزاللّهی هستم. اعزامی از اصفهان که 14 سالمه و انگیزهای که باعث شد به جبهه بیام... (این بود) واقعاً اون برادرایی که قبلاً جبهه بودند و میآمدند برای ما تعریف میکردند... که مثلاً هر کس بره ساخته میشه از هر لحاظ و دیگه اون ناخالصیهاش و اون گناهاش... (پاک میشه) من به جبهه اومدم تا بتونم در راه خدا کمک کنم شاید کمکی در راه خدا بکنم و گناهانم پاک بشه. چند ماهه که در جبهه هستی و چه کارهایی انجام دادهاید؟ الآن حدود 8 -9 ماهه که در جبهه هستم. 3 ماهش رو در کردستان بودم... تو این مدت البته ما هیچ کاری نکردیم. هر کاری که میشد خدا میکرد. ما فقط وسیله بودیم. در محورهای مختلف عراق که مین میگذارند مین خنثی کردید؟ بله یک مقدار در عملیات بیت المقدس بود که برای برادرامون در فتح خرمشهر مرحله اول و دوم و سوم که معبر باز کردیم و عملیات رمضان که باز معبر باز کردیم... واقعاً معجزات زیادی بر ما شد... وقتی میآمدی جبهه، پدر و مادرت راضی بودند، از آنها اجازه گرفتی؟ پدر و مادر من اتفاقاً زمینه آمدن به جبهه را خودشان درست کردند. واقعاً از آنها تشکر میکنم که اجازه دادند که بیام جبهه و به بقیه پدر و مادرها هم میگم این قدر احساساتی نباشند وابسته نباشند به فرزندشون...خودشان بیایند ساخته بشن در این جبههها. به نظر من هر کس حداقل باید یک هفته بیاد و جبههها را حتی به صورت تماشا نگاه کند..
صدا و سیما،حضرت امام رحمه الله که یکی از بینندگان این مصاحبه بودند خواسته بودند تا مهرداد را پیش ایشان ببرند. امام مهرداد را میبینند و بازوی او را بوسه می زنند و مهرداد هم دست امام را میبوسد. (1)
نام: محمود، نام پدر: محمّدرضا، ولادت:
1340 ش، محل تولّد: ایران - مشهد مقدّس، جایگاه:
فرمانده تیپ ویژۀ شهدا، شهادت: 1365 ش در 25 سالگی.
ویژگی:
1 - وی از جمله فرماندهانی بود که با سرعت مراحل و مدارج پیشرفت را پشت سر گذاشت و با
1) (1)) . دو هفته نامۀ صبح صادق، شماره 373، آبان ماه 1387..
وجود جوانی و سن کم خود، لیاقت و شایستگی خود را نشان داد.
2 - شش ساله بود که تحصیل در حوزۀ علمیه و سپس دروس ابتدایی را آغاز نمود.
3 - یک سال پس از انقلاب اسلامی به عضویّت سپاه پاسداران درآمد.
4 - در 1359 ش به سرپرستی گروه محافظین از منزل امام رحمه الله در جماران منصوب گشت.
5 - شهید کاوه بیست سال بیشتر نداشت که فرماندۀ عملیات تیپ ویژۀ شهدا گردید.
6 - برخی مسئولیتهای او در دوران دفاع مقدس بدین شرح است: فرمانده تیپ ویژۀ شهدا فرماندۀ عملیات سپاه در سقز قائم مقام فرماندۀ سپاه در سقز فرماندۀ لشگر ویژۀ شهدا. (1)
نام: حسین، نام پدر: کریم، ولادت: 1336 ش،
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی ویکی پدیا، بهمن ماه 1387..
محل تولّد: ایران - اصفهان، جایگاه: فرماندۀ لشگر امام حسین علیه السلام ، شهادت: 1365 ش در 29 سالگی.
ویژگی:
1 - در کودکی با صدای پرطنینش در مسجد سیّد اصفهان اذان و تکبیر میگفت.
2 - در روزهای اول انقلاب در کمیتۀ دفاع شهری مسئولیّت پذیرفت و برای جنگهای کردستان لباس پاسداری به تن کرد.
3 - در عملیاتهای ثامن الائمه علیه السلام و طریق القدس محور را فرماندهی نمود.
4 - بیست و پنج ساله بود که فرماندهی تیپ امام حسین علیه السلام را در عملیاتهای فتح المبین و بیت المقدس به عهده گرفت.
5 - حاج حسین در سمت معاونت عملیات سپاه سوم در عملیاتهای رمضان، محرم، والفجر مقدماتی و والفجر 1 ایفای وظیفه نمود.
6 - در عملیاتهای بعدی هم شامل والفجر 1 - 4، خیبر، بدر، والفجر 8، فرماندۀ لشگر امام حسین علیه السلام بود.
7 - سردار شهید حاج حسین خرازی در طول مدت حضورش در جبهههای حق علیه باطل، 30 ترکش
میهمان پیکرش شد و در عملیات خیبر دست راستش را به خدا هدیه کرد. (1)
نام: مهدی (2)، نام پدر: جیووانی، ولادت: 1954م، محل تولّد: آمریکا - نیویورک، جایگاه: فرزند ثروتمندترین مرد ایتالیا (صاحب شرکت فیات و باشگاه یوونتوس)، شهادت: 2000 م.
ویژگی:
1 - وی در خانوادهای به دنیا آمده بود که درآمد سالانۀ آنها بالغ بر 60 میلیارد دلار یعنی حدود 3 برابر درآمد نفتی جمهوری اسلامی ایران تخمین زده شده است؛ از همان دوران جوانی علاقهای به ادارۀ ثروت عظیم خانوادگی به روش پدرش نداشت.
2 - مهدی در سال 1354 ش در حالی که بیست سال داشت مسلمان شد.
3 - دو سال پس از انقلاب اسلامی ایران مذهب
تشیع را برگزید و در سلک شیعیان امیرالمؤمنین علی علیه السلام قرار گرفت.
4 - شهید آنیلی در سال 1360 ش توفیق دیدار و گفتگو با حضرت امام رحمه الله را به دست آورد. او این ملاقات را از خاطرات بیاد ماندنی خود بیان مینمود.
5 - از مهمترین خصوصیّات بارز وی میتوان به شجاعت در انتخاب عقیده، آزاد اندیش بودن وی، و توجه به معنویت در سنین جوانی اشاره کرد.
6 - وی در سال 2000م (1379ش) به طرز مشکوکی به شهادت رسید و جسد وی در زیر پل «ژنرال فرانکو رومانو» پیدا شد. (1)
1) (1)) . اقتباس از پایگاه اطّلاع رسانی مؤسسه فرهنگی هنری شهید آوینی، شهریور ماه 1387..
نام: معاویه، نام پدر: یزید لعنة اللّٰه علیه ، ولادت:
41 ق، محل تولّد: ، جایگاه: خلیفۀ مسلمین، وفات:
64 ق (1).
ویژگی:
وی در بیست سالگی به جای پدر خلیفه شد و چون چهل روز از خلافت او سپری شد، به منبر رفت و در اقدامی ابتکاری، نو و تاریخی، خاندان بنی امیّه را رسوا ساخته، چنین گفت: «ای مردم من به این حکومت علاقهای ندارم، چه این که جدّ من حق کسی را که به این
1) (1)) . الاعلام، ج 7، ص 263..
مسند اولی و احقّ بود غصب نمود و پس از او پدرم که به هیچ وجه شایستۀ این مقام نبود بر مسند خلافت نشست و من که سومین آنها میباشم از هم اکنون خود را از این مقام خلع نمودم». (1)
نام: لئوناردو، ولادت: 1452 م، محل تولّد: ایتالیا، جایگاه: از مخترعان و نقّاشان معروف دنیا، وفات:
1519 م.
ویژگی:
1 - وی شانزده ساله بود که در امر نقّاشی مورد تشویق استادش قرار گرفت.
2 - در بیست و پنج سالگی تحصیلاتش را به پایان برد و سپس به گروه نقّاشان پیوست. «لبخند ژوکوند» و «شام آخر» از مشهورترین آثار داوینچی است.
3 - او تا قبل از سال 1500 م دست به اختراعات و نوآوریهایی زد که از آن جمله میتوان به لباس
1) (1)) . نگاه کن به: معارف و معاریف، ج 9، ص 468..
غواصی، زیردریایی جنگی، مسلسل، تانک، کیلومترشمار و... اشاره نمود. (1)
نام: گالیلئو، ولادت: 1564م، محل تولّد: ایتالیا - پیزا، جایگاه: از بزرگترین ستارهشناسان، ریاضی دانان و فیزیک دانان، وفات: 1642م.
ویژگی:
1 - در نوزده سالگی تمام مطالعات خود را در ادبیات متمرکز کرد.
2 - در همین سنین توانست قانون آونگ (سنجش نوسان زمان) را کشف نماید.
3 - در سال 1588م در دانشگاه پیزا مدرک دکتری گرفت و در همانجا برای تدریس ریاضیات باقی ماند.
4 - در بیست و پنج سالگی دومین کشف بزرگ علمی خود را به انجام رسانید و ثابت نمود سرعت سقوط اجسام به وزن آنها بستگی ندارد. کشفی که
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی تبیان، مهرماه 1387..
باعث از بین رفتن نظریۀ ارسطو - که جامانده از دو هزار سال قبل بود - ، گردید.
5 - در همین ایّام بود که گالیله موفّق به ساختن دوربینی برای مشاهدۀ مسافتهای دور گردید. (1)6 - در 1610 م چهار قمر بزرگ مشتری که از آن زمان تا کنون به نام قمرهای گالیلهای شناخته میشوند را کشف کرد.
7 - گالیله نخستین کسی است که با تلسکوپ به بررسی آسمانها پرداخت و جهان خارج از تصوّر انسان را کشف کرد (2)
نام: بلز، نام پدر: اتین، ولادت: 1623م، محل تولّد: فرانسه - پاریس، جایگاه: مخترع ماشین حساب، وفات: 1662 م.
ویژگی:
1 - وی از همان کودکی علاقۀ بسیار خود را به
ریاضیات نشان داد.
2 - در دوازده سالگی شروع به خواندن کتاب اقلیدس کرد.
3 - در شانزده ساله بود که کتابی پیرامون مقاطع مخروطی نوشت. زمانی که کتاب این نابغه به دست «دکارت» رسید قبول نمیکرد که پسری شانزده ساله آن را نوشته باشد.
4 - اختراع ماشین حساب در هجده سالگی سبب شهرت او و موجب حیرت همگان گردید. (1)
نام: رابرت هوک، ولادت: 1635 م، محل تولّد:
دهکدۀ فرش واتر، جایگاه: فیزیکدان و بنیانگذار علم هواشناسی، وفات: 1703 م.
ویژگی:
1 - او بیست و شش ساله بود که اولین اثر خود را انتشار داد (نمودهای کشش سطحی).
1) (1)) . همان..
2 - اولین اختراع هوک ساختن طبله برای ساعت بود.
3 - در سال 1665 م اثر بزرگ خود را موسوم به میکرو گرافیا «ذرّهنگاری» منتشر نمود. در این کتاب برای اولین بار از فشار سنج فنری، دماسنج الکلی و نم سنج سخن به میان آمده است. (1)
نام: اسحق نیوتن (2)، ولادت: 1642 م، محل تولّد:
انگلستان - وولس تورپ، جایگاه: کاشف جاذبۀ زمین و مخترع تلسکوپ، وفات: 1727 م.
ویژگی:
1 - وی هجده ساله بود که وارد دانشگاه گردید تا در رشتۀ ریاضی تحصیل کند.
2 - در سال 1665 م پس از آن که دانشگاه به واسطۀ شیوع بیماری طاعون تعطیل شد، به مطالعات خود در خانه ادامه داد. (گفته میشود که در همین دوران بود که
او در یکی از باغهای وولس تورپ از افتادن سیبی از درخت تعجّب کرد و کنجکاو گردید که چرا سیب به طرف پایین میافتد).
3 - در 1666 م به جوهره و ترکیب نور سفیدی پی برد و سه سال بعد حساب عناصر کوچک را بنیان گذاشت.
4 - نیوتن توانست در بیست و شش سالگی اولین تلسکوپ انعکاسی را اختراع نمود.
5 - او نهایتاً در 1687 م با انتشار مهمترین کتابش تحت عنوان «اصول ریاضی فلسفۀ طبیعی» نظریۀ نیروی جاذبۀ زمین را مطرح نمود. (1)
نام: الکساندر ولتا، ولادت: 1745م، محل تولّد:
ایتالیا، جایگاه: مخترع، وفات: 1827 م.
ویژگی:
وی در بیست و نه سالگی که معلّم مدرسۀ
1) (1)) . دائرة المعارف بزرگ زرّین، ج 2، ص 1668 - 1669..
شبانهروزی بود، اسبابهای مختلف الکتریکی از قبیل الکتروفور (دستگاه برقساز)، آب سنج،الکتروسکوپ و... را ساخت. ولتا در سال 1779م به سمت استادی در دانشگاه در آمد. (1)
نام: توماس یانگ، ولادت: 1773 م، محل تولّد:
انگلستان، جایگاه: از بزرگترین فیزیک دانان قرن 18 و 19، وفات: 1829 م.
ویژگی:
1 - وی از دو سالگی خواندن میدانست.
2 - در هشت سالگی خود به تنهایی به آموختن ریاضیات پرداخت.
3 - یانگ از سن نه سالگی تا چهارده سالگی اوقات فراغت خود را در فواصل کوتاهِ ساعات درس، به آموختن زبانهای فرانسه، ایتالیایی، عبری، فارسی و عربی مصروف کرد و این زبانها را به خوبی آموخت.
1) (1)) . نوابغ علوم، ص 126 - 127..
4 - در بیست سالگی مقالهای دربارۀ تئوری رؤیت، به جامعۀ پادشاهی فرستاد. (1)
نام: لوئی، ولادت: 1809 م، محل تولّد: پاریس، جایگاه: مخترع خط بِرِیل(خط نابینایان)،وفات:
1852 م.
ویژگی: لوئی در سه سالگی در کارگاه پدر بازی میکرد که ناگاه کاردی به چشمش فرو رفت و یک چشمش آسیب دید. رفته رفته عفونت به چشم دیگر منتقل شد. پنج ساله بود که از نعمت هر دو چشم محروم شد. پس از چندی به مدرسه رفت. پدر توسط میخ هایی که بر تخته میکوبید او را در خواندن و نوشتن کمک میکرد. در 1814م به مدرسۀ سلطنتی نابینایان رفت. او هنوز شانزده سالش تمام نشده بود که به فکر سیستمی برای یادگیری نابینایان افتاد. در سال 1829م با انتشار جزوهای آن را عرضه و تشریح نمود. (2)
نام: ویکتور هوگو، ولادت: 1802 م، محل تولّد:
فرانسه، جایگاه: از بزرگترین گویندگان و ادبای اجتماعی جهان وفات: 1885 م.
ویژگی:
1 - از سن ده سالگی به شعر گفتن پرداخت.
2 - در بیست و پنج سالگی شاعری سرشناس شد.
3 - با وجود سن کم به عضویّت آکادمی فرانسه و پارلمان و نمایندگی در مجالس مقنّنه نائل شد. ویکتور هوگو بر اثر مخالفت با ناپلئون سوم از سیاست کنارهگیری کرد و مدّت بیست سال در تبعید به سر برد.
4 - از معروفترین آثار جهانی او میتوان به بینوایان اشاره نمود. (1)
نام: لویی، نام پدر: ژان ژوزف، ولادت: 1822 م،
1) (1)) . لغت نامۀ دهخدا، ج 14، ص 20861..
محل تولّد: فرانسه، جایگاه: کاشف میکروب، وفات:
1895 م.
ویژگی:
1 - وی پس از أخذ درجۀ لیسانس خود در بیست و شش سالگی به سمت استاد شیمی دانشگاه انتخاب شد.
2 - طی چند سال آزمایش و پژوهش سرانجام موفق به کشف میکروب گردید.
3 - از اکتشافات دیگر وی میتوان به سرم ضدّ هاری و روش پاستوریزه کردن اشاره نمود. (1)
نام: آلفرد، نام پدر: نوئل، ولادت: 1833م، محل تولّد: سوئد، جایگاه: مخترع دینامیت، پایهگذار جایزۀ نوبل، وفات: 1896 م.
ویژگی:
1 - او در سی سالگی توانست دینامیت را با هدف خدمت به بشر در موارد صلحجویانه اختراع نماید.
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی چهرههای ماندگار، مهرماه 1387..
2 - از آنجا که به خاطر کاربرد ناصحیح و غلط این مادّه توسط برخی کشورها، نام او به بدی یاد میشد، از اکتشافش پشیمان شد و برای جبران وصیّت نمود تمام ثروت و دارایی خود را به عنوان جایزۀ سالیانه به بهترین کسانی که در رشتههای شیمی، فیزیک، زیستشناسی، پزشکی و یا در زمینۀ صلح جهانی خدمتی کرده باشند، به طور مساوی تقسیم نمایند. (1)
نام: الکساندر گراهام، ولادت: 1847م، محل تولّد: اسکاتلند، جایگاه: مخترع تلفن، وفات: 1922 م.
ویژگی:
1 - در سال 1872 م در بوستون (ایالات متّحده) مدرسهای را برای آموزش معلمینِ ناشنوا تأسیس کرد.
2 - در بیست و شش سالگی به مقام استادی دانشگاه بوستون رسید.
3 - بیشتر وقت آزاد او صرف کوشش برای کشف
1) (1)) . پایگاه اطلاع رسانی چهرههای ماندگار، مهرماه 1387..
وسیله و ابزاری بود که مردم بتوانند از راه دور با هم مکالمه نمایند.
4 - سرانجام بل توانست در سال 1876 در حالی که بیست و نه سال داشت اولین جمله را از طریق اختراع خویش مخابره نماید. (1)
نام: توماس آلوا، ولادت: 1847 م، محل تولّد:
آمریکا، شهر میلان - ایالت اوهایو، جایگاه: از بزرگترین مخترعان جهانی، وفات: 1931 م.
ویژگی:
1 - وی بیست و یک ساله بود که اولین اختراع خود را که یک دستگاه الکتریکی شمارش آرا بود عرضه کرد.
2 - او در تعریف نبوغ چنین میگفت: «1% الهام + 99% کوشش و تلاش». از این رو با ایمان به این عقیده روزها و شبها در حال کار بود، مگر مدّت زمانی کوتاه که میخوابید، او از این که مجبور بود وقتی را صرف خواب و خوراک کند اظهار ناخشنودی میکرد و بعضی
1) (1)) . دائرة المعارف بزرگ زرین، ج 1، ص 412 - 413..
اوقات با لباس کار بر روی یکی از میزهای کارگاه به خواب میرفت.
3 - ادیسون در سی و سه سالگی در سراسر جهان بلندآوازه بود. از اختراعات وی بدین موارد میتوان اشاره کرد: دستگاه گرامافون، دهنی تلفن، لامپ چراغ برق، ماشین گفته نگار (ادیفون)، شکلی ابتدایی از دوربین تصاویر و... .
4 - او تنها تعداد 1093 اختراع خود را به ثبت رسانید. (1)
نام: محمّد، نام پدر: میرزا بزرگ، ولادت:
1264ق، محل تولّد: ایران - کاشان، جایگاه: نقّاش بزرگ ایران، وفات: 1319 ش.
ویژگی:
1 - وی پس از تحصیلات مقدّماتی، در پانزده سالگی بود که به تهران آمد و جهت تکمیل تحصیلات خویش، وارد مدرسۀ دارالفنون شد.
1) (1)) . دائرة المعارف نو، ج 1، ص 318 - 319..
2 - سه سال بعد هنگام امتحان آخر سال، ناصرالدین شاه به دارالفنون آمد و در یکی از اتاقها تصویر اعتضاد السلطنه وزیر فرهنگ وقت را دید و پرسید: این تابلو کار کیست؟ وزیر فرهنگ، کمال الملک را معرّفی کرد. ناصرالدین شاه پس از ملاطفت بسیار نسبت به نقّاش جوان و بااستعداد، دستور داد که در عمارت بادگیر، اتاقی برای او تعیین نمایند تا در آنجا مشغول نقّاشی شود.
3 - کمال الملک ظرف مدّت چهار سال، 170 تابلو تهیه کرد. (1)هم اکنون برخی از آثار برجسته او در موزههای ایران نگهداری میشود.
نام: پروین، نام پدر: یوسف، ولادت: 1285ش، محل تولّد: ایران - تبریز، جایگاه: شاعرۀ پرآوازه ایرانی، وفات: 1320 ش.
ویژگی:
1 - او از طفولیت (در حدود هفت سالگی) به شعر
1) (1)) . دائرة المعارف زرین، ج 2، ص 1317..
گفتن پرداخت. قریحۀ سرشار و استعداد خارق العادۀ وی همواره مورد تعجّب فضلا و دانشمندانی که با پدر او معاشرت داشتند قرار میگرفت.
2 - در خدمت پدر فاضل خویش به فرا گرفتن دانش پرداخت و ادبیات فارسی و عربی را از او آموخت.
3 - نخستین دفتر شعر او در سال 1314 ش یعنی در بیست و نه سالگی به همّت برادرش انتشار یافت.
4 - چندی بعد پروین با وجود جوانی در زمرۀ بهترین ادبا و شاعران زمان خویش درآمد و شعر او قبول عام یافت. (1)
نام: ارویل، ویلبر، ولادت: 1871م، 1876م، محل تولّد: آمریکا، جایگاه: مخترعان هواپیمای موتور دار، وفات: 1948 م، 1912 م.
ویژگی: این دو برادر که هیچ کدام حتی موفّق به دریافت دیپلم نشدند، در زمینۀ مکانیک نابغه بودند و به موضوع پرواز علاقه داشتند. آنان پس از مطالعات و
1) (1)) . معارف و معاریف، ج 3، ص 381 - 382..
تحقیقاتی که در زمینۀ هوانوردی انجام دادند در سال 1899م کار خود را آغاز نموده و در طول چهار سال با موفّقیّت به نتیجه رسیدند. در آن زمان ارویل سی و دو سال و ویلبر بیست و هفت سال سن داشتند. (1)
نام: آلبرت، نام پدر: هرمان، ولادت: 1879م، محل تولّد: آلمان - ورتمبرگ، جایگاه: از بزرگترین فیزیک دانان جهان، وفات: 1955 م.
ویژگی:
1 - زندگی وی آرام و ساده امّا در تلاشهای علمی، پرانرژی و پرتحرّک بود.
2 - در پانزده سالگی وارد دانشگاه گردید.
3 - اینشتین بیست و یک ساله بود که در رشتۀ ریاضیات و فیزیک فارغ التحصیل شد.
4 - نخستین پیشرفت وی در سال 1905 م در حالی بود که او بیست و شش سال داشت.
1) (1)) . پایگاه اطلاعات و دانستنیهای علمی ایرانیکا، مهرماه 1387..
5 - خاطرنشان میشود پرآوازهترین تئوری این دانشمند، تئوری نسبیت بود. (1)
نام: غلام رضا، نام پدر: رجب، ولادت:
1309 ش، محل تولّد: ایران تهران، جایگاه: از بزرگترین و نامیترین کشتی گیران جهان (جهان پهلوان)، وفات: 1345 ش.
ویژگی:
1 - او به لحاظ مشکلات خانوادگی فقط نُه سال در دبستان و دبیرستان درس خواند و سپس در سال 1329
1) (1)) . در برخی سایتهای اینترنتی از جمله پایگاه اطلاع رسانی مهر ایران مطالبی آمده که حاکی از این است که اینشتین مکاتباتی با آیة اللّٰه العظمی بروجردی داشته و به قرآن و روایات معصومین علیهم السلام اظهار علاقه کرده است. همچنین آمده که او، آیة اللّٰه بروجردی را به عنوان «بروجردی بزرگ» و شاگردش دکتر حسابی را «حسابی عزیز» یاد نموده است. اصل این نوشتهها در صندوق امانات سری سندی پرفسور ابراهیم مهدوی (مقیم لندن) سپرده شده است. ما چون از کیفیت و میزان صحت آن اطلاع دقیق نداشتیم فقط با اشاره مسئله را نقل نمودیم..
ش به سبب علاقه به کشتی و ورزش باستانی به باشگاه پولاد رفت.
2 - غلام رضا در دوران زندگی ورزشی اش رکورد دار شرکت در المپیکها و کسب بیشترین مدال از این آوردگاه بود.
3 - در چهار دور المپیک حضور داشت و حاصل آن یک طلا، دو نقره و یک عنوان چهارم بود که در کشتی ایران این امر، اتّفاق نادری است.
4 - جهان پهلوان علاوه بر قهرمانی، به لحاظ منش، سجایایی اخلاقی، جوانمردی و نوع دوستی شهرۀ خاص و عام بود. او زندگی خود را وقف مردم کرده بود.
نام: جلال، نام پدر: سیّد احمد، ولادت:
1302 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: از بزرگترین و مشهورترین نویسندگان و داستان نویسان معاصر(صاحب سبک)، وفات: 1348 ش.
ویژگی:
1 - پس از گذراندن دوران کودکی، نوجوانی و
جوانی نخستین مجموعۀ داستان خود را به نام «دید و بازدید» در حدود بیست و چهار سالگی اش منتشر نمود.
2 - او که تأثیری گسترده بر جریان روشنفکری دوران خود داشت، به جز نوشتن داستان، به نگارش مقالات اجتماعی، پژوهشهای مردمشناسی، سفرنامه و ترجمههای متعددّی نیز پرداخت.
3 - از جمله نوشتههای جلال آل احمد کتاب غربزدگی است که در آن مقطع زمانی مورد توجه امام خمینی رحمه الله نیز قرار گرفته بود. جلال نیز پس از آن در نامهای به حضرت امام به ایشان اظهار ارادت نمود.
4 - از دیگر نوشتههای خواندنی وی کتاب خسی در میقات است که پس از انتشار، مخاطبان زیادی را به خود جذب نمود.
نام: محمّد، نام پدر: علی اصغر، ولادت:
1288 ش، محل تولّد: ایران - تهران، جایگاه: بنیانگذار طب نوین اطفال در ایران و پایهگذار انتقال خون در ایران، وفات: 1353 ش.
ویژگی:
1 - در سال 1306 ش در زمرۀ اولین گروه دانشجویان ایرانی بود که برای ادامۀ تحصیل در رشتۀ پزشکی به فرانسه رفت.
2 - در همان سال موفّق به دریافت جایزۀ لابراتوار تشریح دانشکدۀ پزشکی در شهر رن فرانسه شد.
3 - بیست و شش ساله بود که به عنوان نخستین ایرانی در کنکور انترنی بیمارستان پاریس موفّق گردید.
4 - در سال 1319 کتاب بیماریهای کودکان را به چاپ رسانید.
نام: سیّد محمّدحسین، نام پدر: سیّد اسماعیل، ولادت: 1286ش، محل تولّد: ایران - تبریز، جایگاه: از شاعران نامی ایران، وفات: 1367 ش.
ویژگی:
1 - در هفت سالگی هنگامی که به مدرسه وارد شد، اولین شعر رسمی خود را سرود و سپس به آموختن علوم دینی و زبان فرانسه پرداخت.
2 - سیزده ساله بود که اشعارش با تخلّص «بهجت» در مجلّۀ ادب به چاپ رسید.
3 - در سال 1300 ش برای تحصیل به تهران رفت.
او در تهران تخلّص بهجت را نپسندیده و تخلّص «شهریار» را پس از دو رکعت نماز و تفأل، از حافظ گرفت.
4 - استاد شهریار به لحاظ اشتهار در سرودن اشعار کم نظیر در مدح امیرالمؤمنین علیه السلام و ائمۀ اطهار علیهم السلام به شاعر اهل بیت علیهم السلام شهرت یافت. (1)
نام: سیّد محمود، نام پدر: معزالسلطنة، ولادت:
1281 ش، محل تولّد: ایران - تفرش، جایگاه: پدر علم فیزیک و مهندسی نوین در ایران، وفات: 1374 ش.
ویژگی:
1 - او در هفده سالگی لیسانس ادبیات و در نوزده سالگی لیسانس بیولوژی را اخذ کرد.
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی پرشین بلاگ، مهرماه 1387..
2 - سیّد محمود بیست و پنج ساله بود که دانشنامۀ دکترای فیزیک خود را دریافت نمود.
3 - از ابتکارات ارزشمند این دانشمند ایرانی به این موارد میتوان اشاره نمود: ساخت اولین رادیو در کشور راهاندازی اولین آنتن فرستنده در ایران راهاندازی اولین دستگاه رادیولوژی در ایران تدوین اساسنامۀ طرح تأسیس دانشگاه تهران و... . (1)
نام: رحیم، نام پدر: عبدالکریم، ولادت:
1304ش، محل تولّد: ایران - اردبیل، جایگاه: از برجستهترین اذان گویان ایران، وفات: 1384 ش.
ویژگی: وی در خاطرات خود چنین میگوید:
در سال 1322 ش مرحوم پدرم به مدت 4 سال برای نخستین بار در رادیو اذان گفت و برنامۀ سحری را به صورت زنده اجرا مینمود. در سال 1329ش پدرم مرحوم شد و من قبول کردم جای
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی آفتاب، مهرماه 1387..
او اذان بگویم در حالی که بیست و پنج ساله بودم. یک روز تصمیم گرفتم تا یک اذان یادگاری بگویم. در استودیوی 6 صدا آن را در روح الارواح آواز بیات ترک به این شکل که بیش از 50 سال است پخش میشود گفتم. اذان گفتن در خاندان ما موروثی است و 150 سال است که اذان میگوییم. (1)
نام: علی، ولادت: 1928 م، محل تولّد: ایران - تبریز، جایگاه: جزء 10 نفر نابغۀ زندۀ دنیا، مخترع.
ویژگی:
1 - پس از گذراندن دورههای تحصیلی مقدّماتی، به دانشگاه تهران رفت.
2 - در 1948 م به آمریکا مهاجرت کرد و شانزده سال بعد با درجۀ دانشیاری به عضویّت هیئت علمی مؤسسه تکنولوژی ماساچوست (MIT) درآمد.
3 - پروفسور جوان در 1960م موّفق شد لیزر گازی
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی غدیر، مهرماه 1387..
هلیوم - نئون که لیزری شناخته شده میباشد را ابداع کند. (1)
نام: محمّدعلی، ولادت: 1942 م، جایگاه: تنها قهرمان بوکس سنگین وزن جهان.
ویژگی:
1 - در هجده سالگی جایزۀ دستکش طلایی بوکس سنگین وزن و مقام قهرمانی بوکس سنگین وزن المپیک را به دست آورد.
2 - در سال 1964م عنوان قهرمانی بوکس حرفهای سنگین وزن را کسب نمود.
3 - محمّد علی در طول حدود 20 سال فعّالیت مشت زنی خود از 59 مبارزه، تنها 3 بار تن به شکست داد. (2)4 - او در انتخاب عقیده آزاد عمل مینمود و با شجاعت آئین اسلام را انتخاب کرد. کِلِی افتخار
مینمود که او را محمّدعلی بنامند و علاقه نداشت نام قبل از اسلام آوردن او را به زبان کسی آورده شود.
نام: ادسون آرانتس دونا سیمنتو، نام پدر:
دوندینو، ولادت: 1940 م، محل تولّد: برزیل، جایگاه: بازیکن افسانهای فوتبال.
ویژگی:
1 - پله در چهارده سالگی به عضویت باشگاه قهرمانان «باورو» در آمد.
2 - در هفده سالگی برندۀ اولین جام دوران ورزشیاش شد.
3 - بیست و یک ساله بود که به همراه تیم ملّی کشورش قهرمان جام جهانی شد.
4 - پله بعدها مدّتی وزیر ورزش برزیل بوده است.
نام: حسین، ولادت: 1357 ش، محل تولّد: ایران -
اردبیل، جایگاه: رکورد دار قویترین مرد جهان در رشتۀ وزنهبرداری.
ویژگی:
1 - وی در طول عمر ورزشی خود مقامها و مدالهای گوناگونی کسب نمود که به برخی اشاره میشود:
دو قهرمانی جوانان آسیا. چهار طلای بزرگسالان جهان. یک برنز و یک طلای آسیایی.
چهار طلای جهانی. دو طلای المپیک. دو بار بهترین ورزشکار جهان در رشتۀ وزنهبرداری سه بار ورزشکار سال ایران و پهلوان پهلوانان.
2 - قابل ذکر است توجه او به مسائل مذهبی و اخلاقی محبوبیّتش را در بین مردم بیشتر نموده است.
3 - او هم اکنون به عنوان مربی تیم ملّی وزنهبرداری، به ورزش این مرز و بوم خدمت مینماید.
نام: جواد، ولادت: 1358، محل تولّد: ایران - مشهد جایگاه: قاری جوان ممتاز بین المللی.
ویژگی:
1 - او سه سالگی با راهنمایی پدرش با قرآن مجید مأنوس گردید.
2 - قرائت حرفهای را از هفت سالگی آغاز نمود و سپس در سطح استان بعنوان دانشآموز قاری ممتاز معرّفی شد.
3 - پس از شانزده سالگی به کار در خصوص مفاهیم قرآن کریم اشتغال ورزید و تا کنون به آن ادامه داده است.
4 - وی بیش از 3000 برنامۀ قرآنی در داخل و خارج از کشور داشته که حدود 200 برنامۀ آن در کشورهای خارجی صورت گرفته است.
5 - او که در رشتۀ مهندسی کامپیوتر فارغ التحصیل شده، در حال حاضر نیز به فعّالیّتهای قرآنی از جمله، برگرداندن آیات قرآن به انگلیسی، اجرای برنامه در داخل و خارج از کشور، شرکت در کنفرانسهای داخلی و خارجی و سخنرانی به زبان انگلیسی و... (1)
1) (1)) . پایگاه اطّلاع رسانی دارالقرآن، دی ماه 1387..
نام: سیّد محمّد حسین، نام پدر: سیّد محمّد مهدی، ولادت: 1370 ش، محل تولّد: ایران - قم، جایگاه: خردسالترین حافظ کلام اللّٰه مجید در جهان اسلام.
ویژگی:
او توانست با عنایات اهل بیت علیهم السلام و راهنماییهای والدین خویش، در شش سالگی کل قرآن کریم را با خصوصیّاتی همچون ترجمه، تفسیر و توضیح، مکالمه با آیات قرآن، بیان موضوع آیه، روش اشاره و... در سینۀ خویش نگهداری نماید.
محمد حسین علاوه بر قرآن کریم توانست احادیث شریف اصول کافی، گلستان سعدی و اشعار محتشم کاشانی را حفظ نماید. وی جهت انجام برنامه به کشورهای مختلفی از جمله ترکیه، انگستان، سوریه، عربستان، بوسنی و هرزگوین سفر کرده و مدارج بسیاری شامل دکترا، لیسانس و دیپلم افتخاری دریافت نموده است.
وی اکنون در حوزۀ علمیۀ قم مشغول به تحصیل میباشد.
نام: علی، نام پدر: محمّد، ولادت: 1370ش، محل تولّد: ایران - قم، جایگاه: از خردسالترین حافظان قرآن، نهج البلاغه و خطبۀ حضرت زهرا علیها السلام .
ویژگی:
1 - او در هفت سالگی کل قرآن مجید را حفظ نمود.
2 - در نُه سالگی به کمک پدر خویش موفّق به حفظ نهج البلاغه گردید.
3 - این نوجوان ایرانی تاکنون در بیش از 30 کشور جهان، از جمله فرانسه، انگلستان، آلمان و... اجرای برنامه نموده است.
4 - برخی مدارج قرآنی او از این قرار است: 7 رتبه متوالی کشوری 3 رتبۀ بین المللی از کشورهای، عربستان، مصر و لیبی دریافت دکترای ابداع در سال 1380 از کشور سوریه رتبۀ سوم کشوری در رشتۀ علوم قرآن و حدیث.
6 - دکتر علی رضا زاده هم اکنون در حوزۀ علمیه قم و دانشگاه تهران مشغول تحصیل بوده و به زبان عربی و انگلیسی گفتگو مینماید.
1 - قرآن کریم
2 - اتّحاد و انسجام /مؤسسه امام هادی علیه السلام ، چاپ اعتماد، قم، زمستان 1386 ش.
3 - اسد الغابة/ ابن اثیر، دارالحیاء التراث العربی، بیروت.
4 - اقبال الاعمال/ سیّد بن طاووس، ناشر سماء،چاپ سوّم،
قم، 1383.
5 - ارشاد/ شیخ مفید، تحقیق مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، نشر دارالمفید للطباعة و النشر، بیروت، 1414 ق.
6 - الاعلام/ خیرالدّین الزرکلی، نشر دارالعلم للملایین، چاپ چهاردهم، بیروت.
7 - الکنی و الالقاب/ شیخ عبّاس قمی، نشر مکتبة الصدر، تهران.
8 - المبسوط/ سرخسی، نشر دارالمعرفة للطباعة و النشر، بیروت.
9 - محجّة البیضاء/ ملّامحسن کاشانی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم.
10 - مفردات و غریب القرآن/ راغب اصفهانی، دفتر نشر الکتاب،
چاپ دوّم، 1404 ق.
11 - امالی صدوق/ مرکز الطباع و النشر، مؤسسه بعثت، قم، چاپ اول، 1417 ق.
12 - بحارالانوار/ علّامه محمّد باقر مجلسی، نشر مؤسسه وفاء، چاپ دوّم مصحّح، بیروت، 1403ق.
13 - پایگاه اطّلاع رسانی آفتاب.
14 - پایگاه اطّلاع رسانی ایران صدا.
15 - پایگاه اطّلاع رسانی ایرانیان موفّق.
16 - پایگاه اطّلاع رسانی پرشین بلاگ.
17 - پایگاه اطّلاع رسانی تبیان.
18 - پایگاه اطّلاع رسانی چهرههای ماندگار.
19 - پایگاه اطّلاع رسانی حوزه.
20 - پایگاه اطّلاع رسانی دارالقرآن.
21 - پایگاه اطّلاع رسانی دفتر مقام معظم رهبری (مدظله العالی).
22 - پایگاه اطّلاع رسانی 4 دیپلمات.
23 - پایگاه اطّلاع رسانی رشد.
24 - پایگاه اطّلاع رسانی ساجد.
25 - پایگاه اطّلاع رسانی غدیر.
26 - پایگاه اطّلاع رسانی مؤسسه فرهنگی هنری شهید آوینی.
27 - پایگاه اطّلاع رسانی و دانستنیهای علمی ایرانیکا.
28 - پایگاه اطّلاع رسانی ویکی پدیا.
29 - پایگاه اطّلاع رسانی هوپا.
30 - پایگاه اطّلاع رسانی یاران باران.
31 - پندهای پدران به فرزندان/ محمّد راجی قمی واعظ، ناشر مؤلف، ترهان، 1373.
32 - تاریخ مدینه دمشق/ ابن عساکر، دارالفکر، بیروت، 1415 ق.
33 - تاریخ یعقوبی/ یعقوبی، چاپ دارصادر، بیروت.
34 - تحف العقول/ حسن بن علی بن شعبه حرانی، نشر جامعۀ مدرّسین، قم، چاپ دوّم 1404 ق.
35 - تحفة الزائر/ علّامه محمّد باقر مجلسی، انتشارات پیام امام هادی علیه السلام ، چاپ اعتماد، قم.
36 - تفسیر الإمام العسکری/ تحقیق مدرسة الامام المهدی علیه السلام ، چاپ مهر، قم.
37 - تهذیب التهذیب/ ابن حجر عسقلانی، دارالفکر، بیروت، 1404 ق.
38 - جامع احادیث شیعه/ چاپ علمیۀ قم، 1365 ش.
39 - جوان از نظر عقل و احساسات/ محمّد تقی فلسفی، نشر هیئت نشر معارف اسلامی، تهران.
40 - حدائق الناظرة/ شیخ یوسف بحرانی، چاپ دارالاضواء، بیروت، 1405 ق.
41 - حکایت سرخ/ محمّد حجّتی (پریشان)، نشر حمد.
42 - خصال/ شیخ صدوق، نشر جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1403 ق.
43 - دائرة المعارف بزرگ زرّین/ بابک حقایق، بابک ریاحی پور، نشر زرین.
44 - دائرة المعارف نو/ عبدالحسین سعیدیان، انتشارات علم و زندگی، چاپ اول، 1378 ش.
45 - دو هفته نامۀ صبح صادق.
46- رجال طوسی/ شیخ طوسی، مؤسسه النشر الاسلام، قم، 1415 ق.
47 - روضۀ کافی/ کلینی الرازی، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، چاپخانه حیدری، تابستان 1362.
48 - سایت خبری - تحلیلی بولتن 1386 ش.
49 - شرح نهج البلاغه/ ابن ابی الحدید، نشر داراحیاءالتراث العربی، چاپ دوم، بیروت، 1387 ق.
50 - شرح نهج البلاغة/ ابن ابی الحدید، چاپ مؤسسۀ اسماعیلیان، قم.
51 - صحیفۀ نور/ انتشارات سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، 1362 ق.
52- علمای مجاهد/ محمّد حسن رجبی، نشر مرکز اسناد انقلاباسلامی.
53 - عیون الحکم و المواعظ/ علی بن محمّد اللیثی، دارالحدیث، چاپ اوّل.
54 - غررالحکم و دررالکلم/ عبد الواحد آمدی، ترجمه انصاری، چاپ تهران.
55 - فتح الباری - شرح صحیح مسلم -/ العسقلانی، نشر دارالکتب العلمیة، بیروت.
56 - فرهنگ ادبیات جهان/ دکتر حسن خزائل، نشر کلبه.
57 - فرهنگ بزرگ سخن/ دکتر حسن انوری، انتشارات سخن، چاپ اول، تهران، 1381 ش.
58 - فرهنگ جوان/ مهدی نیلی پور، نشر سلسبیل، چاپ اول، قم، 1386 ش.
59 - فرهنگ موضوعی کلیات اقبال لاهوری/ قادر فاضلی، نشر فضیلت علم، چاپ اول، 1377 ش.
60 - کافی/ شیخ کلینی، نشر دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوّم، تهران، 1367 ش.
61 - کلیات مثنوی / مولانا جلال الدین بلخی، انتشارات کتابفروشی اسلامی.
62 - کنزل العمال/ علی متقی هندی، نشر مؤسسۀ الرساله، بیروت، 1409 ق.
63 - گلشن ابرار/ ج 2، جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم،
نشر معروف، چاپ دانش، قم، پاییز 1382.
64 - لغت نامه دهخدا/ علی اکبر دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اوّل، 1372 ش.
65 - مجمع البحرین/ شیخ الطریحی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوّم، 1408 ق.
66 - مستدرک سفینة البحار/ شیخ علی نمازی شاهرودی، انتشارات جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1419 ق.
67 - مشکاة الأنوار/ علی بن حسن طبرسی، چاپ مؤسسة آل البیت علیهم السلام ، قم، 1423 ق.
68 - معارف و معاریف/ سیّد مصطفی حسینی دشتی، چاپ دانش، نوبت دوّم، 1376 ش.
69 - معانی الاخبار/ شیخ صدوق، انتشارات اسلامی، قم، چاپ سوّم، 1416 ق.
70 - منتهی الامال/ حاج شیخ عباس قمی.
71 - موسوعة زیارات المعصومین علیهم السلام ، مؤسسة امام الهادی علیه السلام ، چاپ اعتماد، قم، 1425 ق.
72 - میزان الحکمة/ محمّد ری شهری، چاپ دارالحدیث، تنقیح دوّم، 1416 ق.
73 - نوابغ علوم / احمد زرازوند، نشر کتاب فروشی معراجی، تهران.
74 - نهج البلاغه/ شرح محمّد عبده، چاپ ذوی القربی، قم، 1384 ش.
75 - وسائل الشیعه/ شیخ حر عاملی، تحقیق و نشر مؤسسه آل البیت علیهم السلام ، چاپ دوّم، قم، 1414 ق.
76 - وعدۀ دیدار/ نامۀ حضرت امام خمینی قدس سره به حجة الاسلام سیّد احمد خمینی، مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی قدس سره ، چاپ اول، 1374 ش.
فهرست کتاب
فهرست کتاب
فهرست کتاب
فهرست کتاب
فهرست کتاب
فهرست کتاب