احکام برق کاران و لوازم برقی

مشخصات کتاب

سرشناسه : صالحی، الیاس، ۱۳۶۳ -

عنوان و نام پدیدآور : برقکاران و لوازم برقی

مشخصات نشر : قم: نشر معروف، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری : ۱۸۰ ص.؛ ۹/۵×۱۹ س‌م.

فروست : فقه و زندگی؛ ۳۸.

شابک : 978-600-6612-35-5

وضعیت فهرست نویسی : فیپای مختصر

یادداشت : فهرستنویسی کامل این اثر در نشانی: http://opac.nlai.ir قابل دسترسی است

شماره کتابشناسی ملی : ۳۸۴۵۹۴۹

به سفارش: ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر و پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر

اشاره

فهرست مطالب

سخن پژوهشکده ...............................................11

مقدمه مؤلف ....................................................17

بخش اول:سخنی در باب کار و رزق حلال

فصل اول: ارزش کار در اسلام .............................23

کسب روزی حلال در قرآن ..................................26

روزی حلال در روایات .......................................27

آثار روزی حلال در زندگی انسان..........................28

الف) زندگی فردی: ...........................................29

ب) زندگی اجتماعی ........................................32

شرایط کسب حلال .............. ............................33

خدمت به خلق ...................................................35

عوامل افزایش روزی حلال ....................................36

عوامل تنگ دستی..............................................39

فصل دوم: تاریخچه صنعت برق در ایران ..................41

بخش دوم:تولید و فروش لوازم الکتریکی

فصل اول: تولید لوازم الکتریکی...............................47

فصل دوم: بایسته های فروش ................................49

احکام خرید و فروش .............................................49

چند مسئله .....................................................50مستحبات خرید و فروش ......................................51

مکروهات خرید و فروش ....................................53معاملات حرام ...................................................54 مسائل و احکام متفرقه ....... .............................56

شرایط خریدار و فروشنده .................................57

حکم معامله با بچه نابالغ ...................................57 خرید و فروش انشعاب برق..................................59

قرارداد خرید و فروش .......................................60

نقد و نسیه ...................................................60

معامله پیش فروش (سلف) و شرایط آن ..............63

احکام معامله پیش فروش (سلف) ....................64

اکراه بر خرید و فروش......................................66

قیمت اجناس تورمی......................................66

معامله با پول حرام.........................................68

گران فروشی و بی انصافی .............................69

حکم و آثار گران فروشی ..................................70

کم فروشی .................................................72

کم فروشی و کم کاری در صنف الکتریکی ............75

مهم ترین موانع کم فروشی............................75

برهم زدن معامله (خیار فسخ) ...........................77

مواردی که نمی توان معامله را بر هم زد...............80

معامله لوازم الکتریکی سرقتی ............................80

خرید و فروش کالای قسطی ................................82

خرید و فروش کالاهای خارجی..............................83

فرق بین جزیی فروشی و عمده فروشی.................85

فصل سوم: احکام فروشندگان لوازم الکتریکی .........87

فروش جنس نامرغوب با دست دوم به جای جنس نو ...87 کم کاری بزرگ ترین عامل بدبختی .........................89

به کارگیری کارگر................................................90

حقوق کارگر از دیدگاه اسلام ...............................91

1، تعیین مزد قبل از کار.........................................91

4.نکوهش ندادن حق کارگر...................................93

وظایف فروشنده لوازم الکتریکی..............................96

مسائل مربوط به محل فروش ... .. .. ......................99

فصل چهارم: بایسته های فروش لوازم الکتریکی .......103

اصول ایمنی مغازه .............................................103

نظافت شخصی...............................................105

نظافت محیط کار..............................................106

گارانتی با ضمانت نامه........................................106

انواع گارانتی ..................................................107

1.گارانتی صریح...............................................107

3.گارانتی جنس خاص......................................108

4.گارانتی واگذاری ..........................................108

5.گارانتی مادام العمر.......................................108

تخلف در گارانتی ..........................................110

واردات و صادرات اجناس الکتریکی .....................113

توصیه برای برکت کار.......................................114

انصاف و تخفیف ویژه در اعیاد ............................116

فصل پنجم: قاچاق کالای الکتریکی ......................123

فروش اجناس قاچاق ......................................123

تولید و توزیع کالاهای الکتریکی زبان پخش..............128

بخش سوم :آداب و احکام برقکاران

فصل اول: معرفی برق کار.....................................133

شرایط ارتقای شغل...........................................134

شرایط کاری ...................................................134

ایمنی در برقکاران ...........................................135

ایمنی شغل برق کاری ....................................137

توصیه ای به افراد جامعه ...................................140

اصول اولیه ایمنی برق.....................................141

راهکار مقابله با برق گرفتگی.............................143

اقدامات لازم برای نجات شخص برق گرفته............145

عوارض ناشی از برق گرفتگی ...........................146

وظایف برق کاران...........................................147

همراه بودن وسایل مورد نیاز..............................148

نباید های برق کار .........................................149

انحصاری کردن کار..........................................151

نصب غیر قانونی انشعاب برق و دستکاری کنتور برق 152 نصب ماهواره.....................................................155

نصب شنود و دوربین های مخفی .......................156

قانون دوربین های مخفی و شنود........................157

استفاده از لوازم الکتریکی و برق کاری برای کارهای حرام 160

اسراف در مصرف برق .........................................162

راهکارهای عملی صرفه جویی ..........................164

برق کاری برای کارهای نیک.................................166

انواع رشته های برق کاری..................................167

رشته های تحصیلی مربوط به امور برق بدین شرح است:167

نحوۀ ورود به شغل برق کاری ............................171

فصل دوم: خدمات و انتظارات ..... ....................173

انتظار مردم از برق کاران .................................173

انتظارات صنف الکتریسیته از مردم ......................174

منابع .............................................................176

منابع اینترنتی .................................................179

سخن پژوهشکده

فقه و زندگی و سبک زندگی اسلامی

اسلامی شدن زندگی اجتماعی در مرحله شناخت سه گام دارد؛

روابط انسان و خداوند عزوجل

معاملات اقتصادی

در گام اول فعالیت های فقهی، اخلاقی پژوهش های اخلاق مدار فراوانی توسط عالمان و محققان پدید آمده و اصلاح و تقویت روابط عبادی، عقیدتی و معرفتی انسان با

خداوند متعال را مورد توجه قرار داده است.

گام دوم یعنی شناخت معروف و منکر در روابط اجتماعی و معاملات اقتصادی، کاری است که با وجود برخی از آثار علمی و پژوهشهای ارزشمند با نگاه تخصصی به هر صنف مورد توجه قرار نگرفته است. سلسله کتابهای فقه و زندگی به پژوهش و نگارش در حوزه اصناف خاص توجه دارد و بایدها و نبایدهای فقهی و اخلاقی و آداب اسلامی هراتحادیه صنفی و دست اندرکاران مشاغل مختلف تولیدی، توزیعی، و خدماتی را محور پژوهش و نگارش و اطلاع رسانی خویش میداند.

گام سوم در شناخت معروف و منکر به روابط مردم و حکومت ها اختصاص دارد، اسلامی شدن روابط دولت و ملت بالاترین گام به سوی رضای خداوند متعال محسوب می شود و در سایه ی پیروی از رهبری الهی و تسلیم دولت و ملت در برابر قوانین قرآن و عترت امکان پذیر است.

در حدود سال های 1372 ش با آغاز فعالیت های ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر طرح پژوهشی

فقه و زندگی» توسط جناب حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ محمد حسین فلاح زاده، در پژوهشکده باقرالعلوم (علیه السّلام) قم، پی ریزی شد. هدف طرح، تألیف و تدوین مجموعه کتابهایی در زمینه آداب و احکام اسلامی

برای اصناف و مشاغل گوناگون اقتصادی و بازاریان کشور بود. با هماهنگی این دو نهاد فرهنگی تألیف حدود بیست جلد از این مجموعه در سالهای آغاز کمک خوبی به بازاریان متدین در زمینه شناخت احکام شرعی وحلال و حرام مشاغل بشمار می رفت. اما مثل بسیاری دیگر از طرح ها این کار هم به دلایل مختلف ناتمام ماند و در زمینه ی احکام فقهی بسیاری اصناف اثری فراهم نیامد.

ضرورت اسلامی شدن بازار، علاقه ی بسیاری از کسبه ی محترم در بخش های تولید و توزیع و خدمات و پیگیری ریاست محترم ستاد احیاء حجه الاسلام و المسلمین زرگر دام عزه العالی) سبب احیای مجدد این طرح پژوهشی کاربردی در سال 1393 هجری شد و تالیف و تدوین کتبی دیگر در زمینه فقه اصناف در دستور کار پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر قرار گرفت.

در سالهای آغازین، این پژوهش ها با هدایت و حمایت ستاد و نظارت علمی و فقهی برادران گرامی حجج اسلام محمد حسین فلاح زاده و محمود مهدی پور شکل گرفت و بیست و چند دفتراز آن فراهم آمد. اینک بار دیگر پس از حدود چهارده سال، این کار ناتمام و بر زمین مانده به توفیق الهی و نظارت حضرت حجت الاسلام والمسلمین

سید محمد تقی علوی و همکاری گروهی از فضلای حوزه علمیه قم در پژوهشکده امر به معروف پیگیری می شود.

همیشه اصناف محترم و صاحبان مشاغل در انجام وظیفه خود نیاز به احکام و قوانین الهی دارند و لازم است معروف و منکرات صنفی را بشناسند. تحولات صنفی و دگرگونی ها در حوزه کسب و کار سبب می شود که احکام براساس نیازهای روز مورد بازنگری فقهی و علمی قرار گیرد وتفقه واجتهاد جدید ضرورت یابد. از این رو بار دیگر با استفاده از فتاوی مراجع بزرگوار تقلید و قوانین مصوب شورای نگهبان موضوعات کار شده در برنامه پژوهشی قرار گرفت و بیست اثر جدید تحقیق و تولید شد. عناوین پژوهش های سال 1393 ش بدین شرح است:

4.احکام صنف اتوبوس رانی

7.احکام صنف ماهی فروشان

20 احکام بیمه ها

این دفتر از فقه و زندگی که با تلاش برادر گرامی حجت الاسلام الیاس صالحی پدید آمده به احکام برقکاران وصنف لوازم برقی اختصاص یافته است و امیدواریم محققان و بازاریان محترم با ارائه تجارب و مسائل شرعی خویش ما را در تکمیل این اثریاری کنند.

با درخواست توفیق از خداوند دانا و توانا و باری محققان حوزوی و همراهی اصناف کشور، بسیج اصناف و مسؤلان ستادهای امربه معروف، می توان به سوی اسلامی شدن بازار، آرامش روانی جامعه، کاهش جرم و

تخلفات اقتصادی و کسب رضای حضرت حق گامهایی بلندتر برداشت.

امیدواریم با شناخت احکام الهی در تمام بخش ها و اجرای آن در زندگی فردی و اجتماعی و در سایه فقه ناب اسلامی و با هدایت حضرت بقیة الله عجل الله تعالی فرجه الشریف، توحید و عدالت در سراسر عالم حاکم گردد. ان شاء الله.

قم پژوهشکده امر به معروف و نهی از منکر خیابان سمیه کوچه 12 پلاک 355

ir. adl-Al

info@al-dl.ir

مقدمه مؤلف

یکی از مهمترین حوادث قرن اخیر پیدایش صنعت برق و صنایع مربوط به آن است که چون زلزله ای عظیم کلیه صنایع و وسائل را به خود مشغول کرده، از هوا فضا گرفته تا اقیانوسها و اعماق زمین، و تکنولوژی آن در ریزترین اشیاء مانند نانوت و جراحیهای حساس و عمیق و سرنوشت ساز و صنایع پیشرفته نظامی و ترابری و ... امروزه هر کجای از کره زمین اثر این صنعت را مشاهده می کنیم، بوسیله این انرژی کارهای دشوار بسیار آسان شده و بشر با مهار و استفاده از این نیرو به پیشرفت ها و اکتشافات جدیدی دست پیدا کرده است و با سرعت برق آسایی در جهت کشف لایه های پنهان خلقت در حرکت است.

در اهمیت و ارزش این نیرو همین بس که وقتی سالروز

اختراع برق یا لامپ می رسد در کشور آمریکا بمدت 5 دقیقه برق قطع می شود و برای قطع برق در همین زمان کوتاه پلیس و سیستم های امنیتی آمریکا چندین ماه برنامه ریزی می کنند تا امنیت کشور حفظ شود و در برنامه های کشور خللی ایجاد نشود.

امروزه روشنایی و چراغ، از ملزومات مهم زندگی بشر شده است، به نحوی که امروزه زندگی بدون آن، بسیار مشکل است، و با وجود اختراع همین نیروی الکتریسیته و لوازم روشنایی است که هر کاری را که در روز انجامش ممکن است، می توان در شب نیز انجام داد.

از ویژگی های انرژی برق نسبت به سایر وسایل آتش افزا و نور دهنده این است که نیروی الکتریسیته نسبت به سایر انرژی ها تمیزتر بوده و کنترل و توزیع آن آسان است و محاسبۀ هزینۀ مصرفش از سایر حامل های انرژی راحت تر است و تجدیدپذیر و زود بازده می باشد.

برق و صنایع آن دارای شاخه های مختلفی است که هر کدام به تنهایی دارای مباحث زیادی است، یکی از آن شاخه ها برق ساختمانی و لوازم الکتریکی مربوط به آن است که ارتباط مستقیم با مردم دارد و صنف مربوط به آن صنف برقکاران و لوازم الکتریکی می باشد. در این نوشتار مسائل مربوط به انرژی برق و الکتریسیته، شیوۀ

استفادۀ صحیح از این انرژی بسیار ارزشمند و احکام شرعی تولیدکنندگان،توزیع کنندگان، مصرف کنندگان و متخصصان برق را در فصل های جداگانه ای به تفصیل بیان کنیم.

قم المقدسه الیاس صالحی اردیبهشت 1394

بخش اول: سخنی در باب کار و رزق حلال

اشاره

فصل اول:ارزش کار در اسلام

اشاره

در دین اسلام و سخنان پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) برای کار ارزش بسیاری بیان شده و به مردم تلاشگر و زحمت کش عنایت ویژه ای شده است.

در روایتی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) می فرماید:

روز قیامت سایه عرش الهی بر سر آن مردی قرار می گیرد که برای تأمین مخارج زندگی خود و خانواده اش از خانه خارج شود و با تکیه بر عنایت و فضل الهی در زمین به جست وجوی کار بپردازد و تلاش کند.⁽¹⁾انسان همواره باید در اندیشه کار و تلاش باشد تا افزون بر تأمین نیازمندی هایش، دیگران را نیز از دست رنج خود

بهره مند سازد.

بر اساس گفته رسول گرامی اسلام، کسی که از حاصل تلاش و دسترنج خود مخارج زندگی و خانواده اش را تأمین کند، با پیامبران الهی محشور خواهد شد. شاید شگفت آور باشد که این همه پاداش را خداوند بزرگ برای ارزش کار و کارگری در نظر گرفته باشد. ازاین رو، درباره این پاداش فراوان باید بیندیشیم تا به نکته های ارزشمند دیگری پی ببریم.

پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) می فرماید: هرکس از همت و دسترنج خویش، مخارج زندگی را تأمین کند، روز قیامت در صف پیامبران قرار می گیرد و از عنایاتی که شامل پیامبران می شود، بهره مند می گردد.⁽¹⁾

آن حضرت با آن مقام و مرتبه عالی، در نهایت فروتنی دست کارگر را می بوسید و فرهنگ قدردانی از کارگران و زحمت کشان را به همگان می آموخت. انس بن مالک نقل می کند:

پس از آنکه رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) از جنگ تبوک بازگشت، سعد انصاری به استقبال آن حضرت شتافت و با رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دست داد. پیامبر به او فرمود: «چه آسیبی به دستت رسیده است که چنین زبر و خشن شده

است؟ سعد گفت: یا رسول اللّه، با طناب و بیل کار می کنم و برای گذران زندگی خود و خانواده ام درآمدی به دست می آورم. به همین جهت، دستم خشن و زبر شده است. آن گاه پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) دست سعد را بوسید و فرمود: «این دستی است که آتش دوزخ با آن تماس نمی یابد.⁽¹⁾

از طرف دیگر، از آیات و روایات استفاده می شود که اگر کسی برای به دست آوردن روزی حلال، در راه مشروع قدم گذارد و تلاش و کوشش کند، قطعاً خداوند سبحان از این راه احتیاجات او را تأمین خواهد کرد.

خداوند متعال در قرآن می فرمایند: «اللهُ یَبسُطُ الرِّزقَ لِمَن یَشَاءُ وَ یَقدِرُ»⁽²⁾«خداوند روزی را برای هر کس که بخواهد، وسیع و برای هر کس که بخواهد، تنگ (محدود) قرار می دهد.»

بعضی از افراد از آیۀ فوق برداشت نادرستی کرده و پنداشته اند، انسان باید دست از فعالیت، کار و تلاش بردارد و در گوشه ای بنشیند تا خدا روزی مقدّرش را برایش بفرستد، در حالی که ارادۀ خداوند در زمینۀ وسعت و تنگی روزی، مشروط به شرایطی است که بر زندگی انسان ها حکم فرماست. تلاش، کوشش، اخلاق، فداکاری و به

عکس، سستی، تنبلی، بخل و آلودگی نیت، در تعیین رزق انسان نقش تعیین کننده ای دارند. به همین دلیل قرآن مجید عاقبت انسان را در گرو سعی و تلاش می داند و می‌فرماید: «وَ اِن لَیسَ لِلإِنسَانَ الاّ مَا سَعَی»⁽¹⁾«همانا برای انسان چیزی نیست مگر در آنچه که با سعی و تلاش به دست می‌آورد.»

در روایات نیز به مسئلۀ تلاش و کوشش توأم با تقوا برای کسب روزی حلال اهمیت فراوانی داده شده است، از جمله امام صادق(علیه السلام) می فرماید: «لا تکسلوا فی طلب معایشکم فان آبائنا کانوا یرکضون فیها و یطلبون؛⁽²⁾در تحصیل روزی تنبلی نکنید؛ زیرا پدران ما در این راه می دویدند و آن را طلب می کردند.» امام موسی بن جعفر(علیه السلام) می فرماید: «انّ الله لیبغض العبد الفارغ؛⁽³⁾

خداوند انسان بی‌کار را دشمن می دارد.»

کسب روزی حلال در قرآن

با نگاهی به آیات قرآن درمی یابیم خداوند هرگز ما را به چشم پوشی از مواهب الهی دعوت نکرده است و فقر

را ارزش و نعمت به حساب نیاورده و همیشه انسان­ها را به تلاش و کوشش برای کسب روزی حلال دعوت کرده است تا از این طریق زندگی فردی و اجتماعی درستی پیدا کنند، از جمله می‌فرماید: «یا أَیُّهَا النَّاسُ کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلالاً طَیِّباً»⁽¹⁾«ای مردم! از آنچه در زمین است، حلال و پاکیزه بخورید.» و در آیۀ دیگری می‌فرماید: «کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُم»⁽²⁾«از نعمت های پاکیزه ای که به شما روزی داده ایم، بخورید.»

از آیات ذکر شده معلوم می‌شود، خداوند تنها روزی حلال و پاکیزه را برای امرار معاش انسان‌ها مجاز شمرده است، نه روزی حرام و ناپاک را.

روزی حلال در روایات

همواره پیشوایان معصوم(علیهم السلام) با گفتار و عمل، پیروان خود را به تلاش برای به دست آوردن روزی حلال تشویق کرده و حلال بودن روزی را ویژگی لازم و دایمی کسب‌ها و درآمدها دانسته اند. در روایات بسیاری از معصومین(علیهم السلام)، به ویژه از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده است: «کسب روزی حلال بر هر مسلمانی واجب است.»⁽³⁾

همچنین فرموند: «عبادت

ده جزء است که نُه جزء آن در کار و تلاش برای به دست آوردن روزی حلال است.»⁽¹⁾

در روایت دیگری نیز حضرت می فرمایند: «هر کسی به هنگام شب بر اثر جستجوی حلال، خسته به خواب رود، آمرزیده خفته است.»⁽²⁾امام صادق(علیه السلام) در روایت دیگری انسان ها را به جستجوی روزی حلال امر می فرمایند و آن را کمک و پشتیبان دین معرفی می کنند.⁽³⁾

آثار روزی حلال در زندگی انسان

اشاره

شاید این سؤال در ذهن برخی افراد ایجاد شود که: مگر روزی حلال و حرام چه فرقی می‌کنند؟ یا به عبارت دیگر: مگر اثرات روزی حلال و حرام چیست که این همه به کسب حلال سفارش می‌شود؟ برای پاسخ به این سؤال لازم است اثرات روزی حلال و حرام را در زندگی فردی و اجتماعی مورد بررسی قرار دهیم:

الف) زندگی فردی:

رزق و روزی، یکی از مهم ترین مسائلی است که در

زندگی فردی و اجتماعی بشر مطرح می شود؛ زیرا انسان از ابتدا با آن خلق شده، رشد می کند و تا آخر عمر نیز با آن سر و کار دارد. ازاین رو، در متون دینی و روایی ما آثار و فواید مهم و متعددی را ذکر کرده‌اند که در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم:

در حدیثی از حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده است: «هر کس بخواهد دعایش مستجاب شود، باید کسب خود را حلال کند و حق مردم را بپردازد، همانا دعای هیچ

بنده ای که مال حرام در شکمش و یا حق کسی بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمی رود.»⁽¹⁾

در روایتی امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «بنده خدا، آن زمان نزد خدا گرامی تر است که درصدد کسب روزی حلال برآید؛ گرچه نتواند به آن دست یابد.»⁽²⁾

و تلاش موجب رضایت پروردگارش می‌شود و اوست که دل‌ها را روشنی و نورانیت می‌بخشد، پس چه به آن روزی دست پیدا کند و چه آن را نیابد، خدای خویش را از خود راضی کرده است.

علاوه بر آن، در اعمال دیگر خود نیز با وسواس بیشتری در پی کسب رضایت پروردگار خویش خواهد بود. ازاین‌رو، هم

اعمال او مورد قبول درگاه خداوند قرار می گیرد و هم به سبب تلاش برای کسب روزی حلال، خداوند دل و جانش را روشنایی می بخشد. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرماید: «هر کس چهل شبانه روز از روزی حلال بخورد، خداوند دلش را روشن و نورانی می فرماید.»⁽¹⁾

ب) زندگی اجتماعی

اگر افراد جامعه به دنبال کسب حلال باشند و از ریا، دروغ، حیله و دلالی های نامشروع و ... دور می کنند، زندگی آنان با آرامش بهتر و شادابی بیشتری همراه خواهد بود و گلستانی می شود که نفع و اثر آن به تمام افراد جامعه می رسد. زندگی شرافتمندانه هر شخص، شغل آبرومندی را برای خود انتخاب کند و از طریق سعی و کوشش در کسب روزی حلال، معاش خود و خانواده اش را فراهم می آورد؛ بی‌کاری، علاوه بر تلف کردن عمر با ارزش، باعث می شود خود و خانواده اش سربار و نان خور دیگران شوند و چنین کسی از رحمت خدا به دور است. در حدیثی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «هر که از زور بازوی خود نان بخورد، خداوند به رحمت در او نظر نموده، و هرگز عذابش نفرماید.»⁽¹⁾

یکی دیگر از راه های حلال کردن مال، پرداختن زکات، خمس و سایر حقوق مالی است که خداوند بر عهده عموم افراد جامعه قرار داده است؛ زیرا حکمت پرداخت آنها این است که موجب ریشه کن شدن فقر شده، و افراد تهدیست نیز از مال حلال بهره می برند.⁽²⁾

شرایط کسب حلال

بدیهی است خدای متعال که ما را به کسب حلال و پاکیزه امر فرموده، باید راه و رسم و یا حدود و ثغور آن را نیز برای ما معرفی کرده باشد و چون یکی از لازمه های جامعۀ بشری، زندگی اجتماعی و دسته جمعی است، انسان ها برای بقا و استمرار زندگی خود، نیازمند مجموعه ای از امکانات و شرایط می باشند که برای فراهم کردن آن ناچار باید در تعامل و ارتباط فکری و معنوی با یکدیگر قرار گیرند تا بتوانند احتیاجات روزمرۀ خود را تأمین کنند.

با توجه به تأکیدات فراوانی که در طلب روزی حلال آمده، درمی یابیم تأمین نیازهای انسانی باید از راه حلال و

پاکیزه انجام گیرد، وگرنه به هدفی که خدای متعال از خلقت بشر می خواهد، دست پیدا نخواهیم کرد. کسب حلال و پاکیزه، شرایط و لازمه هایی دارد که از جملۀ آنها می توان به امور زیر اشاره کرد:

تجارت می پردازد، خود را در شبهات افکنده است.»⁽¹⁾

اگر این موارد مورد توجه تمام افراد و اصناف جامعه که صنف برقکار یکی از آن ها است قرار گیرد، هر تولید کننده، فروشنده، برقکار، کارگر، کارفرما و... می تواند افتخار کند که در هر لحظه و دقیقۀ خدمتش، عبادتی انجام داده و توفیق انجام بهترین عبادات را داشته است، چنانچه در فرمایش گهربار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) آمده است: «افضل الاعمال الکسب الحلال؛⁽²⁾

بهترین اعمال، کسب روزی حلال است.»

خدمت به خلق

در اهمیت و ارزش خدمت به خلق، به روایتی از حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) اشاره می شود: از حضرت در

مورد محبوب ترین خلق نزد خداوند سؤال شد؟ ایشان در جواب فرمودند: «آنکه بیش از همه برای مردم سودمند تر باشد.»⁽¹⁾پس ارزشمندی هر شخص در هر صنف، به میزان بازدهی، کارایی و نحوۀ برخورد او با دیگران بستگی دارد و هرچه بر میزان و مقدار فعالیت او افزوده شود و با رفتاری نیکو و اخلاقی پسندیده همراه باشد، بر مقبولیت و محبوبیت آن شخص نزد خداوند افزوده می شود و در یک کلام، آنچه به شخص بها می دهد و او را در دنیا و آخرت سرافراز می سازد، خدمت مستمر و خالصانه به مردم است.

نکته ای که در اینجا باید مورد توجه قرار گیرد این است که نتیجۀ هر کاری (خوب یا بد، مستقیم یا غیر مستقیم) متوجۀ خود فرد و دیگر اقشار مختلف جامعه است و در واقع این انسانها هستند که هر یک نسبت به دیگری خدمت و یا خیانت می کنند.

کارکنان صنف لوازم الکتریکی و برقکاران نیز از این زنجیره جدا نیستند و اگر بتوانند به درستی از عهدۀ مسئولیت های خود بر آیند و با کمال صداقت و امانت عمل نمایند و پشتکار داشته باشند، قطعاً نتیجۀ مثبت

و مطلوب آن، نصیب همه خواهد شد و به یقین ثمرۀ شیرین اینگونه خدمات، رضایت خدا و خلق خداست که این خود از بهترین توفیقات و عبادات محسوب می شود.

در این زمینه به حدیثی کوتاه از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) اشاره می شود که فرموند: «هر مسلمانی که به جماعتی از مسلمین خدمت کند، خدا به شمارۀ عدد آن جماعت در بهشت به او خدمتگزار خواهد داد.»⁽¹⁾

عوامل افزایش روزی حلال

برای زیاد شدن روزی در قرآن و روایات علل متعددی مشاهده می کنیم که عمل به آن ها موجب افزایش روزی و رشد اخلاق و عواطف مردم در خانواده و جامعه می­شود، در اینجا به برخی از آنها اشاره می کنیم:

برای او راه خروج (از تنگنای مادی و معنوی) قرار می‌دهد و او را از جایی که گمان ندارد، روزی می دهد و هر کس بر خدا توکل کند، خداوند کفایت امرش را می کند.»

طلب آمرزش از خداوند، روزی را زیاد می کند.» استغفار درهای رحمت الهی را به روی بندگان باز می کند و افزایش روزی - که مقصود از آن روزی حلال است - یکی از این درهای رحمت می‌باشد.

یک سال روزی حلال، روزی‌اش نماید.»⁽¹⁾

عموم مردم عادت دارند بر حسب اعتقادات مذهبی خود، روزانه یا هفتگی وجهی را به عنوان صدقه بپردازند، خصوصاً اگر با خطری مواجه شده و یا قصد سفری داشته باشند.⁽²⁾

صدقه علاوه بر اینکه برای آنها نوعی بیمه محسوب می شود، باعث تزکیۀ نفس، پاکی روح و افزایش روزی آنها نیز می گردد.⁽³⁾

بنابر روایات نقل شده از اهل بیت علیهم السلام، سایر عوامل افزایش روزی عبارتند از: تمیز کردن ظروف غذا بلافاصله بعد از صرف غذا،⁽⁴⁾حسن همسایگی و همجواری،⁽⁵⁾ازدواج و دوری از مجرد ماندن،⁽⁶⁾خلال کردن دندان ها بعد

از غذا،⁽¹⁾میهمان نوازی،⁽²⁾انگشتر عقیق در دست کردن،⁽³⁾خوش اخلاقی و مهربانی، خصوصاً با خانواده و....⁽⁴⁾

عوامل تنگ دستی

بعضی از افراد با اینکه درآمد بالایی دارند باز هم محتاج هستند و در مخارج زندگی خود درمی مانند، و چون فقط از جنبه مادی و دنیای به موضوع نگاه می کنند همیشه این سوال برایشان مطرح است که چرا روزی مان کم است، نکته ای که باید مورد توجه قرار گیرد این است که تنگ­دستی و فقر جدای از اینکه عوامل دنیایی و طبیعی مانند: سستی در تحصیل معاش و به دنبال کسب و کار نرفتن و نداشتن برنامه ریزی دقیق اقتصادی در مخارج زندگی و... دارد، عوامل دیگری نیز دارد که شاید بسیاری از افراد به آن ها توجه نکنند از جمله:

شمردن نماز می‌توان به سستی در خواندن نماز اول وقت و بی توجهی به آن، ترک نماز جماعت، فرار از شرکت در مسجد برای ادای نماز و مانند آن نام برد که تمام این کارها - بنا بر تصریح روایات - باعث فقر می‌شوند.

یعنی قطع رحم اثری معکوس خواهد داشت.

فصل دوم: تاریخچة صنعت برق در ایران

دربارۀ تاریخچۀ صنف لوازم الکتریکی و برق کارن در ایران، اطلاعات منظم و مورد اطمینانی در دست نیست؛ ولی می توان گفت: موضوعات پیرامون برق و الکتریسیته هم­زمان با ورود انرژی برق به ایران آغاز شده و به تدریج پیشرفت کرده و به شکل امروزی در آمده است. در ذیل تاریخ مختصری از ورود برق و مسائل مربوط به الکتریسیته بیان می شود:

نخستین مولد برق در سال ۱۲۶۴ش/ ۱۳۰۲ق؛ یعنی ۶ سال پس از اینکه «توماس الوا ادیسون» نخستین لامپ را اختراع کرد، برق وارد ایران شد و کاخ گلستان را روشن کرد و دو سال بعد در تکیۀ دولت مراسم عزاداری و تعزیه گردانی سید الشهدا(علیه السلام) را نیز با نور خود رونق داد. این مولد

برق به دستور ناصرالدین شاه قاجار توسط «محمد حسن امین الضرب» به ایران وارد شده بود؛ اما در سال ۱۲۸۴ش نخستین نیروگاه خصوصی برق شهری، توسط مرحوم حاج محمد حسین مهدوی (امین الضرب) به قدرت ۴۰۰ کیلو وات، از نوع بخار پیستونی، در شهر تهران راه اندازی گردید.

او نخستین کسی بود که با دریافت یک امتیازنامۀ معتبر، اقدام به تأسیس کارخانۀ برق شهری در ایران کرد. این نیروگاه در ۲۴ ساعت فقط ۶ ساعت برق ۲۲۰ ولت تک فاز، و ۳۸۰ ولت سه فاز متناوب مشترکین آن زمان را تاًمین می‌کرد. چنانچه از امتیازنامۀ حاج امین الضرب بر می‌آید، برپایی کارخانه‌های برق، آجرسازی و نجاری یکجا به وی واگذار شده بود.

همچنین در حدود سال ۱۳۰۳ش بخش های خصوصی دیگری از جمله کارخانه‌های آرد، ریسندگی، نساجی و برخی شهرداری ها در شهرهای مختلف ایران نسبت به راه اندازی مولدهای کوچکی از نوع دیزل و توربین بخار برای تأمین بخشی از برق روشنایی مناطق شهری اقدام نمودند.

در سال ۱۳۱۶ش نخستین نیروگاه برق دولتی به قدرت ۶۴۰۰ کیلو وات از نوع بخار، توسط بلدیه(شهرداری) در

شمال شرق تهران بیرون دروازه دوشان تپه (میدان شهدا) راه‌اندازی شد و بعد از مدتی مولدهای دیزلی و نیز توربین بخار به قدرت تولید برق نیروگاه مذکور اضافه گردید.

بعضی از این نیروگاه ها تا سال ۱۳۴۷ش جهت تولید و عرضۀ نیروی برق مورد بهره برداری قرار می‌گرفتند. با راه‌اندازی نیروگاه های سد امیرکبیر، آلستوم (نیروگاه طرشت) و فرح آباد (بعثت) تا سال ۱۳۴۸ش و تولید نیروی برق کافی در آن زمان، نیروگاه های برق منصوبه در میدان شهدا خاموش و برای همیشه از مدار خارج گردید.⁽¹⁾

و امروزه دهها نیروگاه بخاری، گازی، چرخه ترکیبی، دیزلی، برقابی توسط وزارت نیرو و صنایع بزرگ و بخش خصوصی راه اندازی شده که علاوه بر نیازهای کشور، بخشی از نیروی برق کشورهای همسایه را تامین می کند و مجموع واحد های نیروگاهی به بیش از هزار نیروگاه می رسد.⁽²⁾

امیداورایم در آینده احکام فقهی وزارت خانه ها از جمله وزارت نیرو فراهم شود و معروف و منکر نهادهای بزرگ زیر مجموعه دولت اسلامی مشخص گردد.

بخش دوم: تولید و فروش لوازم الکتریکی

اشاره

فصل اول : تولید لوازم الکتریکی

پایداری و قوام هر کشوری به صنایع و پیشرف صنایع آن کشور بستگی دارد و هر قدر تولید کشور از لحاظ کمّی و کیفی بالا رود، اعتبار آن کشور در سطح جهانی بالاتر می رود. یکی از تولیدات کشور ما تولید برق و لوازم الکتریکی است. تولید اجناس الکتریکی مرغوب و استاندارد هم می تواند رضایت خریداران را در برداشته باشد و هم به اقتصاد کشور و جامعه کمک کند. برای تولید اجناس مطلوب و داشتن کارخانه ای موفق، اموری باید رعایت شود، از جمله:

نکات دیگری از قبیل رعایت کردن امور ایمنی، بهداشتی، نظم، خوشرفتاری و... نیز بایدموردتوجه قرارمی گیرند.

فصل دوم:بایسته های فروش

احکام خرید و فروش

خرید و فروش، یک مبادلۀ اقتصادی است، که از قدیم وجود داشته ولی در هر زمان به شکل خاصی صورت می گرفته؛ زمانی جنس را با جنس مبادله می کردند (معاملۀ کالا به کالا) و زمانی در عوض جنس، نقره و طلا داده می شد و در زمان حاضر نیز پول جایگزین سکه و نقره شده است و در آینده پول‌های الکترونیکی جایگزین پول های امروزی می شوند و...

جدای از شکل ظاهری معامله، آنچه در خرید و فروش مهم است، انجام معامله بر اساس قانون و مقررات الهی

می باشد، تا حق هیچ کدام از طرفین ضایع نشود. دین مبین اسلام در باب معاملات قوانین و دستوراتی وضع کرده است که شامل اموری چون حرام، واجب، مستحب و مکروه است.

در اینجا برای آگاهی فروشندگان وسایل الکتریکی، مسائل و احکام مربوط به خرید و فروش، به طور اجمال بیان می شود و بحث مفصل آن در رسالۀ مراجع، بخش احکام معاملات ذکر شده است که در صورت نیاز باید به آن مراجعه شود.

چندمسئله

از حضرت صادق(علیه السلام) روایت شده است: «کسی که می خواهد خرید و فروش کند، باید احکام آن را یاد بگیرد، و اگر پیش از یاد گرفتن احکام آن خرید و فروش کند، به واسطۀ معامله‌های باطل و شبهه‌ناک، به هلاکت می افتد.»⁽²⁾

ب. برای کارهای مستحب، مانند وسعت دادن به و دستگیری از فقرا، کسب و کار حلال مستحب است، خرید و فروش لوازم برقی و انجام عملیات برق کاری یکی از موارد کسب و کار حلال و مفید است.⁽²⁾

مستحبات خرید و فروش

در مورد هر معامله ای، از جمله خرید و فروش اجناس الکتریکی، چندین عمل مستحب است که می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1 . برای تقرب به خدا باشد، زیرا کار و کوشش در

اسلام از بهترین عبادات است.

2 . داعی و محرّک او در کار رفاه جامعه خصوصاً خانواده خود و فقرا باشد.

3 . به اندازه متعارف سود کند و گرانفروشی نکند.

4 . وقتی به اندازه مخارج روزانه‌اش منفعت برد، جنس را به همان قیمتی که خریده است بفروشد.

5 . با اخلاق اسلامی و خوشرویی با مشتری برخورد کند و در قیمت جنس سختگیری نکند.

6 . دیرتر به بازار رود و زودتر به خانه بازگردد و بیش از متعارف، در بازار نماند.

7 . در وقت نماز کسب و کار را تعطیل کند.

8 . در قیمت جنس بین مشتریهای مسلمان فرق نگذارد، مگر اینکه مشتری اهل صلاح یا اهل علم یا مستضعف و مانند اینها باشد که مراعات آنها افضل است.

9 . چیزی را که می‌فروشد زیادتر بدهد و آنچه را که می‌خرد کمتر بگیرد.

10 . کسی که با او معامله کرده، اگر پشیمان شود و از او تقاضا کند که معامله را به هم بزند، برای به هم زدن معامله حاضر شود.

بدگویی نکند.

ص: 357 و 358.

مکروهات خرید و فروش

بعضی از کارهای مکروه (که بهتر است، فروشنده و خریدار لوازم الکتریکی انجام ندهند) از این قرار است:

ص: 358 و 359.

معاملات حرام

معاملات حرامی که فروشندۀ لوازم الکتریکی و خریدار آن احتمال واقع شدن در آن را دارند، بدین قرار می باشد:

اعتبار ساقط شده یا پول‌های تقلبی، در صورتی که طرف معامله متوجه نباشد؛ ولی اگر بداند، معامله جایز است؛

هر کس کالای معیوبی را بفروشد، بدون آنکه عیبش را به خریدار گفته باشد، همواره در خشم خدا خواهد بود و فرشتگان پیوسته نفرینش کنند.»

غشّ در معامله انواع مختلفی دارد، مانند:

الف) مخلوط کردن جنس خوب با جنس بد یا چیز دیگر، قرار دادن اجناس خراب یا معیوب در کارتن ها و...؛

ب) نمایاندن جنس بر خلاف واقع چون عوض کردن مارک و شرکت آن و صورت ظاهری خوبی به اجناس و لوازم الکتریکی دادن، در صورتی که چنین نباشد؛

ج) فروش اجناس الکتریکی با عناوین معتبر، در صورتی که غیر معتبر است؛

د) مخفی داشتن عیب اجناس الکتریکی، خصوصاً در صورتی که خریدار به فروشنده اعتماد داشته باشد.

خریدار به گناه بیفتد، معامله نیز حرام می‌باشد؛

مسائل و احکام متفرقه

جایز نیست فروشندگان (از جمله فروشندۀ لوازم الکتریکی) آلات لهو و ابزار تفریحات حرام را خرید و فروش کنند؛ اما خرید و فروش آلات مشترک، مثل رادیو، ضبط صوت و ویدیو مانعی ندارد و نگهداری آن برای کسی که مطمئن است که خود و خانواده‌اش از آن در موارد حرام استفاده نمی‌کنند، جایز است.⁽²⁾

اگر جنسی که استفادۀ حلال دارد، برای مصرف حرام فروخته شود، مثلاً وسایل الکتریکی را برای این بفروشد که از آن استفادۀ حرام نمایند، چه در ضمن معامله و چه پیش از آن، قرار بر این بگذارند و معامله را بر اساس آن انجام دهند، معامله حرام است⁽³⁾

شرایط خریدار و فروشنده

هر کدام از خریدار و فروشنده باید شرایطی داشته باشند، از جمله:

6.. جنس و عوضی را که می دهند، مالک باشند یا وکیل در معامله باشد.⁽¹⁾

حکم معامله با بچه نابالغ

سوال: با توجه به اینکه در توضیح المسائل بیان شده معامله با بچۀ نابالغ باطل است، جواب سه صورت فرض

شده در مسئله را بیان کنید:

جواب: معامله با بچۀ نابالغ باطل است، اگر چه پدر یا جدّ آن بچه به او اجازه داده باشند که معامله کند، ولی اگر بچه ممیز باشد (در خرید و فروش خوب و بد را درک می­کند) و چیز کم قیمتی را که معاملۀ آن برای بچه‌ها متعارف است معامله کند اشکال ندارد. و نیز اگر طفل وسیله باشد که پول را به فروشنده بدهد و جنس را

به خریدار برساند یا جنس را به خریدار بدهد و پول را به فروشنده برساند، چون واقعاً دو نفر بالغ با یکدیگر معامله کرده‌اند معامله صحیح است ولی باید فروشنده و خریدار یقین داشته باشند که طفل جنس و پول را به صاحب آن می‌رساند.⁽¹⁾

خرید و فروش انشعاب برق

سوال: حکم فروش انشعاب آب و برق، در جایی که فروشنده می داند این انشعاب در کار حرام استفاده می شود، چیست؟

جواب: اگر بنابر قانون فروش اشتراک آب و برق به کسی که می دانیم در حرام از آن استفاده می کند، جایز باشد، از لحاظ شرعی نیز اشکالی ندارد؛ اما باید او را نهی از منکر کرد.⁽²⁾

فتوای آیت الله صافی: فروش مانعی ندارد؛ ولی اگر خریدار خلاف رفتار کند، ضامن است، استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی.

فتوای آیت الله شبیری زنجانی: جایز است، استفاء پیامکی از دفتر آیت الله شبیری.

فتوای آیت الله مکارم شیرازی: شرکت آب و برق می تواند مطابق قوانین و مقررات انشعاب را واگذار نماید و در صورتی که شخص خریدار خلاف مقررات از آن استفاده می کند، مطابق آیین‌نامه و ضوابط برخورد نماید، البته نباید امر به معروف و نهی از منکر با زبان خوش ترک شود. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله مکارم.

فتوای آیت الله نوری همدانی: جایز نیست، استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله نوری.

قرارداد خرید و فروش

در انجام معاملات و خرید و فروش، قرارداد و صیغه خرید و فروش خوانده می شود، خواندن این صیغه لازم نیست به لفظ عربی باشد بلکه به هر زبانی که باشد کفایت می کند، مثلاً اگر فروشندۀ لوازم الکتریکی به فارسی بگوید: این کلاف سیم برق را در عوض این پول فروختم و مشتری بگوید: قبول کردم، معامله صحیح است؛ ولی خریدار و فروشنده باید قصد انشا داشته باشند؛ یعنی با گفتن این دو جمله، مقصودشان خرید و فروش (نه شوخی) باشد.

نکته: اگر فروشنده بدون جاری کردن صیغۀ معامله، جنس را به قصد فروختن به دیگری بدهد و خریدار نیز به قصد خریدن بگیرد، معامله انجام گرفته و هر دو مالک می‌شوند، همچنین می‌توان با دادن پول از سوی خریدار و گرفتن آن از

سوی فروشنده به قصد داد و ستد، خرید و فروش را انجام داد، که به این نوع خرید و فروش (بیع معاطاتی) می گویند.

نقد و نسیه

اگر فروشندۀ لوازم الکتریکی جنسی را نقد بفروشد،

خریدار و فروشنده بعد از معامله می‌توانند جنس و پول را از یکدیگر مطالبه نموده و تحویل بگیرند، که به این نوع معامله، معامله نقدی می گویند و اگر خریدار و فروشنده معامله را انجام دهند و جنس را همان موقع تحویل دهند و توافق کنند که پرداخت پول در وقت دیگری انجام شود را معامله نسیه می گویند. مسائل و احکامی در رابطه با خرید و فروش لوازم الکتریکی به صورت نسیه ای وجود دارد که در ذیل به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم:

بفروشد، بعد از تمام شدن مدتی که قرار گذاشته‌اند، می‌تواند عوض آن را از خریدار مطالبه نماید؛ ولی اگر خریدار نتواند بپردازد، باید به او مهلت دهد و اگر عین مال او موجود باشد، می‌تواند معامله را به هم بزند و مال خود را پس بگیرد.⁽¹⁾

معاملۀ پیش فروش (سلف) و شرایط آن

معاملۀ سلف آن است که پول کالا نقد؛ ولی خود کالا به گونه ای کلی و زمان‌دار باشد. بنابراین، اگر خریدار لوازم الکتریکی با پول نقد با فروشنده معامله کند که خریدار مثلاً بعد از شش ماه فلان جنس الکتریکی را تحویل بگیرد، و فروشنده هم قبول کند، معامله به صورت سلف انجام گرفته و صحیح است. هر معامله ای که به صورت سلف انجام شود، چندین شرط دارد که عبارتند از:

می‌دهم؛ چون مدت کاملاً معلوم نشده، معامله باطل است.

احکام معاملۀ پیش فروش (سلف)

مسئله: فروشنده (لوازم الکتریکی) نمی تواند جنسی را که سلف خریده، پیش از تمام شدن مدت بفروشد. و بعد از

تمام شدن مدت، اگرچه آن را تحویل نگرفته باشد، فروختن آن اشکال ندارد..⁽²⁾

فتوای آیت الله سیستانی: خریدار در معامله سلف می­تواند پیش از تمام شدن مدت، جنس را به خود فروشنده بفروشد. توضیح المسائل مراجع مسئله 2113.

مسئله: در معاملۀ سلف، اگر فروشنده جنسی را که قرارداد کرده، زودتر بدهد، مشتری باید قبول کند؛ ولی اگر جنس دیگری بدهد، لازم نیست مشتری قبول کند،

هر چند بهتر از جنسی باشد که قرار گذاشته بودند. البته گاه تعیین یک ویژگی برای جنس از باب حداقل مقدار لازم است، که در این صورت اگر جنسی با ویژگی بهتر تحویل دهد؛ چون همان جنسی است که قرار گذاشته‌اند، بر مشتری لازم است که آن را قبول کند.

مسئله: اگر جنسی را که فروشنده می‌دهد، پست‌تر از جنسی باشد که قرارداد کرده بودند، مشتری می‌تواند قبول نکند.⁽¹⁾

مسئله: اگر فروشنده به جای جنسی که قرارداد کرده بود، جنس دیگری بدهد، در صورتی که مشتری راضی شود، اشکال ندارد.⁽²⁾

مسئله: اگر جنسی را که سلف فروخته، در موقعی که باید آن را تحویل دهد، نایاب شود و نتواند آن را تهیّه کند، مشتری می‌تواند صبر کند تا تهیّه نماید یا معامله را به هم بزند، و چیزی را که داده است، پس بگیرد.

مسئله: اگر جنسی را بفروشد و قرار بگذارد که بعد از مدتی تحویل دهد و پول آن را نیز بعد از مدتی بگیرد، معامله باطل است.⁽³⁾

اکراه بر خرید و فروش

سوال: اگر شخصی را بر خرید و فروش لوازم الکتریکی اکراه و اجبار نمایند، آیا معامله صحیح است؟

پاسخ: خیر، اکراه بر خرید و فروش موجب بطلان آن می­شود و مراد از اکراه این است که دیگری او را بر این خرید و فروش، امر نماید، به نحوی که بترسد اگر مخالفت بنماید، آن شخص به جان یا مال یا آبروی او یا کسی که جان و مال و آبرویش برای او مهمّ باشد، ضرری بزند.⁽¹⁾

قیمت اجناس تورمی

اکثر کسبه ای که بوسیله خرید و فروش کالا امرار معاش می کنند، سرمایۀ مشخصی را برای خرید کالا فراهم می نمایند و سپس با درصد متعارف بالاتری نسبت به مبلغ خریدشان، آن کالا را می‌فروشند و اختلاف مبلغ خرید و فروش، سود فروشنده و منبع امرار معاش و مخارج خود و خانواده‌اش می شود؛ اما در شرایطی که اقتصاد دچار تورم می گردد، این دسته از کسبه باید کالاهای مربوطه را با قیمت بالاتری خریداری نمایند و این امر به معنای آن است که این افراد یا باید در صورت امکان، سرمایۀ اولیۀ بیشتری برای کسب و کار خود فراهم نمایند تا همان حجم قبلی کالا را خریداری نمایند، که بسیاری

از ایشان این امکان را ندارند، یا باید با همان سرمایۀ قبلی، حجم کمتری از کالا را خریداری نمایند که هر دو حالت به لحاظ اقتصادی، تحلیل تدریجی سرمایۀ اولیه محسوب می شود و ادامۀ این روند منفی، در نهایت به ورشکستگی احتمالی ایشان منجر می گردد.

در چنین شرایطی یکی از راه های رایج برای حفظ سرمایۀ اولیۀ کسبه این است که فرد مذکور قیمت پایۀ کالایی را که قبلاً ارزان تر خریداری نموده، به قیمت پایۀ روز و بالاتر در نظر بگیرد و آن کالا را علی رغم خرید ارزان تر، به قیمت روز و بالاتر بفروشد.

انجام این کار از سویی موجب کسب مبلغی مازاد بر سرمایۀ اولیه و سود متعارف می شود و از سوی دیگر موجب انتقال فشار اقتصادی به خریداران خواهد شد و عدم انجام آن نیز احتمال ورشکستگی تدریجی این دسته از کسبه را افزایش می دهد.

حال سؤال این است که وظیفۀ شرعی کسبه در چنین شرایطی چیست؟ آیا کسبه به منظور حفظ ارزش سرمایۀ اولیۀ خود، مجاز به انجام این کار هستند یا وظیفۀ دیگری دارند؟

جواب: فروشندۀ کالا شرعاً مختار است کالای خود را به هر قیمتی که می خواهد بفروشد و خریدار هم چنانچه

راضی به آن قیمت باشد معامله انجام می شود، و صحیح است؛ لکن اگر بعد از معامله کشف شود که خریدار مغبون شده است، می تواند معامله را فسخ کند؛ البته باید دقت شود که اجحاف و بی انصافی صورت نگیرد.⁽¹⁾

معامله با پول حرام

در هر جامعه ای هم افراد مؤمن و خوب وجود دارد و هم افراد شرور و خلاف کار هم هستند؛ یکی از مواردی که هر فروشنده ای با آن مواجه می شود، معامله با انسان خلاف کاری است که پول خود را از راه حرام به دست آورده است. مسئله ای که مربوط به فروشندۀ لوازم الکتریکی و یا برقکاری که برای شخص خلاف کار برقکاری می کند، حکم معامله و یا گرفتن دست مزد از چنین شخصی است که پولش از راه حرام به دست آمده، که در ذیل نظر بعضی مراجع تقلید در این باره بیان شده است:

جواب: معامله با عین پول حرام جایز نیست؛ ولی در صورتی که این فرد درآمدهای حلالی هم دارد و شما نمی‌دانید آنچه او در اختیارتان قرار داده، از اموال حرام است یا حلال، معامله با او اشکال ندارد و تصرف در آن برای شما جایز است.⁽²⁾

آیت الله سیستانی: اگر معامله صحیح باشد، پول آن حلال است.

فتوای آیت الله مکارم شیرازی: در فرض سؤال، معامله با او جایز نیست؛ ولی در صورتی که در آمدهای حلالی هم دارد و شما نمی دانید آنچه در اختیارتان قرار داده، از اموال حرام است یا حلال، تصرف در آن برای شما اشکال ندارد و معامله هم اشکال ندارد.

فتوای آیت الله نوری همدانی: در صورتی که یقین نداشته باشد که مبلغ مذکور بعینه از راه حرام به دست آمده، معامله بلامانع است.

منبع: سایت اسلام کوئیست: www.islamquest.net/fa/.

گران‌فروشی و بی‌انصافی

گران‌فروشی یکی از آفت های کسب روزی حلال می­باشد و بسیاری از کسبه و فروشندگان ممکن است دانسته یا ندانسته به آن مبتلا شوند. از آنجا که گران‌فروشی مورد طبع انسان ها نمی باشد، از اعمال ذاتاً قبیح می‌باشد؛ زیرا فطرت بشر با آن مخالف است و عقل سلیم نیز آن را مذموم می‌داند. از این جهت هم شرع و هم عرف آن را مذموم، دانسته اند.

گران‌فروشی در تمام طول سال، مخصوصاً در ایام ویژه یا اجناس خاص مطرح است، مثل: شب یلدا، شب عید، تعطیلات و مناسبت های دیگر، یا اینکه وقتی خریدار اشتیاق زیادی به خرید فلان جنس دارد یا آن جنس در بازار کم یاب شده و خریدار مجبور است آن را تهیه کند و

فروشنده نیز از احتیاج خریدار باخبر است، جنس را گران‌تر می فروشد، از این کار به گران‌فروشی یا بی انصافی تعبیر می شود که در قرآن کریم و دین اسلام بسیار مذمت شده است. در ذیل به یک روایت در این زمینه اشاره می شود:

در روایتی امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: نیرنگ زدن به مؤمن، حرام است و نیرنگ زدن کسی که در قیمت کالا (و سالم بودن جنس) به فروشنده اعتماد کرده، حرام است.⁽¹⁾

و شاید یکی از مواردی که مصداق فریب محسوب می شود همان گران فروشی کالا باشد.

حکم و آثار گران فروشی

از نظر فقهی، سود گرفتن در فروش کالا حد معینی ندارد. بنابراین، تا وقتی که به حد اجحاف، ظلم و بی‌انصافی نرسد و برخلاف مقررات دولت اسلامی نباشد، اشکالی ندارد؛ ولی اگر از این حدود متعارف بالاتر رفت و برخلاف مقررات دولت شد، گران فروشی محسوب می شود، و یا فریب دادن خریدار تلقی می گردد. فروش جنس به زیادتر از ارزشی که دارد، به کسی که از قیمت آن بی خبر است، جایز نیست.

در روایتی امام صادق(علیه السّلام)فرمود: پیامبر اکرم (صلّی الله علیه و آله )فرموند:«کسی که در خرید یا فروش چیزی، مسلمانی را فریب دهد، از ما نیست و روز قیامت با قوم یهود محشور خواهد شد، زیرا یهود فریب کارترین مردم در برابر مسلمین

هستند». امام صادق(علیه السّلام) فرمود:«کسی که مسلمانی را(خصوصاً در معامله)فریب دهد از ما نیست. هر کس بخوابد و در قلبش خیانت و نیرنگی نسبت به برادر مسلمان خویش دارد با خشم خدا به بستر خواب رفته و در همان حال از بستر بر می خیزد، مگر آنکه توبه نماید(و دست از حیله گری بردارد)».⁽¹⁾

و در روایت دیگری فرموند: «کسی را که به تو وثوق و اطمینان دارد، فریب مده؛ زیرا فریب دادنش حلال نیست.»⁽²⁾

قرآن کریم می فرماید: «أ وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَی ءَامَنُواْ وَ اتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَیهِم بَرَکَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ لَکِن کَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا کَانُواْ یَکْسِبُونَ »؛⁽³⁾«اگر اهل شهرها و جوامع انسانی ایمان آورده و تقوای الهی پیشه کنند، ما به روی آن برکات زمین و آسمان را می‌گشاییم؛ اما آنها تکذیب کردند و به خدا و روز واپسین ایمان نیاوردند و تقوای الهی را رعایت نکردند (و حکومت هایشان رعایت قوانین الهی را نکرده و به غیر

آنچه خدا حکم کرده، حکم کردند) ایشان را گرفتار رفتار خویش کردیم.

شاید بتوان گفت یکی از مواردی که احکام الهی اجرا نمی شود همین معاملات اقتصادی است، برخی کسبه و تجار با کم فروشی، گران فروشی، احتکار، غش و خیانت در معامله، به وظیفۀ خود عمل نمی کنند، و در نتیجه به واسطۀ این اعمال بدشان جامعه گرفتار (تورم و گرانی قیمت اجناس و قحطی) می شود.

سوال: حکم شرعی گران فروشی چیست؟

جواب: اگر گران‌فروشی به حد اجحاف به مشتری برسد و یا خلاف مقررات دولت اسلامی باشد، جایز نیست.⁽¹⁾

کم‌فروشی

در قرآن کریم به موضوع کم فروشی اشاره شده و خدای متعال برای درس و عبرت گرفتن جهانیان، عاقبت قومی را که چنین عمل ناشایستی مرتکب می شدند، به وضوح بیان فرموده است. در آیه سوره از قرآن کریم، کم‌فروشی مورد مذمت قرار گرفته است، از جمله اینکه:

خداوند متعال در سورۀ مطففین می‌فرماید:

«وَیْلٌ لِّلْمُطَفِّفِینَ الَّذِینَ إِذَا اکْتَالُواْ عَلیَ النَّاسِ یَسْتَوْفُونَ

وَ إِذَا کاَلُوهُمْ أَو وَزَنُوهُمْ یخُسِرُونَ أَ لَا یَظُنُّ أُوْلَئکَ أَنهَّم مَّبْعُوثُونَ لِیَوْمٍ عَظِیمٍ یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبّ الْعَالَمِینَ » ⁽¹⁾«وای به حال کم فروشان! آنان که وقتی چیزی را با پیمانه یا وزن از مردم تحویل می گیرند، کاملاً حق خود را استیفا می کنند؛ ولی وقتی چیزی را تحویل مردم می دهند، در پیمانه و وزن کمتر می دهند. آیا آنها عقیده ندارند که بعد از مرگ زنده خواهند شد؟ آیا به روز بزرگ رستاخیز ایمان ندارند؟! روزی که تمام مردم در پیشگاه خداوند برای تعیین سرنوشت خود می­ایستند.»

«مطفف» به کسی گفته می شود که از چیزی بکاهد و آن را از حد واقعی اش کم بگذارد و به صورت کامل پرداخت نکند، حال آن چیز ممکن است جنسی باشد که به دیگری می فروشد و یا کاری باشد که برای فردی انجام می دهد و یا حتی ممکن است بهای چیزی باشد که می‌پردازد و یا مزد کاری باشد که می دهد.

در واقع امکان تطفیف و کاستن فقط در داد و ستد نیست؛ بلکه در هر معامله ای ممکن است باشد. قرآن کریم از جانب یگانه خالق هستی، با بیان کلمۀ «مطففین» در کمال فصاحت مطلب را طوری بیان فرموده که هر کم کاری و کم فروشی ای را شامل شود. اینکه خدای متعال

راجع به مسئلۀ کم فروشی، جدای از آیاتی که در جاهای متعدد قرآن آورده، سوره ای را نیز با چنین عنوانی نازل می کند، حاکی از مهم بودن و شیوع این مسئله در بین انسان ها می باشد.

وقتی این سورۀ مبارکه با چنین جمله ای آغاز می شود که: «وَیْلٌ لِّلْمُطَفِّفِینَ»؛ «وای بر کاهش دهندگانِ (حق مردم )!» و یا به عبارت دیگر؛ یعنی «وای بر کم فروشان!» این مطلب نشان از سنگین بودن جرم کم‌فروشی و حق کشی دارد.

آیاتی دیگری نیز در مورد کم فروشی یا صحیح و عدل نبودن کیل و میزان وجود دارد که برای جلوگیری از طولانی شدن بحث فقط به آنان اشاره می شود:

«وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ إِذا کِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقیمِ ذلِکَ خَیْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْویلاً»؛⁽¹⁾«جنس را با پیمانۀ کامل و وزن درست تحویل دهید که این کاری نیکوست و عاقبت بهتری برای شما در بردارد.»

«وَ السَّمَاءَ رَفَعَهَا وَ وَضَعَ الْمِیزَانَ * أَلَّا تَطْغَوْاْ فیِ الْمِیزَانِ * وَ أَقِیمُواْ الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لَا تخُسِرُواْ الْمِیزَانَ»؛⁽²⁾«آسمان را

خداوند برافراشت و میزان عدل را برقرار کرد تا در آنچه وزن می کنند، تجاوز و تعدی روا ندارید و هرگاه چیزی را وزن می کنید، عدالت و صحت ترازو را رعایت کنید و آنچه را وزن می کنید، کم ندهید.»

«وَ أَوْفُوا الْکَیْلَ وَ الْمیزانَ بِالْقِسْطِ»؛⁽¹⁾«پیمانه را تمام و وزن را درست و عادلانه تحویل بدهید!»

کم فروشی وکم کاری در صنف الکتریکی

کم فروشی یکی از آفت هایی است که فروشندگان لوازم الکتریکی ممکن است گرفتار آن باشند. همیشه کم­فروشی این نیست که یک فروشنده از جنس خود کم بگذارد و مثلاً کلاف سیم 90 متری را به عنوان صد متری بفروشد؛ بلکه هر نوع کم‌کاری و کوتاهی در انجام وظایف را نیز شامل می شود، به این ترتیب که فروشندۀ کالاهای الکتریکی و کارگر یا برق کاری که برای کاری اجیر شده است، در کار خود کم بگذارد و بر طبق قانون و شرع عمل نکند.

مهم ترین موانع کم فروشی

عدالت در خرید و فروش و ایجاد امنیت اقتصادی و

اعتماد عمومی یکی از مهمترین اصول اقتصادی است، این موضوع خود از اصل دین و ایمان است. خداوند در قرآن در آیات ۱ تا ۶ سورۀ مطففین اعتقاد به خدا را مهم‌ترین عامل

در عدالت اقتصادی و مانع جدی در برابر کم فروشی معرفی می کند و در آیات ۸۵ و ۸۶ سورۀ هود از ایمان به عنوان مهم ترین بازدارنده از کم فروشی انسان ها توجه می دهد.

در حقیقت عناصر دین و دینداری، نماز با اخلاص، ایمان و تقوا مهم ترین عوامل بازدارنده انسان از کم فروشی و گرایش به عدالت در تمام حوزه ها از جمله حوزه اقتصادی است.

اگر جامعه ای بخواهد به سوی کم فروشی نرود و عدالت اقتصادی؛ بلکه عدالت جامع را تجربه کند، می بایست بر این عناصر بینشی و نگرشی تأکید و توجه داشته باشد؛ تنها با افزایش مأموران نظارتی نمی توان به این مهم دست یافت؛ چراکه انسان باید وجدان و فطرت الهی بیداری داشته باشد تا بتواند از درون، خود را نظارت، مدیریت و مهار کند؛ زیرا اگر پلیس داخلی و پاسبان نفس نباشد، با پلیس و مأمور بیرونی نمی توان از کم فروشی رهایی یافت. ازاین‌رو خدا و پیامبران همواره بر مأموران درونی (بینش توحیدی، معاد و حسابرسی قیامت، وجدان و تقوا) توجه

داده اند و آن را مهم‌ترین ابزارهای مبارزه با بی‌عدالتی معرفی کرده اند.

بر هم زدن معامله (خیار فسخ)

در اصطلاح فقهی، حق به هم زدن معامله را «خیار فسخ» می‌گویند. هر خریدار و فروشنده ای، از جمله فروشنده و خریدار وسایل الکتریکی در چندین مورد می توانند معامله را فسخ کنند:

می‌گویند؛

8 . فروشنده خصوصیات جنسی را که مشتری ندیده، به او بگوید، بعد معلوم شود طوری که گفته نبوده، که در این صورت مشتری می‌تواند معامله را به هم بزند، و نیز اگر مشتری خصوصیّات عوض معیّنی را که قرار می‌دهد بگوید، بعد معلوم شود طوری که گفته است، نبوده، پس فروشنده می‌تواند معامله را به هم بزند که به آن «خیار رؤیت» می‌گویند.⁽¹⁾

متأسفانه همیشه افراد سودجویی هستند که می­خواهند با کارهای ناروای خود، بازار را ناسالم و آلوده کنند. گاهی بعضی فروشندگان لوازم الکتریکی، از کالاهای الکتریکی نامرغوب و معیوب به جای لوازم سالم و مرغوب و یا اجناسی را با مارک های غیر معتبر به نام

اجناس با مارک معتبر می فروشند که در این صورت خریدار در معرض ضرر قرار می گیرد. از نظر اسلام، شخص زیان دیده (خریدار یا فروشنده) می تواند با بر هم زدن معامله، پول خود را از کسی که باعث ضرر به او شده است، بگیرد.

در روایتی نقل شده است روزی آردفروشی نزد امام صادق(علیه السلام) آمد، آن حضرت به وی فرمود: بپرهیز از فریب دادن! هر کس فریب دهد، قطعاً در مال خودش فریب خواهد خورد و اگر مالی نداشت، در خانواده اش فریب خواهد خورد.⁽¹⁾

نکته: همانطور که خریدار نباید مورد ضرر و زیان قرار گیرد، حق فروشنده نیز نباید ضایع شود و اگر کسی خواست معامله ای را بر هم بزند و جنس خود را به فروشنده پس دهد، نباید در جنس تصرف کند و یا عیب دیگری به جنس وارد کند. اگر این کار را انجام داده باشد، باید فروشنده را مطلع سازد و به بهترین شکل ممکن در مورد جنس و قیمت و فسخ معامله یا گرفتن ارش(تفاوت بین قیمت صحیح و معیوب) با او مصالحه کند؛ یعنی آن چنان عمل کنند که هیچ حقی از فروشنده و خریدار ضایع نشود و هر دو راضی باشند.

مواردی که نمی توان معامله را بر هم زد

موارد اجازۀ برهم زدن معامله بیان شد؛ ولی در مواردی خریدار و یا فروشنده حق فسخ معامله را ندارند، از جمله:

معاملة لوازم الکتریکی سرقتی

متأسفانه عده ای از مردم به جای آنکه سختی کار را تحمل کنند و از رزق پاک و حلال الهی بهره مند شوند، به دیگران رنج تحمیل می کنند و در فرصت های مناسب و پنهانی­ و به دور از چشم مردم، دست به دزدی وسایل مردم، از جمله لوازم الکتریکی می زنند، حال چه دزدی به

صورت واقعی و آشکار سرقت از دیگران باشد یا اینکه به صورت توجیه و دلیل تراشی باشد، مثلاً انباردار کارخانه یا رانندۀ حمل لوازم الکتریکی به نحوی خود را توجیه کند؛ به این عنوان که حق من بیشتر از دست مزدی است که به من می دهند و در عوضش لوازمی را که در اختیارش است را بر دارد و از این نمونه دلایل که برای خود می تراشند تا در دست اندازی به کالاهای دیگران وجدان خویش را توجیه کنند.

و یا اینکه دزدی از مغازۀ لوازم الکتریکی باشد یا برق کار، وسایل اضافۀ برق کاری را بدون اطلاع صاحب خانه بردارد و بفروشد که در این صورت تمام این اجناس، دزدی است و اگر خریدار علم به دزدی بودن این اجناس داشته باشد، حق خرید و مصرف آنها را ندارد.⁽¹⁾

در روایتی شخصی از امام صادق(علیه السلام) سؤال کرد: آیا مال غصبی و دزدی را می‌توان خرید؟ حضرت فرمودند: اگر می دانی آن جنس دزدی است، حق خرید آن را نداری.⁽²⁾

در روایت دیگری امام علی(علیه السلام) نیز فرمودند: چهار چیز است که اگر یکی از آنها وارد خانه‌ای شود، آن

خانه خراب می‌گردد و آباد نمی‌شود؛ خیانت، دزدی،

خوردن شراب و زنا.⁽¹⁾

و همچنین در روایتی امام صادق(علیه السلام) فرمود: کسی که به سرقتی بودن مالی علم دارد و آن را خریداری کند، در ننگ و گناه آن شریک است.⁽²⁾

مسئله: اگر شخصی بعد از خرید وسیلۀ الکتریکی، به دزدی بودن آن شک کرد، و فروشنده نیز مورد اتهام نباشد، تا وقتی که به دزدی بودن آن یقین ندارد، استفاده از آن وسیله اشکالی ندارد و جستجو بر شما واجب نیست. البته اگر صاحب مال پیدا شود می تواند از خریدار پول کالا را بگیرد.⁽³⁾

خرید و فروش کالای قسطی

موضوعی که اکثر افراد جامعه به آن مبتلا هستند، خرید نسیه ای از فروشگاه ها و مغازه ها می باشد و شخص خریدار لوازم الکتریکی و یا فروشندۀ آن به نحوی نیز خود خریدار محسوب می شود؛ زیرا جنس را از کارخانۀ تولید لوازم الکتریکی دریافت می کند و به علت سرمایۀ کم یا علت های دیگری، احتمالاً با مسئلۀ خرید جنس نسیه ای

مواجه است؛ ولی مسلم است که فروش نقدی جنس با فروش نسیه ای تفاوت دارد و هر چقدر طول مدت نسیه بیشتر باشد، قیمت جنس نیز بیشتر می شود.

سؤال: حکم قیمت نسیه ای که بیشتر از قیمت نقدی جنس است، چیست؟

جواب: خرید و فروش کالا به صورت نسیه به قیمتی بیشتر از قیمت نقد، اشکال ندارد.⁽¹⁾

خریدوفروش کالاهای خارجی

فروشندۀ وسایل الکتریکی باید توجه داشته باشد که برای حمایت از تولیدات داخلی، در درجۀ اول باید به اجناس تولید شده در داخل کشور توجه نموده و سعی کند تمام اجناس مغازه اش را از تولیدات داخلی تأمین نماید و به خریدارها نیز دربارۀ خرید اجناس داخلی مشاوره دهد و آنان را تشویق کند تا از اجناس داخلی مصرف کنند.

رهبر معظم انقلابa در سخنرانی حرم رضوی(علیه السلام) در رابطه با خرید اجناس داخلی فرمودند: «نمی‌گوییم خرید جنس خارجی حرام است؛ امّا عرض می‌کنیم خرید جنس داخلی یک ضرورت برای مقاوم سازی اقتصاد است و بر روی همه چیز این کشور تأثیر می گذارد. باید به این توجه

کرد. این نقش همۀ مردم است.»⁽¹⁾

جای این سؤال باقی می ماند که وقتی بر سر دو راهی خرید داخلی یا خارجی هستیم و می‌دانیم که جنس داخلی، کیفیت و ماندگاری جنس خارجی را ندارد، و یا از کارایی جنس خارجی برخوردار نیست، (چه قیمت ها نزدیک به هم باشد و چه با هم اختلاف داشته باشند) تکلیف چیست؟

رهبر معظم انقلابa در همان سخنرانی به این سؤال این گونه پاسخ دادند: «شما وقتی که یک جنس داخلی را به جای جنس تولید خارجی خریداری می‌کنید، به همین اندازه ایجاد کار و اشتغال کرده‌اید و هم کارگر ایرانی را وادار کرده‌اید به اینکه ابتکار خودش را به کار ببندد. جنس داخلی که مصرف شد، آن تولید کننده ابتکاراتی دارد، این ابتکارات را روز به روز افزایش خواهد داد.»؛ یعنی همین مصرف تولید داخلی، خودش یکی از راه کارهای اصلی افزایش کیفیت و ماندگاری و ارتقای کارایی جنس داخلی است.

فرق بین جزیی‌فروشی و عمده‌فروشی

خرید و فروش لوازم الکتریکی یا به صورت کلی و عمده به فروش می رسد یا به صورت جزئی، که در این صورت فرقی بین احکام معامله جزئی و کلی نیست.⁽¹⁾

اما مسلماً در امتحان کردن جنس جزیی و کلی فرق است؛ در جنس جزیی شخص می تواند آن را بررسی کند و از صحیح یا معیوب بودن آن مطلع شود؛ ولی در مواردی که چندین کارتن یا چندین کامیون جنس خرید و فروش می شود، امکان بررسی تمام این اجناس وجود ندارد، به همین دلیل بین فروشنده و خریدار قراردادهایی مورد امضا قرار می گیرد؛ مثلاً اینکه اگر هر کدام از این اجناس معیوب بود، برگشت داده می شود یا اینکه در هر کارتن یک یا چند جنس اضافه قرار می دهند تا جبران احتمالی اجناس معیوب در کالاهای معامله شده بشود یا اینکه مبلغی را به عنوان جبران خسارت احتمالی از اجناس کم می گذارند و راه های گوناگون دیگری که بستگی به خریدار و فروشنده دارد، انجام می‌پذیرد؛ ولی آنچه مسلم است، این است که در امتحان کردن اجناس، چندین جنس را به عنوان اتفاقی بررسی می کنند و همان چند عدد از صحت و

معیوب بودن اجناس کفایت می کند. البته در مواردی که تمام اجناس یا اکثر آنها معیوب باشند و یا از کیفیت مناسب برخورار نباشند، خریدار حق فسخ معامله یا تعویض جنس را دارد.⁽¹⁾

فصل سوم :احکام فروشندگان لوازم الکتریکی

فروش جنس نامرغوب یا دست دوم به جای جنس نو

فروشندۀ لوازم الکتریکی باید دقت کافی را در حفظ و جا به جایی لوازم الکتریکی داشته باشد؛ زیرا این لوازم از حساسیت بالایی برخوردار هستند و ممکن است در حمل و نقل دچار آسیب شوند، موضوعی که در اینجا مطرح است این است که هر فروشنده‌ای با چند مسئله مواجه می شود:

در این هنگام فروشندۀ لوازم الکتریکی باید در هنگام فروش، خریدار را نسبت به جنس دست دوم یا معیوب مطلع کند که در این صورت اختیار خرید با خریدار است؛ چون یا نمی خرد یا با همان قیمت اصلی می خرد یا با قیمت کمتری با خریدار توافق می کند؛ ولی اگر خریدار را از عیوب جنس مطلع نکرد و جنس نامرغوب، دست دوم یا معیوب را به عنوان جنس نو و سالم فروخت، از نظر اسلام این کار تدلیس (نیرنگ و حیله) در معامله است و حرام می باشد، و خریدار حق فسخ معامله را دارد.

در روایتی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) فرمودند: «هر که حیله و نیرنگ بورزد، از ما نیست. هر که برادر مسلمان خود را فریب دهد، خدای متعال برکت را از روزی اش برمی‌دارد و زندگیش را تباه می‌سازد و او را به خودش واگذار می‌کند.»⁽¹⁾

سؤال: اگر در وسایل الکتریکی از مواد اولیۀ نامرغوب و غیر استاندارد استفاده کنند، چه حکمی دارد؟ و اگر خریدار به عنوان جنس مرغوب خرید، بعد متوجه شد که جنس نامرغوب است، حکم چیست؟ آیا حق فسخ معامله را دارد یا نه؟

جواب: استفاده از مواد نامرغوب در تهیۀ وسایل الکتریکی و فروش آنها به عنوان وسیلۀ مرغوب، حرام است ولی باعث بطلان معامله نمی شود، و اگر خریدار متوجه این موضوع شد، حق فسخ معامله را دارد.⁽¹⁾

کم‌کاری؛ بزرگ ترین عامل بدبختی

همان طور که بی کاری زیان‌بار است و شخص بی کار مورد نکوهش قرار می گیرد، کم‌کاری، سستی و تنبلی نیز نکوهیده و موجب ضرر است و فرد سست، بی‌حال و کم‌کار در امور دنیا و آخرت عقب می افتد و ضرر می‌بیند، لذا همان طور که در روایات اسلامی از بی کاری نکوهش شده، کم‌کاری و سستی نیز مورد ملامت قرار گرفته است.

در روایتی امام باقر(علیه السلام) می‌فرمایند: «مردی را که در کار دنیایش تنبلی کند، مبغوض می دارم و کسی که در کار دنیا تنبل باشد، در کار آخرتش تنبل تر است.»⁽²⁾

همچنین آن حضرت فرمودند: «سستی و بی‌حالی، دشمن کار است.»⁽³⁾پس کارگران یک کارخانۀ تولید لوازم

الکتریکی و یا کارگران یک فروشگاه لوازم الکتریکی و یا کارگرانی که برای انجام عملیات برق کاری اجیر شده اند، باید توجه داشته باشند که از کم کاری و سستی در کار پرهیز کنند و کاری را که به عهده گرفته‌اند، باید به بهترین صورت به پایان برسانند؛ سر وقت حاضر شوند و سر موعد مقرر از کار دست بکشند و اگر کم کاری کنند، به صاحب کار و کارفرما مدیون هستند و باید از او رضایت بطلبند و سعی در جبران کم کاری خود داشته باشند.

به کارگیری کارگر

اسلام برای کار و کارگر ارزش و احترام زیادی قائل است؛ یعنی همانطور که برای یک فرد عالم و مجاهد ارزش و اهمیت قائل شده ، به همان اندازه به کار و کارگر نیز ارج نهاده است. کار و کارگری از موضوعات مهم هر جامعه ای می باشد که در هر زمان و مکان، افراد جامعه با آن درگیرند. در مورد تولید و فروش لوازم الکتریکی و انجام عملیات برق کاری نیز این موضوع مطرح است و کارفرما و افرادی که کارگر اجیر می کنند، باید بر طبق آنچه که شرع و عرف حکم کرده است، با کارگر برخورد کنند و از طرف دیگر، کارگران نیز باید وظیفۀ خود را به خوبی انجام دهند و کاری را که به آنان محول شده است، به نحو احسن انجام دهند.

حقوق کارگر از دیدگاه اسلام

1. تعیین مزد قبل از کار

آنچه از آموزه های دین اسلام برداشت می شود تعیین مزد کارگر قبل از انجام کار می باشد و به مسلمانان دستور داده شده که: هر کس کارگری استخدام کرد، باید قبل از اینکه کارش شروع شود مزد او را تعیین کرده و به وی صریحاً اعلام نماید تا کارگر در صورت تمایل و رضایت به انجام آن کار اقدام کند.

این حقیقتی است که با صراحت در روایات اسلامی به آن توجه شده است. به چند نمونه از آنها در ذیل اشاره می شود:

الف) رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) از اینکه کسی کارگری را پیش از تعیین مزدش به کار گیرد، نهی کردند.⁽¹⁾

ب) امام صادق(علیه السلام) می‌فرمایند: «هرکس ایمان به خدا و روز قیامت دارد، تا وقتی مزد کارگری را به او اعلام نکرده است، او را به کار نگیرد.»⁽²⁾

2. توافق در کار

اسلام هرگز اجازه نمی‌دهد که فرد یا مؤسسه و حتی

یک دوست، شخصی را به زور و بدون رضایت به کاری اجبار کند، چنانکه علمای اسلام یکی از شرایط صحت و مشروعیت اجاره و به کار گرفتن را میل و اختیار او ذکر کرده‌اند.

در صورتی که کارگر بچه نابالغ باشد، میل و رضایت او به تنهایی بی‌اعتبار است؛ زیرا ممکن است او را فریب دهند و حقوقش را کامل ندهند، یا بیشتر از حد متعارف او را به کار بگیرند و او خود متوجه نباشد یا از اعتراض کردن

بترسد، لذا مراجع در درستی و صحت اجاره و به کارگیری شخص نابالغ، اجازه از ولیّ و سرپرست او را لازم دانسته‌اند.⁽¹⁾

3. شتاب در پرداخت مزد

همانطور که اسلام در تعیین مزد کارگر و رضایت او در اشتغال به کار سفارش کرده است، در فوریت پرداخت مزد کارگر نیز تأکید نموده، تا جایی که می‌گوید: به مجرد اینکه کارگر دست از کارش کشید و هنوز عرق کارش خشک نشده، باید مزدش به وی پرداخت شود. چند نمونه از این روایات در ذیل آمده است:

الف) پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) فرموده است: «مزد کارگر را پیش از

آنکه عرقش خشک شود، بدهید.»⁽¹⁾

ب) در روایتی از شعیب(شخصی که برای باغستان امام کارگر گرفته بود) نقل شده: عده‌ای کارگر گرفته بودم که در باغستان امام صادق(علیه السلام) کار می‌کردند و تا عصر مشغول کار بودند وقتی عصر شد، حضرت به نماینده‌اش فرمود: تا عرق کارگران خشک نشده است، اجرت و مزد آنها را پرداخت کن!⁽²⁾

علمای اسلام نیز ضمن لزوم تعیین مزد کارگر، حکم کرده اند: در صورتی که با کارگر بر سر تأخیر مزدش شرط نکرده است، باید فوراً و با عجله مزد او را پرداخت کنند.

نکوهش ندادن حق کارگر

در روایتی از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) در مورد پرداخت نکردن حق کارگر آمده است: «هر کس از نظر مزد به کارگرش ستم کند (که مزد او را ندهد یا کم یا دیر بدهد) خداوند عمل نیک او را تباه می‌سازد و بوی بهشت را بر او حرام می‌کند.»⁽³⁾

و در جای دیگر فرموده اند: «هر کس مزد کارگرش را ندهد، لعنت خدا بر اوست.»⁽⁴⁾

و در روایتی امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «پست‌ترین گناهان سه چیز است؛ کشتن بدون جهت حیوانات، خوداری کردن از دادن مهریۀ همسر و اینکه کسی مزد کارگرش را ندهد.»⁽¹⁾

با توجه به این روایات، کارگر کارخانۀ تولید لوازم الکتریکی و کارگری که برای انجام عملیات برق‌کاری اجیر شده است، نباید در کار خود کوتاهی کند و از طرف دیگر، کارفرما نیز نباید حق کارگران خود را ضایع کند و باید مزدشان را کامل و سر وقت بدهد.

نکتۀ قابل توجه در مورد پرداخت حقوق کارگران این است که اگر بین کارگر و کارفرما توافق صورت بگیرد و کارفرما با رضایت کارگر، مزد او را به تعویق بیندازد، مشکلی نیست. تمام این مباحث در موردی است که کارگر حق خود را بخواهد؛ ولی کارفرما از دادن حق او امتناع کند و به تعویق اندازد.

نکتۀ دیگر دربارۀ شغل برق کاری، سنجش و سخت گیری در استخدام شاگرد برای برق کاری است؛ چون برقکاری شغل حساس و پرخطری است و اگر کمترین بی دقتی یا کم حوصلگی در آن صورت گیرد،

احتمال مواجهه با خطرات جانی و مالی را برای افراد دارد. بنابراین، سپردن کار به یک شاگرد تازه کار، بدون اینکه آمادگی و آموزش های لازم را داشته باشد، بسیار خطرناک است و همین بی احتیاطی ها باعث آتش سوزی یا برق گرفتگی و یا وارد شدن ضررهای دیگر می شود و باید مراقب بود، که در صورت بروز چنین حوادثی دین و ضمان بر عهده برقکار و کارگر نیز قرار می گیرد.

در پایان این بخش، استفتایی در مورد ایمنی و حساس بودن شغل برق کاری در ذیل بیان می شود:

سؤال: با توجه به اینکه شغل برق کاری از حساسیت بالایی برخوردار است و یک بی احتیاطی کوچک می تواند جان انسانی را در خطر بیندازد، بی احتیاطی و رعایت نکردن موارد ایمنی در این شغل چه حکمی دارد؟

جواب: آنچه موجب صدمه و آسیب به بدن است، جایز نیست و باید مراقبت بود و احتیاط لازم را به عمل آورد.⁽¹⁾

قوانین مربوط به کارگر

هر مؤسسه، اداره، صنف و تشکیلاتی قوانین مخصوص به خود را دارد که بر طبق آن قوانین با اشخاص

مرتبط با آن برخورد می شود. صنف کارگران نیز قانون مخصوص به خود را دارند که یکی از آن قوانین در موردی است که به موجب توقف کارکارگران به واسطۀ قوه قهریه و یا بروز حوادث غیرقابل پیش‌بینی که وقوع آن از ارادۀ طرفین خارج است، تمام یا قسمتی از کارگاه تعطیل شود و انجام تعهدات کارگر یا کارفرما به طور موقت غیرممکن گردد و قراردادهای کار با کارگران، کامل و یا آن قسمت از کارگرانی که تعطیل می‌شوند، به حال تعلیق در می‌آید.

تشخیص موارد فوق با وزارت کار و امور اجتماعی است؛ ولی هرگاه عوامل توقف کار برای کارفرما قابل پیش‌بینی بوده و خارج از اختیار کارگر باشد، کارفرما علاوه بر مزد ثابت (در مورد قرارداد کار ترکیبی) مکلف به پرداخت مزد مدت توقف کار به مأخذ متوسط کارمزد آخرین ماه کارکرد کارگر خواهد بود و در صورت بروز اختلاف، تشخیص موارد فوق با وزارت کار و امور اجتماعی است.⁽¹⁾

وظایف فروشندة لوازم الکتریکی

فروشندۀ لوازم الکتریکی نیز مانند تمام انسان ها دارای وظایفی اخلاقی است که هم برای موقعیت شغلی و هم برای موقعیت شخصی او مفید می باشد. وظیفه در

اینجا به معنای لزوم و باید نیست بلکه اگر انجام شود از نظر عرف و جامعه بهتر است و هر شخص خریداری از فروشنده خود چنیین انتظاراتی را دارد که در زیر به چند مورد از این وظایف اشاره می شود:

بالایی ببرد و در مقابل، رضایت خریدار را به همراه داشته باشد.

این اولویت بندی در شرایط خاص و ویژه است، و با فرق نگذاشتن بین مشتریان فرق می کند، در مواردی که جنس کمیاب است یا شرایط ویژه ای بر بازار حکم فرماست باید مشتریان اولویت بندی شوند ولی در شرایط عادی هیچ فرقی نباید بین مشتریان گذاشته شود.

راه کار بسیار مناسبی است.

مسائل مربوط به محل فروش

برای انجام هر کاری باید لوازم آن فراهم شود. یکی از لوازم فروش وسایل الکتریکی، داشتن مغازه ای برای فروش اجناس است. این مغازه می تواند ملک شخصی فرد مغازه دار باشد که با معامله صحیح خریداری کرده یا اینکه مورد

اجاره واقع شده باشد. در این صورت باید قرارداد اجاره به صورت صحیح و با رعایت احکام و مقررات اجاره منعقد شود تا مشکلی در آینده بین موجر و مستأجر ایجاد نشود.

در اینجا چند مسئله از احکام اجاره را به صورت مختصر بیان می کنیم و تفصیل آن را به رسالۀ مراجع

ارجاع می دهیم:

مسئله: اگر قرارداد اجاره بر وجه صحیح شرعی محقق نشده باشد، مانند اینکه مدت عقد اجاره مشخص نشود، مستأجر حقی در متعلّق اجاره ندارد؛ بلکه اختیار آن در دست مالک است و می‌تواند هرگونه که بخواهد، در آن تصرّف کند؛ ولی اثاث مستأجر نزد او امانت است و باید آن را حفظ نماید و هنگام بازگشت او می‌تواند اجرت‌المثل اتاق را در مدتی که مستاجر با گذاشتن لوازم در آن تصرّف کرده، از مستأجر مطالبه کند؛ ولی در صورتی که اجاره به نحو صحیح شرعی محقق شده باشد، مالک باید منتظر پایان مدت اجاره بماند و حق مطالبۀ اجارۀ تمام آن مدت را از مستأجر دارد و بعد از پایان مدت، مستأجر دیگر حقی در آن مغازۀ فروش لوازم الکتریکی نداشته و مانند حالتی است که اجاره از اصل باطل باشد.

مسئله: باید به هر شرطی که در ضمن عقد اجاره ذکر شده است، وفا و عمل شود. مثلاً شخصی مغازه ای را اجاره کرده است، به شرط اینکه از آنها برای فروش لوازم الکتریکی استفاده کند، و این شرط در قرارداد نیز ذکر شده است، پس بر مستأجر واجب است که طبق شرط

مالک، عمل کند و در صورتی که تخلّف نماید، مالک بر اثر تخلّف شرط، حق فسخ دارد.

سؤال: در صورتی که شخصی برای اجارۀ مغازۀ الکتریکی به بنگاه معاملات ملکی مراجعه نموده و با کمک بنگاه موفق به یافتن مغازه شده است؛ ولی خریدار برای فرار از پرداخت حق بنگاه، معامله را بدون او با خود فروشنده انجام داده است، آیا پرداخت اجرت بنگاهی بر عهدۀ فروشنده و خریدار است؟

جواب: مجرّد مراجعه به دلاّل (بنگاهی) موجب استحقاق او برای گرفتن اجرت معامله نمی‌شود؛ ولی اگر اقدام به انجام عملی برای هر یک از دو طرف معامله نموده باشد، مستحق گرفتن اجرةالمثل آن عمل از کسی است که کار را برای او انجام داده.

مسئله: اجاره؛ عقدی است لازم و تنها با رضایت طرفین یا با یکی از اسباب حق خیار، قابل فسخ است. بنابراین، مستأجر و کسی که چیزی را اجاره داده است، می‌توانند با رضایت یکدیگر معامله را بر هم بزنند و نیز اگر در اجاره شرط کنند که هر دو یا یکی از آنها حقّ به هم زدن معامله

را داشته باشند، می‌توانند مطابق

قرارداد، اجاره را به هم بزنند.⁽¹⁾

اگر شخصی مغازه ای را برای فروش لوازم الکتریکی اجاره کند و دارای عیب و نقصی شود، چنانچه در نگهداری آن کوتاهی نکرده و در استفاده از آن زیاده روی نکرده باشد، ضامن نیست.⁽²⁾

فصل چهارم :بایسته های فروش لوازم الکتریکی

اصول ایمنی مغازه

کلمۀ ایمنی یکی از پرکاربردترین کلماتی است که در رابطه با انسان و در زمینه‌هایی چون پزشکی، صنعت و مواردی از این قبیل استفاده می‌شود. ایمنی در برابر خطرات به طور صد درصد و مطلق وجود ندارد و عملاً هیچ گاه حاصل نخواهد شد، به همین دلیل گفته می‌شود: ایمنی حفاظت نسبی در برابر خطرات است.

همچنین می توان گفت: ایمنی شرایطی و اصولی است که انسان ها و دارایی های آنان را از مواردی که زیان

بخش و سلامتی آنان را به خطر می اندازد، حفظ می­کند.⁽¹⁾

یک کارخانۀ تولید لوازم الکتریکی، یک شغل مربوط به برق کاری و الکتریکی و یا یک دستگاه، زمانی ایمن انگاشته می‌شود که احتمال خطر مرگ، مجروح شدن و یا ابتلا به بیماری برای کسانی که در معرض آن ها هستند و یا با آن دستگاه کار می‌کنند را در حد قابل قبولی به درجۀ پایین برساند. البته باید به موارد دیگری همچون آسیب به محیط زیست و آسیب به دستگاه و موارد دیگر نیز اشاره کرد.

یک فروشندۀ لوازم الکتریکی برای ایمنی بیشتر در شغل خود، بهتر است اموری را انجام دهد، از جمله:

با وسایل مربوط به برق سر و کار دارند، دقت لازم را در استفاده، و نصب و تست وسایل الکتریکی و... انجام دهند تا با خطرات احتمالی مواجه نشوند.

نظافت شخصی

فروشندگان لوازم الکتریکی با وسایل برقی و لوازم الکتریکی ارتباط مستقیمی دارند که اغلب کارتن‌های لوازم

الکتریکی و دیگر وسایل آن همراه با گرد و خاک است؛ زیرا در کارخانه و یا هنگام حمل و نقل با گرد و غبار و میکروب‌های فراوانی برخورد کرده اند، پس فروشندۀ این لوازم باید از پاکیزگی شخصی و آراستگی برخوردار باشد تا هم خودش سالم بماند و هم مشتریانی که برای خرید به مغازه‌اش می آیند، برای خرید و مراجعه مجدد رغبت بیشتری داشته باشند.

در روایتی پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) فرموتد: به هر گونه ای که می توانید خود را پاکیزه کنید که خدا اسلام را بر پاکیزگی بنا نهاده است و هرگز کسی داخل بهشت نمی‌شود، مگر اینکه پاکیزه باشد.⁽¹⁾

و در روایت دیگر نیز فرموند: «لباس خود را بشویید! موهای بدن خود را بزنید! مسواک کنید! خود را بیارایید و

پاکیزه باشید!»⁽¹⁾

نظافت محیط کار

بسیاری از افراد جامعه به علت رعایت نکردن نظافت محل کسب و کار، هم خودشان را در معرض انواع بیماری‌ها قرار می دهند و هم سبب بی رغبتی و کم شدن خریدار می‌شوند؛ زیرا طبیعت انسان ها این است که از تمیزی و نظافت خرسند می شوند و از کثیفی و بی نظمی متنفرند. به همین خاطر، اکثر افراد جامعه سعی می کنند خرید خود را از مکان‌های تمیز و نظیف انجام دهند، لذا نظافت محیط کار در جذب مشتری، و در امان ماندن از بیماری ها تأثیر بسیاری زیادی دارد.

گارانتی یا ضمانت نامه

گارانتی بدین معناست که شخص یا شرکت ارائه دهندۀ خدمات، در مقابل محصول یا خدماتی که ارائه می‌کند، متعهد می شود که در صورت نقض ادعای خود، حاضر به تعمیر یا تعویض کالا یا پرداخت مبلغی تا زمان مشخص خواهد شد. زمانی نقض عهد اتفاق می افتد که این تعهد به نحوی اجرا نشود؛ یعنی کالا نقصی داشته

باشد و یا مطابق میل یا انتظار خریدار نباشد.

شروع زمان گارانتی به چند گونه است:

انواع گارانتی

1. گارانتی صریح

گارانتی صریح عموماً ضمانتی است از طرف فروشندۀ محصول که در آن میزان کیفیت یا عملکرد آن محصول تضمین و مشخص شده که تحت چه شرایطی آن کالا می‌تواند بازگشت داده، تعویض و یا تعمیر شود.

2. گارانتی ضمنی

گارانتی ضمنی معمولاً در معاملات به کار می‌رود و با گارانتی صریح کمی متفاوت است. مثلاً در مورد گارانتی قابل فروش بودن در بازار، فروشنده ادعا می‌کند که ترانس برقی که می‌خواهد بفروشد، سالم هستند؛ اما اگر تنها ظاهر سالمی داشته باشند ولی از داخل سیم پیچی های

آن قطع یا معیوب باشند، آن را نقض کرده است.

3. گارانتی جنس خاص

نوع دیگر گارانتی، مطابقت با منظور خاصی است. مثلاً فروشنده تضمین می‌کند که دستگاه برقی ای که برای خریدار می‌فرستد، مخصوص فصل زمستان است و اگر این گونه نباشد، آن را نقض کرده و خریدار می‌تواند آن را پس بفرستد.

4. گارانتی واگذاری

گارانتی واگذاری به فروشنده امکان فروش کالا را می‌دهد. در این حالت، تضمین می‌کند که به طور مثال کالا دزدی نیست، فروش آن تجاوز به حقوق دیگری نیست و به فرد دیگری نیز فروخته نشده است.

5. گارانتی مادام العمر

گارانتی مادام العمر نوعی گارانتی مطابق با طول عمر محصول است، نه طول عمر خریدار آن. این نوع گارانتی معمولاً بر مبنای تشخیص توزیع کننده یا تولید کننده تعیین می‌شود. به طور مثال: دستگاه تقویت برق که ۱۰ سال پیش خریداری شده و به دلیل استفاده زیاد و فرسوده شدن چند پارگی در سیم جزیی دارد، معمولاً شامل گارانتی نمی‌شود؛ اما مثلاً اگر این پارگی‌ها به علت

ساختار دستگاه به وجود آمده باشد، شامل گارانتی شده و تعمیر می‌شود.

منظور از گارانتی مادام العمر؛ یعنی تا زمانی که شرکت تولید کننده پا برجاست و ورشکست نشده یا شرکت جمع نشده، هر وقت جنسی که در دست خریدار است خراب بشود، شرکت آن جنس را تعویض یا تعمیر می‌کند.

6. گارانتی تعویض یا تعمیر دراز مدت

در تجارت خرده فروشی، لفظ گارانتی یا گارانتی مطول، به تضمین قابل اعتماد بودن محصول در شرایط استفادۀ معمولی اطلاق می‌شود. به آن گارانتی مطول می‌گویند؛ چراکه شامل ایرادهایی که ممکن است بعد از زمان خرید ایجاد شوند نیز می‌شود. اگر این محصول در مدت زمان مشخصی بعد از خرید، اشکال پیدا کند، کارخانۀ سازنده یا توزیع کننده باید آن را تعویض یا تعمیر کرده و یا پول آن را پس بدهد.

7. وارانتی

وارانتی کلامی و سخنی است که معمولاً بین فروشنده و خریدار (یا تولید کننده و مصرف کننده) گذاشته می‌شود و فروشنده (از طرف تولید کننده) تأکید می‌کند که محصول او در مدت زمان مشخص (که معمولاً از دورۀ گارانتی بیشتر است) با همان مشخصات و کیفیت اولیه

کار می‌کند.

معمولاً تولید کننده در مدت زمان وارانتی در صورت بروز مشکل برای محصول هزینه تعمیر یا تعویض قطعات را بعهده می گیرد و به این طریق به مصرف کننده اطمینان می دهد که در طول مدت وارانتی نیازی به انجام هزینه تعمیرات ندارد.

به تفاوت گارانتی و وارنتی دقت کنید؛ چراکه شما در مدت گارانتی می‌توانید به اصل پول خود برسید؛ اما در مدت وارانتی نه.

خدماتی مانند وارانتی یا گارانتی هر دو به دلخواه تولید کننده یا حتی در پاره‌ای موارد به دلخواه فروشنده برای جلب بیشتر رضایت خریدار می‌باشد که ارائه می‌شود و در واقع الزامی در ارائه آنها وجود ندارد.⁽¹⁾

تخلف در گارانتی

مواردی که شاید در جامعۀ امروزی مورد ابتلا قرار گیرد این است که در وقت خرید، فروشنده از گارانتی شرکت‌های تولید کننده تعریف زیادی می‌کند و با اطمینان دادن به خریدار، جنس خود را می‌فروشد؛ ولی در زمانی که جنس خراب یا معیوب می شود و خریدار به فروشنده مراجعه می کند، از این همه دلگرمی و اطمینانی

که هنگام فروش نسبت به جنس داشت، خبری نیست و جوابگوی خریدار نیست.

در چنین مواردی مادۀ دوم قانون حمایت از حقوق مصرف کننده، کالاها را به دو دسته تقسیم کرده است:

بر این اساس، اگر کالای شما فراوان است، برابر این قانون، فروشنده باید عین کالای فروخته شده را به خریدار بدهد؛ اما اگر کالایی نایاب، دارای گارانتی باشد، خریدار بر اساس حقی که قانون حمایت از مصرف کننده به او داده، می‌تواند معامله را به هم زده و قیمت کالا را پس بگیرد. البته در عین حال می تواند کالا را نگهدارد و میزان خسارتی که به کالا وارد شده را از قیمت اصلی آن کسر کند. در هر دو روش، قانون از وی حمایت خواهد کرد. ⁽¹⁾

پس شخص با مراجعه به مراجع قانونی از دست به گریبان شدن و دعواهای لفظی که احتمالا پیش می آید، دوری می کند و بدون هیچ اغتشاشی، حق خود را مطالبه می کند!

شرع مقدس اسلام نیز در رابطه با موضوع خدمات پس از فروش سکوت نکرده و از ضایع شدن حق خریدار

جلوگیری کرده است. بنابراین، شرکت‌های تولید کنندۀ لوازم الکتریکی یا فروشندگان این وسایل باید در قبال وسایلی که با گارانتی و خدمات پس از فروش به خریداران می­فروشند، خود را مسئول بدانند و به هر آنچه که تعهد داده اند، عمل کنند، نه اینکه با تبلیغ فراوان از خدمات پس از فروش، جنس خود را بفروشند؛ ولی بعد از آن هیچ مسئولیتی در قبال جنس فروخته شده به عهده نگیرند و یا خریدار را آنقدر معطل کنند که از خدمات پس از فروش منصرف شود. این کار جدای از اینکه شخص فروشنده را مدیون می‌کند، باعث می‌شود خریدارانش نیز کم شوند و از اعتبارش در جامعه کاسته شود.

سؤال: شرکت‌هایی هستند که اجناس خود را با تبلیغات فراوان در مورد گارانتی و خدمات پس از فروش می­فروشند؛ اما بعد از فروش یا به عهده نمی گیرند یا آنقدر طرف را اذیت می کنند که از خدمات پس از فروش منصرف می شود. حکم معامله، فروشنده و شرکت تولید کننده چیست؟

جواب: فروشندگان این اجناس، اگر به قراردادشان عمل نکنند، کار حرامی مرتکب شده اند؛ ولی معاملۀشان باطل نیست. و خریدار می تواند اصل معامله را فسخ کند.⁽¹⁾

واردات و صادرات اجناس الکتریکی

در جامعۀ امروزی به برکت وجود وسایل پیشرفتۀ حمل و نقل و آسان بودن معاملات و جابه‌جایی ها، اجناس تولید شده در یک کشور در کمترین زمان ممکن به کشور های دیگر صادر می شود و از طرف دیگر، اجناسی را به کشور وارد می کنند که از آن به واردات تعبیر می شود.

وسایل الکتریکی نیز از این موضوع خارج نیستند؛ یعنی هم می تواند مورد صادرات قرار گیرند و هم در لیست واردات کشور جا داشته باشند.

نکته مهم و قابل توجه در رابطه با واردات و صادارات وسایل الکتریکی این است که اگر قرار باشد این وسایل به خارج از کشور صادر شوند، باید از مرغوبیت بالا و از استانداردهای جهانی برخوردار باشند، تا اولاً بتوانیم با قدرت در بازارهای جهانی وارد شویم و ثانیاً آبروی کشورمان حفظ شود و در جهان بتوانیم ثابت کنیم، کشوری که به نام جمهوری اسلامی است، بهترین و مرغوبت‌ترین جنس را تولید می‌کند، و در تولیدات و صادرات خود هیچ غل و غشی ندارد.

اگر این عمل به نحو احسن انجام شود، به اقتصاد کشور و افراد جامعه کمک بسیار خوبی می شود و می تواند

ما را از وابستگی به خارج نجات دهد و در برابر تحریم ها و فشارها قوی کند.

در بحث واردات نیز باید توجه داشته باشیم که در درجۀ اول سعی کنیم از اجناسی که در داخل تولید می شود، استفاده کنیم و تا حد امکان، به خارج وابستگی نداشته باشیم و اگر احیاناً جنسی را نداشتیم، آن را به طور قانونی وارد کنیم و از قاچاق آن بپرهیزیم و با به دست آوردن تکنولوژی آن جنس، بکوشیم خودمان آن جنس را تولید کنیم و واردات کشور را به حداقل برسانیم.

توصیه برای برکت کار

1. دادن صدقه

شایسته است هر روز قبل از آغاز کار، فروشندۀ لوازم الکتریکی و برق‌کار روز خود را با صدقه شروع کند و با یاد خدا و امید به فضل و بخشش او از خانه خارج شود. این کار باعث می شود او در طول روز بیمه شود و برکت در کار و رزق را به دنبال خواهد داشت و همان طور که در روایات نقل شده است: «تَصَدَّقُوا فَإِنَّ الصَّدَقَةَ تَزِیدُ فِی الْمَالِ کَثْرَةً وَ تَصَدَّقُوا رَحِمَکُمُ اللَّهُ؛⁽¹⁾صدقه بدهید؛ زیرا باعث زیادی مال می‌شود و صدقه

بدهید تا خداوند شما را مورد مرحمت خود قرار دهد.»

نکتۀ قابل توجه اینکه، صدقه فقط همین عمل خاص که ما پولی را در صندوق صدقات بیندازیم نیست، البته این عمل خوب است؛ ولی بهتر است اگر کسی را در محل کار یا بین اقوام و آشنایان و همسایگان می شناسیم که نیازمند است، به او کمک کنیم. حال کمک کردن تنها کمک مالی نیست؛ بلکه هر کار نیکی صدقه است. از این‌رو صدقه بر راست کرداری و پاک منشی انجام دهنده‌اش دلالت می‌کند، همان طور که در روایتی پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: هر مسلمانی باید هر روز صدقه‌ای بدهد، عرض شد: چگونه می‌توان این کار را انجام داد؟ فرمود: بوسیله کنار زدن آنچه باعث اذیّت است، از قبیل سنگ و چوب از میان جاده و راهنمایی کسی و عیادت مریض، امر به معروف و نهی از منکر و جواب سلام دادن، همه این ها صدقه است.⁽¹⁾

2. انصاف و تخفیف ویژه در اعیاد

تمام روزها و مکان‌ها برای خداست و هیچ شرّی در وجود آنان نمی‌باشد؛ ولی زمان‌ها و مکان‌های خاصی هستند که از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردارند؛ از جمله روز عید غدیر و اعیاد اسلامی که به آنان توجه خاصی شده است و به مسلمانان توصیه شده که در این روزها خوشحال باشند و دیگران را نیز شاد کنند، همان طور که در روایتی امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) دربارۀ نیکی در روز عید غدیر آمده است: «به همدیگر نیکی کنید! خداوند مهربانی شما را پیوند کند و نعمت‌های خدا را بخشش کنید، چنان که خداوند ثواب را در این عید به شما، بیشتر از اعیاد گذشته و بعد از آن بخشیده است.»⁽¹⁾

عملی نیکی که صنف برق‌کاران و فروشند گان لوازم الکتریکی می توانند انجام دهند، خوش‌رفتاری بیشتر و انجام کارهایی است که بتواند خریداران و افراد جامعه خوشحال کردن است. کارهایی از قبیل تخفیف ویژه برای فروش اجناس در ایام اعیاد مذهبی و ویژه و چراغانی کردن مجالس مربوط به اعیاد مذهبی و شعائر دینی و یا کرایۀ وسایل چراغانی و الکتریکی به مبلغ کمتر و یا مجانی و...

تمام این امور می تواند شادی و نشاط بیشتری را بین افراد جامعه تزریق کند و برکت خاصی در زندگی این افراد داشته باشد.

3. دین و قرض

یک فروشنده در قبال معاملاتی که انجام می دهد، باید طلبکاری و بدهکاری خود را بنویسد و به ذهن و حافظۀ خود و خریدار اکتفا نکند، تا اینکه در آینده مشکلی پیش نیاید و اگر اختلافی پیش آمد، این نوشته، حجت و مشکل گشای بین آنان باشد، چنانچه در قرآن کریم بزرگترین آیه راجع به شاهد و کتابت در مورد دین و قرض است.

خریدار و فروشندۀ لوازم الکتریکی نیز باید این نکته را مورد توجه قرار بدهند و تمام خرید و فروش خود را به کتابت در بیاورند و با آگاهی از احکام مربوط به دین و طلب، آنها را رعایت کند، در ذیل چند مورد از احکام مربوط به طلب و بدهی بیان می شود:

سؤال: اگر بدهکار بدهی خود را نپردازد و در ادای آن کوتاهی نماید، آیا جایز است طلبکار از مال او تقاصّ نماید، مثلاً حق خود را به طور پنهانی یا به طریق دیگر بردارد؟

جواب: اگر بدهکار بدهی خود را انکار کند و یا بدون

عذر در پرداخت آن کوتاهی نماید، طلبکار می‌تواند از اموال او تقاصّ نماید؛ البته اگر در این زمینه قانونی وجود داشته باشد، باید مراعات گردد.⁽¹⁾

سؤال: کسی که فوت کرده و بدهکار است و مالی نیز ندارد، آیا بر فرزندان او واجب است که بدهی پدر را بپردازند یا شرعاً فرزندان بدهکار محسوب نمی شوند؟

جواب: از لحاظ شرعی دینی بر عهده فرزندان نیست؛ اما اگر شخص میت اموالی دارد که به وسیله آن اموال تمام یا بخشی از آن بدهی پرداخت می شود فرزندان باید از اموال او بخش یا تمام بدهی اش را بپردازند، نه اینکه آن اموال را بین خود تقسیم کنند، بعد بگویند که پدر ما مقداری بدهی دارد و بدهی او نیز بر ما واجب نیست؛ و اگر بعد از پرداخت بدهی چیزی از اموال میت باقی ماند، به ورثه می‌رسد.

سؤال: من از فروشنده‌ای خرید کردم و مقداری به او بدهکارم؛ ولی هرچه گشتم، ایشان را پیدا نکردم. من چگونه می‌توانم دِین خودم را ادا کنم؟

جواب: اگر شما به قدر کافی تلاش کرده‌اید و امیدی ندارید که بتوانید صاحبش را پیدا کنید، باید به نیت

صاحبش، به عنوان رد مظالم به فقیر بپردازید؛ ولی ابتدا با مرجع تقلیدتان تماس بگیرید و اجازۀ پرداخت این پول را به فقیر بگیرید، یا اینکه می‌توانید هرگاه خمس پرداخت می‌کنید، این رد مظالم را نیز پرداخت کنید!

سؤال: من از کسانی پول می‌خواستم؛ یعنی حق من پیش آنها بود و از آنها طلب داشتم؛ ولی آنها از حق ما استفاده می‌کردند و ما بارها حق خود را تقاضا کردیم؛ اما خبری نشد؛ چون پول نیاز داشتم، بدون اجازۀ از آنها برداشتم. حکمش چیست؟

جواب: اگر کسی از کسی طلب داشت و موعد آن هم رسیده است، باید بدهکار طلب را بپردازد؛ ولی اگر طرف بدهی خود را نداد و طلبکار همۀ راه‌ها را رفت؛ ولی به طلب خودش نرسید، اگر مفسده‌ای پیش نمی‌آید، می‌تواند تقاص کند؛ یعنی می‌تواند اموالی که پیش فرد دارد، بردارد. اگر شما به اندازۀ حق‌تان برداشته‌اید، اشکالی ندارد. تقاص آخرین مرحله است و باید مفسده نداشته باشد.

سؤال: اینجانب به شخصی بدهکار هستم و ایشان فوت کرده است. من خانوادۀ او را هم پیدا نکرده‌ام. باید چه کار کنم؟

جواب: اگر شما از پیدا کردن ورثه ناامید شده‌اید،

می‌توانید همان مقدار را به عنوان رد مظالم بپردازید. یا آن را به دفتر مرجع تقلید بپردازید یا اینکه اجازه بگیرید و آن را به فقیر بدهید!

سؤال: کسی که بدهکار است و صاحبان بدهی را نمی‌شناسد، تکلیفش چیست؟

جواب: کسی که می‌داند بدهکار است و صاحبان آن را نمی‌تواند پیدا کند، دو صورت دارد: یک وقت مقدار بدهی را می‌داند و یک وقت مقدار بدهی را نمی‌داند. اگر مقدار بدهی را می‌داند، همان مبلغ را باید به عنوان رد مظالم بپردازد! و اگر مقدار بدهی را نمی‌داند، و وارد مال شد و سرمایه باشد، حکم مال مخلوط به حرام را دارد و باید خمس آن را بپردازد! یک وقت می‌داند این مالی که با مال خودش مخلوط شده است کمتر از خمس (یک پنجم) کل مال است، مثلاً ده یا بیست هزار تومان است، در این صورت شخص می‌تواند همین مبلغ را به عنوان رد مظالم بپردازد.

سؤال: اینجانب به شخصی پول قرض داده‌ام و او مرتباً از من مهلت می‌خواهد. تکلیف من چیست؟

جواب: تکلیف به خود شما برمی‌گردد؛ اگر شما می‌توانید، به او مهلت بدهید؛ ولی اگر فکر می‌کنید که اگر به او مهلت بدهید، او عادت می‌کند و فرد مسامحه‌کاری

می‌شود یا ممکن است که سرمایه از دست شما برود، بهتر است که طلب را از او مطالبه کنید؛ ولی اگر بتوانید به او مهلت بدهید، خوب است.

سؤال: اینجانب در ایام خردسالی از مغازه‌ای پول برداشته‌ام. چه کنم که آبرویم حفظ بشود و آن را ادا کنم؟

جواب: ممکن است کسی در کودکی که مکلف نبوده، کار اشتباهی کرده و مثلاً حق کسی را ضایع کرده باشد؛ ولی چون کودک مکلف نیست، به خاطر کاری که کرده، در قیامت عذاب نمی‌شود؛ ولی ضامن است؛ یعنی باید به صاحبش بپردازد. اگر امکان ندارد که مستقیم این پول را به او برسانید، با واسطه این کار را انجام دهید و می‌توانید نامه‌ای نیز همراه آن بدهید یا اگر شماره حسابی از او داشته باشید، پول را به حسابش بریزید.⁽¹⁾

فصل پنجم: قاچاق کالای الکتریکی

فروش اجناس قاچاق

مسئلۀ قاچاق کالا و وارد کردن اجناس به کشور از غیر مجراهای قانونی، معضل جامعۀ امروزی است که تبعات خاصی برای افراد و جامعه دارد، از جمله اینکه موجب ضرر و زیان به اقتصاد کشور و وارد کنندگان و تولید کنندگان می شود و در مرحلۀ بعد ضررش متوجه خود افراد می­شود.

چون فروشندۀ اجناس قاچاق به دلیل اینکه کار غیر قانونی انجام می‌دهد، مجرم شناخته می‌شود و اموالش ضبط می گردد و خودش نیز جریمه می شود، شاید هم

بازداشت شود و مدتی نیز در حبس به سر ببرد که این موارد جدای از اینکه ضرر مالی به همراه دارد، آبروی او را نیز در خطر قرار می‌دهد و اموری مانند حبس و غیره باعث می‌شود که زندگی‌اش به نحوی مختل شود، شخص عاقل با در نظر گرفتن این شرایط و ضررها، از این کار فاصله می‌گیرد و خود را در دام چنین مسائلی نمی‌اندازد.

از طرف دیگر در قاچاق، ضرر گریبانگیر شخص خریدار می‌شود؛ به این صورت که اجناس قاچاق هیچ ضمانتی ندارند و مرغوب و اصلی بودن آنها نیز مورد اعتماد نیست و شخص با خرید آن، پول خود را از دست داده و در عوضش جنس نامرغوب گرفته است. این کار به اقتصاد جامعه و تولید گنندگان و وارد کنندگان قانونی اجناس ضرر می‌رساند و به دور از اخلاق است.

وسایل الکتریکی نیز می‌تواند در شمار قاچاق کالا واقع شود و مسائل قاچاق نیز در این مورد جاری می شود. در ذیل احکام مربوط به قاچاق کالا آورده می شود:

سوال: حکم کلی قاچاق کالا چیست؟ اگر این کالا لباس باشد، آیا می‌توان با آن نماز خواند؟

جواب: هر چیزی را که قانون قاچاق دانسته، خرید و فروش آن از نظر شرعی حرام است و استفاده از آن جایز نیست. به‌طور کلی کالای قاچاق به دو دسته تقسیم

می‌شود: یک وقت هم اصل آن کالا ممنوع قانونی بوده و هم از نظر شرعی حرام است، اما یک وقت آن کالا ممنوع شرعی یا قانونی نیست، ولی تشریفات گمرکی برای ورود آن طی نشده است و کسی جنس قاچاق می‌آورد. در اینجا خرید چنین کالایی که بدانیم قاچاق است و کار ما کمک به قاچاقچی و قانون‌شکن می‌شود، اشکال دارد.

اما اگر این کار کمک به او نباشد و اصل این کالا هم ممنوع شرعی یا قانونی نباشد، خرید و فروشش اشکالی ندارد.

در صورتی که شک داریم کالایی را که می‌فروشند قاچاق است یا نه، خریدش مشکلی ندارد ولی در اینگونه موارد احتیاط خوب است.⁽¹⁾

آیت‌الله مکارم شیرازی: قاچاق کالا (یعنی ورود غیر قانونی آن از مرزها) برخلاف دستور شرع است و باید از آن به شدت پرهیز کرد، مخصوصاً هنگامی که موجب ضرر و زیان جامعه شود و به اقتصاد کشور اسلامی لطمه وارد کند. کمک کردن به قاچاقچیان در امر قاچاق جایز نیست و گرفتن رشوه در این زمینه گناه مضاعف دارد و بر همگان لازم است امر به معروف و نهی از منکر را فراموش نکنند.

آیت‌الله سیستانی: نسبت به قانون‌هایی که برای مصلحت جامعه است، اجازۀ مخالفت نمی‌دهند؛ ولی معامله صحیح است. جامعه خبری تحلیلی الف، بخش فرهنگ و هنر: www.alef.ir/.

آیت الله وحید خراسانی: در خرید و فروش کالاهایی که برخلاف مقررات و از راه قاچاق وارد می‌شود، کار حرامی است و به خاطر معاملۀ حرام مرتکب گناه شده‌اند و باید استغفار نمایند؛ اما اگر معامله صورت گرفته باشد و در قبال آن پول پرداخت کرده و کالا را تحویل گرفته است، مالک آن کالا می‌شود و می‌تواند از آن استفاده نماید. سایت پاسخ گویی به سؤالات دینی: www.pasokhgoo.ir/.

ورود کالاهای قاچاق به بازار، علاوه بر تأثیراتی که بر روند خرید و فروش و عرضه و تقاضای کالا در بازار دارد، تبعات منفی نیز بر میزان اعتماد مصرف‌کنندگان به بازار و شرکت‌های واردکنندۀ کالا به بازار دارد. هرچند به خاطر شرایط زمانی، مصرف‌کنندگان ناچارند برای تهیۀ کالاهای مورد نیاز خود در هر شرایطی به بازار اعتماد کنند؛ اما نمی‌توان منکر این قضیه شد که در بازار، اجناس قاچاق به فروش می رسد.

البته برخی از کالاها به شکل قاچاق چمدانی وارد بازار می‌شوند؛ ولی ورود کالا به شکل قاچاق غیر قانونی و جرم محسوب می‌شود. به موجب ماده 1 اصلاحی قانون مجازات مرتکبین قاچاق: «هر کس در مورد مالی که موضوع درآمد دولت بوده، مرتکب قاچاق شود، علاوه بر رد مال و در صورت نبودن عین مال، رد بهای آن، حسب مورد، با توجه به شرایط و امکانات و دفعات و مراتب جرم، به پرداخت جریمۀ نقدی تا حداکثر پنج برابر معادل قیمت ریالی مال مورد قاچاق و شلاق تا 74 ضربه محکوم

می‌گردد و در مورد اموال ممنوع الورود و ممنوع الصدور و کالاهای انحصاری، علاوه بر مجازات فوق، به حبس تعزیری تا دو سال محکوم خواهد شد.»

به استناد ماده 39 این قانون: «در مورد قاچاق اشیایی که ورود یا صدور آن... ممنوع و یا به دولت اختصاص دارد، علاوه بر ضبط مال، مرتکبین به پرداخت جریمه معادل دو برابر قیمت آن و حبس تأدیبی از دو ماه الی دو سال محکوم خواهند شد.»⁽¹⁾

سؤال:کالاهایی که از قاچاقچیان کشف می شود یا کالاهایی که بعد از مدّتی انبار شدن در گمرکات با قیمت مناسب در اختیار بعضی از افراد قرار می گیرد استفاده از آنها چه حکمی دارد؟

جواب:هرگاه مجتهد جامع الشّرایط به عنوان تعزیر از آنها بگیرد سپس بفروشد، خریدن آن اشکالی ندارد.⁽²⁾

portal.anhar.ir/node/4138.

سؤال: قاچاق کالا یا وسایل منزل، مثل البسه و خرید آن چه حکمی دارد و آیا نماز خواندن با آن جایز است؟

جواب: خرید اجناس خارجی و نماز خواندن با لباس های خارجی، با وجود شرایط لباس نمازگزار، اشکال ندارد؛ ولی بر خلاف مقررات جمهوری اسلامی عمل

ننمایید.⁽¹⁾

تولید و توزیع کالاهای الکتریکی زیان‌بخش

تولید کنندگان و توزیع کنندگان کالاهای الکتریکی، باید به این نکته توجه داشته باشند که اشخاص جامعه را مانند برادران و خواهران خود بدانند و به هیچ وجه، کار یا عملی را انجام ندهند که به ضرر آنان می باشد؛ چراکه این یک عمل اخلاقی است و آموزه های دینی ما را به این کار توصیه کرده اند و همانطور که ما با انسان ها رفتار می­کنیم، آنها نیز با ما همانگونه رفتار می کنند، در نتیجه شخص تولید کننده و توزیع کننده باید تمام سعی خود را انجام دهد که کالاهای الکتریکی را که برای مردم تولید یا توزیع می کند، ضرری نداشته باشد و یا اینکه مراقبت کند تا کمترین ضرر متوجه خریداران شود و اگر کار یا عمل و اصول ایمنی در مورد استفاده آنها وجود دارد که این ضرر به حداقل برسد، باید به اطلاع خریداران برساند.

سوال: حکم شرعی تولید و توزیع کالاهای الکتریکی زیان‌بخش چیست؟

جواب: تولید کالایی که زیان‌آور است، اگر خلاف مقررات نباشد و ضرر قابل توجهی نداشته باشد، اشکالی

ندارد.⁽¹⁾

فتوای آیت الله شبیری زنجانی: اگر استفاده از این وسایل موجب خوف ضرر اساسی بر بدن نشود، استفاده از آن برای خود شخص اشکال ندارد. بله، اگر استفادۀ آن موجب توجه ضرر (از نظر عرف) به دیگری شود، هر چند ضرر کم باشد، استفاده از آن جایز نیست. اگر منفعت غالب این کالا همراه با ضرر اساسی باشد، خرید و فروش آن هم جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری، مورخ 20/10/93، کد سؤال 11105.

آیت الله صافی گلپایگانی: اگر معیوب باشد، باید با ذکر عیب فروخته شود؛ و الا علاوه بر گناه، خریدار می‌تواند معامله را فسخ کند. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی.

آیت الله نوری همدانی: به مقتضای قوانین عمل شود، استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی.

بخش سوم: آداب و احکام برق‌کاران

اشاره

فصل اول: معرفی برق‌کار

اشاره

برق‌کار ساختمان به کسی می گویند که تمامی توانایی های لازم را برای برق‌رسانی به تمام نقاط ساختمان‌های مسکونی، تجاری، اداری یا تولیدی داشته ­باشد و بتواند مشکلات ایجاد شده در مورد برق و الکتریسیتۀ ساختمان را برطرف کند.⁽¹⁾

اموری از جمله هماهنگی بین چشم و دست، مراعات و احتیاط در امور، رعایت تمیزی و روش‌مندی کار و دقت در کار، جزء مسائل مهمی هستند که یک برق‌کار

ساختمان باید داشته باشد. نظم رفتاری برق‌کاران

می تواند در انجام صحیح این کار یک اصل باشد.⁽¹⁾

شرایط ارتقای شغل

ارزش هر شخص در هر صنف و گروهی به کارایی اش بستگی دارد و یقیناً افراد ماهر و ارزشمند مزایایی دارد که افراد دیگر ندارند. ارزشمند بودن یک برق‌کار نیز به اموری بستگی دارد، از جمله: سر وقت حاضر شدن، انجام برق‌کاری تمیز و آشنایی با انواع کلیدها، سرعت عمل در کار و... موجبات احساس رضایت‌مندی خریداران را برای ارتقای شغلی یک برق‌کار ساختمان و به طور مستقیم افزایش حقوق وی را فراهم می آورد.

شرایط کاری

شرایط کاری یک برق‌کار ممکن است با توجه به تخصصش متفاوت باشد. معمولاً یک برق‌کار کار فیزیکی زیادی دارد،

کارهایی مانند: بالا رفتن از نردبان، بلندکردن ابزارها و تدارکات و... گاهی پیش می‌آید برق‌کار مجبور می‌شود در فضای تنگ یا روی داربست کار کند و در حالت خم، چمباتمه یا زانوزده باشد تا بتواند اتصالات را در مکان‌های ناهنجار برقرار کند. برق‌کارهایی که در ساخت و سازها فعالیت می‌کنند، ممکن است بیشتر

روزشان را در محیط کاری با فضای روباز یا نیمه‌پوشیده، پر سر و صدا و کثیف به سر ببرند. برق‌کارهای صنعتی ممکن است در معرض حرارت، گرد و خاک و سر و صدای ماشین‌آلات صنعتی باشند. برق‌کارهای سیستم قدرت ممکن است در شرایط بد جوی مجبور به کار باشند تا بتوانند تعمیرات اضطراری را انجام دهند. از آنجایی که برق‌کاران باید آموزش و مهارت لازم را دیده باشند، دستمزد آنها از مشاغل عمومی دیگر بهتر است.

برخی از برق‌کارها تحت موافقت‌نامه‌های اتحادیه‌های صنفی کار می‌کنند که شرایط استخدامشان در آن با دقت خوبی تعریف شده است. برخی دیگر پیمانکاران مستقلی هستند که مطابق شرایط بازار هزینۀ کارشان را تعیین می‌کنند.⁽¹⁾

ایمنی در برق‌کاران

هر شغل و حرفه ای با خطرات مخصوص به خود مواجه است و افراد فراوانی با رعایت نکردن نکات ایمنی در معرض خطر هستند و احتمال از دست دادن جان یا نقص بدن یا اموال برای هر شخصی وجود دارد. افزون بر خطرهای رایج در محل کار که عموم کارگران صنعتی

با آن مواجه هستند، برق‌کارها در معرض خطرات ناشی از برق نیز قرار دارند و طبق آمار ارائه شده، آنها بیشترین میزان مرگ و میر را بر اثر برق‌گرفتگی داشته‌اند. ۳۴٪ مرگ کارگران صنعت ساختمان، برق‌کاران بوده‌اند.⁽¹⁾

یک برق‌کار ممکن است بر اثر تماس مستقیم با مدار الکتریکی یا ولتاژهای سرگردان ناشی از خرابی خطاهای سیستم، دچار شوک الکتریکی شود. قوس الکتریکی می‌تواند پوست و چشم‌ها را در معرض مقادیر خطرناکی از حرارت و نور قرار دهد. ابزارهای کلیدزنی دچار عیب می‌توانند موجب ایجاد جرقه شوند که موجب انفجار می‌شود. برق‌کارها باید آموزش‌های لازم برای انجام کار به صورت ایمن و رعایت نکات لازم برای کاهش خطر آسیب‌دیدگی دیده باشند.

برای اطمینان از تخلیۀ انرژی قسمت برق‌دار، پیش از کار با آن، باید عملیات ویژه‌ای انجام شود. از نظر حداقل

فاصلۀ لازم از تجهیزات برق‌دار برای پیشگیری از ایجاد جرقۀ الکتریکی محدودیت‌هایی وجود دارد. لباس‌های ویژه‌ای نیز برای ایمنی بیشتر در برابر جرقه‌ها طراحی شده است. زنجیرها و کلمپ‌های زمین برای در زمین‌کردن هادی‌های خط به کار می‌روند تا اطمینان حاصل شود که

خطوط بی‌برق هستند. تجهیزات ایمنی شخصی نیز در فراهم‌آوردن عایق الکتریکی و حفاظت در برابر ضربه‌های مکانیکی مؤثرند. استفاده از دستکش‌های دارای عایق لاستیکی، کفش‌های کار، کلاه‌های ایمنی و... در ایجاد ایمنی در برابر شوک و... نقش به سزایی دارند. اگر نمی‌توان سامانه‌ای را از انرژی تخلیه کرد، ابزارهای عایق و آموزش‌های ویژۀ خط گرم به کار گرفته می‌شود. اگر لازم باشد، حتی خطوط ولتاژ بالای انتقال انرژی را نیز می‌توان در حالت برق‌دار تعمیر کرد.

ایمنی شغل برق کاری

حادثه، رویداد پیش بینی نشده و ناخوشایندی است که فعالیت‌های کاری را دچار وقفه کرده و ممکن است با جراحت یا خسارت مالی نیز همراه باشد. با توجه به آمار نسبتاً بالایی که توسط سازمان کار و آموزش فنی و حرفه‌ای در زمینۀ حوادث مربوط به برق گرفتگی گزارش شده است. بیشتر موارد، در سیستم‌ها، تجهیزات و وسایل مربوط به برق فشار ضعیف روی داده است، لذا لزوم رعایت دقیق نکات ایمنی در مقابل برق‌گرفتگی، آموزش افراد و بهره‌گیری از شیوه‌های جدید ایمنی در جهت ارتقای سطح ایمنی و حفظ جان افراد تأکید می‌گردد.

مطلب مهم دیگر، توجه به فشار الکتریکی است که در

مکان های مختلف متفاوت است و در هنگام برق کاری باید مورد توجه قرار گیرد. افرادی که در برق دوفاز تخصص دارند، بدون رعایت نکات ایمنی و با بی توجهی سراغ نصب برق سه‌فاز نروند و این کار را به متخصص مربوطه واگذار کنند.

موارد ایمنی:

انواع فیوزها:

الف) فیوز خط هوایی یا حلقه ای؛

ب) فیوز دو شاخه ای؛

ج) فیوز فشنگی؛

د) فیوز اتوماتیک؛

ه-) فیوز استوانه ای.

باید توجه داشت که هر یک از این فیوزها برای جریان خاصی طراحی شده‌اند و استفادۀ نامناسب از آنها می‌تواند موجب آسیب رسیدن به شخص یا دستگاه گردد.

استفاده شود.

توصیه ای به افراد جامعه

تمام افراد جامعه در قبال خود و دیگران مسئول هستند، مسئولیت افراد در مصادیق مختلف می تواند نمایانگر باشد، یکی از این مصادیق مسئولیت در قبال خانواده و محل کار شخص می باشد. موضوع برق و الکتریسیته یکی از موضوعات مهمی است که علاوه بر حیاتی بودن، به همان اندازه نیز می تواند خطر آفرین باشد و جان و مال افراد را در معرض خطر قرار دهد.

البته برای به حداقل رساندن این خطر راهکارهایی نیز وجود دارد که با رعایت آنها، زندگی در محیط امن تری ادامه پیدا خواهد کرد. در ذیل به تعدادی از این امور اشاره می شود:

مواقعی که فشار برق کم یا زیاد می شود، جریان برق را کنترل کند و از سوختگی سیم ها و آسیب رساندن به لوازم برقی جلوگیری نماید؛

اصول اولیة ایمنی برق

را دارند؛

راهکار مقابله با برق گرفتگی

به طور کلی قرار گرفتن دو نقطه از بدن در مسیر جریان برق، موجب عبور جریان از بدن می شود و با توجه به شدت و مدت عبور جریان، برق گرفتگی به وجود می آید. تمام سطح زمین، دیوارها و کف اتاق ها در تمامی طبقات به عنوان یک نقطه از سیستم برق محسوب می شوند و اگر نقطه ای از بدن موجود زنده، از یک طرف به زمین یا دیوارها وصل باشد و از طرف دیگر به سیم برق یا بدنۀ فلزی دستگاه برقی تماس پیدا کند، جریان برق از بدن

عبور می کند.

بنابراین، برای جلوگیری از برق گرفتگی، اولاً باید از تماس (مستقیم یا غیر مستقیم) با سیم های برق جلوگیری کرد و ثانیاً اگر ناچار به تماس با وسایل برقی هستید، سعی کنید از تماس پا به دیوار یا کف اتاق یا بدنۀ فلزی بوسیله دمپایی پلاستیکی و... خودداری کنید.

برق گرفتگی به دو دسته تقسیم می شود:

در برق گرفتگی با ولتاژ بالا لازم نیست که حتماً بدن به طور مستقیم با سیم یا کابل برق تماس داشته باشد؛ بلکه ممکن است در فاصلۀ چند متری نیز جریان برق از هوا عبور کند و به بدن فرد منتقل شود و باعث برق گرفتگی گردد. در این موارد، هرچه ولتاژ برق و رطوبت هوا بالاتر باشد، میزان انتقال و آسیب وارد شده به بدن بیشتر خواهد شد.

برق گرفتگی با ولتاژ پایین بیشتر اتفاق می افتد. برای مثال: فرد از سیم لخت یا وسایل برقی، به ویژه آن دسته از وسایلی که در آن آب ریخته می شود، آسیب می بیند. برق گرفتگی ممکن است از طریق کلید برق ایجاد شود. در برق گرفتگی با ولتاژ پایین، بدن فرد دچار لرزش می شود،

در صورتی که در برق گرفتگی با ولتاژ بالا، فرد به دلیل گرفتگی عضلات با آن وسیله متصل خواهد شد.

اقدامات لازم برای نجات شخص برق گرفته

اقداماتی که برای نجات شخص برق گرفته باید انجام شود، عبارتند از:

معمولاً مرگ در اثر برق گرفتگی نتیجۀ مستقیم دو چیز است:

الف) به هم ریختن کار منظم قلب؛

ب) قطع تنفس.

یک تماس جزیی با سیم یا وسایل برقی انسان را به سرعت نابود می کند و چنانچه مسیر برق گرفتگی از سمت چپ بدن یا سر باشد، خطرناک تر است. مسئلۀ مهم در برق گرفتگی، تنفس مصنوعی است که باید در کمتر از 3 دقیقه پس از برق گرفتگی با انجام این کار، جریان تنفس را به حالت عادی بازگردانیم.

در این عمل ابتدا مصدوم را به پشت بخوابانید و بلوز کار یا کت خود را تا کنید و با قرار دادن آن زیر شانۀ مصدوم،

به طوری که سر او به عقب کشیده شود، بالای سر او قرار گیرید و تنفس مصنوعی و ماساژ قلبی انجام دهید.

عوارض ناشی از برق گرفتگی

ممکن است برق گرفتگی عواقب مختلفی نظیر مرگ ناشی از ایست قلبی، سوختگی داخلی و خارجی بدن را به دنبال داشته باشد. ممکن است بعد از برق گرفتگی کلیه ها نیز از کار بیفتند، یا دست ها به دلیل سوختگی داخلی قطع شوند، یا به علت پرتاب شدن، استخوان ها دچار شکستگی گردند. بدن انسان نسبت به عبور جریان برق یک هادی محسوب می شود، در نتیجه تأثیر جریان برق روی نسوج بدن خطراتی به شرح زیر ایجاد می کند:

4 . تجزیه خون.

در بیشتر حوادث ناشی از برق گرفتگی، جریان از ناحیۀ سینۀ شخص عبور می کند و اگر جریان 20 تا 40 میلی آمپر باشد، ماهیچه های سینه در حالت انقباض باقی می مانند و تنفس متوقف می شود. قطع تنفس باعث خفگی و مرگ در عرض چند دقیقه می شود.

وظایف برق کاران

برق کاران حرفه‌ای می توانند در زمینه های مختلف، از برق کشی ساختمان ها و منازل تا انجام فعالیت های برقی پروژه های بزرگ مهندسی فعالیت کنند. برق کار مسئول نصب، بازرسی و تست تجهیزات، اطمینان از عملکرد درست سیستم های برق و یافتن و رفع عیوب موجود می باشد.

وظایف برق کار عبارتند از:

برق کار صنعتی کارهای تخصصی زیر را انجام می دهد:

همراه بودن وسایل مورد نیاز

برق کار در مرحلۀ اول باید وسایلی را که مورد نیاز این شغل است، فراهم کند و از ایمن و صحیح بودن وسایل مطمئن شود. به طور مثال: فازمتر - که یکی از وسایل برق کاری است - باید سالم باشد، وگرنه نمی تواند به برق کار در تشخیص سیم های فاز و نول کمک دهد و احتمال بروز خسارت و ضرر به شخص برق کار و افراد دیگر زیاد می شود.

در مرحلۀ بعد، وی باید در هر مأموریت برقی، تمام لوازم خود را به همراه ببرد تا هم در ایمنی کار دقت بیشتری انجام شود و هم کارش به نحو تام و بدون عیب به پایان برسد.

فاز متر، پیچ گوشتی، دم باریک، انبردست، سیم‌چین، چراغ قوه و سیم از وسایل هر برق‌کاری محسوب می‌شود.

لزوم عقد قرارداد

در هر موقعیت کاری باید بین طرفین به صورت مکتوب قرارداد بسته شود تا حق هیچ کس ضایع نشود، پس باید بین برق کار و کسی که وی را اجیر کرده است، قراردادی تنظیم گردد و تمام قیود و شرایط کار در آن ذکر شود و در پایان مورد امضای طرفین و دو شاهد قرار گیرد.

جدای از اینکه انجام این عمل از سفارشات آموزه های دین است، مزایای فراوان دیگری نیز دارد که به چند نمونه از آنها اشاره می کنیم:

نبایدهای برق کار

هر شغل و حرفه ای، قانون و مقررات خود را دارد و هر شخصی باید طبق آن عمل کند و تخلف از آن به غیر از اینکه اشکال شرعی دارد، خلاف قانونی بوده، متخلف باید آن را جبران کند.

تمام افراد جامعه در هر سِمت و مقامی، باید کار خود و دیگران را کنترل کرده، اگر تخلفی صورت گرفت، گزارش دهند؛ اما در مقابله با بی قانونی و عمل خلاف

هیچ چیز مهم‌تر و کارسازتر از وجدان بیدار نیست؛ اگر در کارها وجدان بیدار و مسئولیت‌پذیری نباشد، جامعه ضربۀ سهمگینی می خورد و ضرر جبران‌ناپذیری می بیند، بنابراین، هر کس باید خود را در برابر خداوند مسئول ببیند و کار خود را به احسن وجه انجام دهد.

برق کار نیز مانند انسان های دیگر می تواند اعمال خلافی انجام دهد که کسی متوجۀ آن نشود، از جمله اینکه:

افراد حانه ایجاد می شود که در بعضی موارد منجر به برق گرفتگی و آتش سوزی می شود، پس به صاحب کار ضرر جانی و مالی وارد کرده است که بر عهده برق کار حق الناس وارد می شود و در قبال عمل خلافی که انجام داده، مسئول است و باید صاحب کار را مطلع کند و ضرری که وارد شده را جبران کند.

انحصاری کردن کار

بعضی از برق کاران برای انجام کار برقی منزل، اداره، کارخانه و... به نحوی عمل می کنند که فرد دیگری نمی­تواند آن کار را به ادامه داده و به پایان برساند و یا در مواقع ضروری، عیب آن را برطرف کند. این عمل آنها به نحوی انحصاری کردن کار می باشد و هدف از این کارشان این است که فقط از خود برق کار در آن کار استفاده شود و شخص دیگری را برای این کار نیاورند.

این کار از لحاظ اخلاقی درست نیست و صاحب کار را با مشکلات فراوانی مواجه می کند؛ زیرا در بعضی موارد دسترسی به برق کار اولیه، امکان‌پذیر نیست یا اینکه اگر برق کار اولیه به هر دلیلی از انجام این کار صرف نظر کند، کار یک اداره یا کارخانه تعطیل می شود و ضرر جبران ناپذیری بر صاحب ملک وارد می‌شود.

در ذیل استفتایی در این موضوع آورده می شود:

سؤال: بعضی از برق کاران در ترفندی به کار می بندند که فقط خودشان بتوانند از عهدۀ آن کار برآیند، لذا صاحب کار مجبور است فقط از همین برق کار استفاده کند. حکم چنین عملی چست؟ اگر شخص برق کار این کار را برای احقاق حقش انجام دهد، حکمش چیست؟

جواب: باید مطابق قوانین صنف برق کارها عمل نمایند و تخلف کاری و به دردسر انداختن مردم، خصوصاً برای اخاذی، حرام و از گناهان است.⁽¹⁾

فتوای آیت الله صافی: اگر بر خلاف قرارداد فیمابین نباشد، مانعی ندارد. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی.

فتوای آیت الله مکارم شیرازی: وابسته کردن کار دیگری به خود، جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی.

فتوای آیت الله نوری: چنانچه عرفاً تدلیس بر عمل صادق باشد، جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی.

نصب غیر قانونی انشعاب برق و دست کاری کنتور برق

یکی از مشکلاتی که مسئولین با آن مواجه هستند، استفادۀ غیر قانونی از بیت المال است. انرژی برق یک سرمایۀ ملی به حساب می آید و حق تمام اعضای جامعه می باشد. تک تک افراد در آن سهیم هستند و هر شخص به اندازه ای که احتیاج دارد، می تواند از این انرژی استفاده کند و در قبال هزینه هایی که به دنبال دارد، مبلغی را

ماهیانه به ادارۀ برق بپردازد؛ اما عده ای با استفادۀ غیر قانونی از این انرژی و فرار از پرداخت هزینه های مربوط به این بخش، در بیت المال و حق بقیۀ اشخاص تجاوز کرده و بدون نصب کنتور و دور از چشم مسئولین مربوطه، به نصب برق غیر قانونی و یا دستکاری کردن کنتور برق خود روی می آورند.

همین استفاده‌های غیرمجاز باعث وارد شدن صدمات جبران ناپذیری به تجهیزات و شبکۀ برق شده است؛ چراکه هر شبکۀ توزیع برق، برای ظرفیت معینی طراحی شده و افزایش غیراصولی انشعابات آن باعث بروز خسارت می‌شود. بعلاوه، اشخاصی که اقدام به این کار غیر مجاز می کنند، در معرض خطرهای جبران ناپذیری، از جمله از دست دادن جان خود می باشند.⁽¹⁾

زندگی در جامعۀ امروزی همراه با تکنولوژی و پیشرفت های چشم گیری همراه است. همان طور که ورود تکنولوژی در زندگی روزمره بسیاری از کارها را آسان کرده است، در مقابل هزینه هایی را نیز بر عهدۀ مردم گذاشته است که هر کس بخواهد از این انرژی و تکنولوژی استفاده کند، باید هزینه اش را پرداخت کند. یکی از این انرژی ها، نیروی برق و الکتریسیته است.

در هر جامعه افرادی هستند که امکان دارد از پرداخت

این هزینه‌ها شانه خالی کنند. در ذیل حکم این عمل استفتا شده است:

سؤال: استفاده و نصب برق غیر قانونی و بدون نصب کنتور، چه حکمی دارد؟ حکم برق کاری که برای این کار اجیر شده است، چیست؟

جواب: استفاده و نصب برق غیر قانونی و بدون نصب کنتور برق، خلاف مقررات و حرام است و ضمان هم دارد. باید دین خود را به ادارۀ برق بپردازد.⁽¹⁾

فتوای آیت الله مکارم: هرگونه استفادۀ غیر قانونی از این انشعابات جایز نیست و وضو و غسل با آن نیز اشکال دارد، مگر اینکه با ادارۀ مربوطه مصالحه نمایند. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله نوری همدانی: تخلف از قوانین جایز نیست. اگر یقین به دزدی بودن برق دارد، نمی تواند برای آنها کار کند. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله صافی: جایز نبوده و موجب ضمان است. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله شبیری: استفاده از برق بدون نصب کنتور و پرداخت بهای آن، جایز نیست و هیچ کس جایز نیست برای کار حرام مانند فرض سؤال اجیر شود. استفاده از آب و برق غیر قانونی جایز نیست و اجیر شدن برای انجام کارهای فنی مربوط به آن هم حرام است. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، مورخ 20/9/93.

نصب ماهواره

در جامعه ای که روز به روز بر پیشرفت آن افزوده می شود و تکنولوژی با سرعت رو به پیشرفت است، مسئلۀ ماهواره پدیدۀ گریزناپذیری می‌باشد که از جنبه های مختلف مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. دستگاه ماهواره مانند چاقویی است که هم می تواند جان انسانی را نجات دهد و هم جان انسانی را بگیرد. ولی باید به این نکته توجه کرد که درست است که ماهواره برنامه های مفید و آموزنده ای نیز دارد ولی ضرر های که این دستگاه به اعتقادات و بنیان اخلاقی خانواده و جامعه می زند جبران نابپذیر است و فساد، فحشا و بی اعتقادی به آموزه های دینی که ماهواره بین افراد جامعه تزریق می­کند، هرگز با منافعش مساوی نیست.

سؤال: با توجه به اینکه استفاده از ماهواره هم برای کارهای مباح است و هم برای کارهای حرام، خرید و فروش و نصب آن چه حکمی دارد؟

جواب: از برنامه های ماهواره می توان هم استفادۀ حلال و هم استفادۀ حرام نمود و به عبارت دیگر از ابزار مشترک است، بنابراین، خرید و فروش و نصب در جهت حلالش اشکال ندارد.⁽¹⁾

فتوای آیت الله مکارم: با توجه به اینکه غالب برنامه های ماهواره فاسد است و اثرات منفی در پی دارد و در هر خانه ای وارد شود، غالباً از آن سوءاستفاده خواهد شد، هرگونه خرید و فروش، نصب و راه اندازی، و نگهداری و استفاده از آن جایز نیست و درآمدی که از این راه به دست می آید، اشکال دارد. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله نوری همدانی: جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله شبیری: اگر منافع غالبی آن حرام نباشد و خریدار آن را برای کار حرام نخرد، جایز است و استفاده برای کار حلال، اگر خوف وقوع در حرام برای وی نباشد، جایز است. در هر حال، اگر قانونی در این زمینه وجود داشته باشد، بنا بر احتیاط رعایت شود. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله صافی: اگر استفادۀ مشروع کنند، خرید و فروشش مانعی ندارد. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی، مورخ 20/9/93.

فتوای آیت الله سیستانی: نگهداری آن را به کسی که بر خودش و یا برخی از اعضای خانواده اش مطمئن نیست که استفادۀ حرام از آن نبرد، اجازه نمی دهد. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله سیستانی، مورخ 20/9/93.

نصب شنود و دوربین های مخفی

امروزه در جامعه هر روز شاهد آنیم که وسایل ارتباطی و نظارتی جدیدتری وارد بازار می شود، از جمله وسایل مربوط به شنود و دوربین های نظارتی. بنابر تصویب قانون، استفاده از تجهیزات نظارتی جرم تلقی نمی شود و حتی عرضه کنندگان تجهیزات نظارتی و امنیتی، صاحب اتحادیه نیز شده اند، به همین دلیل افراد و شرکت های

خصوصی می توانند برای جلوگیری از سرقت، محل کار و منزلشان را به دوربین های مدار بسته مجهز کنند، البته به شرطی که این دوربین ها، به وسیله ای برای سوء استفاده و ثبت گفتار و رفتار خصوصی افراد تبدیل نشوند. استفاده هایی جهت اخاذی، تهدید و حتی شوخی کردن ممنوع است. عده ای نیز با استفاده از ابزار و تجهیزاتی چون دوربین­های کوچک فیلم‌برداری و میکروفن های ظریف برای شنود و... باعث هتک حرمت، از بین رفتن حریم خانواده ها، به خطر انداختن ناموس و آبروی مردم و اختلال در امنیت جامعه می شوند.

قانون دوربین های مخفی و شنود

طبق قانون، شرکت های خصوصی و اماکنی که در آنها دوربین نصب شده است، باید به وسیلۀ تابلو به افراد اعلام کنند. همچنین قانون بانک ها، طلافروشی ها و جایگاه­های سوخت را اماکنی معرفی می کند که در تمام دنیا به منظور پیش گیری از جرم، با هماهنگی پلیس، به تجهیزات ثبت الکترونیکی مجهزند و تمام موارد نیز به صورت عمومی اعلام می شود. این اماکن با وجود خصوصی بودن، به دلیل اعلام عمومی، خصوصی محسوب نمی شوند؛⁽¹⁾اما در مواردی که حریم های

خصوصی مورد تجسس و فیلم‌برداری قرار گیرند، طبق اصل25 قانون اساسی، استراق سمع و هرگونه تجسس ممنوع است، مگر به حکم قانون.

کار گذاشتن دوربین به قصد تجسس در زندگی شخصی افراد، بدون آگاهی و رضایت آنان، تجاوز به حریم خصوصی تلقی می شود و تجسس در امور شخصی افراد، غیر‌قانونی و خلاف عرف اجتماعی محسوب شده، پیگرد قانونی دارد که بر اساس نوع و میزان خسارت وارده به شخص متضرر و رأی قاضی، قابل پیگیری است.

کسی که با این وسایل مورد سوء استفاده قرار می‌گیرد، حق دارد از سوء استفاده کنندگان به مراجع قضایی شکایت کند و با توجه به قانونی که در مجلس به تصویب رسیده، پلیس با متجاوزان به حریم خصوصی و منتشرکنندگان فیلم های شخصی و خانوادگی به شدت برخورد می کند و حتی در مصادیقی که امنیت اجتماعی افراد و جامعه به خطر می افتد و موضوع به حیثیت خانوادگی مربوط می شود، قانون گذار مجازات اعدام را به عنوان مفسد فی الارض برای متخلفان در نظر گرفته است.⁽¹⁾

دین اسلام نیز از مسئلۀ تجسس در امور دیگران و

افشای حریم خصوصی افراد به بدی یاد کرده و این کار را مورد مذمت قرار داده است. همان طور که از حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) نقل شده است که فرمود: «نهی شده است از سرک کشیدن به خانۀ همسایه.»⁽¹⁾

و همچنین فرمود: «ملعون است کسی که از امور (خصوصی) خانۀ همسایه اش مطلع شود.»⁽²⁾

این احادیث نشان می‌دهد که نصب دوربین یا استراق سمع برای اطلاع از داخل خانه و حریم خصوصی افراد حرام بوده، ممکن است بگوییم که این کار نیز مصداقی از اطلاع، تجسس و سرک کشیدن در امور دیگران و مورد نهی پیامبر(صلی الله علیه و آله) قرار گرفته است.

در روایت دیگری از کسی که به منزل دیگری سرک می‌کشد و کشته می‌شود یا کور و نقص عضوی پیدا می‌کند، دیه نفی شده است. در روایتی امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «هر کس بر خانۀ گروهی بنگرد و از اسرار آنان آگاه شود و آنان به سوی وی تیراندازی کنند و او نابینا و یا زخمی شود، دیه‌ای برایش نیست.»⁽³⁾

چراکه دین اسلام برای حریم خصوصی افراد حرمت

زیادی قائل است و هر کس از این حدود تجاوز کند، جدای از اینکه

مورد لعن قرار می گیرد، هیچ مصونیتی نداشته، قانون نیز با شدیدترین وجه با او برخورد می کند.

سؤال: نصب دوربین مخفی و شنود چه حکمی دارد و حکم کسی که برای نصب آنها اجیر شده است، چیست؟

جواب: نصب دوربین مخفی و شنود برای کارهای غیر اخلاقی و ورود به حریم خصوصی دیگران، بدون اطلاع آنها و برق کاری که برای این کار اجیر شده، حرام و غیر قانونی است.⁽¹⁾

فتوای آیت الله مکارم شیرازی و آیت الله نوری: به مقتضای قوانین عمل شود. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی، آیت الله نوری همدانی،

و فتوای آیت الله صافی: با اجازۀ حاکم شرع اشکال ندارد. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی.

و فتوای آیت الله شبیری: اگر تجسس در عیوب شرعی یا عرفی دیگری باشد، یا موجب هتک حیثیت دیگری یا ایذای وی شود، یا موجب تصرف در ملک یا حق دیگری باشد، حرام است. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی، آیت الله شبیری.

استفاده از لوازم الکتریکی و برق کاری برای کارهای حرام

اکثر وسایل، مثل چاقو؛ هم می توانند در کار خیر مصرف شوند و هم در کار خلاف و حرام. وسایل الکتریکی

نیز از همین قسم اجناس هستند؛ مثلاً خود نیروی برق؛ هم می تواند برای روشنایی منازل به کار رود که خیر زیادی در آن می باشد، هم به وسیلۀ آن می‌توان جان دیگران را به خطر انداخت یا کسی را شکنجه کرد یا اینکه لامپ و وسایل الکتریکی به مساجد و تکیه ها روشنایی بدهند یا اینکه کاباره ها و محل‌هایی را که کارهای حرام و خلاف در آنها انجام می شود، را روشن کنند و...

در ذیل حکم فروش و اجیر شدن برای انجام کار خلاف آورده می شود:

سؤال: فروش لوازم الکتریکی برای انجام کارهای حرام چه حکمی دارد؟ حکم برق کاری که برای انجام کار حرام اجیر شده است، چیست؟

جواب: اگر می دانید که وسایل الکتریکی را برای کار حرام استفاده می کنند و یا برق کاری برای حرام باشد، فروش و یا اجیر شدن جایز نیست.⁽¹⁾

فتوای آیت الله مکارم شیرازی: در موارد ذکر شده، چنانچه یقین دارد استفادۀ حرامی انجام می دهند، نمی تواند آن لوازم را بفروشد یا کار را برای آن شخص انجام دهد، استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی، مورخ

28/9/93.

فتوای آیت الله نوری همدانی: جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی، مورخ 28/9/93.

اسراف در مصرف برق

کلمۀ اسراف در بین مردم کاربرد فراوانی دارد و تمام مصارف بیش از حد را شامل می‌شود. در تعریف اسراف گفته اند: زیاده‌روی و تجاوز از حدّ اعتدال را اسراف گویند. در مقابل کلمۀ اسراف، صرفه‌جویی و درست مصرف کردن است که طبق سخن معروف: «صرفه جویی، درست مصرف کردن است.»

در روایتی حضرت علی(علیه السلام) می‌فرماید: «هرچه از حدّ میانه بگذرد، اسراف است.»⁽¹⁾

از زیان بارترین اقسام اسراف، اسراف در اموال عمومی و بیت المال مسلمین است. حفاظت از اموال عمومی و بیت المال نشانۀ رشد شخصیت، دینداری، ادب و حس مسئولیت یک ملت است. اموال عمومی شامل تمامی امکانات و سرمایه‌هایی می‌شود که خداوند آنها را مایۀ حیات و قوام جامعه قرار داده است. آب، برق، گاز و مانند اینها سرمایه‌های اصلی یک ملّت و ضامن بقای آن می‌باشند که حفاظت و استفادۀ صحیح از آنها، جامعه را به سوی رفاه پیش می‌برد و بالعکس، حیف و میل و کاهش و فرسایش آنها و یا مصرف بیش از حدّ و اتلاف آنها، بنیۀ اقتصادی اجتماع را نابود می‌کند.

یکی از این انرژی ها، انرژی برق و الکتریسیته است. باید توجه داشت که تولید انرژی برق بسیار پرهزینه است، به طوری که برای تولید یک کیلو وات برق، حدود 1000 دلار سرمایه گذاری اولیه نیاز است و در طول استفاده از تأسیسات، هزینه های جاری نیز به آن افزوده می‌شود.

بحث اسراف در مورد فروشندۀ لوازم الکتریکی، مصرف کنندگان انرژی برق و شخص برق‌کار نیز مطرح می شود. هر فروشنده‌ای، از جمله فروشندۀ لوازم الکتریکی باید برای روشنایی مغازه‌اش از استفادۀ بیش از حد لامپ پرهیز کند. همچنین تمام اقشار جامعه در مصرف این انرژی با ارزش بسیار حساس باشند و در استفاده از آن زیاده‌روی نکنند. برق‌کار نیز سعی کند لامپهای اضافی نصب نکند و نکاتی را که به کمتر مصرف کردن برق مربوط می‌شود، رعایت کند.

پس جدای از اینکه مصرف بی‌رویه (از انرژی برق) موجب ضمان می‌شود، اسراف و حرام نیز هست؛⁽¹⁾بلکه برخی حرمت آن را از ضروریات دین دانسته ⁽²⁾و برخی دیگر در ردیف گناهان کبیره شمرده‌اند.⁽³⁾

راهکارهای عملی صرفه‌جویی

در اتاق نشیمن حضور دارید، آشپزخانه و یا اتاق‌های دیگر را بی جهت روشن نگذارید!

سؤال: اسراف بیش از حد در نصب لامپ‌ها و لوازم الکتریکی و مصرف برق چه حکمی دارد؟ حکم برق‌کاری که برای انجام این کار اجیر شده است، چیست؟

جواب: اسراف جایز نیست و اگر در نزد عرف مردم برق‌کاری بسیار زیاد و اسراف باشد، نمی تواند اجیر برای این کار شود.⁽¹⁾

فتوای آیت الله مکارم: اسراف در هر کاری حرام است و کمک به کار حرام و دریافت حقوق از این بابت نیز جایز نمی‌باشد. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله مکارم شیرازی.

فتوای آیت الله شبیری: در صورتی که مصرف برق اضافی از نظر عرف تضییع بی مورد مال باشد، اسراف و حرام است و چنانچه برق‌کار برای عمل حرام اجیر شده باشد، اجاره باطل است. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله شبیری زنجانی.

فتوای آیت الله نوری: اسراف جایز نیست. استفتای پیامکی از دفتر آیت الله نوری همدانی.

فتوای آیت الله صافی: اگر واقعاً استفادۀ بدون دلیل و اسراف باشد، جایز نیست؛ ولی برق‌کار وظیفه‌ای ندارد. استفتاء پیامکی از دفتر آیت الله صافی گلپایگانی.

برق‌کاری برای کارهای نیک

چراغانی در ایران در مناسبت هایی مانند: عروسی‌ها، بزرگداشت‌ها، اعیاد مذهبی (مانند جشن مبعث و نیمۀ شعبان) و... به بخشی جداناشدنی از زندگی ما تبدیل شده است. لامپ‌های رنگی، لامپ‌هایی با روکش رنگی پلاستیکی و مهتابی‌های رنگی در این چراغانی ها استفاده می‌شوند و شاید مهم‌ترین اشخاصی که به اِعمال چراغانی مرتبط باشند، فروشندگان لوازم الکتریکی و برق‌کاران هستند که با در اختیار گذاشتن لامپ‌ها و لوازم الکتریکی و نصب برق‌کار در انجام عملیات چراغانی و روشنایی معابر و خیابانها می‌توانند در این کار نیک سهیم باشند و خود را در ثواب آن شریک کنند.

انواع رشته‌های برق‌کاری

امروز در کشور رشته‌های تحصیلی مربوط به امور برق فراوان است و هر کدام احکام فقهی ویژۀ خود را دارند. به امید روزی که همراه با آموزش حرفه‌ای و فنی هر رشته‌ای از علوم، احکام شرعی آنها نیز آموزش داده شود، فهرستی از رشته های برق تقدیم می گردد.

رشته‌های تحصیلی مربوط به امور برق بدین شرح است:

نحوۀ ورود به شغل برق‌کاری

علاقمندان به شغل برق‌کاری می توانند این کار را به صورت کاملاً تجربی نزد یک استاد ماهر برق‌کار یاد بگیرید؛ ولی برای آموزش حرفه ای در این شغل می توان پس از گذراندن سال اول دبیرستان وارد شاخۀ کار و دانش (رشته‌های برق صنعتی، برق ساختمان، تعمیر ماشین آلات الکتریکی و تابلوسازی برق صنعتی) یا فنی و حرفه ای (رشته‌های الکترونیک یا برق و الکتروتکنیک) شوند. افراد علاقمند می توانند تا مقطع کاردانی یا کارشناسی به طور ناپیوسته در دانشگاه‌ها ادامه تحصیل دهند.

مهارت و دانش مورد نیاز:

علاوه بر یادگیری رشته های علمی و فنی فوق گاه مهارت های ویژه ای هم برای برقکاران مورد نیاز است:

فصل دوم :خدمات و انتظارات

انتظار مردم از برق کاران

باشد تا در مراحل بعد مشکلی ایجاد نشود؛

انتظارات صنف الکتریسیته از مردم

حقوقی که بر عهدۀ انسانها می باشد، هر دو طرف را شامل می شود؛ یعنی همان طور که ما از اشخاص یا اصناف و گروه ها انتظاراتی داریم، آنها نیز از ما انتظاراتی دارند و باید در حد امکان آنها را برآورده سازیم. صنف محترم برق‌کاران و فروشندگان لوازم الکتریکی نیز از این دایره بیرون نیستند. به چند نمونه از انتظاراتی که این صنف از جامعه دارند، اشاره می کنیم:

و دستمزد و حقوق مالی آنان را به طور کامل پرداخت کنند و با آنان با خُلق نیکو برخورد کنند؛

منابع

10 تشکر، احمد، رزق حلال، انتشارات صالحان، قم، چاپ اول، 1387ش.

11 آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، ترجمه: هاشم رسولی محلاتی، دارالکتاب الاسلامی، قم، 1381ش.

12 کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، اصول کافی، ترجمه: مصطفوی، سید جواد، دفتر نشر فرهنگ اهل‌بیت(علیهم السلام) بی تا بی جا.

13 قطب الدین راوندی، سعید بن هبة الله، الدعوات، سلوة الحزین، قم، اول، 1407ق.

14 طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، چهارم، 1412ق/ 1370ش.

15 . نجفی، محمد حسن، جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث، ۱۳۶۲.

16 .نراقی، احمد، عوائد الایام، قم، مکتبه بصیرتی، ۱۳۶۶.

17 . ابن ادریس حلّی، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، محقق و مصحح: موسوی، حسن بن احمد، ابن مسیح، ابو الحسن، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1410ق.

18 .امام خمینی، استفتائات، دفتر انتشارات اسلامی، قم، پنجم،

1422 ه ق.

19 .خمینی، سید روح اللّه موسوی - مترجم: اسلامی، علی، تحریر الوسیلة - ترجمه، 4 جلد، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم - ایران، 21، 1425 ه ق

20 .پاینده ابوالقاسم، نهج الفصاحه، انتشارات جاوید، چاپ دوم 1362.

21 .شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، محقق و مصحح: غفاری، علی اکبر، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1413ق.

22 . شیخ صدوق، محمد بن علی، الخصال، تصحیح علی اکبر غفاری، جامعه مدرسین، 1403 ق.جامع الاخبار (شعیری)،

23 .متقی ، علی بن حسام الدین، کنز العمال.

24 . شیخ عباس قمی، سفینه البحار، انتشارات اسوه.

25 ابن حنیفه النعمان، دعائم الاسلام، قاهره، نشر دارالمعارف، 1389 ه-.ق، ج 2، ص 15.

26 محدث نوری، مستدرک الوسائل، مدرسه آل البیت لاحیاء التراث، 1408 ه-.ق.

27 امام خمینی، توضیح المسائل (محشی مراجع)، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ هشتم، 1424ق.

28 خراسانی، حسین وحید، توضیح المسائل (وحید)، در یک جلد، مدرسه امام باقر علیه السلام، قم - ایران، نهم، 1428 ه ق

29 . توضیح المسائل آیت الله سیستانی.

منابع اینترنتی

19.سایت قوانین، www.ghavanin.ir.