روز شمار جنگ ایران و عراق تصویب قطعنامه 598 زمینه های سیاسی و نظامی جلد 49

مشخصات کتاب

سرشناسه : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد دفاع مقدس

عنوان و نام پدیدآور : تصویب قطعنامه ۵۹۸، زمینه‌های سیاسی و نظامی ۱۲خرداد ۱۳۶۶ تا ۲۹ تیر ۱۳۶۶ / علیرضا لطف‌الله‌زادگان.

مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد دفاع مقدس، ۱۳۸۷.

مشخصات ظاهری : ۸۳۲ ص.: مصور، جدول.

فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب چهل و نهم.

شابک : ۹۵۰۰۰ ریال : 978-964-6315-94-5

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه.

یادداشت : نمایه.

موضوع : سازمان ملل متحد. شورای امنیت قطعنامه‌ها

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ گاهشماری

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹ - ۱۳۶۷ قطعنامه‌ها

شناسه افزوده : لطف‌الله زادگان، علیرضا، ۱۳۳۶ -

شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب چهل و نهم.

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۴۹.ج ۱۳۸۷

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲

شماره کتابشناسی ملی : ۱۶۰۵۰۲۱

اشاره

روزشمار جنگ ایران و عراق

کتاب چهل و نهم

تصویب قطعنامه 598

زمینه های سیاسی و نظامی

12 خرداد 1366 تا 29 تیر 1366

علیرضا لطف اللّه زادگان

مرکز اسناد دفاع مقدس

( مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ )

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

فهرست روزشمار

پیش‌گفتار............................................................... 15

مقدمه...................................................................... 17

12خرداد 1366..................................... 35

13خرداد 1366..................................... 50

14خرداد 1366..................................... 68

15خرداد 1366..................................... 80

16خرداد 1366..................................... 90

17 خرداد 1366..................................... 99

18خرداد 1366................................. 109

19خرداد 1366................................. 119

20خرداد 1366................................. 126

21خرداد 1366................................. 138

22خرداد 1366................................. 147

23خرداد 1366................................. 156

24خرداد 1366................................. 165

25خرداد 1366................................. 176

26خرداد 1366................................. 191

27خرداد 1366................................. 212

28خرداد 1366................................. 223

29خرداد 1366................................. 234

30خرداد 1366................................. 247

31خرداد 1366................................. 258

1 تیر 1366............................................ 273

2 تیر 1366............................................ 287

3 تیر 1366............................................ 301

4 تیر 1366............................................ 313

5 تیر 1366............................................ 324

6 تیر 1366............................................ 340

7 تیر 1366............................................ 353

8 تیر 1366............................................ 369

9 تیر 1366............................................ 386

10 تیر 1366........................................ 407

11 تیر 1366........................................ 424

12 تیر 1366........................................ 435

13 تیر 1366........................................ 451

14 تیر 1366........................................ 467

15 تیر 1366........................................ 478

16 تیر 1366........................................ 495

17 تیر 1366........................................ 509

18 تیر 1366........................................ 520

19 تیر 1366........................................ 535

20 تیر 1366........................................ 552

21 تیر 1366........................................ 566

22 تیر 1366........................................ 579

23 تیر 1366........................................ 592

24 تیر 1366........................................ 609

25 تیر 1366........................................ 628

26 تیر 1366........................................ 641

27 تیر 1366........................................ 660

28 تیر 1366........................................ 681

29 تیر 1366........................................ 703

گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب).......................................................................................... 725

فهرست راهنما (نمایه).................................................................................................................................... 799

فهرست نقشه‌ها

موقعیت منطقه ماؤوت - منطقه عملیات نصر4........................................................................... 47

منطقه عملیاتی میمک - عملیات نصر2................................................................................................ 51

منطقه عملیات نصر3................................................................................................................................... 212

منطقه عملیات فتح 6..................................................................................................................................... 213

محورهای عملیات نصر4......................................................................................................................... 261

منطقه عملیات نصر 5................................................................................................................................. 279

منطقه عملیات فتح7....................................................................................................................................... 327

جزایر مجنون در تیرماه 1366........................................................................................................... 553

جزایر مجنون...................................................................................................................................................... 683

فهرست راهنمای عکس‌ها

اردوگاه پناهندگان کرد عراقی در باختران 36

پاسخ امام خمینی به نامه مسئولان حزب جمهوری اسلامی 39

آندریاس پاپاندرئو نخست وزیر یونان 40

جرج شولتز وزیرخارجه امریکا...... 41

دیدار نمایندگان مجلس با امام خمینی. 53

مصاحبه مطبوعاتی رئیس مجلس.... 55

اردوگاه اسیران ایرانی در عراق..... 59

اردوگاه اسیران عراقی در ایران..... 59

شیخ زاید بن‌سلطان آل‌نهیان امیر امارات 64

سلاح‌های غنیمتی عملیات نصر2.... 68

اظهارات رئیس مجلس درباره عملیات نصر2.. 69

دیدار وزیرخارجه یونان با رئیس‌جمهور ایران.. 70

واکنش قلیبی، ناکازونه و شولتز به فعالیت‌های شورای امنیت 73

اظهارات هاشمی درباره تحولات خلیج‌فارس 83

موشک کرم ابریشم (سیلک ورم)...... 85

مخالفت ایتالیا و ژاپن با حضور نظامی در خلیج‌فارس 94

اعتراض دانشجویان به حمایت کویت از صدام 101

اجلاس مشترک وزیرخارجه ایران و قائم‌مقامان وزیران خارجه ترکیه و پاکستان 102

واکنش معاون وزیرخارجه ایران به تهدید امریکا 103

ریگان: تهدیدات امریکا در مورد ایران بلوف نیست 123

سخنان هاشمی درباره چگونگی دستیابی ایران به موشک کرم ابریشم 129

واکنش کمال خرازی به تهدیدات امریکا 130

سخنان نخست‌وزیر درباره آثار جنگ در تحرک سیاسی و اجرایی دانشجویان 131

صدام: سرزمین‌های اشغالی را پس می‌گیریم 132

رحیم صفوی و عزیز جعفری میزان آمادگی برای عملیات نصر5 را بررسی کردند 138

وزیر ارشاد: تجاوزگری و ارتکاب جنایات جنگی جوهر رژیم عراق است. 140

دکوئیار: مشکل خلیج‌فارس نه از طریق زور بلکه با قدرت معنوی حل می‌شود. 142

رئیس‌جمهور: اگر خلیج‌فارس برای ما ناامن است، برای دیگران هم ناامن خواهد بود. 149

وزیر دفاع امریکا طرح اسکورت نفت‌کش‌ها را تشریح کرد. 151

انتقاد وزیرخارجه انگلیس از عدم استقبال اروپا برای ورود به بحران خلیج‌فارس 152

مذاکره وزیرخارجه عراق با دکوئیار درباره طرح شورای امنیت 154

گزارش هیئت تحقیق کنگره امریکا درباره ناو استارک 163

وزیرخارجه ایران: ما قادریم سلاح مورد نیاز خودمان را تأمین کنیم. 167

دیدار ورونتسف با آقای هاشمی............ 168

وزیر نفت امارات: امارات به کشتی‌های جنگی امریکا اجازه ورود به آب‌هایش را نمی‌دهد 170

دیدار ورونتسف با آیت‌الله خامنه‌ای........ 180

دیدار نخست‌وزیر ایران با رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر ترکیه 182

رفیق‌دوست: ما در خلیج‌فارس به امریکایی‌ها رحم نمی‌کنیم 184

هنری کیسینجر................................. 187

وزیرخارجه و وزیر اطلاعات عراق بر ادامه حمله عراق به کشتی‌ها تأکید کردند. 196

نخست‌وزیر ایران در ضیافت ناهار نخست‌وزیر ترکیه 200

تأکید ریگان بر اجرای طرح اسکورت نفت‌کش‌ها 201

وزیر دفاع امریکا اقدامات امریکا در خلیج‌فارس را تشریح کرد. 202

دیدار ورونتسف با صدام............ 218

پاسخ نماینده امام در شورای عالی دفاع به وزیر دفاع امریکا 226

آزادی صد اسیر معلول عراقی..... 232

رزمندگان در کنار رودخانه دربندی‌خان 235

سخنان آیت‌الله موسوی اردبیلی درباره حضور امریکا در خلیج‌فارس 241

نظر دکوئیار درباره خاتمه جنگ... 243

دیدار قلیبی و طارق‌عزیز با وزیرخارجه ونزوئلا 244

احمد کاظمی دلایل محدود شدن عملیات نصر5 را تشریح کرد. 249

هشدار نخست‌وزیر به کویت........ 252

منطقه عملیاتی نصر4............... 263

تعدادی از اسیران عراقی عملیات نصر4 264

رزمندگان در حال پاک‌سازی شهر ماؤوت 275

فرمانده لشکر14 و تعدادی از رزمندگان در تپه‌های ماؤوت 276

ارتفاعات مشرف بر شهر ماؤوت.. 277

نامه وزیرخارجه کویت به دکوئیار درباره خطر ادامه جنگ 284

هواپیمای جاسوسی آواکس.......... 285

هشدار فرمانده نیروی دریایی سپاه به کویت 291

نظر محسن رضایی درباره نقش شوروی در حمله به ناو استارک 303

هشدار نخست‌وزیر به شورای امنیت 307

قاسملو رهبر حزب دمکرات........ 311

حمایت قذافی از کویت.............. 320

انتقاد وزیر نفت از عربستان به دلیل عدم رعایت سهمیه‌بندی نفت 322

هشدار آقای هاشمی به جنگ افروزی در خلیج‌فارس 331

دیدار شاه اردن با رئیس‌جمهور ترکیه 334

گزارش صفوی و شوشتری به شمخانی درباره اوضاع نامناسب جبهه ماؤوت 340

رزم‌نام میسوری........................................... 343

چند مصدوم حمله شیمیایی به سردشت 353

چند مصدوم حمله شیمیایی به سردشت 354

چند راکت شیمیایی......... 354 و 355

اجرای مانور ذوالفقار2 در خلیج‌فارس 356

هشدار وزیرخارجه امریکا در مورد نفت 360

هشدار وزیر سپاه درباره حمله به کشتی‌های ایران 376

فرمانده نیروی دریایی ارتش؛ نتایج مانور ذوالفقار 387

لاریجانی: اگر حمله عراق به کشتی‌ها متوقف شود ما نیز چنین می‌کنیم. 391

پیام رئیس‌جمهور الجزایر به صدام. 399

نامه مبارک به شاه حسین درباره خاتمه جنگ 400

سفارت فرانسه در تهران تحت نظر پلیس قرار گرفت. 401

موافقت امام خمینی با دستورالعمل دبیرخانه ائمه جمعه درباره انتخابات 404

دیدار خبرنگاران با مصدومان شیمیایی سردشت 409

پاسخ امام خمینی به نمایندگان مجلس درباره انتخابات 410

حمایت وزیر دفاع امریکا از حملات عراق به کشتی‌ها 416

هشدار آیت‌الله خامنه‌ای به امریکا و کشورهای منطقه 436

محسن رضایی: سلاح‌های مورد استفاده در خلیج‌فارس را خودمان می‌سازیم. 437

سخنان وزیر دفاع اسرائیل درباره نقش شوروی در خاتمه جنگ 443

هاشمی: هدف اسکورت نفت‌کش‌ها جبران رسوایی مک‌فارلین است. 469

دیدار وزیر صنایع شیمیایی آلمان شرقی با نخست‌وزیر ایران 484

نماینده ایران در سازمان ملل....... 485

صدام خاتمه جنگ را به اجرای طرح خود مشروط کرد. 487

حمله هواپیماهای عراقی به جزیره خارک 495

کمال خرازی: ایران به محموله کشتی‌ها توجه دارد، نه به پرچم آنها. 500

شیراک، سیاست فرانسه درباره بحران روابط با ایران 503

شیخ سعید شعبان .................... 506

دیدار مسعود رجوی با صدام ...... 518

امین‌زاده، دیپلمات ایرانی که پلیس فرانسه او را مورد ضرب و شتم قرار داد. 561

دیدار وزیرخارجه سوریه با نخست‌وزیر ایران 569

دیدار وزیرخارجه سوریه با رئیس‌جمهور ایران 581

میتران دخالت فرانسه در جنگ را انکار کرد. 605

سرپرست حجاج ایرانی بر راه‌پیمایی برائت از مشرکین تأکید کرد. 607

تغییر پرچم و تغییر نام نفت‌کش کویتی الرخاء 614

دیدار وزیرخارجه سوریه با وزیرخارجه عربستان و امیر کویت 622

مخالفت انگلیس با تقویت نیروهای خود در خلیج‌فارس 651

رجوی قطع رابطه فرانسه با ایران را به میتران تبریک گفت. 656

پیام وزیرخارجه آلمان به وزیرخارجه ایران درباره جلسه شورای امنیت 667

نخست‌وزیر اصرار امریکا برای تصویب قطعنامه را کسب مجوز برای اقدامات تجاوزکارانه اعلام کرد. 687

پاسخ وزیرخارجه ایران به نامه وزیرخارجه آلمان 689

تاچر نخست‌وزیر انگلیس........... 691

تصویب قطعنامه 598 در شورای امنیت 703

خشنودی ریگان از تصویب قطعنامه 598 704

جرج یانکر وزیر دفاع انگلیس...... 706

وزیرخارجه بحرین.................. 709

مصاحبه آقای هاشمی درباره اوضاع جنگ 711

اعزام مدافعان خلیج‌فارس به منطقه جنوب 715

پیش‌گفتار

با توفیقات الهی، پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه نقشه‌ها و عکس‌های کتاب چهل‌ونهم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان "تصویب قطعنامه 598، زمینه‌های سیاسی و نظامی" آماده انتشار شد. کتاب حاضر 49 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و در مجموع شامل 848 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دورة زمانی 12/3/1366 تا 29/4/1366 می‌شود.

مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق، در 57 عنوان کتاب طراحی گردیده است که تا کنون کتاب‌های اول، دوم، هفتم، دهم، یازدهم، بیستم، سی‌وسوم، سی‌وهفتم، چهل‌وسوم، چهل‌وچهارم چهل‌وهفتم، چهل‌ونهم(کتاب حاضر)، پنجاهم، پنجاه‌ویکم و پنجاه‌ودوم از این مجموعه منتشر شده و در اختیار عموم قرار گرفته است.

برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:

1- مقدمه کتاب شامل جمع‌بندی مهم‌ترین موضوعاتی است که طی گزارش‌های مختلف در سراسر کتاب درج شده است.

2- هر روز از روزشمار به منزله یک فصل و شامل چندین گزارش و تفسیر و تحلیل از وقایع آن روز است که در پایان آن فهرست منابع و مآخذ مطالب آن روز درج شده است. همچنین برخی از توضیحات ضروری درباره بعضی گزارش‌ها که در قالب روزشمار نمی‌گنجید، با عنوان ضمیمه در پایان همان روزشمار آمده است.

3- پس از متن اصلی کتاب، چکیده‌ای از مطالب کتاب با عنوان "گزارش روزشمار" درج شده است که دارای شماره‌ها‌یی نظیر شماره گزارش‌های متن کتاب می‌باشد و دست‌یابی به مطالب مورد نظر را آسان می‌کند. در پایان کتاب نیز فهرست راهنمای موضوعی (اعلام) آمده است. همچنین نقشه‌هایی از مناطق عملیاتی مورد بحث در کتاب و عکس‌هایی از برخی صحنه‌ها و اشخاص ذکر شده در گزارش‌ها، در کتاب چاپ شده است.

4- برای آگاهی بیش‌تر از سیر و شیوه تحقیق و تدوین مجموعة روزشمار، مطالعة مقدمه کتاب اول (پیدایش نظام جدید) و ضمیمه کتاب دهم (هجوم سراسری) توصیه می‌شود.

در تهیه کتاب حاضر از نتایج تحقیقات میدانی و گزارش‌های تدوین شدة محققان و راویان مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ از جمله برادران احمد

نیک‌روش، علیرضا لطف‌الله‌زادگان، حسین شفیعی، حسین اردستانی، مجید نداف، علی ایزدی، یدالله ایزدی، علی مژدهی، داود ریاحی، محمدرضا افخم و صادق‌علی تازیکی بهره‌برداری شده است.

مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ ضمن تشکر از برادران مذکور، از کلیة کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسندگان کتاب، مؤسسه اندیشه‌ناب و مدیریت بهره‌دهی مرکز همکاری کرده‌اند، از جمله: محمدعلی خرمی (ترجمه اسناد سازمان ملل)، گوهرتاج اینالو و مریم شیرازی (بانک اطلاعات و عکس)، حمیدرضا شهبازی، سیدحمیدرضا عمادی‌مقدم، رضا احمدی(نمونه‌خوانی و استخراج اعلام) و همچنین از سعید سرمدی که زحمت مرور نهایی کتاب را قبول نمودند، سپاس‌گزاری می‌کند.

مرکز اسناد دفاع مقدس

(مرکز مطالعات و تحقیقات)

1387

مقدمه

کتاب حاضر، "تصویب قطعنامه598، زمینه‌های سیاسی و نظامی"، چهل‌ونهمین کتاب از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق است. این کتاب دوره زمانی 12/3/1366 تا 29/4/1366 را در بر می‌گیرد. حوادث و وقایع این مقطع 49 روزه از دوران جنگ ایران و عراق که از جنبه‌های سیاسی، نظامی، اقتصادی، اجتماعی و ... مربوط به جنگ بوده یا به نحوی در جنگ تأثیر داشته‌اند و همچنین بازتاب‌ها و تحلیل این وقایع، همچون سایر کتاب‌های منتشر شدة این مجموعه در گزارش‌هایی منسجم و در قالب روزشمار ارائه شده است. در نتیجه، خواننده یک مجموعه تحلیلی و مستند از جنگ در آن مقطع را در اختیار دارد تا متناسب با نیازهای تحقیقاتی خویش، مهم‌ترین حوادث و مسائل سیاسی، نظامی، اقتصادی و ... مرتبط با جنگ را مورد مطالعه، بررسی و استفاده قرار دهد.

مهم‌ترین موضوع مطرح در این دوره توافق اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ است، البته بدون توجه به حقوق، نظرها و مطالبات ایران. در واقع این کتاب بیان وقایع مقطعی از دوران جنگ است که امریکا و شوروی دربارة چگونگی خاتمة جنگ به جمع‌بندی و توافق رسیده و برای اجرای آن دست به کار شده‌اند و سرانجام با تصویب قطعنامه598 در شورای امنیت سازمان ملل در روز 29/4/1366، تلاش‌های خود را به نتیجه می‌رسانند.

هماهنگی دو ابرقدرت ناشی از حوادثی بود که در اواخر سال 1365 و اوایل سال 1366 رخ داد از جمله عملیات کربلای5 و افشای ماجرای مک فارلین که به اختصار اشاره می‌شود:

1- پیروزی بزرگ ایران در عملیات کربلای5 و توانایی تثبیت مناطق تصرف شده در این عملیات در شرق بصره و همچنین تثبیت تصرفات عملیات‌های قبلی از جمله شهر فاو، قدرت نظامی ایران و روند رو به رشد آن، از عوامل مهم و مؤثر در ارزیابی ناتوانی نظامی عراق بود که مورد توجه ناظران و کارشناسان نظامی قرار گرفت.

عملیات کربلای5، که در سخت‌ترین شرایط نظامی صورت گرفت و نزدیک شدن قوای ایران به بصره را در پی داشت، بر تمامی تردیدها در مورد توان نظامی ایران پایان داد و قدرت برتر ایران را در عملیات‌های زمینی نمایان ساخت. پیروزی در این عملیات این باور را پدید آورد که ایران با اتکا بر توانایی‌هایش قادر است حقوق حقه خود را از موضع برتر پیگیری و برای تأمین آن پافشاری کند. برخی از کارشناسان نیز در ارزیابی موفقیت ایران به همین نتیجه اذعان کردند. شهرام چوبین (عضو مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن) در این‌باره گفت: «من فکر می‌کنم که ایرانی‌ها در مرحله جدیدی از جنگ قرار گرفته و به خود اعتماد پیدا کرده‌اند و این امر در سال 1985 و احتمالاً از سال 1984 در حملات مجنون و هویزه به چشم نمی‌خورد. آنها دلیلی نداشتند که فکر کنند که قادر به پیروزی می‌باشند. ولی عملیات‌های "فاو"، "مهران" و "کربلای5" در سال گذشته به آنها نشان داد که به این امر قادر می‌باشند و هم اکنون برای کسب پیروزی عجله دارند.»⁽¹⁾

2- شکست امریکا در ماجرای نزدیک شدن پنهانی به ایران که به "ماجرای مک فارلین" و "ایران گیت" مشهور شد. امریکا که سال‌ها نوعی ارتباط با ایران را در سیاست‌هایش دنبال می‌کرد این‌بار با ابتکار عملِ برخی از عوامل سیاست خارجی، در مرحله اول اقدام خود رابطه‌ای مخفیانه را برگزید که با افشای آن، این اقدام عملاً متوقف شد. این مسئله علاوه بر شکست تلاش‌های پشت پرده امریکا و انعکاس گسترده آن، عوارض متعددی را گریبانگیر هیئت حاکمه امریکا کرد که از جملة آن وارد شدن لطمه اساسی به سیاست خارجی این کشور در جوامع غربی بود؛ زیرا کشورهای غربی تصور نمی‌کردند که امریکا برای دستیابی به برخی منافع سیاسی دست به رابطة پنهانی با ایران بزند. در این میان نگرانی کشورهای عرب خصوصاً کشورهای حوزه خلیج‌فارس که هر کدام با برخورداری از پشتیبانی سیاسی امریکا به نحوی در جریان جنگ، با عراق همکاری می‌کردند قابل درک بود.

در این اوضاع و با توجه به موقعیتی که ایران در صحنه‌های نظامی و سیاسی کسب کرده بود، تلاش برای مهار ایران تشدید گردید تا از دستیابی ایران به پیروزی قطعی در جنگ جلوگیری شود. در وهله اول دو ابرقدرت توافق کردند که از اهرم شورای امنیت استفاده کنند.

از جمله عواملی که به توافق ضمنی دو ابرقدرت برای تصویب قطعنامه‌ای برای توقف جنگ انجامید، در موارد زیر قابل جست‌وجو است:

علاوه بر عوامل فوق تجربه مشترک امریکا و شوروی در ضربات نظامی که در خلیج‌فارس متحمل شدند، موجب فهم مشترک این دو کشور از دیگر ابعاد گسترده جنگ شد که در هماهنگی و سرعت بخشیدن به ایجاد معادلاتی که به تصویب قطعنامه598 در شورای امنیت انجامید، مؤثر واقع شد. حمله قایق‌های تندرو به کشتی روسی ایوان کارسیف و همچنین اصابت مین به نفت‌کش روسی مارشال چخوف از یک طرف و از طرف دیگر حمله هواپیمای عراقی به ناو امریکایی استارک که 27 تن از ملوانان آن کشته شدند نشان‌دهندة بخشی از آثار تشنج در خلیج‌فارس بر دو ابرقدرت است. البته حمله به ناو استارک نشانة بارزی از تمایل عراق به گسترش جنگ و درگیر ساختن قدرت‌های بزرگ در خلیج‌فارس است. هر چند کشوری که مین را در سر راه نفت‌کش روسی کار گذاشت به روشنی مشخص نشد ولی اگر طبق گزارش‌های رسانه‌های غربی، ایران را عامل حمله به این نفت‌کش روسی بدانیم، نشانه‌های بارزی از عزم ایران را در اجرای سیاست مقابله به مثل و شعار "خلیج‌فارس یا برای همه یا برای هیچ‌کس" درمی‌یابیم.

گفتنی است که هر چند کشورهای عضو دائمی شورای امنیت قبل از شروع دوره این کتاب (12/3-29/4/1366) برای تصویب قطعنامه به تصمیم جدی رسیده بودند ولی اختلافاتی در نحوه تنظیم قطعنامه، تلاش هر یک از اعضای دائمی خصوصاً امریکا و شوروی در به دست گرفتن ابتکار عمل در ایجاد و یا هدایت وقایع منطقه تا سطح بین‌الملل، که گاه به صورت رقابت‌های دو جانبه در منطقه خودنمایی می‌کرد، تصویب قطعنامه را به تعویق انداخت. موارد مذکور از جمله مطالبی است که در کتاب درج شده است.

هر چند همة وقایعی که گزارش آن در این کتاب آمده در جای خود دارای اهمیت است، لیکن با توجه به اهمیت خاص برخی موضوعات، در ادامة مقدمه جمع‌بندی کوتاهی از مهم‌ترین موضوعات مطرح شده در کتاب با عنوان‌های ده‌گانه زیر درج می‌گردد: 1- تصویب قطعنامه598 در شورای امنیت 2- اقدامات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی 3- عملیات‌ها 4- حملات هوایی عراق 5- اسکورت نفت‌کش‌ها 6- روابط ایران و سوریه 7- بحران در روابط ایران و فرانسه 8- وخامت روابط ایران و انگلیس 9- سازمان مجاهدین خلق در قالب یک ارتش کلاسیک 10- اقدامات گروه‌های مسلح در کردستان.

1- تصویب قطعنامه 598 در شورای امنیت سازمان ملل متحد

در پی رایزنی‌ها و توافق‌های قبلی اعضای شورای امنیت سازمان ملل، اولین نشست رسمی این شورا برای بررسی طرح قطعنامه‌ای که قرار بود پایان جنگ ایران و عراق را رقم بزند، در هشتم خرداد 1366 برگزار شد. هر چند درباره موضوع اصلی این طرح توافق جمعی حاصل شده بود، ولی درباره برخی مفاد آن اختلاف‌نظرهایی وجود داشت. در آخرین روز خرداد 1366 "مایکل آرماکاست" معاون وزیرخارجه امریکا ضمن اعلام توافق پنج عضو دائم شورای امنیت با مفاد طرح قطعنامه، از موافقت نکردن برخی از اعضای این شورا با تصویب طرح قطعنامه‌ای تنبیهی مبنی بر تحریم فروش تسلیحات به طرفی که از قبول قطعنامه سر باز بزند، خبر داد. البته وی بر این نکته تأکید کرد که امریکا و شوروی در جلوگیری از پیروزی ایران دارای منافع مشترکی هستند.

امریکا هم‌زمان با بحث دربارة طرح قطعنامه در شورای امنیت، موضوع اسکورت نفت‌کش‌ها را نیز دنبال می‌کرد. امریکا همچنین به منظور متقاعد کردن شوروی و چین برای همراهی بیشتر و موافقت با بند تحریم تسلیحاتی، نماینده ویژه خود در سازمان ملل را به آن کشورها فرستاد ولی توفیق چندانی نیافت. کشورهای عضو اتحادیه عرب نیز برای تسریع در تصویب قطعنامه، هیئتی سیاسی را به چند کشور از جمله آلمان، ایتالیا، انگلیس و ... فرستادند که با توجه به توافقات قبلی بیشتر جنبه تبلیغاتی و روانی داشت.

از سوی دیگر، نمایندگان برخی کشورهای عضو غیردائم شورای امنیت از جمله آرژانتین، کنگو، غنا، امارات متحده عربی و زامبیا - که قبلاً از روند مذاکرات اعضای دائم شورای امنیت و بی‌خبر نگه‌داشتن آنها از مفاد مذاکرات اظهار نارضایتی کرده بودند - در ملاقاتی با رئیس شورای امنیت خواستار گنجاندن موادی از جمله محکوم شدن حملات شیمیایی در متن قطعنامه شدند که این درخواست با حداکثر ملاحظه‌کاری در قطعنامه گنجانده شد.

ذکر این نکته ضروری است که اغلب گزارش‌های موجود از روند پیشرفت کار و نحوه تنظیم طرح قطعنامه به وسیله امریکا، عموماً حاکی از نارضایتی اعضای غیردائم شورای امنیت و تلاش آنها برای تعدیل مفاد قطعنامه بود. در گزارش خبرگزاری رویتر در این‌باره آمده است: برخی کشورهای عضو غیردائم شورای امنیت شامل آلمان غربی، غنا و ژاپن دربارة لحن طرح پیشنهادی شک و شبهه دارند و پیشنهاد دیگری مطرح کرده‌اند. منابع آلمانی گفتند متن کنونی با لحنی تند تهیه شده و عمده آن توسط امریکا تدارک دیده شده است و تدارک قطعنامه‌هایی که بر سر یکی از طرفین بکوبد، بیهوده است؛ ما مایل هستیم عناصر دیگری را نیز در قطعنامه در نظر بگیریم که ایران بتواند بگوید، مواضع ما نیز مورد توجه قرار گرفته است.⁽¹⁾

در آخرین روزهایی که کشورهای عضو شورای امنیت برای نشان دادن اهمیت موضوع در پی اعزام وزیران خارجه خود برای شرکت در جلسه تصمیم‌گیری شورای امنیت درباره طرح قطعنامه بودند، ایران که با وجود تلاش فراوان نتوانسته بود بندی را که در آن به صراحت عراق به عنوان آغازگر جنگ و به عنوان کشور استفاده کننده از سلاح‌های شیمیایی شناخته و محکوم شود، در طرح قطعنامه بگنجاند و قبلاً نیز نارضایتی خود را از این طرح به اطلاع دبیرکل سازمان ملل رسانده بود، از طریق "دیتریش گنشر" وزیرخارجه آلمان⁽¹⁾درخواست کرد تا تصمیم‌گیری درباره طرح قطعنامه حداقل 6 هفته به تعویق بیفتد که با این درخواست موافقت نشد و سرانجام شورای امنیت در 29 تیر 1366 با حضور وزیران خارجه کشورهای امریکا، فرانسه، انگلیس، آلمان و نمایندگان سایر کشورهای عضو شورای امنیت تشکیل جلسه داد و بدون توجه به نظرهای ایران طرح قطعنامه 598 را که الزام آور و در قالب فصل هفتم منشور سازمان ملل تهیه شده بود، به اتفاق آرا تصویب کرد.

2- اقدامات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی ایران

با توجه به اوج‌گیری مناقشات در خلیج‌فارس، ایران اقدامات خود را در دو بعد سیاسی و نظامی افزایش داد. دیپلماسی برای پایان جنگ، دیپلماسی مقابله با اقدامات امریکا در اسکورت نفت‌کش‌های کویتی و دیپلماسی در مورد قطعنامه سه محور تلاش ایران در بُعد سیاسی بود.

در دیپلماسی پایان جنگ راه‌حل و شرط اساسی ایران برای پایان دادن به جنگ تنبیه متجاوز بود.⁽²⁾* این شرط حتی در برخی مواقع تا حد "اعلام متجاوز بودن عراق توسط شورای امنیت" محدود شد.⁽³⁾** ولی شورای امنیت که در آن زمان در تکاپوی تهیه طرح قطعنامه‌یی برای پایان دادن به جنگ بود و اغلب اعضای آن نیز با وجود آگاهی از متجاوز بودن عراق، به انحاء مختلف از این کشور پشتیبانی سیاسی و نظامی کرده بودند، نمی‌توانستند به محکومیت عراق رأی بدهند.

راه‌حل دوم ایران که به بحران در خلیج‌فارس پایان می‌داد، تفکیک جبهه‌های زمینی و دریایی بود بدین معنی که ایران و عراق از هر نوع حمله به تأسیسات نفتی و کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌ها در خلیج‌فارس منع می‌شدند و امنیت به طور عام برای همه کشورها در این منطقه فراهم می‌گردید. راه‌حل دوم نیز چون مانع تداوم برتری نسبی عراق در بخشی از جنگ می‌شد با وجود محاسن فراوان با مخالفت روبه‌رو شد.

آبزور در این‌باره نوشت: مشکل حفظ امنیت خطوط کشتی‌رانی آنجایی است که عراق مسئول آغاز جنگ و شروع کننده حمله به کشتی‌های تجاری بوده است، ولی فشار بین‌المللی متوجه ایران است. اگر اصل ،حفظ آزادی کشتی‌رانی است باید اول عراق را وادار کرد تا به حملات خود علیه کشتی‌های تجاری خاتمه دهد، ولی غرب و شوروی نمی‌خواهند عراق به حملات خود پایان دهد زیرا نگرانند که به تضعیف موقعیت عراق در جنگ منجر شود. (روزشمار 15/4/1366)

در دیپلماسی مقابله با اقدامات امریکا در اسکورت نفت‌کش‌ها، تلاش اصلی ایران ترغیب کشورهای اروپایی برای همراهی نکردن با برنامه‌های نظامی امریکا در خلیج‌فارس بود. هر چند که برخی کشورهای بزرگ همچون فرانسه و انگلیس از پذیرفتن نقش مستقیم در اجرای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی اکراه داشتند، ولی به نظر می‌رسد تلاش‌های سیاسی ایران در اعلان رسمی برخی کشورها همچون ژاپن در عدم همراهی با امریکا بی‌نتیجه نبود.

در بخش دیپلماسی قطعنامه، تلاش ایران در مقابل اقدامات امریکا بود که خواهان تصویب قطعنامه‌یی با حداکثر سخت‌گیری و بدون در نظر گرفتن شرایط اعلام شده ایران بود، ولی رایزنی‌های ایران و استفاده از نبود اجماع در میان کشورهای عضو شورای امنیت، به نحوی نتیجه داد و در طرح قطعنامه بندی که در آن خواهان معرفی متجاوز شده بود، گنجانده شد و بندی که در آن تحریم تسلیحاتی کشوری که از قبول قطعنامه سر باز بزند پیش‌بینی شده بود، حذف شد.

در ابعاد نظامی، نیروی دریایی سپاه برای افزایش توان دریایی و مقابله با تهدیدها، منطقه دوم نیروی دریایی سپاه را راه‌اندازی کرد. فرمانده نیروی دریایی سپاه هدف اصلی تأسیس این قرارگاه جدید را اجرای مأموریت‌های سپاه در بخش میانی خلیج‌فارس اعلام کرد. جانشین فرمانده نیروی دریایی نیز اعلام کرد: تمامی مناطق جنوبی خلیج‌فارس از جمله کویت و عربستان زیر بُرد موشکی نیروی دریایی سپاه قرار دارد. متعاقب آن نیز اعلام شد که سپاه‌پاسداران در مرداد 1366 مانور دریایی شهادت را در خلیج‌فارس و تنگه هرمز اجرا خواهد کرد که با توجه به تأثیرگذاری نیروهای سپاه در مناقشات خلیج‌فارس، این امر مورد توجه منابع سیاسی قرار گرفت.

همچنین برای تقویت مرزهای آبی جنوب کشور در اواخر خردادماه اعلام شد که سپاه‌پاسداران دور جدید نیروهای بسیج با نام "مدافعان خلیج‌فارس" را به مرزهای جنوبی اعزام خواهد کرد که اولین گروه از نیروهای داوطلب مردمی با نام حافظان خلیج‌فارس در سوم تیرماه به همراه فرمانده سپاه وارد جزیره ابوموسی و تنگه هرمز شدند و این اعزام تا آخر تیرماه ادامه یافت.

از سوی دیگر هر چه زمان به اواخر تیرماه نزدیک می‌شد اقدامات پیشگیرانه ایران برای هر نوع ماجراجویی امریکا شدت می‌گرفت از جمله در پانزدهم تیر 1366 سپاه‌پاسداران سمیناری را با نام "بررسی طرح‌های دفاعی خلیج‌فارس" در بندرعباس برگزار کرد که هدف آن بررسی راه‌کارهای مقابله با بحران‌های احتمالی و توجیه فرماندهان در این مواقع بود.

علاوه بر این، ارگان‌های مسئول امنیتی - دفاعی شهر بندرعباس در 22 تیرماه یک مانور شهری به نام مانور "مقاومت هرمزگان" در بندرعباس انجام دادند که در آن نیروهای سپاه، نیروهای مقاومت بسیج، شهرداری، هلال‌احمر و سایر ارگان‌های ذیربط شرکت داشتند. در همین زمینه مشاور استانداری هرمزگان به اقدامات انجام شده برای مقابله با بحران‌های احتمالی در این استان از جمله ذخیره موادغذایی، آب، سنگرسازی در شهرها خصوصاً بندرعباس، گسترش استحکامات دفاعی، پیش‌بینی و آماده‌سازی اماکنی برای اسکان مردم در مواقع بحرانی و محل استقرار نیروهای نظامی اشاره کرد.

در بیست‌و ششم تیرماه نیز فرماندهان عالی قرارگاه خاتم و فرماندهان نیروهای سه‌گانه ارتش و سپاه طرح‌های دفاعی خلیج‌فارس را تصویب کردند.

نیروی دریایی ارتش نیز مانور دریایی 8 روزه‌ای از تاریخ 2/4/1366تا 9/4/1366 در منطقه خلیج‌فارس و دریای عمان انجام داد. رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل اجرای این مانور را حاوی پیام‌های بسیار عمده برای کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای اعلام کرد.

علاوه بر اقداماتی که گفته شد، منابع خارجی از یک اقدام دفاعی دیگر ایران یعنی استقرار موشک‌های ساحل به دریای "کرم ابریشم" در منطقه کوهستک در نقطه‌ای که اشراف کامل به تنگه هرمز دارد خبر دادند.

امریکایی‌ها که از اقدام ایران در خرید موشک‌های کرم ابریشم مطلع شده بودند، اواسط خردادماه در این‌باره موضع گرفتند. هاوارد بیکر رئیس کارکنان کاخ سفید استقرار موشک‌های کرم ابریشم را گسترش سیستم تسلیحاتی ایران خواند و آن را یک عمل خطرناک اعلام کرد. واینبرگر وزیر دفاع امریکا نیز استقرار موشک در دهانه تنگه هرمز را تهدیدی علیه منافع امریکا خواند. رادیو امریکا نیز در گزارشی گفت: دولت ریگان سرگرم بررسی طرحی برای انجام حمله پیشگیرانه به موشک‌های ضدکشتی ایران (موسوم به کرم ابریشم) است. این موشک ها با تحویل گرفتن لوازم یدکی از چین، تا اواخر ماه میلادی (اوایل تیرماه) قابل استفاده خواهد بود.

در عین حال ایران بدون توجه به این‌گونه تهدیدها و اظهارنظرها همچنان ایده خود برای راه انداختن سیستم موشکی در تنگه هرمز را دنبال می‌کرد.

پس از انتشار اخباری که حاکی از استقرار سایت موشکی کرم ابریشم در کوهستک بود، در اواخر خردادماه خبر فعال شدن آزمایشی رادار پرتاب این موشک‌ها منتشر شد و پس از آنکه خبرگزاری فرانسه به این موضوع اشاره کرد که سرویس‌های اطلاعاتی امریکا از عملیات آماده به کار شدن یک موشک کرم ابریشم در منطقه کوهستک فیلمبرداری کرده‌اند بحران موجود بین دو کشور ایران و امریکا شدت گرفت و امریکا تهدید کرد که در صورت آماده به کار شدن موشک‌های کرم ابریشم، آنها را هدف قرار خواهد داد. مقامات ایرانی نیز اعلام کردند که در صورت حمله امریکا به سایت موشکی، دست به اقدامات متقابل خواهند زد و این بخش از بحران بین دو دولت تا آخر تیرماه در حد کشمکش‌های لفظی و تهدیدهای ضمنی ادامه یافت.

3- عملیات‌ها

مهم‌ترین عملیات‌های این دورة زمانی (12/3 تا 29/4/1366)، عملیات نصر4 در منطقه ماووت و عملیات نصر5 در منطقه سردشت به همت نیروهای خودی، و حملات نیروهای دشمن به جزیرة مجنون جنوبی و منطقه سومار است. سپاه‌پاسداران از اوایل سال 1366 به طور جدی به منطقه شمال‌غرب روی آورد و تصمیم گرفت جبهة جدیدی علیه ارتش عراق در این منطقه بگشاید و علاوه بر تصرف ارتفاعات سرکوب و تسلط نسبی در این مناطق، زمینه تردد نیروهای معارض کرد عراقی از عمق خاک عراق به مرزهای ایران را فراهم کند تا امکان پشتیبانی بیشتر از این گروه‌ها و افزایش قدرت رزمی آنها فراهم شود. عملیات کربلای10 از سمت ایران و عملیات فتح5 از داخل عراق در 25/1/1366 با همین اهداف به اجرا درآمد. هر چند که نیروهای خودی در عملیات کربلای10 به موفقیت‌های نسبی دست یافتند ولی عدم موفقیت در عملیات فتح5 سبب شد اهداف کلی عملیات تأمین نشود. پس از آن، طرح‌ریزی در این زمینه ادامه یافت و در پی آن عملیات نصر4 با اهدافی از جمله اتصال عقبه نیروهای معارض کرد عراقی به نیروهای خودی، در 31 خرداد 1366 در منطقه ماووت به اجرا درآمد. در این عملیات با وجود پیروزی‌های به دست آمده، امکان اتصال نیروهای خودی با نیروهای معارض کرد عراقی به طور کامل مقدور نشد. در این عملیات که حدود 2 هفته ادامه یافت، 50 کیلومتر مربع از منطقه ماووت آزاد شد و بخشی از دشت ماووت از جمله شهر ماووت و ارتفاعاتی همچون ژاژیله، شاخ قشن و بالوسه به تصرف نیروهای خودی درآمد.

در عملیات نصر4 تعداد 560 تن از نیروهای دشمن اسیر و حدود 3000 تن نیز کشته یا زخمی شدند و 18 تانک و نفربر و خودرو نظامی عراق منهدم شد و 30 دستگاه نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد. عملیات نصر5 نیز در تاریخ 3/4/1366 در منطقه سردشت به اجرا درآمد. در این عملیات 25 کیلومتر مربع از مناطق دشت بوجار و چند روستا از جمله روستاهای تابعة دولابی و روستای مهم قلعه‌رش آزاد شد و امکان دید و تیر مستقیم توپخانه عراق بر چند روستا از بین رفت. در این عملیات یک گردان از تیپ97 لشکر24، یک گروهان مکانیزه و یک گردان از نیروهای دفاع الوطنی (جاش) عراق منهدم شد و ده‌ها تن از نیروهای عراقی کشته یا زخمی شدند و 100 تن نیز به اسارت نیروهای خودی درآمدند. با اجرای این عملیات نیروهای خودی به عقبه دشمن نزدیک‌تر شدند و دسترسی به ارتفاعات دوپازا و قلعه‌دیزه امکان‌پذیر گردید.

متقابلاً ارتش عراق در بیستم تیرماه به جزیره مجنون جنوبی و بیست و ششم همین ماه به منطقه عمومی سومار حمله کرد و تبلیغات فراوانی به راه انداخت. با وجود این نیروهای عراقی در عملیات اول فقط 120 متر از پد شرقی جزیره جنوبی را به تصرف در آوردند. ارتش عراق در سومار نیز با وجود به‌کارگیری سه تیپ پیاده، نتوانست به هدف اصلی عملیات یعنی تصرف ارتفاع 402 کهنه‌ریگ دست یابد.

4- حملات هوایی عراق

در اواسط این دوره هم‌زمان با اوج‌گیری فعالیت‌های امریکا برای قانع کردن سایر کشورهای دارای حق وتو در شورای امنیت، عراق پس از 33 روز بار دیگر حملات هوایی خود را علیه تأسیسات بارگیری نفتی و کشتی‌های حامل نفت ایران از سرگرفت. این حملات هوایی عراق چون اقدامات تلافی‌جویانه ایران را در پی داشت، لذا عراق درصدد بود با این حملات علاوه بر آسیب رساندن به منابع کسب درآمد ارزی ایران، دامنة بحران را گسترده کند و حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس را وسعت و شدت بخشد.

بی‌بی‌سی در این‌باره می‌گوید: «با حمله عراق موج جدید تشنج در خلیج‌فارس بالا گرفته است. عراق می‌خواهد با برانگیختن ایران به مقابله به مثل، افراد و سازمان‌های مردد امریکا را متقاعد سازد که حضور امریکا در خلیج‌فارس کاملاً ضروری است.»

در این دوره علاوه بر مناطقی که در برد هواپیماهای عراقی بود به مناطقی حمله شد که تاکنون خارج از دسترسی هواپیماهای عراقی بود و لازمه این افزایش بُرد پرواز، سوخت‌گیری مجدد هواپیماهای عراقی در آسمان بود. نشریه لویدز به صراحت اعلام کرد: "استنباط می‌شود که هواپیماهای عراقی برای حمله به حوزه نفتی رسالت، در حین پرواز سوخت‌گیری مجدد کرده باشند." و این امر میسر نبود مگر با همکاری کویت که بلافاصله مورد اعتراض مقامات ایرانی قرار گرفت و به کویت هشدار داده شد.

در طول دورة 49 روزة این کتاب هواپیماهای عراقی 9 بار به تأسیسات نفتی و نفت‌کش‌های حامل نفت ایران حمله کردند که 5 بار آن حمله به تأسیسات نفتی، از جمله تأسیسات جزیره خارک و دیگر مبادی صدور نفت بود و حمله به نفت‌کش‌های حامل نفت ایران نیز در 4 نوبت انجام گرفت. از سوی دیگر حملاتی که قایق‌های تندرو علیه کشتی‌های تجاری و نفت‌کش‌های حامل نفت کشورهای عربی جنوب خلیج‌فارس و خصوصاً کویت انجام دادند و خبرگزاری‌ها نیز این حملات را به ایران نسبت دادند 5 مورد گزارش شد که در این میان حمله به کشتی امریکایی پیونیک که با پرچم لیبریا حرکت می‌کرد و حمله به کشتی کانتینربر فرانسوی ویل‌دانور بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد خصوصاً آنکه حمله به این دو کشتی در اوج کشمکش‌های سیاسی بین ایران و دو کشور امریکا و فرانسه بود.

5- اسکورت نفت‌کش‌ها

طرح اسکورت نفت‌کش‌های کویتی از جمله اساسی‌ترین موضوعات جنگ و منطقه خلیج‌فارس بود که مقدمات آن در این دوره شروع شد و اجرا و پیامدهای آن به پس از دورة زمانی این کتاب کشیده شد که مشروح آن در روزشمار جلد پنجاه درج شده است.

در اوایل سال 1366 کویت از شوروی و امریکا برای تأمین امنیت آمد و شد نفت‌کش‌های حامل نفت این کشور درخواست کمک کرد. امریکا ابتدا به این درخواست جواب مثبت نداد ولی شوروی از این تقاضا استقبال کرد و دو کشور درباره اجاره سه نفت‌کش برای انتقال نفت کویت به آن سوی تنگه هرمز بدون در اختیار گذاشتن تسهیلات بندری به توافق رسیدند. سه نفت‌کش روسی که به اسم فرماندهان نظامی شوروی در جنگ جهانی دوم (مارشال باگرامیان، مارشال چخوف و مارشال مایکوپ) نام‌گذاری شده بودند، این مأموریت را بر عهده گرفتند. ورود شوروی به صحنه خلیج‌فارس از یک سو و پیامدهای افشای ماجرای مک فارلین که به سیاست منطقه‌ای امریکا و خصوصاً در میان اعراب ضربه‌زده بود، سبب شد تا امریکا در تصمیم خود تجدید نظر نماید.⁽¹⁾زیرا رقیب دیرینه او توانسته بود بدون اینکه در یک پیمان نظامی منطقه‌ای درگیر باشد یک نقش مهم نظامی را در خلیج‌فارس عهده‌دار شود، از این رو سیاست‌گذاران امریکا برای کمک به کویت اعلام آمادگی کردند. امریکا در این مسیر سه راه‌کار در پیش رو داشت:

1- نفت‌کش در اختیار کویت بگذارد. 2- نفت‌کش‌های کویتی را تا تنگه هرمز اسکورت هوایی کند. 3- نفت‌کش‌ها را به وسیله ناوگان جنگی اسکورت نماید.

امریکا راه سوم را که پر هزینه‌تر و در عین حال متضمن حضور نظامی بیشتر بود برگزید. امریکا در ابتدا نام 11 نفت‌کش کویتی را به نام‌های امریکایی تغییر داد و سپس آنها را در شرکت‌های امریکایی به ثبت رساند و پس از آن با 15 فروند از ناوهای خود در خلیج‌فارس و حمایت ناو هواپیمابر کانستلیشن در اقیانوس هند و 50 هواپیمای جنگنده و بمب‌افکن، آمادة اجرای مأموریت اسکورت نفت‌کش‌ها شد. امریکا برای عملی شدن این طرح، حمایت و همراهی کشورهای متحد خود را نیاز داشت که با وجود رایزنی‌های فراوان هیچ کشوری حتی کشورهای عضو ناتو برای همراهی با امریکا اعلام آمادگی نکردند. دولت‌های فرانسه و انگلستان در مقاطع مختلف مخالفت و عدم همراهی خود را با این گونه اقدامات امریکا اعلام کردند. وزیر دفاع فرانسه در ششم تیر 1366 مخالفت خود را با تشکیل ناوگان دریایی جهت حفاظت از کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس اعلام کرد و آن را موجب افزایش تشنج در منطقه دانست. در نوزدهم تیرماه نیز یکی از مشاوران نخست‌وزیر فرانسه اعلام کرد فرانسه قصد ندارد برای دفاع از خلیج‌فارس به یک نیروی بین‌المللی بپیوندد.

هم‌زمان مقامات انگلیسی نیز با اظهار نگرانی از احتمال درگیری ایران و امریکا اعلام کردند که آنها فقط می‌توانند از کشتی‌های خود حراست کنند. حتی نخست‌وزیر انگلیس اعلام کرد

که از موضع ریگان در خلیج‌فارس حمایت می‌کند ولی انگلیس آماده نیست حضور خود را در خلیج‌فارس تقویت کند. در بیست و نهم تیرماه و در آستانه شروع عملیات اسکورت نفت‌کش‌های کویتی نیز مقامات انگلیسی و فرانسوی به‌رغم تشدید مناقشات سیاسی خود با ایران و قطع رابطه فرانسه با ایران، همچنان بر موضع قبلی خود تأکید کردند. وزیر دفاع فرانسه نیز اعلام کرد: هیچ نیروی ویژه‌ای برای نیروی دریایی فرانسه در آب‌های خلیج‌فارس در پی قطع رابطه با ایران در نظر گرفته نشده است. سفیر فرانسه در کویت نیز ضمن یادآوری معذورات آن کشور برای حمایت نظامی از نفت‌کش‌های کویت، تنها به تأمین نیازهای تسلیحاتی کویت به وسیله فرانسه تأکید کرد.

همچنین در کنفرانس سران هفت کشور صنعتی در ونیز که ریگان به حمایت سیاسی متحدان خود امیدواری‌هایی داشت، هیچ موفقیتی کسب نکرد، طوری که حتی در قطعنامه پایانی این نشست درباره حضور و یا تقویت نیروهای خارجی در خلیج‌فارس اشاره‌ای نشد.⁽¹⁾

اعلام اسکورت نفت‌کش‌های کویتی و تقویت نظامی امریکا در منطقه خلیج‌فارس، بازتاب فراوانی داشت؛ دمکرات‌ها یعنی جناح رقیب ریگان، مخالف جدی این امر بودند. علاوه بر آن در ساختار سیاسی امریکا نیز مخالفت‌هایی با این اقدام بروز کرد، از جمله در نهم تیر1366 کمیته روابط خارجی مجلس سنای امریکا با 11 رأی موافق و 8 رأی مخالف طرحی مبنی‌بر توقف تغییر پرچم کشتی‌های کویتی به پرچم امریکا و توقف عملیات اسکورت را تصویب کرد که در رأی‌گیری صحن مجلس سنا رأی لازم را به دست نیاورد. همچنین در هفدهم تیرماه مجلس نمایندگان امریکا (کنگره) به تأخیر 90 روزه شروع عملیات اسکورت نفت‌کش‌ها رأی دادند که این طرح نیز در مجلس سنا رأی لازم را به دست نیاورد.

صاحب نظران و مسئولان سابق امریکا نیز این اقدام را علاوه بر آنکه عامل افزایش تشنج منطقه خواندند، آن را جانب‌داری علنی و عملی از عراق ارزیابی کردند.⁽²⁾*

مسئولان ایران در اوایل تیرماه برای پرهیز از اوج‌گیری تشنج در منطقه پیشنهاد کردند تا به جای افزایش حضور ناوگان نیروهای خارجی، عراق از حمله به نفت‌کش‌ها و کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس خودداری کند تا این منطقه به دور از درگیری‌های جاری ایران و عراق امنیت خود را حفظ نماید. ایران حتی پیشنهاد آتش‌بس در خلیج‌فارس را داد که ردمن سخن‌گوی وزارت خارجه امریکا این پیشنهاد را رد کرد و آن را فاقد یک راه‌حل جامع دانست. از سوی دیگر شوروی که در پاسخ‌گویی به درخواست کویت و اجاره دادن سه نفت‌کش به آن کشور یک گام جلو افتاده بود، با مشاهده عزم امریکا در گسیل ناوگان جنگی به منطقه، در یک اقدام انفعالی پیشنهاد خروج کلیه نیروهای خارجی از منطقه را داد که این امر نیز با مخالفت مقامات تصمیم‌گیر امریکا مواجه شد.

در 26 تیرماه رادیو امریکا از پایان تشریفات نصب پرچم امریکا روی دو نفت‌کش کویتی خبر داد و بریجتون و گاز پرنس اولین کشتی‌های بودند که قرار شد تحت اسکورت ناوگان امریکا حرکت کنند. هم‌زمان سخن‌گوی وزارت دفاع کویت اعلام کرد که اقدام مشترک مردان قورباغه‌ای نیروی دریایی امریکا و کویت در پاک‌سازی ترمینال نفتی کویت از مین‌ها پایان یافته است و در 28 تیرماه سفیر سوئیس در ایران در دیدار با یکی از مقامات وزارت‌خارجه ایران، پیام امریکا را دربارة شروع عملیات اسکورت نفت‌کش‌های کویتی اعلام کرد. در قسمتی از پیام آمده بود: وقتی پرچم امریکا روی نفت‌کش‌های کویتی نصب شد نیروی دریایی امریکا این کشتی‌ها را اسکورت خواهد کرد، آنها دارای وضعیتی شبیه کشتی‌های امریکایی خواهند بود و ... .

بدین ترتیب امریکا خود را آماده کرد تا هم‌زمان با تصویب قطعنامه598 در شورای امنیت سازمان ملل، اسکورت نفت‌کش‌های کویتی را آغاز نماید.

6- روابط ایران و سوریه

در اواخر خرداد 1366 چارلز گلاس خبرنگار شبکه امریکایی ان.بی.سی به همراه علی عسیران فرزند وزیر دفاع لبنان در منطقة شیعه‌نشین شرق بیروت که تحت حاکمیت سوری‌ها بود، ربوده شدند. طبق معمول رسانه‌ها این اقدام را به نیروهای طرف‌دار ایران نسبت دادند. در پی آن حزب‌الله لبنان هرگونه دخالت در این ماجرا را تکذیب کرد و اصل ماجرا را نیز محکوم کرد. عالمان صاحب نام شیعه لبنان همچون علامه فضل‌الله نیز این اقدام را محکوم کردند، ولی سوریه به دلیل تصور دخالت ایران در این ماجرا، محدودیت‌هایی را برای نیروهای سپاه در داخل لبنان و همچنین مسافرت آنها از سوریه به لبنان اعمال کرد. حتی خبرهایی نیز درباره محاصره نیروهای سپاه در دره بقاع به دست نیروهای سوری، در رسانه‌ها منتشر شد.

وقوع این مشکلات در روابط دو کشور فرصت مناسبی را برای رسانه‌ها و خصوصاً رسانه‌های غربی فراهم آورد تا بار دیگر همچون دفعات قبل مشتاقانه از تجدید قریب‌الوقوع رابطة عراق و

سوریه خبر بدهند و حتی منافع بازگشایی لول-ه نفتی عراق به بندر بانیاس سوریه را برای دو کشور بررسی کنند. دیدار صدام حسین و حافظ اسد نیز موضوعی بود که رسانه‌های عربی آن را حتمی قلمداد می‌کردند ولی با فروکش نکردن خصومت‌های قدیمی دو کشور عراق و سوریه و ادامه تبلیغات منفی دو کشور علیه یکدیگر این موضوع رنگ باخت. تا جایی که در 15/4/1366 زیدالرفاعی نخست‌وزیر اردن که از جمله فعالان در امر آشتی دو کشور عراق و سوریه بود و از مسائل سیاسی پشت پرده روابط خصمانه دو کشور آگاهی داشت، اعلام کرد که هیچ دیداری بین صدام حسین و حافظ اسد صورت نخواهد گرفت. پس از آن سفر فاروق الشرع وزیر امور خارجه سوریه به ایران و اعلام تداوم همکاری‌ها بین ایران و سوریه، بار دیگر داستان تکراری تجدید رابطه سوریه و عراق را پایان داد. در این‌حال چارلز گلاس امریکایی همچنان در بند گروه‌های ناشناخته باقی‌ماند.

7- بحران در روابط ایران و فرانسه

در زمانی که دستگاه دیپلماسی ایران به جد درگیر حل مشکلات و اختلافات با کشور انگلستان بود، ناگاه دولت فرانسه یکی از دیپلمات‌های ایران (وحید گرجی) را مورد اتهام قرارداد و این در حالی بود که مذاکرات دو دولت ایران و فرانسه برای عادی‌سازی روابط سیاسی ادامه داشت.⁽¹⁾

دولت فرانسه اصرار داشت که وحید گرجی باید در دادگاه حاضر شود و به سؤالات قاضی دادگاه که مسئول رسیدگی به پرونده چندین بمب‌گذاری در سپتامبر 1986 (شهریور 1365) بود، جواب دهد. ایران نیز ضمن بی‌ارتباط دانستن وحید گرجی در این ماجرا،⁽²⁾* مصونیت دیپلماتیک وی را نیز (طبق کنوانسیون ژنو) مجوزی برای عدم حضور وحید گرجی در دادگاه مزبور اعلام کرد. دولت فرانسه ضمن رد هویت دیپلماتیک گرجی، به بهانه جلوگیری از فرار وی اقداماتی را آغاز کرد که از جملة آن محاصره و کنترل ورود و خروج سفارت ایران بود که ایران نیز عمل متقابلی را در سفارت فرانسه در تهران انجام داد. در همین زمان رسانه‌های فرانسه اعلام کردند که گرجی با توجه به اطلاعاتی که برخی از رابطین وی در وزارت

خارجه فرانسه در اختیارش گذاشته‌اند، قبل از اقدامات پلیس فرانسه از خاک فرانسه خارج شده است. به دنبال انتشار این‌گونه اخبار، وی در مصاحبة کاردار ایران که در داخل سفارت برگزار شده بود به عنوان مترجم حاضر شد و علاوه بر اعلام عدم فرار از خاک فرانسه، مدارک دیپلماتیک خود را نیز در اختیار رسانه‌های همگانی قرار داد.

از این پس پلیس فرانسه بر اقدامات کنترلی خود بر سفارت ایران افزود و در انتظار نابجای انعطاف ایران در مقابل فشارهای سیاسی خود بود ولی ایستادگی ایران مانع تحقق خواسته‌های دولت فرانسه شد. این دولت به جای رفع معقولانه این مشکل گامی دیگر در افزایش تنش برداشت و در 21 تیرماه، در یک اقدام بی‌سابقه یکی دیگر از دیپلمات‌های ایرانی را در بخش فرانسوی فرودگاه ژنو مورد ضرب و شتم قرار داد و اسناد همراه وی را به سرقت برد. در پی این عمل، ایران برای جلوگیری از بحرانی‌تر شدن روابط دو کشور دست به اقدام متقابل نزد، ولی "ژان پل توری" کنسول فرانسه را که متهم به ارتباط با ضد انقلاب و ایجاد تسهیلات برای خروج آنها و فعالیت جاسوسی و فعالیت در شبکه‌های قاچاق و خروج اشیاء عتیقه و ارز بود به دادستانی فراخواند. دولت ایران همچنین در یک ضرب‌العجل سه روزه خواستار توضیح رسمی دولت فرانسه در این‌باره شد.

یک روز پس از صدور اعلامیه ایران، دولت فرانسه در تشدید بحران جاری پیش قدم شد و روابط سیاسی خود را با ایران قطع کرد.

علت سماجت و پافشاری فرانسه برخواسته‌های نامتعارف و دست‌زدن به اقدامات مغایر قوانین و عرف بین‌المللی هیچ‌گاه به طور رسمی اعلام نشد ولی به نظر می‌رسد چند عامل در این ماجرا نقش اصلی را داشتند:

1- تداوم حمایت همه جانبه فرانسه از عراق و اعلام رسمی این سیاست از یک‌سو و انتظار آنان از ایران مبنی بر کمک به آزادی گروگان‌های فرانسوی در لبنان و شرط ایران برای قطع کمک‌های فرانسه به عراق. وال‌استریت ژورنال درباره حجم کمک‌های فرانسه به عراق و نقش این کمک‌ها در بقای دولت عراق می‌نویسد: طی 8 سال از 1977 تا 1985 (1356 تا 1364) فرانسه تقریباً 12 میلیارد دلار سلاح‌های پیشرفته به عراق فروخت. فرانسوی‌ها دست‌کم 113 فروند هواپیمای جنگنده میراژ اف - 1 که می‌توانست موشک‌های "اگزوسه" ساخت فرانسه را حمل و پرتاب کند به عراق تحویل دادند. این کشور همچنین تانک‌های ویژه عملیات خشکی و آبی، رادارهای بسیار پیشرفته، هلی‌کوپتر، سیستم‌های دفاع هوایی و گلول-ه‌های توپ موشکی از نوع "هاوزر" به عراق فروخته است. وال استریت ژورنال می‌افزاید: در سال 1983 فروش سلاح‌های فرانسوی به عراق بیشتر از ارزش سلاح‌هایی بود که شوروی به عراق می‌فروخت. این برتری فرانسه در معاملات اسلحه با عراق تا سال 1986 (1365 - 1364) ادامه یافت. یک فرودگاه نظامی در مرکز فرانسه تماماً به حمل اسلحه به مقصد عراق به وسیله

هواپیماهای باری روسی اختصاص یافته است. یک تحلیل‌گر فرانسوی می‌گوید: اگر فرانسه سه هفته به عراق اسلحه تحویل ندهد، عراق شکست خواهد خورد.

2- نفوذ صاحبان قدرت‌های سیاسی و دارندگان صنایع نظامی مرتبط با عراق که به نحوی محسوس بر سیاست خارجی فرانسه سایه انداخته بود. اعمال فشار این گروه‌ها به حدی بود که مطبوعات فرانسه علناً به وجود دوگانگی در تصمیم‌گیری‌های سیاسی و هدف قراردادن شخص وحیدگرجی اشاره کردند و صریحاً از این امر انتقاد کردند. "لویی عراق" اصطلاح معناداری بود که روزنامه لیبراسیون از این گروه نام برد، این روزنامه در تشریح اقدامات این گروه که حتی گاهی برخلاف منافع ملی فرانسه و صرفاً در جهت دوری این کشور از ایران صورت می‌گرفت، نوشت: لویی عراق از صاحبان صنایع یا بهتر است گفته شود "مجتمع پیچیده نظامی صنعتی" و سیاست‌مردان متعددی تشکیل می‌شود. این لویی همچنین در سرویس‌های اطلاعاتی فرانسه ریشه‌های بسیاری دارد. هر بار که قدمی در جهت نزدیکی به تهران حتی در زمان دولت سوسیالیست برداشته شده هواداران رژیم عراق از هر کوششی برای جلوگیری از عادی‌سازی روابط با جمهوری اسلامی کوتاهی نکرده‌اند.

البته از این نکته حساس نباید غافل بود که ایران در صورت داشتن رابطه عادی سیاسی با دولت فرانسه به عنوان یکی از پنج کشور دارنده حق وتو در شورای امنیت می‌توانست قدرت چانه‌زنی خود را بالا ببرد و برای تأمین نظراتش در تنظیم قطعنامه598 تا حدی مفید واقع شود. موضوع قابل توجه آنکه فرانسه در زمان تصمیم‌گیری نهایی کشورهای عضو شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطعنامه598 ریاست این شورا را بر عهده داشت.

8- وخامت روابط ایران و انگلیس

وخامت روابط سیاسی ایران و انگلیس نیز (همانند فرانسه) در پی بروز یک واقعه که در حقیقت یک بهانه‌گیری سیاسی بود در اوایل خرداد 1366 شروع شد. دولت انگلیس در یک اقدام بی‌سابقه یکی از دیپلمات‌های ایرانی را به جرم سرقت از یک فروشگاه متهم و بازداشت کرد. در پی جواب ندادن انگلیسی‌ها به پرسش‌های وزارت‌خارجه ایران، ایران به اقدام متقابل ناچار شد و یکی از افراد سفارت انگلیس به نام ادوارد چاپلین را که در زمینه قاچاق ارز و اشیاء عتیقه و مسائل اخلاقی دارای پرونده قضایی بود دستگیر و اعلام کرد که چاپلین را محاکمه خواهد کرد. دولت انگلستان که خود بحران را آغاز کرده بود درصدد بود تا آن را از موضع قدرت به نفع خود پایان دهد. تیموتی رنتون معاون وزیرخارجه این کشور آرزومندانه گفت اگر قاسمی در دادگاه حاضر می‌شد و چاپلین هم دستگیر نمی‌شد این مشکلات به وجود نمی‌آمد. پس از آن دولت انگلیس اقدام به تعطیلی کنسولگری ایران در منچستر کرد و رنتون بار دیگر گفت: امیدوارم ایران دست به اقدام متقابل نزند، ولی اخراج پنج تن از کارکنان

سفارت انگلیس که دبیر اول بازرگانی و دبیر اول سیاسی سفارت انگلستان جزء آنان بودند، پاسخ ایران به اقدام دولت انگلیس بود. ادوارد چاپلین نیز که قبلاً بازداشت شده بود از جمله آنها بود. صرف نظر کردن ایران از محاکمه چاپلین به عنوان یک نرمش سیاسی مورد توجه محافل سیاسی انگلیس قرار گرفت. بی.بی.سی این اقدام ایران را تمایل برای پایان دادن به بحران موجود تفسیر کرد. اکونومیست آن را یک پیروزی برای میانه‌روهای ایران خواند. گاردین نیز از اخراج چاپلین به عنوان رفع کننده نگرانی و تسکین دهنده مقامات انگلیسی یاد کرد و ساندی تایمز نیز در این‌باره نوشت: اقدام ایران از آنچه انتظار می‌رفت ملایم‌تر بود. با وجود این دیدگاه ها درباره عملکرد ایران در قبال بحران به وجود آمده، دولت انگلیس نه تنها در رفع تشنج موجود حرکت مثبتی انجام نداد بلکه با اعلام اینکه دفاتر شرکت نفت ایران را به علت امکان تبدیل شدن آن به محل خرید سلاح، تحت کنترل دارد؛ حالت بحرانی را همچنان حفظ کرد. تا آخر تیرماه روابط دو کشور قطع نشد و طرفین با حداقل نفرات (یک نفر) روابط سیاسی را تداوم دادند.

9- سازمان مجاهدین خلق در قالب یک ارتش کلاسیک

سازمان مجاهدین خلق از جمله تشکیلات سیاسی و نظامی بود که همانند و هماهنگ با گروه‌های ضد انقلاب دیگر همچون کومه‌له و حزب دمکرات کردستان ایران با هدف گشودن جبهه داخلی و درگیر ساختن بخشی از قوای نظامی ایران در مناطق کردنشین و در برخی مواقع در داخل شهرها فعالیت‌های چریکی انجام می‌داد. در این دوره با توجه به رویکرد ایران به اجرای عملیات در شمال عراق و فعال‌تر شدن گروه‌های معارض عراقی علیه حکومت آن کشور - که لزوم به‌کارگیری نیروهای نظامی فراوان‌تری را به حاکمان عراق دیکته می‌کرد - و کمبود محسوس نیروهای نظامی عراق برای مقابله با این اقدام جدید ایران، سازمان مجاهدین خلق در 28 خرداد 1366 اعلام کرد که خط‌مشی عملیاتی خود را تغییر داده و از این پس به جای عملیات چریکی، در قالب یک ارتش کلاسیک منظم علیه نیروهای ایرانی وارد عمل خواهد شد. نشریه آلمانی فرانکفورتر روندشاو درباره تأثیرات این اقدام سازمان نوشت: امید می‌رود که سازمان مجاهدین خلق بتواند در مناطق مرزی ایران و عراق، نیروهای نظامی ایران را به درگیری دائمی نظامی وادار سازد. (روزشمار 18/4/1366) صدام حسین نیز چند روز پس از این تغییر خط‌مشی، در دیدار با مسعود رجوی ضمن تبریک اعلام تشکیل ارتش آزادی بخش ملی ایران، آن را ارتش مبارز در راه صلح خواند. (روزشمار 17/4/1366)

پنج روز بعد از این تغییر خط‌مشی، با حمله عناصر مجاهدین خلق به یک پاسگاه ژاندارمری در دهلران، اولین عملیات این سازمان در وضعیت تازه شکل گرفت.

10- اقدامات گروه‌های مسلح در کردستان

در طول دوره 49 روزه این کتاب گروه‌های مسلح ضد انقلاب فعالیت خود را در مناطق کوهستانی کردنشین ادامه دادند و 15 عملیات علیه پایگاه‌ها و محل عبور نیروهای خودی انجام دادند. اغلب این عملیات‌ها که با موفقیت نسبی ضد انقلاب همراه بود، در مناطق مرکزی کردستان اجرا شد و نسبت به عملیات‌های پیشین این گروه‌ها برتری کیفی و کمی محسوسی داشت.

اغلب اقدامات مذکور به طور سازمان‌یافته، چریکی و در مقیاس گروهانی یا گردانی انجام می‌شد و در اجرای عملیات، وارد کردن تلفات سنگین مد نظر گروه‌های عمل‌کننده بود و اقدامات ایذایی چون مین‌گذاری و اجرای آتش از دور در سرلوحه اقدامات گروه‌های مهاجم قرار نداشت. در عملیات‌هایی که حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان کومه‌له انجام دادند جمعاً 194 تن از نیروهای جمهوری اسلامی شهید یا مجروح و 63 تن نیز اسیر شدند که اغلب آنها به فاصله چند روز آزاد شدند.

روزشمار جنگ سه‌شنبه /12 خرداد 1366 /5 شوال 1407 / 2 ژوئن 1987

1 1

در جلسه بررسی چگونگی اجرای عملیات در منطقه ماؤوت⁽¹⁾که امروز با حضور فرمانده کل سپاه (محسن رضایی) و جانشین فرمانده نیروی زمینی (رحیم صفوی) و فرمانده قرارگاه نجف⁽²⁾* (نورعلی شوشتری) تشکیل گردید، درباره کلیات طرح مانور تصرف شهر ماؤوت بحث شد. با توجه به حساسیت نظامی و به خصوص اهمیت سیاسی و تبلیغاتی تصرف شهر ماؤوت، محسن رضایی تأکید کرد که به هر نحو ممکن باید ماؤوت آزاد شود. وی حتی پیشنهاد کرد: «عملیات را محدود کنیم و از چپ و راست باریک شویم، برویم داخل شهر و از پشت آنجا را تدارک کنیم.» وی افزود: «البته ممکن است عراقی‌ها از طرف چپ یا [ارتفاعات] قشن و دولبشک دید داشته باشند، چه کنیم؟ این شهر مورد خوبی است، به درد تبلیغات می‌خورد.» در این جلسه همچنین درباره حساسیت‌های عراق در منطقه، اوضاع نظامی منطقه، نقش ارتفاعات همجوار در اجرای عملیات و نحوة همکاری با نیروهای معارض عراقی خصوصاً اتحادیه میهنی کردستان عراق بحث و تبادل نظر شد.⁽³⁾

2 2

فرماندهی نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز در ابلاغیه‌ای به تیپ40 سراب مأموریت داد که فردا ضمن پدافند در منطقه میمک با اجرای عملیاتی، یال‌های غربی ارتفاعات مرکزی میمک را تصرف کند.⁽⁴⁾

3 3

امروز بین نیروهای خودی و گروه کومه‌له در حوالی گردنة خان از توابع شهرستان بانه درگیری رخ داد. در این درگیری شماری از نیروهای این گروه زخمی شدند و باقی ماندة آنها به

محاصره نیروهای اسلام درآمدند. همچنین در درگیری دیگری با عناصر گروه کومه‌له در حوالی روستای "زیویه" در شمال بانه، این عناصر متحمل خساراتی شدند.⁽¹⁾

1 4

در نشست امروز فرمانده کل سپاه با مسئولان قرارگاه حمزه و حاکم شرع کردستان برخی مسائل سیاسی و امنیتی منطقه بررسی شد. در این جلسه ضمن تأکید بر ضرورت همکاری بیشتر میان نیروهای نظامی، امنیتی و مردم در مناطق کردنشین، از فعالیت عناصر ضد انقلاب در برخی مناطق که موجب سلب امنیت از نیروهای وفادار به انقلاب می‌شود، اظهار نارضایتی شد و برای فعالیت بیشتر در جهت تأمین امنیت شهروندان مناطق مرزی و برخورد قاطع با عناصر ضد انقلاب تصمیماتی اتخاذ شد. در این نشست حاکم شرع کردستان نیز با اشاره به هماهنگی‌های انجام گرفته با دادستانی و وزارت اطلاعات، بر ضرورت هماهنگی اقدامات نظامی، سیاسی و تبلیغی تأکید کرد.⁽²⁾

2 5

در ادامة حملات ارتش عراق به مناطق کردنشین این کشور، امروز نیز 124 تن از مسلمانان کرد عراقی به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شدند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، با ورود این عده، جمع پناهندگانی که از صبح دیروز به اردوگاه‌های استان باختران انتقال داده شده‌اند، به 3615 تن رسیده است.⁽³⁾

با ورود 124 تن از مسلمانان کرد عراقی، جمع پناهندگان اردوگاه‌های استان باختران به 3615 تن رسید.

کمیته هماهنگی سازمان‌ها و احزاب کرد در "هلند" اطلاعیه‌ای دربارة اقدامات سرکوب‌گرانه حکومت عراق علیه مردم کرد این کشور انتشار داد و در آن با اشاره به یکی از اقدامات حکومت صدام علیه شماری از کودکان کرد عراقی، خواسته‌هایی را برای جلوگیری از تکرار چنین وقایعی اعلام کرد. در این اطلاعیه آمده است: «گزارش‌های رسیده از کردستان عراق مبنی‌بر اینکه صدها خردسال کرد به دست رژیم صدام‌حسین تیرباران شده‌اند، اکنون مورد تأیید قرار گرفته است. این خردسالان در اکتبر 1985 (مهر - آبان 1364) در "سلیمانیه" کردستان عراق دستگیر و زندانی شدند. اواخر ژانویه 1987 (بهمن 1365) به خانواده‌های آنان اطلاع داده شد که به‌زودی می‌توانند فرزندانشان را ملاقات کنند. این دیدار وحشتناک بود چون اجساد این قربانیان [در حالی] به خانواده‌ها تحویل داده شد که چشمان آنها در آمده و آثار شکنجه بر بدن‌های آنها مشخص بود. سن زندانیان خردسال کرد بین 10 تا 14 سال است و بنا به گزارش‌های رسیده از کردستان عراق، تاکنون بیش از صد تن از آنان، پس از اینکه رژیم صدام سن آنان را روی کاغذ بالا برده بود، اعدام شده‌اند.

ما سازمان‌ها و احزاب کرد همچنان به مبارزة خود علیه رژیم عراق ادامه می‌دهیم و تقاضا‌های زیر را داریم:

1- این مسئله جدی گرفته شود و بر رژیم صدام حسین در عراق فشار آورده شود تا از اعدام، شکنجه و دستگیری خردسالان کرد خودداری نماید.

2- به رژیم عراق فشار آورده شود تا اجازه دهد یک هیئت خارجی مستقل به محل رفته و درباره قتل و دستگیری خردسالان کرد تحقیق نماید.

3- از رژیم عراق خواسته شود تا خردسالانی را که در حال حاضر در زندان هستند بلافاصله آزاد نماید.

4- موضوع پایمال شدن حقوق بشر در عراق در سطح بین‌المللی مورد مذاکره قرار داده شود.

ما سازمان‌ها و احزاب کرد تقاضای حمایت بیشتر برای مبارزه مردم‌مان داریم و امیدواریم که "یونیسف" این درخواست ما را مورد بررسی قرار دهد.»⁽¹⁾

1 6

امروز اعلام شد، ارتش عراق روستاهای کردنشین بالیسان، شیخ‌واسان، کانی‌برو و وزینه در استان اربیل را بمباران شیمیایی کرده است. روزنامه کیهان به نقل از منبعی آگاه در کردستان عراق گزارش داد که در این حمله بیش از 380 تن از اهالی بینایی خود را از دست دادند و تعداد زیادی نیز مجروح یا شهید شدند. این منبع، خود ناظر دفن دسته‌جمعی 38 تن از شهیدان بمباران در گورستان "شیخ‌احمد" در" برایتی محله " در شهر اربیل عراق بوده است.⁽²⁾بر اساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی گروهی از مجروحانِ بمباران را بستگانشان به پیرانشهر و از آنجا به ارومیه انتقال داده‌اند که تاکنون چهار تن از این مجروحان به شهادت رسیده‌اند. ارتش عراق در این حمله از عوامل شیمیایی خردل، فوسژن و دی فوسژن استفاده کرده است.⁽³⁾

روزنامه کیهان همچنین دربارة اقدامات محدودکنندة حکومت عراق علیه مردم استان اربیل نوشت: «مناطق آزاد شدة استان اربیل عراق در محاصره اقتصادی رژیم بغداد قرار گرفته است. این محاصره در حالی آغاز شد که روستاهای کردنشین شمال عراق همچنان هدف حملات شیمیایی قرار دارند. بسیاری از این مناطق به علت فاسد شدن برخی از مواد غذایی، با کمبود شدید مایحتاج عمومی مواجه شده‌اند.»⁽¹⁾

1 7

هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل امروز با ارسال دو نامه به دبیرکل سازمان ملل، تهدید یک هواپیمای مسافری ایران به وسیله ناو امریکایی و حمله شیمیایی عراق به دو روستای بانه را به اطلاع وی رساند.

در نامه اول آمده است که در ساعت 19:40 مورخ 2 می 1987 (12 اردیبهشت 1366) یک هواپیمای مسافری ایران در مسیر شیراز به دوحة قطر، مورد تهدید یک ناو امریکایی قرار گرفت، طوری که هواپیما ناچار به تغییر مسیر شد. در این نامه ضمن اعتراض به این تهدید، اقدام ناو امریکایی نقض آشکار قوانین حقوق بین‌المللی بر شمرده شده و هشدار داده شده است که حضور قدرت‌های خارجی در خلیج‌فارس و دخالت آنها در امور منطقه‌ای، انعکاس فاجعه‌آمیزی خواهد داشت که مسئول آن همان قدرت‌های خارجی هستند.⁽²⁾

در نامة دومِ کاردار موقت هیئت نمایندگی ایران (محمدجواد ظریف) آمده است: رژیم جنایتکار عراق در مورخ 7 می 1987 (17 اردیبهشت 1366)، با هواپیماهای جنگی روستاهای سرسول و بوالحسن بانه را بمباران شیمیایی نمود که بر اثر آن 92 غیرنظامی مجروح شدند که در میان مجروحان کودک 2 ساله تا پیرزن 80 ساله دیده می‌شود.⁽³⁾

2 8

امام خمینی با درخواست مسئولان حزب جمهوری اسلامی برای توقف فعالیت‌های این حزب موافقت کردند. متن نامه حضرت امام به این شرح است:

«بسمه‌تعالی - جنابان حجت‌الاسلام آقای خامنه‌ای و آقای هاشمی، دام توفیقهما؛ موافقت می‌شود. لازم است تذکر دهم که حضرت آقایان مؤسسین محترم حزب مورد علاقة اینجانب می‌باشند. امیدوارم همگی در این موقع حساس با اتفاق و اتحاد در پیش‌بُرد مقاصد عالیه اسلام و جمهوری اسلامی کوشا باشید. ضمناً تذکر می‌دهم که اهانت به هر مسلمانی چه عضو حزب باشد یا نه بر خلاف اسلام و تفرقه‌اندازی در این موقع، از بزرگ‌ترین گناهان است.»⁽⁴⁾

در پی انحلال حزب جمهوری اسلامی، از امروز عنوان "ارگان حزب جمهوری اسلامی" که در صفحه اول در زیر نام روزنامه جمهوری اسلامی درج می‌شد و همچنین در صفحه آخر در ستون شناسنامه روزنامه حذف شد. گفتنی است این روزنامه از سال 1358 به‌عنوان "ارگان حزب جمهوری اسلامی" فعالیت خود را آغاز کرده است.⁽⁵⁾

تصویر

تصویر

نامه مسئولان حزب جمهوری اسلامی به امام: احساس می‌شود که وجود حزب، دیگر

آن منافع و فوائد آغاز را ندارد... مصلحت کنونی انقلاب در آن است که حزب جمهوری

اسلامی تعطیل گردد.

پاسخ امام خمینی: موافقت می‌شود.

در نامه مسئولان حزب جمهوری اسلامی به حضرت امام نیز آمده است: «اکنون به فضل الهی نهادهای جمهوری اسلامی تثبیت شده و سطح آگاهی و درک سیاسی آحاد ملت، انقلاب را از جهات عدیده آسیب‌ناپذیر ساخته و روشن‌بینی و توکل و قوت اراده آن رهبر عالی‌قدر و فداکاری و آمادگی مردم حزب‌الله، توطئه‌های ضد انقلاب داخلی و استکبار جهانی را بی‌اثر و کم خطر نموده است. لذا احساس می‌شود که وجود حزب، دیگر آن منافع و فوائد آغاز را نداشته و به عکس، ممکن است تحزّب در شرایط کنونی بهانه‌ای برای ایجاد اختلاف و دو دستگی و موجب خدشه در وحدت و انسجام ملت گردد و حتّی نیروها را صرف مقابله با یکدیگر و خنثی‌سازی یکدیگر کند. لذا، همان‌طور که قبلاً نیز کراراً عرض شده [است]، شورای مرکزی پس از بحث و بررسی مبسوط و مستوفی با اکثریت قاطع به این نتیجه رسید که مصلحت کنونی انقلاب در آن است که حزب جمهوری اسلامی تعطیل و فعالیت‌های آن به‌کلی متوقف گردد.»⁽¹⁾

1 9

"فرانسوا میون"، رئیس کمیسیون دفاع مجلس ملی فرانسه امروز در دیدار با کاردار سفارت ایران در این کشور، عراق را به‌عنوان متجاوز و آغازگر جنگ معرفی کرد. در ابتدای این دیدار "غلامرضا حدادی"، کاردار ایران در پاریس به تشریح آخرین تحولات در امر عادی‌سازی روابط دو کشور و همچنین اوضاع فعلی خلیج‌فارس و نقش جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان مهم‌ترین قدرت در این منطقه پرداخت. بر اساس این گزارش، آقای "میون" با تأکید بر اینکه فرانسه نیز مانند جمهوری اسلامی ایران به استقلال در مقابل دو ابرقدرت پای‌بند است، اظهار داشت: «عادی‌سازی روابط ایران و فرانسه با توجه به تاریخ غنی دو کشور، مسئله حائز اهمیتی است.» رئیس کمیسیون دفاع در مجلس ملی فرانسه ضمن تصدیق این موضوع که ایران در جنگ با عراق مورد تجاوز قرار گرفته است، افزود: «از آن‌جایی که فرانسه در طول تاریخ خود بارها مورد

تجاوز واقع شده، ما موضع ایران را به‌خوبی درک می‌نماییم.»⁽¹⁾

1 10

"آندریاس پاپاندرئو"، نخست‌وزیر یونان آمادگی کشورش را برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق اعلام کرد. آقای پاپاندرئو گفت: «یونان آماده است برای برقراری آتش‌بس بین ایران و عراق و انجام مذاکرات به منظور دستیابی به صلح، کمک‌های لازم را معمول دارد.» نخست‌وزیر یونان افزود که بیش از این نمی‌توان دستیابی به توافق میان دو کشور را به تعویق انداخت. در این حال بی.بی.سی اعلام کرد که "کارلوس پاپولیاس"، وزیرخارجه یونان نیز برای گفت‌وگو با رهبران ایران رهسپار تهران شد.⁽²⁾

2 11

وزیرخارجه امریکا و رئیس بخش خلیج‌فارس وزارت خارجه شوروی مواضع متفاوت امریکا و شوروی را دربارة بحران جاری خلیج‌فارس، نحوة برقراری صلح و نقش کشورهای فرامنطقه‌ای و برقراری امنیت در این منطقه بیان کردند.

وزیرخارجه امریکا از تصویب نشدن طرح تحریم تسلیحاتی علیه ایران و عراق در شورای امنیت سازمان ملل ابراز ناخشنودی کرد و بر پای‌بندی امریکا برای تلاش بیشتر در این زمینه تأکید نمود. ⁽³⁾به گزارش خبرگزاری کویت از واشنگتن، جرج شولتز وزیرخارجه امریکا اعلام کرد که ایالات متحده در شورای امنیت سازمان ملل موفق به تصویب قطعنامه‌ای برای اعمال تحریم‌های اجباری علیه ایران و عراق نشده است. شولتز گفت: «ما در سازمان ملل کاملاً موفق نبوده‌ایم اما خواهان تصویب شدن قطعنامه‌ای برای اعمال تحریم‌های اجباری علیه کشوری هستیم که از قبول آتش‌بس در مرزهای بین‌المللی امتناع می‌کند.» وی افزود: «کشورهای عضو شورای امنیت توافق کرده‌اند که طرفین را به آتش‌بس دعوت کنند امّا ایالات متحده برای تصویب این تحریم‌ها با مشکلاتی مواجه است. همان‌گونه که قبلاً نیز این موانع وجود داشته است.» شولتز افزود: «دیپلماسی در جنگ ایران و عراق نقش بزرگی می‌تواند ایفا کند و در سازمان ملل ما قادر هستیم، البته پیشرفت‌ها و ناکامی‌هایی نیز وجود داشته است. امّا به هرحال ما در فعالیت برای صورت دادن هر اقدامی برای خاتمه دادن فوری به جنگ ایران و عراق هستیم و این راه‌حل اساسی بحران است».

وی دربارة تضمین‌های لازم برای اجرای این طرح گفت: «حضور یک نیروی کامل در خلیج‌فارس جهت "بازداشتن از توسل به زور" یک امر لازم است، لیکن این مطلب الزاماً یک حضور نظامی عظیم را ایجاب نمی‌کند.» وی افزود که انگلیس و فرانسه پیش از این در منطقة خلیج‌فارس حضور داشته‌اند.

شولتز همچنین گفت: «تقویت نیروهای متحدین امریکا در خلیج‌فارس برای حفاظت از کشتی‌ها امری حیاتی نیست، اما احتمال مشارکت متحدین امریکا باید بررسی شود.» ⁽¹⁾

در این‌حال "الکساندر ایوانف" رئیس بخش‌خلیج‌فارس در "ادارة خاورمیانه و شمال آفریقای وزارت خارجه شوروی"، حفظ امنیت منطقه خلیج‌فارس را جزو مسئولیت کشورهای این منطقه دانست و گفت: «کشورهای منطقه قادرند از امنیت منطقه حمایت کنند.» با این‌حال وی گفت: «کشورهای بزرگ می‌توانند به کشورهای خلیج [فارس] در حمایت از منطقه کمک کنند نه اینکه آنها را تهدید نمایند، آن‌طوری که الان از سوی امریکا و برخی از کشورها به عمل آمده است.» ایوانف گفت: «اصرار امریکا بر اینکه منطقه خلیج [فارس] یک منطقه حیاتی برای منافع امریکا محسوب می‌شود، اوضاع منطقه را به‌سوی بحران سوق می‌دهد.» ایوانف افزود: «شورای امنیت سازمان ملل با همکاری کشورهای مختلف جهان قادر است، آتش‌بس را بر طرفین (ایران و عراق) تحمیل کند و امنیت گذرگاه‌های آبی و خطوط کشتی‌رانی را از طریق تشکیل یک نیروی بین‌المللی تأمین کند.»

وی در پاسخ به این پرسش که شورای امنیت از چه طریقی می‌تواند آتش‌بس را برقرار نماید، گفت: «شورای امنیت بر طبق ماده 25 منشور سازمان ملل می‌تواند با استفاده از زور، طرف رد کننده مصوبات شورای امنیت را مجازات کند و آن را مجبور به اجرای مفاد این مصوبات نماید.»

ایوانف با ستایش از سیاست موازنة مثبت کویت در قبال قدرت‌های جهانی گفت: «شوروی تنها خواستار تسهیلات غیرنظامی برای کشتی‌های خود در کشورهای منطقه خلیج‌فارس می‌باشد و چشم‌داشتی به حصول پایگاه‌ها و جزایر از کشورهای عربی حوزه خلیج‌فارس ندارد.»

وی افزود: «شوروی ناوگان دریایی خود را به منطقه اعزام نداشته و تنها دو فروند کشتی جنگی برای حمایت از نفت‌کش‌ها در منطقه مستقر کرده است.» وی ادامة جنگ میان ایران و عراق را علت اصلی حضور ناوگان‌های خارجی در منطقه دانست و گفت: «سودمندترین راه برای توقف جنگ میان ایران و عراق، برقراری مذاکرات صلح میان طرفین درگیر از طریق شورای امنیت سازمان ملل محسوب می‌شود.» ایوانف امریکا را مسئول اصلی تشنج در خلیج‌فارس خواند و گفت: «امریکا با پیاده کردن طرح "کارتر" در سال 1979 (1358 - 1357) صلح و

ثبات را در منطقه خلیج‌فارس و در جهان مورد تهدید قرار داده است.» ایوانف اوضاع منطقه خلیج‌فارس را بسیار متشنج خواند و اظهار کرد: «حمله به کشتی‌های جنگی امریکا و شوروی و برخی از کشتی‌های دیگر، گام‌های تحرک‌آمیزی هستند که موجب افزایش سطح تشنج و تشدید حضور نظامی کشورهای بیگانه می‌شود.»⁽¹⁾

1 12

در پی بروز برخی مشکلات در طرح اسکورت نفت‌کش‌ها، امروز ریگان پیام‌هایی برای رهبران بحرین و قطر - که امریکا در آنجا پایگاه نظامی دارد - ارسال کرد که به نظر می‌رسد برای حل مشکلات امریکا در اسکورت نفت‌کش‌ها باشد. رادیو دوبی دربارة موضوع این پیام‌ها گفت: «پیام‌های کتبی که در زمینه تحولات اخیر منطقه خلیج‌فارس، کوشش‌های بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق، روابط دوجانبه و تشکیل کنفرانس بین‌المللی صلح خاورمیانه است، توسط سفرای امریکا در منامه و دوحه تسلیم "شیخ عیسی بن‌سلمان آل‌خلیفه" امیر بحرین و "شیخ خلیفه بن‌حمد آل‌ثانی" امیر دولت قطر گردید.»⁽²⁾

2 13

مسائل خلیج‌فارس و اقدامات آینده امریکا در این منطقه را رادیو بی.بی.سی و روزنامه‌های جمهوریت (ترکیه)، البیان (دوبی) و کیهان بررسی کرده‌اند. درخواست امریکا از کشورهای بزرگ صنعتی برای همکاری بیشتر در تشنجات خلیج‌فارس، بازتاب طرح اسکورت نفت‌کش‌های کویتی در میان مقامات سیاسی امریکا، واکنش وزیرخارجه ایران در این‌باره و نحوة برخورد کشورهای اروپایی و عرب حاشیه خلیج‌فارس با درخواست همکاری امریکا، از محورهای اصلی گفتار رادیو بی.بی.سی به این شرح است: «ظرف چند روز آینده دیپلمات‌های امریکایی به‌طور رسمی از متحدان امریکا مانند انگلیس، فرانسه، آلمان‌غربی، ایتالیا و ژاپن خواهند خواست که برای حفظ امنیت خلیج‌فارس با امریکا همکاری کنند. همچنین انتظار می‌رود که امریکا از کشورهای عرب حوزه خلیج[فارس] مانند عمان و عربستان سعودی بخواهد که تسهیلاتی برای فرود آمدن هواپیما و سوخت‌گیری در اختیار نیروی هوایی امریکا قرار دهند. به دنبال حمله عراق به ناو استارک و انتقاد نمایندگان کنگره از سیاست امریکا در خلیج [فارس]، ریگان عملاً ناچار شده است که از متحدانش درخواست کمک و همکاری کند.

نمایندگان کنگره عقیده دارند که طرح‌هایی مانند طرح رفت و آمد 11 نفت‌کش کویتی با پرچم امریکا در خلیج‌فارس اشتباه است و می‌تواند به درگیری و برخورد مستقیم امریکا با ایران بینجامد اما متحدان امریکا تاکنون اشتیاق چندانی به درگیری بیشتر نظامی در خلیج‌فارس یعنی گسترش حضور نیروی دریایی، تسهیلات نظامی و دفاعی خود در این منطقه نشان نداده‌اند.

دولت بریتانیا می‌گوید درخواست امریکا برای همکاری با این کشور و حفظ آزادی کشتی‌رانی در خلیج[فارس] را بررسی خواهد کرد اما در عین حال بریتانیا عقیده دارد از آنجا که سه کشتی بریتانیا

هم‌اکنون در بخش جنوبی خلیج‌فارس مستقرند این کشور اکنون نیز در حفظ امنیت خلیج‌فارس برای کشتی‌رانی نقش دارد. ایتالیا هم می‌گوید نیروی دریایی آن [کشور که] کاملاً درگیر تعهداتش در منطقه مدیترانه است، صرفاً برای دفاع از خود است. در مورد اینکه واشنگتن تا چه حد عواقب درگیری نظامی در خلیج‌فارس را پیش‌بینی و ارزیابی کرده [است]، شک و تردیدهایی وجود دارد به‌خصوص این مسئله که اگر ایران در خلیج‌فارس دست به حمله بزند و این حمله، حمله متقابل به خاک اصلی ایران را به دنبال بیاورد، چه خواهد شد؟ به‌علاوه در مورد اینکه آیا محافظتی دائمی از تمام کشتی‌های دو طرف در خلیج[فارس] واقعاً عملی است نیز تردیدهایی وجود دارد.

واینبرگر گفت که او عقیده دارد که کشورهای عرب حوزة خلیج[فارس] تسهیلاتی در اختیار هواپیماها قرار خواهند داد؛ پس این به هیچ‌وجه قطعی نیست. کشورهای حوزه خلیج[فارس] با این تقاضا مخالفت کرده‌اند و ممکن است بخواهند از همکاری آشکار با امریکا اجتناب کنند.

رادیو بی.بی.سی افزود: «علی‌اکبر ولایتی در این هفته از چند کشور حوزه خلیج[فارس] دیدار کرد و به آنها هشدار داد که با طرح‌های امنیتی امریکا در خلیج[فارس] فاصله بگیرند. با اینکه امریکا تنها کشور غربی است که می‌تواند به نحو مؤثری قدرت خود را در منطقه به نمایش بگذارد، کمکی هرچند جزئی از طرف متحدانش از نظر سمبولیک برای امریکا بسیار مهم است زیرا هم به حفظ انسجام و وحدت قدرت‌های غربی کمک خواهد کرد و هم به شوروی و کشورهای منطقه نشان داده خواهد شد که غرب در این راه متحد است و هم افکار عمومی در امریکا و کنگره امریکا خواهند پذیرفت که امریکا به‌تنهایی و بدون همکاری متحدانش اقدام نمی‌کند.»⁽¹⁾

روزنامه "جمهوریت" چاپ ترکیه نیز در این‌باره نوشت: «واشنگتن در ارتباط با تحولات اخیر منطقه از متحدان خود در پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) درخواست کمک نمود. "کاسپر واینبرگر" وزیر دفاع امریکا نیز اوایل هفته گذشته در مصاحبه‌ای در بروکسل اقدامات کشورهای عضو پیمان ناتو را این‌گونه به اطلاع رساند: 1- استقرار یک نیروی دریایی ویژه در خلیج[فارس]. 2- انجام همکاری نظامی در عملیات پشتیبانی هوایی. 3- به‌کارگیری تمامی امکانات اساسی موجود در منطقه.»⁽²⁾

برخلاف نظر مسئولان کشورهای منطقه و رسانه‌های این کشورها روزنامه "البیان" چاپ دوبی دربارة امنیت منطقه و دوری از تشنجات روزافزون و همچنین طرح‌های آینده شورای همکاری خلیج‌فارس نوشت: «حفاظت از کشتی‌رانی بین‌المللی در خلیج‌فارس فقط تشنج بیشتر در این منطقه را به همراه خواهد داشت. ... کشورهای عضو سازمان ملل در برابر تحولات اخیر که می‌تواند جنگ جهانی سوم را شعله‌ور سازد - که عواقب آن دامن همه را خواهد گرفت - مسئولیت دارند. ما از ابرقدرت‌ها خواستاریم که از دامن زدن بیشتر به آتش خودداری کنند. مبارزاتشان را از منطقه دور سازند و افکار خود درباره لزوم باقی ماندن در این ناحیه تحت بهانه دفاع از خود، حفاظت از منافع و باز نگه‌داشتن تنگة هرمز بر روی کشتی‌رانی بین‌المللی را کنار بگذارند.»⁽³⁾

روزنامه کیهان نیز با توجه به اختلافات موجود در هیئت حاکمة امریکا، طی مقاله‌ای عملکرد دوگانة دولت و کنگره این کشور را بررسی کرده است. در این مقاله آمده است: گرچه مقامات کنگره امریکا می‌کوشند با وادار ساختن دولت ریگان به توضیح و تبیین سیاست‌های خود در قبال خلیج‌فارس، ضریب خطرات و صدمات سیاسی - نظامی این سیاست‌ها را کاهش دهند، اما به نظر می‌رسد دولت ریگان و به‌ویژه وزارت دفاع این کشور تحت تصدی واینبرگر قصد دارد با توسعه و تحکیم حضور نظامی در خلیج‌فارس و با گسترش دامنه دخالت نظامی در مناسبات، منازعات و سیر طبیعی تحولات، نقش بیشتری در سمت‌گیری روند حوادث به‌عهده گیرند. همچنین به‌نظر می‌رسد تقویت ناوگان نظامی امریکا که در واشنگتن از آن به‌عنوان یک حرکت مهم یاد می‌شود، تشنج موجود در خلیج‌فارس را افزایش داده و ضریب احتمال وقوع حوادث غیرقابل کنترل را بالا برده است... ریگان، واینبرگر و شولتز از یک‌سو با تهدید ایران به‌عنوان قدرت برتر در خلیج‌فارس و برشمردن خطرات ناشی از تفوق نظامی ایران، می‌کوشند در این حوزه شکست بزرگ و رسوایی کاخ سفید برای ترمیم روابط با تهران را جبران کنند و از سوی دیگر، مستمراً می‌کوشند با اظهارات ملایم و آرام‌بخش خود به کنگره و جامعه امریکا اطمینان دهند که قصد ماجراجویی و درگیر شدن در جنگ علیه ایران را ندارند. این تناقض بزرگ که یا از یک آشفتگی سیاسی - نظامی عمیق و یا از یک تزویر بزرگ و دوگانگی در حرف و عمل نشئت می‌گیرد و باعث شده است ریگان، شولتز، واینبرگر و دیگر مقامات امریکا در روزهای اخیر آشکارا از پاسخ دادن به این سؤال اساسی که در صورت حمله به ناوگان جنگی امریکا و یا نفت‌کش‌های تحت حمایت این ناوگان، عکس‌العمل واشنگتن چه‌خواهد بود؟ طفره بروند.»⁽¹⁾

1 14

حادثة حملة هواپیمای عراقی به ناو استارک امریکا⁽²⁾به همکاری بیشتر دو کشور در زمینه تبادل اطلاعات نظامی انجامید. در پی پایان یافتن کار هیئت تحقیق وزارت دفاع امریکا دربارة چگونگی حمله هواپیمای عراقی به ناو استارک، روزنامه کویتی "القبس" دربارة توافقات به‌عمل آمده بین این هیئت و مقامات عراق نوشت: «امریکا و عراق با تشکیل کمیته نظامی مشترک به تبادل اطلاعات نظامی در زمینه فعالیت‌های هواپیماهای عراقی و تحرکات ناوهای جنگی امریکا در خلیج‌فارس خواهند پرداخت.» این روزنامه افزود: «بر طبق یک توافق اصولی میان امریکا و عراق، دو کشور به طور شبانه روزی اطلاعات به‌دست آمده در زمینه شناسایی هویت کشتی‌ها و هواپیماها در خلیج‌فارس و همچنین گزارش‌های اطلاعاتی واصله از رادارهای منطقه را مبادله خواهند کرد.» ⁽³⁾

1 15

دستگیری و آزاد شدن دیپلمات ایرانی در لندن و دیپلمات انگلیسی در تهران و بروز بحران در روابط بین دو کشور را آسوشیتدپرس در گزارش کوتاهی بررسی کرده و به پیش‌بینی واکنش احتمالی انگلیس پرداخته است: «انتظار می‌رود که انگلیس امروز عکس‌العمل خود را نسبت به ربودن و کتک زدن یک دیپلمات این کشور در ایران اعلام کند و پیش‌بینی می‌شود که انگلیس نوعی تحریم‌های سیاسی را علیه ایران اعمال نماید. مشاوران "جفری هاو"، وزیر امورخارجه انگلیس اظهار داشتند که تجارت، مسافرت و روابط سیاسی دو کشور ممکن است تحت تأثیر این مسئله قرار گیرد مگر آنکه ایران ضمن عذرخواهی و ارائه توضیحات، اتهامات وارده علیه ادوارد چاپلین دیپلمات 36 ساله انگلیس را لغو کند.

اتهامات وارده افشا نشده، اما "مارگارت تاچر"، نخست‌وزیر انگلیس، این واقعه را نوعی بی‌حرمتی دانسته است. جفری هاو، وزیرخارجه انگلیس گفته است اتهامات، غیرمنطقی و غیرقابل تحمل خواهد بود. مطبوعات لندن بدون ذکر منابع خاطر نشان کرده‌اند که اتهامات وارده به مواد مخدر، فساد، دزدی و نادیده گرفتن مصالح اقتصادی ایران در زمان جنگ مربوط می‌باشد. اعمال تحریم‌های دیپلماتیک علیه ایران، قطع بخشی از مناسبات سیاسی خواهد بود. قطع کامل رابطه به خاطر موازنه تجاری مثبت انگلیس با ایران غیرمحتمل خواهد بود. صادرات انگلیس به ایران در سال 1985 (1364 - 1363) به ارزش 525 میلیون پوند (735 میلیون دلار) بود در حالی که ارزش واردات از ایران 62 میلیون پوند (88 میلیون دلار) بوده است. تحریم‌ها می‌تواند ممنوعیت مسافرت را در بر گیرد؛ سال گذشته 26000 ایرانی از انگلیس دیدار داشتند در حالی که 252 انگلیسی به ایران مسافرت نمودند.»⁽¹⁾⁽²⁾

2 16

در حالی که همکاری همه جانبه کویت با عراق همچنان ادامه دارد و در مطبوعات این کشور از کویت به‌عنوان هم‌سنگر عراق نام برده می‌شود، وزارت امورخارجه کویت در اطلاعیه‌ای دستگیری چند نفر از اتباع این کشور را به جرم جاسوسی در آب‌های "خورعبدالله" تقبیح کرد. در این اطلاعیه آمده است: «اطلاعیه ایران درباره فعالیت کشتی‌ها [ی توقیف شده] بی‌اساس است و این کشتی‌ها در این مناطق به روال عادی دست به صید ماهی می‌زده‌اند. چیزی که تعجب کویت را برمی‌انگیزد این است که تصرف این کشتی‌ها به اتهام جاسوسی بوده و این ادعاها در زمانی اعلام می‌شود که کویت علاقه‌مند است با تلاش‌های مخلصانه به این جنگ پایان داده شود تا این منطقه و ملل مسلمان و ... از آثار زیان‌آور این جنگ دور بمانند.»⁽³⁾

ضمیمه گزارش1:

منطقه عملیاتی نصر4 در غرب شهر بانه و در استان سلیمانیه عراق قرار دارد. شهر ماؤوت بزرگ‌ترین آبادی این منطقه و از قدیمی‌ترین شهرهای کردنشین این استان است. پس از عملیات کربلای10، ماؤوت در فهرست اهداف عملیات‌های جبهه شمال‌غرب قرار گرفت و در پی آن بود که به صورت یک شهر نظامی در آمد. این شهر دارای دو خیابان و یک بازارچه است و خانه‌های آن روی ارتفاعات ساخته شده است. ارتفاعات و جاده‌های مواصلاتی این منطقه به شرح زیر است:

1- گامو و یال‌های عمدة آن: ارتفاع گامو از شمال به رودخانة چومان، از جنوب به ارتفاع هزارکانیان، از شرق به یال ارتباطی و از غرب به ارتفاعات سرگلو، بردهوش و یال میراوه محدود می‌شود. این ارتفاعات به صورت شرقی - غربی گسترش یافته است. بلندترین قلّه گامو 2385 متر ارتفاع دارد.

یال‌های مهم این ارتفاع عبارتند از: یالی که از قلّه اصلی شروع شده و پس از در بر گرفتن قلّة 1840 به سمت جنوب غربی امتداد می‌یابد، یالی که از قلّه اصلی در جهت شمال به غرب امتداد می‌یابد و یال انگشتی.

2- یال میراوه - بردهوش: این یال از قلّة بردهوش در شمال آغاز و در جنوب به دهکدة میراوه ختم می‌شود و 5کیلومتر طول دارد. این یال دارای دو ارتفاع 1595 و 1440 می‌باشد. این یال از غرب به شیار خدام و یال بالوکاوه، از شرق و جنوب به چم میراوه و روستای میراوه و از شمال به قلّة بردهوش محدود می‌گردد.

3- یال بالوکاوه (ارتفاعات مهم یال): یال بالوکاوه با طول حدود 5 کیلومتر در غرب یال میراوه قرار دارد و امتداد آن همچون یال میراوه شمالی - جنوبی است و در جنوب به یال آمدین محدود می‌شود. قله‌های یال بالوکاوه عبارتند از: قلة 1620، قلة 1535 و قله 1514.

یال بالوکاوه در انتها به 3 قلّة مهم محدود می‌شود که دو قلّة آن به تپه دوقلو معروف است. این 3 قله عبارتند از: قله 1530، قله 1520 و قله1480.

4- یال غربی دوقلو (قلمی): از تپة دوقلو (1520 و 1530) یالی به سمت غرب با امتداد شرقی - غربی جدا می‌شود که در انتها به تنگه بین قشن و آمدین ختم می‌شود. تپه‌های شاخص این یال تپه‌های 1340، 1200، 1120 و 1114 می‌باشد.

5- کوه شوشو: کوه شوشو به بلندی 1695متر، یکی از ارتفاعات شاخص منطقه محسوب می‌شود. یال این ارتفاع به صورت شرقی - غربی گسترش یافته است. این کوه از شرق به بالوکاوه - بردهوش و از غرب به اسپیدار محدود است.

6- قلّة اسپیدار: قلّة اسپیدار 1698 متر ارتفاع دارد و در غرب کوه شوشو قرار دارد. یال اسپیدار (قشن) به صورت شمالی - جنوبی امتداد دارد و یکی از مهم‌ترین یال‌های منطقه محسوب می‌شود.

7- یال قشن (یال اسپیدار): یال قشن با طول 4 کیلومتر از قله اسپیدار شروع شده و از شمال به جنوب گسترش یافته است و به شیاری در جنوب منتهی می‌گردد. قله اصلی این یال 1609 متر ارتفاع دارد و 3 قلّه دیگر نیز پس از قلّة اصلی در امتداد یال به سمت جنوب قرار گرفته‌اند: قلّه 1 (شاخ قشن)، قلّة2 و قلّة3 (به ارتفاع 1403 متر). قسمت غربی یال قشن نسبت به قسمت شرقی آن دارای شیب ملایمی می‌باشد. این یال از غرب به دشت و از شرق به تپه ماهورهایی منتهی به یال میراوه محدود می‌شود.

8- ارتفاعات گلان: ارتفاعات گلان در سمت غرب و شمال غربی اسپیدار قرار دارد و دارای دو قلّة اصلی به نام‌های گلان کوچک (1623 متر) و گلان بزرگ (1680 متر) می‌باشد. گلان در امتداد شمالی - جنوبی واقع شده است و از غرب به دهکده و ارتفاع ژاژیله، از شمال به رودخانة گلان، از شرق به ارتفاع اسپیدار و از جنوب به دشت (شهر ماؤوت) محدود می‌شود. یال مهم این ارتفاع یال کشیده و ممتدی است که از گلان بزرگ به سمت غرب امتداد یافته است (یال غربی گلان) و به دشت ختم می‌شود.

9- ژاژیله: بلندی‌های ژاژیله از سمت شرق به دشت و ارتفاعات گلان و از شمال غرب و جنوب به رودخانة قلعه‌چولان و ارتفاعات گرده‌رش و قمیش محدود می‌شوند. اصلی‌ترین قلة این ارتفاعات، قله 1240 می‌باشد. این ارتفاع در قسمت غربی (کنار رودخانة قلعه‌چولان) شیبی تند دارد، ولی قسمت شرقی آن دارای شیب ملایمی است.

تصویر

10- بالوسه: ارتفاع بالوسه به طول تقریبی 1700 متر در کنارة شرقی و جنوبی رودخانه قلعه‌چولان قرار دارد و قله اصلی آن، ارتفاع 960 است. شیب این ارتفاع در ناحیه شمالی و غرب آن بسیار تند و بعضاً دیواره‌ای است در حالی که قسمت شرقی آن دارای شیب نسبتاً ملایمی است.

11- دشت ماؤوت: مابین ارتفاعات گلان، یال قشن و ارتفاعات ژاژیله و بالوسه زمین نسبتاً همواری است که دشت ماؤوت نام دارد و شهر ماؤوت نیز در این دشت واقع شده است. در دشت ماؤوت چند تپة مهم و سوق‌الجیشی وجود دارد که از مشخصه‌های مهم این منطقه محسوب می‌شود،که عبارتند از:

تپة 945: این تپه در جنوب ارتفاع ژاژیله قرار دارد و از غرب به رودخانة قلعه‌چولان محدود می‌شود و 945 متر ارتفاع دارد.

تپة 882 (تپه سوخته): این تپه در قسمت غربی جاده آسفالت ماؤوت قرار دارد و از شمال به شهر ماؤوت محدود می‌شود. تسلط کافی این تپه بر زمینی که آن را احاطه کرده است، به آن اهمیت خاصی بخشیده است.

تپه 864: این تپه از شمال به پادگان قشن، از غرب به ارتفاع بالوسه و از شرق به دامنه غربی قشن محدود می‌شود. این تپه در امتداد شمال غربی - جنوب شرقی قرار دارد.

تپة تخم‌مرغی: این تپه در شرق تپة 864 واقع شده است و از غرب به یال غربی قشن محدود می‌شود.

جاده‌های منطقه عملیاتی

کلیة جاده‌های منتهی به خط مقدم دشمن از جاده آسفالته سلیمانیه - چوارتا منشعب می‌شوند. این جاده از ناحیة شمال شهر سلیمانیه در جهت شمال شرقی خارج شده و به سمت چوارتا امتداد می‌یابد. به طور کلی از این جاده سه جاده منشعب می‌گردد.

1- جاده خاکی کاریزه - ماؤوت: این جاده با عرض تقریبی 6 متر در جهت شمال از جاده چوارتا - سلیمانیه جدا شده و پس از رسیدن به کناره رودخانة گرکور در امتداد رودخانة پیش رفته و از کنار روستاهای موکبه و کاریزه می‌گذرد. این جاده پس از عبور از درة میان کوه‌های دولبشک و الاغلو، از پل بالوسه عبور کرده و به ماؤوت منتهی می‌گردد. از انشعابات این جاده می‌توان جاده قمیش - گرده‌رش - ژاژیله و جاده بالوسه - ژاژیله را نام برد.

2- جادة آسفالت قلعه‌چولان - سورقلات - ماؤوت: این جاده از روستای قلعه‌چولان از جادة اصلی منشعب می‌شود و در کنار شرقی رودخانة گرکور امتداد می‌یابد. جادة مذکور پس از عبور از روستای سورقلات به شهر ماؤوت ختم می‌شود. از این جاده انشعاباتی به سمت آمدین، تپة دوقلو، میراوه و شاخ قشن وجود دارد که عقبة آنها محسوب می‌شود.

3- جادة ماؤوت - پاسگاه پلیس: این جاده آسفالته امتداد جاده سورقلات به ماؤوت می‌باشد که در حاشیة پایین ارتفاع گلان قرار دارد. انشعابات این جاده به سمت ارتفاعات گلان و ارتفاعات ژاژیله می‌باشد.

جاده‌های خودی

جاده‌های خودی برای رسیدن به این منطقه عبارتند از: جادة بانه - بوالحسن که اصلی‌ترین جاده عقبة خودی است. قسمت اعظم این جاده آسفالت است. این جاده پس از عبور از پل زلی به روستای شانخسه می‌رسد و پس از عبور از این روستا به دو جادة عمده منتهی می‌شود. یک جاده پس از عبور از ارتفاعات سرگلو به سمت ارتفاعات گلان و اسپیدار امتداد می‌یابد. جادة دیگر نیز با گذر از سرگلو به شوشو و اسپیدار می‌رسد و به جادة اول متصل می‌گردد. از انشعابات این دو جاده می‌توان جادة اسپیدار - یال قشن، جادة پاسگاه پلیس - یال گامو و جادة بردهوش را نام برد.⁽¹⁾

روزشمار جنگ چهار‌شنبه / 13 خرداد 1366/ 6 شوال 1407 /3 ژوئن 1987

1 17

در اوّلین ساعات بامداد امروز تیپ40 سراب - از یگان‌های ارتش جمهوری اسلامی ایران - با پنج گردان، عملیات نصر2 را با رمز "یا حسین‌مظلوم"(ع) در یال‌های غربی ارتفاعات مرکزی "میمک" اجرا کرد. طی این عملیات که تا ساعت 8 صبح امروز ادامه یافت، نیروهای خودی ضمن تصرف ارتفاعات 400، 404 و 396، بیست کیلومترمربع از خاک عراق را تصرف کردند و تا یک کیلومتری پاسگاه مرزی "نی‌خزر" پیش رفتند و این پایگاه را زیر دید خود قرار دادند.⁽¹⁾بنابر اطلاعیة قرارگاه خاتم‌الانبیاء(ص)، در این عملیات بیش از 800 تن از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند و شماری نیز به اسارت درآمدند که 25 تن از آنها به پشت جبهه‌ها انتقال داده شده‌اند.⁽²⁾مدیریت پژوهش و تحقیقات نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی دربارة اهمیت و جایگاه این عملیات نوشته است:

«ارتفاعات میمک چون دید و تیر و کنترل عمیق را روی زمین‌های اطراف و در داخل خاک عراق و خصوصاً روی محور ارتباطی مندلی - زرباتیه و بدره ارائه می‌دهد، از نظر نظامی بسیار حساس و دارای اهمیت می‌باشد، از طرف دیگر به لحاظ سوابق تاریخی از قدیم‌الایام یکی از موارد اختلاف بین دو کشور را به‌وجود آورده، لذا تصرف و اشغال آن یکی از اهداف اولیه و مهم عراق بوده است.

در دست داشتن این بخش از ارتفاعات میمک سبب می‌شود که اولاً، دشمن دید نسبی روی مواضع نیروهای خودی داشته[باشد] و بالعکس از دید و کنترل کامل نیروهای خودی روی جاده‌های نظامی غربی - شرقی منتهی به خط‌الرأس میمک ممانعت به عمل آورد و ثانیاً، این منطقه را به‌عنوان یک مبدأ و مبنای اساسی عملیات آتی خود برای تصرف کامل و مجدد میمک مورد استفاده احتمالی قرار دهد.»⁽³⁾

یونایتدپرس دربارة این عملیات گزارش داد: «نیروهای ایران حمله جدیدی علیه عراق در بخش مرکزی جبهه جنگ انجام دادند و 800 تن از نیروهای عراقی را کشته یا زخمی کردند و سه موضع واقع در ارتفاعات را به تصرف درآوردند. خبرگزاری ایرنا اعلام کرد عملیات نصر2 به تلافی حمله هوایی روز سه‌شنبه (دیروز) عراق نزدیک سردشت در شمال غرب ایران انجام گرفت که در جریان آن شش نفر کشته شدند.

تصویر

از طرف منابع بغداد مطلبی درباره این عملیات اعلام نشده است. در بیانیه نظامی که در تهران صادر شده است، گفته می‌شود که اراضی به تصرف درآمده بیست کیلومترمربع وسعت دارد. نیروهای عراقی پنج ضد حمله انجام دادند اما تمام این حملات با وارد شدن تلفات سنگین بر دشمن، دفع شدند. بنا بر گزارش ایرنا نیروهای ایران در ناحیه میمک - نزدیک منطقه ایلام - دست به حمله زدند و نیروهای عراقی را غافل‌گیر نموده و ضربات سنگینی بر آنها وارد کردند.»⁽¹⁾

1 18

نیروهای سازمان کو‌مه‌له در یک عملیات کمین در یکی از روستاهای مریوان، سه تن از رزمندگان ایران را به شهادت رساندند، هشت تن را مجروح کردند و دو تن را نیز به اسارت درآوردند. در این عملیات یک تن از نیروهای کومه‌له کشته و چند تن دیگر زخمی شدند.⁽²⁾

در عملیاتی متقابل، نیروهای خودی در حوالی روستای "گل‌چیدر" از توابع مریوان پنج تن از نیروهای سازمان کومه‌له را کشتند و شماری را نیز مجروح کردند.⁽³⁾

2 19

دربارة همکاری نظامی ایتالیا با عراق در واگذاری ناوچه‌های رزمی و همچنین مشخصات فنی و توانایی‌های عملیاتی این ناوچه‌ها، یکی از پناهندگان عراقی - که از نیروهای این ناوچه‌ها بوده - اطلاعاتی را ارائه کرد. در بخشی از اظهارات این پناهنده آمده است: «عراق در سال 1979 (1358 - 1357) قرارداد خرید یازده فروند ناوچه را با ایتالیا منعقد ساخته است و در سال 1984 (1363 - 1362) یک فروند از این ناوچه‌ها به عراق تحویل داده شده که هم‌اکنون در یکی از بنادر مصر پهلو گرفته است. اخیراً توافق گردیده است که کل ناوچه‌ها در سال جاری 1987 (1366 - 1365) به عراق تحویل داده شود. این مجموعه ناوچه‌ها متشکل از چهار فروند ناوچه جنگی بزرگ موسوم به "فرقاطه"، چهار فروند ناوچه موشکی، دو فروند ناوچه پشتیبانی حامل هلی‌کوپتر توپدار و یک ناوچه تدارکاتی می‌باشد. علاوه بر سیستم راداری برای کشف اهداف زیردریایی (بنام الدرادو)، سیستم راداری دیگری به‌نام "IPN 10" بر روی هر ناوچه بزرگ وجود دارد که دارای یک رادار اصلی و چهار رادار فرعی برای کشف هدف، یک ایستگاه "الکونسل" برای مراقبت و هوشیاری و نیز یک کامپیوتر پیشرفته برای هماهنگی کلیه رادارهای ناوچه می‌باشد. طرز عمل آن بدین صورت است که قبلاً کامپیوتر از نظر اطلاعات راجع به تجهیزات طرف مقابل تغذیه می‌شود، در زمانی که فرضاً هواپیمایی به ناوچه نزدیک می‌شود و یکی از موشک‌هایی را که کامپیوتر در مورد آنها اطلاعات کافی در اختیار دارد، شلیک کند، سیستم موشکی و رادار که توسط کامپیوتر هدایت می‌شوند، موشک مهاجم مذکور را هدف قرار می‌دهند. در ضمن مجموعاً 1600 تن جهت آموزش به کشورهای ایتالیا، فرانسه و آلمان‌غربی اعزام شده‌اند؛ از این تعداد، احتمالاً 700 تن افسر و بقیه ستوانیارِ در حال خدمت و یا آموزش می‌باشند.»⁽⁴⁾

1 20

امروز حضرت امام خمینی در دیدار نمایندگان مجلس شورای اسلامی با ایشان به مناسبت هفتة مجلس و روز قانون بیاناتی را ایراد کردند که مضمون اصلی این سخنان درباره تذکرات اخلاقی و ملکات نفسانی بود: «من بنا ندارم که امروز صحبت کنم، لکن دعا منافات ندارد با بنا. من همیشه دعاگوی همه اقشار ملت بوده‌ام خصوصاً آن جمعی که ارزشمندند در این نظام. من امیدوارم که خدای تبارک و تعالی به شما آقایانی که عمرتان را دارید صرف می‌کنید برای اسلام و پیشبرد اسلام، توفیق بیشتر عنایت کند و امیدوارم که در این مجلس و در مجلس‌های آتیه مسائل، مسائل اسلامی باشد و روش، روش اخلاقی و اسلامی.

البته من نباید نصیحت کنم شما را، شما به‌حمدالله خودتان همه‌چیز را می‌دانید، لکن در این زمان باید فکر کنید که مجلس اگر یک خدشه پیدا بکند، چه خواهد شد؟ کوشش کنید خدشه‌ای پیدا نشود در مجلس. کوشش کنید که همان‌طوری که اسلام این مسائل را پیش‌آورده و ما در سایه اسلام توانستیم این مسائل را حل کنیم، این مسئله محفوظ بماند و همه چیز در سایه اسلام محفوظ بماند. البته من مشکلات مجلس را، مشکلات دولت را می‌دانم، از این جهت توقع ندارم که همه امور همین‌طوری حل بشود لکن در عین حال چون اتکاء شما آقایان به خدای تبارک و تعالی است، امیدوارم که خداوند هدایت کند شما را و راه حقیقی‌ای که اسلام می‌خواهد، شما در آن راه باشید و خواهید بود و امیدوارم که همیشه کوشا باشید در اینکه این ملتی که زیر بار ظلم بوده است، از این به بعد این ملت، سرفراز باشد و نمایندگان اینها که خلاصه ملت و عصاره ملت‌اند، سرفراز باشند و قوی‌دل مشغول خدمت باشند.

این هیاهوها که در عالم هست، اینها همیشه بوده و همیشه هم خواهد بود لکن اینکه باقی است، خداست و اعتماد به خدا. شما این اعتماد را حفظ کنید و مشکلات را با تدبیر‌هایی که دارید، حل کنید و امیدواریم که خداوند همه را تأیید کند. وقتی برای خدا باشد، تأیید می‌کند. وقتی کار برای خدا باشد، ما چه پیروز بشویم و چه نشویم، کارمان برای خداست. ما تکلیف ادا کردیم، ما می‌خواهیم تکلیف‌مان ادا بشود. دنبال این نیستیم که یک منصبی به دست بیاوریم. شماها نیستید. و ما می‌دانیم که از عهدة شکر خدا نمی‌توانیم به در بیاییم. من خودم را عرض می‌کنم. من شهادت می‌دهم که خودم تاکنون دو رکعت نماز برای خدا نخوانده‌ام. هرچه بوده برای نفس بوده. دلیلش هم این است که اگر چنانچه جنت و ناری نباشد، آیا ما باز همان طور مشغول می‌شویم به دعا یا خیر؟ دعای ما آنی که هست برای این است که خدای تبارک و تعالی به ما عنایت کند و به ما روزی کند بهشت را و محترز کند از جهنم. آنی که عنایت آمال ماست، همین است و اٍِلّا برای خدا آن وقت معلوم می‌شود که اگر کلید بهشت و جهنم را به شما بدهند و بگویند که شما مختارید و هیچ‌کس از شما به جهنم نمی‌رود، هیچ‌کس از شما هم از بهشت محروم نیست، آن وقت آیا ما باز قیام می‌کردیم به دفع شهوات؟ قیام می‌کردیم به خواندن نماز؟ اینها پیش خود ماست. من خودم می‌دانم که نیست این‌جور. نیستم این‌طور. امیدوارم که خداوند به شما توفیق بدهد، اتکال به خدایتان زیاد بشود. و هرچی دارید از خداست و از خدا بخواهید و من دعاگوی شما هستم. در مواقعی که وقت دعاست، به شما دعا می‌کنم و امیدوارم خداوند مستجاب کند.»⁽¹⁾

1 21

اکبر هاشمی رفسنجانی نمایندة امام در شورای عالی دفاع و رئیس مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگویی مطبوعاتی با خبرنگاران داخلی و خارجی شرکت کرد و به پرسش خبرنگاران دربارة تصمیم ایران برای مقابله به مثل در خلیج‌فارس، دلایل افزایش نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس، حمایت امریکا از نفت‌کش‌های کویتی، احتمال دخالت ایران در حمله هواپیماهای عراقی به ناو "استارک"، شرایط ایران برای پذیرش آتش‌بس، نحوه کمک ایران به کردهای معارض عراقی، تلاش‌های مجلس برای تصویب قوانین مورد نیاز جامعه و پشتیبانی از جنگ پاسخ داد.

رئیس مجلس شورای اسلامی در پاسخ به پرسش خبرنگار نشریة "الثوره‌الاسلامیه " - چاپ لندن - گفت: «اگر کشتی ما را در خلیج‌فارس مورد حمله قرار دهند، در مقابلش یک کشتی زده می‌شود و اگر به مرکزی از ما در خلیج‌فارس حمله شود، نیز به مرکزی از دشمن حمله خواهد شد.» وی افزود: «در مورد تنگه هرمز نیز اگر روزی ما نتوانیم از این منطقه استفاده کنیم، نخواهیم گذاشت کس دیگری نیز از آن استفاده کند.» وی ادامه داد: «در مورد کشتی‌های کویت که با پرچم امریکا حرکت بکنند، این کار ممکن است صورت بگیرد و اگر شرارتی از طرف عراق صورت نگیرد، مسئله‌ای پیش نخواهد آورد. این کار فقط

به‌عنوان کاری زشت آبروی کویت را می‌برد و ما از این کار کویت عصبانی هستیم ولی اگر عراق شرارت بکند، کارهای مقابله به مثل هم انجام می‌شود. حالا فرقی نمی‌کند که پرچم چه کشوری بالای کشتی باشد.»

هاشمی رفسنجانی دربارة موضع ایران در برابر حمایت امریکا و سایر قدرت‌ها از کشتی‌های کویتی در خلیج‌فارس گفت: «البته اینکه کشتی‌ها با پرچم امریکا به منطقه بیایند و ما آنها را هدف قرار دهیم، مسئله نیست، مثل سایر کشتی‌های امریکا که از قبل در منطقه حضور داشتند. البته ما اصولاً موردی را نپذیرفتیم که به کشتی‌ای حمله کرده باشیم. اگر عراق به کشتی‌ها در خلیج‌فارس حمله کند، باید یک کشتی از حامیان عراق زده شود و اگر روزی امریکا هم کشتی‌هایش با پرچم خودش به بنادر کویت بیایند و کشتی ما در آن روز هدف قرار گیرد، ممکن است کشتی امریکایی هم هدف قرار گیرد.» هاشمی رفسنجانی همچنین تأکید کرد که ایران با مسئله درخواست کویت از امریکا همچنان مبارزه سیاسی خواهد کرد.

وی دربارة احتمال عدم همکاری سایر کشورهای غربی با امریکا گفت: «بسیار بعید است که کشورهای دیگر با امریکا در منطقه هماهنگی داشته باشند و خود را به مسائل خلیج‌فارس آلوده کنند. به تازگی فرانسه به شدت با این کار مخالفت کرده است. آلمان و ژاپن هم از طریق قانون اساسی‌شان ممنوع از این نوع دخالت‌ها هستند. انگلیس و دیگران هم بعید است که خود را آلوده کنند ولی ما فرض را بر این گذاشته‌ایم که اینها با کمک امریکا وارد ماجرا بشوند و برای آن آمادگی داریم و از این بابت نگرانی نداریم.»

وی همچنین در پاسخ به نشریة "کیهان عربی" گفت: «تدارک نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس بسیار دشوار است. اگر بخواهند از پایگاه‌های جنوب خلیج‌فارس استفاده کنند، این کشورها موافق نیستند چون در بُرد آتش موشک‌های ما قرار دارند و این فایده‌ای برای آنها ندارد. ناو هواپیمابر هم نمی‌تواند وارد خلیج‌فارس شود چون در برد توپ و موشک و قایق‌های ما قرار می‌گیرند. از مناطق دورتر هم ناوگان هوایی نمی‌تواند به‌طور مؤثر از کشتی‌ها پشتیبانی کند، چون باید بیش از هزار کیلومتر پرواز کند. اصولاً به‌نظر ما کار نظامی در خلیج‌فارس از راه دور دشوار است مگر اینکه امریکا کشورهای جنوبی خلیج‌فارس را اشغال نظامی بکند که باز هم مشکل خواهد داشت. به هرحال ما در این مورد نگران نیستیم.»

در ادامه این گفت‌وگوی مطبوعاتی یکی از خبرنگاران از هاشمی رفسنجانی پرسید: «اخیراً امیر کشور امارات متحده عربی اعلام کرده که کویت بدون مشورت با اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس، از امریکا و شوروی برای حمایت از کشتی‌های نفت‌کش خودش دعوت به عمل آورد. آیا به نظر جناب‌عالی این حرکت می‌تواند نشانه وجود یکی از موارد اختلافات و تشتت آرا در شورای همکاری خلیج‌فارس باشد؟» هاشمی رفسنجانی پاسخ داد: «همین طور است. برای ما مسلم است که اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس راضی به این عمل کویت نبوده‌اند. اعتراض دارند زیرا او تک‌روی کرده و موارد دیگری هم هست که اینها با هم اختلاف‌نظر دارند.»

یک خبرنگار ژاپنی نیز از هاشمی رفسنجانی پرسید: «به‌نقل از "برژینسکی" گفته شده است که احتمال دخالت ایران و یا شوروی در سیستم رادار هواپیمایی عراقی به‌صورت الکترونیکی در حمله به ناو امریکایی استارک وجود دارد. این خبر تا چه حد صحّت دارد؟» وی پاسخ داد: «شوروی را نمی‌دانم آیا مؤثر بوده یا نه، اما من گفتم که مأمورین ما یک تدبیری اندیشیدند که توطئه مشترکی که بین عراق و امریکا و عربستان علیه کشتی‌های ما بود، دچار مشکل شد و ناو استارک هدف موشک عراق قرار گرفت. منتهی این سرّ نظامی دارد که من نمی‌توانم فاش کنم. گفتم اگر یک روزی دادگاه صالحی برای رسیدگی تشکیل شود، ما نشان خواهیم داد که امریکایی‌ها خودشان مقصرند.»

از آقای هاشمی سؤال شد، اخیراً امریکا اعلام کرده است که برای آتش‌بس بین ایران و عراق، نیروهای امریکایی مانند حائل بین دو کشور قرار خواهند گرفت و با توافق‌هایی که بین اعراب منطقه و حزب بعث انجام شده است مناطق اشغالی در دست ایران خواهد ماند تا تکلیف روشن شود، موضع ایران چیست؟ هاشمی رفسنجانی پاسخ داد: «من که چنین ادعایی را ندیدم که کسی اعلام کرده باشد. فقط یک حرفی زدند، پیشنهادهایی دادند و یکی از طرح‌های آنان این بوده که وقتی تصمیم گرفتند آتش‌بس اجباری باشد، نیروهایی بیایند حائل باشند. خوب این یک حرف تقریباً ابلهانه‌ای است که مطرح می‌شود؛ چون با 1200 کیلومتر مرز مگر می‌شود این مقدار نیرو مستقر کرد. بیش از 30، 40 لشکر مجهز باید مستقر بشود و چنین چیزی

امکان‌پذیر نیست و اصلاً عملی نیست.» وی افزود: «شورای امنیت باید اول متجاوز را که از نظر همه روشن است که صدام و حزب بعث عراق می‌باشد، معرفی بکند. وقتی این شرط قبول شد، راه برای حل قضیه باز می‌شود. ما بارها گفته‌ایم اگر دادگاهی بر اساس آغازگر جنگ بودن عراق، تشکیل شود و دادگاه مورد قبول ما باشد و خواست‌های ما را تأمین بکند، اگر شورای امنیت از این راه پیش بیاید، مسئله حل می‌شود. اما اگر همان حرف‌های قبلی باشد، به نتیجه‌ای نخواهد رسید. ... قدرت‌ها هم مخالف تمام شدن جنگ هستند. اگر آنها به عراق اسلحه ندهند، جنگ، عادلانه تمام می‌شود. اینکه می‌گویند به هر دو طرف اسلحه ندهند، صحیح نیست. چه کسی به ما اسلحه می‌دهد؟ ما خودمان اسلحه خود را تأمین می‌کنیم این عراق است که به اسلحة آنها وابسته است.»

رئیس مجلس شورای اسلامی ایران درباره همکاری ایران با کردهای معارض عراق گفت: «میزان این کمک‌ها مشخص نیست. ما هر مقداری که نیروهای مردمی عراق آمادة جنگیدن باشند، به آنها امکانات خواهیم داد و قرارگاه رمضان نیز برای مسائل داخل عراق تأسیس شده است.» وی افزود: «هرجا که نیروهای رزمنده در داخل خاک عراق باشند، نیازهای آنها را تأمین خواهیم کرد و در ایران نیز مراکزی تهیه شده که به مجروحان آنها و به کارهای پشت جبهة آنها رسیدگی می‌شود. سایر مناطق هم به هر اندازه بخواهند علیه رژیم عراق بجنگند و ما به آنها دست‌رسی داشته باشیم، کمک خواهیم کرد.» حجت‌الاسلام هاشمی تأکید کرد: «به اعتقاد ما، نتیجه اساسی را در جنگ این‌طور باید گرفت که مردم عراق را در مبارزاتشان مورد حمایت قرار دهیم.»

هاشمی رفسنجانی در پاسخ به خبرنگار روزنامة "رسالت" دربارة هماهنگی شورای نگهبان و مجلس در تصویب قوانین گفت: «مجلس با شورای نگهبان هماهنگی دارد و این حق شورای نگهبان است که در مسائل مختلف از دیدگاه اسلامی و قانون اساسی نظر بدهد. البته گاهی اختلاف دیدگاهی در مسائل اقتصادی و قضایی ممکن است وجود داشته باشد.» رئیس مجلس درباره جلسه اخیر رؤسای سه قوه اظهار کرد: «جلسه اخیر مؤثر بود چرا که لازم است برای نزدیک کردن پیشنهادات و ضرورت‌های کشور، با شورای نگهبان بیشتر نزدیک باشیم تا آنها هم مثل دولت بیشتر در جریان امور کشور قرار بگیرند.»

هاشمی رفسنجانی در ادامه این گفت‌وگوی مطبوعاتی در پاسخ به پرسش خبرنگار نشریه "هدف" دربارة تأثیر انحلال حزب جمهوری اسلامی در انتخابات آینده مجلس گفت: «این مسئله در انتخابات بی‌تأثیر نیست. چنانچه [این] حزب در انتخابات گذشته - غیر از انتخابات آخری - تقریباً فعال‌ترین عنصر انتخابات بود.» وی افزود: «در انتخابات گذشته، حضرت امام دستور دادند از حوزه‌ای برای حوزة دیگر نماینده تحمیل نشود تا مردم برای انتخابات آزاد باشند. اگر حزب تعطیل نشده بود، این‌بار هم کاندیدا داشت، اما افرادی که با حزب فعالیت می‌کردند، می‌توانند در انتخابات شرکت کنند ولی امکانات حزب دیگر وجود ندارد.»⁽¹⁾

1 22

مشاور عالی ریاست‌جمهوری، "مصطفی میرسلیم"، برای گفت‌وگو دربارة اوضاع منطقه، امروز به پاکستان سفر کرد. وی در دیدار با "محمد ضیاءالحق"، رئیس‌جمهور پاکستان و همچنین وزیر امورخارجه این کشور درباره لزوم برقراری امنیت در خلیج‌فارس گفت: «با توجه به اینکه افزایش تشنج و بحران در خلیج‌فارس باعث پیچیده‌تر شدن و طولانی‌تر شدن جنگ خواهد گردید و خطر گسترش آن به کشورهای منطقه را نیز به دنبال خواهد داشت، لذا تشنج‌زدایی و مقابله با بحران در خلیج‌فارس گامی در جهت محدود ساختن جنگ و خاتمه آن است. بر این اساس جمهوری اسلامی ایران تلاش‌های سیاسی خود را جهت نیل به راه حلی که متضمن عدم حمله به کشتی‌ها و نفت‌کش‌ها در خلیج‌فارس و خروج ابرقدرت‌ها باشد، شدت خواهد بخشید.»⁽¹⁾در این دیدار ضیاء‌الحق نیز ضمن تقدیر از سیاست ایران در کاهش دادن بحران منطقه گفت: «اقدامات جمهوری اسلامی ایران بیانگر این واقعیت است که ایران خواهان کاهش تشنج در منطقه خلیج‌فارس در چارچوب پیشنهادهای دبیرکل سازمان ملل متحد می‌باشد.»⁽²⁾وزیر امورخارجه پاکستان نیز در ملاقات با میرسلیم گفت: «پاکستان مایل نیست شورای امنیت بدون توجه به منافع جمهوری اسلامی ایران اقدام به تصمیم‌گیری نماید.»⁽³⁾

2 23

نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد، در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان ضمن رد ادعای بدرفتاری ایران با اسیران عراقی و هشدار دربارة رفتار وحشیانه با اسیران ایرانی در عراق، آماری از وضعیت آزادی اسیران معلول ارائه داده است. متن نامه چنین است:

«بنابه اطلاع دولت متبوعم و پیرو نامه سراسر لجاجت نمایندگی دائمی عراق که طی سند S/18871 منتشر شد، احتراماً توجه شما را به حقایق ذیل جلب می‌نمایم که قبلاً نیز برای مقامات مربوطه در جامعه بین‌المللی روشن شده است.

در بررسی یافته‌های نمایندگان کمیته بین‌المللی صلیب سرخ که نتیجه‌گیری کرده بودند که رفتار و شرایط زندگی اسیران عراقی جنگ در جمهوری اسلامی ایران رضایت‌بخش بوده است، به‌وضوح نشان‌دهنده ماهیت کذب ادعاهای بی‌اساس رژیم عراق می‌باشد. این گزارش‌ها که اساس آن بر مشاهدات شخصی و نه ادعاهای صرف است، توسط حکام عراق با متحدان تروریست خود جعل شده است که می‌تواند توسط جناب‌عالی و سایر مجامع بین‌المللی مربوطه و جمعیت‌های علاقه‌مند مورد مشورت قرار گیرد تا از سو‌ءاستفاده عراق از دستگاه سازمان ملل جهت پخش این قبیل شایعات بی‌اساس جلوگیری کند. از سوی دیگر، با نظر اجمالی به گزارش‌های کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و با توجه به وخامت شرایط اسیران جنگی ایران در عراق و رفتار ضدانسانی و وحشیانه که زندان‌بانان علیه آنها مرتکب می‌شوند، به‌وضوح نشان‌دهنده نیات شیطانی رژیم عراق در ایجاد شایعات بی‌اساس می‌باشدکه طی سند S/18871 منتشر شد.

تصویر

تصویر

جمهوری اسلامی ایران از مقامات مطلع بین‌المللی به‌ویژه کمیته بین‌المللی صلیب سرخ که شرایط رضایت‌بخش اسیران عراقی جنگ را گزارش کرده است، انتظار دارد شرایط وحشتناک اسیران ایرانی را به خاطر جلوگیری از سوء‌استفاده سیاسی بیشتر در مورد این امور بشردوستانه، منتشر سازند.

جمهوری اسلامی ایران در بیست و پنجمین جلسه سالیانه جمعیت‌های صلیب سرخ و هلال احمر که در پاییز 1986 در ژنو تشکیل گردید، چند پیشنهاد سیاسی مطابق با کنوانسیون سوم ژنو جهت مبادله اسیران جنگی ارائه کرد که تماماً توسط رژیم عراق رد گردید.

به‌علاوه، علی‌رغم اعلام کمیته بین‌المللی صلیب سرخ و مقامات عراقی، رژیم عراق طی سال گذشته کوتاهی کرده است که 20 معلول و نیز اسیران ایرانی به‌شدت بیمار را آزاد کند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران به‌طور یک جانبه در طی همین دوره صدها اسیر عراقی معلول جنگ را بر طبق اصول انسانی و اسلامی حتی قبل از پیشنهاد کمیته بین‌المللی صلیب سرخ آزاد کرده است. به‌علاوه جمهوری اسلامی ایران حدود 600 اسیر عراقی را آزاد کرده، در حالی که رژیم عراق 613 شهروند ایران را که 410 نفر از آنها غیرنظامی و تحت بازداشت به‌طور غیرقانونی و مغایر با اصول جهانی شناخته شده جنگ می‌باشند، آزاد کرده است. بنابراین در پاسخ به آزادی 600 اسیر عراقی جنگ، رژیم عراق در واقع تنها 203 اسیر ایرانی را آزاد کرده است.

جمهوری اسلامی ایران در حالی که انتظار خود را تکرار می‌کند، به مجامع بین‌المللی به‌ویژه صلیب سرخ اطلاع داده که آنها براساس یافته‌های خود در مورد ادعاهای عراق، موضع خود را رسماً بیان کنند و ایران آمادگی دارد جهت تحقیق در مورد شرایط اسیران جنگی در دو کشور در چارچوبی مشابه با ابتکار 1985 دبیرکل، همکاری کامل نماید.

محمدجواد ظریف - کاردار موقت هیئت نمایندگی دائمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل»⁽¹⁾

1 24

در پی نشست اخیر اعضای شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطعنامه‌ای درباره پایان دادن به جنگ ایران و عراق، اخبار منتشر شده حاکی از آن است که اقدامات انجام گرفته با پیشرفت مثبتی همراه بوده است. "چارلز ردمن"، سخن‌گوی وزارت خارجه امریکا در این‌باره گفت: «پیشرفت مهمی تا این تاریخ در مورد عناصر یک قطعنامه صورت گرفته است.» "ردمن" گزارش روزنامه امریکایی "نیویورک تایمز" را که نوشته است:" این تلاش به بن‌بست رسیده است" تا حدودی نادرست خواند ولی گفت که هنوز کار زیادی باید انجام شود. وی افزود: «اما ما مطمئن هستیم که شورای امنیت کمک مهمی به پایان دادن این مناقشه خطرناک خواهد کرد.» "ردمن" از بیان جزئیات قطعنامه پیشنهادی خودداری کرد و تنها گفت: «چنین قطعنامه‌ای باید خواستار پایان

جنگ از طریق مذاکره باشد و تدابیر مجبور کننده را در مورد هر طرف که به این فرمول گردن ننهد اعمال کند.»⁽¹⁾

خبرگزاری رویتر نیز از قول منبعی آگاه در سازمان ملل درباره روند اجرایی تصویب این قطعنامه گزارش داد: «پنج عضو دائمی شورای امنیت در مورد چند نکته در طرح متوقف ساختن جنگ ایران و عراق به توافق رسیده‌اند که نسبت به هر دو طرف جنگ عادلانه محسوب می‌شود. این مقام گزارشی دایر بر اینکه این کوشش که چندین هفته جریان داشته، به بن‌بست رسیده است را تکذیب کرد، اما تأکید کرد پیش از طرح هر نوع قطعنامه‌ای در این شورا کارهای ضروری بیشتری باید انجام داد.» رویتر در گزارش خود می‌افزاید: «نمایندگان درگیر در این مذاکرات فشرده که گفته شده در یک روند بدون توقف جریان دارد، از کشورهای امریکا، شوروی، انگلیس، فرانسه و چین هستند. هر یک از این کشورها در شورای (پانزده نفرة) امنیت دارای حق وتو هستند بنابراین هرگونه کوشش برای تحقق آتش‌بس در جنگ که حدود هفت سال ادامه دارد، به توافق نظر این پنج کشور بستگی دارد. در حالی که این گروه توافق کرده‌اند تا حصول توافق نهایی، جزئیات طرح مورد بررسی اعلام نشود، یک مطلب انتشار یافته در رابطه با این مذاکرات، پیشنهادات مطروحه در این جلسه را به‌عنوان "شدیداللحن‌ترین موضع‌گیری‌ها از آغاز جنگ 1980-1359-" توصیف کرده است. در عین‌حال یک منبع آشنا به متن مسائل مورد بررسی گفت: مطلب یاد شده اغراق‌آمیز است. این منبع گفت: هرگونه پیش‌نویس قطعنامه‌ای باید از نظر جمله‌بندی با دقت تهیه شود به‌طوری که نسبت به دو طرف عادلانه باشد و از زمان ابتکار طرح این قضیه توسط امریکا از ژانویه گذشته (دی/بهمن) تاکنون، این موضوع هدف شرکت کنندگان در این مذاکرات بوده است.»⁽²⁾

رادیو بی.بی.سی نیز در این زمینه گفت: «گفته می‌شود که پنج کشور عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل به توافقی نزدیک می‌شوند که می‌تواند به جنگ ایران و عراق پایان دهد. از فوریه (بهمن/اسفند) به این طرف، این پنج کشور مشغول بررسی و تهیه چنین طرحی هستند... طرح مشترک این پنج کشور ظاهراً اکنون در مرحلة پیش‌نویس قطعنامه‌ای به منظور واداشتن ایران و عراق به صلح تنظیم شده است، در واقع این تنها ایران است که برای پایان دادن به جنگ احتیاج به ترغیب دارد. از این‌رو کوشش‌ها متوجه دولت ایران است که هنوز در مورد کناره‌گیری صدام‌حسین رئیس‌جمهوری عراق پافشاری می‌کند و نیز خواستار قطعنامه‌ای برای آتش‌بس و بازگشت نیروهای دو طرف به مرزهای قبل از جنگ گشته است. تفاوت این قطعنامه با قطعنامه‌های قبل آن است که این‌بار شورای امنیت خواستار تحریم اجباری فروش اسلحه توسط همه کشورهای جهان شده است تا مانع فرستادن اسلحه به کشوری که قطعنامه را نادیده بگیرد و یا به هر دو کشور متخاصم گردد.»⁽³⁾

روزنامه ایندیپندنت نیز ضمن اعلام خبر توافق شوروی و امریکا در این‌باره به برخی مشکلات موجود در این راه از جمله متضرر شدن عراق بر اثر تحریم تسلیحاتی پیش‌بینی شده در قطعنامه اشاره کرده و نوشته است: «تفاوت (این قطعنامه با قطعنامه‌های پیشین) در این است که ایالات متحده و شوروی ظاهراً توافق کرده‌اند که قطعنامه جدید باید نه تنها خواهان پایان خصومت و خروج نیروهای دو طرف از سرزمین‌های اشغالی یکدیگر باشد، که باید در مقابل امکان بی‌اعتنایی به قطعنامه شورای امنیت، با تهدید و تحریم تسلیحاتی همراه باشد. یکی از مشکلاتی که شورای امنیت با آن روبه‌روست، آن است که

تحریم تسلیحاتی دست‌کم به عراق بیشتر از ایران صدمه می‌رساند. در مورد تحریم تسلیحاتی علیه ایران، سال‌هاست که در جریان است و وسیعاً نادیده گرفته می‌شود. در هر صورت، عراق بدون تردید با چنین قطعنامه‌ای موافقت خواهد کرد.

تهیه‌کنندگان پیش‌نویس قطعنامه امیدوارند که با آوردن ماده‌ای در قطعنامه که متضمن تحقیق درباره شناسایی طرف آغازکننده جنگ و تشکیل یک کمیسیون بین‌المللی برای تعیین میزان غرامت پرداختی دو طرف باشد، ایران به قبول این قطعنامه تشویق شود. اما قبلاً باید این کشور نسبت به قبول درخواست سازمان ملل مبنی‌بر خاتمه جنگ تشویق شود و این کار آسانی نیست. تصور آنکه نوعی تحریم تسلیحاتی رهبران ایران را ناچار به عملی طبق میل‌شان کند نیز مشکل است. تنها امیدی که باقی می‌ماند این است که همکاری‌های تازه امریکا و شوروی سرآغاز مرحله پایانی جنگ باشد. اما تصور اینکه این همکاری‌ها به نوعی آتش‌بس فوری بینجامد، بیش از حد خوش‌بینانه است.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، براساس اسناد سازمان ملل متحد، شوروی اعلام کرد که تنش در خلیج‌فارس به مرحله خطرناکی افزایش یافته است و تعداد ناوهایی که در آب‌های بین‌المللی تردد می‌کنند، افزایش زیادی یافته است. طبق این سند شوروی ایالات متحده را متهم کرده است که از اوضاع فعلی برای ایجاد برتری سیاسی و نظامی در منطقه بهره‌برداری می‌کند.⁽²⁾

1 25

خبرگزاری فرانسه از بیت‌المقدس به نقل از "ژان‌برنارد ریمون"، وزیرخارجه فرانسه موضع این کشور را در خصوص بحران خلیج‌فارس - که در یک مصاحبه مطبوعاتی اظهار شد - به این شرح اعلام کرد:

«1- عدم اسکورت کشتی‌های بازرگانی فرانسوی توسط کشتی‌های جنگی جز در موارد استثنایی.

2- هماهنگی با سیاست کشورهای ساحلی خلیج‌فارس در جهت تضمین کشتی‌رانی کشورهای منطقه در خلیج‌فارس.»

این خبرگزاری می‌افزاید در پی حادثه استارک و ابراز امیدواری دولت ریگان برای مشارکت کشورهای غربی متحد امریکا و به‌ویژه اعضای ناتو در یک فعالیت دریایی مشترک برای تضمین

آزادی و امنیت کشتی‌رانی در خلیج‌فارس، اعضای ناتو خلیج‌فارس را خارج از حوزه فعالیت پیمان قلمداد کرده و بدین ترتیب پیشنهاد امریکا را رد کردند.»⁽¹⁾

1 26

امروز، وزارت دفاع امریکا آخرین یافته‌های گروه تحقیق درباره حمله به ناو استارک را منتشرکرد. به گزارش یونایتدپرس، پنتاگون با انتشار گزارشی در این‌باره اعلام کرد: «عراقی‌ها به تیم تحقیق امریکا از بغداد به ریاست دریادار "دیوید راجرز" گفته‌اند که سیستم ناوبری خودکار "میراژ اف - 1"، ناو استارک را داخل منطقه ممنوعه جنگی ایران در خلیج‌فارس نشان داده است اما اطلاعات ضبط شده توسط یک هواپیمای رادار آواکس امریکا، ناوشکن موشک‌انداز "یو.اس.اس.کونتر" و استارک نشان می‌دهد که کشتی (استارک) 12 مایل دریایی با منطقه مزبور فاصله داشته است. عراقی‌ها به راجرز گفته‌اند، خلبان اف - 1 فکر می‌کرد که به یک کشتی ایرانی شلیک کرده است و تا روز بعد که از طریق رسانه‌های خبری فهمید آنچه را مورد حمله قرار داده استارک بوده است این موضوع را نمی‌دانست.»⁽²⁾

2 27

"شولتز"، وزیر خارجة امریکا در خلیج‌فارس یک مصاحبه مطبوعاتی در پاسخ به پرسشی دربارة احتمال افزایش نیروهای آن کشور در منطقه گفت: چنین ضرورتی وجود ندارد. آنچه که لازم است وجود یک نیروی کافی برای از بین بردن احتمال به‌کار گرفته شدن زور علیه امریکا است، چرا که وقتی دیگران بدانند در خلیج[فارس] نیرویی وجود دارد که با تهدیدها مقابله می‌کند، آگاهی از این امر یک حالت بازدارنده خواهد داشت، و امروز ما به چنین حضوری در آن منطقه نیاز داریم.⁽³⁾

در این حال یکی از سخن‌گویان پنتاگون از تقویت ناوگان امریکا در منطقه سخن گفت. روزنامه نیویورک تایمز به نقل از این مقام امریکایی نوشت: «در حال حاضر "فاکس" بزرگ‌ترین کشتی امریکایی در خلیج‌فارس است. همچنین پنج ناوشکن امریکایی و ناوچه موشک‌انداز دیگر نیز در آنجا حضور دارند. به‌علاوه، امریکا تصمیم دارد طی چند هفته آینده تعداد دو یا سه فروند ناوچه موشک‌انداز دیگر، همچنین یک رزم‌ناو سنگین با یک سیستم دفاع هوایی به این نیروها اضافه کند. بنابر طرح‌های پنتاگون، یک نیروی عمده دریایی امریکا به رهبری یک ناو هواپیما‌بر هم‌زمان در دریای عرب حضور خواهد داشت.»⁽⁴⁾

3 28

روزنامه نیویورک تایمز دربارة تجهیزات نیروی دریایی سپاه پاسداران و کیفیت به‌کارگیری آنها نوشته است: «مقامات ایرانی حدود 40 فروند کشتی توپدار سریع‌السیر در

اختیار سپاه پاسداران انقلاب گذاشته‌اند که می‌توانند برای حمله به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز و خلیج [فارس] مورد استفاده قرار گیرند. به دلیل کوچکی و قابلیت تحرک زیاد، این کشتی‌ها می‌توانند تلاش امریکا برای حفظ تردد کشتی‌های غیرنظامی در خلیج‌فارس را با مشکل جدی روبه‌رو سازند.» این روزنامه می‌افزاید: «پاسداران انقلاب حتی می‌توانند برای یک مأموریت شهادت‌طلبانه علیه نفت‌کش‌ها، این کشتی‌ها را از مواد منفجره انباشته سازند. از طرفی می‌توان بر روی این کشتی‌ها موشک‌های دریا به دریا نصب کرد که آنها را بیش از پیش وحشتناک‌تر می‌سازد.»⁽¹⁾

1 29

سناتورهای امریکایی - "جان‌گلن" و "جان وارنر" - که به منظور ترغیب کشورهای عربستان، کویت، بحرین، قطر و امارات برای استفادة هواپیماهای امریکایی از پایگاه‌های هوایی این کشورها و تبادل نظر در این‌باره به منطقه سفر کرده بودند، در پایان مأموریت خود، امارات متحده را ترک کردند. به گزارش یونایتدپرس این دو سناتور امریکایی پیش از عزیمت به واشنگتن با "شیخ‌زاید بن‌سلطان آل‌نهیان"، رئیس امارات متحده عربی ملاقات کردند. در این دیدار رئیس دولت امارات متحده عربی تأکید کرد: «ادامه جنگ عراق و ایران یک عامل خطرناک برای امنیت و آرامش جهان می‌باشد.» وی خواستار تشریک مساعی برای پایان دادن به این جنگ ویرانگر منافع دو ملت عراق و ایران شد. وی منطقه خلیج‌فارس را منطقه‌ای استراتژیک و حساس خواند و گفت که امنیت و آرامش این منطقه دو عنصر اساسی برای برقراری صلح هستند و تمام کشورهای جهان باید برای حفظ آرامش در این منطقه با یکدیگر همکاری کنند، و آزادی کشتی‌رانی نیز جزو امنیت جهانی به شمارمی‌رود.⁽²⁾

2 30

روزنامه کویتی "القبس" دربارة تلاش سوریه برای رفع اختلاف میان ایران و شوروی نوشته است: «سوریه تلاش‌های گسترده و محرمانه‌ای به منظور کاهش سطح تشنج میان ایران و شوروی و جلوگیری از وقوع یک برخورد نظامی میان دو کشور در آب‌های خلیج‌فارس به عمل می‌آورد.»

"القبس" بدون اشاره به جزئیات این خبر می‌افزاید: «حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه در سفر اخیرش به شوروی با اشاره به لزوم باز بودن کانال‌های گفت‌وگو و ارتباط با ایران، تأکید کرده است که نباید گذاشت ایران مجدداً در دامن امریکا سقوط کند.» این روزنامه ادامه می‌دهد: «اسد در گفت‌وگو با مقامات شوروی گفته است که قرار دادن ایران در انزوای سیاسی کامل، به پایان دادن جنگ خلیج‌فارس کمک نخواهد کرد بلکه اوضاع منطقه را متشنج‌تر خواهد ساخت.»⁽¹⁾

1 31

پلیس فرانسه 57 تن از اتباع ایرانی، لبنانی، مراکشی و الجزایری را به اتهام نگه‌داری اسلحه و جعل مدارک دستگیر کرد. بیشتر این دستگیری‌ها در شهرهای پاریس، لیون، مارسی و تولوز انجام شد. وزارت کشور فرانسه با صدور اطلاعیه‌ای اعلام کرد، دستگیری این 57 تن در راستای تحقیقات پلیس و کشف مواد منفجره در جنگل "فونتن بلو" در هفت کیلومتری جنوب پاریس و در رابطه با تهدیدهای تازة "کمیته همبستگی با زندانیان سیاسی عرب خاورمیانه" - که خواستار آزادی سه زندانی در فرانسه شده بودند - انجام گرفته است. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی در بین دستگیر شدگان دست کم شش مرد و دو زن ایرانی وجود دارند.⁽²⁾

2 32

روزنامه "هرالدتریبیون" در مقاله‌ای به بررسی رفتارهای سیاسی ایران و عراق در گذشته و تغییر این رفتارها پس از انقلاب اسلامی پرداخته و به تقابل فرهنگ انقلاب اسلامی و امریکا اشاره کرده است. همچنین در این مقاله به رویکرد عراق از سیاست رادیکالی به غرب‌گرایی پس از انقلاب اسلامی و هم‌سویی سیاست‌های دو کشور عراق و امریکا توجه شده است: «در عراق زمانی رژیمی روی کار بود که خود را انقلابی می‌خواند و از امریکا به‌عنوان یک دشمن یاد می‌کرد. بغداد در آن زمان می‌خواست رهبری جهان عرب را به‌دست گیرد و پیش‌قراول جنگ با اسرائیل و درگیری با امریکا شود. اما امروز به نظر می‌رسد که سران بغداد منافع و سیاست‌های هم‌سو و هم جریان با غرب پیدا کرده‌اند. و اما در ایران همه‌چیز تغییر یافته است؛ روابط هفتادساله ایران و امریکا اینک به‌پایان رسیده و آیت‌الله خمینی فرهنگ امریکایی را تنها مانع موجود بر سر راه تشکیل یک جامعه اسلامی می‌داند. آیت‌الله خمینی از فرهنگ امریکایی نفرت دارد و به هرکس که با امریکا رابطه داشته باشد نظر خوشی ندارد.» هرالدتریبیون می‌افزاید: «ایران امروز منافع امریکا را در سراسر خاورمیانه مورد تهدید قرار داده و توازن موجود بین اعراب و اسرائیل را بر هم زده است. اینک امریکا منافع خود را در بغداد جست‌وجو می‌کند.» این روزنامه در ادامه می‌نویسد: «عراق جنگ را آغاز کرده و از سلاح شیمیایی علیه ایران

استفاده کرده است. در سال 1980 -1359- هنگامی که عراق جنگ را آغاز کرد، سیاست واشنگتن با سال 1982 -1361 - 1360- تفاوت داشت. زیرا در سال 1982 عراق در موضع دفاعی قرار گرفته بود و امریکا به طرف‌داری از بغداد برخاست. امروز همه می‌دانند که عراق در حال باختن جنگ است و هیچ امیدی به پیروزی ندارد و امریکا می‌کوشد به عراق اطمینان دهد که بتواند در برابر ایران روی پای خود بایستد.»⁽¹⁾

روزنامه ژاپنی "آساهی شیمبون" نیز در سرمقاله خود دربارة احتمال تأثیر فشارهای سیاسی بر معادلات جنگ ایران و عراق نوشته است: «اگر ابرقدرت‌ها همانند عراق امیدوار هستند که حضور نظامی آنها در خلیج‌فارس، ایران را به پذیرش مذاکرات صلح مجبور نماید، بیش از اندازه خوش‌بین هستند؛ چرا که حرکت‌های اخیر امریکا و شوروی به مراتب امکان بالاگیری جنگ در منطقه را افزایش می‌دهد. تا آنکه به قبول صلح توسط ایران منتهی شود.» این روزنامه می‌افزاید: «ایران قصد دارد که نسبت به تقویت حضور نظامی و یا دخالت امریکا و یا هر قدرت متخاصم دیگری در خلیج[فارس] شدیداً واکنش نشان دهد.»⁽²⁾

روزشمار جنگ پنج‌شنبه / 14 خرداد 1366/ 7 شوال 1407 / 4 ژوئن 1987

1 33

در پی عملیات روز گذشته تیپ40 سراب (عملیات نصر2) و تصرف سه ارتفاع در منطقه میمک، امروز نیروهای عراقی برای بازپس‌گیری این ارتفاعات اقدام کردند که پاتک سنگین آنها سرکوب شد. به گزارش واحد مرکزی خبر، در ساعت 4:15 بامداد ارتش عراق برای بازپس‌گیری مناطق آزاد شده، با جمع‌آوری باقی‌مانده گردان‌های شکست‌خوردة لشکر22، اقدام به پاتک کرد. این حمله در دقایق نخست عملیات با آتش سنگین و به موقع نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران ناکام ماند و نیروهای دشمن با دادن تلفات مجبور به عقب‌نشینی از منطقه عملیاتی شدند.

بنا بر این گزارش، در پاتک ناموفق دشمن بیش از 250 تن از نیروهای عراقی کشته یا زخمی شدند و 14 دستگاه تانک و نفربر به آتش کشیده شد و 5 تن از نیروهای دشمن نیز به اسارت درآمدند.⁽¹⁾

1

تصویر

آقای هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی دربارة عملیات نصر2 در منطقه میمک، طی سخنانی گفت: «ما تشکر می‌کنیم از رزمندگان ارتش جمهوری اسلامی که عملیات بسیار خوب، سریع و قاطع و مهمی را انجام داده‌اند. منطقه‌ای که از دست ارتش عراق گرفته شد، آخرین ارتفاعات غرب میمک است که عراق را از نقطه سوق‌الجیشی به یک دشت وسیع غیرقابل دفاع عقب راند و نقطه حساس میمک را از نفوذ احتمالی عراقی‌ها حفاظت می‌کند.»⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری‌اسلامی نیز گزارش داد، روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون الجزایر امروز با انتشار خبر حمله جدید ایران اعلام کردند: «پس از چند هفته آرامش نسبی که جنگ عراق و ایران شاهد آن بود، نیروهای ایران حمله جدیدی موسوم به نصر2 را در ایالت ایلام ایران آغاز کردند که در نتیجه آن، سه ارتفاع مهم را آزاد کردند.»⁽²⁾

2 35

پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق با اجرای عملیاتی در منطقه "شیلادزه" پاسگاه‌های نظامی "گری‌باوان"، "اقامتگاه" و "شیف چنارکی" را تصرف کردند. در این عملیات، فرماندة گروهان پایگاه "شیف‌چنارکی" به نام "شابندر" به شدت مجروح شد و چهارده تن از افراد ارتش عراق نیز به هلاکت رسیدند.⁽³⁾

کیهان هوایی نیز گزارش داد: نیروهای مبارز "سازمان عمل اسلامی" عراق به چند عملیات چریکی دست زدند. به گزارش هفته‌نامه "العمل‌الاسلامی"، این نیروها با حمله به مقر حزب بعث عراق در بخش "الکمیت" استان العماره موفق شدند "عبدالکریم مرادی" یکی از مسئولان عالی‌رتبه حزب بعث در این استان و تمامی محافظان وی را به هلاکت برسانند. در این عملیات متهوّرانه، مقر حزب بعث منهدم شد و چند قبضه سلاح سبک و تجهیزات دیگر به غنیمت نیروهای مبارز درآمد. نیروهای این سازمان در عملیات دیگری با حمله به مقر حزب بعث و ساختمان سازمان امنیت در شهر "سماوه" (مرکز استان "مثنّی") موفق شدند شماری از عناصر عراقی را به هلاکت رسانده یا مجروح کنند. در بین کشته‌شدگان سروان "جواد کاظم"، یکی از مسئولان امنیتی عراق و "جاسم محمد" مسئول حزب بعث در شهر سماوه عراق به چشم می‌خورند. رژیم بعثی این دو تن را به‌دلیل کینه‌توزی شدید با مسلمانان عراق و به شهادت رساندن چند تن از مجاهدان نهضت اسلامی عراق، چندین‌بار تشویق کرده بود.⁽⁴⁾

1 36

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ادامه عملیات و بازرسی در خلیج‌فارس، یازده کشتی تجاری و نفت‌کش خارجی را شناسایی و بازرسی کرد ولی در هیچ‌یک از آنها کالایی که به مقصد عراق بارگیری شده باشد، مشاهده نشد. ⁽¹⁾

2 37

دربارة موضع ایران در قبال بحران خلیج‌فارس رئیس‌جمهوری اسلامی ایران در چهارمین کنگره بزرگداشت قیام پانزده خرداد درباره تأثیر معکوس دخالت قدرت‌های بزرگ در خلیج‌فارس گفت: «هرگونه حرکتی از سوی امریکا و یا هر قدرت دیگری در خلیج‌فارس به معنای تهدید منافع غرب است و اگر قدرت‌های بزرگ بخواهند خشونت کنند و جنگ ناخواسته‌ای را به راه بیندازند، آتش آن آن‌چنان برافروخته خواهد شد که تمام منافع ابرقدرت‌ها را در این منطقه ذوب می‌کند.»

آیت‌الله خامنه‌ای افزود: «راه‌حل بحرانی که در منطقه بروز کرده است، در خروج قدرت‌های بزرگ و واگذاری حفظ امنیت به کشورهای منطقه خلاصه می‌شود.»⁽²⁾

3 38

وزیرخارجه یونان (کارلوس پاپولیاس) امروز در تهران با آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی و نخست‌وزیر به طور جداگانه به مذاکره پرداخت. وی در دیدار با رئیس‌جمهور دربارة استفادة عراق از سلاح شیمیایی گفت: «ما بمباران مناطق مسکونی و حمله به مردم بی‌دفاع و بمباران شیمیایی را محکوم می‌کنیم. به نظر ما استفاده از سلاح شیمیایی عملی غیرانسانی و وحشیانه است و باید جلوِ کاربرد آن گرفته شود.»

وی افزود: «در مورد خلیج‌فارس نیز ابرقدرت‌ها می‌خواهند از اوضاع به نفع خودشان استفاده کنند و این فاجعه‌ای برای صلح جهانی خواهد بود و حضور ابرقدرت‌ها و ناوگان‌هایشان هیچ کمکی به حل مسائل منطقه ننموده و وضع را متشنج خواهد کرد.»⁽¹⁾

آیت‌الله خامنه‌ای نیز دربارة عدم مداخله سایر کشورهای منطقه در جنگ ایران و عراق اظهار کرد: «عراق اصرار دارد که با وارد کردن کشورهای خلیج‌فارس و بعضی از کشورهای دیگر به منطقه، جنگ را بین‌المللی کند و ما به شدت از این پرهیز می‌کنیم و به کشورهای همسایه در خلیج‌فارس و کشورهای دیگر توصیه کرده‌ایم که به این بازی خطرناک تن ندهند.⁽²⁾

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی نیز در دیدار با وزیرخارجه یونان، توجیه امریکا برای اعزام نیرو به این منطقه را رد کرد و گفت: «امریکا شش درصد نفت خود را از این منطقه می‌برد و اینجا را به‌عنوان منطقه حیاتی می‌خواهد برای خود حفظ کند ولی می‌خواهد ما را که صددرصد منافع‌مان اینجاست و صاحب خانه هستیم از حقوق‌مان محروم سازد.»⁽³⁾

آقای میرحسین موسوی، نخست‌وزیر نیز در دیدار با این مقام یونانی، با اشاره به اینکه در چند هفته اخیر بر اثر قطع حملات عراق به کشتی‌های ایران، حادثه‌ای در خلیج‌فارس روی نداده است، اظهار داشت: «بحران از جانب عراق به خلیج‌فارس تحمیل شده است. ما حامی امنیت خطوط کشتی‌رانی در این منطقه هستیم ولی اجازه نخواهیم داد از خلیج‌فارس به‌عنوان اسلحه‌ای علیه ما استفاده شود.»⁽⁴⁾

1 39

نمایندگان ایران و عراق در سازمان ملل امروز (14/3/1366) در دو نامه به دبیرکل این سازمان، خبر از حمله به نقاط غیرنظامی دادند.

محمدجواد ظریف کاردار موقت هیئت نمایندگی ایران در نامه خود آورده است که در حملة هوایی عراق به روستای شلماشِ آذربایجان غربی در ساعت 4 روز اول ژوئن 1987 (11 خرداد 1366) دو غیرنظامی شهید و 4 تن دیگر به شدت مجروح شدند.⁽⁵⁾

عصمت کتانی نماینده دائمی عراق نیز در نامة خود آورده است که نیروهای ایران در غروب 2 ژوئن 1987 (12 خرداد 1366) ناحیه القرنه (در استان بصره) را با توپخانه گلول-ه‌باران کردند که خساراتی به اموال و خانه‌های غیرنظامیان وارد شد.⁽⁶⁾

2 40

آقای خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ دربارة تناقض و عملکرد دولت کویت اعلام کرد: «ادعای کویت در مورد بی‌طرفی در جنگ تحمیلی تمسخرآمیز است و افکار عمومی منصف جهانی هرگز این ادعا را باور نخواهند کرد.» وی که با خبرگزاری جمهوری‌اسلامی گفت‌وگو می‌کرد، اظهار کرد: «اینک بر همه جهانیان آشکار است که حکام کویت شریک رژیم عراق در جنگ تحمیلی هستند. شیخ‌نشین کویت تا آنجا که

توانسته امکانات در اختیار رژیم جنگ‌افروز عراق گذاشته است. اینک خطوط ارتباطی هوایی و دلارهای نفتی کویت در خدمت بغداد است با وجود این، ادعای بی‌طرفی حکام کویت واقعاً جای استهزا دارد.»

وی واکنش حکام کویت به اعلام خبر جاسوسی قایق‌های این کشور برای عراق را غیراخلاقی خواند و افزود: «در حالی که فعالیت‌های کویت به نفع عراق، به ویژه در هفته‌های اخیر افزایش یافته است هیچ‌گونه جای تردید در همکاری کویت با رژیم عراق باقی نمی‌ماند.»⁽¹⁾

1 41

در پی ایجاد بحران در روابط ایران و انگلیس، امروز به دستور وزیر امورخارجه انگلیس، کنسول‌گری ایران در شهر "منچستر" تعطیل گردید و پنج دیپلمات ایرانی شاغل در آن کنسول‌گری اخراج شدند . به گزارش بی.بی.سی، وزیرخارجه بریتانیا علت دستور تعطیل شدن سرکنسول‌گری ایران در منچستر را انتظار یک هفته‌ای دولت بریتانیا برای دریافت توضیحات و پوزش‌خواهی دولت ایران در رابطه با بازداشت و بدرفتاری شدید با یک دیپلمات بریتانیایی در تهران خواند و اعلام کرد چون دولت ایران واکنش لازم را از خود نشان نداد دولت بریتانیا این تصمیم جدی ولی محدود را اتخاذ کرد.⁽²⁾

دکتر ولایتی وزیر امورخارجه کشورمان در گفت‌وگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی دربارة روابط ایران و انگلیس پس از بازداشت و ضرب و شتم وابسته سیاسی کنسول‌گری ایران در منچستر و مسائل مربوط به بازداشت "چاپلین"، کارمند دفتر حفاظت منافع انگلیس در تهران گفت: «جار و جنجال‌های تبلیغاتی که به‌دنبال اتهامات واهی و بی‌پایه دولت انگلیس به یک دیپلمات جمهوری اسلامی ایران در منچستر ایجاد شده است، نشان می‌دهد که انگلیسی‌ها تصور می‌کنند هنوز هم خورشید امپراتوری انگلیس غروب نمی‌کند.»

وی افزود: «تاکنون دولت انگلیس در مورد بازداشت بدون دلیل دیپلمات ایرانی که برخلاف همة موازین دیپلماتیک و اصول انسانی مورد ضرب و شتم و شکنجه قرار گرفته، توضیح قانع‌کننده‌ای ارائه نداده است و جمهوری اسلامی ایران نمی‌تواند چنین اهانتی را تحمل نماید. برداشت ما از این‌گونه هیاهوها این است که انگلیس می‌خواهد پوششی برای رفتار زننده و غیرانسانی پلیس خود که نشان دهندة تشتت در تصمیم‌گیری و عدم امنیت دیپلماتیک در آن کشور است، به وجود آورد و لذا رفتاری را که می‌بایست با عذر‌خواهی از جانب آنان و قول عدم تکرار آن در آینده همراه باشد، با مسئله بازداشت کارمند خود در تهران مرتبط ساخته است.»⁽³⁾

1 42

دربارة اقدامات شورای امنیت سازمان ملل و امریکا در تصویب قطعنامه‌ای برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق و مشکلاتی که در این زمینه وجود دارد، رادیو اسرائیل گزارش داد: «سخن‌گوی وزارت خارجة امریکا گفت: در تلاش‌های شورای امنیت سازمان ملل به‌منظور پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق پیشرفت محسوسی حاصل گردید ولی هنوز راه درازی در پیش است. با این همه وی تأکید کرد که گزارش‌های اخیر روزنامه‌ها در این باره دقیق نمی‌باشد، در حالی‌که نیویورک تایمز امروز می‌نویسد که پنج‌کشور عضو دائمی شورای امنیت پیرامون طرح ایالات متحده دائر بر اینکه صدور اسلحه به هر دو کشور ایران و عراق ممنوع گردد به توافق نرسیده‌اند، سخن‌گوی امریکایی با تکذیب این خبر گفت: تلاش برای پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق ادامه دارد.» رادیو اسرائیل می‌افزاید: «آقای "جورج شولتز" وزیرخارجه ایالات متحده امروز گفت: دولت امریکا در کنفرانس عالی ونیز پیشنهاد خواهد کرد در صورتی که ایران یا عراق پیشنهاد برقراری آتش‌بس و بازگشت به مرزهای بین‌المللی را رد کند، مورد تحریم و مجازات قرار گیرد. وی افزود: ایالات متحده در تلاش‌های خود در چارچوب سازمان ملل برای نیل به این هدف، دستاورد چندانی نداشته است. منابع آگاه در نیویورک گفتند پنج کشور عضو دائمی شورای امنیت موافقت کرده‌اند که در مرحله اوّل، ایران و عراق را به برقراری آتش‌بس دعوت کنند و اگر یکی از آنها این دعوت را نپذیرد مورد مجازات قرار گیرد.»⁽¹⁾

رادیو کویت نیز در این زمینه گفت: «امریکا می‌گوید این کشور در تلاشش برای متقاعد کردن شورای امنیت جهت موافقت با طرحی به منظور خاتمه دادن به جنگ عراق و ایران به پیشرفت‌های بزرگی دست یافته است.»⁽²⁾

"شاذلی قلیبی" دبیرکل جامعه عرب نیز ضمن تمجید از امریکا به دلیل تقویت حضور نظامی این کشور در خلیج‌فارس، دربارة توافق دو قدرت بزرگ برای تصویب قطعنامه گفت: «امیدوارم که این نخستین قدم در راه رسیدن به توافقی توسط نیروهای هر دو قدرت جهانی برای پایان بخشیدن به جنگ ایران و عراق باشد.» او گفت: «دوستان امریکایی ما فهمیده‌اند که وضعیت تا چه اندازه‌ای جدی است و می‌دانند که ادامه جنگ در این ناحیه می‌تواند خطرات فراوانی به همراه داشته باشد.»⁽¹⁾

"یاساهیرو ناکازونه"، نخست‌وزیر ژاپن نیز دربارة امکان کمک این کشور برای پایان دادن به جنگ گفت: «کشور متبوعش نهایت تلاش خود را جهت حل بحران خلیج‌فارس از طریق کانال‌های دیپلماتیک به عمل می‌آورد.» وی افزود: «توکیو می‌خواهد با به‌کارگیری موضع منحصر به فرد خود یعنی داشتن روابط دیپلماتیک با هر دو کشور متخاصم ایران و عراق، در جهت پایان بخشیدن سریع به جنگ خلیج‌فارس کمک کند.»⁽²⁾

1 43

بررسی راه‌های قانونی برای آغاز اسکورت نفت‌کش‌های کویتی، مأموریت ناوهای اسکورت کننده، اظهارنظر سخن‌گوی وزارت دفاع امریکا دربارة اقدامات اخیر ناوهای جنگی امریکا در خلیج‌فارس، درخواست تهدیدآمیز امریکا برای همراهی عربستان سعودی در امر اسکورت نفت‌کش‌ها، چگونگی حضور ناوگان امریکایی در خلیج‌فارس و برنامه‌های آتی این کشور برای افزایش توان نظامی در منطقه خلیج‌فارس، موضوعاتی است که منابع و خبرگزاری‌های مختلف در این باره اطلاعاتی ارائه داده‌اند.

دربارة آماده‌سازی بستر قانونی برای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی، آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام گارد ساحلی امریکا گزارش داد: «شرکتی به منظور ثبت مالکیت یازده نفت‌کش کویتی با پول این کشور (کویت) تأسیس شده است که هدف اصلی این اقدام، به اهتزاز درآوردن پرچم امریکا بر فراز این کشتی‌ها می‌باشد. طبق قوانین امریکا، هر کشتی که پرچم این کشور را حمل کند، بایستی متعلق به یک شرکت امریکایی باشد.» آسوشیتدپرس می‌افزاید: «مقام مذکور گفت: یک شرکت مستقر در کالیفرنیا موسوم به شرکت بین‌المللی "سانته‌فه" در جهت اداره و گرداندن شرکت کشتی‌رانی"چساپیک" کمک می‌کند. به گفته یک مقام رسمی این شرکت که خواست نامش فاش نشود، شرکت "سانته‌فه" نیز در مقابل به کویت تعلّق دارد. مقام رسمی گارد ساحلی امریکا گفت: کشور کویت برای تأسیس شرکت "چساپیک" سرمایه‌گذاری کرده است و این شرکت سرگرم استخدام امریکایی‌هایی است که ناخدایی این نفت‌کش‌ها را برعهده گیرند.»⁽³⁾

در خصوص موضوع حمایت از کشتی‌های در حال تردد در خلیج‌فارس، پنتاگون اعلام کرد: «نیروهای نظامی امریکا در خلیج‌فارس دستور دارند که تنها از کشتی‌های تحت پرچم امریکا و نیز کشتی‌های دیگر که گه‌گاه تسلیحات امریکایی را به کشورهای غیرمتخاصم در منطقه تحویل می‌دهند حفاظت کنند.»⁽⁴⁾

به گزارش خبرگزاری رویتر، "رابرت سیمز"، سخن‌گوی پنتاگون در این‌باره گفت: «هیچ‌کس تاکنون سیاست حفاظت از تمام کشتی‌ها در آن آب‌ها را اعلام ننموده و از آن حمایت نکرده است.» وی گزارش‌های منتشر شده را دائر بر اینکه وزیر دفاع امریکا در پی ایجاد پوشش هوایی برای حفاظت از تمام کشتی‌های بی‌طرف در غرب خلیج‌فارس در مقابل تهاجمات هوایی عراق است، تکذیب کرد. دو هفته پیش کشتی‌های جنگی امریکا یک کشتی کویتی را که حامل اسلحه امریکا برای بحرین و کویت بود حفاظت کردند. "سیمز" گفت: «واشنگتن این اطمینان را کسب کرد که سلاح‌ها در جای دیگر به کار نمی‌رود.» وی گفت: «کویت که خواستار حفاظت یازده نفت‌کش خود شده است، جناح متخاصم محسوب نمی‌شود، هرچند ایران کویت را به حمایت از عراق در جنگ متهم می‌کند و کشتی‌های کویت هدف تهاجمات مکرر ایران قرار داشته است.» سیمز گفت: «سه کشتی اسکورت ناو "ساراتوگو" در چارچوب یک برنامه معمول تعویض کشتی‌ها، جایگزین سه کشتی جنگی در خلیج‌فارس خواهد شد و یکی از کشتی‌ها به‌جای ناو صدمه خورده استارک خواهد بود.»⁽¹⁾

در این حال، خبرگزاری رویتر دربارة درخواست امریکا برای همکاری عربستان سعودی با این کشور در خلیج‌فارس گزارش داد: «مقامات امریکا انتظار دارند "کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا در ملاقات امروز با همتای سعودی خود در فرانسه خواستار کمک بیشتر عربستان سعودی در حفاظت از کشتی‌های امریکایی در خلیج‌فارس شود. یک مقام امریکایی گفت: مطمئن باشید که راه‌های مختلف مورد بحث قرار خواهد گرفت. همچنین یک مقام دولت امریکا گفت: انتظار دارد واینبرگر مسئله فرود هواپیماهای امریکایی در عربستان را مطرح کند. یک مقام پنتاگون نیز گفت: احتمال دارد امریکا بخواهد حداقل تعدادی از چهار هواپیمای آواکس مستقر در عربستان سعودی را به جنوب کشور منتقل کند تا دهانه خلیج‌فارس را نیز زیر نظر داشته باشد. در حال حاضر آواکس‌ها از شمال شرقی عربستان، ایران و عراق را زیر نظر دارند.» از سوی دیگر، برخی از اعضای کنگره تهدید کرده‌اند که اگر عربستان سعودی با همکاری نزدیک‌تر حفاظت از کشتی‌رانی امریکا موافقت نکند، با پیشنهاد فروش 360 میلیون دلار موشک هوا به زمین "ماوریک" به عربستان مخالفت خواهند کرد.⁽²⁾

یونایتدپرس به نقل از مقامات پنتاگون درباره چگونگی حضور ناوگان امریکا در خلیج‌فارس و برنامه آتی این کشور برای افزایش توان دریایی در این منطقه اعلام کرد: «در حال حاضر هفت کشتی جنگی امریکا شامل کشتی فرماندهی نیروی خاورمیانه‌ای به‌نام "لاسال" سرگرم گشت‌زنی در خلیج‌فارس هستند. این ناوگان شامل ناو "استارک" و ناوشکن "تندر" که در بحرین لنگر انداخته‌اند، نمی‌شود. قرار است سه کشتی طی چند روز آینده برای جایگزین شدن به جای دو کشتی دیگر که هم‌اکنون در خلیج(فارس) هستند، به این منطقه اعزام شوند. یکی از این سه کشتی، ناوشکن موشک‌انداز "کید" است. این کشتی اولین کشتی

است که در سال‌های 1978 و 1979 توسط ایران قبل از سقوط شاه سفارش داده شده [بود ولی] امریکا تحویل این کشتی‌ها را به ایران لغو کرد. نیروی دریایی امریکا تا قبل از مطلع کردن خانواده‌های بیش از 600 خدمه سه کشتی از عزیمت آنها به منطقه خطر، از اعلام نام کشتی‌ها خودداری کرده است. طبیعتاً خانواده‌ها نگران کشتی‌هایی هستند که به خلیج(فارس) می‌روند. برنامه‌ریزی جاری برای نیروی دریایی امریکا در خلیج(فارس) عبارت است از افزایش تعداد کشتی‌ها به 9 فروند قبل از شروع اسکورت یازده نفت‌کش کویتی تحت پرچم امریکا. تاریخ شروع این برنامه هنوز مشخص نشده است.»⁽¹⁾

1 44

روزنامه "ایندیپندنت" طی تفسیری دربارة بحران خلیج‌فارس و زمینه‌های موجود برای پرهیز از افزایش تنش در این منطقه نوشت: «کشورهای منطقه خلیج‌فارس با تفکر سیاسی فعلی امریکا در زمینه مسائل منطقه مخالف‌اند. عربستان، عمان و کویت می‌دانند ایران دیر یا زود باید به عنوان یک عضو مهم در جمع غیررسمی کشورهای منطقه قرار گیرد. ایران که تمامی نفت خود را از طریق دریا صادر می‌کند، منافع واضحی در باز نگه‌داشتن خطوط کشتی‌رانی دارد و ظاهراً زمینه انجام دیپلماسی سازنده وجود دارد. با وجود این در حال حاضر امنیت کشتی‌های تجاری از بیشترین اهمیت برخوردار است و متحدین امریکا باید برای محافظت از آزادی کشتی‌رانی آماده باشند.»⁽²⁾

سخن‌گوی کاخ سفید در ونیز ایتالیا اعلام کرد: امریکا به دلیل فروش موشک‌های زمین به دریا از نوع "سیلک ورم" به ایران، به چین اعتراض کرده است. "مارلین فیتز واتر" سخن‌گوی ریاست‌جمهوری امریکا افزود که این اعتراضیه چندی پیش تسلیم چین شده است. وی گفت که واشنگتن همچنان به اجرای طرح "استانچ"، که مربوط به جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات است، ادامه می‌دهد. خبرگزاری فرانسه که این خبر را اعلام کرده است، می‌افزاید: «امریکا اخیراً اعلام کرد که وجود موشک‌های سیلک ورم در نزدیکی آب‌راه هرمز در ورودی خلیج‌فارس در ایران، تهدیدی به شمار می‌آید که امریکا باید آن را در طرح‌های حمایتی خود از یازده فروند نفت‌کش کویتی که با پرچم امریکا تردد خواهند کرد، بگنجاند.»⁽³⁾

در این حال مشاور امنیت ملی ریگان طی سخنانی اعلام کرد: «ایران بیست پایگاه موشکی ساخت چین در آب‌های ساحلی خود دارد، اما وجود این پایگاه‌های موشکی به معنای ارسال مستقیم آنها از سوی پکن به تهران نیست.»⁽⁴⁾

2 45

شوروی از مشارکت در اسکورت نفت‌کش‌های کویتی منصرف شد. روزنامه رسالت به نقل از آگاهان سیاسی با اعلام این خبر افزود: اولویت سیاست خارجی شوروی دوری از مناقشات جاری و نزدیکی با مواضع سوریه و ایران برای پرهیز از بین‌المللی کردن بحران خلیج‌فارس

است. این روزنامه می‌نویسد: «براساس اخبار متداول در کویت، پس از آنکه دو کشتی روسی در خلیج‌فارس دچار حادثه شدند، احتمال دارد مسکو از حمایت کشتی‌های تجاری کویتی منصرف شود و قرارداد متضمن اجاره دادن سه کشتی تجاری حامل پرچم شوروی را فسخ نماید. آگاهان سیاسی معتقدند: شوروی این تصمیم را بنا به علل مختلف اتخاذ خواهد کرد که از آن جمله موافقت امریکا با تأمین حمایت از چند کشتی نفت‌کش کویتی و تمایل شوروی در بهبود بخشیدن روابط خود با تهران می‌باشد.»

روزنامه رسالت می‌افزاید: «نشانه‌های به‌دست آمده حاکی است روس‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که شاید کشاندن آنها به منطقه خلیج‌فارس بر طبق نقشه امریکایی بوده تا درگیری منطقه را بین‌المللی کرده و به بحران جهانی دامن زده شود و مسکو را عامل آن معرفی کنند. گزارش‌های دیگر حاکی است، در تماس‌های بین شوروی - ایران و ایران - سوریه که در ظرف دو هفته گذشته انجام شد، سه کشور بر این موضوع تأکید کرده و با یکدیگر پیرامون نقشه امریکا در منطقه که هدفش قانونی کردن حضور نظامی خود در خلیج‌فارس و مشروعیت دادن به اشغال نظامی این منطقه حیاتی است تبادل نظر کردند و حمله به ناو امریکایی استارک بخشی از این نقشه که هدفش بر هم زدن امنیت منطقه است، فاش گردید.»⁽¹⁾

در این حال "ولادیمیر پتروفسکی" معاون وزارت خارجه شوروی در مصاحبه با هفته‌نامه "اخبار مسکو" گفت: «چنانچه اقدامات تحریک‌آمیز علیه کشتی‌های شوروی تکرار شود این کشور حق عکس‌العمل منطبق بر قوانین بین‌المللی را برای خود محفوظ می‌دارد.» پتروفسکی سپس اظهار کرد: «حمله علیه کشتی‌های خارجی از موارد نقض آشکار قوانین بین‌المللی در زمینه کشتی‌رانی می‌باشد.» وی افزود: «منطقه خلیج‌فارس در نزدیکی مرزهای جنوبی شوروی قرار دارد و ما نمی‌توانیم در قبال تحولات اوضاع بی‌تفاوت بمانیم.»

پتروفسکی که اخیراً از چهار کشور حاشیه خلیج‌فارس دیدن کرده، معتقد است، که این اعمال (راهزنی دریایی)، اوضاع را بیش از پیش انفجارآمیز کرده و راه را برای افزایش حضور نظامی امریکا در این منطقه هموار می‌کند.

وی در این مصاحبه می‌افزاید: «خلیج‌فارس بخش جدا نشدنی اقیانوس هند است، پس در چارچوب طرح برگزاری یک کنفرانس بین‌المللی جهت تبدیل این اقیانوس به یک منطقه صلح قرار می‌گیرد.» پتروفسکی تأکید کرد که شوروی از پیشنهاد برگزاری یک چنین کنفرانسی در سال 1988 جانب‌داری می‌کند.⁽²⁾

1 46

ناظران متخصص در امور خلیج‌فارس از سردی روابط عراق و امارات متحده عربی خبر دادند. روزنامه رسالت به نقل از این ناظران گزارش داد: روابط بین عراق و امارات متحده عربی به ویژه در هفته‌های اخیر سرد شده است و علت آن بهبودی روابط بین تهران و ابوظبی در پی دیدارهای

اخیر مقام‌های دو کشور است. عراق، امارات را متهم می‌کند که برای بهبود روابط بین تهران و واشنگتن به ضرر عراق تلاش می‌کند. از سوی دیگر، امارات در ارتباط با سطح تولید نفت مانند بیشتر اعضای اوپک با نظر عراق مخالف است. امارات در گذشته به‌منظور پایان دادن به جنگ برای میانجیگری بین عراق و ایران تلاش کرد اما تلاش‌هایش با شکست مواجه شد.⁽¹⁾

1 47

رادیو امریکا امروز از ماجرایی پرده برداشت که می‌تواند یکی از دلایل حمله عراق به ایران و دخالت پنهانی امریکا در این حمله باشد. هرچند که در این گفتار رادیویی از عبارت مجعول "تحرکات مرزی ایران علیه عراق" استفاده شده است. "جیمز ای کینز" سفیر سابق امریکا در عربستان سعودی در کنفرانس "جوامع اسلامی" که در دانشگاه ویلونوا در ایالت پنسیلوانیا برگزار شده بود در این‌باره گفت: «در سال 1980 (1359 - 1358) سازمان سیا (CIA) تحقیقاتی درباره متلاشی شدن و درهم فرو ریختن جامعه ایران و نیروهای مسلح ایران پس از انقلاب انجام داد که نسخه‌ای از گزارش آن را در اختیار عربستان سعودی قرار داد و سعودی‌ها ظاهراً آن را به عراق دادند. این اطلاعات سبب شد که صدام‌حسین به تحریکات شدیدی که رژیم جمهوری اسلامی ایران در مرزهای عراق علیه آن کشور انجام می‌داد، پاسخ بدهد و از مرز ایران بگذرد. رهبر عراق گمان می‌کرد که مانند جنگ قادسیه، اعراب بر ایرانیان به سرعت پیروز می‌شوند. موقعی که دنیا فکر می‌کرد آتش این جنگ دامنه پیدا نمی‌کند و دامن‌گیر سایر کشورها نمی‌شود و همچنین با وجود درگیری ایران و عراق نفت کافی به بازارهای جهان خواهد رسید، دنیا جنگ ایران و عراق را یک بازی جالب توجه تلقی کرد. گمان می‌شد که (امام) خمینی و یاران بنیادگرایش در داخل مرزهای ایران سرگرم خواهند بود و عراق هم از ادعای رهبری جهان عرب و گرفتن جای "جمال عبدالناصر" دست برخواهد داشت.»⁽²⁾

روزشمار جنگ جمعه / 15 خرداد 1366 /8 شوال 1407 / 5 ژوئن 1987

1 48

در نشست امروز قرارگاه نجف که با حضور فرماندهان سپاه و مسئولان قرارگاه نجف و قرارگاه رمضان برگزار شد، مانور عملیات تصرف شهر ماؤوت (نصر4) بررسی شد. در این نشست، تصرف قلّه"گامو" به دلایل کمبود نیرو، وجود مشکلات نظامی، هوشیاری دشمن و نبود راه‌کار مناسب، از برنامه این عملیات حذف شد. رحیم صفوی دربارة مشکل کمبود نیرو گفت: «گامو مسئله‌دار است، ممکن است بچه‌ها به این ارتفاع برسند ولی نگه‌داریش مشکل است، اینجا هدف خوبی را می‌توانیم بگیریم ولی استعداد لازم را [برای حفظ آن] نداریم.»

یکی دیگر از عوامل چشم‌پوشی از تصرف قله گامو هوشیاری دشمن و بسته شدن راه‌کارهای اصلی وصول به این قله و یال‌های آن بود. این قله یکی از حساس‌ترین نقاط کلیدی منطقه است که برای دشمن بسیار اهمیت داشت، لذا سعی می‌کرد کلیة معابر وصولی به آن را سد کند. راه‌کارهای باقی‌مانده برای نیروهای خودی جهت فتح این قله بسیار مشکل بود و ضریب اطمینان دستیابی به گامو را به حداقل رسانده بود به طوری که رحیم صفوی با اشاره به قابلیت‌های گسترده واحدهای گشتی شناسایی لشکرهای57 ابوالفضل و 11 امیرالمؤمنین گفت: «ما به گامو راه‌کار نداریم. ما که در حال حاضر یگان‌هایی بهتر از 57 ابوالفضل و 11 امیرالمؤمنین نداریم. شناسایی‌هایی که آنها کرده‌اند هر کسی نمی‌توانست انجام دهد. آنها دست به کارهای خیلی عجیب و غریبی زده‌اند ولی همة راه‌کارهای گامو بسته شده است.» با این حال، فرماندهان یگان‌ها با توجه به اهمیت سیاسی و نظامی شهر ماؤوت، بر طرح‌ریزی مانوری که امکان تصرف این شهر را فراهم کند، تأکید می‌کردند.

راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف (احمد نیک‌روش) در جمع‌بندی نتایج این جلسه می‌نویسد: «در شرایطی که کمبود نیرو محسوس بود، انجام عملیات بر روی شهر ماؤوت در مقایسه با ارتفاع گامو از درجه اعتبار و اهمیت بیشتری برخوردار بود؛ چرا که اطمینان برای پیروزی در محور گامو وجود نداشت یا کم بود. از طرفی کمبود توان حکم می‌کرد که عملیات با تلفات کم و بهره‌برداری تبلیغاتی انجام گیرد. در مجموع سیر تحولات نظامی منطقه از اهمیت و

تأثیر گامو در ذهن مسئولین می‌کاست. نداشتن عقبه، فراز و نشیب‌های متنوع، قله‌ای بودن گامو و… در تحقق چنین تصمیم‌گیری مؤثر بود. نکته دیگر وجود نظرهای متفاوتی بود که در طرح‌ریزی عملیات وجود داشت؛ یک نظریه معطوف به ادامه عملیات تا دستیابی به وراز (وارس) بود و نظریه دیگر، عملیات تا آزادسازی "آسوس" و ایجاد اتصال به منطقه آزاد شده طالبانی‌ها را توصیه می‌کرد که پس از انتخاب راه دوم، خود به خود از اهمیت گامو کاسته شد.»⁽¹⁾

1 49

امروز نیز دشمن در منطقه عملیاتی "میمک" (نصر2) دو بار دست به پاتک زد؛ یکی از پاتک‌ها در ساعت 5 بامداد و دیگری در آخرین ساعات امروز انجام شد، ولی با مقاومت نیروهای خودی تحرکات دشمن ناکام ماند.⁽²⁾

آقای هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه امروز دربارة اهمیت نظامی و تاریخی منطقة میمک و عملیات ارتش جمهوری اسلامی ایران گفت: «عملیات نصر2 گرچه عملیات محدودی بود ولی از لحاظ محتوا بسیار پراهمیت است. کسانی که با نقشه ایران آشنایی دارند و مرزها را می‌شناسند، می‌دانند که در غرب ایلام یک سلسله ارتفاعات وجود دارد که از لحاظ نظامی، استراتژیک محسوب می‌شود و آن طرف این ارتفاعات دشت است؛ یعنی عراق بعد از این ارتفاعات کاملاً در دشت و بیابان قرار دارد. حتی وقتی پیمان الجزایر در سال 1975 (54 - 1353) انجام شد و شاه بخشی از این ارتفاعات را بخشید - و عراقی‌ها در مقابل شط‌العرب، اروندرود را که بر سر آن دعوا داشتند، آنجا آنها به نفع شاه کوتاه آمدند و اینجا شاه حاتم‌بخشی کرد و این ارتفاعات مهم را داد - بعضی‌ها نظرشان این بود که اهمیت این نقطه بیشتر از آنجا بوده است زیرا این محل صدکیلومتری بغداد است و از لحاظ نظامی اگر یک تهاجمی از این سلسله جبال به پایین شروع بشود، جلوگیری این تهاجم برای عراق بسیار دشوار است. آخرین نقطه‌ای که در دست عراقی‌ها باقی مانده بود، همین ارتفاعات بود که ارتش چند روز پیش آن را گرفت.»

فرمانده عالی جنگ افزود: «عملیات مذکور ثابت‌کنندة قابلیت اعتماد به اقشار مختلف ارتش می‌باشد که این امر بسیار با اهمیت و با ارزش است. دشمنان انقلاب در تفسیرهای خود همواره عنوان می‌کردند که ارتش مورد قبول و اعتماد نظام نیست، که این نمونه عملیات‌ها تمام تفسیرهای آنها را درهم کوبید و دشمن ما را نیز در جبهه جنگ کاملاً غافل‌گیر کرد.»⁽³⁾

2 50

در ادامة اعزام نیروهای دواطلب به مناطق جنگی، 10 گردان نیرو از شهرستان‌های لوشان، تبریز، اصفهان، خمینی‌شهر، جویبار، همدان، تنکابن، نوشهر، ساوه، تالش، علی‌آبادکتول و استان‌های مرکزی و گیلان روانه جبهه‌ها شدند. همچنین پنج گردان از نیروهای بسیجی قم، یک گردان از لارستان و پانزده گردان از شهرهای استان‌های مازندران، فارس، کردستان و آذربایجان غربی به مناسبت 15 خرداد عازم میدان‌های نبرد شدند.⁽⁴⁾

1 51

امروز فرماندة یکی از گروهان‌های محلّی(جاش) در "ناودشت" و "دره‌شهر" در منطقة "زاخو"ی عراق به همراه 54 تن از نیروهای تحت امرش و به همراه 30 قبضه کلاشینکف و تعدادی سلاح نیمه‌سنگین خود را به پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق (گروه بارزانی) تسلیم کردند. همچنین، "شریف احمد" از گردان "محمد کله" به همراه 300 تن از عشایر "ریکانی" خود را به نیروهای حزب دمکرات تسلیم کردند.⁽¹⁾

نشریه "پیام دعوت"، وابسته به انقلابیون مسلمان عراقی درباره اوضاع مناطق کردنشین کردستان عراق نوشت: «قیام مردم شمال عراق همچنان با شدت ادامه دارد و اخیراً در "سلیمانیه" و "اربیل" به‌طور مکرر درگیری‌هایی رخ داده است. بسیاری از روستاها توسط عمال بعثی بمباران شده و افراد زیادی از مردم به‌ویژه زنان و کودکان جان خود را در نتیجه این بمباران‌ها از دست داده یا مجروح شده‌اند. بسیاری از راه‌ها هم‌اکنون توسط انقلابیون مسلمان کرد عراقی تحت کنترل است و عمال رژیم بعثی صهیونیستی حاکم بر عراق مواضع خود را در شمال، هر روز بیش از پیش از دست می‌دهند.»⁽²⁾

رئیس مجلس شورای اسلامی نیز در خطبه‌های نماز جمعه در این باره گفت: «برخلاف سکوت رسانه‌های گروهی دنیا، در کردستان عراق خبرهای زیادی وجود دارد که بیانگر حرکت‌های مردمی در استان‌های کردنشین شمال عراق می‌باشد. مشکلی که عراقی‌ها در این زمینه دارند، از دست دادن نیروهای حفاظتی رژیم در کردستان عراق می‌باشد که تحت عنوان "جاش" فعالیت می‌کردند و اکنون گروه گروه به مردم می‌پیوندند. رژیم عراق اکنون دیگر قادر نیست که نیروهای منظم ارتش خود را برای سرکوب مردم کرد به منطقه شمال اعزام کند. مهاجرین کرد عراقی که اخیراً به ایران پناهنده شدند، عنوان می‌کنند که جنبه اسلامی بودن نهضت اخیر کردستان جنبه اصلی حرکت مردم کردستان این کشور می‌باشد.» وی اظهار امیدواری کرد که ملت عراق در سایر نقاط این کشور نیز به حرکت اسلامی مردم کردستان بپیوندند.⁽³⁾

2 52

ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در اجرای مأموریت بازرسی کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز، امروز بیست فروند کشتی تجاری و نفت‌کش خارجی را در تنگه هرمز شناسایی و بازرسی کرد.⁽⁴⁾

همچنین یک کشتی دیگر از دو کشتی مشکوکی که نیروی دریایی کشورمان آنها را برای بازرسی دقیق‌تر از روز دهم خرداد ماه در سواحل ایران متوقف کرده بود، پس از پایان بازرسی و حصول اطمینان از عدم حمل کالا برای عراق، اجازه یافت به حرکت خود در آب‌های بین‌المللی ادامه دهد.⁽⁵⁾

رادیو امریکا نیز گزارش داد، یک ناوشکن نیروی دریایی ایران یک کشتی باری امریکایی را که به وسیله یک ناو جنگی امریکایی به نام "تانینگ‌هام" در خلیج‌فارس همراهی می‌شد،

متوقّف کرد، امّا پس از آنکه این ناوشکن امریکایی با بی‌سیم خود را معرفی کرد به دو کشتی اجازه داده شد که بدون حادثه سوئی از تنگة هرمز عبور کنند. کشتی باری امریکایی راهی بحرین بود. به گزارش این رادیو، نیروی دریایی ایران معمولاً برای بازرسی کشتی‌هایی که حامل کالا برای عراق هستند، آنها را در خلیج‌فارس متوقف می‌کند.⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز در این باره گزارش داد: «یک کشتی جنگی ایران روز جمعه به کنترل هویت یک کشتی تجاری امریکایی که توسط ناوشکن امریکایی اسکورت می‌شد، اقدام کرده است. این کنترل بدون بروز حادثه انجام شد. مقامات پنتاگون گفتند این نخستین برخورد مستقیم میان نیروهای ایرانی و امریکایی در خلیج[فارس] است که از زمان حمله عراق به ناو استارک صورت می‌گیرد. کشتی جنگی ایرانی از طریق رادیو از کشتی باری امریکایی خواست تا هویت، نوع محموله و مقصد خود را اعلام کند. [ولی] ناوشکن یو.اس.اس. تانینگ‌هام به‌جای کشتی باری پاسخ داد که این یک کشتی تجاری امریکایی است که توسط یک کشتی جنگی امریکایی اسکورت می‌شود و ایرانی‌ها با دریافت این پیام محل را ترک کردند.»⁽²⁾

1 53

آقای هاشمی رفسنجانی، نمایندة امام در شورای عالی دفاع در خطبه‌های نماز جمعة امروز تهران دربارة اوضاع خلیج‌فارس، عدم موفقیت امریکا در همراه کردن دولت‌های اروپایی عضو ناتو با خود در بحران خلیج‌فارس، اهداف امریکا از ایجاد تشنج بیشتر در خلیج‌فارس و آمادگی ایران برای رویارویی با نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس سخنانی بیان کرد. وی گفت: «از دو هفته قبل منطقه خلیج‌فارس آرام است و علی‌رغم ادعای امریکا و شوروی، حضور آنها در خلیج‌فارس کم شده و قضیه را آنها جدی گرفته‌اند. در این راستا سنای امریکا دست دولت امریکا را برای حضور در خلیج‌فارس باز نگذاشته است.» وی افزود: «در کنار آن، کشورهای خلیج‌فارس عدم تمایل خود را نسبت به این قضیه عنوان کرده‌اند و ابرقدرت‌ها متوجه تنهایی خود در قضایای خلیج‌فارس شده‌اند. در این حال، دولت کویت به‌خاطر دعوت خود از ابرقدرت‌ها شرمسار می‌باشد و کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس این اقدام کویت را نپذیرفته‌اند.»

رئیس شورای عالی دفاع سپس گفت: «همچنین کشورهای عضو ناتو به شکل‌های گوناگون عدم همکاری خود را با امریکا در زمینه حضور در خلیج‌فارس عنوان کرده‌اند و امریکا بعید به‌نظر می‌رسد به تنهایی جرئت داشته باشد که وارد این جریان شود. امریکا به‌دنبال آن است که ادعاهای خود را بدون ایجاد فضاحت پس بگیرد. بروز چنین وضعیتی در خلیج‌فارس

آبروی اجتماعی امریکا را برد و در کل جریان، امریکا به فکر فرار آبرومندانه از منطقه می‌باشد.» امام جمعه موقت تهران ادامه داد: «در این جهت شنیده می‌شود که امریکایی‌ها در فکر ایجاد حادثه‌ای مشابه ناو امریکایی برای ناوگان شوروی هستند و این امر نیز موجب احتیاط شوروی در منطقه شده است.»

آقای هاشمی دربارة اهداف امریکا از این اقدامات و واکنش احتمالی ایران گفت: «هدف چنین اقداماتی ضعیف کردن منابع مالی ایران بود که خوشبختانه با شعور انقلابی مردم ایران این اقدامات تا حدودی خنثی شده است. البته ما باید آمادگی داشته باشیم که ضمن حضور در صحنه، نیروهای امریکا را از منطقه بیرون برانیم. در این جهت هر پایگاه، پادگان، بندر و اسکله که در منطقه مورد تهاجم و استفاده امریکا قرار گیرد را تصرف کرده و امریکایی‌ها را اخراج کنیم و در این راستا مردم باید آمادگی هرگونه ایثاری را داشته باشند.»

وی اقدامات امریکا را در منطقه مستکبرانه خواند و گفت: «امریکا که تنها شش درصد از نفت مورد نیازش را از خلیج‌فارس تأمین می‌کند، به چه دلیل به خودش حق می‌دهد که ناوگان بیاورد و اوضاع را متشنج کند در حالی که ما صددرصد نفت‌مان اینجاست؟ چگونه است وقتی نخست‌وزیر لبنان کشته می‌شود کسی برای او گریه نمی‌کند؟ چرا وقتی مسلمانان را در هند زنده زنده در خاک می‌کنند، کسی صدایش در نمی‌آید؟ چرا وقتی این قدر کشتی در خلیج‌فارس مورد تهاجم قرار گرفت، هیچ‌کس اعتراضی نکرد، ولی وقتی یک ناو امریکایی مورد هجوم قرار گرفت و 37 امریکایی کشته شدند، این همه سروصدا شد؟ اینها ناشی از روحیه استکباری است.»⁽¹⁾

1 54

دربارة استقرار موشک‌های ایران در حاشیة تنگه هرمز و تلاش امریکا برای مقابله با آنها، رادیو امریکا گزارش داد: «دولت ریگان سرگرم بررسی طرحی برای انجام حمله پیشگیرانه به موشک‌های ضدکشتی ایران در خلیج‌فارس است. بنا به گزارش‌های خبری، موشک‌های "سیلک ورم" ایران با تحویل گرفتن لوازم یدکی از چین، تا اواخر ماه میلادی جاری قابل استفاده خواهد بود. دولت ریگان معتقد است، موشک‌های ضد کشتی ایران در تنگه هرمز تهدیدی علیه خطوط کشتی‌رانی خلیج‌فارس به شمار می‌رود که محل رفت و آمد نفت‌کش‌ها از جمله ناوهای جنگی امریکا است که قرار است طی سه هفته آینده نفت‌کش‌های کویتی را در خلیج‌فارس همراهی کنند.»⁽²⁾

در همین حال، "سناتور جان گلن" نیز گفت: «کاخ سفید حملة پیشگیرانه‌ای علیه موشک‌های ایران در مدخل خلیج[فارس] را مورد ملاحظه قرار داده است.» وی طی مصاحبه‌ای در این باره گفت: «من فکر می‌کنم راه‌حل‌های بسیاری مورد ملاحظه قرار گرفته است و حمله پیشگیرانه علیه موشک‌های کرم ابریشم به طور روشن یکی از آن راه‌حل‌ها بوده است.» گلن با

اعتراف به اینکه ایران هنوز این موشک‌ها را مستقر نکرده است، گفت: «امریکا صبر نخواهد کرد که ایران این موشک‌ها را کاملاً مستقر نماید و سپس پیشنهاد حمله پیشگیرانه را دهد.» وی افزود: «اگر ایران شروع به استقرار موشک‌ها نماید، ما نمی‌توانیم در رابطه با بسته شدن تنگه هرمز ریسک نماییم.» وی گفت: «نگرانی عمده من این است که ایران قادر شود جنگ را به غرب خلیج[فارس] بکشاند و سپس به‌نحوی مؤثر، جریان خروج نفت را از منطقه تحت کنترل بگیرد.»⁽¹⁾

1 55

"نیک ساندی‌فر"، سخن‌گوی گارد ساحلی امریکا درباره جزئیات اقدامات قانونی کشتی‌های کویتی برای فراهم کردن اسکورت ناوگان امریکایی گفت: «9 نفت‌کش کویتی را که قرار است با نصب پرچم امریکا و تحت حفاظت کشتی‌های جنگی امریکا در خلیج‌فارس رفت و آمد کنند، بازرسی کرده است.» به گزارش رویتر نیک ساندی‌فر گفت: «دو نفت‌کش دیگر که در کویت و اروپا هستند، قرار است به زودی مورد بازرسی قرار گیرند.» وی افزود: «نمی‌داند کشتی‌های کویتی چه قدر کار دارند تا واجد شرایط ثبت‌نام گردند و یا چه مقدار وقت برای کارهای ترمیمی و بازرسی مجدد پیش از نصب مجدد پرچم صرف خواهد شد. این کشتی‌ها باید به استانداردهای دریانوردی و امنیتی درآیند، اما کنترل‌های ضد آلودگی و اقدام‌های امنیتی ضروری نیست زیرا آنها به بنادر امریکا وارد نخواهند شد. گارد ساحلی مسئول گواهی کردن کشتی‌های تجاری و تضمین این مسئله است که کشتی‌ها معیارهای دریانوردی را تأمین می‌کنند. منابع نیروی دریایی گفتند که فکر می‌کنند ظرف چند هفته کشتی‌ها پرچم‌گذاری مجدد شوند و آماده برای رفت و آمد زیر اسکورت امریکا شوند.»

ساندی‌فر گفت: «یازده کشتی کویتی به شرکت کشتی‌رانی "چاپیک" واقع در "داور دلاویر" منتقل شدند ... این یازده کشتی در منطقه خلیج‌فارس باقی می‌مانند. این اعتقاد وجود دارد که آنها حامل یک مخزن فوق‌العاده بزرگ با بیش از 320هزار تن نفت خام و دو مخزن بزرگ با 160 هزار تا 320 هزار تن نفت خام باشند.»

سخن‌گوی گارد ساحلی امریکا اضافه کرد: «این کشتی‌ها اگر به بنادر امریکا نروند فقط احتیاج به یک ناخدای امریکایی دارند و اگر به بنادر امریکا بروند، 75 درصد خدمه آنها باید شهروند امریکایی باشند.» یک مقام اتحادیه گفت: «انتظار می‌رود خدمه کشتی‌ها بیشتر انگلیسی و فلیپینی باشند.»⁽²⁾

در این حال،"ویلیام کراو" رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا دربارة حضور نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس و خطرات ناشی از این اقدام گفت: «نیروی دریایی امریکا می‌تواند به تعهد ریگان دایر بر باز نگه‌داشتن خلیج[فارس] عمل کند، اما این امر می‌تواند به قیمت تلفات بیشتر امریکایی‌ها و تهاجم به کشتی‌های امریکا توسط ایران تمام شود.» وی ضمن ابراز اینکه امریکا می‌تواند از نفت‌کش‌های کویتی حفاظت کند، افزود: «البته هیچ تضمین منطقی وجود ندارد که چنین عملیاتی بدون تلفات برگزار شود و یا اینکه ایران به جنگ دریایی - که ما را با تصمیم‌گیری‌های مشکل‌تری روبه‌رو خواهد ساخت - دامن نزند.»⁽¹⁾

1 56

اتحادیه بین‌المللی صاحبان مستقل نفت‌کش‌ها، امروز در نشست سالیانة خود در نروژ با توجه به ناامنی موجود در خلیج‌فارس، اطلاعیه‌ای صادر کرد. روزنامه "لویدزلیست" در گزارشی از این نشست نوشته است: «اتحادیه بین‌المللی صاحبان مستقل نفت‌کش‌ها "اینتر تانگو" در اجلاس سالانه خود در اسلو، پایتخت نروژ اعلام کرد که در صورت ادامة این حملات، جریان حیاتی نفت به کشورهای مصرف کننده مورد تهدید قرار خواهد گرفت. این اتحادیه که نمایندگی 75 درصد از ناوگان مستقل نفت‌کش‌ها در جهان را بر عهده دارد، در شدیداللّحن‌ترین بیانیه خود خواستار اقدام دولت‌های جهان برای متوقّف ساختن حملات انهدامی شد. این اتحادیه هشدار داد که این حملات نقض آشکار موازین بین‌المللی است و تهدیدی غیرقابل قبول علیه آزادی خطوط دریانوردی و بازرگانی محسوب می‌شود. اینترتانگو همچنین اعلام کرد: یک اقدام فوری و قدرتمند برای حراست از نفت‌کش‌ها در این حملات نیاز است و این اتحادیه خواستار برخورد جدی دولت‌ها با درخواست‌های خود است.»⁽²⁾

گفتنی است که "جیمز رند" رئیس این اتحادیه روز گذشته مطالبی دربارة ضرورت حمایت دولت‌ها از کشتی‌رانی آزاد در خلیج‌فارس بیان کرده بود.

2 57

عمان درخواست یونان را که خواسته بود به کشتی‌هایش اجازه داده شود به منظور دور شدن از ساحل ایران، از نزدیکی سواحل عمان حرکت کنند، رد کرده است. "اولارو"، از مسئولان گارد ساحلی امریکا گفت: «یونان که بسیاری از کشتی‌هایش از تنگه جنگ زده هرمز استفاده می‌کنند، از سازمان بین‌المللی امور دریایی خواسته بود که قوانین عبور و مرور خود را ارزیابی مجدد کند، به طوری که کشتی‌های در حال ورود به خلیج‌فارس بتوانند نزدیک‌تر به ساحل عمان حرکت کنند.»

اولارو که رابط با گروه کشتی‌رانی مرکز لندن است، گفت: «عمان که بر اساس مقررات این سازمان حق حاکمیت نهایی را بر آب‌های ساحلی خود دارا می‌باشد، این درخواست یونان را رد کرده است. درخواست یونان در اواخر آوریل (اردیبهشت) در کمیتة ایمنی دریایی این سازمان مورد

بررسی قرار گرفته است. یونان درخواست تغییر مسیر را به‌خاطر دورشدن کشتی‌هایش از ساحل ایران که بیش از شش سال است با عراق در حال جنگ می‌باشد، مطرح کرده است.» خبرگزاری رویتر با اعلام این خبر افزود: «کشتی‌های بی‌طرف تاکنون اغلب به صحنه خصومت‌ها کشیده می‌شده‌اند. براساس مقررات سازمان بین‌المللی امور دریایی، کشتی‌های ورودی به تنگة 50 کیلومتری هرمز از یک خط هشت‌کیلومتری در طرف ایران استفاده می‌کنند و کشتی‌های خروجی از تنگه از یک خط هشت مایلی در طرف عمان بهره می‌گیرند. یونان از این سازمان خواسته بود که موضوع اجازه دادن به کشتی‌های ورودی به استفاده از یک خط ویژه در ساحل عمان را که در حال حاضر مورد استفاده رفت‌وآمدهای محلی است، مورد بررسی قرار دهد. به گفتة اولارو، یونان گفته است که به‌دلیل جنگ ایران و عراق استفاده از یک خط دور از ایران یک اقدام محتاطانه ایمنی‌بخش است. عمان گفته است که دلیلی برای تغییر مقررات سازمان مزبور وجود ندارد.»⁽¹⁾

1 58

در پی اقدام دولت انگلیس در تعطیل کردن کنسولگری ایران در "منچستر" و دستور اخراج پنج دیپلمات ایرانی از این کنسول‌گری، امروز "تیموتی رنتون"، معاون وزیرخارجه انگلیس در مصاحبه‌ای اعلام کرد: «هرگونه اقدام متقابل از سوی ایران به کلی غیرقابل توجیه خواهد بود و تنها به بروز عواقب جدی‌تری برای مناسبات بین دو کشور منجر خواهد شد.» رنتون بار دیگر جمهوری اسلامی را مسئول بحران سیاسی بین دو کشور خواند و افزود: «اگر آقای "قاسمی"، دیپلمات ایرانی در دادگاه حاضر می‌شد و آقای "چاپلین"، دیپلمات انگلیسی در تهران به‌طور غیرقانونی و با اجبار دستگیر نشده بود، این مسائل پیش نمی‌آمد.» رنتون در پاسخ به این پرسش که تصمیم انگلیس مبنی‌بر تعطیل کردن کنسول‌گری ایران در منچستر و اخراج پنج دیپلمات ایرانی چه تأثیری بر موقعیت چاپلین خواهد داشت؟ گفت: «تصمیم انگلیس هیچ ارتباطی به موقعیت دیپلمات انگلیسی ندارد و ارتباط دادن این دو موضوع به کلی اشتباه خواهد بود.» وی افزود: «آنچه ما را به اتخاذ این تصمیم کشاند، عدم دریافت هرگونه توضیح در مورد دستگیری چاپلین بوده است. من و دیگر مقامات وزارت امورخارجه پنج‌بار کاردار ایران، آقای "آخوندزاده" را به وزارت خارجه خواستیم و جمعاً بیش از پنج ساعت با ایشان صحبت کردیم، اما هیچ توضیح یا عذرخواهی از جانب ایشان نشد. سرانجام صبر ما به آخر رسید و این تصمیم قاطع و در عین حال حساب شده را اتخاذ کردیم.» معاون وزیرخارجه انگلیس از پیش‌بینی اقدام متقابل ایران خودداری کرد و در برابر اصرار گزارشگر بی.بی.سی پاسخ داد: «من دلیل طرح این سؤال را درک می‌کنم اما هرگونه حدس و گمان در مورد اقدام احتمالی ایران به نفع مردم ما نخواهد بود.»⁽²⁾

در این حال، وزارت خارجه انگلیس از خروج دو دیپلمات انگلیسی از تهران خبر داد. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، وزارت خارجه انگلیس تأیید کرد که دو دیپلمات انگلیس

همراه با اعضای خانواده خود امروز تهران را به مقصد لندن ترک کردند. یک سخن‌گوی این وزارت‌خانه گفت: «با توجه به جو سیاسی بین دو کشور، خروج این افراد از تهران احتیاط معقولانه است.» وی افزود: «جمعاً ده انگلیسی از تهران خارج شدند.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، کشورهای عضو بازار مشترک اروپا خود را در مناقشه دیپلماتیک ایران و انگلیس درگیر کردند. به گزارش بی.بی.سی کشورهای عضو بازار مشترک اروپا از مقامات ایران خواسته‌اند که در رفتار با دیپلمات‌های خارجی قوانین بین‌المللی را رعایت کنند. این اولین‌بار است که بازار مشترک اروپا در موضوع ادوارد چاپلین، دیپلمات انگلیسی و بدرفتاری با او در ایران اظهار نظر می‌کنند. وزیرخارجه بلژیک این درخواست بازار مشترک را به محمدجواد لاریجانی، معاون وزارت خارجه ایران ابلاغ کرد.⁽²⁾

1 59

رئیس کل بانک مرکزی ایران اعلام کرد که این بانک در طول سال مالی جاری 3/13 درصد به حجم پول در گردش خواهد افزود. از این مقدار، 3/10 درصد آن برای تأمین کسری بودجه دولت خواهد بود که در حال حاضر ده‌ها میلیارد ریال به بانک مرکزی مقروض است. رادیو بی.بی.سی که خبر مذکور را نقل کرده افزوده است: «این تصمیم بانک مرکزی که ظاهراً برای تشویق فعالیت اقتصادی اتخاذ شده [است]، در حقیقت سیاست چند سال اخیر بانک مرکزی ایران برای مبارزه با تورّم را که نرخ فعلی آن بین 20 تا 30 درصد در سال تخمین زده می‌شود، به کلی از بین خواهد برد و به احتمال قوی باعث افزایش بیشتر نرخ تورّم پولی در ایران خواهد شد. مجمع عمومی بانک مرکزی در اقدام دیگری که به‌منظور جلب سرمایه مردم به بانک‌ها صورت می‌گیرد، تصمیم گرفته است نرخ بهره یا به عبارت اسلامی آن، تقسیم سود بانکی به سپرده‌های ثابت یا درازمدت را که تا پایان سال شمسی گذشته پس‌انداز شده بود، افزایش دهد. بر اساس این تصمیم سود سپرده‌های کوتاه‌مدت اکنون به 6 درصد و برای سپرده‌های بلند مدت به 5/8 درصد رسیده است. با این حساب نرخ بهرة سپرده‌های بانکی در ایران در 11 ماه گذشته سال شمسی در مجموع به ترتیب 30 درصد و 5/17 درصد افزایش داشته است.»⁽³⁾

2 60

یک روزنامه اقتصادی ایتالیا مدعی شد که یک کنسرسیوم مشترک ایتالیایی - ژاپنی به‌زودی کار تأسیس یک پالایشگاه نفت در جنوب ایران را آغاز خواهند کرد. روزنامه اقتصادی "سوله" در این‌باره نوشته است: «این پالایشگاه 5/1 میلیارد دلار هزینه در بر خواهد داشت و ظرفیت آن نیز 250 هزار بشکه در روز خواهد بود.» روزنامه سوله این اقدام را نشانة بازگشایی دروازه‌های ایران به روی طرح‌های بزرگ توصیف کرده است. ظرفیت فعلی پالایشگاه‌های ایران 600 هزار بشکه در روز است. این روزنامه مدعی شده است که در پی بمباران‌های عراق، توان تولید پالایشگاه‌های ایران حدود 200 هزار بشکه در روز کاهش یافته است.⁽⁴⁾

روزشمار جنگ شنبه / 16 خرداد 1366 /9 شوال 1407 / 6 ژوئن 1987

1 61

در جلسة امروز فرمانده کل سپاه و برخی فرماندهان محورهای عملیاتی قرارگاه رمضان، موضوع حمایت سپاه از گروه‌های کرد معارض عراقی و نحوه ارتباط بیشتر با آنها بحث شد. در این جلسه ضمن تأکید بر حمایت سپاه از گروه‌های عمده معارض عراقی همچون اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) و حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها)، نحوة پشتیبانی آموزشی از گروه‌های معارض نوپای اسلامی و سازمان‌دهی مردم ناراضی کردستان و نیز جذب سران گروه‌های "خفیفه" بررسی شد. در ادامه این جلسه محسن رضایی در دیدار با سران یکی از گروه‌های اسلامی کردستان عراق دربارة سیاست آتی سپاه در منطقة کردستان گفت: «ما قصد داشتیم با بسیج نیرو و امکانات، جنگ را به‌سرعت پایان دهیم ولی با توجه به یک سری محدودیت‌ها مثل خلیج‌فارس و جنگ شهر‌ها این امکانات همیشه به‌طور یک‌جانبه به‌دست نمی‌آید. امسال می‌خواهیم روی جنگ نامنظم بیشتر سرمایه‌گذاری کنیم. خواست ما از شما راه انداختن نهضت مردمی و کمک به جنگ نامنظم است و مأموریت اصلی شما برنامه‌ریزی برای سقوط رژیم عراق است.»⁽¹⁾

2 62

نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان و تیپ75 ظفر در دو عملیات پارتیزانی به یک پادگان نظامی تازه تأسیس در دو کیلومتری غرب شهر "خرمال" از توابع استان سلیمانیه که محل استقرار نیروهای اردنی بود، حمله کردند. در این حملات 45 تن از نیروهای اردنی کشته یا مجروح شدند و هجده خودرو نظامی، سه لودر و دو ساختمان این پادگان منهدم شد. در پی این عملیات، کلیه نیروهای مستقر در پادگان متواری شدند و ساعت‌ها در جاده سید صادق - خرمال ترافیکی سنگین ایجاد شد.⁽²⁾

در عملیات دیگری در استان "دهوک" جاده ترانزیتی عراق - ترکیه، به فاصلة 16 کیلومتر در حد فاصل دهوک - زاخو - موصل تحت کنترل موقت پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق درآمد. به گزارش قرارگاه رمضان در این عملیات ده دستگاه تریلر که حامل محصولات حیاتی برای ارتش عراق بودند، به آتش کشیده شدند.⁽³⁾

روزنامه "ترجمان" ترکیه نیز گزارش داد: در جاده کرکوک - دهوک پیش‌مرگان کرد به شماری از تریلرهای ترکیه که تحت حمایت نیروهای عراقی از مناطق تحت کنترل مبارزین کرد عراقی (70 کیلومتری مرز ترکیه) به سوی ترکیه در حرکت بودند، حمله مسلحانه کردند. در این حمله شش سرباز عراقی و هفت راننده ترک کشته شدند.⁽¹⁾

1 63

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق با اجرای چند عملیات در روزهای گذشته به مقر تیپ41 جیش‌الشعبی به نام "ابوجعفر المنصور" واقع در سه‌راهی کرکوک به اربیل و چهار پایگاه تحت امر این تیپ به نام‌های سیناوه، قلانه، شیراوه و شامیزنیاوه که مسئولیت حفاظت از منطقة نفتی "چندنیاوه" را برعهده داشتند، یورش بردند و ضمن تصرف این پایگاه‌ه‌ها، خساراتی را به آنها وارد کردند. به گزارش قرارگاه رمضان، در این عملیات بیش از هشتاد تن از نیروهای عراقی به هلاکت رسیدند که در میان آنها فرمانده تیپ41 جیش‌الشعبی به نام "حسن علی ناج" از اهالی بغداد که مدیرکل امور نفت در منطقه بغداد نیز بوده است، رئیس ستاد تیپ41 جیش‌الشعبی به نام "طارق عدنان سعدون" و معاون خطوط لول-ه نفت منطقه کرکوک به نام "سلیمان عیسی سلیمان"به چشم می‌خوردند. در این عملیات همچنین بیش از چهارده تن از نیروهای عراقی به اسارت درآمدند و مقر تیپ و چهار پایگاه حفاظتی و آسایشگاه تیپ41 جیش‌الشعبی منهدم گردید. در این عملیات یک فرمانده گروهان از گردان 99 "افواج خفیفه" به نام "جوهر امین محمد" با نیروهای تحت امر خود، تسلیم پیش‌مرگان شدند.⁽²⁾

2 64

امروز عناصر حزب دمکرات کردستان در حوالی پیرانشهر علیه نیروهای خودی عملیات کمین اجرا کردند. در این کمین با اصابت یک گلول-ه آر.پی.جی به خودرو نیروهای خودی، هفت تن از آنان به شهادت رسیدند. نیروهای حزب دمکرات در اقدامی دیگر در اطراف مهاباد، دو گلول-ه آر.پی.جی به پایگاه شهید رجایی شلیک کردند که بر اثر آن دو تن از نیروهای خودی مجروح شدند.⁽³⁾

3 65

امروز سه فروند هواپیمای عراقی در ساعت 10 به حریم هوایی شهرهای سنندج و مریوان تجاوز کردند و دیوار صوتی را در آسمان این شهرها شکستند.⁽⁴⁾

4 66

در ادامه عزیمت نیروهای مردمی به جبهه‌های جنگ، امروز پانزده گردان از نیروهای تازه‌نفس رزمی تخصصی استان مازندران در قالب کاروان ویژه یوم‌الله پانزده خرداد و سومین کاروان لشکریان صاحب‌الزمان(عج) از بهشهر عازم جبهه‌های نبرد شدند.⁽⁵⁾

1 67

در پی اظهارات روز گذشته آقای هاشمی رفسنجانی در نماز جمعه تهران که گفته بود: "هر پایگاهی که امریکا از آنجا به ایران حمله نماید، مورد هجوم نیروهای ایرانی قرار خواهد گرفت"، ستاد کل نیروهای سه‌گانه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حمایت از اظهارات هاشمی رفسنجانی اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در این اطلاعیه آمده است: «نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی آمادگی کامل دارد در زمان مقتضی سخنان نماینده محترم حضرت امام در شورای عالی دفاع را تحقق بخشد و چنانچه امریکا قصد داشته باشد به نفع رژیم متجاوز و جنگ‌افروز عراق علیه جمهوری‌اسلامی ایران در خلیج‌فارس وارد عمل شود، نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با رزمندگان جان بر کف سپاهی و بسیجیان قهرمان کلیه پایگاه‌ها و بنادر مورد استفاده امریکا را مورد حمله قرار داده و تلخی ذلت و شکست را یک‌بار دیگر به سردمداران کفر جهانی خواهد چشاند.»⁽¹⁾

انجمن‌های اسلامی سراسری دانشجویان (دفتر تحکیم وحدت) نیز در جهت مقابله با قدرت‌های بین‌المللی در دامن‌زدن به بحران خلیج‌فارس، در خصوص راه‌پیمایی دانشجویان دانشگاه‌های تهران اطلاعیه‌ای منتشر کرد. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «ناوگان‌های دریایی امریکا و شوروی در پی دعوت دولت مزدور و خائن کویت حضور خویش در آب‌های خلیج‌فارس را گسترده‌تر کرده‌اند تا به‌خیال خود امت اسلامی را مرعوب سازند. دانشجویان دانشگاه‌های تهران فردا 17/3/1366 بعدازظهر پس از راه‌پیمایی به سوی سفارت کویت با به آتش کشیدن پرچم امریکا، آمادگی خود را برای انجام هرگونه عملیات شهادت‌طلبانه اعلام می‌کنند.»⁽²⁾

2 68

مجلة "امل"، نشریة سازمانی جنبش "امل" در لبنان به نقل از یک منبع آگاه مخالف با رژیم عراق در بیروت، دربارة اقدام رژیم عراق برای محاکمة برخی از افسران عراقی نوشت: «رژیم صدام به‌زودی شصت تن از افسران عالی‌رتبه سپاه سوم عراق را به اتهام کوتاهی در انجام مأموریت‌های نظامی در میدان جنگ، در دادگاه نظامی محاکمه خواهد کرد.» به گفته این منبع، از جمله افسرانی که محاکمه و اعدام می‌شوند "خلیل الدعوی" فرمانده سابق سپاه سوم ارتش عراق است. سپاه سوم عراق در عملیات کربلای 5 در مقابله با سپاهیان اسلام عاجز ماند. این نشریه می‌افزاید: «دادگاه ویژه‌ای به ریاست "عبدالجبار محسن" وزیر بخش آموزش سیاسی نیروهای مسلح عراق برای محاکمه افسران مذکور تشکیل شده است.»⁽³⁾

3 69

امروز اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در "جده" برگزار شد. بحث دربارة پیشنهاد اعزام هیئتی از شورای همکاری خلیج‌فارس به ایران و عراق برای پایان دادن به جنگ و همچنین تلاش برای همکاری جهت مهار تحولات اخیر در منطقه

خلیج‌فارس از موضوعاتی است که در دستور کار این اجلاس قرار دارد. روزنامه "البیان" با بیان این مطلب می‌نویسد: "عبدالله بشاره"، دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس پیش از افتتاح این شورا با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که کشورهای عضو این شورا مصمم هستند ثبات و امنیت منطقه خلیج‌فارس را تضمین کنند. این اجلاس در حالی برگزار می‌شود که منطقه در شرایط حساسی قرار دارد و عقل و درایت این شورا در آزمون قرار می‌گیرد.⁽¹⁾

"راشد عبدالله"، وزیر امورخارجه امارات متحده عربی که ریاست فعلی شورای وزیران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس را بر عهده دارد نیز در سخن‌رانی افتتاحیة خود ضمن اشاره به بحرانی بودن منطقه، درباره برقراری امنیت و آزادی کشتی‌رانی گفت: «خلیج‌فارس شاهد بحران ادامه‌داری بوده است. به‌ویژه تهدیدات نسبت به کشتی‌رانی آزاد که منجر به حضور نیروهای خارجی در این منطقه شده است.» وی افزود: «ما هنوز مشتاق خالی نگاه داشتن منطقه خود از هر مناقشه بین‌المللی یا دخالت خارجی هستیم.»

وزیرخارجه امارات بر لزوم پشتیبانی از تلاش‌های شورای امنیت سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کرد و اظهار امیدواری کرد که امریکا، شوروی و سه عضو دائم دیگر شورای امنیت برای تضمین حقوق هر یک از دو طرف جنگ، جدی و هماهنگ باشند.⁽²⁾

"شیخ صباح‌الاحمد"، معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه کویت نیز که تلاش کشورش در فراخوانی امریکا به منطقه با نارضایتی برخی کشورهای عضو این شورا مواجه شده است، در آستانة برگزاری شورا دربارة احتمال واگذاری پایگاه به نیروهای نظامی امریکا گفت: «کویت هرگز به فکر آن نیفتاده است تا تقاضای امریکا مبنی‌بر در اختیار گذاشتن تسهیلات نظامی و یا پایگاه‌هایی برای امریکا در خاک این کشور را بپذیرد.» وزیرخارجه کویت افزود: «حفاظت از خطوط کشتی‌رانی در خلیج‌فارس یک مسئولیت بین‌المللی است و این اقدام نباید تنها بر دوش کشورهای منطقه باشد.»⁽³⁾

در این حال، روزنامه کویتی "الرأی‌العام" پیشاپیش از موضع‌گیری شورای همکاری خلیج‌فارس اظهار نارضایتی کرد. این روزنامه نوشت: «معقول نیست که با تحولات ناشی از جنگ ایران و عراق با این ایده که این‌گونه تحولات از یک جنگ فراموش شده هفت ساله نشئت گرفته است، با احتیاط برخورد کنیم.» الرأی‌العام نقش ایران در منطقه خلیج‌فارس را یک نقش اخلالگرانه خواند و افزود: «شورای همکاری باید به نقش ایران در اخلال در امنیت منطقه و تهدید مستمر (ثبات کشورهای منطقه) پی ببرد. ما به شورای همکاری احترام می‌گزاریم و خواهان آن نیستیم که روزی از این احترام کاسته شود و یا به درخشندگی آن آسیبی وارد آید.»⁽⁴⁾

1 70

"جان کلارک"، وزیرخارجه کانادا در یک سخن‌رانی در مجلس عوام این کشور، شورای امنیت سازمان ملل را به صدور قطعنامه‌ای برای جلوگیری از جنگ ایران و عراق دعوت کرد. وی گفت: «عقب‌نشینی دو کشور به مرزهای خویش همراه با اعمال اقدامات الزام‌آور برای دو طرف، از جمله تحریم فروش تسلیحات به هر دو کشور در حال حاضر اقدام مناسبی به شمار می‌آید.»⁽¹⁾

2 71

"جولیو آندر‌ئوتی" وزیرخارجه ایتالیا ضمن مخالفت دولت خود با تقاضای کمک امریکا مبنی‌بر افزایش حضور نظامی غرب در خلیج‌فارس برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق گفت: «این جنگ یکی از نگرانی‌های بزرگ ماست و نهایت تلاش خود را برای یافتن یک راه‌حل عادلانه جهت این مناقشه باید به‌کار بندیم.»⁽²⁾

تصویر

"یاساهیرو ناکازونه"، نخست‌وزیر ژاپن نیز دربارة تلاش این کشور برای تضمین امنیت رفت و آمد کشتی‌های تجاری در منطقه خلیج‌فارس گفت که ژاپن مایل است در این طرح مشارکت داشته باشد. وی افزود: «منطقه خلیج‌فارس شصت درصد نیازمندی‌های نفتی ژاپن را تأمین می‌کند. قانون اساسی صلح ژاپن که پس از جنگ جهانی دوم تدوین شد، آن کشور را از استقرار نیروی نظامی در خارج از ژاپن منع می‌کند.» یاساهیرو ناکازونه ضمن یادآوری موضع ویژه ژاپن دربارة داشتن روابط نزدیک با هر دو کشور ایران و عراق، تأکید دارد که توکیو باید دامنه تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای پایان بخشیدن به جنگ خلیج‌فارس گسترش دهد.⁽³⁾

3 72

با نزدیک شدن زمان گردهمایی سران هفت کشور صنعتی در شهر "ونیز" ایتالیا، روزنامه "فایننشال تایمز" دربارة اقدامات جانب‌دارانة اخیر امریکا از عراق و پی‌آمدهای آن در نشست سران هفت کشور صنعتی جهان نوشت: «امریکا با دست برداشتن از موضع بی‌طرفانه خود در جنگ ایران و عراق و تمایل به سوی عراق، اسباب نگرانی سایر دولت‌های شرکت کننده در گردهمایی سران جهان سرمایه‌داری در ونیز را فراهم آورده است.»⁽⁴⁾

"شاذلی قلیبی"، دبیرکل اتحادیة عرب نیز با صدور بیانیه‌ای کشورهای شرکت کننده در

کنفرانس "ونیز" را به اتخاذ گام‌های عملی و قاطع برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق دعوت کرد. در این بیانیه با دعوت از کشورهای صنعتی به تضمین آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس، آمده است: «مسئله برقراری صلح یک مسئولیت دسته‌جمعی و بر عهده کشورها و سازمان‌های بین‌المللی که دارای توانایی و امکانات مادی و سیاسی جهت برقراری صلح هستند می‌باشد.» شاذلی قلیبی در بیانیه خود اهمیت نشست سران هفت کشور صنعتی جهان را به عنوان فرصتی مهم برای بررسی ایده‌ای مناسب به منظور پایان دادن به این کشمکش - که نتیجه‌ای جز خرابی و خطر بیشتر ندارد و احتمالاً به خارج از این منطقه نیز سرایت خواهد کرد - تأکید کرده است.⁽¹⁾

در آستانة برگزاری کنفرانس هفت کشور صنعتی جهان که قرار است دو روز بعد در ونیز برگزار شود تلاش برای بهره‌گیری سیاسی از این نشست با اظهار نظر مسئولان کشورهای شرکت‌کننده و اعلام موضع آنها برای طرح برخی مباحث شدت گرفته است.

روزنامه اطلاعات دربارة موضوعات احتمالی این اجلاس نوشت: «در جریان نشست 48 ساعتة اجلاس سران، رهبران هفت کشور (صنعتی جهان) پیرامون موضوع‌های سیاسی و در رأس همه بحران خلیج‌فارس از نقطه‌نظر "ریگان" بحث خواهند کرد. ریگان خواهد کوشید متحدان امریکا را به کمک در امر حفظ آزادی کشتی‌رانی و عاری ساختن منطقه از نفوذ شوروی وادارد. انگلیس و فرانسه کشتی‌هایی در منطقه دارند و آلمان و ژاپن از داشتن نیروهای نظامی در سایر مناطق جهان محروم هستند. جورج شولتز، وزیرخارجه امریکا در پاسخ به این سؤال که آیا حضور وسیع‌تر نظامی "ناتو" در خلیج‌فارس ضروری است؟ گفت: نه الزاماً.»⁽²⁾

1 73

رادیو بی.بی.سی در تحلیلی از اوضاع خلیج‌فارس و ارتباط ابرقدرت‌ها با جنگ ایران و عراق گفت: «در واقع هر دو ابرقدرت می‌خواهند این موضوع را به ایران تفهیم کنند که اگر به کشتی‌هایی که با پرچم و در حفاظت امریکا یا شوروی حرکت می‌کنند، حمله بشود، این امر پیامدهای وخیمی خواهد داشت. صحبت از اینکه ممکن است امریکا موضوع نابود کردن محل استقرار موشک‌های ایران را مورد بررسی قرار دهد، انعکاس زیادی پیدا کرده است. از طرف دیگر، هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس ایران در برابر موضوع حمله پیشگیرانه امریکا، به این ترتیب واکنش نشان داده که گفته است: ایران باید برای نبرد با امریکا در خلیج‌فارس آماده باشد و افزوده است که ایران به هر پایگاهی در منطقه که مورد استفاده امریکا قرار گیرد، حمله خواهد کرد.»⁽³⁾

نشریه "وال استریت ژورنال" نیز در مقالة مفصلی دربارة بحران خلیج‌فارس، نقش ابرقدرت‌ها و وضعیت تسلیحاتی دو کشور در حال جنگ نوشته است: «دولت ریگان در هفته‌های اخیر در ماجرای خلیج‌فارس در دو جبهه مشغول بوده است جبهة نظامی و جبهة سیاسی. در مورد فراهم ساختن اسکورت برای نفت‌کش‌های کویتی فعالیت‌های دولت ریگان زیر

ذره‌بین افکار عمومی بوده است. اما در پشت صحنة سیاسی، دولت او به تلاش پرداخته است تا برای ایجاد مانع در ارسال تسلیحات برای طرف‌های تجاوزطلب در منطقه، قطعنامه‌ای را در شورای امنیت به تصویب برساند. در حالی که اتحاد جماهیر شوروی ممکن است نوعی توافق در مورد ایران را دستاوردی برای خود تلقی کند، چین در دفاع از مناسبات نظامی خود با ایران منافع قابل توجهی دارد. به علاوه، حتی اگر تحریم تسلیحات به‌رغم شکست‌های قبلی سازمان ملل در این زمینه به نتیجه‌ای برسد و به گونه‌ای مؤثر به اجرا درآید و در مورد هر دو طرف درگیر در جنگ به کار گرفته شود، عراق بیش از ایران صدمه خواهد دید. حجت‌الاسلام رفسنجانی در مصاحبه‌ای تصدیق کرد که ایران دو هزار موشک ضدتانک "تاو"، ساخت امریکا و قطعات موشک‌های "هاوک" (هاک) را خریداری کرده است، اما [وی] افزود که "ما هر دو را در ایران می‌سازیم." گزارشِ حاکی از تولید محلی موشک‌های زمین به زمین، گویای آن است که ایران اکنون از توانایی تولید موشک‌های زمین به دریا نیز به‌منظور تکمیل و افزودن به 20 موشکی که از چین خریداری کرده است، برخوردار است. ایران با تأکید بر اینکه امنیت خلیج‌فارس مسئولیت مستقیم کشورهای منطقه است، سعی بر آن دارد نفوذ ابرقدرت‌ها را تضعیف کند و این موضعی است که به‌خوبی با استراتژی کلی چین مطابقت دارد. بر این اساس، اینکه چین هرگونه قطعنامه پیشنهادی امریکا و شوروی را در شورای امنیت وتو کند، احتمالی است که نمی‌توان آن را منتفی شده تلقی کرد. ایران با استقرار موشک‌های چینی زمین به دریا در تنگة هرمز امیدوار است مانع از آن شود که عراق بتواند شش ناوچه و کشتی جنگی ساخت ایتالیا را که از چندماه پیش برای تحویل آماده شده است، وارد عملیات کند. تقویت واحدهای دریایی پاسداران انقلاب در شمال خلیج‌فارس و نواحی دیگر طی 18 ماه گذشته که به بی‌نظمی در سلسله مراتب فرماندهی و بدعت‌گذاری در تاکتیک‌ها شهرت دارند، بخشی از استراتژی ایران برای جلوگیری از دسترسی عراق به خلیج‌فارس و مجازات کردن کویت به‌خاطر فروش نفت برای عراق و مجاز شناختن عراق برای استفاده از تأسیسات بندری و جاده‌های کویت به‌منظور نقل و انتقال تقریباً نیمی از واردات نظامی و غیرنظامی عراق محسوب می‌شود.»⁽¹⁾

1 74

در ادامه بروز بحران در روابط سیاسی ایران و انگلیس، امروز پنج تن از دیپلمات‌های انگلیس از جمهوری اسلامی ایران اخراج شدند. اسامی این افراد: پیتر جیتیرز (دبیر اول بازرگانی)، راجر کرشا (دبیر دوم بازرگانی)، کریستوفر جیمز ویگن‌تن (دبیر سوم بازرگانی)، کلمنتس (دبیر دوم مطبوعاتی)، ادوارد گراهام چاپلین (دبیر اول سیاسی، نفر دوم دفتر حفاظت منافع انگلستان) اعلام شده است.

روزنامه کیهان با درج این خبر می‌افزاید: «با توجه به اینکه سه تن از پنج دیپلمات اخراجی انگلیس، مسئولان امور بازرگانی دفتر حفاظت منافع انگلیس در تهران بودند، پیش‌بینی می‌شود روابط بازرگانی انگلیس با ایران در حال تزلزل و فروپاشی است.»⁽²⁾

بی.بی.سی نیز در این‌باره گفت: «بنابر گزارشات رادیو ایران، مقامات کشور تصمیم گرفته‌اند که اتهامات وارده علیه ادوارد چاپلین را معلق سازند. گزارش رادیو ایران به وضوح نشان می‌دهد که این تصمیم ایران مستقیماً در تلافی اقداماتی بوده است که این رادیو آن را اخراج غیرمنصفانه پنج دیپلمات ایرانی از انگلیس و بستن کنسول‌گری ایران در منچستر خوانده است. وزارت‌خارجه انگلیس از پیش هشدار داده بود که هرگونه حرکت تلافی‌جویانه تهران می‌تواند عواقبی نامطلوب به دنبال داشته باشد. این امکان نیز وجود دارد که قصد دولت ایران از معلّق ساختن اتهامات علیه "ادوارد چاپلین" و اخراج او از کشور آن بوده که مناقشه را پایان دهد. در هرحال، واکنش دولت انگلیس در این زمینه هنوز مشخص نیست. ولی اکنون سؤالی که در برابر دولت بریتانیا قرار دارد آن است که آیا خویشتن‌داری بهتر از شدت عمل نیست؟ و آیا موضوع را پایان یافته تلقی کردن بهتر از آن نیست که اقدامات متقابل همچنان ادامه یابد و احیاناً به قطع کامل روابط، اقدام علیه اتباع بریتانیا و از دست رفتن بازارهای ایران بینجامد که سالیانه چهارصد میلیون لیره برای صادرات بریتانیا ارزش دارد؟»⁽¹⁾

این رادیو در برنامه دیگری در این‌باره گفت: «ظرف چند ماه گذشته ایران تعدادی از دیپلمات‌های کشورهای غرب ازجمله ایتالیا، هلند، آلمان‌غربی و استرالیا را اخراج کرده است. اخراج این دیپلمات‌ها بیشتر به علت شکایات تندروها از برنامه شبکه تلویزیونی غرب پیرامون انقلاب اسلامی ایران انجام گرفته است و در نتیجه تعداد دیپلمات‌های غربی در ایران شدیداً کاهش یافته و اسباب نگرانی وزارت خارجه ایران را فراهم ساخته است. در حال حاضر، نوبت ایران است که از ادامة مشاجرات دیپلماتیک خود با انگلستان دست بردارد زیرا تاکنون انگلیس از درخواست امریکا مبنی‌بر افزایش حضور نظامی در خلیج‌فارس استقبال بسیار گرمی به عمل نیاورده است. احتمالاً میانه‌روهای رژیم ایران از آن بیم داشتند که هرگونه عکس‌العمل شدید از جانب ایران، باعث شود که انگلیس به جانب‌داری امریکا در مورد افزایش حضور نظامی در خلیج‌فارس برخیزد.»⁽²⁾

1 75

دربارة تلاش عربستان سعودی برای بهبود در روابط سوریه با عراق، "سعدون حمادی" رئیس مجلس ملی رژیم عراق گفت: «کشورهای عربی به ویژه اردن و عربستان سعودی سخت در تلاش‌اند که روابط میان سوریه و عراق را بهبود بخشند.» به گزارش رادیو جده، حمادی که سرگرم دیدار از آلمان‌غربی است در مصاحبه‌ای با روزنامة "الشرق‌الاوسط" چاپ سعودی افزود: «هر قدر موضع عراق یکپارچه و هماهنگ باشد آنان می‌توانند منافع خود را تضمین کنند.» وی در مورد جنگ تحمیلی عراق علیه ایران گفت که کوشش‌های کشورش روی پایان گرفتن جنگ متمرکز است و آن را مسئله اساسی می‌داند اما جنگ نفت‌کش‌ها یک موضوع دیگری است.»⁽³⁾

1 76

در پی تلاش عراق برای افزایش تولید و صادرات نفت، "ایلوانو لقمان" رئیس نیجریه‌ای اجلاس اوپک در مصاحبه‌ای با روزنامه "داگنس نیهتر" گفت: «برای افزایش تولید نفت عراق حدی وجود دارد و عراقی‌ها نمی‌توانند هرچه مایل هستند نفت تولید کنند بدون اینکه بر قیمت‌ها تأثیر بگذارد.» "لقمان" همچنین اظهار کرد که تقاضا برای نفت روندی فزاینده دارد و در اوپک هیچ مسئله‌ای که بر نرخ‌های کنونی تأثیر گذارد، وجود ندارد. به گفته لقمان، اوپک از امکان افزایش تولید نفت برخوردار است ولی می‌تواند در صورت نیاز، سقف تولید خود را کاهش دهد. وی مهم‌ترین موضوع دستور کار اجلاس آینده اوپک را بحث پیرامون سقف تولید مورد توافق کلیه اعضا اعلام کرد.⁽¹⁾

روزشمار جنگ یک‌شنبه / 17 خرداد 1366 / 10 شوال 1407 / 7 ژوئن 1987

1 77

در جلسه‌ای که امروز با شرکت فرمانده کل سپاه و مسئولان قرارگاه رمضان برگزار شد، ضمن بررسی مشکلات اجرای عملیات در منطقه غرب کشور، درباره برخی کاستی‌ها از قبیل ضعف آتش توپخانه، کافی نبودن آموزش نیروها و کمبود سوخت و آذوقه بحث شد. در این جلسه بر به‌کارگیری نیروهای معارض عراقی و به ویژه نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) برای اجرای عملیات در شمال عراق و مزایای تداوم عملیات‌های نامنظم در منطقه "قلندر" در غرب استان اربیل تأکید شد.⁽¹⁾

همچنین در جلسة دیگری با حضور مسئولان قرارگاه نصر (از قرارگاه‌های تابع قرارگاه رمضان) و مسئولان حزب دمکرات کردستان عراق، یکی از مسئولان این حزب راه‌کارهای عملیات در منطقه "دیانا" و ورود نیروهای مشترک قرارگاه رمضان و حزب دمکرات کردستان عراق به منطقه "دهوک" را تشریح کرد.⁽²⁾

2 78

درباره قیام مردم کردستان عراق و گسترش و استمرار آن در شهرهای این منطقه، قرارگاه رمضان اعلام کرد: «به‌دنبال نهضت مردم مسلمان شمال عراق اوضاع شهر "عقره" از توابع استان "دهوک" همچنان ناآرام است و رژیم بعثی حاکم بر عراق با به‌کارگیری تجهیزات و نیروهای تازه‌نفس قصد داشت گروهی از مردم را از شهر عقره به شهر موصل منتقل کند و اوضاع شهر را به دست گیرد که با مقابله مردم روبه‌رو شد و در پی آن شش تن از نیروهای ارتش عراق با سلاح‌های خود به مردم پیوستند. بنا بر این گزارش، مردم قهرمان شهر "دهوک" نیز طی روزهای اخیر با تظاهرات و فریاد شعارهای کوبنده انزجار خود را از رژیم صدام اعلام کردند که مأموران رژیم با حمله به مردم و ضرب و شتم آنها، گروهی را دستگیر و بازداشت کردند.»⁽³⁾

سازمان "عمل اسلامی" عراق نیز با انتشار اطلاعیه‌ای درباره وضعیت نیروهای عراقی اعلام کرد که رژیم عراق معلولان جنگی را به جبهه‌ها اعزام می‌کند. در بخشی از این اطلاعیه آمده است: «به دنبال کمبود شدید نیروی انسانی در جبهه‌ها، رژیم عراق 120 هزار تن از مجروحین

جنگی را که به معلولیت‌های مختلف دچار شده‌اند، مجدداً به جبهه‌ها اعزام کرد و در این زمینه دستوری مبنی‌بر معاینه مجدد معلولین جنگی صادر کرده است. بر این اساس، 120هزار تن پس از انجام تشریفات معاینه و در حالی‌که کلیه افراد مدارک دال بر معلول بودن در اختیار داشتند به جبهه اعزام شده‌اند. این حکم تنها در مورد کسانی که فاقد اعضای اصلی از جمله دست یا پا هستند استثنا قائل شده است.»⁽¹⁾

1 79

امروز سومین کاروان سپاهیان صاحب‌الزمان(عج) استان یزد متشکل از نیروهای رزمنده آموزش دیده و اعزام مجدد فنی تخصصی و مهندسی رزمی به استعداد 3 گردان عازم جبهه‌های نبرد شدند.⁽²⁾

2 80

بازرسی از کشتی‌ها در دهانه خلیج‌فارس امروز نیز ادامه یافت و نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز شش فروند کشتی و نفت‌کش خارجی را بازرسی کرد.⁽³⁾

3 81

در ادامة تلاش‌های جمهوری اسلامی ایران برای جلوگیری از حملات شیمیایی عراق به مناطق مسکونی و غیرمسکونی، امروز نیز ستاد تبلیغات جنگ اعلام کرد به‌منظور انعکاس پیروزی‌های رزمندگان اسلام در عملیات‌های مختلف و افشای جنایات رژیم عراق در کاربرد سلاح شیمیایی و نقض مقررات بین‌المللی، فیلم‌هایی را در این باره تهیه و به نمایندگی‌های سیاسی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور ارسال کرده است. به گزارش روابط عمومی ستاد تبلیغات جنگ، فیلم‌های مجروحان شیمیایی مناطق مسکونی، عملیات‌های کربلای5، کربلای8 و کربلای10 و اقدامات عراق در نقض مقررات بین‌المللی، به نمایندگی‌های ایران در سازمان ملل، دهلی‌نو، لندن، ماناگوا، پکن، آنکارا، فرانکفورت، آتن، دوحه، کویت، الجزایر، بیروت، خارطوم، عدن، دمشق، رباط، صنعا و ابوظبی ارسال شده است.⁽⁴⁾

4 82

امروز دانشجویان دانشگاه‌های سراسر کشور به دعوت انجمن‌های اسلامی سراسری دانشجویان کشور (دفتر تحکیم وحدت) در حمایت از سیاست‌های اعلام شده برای مقابله با بحران جاری در خلیج‌فارس و جنگ تحمیلی، راه‌پیمایی کردند. به‌گزارش روزنامه کیهان، راه‌پیمایان هم‌زمان با انجام راه‌پیمایی در شهرهای مختلف با ابراز تنفر از سیاست‌های شیوخ منطقه به ویژه زمام‌داران کویت، اخطار کردند که برای مقابله با هرگونه دخالت ابرقدرت‌های استکباری جهان در خلیج‌فارس آماده حملات شهادت‌طلبانه و انتحاری هستند. راه‌پیمایان همچنین به شورای امنیت سازمان ملل هشدار دادند که ملت ایران جز به سقوط صدام و حزب بعث نمی‌اندیشد و راه‌حل‌های پیشنهادی شورای امنیت که حافظ منافع جهان امپریالیستی است، قابل پذیرش نیست.

در بخشی از قطعنامه راه‌پیمایی دانشجویان در تهران آمده است: «ما اعلام می‌کنیم که دولت کویت در مقابل نیروهای مردمی و مسلح ایران شدیداً آسیب‌پذیر است و جزایر و بنادر و تأسیسات و کشتی‌های کویت به راحتی می‌تواند مورد هجوم نظامی قرار گیرد. به دولت کویت اخطار می‌کنیم که بیش از این به ذلت و حقارت و اسلام فروشی خویش ادامه نداده و با ادامه حمایت خود از صدام، راه‌حل آخر را که همانا راه‌حل خشونت‌آمیز و جنگی می‌باشد در پیش پای ملت مبارز ایران باز نکند و بداند که دولت کوچک کویت با هجومی کوچک ساقط خواهد شد.»⁽¹⁾

خبرگزاری آسوشیتدپرس طی گزارشی از این مراسم اعلام کرد: «صدها دانشجوی ایرانی شامل جوانان ریش‌دار و دختران از سر تا پا پیچیده در چادر سیاه، امروز در تظاهرات پر سر و صدایی در تهران علیه دخالت قدرت‌های بیگانه در خلیج[فارس] شرکت کردند. تلویزیون ایران که تصویر آن در "نیکوزیا" دریافت شد، نشان داد که دانشجویان پرچم امریکا را در محوطه دانشگاه تهران به آتش کشیدند. آنها سپس با دادن شعارهای ضد امریکایی به سمت سفارت کویت و دفتر سازمان ملل در تهران راه‌پیمایی کردند. در مقابل سفارت‌خانه کویت آنها در محکوم نمودن دولت کویت به‌خاطر حمایتش از عراق در جنگ با ایران شعارهایی سر دادند. در مقابل دفتر سازمان ملل متحد یکی از رهبران دانشجویان با قرائت قطعنامه‌ای به امریکا و شوروی در مورد مداخله آنها در خلیج[فارس] هشدار داد. در این قطعنامه به ملت امریکا در مورد "استراتژی‌های دیوانه‌وار و هیستریک ریگان" هشدار داده شد. این قطعنامه می‌افزاید: برداشتن یک گام خطا از سوی ریگان در خلیج[فارس] می‌تواند آب‌های خلیج را تبدیل به گورستان دسته‌جمعی امریکایی‌ها بنماید. در این قطعنامه به شوروی نیز اخطار شده تا از افتادن در دامی که از سوی امریکا گسترده شده است، بپرهیزد.»⁽²⁾

1 83

"میرحسین موسوی"، نخست‌وزیر در دیدار با "عزوز الطلحی"، دبیر کمیته مردمی روابط خارجه "لیبی" دربارة سیاست‌های تشنج‌زای امریکا و همچنین موقعیت صدام در داخل عراق گفت: «استکبار جهانی باید بداند در صورت هرگونه دخالت در خلیج‌فارس نه تنها در همان منطقه به شدت آسیب‌پذیر است بلکه دامنه آشوبی که ایجاد می‌کند به هیچ‌وجه محدود به خلیج‌فارس نخواهد شد. ... امروز وضعیت صدام شبیه یک مار زخمی است و اگر فرصت عمل پیدا کند، برای تمام منطقه مضر است و با کمک امریکا باز به آتش‌افروزی خود ادامه خواهد داد. و بهترین شاهد ما این است که در شرایطی هیاهوی استکبار جهانی برای صلح بلند شده که رژیم صدام از شمال عراق تا شهر فاو و حتی در داخل شهرها در ضعیف‌ترین وضعیت خود قرار گرفته است. به‌نحوی که ظرف یک روز دو توبه‌نامه به همراه دسته‌گل برای ریگان می‌فرستند.»⁽¹⁾

الطلحی در دیدار با هاشمی رفسنجانی، حمایت لیبی از انقلاب اسلامی را اعلام کرد و گفت: «موضع لیبی نسبت به انقلاب اسلامی ایران موضعی نیست که با آن سازش یا داد و ستد کنیم.» وی با اشاره به علاقه ملت و دولت لیبی برای گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران در تمام زمینه‌ها اظهار کرد: «ما پیروزی انقلاب اسلامی را پیروزی برای خود و همه مسلمین جهان می‌دانیم و این پیروزی نمایانگر فرصتی است برای به وجود آمدن خیزش دوباره اسلامی. ما ایمان داریم که این خیزش و تحرک اسلامی جدید چیزی است که کل جهان اعم از مسلمین و غیرمسلمین به آن نیاز دارند. لذا ما آمادگی کامل خود را برای مقابله با دشمنان این انقلاب و هر خطری که آن را تهدید کند، اعلام می‌داریم.»⁽²⁾

2 84

علی‌اکبر ولایتی، وزیر امورخارجه در دیدار با "کاندمیر" و "عبدالستار"، قائم‌مقامان وزارت خارجه ترکیه و پاکستان، سیاست ایران در بحران جاری خلیج‌فارس و مقابله به مثل ایران در صورت اقدام نظامی امریکا را تشریح کرد.

دکتر ولایتی در دیدار با آقای کاندمیر گفت: «در سفری که اخیراً به کشورهای منطقه خلیج‌فارس داشتم، کلیه این کشورها از حضور نظامی ابرقدرت‌ها و نیز دعوت دولت کویت از امریکا و شوروی جهت دخالت در منطقه ابراز نگرانی کرده و موافق بودند که امنیت کامل منطقه خلیج‌فارس باید حفظ شود و آزادی کشتی‌رانی در منطقه نیز تأمین گردد.» وی افزود: «ما به‌عنوان جمهوری‌اسلامی ایران به هیچ ابرقدرتی اجازه دخالت در این منطقه حساس را نخواهیم داد.»⁽¹⁾وزیرخارجه کشورمان همچنین در دیدار با عبدالستار، قائم‌مقام وزیر امورخارجه پاکستان گفت: «ما نمی‌توانیم دخالت هیچ قدرتی را در خلیج‌فارس تحمل کنیم. امنیت در خلیج‌فارس یا باید برای همه باشد، یا هیچ‌کس.»⁽²⁾

حسین شیخ‌الاسلام، معاون وزیر امورخارجه ایران نیز طی مصاحبه‌ای در "وین" دربارة گزارش روزنامه واشنگتن پست در خصوص تصمیم امریکا برای حمله به ایران در صورت استقرار موشک‌های "کرم ابریشم" در تنگه هرمز گفت: «در این صورت ما هم حمله خواهیم کرد. اگر امریکا چنین اشتباهی مرتکب شود، ما مطمئناً آن را بی‌جواب نخواهیم گذاشت.» وی افزود: «در صورتی که امریکا به خاک ایران حمله کند، ما هم در داخل خاک امریکا دست به حمله خواهیم زد.» شیخ‌الاسلام همچنین گفت:«اگر ما نتوانیم نفت خود را صادر کنیم، به هیچ کشوری بدون در نظر گرفتن اینکه کشتی‌هایش با پرچم چه قدرتی یا ابرقدرتی حرکت می‌کند، اجازه صدور نخواهیم داد.»

خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر، دربارة صدور بیانیه‌ای که سفارت ایران در "اتریش" درباره مسائل اخیر خلیج‌فارس انتشار داده است، گزارش داد: «یک بیانیه سفارت‌خانه ایران در "وین" دیروز تأکید کرد که دعوت کویت از ابرقدرت‌ها برای گسترش حضورشان در خلیج‌فارس تشنج را افزایش داده است. کشورهای ساحلی خلیج‌فارس و به‌ویژه کویت خسارات ناشی از حضور نظامی وسیع را بیشتر متحمل خواهند شد. ایران همچنین افزوده است: صاحبان قدرت در کاخ سفید آماده‌اند تا برای منحرف کردن نظرها از مشکلات داخلی‌شان، منافع هم‌پیمانان خود را که آنها نیز خواستار امنیت در خلیج‌فارس هستند، قربانی کنند. تهران در پایان [این بیانیه] تأکید کرد که گمان نمی‌کند که حضور ابرقدرت‌های خارجی در خلیج‌فارس به‌معنی امنیت برای منطقه باشد بلکه برخلاف آن، معتقد است که تشنج در خلیج‌فارس افزایش خواهد یافت.»⁽³⁾

1 85

درباره اقدامات و مذاکرات شورای امنیت سازمان ملل متحد برای پایان دادن به جنگ و همچنین تلاش دولت امریکا به منظور استفاده از موقعیت ویژة کنفرانس "ونیز" برای گنجاندن ماده‌ای برای تحریم تسلیحاتی در قطعنامه آتی این شورا، رادیو امریکا طی گزارشی گفت: «تقریباً همه دربارة تبادل

نظرهای شورای امنیت گفت‌وگو می‌کنند و خبرنگاران برای کسب اطلاع و خبر از پیشرفت مذاکرات به اعضای شورای امنیت مراجعه می‌نمایند. پرزیدنت ریگان می‌خواهد حمایت شورای امنیت را با صدور قطعنامه‌ای در کنفرانس عالی "ونیز" مبنی‌بر اینکه اگر ایران و عراق از مذاکرات درباره پایان دادن به جنگ سر باز زنند، با تحریم ارسال تسلیحات مواجه خواهند شد، کسب نماید. مسئله‌ای که روزهای اخیر مطرح است این است که پنج قدرت عمده عضو دائمی شورای امنیت تا چه حدی به اتفاق نظر به رأی نزدیک شده‌اند. به پیشنهاد دکوئیار، ایالات متحده، بریتانیا، فرانسه، چین و اتحاد شوروی از ماه فوریه گذشته تلاش (خود) را برای تدوین یک طرح صلح آغاز کردند. پنج کشور بزرگ عضو دائمی شورای امنیت اخیراً گزارشی را به دبیرکل سازمان ملل ارائه کردند [که] به گفته منابع دیپلماتیک، به موجب آن از ایران و عراق خواسته شده است که آتش‌بس و بازگرداندن اجباری سربازان را به پشت مرزهای خود بپذیرند، حال اینکه شورای امنیت با اجرای تدابیر مجاز به موجب منشور سازمان ملل از جمله تحریم معامله بتواند یا نتواند به توافقی در این باره دست یابد مسئله جداگانه‌ای است. به گفته یکی از ناظران امور سازمان ملل متحد، اقداماتی چون تحریم فروش و تحویل اسلحه نیاز به همکاری‌های سیاسی ویژه‌ای دارد که شورای امنیت با آن آشنا نیست.»⁽¹⁾

همچنین در آستانه برگزاری نشست سران هفت کشور صنعتی جهان در ونیز، امریکا برای تحمیل شرایط خود به سایر کشورهای شرکت کننده دست به اقداماتی تبلیغاتی زد. در این زمینه"هوارد بیکر"، رئیس ستاد کاخ سفید و "فرانک کارلوچی"، مشاور امنیتی ریگان در مصاحبة تلویزیونی مشترکی در ونیز، ایران را به استقرار موشک‌های "سیلک ورم" (کرم ابریشم) متهم کرده و آن را اقدامی تهاجمی خواندند. آسوشیتدپرس، خبرگزاری جمهوری اسلامی و رادیو امریکا از این مصاحبه گزارش‌هایی تهیه کردند.

آسوشیتدپرس گزارش داد: «"هوارد بیکر"، رئیس کارکنان کاخ سفید امروز به ایران هشدار داد که قبل از تصمیم به استقرار موشک‌های چینی ضدکشتی در خلیج‌فارس، نهایت تعمق را به کارگیرد. بیکر که بدون برنامه قبلی در خارج از هتل محل اقامت خود در ونیز با خبرنگاران سخن می‌گفت، افزود: استقرار موشک‌ها در محلی نزدیک تنگه هرمز یک گسترش سیستم تسلیحاتی و یک عمل خطرناک است که ایران بهتر است از آن اجتناب کند.»⁽²⁾به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، وی این عمل را یک اقدام تهاجمی خواند و ادعا کرد که این امر می‌تواند موجب اقدام متقابل امریکا شود. وی با لحن تهدید‌آمیزی اضافه کرد: «بهتر خواهد بود که ایرانی‌ها موشک‌های ساخت چین را در این منطقه مستقر نسازند.»⁽³⁾

بیکر به خبرنگاران گفت: «خرید موشک‌های "سیلک ورم" توسط ایران و تدارک استقرار آنها، سطح تخریب سیستم‌های تسلیحاتی در خلیج‌فارس را افزایش خواهد داد.» وی افزود: «که این مسئله هم برای ایران، هم برای تمام جهان خطرناک است و این به نفع ایران است که از استقرار و به کار انداختن این موشک‌ها صرف نظر کند.» رئیس دفتر کاخ سفید استقرار

موشک‌های سیلک ورم را تهدیدی برای تمام جهان توصیف کرد و گفت: «این موشک‌ها از توانایی غرق کردن کشتی‌ها برخوردارند.» وی افزود: «موشک سیلک ورم هرچند پیشرفته‌ترین موشک در جهان نیست ولی از موشک "اگزوسه" که به ناو امریکایی "استارک" اصابت کرد، خطرناک‌تر و مخرب‌تر می‌باشد.»⁽¹⁾

فرانک کارلوچی، مشاور امنیت ملی ریگان نیز در این برنامه تلویزیونی گفت: «موشک‌های سیلک ورم اگرچه هنوز به مرحله عملیاتی نرسیده‌اند ولی در هرحال بردی حدود 50 مایل دارند و به آسانی می‌توانند فاصله 30 مایلی (50 کیلومتری) گلوگاه تنگه هرمز، مدخل ورودی خلیج(فارس) را مورد تهدیدات جدی قرار دهند.»

در این مصاحبه از هوارد بیکر سؤال شد که آیا شما اطمینان دارید که ایران کشتی‌های ما را بمباران نخواهد کرد؟ رئیس ستاد کاخ سفید پاسخ داد: «امکان هرچیزی وجود دارد... اما چنین امری به آسانی به وقوع نمی‌پیوندد، به‌ویژه در این زمان که ما در حال آماده‌باش کامل به‌سر می‌بریم. از زمان حمله ماه گذشته جت‌های جنگنده عراقی به ناو جنگی استارک، کلیه نیروهای امریکا در خلیج‌فارس و منطقه در آماده‌باش کامل به‌سر می‌برند.» هوارد بیکر افزود: «ایالات متحده امریکا در قبال حفظ امنیت جریان نفت به‌طور جدی متعهد می‌باشد. امریکا هرگز به هیچ کشوری نه ایران و نه عراق و نه هیچ کشور دیگری اجازه نخواهد داد تا مانع دستیابی دنیا به منابع نفتی در خاورمیانه گردند؛ به‌نظر من ایرانی‌ها نادان نیستند.» رئیس کارکنان کاخ سفید همچنین گفت: «آنها متوجه هستند که ایالات متحده در تصمیم خود دایر بر بازنگه داشتن مسیر رفت و آمد کشتی‌ها در خلیج[فارس] قاطع و سرسخت است.»

فرانک کارلوچی، مشاور امنیت ملی امریکا نیز سخنان بیکر را تکرار کرد و به خبرنگاران گفت: «ایالات متحده قصد ندارد عامل تحریک باشد ولیکن مصمم است که از کشتی‌های امریکایی و آن کشتی‌هایی که با ناوگان ایالات متحده در خلیج‌فارس اسکورت می‌شوند، دفاع کند.» وی افزود: «اگر ایرانی‌ها به این کار اقدام کنند، کار عاقلانه‌ای نخواهد بود.»⁽²⁾

در این حال، رادیو بی.بی.سی در گزارشی از مناقشه چین و امریکا برای فروش موشک‌های سیلک ورم (کرم ابریشم) به ایران گفت: «بر سر قضیه فروش یا عدم فروش موشک‌های ضد کشتی موسوم به سیلک ورم به ایران، بین امریکا و چین مشاجره درگرفته است. چین فروش این موشک‌ها را به ایران تکذیب کرده است اما مقامات امریکایی به علاوه شخص رئیس‌جمهور امریکا که فعلاً برای شرکت در کنفرانس سران کشورهای صنعتی در ونیز به سر می‌برد، ادعای چین را نمی‌پذیرند. "دیوید مک نیل"، خبرنگار بی.بی.سی در ونیز طی گزارشی می‌گوید: ایالات متحده امریکا فروش موشک‌های سیلک ورم را یک خطر جدی در برابر کشتی‌رانی تجاری و به ویژه نفت‌کش‌های کویتی می‌پندارد که قرار است به‌زودی تحت حمایت کشتی‌های جنگی امریکایی در خلیج‌فارس رفت و آمد کنند. به گفتة مقامات امریکایی، ایران بیش از بیست موشک سیلک ورم خریداری کرده و به‌زودی

قرار است حداقل بیست موشک دیگر تحویل بگیرد. امریکا گفته است که چین این موشک‌ها را در اختیار ایران قرار داده است و واشنگتن رسماً اعتراض خود را در این مورد تسلیم پکن کرده است. اما چین در پاسخ به اعتراض امریکا، فروش این موشک‌ها را به ایران تکذیب کرده است. آقای کارلوچی، مشاور امنیت ملی پرزیدنت ریگان که به اتفاق رئیس‌جمهوری به‌منظور ملاقات و گفت‌وگو با "پاپ اعظم" رهسپار "رم" شده بود طی سخنانی گفت: امریکا تکذیب چین را در این مورد نمی‌پذیرد. او به خبرنگاران حاضر گفت که این موشک‌ها از چین خریداری شده است.»⁽¹⁾

1 86

اجلاس وزیران خارجة کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس امروز پایان یافت. "راشدعبدالله النعیمی"، وزیر امورخارجه امارات متحده عربی دربارة دستور کار این اجلاس گفت: «وزرای شرکت کننده در کنفرانس دو روزة جده، استراتژی امنیتی و همکاری‌های نظامی میان اعضا را در اجلاس افتتاحیه کنفرانس مورد بحث و تبادل نظر قرار دادند.» وی افزود: «نمایندگان کشورهای عربستان سعودی، کویت، قطر، بحرین، امارات متحده عربی و عمان تلاش‌های خود را از طریق شورای امنیت سازمان ملل برای صدور قطعنامه‌ای جهت پایان بخشیدن به جنگ عراق و ایران از سر خواهند گرفت.»⁽²⁾

رادیو مسقط نیز دربارة نتایج مذاکرات این اجلاس گفت: «در بیانیه نهایی کنفرانس، پای‌بندی شورای همکاری به قطعنامه‌های شماره 540 سال 1983 و شماره 552 سال 1984 شورای امنیت اعلام گردیده است، در این دو قطعنامه موضع جامعه بین‌المللی در مورد آزادی کشتی‌رانی در آبراه‌های بین‌المللی و آزادی رفت و آمد کشتی‌های بازرگانی به بنادر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج[فارس] ذکر گردیده است. شورای همکاری خلیج[فارس] قدردانی خود را از اهتمام جامعه بین‌المللی به حفظ آزادی کشتی‌رانی در آب‌های بین‌المللی خلیج[فارس] به‌عنوان اینکه این منطقه شریان حیاتی سهیم در توسعه بازرگانی و تقویت مناسبات اقتصادی میان دولت‌های جهان و تأمین منافع ملت‌ها است، اعلام نمود. شورای وزیران مقرر نمود که این اجلاس به منظور پیگیری تحولات جاری، در حال انعقاد باقی بماند. شورای وزیران، جنگ عراق و ایران را مورد بررسی قرار داد و ملاحظه نمود که علی‌رغم کوشش‌های سازمان‌های بین‌المللی و تعداد زیادی از دولت‌ها و علی‌رغم تلاش‌های جامعه جهانی به‌منظور رسیدن به یک راه‌حل بین‌المللی برای پایان دادن به آن، این جنگ هنوز ویرانی‌های وسیع به‌بار می‌آورد و باعث افزایش قربانیان می‌شود و صلح و امنیت جهانی را در معرض خطر قرار می‌دهد و ادامه آن هنوز منبع نگرانی برای جامعه بین‌المللی می‌باشد.»⁽³⁾

یونایتدپرس نیز دربارة تصمیمات گرفته شده در این اجلاس و بیانیة پایانی آن گزارش داد: «وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس به مذاکرات خود در مورد افزایش تشنج در منطقه خلیج‌فارس پایان داده و ضمن صدور بیانیه‌ای، از توجه جامعه بین‌المللی به آزادی دریانوردی در خلیج‌فارس استقبال کردند. کویت نیز که در تلاش است رضایت امریکا را برای

محافظت از نفت‌کش‌های کویت در این منطقه به‌دست آورد، در این اجلاس از سوی پنج کشور دیگر حمایت شد. وزرای خارجه کشورهای عضو شورای همکاری در این بیانیه اعلام کردند: این شورا حمایت خود را از کویت و اقداماتی که جهت محافظت از امنیت و ثبات خود و تضمین منافع اقتصادی و بازرگانی خود انجام داده، مورد تأیید قرار می‌دهد. این شش کشور با وجود حمایت کلی خود از عراق، اعلام کردند شورای همکاری از هر گونه تلاشی که شرایط مناسبی را برای استقرار صلح بین ایران و عراق فراهم آورد، حمایت می‌کند.»⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز دربارة نوع حمایت این کشورها از عراق گزارش داد: «شش کشور شورای همکاری خلیج‌فارس در مورد جنگ ایران و عراق از ارسال هرگونه پیام به طرفین متخاصم یا تمجید از روش عراق که موافق صلح است، اجتناب کرده‌اند که آشکارا نشان می‌دهد که ایران را ملحوظ می‌دارند. در عوض اعلام نموده‌اند که آماده انجام مساعی زیاد جهت ایجاد جوی برای حل مسالمت‌آمیز جنگ هستند. در پایان، شش کشور شورای همکاری خلیج‌فارس بار دیگر حمایت خود را از مساعی انجام گرفته در شورای امنیت برای دستیابی به پایان جنگ ابراز داشتند.»⁽²⁾

1 87

در پی اخراج پنج تن از دیپلمات‌های انگلیس از ایران، روزنامه جمهوری اسلامی دربارة اتهامات یکی از دیپلمات‌های این کشور که اخیراً نیز به مدت دو روز بازداشت شده بود، نوشت: «اتهامات "ادوارد چاپلین"، دیپلمات انگلیس در تهران قاچاق مواد مخدر و قاچاق ارز و سکه است.» به نوشته این روزنامه پرونده اتهامی چاپلین از مدت‌ها پیش تحت بررسی بود ولی اقدام نادرست و غیرقابل توجیه مقامات انگلیسی علیه دیپلمات ایرانی موجب تسریع در پیگیری پرونده اتهامی نامبرده شد.

این روزنامه می‌افزاید: «به دنبال موضع‌گیری ایران در برابر بازداشت غیرقانونی و شکنجه دیپلمات ایرانی در "منچستر"، دولت انگلیس دستور اخراج پنج دیپلمات ایرانی را از انگلستان صادر کرد. ایران نیز با احضار سفیر "سوئد" و سرپرست دفتر حفاظت منافع انگلیس در تهران، به پنج دیپلمات انگلیس یک هفته فرصت داد تا خاک ایران را ترک کنند. ادوارد چاپلین نیز یکی از پنج دیپلماتی است که دستور اخراج وی از ایران صادر شده است.»⁽³⁾

رادیو بی.بی.سی نیز در بازتاب نوشته‌های روزنامه جمهوری اسلامی گفت: «یکی از روزنامه‌های ایران به‌نام جمهوری اسلامی می‌گوید که اخراج دیروز پنج نفر از دیپلمات‌های بریتانیا از ایران، اول کار است. این روزنامه می‌گوید: مردم ایران مدتی دراز نیز از انگلیسی‌ها نفرت داشتند و آنها معتقدند انگلیسی‌ها از امریکایی‌ها بدترند و اگر آنها رویه خود را تغییر ندهند اقدامات تلافی‌جویانه بیشتری در انتظارشان خواهد بود. این روزنامه همچنین جزئیات اتهاماتی را فاش ساخت که دولت ایران به یکی از دیپلمات‌های اخراجی بریتانیا - آقای ادوارد چاپلین - وارد آورده است. یک هفته پیش آقای چاپلین را 24 ساعت بازداشت کردند و کتک زدند. جمهوری اسلامی ادعا کرد که

آقای چاپلین در قاچاق مواد مخدر و... دست داشته است. اخراج دیپلمات‌های بریتانیایی از تهران به دنبال تصمیم دولت بریتانیا دایر بر اخراج پنج مأمور ایرانی می‌باشد که در کنسول‌گری ایران در شهر منچستر در شمال انگلستان کار می‌کرده‌اند.»⁽¹⁾

1 88

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، کار ساختمانی نیروگاه اتمی بوشهر ادامه می‌یابد. براساس این گزارش، سازمان انرژی اتمی ایران از شرکت آلمانی "کرافت ورک یونیون" خواسته است تا با همکاری شرکت‌های اسپانیایی و آرژانتینی ساخت نیروگاه 1300 مگاواتی بوشهر را به پایان برسانند. البته شرکت آلمانی هنوز با این درخواست موافقت نکرده است ولی شرط آغاز کار را پایان جنگ اعلام کرده است. این روزنامه می‌افزاید: «خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی در تماسی با مقام مطلع در سازمان انرژی اتمی ایران کسب اطلاع کرد که خبر مذکور تأیید می‌شود و یک گروه شش نفری متشکل از شرکت‌های اسپانیایی و آرژانتینی به سرپرستی شرکت آلمانی جهت اجرای ساختمان نیروگاه 1300 مگاواتی بوشهر روز گذشته وارد ایران شده‌اند.»⁽²⁾

روزشمار جنگ دوشنبه / 18 خرداد 1366 / 11 شوال 1407 / 8 ژوئن 1987

1 89

در جلسه هماهنگی و توجیهی فرماندهان سپاه با آقای هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای عالی دفاع، امروز رحیم صفوی جانشین فرماندهی نیروی زمینی سپاه، غلامعلی رشید مشاور عملیاتی فرمانده کل سپاه، ابراهیم سنجقی رابط سپاه و قرارگاه خاتم‌الانبیا، احمد غلامپور فرمانده قراگاه کربلا، عزیز جعفری فرمانده قرارگاه قدس، مرتضی صفاری مسئول عملیات نیروی دریایی سپاه (قرارگاه نوح) و نورعلی شوشتری فرمانده قرارگاه نجف، گزارشی از اقدامات آتی سپاه برای فعال کردن جبهة شمال غرب و همچنین برخی مشکلات سپاه در امور بودجه و پشتیبانی را به اطلاع آقای هاشمی رفسنجانی رساندند. در آغاز این جلسه رحیم صفوی موقعیت جغرافیایی منطقة شمال غرب و میزان آمادگی نیروها برای اجرای عملیات در محور ماؤوت را تشریح کرد. وی دلیل تأخیر در عملیات آتی (نصر4) را هوشیاری و آماده‌باش صددرصد دشمن، کامل نشدن ظرفیت گردان‌های عمل‌کننده و وضعیت نامناسب نور ماه اعلام کرد. رحیم صفوی هدف از اجرای عملیات را دستیابی به خط پدافندی بهتر برای آزاد کردن یگان‌های در خط فعلی و گرفتن اسیر اعلام کرد. وی اهداف این عملیات را تصرف کامل ارتفاعات قشن و ژاژیله و دشت و شهر ماؤوت و رسیدن به رودخانه قلعه‌چولان برشمرد.

در ادامه این نشست آقای هاشمی دربارة عملیات در غرب رودخانه قلعه‌چولان و روی ارتفاعات "گرده‌رش" و امکان الحاق با نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق (طالبانی‌ها) پرسش‌هایی مطرح کرد که در پاسخ به آن، رحیم صفوی گفت: پرآب بودن رودخانه، بالا بودن سطح آب و میسّر نبودن عبور از آن مانع اساسی عبور نیروهای خودی است. غلامعلی رشید نیز ناتوانی نیروهای طالبانی را در اجرای عملیات گسترده و حفظ مناطق تصرف شده، از مشکلات این کار برشمرد. پس از آن نورعلی شوشتری دربارة مانور عملیات و یگان‌های موجود و محورهای عملیاتی هر یگان توضیحاتی داد.

در این جلسه آقای هاشمی بار دیگر ابهامات خود را دربارة مشکلات و حفظ مناطق تصرف شده با توجه به عدم الحاق با نیروهای معارض عراقی مطرح کرد. در پاسخ به این ابهامات

رحیم صفوی طرح دیگر سپاه را برای اجرای عملیات در غرب سردشت و شمال ماؤوت تشریح کرد. عزیز جعفری، فرمانده قرارگاه قدس نیز دربارة طرح مانور این عملیات در "دوپازا"، "تپه جنگلی" (تپه منافقین) و ارتفاعات "بلفت" و چگونگی رسیدن به رودخانه "زاب" و الحاق از طریق این رودخانه با نیروهای طالبانی، توضیحاتی ارائه داد.

در ادامة این جلسه احمد غلامپور و مرتضی صفاری گزارشی از وضعیت خط پدافندی، نحوه استقرار و کمبود توپخانه و همچنین فعالیت مهندسی عراق در منطقه عملیاتی فاو ارائه دادند که آقای هاشمی با نتیجه‌گیری از گزارش آنها گفت: پس ما در فاو تهدید می‌شویم. وی افزود: عراق بعد از عملیات کربلای5 نیروهایش را آماده‌تر کرده است. غلامعلی رشید نیز در پایان صحبت‌های آقای هاشمی گفت: باید برای از دست دادن فاو خوفناک باشیم چون اگر عراق فاو را پس بگیرد وضع جنگ تغییر خواهد کرد. در ادامة جلسه کمبود بودجه، ناهماهنگی و تبعیض در پرداخت حقوق و مزایا بین نیروهای نظامی، یادآوری برخی مشکلات مالی و پشتیبانی سپاه و درخواست تخصیص امکانات و بودجه به سازمان‌های درگیر در جنگ با در نظر گرفتن مقدار و نوع فعالیت و توانایی اجرای عملیات از جمله مطالبی بود که رحیم صفوی و غلامعلی رشید به آن پرداختند.

هاشمی رفسنجانی در پاسخ به این درخواست‌ها اظهار کرد: امسال بودجه دفاعی از 430 میلیارد ریال به 700 میلیارد ریال افزایش یافته و در این‌باره مشکل حادی وجود ندارد. وی افزود: در این شکی نیست که سپاه با ایثار می‌جنگد و اصلاً با دیگران قابل مقایسه نیست. من این را می‌دانم که حقوق یک فرمانده سپاه مثل حقوق یک درجه‌دار ارتش است و این روشن است.⁽¹⁾

1 90

در منطقه عملیاتی "نهر عنبر" در جنوب "موسیان" در ساعت 2:30 بامداد امروز، یک واحد گشتی رزمی ارتش جمهوری اسلامی - تحت امر تیپ1 همدان از لشکر16 زرهی قزوین - با استفاده از شناسایی‌های قبلی، از موانع دشمن عبور کردند و به سنگرهای تأمین آنها یورش بردند و با غافل‌گیر کردن نیروهای تأمین در خاکریزهای اول و دوم، تا عمق 1500 متری منطقه دشمن نفوذ کردند. در این حمله تعدادی از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند و سه تن نیز اسیر شدند. در این عملیات همچنین چند سنگر اجتماعی و دیده‌بانی دشمن منهدم شد و تعدادی از وسایل و ادوات جنگی به غنیمت نیروهای خودی درآمد.⁽²⁾

2 91

به گزارش واحد اطلاعات سپاه، در درگیری بین نیروهای خودی با نیروهای هیز "زمزیران" و هیز "پیشوا" وابسته به حزب دمکرات ایران، در محور مهاباد - سردشت دو تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند و تعدادی نیز مجروح شدند. همچنین در این درگیری هفت تن از نیروهای خودی که پنج تن از آنان سپاهی بودند، به اسارت

نیروهای حزب دمکرات درآمدند. عناصر حزب دمکرات پس از اسیر کردن این هفت تن، آنان را با انواع شکنجه‌ها از قبیل کندن پوست صورت، فرو کردن سرنیزه به بدن، سوراخ کردن پاها و... به شهادت رساندند. گفتنی است که در این درگیری چهار تن از افراد حزب دمکرات نیز کشته شدند.⁽¹⁾

بر اساس گزارش مذکور در پیرانشهر نیز یک خودرو سپاه که در حال تردد بین "سیلو" و "خالدار" بود، به کمین افراد ضد انقلاب برخورد کرد. در این درگیری هفت تن از نیروهای خودی شهید و دو تن دیگر مجروح شدند.⁽²⁾

1 92

هم‌زمان با افزایش حضور نظامی امریکا و امنیتی‌تر شدن منطقه خلیج‌فارس، نیروهای نظامی ایران نیز در این‌باره موضع‌گیری کرده و برخی اقدامات مقدماتی را آغاز کردند. نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران امروز در قبال احتمال استفاده امریکا از پایگاه‌های کشورهای منطقه موضع گرفت و استفادة امریکا از این پایگاه‌ها در مناقشات جاری را تحریک کننده خواند و آمادگی این نیرو را برای مقابله با اقدامات نامعقول امریکا اعلام کرد: «استفاده نیروهای امریکایی از پایگاه‌های نظامی خلیج‌فارس و اشغال خاک کشورهای اسلامی یک عمل تحریک‌آمیز علیه استقلال و تمامیت ارضی کشورهای منطقه و منافع جمهوری اسلامی ایران تلقی می‌شود. جمهوری اسلامی ایران به‌طور طبیعی بیشترین سهم را در دفاع از خلیج‌فارس و دریای عمان به عهده دارد و پرسنل نیروی دریایی با عزمی راسخ‌تر از همیشه دفاع در مقابل تجاوزات دشمن اصلی ملل منطقه را وظیفه خود دانسته و آماده‌اند تا توانایی‌های رزمی خود را در مقابله با حضور نظامی امریکا با تصرف پایگاه‌های نظامی در منطقه ثابت کنند.» در ادامه این بیانیه آمده است: جهانیان در صورت اقدام نامعقول امریکا، یک‌بار دیگر شاهد شکست سیاست‌های جنگ‌طلبانه دولت ریگان خواهند بود.⁽³⁾

نیروی دریایی سپاه نیز اقدامات تأمینی خود را برای مقابله با هرگونه حادثة نظامی در آب‌های خلیج‌فارس افزایش داد. در این زمینه امروز ده‌ها تن از فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در واحدهای این نیرو در سراسر کشور به منظور بررسی و ارزیابی موقعیت سنگرها و مناطق جزایر استراتژیک حوزه خلیج‌فارس و تنگه هرمز، از این مناطق دیدار کردند. خبرنگار روزنامة کیهان در این‌باره گزارش داد: «فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران سراسر کشور در سفر به مناطق یاد شده ضمن برخورداری از آموزش‌های لازم در آشنایی با آب‌های جنوب کشور و بررسی موقعیت نظامی و استراتژیکی جزایر، در جریان چگونگی فعالیت و نحوة تأمین نوار ساحلی از سوی پاسداران که حفظ و حراست از آب‌های خلیج‌فارس، دریای عمان و تنگه هرمز را برعهده دارند، قرار گرفتند.»⁽⁴⁾

1 93

به گزارش روزنامه کیهان، در گردهمایی دو روزه مسئولان واحد بسیج مستضعفین تشکیل 1500 گردان از نیروهای آموزشی برای حضور در جبهه‌ها و مقابله با شرارت‌های اخیر استکبار جهانی در خلیج‌فارس بررسی شد.⁽¹⁾

در ادامه اعزام نیرو به جبهه‌های نبرد، امروز چهارمین کاروان سپاهیان صاحب‌الزمان(عج) از استان فارس و نیروهای رزمنده شهرهای اردبیل، مرند، کوهبنان، شفت، اهر، کرج، ساوجبلاغ و شهریار به جبهه‌های نبرد روانه شدند.⁽²⁾

2 94

امروز نیروهای "سازمان عمل اسلامی" - از گروه‌های مبارز عراقی که با قرارگاه رمضان همکاری می‌کند - به یک مرکز پلیس امنیت عراق در منطقه "الدورین الکرخ" بغداد حمله کردند. در این حمله یک افسر پلیس به‌نام "احمد سالم" کشته شد و چند تن زخمی شدند.⁽³⁾

همچنین "شیخ‌عمر نقشبندی" یکی از رهبران جاش‌های عراق به همراه 600 تن از نیروهای تحت فرماندهی‌اش تسلیم قرارگاه رمضان شدند.⁽⁴⁾

3 95

رئیس‌جمهوری اسلامی ایران و رئیس شورای عالی دفاع که برای بازدید از نوشهر و پایگاه دریایی آن و شرکت در مراسم پایان‌دورة افسران فارغ‌التحصیل نیروی دریایی ارتش به این شهر سفر کرده است، امروز در مصاحبه‌ای مطبوعاتی در فرودگاه این شهر، دربارة تشتت آرا در اجلاس هفت کشور صنعتی جهان در مورد مناقشه خلیج‌فارس و عدم پشتیبانی این کشورها از برنامه‌های امریکا در خلیج‌فارس مطالبی اظهار کرد.

رئیس‌جمهور ضمن تأکید بر مواضع ایران در این منطقه، گفت: «ملت ایران و جمهوری اسلامی زیر بار تحمیل زور نخواهد رفت و از حقوق خود در منطقه دفاع می‌کند.» وی افزود: «دنیا نیز این قاطعیت ایران را در منطقه متوجه شده و این احساس بر جوّ اجلاس مذکور سایه افکنده است.» رئیس شورای عالی دفاع همچنین گفت: «در داخل اجلاس اتفاق نظر در مورد خلیج‌فارس نیست. امریکا می‌خواهد متحدان اروپایی را به این میدان خطرناک بکشاند، لیکن طبق اطلاعات موجود اکثر آنها در این زمینه توافق ندارند. ما اخیراً تماس‌هایی در سطح وزارت خارجه با برخی از این کشورها داشته‌ایم و اکثر این کشورها گفته‌اند حاضر نیستند زیر بار امریکا بروند و مایل هستند در این منطقه امنیت با حضور خود کشورهای منطقه وجود داشته باشد.» رئیس‌جمهوری تأکید کردند: «حضور امریکا در منطقه نتیجه‌ای جز ایجاد اغتشاش و ناامنی نخواهد داشت و اجلاس هفت کشور صنعتی نیز در این زمینه نتیجه‌ای در بر ندارد.»⁽⁵⁾

آیت‌الله خامنه‌ای همچنین در مراسم فارغ‌التحصیلی افسری نیروی دریایی دربارة استقلال نظامی ایران، ایستادگی مردم ایران در برابر قدرت‌های جهانی به‌ویژه امریکا و علاقة ایران به

داشتن رابطه حسنه با کشورهای حاشیة خلیج‌فارس گفت: «امروز در دنیا کسی نیست که ادعا کند برای مقابلة ملت ایران با قدرت‌های زورگو این ملت را حمایت کرده و تسلیحات نظامی در اختیار ما قرار داده باشد، زیرا همة دنیا قبول دارد ملت ایران در سایة اسلام و قرآن فداکاری می‌کند و در دفاع از حق خود و حقوق ملت‌های مستضعف تلاش می‌کند.» رئیس‌جمهور تأکید کرد: «ما برای تحقق این اهداف تمامی ابزار لازم را در اختیار داریم.» وی افزود: «در روزهای اول جنگ، فرستادگان کشورهای عربی از ما می‌خواستند که آتش‌بس را بپذیریم. آنها به ما می‌گفتند شما نمی‌توانید خاک خود را از عراق پس بگیرید، اما دیدید که به برکت ایمان و مقاومت مردم به پیروزی دست یافتیم. اکنون نیز می‌گوییم که به برکت همین ایمان و مقاومت، متجاوزان را تنبیه خواهیم کرد.» آیت‌الله خامنه‌ای در ادامة اظهارات خود بیان کرد که حضور ناوگان امریکایی در کنار ناوگان انگلیسی، فرانسوی و روسی در خلیج‌فارس حتی دل یک کودک را در ایران نلرزاند.

رئیس‌جمهور سپس با اشاره به عدم استقبال کشورهای حاشیه خلیج‌فارس از واگذاری پایگاه نظامی به ابرقدرت‌ها که باعث نابودی منافع این کشورها می‌شد، گفت: «بارها گفته‌ایم اگر این کشورها در کنار ما باشند بهتر از این است که با دشمن ما هم‌پیمان شوند. ملت ما نمی‌تواند نسبت به دفاع دریایی خود بی‌تفاوت باشد. ملت ما هیچ مانعی را در مقابل خود به حساب نمی‌آورد و گستاخی و شجاعت ملت، امروز سردمداران قدرت‌های جهانی را متوحش کرده است.» وی اضافه کرد: «در منطقه خلیج‌فارس از یک حق مشروع بین‌المللی و انسانی و قابل قبول برای همه انسان‌های با انصاف دفاع می‌کنیم.» رئیس‌جمهور تأکید کرد که امنیت در خلیج‌فارس تجزیه‌پذیر نیست.⁽¹⁾

محسن رفیق‌دوست، وزیر سپاه نیز در اجتماع دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف گفت: «نیروهای اسلام آماده‌اند در خلیج‌فارس شیطنت‌های استکبار جهانی و [در رأس آن] امریکا را قاطعانه پاسخ دهند.» وی از کلیه نیروهای متخصص خواست برای پیوستن به صنایع خودکفایی وزارت سپاه به دفتر جذب نیروهای متخصص این وزارت‌خانه مراجعه کنند. وی در اظهارات خود به توطئه‌های قدرت‌های جهانی در خلیج‌فارس اشاره کرد و گفت: «ابرقدرت‌ها در صدد از بین بردن اقتصاد کشورمان بودند که با شکست قطعی مواجه شدند.» رفیق‌دوست دربارة نقش نیروهای بسیج در دریا اظهار کرد: «همبستگی نیروی دریایی سپاه پاسداران و ارتش جمهوری اسلامی باعث گردید که شوروی عقب‌نشینی کند و امریکا این چنین ذلیل و خوار گردد.» وی همچنین گفت: «ما آماده‌ایم که با مسائل بسیار بزرگ‌تر در خلیج‌فارس برخورد کنیم و نیروهای اسلام و بسیجیان دوره دیده و زبده دریایی با هرگونه شیطنت و توطئه، قاطعانه مقابله خواهند کرد.»⁽²⁾

1 96

جلسة غیررسمی سران هفت کشور صنعتی امروز در ونیز ایتالیا تشکیل شد. در این جلسه کشورهای شرکت‌کننده موظف به تهیه چهار پیش‌نویس دربارة مسائل بین‌المللی از جمله آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس شدند.⁽¹⁾

یونایتدپرس دربارة تلاش‌های امریکا برای بهره‌برداری سیاسی از این گردهمایی گزارش داد: «امریکا یک قطعنامه عمومی را برای تصویب در کنفرانس سران ونیز توزیع کرد که در آن به جزئیات اقدامات پیشنهادی اشاره نشده است، اما از اروپا و ژاپن خواسته شده است که برای اعاده صلح در خلیج‌فارس یاری کنند. یک مقام بلندپایه امریکایی گفت: دولت امریکا امیدوار است اتفاق نظر شرکت‌کنندگان در مورد انجام یک تلاش دسته‌جمعی با هدف پایان بخشیدن به جنگ پنج شش ساله میان ایران و عراق به اندازه‌ای باشد که تلاش بعد از اتمام این کنفرانس را برای اتخاذ تدابیری از جمله تحریم در مورد دو کشور متخاصم و مجازات‌های اقتصادی علیه کشورهای نقض‌کننده این تحریم میسر سازد. مقام یاد شده گفت: ما سرگرم تنظیم پیش‌نویس قطعنامه‌ای هستیم که حمایت گسترده‌ای جلب کند. وی اضافه کرد: ما انتظار نداریم قطعنامه‌ای حاوی جزئیات تدابیر در این زمینه در کنفرانس ونیز مطرح شود. به گفته مقامات مرتبط با کنفرانس سران ونیز که مایل نبودند نامشان فاش شود، در پیش‌نویس قطعنامه‌ای که از سوی امریکا برای تصویب در کنفرانس توزیع شده است، دفاع مشترک از کشتی‌رانی در خلیج‌فارس مطرح نشده اما در آن، پایان سریع جنگ ایران و عراق، به رسمیت شناختن لزوم امنیت کشتی‌رانی و همکاری ممالک غربی در این زمینه خواسته شده است.»⁽²⁾

در این حال، یونایتدپرس از اختلاف‌نظر میان امریکا و کشورهای اروپایی خبر داد. این خبرگزاری درباره وجوه مختلف این اختلاف‌نظر گزارش داد: «کشورهای اروپایی در کنفرانس سران کشورهای صنعتی غرب نسبت به صحبت‌های احتمالی تند "رونالد ریگان" و مشاوران او درباره حملات ایران به کشتی‌ها در خلیج‌فارس واکنش هشداردهنده نشان دادند. انگلیس، فرانسه، ایتالیا و آلمان‌غربی نسبت به هرگونه حملة بدون مقدمه امریکا به موشک‌های "سیلک ورم" ساخت چین در صورت مستقر شدن آن از طرف ایران، هشدار دادند. مقامات اروپایی هیچ‌گونه مقایسه مستقیم میان این تصمیم و حمله امریکا به لیبی در آوریل 1986 به عمل نیاوردند اما گفتند نتایج حمله ممکن است مانند آن باشد. یک سخن‌گوی هیئت نمایندگی انگلیس گفت: ایرانی‌ها به آسانی می‌توانند در اقدام تلافی‌جویانه اروپایی‌ها را گروگان بگیرند. یک مقام فرانسوی گفت: فرانسه نیز در رابطه‌اش با ایران با مسائلی روبه‌رو است؛ غیر از اتباع امریکا عده‌ای از اتباع انگلیس و فرانسه نیز در لبنان توسط رادیکال‌های تحت حمایت ایران به گروگان گرفته شده اند. انگلیس و ایران همچنین اخیراً در اقدام تلافی‌جویانه، دیپلمات‌های یک دیگر را اخراج کرده‌اند. انگلیس، فرانسه و ایتالیا - قدرت‌های دریایی اروپا - از پیوستن به امریکا برای اسکورت تانکرها

توسط کشتی‌های جنگی خود در خلیج[فارس] امتناع کرده‌اند. یک سخن‌گوی فرانسوی گفت: ما باید محتاط باشیم. کشتی‌های جنگی نباید تانکرها را اسکورت نمایند بلکه باید دور بمانند. سخن‌گوی هیئت فرانسه مانند مقامات انگلیسی نسبت به خطر گروگان گرفته شدن اروپایی‌ها در ایران هشدار داد. سخن‌گوی هیئت نمایندگی آلمان گفت: دولت آلمان عقیده دارد که هرگونه تشدید وخامت اوضاع برای کوشش‌های صلح زیان‌بخش خواهد بود.

رونالد ریگان و مشاوران بلندپایه او در حالی‌که در حاشیه کنفرانس ونیز راجع به خلیج‌فارس به تندی صحبت کرده‌اند، انتظار نمی‌رود که به قدرت‌های دریایی اروپا برای اقدام، فشار وارد نیاورند. مقامات سایر هیئت‌های نمایندگی کنفرانس ونیز گفتند: در اشاره‌ای که به خلیج فارس در بیانیه آماده شده کنفرانس سران شده، موضوع تدابیر ویژه مطرح نگردیده است و به جای آن، درخواست پایان جنگ خلیج[فارس] از طریق صلح‌آمیز شده و از کوشش‌های سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ حمایت شده است.»⁽¹⁾

نشریه امریکایی "سانفرانسیسکو اگزمیز" نیز پیشاپیش برای کنفرانس ونیز تعیین تکلیف کرد و نوشت: «گردهمایی هفت قدرت صنعتی جهان در اجلاس اقتصادی ونیز بدون شک، حفاظت از کشتی‌رانی در خلیج‌فارس را مصرّانه مورد بحث قرار می‌دهد و این بدان خاطر است که چنین موضوعی رگ حیات اقتصادی اکثر آنان به حساب می‌آید. اجلاس باید بیانیه‌ای قوی در حمایت از قطعنامه شورای امنیت جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق منتشر نماید. گفته می‌شود که ریگان و دیگر سران متحدین در ونیز بر چنین نکته‌ای تأکید دارند.»⁽²⁾

1 97

دربارة تلاش برای پایان دادن به جنگ، "کلادیس مقصود"، نماینده "اتحادیه عرب" در سازمان ملل متحد در مصاحبه‌ای با رادیو امریکا گفت: «به‌جای تمرکز برای رفع تشنج از خلیج‌فارس باید سعی کرد به فشار این تشنج یعنی درگیری میان ایران و عراق پایان داد.» وی افزود: «از نظر اتحادیه عرب سیاست کویت مبنی‌بر درخواست حمایت کشتی‌هایش در آب‌های خلیج‌فارس از کشورهای عضو شورای امنیت و پاسخ مثبت شوروی و امریکا به این درخواست، نشان دهنده سیاست غیرمتعهد کویت است. این بدان معنی است که هدف کویت و سایر کشورهای عرب جلوگیری از تبدیل شدن خلیج‌فارس به صحنه درگیری میان دو ابرقدرت است.»

مقصود گفت: «ممکن است حضور ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس باعث رقابت شود ولی باعث درگیری نخواهد شد.» وی دربارة واگذاری پایگاه‌های نظامی به کشورهای خارجی اظهار داشت: «حضور پایگاه‌های نظامی و لجستیکی کشورهای خارجی در کشورهای خلیج‌فارس از نظر اتحادیه عرب جنبه موقتی و غیردائمی دارد و این پایگاه‌ها نباید دائمی تلقی شوند. اتحادیه عرب وجود پایگاه‌های نظامی خارجی در منطقه را تنها به‌عنوان پیش‌درآمدی برای مسئولیت بین‌المللی می‌داند و نه ویژه قدرت‌های بزرگ.»

کلادیس مقصود درباره نقش شورای امنیت در حل مسائل خلیج‌فارس گفت: «من معتقدم اکنون پنج عضو دائمی شورای امنیت و به ویژه دو ابرقدرت تمایل بسیار بیشتری در به‌کار انداختن مکانیزم شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ دارند ولی از طرف دیگر، امریکا تمایل آن‌چنانی در به کارانداختن این مکانیزم برای حل مسئله اعراب و اسرائیل ندارد.» مقصود در پاسخ به این پرسش که از نظر اتحادیه عرب شانس موفقیت شورای امنیت برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق چه مقدار است؟ گفت: «کلیه اعضای شورای امنیت تمایل آشکاری برای پایان دادن به جنگ دارند و تصمیمات شورا این‌بار قابل اجرا خواهد بود. ناهماهنگی‌ها نیز در حال حل شدن است. این‌بار اگر یکی از دو طرف متخاصم از تصمیمات شورای امنیت پیروی نکند، هدف تحریم اقتصادی بین‌المللی خواهد بود.»⁽¹⁾

1 98

روزنامه ملی "گازته"، چاپ ترکیه در تفسیری از اوضاع خلیج‌فارس و برخورد امریکا و ایران نوشت: «توطئه‌های امریکا در برابر ایران همواره به شکست انجامیده است و چنین به نظر می‌رسد که سران فعلی امریکا در انتظار سرنوشتی نظیر آنچه برای "کارتر"، رئیس‌جمهور اسبق این کشور رخ داد، به سر می‌برند.» این روزنامه می‌نویسد: «حوادث اخیر خلیج‌فارس این واقعیت را اثبات می‌کند که تکنولوژی برتر امریکا همیشه کارساز نبوده و حتی ماهواره‌های جاسوسی و هواپیماهای آواکس نیز سودی به حال آن کشور ندارند. ریگان نخواهد توانست به آسانی از مشکلاتی که در خلیج‌فارس گریبانگیرش شده است، رهایی یابد و علی‌رغم آنکه رئیس‌جمهور امریکا همواره از اهمیت برقراری امنیت در خلیج‌فارس سخن به میان می‌آورد، ولی هرگز قادر به توجیه این موضوع در نزد افکار عمومی امریکا نمی‌باشد و تابوت‌های سربازان امریکایی به عنوان سؤالی در افکار عمومی امریکا مطرح و باقی است.»

نویسنده روزنامه گازته سپس چنین نتیجه می‌گیرد که ریگان برای رهایی از معضلاتی که با آن روبه‌روست، قصد دارد با شرکت دادن کشورهای حوزه خلیج‌فارس و در زیر پرچم متفقین خود در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، وارد عمل شود. این نشریه ادامه می‌دهد: «بدون شک توطئه اخیر امریکا موجبات تشدید بحران در منطقه را فراهم خواهد ساخت و ترکیه به‌عنوان عضو پیمان ناتو باید هشیارانه عمل کرده و از شرکت در ماجراهای امریکا خودداری کند.»⁽²⁾

2 99

در پی اوج‌گیری تنش سیاسی میان ایران و انگلیس و آخرین اقدام ایران در اخراج پنج تن از دیپلمات‌های این کشور، خبرگزاری جمهوری اسلامی از بازتاب این اقدام ایران در مطبوعات انگلیس گزارش داد: «به نوشته مطبوعات لندن، تصمیم ایران مبنی‌بر اخراج ادوارد چاپلین، دیپلمات متهم انگلیسی و چهار دیپلمات دیگرِ دفتر حافظ منافع انگلیس در تهران نگرانی دولت این کشور را تسکین داده و امیدوار است بحران بین دو کشور فروکش کند. در همین حال،

برخی از مطبوعات نیز اشاره کرده‌اند که اقدام متقابل ایران علیه انگلیس کلاً شدیدتر بوده است زیرا انگلیس پنج دیپلمات عالی‌رتبه‌اش را از دست داده در حالی که تنها پنج مقام کنسولی ایران از انگلیس اخراج شده‌اند.

"گاردین" می‌نویسد: چنین برداشت می‌شود که قرار داشتن نام آقای چاپلین در لیست دیپلمات‌های اخراجی نگرانی وزارت خارجه انگلیس را تسکین داده است و معنای آن این است که دیگر لازم نیست وی در دادگاه حاضر شود.

"جورج جاف"، تحلیل‌گر امورخاورمیانه نشریه "اکونومیست" تصمیم متقابل ایران را پیروزی میانه‌روها توصیف کرد و "ساندی تایمز" نیز نوشت: اقدام ایران از آنچه انتظار می‌رفت، ملایم‌تر بود.

به نوشته ساندی تایمز، در صورتی که انگلیس واکنشی نسبت به عمل متقابل ایران نشان ندهد، بحران سیاسی بین دو کشور ظاهراً به پایان می‌رسد. دولت انگلیس احتمالاً محاسبه کرده است که بعد از خروج چاپلین بهتر است مسئله به فراموشی سپرده شود.

"تایمز مالی" می‌نویسد: دولت انگلیس به‌طور خصوصی از اینکه ایران در برابر تعطیل کنسول‌گری منچستر و اخراج پنج دیپلمات ایرانی واکنش شدیدتری نشان نداد، آسوده‌خاطر شده است. این روزنامه می‌افزاید: یک مقام دولت انگلیس یکشنبه (دیروز) گفت: اولویت نخست ما این است که موج کنونی اخراج‌ها خاتمه یابد. وی اضافه کرد: ما برای انجام یک واکنش سریع در برابر اقدام تازه ایران تحت فشار جدی نیستیم.

وزارت خارجه که در مورد هرگونه اقدام متقابل به ایران هشدار داده بود، بلافاصله اقدام ایران در اخراج پنج دیپلمات انگلیس را رسماً "غیرمنصفانه و غیرقابل قبول" خواند. تایمز مالی در ادامه می‌نویسد: مقامات انگلیسی اشاره می‌کنند اکنون ایران 19 دیپلمات در لندن دارد در حالی که تعداد دیپلمات‌های انگلیسی در تهران به شدت کاهش یافته است.

در همین‌حال، "ساندی تلگراف" ضمن پرداختن به جوانب مختلف اخراج دیپلمات‌های انگلیسی و ایرانی نوشت: "سرپاتریک رایت"، معاون دائمی وزارت خارجه این کشور و گروه مشاورینش به دولت توصیه خواهند کرد که تلاش کند بحران بین دو کشور را تحت کنترل درآورد و احتمالاً ظرف چندماه آینده دیپلمات‌های جدید را به تهران اعزام کند.

"ایندیپندت" نیز اظهار عقیده کرده است که دولت انگلیس مایل است مسئله سیاسی دو کشور به‌منظور حفظ مبادلات اقتصادی ایران که در سال گذشته 300 میلیون پوند برای انگلیس سود داشت، کنار گذاشته شود.

از سوی دیگر، ساندی تلگراف و ساندی تایمز خاطر نشان ساخته‌اند که "مارگارت تاچر" در حین مبارزات انتخاباتی نمی‌تواند خود را در صحنه سیاست خارجی ضعیف نشان دهد.»⁽¹⁾

1 100

نشریه "میدل ایست اکونومیک" در گزارشی از وضعیت صدور نفت ایران و درآمدهای آن نوشت: «میانگین تولید نفت خام ایران در ماه آوریل سال جاری (دوازدهم فروردین تا دهم اردیبهشت) روزانه بین 2/2 تا 4/2 میلیون بشکه بوده است و درآمد حاصل از صدور نفت کشور در سه ماهه اول امسال به 1800 میلیون دلار رسید.» این نشریه به نقل از تحلیل‌گران نفتی غربی می‌افزاید: «کل تولید نفت خام ایران در آوریل 1987 (فرودین - اردیبهشت 1366) در سطح مارس همین سال (اسفند 1365 - فروردین 1366) بوده است. این در حالی است که سهمیه تعیین شده این کشور از سوی اوپک برای نیمه اول سال جاری (دی 1365 - تیر 1366) روزانه 2/2 میلیون بشکه است.»⁽¹⁾

خبرگزاری "آناتولی" نیز از بهره‌برداری آزمایشی خط جدید صدور نفت عراق خبر داد. به گزارش این خبرگزاری دومین خط لول-ه نفتی عراق به ترکیه که تأسیسات نفتی "کرکوک" را به ترمینال نفتی "یومورتالیک" واقع در جنوب ترکیه متصل می‌سازد، روز شنبه (پریروز) به‌طور آزمایشی گشایش یافت. با راه‌اندازی این خط، حجم نفت صادراتی عراق به یک میلیون و پانصد هزار بشکه در روز افزایش خواهد یافت.⁽²⁾

روزشمار جنگ سه‌شنبه / 19 خرداد 1366 / 12 شوال 1407 / 9 ژوئن 1987

1 101

در ادامه تلاش‌های سپاه برای اجرای سلسله عملیات‌های چریکی و پارتیزانی در کردستان عراق، امروز، قرارگاه نصر - یکی از قرارگاه‌های تابعه قرارگاه رمضان - دستور عملیاتی "فتح6" را صادر کرد. در این دستور عملیاتی چهار محور برای اجرای عملیات در استان "کرکوک" در نظر گرفته شده است:

الف: محور "حیات"؛ با هدف تصرف و تا حد امکان، استقرار در ارتفاعات "ایل - کورت"، "سلیم‌خانی" و مقرها و میدان "مکولیکان".

ب: محور "شیروان - مازین"؛ با هدف تصرف و آزادسازی شهر شیروان، پدافند در شهر و انهدام مقر گردان.

ج: محور "مرگه‌سور"؛ با هدف تصرف موقت شهر مرگه‌سور و انهدام مقر توپخانه، مقر سازمان امنیت شهر، مقر گردان، بستن جاده مرگه‌سور - دیانا و کند کردن مسیر حرکت دشمن به سمت "شیروان".

د: محور "قلندر"؛ با هدف انهدام نیرو و قطع ارتباط مواصلاتی دشمن، ایجاد تأخیر و کندی در کمک‌رسانی دشمن به محورهای مرگه‌سور - شیروان و دیانا و انهدام رادار رازیت "قلندر".⁽¹⁾

2 102

نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در ادامه اجرای عملیات "نصر2" در منطقه "میمک" که از چند روز گذشته آغاز شده است، امروز دو ارتفاع دیگر از ارتفاعات غرب میمک را به تصرف درآورد و هفت کیلومترمربع از اراضی عراق را آزاد کرد. بدین ترتیب در این عملیات اراضی آزاد شده به 30 کیلومترمربع رسید.⁽²⁾

3 103

یک گروه 60 نفره از سازمان مجاهدین خلق و یک گردان از لشکر3 ویژه عراق با پشتیبانی آتش سنگین توپخانه به یک پایگاه ارتش در منطقه مرزی "صالح‌آباد" ایلام در محور "شور شیرین" حمله کردند. در این حمله شش تن از نیروهای خودی به شهادت رسیدند، سیزده تن مجروح شدند و پنج تن از آنان نیز به اسارت نیروهای دشمن درآمدند. از تلفات نیروهای مهاجم آمار دقیقی در دست نیست ولی جسد سه تن از آنها در منطقه عملیاتی باقی‌مانده است.⁽³⁾

همچنین یک گروه شانزده نفری از نیروهای سپاه "باینگان" باختران در کوه "گزنه" به کمین عوامل حزب دمکرات برخورد کردند و به مدت چند ساعت با آنها درگیر شدند. در این درگیری تمام افراد خودی به شهادت رسیدند؛ به همین دلیل از تلفات نیروهای حزب دمکرات اطلاعات دقیقی در دست نیست.⁽¹⁾از سوی دیگر، شماری از عوامل سازمان کومه‌له در منطقه "کومالی" از توابع مریوان با نیروهای خودی به زد و خورد پرداختند که طی آن یک تن از افراد خودی به شهادت رسید و دو تن دیگر مجروح شدند.⁽²⁾

1 104

"شیخ عمر نقشبندی"، سرپرست 600 تن از جاش‌های عراقی که دیروز با افراد تحت فرمانش و همراه با تسلیحات تسلیم نیروهای خودی شده بود، امروز در مصاحبه‌ای اقدامات اخیر عراق در بمباران شیمیایی شمال این کشور را تلاش برای نابودی روستاها و انهدام سیستماتیک مراتع و مزارع مناطق شمالی عراق اعلام کرد و آن را بخشی از یک طرح فاشیستی خواند.⁽³⁾

در چند روز گذشته نیز 119 تن دیگر از افراد مسلح، شامل نیروهای نظامی و جیش‌الشعبی و دیگر عواملی که در خدمت حکومت عراق در مناطق شمال این کشور بودند، صفوف خود را ترک کرده و به مبارزان کرد عراقی پیوسته‌اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر می‌افزاید: «این عده در مناطق "شیلادزه" و "دیرلوک" از گردان‌های 52 و 88 متواری شده و به همراه هفتاد قبضه سلاح و بیش از چهارده هزار عدد فشنگ به پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق ملحق شده‌اند. در میان فراریان "عبدالله رحمن شیناوی"، فرمانده گروهان و یکی دیگر از سران افراد مسلح، به‌نام" شریف احمد بیوه‌ای" دیده شده‌اند.»⁽⁴⁾

2 105

در ساعت 20:30 امروز یک نفت‌کش یونانی به‌نام "اتنیک" (Ethnic) با ظرفیت 274 هزار و 600 تن هدف یک موشک قرار گرفت و آسیب دید. در این حادثه به خدمة کشتی آسیبی نرسید. این کشتی که به شرکت کشتی‌رانی یونانی "آن لایت" (on light) تعلق دارد، پس از بارگیری از کویت عازم یونان بود.⁽⁵⁾⁽⁶⁾

Iraq - Iran War (1980-88) New Delhi, ABC Publishing House, 1989.

در این باره خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از روزنامه "میدل ایست اکونومیک" گزارش داد: مدیرعامل شرکت "اینتر تانکر" که در منطقه خلیج‌فارس فعالیت دارد، گفته است: «به اعتقاد ما افرادی که کشتی‌ها را مورد تهاجم قرار می‌دهند، تحت فرماندهی نظامی نبوده بلکه از فرماندهی سیاسی دستور می‌گیرند.»⁽⁷⁾

یک منبع آگاه در نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران نیز به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «ساعت 21:10 دقیقه سه‌شنبه شب پیام درخواست کمک این نفت‌کش به‌عنوان

اولین اطلاع از این حادثه دریافت شد.» وی افزود: «برای ما نیز مشخص نیست که کیفیت وقوع حادثه در این نفت‌کش که در 22 مایلی (مینا سعود) کویت و 15 مایلی جزیره "کبار" دچار حادثه شده است، چه بود.»

در این حال گفته می‌شود احتمالاً این حمله را عراق انجام داده است. سخن‌گوی ستاد تبلیغات جنگ به خبرگزاری جمهوری اسلامی گفت: «آرامشی که طی چند روز گذشته در خلیج‌فارس وجود داشت، با سیاست‌های عراق که قصد دارد با ایجاد حادثه، دامنه جنگ را توسعه داده و پای قدرت‌های خارجی را به منطقه باز کند، مغایرت دارد و احتمالاً این نفت‌کش از سوی رژیم عراق مورد حمله قرار گرفته است.»⁽¹⁾

1 106

کنفرانس سران هفت کشور صنعتی که در "ونیز" برگزار شده است، امروز درباره جنگ ایران و عراق بیانیه‌ای صادر کرد. در این بیانیه برخلاف تلاش‌های فراوان امریکا دربارة حضور و یا تقویت نیروهای دریایی کشورهای غربی در خلیج‌فارس مطلبی اظهار نشده است. در بخشی از بیانیه که به امضای امریکا، کانادا، انگلیس، فرانسه، آلمان‌غربی، ایتالیا و ژاپن رسیده آمده است: «ما موافق هستیم که تلاش‌های جدید هماهنگ شده از نقطه نظر بین‌المللی برای کمک به پایان بخشیدن به جنگ عراق و ایران ضرورت فوری دارند. ما فکر می‌کنیم که هرچه زودتر باید از طریق مذاکرات و ضمن رعایت تمامیت ارضی و استقلال ایران و عراق به جنگ پایان داده شود. دو کشور طی این جنگ دردناک و طولانی به شدت رنج برده‌اند. کشورهای همسایه نیز در معرض تهدید گسترش جنگ هستند. یک‌بار دیگر از طرفین می‌خواهیم تا هرچه زودتر از طریق مذاکرات به جنگ پایان دهند. ما فعالانه از تلاش‌های میانجیگرانه که توسط دبیرکل سازمان ملل انجام گرفته است، حمایت می‌کنیم و مصرّانه خواستار تصویب تدابیر مؤثر و عادلانه توسط شورای امنیت هستیم.»⁽²⁾

خبرگزاری فرانسه دربارة این بیانیه گزارش داد: «منابع دیپلماتیک اشاره کردند که هفت کشور صنعتی جهان در خصوص جنگ ایران و عراق با یک حرکت کوچک به سود تهران، محتاطانه بی‌طرف باقی ماندند.»⁽³⁾

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز در ارزیابی نتایج کنفرانس ونیز اعلام کرد: «رئیس‌جمهور امریکا در نشست سران هفت کشور صنعتی تنها موفق به کسب یک کمک دیپلماتیک و صوری شد، اما در مورد تلاش‌های امریکا جهت حفاظت از کشتی‌رانی در خلیج[فارس] از رهبران کشورهای متحد نه درخواستی صورت گرفت و نه هیچ‌گونه تعهد نظامی دریافت شد.»⁽⁴⁾

از سوی دیگر، خبرگزاری ایتالیایی "آنسا" سفر معاون بین‌المللی وزیرخارجه ایران را از عوامل مهم بروز نرمش در دیدگاه کشورهای شرکت‌کننده در کنفرانس ونیز خواند: «ملاقات‌های هفته گذشته هیئت سیاسی ایران به ریاست محمدجواد لاریجانی، معاون امور اقتصادی و بین‌الملل

وزارت خارجه با مقامات آلمان‌غربی، ایتالیا و بلژیک عوامل جدیدی در تحولات اخیر خلیج‌فارس به‌وجود آورده است.» این خبرگزاری به نقل از محافل بلندپایه اروپایی می‌افزاید: «این مقام ایرانی حامل پیام‌هایی بوده است که نمایانگر تمایل تهران به جلوگیری از بروز درگیری در خلیج‌فارس است. این منابع خاطر نشان ساختند که این نکته جدید در رأس مذاکرات روز جاری سران و وزیران امورخارجه هفت کشور حاضر در اجلاس قرار خواهد داشت.»⁽¹⁾

رادیو بی.بی.سی نیز در این‌باره گفت: «سران هفت کشور اظهار داشته‌اند که باید تلاش‌های دسته‌جمعی جدیدی به منظور یافتن راه‌حلی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق از طریق مذاکره به‌عمل آید. در این بیانیه از تلاش‌های میانجیگری سازمان ملل متحد در این مورد قویاً حمایت به عمل آمده و بر این موضوع نیز تأکید شده است که اصل آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس از اهمیت فوق‌العاده برخوردار بوده و باید حفظ شود و رهبران غربی تصمیم گرفتند که دامنه اقدامات ضد تروریستی را که در جلسات قبلی سران اتخاذ کرده بودند، گسترش دهند. آنان اکنون می‌گویند که به هیچ‌وجه نباید به تروریست‌ها و یا رهبران آنان امتیازاتی داد و به همین منظور اقدامات ویژه‌ای را برای تقویت اعلامیه 1978 بن در نظر گرفته‌اند. اعلامیه یاد شده ناظر به تحریم کشورهایی است که ربایندگان هواپیماها را مجازات نمی‌کنند.»⁽²⁾

"برنارد ریمون"، وزیرخارجه فرانسه نیز با اظهار رضایت از این بیانیه گفت: «کسی مایل نیست که مسئله آزادی کشتی‌رانی در خلیج[فارس] به افزایش خطر در منطقه بینجامد به‌طوری که به جنگ عراق و ایران بُعد جدیدی در چارچوب روابط دو بلوک شرق و غرب بدهد.» وی پشتیبانی کشورش از کوشش‌های سازمان ملل در هم‌یاری برای دستیابی به‌راه‌حلی سیاسی برای جنگ عراق و ایران را اعلام کرد.⁽³⁾

1 107

سخن‌گوی وزارت خارجه شوروی با توجه به عدم موفقیت امریکا در همراه ساختن سایر کشورهای شرکت‌کننده در کنفرانس ونیز، در مصاحبه‌ای مطبوعاتی گفت: «متحدان امروز واشنگتن نه در تمام مسائل و نه در همه موارد حاضر نیستند از سیاست امریکا پیروی کنند.» وی گفت: «بسیار غم‌انگیز و مایه نگرانی می‌بود هرگاه واشنگتن موفق می‌شد اراده خود را مثلاً در مورد مسئله‌ای مانند مسئله تشدید دخالت نظامی در خلیج‌فارس به متحدان خود تحمیل کند.» وی افزود: «وضع و موقعیتی که در خلیج‌فارس تکوین می‌یابد، مایه نگرانی ماست ... چنانچه دولت امریکا چنین نقشه‌ای را عملی سازد، این‌کار موقعیت این منطقه را از کنترل خارج می‌سازد که با ریسک و خطر غیرقابل پیشگویی همراه خواهد بود.»⁽⁴⁾

در این حال، "امینتوره فانفانی"، نخست‌وزیر ایتالیا گفت: «موضع ایتالیا این است که سازمان ملل محل مناسبی برای بررسی مسئله امنیت خلیج‌فارس است. انگلیس و فرانسه به‌هرحال اکنون دارای کشتی‌هایی در منطقه هستند که در جهت تکمیل حضور دریایی امریکا عمل

می‌کنند. ژاپن و آلمان فدرال براساس قانون اساسی خود از اعزام نیروهای نظامی به منطقه معذورند اما ممکن است از آنها خواسته شود مقداری از هزینه اقدامات امنیتی امریکا را تقبل کنند.» وی در مورد اینکه چرا ایتالیا در جهت باز ماندن مسیر خلیج(فارس) برای کشتی‌رانی، کمک و یا کشتی جنگی در اختیار نمی‌گذارد، گفت: «ما برای بحث و گفت‌وگو پیرامون موضوع‌های دیگر در اینجا هستیم.»⁽¹⁾

"لئوتیندمان"، وزیرخارجه بلژیک و رئیس ادواری بازار مشترک اروپا نیز درباره سطح تصمیم‌گیری برای حل بحران جاری خلیج‌فارس گفت: «در صورت وقوع برخورد در خلیج‌فارس مسئله حمایت از امنیت کشتی‌رانی در این منطقه باید در سطح مسئولین پیمان ناتو بررسی شود.»⁽²⁾

در همین حال، گزارش رادیو بی.بی.سی حاکی از عدم علاقه دو حزب کارگر و لیبرال انگلیس برای ورود به بحران خلیج‌فارس است. به گفته این رادیو، امروز "دیوید هیلی"، سخن‌گوی امور خارجی حزب اقلیت کارگر و "دیوید استیل"، رهبر حزب لیبرال بریتانیا به‌طور جداگانه دولت خانم "تاچر" را از هرگونه درگیری مستقیم بریتانیا در امر حفاظت از آب‌راه خلیج‌فارس برحذر داشتند و گفتند امر حفاظت امنیت کشتی‌رانی در خلیج‌فارس باید تحت سرپرستی سازمان ملل متحد انجام گیرد.⁽³⁾

1 108

ریگان، رئیس‌جمهور امریکا، در "ونیز" بر عزم این کشور برای تحریم تسلیحاتی ایران تأکید کرد و فشارهای سیاسی به ایران را واقعی خواند. وی گفت: «تهدیدات امریکا نسبت به ایران "بلوف" نیست. از زمانی که در این سمت هستم حتی یک‌بار هم بلوف نزده‌ام.» وی در پاسخ به این پرسش که "آیا مقصود، یک تهدید واقعی علیه ایران است"، گفت: «نه، تنها یک اعلامیه واقعی است.»⁽⁴⁾

روزنامة واشنگتن تایمز نیز از فشار دولت امریکا به چین برای توقف معاملات تسلیحاتی با ایران به ویژه موشک‌های کرم ابریشم خبر داد. این روزنامه نوشت: «امریکا از بیم آنکه ایران احیاناً از موشک‌های ساخت چین برای حمله به ناوهای امریکایی در خلیج‌فارس استفاده کند، بر فشار خود به چین افزود تا آن کشور را از فروش اسلحه به رژیم آیت‌الله خمینی منصرف کند.» واشنگتن تایمز می‌افزاید: «امریکا از سیاست رسمی خود که کاربرد دیپلماسی آرام در برابر چین در مورد این مسئله بوده است، عدول کرده و مقامات امریکا اکنون دربارة ارتباط سلاح‌های چینی با جنگ ایران و عراق علناً به بحث پرداخته‌اند. امریکا می‌کوشد شورای امنیت سازمان ملل متحد را

تشویق کند دستور آتش‌بس در جنگ هفت‌ساله ایران و عراق را بدهد و تحویل اسلحه را به هر یک از دو کشور متخاصم که ترک مخاصمه را نپذیرد، منع کند.» در ادامه گزارش این روزنامه آمده است: «دیروز یک مقام امریکایی گفت: چین بزرگ‌ترین فروشنده اسلحه به ایران شده است. او گفت: موشک‌های ضد دریایی چین به اسم کرم ابریشم که اکنون در دست دولت ایران است، تنها نوک کوه یخ است. چین سرگرم فروختن مقادیر هنگفتی سلاح‌های دیگر به حکومت آیت‌الله خمینی است.»⁽¹⁾

1 109

"فرانک کارلوچی"، مشاور امنیت ملی ریگان خواستار حمایت معنوی و هماهنگی متحدان امریکا برای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی شد: «نیروی دریایی ایالات متحده کاملاً قادر به اسکورت یازده نفت‌کش کویتی و دفاع از آنها می‌باشد. در حال حاضر، برنامه و نقشه این عملیات نیز طرح‌ریزی شده است. چیزی که ما به دنبال آن هستیم حمایت دیپلماتیک، حمایت معنوی، همکاری و هماهنگی متحدین خود از طرق مختلف می‌باشد.»⁽²⁾

2 110

خبرگزاری جمهوری اسلامی دربارة بهره‌برداری امارات متحده عربی از میدان نفتی مشترک این کشور با ایران به نام "ابوالبوخوش" و تأثیر بمباران هواپیماهای عراقی در محدود ساختن ایران در بهره‌برداری از این حوزه نفتی گزارش داد: «دو سکوی بهره‌برداری نفت در میدان نفتی "ابوالبوخوش" امارات که با ایران مشترک است، پس از ماه‌ها وقفه مجدداً مورد بهره برداری قرار گرفت. این میدان نفتی با میدان نفتی "سلمان" - متعلق به ایران - مشترک است. علت تأخیر در بهره‌برداری از این دو سکو پافشاری شرکت فرانسوی "توتال" در تأمین امنیت کاری می‌باشد. ابوظبی که در سال‌های گذشته بسیار کمتر از ایران از این میدان نفت برداشت می‌کرد، اخیراً - به ویژه پس از آغاز جنگ تحمیلی - با افزایش حجم سرمایه‌گذاری و نصب تأسیسات بهره‌برداری در این میدان توان تولید نفت خود را تا حد زیادی بالا برد.

هم‌زمان با این امر، عراق با انجام یک‌سری عملیات تهاجمی به میادین مشترک نفت ایران در خلیج‌فارس، فشار شدیدی را بر میزان بهره‌برداری نفت ایران از مناطق ساحلی وارد آورده است.

با کاهش میزان برداشت نفت از سوی ایران و همچنین افزایش ظرفیت تولید نفت از سوی ابوظبی، نفت موجود در این میدان مشترک به تدریج از سمت ایرانی به سمت ابوظبی سرازیر می‌گردد و بدین ترتیب ضربه غیرقابل جبرانی به منابع نفتی ایران وارد می‌نماید.

برخی از تحلیل‌گران می‌گویند بی‌تردید حملات عراق به میدان نفتی مشترک سلمان و همچنین یک حمله به احتمال زیاد برنامه‌ریزی شده به سکوی نفتی ابوالبوخوش در آب‌های ابوظبی، حادثه‌ای عادی و ناشی از جنگ نبوده بلکه این حملات تحت برنامه‌ای خاص و حساب شده صورت گرفته است. آنها استدلال می‌کنند که جمهوری اسلامی میادین نفت زیادی در

خلیج‌فارس دارد که اهداف مناسب‌تری برای رژیم عراق می‌تواند باشد زیرا به لحاظ فاصله بیشتر آنها با میادین نفتی کشورهای عرب، امکان خسارت دیدن تأسیسات نفتی اعراب در حمله به آنها بسیار کمتر است.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ چهارشنبه / 20 خرداد 1366 /13 شوال 1407 / 10 ژوئن 1987

1 111

امروز مبارزان کرد عراقی با حمله به یک مرکز نظامی عراق در شهر "عربت" از توابع "سلیمانیه"، آن را منهدم کردند. در این عملیات پیش‌مرگان حزب دمکرات کردستان عراق یازده تن از افراد مستقر در این مرکز نظامی را به اسارت گرفتند. همچنین در عملیاتی دیگر در منطقه "عقره" و در جادة "شیلادزه" به "دیرلوک" دو خودرو نظامی و یک زره‌پوش منهدم شد و یکی از فرماندهان نظامی عراق به‌نام "جحی طاهریانی" به هلاکت رسید.⁽¹⁾

دربارة عملیات و اقدامات نیروهای مبارز شیعی عراق در جنوب و مرکز عراق، هفته‌نامه "العمل‌الاسلامی" وابسته به "مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق" گزارشی از سلسله عملیات نیروهای انقلابی مسلمان عراق به نام گروه شهید "سمیر جلالی" که در دو ماه نخست سال جاری علیه نیروهای بعثی عراق انجام شده است، منتشر کرد. در این هفته‌نامه گزارش‌هایی از حمله به مقر حزب بعث در بخش "الطار" استان سلیمانیه، حمله به منطقه "الفضیله" در بغداد، بمب‌گذاری در مقر حزب بعث در منطقه "الشوصه" در شهر کاظمین، حمله به مقر حزب بعث در شهرک "الشعلة" بغداد، عملیات بمب‌گذاری در مرکز تولید برق در منطقه "الکرادة" بغداد و مخازن مرکزی ایستگاه برق فرات‌الاوسط در جاده نجف و همچنین ترور دو مقام امنیتی در شهر "علی‌غربی" و "ابوغریب" درج شده است.⁽²⁾

2 112

کاردار موقت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل امروز در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل نوشت: بنا به اطلاع دولت متبوعم، در ساعت 23 مورخ 24 می 1987 (3/3/1366) توپخانه عراق یک گردان از تیپ مستقر در بانه را مورد حمله شیمیایی قرار داد.⁽³⁾

3 113

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی در ادامة اجرای مأموریت نظارت بر کشتی‌رانی در محدوده آب‌های تنگه هرمز، هشت کشتی تجاری و نفت‌کش خارجی را شناسایی و بازرسی کرد که به‌دلیل مشاهده نشدن موارد مشکوک در این کشتی‌ها، به آنها اجازه ادامه مسیر داده شد.⁽⁴⁾

1 114

در ادامه اعزام نیروهای رزمنده به جبهه‌های نبرد، امروز نیز چند گردان بسیجی از تهران راهی جبهه‌های نبرد شدند.⁽¹⁾

2 115

در واکنش به حمله روز گذشته به نفت‌کش یونانی، یکی از مقام‌های بنگاه روابط کارگری مالکین کشتی‌های ژاپنی گفت: «دریافت گزارش‌های مربوط به حمله به نفت‌کش یونانی ما را بر آن داشت تا از سرگیری زودرس سفر کشتی‌هایمان به شمال خلیج‌فارس را تحت بررسی جدی قرار دهیم. تنها امیدواری ما این است که "کوراناری"، وزیرخارجه ژاپن در جریان دیدارش از ایران، بتواند ایران را به توقف حملات خود به نفت‌کش‌ها متقاعد سازد.»⁽²⁾

3 116

آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع در گفت‌وگویی با روزنامه "آساهی" ژاپن، دربارة شرایط پایان جنگ، عملکرد شورای امنیت سازمان ملل و ژاپن در تعدیل بحران جاری، سیاست قدرت‌های بزرگ و به ویژه امریکا در افزایش تشنج، سیاست ایران در دور نگاه داشتن منطقه از دخالت قدرت‌های بزرگ و ... مطالبی بیان کرد.

رئیس شورای عالی دفاع دربارة پایان دادن به جنگ و انتظارات ایران گفت: «بیشترین تکیه ما در این مورد تنبیه متجاوز است. این مسئله بسیار مهمی است زیرا اگر متجاوز تشویق شود، این در حقیقت تشویق "تجاوز" است و این بدان معناست که برای همیشه صلح و امنیت را در این منطقه فراموش کنیم. همة کمک‌هایی‌که تاکنون به رژیم عراق شده است، به منزلة تشویق متجاوز بوده است و اگر جنگ با همین وضع تمام شود، متجاوز احساس می‌کند که ضرری نکرده است. روی این اصل، ما بر روی تنبیه متجاوز تأکید بسیاری داریم و این امر به خاطر این است که بدون تنبیه متجاوز، صلح و امنیت در مرزهای ما و عراق و در کل منطقه فکری خام و آرزویی دست نیافتنی خواهد بود و شرط اصلی ما تنبیه متجاوز است.»

آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به خبرنگار روزنامة آساهی که دربارة وجود برخی مشکلات در بین مردم و راه‌حل آن سؤال کرد، اظهار داشت: «ما تلاش زیادی می‌کنیم. البته اگر قرار بود ما آغازگر جنگ باشیم و به استقبال این مشکلات برویم، یقیناً این کار را نمی‌کردیم، اما جنگ و مشکلات بر ما تحمیل شده است. ما حداکثر تلاش‌مان را برای بسیج امکانات کشور و نیروهای موجود در کشور برای حل این مشکلات کرده‌ایم ولی مطمئنیم بسیاری از این مشکلات تا پایان جنگ باقی خواهند ماند و تنها پس از پایان جنگ است که ما فرصت خواهیم کرد برخی از این مشکلات را حل کنیم.»

رئیس‌جمهور دربارة عملکرد شورای امنیت و نقش ژاپن در این شورا گفت: «ژاپن در شورای امنیت سازمان ملل متحد می‌تواند نقش بسیار مفیدی را ایفا کند. شورای امنیت متأسفانه تجربه

تلخی را در طول چندسالة جنگ برای ملت ما باقی گذاشته است. ... روی این اصل، مردم ما نسبت به شورای امنیت مأیوس هستند و از آن خاطره خوبی ندارند. ژاپن که در حال حاضر عضو شورای امنیت است، باید روی این شورا تأثیر بگذارد تا مواضع درست، واقع‌بینانه و توأم با حق بگیرد و کوتاهی‌های گذشته را جبران کند. فکر می‌کنم این خدمت ژاپن پیش از آنچه که به ایران و سرانجام جنگ باشد، خدمتی است که در حق شورای امنیت و سازمان ملل کرده است و بنابراین نقش ژاپن نقشی مؤثر است.» آیت‌الله خامنه‌ای در پاسخ به پرسش دیگر خبرنگار این روزنامه که پرسید، آیا فکر نمی‌کنید تحرکات امریکا و شوروی منجر به انزوای ایران شود؟ گفت: «اگر از دیدگاه ابرقدرت‌ها نگاه کنیم، یقیناً آنها به قصد فشار بر جمهوری اسلامی این اقدامات را انجام می‌دهند و یکی از مقاصد آنان ممکن است همین امر باشد، لکن برخورد ما با مشکلات برخوردی فعال و علاج‌جویانه است و فکر می‌کنیم دولت‌ها و به‌خصوص ملت‌ها وضع ما را به‌خوبی درک می‌کنند. ما در خلیج‌فارس در حقیقت از منافع عمومی ملت‌های این منطقه و با دیدی گسترده‌تر از منافع جهانی کشورها دفاع می‌کنیم و این نقش، خود موجب این می‌شود که کشورها در صورتی که واقع‌بینانه به مسائل خلیج‌فارس نگاه کنند، این نقش را نقشی مفید و ارجمند بدانند.» رئیس شورای عالی دفاع همچنین دربارة اقدام احتمالی ایران در بستن تنگة هرمز اظهار کرد: «نمی‌توان این احتمال را نفی کرد، لکن چیزی هم نیست که به آسانی در مورد آن اقدام کنیم. البته روزی که راه تجاری ما به‌کلی بسته شود و تصمیمی همه جانبه علیه رفت و آمد تجاری و نفتی ما اتخاذ شود، آن وقت طبیعتاً تنگه هرمز برای همه، منطقه ناامنی خواهد بود.»

ایشان دربارة افزایش حضور امریکا در منطقه و امکان درگیری بین ایران و امریکا گفت: «حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس مشکلاتی را با خود دارد و به همین دلیل، ما همواره اصرار داشته و داریم که حضور نظامی ابرقدرت‌ها به خصوص در خلیج‌فارس کاهش یابد و از بین برود. خلیج‌فارس منطقه‌ای تجاری است و با اقتصاد بسیاری از کشورها و از جمله ژاپن سروکار دارد و علت این امر که ما از آغاز با حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس مخالفت کرده‌ایم، همین بوده که ابرقدرت‌ها هرجا حضور نظامی داشته باشند، ناامنی و ترس از درگیری نظامی در آن منطقه ایجاد می‌شود. البته ما تا آنجا که مجبور نشویم، اقدام نخواهیم کرد لکن هیچ‌گونه تحمیلی را نیز قهراً قبول نخواهیم کرد.»

رئیس‌جمهور دربارة حضور شوروی در منطقه، چنین اظهار نظر کرد: «ما نظرمان را نسبت به حضور نظامی (ابرقدرت‌ها) در خلیج‌فارس صریحاً اعلام کرده‌ایم و معتقدیم که حضور نظامی شوروی نیز مانند حضور امریکا و دیگر قدرت‌ها در خلیج‌فارس موجب ناامنی است. البته در یکی دو هفته اخیر هم ناوگان‌های شوروی و هم برخی ناوگان‌های دیگر در خلیج‌فارس کاهش یافته است.»

آیت‌الله خامنه‌ای دربارة نحوه تأثیر اجلاس ونیز در کاهش بحران خلیج‌فارس گفت: «به نظر ما عامل اصلی ناامنی در خلیج‌فارس باید شناخته و علاج شود. عامل اصلی، رژیم عراق است که

حمله به خطوط کشتی‌رانی و نفت‌کش‌ها را آغاز کرد و موجب ناامنی شد. من فکر می‌کنم اگر در سطح کشورهای بزرگ دنیا بنا باشد که نقشی در مسئله خلیج‌فارس ایفا شود، این نقش باید فشار بر رژیم عراق باشد تا از حمله به نفت‌کش‌ها و آتش‌افروزی در خلیج‌فارس خودداری کند و ژاپن هم می‌تواند نقش مؤثری را در این زمینه ایفا کند.»⁽¹⁾

1 117

اظهارات آقای هاشمی رفسنجانی، سخن‌گوی نمایندگی ایران در سازمان ملل و مسئول ستاد تبلیغات جبهه و جنگ دربارة تلاش ایران برای استقرار موشک‌های کرم ابریشم در سواحل خلیج‌فارس و اقدامات تبلیغاتی و تهدیدات امریکا در این زمینه.

آقای هاشمی رفسنجانی، نمایندة امام در شورای عالی‌دفاع درباره چگونگی به‌دست آوردن این موشک‌ها گفت: «همه از جمله امریکا و روس‌ها می‌دانند که ما سال گذشته در عملیات والفجر8 یک سایت موشک عراقی را در فاو گرفتیم. تا آن زمان هیچ‌کس به عراق اعتراض نکرده بود که چرا این موشک‌ها را دارد و چه کسی به او داده است. عراق لااقل دویست موشک به بنادر ماهشهر و خورموسی هر روز شلیک می‌کرد و آنها قدرت او را به رخ ما می‌کشیدند. ولی الآن به چین اعتراض می‌کنند که او اینها را به ما داده است ولی خود آنها می‌دانند که ما این موشک‌ها را غنیمت گرفته و از عراق مصادره کرده‌ایم.» وی افزود: «قدرت‌های بزرگ، قدرت کپی‌سازی ما را دریافته‌اند و از طرفی می‌دانند که در ایران تکنولوژی ساخت موشک وجود دارد و با توجه به دست‌یابی ایران به این موشک‌ها در یک سال‌ونیم پیش، امکان کپی‌سازی و تولید آنها برای ما در این مدت بسیار زیاد بوده است.»

آقای هاشمی همچنین در خصوص اظهارات برخی مقامات امریکایی دربارة حمله به محل استقرار این موشک‌ها گفت: «اگر امریکا فکر می‌کند که می‌تواند این موشک‌ها را بزند، باید بداند که این موشک‌ها چیزی نیست که در جای ثابتی نصب شود بلکه بر روی کامیون متحرک قرار دارد و حمله به یک کشتی که با سرعت محدود در تنگه هرمز در تردد است توسط این موشک‌ها مشکل نیست و باید اذعان کرد که مرکزی برای این موشک‌ها وجود ندارد و از سوی دیگر، با توجه به امکانات ما انواع و اقسام راه‌های استفاده از این موشک‌ها برای جمهوری اسلامی وجود دارد.» وی با تأکید بر حوادث اخیر در خلیج‌فارس گفت: «ابرقدرت‌ها واقعاً در حوادث یک ماه گذشته تحقیر شدند و دو ابرقدرت روس و امریکا علی‌رغم وحدت عمل در خلیج‌فارس، هم‌اکنون در حال بازگشت و عقب‌نشینی هستند.»⁽²⁾

سخن‌گوی هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد (امیر زمینی) نیز در گفت‌وگو با یونایتدپرس گفت: «... نمونه اولیه موشک‌های مورد بحث، در هجوم ایران در هجده ماه پیش از عراق به غنیمت گرفته شدند و ایران پس از به‌دست آوردن نمونه اصلی، شروع به ساختن موشک‌های مشابه کرد.» وی در پاسخ به این پرسش که چگونه کشوری که دانش شناخته شده‌ای از ساختن موشک ندارد، پس از هجده ماه توانسته است از روی یک سلاح پیچیده با برد 50 مایل نمونه‌برداری کند؟ گفت: «احتیاج مادر اختراع است.» او افزود: «ایران همچنین موشک دیگری می‌سازد که یک اسلحه زمین‌به‌زمین به نام "عقاب" است.»⁽¹⁾

کمال خرازی، مسئول ستاد تبلیغات جبهه و جنگ نیز درباره اظهارات برخی مقامات امریکا مبنی‌بر حمله به پایگاه‌های استقرار موشک‌های سیلک ورم (کرم ابریشم) گفت: «حرکت‌های امریکا و اظهارات روزهای اخیر مقامات آن کشور در مورد خلیج‌فارس پیش از هرچیز یک تبلیغات عوام‌فریبانه است و همه می‌دانند دادن این‌گونه هشدارها یک کار تبلیغاتی روانی است و تنها برای صفحات اول روزنامه‌ها مفید است.» وی انگیزه امریکا از ایجاد هیجانات سیاسی تبلیغاتی در روزهای اخیر را جبران شکست سیاست‌های خاورمیانه‌ای دولت ریگان توصیف کرد و گفت: «هدف جنجال‌های عوام‌فریبانه امریکا در روزهای اخیر جلب افکار عمومی مردم امریکا و کسب مجدد اعتماد حکام منطقه است. این نمایش هم‌بستگی، بدون شک ترغیب دولت‌های کوچک منطقه خلیج‌فارس را به خرید تولیدات مازاد صنایع نظامی امریکا به‌دنبال خواهد داشت.» وی همچنین در جواب اظهارات برژینسکی که خروج امریکا را از منطقه به منزله پیروزی ایران خوانده بود، گفت: «چه امریکایی‌ها خوششان بیاید و چه بدشان بیاید، این امروز یک واقعیت است و همان‌گونه که برژینسکی در مقاله خود کنترل ایران بر خلیج‌فارس را ده برابر سخت‌تر از از دست دادن ایران در پی انقلاب اسلامی توصیف کرده است، ما در انتظار شکست‌ها و شرمندگی‌های بیشتری برای امریکایی‌ها در این منطقه هستیم.»⁽²⁾

1 118

علی‌اکبر ولایتی، وزیرخارجه جمهوری اسلامی ایران در دیدار با وزیران خارجة نیکاراگوئه و گینه گفت: «ما مخالف هرگونه تشنج و حمله به کشتی‌ها در خلیج‌فارس هستیم و به نظر ما کشورهایی که مخالف این تشنجات هستند، باید به رژیم عراق فشار بیاورند تا دست از شرارت در خلیج‌فارس بردارد. ما اگر بخواهیم راه‌حل مطمئن و دائمی برای جنگ داشته باشیم، باید منطقه آرام باشد.»⁽³⁾

1 119

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران دربارة ارتباط مجامع دانشگاهی با جنگ و جهاد و فعالیت بیشتر دانشگاه ها در زمینه‌های علمی و توجه به ابعاد تأثیرگذار جنگ ایران در جوامع دیگر و تقویت شاخه‌های علوم انسانی در این زمینه طی سخنانی گفت: «در چنین شرایطی در کنار همة کارهایی که صورت می‌گیرد، بررسی نظری جنگ در دانشگاه‌ها باید نقش بالایی را برای حرکت‌های سیاسی و اجرایی دانشجویان داشته باشد.» وی افزود: «دانشجویان و دانشگاهیان باید دائماً در حال گسترش آگاهی‌های خود از رویدادهای جهان، مبارزات حق و باطل تاریخ کشور خود و حرکت‌های گروه‌های مختلف فکری جامعه بوده و آنها را به نقد بکشند.» ایشان همچنین گفت: «تحقیقات در دانشگاه‌ها نباید به شاخه‌های فنی مهندسی و تجهیزات و ابزارسازی محدود گردد. گرچه این ابداعات و ابتکارات در این زمینه برای مقاومت ما در جنگ تحمیلی مهم است، اما تحقیقات در زمینه علوم انسانی نیز به همان اندازه برای کشور ما حیاتی و در آینده انقلاب اسلامی مؤثر است و کار در این دو زمینه مکمل یکدیگرند.» وی ادامه داد: «گرچه از سوی گروه‌های چپ و راست در زمینه جامعه‌شناسی جنگ تحقیقاتی صورت گرفته است که در تحلیل‌ها علیه مقاومت مردم مسلمان ما به کار می‌رود، اما از دانشگاه‌ها در مورد اثرات جنگ در اقتصاد و آگاهی ملت ما و ملت‌های دیگر و موضع‌گیری در جهان، تحقیقات زیادی نمی‌یابیم و این در حالی است که مهم‌ترین مسئله ما جنگ است. هیچ‌چیز به اندازه آن در سرنوشت و آینده انقلاب اسلامی تأثیر نخواهد داشت.»

مهندس موسوی همچنین بر لزوم تغییر و تحول در نیروهای دانشگاهی با استفاده از جنگ اشاره کرد و گفت: «از جنگ تحمیلی باید به‌عنوان یک ابزار کارآمد برای بسیج همه نیروها در دانشگاه‌ها و جامعه استفاده کرد و با ایجاد تغییر و دگرگونی در نیروهای نامحدود آن، برای حفظ شعارهای اصلی انقلاب اسلامی و پیروزی در جنگ و نظام از آنها بهره‌برداری کامل کرد.» وی افزود: «حرکت دانشجویان و دانشگاهیان به‌سوی جنگ یک حرکت آگاهانه و ناشی از درک آنان بر اثرگذاری ابعاد مختلف این جنگ در سرنوشت انقلاب اسلامی در سطح جهان است و آنچه امروز در خلیج‌فارس می‌گذرد، نشان می‌دهد که این جنگ چقدر می‌تواند در سرنوشت اسلام در جهان مؤثر باشد.»⁽¹⁾

1 120

به گزارش رادیو بغداد، صدام‌حسین، رئیس‌جمهوری و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، امروز در هنگام اعطای نشان شجاعت به گروهی از نیروهای برگزیده نظامی عراق تأکید کرد: «نیروهای مسلح دلاور و قهرمان و عظیم عراق نه فقط برای عراقی‌ها در زمان حال و گذشتة کهن آنها نمونه‌ای از قهرمانی و دلاوری و عظمت می‌باشد، بلکه برای امت پرافتخار عرب در طول تاریخ نمونه‌ای از قهرمانی و دلاوری و عظمت است.» صدام‌حسین افزود: «در زندگی برای ما هیچ چیز از این یقین، یقین‌تر نیست که به یاری خداوند پیروز خواهیم شد و بیش از آنچه که در نبردهای "روز عظیم" و "درو بزرگ" - که نبرد "میلاد" جزئی از نبرد "درو بزرگ" بود - به دست آمد، به شرافت و پرچم برافراشته نصیب شما خواهد کرد.»⁽¹⁾

آسوشیتدپرس نیز درباره سخنان صدام گزارش داد: «صدام‌حسین روز چهارشنبه (امروز) به ملت عراق قول داد که کلیه سرزمین‌های تحت اشغال ایران را بازپس گیرد. صدام در حالی‌که به افسران و سربازان عراقی نشان شجاعت در جنگ می‌داد، گفت: هر ارتفاعی و یا هر تپه شنی و بیابانی را که دشمن اشغال کرده، از مردمک چشم‌شان بیرون خواهیم کشید. ایران از انجام هر نوع پیشروی مهمی در جنگ عاجز بوده و شکست خورده است. صدام با اشاره به تاکتیک‌های ایرانیان در شمال مبنی‌بر انجام حملات کوچک، افزود: ایرانی‌ها یک گلول-ه به اینجا و آنجا شلیک می‌کنند، فقط به‌خاطر اینکه ادعا کنند به پیروزی بزرگی دست یافته‌اند. صدام افزود: شما شاهد خواهید بود ایران چگونه درهم خواهد شکست و ما طرف برنده جنگ خواهیم بود.»⁽²⁾

2 121

با وجود آنکه محافل سیاسی به عدم موفقیت امریکا در همراه ساختن کشورهای صنعتی جهان برای اعمال فشار بیشتر به ایران و به‌ویژه اعمال تحریم تسلیحاتی علیه این کشور اعتقاد دارند، امروز ریگان از بیانیه روز گذشته اجلاس سران هفت کشور صنعتی جهان اعلام رضایت کرد. به گزارش یونایتدپرس، رونالد ریگان، رئیس‌جمهوری امریکا از جانب‌داری متحدان این کشور از پیشنهادهای مربوط به خلیج‌فارس در سیزدهمین اجلاس اقتصادی در "ونیز" ابراز خشنودی کرد و گفت: «بازنگه‌داشتن این آب‌راه حیاتی از هدف‌های مهم و استراتژیک ما است. شما می‌دانید که متحدان امریکا از هم‌اکنون نیروی قابل توجهی در خلیج‌فارس دارند. انگلستان 18 درصد نیروی دریایی خود را در آن منطقه مستقر کرده است. این نیرو در سال جاری بیش از یک‌صد کشتی بازرگانی را در خلیج‌فارس و تنگه هرمز اسکورت کرده است. حضور نیروی دریایی فرانسه نیز در منطقه قابل توجه است.»

وزیرخارجه امریکا (جورج شولتز) نیز گفت: «ما آنچه که فکر می‌کنیم لازم و ضروری است، به‌دست آوردیم.»⁽¹⁾شولتز در مصاحبه با تلویزیون ای.بی.سی امریکا، درباره سایر نتایج کنفرانس گفت: «از نتایج مذاکرات کنفرانس سران در مورد جنگ ایران و عراق این است که ژاپنی‌ها مایل‌اند پرداخت هزینه‌هایی را در این‌باره مورد بررسی قرار دهند. همچنین اگر جنگ پایان یابد و یک دوران بازسازی آغاز شود، آنها آماده‌اند تا دست به کار شوند. ژاپن تصمیم گرفته است وزیرخارجه‌اش را به ایران گسیل دارد.»⁽²⁾

"فرانک کارلوچی"، مشاور امنیت ملی ریگان نیز در مصاحبه با رادیو امریکا دربارة رضایت کشورش از بیانیة ونیز، عدم نگرانی هم‌پیمانان امریکا از اقدام نظامی یک‌جانبه این کشور در خلیج‌فارس و اطمینان از رفت و آمد بی‌خطر کشتی های امریکایی در خلیج‌فارس مطالبی بیان کرد. وی گفت: «ایالات متحده از بیانیه کنفرانس هفت کشور صنعتی غرب دربارة اوضاع خلیج‌فارس بسیار خرسند است.» وی افزود: «بیانیه کنفرانس اقتصادی "ونیز" همان چیزی است که امریکا از شش کشور دیگر شرکت‌کننده در کنفرانس انتظار داشت. بیانیه کنفرانس اقتصادی هفت کشور صنعتی غرب در ونیز از جمله بر اصل آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس تأکید می‌کند و قرار می‌گذارد که در مورد چگونگی اطمینان از این امر مشورت‌های لازم بیشتری انجام گیرد.» رادیو امریکا درباره اظهارات کارلوچی افزود: «مشاور امنیت ملی کاخ سفید گفت: ایالات متحده در پی جلب حمایت نظامی متحدان خود نبود. وی این گزارش‌هایی را که برخی از متحدان امریکا این کشور را جنگ‌طلب خوانده و ابراز نگرانی کرده‌اند، تکذیب کرد و گفت: متحدان امریکایی نه در جلسات رسمی و نه در جلسات چندجانبه و نه در گفت‌وگوهای غیررسمی خود که در سطح من یا مدیرکل وزارت امورخارجه انجام گرفته، از توسل یک‌جانبه به زور در خلیج‌فارس ابراز نگرانی نکرده‌اند بلکه تا آنجایی که من پیوسته شنیده‌ام، آنان از آنچه که من در خلیج‌فارس انجام می‌دهم، ابراز حمایت کرده‌اند. فرانک کارلوچی گفت، بیانیه کنفرانس ونیز تنها پس از 45 دقیقه بحث به تصویب رسید. وی گفت، در این زمینه هماهنگی بسیاری وجود دارد.»⁽³⁾

کارلوچی در پاسخ به این پرسش که آیا اجرای حمله‌ای علیه ایران در صورت استقرار موشک‌های کرم ابریشم امکان‌پذیر است یا خیر؟ گفت: «ما راه‌های نظامی را در نظر نداریم زیرا کشتی‌های ما به‌خوبی می‌توانند از خود و همچنین از کشتی‌هایی که آنها را اسکورت می‌کنند، دفاع کنند.»⁽⁴⁾

از سوی دیگر، به گزارش روزنامه‌های واشنگتن پست و هرالد تریبیون، "زبیگنیو برژینسکی"، مشاور امنیت ملی سابق امریکا تأکید کرد: «خروج امریکا از خلیج‌فارس نشان خواهد داد که آیت‌الله خمینی و هواداران وی اکنون کنترل خلیج‌فارس را در اختیار گرفته‌اند و برای امریکا این شکست ده‌بار سخت‌تر از از دست رفتن ایران خواهد بود.» وی خواستار کاهش

نیروهای امریکایی در کشورهای اروپایی عضو سازمان ناتو و افزایش نیروهای آن کشور در خلیج‌فارس شد. برژینسکی با تأکید بر رقابت همیشگی شرق و غرب گفت: «کنترل ایران بر این منطقه موقت خواهد بود و عقب‌نشینی امریکا از خلیج‌فارس نهایتاً به سود شوروی تمام خواهد شد.» وی افزود: «امریکا هیچ راهی جز ایستادگی در برابر تهدید علیه منافع غرب در خلیج‌فارس ندارد. چنانچه امریکا طبق پیشنهاد برخی از نمایندگان کنگره از منطقه خارج شود، معنای آن این خواهد بود که طی ده‌سال آینده موقعیت امریکا در منطقه سقوط خواهد کرد.»⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه نیز از بازتاب بیانیه کنفرانس ونیز در مطبوعات عراق گزارش داد: «رسانه‌های عراقی ضمن انتشار متن اعلامیه کنفرانس سران هفت کشور صنعتی در مورد جنگ ایران و عراق و خلیج‌فارس، در حقیقت اولین واکنش موافق مقامات عراقی با موضع‌گیری هفت کشور را نشان دادند.» این خبرگزاری می‌افزاید: «درخواست کنفرانس ونیز جهت پایان گرفتن جنگ از راه مذاکره، ضمن محترم شمردن تمامیت ارضی و استقلال دو کشور متخاصم، کاملاً منطبق با نظرگاه‌های عراقی است.»⁽²⁾

1 122

در پی درخواست کویت از امریکا برای حفاظت از کشتی‌های کویتی در منطقه خلیج‌فارس، امروز رادیو بی.بی.سی از اقدام این کشور برای توسعه طرح اسکورت خبر داد. این رادیو به نقل از منابع وزارت دفاع امریکا اعلام کرد: کویت از انگلیس، فرانسه، هلند و چین درخواست کرده است که برای حفاظت از کشتی‌رانی در آب‌های خلیج‌فارس یک طرح بین‌المللی را به اجرا بگذارند.⁽³⁾

بی.بی.سی افزود: «وزارت دفاع انگلیس تماس کویت را تکذیب کرده است اما به‌نظر می‌رسد که کویت از طریق شرکت نفت‌کش خود با شرکت‌های کشتی‌رانی انگلیس تماس گرفته باشد. قصد کویت از این‌کار برافراشتن پرچم انگلیس بر فراز کشتی‌هایی است که برای آن کشور نفت حمل می‌کنند. چین نیز ظاهراً کاملاً دست رد بر سینه کویتی‌ها نزده است. شواهد نشان می‌دهد که کویت با این طرح خود قصد دارد تا حد امکان پای کشورهای بیشتری را به منظور بین‌المللی کردن جنگ عراق و ایران، باز کند.»⁽⁴⁾

سخن‌گوی دولت چین نیز امروز در تأیید این خبر گفت که کویت خواهان حفاظت چین از نفت‌کش‌های کویتی شده است. رادیو امریکا ضمن اعلام این خبر افزود: «به گفته این سخن‌گو، دولت چین سرگرم بررسی این درخواست کویت است. امروز یک دیپلمات کویتی در پکن مسئله درخواست کویت را برای حراست چین از نفت‌کش‌های کویتی تکذیب کرد. دیپلمات‌های غرب در پکن می‌گویند: درخواست کویت واکنشی به داد و ستد اسلحه و نفت بین ایران و چین است که بنا به گزارش‌ها در 23 مه به امضا رسیده است.»⁽⁵⁾

1 123

سخن‌گوی وزارت خارجه چین گزارش‌های متعدد محافل غربی به نقل از مقامات امریکایی دربارة انجام گرفتن یک معامله نفتی بین ایران و چین که بر اساس آن، چین در مقابل دریافت نفت از جمهوری اسلامی ایران یک کارخانه تولید سلاح در این کشور تأسیس خواهد کرد، را تکذیب کرد. وی همچنین از اظهارات برخی از مقامات امریکایی دربارة تلاش چین برای تأمین اسلحة ایران - از جمله تحویل موشک‌های کرم ابریشم - ابراز شگفتی نمود و آن را رد کرد.⁽¹⁾

در این حال، خبرگزاری یونایتدپرس از اختلاف‌نظر میان مقامات امریکایی در این‌باره گزارش داد: «"هاوارد بیکر"، رئیس ستاد کاخ سفید با گفتن اینکه وی تکذیب چین را در مورد فروش یا تحویل سیلک ورم به ایران باور دارد، در این‌باره با "فرانک کارلوچی" مشاور امنیت ملی ریگان اختلاف دارد. بیکر به تلویزیون "ای.تی.سی" در ونیز گفت: من بیانیه دولت چین را در مورد اینکه آنها موشک‌ها را به ایران نفروخته یا تحویل نداده‌اند، می‌پذیرم. اما یک مقام بلندپایه امریکایی در ونیز و یک مقام وزارت خارجه در واشنگتن فوراً سخنان بیکر را رد کردند و گفتند: تردیدی در مورد تحویل این موشک‌ها از سوی چین وجود ندارد.»⁽²⁾

از سوی دیگر، کره‌شمالی این ادعا را که آن کشور موشک‌های ساخت چین را در اختیار ایران گذاشته است، یک "دروغ شاخ‌دار" خواند که برای ضربه زدن به اعتبار کره شمالی طرح‌ریزی شده است. خبرگزاری رسمی کره‌شمالی با انتقاد شدید از امریکا و کره‌جنوبی، این دو کشور را متهم کرد که با انتشار این‌گونه گزارش‌های دروغ، می‌کوشند تا توجه عمومی را از بی‌نظمی شدید سیاسی در کره‌جنوبی منحرف کنند. این خبرگزاری دربارة موضع کره‌شمالی در ارتباط با بحران خلیج‌فارس اعلام کرد: «موضع ثابت و پایدار جمهوری کره‌شمالی این است که نه تنها در جنگ خلیج[فارس] مداخله نکند، بلکه از هرگونه اقدامی که ممکن است باعث تشدید اوضاع در منطقه شود، دوری گزیند.»⁽³⁾

2 124

به گزارش خبرگزاری تانیوگ، "یاساهیرو ناکازونه"، نخست‌وزیر ژاپن درباره برقراری صلح بین ایران و عراق گفت: «در صورتی که ایران و عراق به مخاصمات خود پایان دهند، ژاپن آماده است برای بهبود اوضاع اقتصادی دو کشور کمک کند.» وی افزود: «ژاپن به کوشش‌های خود برای برقراری آتش‌بس بین دو کشور متخاصم خلیج‌فارس ادامه خواهد داد.»⁽⁴⁾

در این حال، رادیو امریکا گزارش داد: «چین نیز مصرّاً از ایران و عراق خواست از حمله به نفت‌کش‌ها در خلیج‌فارس خودداری کنند. وزارت خارجه چین اعلام کرد که دولت چین دربارة ایمنی کشتی‌رانی بین‌المللی در خلیج‌فارس به‌شدت نگران است. سخن‌گوی وزارت خارجه چین در یک کنفرانس مطبوعاتی در پکن گفت: "چین امیدوار است طرف‌های درگیر خویشتن‌داری پیشه کنند و از تهدید و حمله به نفت‌کش‌ها و کشتی‌های بازرگانی در خلیج‌فارس دست

بردارند". سخن‌گوی وزارت خارجه چین افزود: دولت چین از هر دو کشور ایران و عراق می‌خواهد که هرچه زودتر به جنگ خلیج‌فارس خاتمه دهند.»⁽¹⁾

در این حال، خبرگزاری رویتر از همکاری چین با شورای امنیت خبر داد. این خبرگزاری به نقل از منابع دیپلماتیک اعلام کرد: «چین که به ندرت از ابتکارات ابرقدرت‌ها راضی می‌باشد، در مورد طرح صلح خلیج‌فارس که مورد حمایت امریکا و شوروی قرار گرفته، استثنا قائل شده است. به گفته این منابع، بعید به‌نظر می‌رسد که چین درخواست پیشنهادی شورای امنیت را برای آتش‌بس بین ایران و عراق وتو کند. در این طرح پیش‌بینی شده است که چنانچه به این درخواست اعتنایی نشود، می‌توان دست به اقداماتی عملی زد. تردید و دودلی این کشور [چین] می‌تواند هرگونه اقدامی را به تأخیر اندازد. امریکا، شوروی، چین، فرانسه و انگلیس پنج عضو دائمی شورای امنیت چندین‌ماه به طور خصوصی درباره یک راه‌حل توأم با تهدید برای پایان دادن به جنگ خلیج[فارس] مذاکره کرده‌اند.»⁽²⁾

1 125

علل گرایش امریکا به بین‌المللی کردن بحران خلیج‌فارس و زمینه‌سازی برای اقدامات آتی، طی مقاله‌ای در نشریه دفتر سیاسی سپاه مورد بحث قرار گرفته است. در این مقاله آمده است: «عواملی که منجر به بی‌اثر شدن اقدامات انفرادی واشنگتن گردید، امریکا را در جهت گزینش استراتژی بین‌المللی کردن بحران خلیج‌فارس سوق داد. به همین دلیل می‌توان از قبل دریافت که با این حساب، دامنه معضلات امریکا در تحقق این استراتژی گسترده بوده و به عوامل متعددی بستگی پیدا کرده است. ... این هدف استراتژیک واشنگتن به نقل از اکثر استراتژیست‌های غرب بر سه پایه زیر استوار است:

1- جلوگیری از رشد رادیکالیسم اسلامی در منطقه.

2- جلوگیری از نفوذ شوروی و تقویت نیروی دریایی این کشور در آب‌های خلیج‌فارس.

3- حفظ امنیت کشتی‌رانی در آب‌راه بین‌المللی هرمز برای غرب.

لذا عواملی که می‌تواند به تحقق استراتژی بین‌المللی کردن بحران خلیج‌فارس کمک نماید، نمی‌بایست با سه هدف فوق در تعارض باشد. لکن اینک شاهدیم که واشنگتن برای تحقق این استراتژی با دست خود پای مسکو را به منطقه باز کرده است.»

در ادامه این مقاله درباره اقدامات شوروی و مواضع اخیر این کشور آمده است: «موضع شوروی در قبال جنگ ایران و عراق و بحران خلیج‌فارس تابعی از سایر بحران‌ها و مشکلات بین این کشور با غرب است. به دنبال دیدارها و گفت‌وگوهای بین "ریچارد مورفی" و "پتروفسکی" همکاری‌هایی میان شوروی با غرب مشاهده می‌شود که دلایل آن را می‌توان از یک سو اولویت‌های حل بحران جنگ و بحران افغانستان و از سوی دیگر افزایش آرام حضور نیروی دریایی و نفوذ سیاسی اقتصادی مسکو در کشورهای خلیج‌فارس و کسب امتیازاتی از غرب در

زمینه حل مناقشات اعراب و اسرائیل در قالب کنفرانس بین‌المللی صلح قلمداد نمود. از این‌رو، مسکو برای اینکه میزان صداقت واشنگتن را در دیگر زمینه‌ها آزموده باشد، مشارکت با طرح بین‌المللی کردن بحران خلیج‌فارس را به طور محتاطانه‌ای برگزیده است. زیرا این طرح که در ظرفیت محدودتری امکان پیاده شدن احتمالی داشته و آزمون عملی طرفین را نیز به همراه دارد، می‌تواند الگوی مناسبی برای شکل‌گیری یک توافق بین‌المللی پیرامون جنگ گردد.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ پنج‌شنبه / 21 خرداد 1366 / 14 شوال 1407 / 11 ژوئن 1987

1 126

تصویر

در پی نشست چند روز گذشته برخی مسئولان سپاه که با حضور آقای هاشمی رفسنجانی درباره برنامه‌های آتی سپاه تشکیل شد، امروز هم جلسه‌ای با حضور رحیم صفوی، قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه و عزیز جعفری، فرمانده قرارگاه قدس برگزار شد. در این جلسه میزان آمادگی قرارگاه و یگان‌های عملیاتی، هوشیاری دشمن و مشکلات عملیات در منطقه سردشت (نصر5) بحث شد و مسئولان قرارگاه قدس با ارائه گزارش‌هایی دربارة نوع فعالیت دشمن از جمله افزایش نیرو و شلیک منوّر، بر هوشیاری نسبی دشمن تأکید کردند. در این نشست همچنین در دید بودن تردد نیروهای خودی در جاده‌های سردشت و کمبود نیرو از جمله مشکلات این عملیات ذکر شد.⁽¹⁾

2 127

در یک عملیات کمین در منطقه "جناح" از توابع پیرانشهر، نیروهای حزب دمکرات کردستان ایران هفت تن از نیروهای خودی را شهید کردند و هفت تن را نیز به اسارت در آوردند.⁽²⁾

در گردنه "صلوات‌آباد" در ده کیلومتری غرب سنندج نیز نیروهای مسلح غیرقانونی با اجرای کمین علیه نیروهای ژاندارمری، هشت تن از آنان را به شهادت رساندند.⁽³⁾

3 128

در جریان تخریب مناطق کردنشین، حکومت عراق 1500 واحد مسکونی را در یکی از محلات شهر "حلبچه" با خاک یکسان کرد. این خبر را یک مهاجر عراقی فاش کرد.⁽⁴⁾در استان دهوک نیز یازده روستا به وسیلة هواپیماهای عراقی بمباران شدند. در این حمله شمار زیادی از

منازل مسکونی ویران شد و عده‌ای از اهالی روستاها نیز مجروح شدند. این روستاها به نام‌های خورت بزرگ، خورت کوچک، سرکانی، شکفتی، میرسیدا، بیساد، کانی‌مازی، کارافا، کفرگی، نسرا و زنبگی، در بخش‌های مربیا، سرسنگ و اتروش قرار دارند.⁽¹⁾

در این حال، رادیو امریکا گفت: «بنا به گزارش‌های خبری، نیروهای عراقی در عملیاتی علیه کردهای شورشی صدها روستای کوهستانی شمال کشور عراق را ویران کردند. ساکنان روستاهای ویران شده به شهرهای اطراف و یا دیگر مناطق کشور منتقل شدند. به گفته دیپلمات‌های مستقر در بغداد، عملیات نظامی عراق علیه کردهای شورشی در پی شدت یافتن حملات کردها به مناطق کوهستانی شمال کشور با پشتیبانی نیروهای رژیم اسلامی ایران انجام گرفته است و هدف آن تأسیس منطقه‌ای امنیتی و مجازات روستاییانی است که به شورشیان یاری می‌دهند.»⁽²⁾

1 129

خریدهای تسلیحاتی عراق از مصر و شیلی موضوعی است که روزنامه "لاایوکا"، چاپ شیلی و روزنامه کویتی "الرأی‌العام" به آن پرداخته‌اند. لاایوکا دربارة خرید بمب‌های خوشه‌ای عراق نوشته است: «هواپیماهای "جمبوجت747" عراق محموله بمب‌های خوشه‌ای را از آسمان کشورهای آرژانتین و پاراگوئه عبور داده و قبل از ادامه سفر خود به بغداد، در فرودگاه "ریودوژانیرو" برزیل به زمین می‌نشینند.» این روزنامه می‌افزاید: «تا پایان ماه ژوئن جاری (اواسط تیر) دو پرواز و در ماه بعد چهار پرواز حامل بمب‌های خوشه‌ای از شیلی به مقصد عراق برنامه‌ریزی شده است. یک مقام عالی‌رتبه دولت آرژانتین انتقال محموله‌های بمب خوشه‌ای از شیلی به بغداد و پرواز هواپیماهای حامل آن بر فراز خاک آرژانتین را مورد تأیید قرار داد.»⁽³⁾

روزنامه الرأی‌العام نیز دربارة کمک‌های تسلیحاتی مصر به عراق نوشته است: «بر اساس یک معامله تسلیحاتی، رژیم مصر مقادیر زیادی سلاح و مهمات به عراق صادر می‌کند.» این روزنامه با اعلام این خبر به نقل از مقامات مصری می‌افزاید: «این معامله بزرگ‌ترین معامله فروش اسلحه و مهمات مصر به عراق محسوب می‌شود.» بر اساس این گزارش، صدور محموله های سلاح طی هفته‌های آینده از بنادر مصر به عراق انجام خواهد گرفت. الرأی‌العام اضافه می‌کند: «محموله کشتی‌های باری از طریق "بندر عقبه" و از طریق خاک اردن به عراق حمل خواهد شد.» به نوشته این روزنامه، در چارچوب همکاری‌های نظامی میان مصر و عراق به تازگی بنا به درخواست عراق هیئتی متشکل از کارشناسان نظامی ارتش مصر راهی بغداد شده است.⁽⁴⁾

2 130

"حمید شعبان"، فرمانده نیروی هوایی عراق امروز جمهوری اسلامی را تهدید کرد که با تسلیحات جدید به ایران حمله خواهد کرد. وی در مصاحبه با روزنامه "البعث"، ارگان حزب بعث عراق گفت: «رهبران ایران باید در انتظار فاجعه‌های بیشتری در آینده نزدیک باشند. ایرانی‌ها به یاد داشته باشند که ضربات بعدی محکم‌تر، نیرومند‌تر و با تسلیحات جدید صورت خواهد گرفت.»⁽⁵⁾

1 131

در اجلاس وزیران اطلاعات و جهانگردی کشورهای عضو عدم تعهد در "هراره" پایتخت زیمبابوه، سیدمحمد خاتمی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی طی نطقی خواستار اخراج عراق از اجلاس عدم تعهد شد. وی که در رأس هیئتی در نخستین اجلاس وزیران اطلاعات کشورهای غیرمتعهد در هراره شرکت کرده بود، طی سخنانی درباره ماهیت و اقدامات حکومت عراق در طول جنگ تحمیلی گفت: «تجاوزگری و ارتکاب جنایات جنگی جوهر رژیم عراق است و دروغ‌گویی و قلب واقعیت ابزار بقای آن.» وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به توطئه دستگاه‌های خبری امپریالیستی گفت: «تحریف واقعیات موجود مبارزات حق‌طلبانه تا به آنجا پیش می‌رود که عدالت‌خواهی کشورهای ضعیف را خراب‌کاری و جنایات قدرت‌های بزرگ و تجاوزگر را دفاع از حقوق بشر قلمداد می‌کنند. مظلومان امریکای لاتین، آسیا و آفریقا بی‌تمدن و تروریست می‌شوند و زورگویان، متمدن و با فرهنگ معرفی می‌شوند.» آقای خاتمی در نطق خود دربارة دخالت و تحریکات امریکا در خلیج‌فارس گفت: «ایران اسلامی مصمم است تا با حضور غیرقانونی قدرت‌های بزرگ در خلیج‌فارس مقابله کند. اولین قربانی توطئه امریکا در منطقه خلیج‌فارس کسانی هستند که به چنین دخالتی مهر تأیید بزنند.»

گفتنی است که نماینده عراق در این اجلاس به هنگام نطق وزیر ارشاد اسلامی و زمانی که وی در‌باره تجاوز و جنایات حکومت عراق در حمله به مناطق مسکونی و بمباران شیمیایی سخن‌رانی می‌کرد، با اعتراض شدید (دور از عرف) ضمن قطع سخنان وی، تهدید کرد که در صورت ادامه سخن‌رانی به ارعاب متوسل خواهد شد. این تهدید هیئت عراقی علاوه بر اینکه تمسخر شماری از هیئت‌های نمایندگی وزیران اطلاعات کشورهای غیرمتعهد را در پی داشت، با اعتراض شدید وزیر اطلاعات زیمبابوه، (شمیراویرا) که ریاست جلسه را به‌عهده داشت، روبه‌رو شد.⁽¹⁾

2 132

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران در مصاحبه‌ای با روزنامه "ملیت" چاپ ترکیه بر امکان کاربرد موشک و پایداری در برابر امریکا تأکید کرد. خبرگزاری جمهوری اسلامی خلاصه‌ای از این مصاحبه را به شرح زیر گزارش کرده است: «آقای میرحسین موسوی خطاب به سران هفت کشور سرمایه‌داری جهان که اخیراً در ونیز ایتالیا گردهم آمده بودند، به‌ویژه ریگان، رئیس‌جمهور امریکا اعلام داشت: ایران آماده است تا خلاف گفته‌های امریکا را عملی سازد.

به نوشته ملیت، میرحسین موسوی در بخش دیگری از این گفت‌وگو در زمینه مخالفت ریگان با استقرار موشک‌های ایران در خلیج‌فارس اظهار داشت: حق با ماست و تا رسیدن به حقوق حقه خود به مبارزه ادامه می‌دهیم. بنا به نوشته ملیت، نخست‌وزیر کشورمان همچنین در رابطه با شایعه خرید موشک‌های ساخت چین اظهار داشته است: ما قبل از هرچیز از موشک‌های ساخت خودمان استفاده می‌کنیم. البته از کشورهای دیگری نیز موشک خریداری کرده‌ایم اما محل استقرار آنها سرّی است. امریکا ما را مستقیماً تهدید می‌کند و هرگاه که منافع ما در منطقه به خطر افتد، از این موشک‌ها استفاده خواهیم کرد. به نوشته ملیت، میرحسین موسوی در پاسخ به این سؤال که آیا در صورت مسدود شدن تنگه هرمز فکر نمی‌کنید ایران به‌عنوان بیشترین صادرکننده نفت بیش از دیگران متضرر خواهد شد؟ اظهار کرد: ما خود را برای هرچیزی آماده کرده‌ایم. این روزنامه ادامه می‌دهد: هم‌زمان با نخست‌وزیر ایران مقامات دیگر ایرانی به دعوت ریگان و تلاش‌های وی برای برقراری صلح در منطقه خلیج‌فارس با تردید نگریسته، با طرح این مطلب که تلاش‌های سازمان ملل و شورای امنیت در جهت نجات عراق صورت می‌پذیرد، اظهار می‌دارند در صورتی که حق ما را بدهند، قبول می‌کنیم ولی در غیر این صورت اگر تمام دنیا یکی شوند، نخواهند توانست به‌زور چیزی به ما بقبولانند.»⁽¹⁾

1 133

"کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا دربارة موضع ایران در برابر تلاش‌های نظامی امریکا در خلیج‌فارس گفت: «ایران در گذشته دقیقاً از هرگونه تهدیدی برای کشتی‌های امریکایی، چه جنگی یا تجاری پرهیز کرده است. ما فکر نمی‌کنیم این شرایط تغییر کند. جنگ روانی ایران تداوم ندارد. ما معتقدیم آنان به کشتی‌های امریکایی به هیچ‌وجه حمله نمی‌کنند.»⁽²⁾وزیر دفاع امریکا یک‌بار دیگر به ایران هشدار داد: «امریکا استقرار موشک‌های زمین به دریای کرم ابریشم از جانب ایران را یک تهدید جدی تلقی می‌کند.» وی افزود: این موشک‌ها به محض آنکه آماده شلیک شوند، کشتی‌رانی در خلیج[فارس] را تهدید خواهند کرد.⁽³⁾

"ریچارد آرمیتاژ" معاون وزارت دفاع در امور امنیت بین‌المللی امریکا نیز درباره افزایش نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس و امکان پایان مأموریت این نیروها گفت: «ایالات متحده در پی افزایش حضور نیروی دریایی خود در آب‌های خلیج‌فارس تا هشت کشتی می‌باشد. این حضور به‌خاطر اسکورت نفت‌کش‌های کویتی با پرچم امریکا می‌باشد. یک هواپیمای ترابری حامل یک گروه افراد جنگ‌جو در اکثر مواقع در شمال دریای عمان حاضر خواهد بود.⁽⁴⁾وی دربارة تاریخ آغاز عملیات اسکورت نفت‌کش‌های کویتی گفت: «کار اسکورت نیروی خاورمیانه‌ای امریکا ممکن است از ماه آتی مسیحی آغاز شود و به مدت نامحدود تا خاتمه جنگ کشتی‌ها ادامه یابد.» وی افزود: «اگر جنگ کشتی‌ها پایان پذیرد، به ماندن ما نیازی نخواهد بود.» وی ادامه داد: «حمله هوایی عراق در هفدهم مه (27 اردیبهشت) علیه ناوچه امریکایی "استارک"

که در جریان آن 37 ملوان امریکایی کشته شدند، موجبات نگرانی کنگره را دایر بر آنکه اسکورت یازده کشتی کویتی برای رزم‌ناوهای نیروی دریایی امریکا خطرات را افزایش خواهد داد و امریکا را به این جنگ می‌کشاند، فراهم آورده است.»⁽¹⁾

نیویورک تایمز نیز به نقل از منابع دولتی امریکا دربارة افزایش تدابیر امنیتی نیروهای امریکا و افزایش توان هوایی این کشور در خلیج‌فارس نوشت: «پنتاگون امیدوار است که گشت هواپیماهای جاسوسی آواکس را بر فراز تمامی منطقه خلیج[فارس] قبل از شروع اسکورت به وسیله ناوها در ماه آینده افزایش دهد. افزایش گشت توسط هواپیماهای جاسوسی پیشرفته به علت آنکه این هواپیماها در عربستان مستقر هستند و باید بر فراز کشورهایی که در طول ساحل خلیج (مقابل ایران) می‌باشند پرواز نمایند، احتیاج به جواز پرواز از جانب کشورهای عربی دارد.»⁽²⁾

1 134

"خاویر پرز دکوئیار"، دبیرکل سازمان ملل طی نشستی مطبوعاتی دربارة چگونگی برقراری صلح در خلیج‌فارس، امکان پیش‌بینی تحریم تسلیحاتی در قطع‌نامه آتی شورای امنیت و تأثیر همکاری کشورها در تصویب این قطع‌نامه سخن گفت. به گفته رادیو صدای امریکا، وی اظهار کرد: «به عقیده من مشکل خلیج‌فارس نه از طریق زور بلکه از طریق قدرت معنوی حل خواهد شد. باید اضافه کنم که پنج عضو دائم و ده عضو غیردائم شورای امنیت باید با یک قطعنامه جامع به این جنگ پایان دهند.» رادیو امریکا افزود: «در مورد اینکه آیا شورای امنیت در آینده نزدیک به این نتیجه خواهد رسید، دبیرکل سازمان ملل گفت: همان‌طور که می‌دانید، آغاز مذاکرات در مورد جنگ، ابتکار عمل شخص من بود ولی باید اضافه کنم که این کار من نیست که متن قطعنامه را بنویسم ولی امیدوارم که شورای امنیت به زودی به نتیجه برسد. درباره اینکه آیا دبیرکل سازمان ملل از فرانسه و چین خواهد خواست که به ایران و عراق اسلحه نفروشند، دبیرکل سازمان ملل گفت: مایل هستم ببینم که هیچ کشوری به دو طرف متخاصم اسلحه نمی‌فروشد. وی اضافه کرد: یکی از روش‌های پیش‌بینی شده احتمالاً تحریم ارسال اسلحه خواهد بود. در پاسخ به این سؤال که آیا تحریم ارسال اسلحه علیه هر دو کشور در حال جنگ و یا یکی از طرفین خواهد بود، خاویر پرزدکوئیار گفت: اگر شورای امنیت تصمیم بر تحریم بگیرد، باید برای هر دو طرف متخاصم باشد ولی مسئله تحریم اسلحه دو جنبه دارد؛ یک جنبه پیش‌گیرنده چون در این صورت برای هر دو طرف خواهد بود، جنبه دیگر حالت تحریم دارد که برای کشوری است که از قطعنامه شورا پیروی نکند.»⁽³⁾

رادیو بی.بی.سی نیز در خصوص اقدامات شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطع‌نامه‌ای درباره جنگ ایران و عراق پس از نشست اخیر "ونیز" گفت: «فعالیت هنوز ادامه دارد و مرحله دوم کار به‌زودی آغاز خواهد شد، اما به گزارش خبرنگار بی.بی.سی در مقر سازمان ملل، همه اذعان می‌کنند که پیشرفت همچنان به کندی صورت می‌گیرد. "ریک فانتن" در گزارش خود می‌گوید: طرح پایان دادن به جنگ خلیج‌فارس آن‌قدر محرمانه است که هیچ‌یک از پنج عضو شورای امنیت علناً درباره آن چیزی نمی‌گویند، اما طرح به‌صورت پیش‌نویس یک قطعنامه شکل محکمی به خود گرفته است و حالا پنج عضو دائمی شورای امنیت مقدمات مرحله بعدی یعنی ارائه آن به ده عضو غیردائم شورا را فراهم می‌کنند. حال که پس از زحمت فراوان میان امریکا، شوروی، بریتانیا، فرانسه و چین اتفاق نظر پیدا شده، در هفته آینده اعضای غیردائم پیش‌نویس قطعنامه‌ای را که بر سر آن توافق شده است، مطالعه خواهند کرد تا اتفاق نظر در سطح وسیع‌تری به‌دست بیاید. در این مرحله دیپلمات‌ها ابداً مطمئن نیستند که مشورت‌هایی که احتمالاً چندین هفته طول خواهد کشید به موافقت همه اعضای شورا منجر شود.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، خبرگزاری یونایتدپرس دربارة علت ناموفق بودن مصوبات قبلی شورای امنیت سازمان ملل در پایان دادن به جنگ ایران و عراق گزارش داد: «مذاکرات در مورد ارائه قطعنامه‌ای در زمینه جنگ عراق و ایران بیش از پنج‌ماه است که در شورای امنیت سازمان ملل در جریان است ولی به‌علت اختلافات بین اعضا، شورا تاکنون به نتیجه‌ای نرسیده است. سه قطعنامه قبلی سازمان ملل درباره آتش‌بس نتوانسته است به جنگ ایران و عراق پایان بخشد.»⁽²⁾

در این حال، خبرگزاری رویتر درباره احتمال همکاری چین در تصویب قطع‌نامه و اقدامات تضمینی برای قبول این قطع‌نامه اعلام کرد: «منابع دیپلماتیک گفتند، بعید به‌نظر می‌رسد که چین درخواست پیشنهادی شورای امنیت را برای آتش‌بس بین ایران و عراق وتو کند. در این طرح پیش‌بینی شده است که چنانچه به این درخواست اعتنایی نشود، می‌توان دست به اقداماتی عملی زد. در حالی که در آغاز، صحبت از اعمال تحریم فروش سلاح به هر طرف که درخواست آتش‌بس را رد کند در میان بوده است. منابع دیپلماتیک گفتند که یک فرمول بیهوده چون "اقدامات مقتضی" در چارچوب سازمان ملل ممکن است جایگزین آن تهدید شود. ضمناً به هر دو طرف بایستی یک مهلت مثلاً شش‌ماهه داده شود تا اگر بخواهند، اعتراض کنند و این موضوع بیش از پیش قطع‌نامه را بی‌اثر خواهد کرد.»⁽³⁾

1 135

هم‌زمان با اقدامات شورای امنیت و طرح مباحثی درباره پایان جنگ، "لطیف نصیف جاسم"، وزیر اطلاعات عراق اصول اعلام شدة صدام‌حسین را که سال پیش به‌عنوان اصول اساسی عراق برای صلح اعلام کرده بود، بار دیگر تکرار کرد. نصیف جاسم بدون اشاره به کشور حمله کننده و یا تأمین خسارت کشور آسیب‌دیده، گفت: «ما به مبادی و اصول صلح طبق پیام حضرت

رئیس‌جمهور رهبر، صدام‌حسین برای حکام ایران در دوم اوت 1986 (11 مرداد 1365) پای‌بند هستیم، که عبارتند از:

1- عقب‌نشینی کامل و جامع و نامشروط به مرزهای شناخته شده بین‌المللی. 2- مبادله جامع و همه‌جانبة اسرا. 3- امضای قرارداد صلح و عدم تجاوز بین دو کشور. 4- عدم دخالت در امور داخلی و احترام هر یک به اختیارات کشور دیگر. 5- برای تحقیق استقرار و امنیت منطقه و منطقه خلیج‌عرب[فارس] باید ایران و عراق دو عنصر مثبت باشند. بدون این پایه‌ها و اصول راه دیگری را برای حل و فصل نزاع بین ما و ایران - هرچند که جنگ به طول بکشد - نمی‌یابیم، زیرا هرگونه امور خارج از این مبادی یعنی زیان رساندن به تمامیت ارضی و مبادی ما و تهدید استقلال سیاسی ماست.»⁽¹⁾

1 136

ناکامی امریکا در اجلاس سران هفت کشور صنعتی در ونیز دستمایه سیاسی برخی رسانه‌ها شده است. شبکه تلویزیونی "سی.بی.اس" امریکا در یک جمع‌بندی از تصمیم اجلاس "ونیز" اعلام کرد که دولت ریگان موفق به کسب هیچ‌گونه کمکی از هم‌پیمانان خود برای اقداماتش در خلیج‌فارس نشد. این شبکه تلویزیونی افزود: «هم‌پیمانان امریکا تنها طی یک بیانیه سیاسی از لزوم جریان آزاد نفت خلیج‌فارس و اقدامات شورای امنیت سازمان ملل جهت یافتن "یک راه‌حل مؤثر و عادلانه" برای ختم جنگ ایران و عراق حمایت کردند.» این شبکه می‌افزاید: در واقع عراقی‌ها بیشترین حملات را در خلیج‌فارس علیه کشتی‌های تجاری مرتکب شده‌اند. آنچه که دولت ریگان در اجلاس ونیز به‌ویژه در رابطه با مسئله خلیج‌فارس کسب کرد، تقریباً هیچ است. مقامات امریکایی می‌دانستند که در رابطه با مسئله خلیج‌فارس کمک زیادی از متحدین دریافت نخواهند کرد. بنابراین چیز زیادی از آنها نخواستند و سپس موقعی که مقامات امریکایی در این اجلاس به نتیجه‌ای نرسیدند، گفتند: "ما دقیقاً آنچه را که می‌خواستیم کسب نمودیم." انتظار می‌رود عدم آمادگی هیچ‌یک از متحدین جهت کمک به امریکا در خلیج‌فارس، جنجال جدیدی را میان دولت جمهوری‌خواه ریگان و کنگره دمکرات این کشور بیافریند.»⁽²⁾

رادیو بی.بی.سی نیز درباره نتایج اجلاس "ونیز" و احتمال همکاری متحدان امریکا برای همراهی با این کشور در بحران خلیج‌فارس گفت: «در میان مفاد مهم اعلامیه سران هفت کشور غربی در ونیز ماده‌ای است که مربوط به وضعیت خلیج‌فارس می‌شود. ماده‌ای که خواستار همکاری بین‌المللی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق و حمایت از اصل آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس می‌شود.

ریگان در هنگام ترک کنفرانس صریحاً اشاره کرد که از دوستان و متحدان امریکا برای امنیت خلیج‌فارس درخواست کمک خواهد کرد. اما اگر ریگان در کنفرانس ونیز رسماً درخواست چنین کمکی می‌کرد، آشکارا از این بابت جواب منفی قاطعی می‌گرفت. واقعیت این

است که در میان دوستان امریکا این احساس عمومیت داشته که امریکا بدون توجه به پیامدهای امر، در خلیج‌فارس خود را به ورطه تعهداتی سنگین انداخته است. این احساسی است که بسیاری از سیاست‌مداران امریکا نیز دارند.»⁽¹⁾

نشریة "تایمز مالی" نیز تلاش ریگان را در اجلاس ونیز ناکام ارزیابی کرده است. این روزنامه می‌نویسد: «ریگان نفع چندانی از اجلاس ونیز نبرده است و قطع‌نامه صادره در زمینه آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس حداقل انتظار وی بود.» این روزنامه می‌افزاید: «قطع‌نامه مذکور خواستار اقدامات فوری و هماهنگ به منظور پایان دادن به جنگ ایران و عراق شد. در حالی که امریکا بر اعمال آتش‌بس و عقب‌نشینی نیروهای دو کشور تأکید کرده بود. هفت کشور غربی به بی‌طرفی رسمی خود پای‌بند ماندند زیرا هراس داشتند دنباله‌روی از سیاست امریکا موضع ایران را سخت‌تر کند.»⁽²⁾

روزنامه فرانسوی "لوماتن" نیز به زمینه‌سازی‌های ریگان در اجلاس ونیز اشاره کرده است: «ایران میهمان غیرمنتظره کنفرانس عالی ونیز بود. به محض گشایش این کنفرانس، ریگان تهدیدهای جمهوری اسلامی ایران در مورد آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس را همچون موضوع مهم قابل بحث بر حاضران تحمیل و سعی کرد متحدانش را در راه حفظ امنیت آن منطقه علیه تهران بسیج کند.» این روزنامه می‌افزاید: «رهبران اروپایی در برابر انتظار امریکا از آنها برای شرکت بیشتر در مراقبت نظامی از خلیج‌فارس رویة احتیاط‌آمیزی از خود نشان دادند.»⁽³⁾

1 137

روزنامه انگلیسی "گاردین" در مقاله‌ای به مشکلات فراروی دولت کویت در همکاری با امریکا پرداخته و به حمایت همه‌جانبه این کشور از عراق اشاره می‌کند. در این مقاله آمده است: کویت که به امریکا روی آورده است اینک از این وحشت دارد که اگر اوضاع وخیم‌تر شود، ریگان همان‌طور که در لبنان عقب‌نشینی کرد، دست از حمایت از کویت هم بردارد و کویت را تنها بگذارد. در کویت شیعیانی زندگی می‌کنند و آماده‌اند علیه دولت کویت وارد عمل شوند.» این روزنامه می‌نویسد: «کویت از دوستان و متحدان عراق است و اکثر مایحتاج دولت عراق را شب‌ها از طریق خاک خود به عراق می‌رساند. میراژهای عراق بر فراز خاک کویت پرواز می‌کنند تا نفت‌کش‌های عازم ایران را مورد حمله قرار دهند و رسانه‌های دولتی این کشور شدیداً به ایران و ارزش‌های مورد احترام این کشور حمله می‌کنند. یک مقام کویتی می‌گوید: ایرانیان خواستار سقوط صدام هستند و ما می‌دانیم اگر صدام برود، ما هم خواهیم رفت.»⁽⁴⁾

2 138

دکتر "جوزف اولسن" از کارشناسان نظامی امریکا در یک سخن‌رانی در مرکز مطالعات استراتژیک پاکستان در جمع نظامیان این کشور گفت: «انقلاب اسلامی ایران شکست‌ناپذیر شده است و اکنون فقط جمهوری اسلامی ایران توانایی بستن تنگه هرمز را دارد. پیروزی

انقلاب اسلامی ایران باعث شد تا ایران که یک متحد امریکا به شمار می‌رفت، به دشمن شماره یک واشنگتن بدل شود.» وی اظهار کرد: «در حالی که عراق فاقد توانایی‌های لازم برای بستن تنگه هرمز می‌باشد ایران می‌تواند این تنگه را مسدود نماید. دکتر اولسن افزود: «سرنگونی جمهوری اسلامی در ایران حتی بعد از [امام]خمینی نیز امکان‌پذیر نیست و ما اطمینان داریم، اشخاصی در آن کشور هستند که انقلاب اسلامی را توسعه و تداوم خواهند بخشید.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ جمعه / 22 خرداد 1366 / 15 شوال 1407 / 12 ژوئن 1987

1 139

امروز نیز جلسه‌ای با حضور رحیم صفوی، قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی سپاه، عزیز جعفری و نورعلی شوشتری، فرماندهان قرارگاه‌های قدس و نجف برای بررسی عملیات آتی در منطقه مرزی سردشت برگزار شد. در این جلسه با توجه به مشکلات موجود در زمینه حفاظت، کمبود نیرو و... تصمیم گرفته شد که با حذف برخی محورها از جمله "تپه جنگلی"، عملیات به‌صورت محدودتری طرح‌ریزی شود و با توجه به محدود شدن عملیات، قرارگاه نجف نیز از این منطقه رها شده و اجرای عملیات تنها به قرارگاه قدس واگذار شود.⁽¹⁾

2 140

در ارتفاعات جنوب غربی مریوان نیروهای سازمان مجاهدین خلق با همکاری ارتش عراق به یک پایگاه نیروهای خودی حمله کردند و با آنها درگیر شدند. در این درگیری که چند ساعت طول کشید پنج تن از نیروهای خودی شهید و مجروح شدند و یازده تن از آنان نیز به اسارت دشمن درآمدند. از تلفات وارد شده به نیروهای مهاجم آماری در دست نیست.⁽²⁾

3 141

ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز، امروز یازده فروند کشتی عبوری را شناسایی و بازرسی کرد که پس از اطمینان از نداشتن محموله‌ای برای کشور عراق، به آنها اجازة ادامة مسیر داده شد.⁽³⁾

4 142

در پی اعزام نیروهای رزمی و تخصصی به جبهه‌های نبرد، خبرگزاری جمهوری اسلامی گزارش داد: امروز دو گردان از نیروهای رزمی و تخصصی جهاد سازندگی استان بوشهر تحت عنوان "پیش‌گامان گردان‌های انصار" رهسپار صحنه‌های نبرد شدند.⁽⁴⁾

5 143

محور اصلی سخنان امروز خطیب نماز جمعه تهران درباره مسائل جنگ و به‌ویژه بحران اخیر خلیج‌فارس بود. آیت‌الله خامنه‌ای در مباحث سیاسی نمازجمعه به نتایج اجلاس "ونیز"،

عدم کارایی نیروی نظامی امریکا در خلیج‌فارس، پیش‌قدم نشدن ایران برای درگیری نظامی با امریکا، تفکیک‌ناپذیر بودن امنیت در خلیج‌فارس و توجه شورای امنیت برای بازداشتن عراق از آتش‌افروزی بیشتر در خلیج‌فارس اشاره کرد. گزیده‌ای از سخنان ایشان چنین است: «همان وقتی که این آقایان مشغول جنجال و تهدید بودند ما حرف و موضع خودمان را صریحاً گفتیم و الآن آن جوّ جنجال فرو نشست. با رفتن ریگان به اجلاس هفت کشور صنعتی با امیدها و آرزوهای زیاد و دست خالی برگشتن ایشان از آن اجلاس که علت آن این بود که کشورهای صنعتی بزرگ غربی حاضر نشدند منافع‌شان را وجه‌المصالحه مسائل داخلی امریکا قرار دهند، چون همه می‌دانند که این جنجال و هیاهوی دار و دسته ریگان برای این است که مشکلات داخلی خودشان را حل کنند، زیرا آنها در داخل کشور امریکا به شدت زیر سؤال هستند. ... این درست است که امریکا یک قدرت نظامی برتر است و بعضی خواسته‌اند این را به رخ بکشند که ناوگان امریکایی چنین مجهز است، چنان موشک دارد و چنان وسایل الکترونیکی دارد، یا نیروی هوایی آن کشور چنین و چنان است، اینها همه معلوم، امریکایی‌ها سال‌هاست دنیا را می‌چاپند تا به حجم نظامی خود اضافه کنند و توانسته‌اند و اضافه هم کرده‌اند، در این حرفی نیست اما مسئله این است که خلیج‌فارس جای مانور یک نیروی عظیم دریایی نیست، نیروی دریایی امریکا اگر چندین ناوگان هم در خلیج‌فارس بیاورد، جز اینکه دست و پای خودشان را تنگ بکنند و آسیب پذیری‌شان را بیشتر کنند، هیچ هنر و غیرتی نخواهند داشت...

اگر ما می‌خواستیم در اقیانوس‌ها جنگ دریایی با امریکایی‌ها بکنیم، ما هم ناوگان‌مان را ببریم، او هم ناوگانش را بیاورد، اینجا ممکن بود که بگویند که ما (امریکایی‌ها) ناوگان‌مان مجهز‌تر است. مسئله این نیست. مسئله خلیج‌فارس است. در خلیج‌فارس امریکا به‌شدت آسیب‌پذیر است. ناو هواپیمابر امریکایی با چند ده فروند هواپیما اگر در داخل خلیج‌فارس، با وسایل گوناگونی که به حمدالله جمهوری اسلامی در اختیار دارد و خیلی از آنها را هنوز آنها کشف نکرده‌اند، مورد آسیب قرار گرفت و یک ناو هواپیمابر غول‌پیکر امریکایی به وسیله جمهوری اسلامی ضربه خورد و آسیب دید، دیگر ملت‌های منطقه و ملت‌های جهان کمترین محل برای امریکا نمی‌گذارند و هیچ‌گونه هیبتی دیگر برای آنها باقی نخواهد ماند و آبرویش خواهد رفت. خلیج‌فارس منطقه‌ای محدود است. در اینجا معلوم نیست قدرت امریکا کارایی لازم را داشته باشد و ما امکانات فراوانی داریم. ما قبلاً هم می‌گفتیم، امکاناتی داریم که در دریا می‌توانیم شما را مورد آسیب قرار بدهیم، باور نمی‌کردند، یا اگر بعضی‌ها باور می‌کردند، دلشان نمی‌خواست به‌روی خودشان بیاورند. الآن هم داریم می‌گوییم غیر از موشک‌هایی که شما اطلاع پیدا کردید که ما داریم و هنوز هم نمی‌دانید که این موشک‌ها به چه نحوی تولید شده و کی تولید شده و چگونه در اختیار ما قرار گرفته است، غیر از این موشک‌ها باز هم ما وسایلی

داریم که یقیناً اگر آن وسایل در خلیج‌فارس به‌کار گرفته شود، باز هم دستگاه امریکایی و ناوگان امریکایی به‌همان اندازه که در مقابل این موشک‌ها آسیب‌پذیر است، در مقابل آنها آسیب‌پذیر خواهد بود.

ما اعلام می‌کنیم در خلیج‌فارس برای آتش‌افروزی، ما پیش‌قدم نخواهیم شد. ما مایل نیستیم در خلیج‌فارس آتش روشن بشود، اگر شما خودتان به دست خودتان این آتش را روشن نکنید. کشورهای صنعتی دنبال این هستند که امنیت در خلیج‌فارس تأمین بشود و دلواپس امنیت خلیج‌فارس هستند. بله، حق هم دارند دلواپس باشند. خلیج‌فارس منطقه بسیار مهمی است؛ هم از لحاظ تجاری هم از لحاظ استراتژیک فوق‌العاده حساس است. واقعاً هم کشورهای صنعتی دنیا که چشم‌شان به نفت اینجا دوخته شده است، هم از لحاظ اقتصادی و هم از لحاظ سیاسی باید دلواپس باشند. این بجاست. اما اگر واقعاً دلواپس امنیت هستند و یک مقصد سیاسی و ضد اسلامی توی کارشان نیست، راه آن خیلی آسان است که ایجاد امنیت بکنند. ناامنی در خلیج‌فارس از ناحیه عراق است، عراق این منطقه را ناامن کرد. ما در مرزهای خشکی با عراق جنگ داریم. این رژیم چرا تعرض در دریا را راهزنانه شروع می‌کند؟ خوب، این آغاز جنگ است عراق را زیر فشار بگذارند و اجازه ندهند که عراق این کار را انجام بدهد.»

رئیس‌جمهور در خطبه‌های نمازجمعه:

«خلیج‌فارس جای مانور یک نیروی عظیم دریایی نیست ... جز اینکه ... آسیب پذیری‌شان را بیشتر کنند هیچ هنر و غیرتی نخواهند داشت ...

در خلیج‌فارس برای آتش‌افروزی، پیش‌قدم نخواهیم شد ... ناامنی در خلیج‌فارس از ناحیه عراق است ... عراق را زیر فشار بگذارند و اجازه ندهند که عراق

این کار را انجام بدهد ... امنیت در خلیج‌فارس تفکیک‌پذیر نیست. اگر برای ما ناامن است، برای دیگران هم ناامن خواهد بود ...

در صورتی که شورای امنیت یک جانبه‌نگری خود را از دست ندهد، مصوبات او را قبول نخواهیم کرد.»

رئیس‌جمهور تأکید کرد: «اگر کشتی‌های ما به‌وسیله رژیم عراق هدف قرار نگیرد، در خلیج‌فارس امنیت کامل برقرار خواهد شد و به هیچ کشتی دیگری حمله نخواهد شد. این نکته اول، یعنی توجه بکنند که راه امنیت این است، اما اگر بخواهند دست عراق را باز بگذارند که هر کاری و هر شیطنت و هر شرارتی که بخواهد، انجام دهد و کشوری مثل کشور کویت هم مثلاً فضایش، آبراهش، بندرش و امکاناتش را در اختیار عراق بگذارد تا عراق از این آبراه، مثلاً موشک برای خودش ببرد، از آن فضا هواپیما به داخل خلیج‌فارس بفرستد و از آن راه و جاده امکانات برای ادامه جنگ ببرد، یعنی در حقیقت در کنار عراق و پشت سر عراق بایستند، اما در عین حال نفت عراق را هم از منطقه بی‌طرف صادر کنند و آزادانه کشتی‌های آنها رفت و آمد کند، یک چنین چیزی ممکن نیست. گفته‌ایم و باز هم خواهیم گفت که امنیت در خلیج‌فارس تفکیک‌پذیر نیست. اگر برای ما ناامن است، برای دیگران هم ناامن خواهد بود. اگر بنا شد ناامنی وجود داشته باشد و کشتی‌های نفتی کویتی در درجه اول به خاطر اینکه در کنار عراق قرار دارند راه امن نداشته باشند، این را هم امریکا بداند و هم شوروی بداند که پرچم امریکا و پرچم شوروی هم نخواهد توانست نفت‌کش کویتی را از ناامنی که دچار آن هست، نجات دهد. البته سازمان ملل جای خوبی است برای حل و فصل امور در صورتی که وقتی بناست یک مسئله مهمی را که بین دو کشور است حل و فصل کند، نشان بدهد که بی‌طرف است. اما سازمانی که از اول که دهن باز می‌کند، معلوم است که دارد علیه یک طرف و به نفع یک طرف دیگر حرف می‌زند، شما نمی‌توانید از آن کسی که علیه او حرف زده می‌شود و قضاوت می‌شود، انتظار داشته باشید او هم مثل برّه رام و مطیع شما باشد. خوب، ما در صورتی که شورای امنیت سازمان ملل این وضع یک‌جانبه نگری خود را از دست ندهد، مصوبات او را به چیزی نخواهیم گرفت و قبول نخواهیم کرد. فشار می‌آورند روی شورای امنیت که تحریم تسلیحاتی و غیره را نسبت به ایران اعمال کند، این بی‌فایده است. اگر تحریم تسلیحاتی نسبت به هر دو کشور باشد، ما حرفی نداریم، زیرا کشور عراق الآن مدرن‌ترین سلاح‌ها را از متحدین امریکا و اعضای خود شورای امنیت می‌گیرد، برای اینکه شهرها و کشتی‌ها را مورد تعرض قرار دهد. این یک روش بی‌طرفانه نیست که شورای امنیت اتخاذ کرده و تاکنون کرده بوده مگر اینکه این دفعه واقعاً عاقلانه با مسئله برخورد کند و اگر اظهار نظری خواهند کرد، یک اظهار نظر قابل قبولی برای ما باشد والّا اگر مثل اظهار نظرهای قبلی باشد، این را ما صریحاً اعلام می‌کنیم و به‌طور قطع می‌گوییم که ما سخنی را و قطعنامه‌ای را که از سوی شورای امنیت صادر بشود و به نفع عراق باشد و یک‌جانبه باشد و در آن بی‌طرفی ملاحظه نشده باشد، آن را به هیچ‌وجه قبول نخواهیم کرد.»

امام جمعه تهران همچنین گفت: «شنیده‌ام یکی از کشورها پیشنهاد کرده است که از هر دو کشور ایران و عراق خواسته شود که کشتی‌ها در خلیج‌فارس زده نشود. این خوب است. آنها از عراق هم بخواهند و فشار بیاورند که کشتی‌ها زده نشود.»⁽¹⁾

در این حال، خبرگزاری یونایتدپرس در این‌باره گزارش داد: «[آیت‌الله] خامنه‌ای از پیشنهاد رهبران هفت کشور صنعتی برای کوشش شورای امنیت جهت پایان دادن به جنگ خلیج‌فارس استقبال کرد. وی گفت: به هرحال شورای امنیت باید بی‌طرفی خود را هنگام اتخاذ تدابیر مربوط به این مسئله حفظ کند در غیر این صورت، تصمیمات آن مؤثر نخواهد بود. وی همچنین مفاد بیانیه را مبنی‌بر اینکه جریان نفت از تنگه هرمز باید بدون وقفه ادامه یابد و تانکرهای حامل نفت نباید مورد حمله قرار گیرند، پیشنهاد خوب خواند. اظهارات رئیس‌جمهور ایران نخستین عکس‌العمل ایران نسبت به بیانیه صادر شده از طرف کنفرانس رهبران کشورهای صنعتی (ونیز) است که در آن خواستار اتخاذ تدابیر عادلانه و مؤثر از طرف شورای امنیت برای برقراری یک آتش‌بس شده است.⁽¹⁾

1 144

با آنکه امریکا موفق نشد هفت کشور صنعتی جهان را در ونیز برای دخالت نظامی بیشتر در بحران خلیج‌فارس با خود همراه کند، ولی امروز مقامات نظامی امریکا جزئیات طرح اسکورت نفت‌کش‌ها را اعلام کردند که حاکی از عزم این کشور برای گسترش حضور نظامی خود و ایفای نقش اصلی در مناقشه ایران و عراق است.

"کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا اعلام کرد: «وزارت دفاع این کشور قصد دارد پیش از آغاز اسکورت نظامی نفت‌کش‌های کویتی در خلیج‌فارس، مساحت تحت نظر هواپیماهای اطلاعاتی آواکس را از عربستان سعودی به سراسر طول خلیج‌فارس گسترش دهد.» وی در جلسه کمیته امورخارجه مجلس نمایندگان امریکا که درخصوص اوضاع خلیج‌فارس تشکیل شده بود، دربارة این عملیات اطلاعاتی اعلام کرد که امریکا از کمک برخی از کشورهای ساحلی خلیج‌فارس بهره‌مند خواهد شد. روزنامه "نیویورک تایمز" با اعلام این خبر به نقل از یک مقام امریکایی می‌افزاید: «علاوه بر اعزام هواپیماهای آواکس به منطقه خلیج‌فارس، نیروی دریایی امریکا نیز تناوب پروازهای هواپیماهای اطلاعاتی دریایی (پی - 3) خود از عمان را افزایش خواهد داد.»⁽²⁾

این روزنامه همچنین به نقل از مقامات دولت ریگان نوشت: «از آنجایی که پایگاه هواپیماهای آواکس در عربستان سعودی قرار داشته و جهت انجام عملیات مذکور باید از آسمان دیگر کشورهای عرب منطقه عبور کند، گسترش عملیات گشت آواکس‌ها باید مورد تأیید تمام کشورهای عرب منطقه قرار گیرد. همچنین وزارت دفاع امریکا اعلام کرده است که در طول عملیات اسکورت در خلیج‌فارس، این کشور تعداد کشتی‌های جنگی خود در این منطقه را به بیش از ده کشتی افزایش خواهد داد و به احتمال قوی یک ناو هواپیمابر و کشتی‌های جنگی

دیگری را نیز در بیرون از خلیج‌فارس مستقر خواهد ساخت. رئیس ستاد مشترک ارتش امریکا نیز اعلام کرد که این کشور احتمالاً شکاری بمب‌افکن‌های عمودپرواز "هاریر" را روی کشتی‌های تجاری و کشتی‌های نیروی دریایی امریکا که مأمور حفظ ترافیک دریایی در خلیج(فارس) هستند، مستقر خواهد ساخت.»⁽¹⁾

"مایکل آرماکاست" معاون وزیرخارجه امریکا در توجیه اعلام تصمیم این کشور در اسکورت نفت‌کش‌های کویتی گفت: «محافظت از نفت‌کش‌های کویتی تصمیمی تحریک‌آمیز بوده است. علی‌رغم این واقعیت که جریان نفت از خلیج‌فارس هنوز ادامه دارد، کویتی‌ها به دنبال راهی بودند که طی آن یک نقش حفاظتی مهم از نفت را به شوروی‌ها بدهند.» وی گفت: «تصمیم ما با توجه به این نکات و ایجاد محدودیت و جلوگیری از بسط نفوذ احتمالی شوروی با بهانه حفاظت از خلیج‌فارس اتخاذ گردید.» وی افزود: «به اهتزاز درآمدن پرچم امریکا بر عرشه کشتی‌های کویتی فقط توسعه‌ای محدود از نقش امریکا در منطقه است.» این مقام امریکایی گفت: «دخالت امریکا در خصومت‌های خلیج‌فارس قریب‌الوقوع نخواهد بود.»⁽²⁾

"جفری هاو"، وزیرخارجه انگلیس نیز در حمایت از عملکرد امریکا و انتقاد از عدم استقبال کشورهای اروپایی برای ورود در بحران خلیج‌فارس گفت: «دول غربی به‌جای اینکه نگران این باشند که پایشان به جنگ خلیج‌فارس کشیده شود، بایستی در جهت پایان دادن به جنگ عراق و ایران کوشش نمایند.» وی افزود: «این واضح است که غرب به آزادی کشتی‌رانی در خلیج[فارس] و کاهش تشنج در منطقه و ایجاد پایانی برای جنگ ایران و عراق اهمیت بدهد.» وزیرخارجه انگلیس گفت: «غرب باید هوشیار باشد و باید امور را در جهت صلح پیش ببرد. دول غربی باید از احتمال در معرض حمله قرارگرفتن کشتی‌هایشان در خلیج[فارس] نگران باشند. بنابراین کشتی‌های جنگی بریتانیایی و امریکایی و فرانسوی برای حراست از آزادی رفت و آمد کشتی‌هایشان در این معبر آبی گشت می‌زنند.»⁽³⁾

این در حالی است که به گزارش نشریه "سانفرانسیسکو کرونیکل" شماری از نمایندگان مجلس امریکا با طرح به زیر پرچم درآوردن یازده کشتی کویتی در خلیج‌فارس مخالفت کرده و دولت را متهم کردند که در پی بهانه‌جویی برای درگیری با ایران است. این نشریه می‌افزاید: «این عملیات که باید در ماه آینده به اجرا درآید، موجب انتقادات فزاینده‌ای پس از تهاجم عراقی‌ها به ناو استارک در هفدهم ماه مه که 37 کشته بر جای گذاشته، شده است. بعضی اعضای کنگره دولت را متهم کردند که به دنبال کسب وجهه در منطقه، در پی ایجاد درگیری با ایران می‌باشد.»⁽⁴⁾

دکتر "رابرت هانترز" مشاور سابق دولت "کارتر" نیز به دولت ریگان توصیه کرده است که تب بحران خلیج‌فارس را پایین آورد و از تشدید آن خودداری کند. وی تأکید کرد که امریکا باید سیاست درهم‌ریختة خود در خاورمیانه را منسجم و هماهنگ سازد.⁽¹⁾

از سوی دیگر، روزنامة "پراودا"، ارگان رسمی حزب کمونیست شوروی با انتقاد از عملکرد امریکا در خلیج‌فارس، با تأکید بر نقش شورای امنیت اعلام کرد که شوروی برای حل مشکلات موجود این منطقه با محوریت این شورا، آماده است.

پراودا می‌نویسد: «حوادث کنونی در خلیج‌فارس این منطقه را به کشاندن کشورهای همسایه ایران به جنگ و مداخله مسلحانه مستقیم امریکا بیش از هر وقت دیگری نزدیک کرده است. این وضعیت که پنتاگون نیروهای نسبتاً بزرگی را در منطقه خلیج‌فارس متمرکز ساخته و به این نیروها دستور داده شده با مشاهدة آماج‌های مشکوک در گشودن آتش پیش‌دستی کنند، خطرات خاصی در بر دارد. برای کاهش تشنج منطقه خلیج‌فارس در وهله اول پایان دادن به جنگ طولانی ایران و عراق ضروری است. اتحاد شوروی برای کوشش‌های مشترک در این جهت مثلاً در چارچوب شورای امنیت که قادر است ایران را به آغاز مذاکره با عراق متقاعد سازد، آماده است.»⁽²⁾

1 145

هم‌زمان با جدی‌تر شدن مباحث شورای امنیت دربارة طرحی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق، "خاویر پرز دکوئیار"، دبیرکل سازمان ملل متحد در مصاحبه‌ای دربارة افزایش نیروها در خلیج‌فارس، اقدامات اعضای اصلی شورای امنیت و احتمال دخالت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد در جنگ ایران و عراق اظهار نظر کرد. وی گفت: «حضور نیروهای دریایی و هوایی سازمان ملل در منطقه خلیج‌فارس باعث حل و فصل جنگ عراق و ایران نخواهد شد.» وی همچنین افزود: «مهم‌ترین مسئله در حال حاضر دست‌یابی به یک توافق در میان پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ عراق و ایران است. اعزام نیروهای سازمان ملل به خلیج‌فارس به مکانیزم فوق‌العاده عظیمی نیاز دارد که سازمان ملل توانایی آن را ندارد و مطمئن نیستم کشورهای عضو سازمان ملل بتوانند بودجة این عملیات را تأمین کنند.»⁽³⁾

در این حال، "مارتین ادوکی"، رئیس ادواری شورای امنیت سازمان ملل از روش کشورهای دارای حق وتو در بررسی طرح قطع‌نامه جنگ ایران و عراق انتقاد کرد. خبرگزاری فرانسه در این‌باره گزارش داد: «مارتین ادوکی، نماینده "غنا" در سازمان ملل و رئیس ادواری شورای امنیت سازمان ملل از اعضای دائمی این شورا که از چند ماه پیش تاکنون سرگرم انجام مذاکراتی به منظور پایان دادن به جنگ عراق علیه ایران می‌باشند، آشکارا انتقاد کرد.» این

خبرگزاری می‌افزاید: «ده عضو غیردائمی شورای امنیت تاکنون از جریان کارهای پنج عضو دائمی این شورا مطلع نشده‌اند که این امر موجب خشم روزافزون بعضی از آنان شده است؛ زیرا آنان از این بیم دارند که این نحوه کار جنبه رسمی سازمانی به خود بگیرد. در همین زمینه "خاویر پرز دکوئیار"، دبیرکل سازمان ملل ضمن اعلام این مطلب که توافق میان اعضای برخوردار از حق وتوی سازمان ملل بیش از آغاز هرگونه فعالیتی ضروری است، هماهنگی پنج عضو دائمی شورای امنیت را توصیه کرد. وی در این حال احتمال وجود یک بحران سازمانی در شورای امنیت را رد کرد.»⁽¹⁾

خبرگزاری "تانیوگ" نیز در این‌باره گزارش داد: «محافل دیپلماتیک گفتند که شرایط برای مداخله شورای امنیت جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق مساعدتر از هر زمان دیگر شده است. این نظر بر اساس ملاقات‌های اعضای شورای امنیت با کمیته هفت نفری اتحادیه عرب و بر اساس اظهارات نمایندگان ابرقدرت‌ها که از پایان جنگ طرف‌داری می‌کنند، و بر اساس نظرات کشورهای صنعتی در کنفرانس "ونیز" و با توجه به نتیجه‌گیری‌های اخیر شورای همکاری کشورهای خلیج(فارس) می‌باشد.»⁽²⁾

1 146

تصویر

هم‌زمان با فعالیت شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطع‌نامه‌ای درباره جنگ ایران و عراق، امروز "طارق عزیز"، معاون نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه عراق با خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل و "ریچارد مورفی"، معاون وزیر امورخارجه امریکا دیدار و گفت‌و‌گو کرد. خبرگزاری کویت موضوع گفت‌وگوها را در جریان قرار گرفتن از نتایج دیدار دکوئیار با کشورهای عضو شورای امنیت و بررسی اوضاع منطقه و مسائل دو جانبه و اقدامات اخیر شورای امنیت ذکر کرد. به گزارش خبرگزاری کویت، "شاذلی قلیبی"، دبیرکل اتحادیه عرب، "طارق عزیز" را در دیدار با "ریچارد مورفی" همراهی کرده است.⁽³⁾

خبرگزاری فرانسه نیز موضوعات گفت‌وگوی طارق عزیز با مورفی را رایزنی درباره اوضاع خلیج‌فارس و مساعی دیپلماتیک سازمان ملل برای یافتن راه‌حلی برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق عنوان کرد.⁽⁴⁾

1 147

روزنامه "البیان" چاپ امارات طی گزارشی اعلام کرد: سوریه و امارات متحده عربی در نظر دارند برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق به طور مشترک میانجیگری کنند. در این زمینه قرار است به زودی دیدار مهمی بین "حافظ اسد"، رئیس‌جمهور سوریه و "شیخ زاید بن‌سلطان"، حاکم امارات در دمشق انجام شود تا طرح میانجیگری در این کشور تهیه شود. دو کشور سوریه و امارات در این‌باره با شماری از کشورهای عرب ذی‌نفع در این مسئله مشورت‌هایی انجام داده‌اند.

البیان می‌افزاید: «قرار است یک مسئول بلندپایه ایرانی برای دیدار و گفت‌وگو با حافظ اسد، رئیس‌جمهور سوریه و شیخ زاید، حاکم امارات راهی دمشق شود تا در این خصوص تبادل نظر صورت گیرد. روزهای گذشته دیدارهایی بین فرستادگان و تبادل پیام‌ها و یک رشته تماس‌های سرّی و علنی میان دمشق و تهران و ابوظبی صورت گرفته است.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ شنبه / 23 خرداد 1366 / 16 شوال 1407 / 13 ژوئن 1987

1 1 48

در جلسه امروز که با شرکت فرمانده کل سپاه (محسن رضایی)، فرمانده نیروی زمینی سپاه (علی شمخانی)، جانشین فرماندهی نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)، فرمانده قرارگاه نجف (نورعلی شوشتری) و فرماندهان یگان‌های شرکت‌کننده در عملیات منطقه ماؤوت تشکیل شد، طرح دو مرحله‌ای شدن عملیات مورد بحث و تصویب قرار گرفت به این ترتیب که ادامة یال قشن، شهر ماؤوت، یال میراوه -1514-، یال بالوکاوه (ارتفاع دو قلو) و محدودة دشت ماؤوت (بالوسه تا یال غربی قشن) در مرحلة اول عملیات تصرف شود و در مرحلة دوم عملیات آزادسازی ارتفاعات ژاژیله به اجرا درآید. اصلی‌ترین دلیلی که باعث بررسی مجدد طرح عملیات شد، احتمال عدم موفقیت یگان‌های مأمور در ارتفاعات ژاژیله (لشکر105 قدس و لشکر32 انصارالحسین) در دستیابی به اهداف خود با توجه به دوری راه این دو یگان از مبدأ به مقصد و پیچیدگی مانور بود.

راوی قرارگاه نجف (احمد نیک‌روش) نظرهای ارائه شده برای دو مرحله‌ای شدن عملیات را در شش بند به شرح زیر جمع‌بندی کرده است:

1- توان و میزان آمادگی دشمن برای نیروهای خودی ناشناخته است. در صورت دو مرحله‌ای شدن عملیات، پس از مرحلة اول امکان بررسی و ارزیابی دقیق توان دشمن مقدور خواهد شد.

2- با توجه به نبودن یگان احتیاط و همچنین استعداد کم یگان‌های عمل‌کننده، در صورت اجرای عملیات در دو مرحله از به کارگیری یک‌بارة همه نیروهای خودی جلوگیری می‌شود و در صورت بروز مشکلات پیش‌بینی نشده پیامدهای بعدی بهتر قابل کنترل است.

3- ایجاد شرایط بهتر برای یگان‌های عمل‌کننده پس از موفقیت در مرحله اول و احداث جاده‌های مواصلاتی به ارتفاعات ژاژیله.

4- تصرف ارتفاعات مسلط قشن و یال غربی گلان در مرحلة اول موجب بسته شدن عقبه دشمن منتهی به ژاژیله می‌شود و امکان دید و تیر بهتری به نیروهای خودی می‌دهد.

5 - با توجه به اینکه عملیات در محور یال غربی گلان و ژاژیله وابستگی مستقیمی به هم دارد لذا آسیب‌پذیری هر کدام از محورها در صورت عدم موفقیت یکی دیگر از محورها باعث تزلزل کل عملیات شده و با دو مرحله‌ای شدن عملیات این خطر رفع می‌شود.

6- تعداد یگان‌ها و دشواری هماهنگی آنها در یک محور در شب عملیات از مسائل مورد بحث بود. در صورت یک مرحله‌ای شدن عملیات یگان‌های 14 امام حسین(ع)، 35 امام حسن(ع) و 105 قدس می‌باید پس از پشت سرگذاشتن خط پدافندی دشمن بدون درگیری به محل مأموریت خود روانه شوند و این امر دارای مشکلات و پیچیدگی‌هایی بود که خطرپذیری بالایی داشت و در صورت دو مرحله‌ای شدن این مشکل نیز به نحوی حل می‌شد.

در این جلسه تاریخ اجرای عملیات 29/3/1366 تعیین شد ولی فرمانده لشکر57 ابوالفضل درخواست 24 ساعت تعویق کرد. وی تغییرات مانور و آماده نبودن یگان خود را از دلایل تقاضای خویش اعلام کرد ولی مسئولان عملیات با این درخواست موافقت نکردند.⁽¹⁾

1 149

در جلسه دیگری که امروز با حضور فرمانده کل سپاه، فرماندهان قرارگاه رمضان، نمایندگان "اتحادیة میهنی کردستان عراق" و "حزب‌الله کردستان عراق" برگزار شد، گزارشی از آخرین وضعیت مناطق عملیاتی و اقدامات انجام گرفته برای آمادگی نیروها ارائه شد. در این جلسه دربارة حضور و فعالیت بیشتر نیروهای معارض در منطقه "اربیل"، گسترش بُعد تبلیغاتی و نحوه همکاری بیشتر بین قرارگاه رمضان و گروه‌های معارض عراقی مباحثی انجام گرفت.⁽²⁾

2 150

امروز نیروهای سازمان مجاهدین خلق با هدف تصرف منطقه "بموک" در منطقه مرزی باویسی در استان باختران، به یکی از واحدهای سپاه در این منطقه حمله کردند ولی با مقاومت نیروهای خودی، مهاجمان موفقیتی به‌دست نیاوردند. در این حمله پنج تن از نیروهای خودی شهید و چهار تن زخمی شدند. از نیروهای مهاجم نیز چهار تن کشته یا زخمی شدند.⁽³⁾

3 151

پس از گذشت حدود سه هفته از توقف حملات هوایی عراق، امروز هواپیماهای این کشور چند منطقه در کردستان را بمباران کردند. در این بمباران‌ها روستاهای برلیسو، نیسک‌آباد، زرآب و برسیورا از توابع سردشت، بانه و مریوان و یک پایگاه نظامی هدف قرار گرفتند که بر اثر آن، چهار تن از روستاییان شهید و بیش از بیست تن نیز مجروح شدند و چند خانه روستایی نیز ویران شد.⁽⁴⁾

4 152

سرپرست ستاد تبلیغات جنگ، کمال خرازی، ادعای حکومت عراق دربارة گلول-ه‌باران روستاها و مناطق مرزی استان "سلیمانیه" به دست نیروهای ایرانی را به شدت تکذیب کرد؛

وی گفت: «مسلمانان کرد این مناطق از طرف‌داران جمهوری اسلامی ایران هستند و بنابراین ادعای گلول-ه‌باران روستاهای آنها توسط رزمندگان سپاه اسلام به‌روشنی مردود است.» وی افزود: «رژیم عراق در عکس‌العمل نسبت به مبارزات و قیام مردمی اکراد مسلمان در شمال عراق، بارها به گلول-ه‌باران و حتی حملات شیمیایی علیه مناطق و روستاهای این منطقه اقدام کرده است و اکنون با متهم کردن ایران در صدد مبرّا ساختن خود از جنایات گذشته می‌باشد.» سخن‌گوی ستاد تبلیغات جنگ ادامه داد: «به راستی بجاست که سازمان‌ها و بنیادهای بین‌المللی که خود را حامی حقوق بشر می‌دانند، از شمال عراق و روستاهای ویران و مناطق بمباران شده، مجروحین و مصدومین حملات شیمیایی و بمباران‌های رژیم بعثی بازدید کرده و به حداقل وظایف خود در انعکاس واقعیات تلخ جاری عمل نمایند.»⁽¹⁾

1 153

یک مین شناور دریایی در چهار مایلی جزیره "خارک" به‌وسیله ناوچه‌های گشت نیروی دریایی سپاه پاسداران کشف شد که نیروهای مستقر در جزیره بلافاصله آن را به ساحل منتقل کردند. این دومین مینی است که در ده روز گذشته نیروهای دریایی سپاه پاسداران در اطراف جزیره خارک کشف کرده‌اند.⁽²⁾

دربارة آمادگی رزمی نیروی دریایی سپاه برای رویارویی با تحرکات امریکا در خلیج‌فارس، علی‌رضا افشار، سخن‌گوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گفت: «قایق‌های مجهز به موشک سپاه پاسداران قادرند هر شناوری که قصد تعرض به ایران را داشته باشد، از فاصله بسیار دور هدف قرار دهند.» وی ادعای ریگان را دربارة حملة امریکا به پایگاه‌های موشکی ایران در حاشیه تنگه هرمز، یک "بلوف سیاسی محض" توصیف کرد و افزود: «نیروی دریایی سپاه با برخورداری از قدرت رزمی بالا، در صورتی که امریکایی‌ها بخواهند در جزایر ایرانی خلیج‌فارس و پایگاه‌های ایرانی نیرو پیاده کنند با قدرت تمام و بهره‌گیری از سیستم‌های موشکی، تمامی امکانات آنان را نابود خواهد کرد.»⁽³⁾

2 154

در ادامه اعزام نیروهای آماده خودی به میادین نبرد، در این روز نیروهای رزمی تخصصی از هفت شهر راهی جبهه‌های نبرد شدند: از رودسر، یک گروه امدادی؛ از اسلام‌شهر، گروهی از نیروهای رزمی - تخصصی و پشتیبانی و اعزام مجدد؛ از مشهد، یک گردان از نیروهای رزمی تخصصی؛ از همدان، گروهی از کارکنان نهضت سوادآموزی؛ از قم، گروهی از نیروهای فنی - تخصصی ستاد پشتیبانی جنگ جهاد سازندگی؛ از نقاب جوین، کاروان کارگران کارخانه قند جوین تحت عنوان کاروان فوق‌العاده سپاه حضرت صاحب‌الزمان(عج)؛ از کاشان، نیروی رزمی - تخصصی و امدادگری رزمی سپاه.⁽⁴⁾

3 155

در حالی که تبلیغات کشورهای غربی و به‌ویژه امریکا دربارة اقدام چین برای تحویل موشک کرم ابریشم به ایران یکی از مباحث اساسی در مناقشات خلیج‌فارس است، علی‌اکبر ولایتی برای تقدیم پیام رئیس‌جمهور و مذاکره با سران چین به پکن رفت. وی در دیدار با "لی"، رئیس‌جمهور چین پیام آیت‌الله خامنه‌ای را به اطلاع وی رساند. در پیام رئیس‌جمهور با اشاره به تشنج‌آفرینی‌های عراق و قدرت‌های بزرگ در خلیج‌فارس و سکوت محافل بین‌المللی در ابتدای تجاوز عراق به ایران و هیاهوی آنان در حال حاضر، آمده است: «ما نمی‌توانیم یک حکومت متجاوز و بی‌اعتنا به موازین انسانی را در منطقه تحمل کنیم و معتقدیم باید با ریشه تجاوز مقابله کرد تا صلح با ثبات در منطقه حاکم شود. ما مخالف حضور قدرت‌های خارجی در خلیج‌فارس هستیم و معتقدیم که امنیت منطقه خلیج‌فارس باید توسط خود این کشورها حفظ شود. ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس مداخله کردند و لذا در اثر این مداخله، خساراتی به آنها وارد شد و طبیعی است اگر به دخالتشان ادامه دهند، ضررهای بیشتری به آنها وارد خواهد شد.»⁽¹⁾

رادیو بی.بی.سی در این‌باره گزارش می‌دهد: «رئیس‌جمهوری چین نیز در این دیدار مخالفت کشورش با دخالت ابرقدرت‌ها را اعلام کرد. وی گفت: چین نمی‌خواهد ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس مداخله کنند و جنگ ایران و عراق بین‌المللی شود. وی خواستار قطع عملیات نظامی در خلیج‌فارس شد. "لی" ایالات متحده امریکا و اتحاد جماهیر شوروی را متهم کرد که از اوضاع متشنج خلیج‌فارس به نفع خود بهره‌برداری کرده و میزان تشنج در آن منطقه را افزایش داده‌اند. رئیس‌جمهور چین از ایران و عراق خواست که هرچه زودتر به جنگ پایان دهند تا از درگیری ابرقدرت‌ها جلوگیری شود.»⁽²⁾

1 156

امروز "یولی ورونتسف (Yuli Vorontsov)"، قائم مقام وزیرخارجه شوروی در رأس یک هیئت سیاسی وارد تهران شد و به‌طور جداگانه با علی‌محمد بشارتی، قائم مقام وزیرخارجه، جواد لاریجانی، معاون امور بین‌الملل و اقتصادی وزیرخارجه و همچنین جواد ایروانی، وزیر امور اقتصادی و دارایی دیدار و گفت‌وگو کرد. وی در دیدار با علی‌محمد بشارتی گفت: «ما هیچ‌گاه در هیچ موضوعی با امپریالیسم امریکا منافع و خط متوازی نداریم و در حال حاضر امریکایی‌ها طرح‌هایی را در خلیج‌فارس علیه ایران و شوروی در دست تدارک دارند.» وی افزود: «اتحاد شوروی از ابتدا همواره از انقلاب ایران پشتیبانی کرده و برای آن احترام بزرگ و عمیقی قائل است.»⁽³⁾ورونتسف در دیدار با جواد لاریجانی نیز ضمن بیان تحرکات امریکا در خلیج‌فارس، اهداف آن کشور را در منطقه تشریح کرد و آخرین نظرهای رهبری شوروی را به آگاهی وی رساند.⁽⁴⁾وی همچنین در دیدار با وزیر امور اقتصاد و دارایی ضمن تأکید بر لزوم گسترش همکاری‌های اقتصادی بین دو کشورگفت: «شوروی کماکان بر گسترش روابط با جمهوری اسلامی ایران ارج می‌گذارد و در این رابطه از هیچ کوششی فروگذار نخواهد کرد.»⁽⁵⁾

2 157

روزنامه "کریستین ساینس مانیتور" در مقاله‌ای با بیان خبر تلاش اعضای دائمی شورای امنیت سازمان ملل برای تهیة قطع‌نامه‌ای به منظور پایان دادن به جنگ ایران و عراق، نوشته است: حمله عراق به ناو امریکایی استارک و تهدید امریکا برای ایجاد یک چتر حمایتی از کشتی‌رانی در خلیج‌فارس موجب سرعت بخشیدن به این تلاش جمعی شورای امنیت شده است. این روزنامه در بررسی قطع‌نامه شورای امنیت، به ماده‌ای که در آن - برای نخستین بار - به تعیین کشور متجاوز و پرداخت غرامت به کشور آسیب‌دیده توجه شده، اشاره کرده است. کریستین ساینس مانیتور در این‌باره می‌نویسد: «پنج کشور بزرگ که عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد هستند، سرگرم تهیه قطع‌نامه‌ای برای پایان دادن به جنگ شش سال و نیمة ایران و عراق هستند که هم جنبه‌های ترغیبی و هم جنبه‌های تنبیهی دارد. سال‌ها کوشش‌های انفرادی، ملی و بین‌المللی نتوانسته است طرفین مخاصمه در جنگ خلیج‌فارس را بیش از آنچه که در سپتامبر 1980 (شهریور 1359) یعنی در آغاز حمله عراق به ایران مصداق داشت، به میز مذاکره نزدیک کند. اما حمله موشکی اشتباهی ولی در هرحال مهلک عراق به ناو امریکایی استارک در ماه گذشته، فوریت تازه‌ای به مباحثات شورای امنیت سازمان ملل متحد در این مورد بخشید. تصمیم اعلام شدة پرزیدنت ریگان در مورد فراهم ساختن یک چتر نظامی حمایتی برای کشتی‌رانی کشورهای مختلف جهان در خلیج‌فارس که به نظر اکثر دیپلمات‌های سازمان ملل متحد یک اقدام مقابله‌آفرین است، بر ضرورت اقدام در این جهت افزوده است.»

این روزنامه می‌افزاید: «کشورهای بزرگ شورای امنیت سازمان ملل متحد در جلسات غیررسمی کوشیده‌اند اختلافات را برطرف کنند. آنها ظاهراً می‌کوشند قطع‌نامة واحدی که در عین حال حاوی روش آشتی‌جویانه و از سوی دیگر در برگیرنده شیوه تنبیهی است، تنظیم بشود.» این روزنامه سپس به جنبه‌های گوناگون تلاش شورای امنیت سازمان ملل متحد پرداخته و نوشته است: « خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل متحد کوشیده است ایران را از تحریم شورای امنیت سازمان ملل متحد باز دارد. ایران از مشارکت در مباحثات شورای امنیت سازمان ملل متحد یا پای‌بند شدن به قطع‌نامه‌های آن خودداری می‌کند، زیرا معتقد است هم بحث‌ها و هم تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل متحد تبعیض‌آمیز و یک‌طرفه است. سازمان ملل متحد، عراق را به‌خاطر حمله اولیه‌اش به ایران هرگز متجاوز نشناخته است. اقدام دیگر ملایم‌تر ساختن لحن قطع‌نامه سازمان ملل متحد در مورد برقراری تحریم بین‌المللی ارسال اسلحه به ایران است در قطع‌نامه پیشنهادی امریکا قید شده بود که اگر ایران یا عراق از مراعات قطع‌نامه سازمان

ملل متحد خودداری کنند، همه کشورها باید خودبه‌خود واکنش نشان بدهند و از تحویل اسلحه به هر یک از این دو کشور منصرف بشوند. طرح اولیه صلح سازمان ملل متحد که نخستین‌بار در سال 1985 (1364 ش) به این دو کشور درگیر در جنگ ارائه شد⁽¹⁾خواستار اجرای این موارد بود:

آتش‌بس فوری، قطع حملات به غیرنظامیان، متوقف ساختن کاربرد سلاح‌های شیمیایی، آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس، خودداری از حمله به بنادر، اسکله‌ها، لنگرگاه‌ها و سایر تأسیسات دریانوردی، مصونیت هواپیمایی دو کشور، مبادله اسیران جنگی، عقب‌نشینی به مرزهای بین‌المللی، اجرای برنامه نوسازی در هر دو کشور جنگ‌زده حاوی اشاره ضمنی به پرداخت غرامت جنگی، تحریم یکسان تحویل اسلحه به ایران و عراق و تشکیل یک کمیته ویژه برای بررسی علل بروز جنگ بین این دو همسایه مسلمان. نکته اخیرالذکر که غرض از آن بررسی متجاوز است به منظور باز آوردن ایران به شورای امنیت سازمان ملل متحد در جهت جست‌وجوی ختم مسالمت‌آمیز جنگ است.»⁽²⁾

1 158

"کلودیس مقصود"، سخن‌گوی "جامعه عرب" که همراه با یک هیئت هفت‌نفره از جامعه عرب، با خاویر پرز دکوئیار ملاقات کرده بود، پس از دیدار با وی دربارة تدابیر پیش‌بینی شده در قطع‌نامه آتی شورای امنیت گفت: «در حال حاضر در شورای امنیت تلاش‌های جدی برای خاتمه دادن به جنگ به‌وجود آمده است. امریکا، انگلیس، فرانسه، چین و اتحاد جماهیر شوروی پنج عضو دائم شورای امنیت سرگرم بررسی پیش‌نویس قطعنامه‌ای هستند که در آن، برقراری آتش‌بس درخواست شده و در صورت تخطی هر یک از طرفین درگیر در جنگ از این آتش‌بس، اقداماتی تنبیهی برای آنها پیش‌بینی شده است.»⁽³⁾

2 159

نخست‌وزیر ژاپن، "یاساهیرو ناکازونه"، درب-اره اقدامات آتی کشورش برای میانجیگری در جنگ ایران و عراق گفت: «ژاپن به منظور شرکت در برقراری صلح می-ان ایران و ع-راق ابتکاری اتخاذ خواهد کرد.» ناکازونه گفت: «به سود کشورهاست که هرچه زودتر به این جنگ پایان داده شود.» وی اعلام کرد که وزیر امورخارجه ژاپن به ایران عزیمت خواهد کرد و سپس یک مقام عالی‌رتبه دولت ژاپن به عراق خواهد رفت. ناکازونه اظهار داشت: «ما امیدواریم که این اقدام به برقراری صلح در این منطقه کمک کند.»⁽⁴⁾

3 160

به گزارش رادیو کلن، کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس با هرگونه مداخلة کشورهای خارجی در منطقه خلیج‌فارس مخالف هستند. شش کشور عضو این شورا نظر خود را به آگاهی پنج عضو دائمی شورای امنیت سازمان ملل متحد رسانده‌اند. بدین منظور نمایندگان چین، فرانسه، انگلستان، امریکا و شوروی به وزارت خارجه امارات متحده عربی که در حال حاضر ریاست شورای همکاری خلیج‌فارس را به عهده دارد، احضار شدند.⁽¹⁾

1 161

"هنری کیسینجر"، نظریه‌پرداز سیاست خارجی امریکا، اقدامات این کشور را در منطقة خلیج‌فارس شتاب‌زده، منفعلانه و در حمایت از عراق خواند. وی در مصاحبه با شبکه تلویزیونی سی.ان.ان گفت: «امریکا باید در سیاست خارجی خود نسبت به ایران و خلیج‌فارس بسیار هوشیارانه عمل کند.» کیسینجر دربارة حضور نیروی دریایی امریکا در آب‌های خلیج‌فارس و حمایت از کشتی‌های کویتی گفت: «اگر هدف امریکا از حمایت کشتی‌های کویتی افزایش حضور نیروهای خودی در آب‌های خلیج‌فارس و باز نگه‌داشتن خطوط کشتی‌رانی در آب‌های خلیج‌فارس است، پس چرا فقط طرف عراق را گرفته و جمهوری اسلامی ایران را مورد حمله قرار داده است؟ اگر منظور جلوگیری از افزایش قدرت نظامی ایران به حدی که قادر باشد تنگه هرمز را ببندد، است که ایران هنوز دست به چنین کاری نزده و تنگه هرمز را نبسته است.» وی افزود: «به نظر من سیاست ریگان در خلیج‌فارس به همین دلیل بوده و ترس این کشور از اینکه ایران قادر شود در آینده با قدرت خود تنگه هرمز را ببندد، امریکا را وادار به افزایش حضور در خلیج‌فارس کرده است.» کیسینجر اضافه کرد: «اگر صدور نفت به خارج به‌خصوص کشورهای غربی و دولت امریکا قطع بشود، آن وقت لازم است که امریکا به اقدامات ضروری برای بازنگه‌داشتن تنگه هرمز دست بزند، ولی تا آن وقت، این کشور باید بسیار هوشیارانه عمل کند و نتایج حضور و یا حملات خود را به ایران کاملاً بسنجد، چرا که ممکن است عواقب وخیم و خطرناکی برای این کشور در بر داشته باشد.»⁽²⁾

رادیو کلن نیز در تفسیری با رد ادعاهای شوروی و امریکا که خود را در جنگ ایران و عراق بی‌طرف اعلام کرده‌اند، فعالیت‌های دیپلماتیک شوروی را در منطقه به‌ویژه در زمینه انتقال نفت بررسی کرده است: «امریکا و اتحاد جماهیر شوروی رسماً در جنگ ایران و عراق اعلام بی‌طرفی کرده‌اند ولی هر دو ابرقدرت جهانی به دلایلی از عراق حمایت می‌کنند. مسکو از سال 1972 از طریق عقد یک قرارداد دوستی، متحد بغداد محسوب می‌شود ولی دیپلماسی شوروی در خاورمیانه با توجه به اهداف گوناگون و در درجه اول در زمینه نفت، فعال است. اتحاد جماهیر شوروی سه کشتی نفت‌کش در اختیار کویت قرار داده و آنها را با ناوهای جنگی خود اسکورت می‌کند، ولی هم‌زمان برای

محکم‌کاری بیشتر و جبران این اقدام، کشتی‌های نفت‌کش بلغارستان نفت ایران را در جزیره "خارک" بارگیری کرده و به نقاط دیگر جهان منتقل می‌سازند. شوروی فروش نفت خام خود در بازارهای آزاد ممالک غربی را به سود کشورهای عرب تولیدکننده نفت روزانه یک‌صدهزار بشکه تقلیل داده است تا از تلاش‌های سازمان "اوپک" جهت تثبیت قیمت نفت در جهان حمایت کند و این اقدام به‌معنای کسری درآمدی به میزان پانصد میلیون دلار در سال برای اتحاد جماهیر شوروی خواهد بود.»⁽¹⁾

1 162

امروز نخستین گزارش مقدماتی هیئت تحقیق کنگره امریکا دربارة حادثه ناو "استارک" منتشر شد. خبرگزاری یونایتدپرس در این‌باره گزارش داد: «رئیس کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان امریکا (آسپین) گفت: حمله موشکی هفدهم مه (27 اردیبهشت) به ناوچه استارک امریکا، حاصل خطای ناشی از غفلت خدمه ناوچه و خلبان عراقی که به سوی آن شلیک کرده، می‌باشد. "آسپین" به هنگام انتشار گزارش کمیته مقدماتی درباره این فاجعه گفت: ناوچه استارک کلیه اقدام‌های لازم و توصیه‌ها را برای محافظت از خود به‌عمل نیاورده است. در این گزارش، خلبان عراقی نیز متهم به قصور در زمینه کنترل بصری هدف شده است و نیز به‌خاطر عدم تلاش جدی در زمینه توجه به فرکانس‌های اضطراری که طی آن دو هشدار از ناوچه پخش شده بود، مورد سرزنش قرار گرفته است. "آسپین" می‌افزاید: این فاجعه به‌خاطر حضور استارک در محلِ اشتباه بوده است و شواهدی دال بر نقض تجهیزات وجود ندارد. نتیجه‌ای که از بررسی در این مورد گرفته شده حاکی است، این حادثه به سبب غفلت از سوی خدمه استارک و غفلت از سوی عراقی‌ها صورت گرفته است. وی افزود: با توجه به نقطه‌نظرهای ما در قبال عراق و در قبال هواپیماهای عراقی و با توجه به عملکرد هواپیماهای عراقی، وقوع این حمله جای شگفتی ندارد، بلکه شگفتی در آن است که حادثه‌ای از این نوع چگونه پیش از این صورت نگرفته است. آسپین تأکید کرد که گزارش کمیته درباره استارک صرفاً گزارشی مقدماتی است زیرا این هیئت هنوز نتوانسته است با افسران ارشد ناوچه استارک گفت‌وگو نماید.»⁽²⁾

2 163

حجت‌الاسلام مهدوی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در "کنیا" و نماینده دائمی ایران در سازمان محیط زیست جهانی، در چهاردهمین اجلاس شورای "یونیپ" طی سخنانی با تأکید بر تلاش جمهوری اسلامی ایران برای حفظ محیط زیست منطقه‌ای، از اینکه برخی از اعضای این سازمان آشکارا مقررات انسانی بین‌المللی را نقض و با استفاده از سلاح‌های شیمیایی و حمله به نفت‌کش‌ها زمین و دریا را آلوده می‌کنند، اظهار نگرانی کرد. آقای مهدوی با اشاره به گزارش هیئت اعزامی دبیرکل سازمان ملل مبنی‌بر استفاده عراق از سلاح‌های شیمیایی گفت: «این‌گونه جنایات نه تنها برای محیط زیست خطرناک بوده بلکه سلامتی و جان انسان‌ها را هم در این زمان و هم تا نسل‌های آینده به خطر می‌اندازد.» وی ضمن اشاره به جنایات رژیم بعثی در حمله به بیش از سیصد کشتی از سال 1983 میلادی و آسیب‌رساندن به بیش از 27 هزار تن از انسان‌ها با سلاح‌های شیمیایی، افزود: «وظیفه ما در این اجلاس بررسی این جنایات و محکوم نمودن متخلفین می‌باشد.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ یک‌شنبه / 24 خرداد 1366 / 17 شوال 1407 / 14 ژوئن 1987

1 164

در جلسه‌ای که امروز برای هماهنگی یگان‌های سپاه و یگان‌های ارتش با شرکت رحیم صفوی (جانشین فرماندهی نیروی زمینی سپاه)، هدایت (هدایت‌الله لطفیان) فرمانده قرارگاه حمزة سپاه، سرهنگ جمالی و سرهنگ ظهوری از مسئولان عملیات نیروی زمینی ارتش و قرارگاه حمزة ارتش جمهوری اسلامی ایران و چند تن دیگر برگزار شد، آخرین هماهنگی‌های پیش از اجرای عملیات آتی در غرب سردشت انجام شد. واگذاری برخی پایگاه‌های ارتش به سپاه، تقویت نیروهای ارتش در برخی مناطق و ایجاد هماهنگی بین نیروهای گشت سپاه و ارتش، تأمین هلی‌کوپتر‌های هوانیروز و پشتیبانی از مبارزین کرد عراقی از جمله موضوعاتی بود که در این جلسه دربارة آنها توافق شد.⁽¹⁾

2 165

نیروهای تیپ75 ظفر نیروی زمینی سپاه - تحت امر قرارگاه رمضان - با همکاری پیش‌مرگان حزب سوسیالیست شاخه سلیمانیه عراق در عملیاتی مشترک که با پشتیبانی آتش توپخانه نیروی زمینی ارتش همراه بود، موفق شدند از حمله نیروهای عراق به روستای "گردگاو" از توابع شهرستان "زور" کردستان عراق جلوگیری کرده و با وارد آوردن تلفات و ضایعاتی به دشمن آنها را مجبور به عقب‌نشینی کنند.⁽²⁾

3 166

در ادامه جنگ شهرها، در ساعت 12:10 امروز نیز مناطق مسکونی روستای "زراب" از توابع بانه به وسیلة هواپیماهای عراقی بمباران شد.⁽³⁾

4 167

خبرگزاری آسوشیتدپرس در مقاله‌ای به اقدامات نیروهای مبارز کرد عراقی، تأثیر این اقدامات در ارتش عراق و توان نظامی این نیروها در آزادسازی بخش قابل توجهی از مناطق کردنشین و همچنین موفقیت بیشتر ایران نسبت به عراق در به‌کارگیری نیروهای رقیب کرد اشاره کرده است: «حدود سی‌هزار تن از نیروهای عراقی هم‌اکنون در شمال شرقی این کشور

سرگرم جنگ کوهستانی با چریک‌های کرد می‌باشند و چنین تحولی تأثیر روزافزونی بر کشمکش میان ایران و عراق دارد. یک مقام ارشد عراقی که نخواست نامش فاش شود، جنگ در کردستان عراق را یک امر جزئی و کوچک که در آن فقط برخوردهایی با راهزنان و مأمورین ایرانی صورت گرفته، توصیف نمود. دیپلمات‌های غربی و مهندسین خارجی که در منطقه کار می‌کنند و نیز مسافرینی که از کردستان می‌آیند، گزارش می‌دهند که چریک‌های کرد هم‌اکنون کنترل نزدیک به 25هزار و 800 کیلومترمربع منطقه را در دست دارند و در هفته‌های اخیر بیش از دو هزار عراقی را کشته یا زخمی کرده‌اند. هر دو کشور درگیر در جنگ خلیج‌فارس گروه‌های رقیب کرد را تشویق به مبارزه با گروه دیگر می‌کنند، امّا به‌نظر می‌رسد ایرانیان در این کار موفقیتی بهتر از عراق داشته‌اند. حزب دمکراتیک کردستان ایران به رهبری "عبدالرحمن قاسملو" مورد حمایت عراق و علیه ایران فعالیت دارد، اما فعالیت‌های آن برعکس فعالیت‌های گروه‌های هوادار ایران هیچ‌جا مشهود نیست.»

این خبرگزاری به روی‌گردانی برخی از گروه‌های محلی کرد از حکومت عراق اشاره می‌کند و می‌افزاید: «کلیه واحدهای کرد که قبلاً با وعده و وعیدهای ماشین و پول نقد دولت عراق به خدمت گرفته شده بودند، هم‌اکنون به حزب دمکرات کردستان[عراق] به رهبری "مسعود بارزانی" و یا اتحادیه میهنی کردستان به فرماندهی چریک کهنه‌کار، "جلال طالبانی" پیوسته‌اند.»⁽¹⁾

1 168

سازمان عفو بین‌المللی در گزارشی از رفتار دولت عراق با نوجوانانی که به نوعی در مسائل سیاسی فعالیت می‌کردند، اعلام کرد: «بر اساس اطلاعات رسیده به سازمان عفو بین‌المللی، اجساد تعدادی از نوجوانان عراقی که در فاصله ماه‌های سپتامبر و اکتبر 1985 (شهریور، مهر و آبان 1364) بازداشت شده بودند، در اواخر ژانویه 1987(بهمن 1365) به خانواده‌هایشان تحویل داده شده است.» بر اساس گزارش سازمان عفو بین‌المللی، تعداد کودکان و نوجوانان بازداشت شده سیصد تن بوده است. به گزارش واحد مرکزی خبر و بولتن سازمان عفو بین‌المللی این کودکان و نوجوانان در اوایل ژانویه 1987 (دی 1365) بدون محاکمه اعدام شده‌اند. هنوز از سرنوشت و محل بازداشت بقیه کودکان و جوانان بازداشت شده در سال 1985 -1364- اطلاعی در دست نیست.⁽²⁾

2 169

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از مطبوعات بحرین، گارد ساحلی این کشور یک مین شناور را در سواحل بحرین و در فاصله هشت کیلومتری این جزیره کشف و آن را منفجر کرد. این مین شبیه مین‌هایی بوده است که چندی پیش در نزدیکی سواحل برخی از کشورهای خلیج‌فارس یافت شده بود.⁽³⁾

1 170

در پی نشر برخی اخبار دربارة تلاش چین برای تأسیس کارخانه‌های اسلحه‌سازی در ایران، امروز روزنامه سوئیسی "نویه زوریخر" در این‌باره نوشت: «چین موافقت کرده است چهار کارخانه بزرگ تولید اسلحه در ایران برپا سازد و در مقابل سالی چهار میلیون تن نفت دریافت کند. توافق مزبور چندی پیش در پکن حاصل شده است.» بر اساس این گزارش در کارخانه‌هایی که چین برای سپاه پاسداران برپا خواهد ساخت، انواع خمپاره، قطعات یدکی تانک و حتی موشک تولید خواهد شد.⁽¹⁾

2 171

علی‌اکبر ولایتی، وزیر امورخارجه ایران که در پکن به سر می‌برد، دربارة شایعات اخیر رسانه‌های جمعی به‌ویژه مطبوعات غرب در خصوص اقدام ایران در استقرار موشک‌های چینی در حاشیه خلیج‌فارس گفت: «ما بارها این مطلب را قویاً تکذیب کرده‌ایم ولی این بدان معنا نیست که امکانات لازم را در حاشیه خلیج‌فارس و در نقاط دیگر کشورمان برای مقابله با تهدیدات احتمالی فراهم نکنیم.» وی درباره نحوه تأمین سلاح مورد نیاز ایران گفت: «تاکنون جمهوری اسلامی ایران سلاح‌هایی که خواسته، تهیه کرده است و این نوع تهدیدات ما را نمی‌ترساند و این موضوعی نیست که ما اساساً در مورد آن با دوستان چینی‌مان صحبت بکنیم، و آنچه که ما داریم سلاح‌های متنوعی است که از جاهای مختلف دنیا تهیه شده است. بخشی از سلاح‌هایمان از رژیم سابق مانده و بخشی از آنها را از عراقی‌ها به غنیمت گرفته‌ایم. بخشی از آنها را هم در بازار آزاد تهیه کرده و بخشی را هم در داخل کشورمان می‌سازیم.» وی افزود: «به همین دلیل است که تا به‌حال نشان داده‌ایم که قادریم سلاح‌های مورد نیاز خودمان را تأمین بکنیم و این ربطی به رابطه ما و چین ندارد.»

علی‌اکبر ولایتی دربارة پیشنهاد اخیر مقامات چینی مبنی‌بر قطع حمله به کشتی‌ها در خلیج‌فارس گفت: «این پیشنهاد مقامات چینی مورد تأیید جمهوری اسلامی ایران است و این یک موضع اصولی است که ابرقدرت‌ها و کشورهای منطقه و همه کشورهایی که در قضیه خلیج‌فارس نظر دارند و می‌خواهند صلح واقعی در منطقه برقرار باشد، باید دنبال این نظریه باشند که هیچ کشتی‌ای در خلیج‌فارس مورد حمله قرار نگیرد.» وزیر امورخارجه تأکید کرد: «این‌کار ابتدا توسط عراق صورت گرفت و آنچه که متعاقب آن انجام شد، در حقیقت پاسخی بود به این حرکت عراق و من بار دیگر اعلام می‌کنم که اگر عراقی‌ها حمله به کشتی‌ها را متوقف بکنند، دیگر هیچ حمله‌ای در خلیج‌فارس صورت نخواهد

گرفت.» وی همچنین دربارة دعوت کویت از چین برای اسکورت نفت‌کش‌ها گفت: «کویتی‌ها به واسطه سوء تدبیری که در اداره کشورشان دارند، از این دسته پیشنهادات زیاد مطرح می‌کنند و در بسیاری از مواقع هم مورد بی‌اعتنایی قرار می‌گیرند و این موجب نمی‌شود آنچه که کویتی‌ها انجام می‌دهند ما به دنبال آن برویم ببینیم پاسخ طرف‌های مقابل چیست. آنچه که مسلم است رابطه بین ما و چین یک رابطه دوستانه است و دوستان چینی ما کاملاً از نقطه‌نظرات ما در رابطه با امنیت خلیج‌فارس مطلع‌اند و چنین چیزی مورد بحث ما با مقامات چینی قرار نگرفته است.»⁽¹⁾

1 172

در ادامة دیدارهای "یولی ورونتسف"، قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی از ایران، وی امروز با هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و نمایندة امام در شورای عالی دفاع دیدار کرد. هاشمی رفسنجانی در این دیدار دربارة تجاوز عراق به خاک ایران و همچنین اقدام شوروی در پذیرفتن اسکورت نفت‌کش‌های کویتی گفت: «عراق جنگ را علیه ایران با حمایت امریکا آغاز کرد و خاک کشور ما را اشغال نموده و ما مصمّم هستیم تا سقوط این رژیم جنگ را ادامه دهیم.» وی سپس تأکید کرد: «تشنجات اخیر در خلیج‌فارس برای حضور بیشتر نظامیان امریکاست و امریکا با همان حرکت کوچک شما بهانه‌ای برای ماجراجویی به دست آورد و آن را در بین افکار عمومی کشورش توجیه کرد.» وی با اشاره به ضرباتی که انقلاب اسلامی ایران بر امریکا وارد ساخته است، گفت: «ملت ما مصمّم است که در خلیج‌فارس نسبت به هرگونه مداخله بیگانگان به مقابله جدی بپردازد.»

یولی ورونتسف قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی در دیدار با رئیس مجلس شورای اسلامی: شوروی نمی‌خواهد که بیگانگان در منطقه خلیج‌فارس حضور داشته باشند.

در این مذاکرات آقای ورونتسف نیز با بررسی تحولات اخیر منطقه، نگرانی مسئولان کشورش را از تحریکات و مانورهای سیاسی نظامی امریکا در خلیج‌فارس ابراز داشت و گفت: «اتحاد جماهیر شوروی نمی‌خواهد که بیگانگان و نیروهایی که متعلق به کشورهای منطقه خلیج‌فارس نیستند، در اینجا حضور داشته باشند و حضور آنها را تهدیدی بر منافع کشورهای منطقه می‌داند.»⁽¹⁾

1 173

در پی تلاش‌هایی که برای پایان دادن به جنگ انجام می‌شود، دبیرکل سازمان ملل متحد (خاویر پرز دکوئیار) در دیدار با وزیرخارجه هلند، طی سخنانی اعلام کرد: «به نظر من طرح تحریم فروش تسلیحات به ایران و عراق می‌تواند به پایان جنگ میان دو کشور کمک کند.» وی همچنین گفت: «بر عهده شورای امنیت سازمان ملل است که تصمیم بگیرد آیا تحریم تسلیحاتی را بر طرفی که حاضر به قبول مذاکرات صلح نباشد، اعمال بکند یا نه.»⁽²⁾

رادیو "صوت‌الجماهیر" دربارة دیدار دکوئیار از هلند و گفت‌وگوهای وی با وزیرخارجه این کشور گزارش داد: «خاویر پرز دکوئیار، دبیرکل سازمان ملل متحد امروز در آمستردام با وزیرخارجه هلند دربارة تحولات جنگ عراق و ایران و کوشش‌های جاری بین‌المللی برای پایان دادن به آن مذاکره کرد. دکوئیار امروز در راه خود به "بن" برای دیدار رسمی از "آلمان‌غربی"، وارد آمستردام شد. وزیرخارجه هلند بعد از مذاکراتی که با دکوئیار به عمل آورد، طی مصاحبه‌ای با روزنامه‌نگاران، تأیید کشورش را از تلاش‌های جاری برای پایان دادن به جنگ و حل نزاع عراق و ایران از راه‌های مسالمت‌آمیز اعلام کرد.»⁽³⁾

شیخ حمد بن‌خلیفه آل‌ثانی، ولیعهد و وزیر دفاع "قطر" در مصاحبه با خبرگزاری فرانسه، صلح بین ایران و عراق را ضروری خواند. وی همکاری سازمان‌های بین‌المللی با سازمان ملل را از عوامل اصلی این امر خواند و گفت: «پایان دادن به جنگ در حال حاضر آسان‌تر از کنترل اوضاع در زمانی است که ابرقدرت‌ها مداخله نمایند. تلاش واحد سازمان ملل، سازمان‌های عرب و اسلامی و اروپایی ضروری است. اکنون این امر امکان‌پذیر است که سران کشورهای عربی به منظور دست‌یافتن به حداقل توافق و تفاهم در برابر تحریکات و خطراتی که ملت عرب با آن مواجه است، یک کنفرانس در سطح سران تشکیل دهند.»⁽⁴⁾وی افزود: «ادامه جنگ باعث می‌شود کشمکش‌ها در منطقه تشدید یابد و ابرقدرت‌ها را وادار به دخالت و اعمال نفوذ و تسلط خود در منطقه نماید تا به منافع شخصی خود تحقق بخشند.» شیخ حمد خواستار آن شد که برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق در کوتاه‌ترین زمان ممکن کوشش‌های فشرده‌ای انجام شود تا منطقه به صحنه درگیری‌های بین‌المللی تبدیل نشود.⁽⁵⁾

روزنامه "اکونومیست" نیز در بررسی توافق اخیر امریکا و شوروی در جنگ ایران و عراق نوشته است: «امریکایی‌ها و شوروی‌ها نمی‌خواهند چنین به‌نظر برسد که در عملیات یکپارچه‌ای با هم متحد می‌شوند هرچند شرایط تازه ممکن است برقراری نوعی ارتباط‌های پنهانی را بین دو ابرقدرت لازم سازد، اما رقابت آنها برای نفوذ در پایتخت‌های کشورهای عرب منطقه به‌جای یک همکاری آشکار، فضا را برای مناسبات رقابت‌آمیز آماده می‌سازد.»⁽¹⁾

1 174

با قوت گرفتن حضور نظامی بیشتر امریکا در خلیج‌فارس و امکان استفاده این کشور از پایگاه‌های نظامی کشورهای منطقه، "مانع سعیدالعتیبه"، وزیر نفت "امارات متحده عربی" دربارة امکان واگذاری پایگاه نظامی به امریکا گفت: «امارات متحده عربی به کشتی‌های جنگی امریکایی اجازه نخواهد داد وارد آب‌های ساحلی‌اش بشوند. حضور نظامی در آب‌های بین‌المللی حقی است که ما نمی‌توانیم در آن دخالت کنیم، اما باید از ورود کشتی‌های جنگی به آب‌های ساحلی خود جلوگیری به‌عمل آوریم.»⁽²⁾

2 175

روزنامه وال استریت ژورنال دخالت نظامی امریکا در خلیج‌فارس را خلاف اهداف اعلام شده این کشور خواند. نیویورک‌تایمز نیز این اقدام امریکا را به نفع عراق و خلاف سیاست اعلام شدة بی‌طرفی امریکا اعلام کرد و روزنامه پاکستانی "مسلم" نیز تصمیم اخیر امریکا را برای توسعه نظامی در منطقه خلیج‌فارس ناموفق خواند.

روزنامه امریکایی "وال استریت ژورنال" اقدام نظامی امریکا را تنها راه برای باز نگاه‌داشتن صدور آزادانه نفت از منطقه نمی‌داند و درگیری نظامی را در راستای این اهداف ارزیابی نمی‌کند. این روزنامه می‌نویسد: «برای جلوگیری از قطع تدارکات نفتی جهان - اگر هدف امریکا به‌راستی چنین چیزی باشد - ایالات متحده نه تنها باید حمله‌های ایران را به نفت‌کش‌ها متوقف کند، بلکه همچنین باید از حمله‌های عراق به طرف‌های ثالث و به کشتی‌های حامل نفت ایران جلوگیری به عمل آورد، در غیر این‌صورت اقدامات امریکا به‌جای آنکه حرکتی در جهت حفاظت از رسیدن تدارکات نفتی به جهان آزاد یا حفظ اصل آزادی کشتی‌رانی باشد، یک درگیری مستقیم نظامی در جنگ ایران و عراق تلقی خواهد شد.» وال استریت ژورنال سپس به سیاست ایران و عربستان در جذب سوریه اشاره کرده و می‌نویسد: «عربستان سعودی و ایران در کوشش برای جلب حمایت سوریه به‌طور جداگانه

نفت خام به آن کشور پیش‌کش می‌کنند. ایران پس از قطع چندماهه نفت به سوریه، چند روز پیش ارسال نفت رایگان را به سوریه از سر گرفت و عربستان سعودی پیشنهاد کرده است که اگر سوریه از حمایت ایران در جنگ با عراق دست بردارد، نفت مجانی و حتی بیشتری در اختیارش خواهد گذاشت.»⁽¹⁾

روزنامه "نیویورک تایمز" نیز اقدامات اخیر امریکا را جانب‌داری این کشور از عراق ارزیابی کرده است. رادیو امریکا به نقل از این روزنامه می‌گوید: «به نظر می‌رسد امریکا در جنگ قاطعانه‌تر طرف عراق را گرفته است. دلیلش هم این است که پرزیدنت ریگان تصمیم گرفته است نیمی از ناوگان نفت‌کش‌های کویت را زیر حمایت پرچم امریکا قرار دهد. آنها می‌گویند ایالات متحده در سراسر منطقه به‌ناچار یک متحد عراق در جنگ تلقی خواهد شد، زیرا کویت یکی از نیرومندترین حامیان عراق بوده است. این نشریه می‌نویسد: ریگان می‌تواند با انجام حرکات مختلف، سر و صدا راه بیندازد، لیکن کنگره و مردم امریکا تا زمانی که متقاعد نشوند رئیس‌جمهور آنها در حال انجام چه کاری است، اجازه نمی‌دهند خطراتی که متوجه منافع امریکاست افزایش یابد. از نظر این روزنامه، با وجودی که دولت اقدامات دیپلماسی جهت فعال کردن سازمان ملل انجام داده، ولی شانس استقرار صلح همچنان ناچیز است و شانس افزایش ناآرامی هر روز بیشتر می‌شود.» رادیو امریکا می‌افزاید: «این روزنامه بیم دارد که سرانجام امریکا مجبور به انجام نوعی عملیات مسلحانه علیه ایران شود که این‌کار دست مسکو را در محکوم کردن این اقدام و جلب نظر ایران باز می‌گذارد. "نیویورک تایمز" می‌نویسد: تا زمانی که دولت یک سیاست منطقی عرضه نکرده و حمایت لازم را جلب ننموده، افزایش تعهدات امریکا در قبال کشتی‌های دیگران با مداخله در عملیات نظامی، بیشتر غیرعاقلانه است.»⁽²⁾

روزنامه "مسلم" چاپ پاکستان نیز تصمیمات اخیر امریکا برای حضور بیشتر در منطقه خلیج‌فارس را با توجه به عدم استقبال اجلاس "ونیز"، سازمان "ناتو" و کشور انگلیس، ناموفق خوانده و می‌نویسد: «تلاش‌های ریگان در کسب حمایت اعضای کنفرانس "ونیز" شکست خورد و شرکت‌کنندگان در این اجلاس کوشش‌های امریکا در خلیج‌فارس را فعالانه تأیید نکردند و این در حالی است که قبل از این نیز ناتو پاسخ رضایت‌آمیزی به برنامه‌های ریگان ارائه نداده بود.» این روزنامه اضافه می‌کند: «حتی "تاچر" نیز که از حامیان مهم سیاست‌های ریگان به شمار می‌رود، روی خوشی به سیاست‌های واشنگتن در خلیج‌فارس نشان نداد و با توجه به اینکه کنگره امریکا نیز ریگان را در خلیج‌فارس تنها گذاشت، می‌توان پیش‌بینی کرد که تحرکات رئیس‌جمهور امریکا در خلیج‌فارس محدود شده است.»⁽³⁾

1 176

روزنامه "کریستین ساینس‌مانیتور" در بررسی سیاست امریکا در واقعه "ایران گیت"⁽¹⁾به بازتاب این واقعه در کشورهای عربی پرداخته و رویکرد کویت به شوروی را واکنشی به این سیاست امریکا خوانده است. این روزنامه می‌نویسد: «اخبار کمک نظامی امریکا به ایران از نظر کشورهای عربی بدین معنی بود که اگرچه امریکا رسماً ایران را بایکوت کرده است، اما در حقیقت از ایران که دشمن اعراب است، حمایت مهم نظامی می کند. واکنش کویت این بود که یک حرکت منطقی در آن زمان انجام دهد که از دید آنها این حرکت عبارت بود از تمایل به سمت مسکو و دعوت از این کشور برای اجاره کردن نفت‌کش‌هایش برای حمل نفت کویت و نیز اسکورت این نفت‌کش‌ها توسط نیروی دریایی شوروی در خلیج(فارس). به زبان دیگر، شوروی نقش نظامی تازه‌ای را در خلیج(فارس) ایفا می‌کند که حاصل مستقیم فروش سلاح‌های امریکایی از تاریخ 1985 -1364- تا نوامبر 1986 (آبان 1365) از سوی امریکا به ایران - دشمن کویت - است.»⁽²⁾

2 177

در آستانه سفر میرحسین موسوی، نخست‌وزیر ایران به ترکیه، برخی مطبوعات این کشور برای بی‌تأثیر کردن این سفر تلاش‌هایی را آغاز کرده‌اند. خبرگزاری جمهوری اسلامی دربارة موضع‌گیری این دسته از روزنامه‌های ترکیه گزارش داده است: «روزنامه‌های کثیرالانتشار "حریت"، "گونش" و "گون آیدین" در شماره صبح امروز خود عدم بازدید آقای میرحسین موسوی از مقبره "آتاتورک" در سفر آتی وی به آنکارا را بهانه قرار داده و مطالبی که نشان دهنده موضع کینه‌توزانه این دسته از مطبوعات ترکیه علیه انقلاب اسلامی ایران می‌باشد، انتشار داده‌اند.» به گزارش خبرگزاری جمهوری‌اسلامی، روزنامه گونش در مطلبی با عنوان "چنین دوستی (منظور ایران) اصلاً نباشد بهتر است"، می‌نویسد: «در حالی که ناسزاگویی‌های رادیو ایران به آتاتورک ادامه دارد، موسوی در دیدارش از آنکارا از ادای احترام به روح پرفتوح آتاتورک خودداری خواهد کرد.» گونش در ادامه با طرح این ادعا که جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب، سیاست صدور انقلاب اسلامی به دیگر کشورها را در پیش گرفته است

می‌افزاید: «امروزه تأثیر تلاش‌های ایران در ترکیه ابعاد گسترده‌تری یافته و سیاست آن کشور براساس سرنگونی رژیم ترکیه و برقراری یک حکومت اسلامی در این کشور استوار گردیده است که خود خطری جدی برای ترکیه محسوب می‌شود.»

گونش ادعا کرده است: ایران خواهان تشکیل یک سازمان طرف‌دار امام خمینی در ترکیه می‌باشد و دیپلمات‌های ایرانی در اروپا به اتحادیه جماعت اسلامی "گروه جمال‌الدین کاپلان" کمک می‌کنند. این روزنامه همچنین مدعی شده است که جمهوری اسلامی ایران به سازمان کمونیستی "پ.ک.ک." (حزب کارگران کرد ترکیه) یاری می‌دهند و این سازمان دارای بیست خانه تیمی و پایگاه در داخل خاک ایران است.

روزنامه گون آیدین نیز در مطلبی تحت عنوان "این چه بی‌احترامی است؟"، ضمن انتقاد از خودداری نخست‌وزیر ایران برای دیدار از قبر آتاتورک می‌نویسد: «دشنام‌های رادیو ایران به آتاتورک کافی نبود که دامنه این بی‌احترامی با رد بازدید از قبر آتاتورک به آنکارا کشانیده می‌شود؟!»

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، روزنامه حریت نیز با انتخاب تیتر "اختلاف در مذاکرات حل اختلاف"، با اشاره به اینکه نخست‌وزیر ایران با استناد به دیدارهای قبلی خود برنامه رسمی وزارت امورخارجه ترکیه برای بازدید از قبر آتاتورک را به‌طور یک‌جانبه رد کرده است، می‌نویسد: «علی‌رغم این موضوع، مقامات ایرانی خواستار استقبال ترکیه از نخست‌وزیر جمهوری اسلامی در سطح یک رئیس‌جمهور شدند که این تقاضا نیز مورد قبول مقامات ترکیه قرار گرفته است.» حریت از مقامات ترک به دلیل قبول خواسته ایران و به اصطلاح دادن امتیاز به تهران انتقاد کرده است.⁽¹⁾

رادیو بی.بی.سی نیز در تفسیری با سرد توصیف کردن روابط دو کشور به بررسی علل این امر پرداخته است. این رادیو همچنین علاقه‌مندی "تورگوت اوزال"، نخست‌وزیر ترکیه برای حفظ و گسترش روابط سیاسی با ایران را ارزیابی کرده است: «آقای موسوی در حالی به ترکیه سفر می‌کند که جو نسبتاً سردی در روابط دو کشور حکم‌فرما است. برخی محافل نظامی، دولتی و مطبوعاتی در آنکارا حتی به طور علنی رویه تورگوت اوزال نسبت به ایران را مورد سؤال قرار دادند. آخرین گزارش که در مورد وقایع اخیر در رابطه با ترکیه و ایران رسیده، حاکی است که روز دوشنبه بیست پاسدار ایرانی در یک دهکده مرزی در ترکیه یک نفر را کشته و چهار نفر را زخمی کرده‌اند. روز پنجشنبه گذشته (21/3/1366) ترکیه به این اقدام اعتراض کرد. انتظار می‌رود در ملاقات‌هایی که قرار است بین نخست‌وزیران ایران و ترکیه انجام شود، آقای تورگوت اوزال در مورد برخی تحولات اخیر به مقامات ایران به شدت اعتراض کند. یکی از مسائل بسیار مهم از نظر ترکیه حفظ امنیت مرزهای این کشور است. احتمال دارد که دولت ترکیه از ایران بخواهد که اطمینان خاطر بدهد که به جدایی‌طلبان حزب کارگران کردستان که با دولت ترکیه مخالف هستند، اجازه نخواهد داد که در خاک ایران پایگاه ایجاد کنند، زیرا

چریک‌های این گروه می‌توانند از این محل به هدف‌هایی در شرق ترکیه حمله کنند. اخیراً ایران بمباران پایگاه‌های کردها را توسط ترکیه علناً محکوم کرده و افزوده است که گروه‌های کرد در عراق به علت آنکه با نیروهای عراق درگیری دارند، به ایران در جنگ با عراق کمک می‌کنند ولی ترکیه می‌گوید که هیچ‌گونه چشم‌داشتی به خاک شمال عراق و حوزه نفت "کرکوک" ندارد و سیاست ترکیه نسبت به کردها صرفاً برای حفظ امنیت داخلی ترکیه است. منابع نزدیک به نخست‌وزیر ترکیه می‌گویند که آقای تورگوت اوزال به دو دلیل؛ یکی به دلیل اقتصادی و دیگری استراتژیک، می‌خواهد روابط کشورش با ایران را حفظ کند.»

رادیو بی.بی.سی می‌افزاید: «ایران بازار مهم برای کالاهای ساخت ترکیه به شمار می‌آید و ابراز امیدواری می‌شود که صادرات دو کشور به یکدیگر در سال جاری هر کدام به حد یک میلیارد دلار برسد. ولی در عین حال، ترکیه مانند امریکا از آن نگران است که عدم ثبات سیاسی در دوران پس از آیت‌الله خمینی باعث افزایش نفوذ شوروی در ایران شود. ترکیه طرف‌دار غرب اما در عین حال، کشوری مسلمان و همسایه ایران است. ترکیه به اشاره گفته است که به علت موقعیت خاصی که دارد می‌تواند بین تهران و واشنگتن نقش میانجی و واسطه را ایفا کند، اما ناظران می‌گویند که در حال حاضر دو عامل مانع از پیشرفت در جهت بهبود روابط امریکا با ایران می‌شود؛ یکی تحقیقات جاری کنگره امریکا در مورد ماجرای "ایران گیت" و دیگری نفوذ عوامل تندرو در ایران تحت رهبری آیت‌الله خمینی.»⁽¹⁾

1 178

در پی انتشار گزارش مقدماتی هیئت تحقیق کنگره امریکا از علت حمله هواپیمای عراقی به ناو امریکایی "استارک" (در 27/2/1366)، رادیو دوبی و رادیو امریکا به اظهار نظر در این‌باره پرداخته و جزئیات بیشتری را اعلام کردند.

رادیو دوبی با استناد به گزارش مزبور گفت: «در میان نیروهای امریکایی یک نگرش مبتنی بر سهل‌انگاری وجود داشت، زیرا در مقایسه با ایران، عراق را یک کشور دوست می‌دانستند. فرمانده کشتی نیز با آنکه هواپیماهای آواکس به وی حضور یک هواپیمای جنگی عراق در نزدیکی کشتی را اطلاع داده بودند، عرشه کشتی را ترک کرده و به کابین خود رفت. عراق عادت داشته پس از آنکه روی رادار حضور یک کشتی مشخص می‌شده، بدون شناسایی آن (به‌ویژه با موشک) شلیک می‌کرده است. حمله به ناو استارک در شب انجام شد ولی در روز نیز خلبانان عراقی هدف‌های دریایی خود را شناسایی نمی‌کنند. رئیس کمیته تسلیحاتی کنگره امریکا گفت: نکته تعجب‌آور این نیست که یک موشک عراقی به سوی یک هدف ناخواسته شلیک شده، بلکه این است که چرا چنین حادثه‌ای زودتر رخ نداده بود.»⁽²⁾

رادیو امریکا نیز در این‌باره گفت: «گزارشی که از سوی کنگره امریکا تهیه شده است، می‌گوید حملة هوایی عراق به یکی از رزم‌ناوهای امریکا در خلیج‌فارس در ماه گذشته یک واقعه

تصادفی بود. گزارش کنگره امریکا صحبت از نبود مقررات و انضباط دقیق در هر دو کشور به میان می‌آورد. گزارش کمیته نیروهای مسلح کنگره امریکا از سوی "لس‌آسپین" رئیس دمکرات کنگره و مسئول هیئت تحقیق انتشار یافته است. وی روش نیروی هوایی عراق را در مورد شلیک کردن به سوی تصویرهای رادار بدون اینکه هدف مستقلاً از طرف خلبان هواپیما شناسایی و رؤیت شده باشد، مورد انتقاد قرار می‌دهد. لس‌آسپین می‌گوید: خلبانان عراقی به صورتی منظم و پیوسته کانال‌های ارتباطی رادیویی را که به منظور مخابره پیام‌های هشداردهنده کشتی‌ها اختصاص یافته است، گوش نمی‌کنند. یکی از رزم‌ناوهای امریکا در خلیج‌فارس به‌نام ناو استارک (Stark) روز هفدهم ماه مه گذشته با موشک‌های اگزوسه عراق، ساخت فرانسه مورد حمله قرار گرفت و به کشته شدن 37 ناوی امریکایی منتهی شد. لس‌آسپین می‌گوید: ناو امریکایی نیز در این ماجرا مقصر به شمار می‌رود. وی می‌افزاید: واضح است که ناو استارک می‌اندیشید که هواپیمای عراقی اگر متعلق به یک کشور دوست نباشد، حداقل به اندازه هواپیماهای ایرانی نمی‌تواند خطرناک باشد.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ دوشنبه / 25 خرداد 1366 / 18 شوال 1407 / 15 ژوئن 1987

1 179

در جلسه‌ای که امروز با شرکت محسن رضایی، فرمانده کل سپاه، رحیم صفوی، جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه، مسئول اطلاعات قرارگاه رمضان و فرماندهان قرارگاه‌های تحت امر قرارگاه رمضان برگزار شد، درباره موضوعات زیر و راه‌کارهای آن بحث و بررسی شد: 1- سه محور اساسی منطقه عملیاتی و نحوة اجرای عملیات‌ها. 2- حمایت از معارضان حکومت عراق. 3- اقدام برای فریب و تفرقه دشمن.

همچنین در این جلسه چگونگی جذب و گسترش همکاری با گروه‌های معارض عراق و اقدامات هم‌زمان سیاسی و نظامی در مناطق کردنشین عراق و افزایش توان به‌کارگیری بیشتر مردم عراق بررسی شد. عملیات آتی در محور "ژاژیله" برای تصرف ماؤوت (عملیات نصر4) نیز از دیگر مباحث این جلسه بود.⁽¹⁾

2 180

امروز یگان‌هایی از ارتش عراق مجهز به انواع وسایل و ماشین‌آلات تخریب برای ویران کردن روستاهای اطراف "بازیان" در کردستان عراق، به این روستاها یورش بردند ولی نیروهای اتحادیه میهنی کردستان عراق که از قبل این حمله را پیش‌بینی کرده بودند، با اجرای عملیات کمین علیه نیروهای عراقی، آنها را با تحمل تلفات و ضایعاتی وادار به عقب‌نشینی کردند.⁽²⁾

از سوی دیگر، هواپیماهای عراقی به چهار روستای گوفکی‌کارتز، گه‌لنا، نماسیاس و ملازاده در شمال این کشور حمله کردند.⁽³⁾همچنین هواپیماهای عراقی با حمله به مناطق مریوان و هرزینه (سردشت)، این مناطق را بمباران کردند که در منطقه مریوان سه تن مجروح شدند.⁽⁴⁾

در این حال، نیروهای معارض عراقی تحت امر "قوات سیدالشهدا(ع)" با حمله به مرکز پلیس‌راه بغداد - مقدادیه با به آتش کشیدن تأسیسات این مرکز و منهدم کردن سه دستگاه خودرو مجهز به بی‌سیم، سه تن از نیروهای عراقی از جمله یک افسر پلیس را به هلاکت رسانده و شماری از آنان را نیز مجروح کردند.⁽⁵⁾

همچنین امروز اعلام شد که سرهنگ دوم "صدیق خالد" از واحد پدافند هوایی ارتش عراق در پالایشگاه شمال عراق در "بیجی"، چند روز پیش در منطقه شمال عراق به مبارزین کرد عراق پیوسته است.⁽¹⁾

1 181

نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در اجرای مأموریت جلوگیری از حمل کالاهای نظامی برای دولت عراق، امروز 9 کشتی بازرگانی و نفت‌کش خارجی را شناسایی و بازرسی کرد که پس از اطمینان از نبودن کالای مشکوک به آنها اجازة عبور داده شد.⁽²⁾

2 182

رادیو امریکا با استناد به اظهارات تحلیل‌گران نظامی، وضعیت فعلی جبهه‌های جنگ را بررسی کرده است. از نظر این تحلیل‌گران، عراق قصد دارد "فاو" را تصرف کند، ولی فاقد توانایی کافی برای این کار است و هرچند ایران جنگ را در مناطق شمالی و کوهستانی عراق توسعه داده است، ولی جبهة جنوب و منطقه بصره همچنان اصلی‌ترین منطقه نبرد در این جنگ است. متن زیر خلاصه‌ای از این تفسیر رادیو امریکا است: «سکوت و آرامش تابستانی در جبهه جنوب بصره در اطراف شبه جزیره فاو آشکار است. هر دو طرف قدرت نیروهای خود را در آن مناطق کاهش داده‌اند. در حالی که صدام‌حسین بار دیگر قول داده است که اراضی اشغال شده توسط ایران را پس خواهد گرفت، اما کارشناسان نظامی می‌گویند نشانه‌ای از اقدام فوری عراق در این زمینه به چشم نمی‌خورد. اراضی آن منطقه برای نقل و انتقال واحدهای زرهی عراق مناسب نیست. فرماندهان عراقی می‌دانند که حمله برای پس گرفتن فاو می‌تواند به قیمت کشته و زخمی شدن قریب ده‌هزار از نیروهای عراقی تمام شود. از دیدگاه فرماندهان عراقی، چنین حمله‌ای در شرایط کنونی قابل توجیه نیست. در حال حاضر، نبرد واقعی در جبهه‌های شمالی و مرکزی محدود شده است. پستی و بلندی‌های زیاد در آن منطقه هر دو طرف را با دشواری‌های بسیار مواجه ساخته است. تحلیل‌گران نظامی می‌گویند: ایران حملة آوریل (فروردین - اردیبهشت) گذشته را در منطقه‌ای موسوم به "پنجوین" دنبال می‌کند. این تحلیل‌گران معتقدند نبرد در جبهه‌های جنوبی به‌ویژه در اطراف بصره در این جنگ، قاطع‌ترین زمینه‌های درگیری است. به گفته یکی از تحلیل‌گران اگر در اوضاع تغییر عمده‌ای پیدا نشود، ایران اقدامات خود را برای تقویت نیروها با پایان رسیدن تابستان آغاز خواهد کرد.»⁽³⁾

3 183

همانند دفعات قبل که عراق شروع حملات هوایی در خلیج‌فارس را با بهانه‌هایی آغاز می‌کرد، این‌بار نیز در حال زمینه‌سازی برای حملات خود در خلیج‌فارس است. امروز "عصمت کتانی"، نماینده دائمی عراق در سازمان ملل در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان اعلام کرد: «نیروهای ایرانی در تاریخ 10 ژوئن 1987 (20 خرداد 1366) شهر بصره را با توپخانه گلول-ه‌باران کردند و

روستای "کرداسیوان" در ناحیه "بشدار" (از بخش‌های سلیمانیه) را با آتش توپخانه هدف قرار دادند. همچنین در تاریخ 14 ژوئن 1987 (24 خرداد 1366) ناحیه "القرنه" را با توپخانه گلول-ه باران کردند که در نتیجة این گلول-ه‌باران یک نفر کشته و سه نفر مجروح شدند و به اموال و منازل غیرنظامیان خسارت وارد شد.»⁽¹⁾

1 184

امروز دو رسانة انگلیسی با استناد به اخبار رسیده از کشتی‌های بازرگانی مستقر در خلیج‌فارس، از استقرار موشک‌های "کرم ابریشم" ایران در تنگه هرمز خبر دادند.

روزنامه " تایمز" در این باره گزارش داده است: «علی‌رغم تهدیدات دولت ریگان، ایران در مورد استقرار موشک‌های مذکور در تنگه هرمز، در مرحله بسیار پیشرفته‌ای است.» این نشریه می‌افزاید: «صاحبان نفت‌کش‌هایی که در نزدیکی ابوظبی و دوبی فعالیت می‌کنند، گفتند: هفته پیش ناخداهای چندین کشتی صدای پرتاب آزمایشی یک موشک را شنیدند. امریکایی‌ها اکنون نسبت به عاقلانه بودن تهدیدات اولیه خود در حملة پیش‌دستی علیه موشک‌های ایران تردید نشان می‌دهند. با این حال، دستپاچگی آنها در خلیج‌فارس کاملاً مشهود است و رزم‌ناوهای امریکایی لحظاتی پس از به پرواز درآمدن جنگنده‌های ایرانی، به آنها هشدار می‌دهند. از سوی دیگر، ایرانی‌ها به بهره‌برداری از نگرانی‌های امریکا ادامه می‌دهند. ایرانی‌ها علاقه‌مندی خود را به باز نگاه‌داشتن تنگه هرمز ابراز داشته‌اند زیرا در هرحال، این تنها راه صادرات نفت ایران است. در عین حال، ایران هشدار داده است هر حمله امریکا علیه تأسیسات ایران تلافی خواهد شد.»⁽²⁾

رادیو بی.بی.سی نیز گزارش داده است: «ناخدای چند کشتی نفت‌کش توانسته‌اند علائم رادیویی را که ظاهراً از نقاطی در امتداد خط ساحلی ایران در نزدیکی بندرعباس پخش می‌شد، توسط دستگاه‌های گیرنده خود دریافت کنند. این‌گونه امواج رادیویی می‌تواند برای راهنمایی موشک به سوی هدف مورد استفاده قرار گیرد. در صورت صحت این گزارش، ایران احتمالاً در شرف بهره‌برداری کامل از موشک‌های ضد کشتی موسوم به "کرم ابریشم" است. ولی کارشناسان در لندن و خلیج‌فارس بعید می‌دانند که کشتی‌های بازرگانی در آن منطقه قابلیت ردگیری و شناسایی امواج رادیویی را که از ایران پخش می‌شود داشته باشند، زیرا تنها کشتی‌های جنگی از چنین توانایی‌یی برخوردارند. مفسرین نظامی اشاره کرده‌اند که بین استقرار موشک‌های کرم ابریشم در اطراف تنگه هرمز و بهره‌برداری کامل از آن تفاوت زیادی وجود دارد. موشک‌های کرم ابریشم به موشک‌های "اگزوسه" ساخت فرانسه شباهت دارد. بُرد موشک‌های مزبور در حدود 80 کیلومتر است. با وجود این، گمان نمی‌رود که موشک‌های کرم ابریشم به پیشرفتگی و دقیقی موشک‌های اگزوسه باشد. اکثر کارشناسان نظامی معتقدند که با کار گذاشتن وسائل پیشرفته ضدموشکی بر روی کشتی‌های جنگی می‌توان آنها را برای مقابله با تهدید این موشک‌ها مجهز کرد.»⁽³⁾

1 185

وزیرخارجه ژاپن که به ایران آمده است، امروز با آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع دیدار و دربارة مسائل جنگ ایران و عراق و اوضاع منطقه گفت‌وگو کرد.

رئیس‌جمهور در این دیدار درباره مرزبندی جنگ ایران و عراق و بحران خلیج‌فارس و همچنین اقدامات عراق در آغاز تجاوز و شرایط ایران برای صلح گفت: «امنیت خلیج‌فارس باید از مسئله جنگ جدا شود، چون کشانیده شدن جنگ به منطقه خلیج‌فارس قدمی در راه بین‌المللی کردن آن است.» رئیس‌جمهور افزود: «توسعه جنگ به اندازه ایجاد آن جرم است و عراق مرتکب هر دو جرم شده است؛ چون دنیا جرم اول را تحمل کرد و در مقابل آن عکس‌العمل لازم را نشان نداد، لذا عراق با ایجاد تشنج در منطقه و توسعه جنگ مرتکب دومین جرم می‌شود. هم‌اکنون نیز اگر دنیا دومین جرم عراق را تحمل کند، جهان به مشکلات و بحران‌های بیشتری دچار خواهد شد. شرط ما برای پایان جنگ یک شرط منطقی و ساده‌ای است، زیرا ما گفته‌ایم متجاوز به خاطر تجاوزش باید تنبیه شود و این در همه جای دنیا قابل قبول است.» آیت‌الله خامنه‌ای دربارة سابقه اقدامات شورای امنیت سازمان ملل در زمینه جنگ تحمیلی گفت: «این نهاد در حالی که هزاران کیلومتر از خاک ما در اشغال عراق بود، تنها به ما توصیه کرد که آتش‌بس را قبول کنیم. آیا این مسئله یک پیشنهاد خصمانه و حاکی از دشمنی نیست؟ و آیا به نظر شما این مسئله صادقانه است؟» رئیس‌جمهور در پایان سخنان خود درباره مسائل دوجانبه و مناسبات دو کشور ایران و ژاپن با استقبال از گسترش این مناسبات گفت: «زمینه‌های بسیار وسیعی به‌ویژه پس از پایان جنگ در میان مدت و بلند مدت وجود دارد که دو کشور با یکدیگر همکاری‌های اقتصادی و فنی زیادی داشته باشند که در این خصوص ژاپن در صورت داشتن عکس‌العمل مناسب می‌تواند بر دیگران ارجح باشد.»⁽¹⁾تاداشی کوراناری نیز در این دیدار با اظهار امیدواری کاهش تشنج و برقراری امنیت در منطقه، دربارة جنگ ایران و عراق گفت: «مسئولین ژاپن از موضع جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر خاتمه شرافتمندانه و عادلانه جنگ آگاهی دارند و امیدوارند که این مناقشه خاتمه یابد.»⁽²⁾

در این حال، خبرگزاری ژاپنی "کیودو"

با اعلام برنامة سفر "تاداشی کوراناری"، وزیرخارجه ژاپن به ایران به‌طور تلویحی وی را نماینده اعزامی اجلاس هفت کشور صنعتی جهان - که چندی پیش در "ونیز" تشکیل شده بود - معرفی کرد. این خبرگزاری همچنین مذاکره کوراناری و مقامات ایران را دربارة مفاد قطع‌نامه پایانی اجلاس ونیز دربارة جنگ ایران و عراق محتمل دانست. خبرگزاری کیودو در گزارش خود آورده است: «کوراناری به منظور گفت‌وگو با رهبران ایران برای بررسی و چگونگی پایان دادن به جنگ ایران و عراق در رأس هیئتی سیاسی وارد تهران شد. وی در یک گفت‌وگوی کوتاه در فرودگاه و هنگام ورود به تهران، به مأموریت

خود در زمینه برقراری صلح میان دو کشور ایران و عراق اشاره کرد. وزیرخارجه ژاپن در این گفت‌وگو اظهار کرد: به مذاکره منصفانه و صریح با رهبران ایران در زمینه تشنجات جاری در خلیج‌فارس در جریان دیدار 36 ساعته خود از این کشور تمایل دارد. وزیرخارجه ژاپن پیش از سفر به ایران، از مراکش دیدار به عمل آورده و همچنین در کنفرانس سران هفت کشور صنعتی در ونیز شرکت جسته بود. وزیرخارجه ژاپن نخستین عضو کابینه کشورهای صنعتی است که پس از کنفرانس هفت کشور صنعتی به ایران سفر کرده است. انتظار می‌رود وزیرخارجه ژاپن در زمینه مفاد بیانیه پایانی درباره پایان دادن به جنگ ایران و عراق با رهبران ایران به مذاکره بپردازد. ژاپن با دو کشور ایران و عراق روابط نزدیک دارد.»⁽¹⁾

1 186

آیت‌الله خامنه‌ای در دیدارِ ورونتسف قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی با ایشان، ضمن اشاره به ضعف حکومت عراق گفت: «از نخستین روزی که جنگ بر ما تحمیل شد، جمهوری اسلامی ایران تصمیم گرفت در هر شرایطی از خود دفاع کند. هرچه از آن روزها گذشته است، بر اعتقاد راسخ ما مبنی‌بر اینکه باید متجاوز را تنبیه کنیم، افزوده شده است.» ایشان درباره اهداف سیاسی عراق در بحرانی کردن منطقه گفت: «رژیم عراق اصرار دارد که جنگ را به منطقه خلیج‌فارس بکشاند، ولی ما طرف‌دار امنیت خلیج‌فارس هستیم.»⁽²⁾

ورونتسف در دیدار با رئیس‌جمهور:

«به اعتقاد ما افغانستان بایستی کشوری غیرمتعهد و مستقل باشد و تنها به وسیله مردم خود افغانستان اداره شود.»

ورونتسف نیز با اشاره به اوضاع خلیج‌فارس گفت: «امریکا نباید هیچ‌گونه دخالتی در این منطقه بکند و ادعای امریکا که با این مداخله خود می‌خواهد منافعش را در این منطقه حفظ کند، غیرمنطقی است. امریکا تنها در مرزهای خود می‌تواند منافع خودش را حفظ کند، زیرا تجربه نشان داده است که ورود امریکا به هر منطقه، آن منطقه را به تشنج کشیده است.» قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی در بخش دیگری از سخنان خود درباره مسئله افغانستان بر تصمیم قاطع کشورش برای خروج نیروهای شوروی از افغانستان و قطع هرگونه مداخله‌ای در امور داخلی این کشور تأکید کرد و گفت: «به اعتقاد ما کشور افغانستان بایستی کشوری غیرمتعهد و مستقل باشد و تنها به وسیله مردم خود افغانستان اداره شود.» وی دربارة جنگ تحمیلی گفت: «ما از قهرمانی مردم ایران که توانستند تجاوزکار را از سرزمین خود بیرون کنند تجلیل می‌کنیم.»⁽¹⁾

رادیو بی.بی.سی در گزارشی دربارة سفر ورونتسف قائم‌مقام وزیرخارجه شوروی به ایران، استقبال گرم مقامات ایرانی از وی را مورد توجه قرار داده است. این رادیو معتقد است که مسئله جنگ در گفت‌وگوهای این مقام شوروی و طرف‌های ایرانی جنبة حاشیه‌ای داشته است. بی.بی.سی می‌افزاید: «ورونتسف در تهران با استقبال گرم مقامات جمهوری اسلامی روبه‌رو شد و ظاهراً دو طرف در خلال گفت‌وگوهایشان به این تفاهم رسیده‌اند که افزایش تشنج در خلیج‌فارس به نفع هیچ‌یک از آنان نخواهد بود. استقبال گسترده از یولی ورونتسف بعد از چند هفته درگیری لفظی بین دو کشور به‌دنبال برخورد یک کشتی شوروی به مین در خلیج‌فارس، تا حدی دور از انتظار بود. دو طرف بر سر یک مسئله توافق نظر دارند و آن این است که کشورهای خارج از حوزه خلیج[فارس] حق دخالت در امور این منطقه را ندارند و مسائل کشورهای حاشیه این خلیج[فارس] باید توسط خود آنان حل شود. به نظر می‌رسد که در مذاکرات چند روز گذشته در تهران، مسئله جنگ یکی از مسائل جانبی بوده و در گفت‌وگوهای رسمی چندان انعکاسی نداشته است. از این مذاکرات چنین به نظر می‌رسد که در مجموع دو طرف نسبت به آینده روابط ایران و شوروی خوش‌بین هستند. با وجود این، دو مسئلة عمده یعنی جنگ ایران و عراق و مسئله افغانستان همچنان بر روابط این دو کشور سایه انداخته است.»⁽²⁾

1 187

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر ایران امروز به ترکیه سفر کرد و با "ژنرال کنعان اورن" رئیس‌جمهوری و "تورگوت اوزال"، نخست‌وزیر این کشور ملاقات کرد. وی در این دیدار با اشاره به تحولات و امنیت منطقه، رابطة ایران با کشورهای همسایه، اقدامات عراق در خلیج‌فارس، حملة این کشور به ایران و تأثیر سکوت کشورهای جهان در برابر این تجاوز گفت: «همان طوری که بارها اعلام کرده‌ایم خواستار حفظ امنیت و عبور و مرور آزاد در آب‌های خلیج‌فارس، عدم حمله

تصویر

به کشتی‌ها و همچنین دور نگه‌داشتن ابرقدرت‌ها و دیگر قدرت‌های خارج از منطقه، از این منطقه حساس و استراتژیک جهان هستیم. رژیم متجاوز عراق به‌منظور نجات خود از زوال قطعی، کوشش دارد تا با حمله به کشتی‌ها و نقض امنیت خلیج‌فارس دامنه جنگ را گسترش دهد و پای قدرت‌های بزرگ را به منطقه بکشاند، و ما در یک جمله راه خاتمه عدم امنیت در خلیج‌فارس را وادار ساختن رژیم متجاوز عراق به پایان حملات خود به کشتی‌های تجاری می‌دانیم.»

مهندس موسوی افزود: «ایران با بیشتر کشورهای حوزه خلیج‌فارس روابط خوبی دارد و تنها با کویت به دلیل کمک‌های مستقیم و متعدد این کشور به عراق، از جمله قرار دادن بنادر و فضایش در اختیار رژیم حاکم بر عراق، روابط خوبی نداریم.» وی تأکید کرد: «حضور ابرقدرت‌ها و به‌خصوص امریکا در منطقه خلیج‌فارس به‌نفع هیچ‌یک از کشورهای منطقه نیست و امنیت منطقه تنها توسط کشورهای منطقه قابل تأمین است.» آقای موسوی افزود: «اگر ابرقدرت‌ها جنگ را در منطقة خلیج‌فارس گسترش دهند، دامنه آتش آن دیگر کشورها را خواهد گرفت و یک حالت غیرقابل پیش‌بینی را در منطقه به‌وجود خواهد آورد.» نخست‌وزیر گفت: «اگر عراق شرارت نکرده و به کشتی‌ها حمله نکند، ما مطمئن هستیم، در خلیج‌فارس امنیت و آرامش برقرار خواهد بود.»

تورگوت اوزال در ملاقات با میرحسین موسوی: ترکیه احترام به تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها را شرط برقراری آرامش می‌داند.

نخست‌وزیر در این دیدار اظهار کرد: «هدف عراق از تجاوز به خاک ما چیزی جز سرنگون کردن دولت اسلامی و انقلاب ما و فراهم ساختن اسباب آسودگی قدرت‌های سلطه‌گر و دست‌نشاندگان آن نبوده است. ملت ما طی هفت‌سالی که از جنگ می‌گذرد، مظالمی را که در شرایط عادی خارج از تحمل ملت‌هاست تحمل کرده است و به جرئت می‌توان گفت کمتر ملتی تاکنون چون ملت ما قربانی نقض تعهدات بین‌المللی از جمله در مورد استفاده از سلاح‌های شیمیایی، حمله به مناطق مسکونی، حمله به کشتی‌ها و هواپیماهای تجاری و غیره شده است.» نخست‌وزیر ضمن محکوم کردن سکوت مجامع بین‌المللی در برابر جنایات وحشیانه نیروهای عراقی گفت: «ما معتقدیم چنانچه کشورهای مختلف به نوبه خود متجاوز را معرفی می‌کردند و مجامع بین‌المللی جهت اجرای عدالت، متجاوز را تنبیه می‌کردند، ریشه تجاوز در منطقه از بین می‌رفت و مشکلاتی که هم‌اکنون ما در منطقه شاهد آن می‌باشیم، به‌وجود نمی‌آمد.»⁽¹⁾

"تورگوت اوزال" نیز در این ملاقات دربارة تشنجات موجود در منطقه گفت: «مسائل بزرگی که صلح و امنیت منطقه را به خطر انداخته است، همه ما را تهدید می‌کند و ترکیه که اهمیت زیادی به ایجاد آسایش و آماده‌سازی زمینه‌های همکاری کشورهای منطقه قائل است، شرط برقراری آرامش را منوط به احترام به تمامیت ارضی و عدم مداخله در امور داخلی دیگر کشورها می‌داند.»⁽²⁾

در این حال دولت تورگوت اوزال، نخست‌وزیر ترکیه، برای هم‌گرایی بیشتر با ایران، می‌کوشد. روزنامه "جمهوریت"، چاپ استانبول در این‌باره نوشت: «ژنرال "کنعان اورن" رئیس‌جمهور ترکیه [که در جناح مخالف دولت اوزال است] قبل از آغاز سفر نخست‌وزیر ایران به ترکیه، طی دستوری به بخش برون‌مرزی رادیو صدای ترکیه، خواهان تشدید تبلیغات منفی در این رادیو علیه جمهوری اسلامی ایران شده بود، اما تورگوت اوزال از اجرای این دستور جلوگیری کرد.» روزنامه حرّیت نیز دلیل رفتار بسیار خوب مقامات ترکیه در برابر هیئت جمهوری اسلامی و اقدام اوزال در به آغوش گرفتن نخست‌وزیر ایران را ناشی از دو علت اساسی دانست و نوشت: «اوزال از یک‌سو قصد دارد در صحنه سیاسی خود را به‌عنوان عامل مهمی در ارتباط بین شرق و غرب و کشورهای خاورمیانه مطرح کند و از سوی دیگر، در بعد اقتصادی نیز بر تحقق صادرات یک میلیارد دلاری ترکیه به ایران در سال جاری میلادی اصرار دارد.»⁽³⁾

در همین‌حال، "اینال باتو"، سخن‌گوی وزارت امورخارجه ترکیه در گفت‌وگویی تلویزیونی با اشاره به رشد روابط اقتصادی و مناسبات تجاری این کشور با ایران گفت: «ترکیه اهمیت ویژه‌ای برای داشتن روابط با جمهوری اسلامی ایران قائل است. ... مبادلات تجاری ایران و ترکیه تا پایان سال جاری به بیش از دو میلیارد دلار خواهد رسید. مبادلات مرزی فی‌مابین نیز طی ماه‌های گذشته افزایش چشمگیری داشته است.» وی گفت: «این کشور حاضر است در صورت تمایل یکی از طرفین در حال جنگ ایران و عراق، در راه پایان دادن به جنگ دو کشور نقش فعال داشته باشد.» وی دربارة احتمال دخالت نظامی ترکیه در شمال عراق گفت: «ترکیه به حق تمامیت ارضی کشورهای همسایه احترام می‌گذارد.»⁽⁴⁾

1 188

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه در گردهمایی نیروهای جهاد سازندگی دربارة آمادگی ایران برای مقابله با دخالت‌های امریکا در خلیج‌فارس گفت: «خلیج‌فارس یا برای همه امن است یا برای هیچ‌کس. ما به امریکایی‌ها در خلیج‌فارس رحم نخواهیم کرد و اگر ناوهای امریکایی تحرک نشان دهند، با حرکت انتحاری و غیرانتحاری پاسداران انقلاب اسلامی آن ناوها از بین خواهند رفت.»⁽¹⁾وی همچنین درباره اهمیت جهاد سازندگی گفت: «جهاد سازندگی علاوه بر مبارزه و پیکار در میادین جنگ تحمیلی و جبهه نظامی، در روستاهای سراسر کشور نیز فعالیت‌های چشمگیری دارد و شما نه تنها در آنجا می‌جنگید بلکه کارهایی که در گسترش کشاورزی و غیره در روستاها انجام می‌دهید کمتر از جبهه نظامی نیست.»⁽²⁾

2 189

امروز صدام‌حسین رئیس‌جمهور عراق در مصاحبه با روزنامه بوربا چاپ یوگسلاوی به عوامل مؤثر در پایان دادن سریع جنگ اشاره کرد و شرایط فعلی بین‌المللی و نظامی را به نفع عراق خواند. خبرگزاری رویتر درباره اظهارات رئیس‌جمهور عراق در این مصاحبه گزارش داده است: «به اعتقاد صدام‌حسین، ابرقدرت‌ها مایل به مشاهده یک جنگ بین‌المللی در خلیج[فارس] نیستند و به همین جهت به‌طور جدی در صدد متوقف کردن جنگ ایران و عراق می‌باشند. وی افزود: علی‌رغم جناح‌های مختلف بین‌المللی ما معتقدیم که در حال حاضر چارچوبی وجود دارد که بر اساس آن ابرقدرت‌ها به‌طور جدی‌تر قطع‌نامه‌هایی را در رابطه با تلاش برای متوقف کردن جنگ تدارک می‌بینند. وی اضافه کرد: ابرقدرت‌ها خواهان درگیر شدن در یک جنگ بین‌المللی در خلیج[فارس] نیستند، زیرا در صورت وقوع آن بر مشکلات بغرنج منطقه افزوده خواهد شد.»⁽³⁾

خبرگزاری تانیوگ (خبرگزاری رسمی یوگسلاوی) نیز در گزارش خود بخش دیگر سخنان صدام را در این مصاحبه به شرح زیر نقل کرده است: «صدام‌حسین، رئیس‌جمهوری و فرمانده شورای عالی عراق در مصاحبه با روزنامه "بوربا" گفته است: تمام عواملی که ممکن است در راه پایان جنگ هفت ساله خلیج[فارس] عمل کند، اخیراً در یک روند رضایت‌بخشی برای کشور ما پیشرفت کرده‌اند. از میان این عوامل، صدام‌حسین به اوضاع جهان عرب، روابط بین‌المللی، افکار عمومی ایران و آنچه که بر آن تأکید داشت؛ یعنی روح مبارزه‌گری قوی‌تر در عراق نسبت به ایران اشاره کرد.

صدام‌حسین با تأکید بر اینکه مسئله جنگ و صلح در دنیای امروز نمی‌تواند مستقیماً به طرف‌های درگیر گره بخورد، گفت: پایان جنگ خلیج[فارس] به نحو مطلوبی تحت تأثیر بهبود روابط بین اعراب، بین ملت‌ها و بین ابرقدرت‌ها قرار خواهد گرفت. وی همچنین به ویژه با محکوم کردن اسرائیل به‌خاطر دست‌زدن به هرکاری جهت طولانی کردن جنگ، گفت: این جنگ شرکت‌کنندگان غیرمستقیمی دارد. اما وی در عین حال گفت که دلیل اصلی که چرا این جنگ جریان دارد، این است که رهبری ایران ابتکارات صلح عراق را رد می‌کنند. وی افزود که هیچ‌کس نمی‌تواند در صورتی که بغداد و تهران تصمیم بگیرند که از جنگ پرهیز کنند، آن را طولانی کند. صدام‌حسین درباره تلفات عراق در جنگ گفت که شمار تلفات انسانی "وخیم" است، اما در مقایسه با شمار جمعیت‌های دو کشور، این بسیار کمتر از تلفات در ایران است. صدام‌حسین گفت: هفت‌سال جنگ، بدون احتساب آنچه بر سر نیروها آمده، لطمات مادی "بسیار کوچکی" بر عراق وارد آورده است. وی گفت: نیروی هوایی ایران پروژه‌های اقتصادی حیاتی عراق را منهدم نکرده است در حالی که نیروی هوایی عراق ضربه سنگینی بر پروژه‌های ایران وارد آورده است.»⁽¹⁾

1 190

دربارة تلاش‌های دولت کویت برای ترغیب کشورهای غربی برای وارد شدن به صحنه منازعات منطقه خلیج‌فارس، روزنامه کویتی "البیان" نوشت: «دولت کویت با همکاری کشورهای عضو شورای همکاری و هم‌پیمان خود، پیرو تصمیمات اتخاذ شده در اجلاس اخیر وزرای خارجه شورای همکاری در "جده" به تلاش‌هایش به‌منظور جلب حمایت کشورهای بزرگ و مجامع بین‌المللی جهت یافتن راه‌حلی برای پایان دادن هرچه سریع‌تر به جنگ ایران و عراق، ادامه خواهد داد.» روزنامه اطلاعات با درج این خبر به نقل از روزنامة البیان می‌افزاید: «منابع دیپلماتیک به این روزنامه گفته‌اند که امیدوارند تلاش دولت کویت و هم‌پیمانانش به‌منظور تشکیل اجلاس شورای امنیت سازمان ملل در سطح وزرای خارجه کشورهای عضو این شورا در آینده نزدیک، نتایج سازنده و مفیدی دربرداشته باشد و به دگرگونی عمده‌ای در رابطه با مشکلات موجود منجر شود. همین منابع همچنین معتقدند که با توجه به تلاش‌های جاری کویت و نتایج حاصل از اجلاس اخیر وزرای خارجه شورای همکاری در جده و حمایت مجدد آنها از کویت، دیدگاه مجامع بین‌المللی نسبت به جنگ ایران و عراق و تحولات جاری خلیج‌فارس دچار تغییرات عمده‌ای خواهد شد. در خاتمة این گزارش آمده است: قائم مقام وزارت خارجه کویت احتمالاً با سفرای کشورهای خارجی در این کشور نشستی خواهد داشت و آنان را از تصمیمات اتخاذ شده در اجلاس اخیر وزرای خارجه شورای همکاری مطلع خواهد ساخت.»⁽²⁾

روزنامه "واشنگتن پست" نیز با ارائه تحلیلی در این‌بارة نوشته است: «کویت با دعوت از مسکو و واشنگتن برای حفاظت از نفت‌کش‌های کویتی به این امید که دو ابرقدرت به جنگ خلیج‌فارس پایان بخشند، دست به قمار زده است. دیپلمات‌ها و تحلیل‌گران منطقه می‌گویند،

این قمار بر اساس این ارزیابی و فرضیه ناگفته‌ای است که اگر جنگ خلیج‌فارس ادامه پیدا کند دیر یا زود ابرقدرت‌ها با ایران روبه‌رو خواهند شد.»⁽¹⁾

روزنامه "نیویورک تایمز" نیز خبر از نگرانی کشورهای منطقه داده است: «درخواست دولت کویت مبنی‌بر حفاظت نفت‌کش‌های آن کشور توسط ابرقدرت‌ها و افزایش حضور نظامی خارجی‌ها در خلیج‌فارس باعث نگرانی ممالک عرب خلیج‌فارس شده است.» این روزنامه می‌افزاید: «همسایگان کویت در قبال مسئله حفاظت نفت‌کش‌های آن کشور توسط امریکا و شوروی در خلیج‌فارس واکنش‌های ضد و نقیضی داشته و هیچ‌یک از آنها با اشتیاق کامل از موضوع استقبال نکردند.» نیویورک‌تایمز به نقل از یک دیپلمات‌غربی می‌نویسد: «عربستان سعودی و بحرین دوپهلو حرف می‌زنند و امارات متحده عربی، قطر و عمان هم نگرانی‌هایی دارند.»⁽²⁾

1 191

سیاست کلی امریکا در جنگ ایران و عراق در حال حاضر پایان دادن به جنگ، حفظ منافع امریکا در منطقه و حفاظت از کشتی‌های نفت‌کش کویتی است. نویسنده کتاب "جنگ خلیج" (Golf War) در تشریح چگونگی اجرای این سیاست می‌نویسد: «"کاسپر واینبرگر"، وزیر دفاع و "مایکل آرماکاست" ، معاون وزیر امور خارجه در امور سیاسی اظهار داشتند که منافع اقتصادی، استراتژیکی و سیاسی امریکا با تشدید جنگ ایران و عراق تهدید می‌شود. این منافع شامل حفظ اصل آزادی دریانوردی در آب‌های بین‌المللی و عدم قطع جریان نفت از طریق خلیج[فارس] و نیز دفاع از ثبات امنیت و همکاری کشورهای میانه‌روی عرب منطقه و محدود نمودن نفوذ اتحاد شوروی و حضور این کشور در خلیج‌فارس می‌باشد. جهت حفظ این منافع از سوی دولت، دو محور زیر را مطرح ساخته‌اند: 1- تلاش‌های دیپلماتیک در سازمان ملل جهت برانگیختن فشار بین‌المللی برای ترغیب نمودن ایران و عراق جهت مذاکره پیرامون پایان بخشیدن به جنگ. 2- اقدامات فعال جهت حفظ منافع امریکا و کمک به حفظ امنیت دولت‌های عرب دوست میانه‌رو در خلیج(فارس). محور دوم این سیاست اساساً پرچم‌گذاری و حفاظت از یازده نفت‌کش کویتی می‌باشد.»⁽³⁾

در همین حال، برخی سیاست‌مداران امریکا از سیاست این کشور در زمینه دخالت بیشتر نظامی و اسکورت نفت‌کش‌های کویتی انتقاد کردند. "الکساندر هیگ"، نخستین وزیرخارجه دولت ریگان اعلام کرد: «امریکا با تهدید دخالت نظامی خود به‌طور غیرمستقیم به اتحاد با رژیم خون‌خوار عراق کشیده می‌شود.» وی پیش‌بینی کرد: «اگر این طرح به اجرا در آید، امریکا با تصمیمات تأسف‌آوری در قبال ایران روبه‌رو خواهد شد.» وی گفت: «این کار درستی نیست زیرا اگر نیروهای ایران به ما حمله کنند ما با یک سلسله تصمیم‌گیری‌هایی مواجه خواهیم شد، از جمله اینکه وارد جنگ با ایران شویم و یا در مقابل ایران کوتاه بیاییم که هر دوی این تصمیمات تأسف‌آور خواهد بود.» وی طرح ریگان برای حفاظت از نفت‌کش‌های کویتی را اقدامی علیه ایران توصیف کرد.⁽⁴⁾

1 192

"کیسینجر"، وزیرخارجه سابق و نظریه‌پرداز سیاست خارجی امریکا که همواره به سیاست این کشور در حمایت از نفت‌کش‌های کویتی انتقاد کرده است، امروز نیز در همین‌باره به اظهار نظر پرداخت. سهم بیشتر عراق در ایجاد بحران خلیج‌فارس، توصیه به عدم رویارویی با ایران و احتمال دخالت شوروی، محورهای اصلی سخنان امروز کیسینجر است.

وی گفت: «هیچ تهدیدی جدید علیه جریان نفت در خلیج‌فارس به چشم نمی‌خورد و دو سوم تهاجمات بر علیه نفت‌کش‌ها از جانب عراق صورت می‌گیرد، نه از جانب ایران، ولی ما با دخالت کردن به نفع عراق، یک تعهد خصومت‌آمیز را در جنگ می‌پذیریم که روشن نیست چگونه خاتمه خواهد یافت.» وی گفت: «علاقه‌مند به حفظ آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس هستم ولی متقاعد نشده‌ام که ما در حال حاضر با تهدید آزادی کشتی‌رانی روبه‌رو هستیم.» کیسینجر ادامه داد: «اگر یک کشتی امریکایی هدف تهاجم قرار بگیرد، ما می‌بایست تلافی کنیم و امریکا باید آماده یک جنگ طولانی با ایران بشود. اگر منافع ملی امریکا مطرح باشد، البته باید آماده جنگ با ایران باشیم، اما این چیزی نیست که کسی بخواهد وارد آن شود. در حالی که کسی نمی‌تواند هدف جنگ را تعریف کند و اینکه تحت چه شرایطی می‌خواهیم این جنگ خاتمه یابد.» وی اظهار کرد: «این ایده بدی است که نقشی برای شوروی در کمک به حل و فصل جنگ ایران و عراق قائل شویم.» وی گفت: «نفع ما در جلوگیری از پیروزی ایران در جنگ است، اما به نفع ما نیست که جلوگیری از پیروزی ایران به استقرار شوروی در خلیج‌فارس بینجامد.»⁽¹⁾

سناتور "کلیبورن پلُ" رئیس کمیته روابط خارجی سنای امریکا نیز در این‌باره می‌گوید: «دولت ریگان نباید سیاستی را انتخاب کند که به درگیری نظامی ایران و امریکا منتهی شود.» وی می‌افزاید: «با طرح ریگان برای محافظت از نفت‌کش‌های کویتی، امریکا با خطر برخورد با ایران روبه‌رو است. امریکا به جای اتخاذ این سیاست‌ها، باید در جست‌وجوی راه‌های پایان جنگ باشد.»⁽²⁾

وی همچنین گفت: «این به مصلحت امریکا نیست که دنباله‌رو کویت که تصمیم به کشاندن قدرت‌های بزرگ به جنگ خلیج‌فارس دارد، باشد.» وی هشدار داد: «ایران در وضعیتی قرار دارد که می‌تواند ما را از خلیج‌فارس بیرون براند، مگر اینکه امریکا بخواهد بهای ماندن خود در خلیج‌فارس را به قیمت تلفات جانی و از دست دادن کشتی‌ها بپردازد.» وی خواستار اتخاذ سیاستی با هدف متوقف ساختن جنگ از طریق سازمان ملل به‌ویژه با تشویق و حمایت از مسئله تحریم ارسال سلاح برای ایران شد.⁽³⁾

از سوی دیگر، سناتور "سام نان" رئیس‌کمیته نیروهای مسلح در سنای امریکا اظهار می‌دارد: «طرح اسکورت نفت‌کش‌های کویتی نشانه بی‌سیاستی و بیانگر متمایل شدن امریکا به‌سوی عراق است و باید به تأخیر بیفتد.»⁽¹⁾

وی همچنین گفت: «تصمیم نصب پرچم امریکا بر فراز یازده فروند از سی‌و دو فروند نفت‌کش کویتی و پیشنهاد حفاظت دریایی امریکا در خلیج‌فارس به آنها، نشان دهنده آن است که به‌طور اساسی چرخشی قوی به سوی عراق انجام داده‌ایم.»⁽²⁾

1 193

سخن‌گوی وزارت امورخارجه آلمان‌غربی درخواست ریگان در مورد کمک به نیروی دریایی امریکا برای حضور در خلیج‌فارس را به‌طور تلویحی رد کرد. وی گفت: «امکانات نیروی دریایی آلمان بسیار محدود است. نیروی دریایی آلمان غربی تنها 16 ناوچه دارد که اکثر آنها به‌علت عمر طولانی و فرسودگی قادر به عملیات در نقاط دور دست نیستند.» خبرگزاری جمهوری اسلامی با اعلام این خبر، دربارة سابقه این امر گزارش داد: «دولت آلمان چندی پیش پیشنهاد کرده بود که نیروی دریایی این کشور با جایگزین شدن در مناطق استقرار ناوگان امریکا در اقیانوس اطلس و آب‌های اروپا، نیروی دریایی امریکا این فرصت را به‌دست آورد تا حضور خود در خلیج‌فارس را افزایش دهد.»⁽³⁾

مأخذ3، ص3.

2 194

در پی اظهارات روز گذشته "سعید مانع‌العتیبه"، وزیر نفت امارات متحده که گفته بود امارات متحده پایگاه نظامی در اختیار امریکا قرار نمی‌دهد، امروز طارق‌المؤید، وزیر اطلاعات بحرین نیز گفته‌های العتیبه را تکرار کرد. وی گفت: «هیچ‌گونه پایگاه نظامی در هیچ کجای منطقه خلیج‌فارس به امریکا داده نخواهد شد و امریکا نیز چنین تقاضایی را مطرح نکرده است.» وزیر اطلاعات بحرین با اعلام این مطلب که عدم واگذاری پایگاه‌های نظامی به شوروی و تمام قدرت‌های شرق و غرب نیز صدق می‌کند، تأکید کرد: «خیلی ساده است؛ ما نمی‌خواهیم خلیج‌فارس به‌صورت صحنه درگیری‌های بین‌المللی درآید.» وی افزود: «علاوه بر این، در اختیار قراردادن پایگاهی با تمامی تأسیسات فیزیکی هم مسئله‌ای مربوط به زمان‌های قدیم و گذشته است. بنابراین کار به لحاظ فیزیکی عملی نیست و این در حالی است که به لحاظ سیاسی نیز امکان‌پذیر نمی‌باشد.»⁽⁴⁾

3 195

رادیو بی.بی.سی مطالب روزنامه "الثوره"، ارگان حزب بعث عراق را نشانة نارضایتی این کشور از بیانیه پایانی اجلاس "ونیز" می‌داند. بی.بی.سی در این‌باره می‌گوید: «عراق بیانیه پایانی کنفرانس ونیز در مورد خلیج(فارس) را مورد انتقاد قرار داد و گفت که این بیانیه به اندازه‌ای ضعیف است که نمی‌تواند مؤثر باشد.» این رادیو می‌افزاید: «هفت کشور شرکت کننده در کنفرانس سران ونیز در پایان هفته گذشته درخواست کرده بودند تا با بذل کوشش‌های بین‌المللی فوری به جنگ خلیج(فارس) و پایان دادن به این کشمکش، با هم به گفت‌وگو بپردازند. در چارچوب نخستین عکس‌العمل رسمی در

بغداد، روزنامه الثوره، ارگان حزب بعث حاکم بر عراق گفت: کنفرانس سران ونیز نتوانست تصمیمی اتخاذ کند که دارای قدرت کافی برای برقراری صلح در برابر تجاوز ایران باشد.»⁽¹⁾

1 196

در حالی که محافل سیاسی تصمیم اخیر امریکا و شوروی را برای پایان دادن به جنگ جدی تلقی می‌کنند، رادیو اسرائیل در تفسیری، تلاش‌های دو کشور را تنها برای ادامه جریان صدور نفت از منطقه خلیج‌فارس خواند: «از روزی که ناو استارک هدف موشک قرار گرفته، عراق به‌ناچار بمباران‌های خود را علیه نفت‌کش‌ها و مراکز نفتی ایران متوقف ساخته است، خواه این توقف جنبه تاکتیکی داشته و از ملاحظات جنگی ناشی شده باشد و یا عراق با فشار ایالات متحده و کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس ناچار از این شیوه جنگی دست کشیده باشد. به هرحال، نتیجه به سود ایران بوده و صدور آزاد نفت آن کشور ادامه یافته است. ولی معلوم نیست که اگر ایران همچنان اصرار داشته باشد با لطمه‌زدن به نفت‌کش‌های کویتی خاندان آل صباح را از کمک به عراق بازدارد و تهدید خود را جدی بگیرد، ابرقدرت‌ها چه واکنشی نشان خواهند داد و روند جنگ بر چه منوال قرار خواهد گرفت. شاید ماحصل فعل و انفعالات هفته‌های اخیر پیرامون بحران خلیج(فارس) آن باشد که گرچه عراقی‌ها دست از حملات خود کشیده‌اند و ایران از این راه سودی حاصل کرده، ولی به موازات آن دولت تهران ناچار شود حمله به نفت‌کش‌های کویتی و دیگر کشتی‌هایی را که از خلیج‌فارس می‌گذرند، متوقف سازد؛ یعنی امنیت برای صدور نفت ایران تأمین گردد و به موازات آن کویت و دیگر امیرنشین‌ها نیز در صدور نفت خویش و حمل کالاهای وارداتی از امنیت لازم برخوردار گردند. بی‌تردید در هفته‌های اخیر بین شوروی و ایالات متحده برای حفظ آزادی کشتی‌رانی در خلیج(فارس) سلسله همگامی‌هایی به‌وجود آمده که گرچه هنوز هماهنگ نیست، ولی در یک جهت قرار دارد. اما این همکاری در جهت تأمین منافع ابرقدرت‌ها در منطقه صورت گرفت و در جهت پایان بخشیدن به آتش جنگ نمی‌باشد. تلاش مسکو و واشنگتن در حال حاضر بر آن است که صدور نفت بی‌وقفه ادامه یابد و شوروی از آب گل‌آلود خلیج[فارس] بتواند در راه گسترش و تحکیم نفوذ سیاسی خویش بهره بگیرد. هیچ‌یک از دو ابرقدرت پایان بخشیدن به جنگ را یک ضرورت فوری و حیاتی تلقی نمی‌کند و گفت‌وگوهای محرمانه‌ای که در پشت پرده‌های بسته شورای امنیت بین نمایندگان دائمی شورای امنیت جریان دارد، هنوز به نتیجه نرسیده و حتی اگر هم پیامد مثبتی و تصمیم و قطع‌نامه‌ای به دنبال داشته باشد، معلوم نیست که چه ضمانت اجرایی خواهد داشت و چگونه به فروکش کردن آتش جنگ خواهد انجامید.»⁽²⁾

2 197

وضعیت فعلی صدور نفت ایران و جبران صدمات وارد شده به سیستم صدور نفت موضوعی است که نشریة شرکت "بیمه لویدز" به آن پرداخته است. در این نشریه آمده است: «در پی قطع حملات عراق به نفت‌کش‌های ایرانی، تعداد نفت‌کش‌های به‌کار گرفته شده در سرویس انتقال نفت از جزیره "خارک" به جزیره "لارک" افزایش یافته است. در مارس گذشته (اسفند)

حملات عراق توانایی این سرویس را کاهش داده و ایران در جانشین کردن نفت‌کش‌های آسیب‌دیده دچار مشکلاتی شده بود.» این نشریه می‌افزاید: «اما اکنون با تعمیر نفت‌کش‌های آسیب‌دیده و پیوستن آنها به این سرویس، توانایی ایران در صدور نفت افزایش یافته است. چهار نفت‌کش که در اواخر سال 1986 و اوایل سال 1987 در حملات عراق صدمه دیده بودند، اکنون به این سرویس پیوسته‌اند.» به گزارش لویدز لندن، ایران صادرات نفت خود را در ماه‌های اخیر به طور قابل ملاحظه‌ای افزایش داده است و احتمالاً سهمیه تولید نفت این کشور در پی اجلاس آینده سازمان اوپک در ماه جاری افزایش می‌یابد.⁽¹⁾

روزشمار جنگ سه‌شنبه / 26 خرداد 1366 / 19 شوال 1407 / 16 ژوئن 1987

1 198

فرمانده کل سپاه پاسداران امروز در حکمی مأموریت کلی نیروی زمینی سپاه را برای اجرای عملیات با به کارگیری قرارگاه نجف و قدس در منطقه ماؤوت (نصر4) و سردشت (نصر5) ابلاغ کرد. در این حکم آمده است: «نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با توکل به عنایات الهی و امدادهای غیبی، با به‌کارگیری قرارگاه‌های قدس و نجف اشرف در منطقه عمومی گناو - ماؤوت تک نموده، ضمن انهدام و تجزیه قوای دشمن، نسبت به تصرف تپه جنگلی، جکوان، ژاژیله، قشن و شهرک ماؤوت اقدام می‌نماید و آماده می‌شود بنا به دستور، عملیات را به طرف شمال و جنوب و غرب ادامه دهد. قرارگاه قدس در شمال منطقه عملیاتی قرارگاه نجف اشرف تک نموده، ضمن تصرف اهداف خود، خط تعیین شده را تأمین نماید. نیروی هوایی سپاه پاسداران با به‌کارگیری عناصری از نیروی هوایی ارتش و گروه هوانیروز باختران و یگان هوانیروز سپاه پاسداران، عملیات را پشتیبانی می‌نماید.»

در این حکم دربارة مأموریت قرارگاه نجف آمده است: «قرارگاه نجف اشرف در ساعت (س) روز (ر) در منطقه عمومی ماؤوت طی سه مرحله تک نموده، ضمن انهدام دشمن در یال میراوه و بالوکاوه، ارتفاعات قشن، یال گلان، ژاژیله، دشت و شهرک ماؤوت را تصرف می‌کند و در مواضع احداثی مستقر می‌گردد و آماده می‌شود، بنا به دستور، تک را به سمت جنوب و غرب ادامه دهد.»⁽¹⁾⁽²⁾

2 199

امروز حدود یک گردان از نیروهای عراقی به همراه عناصر سازمان مجاهدین خلق به پایگاه‌های شهید فولادی و شهید خلیفه در منطقه "صالح‌آباد" حمله کردند که با هوشیاری نیروهای ژاندارمری و تیپ40 سراب ارتش - مستقر در منطقه - از نفوذ آنان به منطقه

جلوگیری به‌عمل آمد. در این درگیری پنج سرباز و یک درجه‌دار ژاندارمری و سه سرباز تیپ40 سراب مجروح و سه سرباز ژاندارمری مفقود‌الاثر شدند. تعدادی از افراد دشمن نیز در این حمله زخمی شدند یا به هلاکت رسیدند.⁽¹⁾

در منطقه لالانِ سردشت نیز نیروهای سازمان مجاهدین خلق با پشتیبانی ارتش عراق قصد داشتند ارتفاع 2354 را تصرف کنند ولی با مقاومت نیروهای تیپ3 همدان، نیروهای مهاجم با تحمل تلفاتی مجبور به عقب‌نشینی شدند. در این درگیری شش تن از نیروهای خودی شهید و شش تن مجروح شدند. از تلفات نیروهای مهاجم آمار دقیقی به دست نیامده است.⁽²⁾

1 200

در منطقه شیخان و عقره از استان "دهوک" عراق، نیروهای ارتش عراق به روستاهای کردنشین "کفریکی" و "دیرلوش" حمله کردند و روستای "دیرلوش" را به آتش کشیدند. در پی این حملات، نیروهای حزب دمکرات کردستان عراق (بارزانی‌ها) به مقابله با آنها پرداختند و پس از هفت ساعت درگیری موفق شدند نیروهای ارتش عراق را به عقب برانند. در این درگیری هجده تن از نیروهای عراقی به اسارت درآمدند و شماری از آنان نیز کشته شدند.⁽³⁾

همچنین در شدیدترین و خونین‌ترین درگیری مسلحانه میان اهالی شهرک "الثوره" بغداد و نیروهای عراق، بیش از سی تن از مأموران امنیتی عراق کشته یا زخمی شدند. یک سخن‌گوی "مجاهدین عراقی" در گفت‌وگویی با خبرنگار جمهوری اسلامی - مرکز اهواز - در تشریح جزئیات مربوط به قیام خونین اهالی الثوره گفت: «به‌دنبال حمله هواپیماهای رژیم بعثی عراق به روستاهای مناطق کردنشین شمال عراق و بمباران شیمیایی این مناطق که منجر به شهادت ده‌ها تن از کودکان و زنان مسلمان کرد عراقی شد، ساکنین شهرک 50 هزار نفری الثوره عراق که عمدتاً از مهاجران کرد عراقی تشکیل می‌شوند، در اعتراض به عمل وحشیانه رژیم صدام در ماه جاری، دست به تظاهرات گسترده‌ای زدن-د.»⁽⁴⁾«متعاقباً مأموران امنیتی عراق که در میان آنها تعدادی مأمور امنیتی مصری و اردنی مشاهده می‌شدند، مردم بی‌گناه را مورد حمله مسلحانه خود قرار دادند که در پی آن درگیری خونینی میان اهالی الثوره و مأمورین امنیتی درگرفت. طبق برآوردهای اولیه، حداقل سی تن از مزدوران صدامی در این درگیری کشته و زخمی شدند و ده‌ها تن از مردم مسلمان شهرک الثوره نیز به شهادت رسیدند و تعدادی دیگر مجروح شدند.»⁽⁵⁾

2 201

علی‌رضا افشار، سخن‌گوی سپاه پاسداران، امروز در مصاحبه‌ای دربارة جذب نیرو برای مقابله با تحریکات امریکا اعلام کرد: «ثبت‌نام نیروهای بسیجی و پاسدار جهت اعزام به خلیج‌فارس برای مقابله با تحرکات استعماری امریکا، از امروز در کلیه پایگاه‌های سپاه و نواحی مقاومت

بسیج آغاز شد. این نیروها تحت عنوان "مدافعان خلیج‌فارس" از سراسر کشور و هم‌زمان در سال‌روز شهادت 72 تن از یاران امام امت (هفتم تیر) راهی منطقه فوق خواهند شد.»⁽¹⁾

ح-جت‌الاسلام رحمانی، مسئ-ول واحد بسی-ج سپاه نیز دربارة آمادگی نیروهای این واحد گفت: «500 گردان بسیج آماده‌اند در خلیج‌فارس علیه امریکا وارد عمل شوند.» وی گفت: «در حال حاضر 150 هزار نفر نیروی بسیجی آشنا به فنون رزم در دریا آماده‌اند در صورت هرنوع تحرک ابرقدرت‌ها، در قالب 500 گردان به خلیج‌فارس اعزام شوند و جوابی دندان‌شکن به متجاوزین بدهند.»⁽²⁾

1 202

سعید رجایی خراسانی، نماینده دائمی ایران در سازمان ملل در یک سخن‌رانی در جمع چند تن از فرماندهان و پرسنل نیروی دریایی سپاه، درباره نقش و میزان تأثیرگذاری نیروی دریایی سپاه در مناقشات خلیج‌فارس گفت: «با توجه به تحولاتی که اخیراً در خلیج‌فارس به وجود آمده و انعکاسی که در جوامع بین‌المللی داشته است، ما می‌توانیم بفهمیم که همین نیروی دریایی جوان چه نقشی در دفاع از انقلاب اسلامی و حریم اسلام ایفا می‌کند. میزان توانایی شما به قدرت ایمان و آمادگی شما برای مبارزه بستگی دارد. شما به تکنولوژی‌یی که در اختیارتان است، آن قدرها بستگی ندارید، اما به صرف آمادگی، همان مقدار تکنولوژی و امکاناتی را که دارید، به این ترتیب متحول کرده‌اید.»⁽³⁾

هفته‌نامه "میدل ایست"، چاپ لندن نیز دربارة توانایی‌های نیروی دریایی سپاه نوشت: «ناوگان دریایی سپاه پاسداران در آب‌های خلیج‌فارس شامل صدها و شاید هزاران شناور تندرو است که با تجربه‌های خود علیه عراق، اینک امنیت آب‌های ایران را تأمین می‌کند. ایران راه‌های فراوانی برای مقابله با امریکا دارد و باید دید از کدام راه بیشتر استفاده خواهد کرد.»⁽⁴⁾

2 203

توان ایران در تولید سلاح و تأثیرات مثبت اقتصادی این اقدام، موضوع اصلی گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس است: «تحلیل‌گران نظامی اظهار می‌دارند، کالج‌ها و کارخانه‌های ایران سرگرم تولید سلاح از تفنگ گرفته تا موشک برای جنگ با عراق می‌باشند و این امر موجب شده است که این کشور بتواند یک میلیارد دلار از خریدهای تسلیحاتی خود را پس‌انداز کند. "هانس هیتوکوپیتز" از انستیتوی مطالعات بین‌المللی لندن اظهار کرد: "در عرض دو سال گذشته، آنان (ایرانیان) بین دو تا دو و نیم میلیارد دلار در سال از واردات نظامی خود کاسته‌اند. آنان واردات تسلیحاتی خود را به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش داده اند و در حال حاضر خودشان سلاح و لوازم یدکی تولید می‌کنند. گرچه آنان هنوز بایستی تجهیزات پیشرفته‌تر نظیر هواپیماهای جنگنده را خریداری نمایند." کاهش قیمت نفت در سال گذشته درآمد ایران را از نفت به نصف کاهش داد. تحلیل‌گران غربی تخمین زده‌اند که جنگ با عراق بین هفت تا ده میلیارد دلار برای این کشور هزینه در بر

داشته است. جنگ و سقوط قیمت نفت ایرانیان را مجبور نمود که از واردات خود بکاهند و به‌منظور رفع نیاز به خودکفایی بکوشند. اظهارات مقامات ایرانی و نیز کارشناسان غربی حاکی از این است که ایرانیان در حال حاضر سرگرم تولید و ایجاد موشک‌های زمین‌به‌زمین و پایگاه‌های پرتاب موشک می‌باشند. آنان همچنین سرگرم ساختن موشک‌های ضدتانک، هواپیماهای شناسایی بدون خلبان، توپخانه و سلاح‌های خودکار می‌باشند. "رفیق‌دوست" که سپاه پاسداران تحت فرمان وی نقش اساسی را در تهیه و تولید اسلحه بازی کرده است، مدعی است که ایران در حال حاضر هشتاد درصد مهمات مورد نیاز خود را از هر کالیبر تولید می‌کند. اما "کوپیتز" تخمین زده است که رقم مذکور احتمالاً بین شصت تا پنجاه درصد می‌باشد. دانشگاه فنی تبریز در کارگاه ماشین‌سازی خود خمپاره و پل‌های موقت برای سپاه پاسداران تولید می‌کند. منابع غربی اظهار داشته‌اند که سپاه پاسداران، (توپ) "هویتزر" را در بخش جنوبی جبهه آزمایش کرده است و انتظار می‌رود که سلاح‌های مزبور به‌زودی وارد مرحله تولید گردد.

دیپلمات‌ها و تحلیل‌گران غربی اظهار می‌دارند: ایرانیان سرگرم تولید موشک‌های ابتدایی زمین به زمین موسوم به "عقاب" می‌باشند که کپی موشک‌های "اسکاد - بی" ساخت شوروی می‌باشد و ایرانیان آنها را از لیبی دریافت داشته‌اند. تحلیل‌گران می‌گویند: موشک‌های مزبور از سیستم هدایت داخلی دقیقی برخوردار است. ایرانیان ادعا می‌کنند که ده‌ها فروند از آن موشک‌ها را در جریان عملیات خونین "کربلای5" به شهر بصره شلیک نموده‌اند. آمار و ارقام تولیدات هنوز معلوم نیست، اما منابع دیپلماتیک گزارش داده‌اند که ایرانیان در سال گذشته تولید موشک را آغاز کرده‌اند. همین منابع گزارش داده‌اند که پنج‌سال طول کشیده تا سلاح مزبور تهیه شود. در سال 1983 در جریان سقوط یک نمونه از این موشک‌ها در پایگاه کنترل در شرق ایران، یکی از طراحان و تنی چند از تکنیسین‌های ایرانی کشته شدند.

ایرانیان همچنین سرگرم ساختن هواپیماهای بدون خلبانی که از دور کنترل می‌شوند و مجهز به دوربین‌های تلویزیونی هستند، می‌باشند. این هواپیماهای کوچک به منظور انجام مأموریت‌های شناسایی بر فراز خاک دشمن، به پرواز درمی‌آیند. عراقی‌ها ادعا نموده‌اند که چندین فروند از این هواپیماهای کوچک را بر فراز بصره سرنگون ساخته‌اند.

گزارش شده است که طراحان ایرانی سرگرم ساختن نمونه‌های دو هلی‌کوپتر می‌باشند. درباره این هلی‌کوپتر‌ها اطلاعات زیادی در دست نمی‌باشد، لیکن دیپلمات‌ها گفته‌اند نمونه‌های آنها در تهران دیده شده‌اند. کمال خرازی، سخن‌گوی ستاد تبلیغات جنگ اخیراً ادعا نموده که ایران تکنولوژی ایجاد و تولید سلاح‌های شیمیایی از جمله گاز سمی را تهیه دیده است. وی اخیراً به خبرنگاران در تهران اظهار کرد: اگر عراقی‌ها ما را مجبور نمایند که از چنین سلاح‌هایی استفاده نماییم، برای شروع تولیدات همه‌چیز آماده است. تحلیل‌گران غربی معتقدند ایرانیان قادرند گاز خردل و سلاح‌های شیمیایی محتوی ترکیبات کلر را تولید نمایند.»⁽¹⁾

آسوشیتدپرس در گزارش دیگری چین را به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین منابع تأمین سلاح‌های مورد نیاز ایران معرفی کرده است. این خبرگزاری همچنین ادعا کرده است که چین هواپیماهای میگ19 و میگ21 به ایران تحویل داده است. گزیده‌ای از گزارش آسوشیتدپرس چنین است: «علی‌رغم تکذیب‌های مکرر ایران و چین، گزارش‌ها در واشنگتن و خاورمیانه حاکی است که چین تهیه کننده عمده اسلحه برای جنگ ایران علیه عراق شده است. آخرین اقلام صادراتی اسلحه از سوی چین به ایران که ضمناً ممکن است بی‌ثبات کننده‌ترین اقلام بوده باشد، ارسال موشک‌های موسوم به "کرم ابریشم" بوده که قادر است کشتی‌هایی را که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، هدف قرار دهد. قبلاً چین جت‌های جنگنده میگ19 و میگ21 و تانک‌های تی - 59، مهمات، خمپاره و سلاح‌های سبک به ایران صادر کرده است. دیپلمات‌های خارجی مقیم پکن ارزش فروش تسلیحاتی چین به ایران را در سال‌های 1985 و 1986 (1364 و 1365) دو میلیارد دلار برآورد کرده‌اند، گرچه برخی از برآوردها خیلی بیش از این میزان می‌باشد. انستیتو مطالعات استراتژیک بین‌المللی مستقر در لندن، میزان فروش تسلیحاتی چین به ایران را تنها در سال 1985معادل 6/1 میلیارد دلار برآورد کرده است.»⁽¹⁾

1 204

دربارة وجود مین‌های دریایی در خلیج‌فارس، هدف مین‌گذاری و قابلیت این مین‌ها، خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از مدیران شرکت نجات دریایی گزارش داده است: «پاسداران انقلاب با هدف خنثی کردن حرکت کاروان‌گونه رزم‌ناوها، سرگرم کار گذاشتن مین در راه‌های باریک منتهی به ترمینال نفتی "الاحمدی" در کویت هستند. به گفته این مدیران، برخی از مین‌ها در داخل گل در بستر دریا کار گذاشته شده‌اند. منابع دیپلماتیک غربی و عرب ضمن تأیید این مین‌گذاری‌ها، گفتند: چون این مین‌ها از لاستیک ساخته شده‌اند، حتی ماشین‌های مین‌روب نیز به سختی می‌توانند محل این مین‌ها را شناسایی کنند. مدیران شرکت فوق افزودند، به اعتقاد آنها مین‌های کارگذاشته شده از سوی ایران با دستگاه‌های کنترل از راه دور منفجر می‌شوند و یا آنکه نسبت به صدا حساس بوده و به هنگام شنیدن سر و صدای کشتی به‌طور اتوماتیک منفجر می‌شوند. یک دیپلمات عرب در ابوظبی گفت: به‌نظر می‌رسد که ایرانیان به یک‌سری تجهیزات نظامی بسیار مدرن دست یافته‌اند. این مین‌ها جدیدترین تحول در جنگ نفت‌کش‌ها می‌باشند. همچنین به گفته مطبوعات بحرین، یک مین شناور در مقابل سواحل بحرین کشف شد و منفجر گردید. مین مذکور شبیه مین‌هایی بوده که اخیراً در مقابل سواحل برخی از کشورهای خلیج‌فارس یافت شده بود. لازم به تذکر است که اخیراً چندین مین شناور در مقابل سواحل کشورهای کویت، عربست-ان و قطر پیدا ش-ده است.»⁽²⁾

1 205

امروز وزیر اطلاعات عراق اعلام کرد که نیروی هوایی این کشور به منظور بازداشتن ایران از تأمین هزینه‌های جنگی‌اش از طریق خلیج‌فارس، حمله به کشتی‌ها در این آب‌راه را ادامه خواهد داد. خبرگزاری رویتر با اعلام این خبر می‌افزاید: «اظهارات "جاسم"، نخستین بیانیه بغداد در مورد این موضوع پس از حمله موشکی عراق به ناو امریکایی استارک است. هواپیماهای عراقی پس از این حمله که به گفته بغداد حادثه بوده، به هیچ کشتی‌یی حمله نکرده‌اند. "اینا"، خبرگزاری رسمی عراق از این وزیر نقل کرد که به خبرنگاران سازمان ملل متحد گفته که عراق مصمم است ایران را از استفاده از این آب‌راه برای تأمین مالی ماشین جنگی خود محروم کند و عراق می‌خواهد به هر کشتی که وارد منطقه ممنوعه شود، حمله کند.»⁽¹⁾

طارق عزیز، وزیرخارجه عراق نیز در این‌باره گفت: «هر کشتی در داخل منطقه ممنوعه و جنگی اعلام شدة ایران از نقطه‌نظر حقوق بین‌الملل، یک کشتی ایرانی محسوب می‌شود و ما حق کامل و مشروع حمله به آن را تا زمانی که ایران علیه کشور من جنگ می‌کند، داریم.» وی افزود: «عراق هیچ چاره‌ای غیر از حمله متقابل به ایران ندارد، چون ایرانیان مصالحه‌ناپذیر بوده و نمی‌خواهند به راه‌حلی صلح‌آمیز برسند.» وی گفت: «حملات عراق به کشتی‌های ایرانی یک مسئله دفاعی است. ما در جنگ هستیم. آنها نمی‌خواهند این جنگ را بس کنند و ما مجبوریم آنها را بزنیم، همان‌طور که آنها علیه منافع ما در خلیج[فارس] و دیگر بخش‌های جبهه عمل می‌کنند.»

طارق عزیز دربارة آمارهای سازمان ملل و دیگر آمارها که نشان می‌دهند بیشترین حملات به کشتی‌های ثالث در خلیج‌فارس مربوط به عراق است، گفت: «نفت‌کش‌هایی که توسط عراق زده شده‌اند، ایرانی بوده‌اند، ولی آنهایی که ایران زده، به کشورهای غیرمتخاصم تعلق داشته‌اند.» وی همچنین دربارة پایان جنگ گفت: «اگر این جنگ پایان گیرد، هیچ تنشی در خلیج(فارس) نخواهد بود و دلیلی وجود نخواهد داشت که هیچ طرفی نگران باشد.» طارق عزیز هشدار داد: «اگر این جنگ ادامه یابد، تنش و نگرانی در مورد درگیری ابرقدرت‌ها و هر نوع خطری که بتوان پیش‌بینی کرد، وجود خواهد داشت.» وزیرخارجه عراق درباره آتش‌بس در خلیج‌فارس گفت: «هرگونه قطع‌نامه

شورای امنیت نباید بر جنبه خاصی از مناقشه متمرکز باشد، بلکه باید شامل فراگیری آتش‌بس، عقب‌نشینی نیروها به مرزهای رسمی بین‌المللی و مبادله اسرا باشد.»⁽¹⁾

1 206

در پی انتشار اخبار روز گذشته روزنامه تایمز و رادیو بی.بی.سی دربارة اقدام ایران در استقرار موشک‌های کرم ابریشم در تنگه هرمز، امروز روزنامه "نیویورک تایمز" نیز به نقل از دیپلمات‌های مقیم کویت دربارة استقرار این موشک‌ها در منطقه "فاو" نوشت: «ایرانی‌ها واحد دیگری از موشک‌های کرم ابریشم را در نزدیکی شبه جزیره فاو واقع در منتهی‌الیه خلیج‌فارس که در حمله سال گذشته متصرف شده‌اند، نصب کرده‌اند که بدین‌ترتیب کویت در تیررس این موشک‌ها قرار گرفته است. موشک‌های نصب شده در فاو می‌توانند کشتی‌های عراقی را در پایگاه دریایی "ام‌القصر" مورد تهدید قرار دهند. مقام‌های امریکایی برای نخستین‌بار در مارس گذشته (اسفند - فروردین) از وجود موشک‌های کرم ابریشم خبر دادند و اعلام کردند که این سیستم موشکی را از ماه قبل مورد بررسی قرار داده‌اند.» نیویورک تایمز می‌افزاید: «بُرد موشک‌های کرم ابریشم ساخت چین 80 کیلومتر است و پایگاه ام‌القصر در 50 کیلومتری فاو قرار دارد. مقام‌های امریکایی می‌گویند، ایران به‌زودی ترتیب استقرار یک واحد دیگر از موشک‌های ضد کشتی را در دهانه خلیج‌فارس تکمیل خواهد کرد.»⁽²⁾

2 207

روزنامه "دیلی‌تلگراف" دربارة چگونگی عملیات پروازی هواپیماهای جنگی ایران در خلیج‌فارس پس از حادثه ناو استارک، نوشت: «جت‌های ایرانی که ظرف سه سال گذشته به خطوط کشتی‌رانی خلیج(فارس) حمله می‌کردند، اکنون فقط در محدوده قلمرو هوایی خود پرواز می‌کنند. این تغییر روش در پی حمله اتفاقی ماه گذشته عراق به ناو استارک روی داده است. در چندین مورد که جنگنده‌های ایرانی به هنگام حرکت به سوی خطوط کشتی‌رانی خلیج[فارس] در دید رادار رزم‌ناوهای امریکایی در منطقه قرار گرفتند، پس از اخطار این رزم‌ناوها به پایگاه‌هایشان بازگشتند. از زمان حمله اتفاقی به ناو استارک تاکنون، هیچ حمله‌ای علیه خطوط کشتی‌رانی خلیج[فارس] انجام نگرفته است. با توجه به اینکه تا قبل از حمله به استارک، هر روز حملاتی علیه خطوط کشتی‌رانی انجام می‌گرفت، این تحول بزرگی به شمار می‌رود.»⁽³⁾

3 208

آیت‌الله خامنه‌ای، رئیس‌جمهور در گردهمایی ائمه جمعه استان تهران دربارة حوادث اخیر خلیج‌فارس، ارادة ایران برای مقابله با امریکا و عدم استقبال کشورهای صنعتی جهان از سیاست‌های امریکا در کنفرانس "ونیز" گفت: «کویت به تصور واهی خود، فکر می‌کرد که برای رساندن کمک‌های بی‌حد خود به رژیم عراق با کمک گرفتن از ابرقدرت‌ها و یا استفاده از پرچم آنها در کشتی‌های خود، می‌تواند دست به یک حرکت سیاسی تندی بزند، اما با تفضل الهی و

قاطعیت جمهوری اسلامی ایران، این حرکت به ناکامی و سرشکستگی کویت و طرف‌داران او منجر شد.» رئیس شورای عالی دفاع با اشاره به این مطلب که آنچه تاکنون در قضیه خلیج‌فارس واقع شده از معجزات الهی است، گفت: «اگر امروز هم امریکا بخواهد با ناوهای خود به منطقه خلیج‌فارس تعرض کند، قطعاً آسیب‌پذیر خواهد بود، زیرا ما از چنان قدرتی در خلیج‌فارس و تنگه هرمز برخوردار هستیم که می‌توانیم مانع تحرکات نظامی آنان شویم.» رئیس‌جمهور افزود: «دولت امریکا آن استحکام لازم را ندارد که بتواند حرکتی در منطقه خلیج‌فارس انجام دهد، زیرا سیاست‌های اتخاذ شدة امریکا برای حامیانش نیز بی‌اعتبار شده است و شما در کنفرانس سران هفت کشور صنعتی دنیا در ونیز، مشاهده کردید که امریکا چگونه سرشکسته از این کنفرانس بازگشت و دقیقاً عکس آن‌چیزی را که تصور می‌کرد، برای او واقع شد.»⁽¹⁾

1 209

در دومین روز از سفر "تاداشی کوراناری"، وزیرخارجه ژاپن به ایران، وی امروز با آقای هاشمی رفسنجانی، نمایندة امام در شورای عالی دفاع و رئیس مجلس شورای اسلامی و همچنین با علی‌اکبر ولایتی، وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران دیدار کرد.

اکبر هاشمی رفسنجانی در این دیدار با توجه به دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران برای پایان دادن به جنگ و نقش شورای امنیت، گفت: «مردم ما بدون اجرای عدالت اجازه نمی‌دهند که این جنگ پایان پذیرد.» وی افزود: «اگر شورای امنیت سازمان ملل اعلام کند که عراق متجاوز است و دادگاهی برای بررسی این تجاوز و تنبیه متجاوز تشکیل شود، ما حکم آن دادگاه را قبول خواهیم کرد.» رئیس مجلس شورای اسلامی در ادامه با بیان این مطلب که ما نمی‌دانیم چرا کشورهای بزرگ اصرار دارند که در این زمینه مانع اجرای عدالت شوند، افزود: «عاقلانه‌ترین راه این است که حامیان صدام و کشورهای منطقه کمک‌های خود به عراق را قطع کنند تا مسئله حل شود.» وی گفت: «ما بیشتر از همه خواهان امنیت در منطقه هستیم و این را عملاً ثابت کرده‌ایم، ولی برای ملت ما این مسئله مطرح است که چطور وجدان کسانی که آرایشان در دنیا مؤثر است، در قبال قانون‌شکنی‌های مکرر و تجاوزات آشکار رژیم عراق آرام است، و چرا اینها ساکت‌اند؟ به نظر ما این یک رسوایی بزرگ تاریخی است و تاریخ این را ثابت خواهد کرد.»⁽²⁾

علی‌اکبر ولایتی نیز در دیدار با وزیرخارجه ژاپن، با بررسی نقش کشورهای منطقه در تأمین امنیت منطقه و تلاش‌های شورای امنیت درباره جنگ ایران و عراق، گفت: «مسئله امنیت خلیج‌فارس از آن‌چنان اهمیتی برای دنیا برخوردار است که لازم است جدای از جنگ مورد بررسی قرار گیرد.» وی افزود: «امنیت خلیج‌فارس منحصراً مربوط به کشورهای منطقه است و اهمیت امنیت آن و جدا بودن سرنوشت آن از جنگ، مورد اتفاق نظر اغلب کشورهای منطقه است و اکثریت آنها با دخالت قدرت‌های خارجی در منطقه مخالف‌اند و کویت در این‌باره مورد انتقاد بقیه کشورهاست.» دکتر ولایتی گفت: «شورای امنیت در قطع‌نامه‌های قبلی خود واقع‌گرایانه برخورد نکرده است و ما

چه الزامی داریم که طرحی را که دیگران بدون نظر ما و حتی بدون مشورت اعضای غیردائم می‌خواهند ارائه بکنند، بررسی کنیم؟» وی تأکید کرد: «ما نه ترسی از شورای امنیت داریم و نه از اجلاس ونیز و نه از امریکا. ما خود به امنیت خلیج‌فارس اعتقاد داریم و تخلیة نظامی این منطقه را از نیروهای ابرقدرت‌ها در جهت آرام‌تر شدن منطقه می‌دانیم.»⁽¹⁾

در این دیدار، وزیرخارجه ژاپن نیز درباره موضع کشورش در بحران فعلی خلیج‌فارس و جنگ ایران و عراق و نقش این کشور در تهیه بیانیه کنفرانس ونیز توضیح داد: «ما مسائل و امور ایران را مسائل خودمان تلقی می‌کنیم و قصد داریم تا جایی که ممکن است در سازندگی ایران همکاری داشته باشیم. اگر همان طورکه از اول خردادماه جاری حمله به کشتی‌ها در خلیج‌فارس صورت نگرفته است، این عمل ادامه یابد، فکر می‌کنم که به آرام شدن اوضاع کمک کند. من می‌دانم که ایران تمایل دارد که این جنگ به‌طور شرافت‌مندانه خاتمه یابد و به دنبال صلحی عادلانه و شرافتمندانه است.» وی افزود: «ژاپن از اوضاع متشنج خلیج‌فارس خیلی نگران است و حمله به کشتی‌های تجاری در هر شرایطی و به هر عنوانی که مطرح شود، قابل توجیه نیست.» وی اضافه کرد: «در اجلاس ونیز من و آقای ناکازونه (نخست‌وزیر ژاپن) سعی زیادی کردیم تا لحن بیانیه صادره درباره جنگ ملایم‌تر باشد. باید بگویم ژاپن عضو غیردائم شورای امنیت است و اعضای دائم درباره طرحی که در دست دارند، هیچ مشورتی با ما نکرده‌اند. در شرایط فعلی بهتر است جمهوری اسلامی ایران پیشنهادات جدیدی برای خاتمه جنگ ارائه دهد که مورد قبول جامعه بین‌المللی هم باشد.»

کوراناری با ابراز خوش‌بینی درباره حضور امریکا در خلیج‌فارس، گفت: «حضور نیروی دریایی امریکا عامل بازدارنده است و قصد خصمانه‌ای در قبال ایران ندارد. امریکا برای جمهوری اسلامی ایران در درازمدت اهمیت قائل است و ادامه وضعیت فعلی در روابط دو کشور، در بلند مدت به نفع ثبات این منطقه نیست. آینده روابط ایران و امریکا که فعلاً به خاطر مسئله خلیج‌فارس در اوج تشنج است، موجب نگرانی ماست.» وزیرخارجه ژاپن در پایان اظهارات خود گفت: «من به‌عنوان وزیرخارجه ژاپن، فرصت‌های زیادی برای بحث با رهبران امریکا دارم. اگر شما برای آنها حرف و پیامی داشته باشید، می‌توانم آن را منتقل کنم. مثلاً چند روز دیگر با آقای "شولتز" در سنگاپور ملاقات خواهم کرد.»⁽²⁾

"کوریره دلاسرا"، روزنامه پرتیراژ ایتالیایی سخنان هاشمی رفسنجانی در دیدارِ وزیرخارجه ژاپن را نشان‌دهنده انعطاف ایران برای پایان دادن به جنگ دانست و از آن به عنوان یک موضع جدید نام برد. خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی مطالب این روزنامه را چنین آورده است: «به عقیده روزنامه ایتالیایی کوریره دلاسرا، اظهارات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی به وزیر امورخارجه ژاپن بیانگر ایجاد نرمش در مواضع قبلی ایران برای خاتمه جنگ تحمیلی است. این روزنامه با ذکر قسمتی از اظهارات رئیس مجلس شورای اسلامی دال بر اینکه شورای امنیت اگر عراق را به‌عنوان متجاوز شناسایی نماید و یک دادگاه برای محاکمه متجاوز تشکیل شود، ایران

رأی داوری را خواهد پذیرفت، اضافه نمود این موضع در مقایسه با نظرات قبلی مقامات تهران از انعطاف بیشتری برخوردار بوده و یک حرف جدید می‌باشد. کوریره دلاسرا اضافه کرد: در حال حاضر به نظر می‌رسد که موضع تهران عوض شده است، اما در عین حال، می‌بایست منتظر بیانیه‌های بعدی ایران بود تا ارزیابی نهایی پیرامون واقعی بودن این تغییر موضع میسر گردد. روزنامه "اوانتی"، ارگان حزب سوسیالیست ایتالیا نیز در شماره امروز خود، طی گزارشی تحت عنوان آیا تهران یک دریچه جدید می‌گشاید؟ به ملاقات روز گذشته آقای هاشمی با وزیرخارجه ژاپن اشاره کرده و کم و بیش تحلیل مشابهی ارائه داده است.»⁽¹⁾

1 210

آقای میر‌حسین موسوی در دومین روز از سفر به ترکیه در ضیافت ناهار "تورگوت اوزال" حضور یافت و سخن‌رانی کرد. رادیو بی.بی.سی در این باره می‌گوید: «میرحسین موسوی، نخست‌وزیر ایران که سرگرم دیدار از ترکیه است، از امریکا و شوروی خواسته است که از خلیج‌فارس کناره بگیرند. میرحسین موسوی در ضیافت ناهاری که به افتخار او از طرف تورگوت اوزال، نخست‌وزیر ترکیه ترتیب داده شده بود، گفت که ایران از اصل آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس حمایت می‌کند. در ضمن، جنجال دیروز بر سر عدم تمایل نخست‌وزیر ایران به دیدار از آرامگاه کمال آتاتورک، بنیان‌گذار جمهوری ترک همچنان ادامه دارد و تصمیم نخست‌وزیر ایران که به‌طور غیرمنتظره‌ای امروز خواست از آرامگاه عارف بزرگ، مولا جلال‌الدین مولوی دیدن کند، به این جنجال دامن زده است.»

میرحسین موسوی نخست‌وزیر ایران امروز در ضیافت ناهار تورگوت اوزال نخست‌وزیر ترکیه شرکت کرد.

حضور نیافتن مهندس موسوی در آرامگاه آتاتورک سبب بروز جنجال در محافل سیاسی ترکیه شد.

این رادیو به نقل از "دیوید نیفورد"، گزارشگر خود در آنکارا می افزاید: «آقای میرحسین موسوی گفت که مردم ایران از اصل آزادی حرکت کشتی‌ها در خلیج‌فارس دفاع می‌کنند، اما افزود: این موقعیت که عراق حاضر به حمله به کشتی‌رانی در خلیج‌فارس است، بدان معنی است که ابرقدرت‌ها باید از این ناحیه حساس دوری جویند. وی عراق را متهم کرد که عمداً به ناو امریکایی استارک حمله کرده است تا بدین وسیله ابرقدرت‌ها را وارد جنگ ایران و عراق کند و از این طریق عراق را از شکست در جنگ نجات دهد. آقای موسوی گفت: تنها راه پایان بخشیدن به ناامنی در ناحیه خلیج‌فارس، وادار کردن رژیم عراق به خاتمة حملاتش به کشتی‌های تجارتی است. اما نخست‌وزیر ایران اشاره‌ای به حملات ایران به کشتی‌رانی در خلیج‌فارس نکرد. او گفت: با تشکیل جامعه اقتصادی اسلامی موافق است و اساس یک چنین جامعه‌ای را رشد روابط اقتصادی میان ترکیه، ایران و پاکستان می‌داند.»⁽¹⁾

1 211

در پی انتقادات روز گذشته عده‌ای از سیاست‌مداران و نمایندگان کنگره امریکا از تصمیم دولت امریکا برای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی، امروز ریگان در یک پیام تلویزیونی با تأکید بر اجرای این طرح، اقدامات خود را در خلیج‌فارس توجیه کرد. رادیو بی.بی.سی دربارة این پیام تلویزیونی گزارش داده است: «ریگان در دفاع از تصمیمات خود اظهار داشت: امریکا برای منافع خود در خلیج‌فارس و همچنین برای کمک به دوستانش در آن منطقه برای قادر ساختن آنها به محافظت از منافع خود، نقش پراهمیتی بر عهده دارد. رئیس‌جمهوری امریکا در ادامه پیام خود گفت: اگر تهدیدات ایران مانع از آن شود که ایالات متحده طرح خود برای محافظت و حمایت از نفت‌کش‌های کویتی را پیاده کند، وظایف امریکا به‌عنوان یک قدرت مهم دریایی انجام نشده خواهد ماند و راه ورود نیروهای شوروی به خلیج‌فارس باز خواهد شد. پرزیدنت ریگان گفت که اگر امریکا وظیفه حمایت از نفت‌کش‌های کویت را به‌عهده نگیرد، شوروی برای انجام آن پا به پیش خواهد گذاشت و این به نوبه خود باعث خواهد شد که امنیت ملی ایالات متحده و کشورهای متحد با آن، در معرض خطر قرار گیرد. ریگان گفت که وی از حمایت متحدان امریکا از سیاست‌های آن کشور در خلیج‌فارس سپاس‌گزاری کرده است ولی با توجه به آخرین گزارشات رسیده از خلیج‌فارس، بعید به‌نظر می‌رسد که به امریکا اجازه داده شود تا ناوهای نیروی دریایی و هواپیماهای نظامی خود را در خاک کشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس مستقر سازد.» بی.بی.سی می‌افزاید: «در هر حال، بعید است که دفاع

شدید پرزیدنت ریگان از سیاست خود در خلیج‌فارس باعث افزایش اطمینان خاطر کنگره امریکا شود. بیش از یک‌صد نماینده کنگره امریکا یادداشتی را به امضا رساندند و در طی آن خواستار تجدید نظر در سیاست امریکا در خلیج‌فارس شدند.»⁽¹⁾

در این حال، "کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا نیز زمان مقابله نیروهای امریکایی در خلیج‌فارس را تشریح کرد. خبرگزاری فرانسه در این باره گزارش داده است: «واینبرگر در کمیسیون امورخارجه مجلس نمایندگان که پشت درهای بسته تشکیل شد، اعلام کرد که کشتی‌های امریکایی در خلیج‌فارس مجاز خواهند بود در صورت وقوع حمله یا قصد خصمانه‌ای که حاکی از یک تهاجم قریب‌الوقوع باشد، به شدّت عمل متوسل شوند. در گزارش واینبرگر آمده است: هر کشتی یا شیئی پرنده در شرایطی قرار گیرد که یک موشک یا بمب شلیک کند و یا از توپخانه خود استفاده کند، این حرکت به عنوان یک قصد خصمانه تلقی خواهد شد.»⁽²⁾

از سوی دیگر، روزنامة "نیویورک تایمز" در مقاله‌ای تصمیم ریگان برای حمایت از نفت‌کش‌های کویتی را سیاسی و برای جبران شکست وی در ماجرای "ایران‌گیت" خواند. این روزنامه تداوم و افزایش حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس را گریزناپذیر توصیف کرد و نوشت: «طرح واشنگتن برای حفاظت و حراست از نفت‌کش‌های کویتی بیش از آنکه از عزم ایران در نصب موشک‌ها ناشی شده باشد، تابع یک‌سری عوامل پیچیده است. حداقل بخشی از این طرح از سوی دولت ریگان فرصتی است که اثرات فروش مخفیانه اسلحه به ایران (بی‌اعتمادی اعراب به امریکا) را از سوی واشنگتن خنثی می‌کند. چندجانبگی سیاست ریگان در حمایت از نفت‌کش‌های کویتی و افزایش حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس، او را در تنگنایی قرار داده است که علی‌رغم فشارها و انتقادات داخلی و کنگره امریکا، جز ادامه سیاست نظامی‌گری در خلیج‌فارس و حمایت از کویت نمی‌تواند به اقدام و تصمیم دیگری دست بزند. عقب‌نشینی از این سیاست، ضررها و لطمات گوناگونی خصوصاً در رابطه با شوروی بر امریکا وارد خواهد ساخت... بنابراین، مهم‌ترین مشکل دولت ریگان در هفته‌های جاری تنگنایی است که با آن رو در روست. از طرفی، نمی‌تواند از حضور خود در خلیج‌فارس بکاهد و زمینه‌های درگیری و تشدید جو نظامی‌گری در این منطقه مهم را از بین ببرد و به ناچار باید ایستادگی کند. اما از طرف دیگر، تحت فشار مخالفان خود و سیاست مداخله‌گری نظامی قرار دارد که قانوناً می‌توانند در برابر تصمیمات او موانعی را به وجود بیاورند.»⁽³⁾

1 212

هم‌زمان با جدی‌تر شدن طرح صلح شورای امنیت سازمان ملل، وزیرخارجه بلژیک که کشورش ریاست ادواری جامعه کشورهای اروپایی را بر عهده دارد، از یک طرح صلح اروپایی که مورد نظر ایران نیز هست، سخن گفت. خبرگزاری رویتر در این‌باره گزارش داده است: «"لئو تیندمان"، وزیرخارجه بلژیک گفت: مقامات ایران ظاهراً یک حرکت جدید برای مذاکرات صلح در جنگ خلیج‌فارس ارائه کرده‌اند که می‌تواند مشتمل بر یک ابتکار سیاسی اروپایی باشد. وی درباره دیدار دو هفته پیش خود با محمدجواد لاریجانی، معاون وزیرخارجه ایران گفت: فکر می‌کنم وی برای گفتن مطلبی تازه آمده بود. تیندمان در یک کنفرانس خبری گفت: به نظر می‌رسد که وی ابتکارات تازه‌ای را در مورد مذاکرات پیشنهاد می‌کند. وی پیشنهاد تماس و گفت‌وگو با برخی کشورهای خلیج‌فارس را مطرح می‌کرد.

وزیرخارجه بلژیک این امکان را مطرح کرد که دوازده کشور عضو جامعه کشورهای اروپایی می‌توانند یک ابتکار عمل سیاسی را با کمک کشورهای ساحل خلیج‌فارس برای کمک به رفع تشنج در منطقه صورت دهند.» رویتر می‌افزاید: «لاریجانی دو هفته پیش قبل از اجلاس سران کشورهای صنعتی در ونیز ایتالیا، از بن، بروکسل و رم دیدن کرد و نسبت به دخالت خارجی در خلیج‌فارس هشدار داد.»⁽¹⁾

2 213

"ژاک شیراک"، نخست‌وزیر فرانسه در ملاقات با ولی‌عهد قطر، جنگ ایران و عراق را خطرناک خواند و گفت: «برای پایان دادن به جنگی که امنیت منطقه و آزادی کشتی‌رانی را به‌خطر انداخته است، باید همة کوشش‌های لازم به‌عمل آید.» رادیو اسرائیل که این خبر را پخش کرد، افزود: «جنگ ایران و عراق مهم‌ترین موضوعی است که ولی‌عهد قطر در دیدار کنونی خود از پاریس با مقامات فرانسوی در میان می‌گذارد.»⁽²⁾

"ژان برنارد ریمون" وزیرخارجه فرانسه نیز در اظهاراتی - که با رفتارهای سیاسی این کشور کاملاً در تعارض است - جنگ ایران و عراق را نکوهش کرد؛ وی جنگ ایران و عراق را ویرانگرترین مناقشه جهان از زمان جنگ جهانی دوم به بعد و جنگی که به طور مستقیم، امنیت و ثبات منطقه خلیج‌فارس را به مخاطره افکنده است، توصیف کرد و گفت: «فرانسه باید از کاری که وضعیت فعلی را مخدوش می‌کند، به ویژه هر اقدامی که احتمالاً از جانب طرفین مخاصمه به‌عنوان یک دخالت خارجی تلقی شود، احتراز کند.» وی افزود: «این خطرناک است که احساس شود ما در حال تشکیل یک نیروی دریایی چندملیتی برای حفاظت از کشتی‌های تجاری هستیم. چنین اقدامی می‌تواند واکنش زنجیره‌ای ایجاد کند و خلیج‌فارس را به محلی برای مقابله قدرت‌های خارجی تبدیل نماید.» وی گفت: «گشت‌زنی در خلیج‌فارس می‌تواند جان 6 گروگان فرانسوی در لبنان را به‌مخاطره افکند.»⁽³⁾

در این حال، خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی با دست‌مایه قراردادن اظهاراتی از مقامات فرانسوی، به رابطه گسترده فرانسه با عراق پرداخته و به نقش فرانسه در تأمین نیازمندی‌های عراق و ارسال سلاح‌های جدید به این کشور، توجه کرده است. در این گزارش آمده است: فرانسه که به‌عنوان تأمین کننده اصلی تجهیزات عراق در کنار شوروی است، یک عامل پویا در پشت تلاش‌های بغداد برای پیروزی در این جنگ 6 سال و نیمه محسوب می‌شود. کشور فرانسه برای عراق - که آن نیز همچون کشور دشمن خود، ایران، در جنگ به آموزش و کالا، از موشک و جنگنده گرفته تا کیسه‌های خواب نیاز دارد - یک نقش حیاتی را ایفا می‌کند. به هر حال، این اتحاد گسترده و محکم بین فرانسه و عراق که در سال 1975 توسط ژاک شیراک، نخست‌وزیر وقت فرانسه بنیان نهاده شد، با تغییر واقعیت‌های سیاسی و به گروگان گرفته شدن اتباع فرانسوی در لبنان توسط گروه‌های طرف‌دار ایران به‌طور فزاینده‌ای رشد پیدا کرد.

معاون مدیرکل مؤسسه روابط بین‌المللی فرانسه گفت: استدلال اولیه برای روابط نزدیک با عراق ترکیبی از جاه‌طلبی سیاسی، اقتصادی و طرح استراتژیک می‌باشد. دیگر کارشناسان معتقدند در حال حاضر دلایل اقتصادی در این رابطه ارجحیت دارد.

آسوشیتدپرس در ادامه گزارش خود می‌افزاید: «شکست عراق نیز می‌تواند به مثابه یک ضربه مالی واقعی به فرانسه محسوب شود؛ دیون عراق به فرانسه در آغاز سال 1986 قریب به 3 میلیارد دلار تخمین زده شده است که نزدیک به نیمی از آن - حدود 3/1 میلیارد دلار - مربوط به فرآورده‌های تسلیحاتی است. "رابرت الیوت"، سخن‌گوی مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک در لندن گفت: فرانسوی‌ها چنین خود را به مخمصه انداخته‌اند. تنها راهی که آنها می‌توانند پول‌های خود را مجدداً به کشور بازگردانند این است که جان سالم به در بردن عراق را تضمین نمایند. طارق عزیز، معاون نخست‌وزیر عراق در جریان دیدار سال گذشته خود از پاریس گفت: همواره مذاکراتی بین فرانسه و عراق در مورد قراردادهای تسلیحاتی جریان دارد. الیوت همچنین گفت: عراق در ظرف 3 سال گذشته 90 فروند بمب‌افکن میراژ اف.1، هواپیماهای ره‌گیری و آموزشی، حداقل 60 فروند موشک "رولاند" و تعداد غیرقابل شمارشی موشک "اگزوسه" دریافت کرده است. عراق همچنین 30 فروند از هلی‌کوپترهای حمل و نقل، خودروهای ضدتانک، مهمات، کامیون و دیگر تجهیزات نظامی از فرانسه دریافت کرده است. روزنامه "وال استریت" در شماره 27 ماه مه خود نوشت: یک هواپیمای نظامی در مرکز فرانسه روزانه تجهیزات نظامی برای عراق حمل می‌کند. وزارت دفاع فرانسه این گزارش را مورد تأیید قرار نداد.»

آسوشیتدپرس در گزارش خود ادامه می‌دهد: «"توماس السون" از مؤسسه بین‌المللی تحقیقات صلح در استکهلم گفت: بین سال‌های 1981 تا 1985 (1360 تا 1364)، فرانسه

قریب به 22 درصد از تسلیحات عمده انتقالی به عراق را تأمین کرده و این در حالی است که شوروی قریب به 55 درصد آن را تأمین کرده است. السون افزود: لکن تسلیحات فرانسوی اختصاصاً برای انجام حملات در مسافت‌های دور علیه تأسیسات نفتی و نفت‌کش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.»

در این گزارش آمده است: «از آغاز جنگ نفت‌کش‌ها در اوایل سال 1984 (دی‌ماه 1363) عراق قریب به 150 کشتی از 250 کشتی را که در آب‌های خلیج‌فارس از کار افتاده‌اند، مورد حمله قرار داده است. تیره‌شدن روابط ایران و فرانسه در سال 1983 -1362- در رابطه با اجاره دادن پنج فروند جنگنده "سوپر اتاندارد" به عراق که موجب گردید ترمینال نفتی ایران در "خارک" در تیررس حملات عراق قرار گیرد، از سوی تهران به‌عنوان یک نشانه سمبلیک از خصومت فرانسه علیه ایران تلقی گردید. "مواری"، معاون مدیرکل روابط بین‌المللی فرانسه گفت: روابط فرانسه با عراق علاوه بر ملاحظات اقتصادی، بر اصل تمایل به نفوذ در داخل کشوری که عمدتاً توسط شوروی کنترل می‌شود، و تمایل به برقراری یک توازن متقابل، بنیان نهاده شده است. وی افزود: این احساس نیز وجود داشت که سیاست فرانسه در امور کشورهای عربی می‌توانست تقویت گردد. به گفته کارشناسان، انقلاب سال 1979 -1357- ایران و خطر گسترش بنیادگرایی اسلامی این نظریه را تقویت کرد.»⁽¹⁾

1 214

دربارة آخرین تحولات سیاسی بین ایران و انگلیس پس از ایجاد بحران در روابط دو کشور، خبرگزاری رویتر گزارش داد: «انگلستان در ادامه منازعه دیپلماتیک با ایران دو تن از نمایندگان خود را از تهران فراخواند و سه زن انگلیسی ساکن تهران نیز به‌عنوان اقدامی احتیاطی به انگلستان بازخواهند گشت. این اقدام به دنبال اخراج دیپلمات‌های انگلیسی از تهران صورت می‌گیرد. یک سخن‌گوی وزارت خارجه انگلیس به خبرگزاری رویتر گفت که همسران دو دیپلمات و یک منشی شاغل در بخش حافظ منافع انگلیس در سفارت سوئد در تهران، به‌زودی به کشورشان بازخواهند گشت. وی این کار را به عنوان یک اقدام احتیاطی خواند و افزود: در شرایط فعلی، اقدامات احتیاطی عادی مقتضی است. این سخن‌گو گفت: دو نماینده انگلستان نیز که مأموران روادید در بخش منافع هستند، چون با توجه به اوضاع فعلی بین دو کشور کار چندانی برای انجام دادن نداشتند، به کشور فراخوانده شده‌اند.»⁽²⁾

روزنامه "ایندیپندنت" در بررسی این تحولات، دربارة ناتوانی سیاست خارجی انگلستان در اتخاذ یک تصمیم قاطع، می‌نویسد: «مقامات انگلیس در اخذ تصمیم در زمینه چگونگی مقابله با اقدام ایران مبنی‌بر اخراج دیپلمات‌های انگلیسی از تهران دچار تردید هستند و مطالب محدودی که در رسانه‌های گروهی سه‌شنبه لندن منعکس شد، از سردرگمی وزارت خارجه انگلیس در این زمینه خبر می‌دهد. حدس عمومی بعضی از خبرنگاران این است که ویزای

کارکنان ساختمان شرکت نفت [ایران] لغو شود، اما ترس از این است که ایران نسبت به این اقدام واکنشی شدید نشان دهد. مقامات دولت از این می‌ترسند که ایران ممکن است به سمت قطع کامل روابط سیاسی خود با انگلیس حرکت و اقدام کند و این چیزی نیست که لندن خواستار آن باشد.» سردبیر خاورمیانه این روزنامه نیز معتقد است: «ممکن است لغو ویزای پرسنل ایرانی شاغل در ساختمان شرکت نفت جزء راه‌هایی باشد که انگلستان برای مقابله با ایران به آن دست زند.» این روزنامه به نقل از "کریستو"، خبرنگار تلویزیون بی.بی.سی می‌افزاید: «قطع کامل روابط سیاسی یکی از مواردی است که تحت بررسی است، اما عواقب اقتصادی این اقدام، ناگوار و شدید است؛ زیرا انگلیس سال قبل 400 میلیون پوند به ایران کالا صادر کرد و تنها 100 میلیون پوند واردات کالا داشت. وی افزود: هدف محتمل دیگر که بیشتر ممکن است انتخاب شود، تعطیل اداره خرید اسلحه ایران در لندن است. هر تصمیم دولت [انگلیس] برای لغو اعتبار ویژه برای 80 تن پرسنل شرکت نفت [ایران]، تعطیلی این دفتر را به همراه خواهد داشت.»⁽¹⁾

1 215

"چارلز گلاس" روزنامه‌نگار 36 ساله امریکایی و "علی عسیران" فرزند وزیر دفاع لبنان، امروز در یک محله شیعه‌نشین بیروت که تحت کنترل نیروهای سوریه بود ربوده شدند. چگونگی این اقدام و اولین پیامدهای سیاسی و امنیتی آن، موضوع گزارش خبرگزاری فرانسه است:

«به گزارش شاهدان عینی، روزنامه‌نگار امریکایی و فرزند وزیر دفاع لبنان که پس از یک شب توقف در خانه عسیران در سی‌و‌هفت کیلومتری جنوب بیروت با اتومبیلی به پایتخت بازمی‌گشتند، ساعت سه بعدازظهر در 450 متری یک موضع ارتش سوریه ربوده شده‌اند. ربایندگان گلاس را ناچار کرده‌اند که از اتومبیل عسیران پیاده شده و سوار یک ب.ام.و. بشود و پس از آن دو اتومبیل به سوی برج‌البراجنه به راه افتاده‌اند.

وزیر دفاع لبنان پس از آگاهی از ماجرا بی‌درنگ با عبدالحلیم خدام معاون رئیس‌جمهوری سوریه و سرهنگ علی حمود رئیس ناظران نظامی سوریه در بیروت، تماس می‌گیرد و ماجرا را به اگاهی شیخ محمدحسین فضل‌الله رهبر روحانی شیعیان و مفتی جعفری لبنان می‌رساند.

در واشنگتن یک سخن‌گوی وزارت خارجه امریکا خبر ربوده شدن روزنامه‌نگار امریکایی همراه با علی عسیران را تأیید کرد و گفت: ما ربایندگان را مسئول امنیت این دو نفر می‌دانیم و درخواست آزادی فوری آنها را داریم.

وی افزود: ما هنوز نمی‌دانیم کدام یک از سازمان‌های لبنانی مسئولیت ربودن این دو نفر را به عهده گرفته‌اند. وزارت امور خارجه امریکا نیز با انتشار اعلامیه‌ای ربوده شدن چارلز گلاس و علی عسیران را محکوم کرد و اعلام داشت که امریکا تسلیم شانتاژ تروریستی نخواهد شد.

در این حال، دانی شمعون یکی از رهبران جامعه مسیحی لبنان اعلام کرد که سوریه دستِ کم از جنبه اخلاقی مسئول ربوده شدن روزنامه‌نگار امریکایی در بیروت است.

از سوی دیگر، شورای عالی شیعه در بیروت از ربایندگان روزنامه‌نگار امریکایی و فرزند عادل عسیران درخواست کرد که بی‌درنگ این دو گروگان را آزاد کنند.

شورای عالی شیعه در اعلامیه‌ای که در بیروت انتشار یافت، ربودن خارجیان و لبنانی‌ها را مخالف اصول اسلام توصیف کرده و خواستار آزادی هر چه زودتر این دو نفر شده است.

پیتر گالینر رئیس انستیتوی بین‌المللی مطبوعات در لندن نیز ضمن پیامی خطاب به رئیس‌جمهوری سوریه درخواست کرده است که بی‌درنگ برای آزادی روزنامه‌نگار امریکایی مداخله کند. گالینر در نامه خود به حافظ اسد تأکید کرده است که ربوده شدن چارلز گلاس یک اقدام تأسف‌آور علیه آزادی مطبوعات و حقوق بشر است.»⁽¹⁾

ضمیمه گزارش198: طرح مانور عملیات نصر4

قرارگاه نجف اشرف به ترتیب از راست با به کارگیری تیپ35 امام حسن(ع)، لشکر105 قدس، لشکر14 امام حسین(ع)، لشکر57 ابوالفضل(س)، لشکر25 کربلا، لشکر11 امیرالمؤمنین(ع)، لشکر32 انصارالحسین، لشکر41 ثارالله، لشکر33 المهدی(عج)، تیپ59 مسلم‌بن‌عقیل و لشکر155 ویژه شهدا تک نموده و خط مدینه، منا و حج⁽²⁾را تصرف و تأمین می‌کند و در مواضع احداثی مستقر گردیده و آماده می‌شود تا بنا به دستور تک را به سمت جنوب و غرب ادامه دهد.

مرحله اول

لشکر14 امام حسین(ع):

لشکر57 ابوالفضل(ع):

لشکر25 کربلا:

لشکر11 امیرالمومنین(ع):

لشکر32 انصارالحسین:

تیپ59 مسلم‌بن عقیل:

مرحله دوم

تیپ35 امام حسن(ع):

لشکر105 قدس

مرحله سوم

لشکر41 ثارالله و 33 المهدی:

تبصره: لشکر ویژه شهدا و تیپ48 فتح احتیاط مرحله سوم عملیات می‌باشند.

عناصر پشتیبان عملیات

● زرهی:

تیپ38 ذوالفقار در مختصات (734 - 389) و (725 - 395) و (727 - 293) و (756 - 379) و

(787 - 374) و (783 - 374) و (788 - 373) جهت پشتیبانی عملیات گسترش یافته و آماده شوید تا بنا به دستور در مراحل عملیات با استقرار در خاکریزهای ایجاد شده در دشت ماؤوت، یگان‌های تک‌ور را پشتیبانی نمایید.

● توپخانه:

تیپ 61 محرم

● ادوات:

● پدافند هوایی:

تیپ67 امام جعفر صادق(ع)

● ش.م.ه:

تیپ23 نصرت

● مهندسی

کلیه یگان‌های مهندسی و جهاد آماده باشند تا بنا به دستور در مرحله سوم تحت امر لشکرهای33 و 41 قرار بگیرند.

دستورات هماهنگی

لشکر57 یال کمین را از لشکر25 تحویل بگیرید، به مختصات (734 - 388) نقشه ماؤوت.

لشکر41 تپه‌های صخره‌ای را از لشکر14 تحویل بگیرید، به مختصات (746 - 395) نقشه ماؤوت.

لشکر14 تپه گلان را از قدس تحویل بگیرید، به مختصات (755 - 383) نقشه ماؤوت.

لشکر105 قدس گلان (قله اصلی) را از لشکر155 تحویل بگیرید، به مختصات (755 - 375) نقشه ماؤوت.

لشکر33 یال اصلی گلان تا گلان2 را از ویژه شهدا تحویل بگیرید، از مختصات (763- 375) تا مختصات (77-376).

تیپ35 خط پدافندی تیپ59 را تحویل بگیرید، از مختصات (77 - 376) تا مختصات (805 - 365).

تیپ59 خط پدافندی لشکر11 را تحویل بگیرید، حوالی مختصات (755 - 49) نقشه گرماب.

نسبت به تشکیل قرارگاه عاشورا1 توسط (لشکرهای 14 و 105 و تیپ35) نقشه ماؤوت،

عاشورا 2 توسط (لشکرهای25 و 57) نقشه ماؤوت،

عاشورا 3 توسط (لشکرهای41 و 33) جهت کنترل و هدایت عملیات اقدام نمایید.

با توجه به محدود بودن عقبه یگان‌ها از اورژانس بهداری و ش.م.ه. مشترک استفاده نمایید.

فرماندهی:

پاسگاه اصلی در گردنه سرگلو به مختصات (796 - 438) نقشه ماؤوت.

پاسگاه تاکتیکی در قله اسپیدار به مختصات (751 - 396) نقشه ماؤوت.

سازمان رزم:

لشکرهای14 امام حسین(ع)، 25 کربلا، 105 قدس، 57 ابوالفضل(ع)، 41 ثارالله، 33 المهدی(عج)، 155 ویژه شهدا، 43 امام علی(ع)، 11 امیرالمومنین(ع)، 32 انصارالحسین و تیپ‌های 35 امام حسین(ع)، 59 مسلم‌بن‌عقیل، 61 توپخانه، 23 نصرت، 67 امام صادق(ع)، 38 ذوالفقار و 313 حُر.⁽¹⁾

روزشمار جنگ چهارشنبه / 27 خرداد 1366 / 20 شوال 1407 / 17 ژوئن 1987

1 216

امروز عملیات "نصر3" با شرکت واحدهای گشتی رزمی لشکر21 حمزه ارتش جمهوری اسلامی ایران و با همکاری نیروهای ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران در منطقه "نهر عنبر" در بخش مرزی "زبیدات" در شمال "فکه" اجرا شد. هدف از این عملیات بر هم زدن سازمان رزم و انهدام نیروهای دشمن و تصرف تعدادی از ارتفاعات منطقه بود. در این عملیات با وجود آمادگی قبلی دشمن، نیروهای خودی موفق شدند اهداف از پیش تعیین شده را تأمین کنند. در جریان عملیات نصر3، یک گردان دشمن منهدم شد و حدود 1000 تن از نیروهای عراقی نیز کشته یا مجروح شدند و 61 تن نیز به اسارت درآمدند. همچنین 30 دستگاه تانک، نفربر و خودروهای نظامی دشمن به آتش کشیده شد و تعدادی ادوات و تسلیحات نظامی نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد.⁽¹⁾

منطقه عملیات نصر3

1 217

نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان امروز در عمق خاک عراق عملیات نفوذی "فتح6" را اجرا کردند. در این عملیات که در غرب استان "اربیل" و در دو محور انجام شد، تیپ مالک اشتر، تیپ65 هجرت، گردان ویژه شهادت، نیروهایی از حزب دمکرات کردستان عراق، حزب‌الله کردستان عراق و حزب الدعوه عراق شرکت داشتند. در محور اول این عملیات، ارتفاعات "کورت"، "سلیم‌خان" و "شیخان" سقوط کردند و در محور دوم عملیات (محور مرگه‌سور - دیانا) نیز ارتفاع "قلندر" به تصرف نیروهای معارض درآمد و پل مواصلاتی "خرند" به آتش کشیده شد. در ادامه این عملیات نیروهای خودی با نفوذ به داخل شهر "مرگه‌سور" این شهر را حدود 10 ساعت تصرف کردند و در این مدت به پایگاه نظامی، ساختمان‌های دولتی و مراکز پلیس و استخبارات این شهر حمله کردند. در این عملیات 20 تن از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند و 100 تن از آنان نیز به اسارت نیروهای معارض درآمدند. همچنین 6 قبضه توپ دوربرد دشمن در این حملات منهدم شد.⁽¹⁾

منطقه عملیات فتح 6

1 218

در جلسه‌ای که امروز در قرارگاه نجف با حضور مسئولان این قرارگاه و با شرکت فرمانده نیروی زمینی سپاه و جانشین وی تشکیل شد، اخبار رسیده درباره وضعیت استقرار و اقدامات دشمن در منطقة ماؤوت (نصر4) بررسی شد که حاکی از هوشیاری دشمن بود. در این جلسه"حسین الله‌کرم" از تقویت نیروهای دشمن در منطقه خبر داد.⁽¹⁾احمد نیک‌روش، راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ در قرارگاه نجف درباره هوشیاری دشمن در این منطقه می‌نویسد: «به‌دنبال شدت گرفتن فعالیت‌های خودی در روزهای آخرِ قبل از عملیات، حساسیت دشمن نیز افزایش یافته است. عمده حساسیت دشمن متوجه ارتفاعات "قشن" و "گلان" است و از آمار روزانه شلیک منوّرها و آتش منحنی او کاملاً مشخص است که این هوشیاری هم‌زمان با افزایش ترددهای خودی در منطقه صورت پذیرفته است. گزارش‌های دید‌بان‌های اطلاعات عملیات قرارگاه نجف حاکی از این هوشیاری دشمن است. در این جلسه رحیم صفوی به عنوان یک آرزو با اشاره به اهمیت ارتفاع گرده‌رش⁽²⁾تصرف این ارتفاع را ارزشمند خواند.»⁽³⁾

2 219

امروز نماینده ایران در سازمان ملل دو نامه و نماینده عراق یک نامه دربارة حوادث جنگ برای دبیرکل این سازمان ارسال کردند.

محمدجواد ظریف کاردار موقت هیئت نمایندگی ایران در سازمان ملل، در اولین نامه امروز خود آورده است که جنگنده‌های عراقی در ساعت 9:50 روز 16 ژوئن 1987 (26 خرداد 1366) روستای بوئین سفلی در پنج کیلومتری جنوب شرقی بانه را بمباران کردند.⁽⁴⁾

در نامه دوم ظریف به دبیرکل سازمان ملل آمده است: نیروهای عراقی در تاریخ 14 ژوئن 1987 (24 خرداد 1366)، منطقه عملیاتی حسینیه در جبهه جنوبی را با توپخانه مورد حمله شیمیایی قرار دادند که بر اثر آن تعدادی از رزمندگان ایران مجروح شدند.⁽⁵⁾

عصمت کتانی نماینده عراق در سازمان ملل نیز امروز با ارسال نامه‌ای برای دبیرکل، ادعا کرد که نیروهای ایران در 16 ژوئن 1987 با توپخانه مناطق مسکونی شهر ابوالخصیب را گلول-ه‌باران کردند که خساراتی به تعدادی از منازل مسکونی و واحدهای تجاری وارد شد.⁽⁶⁾

3 220

در پی دفاع روز گذشته ریگان رئیس‌جمهور امریکا از تلاش نیروهای امریکایی برای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی، امروز پنتاگون (وزارت دفاع امریکا) ضمن اعلام خبر اعزام ناوگان امریکایی به خلیج‌فارس، مأموریت‌های کلی این ناوگان را نیز اعلام کرد. رادیو امریکا در این‌باره گزارش داد: «در خصوص مسئله حمایت از کشتی‌های کویتی از سوی امریکا، وزارت دفاع امریکا

گزارشی آماده کرده و به کنگره تقدیم داشته است که در آن آمده است: هنگامی‌که کشتی‌های نیروی دریایی امریکا همراه با نفت‌کش‌های کویتی با پرچم ایالات متحده امریکا از تنگه هرمز عبور می‌کنند، در حداکثر آمادگی قرار خواهند داشت و هنگامی‌که کشتی‌ها از این آب‌راه باریک دهانه خلیج‌فارس عبور می‌کنند، کلیه سیستم‌های تسلیحاتی آنها تحت اختیار افراد مسئول در حال آمادگی خواهد بود. فرماندهان نیروی دریایی امریکا اختیار خواهند داشت در صورتی‌که مورد حمله قرار گیرند و یا اگر مقاصدی خصمانه مشاهده کنند، از خود دفاع نمایند.

تعریف عبارت "مقاصد خصمانه" چنین است: تهدید به استفاده قریب‌الوقوع از قوه قهریه علیه نیروهای کشورهای دوست و همچنین هر هواپیما و کشتی که به مانورهایی که حالت حمله داشته باشد، دست بزند، واجد تعریف مقاصد خصمانه خواهد بود. علاوه بر آن، اگر کشتی‌های نیروی دریایی امریکا و یا نفت‌کش‌های تحت اسکورت آنها در حیطه شلیک و تمرکز سیستم‌های رادار کنترل کننده شلیک هر کشتی و یا هواپیما و یا پایگاه‌های موشکی کشور خارجی قرار گیرند، این اقدام نیز مقاصدی خصمانه تلقی خواهد شد.» رادیو امریکا می‌افزاید: «هنوز مشخص نیست که کشتی‌های نیروی دریایی امریکا چگونه با موشک‌های ایران موسوم به کرم ابریشم یا سیلک ورم ساخت جمهوری خلق چین - که انتظار می‌رود به زودی آماده عملیات شوند، ولی فاقد رادار کنترل کننده شلیک هستند - مقابله خواهند کرد؟»⁽¹⁾

این رادیو در برنامه دیگری در بررسی بیانیه وزارت دفاع امریکا می‌گوید: «سنجش احتمال دست زدن به اقدام خصمانه از سوی ناخدایان، به نحوه مانور هواپیماها و یا کشتی‌های مهاجم بستگی خواهد داشت، و یا آنکه موشک‌های هواپیما و یا کشتی به سوی نفت‌کش‌ها و یا ناوها هدف‌گیری شده باشد. موشک‌های زمین به دریای سیلک ورم (کرم ابریشم ایران) با رادار هدایت نمی‌شوند، به این خاطر، هنوز روشن نیست که آیا ناوهای امریکا قادر به تشخیصِ هدف‌گیری و یا شلیک فوری موشک‌های ایرانی به جانب آنها خواهند بود یا خیر؟ گزارش پنتاگون حاکی است که موشک‌های کرم ابریشم در صورت استقرار، تهدیدی بالقوه محسوب خواهد شد. مقامات پنتاگون در پیامی آشکار به ایران می‌گویند: نفت‌کش‌های کویتی تحت لوای امریکا کالای غیرقانونی حمل نخواهند کرد. مقامات پنتاگون نمی‌گویند که در صورت نادیده گرفتن موضوع از جانب ایران و یا بازرسی نفت‌کش‌ها توسط آن کشور، چه خواهد شد.⁽²⁾

در این حال، "توماس اولی"، رهبر اکثریت دمکرات‌ها در مجلس نمایندگان امریکا درباره خطرات تاکتیکی این اقدام امریکا گفته است: «اگر یک موشک کرم ابریشم شلیک شود و به یک کشتی امریکایی اصابت کند و یا قبل از اصابت به هدف متوقف شود، اتخاذ تصمیمی فوری واجب خواهد شد و به نظر من احتمالاً تصمیم قطعی آن خواهد بود که به واحدهای موشکی حمله کند. فکر نمی‌کنم که احتمال این وجود داشته باشد که پس از شلیک یکی از

موشک‌های کرم ابریشم به سوی کشتی‌های امریکایی یا کشتی‌های تحت حمایت نیروی دریایی امریکا، ایالت متحده اجازه دهد که موشک‌ها همچنان فعال بمانند. بنابراین، احتمال وخیم‌تر شدن اوضاع وجود دارد.» وی افزود: «در کنگره امریکا از قانونی برای به تعویق انداختن طرح ایالات متحده در حمایت از کشتی‌رانی در خلیج‌فارس جانب‌داری زیادی می‌شود.»⁽¹⁾

1 221

"ادوارد جورجیان" مدیرکل وزارت امورخارجه امریکا دربارة دلایل این کشور برای اسکورت نفت‌کش‌های کویتی و همچنین اقدامات آتی این کشور در شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق مطالبی بیان کرده است. رادیو امریکا به نقل از وی می‌گوید: «ایالات متحده با رد تقاضای کویت، فقط ایران را به ترساندن نه تنها کویت، بلکه دیگر کشورهای حوزه خلیج‌فارس تشویق می‌کرد.» این رادیو می‌افزاید: «وی گفت: سیاست ایالات متحده در خلیج‌فارس سیاست بازدارنده است. این سیاست، تحریک کننده هیچ کشوری از جمله ایران نیست. امریکا فعالانه در جست‌وجوی راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق است. جورجیان افزود: نمی‌توان امنیت خلیج‌فارس را از پایان گرفتن جنگ ایران و عراق جدا کرد. وی گفت: ایالات متحده طرحی را در شورای امنیت سازمان ملل مطرح کرده که هر پنج عضو دائمی آن شورا از آن حمایت می‌کنند. هدف از این قطعنامه پیشنهادی، تشویق ایران و عراق به نشستن بر سر میز مذاکره و گفت‌وگو برای پایان دادن به جنگ است. این قطعنامه خواهان آتش‌بس اجباری و بازگشت نیروهای هر دو کشور به مرزهای بین‌المللی است. این قطعنامه همچنین خواستار ایجاد یک محکمه بین‌المللی برای تعیین دلایل آغاز جنگ و همین‌طور ایجاد یک صندوق بین‌المللی برای بازسازی خرابی‌ها و برطرف‌سازی مشکلات اقتصادی شدیدی است که از جنگ ناشی شده است.»⁽²⁾

2 222

خبرگزاری فرانسه به نقل از منابع پنتاگون گزارش داد: «واشنگتن در نظر دارد یک کشتی زره‌پوش را به خلیج[فارس] اعزام و یک فروند ناو هواپیمابر را نیز به آبراه هرمز نزدیک کند. کارشناسان اظهار عقیده کردند اعزام کشتی زره‌پوش که احتمالاً از ماه اوت (مرداد) به بعد انجام خواهد گرفت، افزایش قابل توجه توان آتش امریکا در خلیج[فارس] را به دنبال خواهد آورد. به گفته منابع نزدیک به پنتاگون، فرماندهی امریکا در نظر دارد تا ناو هواپیمابر "کانستلیشن" را که هم‌اکنون با گروه دریایی همراه خود در شمال اقیانوس هند قرار دارد، به مدخل خلیج[فارس] نزدیک کند به طوری که هواپیماهایش بتوانند آب‌راه هرمز را در شعاع عمل نزدیک خود داشته باشند.»⁽³⁾

از سوی دیگر، مجله "میدل ایست اکونومیست دایجست" طی مقاله‌ای درباره هماهنگی عراق با اقدامات امریکا نوشته است: «عراق دست از حمله به نفت‌کش‌ها برداشته، اما مشخص است

که این آتش‌بس موقتی است و بغداد می‌کوشد دست ریگان را در کنگره باز بگذارد و با حملات خود، مشکلی برای ریگان به‌وجود نیاورد، اما از روزی که نفت‌کش‌های کویتی پرچم امریکا را سپر حرکت خود در منطقه قرار دهند، حملات عراق به نفت‌کش‌ها شروع خواهد شد تا ایران را وادار به حمله تلافی‌جویانه بکند.»⁽¹⁾

در این حال، هفته‌نامه میدل‌ایست طی تفسیری به بررسی عملکرد ایران در بحران خلیج‌فارس و نوع مقابله با امریکا پرداخته و سیاست خارجی امریکا در مقابله با ایران را نقد کرده است. این هفته‌نامه می‌نویسد: «ایرانِ انقلابی خود را آماده کرده است تا با شیطان بزرگ رویارویی و مقابله کند و در چنین صورتی، ایران با کوچک‌ترین خطر، به بزرگ‌ترین امتیازات سیاسی دست‌خواهد یافت.» مفسر این هفته‌نامه می‌افزاید: «اخیراً فعالیت دیپلماتیک ایران افزایش یافته و فرستادگانی از تهران با سفر به اکثر کشورهای منطقه خلیج‌فارس و اروپا، مواضع ایران را تشریح کرده‌اند. امروز در ایران کسی تهدیدات ریگان را جدّی نمی‌گیرد و آن را بیش از یک تبلیغات روانی نمی‌داند و همه دریافته‌اند که در جهان حمایتی از طرح‌های ریگان برای گام برداشتن به نفع عراق وجود ندارد.» این نشریه اضافه می‌کند: «دخالت امریکا برای ایفا کردن نقش فعال در خلیج‌فارس بهترین سلاح روانی را در اختیار ایران قرار داده است، به طوری که در تهران سؤال می‌شود که سیاست ریگان چرا غیرعاقلانه است؟ او یک روز پیک به تهران می‌فرستد و روز دیگر تهدید به حمله نظامی می‌کند.»⁽²⁾

1 223

در پی اعلام تصمیم ریگان برای حمایت از نفت‌کش‌های کویتی در خلیج‌فارس، امروز سخن‌گوی وزارت خارجه چین اعلام کرد که این کشور سرگرم بررسی درخواست مشابهی از کویت است که به موجب آن، کشتی‌های جنگی چین تعدادی از کشتی‌های کویتی را اسکورت کنند. بی.بی.سی با اعلام این خبر می‌افزاید: «به اعتقاد تحلیل‌گران چینی، با توجه به آنکه چین بارها مدعی بی‌طرفی کامل در جنگ ایران و عراق بوده و از مداخله ابرقدرت‌ها انتقاد کرده است، محتمل به نظر نمی‌رسد که با درخواست کویت موافقت کند.»⁽³⁾

2 224

"فلیپس اوکلی"، معاون سخن‌گوی وزارت خارجه امریکا ادعا کرد که میان ایران و چین روابط تسلیحاتی وجود دارد. وی با تأکید بر تلاش چین برای فروش موشک‌های کرم ابریشم به ایران، گفت: «امریکا تابستان گذشته متوجه شد که ایران در پی خرید این موشک‌ها (کرم ابریشم) از چین است و از پاییز 1986 -1365- اقدامات دیپلماتیک برای جلوگیری از این معامله صورت داد. زمانی که از علاقه‌مندی ایران به موشک‌های سیلک ورم اطلاع حاصل کردیم، به دولت‌های ایران و چین نگرانی جدی خود را ابلاغ کردیم. ما در اوایل پاییز 1986 -1365- فعالیت‌های شدید سیاسی را برای متقاعد کردن چین به خاتمه بخشیدن به فروش این

موشک‌ها به ایران آغاز کردیم. کوشش‌های دیپلماتیک با نام رمزی "عملیات استانچ" پیش از برملا شدن قضیه نوامبر گذشته (آبان 1365) دایر بر شرکت امریکا در معامله اسلحه در مقابل گروگان، با ایران آغاز شده بود.» خبرگزاری آسوشیتدپرس با اعلام خبر فوق می‌افزاید: «وی در توضیح این مطلب که به چه‌دلیل امریکا پیش‌تر درباره این موشک‌ها توضیحی نداده است، گفت: «مقامات امریکایی می‌دانستند ایران می‌کوشد این موشک‌ها را از چین بخرد اما عملاً چنین کاری تحقق نیافته بود. در حالی که چین به نگرانی ما توجهی ابراز ننموده است، امریکا به کوشش‌هایی برای قطع فروش سلاح چینی به ایران ادامه می‌دهد.»⁽¹⁾

1 225

در پی سفر "یولی ورونتسف"، معاون اول وزیرخارجه شوروی به تهران و ملاقات با مقامات ایرانی، وی امروز در بغداد با صدام حسین دیدار کرد. خبرگزاری فرانسه در این باره گزارش داد: «صدام حسین، رئیس حاکم بر عراق ضمن ملاقات با یولی ورونتسف، معاون اول وزارت خارجه شوروی، مدتی با وی مذاکره کرد. در این گفت‌وگو‌ها تلاش‌های به عمل آمده توسط سازمان‌های بین‌المللی و منطقه‌ای در جهت پایان دادن به جنگ ایران و عراق مورد بحث قرار گرفت. صدام حسین در این ملاقات تأکید کرد که عراق همچنان به اصولی که در ماه اوت گذشته برای پایان جنگ ارائه داد، پای‌بند است.» خبرگزاری فرانسه می‌افزاید: «در این پیشنهاد که از جانب ایران رد شده، به‌ویژه قطع جنگ، عقب‌نشینی نیروهای دو کشور تا مرزهای بین‌المللی، مبادله زندانیان و تعهد دو کشور مبنی‌بر کمک به برقراری صلح در منطقه گنجانیده شده است.»⁽²⁾

رادیو امریکا نیز دربارة این ملاقات گزارش داد: یولی ورونتسف، معاون اول وزارت خارجه شوروی در مذاکراتش با صدام‌حسین بار دیگر خواستار پایان دادن به جنگ هفت‌ساله دو کشور شد ... ورونتسف حامل طرح تازه شوروی برای پایان دادنِ مرحله به مرحلة جنگ دو کشور است. نخستین مرحله شامل متوقف کردن حملات دو کشور درگیر به کشتی‌ها در خلیج‌فارس است. در این مرحله از سازمان ملل متحد درخواست خواهد شد که حمایت‌های مالی برای بازسازی دو کشور را در نظر گیرد و از اوپک درخواست خواهد شد که به ایران و عراق اجازه دهد، سهمیه تولید نفت خود را افزایش دهند.»⁽³⁾

روزنامه کویتی "الرأی‌العام" نیز در گزارشی به نقل از منابع وزارت امورخارجه شوروی، با بیان جزئیات بیشتری از تلاش‌های شوروی درباره صلح و سفر ورونتسف نوشته است: «اتحاد جماهیر شوروی هم‌اکنون میانجی‌گری گسترده‌ای را میان عراق و ایران جهت پایان بخشیدن به جنگ خلیج انجام می‌دهد. شوروی‌ها در طرح حل و فصل خود به طرفین توصیه می‌کنند که در جنگ نفت‌کش‌ها که از ماه فوریه 1984 (بهمن 1363) ادامه دارد، آتش‌بس اختیار نمایند تا بدین ترتیب خطر یک مداخله بیگانه در خلیج(فارس) منتفی گردد و پس از آن، مذاکرات دوجانبه‌ای را در مسکو ترتیب دهند تا بدین‌ترتیب نقطه‌نظرهایشان پیرامون شرایط توقف جنگ به یکدیگر نزدیک گردد. طبق طرح مزبور، به دنبال موافقت بغداد و تهران در خصوص نکات مذکور (آتش‌بس در جنگ نفت‌کش‌ها و مذاکرات دوجانبه در مسکو)، دو کشور طرحی را درباره درخواست حمایت مالی بین‌المللی برای بازسازی نقاطی که به واسطه جنگ خسارت دیده‌اند، به سازمان ملل ارائه خواهند کرد.»⁽¹⁾

رادیو بی.بی.سی نیز به مناسبت سفر ورونتسف به بغداد، سیاست خارجی شوروی درباره ایران و عراق را بررسی کرده و اهداف سفر وی به دو کشور متخاصم را توسعه روابط شوروی با ایران و عراق خوانده است: «دیدار آقای ورونتسف از ایران و عراق در چارچوب تلاش‌هایی انجام می‌گیرد که از جانب شوروی برای حفظ رابطه دوستانه با هر دو کشور درگیر جنگ به عمل می‌آید و حفظ تعادل در این میان برای شوروی کار سهلی نیست. شوروی امیدوار است که بتواند با حمایت از عراق به بسط رابطه خود با جهان عرب به ویژه کشورهای منطقه خلیج‌فارس دست یابد. ظرف چندسال اخیر شوروی تلاش‌های زیادی به عمل آورده است تا رابطه دیپلماتیک و اقتصادی خود را در این منطقه توسعه دهد، اما در عین حال مسکو مایل است که کماکان رابطه خود را با ایران حفظ کند. از این‌رو با وجود اینکه ایران با ایدئولوژی الحادی کمونیسم عناد می‌ورزد و علی‌رغم اشغال افغانستان، اتحاد جماهیر شوروی سعی فراوان به کار برده که رابطه دیپلماتیک خود را با اعزام وزرایش به ایران حفظ کند و زمینه رابطه اقتصادی را نیز فراهم آورد.» این رادیو می‌افزاید: «آقای ورونتسف در گفت‌وگوهای خود با هاشمی رفسنجانی، موسوی، نخست‌وزیر و خامنه‌ای، رئیس‌جمهور ایران به ستایش از انقلاب ایران پرداخت و درگیری امریکا در منطقه را محکوم کرد و به خواسته ایران در مورد عدم درگیری قدرت‌های خارجی در منطقه صحّه گذارد. خواسته‌ای که حضور رزم‌ناوهای شوروی را به کلی نادیده گرفته است. اما ایران هنوز متقاعد نشده است و به‌خاطر بلندپروازی‌های شوروی، به این کشور اعتماد نمی‌کند.»⁽²⁾

1 226

"طارق عزیز"، معاون نخست‌وزیر و وزیر امورخارجه عراق برای دیداری سه‌روزه از آرژانتین در رأس هیئتی وارد "بوینوس آیرس" شد. "شاذلی قلیبی"، دبیرکل جامعه عرب وی را در این

دیدار همراهی می‌کند. دیدار طارق عزیز از آرژانتین⁽¹⁾در پی دیدار از نیویورک و کاراکاس انجام می‌گیرد. هیئت عراقی می‌کوشد نظر موافق اعضای شورای امنیت سازمان ملل را به نظریة "محکوم کردن ادامه دهنده جنگ" جلب کند.⁽²⁾

1 227

امروز میرحسین موسوی، نخست‌وزیر جمهوری اسلامی ایران و تورگوت اوزال، نخست‌وزیر ترکیه در آنکارا در مصاحبه‌ای مطبوعاتی شرکت کردند. میرحسین موسوی در پاسخ این پرسش که آیا ایران میانجیگری ترکیه را برای تضمین آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس می‌پذیرد؟ گفت: «جمهوری اسلامی ایران از یک چنین ابتکاری استقبال خواهد کرد.» وی اضافه کرد: «اگر در خلیج‌فارس به هیچ کشتی تجاری حمله نشود، مسئله حل خواهد شد.» وی همچنین در تشریح سیاست ایران برای اقدامات مقابله به مثل در برابر حمله هواپیماهای عراقی به کشتی‌های حامل نفت ایران گفت: «آزادی دریانوردی در منطقه به طورکلی یا برای همه خواهد بود یا برای هیچ‌کس. از حملة ماه گذشته به کشتی استارک، عراق به هیچ‌کس حمله نکرده و بنابراین، ایران نیز از چنین اقدامی خودداری کرده است.» وی افزود: «در صورت مداخله ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس، ایران مسئول عواقب آن نخواهد بود.»

مهندس موسوی در پاسخ به پرسش خبرنگاری که پرسید آیا تماس و ملاقات غیرعلنی مقامات سوریه و رژیم عراق صحت دارد؟ گفت: «من درباره این خبرها نمی‌توانم قضاوت کنم. آنچه از سوری‌ها شنیده‌ایم این است که آنها روی اصول خود ایستاده‌اند و برداشت ما این است که آنها موضع سختی در برابر رژیم صدام داشته‌اند.» وی افزود: «در منطقه تلاش‌هایی از سوی کشورهای گوناگون از جمله عربستان برای نزدیکی دو کشور سوریه و عراق صورت گرفته است و ما می‌بینیم که ابرقدرت‌ها در این زمینه سهیم هستند تا آشتی میان سوریه و عراق به‌وجود آورند و چه بسا ملاقات‌هایی در این رابطه صورت گرفته باشد ولی مهم این است که سوریه روی اصول خود محکم ایستاده است. آنچه برادران سوری به ما گفته‌اند، این است که روابط ما جنبه استراتژیک دارد و ما به این مسئله اعتقاد داریم.»⁽³⁾

تورگوت اوزال نیز در این مصاحبه مطبوعاتی - با وجود فشارهای فراوان جناح رقیب علیه وی - در گفت‌وگو با خبرنگاران ایرانی از سیاست هم‌گرایی با ایران دفاع کرد و از دخالت قدرت‌های بزرگ در خلیج‌فارس انتقاد کرد و احتمال دخالت ناتو در بحران خلیج‌فارس و شرکت ترکیه به عنوان یک عضو ناتو در این بحران را منتفی دانست. روزنامه اطلاعات دربارة مصاحبه اوزال گزارش کرده است: «وی در مورد مواضع ترکیه در قبال تشنج‌آفرینی و دخالت ابرقدرت‌ها در خلیج فارس اظهار کرد: ما مایلیم ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس دخالت نکنند و کشتی‌رانی در

این منطقه مانند دیگر آب‌های بین‌المللی آزاد باشد، چرا که تنها در این‌صورت منطقه خلیج‌فارس آرام خواهد بود. اوزال در پاسخ به این سؤال که گفته می‌شود صهیونیست‌ها و گروهک‌های ضد انقلاب ایران و مخالفان دولت ترکیه سعی دارند در روابط کشورهای ایران و ترکیه مشکلاتی ایجاد کنند، گفت: من نمی‌دانم این تلاش توسط صهیونیست‌ها و یا چه کسانی صورت می‌گیرد، ولی می‌دانم در هر دو کشور ایران و ترکیه گروه‌هایی وجود دارند که می‌خواهند در روابط دو کشور مشکلاتی ایجاد کنند. این مطلب واضح است اما بعضی وقت‌ها مشکل است که بفهمیم آنها کیستند. فقط می‌توانیم بگوییم نیروهای مخالف که در روابط دو کشور مشکلاتی ایجاد می‌کنند، در ایران خود را بیشتر اسلامی معرفی می‌کنند و در ترکیه به اصطلاح حالت متجدد و امروزی به خود می‌گیرند. در جواب سؤالِ در صورت رودررویی مستقیم ایران با امریکا، آیا ترکیه پایگاه‌هایش را در اختیار امریکا قرار خواهد داد؟ وی گفت: پایگاه‌ها در ترکیه متعلق به نیروی هوایی ترکیه هستند و تنها بعضی از آنها را برای کارهای ناتو به امریکا اجاره داده‌ایم. وی افزود: پایگاه‌های مذکور صرفاً در چارچوب اهداف ناتو فعالیت دارند نه غیر آن. اوزال در این مورد که اگر ناتو به این نتیجه رسید که باید از پایگاه‌هایش در ترکیه علیه ایران استفاده کند، آن وقت چطور خواهد شد؟ گفت: فکر نمی‌کنم ناتو این‌کار را انجام دهد زیرا مسئولیت محدود خودش را دارد.»⁽¹⁾

1 228

روزنامه کیهان دربارة تلاش دانشگاه شیراز برای تأمین اقلام مورد نیاز جبهه‌های جنگ نوشته است: «متخصصین و اساتید و دانشجویان گروه تحقیقاتی پژوهشی مهندسی جنگ دانشگاه شیراز مشغول تهیه طرح و ساخت موشک زیردریایی هستند. یکی از مسئولان این دانشگاه با اعلام این خبر افزود: ساخت پماد محافظت کننده در برابر عوامل شیمیایی تاول‌زا و چسب دوقلو برای بند آوردن خون‌ریزی‌ها و قرص کلر جهت ضدعفونی آب و سنگرهای بتونی با استحکام زیاد و طراحی پل‌های عریض و طویل بر روی رودخانه کارون، تیربار و دیگر افزار و ادوات جنگ از فعالیت‌های تحقیقاتی و پژوهشی این دانشگاه بوده است.»⁽²⁾

روزشمار جنگ پنج‌شنبه / 28 خرداد 1366 / 21 شوال 1407 / 18 ژوئن 1987

1 229

به دنبال تصمیم روز 23/3/1366 برای اجرای عملیات نصر4 در دو مرحله، امروز آخرین جلسه هماهنگی با شرکت جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه (رحیم صفوی)، مسئولان قرارگاه نجف و فرماندهان یگان‌های مجری عملیات برگزار شد. در این جلسه نظرهایی ابراز شد که حاکی از ابهام در موفقیت عملیات در صورت اجرا در دو مرحله بود؛ مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا و مصطفی ایزدی مسئول معاونت عملیات نیروی زمینی از جمله این افراد بودند که به‌رغم نظرهای قبلی خود، اجرای عملیات در یک مرحله را پیشنهاد می‌کردند. اصلی‌ترین زمینه برای به وجود آمدن این دیدگاه از جنبه روانی، موافقت فرماندهان یگان‌های عمل‌کننده در ژاژیله (لشکر105 قدس و تیپ35 امام حسن(ع)) برای اجرای عملیات در مرحله اول بود و از جنبه تاکتیکی، باقی ماندن نیروهای عراقی در ارتفاعات ژاژیله و تسلط دید و تیر آنها به نیروهای خودی خصوصاً نیروهای عمل‌کننده در ارتفاعات گلان (لشکر14 امام حسین(ع)) موجب افزایش تلفات نیروهای خودی و آمادگی و هوشیاری دشمن در صورت دو مرحله‌ای شدن عملیات بود.⁽¹⁾

خلاصه‌ای از جمع‌بندی راوی قرارگاه نجف درباره دلایل تغییر مجدد مانور از دو مرحله‌ای به یک مرحله‌ای چنین است:

1- تصمیم به گرفتن اسیر از دشمن، که لازمه دستیابی به این هدف یک مرحله‌ای شدن عملیات بود.⁽²⁾*

2- موفقیت چشمگیر عناصر اطلاعاتی در یافتن راه‌کارهای جدید به نحوی که ضریب موفقیت عملیات، در صورت یک مرحله‌ای شدن، بسیار افزایش می‌یافت.

3- افزایش امیدواری لشکر14 امام حسین(ع) برای اجرای بهتر عملیات پس از آخرین شناسایی این یگان در شب گذشته.

4- جدی‌تر شدن این احتمال که با توجه به هوشیاری دشمن تأخیر در اجرای مرحله دوم عملیات، تلفات خودی را افزایش می‌داد.

همچنین اجرای عملیات در روز 29 خرداد که قبلاً درباره آن تصمیم‌گیری شده بود، امروز بار دیگر پس از بررسی طرح مانور و درخواست فرمانده لشکر57 ابوالفضل مورد بحث قرار گرفت. هر چند درخواست تعویق قبلی وی در 23/3/1366 را رحیم صفوی و مسئولان قرارگاه نجف رد کرده بودند، ولی با توجه به تغییرات پیش آمده در طرح مانور و لزوم برنامه‌ریزی جدید یگان‌های 105 قدس، 35 امام حسن(ع) و 14 امام حسین(ع) برای تطبیق خود با طرح جدید و هماهنگی بیشتر فرماندهان گردان‌ها و ...، با این درخواست موافقت گردید و روز سی‌ام خرداد برای اجرای عملیات در نظر گرفته شد.⁽¹⁾

1 230

امروز سه عملیات علیه نیروهای نظامی عراق در داخل این کشور اجرا شد. به گزارش قرارگاه خاتم‌الانبیا در ادامه عملیات فتح6 در استان کردنشین "اربیل" عراق، نیروهای مردمی با پشتیبانی آتش دقیق توپخانه سنگین نیروهای تحت امر قرارگاه رمضان، پادگان آموزشی "قصر" واقع در منطقه عمومی استان اربیل را منهدم کردند.⁽²⁾

همچنین در ادامة اقدامات تأمینی نیروهای خودی در شهر مرگه‌سور عراق که روز گذشته به مدت ده ساعت به تصرف نیروهای مشترک معارض عراقی و قرارگاه رمضان درآمده بود، امروز ارتش عراق یک گردان نیرو به این شهر اعزام کرد. ولی این گردان در جادة دیانا - مرگه‌سور به کمین نیروهای معارض برخورد کرد و صدمات جدی به آن وارد شد.⁽³⁾

پیش‌مرگان اتحادیه میهنی کردستان عراق در منطقه "شقلاوه" حیران در استان اربیل، با یورش به یک پایگاه نیروهای گردان 120 خفیفه عراق، ضمن تصرف این پایگاه، شش تن از نیروهای مستقر در پایگاه را به اسارت درآوردند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این حمله، پنج قبضه کلاشینکف، یک قبضه آر.پی.جی.7 و یک خودرو، سالم، به غنیمت پیش‌مرگان درآمد.⁽⁴⁾

2 231

دربارة بمباران مواضع دشمن، ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران گزارش داد: در ساعت 8:27 صبح، جنگنده‌های نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، محل تجمع و مواضع نیروهای دشمن را در منطقه "میمک" (منطقه عملیاتی نصر2) به شدت بمباران کردند و پس از وارد آوردن خسارات سنگینی به دشمن، همگی به پایگاه‌های خود بازگشتند.⁽⁵⁾

1 232

نمایندة دائمی عراق در سازمان ملل متحد، در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان، ادعا کرد که توپ‌خانه‌های ایران در روزهای 23، 24، 26 و 28 خرداد، شهر بصره و مناطق "ابوالخصیب" و "القرنه" و اطراف آن را گلول-ه‌باران کرده‌اند که طی آن، هشت تن مجروح شده و به چند منزل مسکونی نیز خساراتی وارد شده است.⁽¹⁾

2 233

عملیات عناصر مسلح حزب دمکرات کردستان ایران و سازمان مجاهدین خلق در دو منطقه از فرمانداری اورامانات و پاوه و بخش "ثلاث باباجانی" و منطقه "بمو" با اقدامات پاسداران انقلاب اسلامی و مقاومت پاسداران بومی درهم شکسته شد. در این درگیری شماری از نیروهای مهاجم کشته و یا مجروح شدند.

فرمانده سپاه چهارم بعثت در گفت‌وگویی با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، ضمن اعلام این خبر گفت: «در نخستین درگیری که با هدف تخریب در منطقه اورامانات و پاوه صورت گرفت، 250 نفر از عناصر مسلح دمکرات شرکت داشتند که بر اثر هشیاری پاسداران انقلاب اسلامی، نیروهای مهاجم مضمحل و در حالی که متحمل تلفات شدند، مجبور به ترک منطقه شدند.»

این فرمانده سپاه می‌افزاید: «در دومین درگیری که توسط منافقین و به قصد تصرف دو پایگاه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در منطقه مرزی "بمو" در غرب "ازگله" و در شمال قصرشیرین صورت گرفت، نیروهای پاسدار با حمایت هلی‌کوپترهای "کبری" مهاجمین را مجبور به عقب‌نشینی کردند. در عملیات نخست، هفت نفر از ضد انقلابیون کشته شدند و سه نفر دیگر به اسارت درآمدند، و در دومین عملیات نیز، دشمن متحمل تلفات زیاد شد. در این درگیری‌ها چهار نفر از نیروهای خودی نیز شهید و سه نفر مفقودالاثر شده‌اند.»⁽²⁾

3 234

سازمان مجاهدین خلق با دگرگونی در سازمان رزم خود، از یک گروه چریکی به یک نیروی نظامی کلاسیک تغییر ماهیت داد. در پی اتخاذ سیاست جدید عراق برای فعال کردن گروه‌های معارض ایرانی، مسعود رجوی رهبر سازمان مجاهدین خلق، امروز اعلام کرد که از این پس این سازمان تحت عنوان "ارتش ملی رهایی‌بخش" فعالیت خواهد کرد. روزنامه "ایندیپندنت" در تفسیر این اقدام سازمان مجاهدین خلق، طی مقاله‌ای نوشته است: «تغییر نام این سازمان ناشی از آن است که نیروهای تحت رهبری مسعود رجوی از قالب یک سازمان چریکی درآمده و صورت ارتش منظم را پیدا کرده‌اند.» ایندیپندنت می‌افزاید: «حرکتی سیاسی نیز در این تغییر نام نهفته است؛ سازمان مجاهدین مدعی است که در عرض یک هفتة گذشته پانصد سرباز و

پاسدار ایرانی را در نبردهایی در امتداد مرز ایران و عراق، به هلاکت رسانده است. البته ارتباط سازمان مجاهدین با عراق، اشکالاتی را برای این سازمان به‌وجود آورده است، چرا که علی‌رغم تکذیب مکرر مسعود رجوی، مجاهدین به‌منظور تأمین وسایل مورد نیاز خود، به عراق متکی‌اند و هر حملة سازمان مجاهدین علیه ایران در امتداد مرز ایران و عراق، مستلزم کسب اجازه از عراق است.» "جان پولاک"، دبیر بخش خاورمیانه این روزنامه و نویسندة مقاله، تغییر نام این سازمان را نشانه‌ای از جدیت آن سازمان برای شرکت در دور بعدی رقابت به منظور کسب قدرت در ایران تلقی کرده است.⁽¹⁾

1 235

در پی گزارش روز گذشته "کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا دربارة حضور نظامی این کشور برای تأمین آزادی تردد کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس، اکبر هاشمی رفسنجانی ضمن رد ادعای واینبرگر، هدف امریکا را ایجاد بحران در منطقه اعلام کرد. وی گفت: «ما از ابتدای جنگ تاکنون خواستار حفظ امنیت خلیج‌فارس بوده‌ایم و نیروی زیادی در این مهم گماردیم. آنهایی که به ادعای حفظ امنیت می‌خواهند در منطقه حضور داشته باشند، تحقیقاً بر خلاف ادعاهایشان، قصد ایجاد بحران در منطقه دارند. راه تأمین امنیت خلیج‌فارس این است که رژیم عراق شرارت نکند. آنها (نیروهای خارجی) برخلاف ادعاهای خود عمل می‌کنند. ورود نیروهای بین‌المللی و کشورهای خارجی به منطقه، کاری از پیش نخواهد برد.»⁽²⁾هاشمی رفسنجانی همچنین دربارة نتایج سفر "ورونتسف" به ایران گفت: «بعد از گفت‌وگوهایی که روس‌ها با ما داشتند، به نظر می‌رسد که آنها راه عاقلانه‌ای را انتخاب کرده‌اند. شوروی‌ها متوجه شده‌اند که اقدام اولیه آنها (حمایت از پیشنهاد کویت برای اسکورت نفت‌کش‌ها) کار جالبی نبوده است و قاطعانه به ما گفتند که با حضور امریکا در منطقه مخالف‌اند و حضور نظامی امریکا را در خلیج‌فارس تحمل نمی‌کنند.»⁽³⁾

در این حال، نشریه "اشپیگل" با اشاره به مقاله‌ای که در روزنامه جمهوری اسلامی چاپ شده است، اعلام کرد: «ایران همچنان جمهوری‌های شوروی مثل تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و بخشی از گرجستان را مانند گذشته، به‌عنوان بخشی از قلمرو خود که باید آزاد شوند، تلقی می‌کند. به عقیده تهران، این جمهوری‌ها به وسیله روسیه تزاری از پادشاهی ایران جدا شده‌اند. ظاهراً تهران با طرح این ادعای به دور از واقع، قصد دارد دلتنگی خود را نسبت به مسکو نشان دهد. کرملین می‌کوشد سوریه را تشویق کند کمک‌های خود را به ایران در جنگ با عراق قطع کند.»⁽⁴⁾

1 236

رادیو "صوت‌الجماهیر" دربارة مناسبات میان شوروی با عراق اعلام کرد: «نتایج همکاری شوروی و عراق به وضوح آشکار است. همکاری دوجانبه در زمینه اکتشاف نفت، یکی از محورهای اساسی این همکاری می‌باشد. همکاری دو کشور دارای افق‌های روشنی است؛ مثلاً در سال جاری دو موافقت پنج‌ساله برای همکاری اقتصادی و تجاری امضا شده که این دلیل روشنی بر گسترش روابط دو کشور می‌باشد. اجلاس آینده کمیته مشترک همکاری که اولین اجلاس آن در سال 1970 تشکیل شد، می‌تواند گام مثبتی در تحکیم امکانات همکاری دو کشور باشد. تشکیل اجلاس در این شرایط که اوضاع منطقه خلیج[فارس] به خاطر ادامه جنگ بحرانی شد، از اهمیت خاصی برخوردار است.»⁽¹⁾

در این حال، رادیو "بی.بی.سی" طی گزارشی درباره سفر قائم مقام وزارت خارجه شوروی به ایران و عراق، با اشاره به اینکه دیدار ورونتسف از ایران و عراق، در چارچوب تلاش‌های شوروی برای حفظ روابط دوستانه با هر دو کشور درگیر در جنگ انجام می‌گیرد، افزود: «رهبران عراق نسبت به کوچک‌ترین نشانه‌ای که حاکی از گرایش شوروی به سود ایران باشد، شدیداً از خود حساسیت نشان می‌دهند.»⁽²⁾

2 237

در پی اظهارات دو روز پیش "لئو تیندمان"، وزیرخارجه "بلژیک" دربارة تمایل ایران برای فعال شدن اتحادیه اروپا در مناقشه ایران و عراق، روزنامه "گاردین" دربارة این موضوع نوشته است: «دولت ایران با جامعه اروپا تماس حاصل کرده است تا این جامعه به عنوان یک میانجی احتمالی در برقراری مذاکرات درباره امنیت در خلیج‌فارس و حتی یک آتش‌بس و حدود احتمالی آن، عمل کند. آقای لئوتیندمانز، وزیرخارجه بلژیک و رئیس کنفرانس شورای جامعه اقتصادی اروپا که دوره ریاستش به پایان رسیده است، خبر تماس ایرانیان را فاش ساخت. وی به خبرنگارانی که در پارلمان اروپا حضور داشتند، گفت: تهران نشانه یک تماس جدید که احتمالاً حائز اهمیت است، از خود بروز می‌داد. وی با اشاره به سیاست ریگان گفت که هر تحولی که تلاش‌های دیپلماتیک را دشوارتر سازد، تأسف‌بار خواهد بود.» این روزنامه می‌افزاید: «منابع دیپلماتیک بلژیک تأیید می‌کنند که تا چند ماه قبل، تهران حتی در گفت‌وگو با دیپلمات‌ها و سیاست‌مداران غربی، از صحبت درباره جنگ با عراق خودداری می‌کرد. علاوه بر این، آقای "لاریجانی" گفت: ایران دیگر طالب "سر صدام‌حسین"، رهبر عراق به‌عنوان بهای لازم برای هرگونه صلح با عراق نیست.»⁽³⁾

3 238

هم‌زمان با جدی‌تر شدن طرح دخالت نظامی امریکا در خلیج‌فارس، روزنامه "واشنگتن پست" اعلام کرد: «ایران گذرگاه‌های اصلی آبی منتهی به بندر نفتی "الاحمدی" در کویت را

مین‌گذاری کرده است. این مین‌گذاری‌ها ظاهراً در داخل آب‌های کویت، جایی که رزم‌ناوهای امریکا به‌طور معمول نمی‌توانند نفت‌کش‌های کویتی را همراهی کنند، کار گذاشته شده‌اند.» این نشریه می‌افزاید: «امریکا علاوه بر کشتی‌های تدارکاتی، تعداد کشتی‌های نیروی دریایی خود در خلیج‌فارس را به هشت فروند افزایش داده است، لیکن قصد ندارد در این گذرگاه آبی واقع در قلب حوزه‌های نفتی خاورمیانه، از ماشین‌های مین‌روب استفاده کند.»⁽¹⁾

در همین حال، شرکت بیمه "لویدز" در برخوردی طنزآمیز با ادعای روزنامة واشنگتن پست، اعلام کرد: «این شرکت در موقعیتی نیست که "خبرهای روزانه"واشنگتن پست را مبنی‌بر اینکه ایران در آب‌های شمال خلیج(فارس) در مسیر کشتی‌هایی که به کویت می‌روند، مین کار گذاشته باشد، تأیید کند. خبرگزاری فرانسه با اعلام این خبر می‌افزاید: «دو کشتی در ماه مه (خرداد) در سواحل کویت بر اثر برخورد با مین، خسارت دیدند، لیکن غیرممکن است بتوان ثابت کرد، چنین مین‌هایی در این محل‌ها کار گذاشته شده باشد.»⁽²⁾

از سوی دیگر، "مارلین فیتز واتر"، سخن‌گوی کاخ سفید گفت: «این مین‌ها یک مسئله دردسر دهنده هستند، چون آنها می‌توانند در کشتی‌هایی که عازم کویت هستند، بدون ایجاد هیچ‌گونه درگیری مستقیم، خراب‌کاری کنند و دست‌یابی به اینکه کدام کشور در این رابطه مسئول بوده است، مشکل خواهد بود. افزایش نگرانی مقامات امریکایی به گونه‌ای است که یکی از سران نظامی سابق امریکا گفت: اگر ایران به کشتی‌های کویتی تحت حفاظت امریکا حمله کند، واشنگتن باید اطراف ترمینال نفتی جزیره "خارک" را مین‌گذاری کند. وی افزود: دولت امریکا در حال بررسی اقداماتی است که این کشور باید در صورت برخورد مین‌های ایرانی کار گذاشته شده در خلیج(فارس) با کشتی‌های امریکایی به‌عمل آورد.»⁽³⁾

در همین حال، خبرگزاری یونایتدپرس به نقل از مقامات نظامی امریکا گزارش داد: «به کارشناسان خنثی‌سازی مین در نیروی دریایی دستور داده شده راهی کویت شوند و بررسی کنند که ایران در نزدیک سواحل این کشور مین‌گذاری کرده یا نه. مقامات دولت ریگان قبلاً گفته بودند که واشنگتن با تهدیدات بالقوه از این نوع، جدی برخورد خواهد کرد. با این‌حال، این مقامات این امکان را که مین‌های کارگذاشته شده توسط ایران، در منطقه شمال خلیج‌فارس به‌ویژه نزدیک عراق، ممکن است از جای خود رها شده و در جهت غرب به طرف کویت حرکت کرده باشند، رد نکردند. مقامات مزبور گفتند: تیمی متشکل از حدود بیست کارشناس که در بحرین توقفی خواهند داشت، دستور یافته‌اند به کویت بروند تا در صورت وجود مین در داخل یا نزدیک آب‌های کویت، نوع آنها را تعیین کنند.»⁽⁴⁾

1 239

انتقاد یا جانب‌داری از تصمیم امریکا و ورود به مناقشه خلیج‌فارس موضوع مقالاتی است که در 4 نشریه امریکایی به چاپ رسیده است.

نشریه "دندی هرالد" از جمله مطبوعاتی به شمار می‌آید که سیاست امریکا در خلیج‌فارس را به نقد کشیده است؛ به عقیدة این نشریه، امریکا نظامی‌گری را بر دیپلماسی ترجیح داده است، که این امر مصیبت‌بار خواهد بود. رادیو امریکا در این‌باره می‌گوید: «دندی هرالد، ادعا می‌کند که امریکا در خلیج‌فارس قدم در راه پرخطری گذاشته است و به‌نظر می‌رسد که دولت به جانب رویارویی نظامی با ایران گرایش یافته است. عواقب چنین درگیری‌یی می‌تواند مصیبت‌بار، جهانی و درازمدت باشد. ابراز نگرانی شدید در زمینه چنین نمایش قدرتی، به منزله انکار اهمیت هدف‌های دولت در خلیج‌فارس نیست. حق عبور از آب‌های بین‌المللی یک اصل اساسی در صلح جهانی است. مسئله، حق انتخاب دولت است که یک‌بار دیگر رویارویی را بر دیپلماسی مرجّح دانسته است و به نظر می‌رسد که واشنگتن در برابر درس‌های اخیر تاریخ کشور و در برابر هشدارهای متحدانش، کر شده است. خلیج‌فارس نباید به "بیروت" دیگری تبدیل شود؛ محلی که امریکاییان به صورت هدف‌های "فناتیک" درآیند. دندی هرالد چنین اظهار نظر می‌کند که دولت ریگان هنوز سیاست مشخصی در رابطه با خلیج‌فارس ندارد.»⁽¹⁾

به گزارش این رادیو، نشریة "بوستون کلوپ" نیز در انتقاد از سیاست دولت امریکا نوشته است: «دولت ریگان در خلیج‌فارس روشی بی‌باکانه در پیش گرفته است. فقدان یک سیاست منسجم در رابطه با مناقشة درهم پیچیدة خلیج‌فارس، دولت ریگان را با شتاب در مسیری انداخته است که هم‌زمان با ایجاد خطراتی جانی برای امریکاییان، امید اندکی را برای یافتن یک راه‌حل نهایی نوید می‌دهد. تصمیم پرزیدنت ریگان در برافراشتن پرچم امریکا بر فراز نفت‌کش‌های کویتی و افزایش حضور نظامی نیروی دریایی امریکا، تنها بهبود اندکی در شرایط کشتی‌رانی به وجود خواهد آورد و فقط می‌تواند آنچه را که نهایتاً یک راه‌حل سیاسی خواهد بود، به تأخیر بیندازد. امریکا در یک رویارویی فیزیکی با ایران، احتمالاً به یک خشنودی کوتاه‌مدت از طریق لطمه زدن به ایرانیان دست خواهد یافت، ولی حتی یک قدم به یک راه‌حل سیاسی ناگزیر، که تنها راه رهایی است، نزدیک نخواهد شد.»⁽²⁾

در این حال، روزنامه "شیکاگو تریبیون" در دفاع از سیاست‌های امریکا در خلیج‌فارس، ضمن برترین خواندن قدرت نظامی و اقتصادی امریکا، مخالفان افزایش حضور امریکا در خلیج‌فارس را به بزدلی متهم کرده است. این روزنامه می‌نویسد: «ایالات متحده برای حفظ و حراست کشتی‌رانی در خلیج‌فارس تعهداتی دارد و هرکس که بخواهد تلاش‌های دولت ریگان را در حفظ خطوط نفتی در خلیج‌فارس به باد انتقاد بگیرد، باید عواقب بی‌تحرکی و دست روی دست گذاشتن را متحمل شود و یا راه دیگری برای اجتناب از آنها پیشنهاد کند. مسئله ناراحت‌کننده درباره کسانی که با قدرت‌نمایی در خلیج‌فارس مخالفت می‌کنند، این است که این‌چنین طرز تفکری، نشان‌دهنده نوعی بزدلی و یا حتی انزواطلبی است که با مسئولیت‌های ایالات متحده که این کشور به‌عنوان برترین قدرت نظامی و اقتصادی غرب بر عهده دارد، مغایر است. این

کشور اگر در شرایطی که پرستیژ بین‌المللی و منافع ملی با یکدیگر هم‌خوانی دارند، قدم پیش نگذارد، آنگاه باید از خود پرسید که تحت چه شرایطی وارد عمل خواهد شد؟»⁽¹⁾

روزنامه "کریستین ساینس مانیتور" نیز افزایش ناوگان امریکا در خلیج‌فارس، عملی کردن اسکورت نفت‌کش‌های کویتی، دور کردن سوریه از ایران و تصمیم دسته‌جمعی کشورهای عضو شورای امنیت برای تحت فشار قرار دادن ایران و... را از جملة اقداماتی دانسته است که باید برای پایان دادن به مناقشه ایران و عراق انجام شود. این روزنامه می‌نویسد: «یک رشته اقدامات سیاسی و نظامی از سوی چندین کشور، فشار بیشتری به رژیم اسلامی ایران وارد می‌کند تا به جنگ ایران با عراق از راه مذاکره پایان بدهند. هرچند دیپلمات‌ها و منابع دولتی در کشورهای خلیج[فارس] خوش‌بین نیستند که رژیم ایران با برداشتن گام در جهت صلح، به این اقدامات بین‌المللی پاسخ بدهد. این اقدام‌ها از جمله شامل افزایش حضور ناوگان امریکا در آب‌های خلیج‌فارس بر طبق نقشه است. یک اقدام دیگر، ثبت کشتی‌های کویتی زیر پرچم سایر کشورهاست. اقدام سوم، کوشش‌های دیپلماتیک کشورهای عرب است برای دور کردن رژیم سوریه از رژیم ایران. اقدام دیگر، کوشش‌های قدرت‌های بزرگ در شورای امنیت، برای وادار کردن ایران به پایان دادن به حمله به کشتی‌ها در خلیج‌فارس و موافقت با آتش‌بس در جنگ است. برخی از تحلیل‌گران مسائل خاورمیانه معتقدند، مادامی که (امام)خمینی زنده یا بر سر قدرت است، صلح از راه گفت‌وگو تحقق نمی‌پذیرد؛ او همان لجاجتی را که برای مقابله با شاه به خرج داد، برای سرنگونی صدام‌حسین هم به خرج می‌دهد. مقامات امریکا در روزهای اخیر، شائق بودند که بر کوشش‌های امریکا برای پایان دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کنند. این کوشش‌ها در جهت احیاء اعتبار امریکا در منطقه، در پی فروش اسلحه و قطعات یدکی نظامی امریکا به رژیم اسلامی تهران است. حمله اشتباهی یک هواپیمای عراقی به ناو استارک، بر شتاب این روند افزوده است. آن اقدامات سیاسی - که اگر موفق بشود، ممکن است بیش از همه بر ایران اثر بگذارد - اقداماتی است که کویت در سازمان ملل خواهان برخورداری از کمک چین جهت فشار آوردن به رژیم جمهوری اسلامی است. ضمناً در شورای امنیت کوشش می‌شود قطع‌نامه جدیدی برای پایان دادن به جنگ خلیج‌فارس تنظیم شود. مشکل این است که اگر رژیم ایران با درخواست آتش‌بس موافقت نکند، چه تحریم‌هایی علیه ایران اعمال شود؟ چین اکنون رأی حساس را در این مورد در اختیار دارد.»⁽²⁾

1 240

وزیر سپاه پاسداران محسن رفیق‌دوست، که به سوریه سفر کرده است، امروز با فاروق‌الشرع وزیرخارجه سوریه ملاقات کرد. وی همچنین در یک کنفرانس مطبوعاتی در دمشق شرکت کرد و به سؤالات خبرنگاران درباره جنگ ایران و عراق و اوضاع منطقه، حضور روزافزون امریکا در خلیج‌فارس، روابط ایران و سوریه و ... پاسخ گفت.

رفیق‌دوست در پاسخ به سؤالی درباره جنگ گفت: رژیم عراق اکنون از هر زمان ضعیف‌تر است، اوضاع داخلی عراق خوب نیست و شمال آن کشور در کنترل صدام نمی‌باشد. رژیم بغداد اخیراً مجبور شده به حدود 7هزار افسر دانشکده ندیده درجه بدهد. وی درباره تحولات اخیر در خلیج‌فارس گفت: در صورتی که آنها جنگ نفت‌کش‌ها را مجدداً در خلیج‌فارس آغاز کنند، برای ما ابرقدرت و غیر ابرقدرت تفاوتی نمی‌کند و این نقطه را برای همه ناامن می‌کنیم. وزیر سپاه در پاسخ به سؤالی درباره روابط سوریه و عراق گفت: روابط میان ایران و سوریه موقت و گذرا نیست بلکه استراتژیک و پایدار است و دو کشور به خوبی یکدیگر را درک می‌کنند و این شایعات دروغ است، زیرا هوشمندی و سیاست‌مداری رهبران سوریه نشان داده است که آنها روابط استراتژیک را جایگزین روابط با یک رژیم جنایتکار که کارش رو به پایان است نمی‌کنند.⁽¹⁾

1 241

دربارة آخرین تحولات در روابط ایران و انگلیس، رادیو بی.بی.سی از یک اقدام دیگر وزارت خارجه انگلیس خبر داد: «به کاردار ایران در لندن اعلام شد در میهمانی سالیانه وزیرخارجه که به افتخار سفرای خارجی در لندن، امشب برگزار می‌شود، مورد استقبال قرار نخواهد گرفت.» رادیو بی.بی.سی می‌افزاید: «"آخوندزاده" چند هفته قبل، دعوت به شرکت در این مراسم را به‌عنوان سرپرست هیئت ایران پذیرفته بود، اما وزارت خارجه امروز اعلام کرد، حضور او مطبوع نخواهد بود.»

این رادیو ادامه می‌دهد: «در یک تحول دیگر، آخوندزاده امروز به صورتی غیرمترقبه، با یک مقام عالی‌رتبه وزارت خارجه انگلیس دیدار کرد. در این دیدار، او روابط ایران و انگلیس را مورد مذاکره قرار داد. سخن‌گوی وزارت امورخارجه [انگلیس]، بعد از این ملاقات که یک ساعت به درازا کشید، گفت: آقای آخوندزاده چیز جدیدی برای گفتن نداشت.»⁽²⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز در این باره مطالب برخی منابع خبری انگلیس را بررسی کرده است: «در برنامه‌های خبری ساعت 13 تلویزیون دولتی بی.بی.سی و تلویزیون غیردولتی "ای.تی.ان" اعلامیه ایران مبنی‌بر فراخوانی کلیه دیپلمات‌ها از لندن به جز یک دیپلمات، منعکس شد. اما در برنامه خبری بعدی ای.تی.ان این‌گونه گزارش شد که انگلیس پانزده دیپلمات ایرانی را اخراج کرده است. در اخبار بی.بی.سی نیز اشاره‌ای به این موضوع خاص نشد. وزارت خارجه انگلیس در اعلامیه امروز خود مدعی شد کاردار این کشور در لندن دو روز قبل وزارت خارجه ایران را از تصمیم انگلیس مبنی‌بر لزوم کاهش حضور دیپلماتیک ایران در لندن به یک نفر، مطلع ساخت. بنا بر اعلام وزارت خارجه انگلیس، این موضوع روز گذشته به کاردار ایران در لندن نیز اعلام شد. یک سخن‌گوی سفارت ایران از این موضوع اظهار بی‌اطلاعی کرد.

"جان سیمپسون"، سردبیر سیاسی تلویزیون بی.بی.سی طی تفسیری گفت: سفارت (دفتر حافظ منافع) انگلیس در تهران، به چند دلیل مفید می‌باشد؛ یکی اینکه در انجام مبادلات اقتصادی بین دو کشور که شدیداً به نفع انگلیس است، کمک می‌کند. همچنین با داشتن روابط، می‌توان از افرادی

مانند "راجر کوپر"، بازرگان و خبرنگار انگلیسی که به اتهام جاسوسی در تهران زندانی شده است، حمایت کرد. علاوه بر این، داشتن سفارت به انگلیس امکان می‌دهد با دولت ایران که ممکن است بتواند برای آزادی گروگان‌های انگلیسی در لبنان - مانند "تری‌ویت" - کمکی ارائه کند، در تماس باشد. سیمیسون افزود: مهم‌تر از همه، کاهش سطح تماس با کشورهای قابل توجهی مانند ایران به نفوذ انگلیس در جهان کمک نمی‌کند. هم‌اکنون روابط انگلیس با آرژانتین، سوریه و لیبی قطع شده و اکنون روابطش با ایران به شدت کاهش یافته است. اما در انگلیس این رضایت درونی وجود دارد که یک اصل دیپلماتیک تقویت شده و در عین حال، مشکل قطع رابطه کامل بروز نکرده است. از سوی دیگر، گزارشگر امور دیپلماتیک شبکه ای.تی.ان در این زمینه تصدیق کرد به‌نظر می‌رسد ایران و انگلیس هیچ‌کدام واقعاً نمی‌خواهند قطع رابطه کنند.»⁽¹⁾

در این حال، روزنامه کیهان روند جاری در روابط دو کشور را وضعیت "در آستانه قطع کامل" توصیف کرده است؛ این روزنامه می‌نویسد: «در پی ضرب و شتم یک دیپلمات ایرانی در "منچستر" انگلیس و عدم رعایت کنوانسیون وین توسط لندن، وزارت امورخارجه کشورمان کلیه اعضای سفارت خود در لندن - به جز یک نفر - را فراخواند. آگاهان سیاسی معتقدند، اخراج و فراخوانی‌های پی‌درپی دیپلمات‌ها، احتمال قطع کامل روابط میان دو کشور را افزایش داده است. پس از بحران اخیر در روابط دو کشور و ضرب و شتم دیپلمات ایرانی در منچستر و اخراج‌های متقابل دیپلمات‌های دو کشور، قرار است اعضای هیئت نمایندگی سیاسی جمهوری اسلامی ایران در لندن ظرف دو هفته آینده به تهران بازگردند.»⁽²⁾

1 242

مدیرعامل جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران، وحید دستجردی، آزاد شدن یک‌جانبه یک‌صد تن از اسیران معلول عراقی را اعلام کرد. وی در مصاحبه‌ای با اشاره به اینکه تاکنون دولت عراق جز شماری اندک، اسرای معلول ایرانی را آزاد نکرده است، گفت: «جمهوری اسلامی مصمم است به طور یک‌جانبه کلیه اسرای معلول عراقی را آزاد کند.» وی اظهار کرد: «در ادامه این سیاست صد تن دیگر از اسرای معلول عراقی از ایران آزاد خواهند شد.» مدیرعامل جمعیت هلال احمر گفت: «این عده از اسرا آماده شده‌اند تا به محض پذیرش عراق، از طریق صلیب‌سرخ جهانی به کشورشان بازگردانده شوند.»⁽³⁾

1 243

"رابرت جینگ"، خبرنگار امور خاورمیانه‌ای روزنامه "تایمز" لندن، طی گزارشی ادعا کرده است که ایران هر ماه 250 میلیون دلار اسلحه خریداری می‌کند. وی می‌افزاید: «به گفته دلالان اسلحة آلمانی و اتریشی، این مبلغ با کمک دولت‌های شوروی، چین، انگلیس، ایتالیا، اسپانیا، یونان، کره جنوبی و شمالی، تایوان، پاکستان، دبی، سوریه، لیبی، چکسلواکی، آلمان شرقی، ژاپن، برزیل، آرژانتین، هلند، اسرائیل، پرتغال، هند، عربستان سعودی و بلژیک خرج می‌شود.»⁽¹⁾

رادیو عربی "ندای اسلام" نیز اعلام کرد: «عراق وامی به مبلغ 7/71 میلیون دلار از صندوق پول عربی دریافت خواهد کرد. این وام، یکجا پرداخت و در خلال 4 سال در 4 قسط بازپرداخت می‌شود. اولین قسط آن، 30 ماه بعد از دریافت وام بازپرداخت خواهد شد. قرارداد وام تازه، توسط "طه رجب"، سفیر عراق در امارات و "عبدالله القویص"، مدیرعامل صندوق پول عرب امضا شده است.»⁽²⁾

روزشمار جنگ جمعه / 29 خرداد 1366 / 22 شوال 1407 /19 ژوئن 1987

1 244

در حالی که پس از تصویب یک مرحله‌ای شدن طرح مانور و تعیین روز 30/3/1366 برای اجرای عملیات نصر4، مسئولان قرارگاه نجف و فرماندهی نیروی زمینی پیگیر آمادگی و منتظر اجرای عملیات در زمان مقرر بودند، صبح امروز مسئولان لشکر105 قدس با مراجعه به قرارگاه نجف در مورد آماده شدن یگان خود و موفقیت عملیات در روز مقرر با توجه به طرح مانور تصویب شده اظهار تردید کردند. احتمال درگیری زود هنگام با کمین‌های دشمن در یکی از یال‌های گلان⁽¹⁾و برخی مشکلات دیگر از جمله نبود راه‌کار مناسب برای عبور گردان و ... از دلایل مسئولان این یگان برای این تردید بود. بحث در این‌باره در جلسه مسئولان قرارگاه نجف و مسئولان لشکر105 قدس به نتیجه نرسید، لذا مهدی کیانی معاون قرارگاه نجف مأمور شد تا این موضوع را با فرماندهی نیروی زمینی مطرح کند. در گفت‌وگوی وی با فرمانده نیروی زمینی بر اجرای به موقع عملیات تأکید شد ولی با توجه به مانور لشکر25 کربلا که موقعیت و سرعت آن در متزلزل کردن دشمن روی ژاژیله نقش حیاتی داشت، فرماندهی نیروی زمینی در نامه‌ای به مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا از وی خواست تا با پوشش دادن یال‌های غربی قشن به نحوی به لشکر105 قدس در اجرای عملیات کمک کنند.

در بخشی از این نامه آمده است: «لازم دیدم که نقش و اهمیت اساسی مانور واگذار شده به لشکر شما را در این مقطع زمانی حساس مجدداً تأکید کنم. ... از جانب دیگر همان‌طور که شما نیز در جلسات مانور ملاحظه کردید، مانور لشکر105 قدس و 35 امام حسن(ع) بسیار پیچیده و خطرناک و اجتناب‌ناپذیر است. راه نجات دادن و به ثمر رساندن این مانور در این است که شما با قاطعیت کامل از ارتفاعات قشن پایین بیایید و مواضع تصرفی را جانانه و با اتکاء به خداوند

تبارک و تعالی و همت رزمندگان اسلام حفظ نمایید که در این صورت هم لشکر قدس و هم لشکر امام حسن(ع) را کمک اساسی کرده و هم کلید فتح و پیروزی را خوب چرخانیده‌اید.»⁽¹⁾

1 245

گزارش امروز دید بان‌های منطقه عملیاتی منطقه نصر4 حاکی از افزایش هوشیاری دشمن و اجرای آتش روی خطوط مقدم خودی بود. راوی قرارگاه نجف در جمع‌بندی این گزارش‌ها می‌نویسد: «در پی گسترده شدن فعالیت نیروهای خودی و افزایش تحرکات خودروها و نقل و انتقال یگان‌ها، عکس‌العمل دشمن نیز شدید‌تر شد، طوری که امروز فعالیت توپخانه دشمن به صورت تصاعدی افزایش پیدا کرد. در این روز دشمن 550 گلول-ه توپ روی ارتفاعات قشن (247 گلول-ه)، گلان و اسپیدار شلیک کرد⁽²⁾که نسبت به شلیک 31 گلول-ه منور در روز 27/3/66 روی این سه ارتفاع، افزایش زیادی داشته است.» وی نتیجه می‌گیرد: «از این سلسله اقدامات مشخص بود که دشمن نه تنها نسبت به تحرکات خودی هوشیار شده بلکه محورهای اصلی عملیات را نیز تشخیص داده است طوری که حتی در صبح این روز دشمن در وضعیت عادی به سر می‌برد، با این حال از اجرای آتش روی قشن غافل نبود.»⁽³⁾

2 246

با پایان یافتن عملیات فتح‌6، قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) طی اطلاعیه‌ای نتایج این عملیات را اعلام کرد: «نیروهای قرارگاه رمضان، حزب‌الله، حزب دمکرات کردستان عراق و حزب‌الدعوه الاسلامی، در ساعات اولیه بامداد چهارشنبه، عملیات فتح6 را در دو محور، در منطقة عمومی شمال "اربیل" عراق آغاز کردند. محور اول، ارتفاعات استراتژیک و حساس "کورت" و "سلیم‌خان" بود که در آن یک گردان از مزدوران عراقی به میزان هفتاد درصد منهدم گردید. در محور دوم، با نفوذ به شهر "مرگه‌سور" عراق، رزمندگان موفق شدند علاوه بر پاک‌سازی ارتفاعات استراتژیک "قلندر"، جادة مرگه‌سور - دیانا را مسدود نمایند. در این عملیات، مرکز سازمان امنیت دشمن و ساختمان‌های فرمانداری و ژاندارمری در این شهر منهدم گردید.»⁽⁴⁾

در جلسة فرماندهان عمل‌کنندة قرارگاه رمضان در عملیات فتح6، نتایج این عملیات و عملکرد نیروها بررسی شد و نقاط ضعف و قوت عملیات و تجربیات به‌دست آمده در آن، ارزیابی گردید. در این جلسه، مطالب جالبی از عملیات عنوان شد که به بخشی از این مطالب، به نقل از راوی قرارگاه اشاره می‌شود: «حرکت نیروها از نقطه رهایی تا رسیدن به پای اهداف، بی‌سابقه بود؛ تمام نیروها با همت بالا در این زمینه تلاش کردند و مردم کرد عراق نیز همکاری خوبی با نیروها به عمل آوردند. راه‌پیمایی [نیروها برای رسیدن به هدف] در حفاظت کامل و بدون درگیری و بدون شلیک حتی یک گلول-ه، انجام گرفت. در شهر مرگه‌سور، تمامی پایگاه‌های شهر سقوط کرد. فقط سه پایگاه - که دو‌تای آنها خانة رؤسای جاش‌ها و یکی دیگر یک پاسگاه ژاندارمری بود - مقاومت کردند. درگیری برای تصرف این سه مکان، تا روشن شدن هوا به طول کشید و نیروهای فراوانی از دشمن در این سه نقطه کشته شدند. با توجه به عملکرد خوب نیروها در تصرف شهر، مقداری از مهمات حمل شده به شهر استفاده نشد و نیروهای خودی پس از حدود هشت ساعت که شهر را در دست داشتند، هنگام عقب‌نشینی از شهر، به‌ناچار مهمات استفاده نشده را آتش زدند. عملکرد نیروها در داخل شهر خیلی خوب بود و نیروهای نظامی داوطلب عراقی که تحت فرماندهی مجلس اعلی، هم‌گام با سایر نیروها در عملیات شرکت کرده بودند، با آمادگی کامل وارد عملیات شدند. برخی از اسرا به لحاظ اینکه با نیروهای عمل‌کننده قرابت فامیلی داشتند، با وساطت آنها آزاد شدند.»⁽¹⁾

1 247

آیت‌الله موسوی اردبیلی، رئیس شورای عالی قضایی در نماز جمعه این هفته عملکرد نیروهای خودی در عملیات فتح6 و نتایج آن را تشریح کرد. وی ضمن بیان ابتکارات نیروهای عمل‌کننده در این عملیات، گفت: «قبلاً، در مناطق شمالی، وقتی به نقطه‌ای حمله می‌شد، رزمندگان اسلام وارد شهر می‌شدند و ضربه‌ای به دشمن وارد می‌آوردند و برمی‌گشتند. اما اکنون، افواج پارتیزانی به منطقه فرستاده می‌شود؛ آنها وارد شهری می‌شوند و ضمن انهدام مراکز دولتی، اسناد آنها را نیز بررسی می‌کنند.» وی همچنین گفت: «یکی از ابتکارات عملیات فتح6 این بود که رزمندگان اسلام پس از ورود به شهر مرگه‌سور، چون می‌دانستند نیروی کمکی از سوی دشمن فرستاده خواهد شد، در هفت، هشت کیلومتری خارج از شهر، کمینی را انجام دادند که طی آن، حدود بیست نفربر دشمن را به آتش کشیدند و گروهی از نفرات آنان را نیز به هلاکت رساندند.»⁽²⁾آیت‌الله موسوی اردبیلی، دربارة گروه‌های مختلفی که در شمال عراق، با رژیم عراق در ستیزند، گفت: «چهار جریان در این منطقه با رژیم عراق مبارزه می‌کردند که اکنون نیز گروهی از نیروهای محلی که قبلاً با رژیم عراق همکاری می‌کردند، به نیروهای ما پیوسته‌اند و علیه عراق می‌جنگند.» وی

افزود: «علمای شمال عراق نیز که به ایران آمده بودند، اکنون جوانان خود را تسلیح می‌کنند و برای مبارزه به شمال عراق می‌روند.» وی ادامه داد: «این جریان موجب شد، رژیم عراق مردم خود را بمباران کند و طی آن نیز، حتی از بمب‌های شیمیایی استفاده کرد.»⁽¹⁾

1 248

در پی تشدید عملیات‌های نفوذی در کردستان عراق، روزنامة "واشنگتن‌تایمز" درباره فعالیت اکراد معارض عراقی در منطقه کردنشین این کشور نوشت: «چریک‌های کرد که در شمال خاوری عراق جبهه دومی گشوده‌اند، بخشی از نیروهای عراق را که وجودشان برای دفاع از کشورشان در برابر نیروهای مهاجم ایرانی بسیار مورد نیاز است، به خود مشغول می‌دارند. منابع آگاه می‌گویند حدود پنجاه هزار سرباز عراقی مأمور نبرد علیه بیست هزار شورشی کردِ تحت‌الحمایه رژیم جمهوری اسلامی ایران شده‌اند. جنگ کوهستانی کردها علیه عراق، در وضعیت جنگ شش و نیم ساله ایران و عراق اثر فزاینده‌ای می‌گذارد. عراقی‌ها پادگان‌های خود را در کردستان تقویت کردند. به گفته سازمان‌های اطلاعاتی غرب، در زمانی که ایران در بخش‌های مرکزی و جنوبی، جبهة 1200 کیلومتری جنگ ایران و عراق را تقویت می‌کند، واحدهایی از نیروهای عراقی اجباراً به کردستان فرستاده می‌شوند. منابعی می‌گویند، عراقی‌ها در ناحیه "سلیمانیه"، "کرکوک" و "اربیل" علیه روستاهای کردنشین که ظن می‌رود چریک‌های موسوم به پیش‌مرگ‌ها را پناه می‌دهند، به حمله‌های تنبیهی دست زده‌اند. به عقیده یک تحلیل‌گر نظامی غربی، روحیه سربازان عراق ضعیف است. گروه‌های شورشی می‌گویند هزاران کرد که با وعدة دادن اتومبیل و پول از سوی دولت عراق، به خدمت واحدهای شبه‌نظامی عراق درآمده بودند، با سلاح‌های خود از خدمت فرار کرده و به شورشیان کرد پیوستند.»⁽²⁾

2 249

فرمانده سپاه شهرستان "بانه" در کمین نیروهای گروه کومه‌له در محور سقز - بانه، به شهادت رسید. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شهید "غلام الهی" در حالی که نیروهای ژاندارمری را برای مقابله با افراد ضد انقلاب به منطقه "صیدلو" هدایت می‌کرد، به‌دست عناصر گروه کومه‌له به شهادت رسید.⁽³⁾

3 250

در ادامه عملیات بازرسی کشتی‌ها در خلیج‌فارس، ستاد مشترک ارتش اعلام کرد: «ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، امروز هم‌زمان با انجام مأموریت‌های مخصوص دریایی در آب‌های جنوب کشور و کنترل شناورهای عراقی در سکوهای "البکر" و "العمیه"، تعداد هشت فروند کشتی تجاری و نفت‌کش خارجی را در آب‌راه تنگه هرمز شناسایی کردند و به موارد مشکوکی دال بر حمل کالا برای عراق برخورد نکردند.»⁽⁴⁾

1 251

قائم‌مقام نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، در مراسم بزرگداشت سالگرد شهادت "رئیس‌علی دلواری" در زادگاه وی، درباره مین‌گذاری جزایر خلیج‌فارس، هشدار داد. حسینی‌تاش با تأکید بر اینکه امنیت کامل در خلیج‌فارس یا برای همه خواهد بود و یا اینکه ناامنی مطلق گریبان همه را خواهد گرفت، گفت: «اگر بخواهیم، هر رزمنده بسیجی یک شناور را هدایت می‌کند و با آن یک ناو را نابود خواهد کرد.» وی اضافه کرد: «سردمداران امریکا می‌دانند که سرتاسر تنگه هرمز زیر پوشش موشکی ما است. علاوه بر این، ما قادریم تمام جزایر را از طریق مین‌ریزی محاصره کنیم.»⁽¹⁾

جمعی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی با حضور در جزیره "لارک" و "تنگه هرمز"، از تشکیلات و توانایی رزمی نیروهای حافظ تنگه هرمز و منطقه یکم دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بازدید کردند. خبرگزاری جمهوری اسلامی در این باره گزارش داده است: «در این بازدید که به وسیله چند فروند از شناورهای منطقه یکم سپاه پاسداران انقلاب اسلامی انجام شد، یک سلسله عملیات نمایش محدود دریایی توسط شناورهای نیروی دریایی سپاه پاسداران به اجرا درآمد که طی آن گوشه‌ای از قدرت و توانایی رزمی و دفاعی دلاوران حافظ خلیج‌فارس و تنگه هرمز برای مقابله با هرگونه توطئه‌ای، به نمایش گذاشته شد.»⁽²⁾

روزنامه کیهان گزارش داد: «مانور نیروهای نمونة سپاه یکم "ثارالله" به منظور دفاع از حریم آب‌های خلیج‌فارس، انجام شد و نیروهای شرکت کننده، با انجام عملیات رزمی و تدافعی، توان خود را به نمایش گذاشتند. به گزارش روزنامه کیهان در این مانور که بیش از پنجاه گردان از نیروهای نمونه سپاه یکم ثارالله استان‌های تهران و مرکزی و شهر قم شرکت کرده بودند پس از راه‌پیمایی، به طرف میعادگاه‌های نمازجمعه حرکت کردند و یک‌بار دیگر با رهبر کبیر انقلاب و امت حزب‌الله میثاق بستند تا آخرین قطره خون از اسلام و حریم میهن اسلامی دفاع کنند. نیروها طی این مانور، آمادگی خود را برای مقابله با توطئه ابرقدرت‌ها و انجام هرگونه عملیات شهادت‌طلبانه و دفاع از حریم آب‌های خلیج‌فارس اعلام کردند.»⁽³⁾

در قسمتی از قطع‌نامه سپاه یکم ثارالله که به همین منظور صادر شد، آمده است: «رزم‌آوران لشکر توحید با حضور در مانور مدافعان خلیج‌فارس، ضمن لبیک‌گویی به ندای مسئولین جمهوری اسلامی، اعلام می‌دارند ما کفن‌پوشان ارتش اسلام ضمن بیعت مجدد خود با امام امت، آمادگی خود را جهت دفاع از اهداف انقلاب اسلامی با شرکت در مانور مدافعان خلیج‌فارس و آمادگی خود را در انجام هرگونه عملیات شهادت‌طلبانه اعلام می‌داریم. ما ضمن هشدار به حکام کشورهای مرتجع منطقه خصوصاً کویت، قاطعانه می‌خواهیم، با واقع‌بینی نسبت به عوامل ایجاد بحران در خلیج‌فارس، از فرجام بد و عواقب ناگوار هم‌دستی با امریکا بر حذر بمانند.»⁽⁴⁾

1 252

امروز یک فروند نفت‌کش لیبریایی که از کویت نفت خام بارگیری کرده بود، در آب‌های نزدیک کویت با یک مین برخورد کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس در این باره گزارش داده است: «سازمان‌های نجات دریایی مستقر در خلیج‌فارس که خواستند نامشان فاش نشود، گفتند که نفت‌کش 273 هزار تنی "استنا" (Stena Explover) در مسیر اصلی حرکت کشتی‌های حامل نفت کویت واقع در 54 کیلومتری خاک کویت، با مین برخورد کرد. این منابع افزودند: به نفت‌کش مذکور خسارات جزئی وارد شد و احتمالاً برای بازرسی به کویت باز خواهد گشت. نفت‌کش "استنا" چهارمین کشتی می‌باشد که از 16 مه (26 اردیبهشت) در نزدیکی کویت با مین برخورد می‌کند. این منابع افزودند که نفت‌کش مذکور هنگام وقوع این حادثه در ساعت 18 به وق-ت محلی (15 به وقت جی. ام. تی)، از بندر "الاحمدی" دور می‌شد. مقصد این نفت‌کش هنوز مشخص نشده است.»⁽¹⁾

در این حال، "رابرت سیمز"، سخن‌گوی وزارت دفاع امریکا درباره مین‌گذاری در خلیج‌فارس و توانایی‌های ایران گفت: «پنتاگون هنوز از خطر تازه‌ای که ممکن است از ناحیه مین‌گذاری متوجه کشتی‌های نیروی دریایی امریکا و یا کشتی‌های نفت‌کش کویتی با پرچم امریکا و کشتی‌های محافظ آنان شود، آگاهی ندارد.» سیمز افزود: «نظر بر این است که توانایی ایران برای انجام عملیات مین‌گذاری بسیار محدود است، با این همه، وزارت دفاع هر خطر نظامی بالقوه‌ای را که ممکن است از جانب ایران ایجاد شود، با دیده‌ای جدی می‌نگرد.»⁽²⁾

رادیو امریکا نیز گزارش داد: «دولت امریکا نمی‌تواند گزارش‌هایی را که از مین‌گذاری‌های ایران در گذرگاه‌های آبی کشور کویت حکایت دارد، تأیید کند. ولی "وین‌کری"، خبرنگار صدای امریکا اعلام کرد که وزارت دفاع این کشور سرگرم بررسی و مطالعه تهدید بالقوه‌ای است که از مین‌گذاری احتمالی ایران ممکن است متوجه کشتی‌های امریکایی به هنگام نگهبانی از نفت‌کش‌های کویتی گردد.»⁽³⁾

از سوی دیگر، سخن‌گوی کاخ سفید با وجود هشدار سازمان سیا درباره تلاش احتمالی ایران برای حمله علیه کشتی‌های امریکایی، خطر این حمله را کم تا متوسط خواند. "مارلین فیتز واتر" این امر را منتفی دانست و گفت: «گزارش سیا به امکان تروریسم علیه کویت مربوط می‌شود که این با ریسک در مورد اشخاص نظامی ما فرق دارد.» وی افزود: «کاخ سفید هنوز این ریسک را نسبت به افراد نظامی کم تا متوسط می‌داند.»⁽⁴⁾

"توماس مورو"، رئیس پیشین ستاد مشترک ارتش امریکا نیز گفت: «اگر حکومت اسلامی ایران به نفت‌کش‌های کویتی که با پرچم ایالات متحده رفت و آمد می‌کنند، آسیبی برسانند، ارتش امریکا متقابلاً اطراف جزیره خارک را مین‌گذاری خواهد کرد تا صدور نفت ایران را متوقف سازد.» دریادار مورو افزود: «امریکا به این ترتیب، اراده راسخ خود را در حفظ آزادی کشتی‌رانی به اثبات خواهد رساند. در غیر این صورت، رژیم ایران خواهد توانست، از ایالات متحده باج‌گیری کند.»⁽⁵⁾

1 253

ژنرال "چین"، فرمانده کل نیروهای استراتژیک امریکا در گفت‌وگو با رادیو امریکا، درباره وضعیت، مأموریت و شرایط زمانی و مکانی درگیری این نیروها در خلیج‌فارس و... مطالبی اظهار داشت. وی دربارة ویژگی‌ها و مأموریت این نیرو گفت: «واحد فرماندهی نیروهای هوایی استراتژیک ایالات متحده، واحدی است که تسلیحات و تجهیزات و مهمات اتمی در هواپیما را در اختیار و در رده مقدم مسئولیت خود دارد. این واحد مجهز به حدود یک هزار هواپیما شامل بمب‌افکن و هواپیماهای مخصوص شناسایی و ردیابی و گردآوری اطلاعات، هواپیماهای مخصوص انتقال سوخت و سوخت‌رسانی است که اساساً به نحوی با تسلیحات اتمی مربوط می‌شود. نیروی هوایی استراتژیک امریکا همچنین به حدود یک هزار موشک بالستیک قاره‌پیما مجهز است و در سراسر جهان، 55 پایگاه دارد و تعداد نفراتش به 134 هزار تن می‌رسد.» ژنرال "چین" افزود: «مسئولیت نهایی ستاد هماهنگی ویژه هدف‌گیری‌های اتمی استراتژیک نیز با اوست و این همان رکنی است که در مورد نحوه تجهیز هواپیماها، موشک‌های بالستیک قاره‌پیما و نیز زیردریایی‌های امریکا به تسلیحات هسته‌ای، تصمیم می‌گیرد.»

"چین" احتمال درگیری این نیروها در خلیج‌فارس را رد نکرد و گفت: «نیروهای مورد بحث، اتمی‌اند و چنان جنگی در خلیج‌فارس جریان ندارد. البته، واحد تحت فرمان من دارای نفت‌کش‌های هوایی مخصوص انتقال سوخت به هواپیماهای بمب‌افکن و جنگنده است و احیاناً اگر لازم باشد این‌گونه هواپیماهای سوخت‌رسان به خدمت گرفته خواهند شد. همچنین اگر هواپیماهای بمب‌افکن به کار گرفته شوند، بدیهی است که به تسلیحات غیراتمی مجهز خواهند بود.» ژنرال "چین" تأکید کرد: «در ارتباط با اوضاع در خلیج‌فارس، مسئولیتی به وی محول نشده است.»

فرمانده نیروهای استراتژیک امریکا درباره موقعیت زمانی درگیری احتمالی در منطقه گفت: «ایالات متحده دارای منافع ملی حیاتی در خلیج‌فارس است، همچنان‌که دارای چنین منافعی در تمامی جهان آزاد است. ایالات متحده مدیون خود و متحدانش می‌داند که بکوشد در کشتی‌رانی آزاد در خلیج‌فارس، صرف‌نظر از اینکه مبدأ و مقصد چه کشوری باشد، وقفه‌ای ایجاد نگردد. ما نمی‌توانیم اجازه دهیم که آزادی عبور و مرور در خلیج‌فارس مختل گردد؛ خواه عامل بروز چنان وضعی، ایران باشد، عراق باشد یا از ناحیه کشور دیگری. کشتی‌ها حق رفت و آمد به خلیج‌فارس را دارند چرا که این خلیج، بستر آب‌های بین‌المللی است.»⁽¹⁾

2 254

آیت‌الله موسوی اردبیلی، رئیس شورای عالی قضایی در نماز جمعه امروز تهران، سیاست ایران در خلیج‌فارس، مقابله با تجاوز، امکان درگیری با امریکا، تلاش برای حفظ تمامیت ارضی، دوگانگی سیاست اعلام شدة امریکا و عملکرد این کشور در منطقه خلیج‌فارس و شرایط ایران برای قبول صلح را تشریح کرد.

وی با اشاره به تحولات اخیر در منطقه خلیج‌فارس گفت: «ما به‌عنوان یک وظیفه انسانی و اسلامی، از وجب به وجب خلیج‌فارس به قیمت قطرات خونمان دفاع خواهیم کرد.» وی افزود: «سیاست ایران در این منطقه همان‌گونه که بارها اعلام شده، حفظ امنیت خلیج‌فارس توسط کشورهای منطقه است و ما در قبال هرگونه توسعه‌طلبی غرب، آماده هستیم.»

امام جمعه موقت تهران با تشریح سابقه تشنجات در خلیج‌فارس، به شکست امریکا در جلب توافق هم‌پیمانانش برای همکاری اشاره کرد و گفت: «بر خلاف سیاست اعلام شدة امریکا مبنی‌بر بی‌طرفی در جنگ تحمیلی، اقدام این کشور برای حضور نظامی در خلیج‌فارس، وارد شدن در جنگ به نفع رژیم عراق است و ما با هر کشوری که به نفع رژیم عراق وارد جنگ شود، می‌جنگیم.» وی همچنین به سیاست شوروی در این زمینه و تجدید نظر مقامات این کشور پرداخت و احتمال ایجاد درگیری نظامی به دست امریکا را ضعیف توصیف کرد. آیت‌الله اردبیلی گفت: «اگر امریکا فکر کند که با آوردن نیروی عظیم دریایی خود به خلیج‌فارس، ما را خواهد ترساند، این یک حماقت آشکار است.»⁽¹⁾

وی افزود: «اگر اینها در خلیج‌فارس با ما درگیر بشوند، اولاً، ما امنیت خلیج را می‌خواهیم و این سیاست را هم اعلام کرده‌ایم و گفته‌ایم جز شرارت صدام هیچ چیز امنیت خلیج را به هم نمی‌زند. ما سیاستمان را در خلیج اعلام کردیم: "فقط امنیت خلیج‌فارس به‌دست نیروهای منطقه". این سیاست ماست و راه حفظ امنیت برای اینهایی که امنیت می‌خواهند. صدام اگر شرارت می‌کند، جوابش را می‌دهیم. اگر ریگان به این حرف منطقی قانع نشد و آمد و درگیر شد و سیاست اعلام شدة جهانی خود را زیر پا گذاشت و اهمیت هم نداد و گفت: ما از این کارها زیاد کردیم، حرف را می‌زنیم، بعد هم بر ضدش عمل می‌کنیم؛ اگر این کار را کرد، اسم کار او چیست؟»⁽²⁾

آیت‌الله موسوی اردبیلی امام جمعه تهران:

«حضور نظامی امریکا در خلیج‌فارس وارد شدن در جنگ به نفع رژیم عراق است و ما با هر کشوری که به نفع رژیم عراق وارد جنگ شود، می‌جنگیم.»

امام جمعه موقت تهران همچنین گفت: «ما جنگ‌آفرین نیستیم و با خاک و آب دیگر کشورها کاری نداریم، اما اعلام می‌کنیم که به قیمت قطرات خونمان، از شرافت و استقلالمان دفاع خواهیم کرد.» آیت‌الله موسوی اردبیلی گفت: «مگر می‌شود ایرانی بنشیند و ببیند در خلیج‌فارس ابرقدرتی به‌طور نامشروع یکه‌تاز میدان شده است؟» وی ادامه داد: «به احتمال ضعیف، اگر چنین اتفاقی بیفتد، مسئولیت عواقب آن به عهده کسانی است که تشنج‌آفرینی می‌کنند و امنیت منطقه را بر هم می‌زنند.» وی افزود: «ملت انقلابی ما به عنوان دفاع شرافت‌مندانه و مشروع از کیان خود، دفاع می‌کند و عاقبت کار نیز همان طور که در جبهه‌های زمینی ثابت شد، مشخص است.»⁽¹⁾آیت‌الله موسوی اردبیلی در ترسیم جدی بودن ایران برای مقابله با تشنج‌آفرینی امریکا گفت: «کار ما، دفاع مشروعِ شرافت‌مندانه است، که جزء وظایف اولیه انسانی و اسلامی ماست. از وجب به وجب این خلیج‌فارس به قیمت قطرات خون قلبمان دفاع خواهیم کرد. اما ریگان فکر کند، روزی که جنازه‌های مردة تفنگ‌داران دریایی را می‌خواهد به امریکا ببرد، در آنجا به خانواده‌هایشان چه می‌خواهد بگوید؟ می‌خواهد بگوید من چون در قضیه مک فارلین فضاحت بار آورده بودم، بچه‌های شما را بردم آنجا برای اینکه مشکلات داخلی خودم را حل کنم؟ بچه‌های شما را به مردن دادم؟ مگر ملت امریکا این را می‌پذیرد؟ مگر دنیا این را می‌پذیرد؟ آنها بدانند که ما آماده شهادتیم. دلیلش، مانور امروز بود. اعزام هفتِ تیر است. هفت تیر، اعزام داریم. ما احتمال ضعیف ضعیف می‌دهیم، او چنین بی‌عقلی بکند. رزمنده‌های ما سلاح به دست گرفته‌اند و مدافعان خلیج‌فارس آماده هستند.»⁽²⁾

وی همچنین با اشاره به درخواست‌های صلح گفت: «به ما می‌گویند صلح کنید. اما ما می‌گوییم شما متجاوز را محکوم کنید و دادگاه تشکیل دهید، اما آنها انگار کر هستند و گوش شنوا ندارند.»⁽³⁾

آیت‌الله موسوی اردبیلی دربارة بی‌رغبتی نظام بین‌الملل برای برقراری صلح گفت: «ما حاضریم صلح کنیم، اما اینها مثل اینکه دهانشان بسته است یک کلمه بگویند صدام متجاوز است، صدام جنگ را تحمیل کرده است، جنگ را شروع کرده و توسعه داده است، خلیج‌فارس را وارد منطقه جنگ کرده، از مواد شیمیایی استفاده کرده، بمباران شهرها را شروع کرده، مناطق غیرنظامی را کوبیده؛ هنوز هم متجاوز معلوم نیست. باید بنشینید ببینید، چه کسی متجاوز است؟ دبیرکل سازمان ملل گفته بود که به ایران و به عراق اسلحه ندهند. ما باید بگوییم به ما چرا؟ آیا ما مواد شیمیایی استفاده کردیم؟ عراق می‌گوید من این طرح را رد می‌کنم. این، منطق دنیاست. جوان‌ها! ای آنهایی که امروز مانور می‌دادید! کفن پوشان و رزمندگان! بدانید عزت اسلام در زیر شمشیرهای شماست. شماها اگر در این اعزام‌ها شرکت کنید، بسیج شوید و جبهه‌ها را پرکنید، مقاومت کنید، با فتح و پیروزی نهایی ان‌شاءالله جز چند قدمی فاصله نمانده است.»⁽⁴⁾

1 255

خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل با بیان سیاست آتی شورای امنیت دربارة جنگ ایران و عراق، اعمال خشونت را برای پایان دادن به جنگ، رد کرد. وی همچنین دربارة ابتکار خود برای پیشبرد صلح بین دو کشور، مطالبی اظهار کرد. به گزارش خبرگزاری کویت "دکوئیار" در نظر دارد ایران و عراق را ابتدا برای پایان دادن به جنگ و سپس به منظور پیدا کردن راه‌حلی برای مسائلشان، تحت فشار قرار دهد. از این رو، وی از نزدیک با شورای امنیت همکاری می‌کند.⁽¹⁾دکوئیار دربارة اسکورت نفت‌کش‌ها گفته است: «برخی از اعضای شورای امنیت سازمان ملل به تقاضای کویت، چنین تصمیمی را اتخاذ کرده‌اند، اما به اعتقاد من با توسل به زور این مشکل را نمی‌توان حل کرد. آنچه لازم است مذاکره بیشتر و تصویب یک قطع‌نامه عادلانه و متعادل از سوی شورای امنیت سازمان ملل است که روندی را به وجود آورد که به پایان این مناقشه منجر شود.» دکوئیار می‌افزاید: «پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل در پی تقاضای وی در ژانویه (دی و بهمن) گذشته، سعی کرده‌اند قطع‌نامه را تنظیم کنند و ظرف یکی دو هفته آینده، مشورت با دیگر اعضای شورای امنیت را پیرامون پیش‌نویس این قطع‌نامه آغاز خواهند کرد.»⁽²⁾

در این حال، روزنامه اطلاعات به نقل از منابع آگاه، دربارة اقدامات شورای امنیت سازمان ملل برای تصویب قطع‌نامه و همچنین محتوای این قطع‌نامه نوشت: «آغاز مذاکرات میان پانزده عضو شورای امنیت پیرامون این پیش‌نویس به حالت تعلیق در آمده است، زیرا چین از هفته پیش اعلام موافقت نهایی خود با متن تهیه شده را به زمان دیگری موکول کرد. چین قرار است در آیندة بسیار نزدیک، موضع خود را در قبال این پیش‌نویس اعلام نماید. به گفته منابع آگاه، پیش‌نویس قطع‌نامه‌ای که تهیه شده است، شامل 9 ماده می‌باشد. در این پیش‌نویس، پایان هرگونه خصومت و بازگشت سریع نیروهای دو طرف متخاصم به پشت مرزهایشان خواسته شده است. در این پیش‌نویس، همچنین پیش‌بینی شده است که شورای امنیت، چنانچه یکی از طرفین متخاصم از به مورد اجرا گذاردن قطع‌نامه این شورا سر باز زند، تدابیری را اتخاذ نماید. لکن به نوع این تدابیر اشاره‌ای نشده است.»⁽³⁾

"جفری هاو"، وزیر امورخارجه انگلیس نیز گفته است: «کشورش برای دست‌یابی به راه‌حلی جهت پایان دادن به درگیری میان عراق و ایران، سخت تلاش می‌کند و با ارسال اسلحه به هر یک از دو کشور درگیر، مخالف است.» وی همچنین بر حضور آرام و فعال رزم‌ناوهای بریتانیایی در آب‌های خلیج‌فارس و بی‌طرفی کامل بریتانیا در تأمین آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس و

لزوم عدم افزایش تشنج و همچنین به وجود آوردن امنیت، بدون صدمه زدن به آزادی کشتی‌رانی، تأکید کرده است. وزیر امورخارجه بریتانیا گفته است: «در صورتی که تهران، بازگشت به مناسبات سالم و صریح را تضمین کند، بریتانیا نیز آماده است که مناسبات خود را با ایران تجدید نماید.»⁽¹⁾

وزیرخارجه ژاپن نیز در دیدار با وزیرخارجه امریکا، "جورج شولتز"، گفت: «ژاپن، از امکان مداخله نظامی امریکا در خلیج‌فارس نگران می‌باشد و معتقد است که متحدین غربی باید کاری کنند که صلح و امنیت خلیج‌فارس محفوظ بماند.»⁽²⁾

1 256

نمایندگی ایران در سازمان ملل امروز در نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل نوشته است: بنا به اطلاع دولت متبوعم، احتراماً تخلفات بیشتر عراق از اصول و قوانین بین‌المللی را به اطلاع می‌رسانم: نیروهای عراق در تاریخ 17 ژوئن 1987 (27 خرداد 1366) شهرهای بندری جنوب ایران، آبادان و خرمشهر را گلول-ه‌باران کردند که به خسارت به واحدهای مسکونی منجر شد. این اقدامات حاکی از آن است که این رژیم به سیاست جنایتکارانه خود در حمله به مناطق غیرنظامی ادامه می‌دهد.⁽³⁾

2 257

در ادامة تحرک سیاسی جدید عراق، "شاذلی قلیبی"، دبیرکل اتحادیه عرب و "طارق عزیز"، معاون نخست‌وزیر و وزیرخارجه عراق، در پی سفر روز گذشته به آرژانتین، امروز از "ونزوئلا"

طارق عزیز

شاذلی قلیبی

در ادامه تحرک سیاسی جدید عراق، امروز دبیرکل اتحادیه عرب و وزیرخارجه عراق در ونزوئلا با وزیرخارجه این کشور دیدار کردند.

1 258

"کاسپار واینبرگر"، وزیر دفاع امریکا سفر 12 روزة خود به استرالیا، تایلند، هنگ‌کنگ و ژاپن را آغاز کرد. وی امیدوار است دولت ژاپن را به حمایت از حمل نفت در خلیج‌فارس تشویق کند. به گزارش خبرگزاری رویتر واینبرگر فردا وارد سیدنی در استرالیا خواهد شد و درباره اتحاد استرالیا، زلاندنو و امریکا، با وزیران خارجه و دفاع استرالیا گفت‌وگو خواهد کرد. این خبرگزاری می‌افزاید: «واینبرگر قبل از عزیمت به توکیو، در روز 27 ژوئن (6 تیر) در "بانکوک" و "هنگ‌کنگ" توقف خواهد کرد. وی در توکیو در خصوص اوضاع خلیج‌فارس، معاملات کمپانی "توشیبا" با شوروی و سایر موضوعات گفت‌وگو خواهد نمود. به گفته مقامات نظامی امریکا که نمی‌خواستند هویتشان فاش شود، واینبرگر در توکیو امکان دریافت کمک مالی و سایر کمک‌ها از ژاپن را در خصوص حمایت از حمل نفت در خلیج‌فارس، مورد بحث و بررسی قرار خواهد داد. یک مقام امریکایی گفت: ما انتظار نداریم ژاپنی‌ها هیچ نوع کمک نظامی یا امثال آن در خصوص حمل نفت از خلیج‌فارس بدهند، لیکن شاید یک مقدار کمک مالی بتوان از آنها گرفت، چون ژاپن مقدار زیادی از نفت مصرفی خود را از منطقه خلیج‌فارس تهیه می‌کند.»⁽¹⁾

2 259

وزیر بازرگانی فرانسه امروز به بغداد سفر کرد. خبرگزاری آسوشیتدپرس هدف "میشل‌نوار" از این سفر را گسترش تبادلات بازرگانی بین دو کشور خواند. این خبرگزاری می‌افزاید: «اعتقاد بر این است که عراق خواهان خرید میراژهای پیشرفته 2000 از فرانسه می‌باشد. عراقی‌ها در بازپرداخت قروض خود به فرانسه، به شکل وخامت‌باری عقب مانده‌اند.

برآورد می‌شود که عراق بین سی تا پنجاه میلیارد دلار بدهی خارجی داشته باشد و علاوه بر این، از کمبود ارزی شدیدی رنج می‌برد. اما با افزایش صادرات نفت عراق، به نظر می‌رسد که اقتصاد این کشور، دورنمای رو به بهبودی در پیش داشته باشد.»⁽²⁾

3 260

دهمین گروه از نیروهای فنی و تخصصی ارامنه برای کمک‌رسانی به جبهه‌های جنگ طی مراسمی در محل کلیسای سرکیس مقدس تهران و با حضور مسئولان خلیفه‌گری ارامنه و خانواده‌های شهدا، مفقودین، اسرا و جانبازان ارمنی، به مناطق جنگی اعزام شدند.

در این مراسم نائب خلیفه ارامنه، کمک‌رسانی به جبهه‌ها را اصلی‌ترین کار هر ایرانی اعم از مسلمان و اقلیت‌های مذهبی خواند و برای پیروزی رزمندگان دعا کرد. وارطان نماینده ارامنه در مجلس شورای اسلامی نیز طی سخنانی توطئه‌های ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس را محکوم و بر وحدت و انسجام مردم ایران تأکید کرد.⁽³⁾

4 261

امروز 74 تن از عناصر سازمان مجاهدین خلق، در جبهه گیلان‌غرب - محور "تاجیک" - با حمله به یک پایگاه نیروهای خودی، 6 تن را اسیر کردند و یکی از آنها را نیز سر بریدند.⁽⁴⁾

1 262

به دنبال ربوده شدن یک خبرنگار امریکایی و فرزند وزیر دفاع لبنان، امروز عاصم قانصوه رئیس شاخه لبنانی حزب بعث سوریه، حزب‌الله لبنان را به ربودن این دو تن متهم کرد. او گفت که می‌داند این دو تن در حومه بیروت جنوبی نگهداری می‌شوند اما از مکان دقیق آنها اطلاع ندارد. وی گفت ربودن فرزند عسیران یک بازی نیست بلکه ضربه شدیدی به نقش سوریه در لبنان است. این در حالی است که هنوز هیچ گروهی مسئولیت ربودن این افراد را به عهده نگرفته است.⁽¹⁾

از سوی دیگر، حزب‌الله لبنان در بیانیه کوتاهی که انتشار داد هرگونه دخالت این سازمان را در این آدم‌ربایی رد کرد. سیدمحمدحسین فضل‌الله نیز در این باره گفت ما آدم‌ربایی را از طرف هر کس باشد محکوم می‌کنیم. ما مخالف چنین روش‌هایی هستیم.⁽²⁾

روزشمار جنگ شنبه / 30 خرداد 1366 / 23 شوال 1407 / 20 ژوئن 1987

1 263

از مشکلات مهمی که یگان‌های عمل‌کننده روی ارتفاعات ژاژیله با آن روبه‌رو بودند زمان‌بندی حرکت و هماهنگی این یگان‌ها، خصوصاً لشکر105 قدس، با دیگر یگان‌ها بود. بدین صورت که وقتی سایر یگان‌ها با دشمن درگیر می‌شدند نیروهای لشکر105 باید مسافتی را که حدوداً 3 ساعت طول می‌کشید در بحران اولیه عملیات به سمت هدف طی کنند که با توجه به خطرات در پیش روی، این امر موجب نگرانی فرماندهی لشکر105 قدس و فرماندهی نیروی زمینی و مسئولان قرارگاه نجف شده بود. راوی قرارگاه نجف در این‌باره می‌نویسد: «تنها یگانی که در آستانه عملیات فکر و توجه مسئولان قرارگاه را بیش از همه به خود معطوف کرده بود، لشکر105 قدس بود. خطری که این لشکر را تهدید می‌کرد وجود پایگاه‌های دشمن در حوالی جاده آسفالت بود که این یگان مجبور به پشت سرگذاشتن بدون درگیری و بدون هوشیاری آنان بود. نیروهای این لشکر برای رسیدن به جاده آسفالت (نقطه درگیری احتمالی) از هنگام رهایی، نیازمند بیش از سه ساعت زمان بودند، لذا می‌بایست در زمان‌بندی تدبیری اندیشیده شود که در صورت درگیری ناخواسته و احتمالی با دشمن در آن نقطه، یگان‌های عمل‌کننده در دیگر محورها نیز عملیات خود را آغاز کنند تا بدین ترتیب از هوشیاری کامل دشمن و فراهم ساختن اقدامات پیشگیرانه برای مقابله با تک نیروهای خودی جلوگیری لازم به عمل آید. برای تحقق این امر لازم بود که نیروهای دیگر یگان‌ها در زمانی که نیروهای لشکر قدس به جادة آسفالت نزدیک می‌شوند حداقل فاصله ممکن را با دشمن داشته باشند تا اگر این یگان به طور ناخواسته درگیر شد سایر یگان‌ها نیز در یک جبهه سراسری درگیر شوند و این حداقل به معنای قرار گرفتن نیروهای لشکر قدس در زیر پای دشمن بود؛ زیرا با توجه به فرصت دو ساعته‌ای که لشکر105 برای رسیدن نیروهایش از جاده آسفالت تا ژاژیله نیازمند آن بود، نگه‌داری نیروهای سایر یگان‌ها نیز در زیر پای دشمن به مدت 2 ساعت عاقلانه نبود، لذا فرماندهی نیروی زمینی چند ساعت قبل از عملیات ابلاغ کرد تا ساعت 24 روز 30/3/66 کلیة یگان‌ها غیر از لشکر105 قدس، در نزدیک‌ترین فاصله ممکن تا هدف خود قرار گیرند و

یگان 105 قدس نیز تا این ساعت خود را به جاده آسفالت رسانده باشد و بنابر نیاز این یگان به دو ساعت راه‌پیمایی از جاده آسفالت تا رسیدن به نزدیکی اهداف خود(پای کار)، ساعت 2 بامداد 31/3/66 برای انجام تک همگانی تعیین می‌گردد.

به بیانی دیگر، آمادگی یگان 105 قدس برای شروع درگیری، مبنای ساعت درگیری سایر یگان‌ها قرار گرفت.

علاوه بر این، علی شمخانی و رحیم صفوی در یک جلسه کوتاه به فتح‌الله جعفری مسئول زرهی سپاه ابلاغ کردند که یک دسته تانک در دشت پایین دست ژاژیله وارد کند تا موقع لزوم لشکر105 قدس را با مانور و تیر تانک حمایت کند.

همچنین با توجه به احتمال عدم موفقیت لشکر قدس در تصرف ارتفاعات ژاژیله، رحیم صفوی قائم‌مقام نیروی زمینی سپاه، طرح جایگزینی را در نظر گرفت و آن اینکه اگر این یگان موفق به تصرف ژاژیله نشد با الحاق به یگان همجوار خود (لشکر14 امام حسین(ع)) در پایین ارتفاعات گلان، یک خط موقت تشکیل دهد و در صورت امکان در همان روز برای تصرف ژاژیله اقدام کند.⁽¹⁾

1 264

با توجه به همه پیش‌بینی‌ها و احتمالات برای اجرای عملیات نصر4، نیروهای عمل‌کنندة "تیپ35 امام حسن(ع)" و "لشکر105 قدس" که مسیرشان تا نقطه درگیری طولانی‌تر از سایر یگان‌ها بود، در ساعت 20:30 پیش از همه، حرکت خود را به سوی خطوط دفاعی دشمن آغاز کردند. پس از آن، سایر یگان‌ها نیز با توجه به فاصله‌شان با خط مقدم دشمن، به ترتیب حرکت کردند.⁽²⁾

2 265

در طرح مانور عملیات نصر4 پیشروی یگان‌ها از چهار محور طرح‌ریزی شده بود: 1- یال غربی ارتفاع گلان (بزرگ) و ارتفاع ژاژیله. 2- ادامه یال ارتفاع قشن تا آخر قله‌های 1، 2 و 3. 3- شهر ماؤوت، یال میراوه و یال بالوکاوه (ارتفاعات دوقلو). 4- از "بالوسه" تا یال غربی قشن. اجرای این عملیات بر عهدة قرارگاه نجف شاملِ 9 یگان پیاده از نیروی زمینی سپاه بود. تیپ38 زرهی ذوالفقار سپاه نیز مأموریت پشتیبانی و اجرای تیر تانک را بر عهده داشت.⁽³⁾

هدف از اجرای این عملیات، گشودن جبهة جدیدی در برابر دشمن و پیشروی گام به گام به سمت استان "سلیمانیه" و همچنین تسلط بر ارتفاع "ژاژیله" و تصرف شهر ماؤوت بود.⁽⁴⁾همچنین تصرف ارتفاع گرده‌رش در غرب رودخانه قلاچولان (قلعه‌چولان) و ایجاد ارتباط آسان تر با گروه‌های معارض، از برنامه‌های آتی و در تداوم این عملیات به شمار می‌رفت.⁽⁵⁾

منطقه عملیاتی، در منطقه ماؤوت در شمال سلیمانیه عراق قرار دارد و از ارتفاعات بلند و پیوسته‌ای تشکیل شده است که عبارتند از: گامو، هزارکانیان، بالوکاوه (ارتفاع بالوکاوه دارای دو تپه است که دو تپه آن به "دوقلو" معروف است)، قشن (با سه قله)، ارتفاعات گلان، ژاژیله و بالوسه.

این ارتفاعات در شرق رودخانه واقع شده‌اند. در غرب رودخانه نیز شش ارتفاع مهم گرده‌رش، ویولان، قمیش، دولبشک، الاغلو و گوجار قرار دارند. رودخانه مهم منطقه با نام قلاچولان (قلعه‌چولان)، منطقه ماؤوت را به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم می‌کند. چند جاده ارتباطی نیز در منطقه خودی و دشمن، زمین منطقه ماؤوت را به عقبه شهرهای چوارتا، سلیمانیه، سردشت و بانه متصل می‌کنند و خطوط مواصلاتی عقبه و خط را تشکیل می‌دهند.⁽¹⁾

مسئولیت پدافند منطقه ماؤوت، به عهده لشکر39 از سپاه یکم عراق است. این لشکر، علاوه‌بر تیپ‌های خود، چهار تیپ پیاده: تیپ‌های65 ، 66 و 68 نیروهای مخصوص (گارد ریاست جمهوری)، تیپ کماندویی سپاه ششم (یک گردان) و گردان‌های 67 ، 69 و 77 توپخانه را تحت امر دارد.⁽²⁾

1 266

برای اجرای عملیات روی ارتفاعات فرفری در غرب سردشت (ضمیمه دارد) ⁽³⁾، امروز احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف در جلسه‌ای طرح مانور نیروهای عمل‌کننده را به آنها ابلاغ کرد. در ابتدای جلسه وی در توجیه محدود شدن عملیات نسبت به طرح قبلی گفت: ابتدا قرار بود به صورت گسترده‌تر وارد عمل شویم ولی به دلیل هوشیاری و تقویت نیروهای دشمن در این منطقه، تاکتیک را تغییر دادیم و قرار شد عملیات گام به گام صورت گیرد. ابتدا آرایش در خط دشمن را به هم بزنیم و سپس با توجه به وضعیت، عملیات را ادامه بدهیم تا چنانچه شرایط مساعد نبود حداقل یک خط مناسب و یک جا پایی برای عملیات داشته باشیم. همچنین چون منطقه کوهستانی است لذا نیاز به جاده دارد و باید با تصرف هر تپه جاده‌ای هم به آنجا بکشیم. وی در ادامه، طرح مانور را که اجرای آن را گردان امام حسین(ع) بر عهده داشت تشریح کرد. طبق طرح سه گروهان هر کدام با دو دسته ضمن عبور از موانع و پاک‌سازی ارتفاع فرفری، یال دوپازا، ارتفاع کله قندی و یال کله قندی را تصرف می‌نمایند.

طبق تدبیر فرماندهی لشکر8 نجف قرار شد نیروهای عمل‌کننده صبح قبل از روشنایی هوا از مقر خود حرکت کرده و در کنار رودخانه مستقر شوند و پس از تحویل گرفتن مهمات و لوازم ضروری دیگر، با تاریک شدن هوا حرکت خود را به سوی هدف آغاز کنند.

احمد کاظمی در این جلسه به نقش مهم و حیاتی آتش (توپخانه و خمپاره) و مهندسی اشاره کرد و ضمن تأکید بر به کارگیری آتش دقیق و منسجم و استفاده کمتر از نیرو برای سقوط پایگاه‌های دشمن در ارتفاعات و نقش اصلی دیده‌بانی در هدایت آتش، گفت: نقش دیده‌بانی گردان ذوالفقار (خمپاره) و گردان بدر (توپخانه) خیلی حساس و اساسی است، در اینجا باید از امکانات و آتش زیاد و از نیروی انسانی کمتر استفاده کنیم. وی همچنین درباره اقدامات مهندسی و تدابیر خاصی که برای مهندسی در حین اجرای عملیات در نظر گرفته شده است گفت: هم‌زمان با تصرف پایگاه‌های دشمن باید جاده‌ها تا سینة ارتفاعات مرزی کشیده شود.⁽¹⁾برادران اطلاعات مسیریابی کنند و به مهندسی اعلام کنند تا جاده‌ها را بکشیم. وی پیشروی در عملیات کوهستانی را منوط به ایفای موفق نقش مهندسی دانست و گفت: اگر موفقیت ما در جنوب 80 درصد وابسته به خاکریز است، 80 درصد موفقیت ما در کوهستان به داشتن جاده است.⁽²⁾

1 267

به گزارش قرارگاه رمضان، تکاوران تیپ75 ظفر و پیش‌مرگان "حزب سوسیالیست" - شاخه سلیمانیه - امروز، عملیاتی را علیه مرکز گردان توپخانه شرق سلیمانیه، مستقر در منطقه "سیدصادق" اجرا کردند. این مرکز توپخانه مأموریت اجرای آتش روی منطقه مریوان ایران و منطقة شهر "زور" و "خرمال" عراق را بر عهده داشت. در این عملیات که دو ساعت ادامه داشت، مقر گردان توپخانه دشمن سقوط کرد و 60 تن از نیروهای عراقی کشته یا مجروح شدند و 30 تن از آنان نیز به اسارت نیروهای خودی درآمدند. در این عملیات، 9 انبار مهمات و 4 مقر حفاظتی نیز منهدم شد.⁽³⁾

2 268

در ادامه جنگ شهرها، در ساعت 10:20 صبح امروز، چند هواپیمای دشمن پس از تجاوز به حریم هوایی شهر "دوگنبدان" (گچساران)، دیوار صوتی را بر فراز این شهر شکستند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در ساعت 16:30 بعد از ظهر دیروز نیز، به وسیله هواپیماهای عراقی، دیوار صوتی در آسمان این شهر شکسته شد.⁽⁴⁾

3 269

پس از 33 روز آرامش در خلیج‌فارس و در پی تهدید دو روز پیش "لطیف نصیف جاسم"، وزیر اطلاعات عراق درباره تصمیم این کشور برای آغاز مجدد حملات هوایی علیه منابع حیاتی ایران، امروز هواپیماهای عراقی به یک نفت‌کش حامل نفت ایران و همچنین، به جزیره خارک

حمله کردند. در نخستین حمله هواپیماهای دشمن، نفت‌کش لیبریایی "تناسیتی" که از بندرعباس عازم جزیره خارک بود، در ساعت 4:45 بامداد، در 60 مایلی لنگرگاه بوشهر و 80 مایلی جزیره خارک، با موشک هدف حمله قرار گرفت.⁽¹⁾در این حمله، قسمت عقب موتورخانه نفت‌کش آتش گرفت و خساراتی به آن وارد آمد ولی به کسی آسیبی نرسید. حریق ناشی از این حمله نیز در ساعت 9:10 کاملاً خاموش شد.⁽²⁾

هواپیماهای عراقی در دومین اقدام خود، چند‌بار در ساعت 9 صبح به آسمان جزیره خارک تجاوز کردند و دیوار صوتی را بر فراز این جزیره شکستند. این هواپیماها همچنین یک موشک اگزوسه به سوی "اسکله آذرپاد" شلیک کردند، ولی این موشک پیش از اصابت به هدف، با آتش یگان ضدهوایی نیروهای خودی منهدم شد.⁽³⁾

عراق با صدور اطلاعیه نظامی شماره 2715، حمله به یک نفت‌کش و جزیره خارک را اعلام کرد. رادیو صوت‌الجماهیر در ساعت 10:30 امروز به نقل از این اطلاعیه گفت: «هواپیماهای نیروی هوایی قهرمان ما در ساعت 5:30 بامداد امروز، طی یک حمله متهوّرانه و کوبنده، جزیره خارک را هدف قرار دادند. خلبانان هواپیماهای تیزپرواز ما توانستند با شجاعت و لیاقتی که دارند، به منطقه پدافند دشمن نفوذ کنند و نیمه‌جنوبی قسمت غربی خارک را هدف ضربات کوبنده مستقیم و مؤثر خود قرار دهند. همچنین در ساعت 5 بامداد امروز هواپیماهای ما یک هدف بزرگ دریایی را در نزدیکی سواحل ایران در جنوب جزیره خارک مورد اصابت مستقیم و مؤثر قرار دادند و پس از انجام این دو مأموریت، هواپیماهای ما - به حمدالله - سالم به پایگاه‌های خود در میهن مراجعت نمودند.»⁽⁴⁾

در این حال، خبرگزاری‌ها اعلام کردند: عراق با حمله موشکی به یک نفت‌کش لیبریایی در آب‌های ایران، آرامش نسبی یک ماهه در خلیج‌فارس را بر هم زد.⁽⁵⁾خبرگزاری فرانسه در این‌باره گزارش داد: «33 روز پس از حمله یک جنگنده عراقی به ناو استارک، عراق که کاملاً حملاتش به نفت‌کش‌ها در خلیج را متوقف کرده بود، سحرگاه امروز دو عملیات برق‌آسا را با فاصلة زمانی چند دقیقه، انجام داد. حمله اخیر عراق احتمالاً تلافی ایران را به دنبال خواهد داشت.»⁽⁶⁾

1 270

در پی حملات هوایی امروز عراق در خلیج‌فارس، میرحسین موسوی، نخست‌وزیر گفت: «توجه اذهان بین‌المللی را به این نکته جلب می‌کنیم که آرامش یک ماهه خلیج‌فارس توسط رژیم عراق مجدداً شکسته شده است.» نخست‌وزیر افزود: «پس از این اقدام آتش‌افروزان، شدت ناامنی در خلیج‌فارس بسیار بیشتر از گذشته خواهد بود و این رژیم عراق، باید به‌عنوان آغازکننده ناامنی و به‌خاطر تمامی حوادث آتی، مورد سرزنش قرار گیرد.» وی گفت: «بر اساس شواهدی که ما در دست داریم، این حمله با استفاده از امکانات کویت صورت گرفته است. پیش از این نیز اطلاعاتی به ما رسیده بود که حاکی از تماس رژیم‌های کویت و عراق برای از سرگیری این حملات جهت زمینه‌چینی

حضور امریکا در منطقه بود.» وی تأکید کرد: «این مدارک دلالت دارند که رژیم کویت نیازی به امنیت ندارد و هدف از جار و جنجال‌های تبلیغاتی، چیزی جز کشانیدن پای امریکا به خلیج‌فارس و دخالت دادن این کشور در جنگ تحمیلی نیست. ولی همه باید بدانند که ما ابایی نداریم که حیثیت نظامی امریکا را در منطقه هدف ضربات خرد کننده خود قرار دهیم.»⁽¹⁾

خبرگزاری آسوشیتدپرس دربارة سخنان نخست‌وزیر ایران گزارش داد: «میرحسین موسوی، نخست‌وزیر ایران، امروز در پی حمله هواپیماهای عراقی به یک تانکر نفتی عازم ایران و نیز به ترمینال جزیرة خارک، تهدید کرد که ضربات خردکننده‌ای بر اهداف امریکایی در خلیج(فارس) وارد خواهد شد. حمله عراق به تانکر فوق‌الذکر، آرامش یک ماهه در جنگ نفت‌کش‌ها را خاتمه داد. موسوی که سخنانش از رادیو تهران پخش شد و در "نیکوزیا" دریافت گردید، این اتهام را مطرح کرد که بر اساس شواهدی که در اختیار ایران است، کویت تسهیلاتی را برای انجام حمله هوایی علیه یک نفت‌کش در آب‌های شمالی خلیج‌فارس برای عراق فراهم کرده است.»⁽²⁾

رادیو امریکا نیز گفت: «میرحسین موسوی، نخست‌وزیر ایران این حمله را عملی تحریک‌آمیز توصیف کرد و هشدار داد که این حمله ناامنی را در سرتاسر خلیج‌فارس افزایش خواهد داد. نخست‌وزیر جمهوری اسلامی مدعی شد که کویت تأسیسات نامشخصی را برای این حملة عراق، در اختیار هواپیماهای جنگنده آن کشور قرار داده است.»⁽³⁾رادیو بی.بی.سی نیز اعلام کرد: «مدتی بود که ایران تلاش می‌کرد که تا شاید حمله به کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس متوقف شود، اما با حمله امروز امکان درگیری‌های نظامی در خلیج‌فارس بیشتر شد... عراق از زمان حمله به کشتی جنگی امریکایی استارک تاکنون، کشتی‌های ایرانی را هدف حمله قرار نداده بود، ولی صبح امروز یک اطلاعیه نظامی در بغداد اعلام داشت هواپیماهای عراقی به یک هدف دریایی مهم - اصطلاحی که عراق معمولاً برای نفت‌کش‌ها به کار می‌برد - حمله کرده اند. درست، نیم‌ساعت پس از این حمله هواپیماهای عراقی تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک را بمباران کرده و اسکله این بندر را هدف قرار دادند. نخست‌وزیر ایران گفت که حمله امروز، عدم امنیت خلیج‌فارس را افزایش خواهد داد. حمله امروز عراق، به معنای این است که این کشور بدون توجه به خطراتی که ممکن است برای امریکا ایجاد کند، می‌خواهد به مؤثرترین نحو ممکن، جنگ را ادامه دهد.»⁽⁴⁾مفسر این رادیو می‌افزاید: «ایران تهدید کرده است که اگر امریکا بخواهد علیه ایران دست به عملیات نظامی بزند، نیروهای ایران حتی با حملات انتحاری تلافی خواهند کرد. خبر می‌رسد که نیروهای ایران در آماده‌باش کامل‌اند و گروهی داوطلب به خلیج‌فارس اعزام شده‌اند.»⁽⁵⁾

1 271

اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنانی دربارة عملکرد آتی امریکا در بحران خلیج‌فارس و لزوم هوشیاری نیروهای خودی گفت: «به نظر می‌رسد ریگان و امریکایی‌ها تظاهر به ماجراجویی می‌کنند و بعید است که آنها به حرف‌های‌شان عمل کنند، اما ما باید خودمان را آماده کنیم.» وی گفت: «با یک احتمال ضعیف، اگر چنین وضعی پیش بیاید، باید مواظب بود. آنها تحقیقاً بر خلاف ادعایشان، قصد ایجاد بحران در منطقه را دارند.» هاشمی رفسنجانی افزود: «راه تأمین امنیت خلیج‌فارس این است که رژیم عراق شرارت نکند. دشمنان ما می‌خواهند به صدام روحیه بدهند و به خیال خود، در روحیه و ارادة رزمندگان ما خللی ایجاد کنند، اما نتیجه‌ای نخواهند گرفت.»⁽¹⁾

2 272

هم‌زمان با تحرکات کویت برای فراخوانی کشورهای امریکا، انگلیس و شوروی برای حضور نظامی در منطقه، ملک"فهد" در بیانیه‌ای اعلام کرد: «عربستان سعودی خواهان همکاری نزدیک‌تر با کلیه کشورهای عرب دوست، به منظور ایجاد یک فضای مطلوب سیاسی در خاورمیانه و ایجاد شرایط لازم برای تشنج‌زدایی و تلاش جهت یافتن راه‌های رهایی از بحران‌های سیاسی و نظامی در منطقه است.» وی همچنین بر لزوم متوقف شدن جنگ ایران و عراق تأکید کرد.⁽²⁾

در این حال، رادیو امریکا دربارة امکان همکاری امریکا با عربستان در منطقه خلیج‌فارس گفت: «دولت ریگان به گفت‌وگوهای خود با عربستان، به منظور جلب همکاری آن کشور برای تسهیل فعالیت‌های نیروی دریایی امریکا در خلیج(فارس) ادامه می‌دهد. در این گفت‌وگوها، استفاده از هواپیماهای "آواکس" عربستان در جنوب خلیج(فارس) مورد بررسی قرار گرفته است، ولی گفت‌وگوها به آرامی جریان دارد و امریکا معتقد است، به زودی توافقی در این زمینه به‌دست خواهد آمد.»⁽³⁾

3 273

در انتقاد از طرح عملیات اسکورت نفت‌کش‌های کویتی به وسیلة ناوگان امریکا، امروز یکی از رهبران کنگره امریکا گفت: «دولت ریگان با حفاظت از نفت‌کش‌های کویتی در خلیج‌فارس موافقت کرد بدون آنکه در زمینه خطر‌های همراه با چنین اقدامی به بررسی بپردازد.» به گزارش رادیو امریکا "لس آسپین"، رئیس کمیته خدمات نیروهای مسلح مجلس نمایندگان به طرح برافراشتن پرچم‌های امریکا بر فراز کشتی‌های کویتی و حفاظت از آنها در برابر حمله‌های ایران

انتقاد کرد. وی گفت: «پیش از اتخاذ چنین تصمیمی در چند ماه پیش، هرگز از سازمان‌های اطلاعاتی خواسته نشد تجزیه و تحلیل کامل و ویژه‌ای از اوضاع به عمل آورند.»⁽¹⁾

روزنامه لبنانی "السفیر" طی مقاله‌ای دلایل اصلی تصمیم امریکا در اسکورت نفت‌کش‌های کویتی را حمایت از عراق خوانده است. این روزنامه می‌نویسد: «امریکا با قبول تأمین حمایت نفت‌کش‌های کویتی در آب‌راه خلیج‌فارس، سعی دارد از شکست عراق در جنگ جلوگیری به عمل آورد، زیرا که کویت از حامیان پر و پا قرص عراق و یکی از منابع مهم تغذیه و سلاح‌رسانی به صدام محسوب می‌شود.» در این مقاله تأکید شده است: «خواستة حقیقی امریکا آن است که عراق در تضعیف و به تحلیل بردن قوای جمهوری اسلامی ایران موفق شود تا تز "ریچارد مورفی" مبنی‌بر محاصره انقلاب اسلامی در داخل ایران، تحقق یابد.» این روزنامة لبنانی می‌افزاید: «مقامات نظامی امریکا یقین دارند که بسیج گسترده نیروی نظامی در منطقه خلیج‌فارس با دشواری‌های غیرقابل پیش‌بینی مواجه بوده است، چرا که خلیج‌فارس ظرفیت و تحمل چنین بسیج نظامی و تحرک آزاد را ندارد و مسئله برخورد مستقیم نظامی امریکا با بحران خلیج‌فارس، ممکن است به جنگ سوم جهانی بینجامد.»⁽²⁾

خبرگزاری آلمان نیز تصمیمات و عملکرد امریکا در خلیج‌فارس را متأثر از منازعات داخلی این کشور دانست و اعلام کرد: «خط‌مشی‌های امریکا در قبال منطقه خلیج(فارس) در حال کشیده شدن به یک گرداب از سیاست‌های داخلی است که به طور فزاینده‌ای تحت اداره مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری سال آینده قرار دارد. طرح‌های واشنگتن برای افزایش حضور نظامی در این منطقه و قراردادن یازده نفت‌کش کویتی زیر پرچم امریکا، با مقاومت گسترده دمکرات‌های مخالف روبه‌رو شده است. دولت امریکا تلاش کرده است، درگیری‌های داخلی بر سر خلیج[فارس] را با بازگشت سنجیده به عقیده کارتر فرونشاند. "هاوارد بیکر"، رئیس کارکنان کاخ سفید به سنت دیپلماسی خلیج[فارس] که توسط دو هیئت حاکمه انجام شده، اشاره کرده است. "جرج شولتز"، وزیرخارجه هنگام صحبت درباره عبور و مرور نفت‌کش‌ها در خلیج[فارس]، از اصطلاح "خطّ حیاتی" استفاده می‌کند که شصت درصد از نفت ژاپن، یازده درصد از نفت اروپای غربی و چهار درصد از نفت امریکا را تأمین می‌کند. "کلیبورن پل"، رئیس کمیته امور خارجی سنا گفت: گاهی اوقات بهتر است قبل از قرار گرفتن در اوضاعی که زندگی‌ها از دست برود، عقب‌نشینی کرد. "رابرت بیل"، رهبر مجلس سنا گفت: انتخابات ماه نوامبر سال 1988 (آبان و آذر 1367) در رأس مباحثات سیاسی قرار دارد.»⁽³⁾

نشریه سوئدی "سونسکا داگبلادت" به نقل از یک سیاست‌مدار امریکایی، عملکرد ریگان را در خلیج‌فارس نقد کرد. در حالی که بیش از ده روز از گردهمایی هفت کشور صنعتی در "ونیز" می‌گذرد، این روزنامه ریگان را به بهره‌برداری نابجا از بیانیه پایانی این نشست متهم کرده است. این روزنامه می‌نویسد: «ریگان و دولت وی برای حمایت از عراق به بهانه‌جویی پرداخته و منظور

خود را تحت حمایت از آزادی کشتی‌رانی در آب‌راه خلیج‌فارس بیان می‌کند. ریگان برای نجات خود و حمایت سیاسی‌اش تلاش می‌کند، چرا که پس از افشاگری ایران از جریان سفر "مک فارلین"، ریگان به طور مستمر متحمل شکست‌های پیاپی سیاسی شده است. کاخ سفید بر ضرورت احیای سیاسی خود آگاه است و معتقد است برای بقای سیاسی رئیس‌جمهور، باید باند مقتدر و قوی معرفی گردد. ریگان در نطق خود از حربه قدیمی "تهدید شوروی" استفاده کرد و در حالی که صاحب‌نظران و ناظران سیاسی، اقتصادی و مطبوعاتی در جهان اجلاس ونیز را شکست‌خورده ارزیابی نمودند، رئیس‌جمهور امریکا آن را موفقیت‌آمیز خواند.» تحلیل‌گر این روزنامه می‌نویسد: «سخنان ریگان تأثیری بر روند کنگره امریکا و بازجویی‌های افشاگرانه "ایران گیت" نداشت.» این روزنامة سوئدی در پایان می‌افزاید: «در حالی که رقبای ریگان مبارزات خود را برای انتخابات سال آینده آماده می‌سازند، رئیس‌جمهور امریکا این روزها برای حمایت سیاسی خود و بالا رفتن از یک سراشیبی سخت تلاش می‌کند.»⁽¹⁾

1 274

وزیرخارجه چین در مصاحبه ای مطبوعاتی گفت: «مداخله امریکا و شوروی، اوضاع را در منطقه (خلیج‌فارس) پیچیده‌تر کرده است و چین به شدت نگران امنیت کشتی‌رانی در منطقه است. ما تصریح می‌کنیم که مسائل در خلیج‌فارس باید به وسیله کشورهای منطقه، از طریق مشورت‌های صلح‌آمیز حل و فصل شود.»⁽²⁾وی افزود: «در مورد جنگ ایران و عراق و اوضاع در خلیج‌فارس، موضع ما پایدار و صریح و علنی است؛ چین بی‌طرفی کامل را در خلیج‌فارس حفظ کرده است. در طول جنگ ایران و عراق سیاست ما عدم فروش اسلحه به هر یک از دو طرف مخاصمه بوده است.» وی گفت: «نسبت به اظهارات "فرانک کارلوچی"، مشاور امنیت ملی امریکا در هفتم مه (17 اردیبهشت) که [گفته بود] چین چهل موشک "سیلک ورم" به ایران فروخته است، شگفت‌زده شده‌ایم.»⁽³⁾

در این حال، نشریه "السیاسه" دربارة تقاضای کویت از چین برای حمایت از نفت‌کش‌های این کشور، به نقل از یک مقام عالی‌رتبه کویتی گزارش داد: «در صورتی که پکن درخواست اخیر کویت (اجارة کشتی‌های نفت‌کش چینی به این کشور) را رد کند، این کشور راه‌حل‌های دیگری جست‌وجو خواهد کرد.» این نشریه می‌افزاید: «این مقام از سوی دیگر، این خبر را که هدف کویت از توسل به نفت‌کش‌های خارجی، آماده کردن زمینه برای دخالت ناوگان امریکا در خلیج‌فارس است تکذیب کرد و تأکید کرد که هدف از این کار، صرفاً و به‌طور ساده، هدف تجاری است.»⁽⁴⁾

2 275

یک روزنامه چاپ ترکیه، بر خلاف هیاهوی مطبوعات و محافل سیاسی ترکیه در چند روز گذشته، گسترش روابط این کشور با ایران را تنها به ضرر محافل صهیونیستی خواند. روزنامه ملی "گازته" نوشته است: «مطبوعات وابسته به صهیونیزم جهانی که از گسترش

روزافزون روابط جمهوری اسلامی ایران و ترکیه به وحشت افتاده‌اند، قصد دارند با طرح مسائل حساس، روابط دو کشور را خدشه‌دار نموده و در صورت امکان موجبات قطع همه‌جانبه این روابط را فراهم آورند.» این روزنامه می‌افزاید: «تنها وطن‌پرستان و روشن‌فکران واقعی ترکیه راه رشد و توسعه این کشور را در ادامه همکاری‌های مستمر و دوستانه ترکیه با دیگر کشورهای اسلامی می‌دانند.»⁽¹⁾

ضمیمه اول گزارش266: تشریح منطقه عملیاتی نصر5

منطقه عملیاتی نصر5 شامل ارتفاعاتی مرزی است که در امتداد میله مرزی به سمت شمال عبارتند از: ارتفاع کله‌قندی و یال مربوطه و پس از آن یالی که این ارتفاع را به ارتفاع بعدی وصل نموده و موسوم به یال ارتباطی می‌باشد. ارتفاع بعدی که در منطقه بسیار مهم و حساس است و حضور بر روی آن امکان تسلط و دید بر عقبه هر دو جبهه عراق و ایران را در پی خواهد داشت معروف به قله فرفری (شهید رفیعی - 2200) و یال مربوط به آن می‌باشد.

از یال فرفری زاویه قائمه‌ای تشکیل می‌شود که ضلع شمالی آن متصل به یالِ ارتفاعِ بسیار مهم و استراتژیک دوپازا و ضلع غربی آن نیز ابتدا به یال صخره‌ای و سپس یال جنگلی و بعد به خود ارتفاع جنگلی وصل می‌گردد. پس از آن، ارتفاع کم‌کم به صورت شیب ملایمی امتداد یافته و به دشت نسبتاً وسیعی منتهی می‌گردد که شهر قلعه‌دیزه عراق در شمال غرب آن واقع گردیده است. حد فاصل بین خطوط خودی و دشمن نیز منطقه نسبتاً پستی قرار گرفته است که دشت "باجار" نام دارد.⁽²⁾

ضمیمه دوم گزارش266: اقدامات مهندسی در منطقه عملیاتی نصر5

به دلیل نیاز هر عملیات به آمادگی‌های قبلی و ایجاد سنگر جهت واحدها و قبضه‌ها و احداث جاده‌های مواصلاتی خصوصاً جادة عقبه، مهندسی لشکر8 نجف از حدود 10 روز قبل از عملیات وارد منطقه شد و به احداث مواضع توپخانه و خمپاره و آشیانه مهمات و سنگر فرماندهی و واحدها در شیار جنوبی یال رستم آلیان مشغول گردید.

به دلیل اهمیت و ضرورت جاده تدارکاتی و پشتیبانی و نیاز به سرعت در احداث آن، مهندسی جهاد نجف‌آباد نیز به لشکر مأمور گردید تا به همراه مهندسی لشکر نجف، قبل از عملیات، جاده مذکور را تا حدی که در دید دشمن قرار ندارد احداث نموده و ادامة آن پس از شروع عملیات هم‌زمان با شکستن خط انجام پذیرد.

ابتدا جهاد نجف‌آباد به تنهایی حدود 500 متر از این جاده را از پل سه دهنه داخل شیار و از کنار نهر آبی که از دشت باجار در جریان بود شروع نمود که پس از آن مهندسی لشکر نیز یک دستگاه (بلدوزر یا لودر) به کمک جهاد آورد و حدود 3 کیلومتر جاده تا جلو کشیده شد و پس از یک روز توقف بنا به تشخیص قرارگاه و نیاز لشکر27 به کار مهندسی، جهاد نجف‌آباد به این لشکر مأمور گردید و قرار بر این شد که جادة مزبور را مهندسی لشکر ادامه دهد.

پس از رفتن جهاد نجف‌آباد حدود یک کیلومتر دیگر جاده امتداد یافت و تا عصر روز عملیات جاده تا آخرین حد قابل احداث کشیده شده بود (پشت ارتفاع 2000 جلوی دشت باجار) که در صورت ادامه آن در دید دشمن قرار می‌گرفت.⁽³⁾

روزشمار جنگ یک‌شنبه / 31 خرداد 1366 / 24 شوال 1407 / 21 ژوئن 1987

1 276

هر چند زمان شروع درگیری عملیات در منطقه ماؤوت (نصر4) به کلیة یگان‌ها ساعت 2 بامداد ابلاغ شده بود، ولی در ساعت 1:10 بامداد لشکر57 ابوالفضل(ع) که مأموریت اجرای عملیات برای تصرف شهر ماؤوت را داشت با ارسال پیامی از قرارگاه تاکتیکی خود، درگیری زود هنگام نیروهای این لشکر را اعلام کرد. در ساعت 1:30 بامداد نیز خبرِ شکستن خط به دست نیروهای این یگان دریافت شد در حالی که هنوز هیچ گزارشی از درگیری سایر یگان‌ها به قرارگاه ارسال نشده است. همین امر نگرانی‌هایی را به وجود می‌آورد، زیرا با توجه به آمادگی‌های قبلی دشمن و اطلاعات او از آمادگی نیروهای خودی برای عملیات در این منطقه، در صورت درست بودن خبر درگیری زود هنگام و آگاه شدن دشمن از عملیات خودی در سایر محور‌ها، کل عملیات مورد تهدید قرار می‌گرفت. پیگیری‌های بعدی روشن کرد که هر چند درگیری‌هایی در حد خط لشکر57 صورت گرفته، ولی این درگیری‌ها عمده و سنگین نبوده است. با این حال جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه به فرمانده لشکر25 کربلا که مأموریت تصرف ارتفاعات قشن را با به کارگیری 4 گروهان بر عهده دارد و در جنوب لشکر57 (سمت چپ) عمل می‌کند، توصیه کرد که برای تصرف اهداف خود سریع‌تر عمل کند.

در ساعت 1:57 بامداد فرمانده لشکر25 کربلا خبر رسیدن نیروهایش به خط درگیری را اعلام می‌کند. استقرار نیروهای این لشکر در نزدیک خط درگیری و نبودن نشانه‌ای از هوشیاری دشمن، امیدها را در فرماندهان عملیات زنده می‌کند. سرانجام در ساعت 2 بامداد فرمانده قرارگاه نجف رمز شروع عملیات به نام مبارک امام جعفر صادق(ع) را اعلام می‌کند. هفده دقیقه بعد از شروع درگیری سراسری، وقتی فرمانده لشکر25 کربلا تصرف قله‌های 1 و 2 قشن را به قرارگاه خبر می‌دهد، خوشحالی و امید به پیروزی جایگزین اضطراب و نگرانی ناشی از درگیری بی‌موقع لشکر57 می‌شود.

در ساعت 2:32 نیز فرمانده لشکر57 با بی‌سیم کلماتی را به رمز بیان می‌کند که معنی آن چنین است: عملیات یگان ما با موفقیت به پایان رسیده است و هم اکنون درصدد راه انداختن تیم‌های مهندسی جهاد برای احداث جاده هستیم. ساعت 2:45 نیز لشکر25 اعلام می‌کند که علاوه بر

قله‌های 1 و 2، قله 3 قشن را به تصرف درآورده است و نیروهای این یگان مشغول پاک‌سازی هستند.

در محور عملیاتی لشکرهای105 قدس و 14 امام حسین(ع) نیز 40 دقیقه قبل از ساعت مقرر درگیری، نیروهای این دو یگان از شیارهای بین یال غربی گلان و قلة کمین در حال حرکت برای رسیدن به خط درگیری در گلان و ژاژیله هستند، ولی ناهمواری زمین و تاریکی هوا ناهماهنگی‌ها و تأخیرهایی را به وجود آورده است.

لشکر32 انصارالحسین(با یک گردان) و لشکر11 امیرالمومنین(ع) مأمور عملیات در ارتفاع بالوکاوه (ارتفاع 1596) در تاریکی با انضباط کامل در حال نزدیک شدن به نقطه درگیری هستند. نداشتن دید کافی و وجود عوارض زمین باعث کندی حرکت نیروها و بریده شدن مکرر ستون شده و مشکلاتی را به وجود آورده است. نیروهای لشکر14 امام‌حسین(ع) (2 گروهان پیاده و یک گروهان مکانیزه) که پس از 3 ساعت راه‌پیمایی خود را به حداقل فاصله تا دشمن رسانده بودند، همانند لشکر57 ابوالفضل(ع) درگیری را زودتر از وقت مقرر آغاز می‌کنند ولی خبر این درگیری را به قرارگاه فرماندهی عملیات اعلام نمی‌کنند و این در حالی است که لشکر105 قدس تا 10 دقیقه به ساعت 2 هنوز خود را به پای کار نرسانده و این نیز نگرانی‌هایی را به وجود آورده است. فرمانده عملیات با فشار بر فرمانده لشکر105 از وی می‌خواهد تا نیروهایش را سریع‌تر به جلو بفرستد و درگیری با نیروهای عراقی را شروع کند. بالاخره پس از 20 دقیقه تأخیر، بخشی از نیروهای لشکر105 قدس به پای کار می‌رسند و در حالی که هنوز اکثر نیروهای این یگان عقب مانده‌اند، به ناچار درگیری را آغاز می‌کنند. پس مدت کوتاهی از شروع درگیری، فرمانده لشکر105 قدس خبر تصرف سه موضع دشمن روی ارتفاعات ژاژیله را به اطلاع فرمانده عملیات می‌رساند. در ساعت 2:20 بامداد نیروهای تیپ35 امام حسن(ع) به نقطة درگیری می‌رسند ولی نرسیدن همه نیروها به نقطه درگیری، هوشیاری دشمن در محور ژاژیله و عبور از میادین مین در زیر آتش از مشکلاتی است که این یگان با آن درگیر است.

در حالی که از محور عملیات لشکر14 امام حسین(ع) هیچ گونه اطلاعاتی در قرارگاه وجود ندارد و بی‌اطلاعی از وضعیت این یگان نگرانی‌هایی را به وجود آورده است، در ساعت 2:45 رضایی⁽¹⁾معاون فرمانده لشکر14، این پیام را به قرارگاه مخابره کرد: ما کارمان را انجام دادیم و الآن می‌خواهیم زرهی و مهندسی را روانه کنیم. دوباره تکرار می‌کنم ما برنامه‌ای را که داشتیم به حمدالله بچه‌ها با قوت اجرا کردند و الآن هم برنامه‌های عندلیب (مهندسی) و فتح‌الله⁽²⁾* (زرهی) را داریم اقدام می‌کنیم.

با دریافت این خبر، فرمانده قرارگاه نجف به لشکر14، الحاق با لشکر105 قدس را تأکید

می‌کند. در همین حال لشکر105 قدس (با 3 گردان) از تصرف 2 موضع دیگر دشمن در دامنه ژاژیله خبر می‌دهد. این دستاورد در ساعات اولیه عملیات آن هم با همّت رزمندگان یگانی که درباره موفقیت آن تردیدهایی وجود داشت، فرماندهی عملیات را به شگفتی واداشت و امید تصرف ژاژیله را دو چندان کرد. اما کندی تیپ35 امام حسن(ع) در تسخیر اهداف، در حالی که نیروهای لشکر105 قدس به نقطة الحاق (یال کوتاه ژاژیله) نزدیک شده‌اند و نیروهای تیپ35 را در آنجا مشاهده نمی‌کنند، نگرانی‌هایی را به وجود آورده است. در ساعت 3 بامداد، استوار، فرمانده تیپ35 امام حسن(ع) اعلام می‌کند که نیروهایش دو پایگاه نیروهای عراقی را تصرف کرده‌اند و به سمت پایگاه‌های دشمن در قله اصلی ژاژیله در حال پیشروی هستند، در همین حال فرمانده تیپ35 دربارة الحاق با یگان جانبی خود (لشکر14 امام حسین(ع)) اظهار نگرانی می‌کند و در گزارش به قرارگاه می‌گوید که نیروهایش به نقطه الحاق با لشکر14 نزدیک می‌شوند ولی از نیروهای لشکر14 خبری نیست؛ این همان مشکلی است که لشکر105 قدس نیز با لشکر14 امام حسین(ع) دارد. در ساعت 4 بامداد فرمانده تیپ35 امام حسن(ع) پس از یک درگیری سخت اعلام می‌کند که نیروهایش به نقطه الحاق با لشکر14 امام حسین(ع) رسیده و منتظر الحاق با این یگان هستند. این اظهارات مورد اعتراض فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) واقع می‌شود و او هم اعلام می‌کند که ما به نقطه الحاق با لشکر 105 و تیپ35 رسیده‌ایم ولی نیروهای این دو یگان مشاهده نمی‌شوند و این مشکل همچنان ادامه داشت تا اینکه با روشن شدن هوا معلوم شد که گفته‌های فرماندهان لشکر14 و لشکر105 در مورد رسیدن به منطقه الحاق صحیح بوده ولی چون دو یگان در عرض هم نبوده‌اند امکان الحاق برای آنها فراهم نشده است. با روشن شدن هوا و مشخص شدن حد پیشروی یگان‌ها، لشکرهای105 و 14 الحاق می‌کنند، ولی مشکل الحاق نشدن تیپ35 با دو لشکر14 و 105 همچنان باقی است. با الحاق دو یگان14 و 105 جاده آسفالته گلان آزاد می‌شود. در پی باز شدن جاده گلان، علی شمخانی فرمانده نیروی زمینی سپاه و نورعلی شوشتری فرمانده قرارگاه نجف، دو اولویت را برای استفاده از این جاده در نظر می‌گیرند: توصیه به برادران افلاکی و حضرتی فرمانده و قائم‌مقام فرمانده لشکر105 قدس برای انتقال تجهیزات و دستگاه‌های مهندسی به سمت ارتفاع ژاژیله و ابلاغ مأموریت به عرب‌نژاد مسئول زرهی قرارگاه نجف برای وارد کردن تانک به منطقه برای کمک به تیپ35 امام حسن(ع).

در ساعت 6 بامداد دشمن هنوز در پایگاه شماره14 که نقطة الحاق لشکر105 و لشکر35 است، حضور دارد و نیروهای تیپ35 در ارتفاعات اصلی ژاژیله با دشمن درگیر هستند و این در حالی است که لشکر105 تمامی اهداف خود را تصرف کرده و در انتظار الحاق با لشکر35 امام حسن(ع) است. بالاخره نیروهای تیپ35 در ساعت 6:45 موفق می‌شوند مواضع دشمن در قله اصلی ژاژیله را تصرف کنند، سپس پایگاه‌های 13 و 14 دشمن را پاک‌سازی می‌کنند و در ساعت 7 صبح بین این تیپ و لشکر105 قدس الحاق برقرار می‌شود.

تصویر

در محور عملیاتی لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) و لشکر32 انصارالحسین نیز که فاصله آنها از نقطه رهایی تا پای هدف طولانی نیست، نیروهای عمل‌کننده با اعلام رمز عملیات به سرعت به سوی هدف‌های خود حرکت می‌کنند. مدت زیادی نمی‌گذرد که فرمانده لشکر32 انصارالحسین اعلام می‌کند که نیروهایش در کمتر از نیم ساعت هدف خود را که ارتفاع 1596 بود تصرف کرده‌اند و در حال پیشروی به سوی آخرین حد مأموریت خود در انتهای یال بالوکاوه هستند. فرمانده لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) (با به کارگیری 3 گروهان) نیز در ساعت 3 بامداد تصرف ارتفاعات دوقلو را به قرارگاه اطلاع می‌دهد. در جناح چپ این یگان، لشکر32 انصارالحسین به رغم پیشروی سریع اولیه، نتوانسته است به موازات لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) در یال برده‌هوش پیشروی نماید⁽¹⁾و با وجود آتش شدید دشمن که از شرق ارتفاعات برده‌هوش روی نیروهای این لشکر اجرا می‌شود، در یک کیلومتری انتهای یال بالوکاوه با نیروهای دشمن درگیر است. لشکر32 انصارالحسین سرانجام با توجه به مقاومت شدید دشمن در این محور، از ادامة عملیات منصرف شده و در ارتفاع 1596 مستقر می‌گردد.

روز اول عملیات

تا ساعت 7 صبح یگان‌ها تقریباً به تمام اهداف خود رسیده‌اند و در منطقه مأموریت خود مشغول پاک‌سازی هستند. عمده مشکلات باقی‌مانده در این ساعت عبارتند از:

1- باقی‌ماندن نیروهایی از دشمن در قسمت غربی شهر ماؤوت و عدم الحاق یگان‌های14 و 57 در این محدوده. 2- عدم الحاق دو گردان از نیروهای لشکر25 در قله‌های1 و 2 قشن. 3- فشار دشمن بر لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) در ارتفاعات بالوکاوه (دوقلو).

رحیم صفوی باقی‌ماندن نیروهای دشمن در بخش غربی شهر را به عنوان جای پای دشمن در شهر و تهدیدی برای هدف اصلی عملیات اعلام می‌کند و به محمدجعفر اسدی فرمانده لشکر33 المهدی و قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله برای وارد شدن به صحنة عملیات در این محور دستور آمادگی می‌دهد. از سوی دیگر، مرتضی قربانی فرمانده لشکر25 کربلا نیز در تماس با قرارگاه از فشار دشمن بر حساس‌ترین محور عملیات خبر می‌دهد: «(در قشن) به ما پاتک شدید شده و دفع کردیم، اما دشمن دست‌بردار نیست. آتش شدید روی ما اجرا می‌کند، تمام فشار دشمن اینجا است.»

طبق تحلیل مسئولان عملیات، دشمن قصد دارد با وارد کردن فشار شدید به نیروهای لشکر25 و بازپس‌گیری ارتفاعات قشن به عنوان اولین اقدام، کل عملیات را مورد تهدید قرار دهد. با ادامة فشار دشمن در این منطقه نیروهای لشکر25 به ناچار از قله‌های 2 و 3

عقب‌نشینی می‌کنند و روی قله 1 آرایش می‌گیرند. این خبر موجی از نگرانی را در قرارگاه سبب می‌شود، زیرا همه فرماندهان بر این نظر هستند که از دست دادن قشن به عنوان پیشانی عملیات کار را برای همه مشکل خواهد کرد و چه بسا کوشش‌های به عمل آمده را بر باد دهد.

در این موقعیت فرمانده قرارگاه نجف در توجیه فرمانده لشکر41 ثارالله برای اجرای عملیات در قشن گفت: «اگر ما از (قشن) عقب بیاییم، دیگر پایین رفتن (عملیات در دشت) سودی ندارد. اگر دشمن بیاید روی شاخ قشن (قله1) ماؤوت را از ما می‌گیرد و ژاژیله هم به سختی قابل پدافند است.» فرمانده لشکر41 ثارالله به‌رغم میل باطنی خود، مأموریت اجرای عملیات در قشن را می‌پذیرد. مأموریت لشکر33 المهدی نیز پاک‌سازی شهر ماؤوت و احداث خاکریز در جلو شهر اعلام می‌شود. در هماهنگی‌های بعدی فرماندهان دو لشکر25 کربلا و 41 ثارالله، قرار شد هم‌زمان با تاریکی هوا، لشکر25 کربلا عملیات خود را با یک گردان از قله1 با هدف تصرف قله2 آغاز کند و لشکر41 ثارالله نیز با تنها گردان خود از قله2 ادامه حرکت داده و قله3 را به تصرف درآورد. همچنین لشکر25 کربلا در زمینه پشتیبانی به لشکر41 قول مساعد داد.

در محور دشت نیز قرار شد لشکر33 المهدی بین ارتفاع 945 و یال قشن را پاک‌سازی کند. سپس برای تأمین دستگاه‌های مهندسی، در دشت آرایش بگیرد تا خاکریز مورد نظر در جلوِ شهر احداث شود.

سنگرهای تصرف شده در ارتفاعات منطقه عملیاتی نصر4 و چند جنازه عراقی

پاتک دوم دشمن

با فرا رسیدن تاریکی نخستین روز عملیات در حالی که نیروهای لشکر25 کربلا برای هجوم به مواضع عراقی‌ها در قله2 قشن آماده می‌شوند، نیروهای عراقی با استفاده از کانال‌های وصولی قله2 به قله1، خود را به نیروهای لشکر25 کربلا نزدیک کرده و در یک اقدام غیرمنتظره به سمت مواضع خودی هجوم می‌آوردند. غافلگیری اولیه و کمبود نیرو سبب می‌گردد تا عراقی‌ها خود را تا زیر قله1 بالا بکشند و حتی بخشی از سمت چپ آن را نیز اشغال کنند. در این وضعیت نیروهایی که آمادة عملیات برای تصرف قله2 شده‌اند، به ناچار برای دفع پاتک دشمن وارد منطقه می‌شوند که طی تلاشی توانستند دشمن را از دامنة سمت چپ قله1 به عقب برانند.

در محور لشکر11 امیرالمؤمنین(ع) نیز محمد کرمی فرمانده این لشکر از پاتک شدید دشمن روی قله دوقلو خبر می‌دهد. وی در تماس بعدی اعلام می‌کند که نیروهایش در یک درگیری شدید و نبرد تن به تن موفق می‌شوند دشمن را به عقب‌نشینی وادار کنند.

عملیات شب دوم

با توجه به پاتک عراق و آسیب دیدن گردان لشکر25 کربلا (گردان حمزه) که برای اجرای عملیات در قله2 مأمور شده بود و تلفات و به هم ریختن سازمان رزم این گردان، نیروهای لشکر41 ثارالله به ناچار جلوتر از لشکر25 وارد عمل می‌شوند که در یک نبرد قاطع و سریع موفق می‌شوند قله2 را به تصرف درآورند و پس از آن با حضور گردان حمزة لشکر25، دو لشکر هماهنگ با هم عملیاتِ تصرف قلة3 قشن را آغاز می‌کنند. (گزارش ادامة عملیات نصر4 در روزشمار 1/4/1366 درج شده است).⁽¹⁾

1 277

در اطلاعیه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) چگونگی اجرای عملیات نصر4 و نتایج به دست آمده، چنین تشریح شده است: «رزمندگان اسلام با 25 کیلومتر راه‌پیمایی، موفق شدند با آزادسازی ارتفاعات مهم و استراتژیک "ژاژیله" و "اسپی‌دره"، کلیه راه‌های منتهی به شهرک ماؤوت را مسدود نموده و 20 کیلومترمربع از اراضی این منطقه را آزاد سازند. سپاهیان توحید با کشته و زخمی کردن 2000 تن از نیروهای عراقی، تعدادی را نیز به اسارت خود درآوردند که تاکنون، 195 تن

از آنان به پشت جبهه تخلیه شده‌اند. در میان اسرای تخلیه شده، چندین فرمانده عالی‌رتبه و افسر و درجه‌دار به چشم می‌خورد. نیروهای اسلام همچنین، با انهدام تیپ‌های443 پیاده از لشکر27 - به میزان 100 درصد - و تیپ603 پیاده دشمن - به میزان 60 درصد - هم‌اکنون با دشمن بعثی در اطراف شهر ماؤوت مشغول نبرد می‌باشند.»⁽¹⁾همچنین در ساعت 18:40 امروز، یک فروند هواپیمای دشمن که قصد داشت مواضع نیروهای خودی را در منطقه بمباران کند، با آتش پدافند هوایی سقوط کرد.⁽²⁾

1 278

برای اجرای عملیات در ارتفاعات فرفری (نصر5) نیروهای عمل‌کننده در ساعت 21 به سمت اهداف خود حرکت می‌کنند تا با استقرار در منطقه رهایی، پس از آخرین هماهنگی‌ها برای تصرف اهداف به منطقه مورد نظر اعزام شوند.

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف نیز در سنگر تاکتیکی فرماندهی در ارتفاعات رستم آلیان مستقر می‌گردد. این سنگر در موقعیتی قرار دارد که کل منطقه درگیری از آنجا قابل مشاهده است.

نیروها پس از پشتِ سر گذاشتن حدود یک ساعت و نیم راه‌پیمایی به نقطه رهایی رسیده‌اند و پس از دقایقی در ساعت 23 نیروهای اطلاعات پس از کنترل معابر⁽³⁾در سکوت مطلق از اولین میدان مین دشمن عبور می‌کنند و در ساعت 24 آخرین هماهنگی‌ها در محورها انجام می‌شود تا حرکت و هجوم به سمت پایگاه‌های دشمن آغاز شود.⁽⁴⁾

2 279

در ادامه جنگ شهرها، چهار فروند هواپیمای دشمن منطقه "سردشت" و "گرماب" را بمباران کردند که تلفات و ضایعاتی در بر نداشت.⁽⁵⁾توپخانة عراق نیز شهر آبادان را گلول-ه‌باران کرد که تلفات و خساراتی به بار آورد.⁽⁶⁾

از سوی دیگر، "حمید شعبان"، فرمانده نیروی هوایی عراق، ایران را به حملات مخرب و کشنده هوایی تهدید کرد. وی در مصاحبه با روزنامة "الثورة" عراق گفت: «چنانچه ایران به روش خود ادامه دهد، ضربات آینده، بسی کشنده‌تر و مهلک‌تر از آن چیزی است که در گذشته صورت گرفته بود.» وی با اشاره به حملات هوایی قبلی عراق به اسکله بارگیری جزیره خارک گفت: «ایران باید بداند که ضربات آینده، بسی شدیدتر و قوی‌تر از ضربات گذشته خواهد بود؛ زیرا با وسایل و امکانات پیشرفته‌تر صورت خواهد گرفت. ضربه اخیری که به خارک وارد آوردیم، یکی از آن ضربات قوی بود که از نظر دقت و هدف شایان توجه است و اینکه چند وقتی ما ضربات خود را متوقف کردیم، به خاطر این بود که روی هدف‌های دشمن مطالعه کنیم.»⁽⁷⁾وی افزود: «از آنجا که رهبران ایران هنوز سرسختی نشان داده و تمامی تلاش‌های

صلح‌آمیز را رد می‌کنند، تصمیم در مورد از سرگیری حملات علیه تمامی تأسیسات اقتصادی ایران، به ویژه تأسیسات نفتی، اتخاذ شده است.»⁽¹⁾

1 280

امروز کاروان داوطلبان بسیجی تحت عنوان سپاهیان حضرت صاحب‌الزمان(عج) ویژه شهادت امام جعفر صادق(ع) از استان‌های خوزستان، خراسان و زنجان راهی جبهه‌ها شدند.⁽²⁾

2 281

مدت خدمت نیروهای وظیفه در پشت جبهه‌ها افزایش یافت. بر اساس مصوبه مورخ 28/3/1366 شورای عالی دفاع، مدت خدمت تمام نیروهای وظیفه‌ای که خدمت دوره ضرورت خود را در پشت جبهه می‌گذرانند، غیر از مواردی که شورای عالی دفاع استثنا کرده باشد، به جای 24 ماه، 30 ماه خواهد بود. دبیرخانه شورای عالی دفاع اعلام کرد: «این قانون به کلیه واحدها و یگان‌های مربوطه ابلاغ گردیده و از تاریخ تصویب، لازم‌الاجرا می‌باشد. این قانون، شامل حال آن دسته از پرسنل وظیفه‌ای که مدت یک‌سال از خدمت خود را در مناطق عملیاتی گذرانده و یا می‌گذرانند، نخواهد شد و مدت خدمت برای آنان، همان 24 ماه است.» براساس اعلام دبیرخانه شورای عالی دفاع، این افزایش مدت خدمت، شامل افرادی که به دلیل معافیت‌های پزشکی، امریه‌های شورای عالی دفاع، سازمان‌ها و نهادهای مختلف، در مناطق غیرعملیاتی مشغول به خدمت هستند نیز خواهد بود.⁽³⁾

3 282

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی، رئیس مجلس شورای اسلامی دربارة تناقض مواضع سیاسی و عملکرد کشورهای غربی و کشورهای منطقه در حوادث خلیج‌فارس، در جمع پاسداران واحد اطلاعات و عملیات سپاه گفت: «شما شاهد هستید که در خلیج‌فارس چقدر بی‌منطق با ما برخورد می‌کنند. رژیم بعث عراق یک ماه شرارت نکرد، جمهوری اسلامی ایران چه اقدامی کرد؟ کشور فرانسه اگر موشک اگزوسه و هواپیما در اختیار عراق قرار ندهد، آیا او می‌تواند در خلیج‌فارس شرارت بکند؟ رژیم کویت و عربستان سعودی اگر فضا، پول و اطلاعات آواکس در اختیار عراق نگذارند، آیا او می‌تواند از پانصد کیلومتر آن طرف بیاید و شبانه موشک بزند؟ پیداست که نمی‌تواند. هواپیما و موشک را فرانسه و روسیه در اختیار عراق می‌گذارند، آن وقت آنها می‌گویند شما کوتاه بیایید.» هاشمی رفسنجانی افزود: «اینها نسبت به شما بغض دارند و با اسلام مخالف هستند و ما هم با ماهیت تجاوزگری اینها مخالف هستیم.» وی با اشاره به اینکه دشمنان اسلام تمامی امکانات جاسوسی و حتی گروهک‌های مزدور و خودفروخته را در اختیار رژیم عراق قرار می‌دهند، گفت: «ما باید به روحیه و ایمان قوی متکی باشیم و کمبود امکانات خود را جبران کنیم.»⁽⁴⁾

1 283

"سازمان خلع و کنترل سلاح" گزارشی از خرید تسلیحاتی کشورهای خاورمیانه تهیه کرده است. طبق این گزارش، عراق نخستین خریدار و ایران ششمین خریدار تسلیحات در میان کشورهای خلیج‌فارس است. در گزارش این سازمان که سالانه منتشر می‌شود، آمده است: «رژیم عراق با خرید معادل 24 میلیارد دلار جنگ‌افزار از سال 1360 تا 1364 به صورت بزرگ‌ترین وارد کننده تسلیحات در جهان درآمده است.⁽¹⁾عربستان سعودی نیز با خرید 7/14 میلیارد دلار جنگ‌افزار، در همان مدت، مقام دوم را در میان بزرگ‌ترین وارد کنندگان سلاح دارا می‌باشد.» بر اساس این گزارش، لیبی با خرید 4/10، سوریه با 9/8، مصر با 1/7، ایران با 4/6 و هند با 6 میلیارد دلار خرید اسلحه، به ترتیب سومین تا هفتمین وارد کننده عمده جنگ‌افزار جهان می‌باشند. این گزارش می‌افزاید: «عراق در سال 1363، با صرف 6/14 میلیارد دلار، در میان بالاترین بودجه‌های نظامی دنیا، هشتمین مقام را دارا بود. ایران با 6/11 میلیارد دلار بودجه در مقام یازدهم قرار داشت.»⁽²⁾روزنامه "فیلادلفیا انیکوایرر" نیز درباره کشورهای عمده فروشنده سلاح به ایران و عراق می‌نویسد: «به گفته مقام‌های دولت امریکا و کارشناسان خارج از دولت، حداقل پنجاه کشور به یک یا هر دو طرف جنگ از هنگام آغاز آن در هفت سال پیش، اسلحه فروخته‌اند و جریان اسلحه همچنان در سطح بالایی برقرار است. دست‌کم بیست و هفت کشور از جمله امریکا و اتحاد شوروی، سلاح‌هایی را در اختیار هر دو طرف قرار دادند. حتی کشور بی‌طرفی چون سوئد، پنهانی و از طریق ایتالیا، به ایران ساز و برگ جنگی ارسال داشته است. سوئیس نیز عراق را یاری داده است. این تصویر پیچیده از خلال مصاحبه‌هایی با مقام‌های وزارت امورخارجه، پنتاگون و کاخ سفید به‌دست آمده است.»⁽³⁾

2 284

معاون وزیرخارجه امریکا ضمن اعلام موافقت پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل با قطع‌نامه صلح، از عدم موافقت برخی از اعضای شورا با تصویب قطع‌نامة تنبیهی تحریم تسلیحاتی خبر داد. وی به صراحت از اتحاد دو کشور امریکا و شوروی در جلوگیری از پیروزی ایران سخن گفت. نشریه "سانفرانسیسکو کرونیکل" در این‌باره می‌نویسد: «"مایکل آرماکاست"، معاون وزیرخارجه امریکا در امور سیاسی گفت: پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل با قطع‌نامه آتش‌بس جنگ ایران و عراق موافقت کرده‌اند، ولی طرف‌های مذاکره نتوانستند بر سر دومین قطع‌نامه که موجب تحریم تسلیحاتی جهانی در مورد هر دو طرف درگیر می‌شود، موافقت نمایند، چون از نظر بعضی مقامات، این قطع‌نامه بیشتر به ضرر ایران است تا عراق. وی گفت: ایالات متحده و شوروی در جلوگیری از پیروزی ایران در خلیج(فارس) دارای منافع مشترکی هستند. پیروزی ایران از نظر شوروی، موجب تقویت قدرت بنیادگرایان اسلامی در ایران و خطر فزاینده برای کمونیست‌ها و دیگر گروه‌های چپی در ایران است. پیروزی ایران

همچنین می‌تواند مردم مسلمان شوروی را به‌عنوان یک تهدید، مطرح نماید. وی افزود: شما نمی‌توانید شوروی‌ها را از خاورمیانه بیرون کنید. آنها خودشان در خاورمیانه هستند. منافع استراتژیک ما در خلیج(فارس) ایجاد محدودیت برای آنها در ارتباط با نفت بوده است، چون ما برعکس آنها، به این ماده احتیاج داریم.»⁽¹⁾

سند شماره 222524 مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ: روزنامه "سانفرانسیسکو کرونیل"، 1/4/1366.

در خصوص کوشش‌های طارق عزیز وزیرخارجه عراق برای ترغیب شورای امنیت به اتخاذ تدابیری در پایان دادن به جنگ ایران و عراق، رادیو امریکا گزارش داد: «وزیر امورخارجه عراق که در نیویورک مشغول ملاقات‌های خصوصی با اعضای شورای امنیت است، گفت: شوروی آماده برقراری صلح و آغاز مذاکره با ایران است و از یک راه‌حل جامع در شورای امنیت حمایت خواهد کرد. طارق عزیز همچنین گفت: 15 عضو شورای امنیت برای پایان بخشیدن به جنگ از هر وسیله‌ای که در اختیار دارند، از جمله اعمال مجازات و تحریم‌های تسلیحاتی باید استفاده کنند. وی افزود: بغداد تحریم تسلیحاتی علیه هر دو طرف متخاصم را که زمانی از سوی دبیرکل سازمان ملل متحد پیشنهاد شد، رد خواهد کرد. عراق معتقد است که مسئله تحریم تسلیحاتی که اکنون مورد بررسی شورای امنیت قرار دارد، باید فقط در مورد ایران اجرا شود، زیرا این ایران است که از شرکت در مذاکرات صلح خودداری می‌کند.»⁽²⁾

1 285

"هنری کیسینجر"، وزیرخارجه سابق امریکا، ضمن تأیید اقدام امریکا برای آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس، از سیاست اسکورت نفت‌کش‌های کویتی انتقاد کرد: «حمایت دولت امریکا از آزادی کشتی‌رانی در خلیج‌فارس، کار عاقلانه‌ای است، اما استفادة کشتی‌های کویتی از پرچم امریکا، معنی حمایت از یکی از طرفین متخاصم را پیدا می‌کند.» رادیو بی.بی.سی به نقل از وی می‌افزاید: «جانب‌داری نظامی از عراق، فقط در صورتی درست است که تهدید آشکار و تازه‌ای از طرف ایران نسبت به کشتی‌رانی مشاهده شود و اقدام امریکا متضمن دست‌یابی به یک نتیجه قطعی باشد، اما کیسینجر می‌گوید که مداخله عراق در لطمه زدن به جریان کلی صدور نفت از خلیج‌فارس، به طور مسلم، از مداخله ایران بیشتر بوده است. میزان حملات در سال میلادی جاری -1987- همان منوال سال گذشته را دارد. کیسینجر در مورد خطرات قدرت‌نمایی نظامی علیه ایران، در صورتی که تحریکات آشکاری از جانب ایران صورت نگیرد، هشدار می‌دهد و می‌گوید: چنین اقدامی را تا زمانی که جنگ دریایی در خلیج‌فارس ادامه داشته باشد، بدون به‌خطر انداختن حیثیت خدشه‌دار شده امریکا، نمی‌توان به انجام رساند.»⁽³⁾

2 286

"گری سیک"، از نظریه‌پردازان سیاست خارجی امریکا و صاحب نظر در مسائل ایران، طی مقاله‌ای در فصلنامة معتبر "فارین افیرز" سیاست خارجی و برآیند عملکرد ایران در صحنة سیاسی بین‌المللی، معاملة اسلحه با امریکا و تأثیر این اقدام در کشورهای منطقه، تأثیر پیروزی

ایران در منطقه و پیامد این پیروزی در رفتار سیاسی ایران و همچنین توانایی ایران در تداوم تولید نفت را بررسی کرده است. وی در قسمت‌هایی از مقاله خود نوشته است: «ایران مهارت و زبردستی خود را در دیپلماسی "ضربه‌زدن و گفت‌وگو کردن" به اثبات رسانده است؛ بدین صورت که در کمال نترسی، به دشمنان خود در هر سطحی که باشند، ضربه زده و در عین حال، راجع به موافقت‌نامه‌ها و امتیازات با آنها به گفت‌وگو می‌نشیند. شهرت دولت ایران به صورتی که "بی‌کله" به نظر می‌آید، نیست. همان طوری که "ریچارد نیکسون"، رئیس‌جمهور امریکا تشخیص داده است، با کمی بی‌کله بازی، می‌توان دشمن را به موضع دفاعی کشاند. ایران در سال 1986 -1365- با بهره‌برداری از همین حالت، توانسته در آزاد کردن تعداد بسیار کمی گروگان، حداکثر اسلحه را از امریکا دریافت نماید. اینکه آیا این یک واقعیت است یا یک طرح و نقشه، به هر صورت تا به‌حال خوب کارگر بوده است.» وی می‌افزاید: «تلاش ایران جهت ابرقدرت شدن در خلیج‌فارس، منوط به عامل غیرقابل پیش‌بینی جنگ با عراق می‌باشد. بالا و پایین رفتن این عامل، بستگی به بهتر یا بدتر شدن موقعیت ایران در جنگ دارد. اگر ایران سرانجام مجبور به قبول شرایطی نزدیک به وضع قبل از جنگ شود، در این صورت، رهبران ایران به احتمال زیاد به مسائل بی‌شمار داخلی متمرکز خواهند شد، اما اگر ایران در جنگ پیروز شود، معنایش تحقق اهداف افراطی خواهد بود و از ملایمت نسبی کنونی ایران، دیگر اثری به‌جا نخواهد ماند. در صورت پیش آمدن چنین وضعی، تغییر در مرکز ثقل کامل خواهد شد. خاورمیانه احتمالاً بین دو ابرقدرت متخاصم (اسرائیل در غرب و ایران در شرق) تقسیم خواهد شد که نتیجه خطرناک آن، غیرقابل پیش‌بینی است. ظاهراً امریکا و اسرائیل طی چند سال گذشته، توجه زیادی به امکان بروز چنین وضعی ننموده‌اند.»

گری سیک می‌افزاید: «اخبار مربوط به معامله اسلحه بین امریکا و ایران، مایه تعجب شدید رهبران خلیج‌فارس گردید، زیرا آنان را به این نتیجه‌گیری کشاند که گویی ایالات متحده نسبت به مسائل امنیتی ممالک مذکور حساسیتی ندارد و اینکه احتمالاً امریکا به این نتیجه رسیده است که ایران قصد پیروزی در جنگ دارد و بهتر است که از همین حالا روابط خود را با طرف پیروز ترمیم کند. ممالک مذکور سعی کرده‌اند که در برابر ایران، خود را وحشت‌زده نشان ندهند، ولی در عین حال نسبت به خطرات ناشی از ظهور ایران به‌عنوان یک قدرتِ بدون حریف در منطقه، وقوف داشته و به همین خاطر، سعی دارند روابط غیرنظامی خود را با تهران حفظ نموده و در مورد سیاست نفتی ایران تا جایی که به ضررشان نباشد، همراهی کنند. ظاهراً ایران این وضع را به‌عنوان بهترین حالت ممکن در شرایط فعلی جنگ پذیرفته است، ولی اگر بر عراق غلبه کند و یا رژیم صدام سقوط نماید، در این‌صورت خواسته ایران از همسایگان کوچک‌تر خود در منطقه، بیشتر از اینها خواهد بود. مقامات کشور (ایران) در فعال نگاه‌داشتن صنعت نفت در قبال حملات هوایی عراق، مهارت و استعداد

زیادی از خود نشان داده و علی‌رغم هشت سال آشفتگی، توانسته‌اند تعهد بدهی‌های خارجی خود را بپردازند. در واقع، مقامات کشور در سیاست داخلی و خارجی شعارهای بسیار افراطی را با انعطاف‌پذیری حساب شده و واقعیت‌گرایی، توأم ساخته‌اند. جنگ با عراق در واقع نوعی واقع‌بینی را بر ایران تحمیل کرده است.»⁽¹⁾

1 287

نماینده عراق در سازمان ملل (عصمت کتانی) امروز در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان ادعا کرد: نیروهای ایران نواحی مسکونی شهر ابوالخصیب را در مورخ 17 ژوئن 1987 (27 خرداد 1366) با توپخانه گلول-ه‌باران کردند که یک غیرنظامی کشته شد و به تعدادی خانه و ساختمان خسارت وارد شد.⁽²⁾

2 288

روزنامه کویتی "القبس" در سرمقاله خود مین‌گذاری آب‌های خلیج‌فارس و گذرگاه‌های آبی منتهی به بنادر کویت را "تحولی خطرناک در روند جنگ خلیج‌فارس" خواند و نوشت: «تشدید اوضاع و تشنج منطقه توسط ایران، اصرار این کشور بر گسترش دامنه کانون بحران در منطقه را نشان می‌دهد.» القبس جنگ مین‌ها را پیامد جنگ نفت‌کش‌ها توصیف کرده و می‌نویسد: «این جنگ‌ها در نهایت از تبعات جنگ ایران و عراق که جرقه‌های آن به کشورهای اطراف رسیده است، شمرده می‌شود.»⁽³⁾

3 289

رئیس اداره مطبوعات و اطلاعات وزارت خارجه شوروی دربارة گفت‌وگوهای اخیر معاون اول وزیرخارجه شوروی با صدام حسین گفت: «در دیدار یولی ورونتسف با صدام حسین، به موقعیت خلیج‌فارس که اخیراً وخیم شده است، توجه خاصی مبذول گردید و ضرورت عکس‌العمل در برابر هرگونه تلاش‌های نیروهای امپریالیستی به منظور استفاده از تشنجات اوضاع منطقه، برای افزایش حضور نظامی امپریالیستی در این ناحیه، خاطر نشان شد.»⁽⁴⁾در این حال، روزنامه فرانسوی "لوموند" به بهره‌برداری شوروی از سیاست امریکا در خلیج‌فارس اشاره کرده و می‌نویسد: «امریکایی‌ها در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری مجبورند عزم خود را ثابت کنند؛ به خصوص که شوروی منتظر مشاهده عزم راسخ امریکا نشده است. روس‌ها ضمن اینکه خود را مدافع یک آرامش بین‌المللی و رژیم‌های سلطنتی میانه‌رو خلیج(فارس) - که از عواقب جنگ ایران و عراق وحشت دارند - می‌دانند، بدون کوچک‌ترین تردیدی طرح حمایت از کنترل خلیج(فارس) توسط شوروی اغراق‌آمیز به‌نظر می‌رسد. مع‌ذالک باید گفت که شوروی مهره‌های خود را ماهرانه به پیش می‌راند و در این راستا هم از عملکرد امریکا سود می‌جوید و هم از نگرانی برخی کشورهای عرب.»⁽⁵⁾

1 290

رادیو بی.بی.سی طی گزارشی دربارة تأثیر بحران جاری در روابط دیپلماتیک بین ایران و انگلیس بر روابط تجاری دو کشور، گفت: «اگرچه صادرات انگلیس به ایران در سال‌های اخیر کاهش یافته، ولی هنوز ایران بازار با ارزشی به شمار می‌رود. خصومت‌های دیپلماتیک برای بعضی شرکت‌ها کمرشکن خواهد بود، زیرا آنها می‌گویند به خاطر مشکلاتی نظیر تأثیرات جنگ با عراق و کنترل و محدودیت ارز خارجی، مشکلات ویزا گرفتن و کاغذ بازی در تهران - که به هرحال مشکلی برای تجارت است - وجود روابط دیپلماتیک به شرکت‌ها کمک می‌کرد بعضی از مشکلات موجود را حل کنند.»⁽¹⁾

2 291

روزنامه اطلاعات با درج خبری از فروش اوراق قرضه در عراق، آن را حاکی از ورشکستگی اقتصادی این کشور قلمداد کرده و می‌نویسد: «در پی ورشکستگی مالی رژیم عراق، بانک‌های این رژیم طی ماه جاری، اوراق قرضه ملی با نام اوراق قرضه قادسیه صدام را عرضه و به معرض فروش گذاشته‌اند. رژیم حاکم بر عراق برای تشویق مردم جهت خرید اوراق قرضه یاد شده، اعلام کرد اوراق قرضه قادسیه صدام از مالیات مقرره و عوارض کنونی و آینده مستثنی می‌باشد. به نوشته مطبوعات بغداد، اوراق قرضه قادسیه صدام را که بانک مرکزی و بانک رافدین در سراسر شهرهای عراق به فروش می‌رسانند، شامل کمک‌های 100 دیناری است و بانک مرکزی عراق با انتشار بیانیه‌ای از مردم درخواست کرده است تا به خرید این اوراق قرضه اقدام نمایند.»⁽²⁾

3 292

بیست‌وچهار تن از چته‌های حزب دمکرات به انتقام کشته شدن دو تن از پیش‌مرگان این حزب در درگیری هفته پیش با اهالی روستای "نی‌چلان" در منطقه "برادوست" از توابع ارومیه، به این روستا حمله کردند و ضمن انهدام پایگاه این روستا، عده‌ای را مجروح کردند و متواری شدند.⁽³⁾

4 293

روزنامه "ترجمان"، چاپ ترکیه، به نقل از یک رادیو معارض کرد، دربارة تخریب روستاهای عراقی هم‌مرز با ترکیه نوشت: «به دنبال قیام مردم کردستان عراق، دولت عراق سی‌وپنج روستای مرزی ترکیه و عراق را به‌وسیلة بولدوزر، با خاک یکسان کرد. علت تخریب این روستا‌ها که در نزدیکی شهرهای دهوک، اربیل و سلیمانیه واقع شده‌اند، همکاری روستاییان با گروه "بارزانی" اعلام شده است.» این روزنامه می‌افزاید: «عراق به اهالی روستاها، سه روز مهلت داده بود تا روستاها را ترک نمایند.»

همچنین به نوشته روزنامه ترجمان، در کمین نیروهای مبارز کرد در جادة خانقین - قادر، پنج تن از اعضای استخبارات عراق به نام‌های سرگرد جمیل نعمان، کاظم جمودی، سلمان علی، ماجد داوود و کنعان غالب، به هلاکت رسیدند.⁽⁴⁾