رهنما 89 احکام خانه
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : آدینهدوست، کریم، ۱۳۵۲ -
عنوان و نام پدیدآور : احکام خانه/ نویسنده کریم آدینهدوست؛ به سفارش آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی.
مشخصات نشر : مشهد:انتشارات قدس رضوی،۱۳۹۱.
مشخصات ظاهری : ۶۰ص.؛۱۱×۱۷سم.
فروست : رهنما؛۷۴.
شابک : 978-600-6543-35-2
وضعیت فهرست نویسی : فیپا
یادداشت : کتابنامه .
موضوع : فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسشها و پاسخها
موضوع : خانهداری -- پرسشها و پاسخها
موضوع : اسلام -- پرسشها و پاسخها
شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی
شناسه افزوده : موسسه انتشاراتی قدس رضوی
رده بندی کنگره : BP۱۸۳/۹/آ۳۷الف۳ ۱۳۹۱
رده بندی دیویی : ۲۹۷/۳۴۲۲
شماره کتابشناسی ملی : ۲۸۲۱۱۵۳
تصویر
تصویر
تصویر
پرسشهای زیر را در این نوشتار پاسخ میگیرید:
روش شستن لباس با ماشین لباسشویی تمام اتوماتیک به چه صورت است؟
اگر فرش نجس شود، حکم تطهیر آن با آب چگونه است؟
در مواقع شک به پاکی یا نجاست شیء، حکم چیست؟
خون درون تخم مرغ چه حکمی دارد؟
آیا جایز است زن بدون اجازۀ شوهر، از جیب او برای مخارج خانه یا فرزندان پولی را بردارد؟
تصویر
زندگی، مسیر تکامل بشر است و تکامل جز با تلاش و حرکت در این مسیر حاصل نمیشود. پیداست که پیمودن این راه، جز با هدایت راهنما ممکن نیست؛ بهویژه اگر تاریک و طولانی و سخت باشد. خداوند متعال لطفش را بر بندگان تمام کرده و راهنمایانی معصوم تعیین نموده که به خوبی آنچه برای پیمودن این راه نیاز است را بیان کردهاند.
علمای راستین، تمام همت خویش را بر آن نهادهاند که این لطف الهی را در هر عصر و برههای، به مؤمنان برسانند؛ از این رو رهپویان باید نه تنها به حکم عقل، بلکه به رسم سپاس از خدای خویش، آنچه او برای زندگی بهتر به ایشان فرموده، برای عمل خالصانه فراگیرند تا در این میدان مسابقه و مسیر زندگی، از افتادن و ماندن و گم شدن رهایی یابند.
در این نوشتار برآنیم تا ضمن بیان برخی از معارف اهل بیت درباره احکام و آداب خانه، چکیده ای از احکام خانه را تقدیم خوانندگان عزیز کنیم؛ اما پیش از بیان این احکام، لازم
است به این پرسش پاسخ گوییم:
در پاسخ باید گفت: علت اختلاف فتوا، امور متعددی است که در این مختصر، به دو امر مهم اشاره میکنیم:
۱. قرآن و روایات، در مباحث احکام، به منزلۀ قانون است که فهم کارشناسان (فقها) از عبارتهای آنها ممکن است متفاوت باشد. حقوقدانها نیز گاه در فهم قانون دچار اختلاف نظر میشوند؛ با اینکه قوانین حقوقی، محصول فکر بشر و بسیار سادهتر از قوانین الهی است. لذا هیچ بعید نیست که فقها نیز در فهم قوانین الهی از قرآن و روایات، دچار اختلاف نظر شوند. در اصطلاح علم اصول، به این برداشتها «ظواهر ادله» و «فهم عرفی» میگویند.
۲. روایاتی که سند احکام الهی قرار میگیرند، باید بسیار معتبر باشند تا بتوان به آنها
استناد کرد. علم رجال و شخصیتشناسی، وضعیت کسانی را بررسی میکند که روایات را از زمان امامان معصوم تا زمان ما بیان کردهاند. در موثق بودن و امکان اطمینان به بعضی از اشخاص، بین علما اختلاف نظر وجود دارد. این امر، سبب میشود که بعضی از روایات در نظر فقیهی معتبر باشد و بنا بر آن فتوا دهد و در نظر فقیه دیگر معتبر نباشد و مطابق آن فتوا ندهد.
نکته: هر جا که میان کارشناسان فن اختلاف نظر وجود دارد، افراد به خبرهترین آنها مراجعه میکنند؛ لذا در عمل به احکام نیز بر ما واجب است که به مجتهد اعلم مراجعه کنیم، نه هر مجتهدی.
تصویر
تصویر
یکی از اسباب آرامش و خوشبختی مؤمن، زندگی در خانه وسیع است. بدیهی است که تلاش برای توسعه منزل از راه حلال و درخواست آن از خداوند متعال اشکالی ندارد؛ بلکه نیکوست؛ چنان که در روایات بسیاری به آن سفارش شده است.
یکی از سفارشهای دین مبین اسلام، اهمیت دادن به امنیت روحی، روانی، اخلاقی و جسمی می باشد؛ چنانکه معصومین فرموده اند: جایز نیست انسان بالای پشت بام، به تنهایی یا بدون حصار بخوابد و مستحب است اطراف پشت بام دیواری (به اندازه حدود 1متر یا نیم متر و یک وجب) از چهار طرف کشیده شده باشد.
یکی از راههای جلب روزی و از بین رفتن فقر و داشتن زندگی بانشاط، جارو کردن خانه
و شستن ظروف می باشد. در روایتی آمده است: جارو کردن و شستن ظروف، سبب از بین رفتن فقر و جلب روزی است.
روشن است که وجود خاکروبه و زباله در خانه، سبب جمع شدن میکروبها و حشرات موذی و عامل بیماری است؛ از این رو لازم است خانه را از آنها پاک نگاه داریم تا زندگی سالمی داشته باشیم. در روایات معصومین آمده است که خاکروبه و زباله ها را از خانه بیرون ببرید؛ چرا که مأوای شیاطین(1)خواهد بود .
روشن کردن چراغها و لوسترها در خانه، گاه تأثیری در روشنایی اتاق ندارد و ممکن است
1) . بعضی گفتهاند که مراد از شیطان در اینجا میکروب و عوامل بیماری زاست.
از موارد اسراف و حرام باشد و این خطری است برای زوال روزی؛ چنان که در روایات نیز به این امر اشاره شده که اگر شب مهتابی است، روشن کردن چراغ درست نیست. این سخن از آن روست که نور چراغ در قدیم به اندازه ای نبوده که تأثیری بر نور ماه داشته باشد؛ بنابر این امروزه استفاده از چراغهایی که تأثیری بر نور محیط ندارند یا تأثیر آن قابل توجه نیست، نادرست است؛ همانطور که در بعضی از روایات به این امر اشاره شده است.
امام صادق به نقل از رسول اکرم از ورود به خانه تاریک بدون چراغ نهی کرده و فرمودند: روشن کردن چراغ هنگام غروب، سبب از بین رفتن فقر می شود.
باید به نظافت خانه اهمیت داد و حتی تارهای عنکبوت گوشه های اتاق و سقف را از بین برد؛ چراکه خداوند متعال به خانه پاکیزه برکت بیشتری عنایت می فرماید؛ همانطورکه
رسول خدا می فرمایند: تارهای عنکبوت خانه هایتان را بزدایید؛ چراکه محل تجمع شیاطین است و باعث فقر می شود.
یکی از آداب مهمانی این است که مهمان در جایی بنشیند که صاحب خانه تعیین میکند؛ زیرا ممکن است مهمان ناخواسته در جایی بنشیند که محل رفت و آمد افراد نامحرم است یا چیزی است که صاحبخانه نمی خواهد دیگران از آن آگاه شوند. امام باقر می فرمایند: زمانی که یکی از شما مهمان برادرتان شدید، همانجایی که صاحبخانه امر می کند، بنشینید؛ چرا که او از خانه خود آگاهتر است.
یکی از آداب ورود به خانه که سبب برکت و ایجاد صفا و صمیمت میان اهل خانه میشود، سلام کردن بر اهل خانه است. حضرت علی میفرمایند: زمانی که یکی از شما
به خانهاش داخل شد، بر اهل آن سلام کند و اگر کسی در خانه نبود، بر خود سلام کند و سوره توحید را بخواند؛ چرا که این عمل، فقر را برطرف میکند.
باید پیش از خواب، غذاهای مانده را درون یخچال گذاشت یا دستکم روی آنها را پوشاند تا آلوده نشوند. به طور کلی هر چیز خوراکی نیز که بیرون از یخچال نگهداری می شود، مانند روغن و حبوبات، حتما باید درون ظروف درب بسته نگهداری شود؛ بهویژه در شب. رسول اکرم می فرمایند: شبها روی ظروف را بپوشانید تا شیطان آنها را نلیسد و هنگام خواب، چراغ را خاموش کنید. باز بودن درب خانه یا روشن بودن اجاق آشپزی و مانند آن، احتمال بروز حادثه را در هنگام خواب بالا می برد؛ پس حتما در رعایت این امور باید دقت شود. در روایات معصومین نیز سفارش شده که درب منزل را ببندید و آتش را خاموش کنید تا خانه شما و اهل آن از آتش سوزی در امان باشند.
اگر خانه، حفاظ یا قفل محکمی ندارد، باید حتما پیش از خواب آن را تعمیر کرد. اگر انسان می خواهد با پوشش کم و لباس راحت بخوابد، حتما باید رعایت حجب و حیا را در برابر کسانی که به آنجا رفت و آمد دارند، داشته باشد. امام علی میفرمایند: پسندیده نیست که انسان در خانه بدون در و پوشش مناسب بخوابد.
یکی از مسائلی که سبب افسردگی در انسان میشود، تنها ماندن در خانه و تنها زندگی کردن است. لذا در روایات معصومین از تنها زندگی کردن نهی شده است.
یکی از دستورات دین مبین اسلام، سرک نکشیدن و نگاه نکردن به خانه دیگران است؛ حتی اگر درب منزل باز باشد. در روایات نیز به این امر اشاره شده است.
بیاستفاده گذاشتن خانه، بهویژه اگر برای فخرفروشی و تکبر و مانند آن باشد، جایز نیست و در روایات به شدت مذمت شده است. امام صادقفرمودند: هر بنایی که بیش از کفاف (بیش از حد نیاز) صاحب آن باشد، روز قیامت وبال گردن صاحبش خواهد بود.
یکی از وظایف انسانی، رعایت حقوق همسایگی و پرهیز از آزار رساندن به آنان است. رسول اکرم فرمودند: خداوند متعال بوی بهشت را بر کسی که همسایه اش را اذیت کند، حرام فرموده و جایگاهش جهنم خواهد بود.
چون همه کارها در دست خداوند متعال است، مستحب است هنگام خروج از خانه، دعاهای رسیده از معصومین بر زبان جاری شود؛ لذا در روایات آمده است: اگر انسان
هنگام خروج از منزل بگوید «بِسْمِ اللَّهِ آمَنْتُ بِاللَّهِ وَ تَوَکَّلْتُ عَلَی اللَّهِ مَا شَاءَ اللَّهُ لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ الَّا بِاللَّهِ» شیاطین از او دور شده و ملائکه همراهیش میکنند و هر کس هنگام سفر و خروج از خانه، ده مرتبه سوره توحید را بخواند، خداوند متعال او را حفظ خواهد کرد تا زمانی که بازگردد.
یکی از راههای دفع بلاها و نزول برکات الهی، انفاق کردن، بهویژه به مستمندان است. چه نیکوست که انسان آن هنگام که به لطف خداوند متعال خانهدار شد، از مؤمنین بهویژه فقرا پذیرایی کند. در روایات آمده است: مستحب است که انسان اگر خانه ای ساخت یا خرید، ولیمه بدهد و گوسفندچاقی را قربانی کند و با گوشتش از مستمندان پذیرایی کند.(1)
1) . تمام روایات این بخش، از کتاب شریف وسائل الشیعة، ج5 (أَبْوَابُ أَحْکَامِ الْمَسَاکِنِ) از حدیث 6592 الی 6739 نقل شده است.
تصویر
تصویر
در مورد ماشینهای لباسشویی تمام اتوماتیک که درب آنها از پهلو باز می شود، سه نظر وجود دارد:
قائلین به این نظر وارد موضوع نشده و برای ماشین لباسشویی نفیاً و اثباتاً خصوصیتی را بیان نکرده ا ند. (به این معنا که فرقی بین شستن با دست و شستن با ماشین قائل نشده ا ند.)
1) . سیستانی، سایت - فاضل، جامع المسائل، ج 1، س 37 و 47 - مکارم، استفتائات، ج 1، س 34.
2) . امام، استفتائات، ج1، ص120، س 328 - رهبری، اجوبة الاستفتائات، ص 56، س 292 و 291 - وحید خراسانی، استفتائات، س 46 - بهجت، استفتائات، س 221 الی 224 - گلپایگانی، جامع المسائل، ج1، س 12 - صافی، جامع الاحکام، ج 1، ص30، س 80.
از این رو در این مورد، باید درب پهلو و نوار پلاستیکی نیز آب کشیده شود.
نکته: ماشین های لباسشویی دوقلو که تمام اتوماتیک نیستند، شامل این حکم نمیشوند و ماشین های لباسشویی تمام اتوماتیک که درب آنها از بالا باز می شود نیز در مرحله آبکشی، از جهاتی مثل نجاست (درب پهلو و نوار لاستیکی) مشکلی ندارند و فقط باید در شیوه آبکشی خود لباسها دقت شود.
مخرج غائط یک مرتبه با آب (مطلقا: آب قلیل، کر و جاری) پاک میشود. اگر در دفعۀ اول طوری شسته شود که ذره ای از غائط در آن نماند، دوباره شستن لازم نیست.(2)
1) .
تبریزی، اسفتائات، ج 1، ص 29، س 102.
2) . توضیح المسائل مراجع، م 67 .
کیفیت تطهیر مخرج بول به دو صورت است:
1.3. تطهیر با آب قلیل؛ در این مورد دو نظر وجود دارد:
الف: بنابر احتیاط واجب باید دو مرتبه شسته شود و بهتر است سه مرتبه شسته شود.(1)
ب: پس از برطرف شدن بول، یک مرتبه شستن کافی است.(2)
2.3. تطهیر با آب کر و جاری. بعد از برطرف شدن بول، یک مرتبه شستن کافی است.(3)
نکته: بعضی از مراجع عظام در چگونگی آب کشیدن مخرج بول، بین مرد و زن، و کسانی
1) . رهبری، خوئی، وحید، صافی گلپایگانی، تبریزی، شبیری زنجانی، نوری، (مکارم و اراکی: باید دو مرتبه شسته شود) - توضیح المسائل مراجع، م 66 - وحید، توضیح المسائل، م 66 .
2) . امام خمینی، فاضل، بهجت، سیستانی (فاضل: احتیاط مستحب دو مرتبه؛ سیستانی: افضل سه مرتبه) - توضیح المسائل مراجع، م 66 .
3) . توضیح المسائل مراجع، م 66 .
که مجرای غیرطبیعی دارند، فرق نهادهاند.(1)
تطهیر بدن در این صورت به دو گونه است:
1.4. تطهیر با آب قلیل: باید بدن دو مرتبه شسته شود؛ هرچند احتیاط مستحب این است که سه مرتبه شسته شود (البته اگر نجاست، از قبل برطرف نشده باشد، سه مرتبه همراه با برطرف کردن نجاست).(2)
2.4. تطهیر با آب کر و جاری: یک مرتبه شستن بدن با آب کر و جاری کافی است و
1) . زنها و کسانی که از غیر مجرای طبیعی است، بنا بر احتیاط واجب دو مرتبه شسته شود. امام(ره): در غیر مخرج طبیعی، اقوی تعدد است و بهتر آن است که سه مرتبه شسته شود - وحید: احتیاط واجب در غیر مجرای طبیعی دو مرتبه - بهجت: یک مرتبه کافی است و احتیاط مستحب دو مرتبه - فاضل: در غیر مجرای طبیعی باید دو مرتبه شسته شود.
2) . توضیح المسائل مراجع، م 160 - وحید، توضیح المسائل، م 161 - عروة الوثقی، ج1، مطهرات، م 4.
بدن پاک میشود.(1)
لباسی که به این صورت نجس شده، به دو صورت پاک میشود:
1.5. تطهیر با آب قلیل: باید دو مرتبه شسته شود و هر بار هم باید لباس فشار داده شود تا غساله (آب باقی مانده در لباس) خارج شود.(2)
2.5. تطهیر با آب کر: از نظر تعداد دفعات شستن، بین مراجع عظام دو فتوا وجود دارد:
الف. یک بار شستن با آب کر کافی است؛(3)
1) . توضیح المسائل مراجع، م 171 - وحید، توضیح المسائل، م 172 - سیستانی: در آب کُر بنابر احتیاط دو مرتبه و جاری یک مرتبه - احتیاط واجب طبق استفتای جدید از آیةالله مروارید برخلاف رساله که فتوا ذکر کرده اند.
2) . توضیح المسائل مراجع، م 160 - وحید، توضیح المسائل، م 161.
3) . رهبری، أجوبة الاستفتائات، س 71 و 72 - توضیح المسائل مراجع، م 159 - وحید، توضیح المسائل، م 160 - گلپایگانی، هدایة العباد، م 587 - بهجت، توضیح المسائل، م 161 - اراکی، کتاب الطهارة، ج1 (فی کیفیة تطهیر بالماء) - توضیح المسائل مراجع، م 159 - فتوای آیةالله مکارم شیرازی عوض شده و فشار را لازم نمی دانند.
ب. باید لباس دو بار با آب کر شسته شود.(1)
از نظر خروج غساله نیز دو نظر بیان شده است:
الف. فشار دادن لباس لازم نیست؛(2)
ب.: فشار دادن لباس لازم است.(3)
1) . خوئی، زنجانی، سیستانی، تبریزی، توضیح المسائل - سیستانی، م 153 - خوئی، منهاج الصالحین، م 461 - توضیح المسائل مراجع، م 159.
2) . اراکی، بهجت، مکارم، سیستانی، زنجانی. نظر آقای مکارم عوض شده و فشار را لازم نمی دانند - بهجت، توضیح المسائل، م 161 - اراکی، کتاب الطهاره، ج1 - سیستانی، توضیح المسائل، م 153.
3) . رهبری، أجوبة الاستفتائات، س 71 و 72 - توضیح المسائل مراجع، م 159 - گلپایگانی، هدایة العباد، م 587 - وحید، توضیح المسائل، م160 - توضیح المسائل مراجع، م 159 - خوئی، توضیح المسائل، م 160 و منهاج الصالحین، م 461. فشار لازم است (خویی، تبریزی، وحید)؛ فشارلازم است به احتیاط واجب (امام، رهبری، نوری، فاضل)؛ فشار لازم است به احتیاط مستحب(صافی گلپایگانی).
روش شستن و تطهیر آن، مانند لباس است.(1)
1.7. در صورتی که فرش و مانند آن به زمین نچسبیده: در این حالت می توان زیر محل نجاست، تشتی گذاشت و پس از آب کشیدن با آب قلیل یا آب کر، آب باقی مانده در ظاهر فرش را با دستمال یا قاشق یا حتی جاروهای برقی مکنده، جمع آوری کرد. البته باید توجه داشت که در اولین نوبت شستن نجاست ادراری، دستمال یا قاشق یا سر جارو نجس می شود و برای بار دوم، باید آن را آب کشید یا عوض کرد.
2.7. در صورتی که فرش و مانند آن به زمین چسبیده باشد: اگر فرش یا مانند آن،
1) . توضیح المسائل مراجع، م 159 - وحید، توضیح المسائل، م160و أجوبة الاستفتائات، س 21 - سیستانی، رساله، م 153 و 154: در کر و آب جاری و قلیل مطلقا یک مرتبه کافی است و در قلیل فشار لازم است.
مثل بعضی موکتها به زمین متصل باشد، در صورتی که مطمئن باشیم نجاست به زمین نرسیده، میتوان با همان روش بالا آب کشید؛ وگرنه فقط با آب کر و به اندازه ای که آب تمام قسمت نجس شده و زیر آن را فرا بگیرد، امکان آب کشی هست. مثلا اطراف محل نجاست را با پارچه ای می پوشانیم؛ سپس آبی که از شلنگ جاری است را در محل نجاست جریان می دهیم، (ولو بواسطۀ دست کشیدن) به مقداری که به زیر آن هم برسد؛ سپس آب باقیمانده را با دستمال و مانند آن جمع می کنیم.
1.8. ظرف نجس شده به نجاسات (به غیر از لیسیدۀ سگ و ...): این نوع ظروف به دو روش زیر تطهیر میشود:
الف. با آب قلیل: باید سه بار شسته شود.(1)
ب. با آب کر و جاری: در این مورد سه فتوا وجود دارد:
یک بار شستن کافی است؛ هر چند احتیاط این است که سه بار شسته شود؛(2)
بنا بر احتیاط واجب، سه بار شسته شود؛(3)
یک بار شستن کافی است.(4)
2.8. تطهیر ظرف نجس شده توسط سگ: ظرف به چهار صورت ممکن است توسط سگ نجس شود:
1.2.8. نجس شدن ظرف با ولوغ سگ (سگ چیز روان از آن ظرف خورده باشد): به دو صورت تطهیر میشود:
الف. با آب قلیل: ابتدا خاک مال کردن(تعفیر) و سپس با دو بار شستن پاک میشود؛(1)
ب. با آب کر و جاری: ابتدا خاک مال کردن و سپس شستن؛ البته در مورد تعداد دفعات شستن دو فتوا وجود دارد:
2.2.8. نجس شدن ظرف با لطع (لیسیدن سگ): همان حکم ولوغ سگ را دارد و بعضی از مراجع عظام میفرمایند بنا بر احتیاط واجب همان حکم ولوغ را دارد.(2)
3.2.8. نجس شدن ظرف با لعاب دهان سگ (آب دهان سگ در ظرف ریخته باشد): همان حکم سایر ظروف را دارد، ولی در مورد خاکمالی، بنابر احتیاط واجب لازم است.(3)
4.2.8. نجس شدن ظرف در تماس با جایی از بدن سگ: درتطهیر این نوع نجاست سه فتوا وجود دارد:
1) . همان، اراکی، گلپایگانی، مکارم، خویی ، تبریزی، وحید، بهجت.
2) . همان، سیستانی، مکارم، بهجت - بنا بر احتیاط واجب همان حکم ولوغ را دارد،. امام، خویی، گلپایگانی، فاضل.
3) . همان، امام، بهجت، زنجانی، صافی - سیستانی: سه مرتبه با آب شسته شود - مکارم: بنابر احتیاط مستحب ملحق به ولوغ است - خوئی: ملحق به ولوغ نیست.
الف. خاک مال لازم نیست و با آب قلیل سه بار و آب کر و آب جاری، یک بار شستن لازم است.(1)
ب: بنابر احتیاط واجب یک بار خاک مال و سه بار شستن لازم است.(2)
ج: بنابر احتیاط مستحب، یک بار خاک مال و سه بار شستن لازم است و بعضی از مراجع عظام خاک مال را لازم نمی دانند.(3)
3.8. ظرف نجس شده با شراب: در این مورد دو فتوا وجود دارد:
الف. مطلقا (در آب قلیل، کر، جاری) با سه بار شستن پاک میشود؛(4)
1) . مکارم - گلپایگانی، هدایة العباد، ج1، ص 119، م 595 - صافی.
2) . سیستانی، منهاج الصالحین، ج1، م 457 و حاشیه عروة الوثقی.
3) . امام، تحریرالوسیله، مطهرات قبل از م 1 - فاضل، احکام الواضحه، م 462 - عروة الوثقی، م 5، کتاب طهارت - خویی، وحید: خاک مال لازم نیست - خوئی، منهاج الصالحین - وحید، ج1، ص 134، م 457.
4) . سیستانی، زنجانی، خویی، تبریزی، توضیح المسائل مراجع، ج1، م 153.
ب. حکم سایر ظروف را دارد، ولی مستحب است هفت بار شسته شود.(1)
تطهیر به دو صورت انجام میشود:
الف. تطهیر با آب قلیل: با دو مرتبه شستن پاک میشود.
ب. تطهیر با آب کر و جاری: بایک مرتبه شستن پاک میشود.(2)
اگر عین نجاست بر شیء نبود، با یک بار شستن پاک میشود (مطلقا) و خروج غساله در
1) . (مشهور) توضیح المسائل مراجع، ج1، م 153 - بهجت: یک مرتبه شسته میشود، ولی احتیاط مستحب سه مرتبه است - مکارم: مالیدن با دست، مگر اینکه بدون دست مالیدن از بین برود و بعد با آب قلیل سه مرتبه و با آب کر یا جاری یک مرتبه شسته شود.
2) . توضیح المسائل مراجع، ج1، م 159 و 160 - وحید، توضیح المسائل، م 161 - رهبری، أجوبة الاستفتائات، س 21 - سیستانی: بعد از ازاله نجاست، با یک مرتبه شستن با آب قلیل پاک می شود.
فرش و لباس لازم است.(1)دانستن این نکات نیز ضروری است:
ازاله نجاست با هر روشی امکان دارد و چه با دستمال پاک گردد و چه با شستن، فرقی نمی کند.
ازاله نجاست، با همان استمرار شستن اول برای تطهیر نیز تحقق مییابد.(2)
در تطهیر شیء نجس، زوال نجاست معتبر است، نه زوال اوصاف، مثل رنگ و بو؛ مثلا اگر عین و جرم خون از لباس برطرف شد، آن لباس پاک است و دیگر نیازی به تطهیر مجدد ندارد؛ اگرچه لکه خون روی لباس بماند.
زمین سخت شامل انواع آن، اعم از سرامیک و موزائیک و آسفالت می شود. تطهیر زمین با آب به سه صورت زیر است :
تصویر
1.11. تطهیر با آب باران: اگر به چیز نجس که عین نجاست در آن نیست، یک بار باران ببارد، جایی که باران به آن برسد، پاک میشود. البته باریدن دو سه قطره فایده ندارد؛ بلکه باید به گونهای باشد که بگویند باران میآید (بر زمین سخت جاری شود).(1)
2.11. تطهیر با آب کر: یک بار شستن با آب کر (شیر متصل به آب شهری)، برای تطهیر زمین کافی است.(2)
3.11. تطهیر با آب قلیل: به دو صورت زیر است:
الف. در غیر ادرار: اگر عین نجاست برطرف شود، با یک بار آب ریختن و جمع کردن آن، پاک می گردد.
ب. در ادرار: به فتوای مشهور و موافق با احتیاط، دو بار شستن با کیفیت بالا لازم است.
کیفیت تطهیر به این صورت است: قدری آب روی آن بریزند که جاری شود و بعد آن را با وسیله ای مثل پارچه جمع کنند.(1)
تطهیر زمین نرم و شنی، مثل زمین سخت است و با آب کر پاک می شود؛ ولی با آب قلیل، چون جمع کردن غساله آن ممکن نیست، فقط ظاهر زمین پاک می شود.
اگر شک داریم که شیء پاک، نجس شده، آن شیء پاک است.
اگر شک داریم آب نجس به باطن رسیده یا نه، باطن پاک است.
1) . توضیح المسائل مراجع، ج1، م 160 و 162 - سیستانی، توضیح المسائل، م 154 و عروة الوثقی، م 26 - وحید، توضیحالمسائل، م 180: زمینی که آب در آن فرو می رود (مثل زمینی که روی آن شن یا ریگ باشد) اگر نجس شود، با آب قلیل پاک میشود.
از جهت نجاست و پاکی دو فتوا وجود دارد:
الف. پاک است؛(2)
ب. بنابر احتیاط واجب نجس است.(3)
از جهت خوردن نیز دو فتوا وجود دارد:
الف. بنا بر احتیاط واجب باید از خوردن آن پرهیز کرد؛(1)
ب. خوردن آن حرام است.(2)
بنا بر فتوای مراجع عظامی هم که خون تخم مرغ را نجس دانستهاند نیز اگر خون در زرده باشد، تا زمانی که پوست نازک روی آن پاره نشده، سفیده پاک است و خوردن آن اشکالی ندارد.(3)
بعضی از مراجع عظام نیز میفرمایند که اگر خون را با زردۀ تخم مرغ به هم بزنند، به طوری که خون از بین برود، خوردن زرده هم مانعی ندارد.(1)
1.14. در صورت شک به وجود فضله موش: تا یقین حاصل نشده که فضله موش است، پاک است.(2)
2.14. در صورت یقین به وجود فضله موش: در این مسئله سه صورت زیر متصور است:
الف. در صورتی که برنج خشک باشد، اگر فضله موش را بردارند، برنج پاک است؛
ب. اگر ظاهر برنج نجس شده باشد، با برداشتن فضله موش و شستن و تطهیر معمولی پاک میشود؛
ج. اگر باطن برنج نجس شود (مثلا بعد از آبکشی فضله موش ببیند) دو فتوا وجود دارد:
استفتائات امام،ج1، ص 106، س 280.
بنا بر فتوای مراجع عظامی که می فرمایند پاک می شود، به این صورت است: اگر آب کر به باطن برنج برسد، پاک می شود، به این شرط که آنقدر در آب کر بماند تا آب پاک به جاهایی که نجاست نفوذ کرده، برسد و باطن برنج با آب قلیل پاک نمی شود.
1.15. پاک است و خوردنش اشکالی ندارد.(2)
1) . (مشهور)، توضیح المسائل مراجع، ج1، م 164 و 166.
2) . عروة الوثقی، ج1، ص 46، م 3 - امام، استفتائات، ج1، ص 101، س 264 - تبریزی، استفتائات جدید، ج2، ص 393، س 1627 - فاضل، جامع المسائل، ج1، ص 360، س 1376 - وحید، توضیح المسائل، ص 25، م 115 - مکارم، استفتائات جدید، ج2، ص 419، س 1235: مگر این که یقین حاصل شود که آب درون کشمش به جوش آمده است - زنجانی، رساله توضیح المسائل، ص 29، م 115- صافی، جامعالاحکام، ج2، ص320: خرما و مویز و کشمش و آب آنها اگر جوش بیایند، پاک و خوردن آنها حلال است، اگرچه احتیاط مستحب آن است که از آنها اجتناب کنند.
2.15. بنابر فتوای بعضی از مراجع عظام اشکال دارد.(1)
1.1. استعمال برای خوردن و آشامیدن: حرام است.(2)
2.1. برای زینت: چهار فتوا وجود دارد:
الف. حرام است؛(3)
ب. بنابر احتیاط واجب، استعمالش حرام است؛(4)
1) . بهجت، استفتائات، ج1، ص 107، س 355: بنابر احتیاط واجب نجس است و خوردنش اشکال دارد - اراکی، توضیحالمسائل، م 113 و 114: کشمش در حکم انگور است.
2) . توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶ - وحید، توضیح المسائل، م۲۳۴.
3) . فاضل، بهجت، نوری، توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶.
4) . مکارم، صافی، وحید، توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶ - وحید، توضیح المسائل، م۲۳۴.
1.2. برای خوردن و آشامیدن: خریدن آنها جایز نیست.(3)
2.2. برای زینت کردن و نگهداری: اشکالی ندارد.(4)
1) . سیستانی، خویی، توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶.
2) . امام، تبریزی، توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶.
3) . توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶و۲۲۸و۲۰۶۸ - مکارم: خریدن آنها بنابر احتیاط، جایز نیست.
4) . توضیح المسائل مراجع، م۲۲۶و۲۲۸و۲۰۶۸ - وحید: بنابر احتیاط واجب، اگر برای زینت کردن اتاق است، خریدن آنها به اینمنظور جایز نیست - فاضل: ولی اگر برای زینت کردن اتاق است، خریدن آنها جایز نیست - مکارم: خریدن آنها بنابر احتیاط جایز نیست - نوری: خریدن آنها حرام است - صافی: اگر برای استفادههای حرام است، خریدن آنها جایز نیست.
اگر ابریشم طبیعی و خالص باشد، پوشیدن آن برای مرد حرام است؛ ولی برای زن اشکالی ندارد.(1)
اگر آن را برای پوشیدن داماد میخرند، جایز نیست.(2)
استفاده از صلیب جایز نیست.(3)
1) . توضیح المسائل مراجع، م۸۳۴ و ۸۳۶ - وحید، توضیح المسائل م۸۴۰ و ۸۴۴.
2) . توضیح المسائل مراجع، م ۸۳۴ و ۲۰۶۸ - وحید، توضیح المسائل، م۸۴۰ و ۲۰۹۶.
3) . مکارم، استفتائات، ج1، س 592 - نوری، استفتائات، س 1094 - رهبری، أجوبة الاستفتائات، ص 234، س 1073 - فاضل، جامع المسائل، ج1، ص 83، س 258 - توضیح المسائل مراجع، ج2، ص 197، م 2055 - امام، ترجمه تحریر الوسیلة، ج2، ص 347 - صافی، مسائل جدید از دیدگاه علما، ج4، ص 171 - تبریزی، استفتائات، س 2259: از اموری که شعار کفار است، مانند صلیب باید اجتناب نمود.
نماز خواندن در مقابل تصویر و تمثال جاندار مکروه است و با پوشاندن تصویر و تمثال، کراهت برطرف میشود. در مکانی که عکس جاندار هست، حتی اگر روبهروی نمازگزار نباشد، کراهت دارد.(1)
بنابر قول مشهور، خواندن نماز در خانه مجوسی و نیز خانهای که در آن سگ (جز سگ
1) . امام، تحریر الوسیلة، ج1، ص 279، م 20 - توضیح المسائل مراجع، ج1، ص 501، م 898 - امام، استفتائات، ج1، ص150، م 80 و 81 - وحید، توضیح المسائل، م 907.
شکاری و نگهبان) نگهداری میشود، مکروه است.(1)
1.1. حکم خرید و فروش: در این مورد دو فتوا وجود دارد:
الف. خرید و فروش جایز است؛ ولی بنابر فتوای بعضی از مراجع عظام مکروه است و بعضی هم فرموده اند احتیاط مستحب در ترک است؛(2)
1) . جواهر الکلام، ج ۸، ص 375 و ۳۹ - عروة الوثقی، ج 1، فصل «فی الامکنة المکروهه الثمن والعشرون».
2) . امام، رهبری، فاضل، نوری - امام، تحریرالوسیله، مکاسب محرمه، م 12 - توضیح المسائل مراجع، ج2، م 2069 - رهبری، اجوبة الاستفتائات، س 1222 - تبریزی، سیستانی: خرید و فروش مکروه است - توضیح المسائل مراجع - ج2، م 2069 - سیستانی، منهاج الصالحین، ج2، ص11، م18 - وحید، زنجانی، گلپایگانی، خوئی، بهجت: احتیاط مستحب در ترک است - وحید، توضیح المسائل، م 2097 - بهجت، وسیلة النجاة، م 12.
ب. اشکال دارد.(1)
2.1. حکم نگهداری و تزئین: جایز است؛ ولی بنابر فتوای بعضی از مراجع عظام مکروه است و بعضی هم فرموده اند احتیاط مستحب، ترک آن است.(2)
حقوقی که زن دریافت میکند، ملک خود اوست و به شوهر تعلّق ندارد.(3)
1) . مکارم، صافی - مکارم، استفتائات، ج 1، س 548 و 549 - توضیح المسائل مراجع، ج2، م 2069.
2) . رهبری، فاضل، نوری، توضیح المسائل مراجع، ج2، م 2069 - رهبری، اجوبة الاستفتائات، س 1222 - تبریزی، سیستانی: مکروه است - امام: در اطاق مکروه است - امام، تحریرالوسیله، مکاسب محرمه، م 12 - سیستانی، منهاج الصالحین، ج2، ص11، م18 و 16 - وحید، زنجانی، گلپایگانی، خوئی، بهجت: احتیاط مستحب در ترک است - مکارم: شایسته است پرهیز شود - وحید، توضیح المسائل، م 2097 - بهجت، وسیلة النجاة، م 12 - مکارم، استفتائات، ج 1، س 548 و 549.
3) . صافی، جامع الأحکام، ج2، ص 158، س 1662.
در این مورد دو فتوا وجود دارد:
الف. نذرش صحیح نیست؛(1)
ب. اگر مزاحم حق زوج باشد، بدون رضایت او جایز نیست؛ وگرنه جایز است.(2)
1.3. در صورتی که شوهر نفقه او را بپردازد و راضی نباشد، جایز نیست.(3)
2.3. در صورتی که شوهر نفقه را نمی پردازد، اگر حاکم شرع و مؤمنین نتوانستند او را
وادار به دادن نفقه کنند، زن میتواند به اندازه نفقه واجب بردارد.(1)
مستحبّ است والدین در شوهر دادن دختری که بالغه (مکلّف) است، عجله کنند. امام صادق فرمودند: «یکی از سعادتهای مرد آن است که دخترش در خانۀ او حیض نبیند».(2)
برخی از مراجع عظام می فرمایند در مورد اختیار همسر برای پسرانی که نیاز به همسر
1) . امام، تحریرالوسیله، ج4، کتاب نکاح، م 14 - فاضل، جامع المسائل، ج1، ص 447، س 1691 - نوری، استفتائات، ج 2، س 610 : می تواند به اندازه نفقه واجب به عنوان تقاص بردارد - فاضل: در صورتی که راه دیگری نباشد، می تواند به اندازه نفقه واجب به عنوان تقاص بردارد.
2) 1. توضیح المسائل مراجع، ج2، ص500، م 2459: اگر دیانت و اخلاق خواستگار مورد رضایت باشد، بهتر آن است که ردّ نشود.
دارند نیز باید عجله کرد.(1)
• روشن است که ازدواج در این سن، برای بیشتر دختران در جامعه امروز امکان ندارد؛ اما این نکته برای پدر و مادرها و خود دختران روشن است که هر چه زودتر باید برای این امر اقدام کنند. امروزه روانشناسان و جامعه شناسان بهترین سن ازدواج دختران را سال سوم متوسطه می دانند؛ ولی متأسفانه گاه دیده می شود به دلیل بعضی از استدلالهای غیر علمی، دختران در سنین 25 سال به بالا ازدواج می کنند و این امر آفات بسیاری را در پی دارد. از پیامبر اکرم روایت شده است: «هر گاه خواستگاری برای دختر آمد که اخلاق و دیانت او مورد رضایت شما بود، دختر را به ازدواج او درآورید، که اگر چنین نکنید، فتنه و فساد بزرگی در زمین به پا خواهد شد».
1) . توضیح المسائل مراجع، ج2، ص500، م 2459.
به مقدار ضرورت، اگر مفسده نداشته باشد، اشکال ندارد.(1)
در این مسئله دو فتوا وجود دارد:
الف. چنانچه بترسند که به حرام بیفتند، باید از آنجا بیرون بروند؛(2)
ب. در صورتی که احتمال فساد برود، حرام است.(1)
• اگر بچه ممیز که خوب و بد را می فهمد درآنجا باشد، اشکال ندارد.
الف. اگر به هر دوی آنان برگردد: اگر زن و شوهر هر کدام مرجع تقلید متفاوتی داشته باشند، در موارد مشترک و اختلافی که به هر دو نفر آنان مربوط میشود (مثل جواز یا عدم
1) . خویی، تبریزی، فاضل، وحید، توضیح المسائل مراجع، ج2، م 2445 - وحید، توضیح المسائل، ج2، م 2509 - سیستانی: در صورتی که احتمال فساد برود، حرام است؛ هرچند طوری باشد که کس دیگر بتواند وارد شود، ولی اگر احتمال فساد نرود اشکال ندارد. - مکارم: احتیاط واجب آن است که در آنجا نمانند.
جواز دخول بعد از پاک شدن و قبل از غسل حیض) باید به احتیاط عمل کنند.(1)
ب. اگر به خود شخص برگردد: اگر هر کدام مرجع تقلیدی دارند، در مسائل اختلافی که به خود شخص برمیگردد، باید هر کدام بنا بر فتوای مرجع تقلید خودشان عمل کنند.(2)
تصویر
