روز شمار جنگ ایران و عراق آماده سازی عملیات والفجر 4 جلد 27

مشخصات کتاب

سرشناسه : سپاه پاسداران انقلاب اسلامی. مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

عنوان و نام پدیدآور : آماده‌سازی عملیات والفجر ۴ : تجهیز عراق به جنگنده‌های سوپراتاندارد؛ تهدید ایران به بستن تنگه هرمز ۱شهریور تا۲۲ مهر۱۳۶۲/یعقوب نعمتی، حجت‌الله کریمی، محمدجواد اکبرپور ؛ تهیه و نشر مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

مشخصات نشر : تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، ۱۳۹۴.

مشخصات ظاهری : ۱۲۲۲ ص.: مصور، عکس.

فروست : روزشمار جنگ ایران و عراق؛ کتاب بیست و هفتم.

شابک : ۴۲۰۰۰۰ ریال:978-600-5443-65-3

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه.

یادداشت : نمایه.

عنوان دیگر : تجهیز عراق به جنگنده‌های سوپراتاندارد؛ تهدید ایران به بستن تنگه هرمز ۱شهریور تا۲۲ مهر۱۳۶۲.

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- گاهشماری

موضوع : جنگ ایران و عراق، ۱۳۵۹-۱۳۶۷ -- عملیات والفجر ۴

شناسه افزوده : نعمتی وروجنی، یعقوب، ۱۳۵۸ -

شناسه افزوده : کریمی، حجت‌الله، ۱۳۶۱ -

شناسه افزوده : اکبرپور، محمدجواد، ۱۳۶۴ -

شناسه افزوده : روزشمار جنگ ایران و عراق؛[ج.]۲۷.

رده بندی کنگره : DSR۱۶۰۲/س۲۵ر۹ ۲۷.ج ۱۳۹۴

رده بندی دیویی : ۹۵۵/۰۸۴۳۰۲

شماره کتابشناسی ملی : ۴۱۶۱۸۹۳

اشاره

تصویر

تصویر

تصویر

تصویر

فهرست روزشمار

عنوان..................................................................................................................................................................... صفحه

پیشگفتار.................................................................................................................................................................. 17

مقدمه.......................................................................................................................................................................... 19

عنوان............................................. صفحه

1 شهریور 1362........................... 73

2 شهریور 1362........................... 93

3 شهریور 1362........................ 107

4 شهریور 1362........................ 119

5 شهریور 1362........................ 131

6 شهریور 1362........................ 151

7 شهریور 1362........................ 165

8 شهریور 1362........................ 188

9 شهریور 1362........................ 213

10 شهریور 1362.................... 227

11 شهریور 1362.................... 241

12 شهریور 1362.................... 261

13 شهریور 1362.................... 285

14 شهریور 1362.................... 301

15 شهریور 1362.................... 317

16 شهریور 1362.................... 337

17 شهریور 1362.................... 357

18 شهریور 1362.................... 377

19 شهریور 1362.................... 393

20 شهریور 1362.................... 407

21 شهریور 1362.................... 421

22 شهریور 1362.................... 439

عنوان.................................................... صفحه

23 شهریور 1362............................ 461

24 شهریور 1362............................ 477

25 شهریور 1362............................ 497

26 شهریور 1362............................ 515

27 شهریور 1362............................ 533

28 شهریور 1362............................ 551

29 شهریور 1362............................ 567

30 شهریور 1362............................ 589

31 شهریور 1362............................ 613

1 مهر 1362.......................................... 637

2 مهر 1362.......................................... 653

3 مهر 1362.......................................... 669

4 مهر 1362.......................................... 701

5 مهر 1362.......................................... 725

6 مهر 1362.......................................... 757

7 مهر 1362.......................................... 779

8 مهر 1362.......................................... 803

9 مهر 1362.......................................... 827

10 مهر 1362....................................... 845

11 مهر 1362....................................... 863

12 مهر 1362....................................... 883

13 مهر 1362....................................... 901

عنوان............................................. صفحه

14 مهر 1362............................... 927

15 مهر 1362............................... 943

16 مهر 1362............................... 955

17 مهر 1362............................... 969

18 مهر 1362............................... 989

عنوان.................................................... صفحه

19 مهر 1362................................... 1015

20 مهر 1362................................... 1037

21 مهر 1362.................................... 1063

22 مهر 1362................................... 1083

عنوان..................................................................................................................................................................... صفحه

گزارش روزشمار (فشرده اهم مطالب)................................................................................... 1097

فهرست راهنما (نمایه).......................................................................................................................... 1175

فهرست نقشه‌ها

عنوان................................................................................................................................................................................. صفحه

محدوده عملیات مهندسی لشکر7 ولی‌عصر(عج) در منطقه زید................................................................ 87

محدوده عملیات مهندسی لشکر19 فجر در منطقه طیب............................................................................. 88

محدوده عملیات مهندسی لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه........................................................................ 89

منطقه عمومی عملیات والفجر4 - دهانه شیلر................................................................................................. 183

منطقه عمومی عملیات والفجر5 انجام‌نشده - دربندیخان........................................................................... 185

تشکیل مثلث پدافندی ارتش عراق در مناطق لری، گرمک تا سورن................................................. 464

محدوده عملیات والفجر5 انجام‌نشده در منطقه عمومی دربندیخان..................................................... 781

منطقه عمومی عملیات والفجر4 - دهانه شیلر................................................................................................. 783

کالک دستور عملیاتی والفجر4 در منطقه دهانه شیلر................................................................................. 904

فهرست راهنمای عکس‌ها

امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی ایران........................................... 78

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران 81

احمد سیاف‌زاده معاون قرارگاه کربلا................................................ 94

امام خمینی در جمع اعضای شورای عالی تبلیغات........... 100

احمد سوداگر مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا 107

شیخ محمد بن مبارک وزیر امور خارجه بحرین.................... 117

رابرت مک فارلین نماینده ویژه امریکا در غرب آسیا..... 129

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع 135

کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه................................................................. 139

راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی 144

نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده.................................... 146

نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر........................................................ 151

شیخ صباح الاحمد وزیر امور خارجه کویت.............. 162

محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص) 166

سعید رجایی خراسانی نماینده دائم ایران در سازمان ملل 169

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور............................................................................... 175

هواپیمای ربوده‌شده خطوط هوایی فرانسه در فرودگاه مهرآباد 177

خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، در نطق افتتاحیه اجلاس جهانی مسئله فلسطین 180

رحیم صفوی معاونت ستاد عملیات مرکزی سپاه.............. 188

علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت............................................. 190

حمید رمضانی از نیروهای اطلاعات و شناسایی قرارگاه نصرت 191

علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و مصطفی ایزدی فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه) 192

تخریب اماکن مسکونی براثر حملات جنگنده‌های عراقی.... 193

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در مراسم بزرگداشت دومین سالگرد شهادت شهیدان رجایی و باهنر 197

سرهنگ جمالی جانشین نیروی زمینی ارتش............ 213

عبدالعاطی العبیدی وزیر امور خارجه لیبی در دیدار با نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ایران 219

غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) 242

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع 250

حجت‌الاسلام علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور... 253

حجت‌الاسلام حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق 254

علی شمخانی قائم‌مقام فرمانده کل سپاه، محمد باقری مسئول اطلاعات قرارگاه مرکزی، غلامعلی رشید مسئول عملیات سپاه و دو نفر از مسئولین قرارگاه حمزه سیدالشهدا............................................................................................................................................................................................. 262

امام خمینی................................................................................................................................................ 270

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق........................................................... 288

مسعود رجوی سرکرده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 296

علیرضا عندلیب مسئول مهندسی قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)........ 303

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور..................................................................... 308

علی فدوی مسئول اطلاعات قرارگاه مقدم حمزه.......... 317

ناراسیما رائو وزیر امور خارجه هند............................................... 331

عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف............................................... 341

لطیف نصیف جاسم وزیر فرهنگ و اطلاع‌رسانی عراق در نشست مطبوعاتی و تلویزیونی 347

تخریب چندین واحد مسکونی در مریوان براثر بمباران جنگنده‌های عراقی 362

بازدید آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع از پایگاه دوم شکاری تبریز 367

محسن رضایی فرمانده کل سپاه............................................................... 369

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف................................................ 378

اکبر هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای عالی دفاع.... 387

دیدار غلام اسحاق خان وزیر اقتصاد پاکستان با میرحسین موسوی نخست‌وزیر 400

شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی وزیر امور خارجه قطر....... 402

مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا...................................... 409

حجت‌الاسلام سیدمحمد موسوی خوئینی‌ها سرپرست حجاج ایرانی 415

رحیم صفوی معاونت عملیات مرکزی سپاه................. 424

سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش..... 429

آیت‌الله سیدعبدالکریم موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور 432

عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف، مرتضی قربانی فرمانده لشکر5 نصر، مهدی باکری فرمانده لشکر31 عاشورا و محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 حضرت رسول(ص)............................................................................................................................................................................................ 440

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق........................................................... 454

جلسه فرماندهان قرارگاه نجف با مسئولان هوانیروز: جاودانی فرمانده ارتش در قرارگاه نجف، سرهنگ روحی‌پور، سرهنگ نظری و سرگرد فرزین از مسئولان هوانیروز باختران و امین شریعتی جانشین قرارگاه نجف..... 461

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و وزیر امور خارجه چین 472

لاشه جنگنده عراقی که در اطراف سنندج براثر آتش پدافند هوایی ارتش سرنگون شده است. 481

حسین کلاه‌کج مسئول طرح و عملیات و حسن‌پور مسئول اطلاعات - عملیات قرارگاه نجف 497

علی فدوی مسئول اطلاعات - عملیات قرارگاه مقدم حمزه 499

هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، در مراسم نمازجمعه زابل 505

آیت‌الله موسوی اردبیلی در خطبه‌های نمازجمعه تهران 506

هاشمی رفسنجانی در جمع پرسنل دریایی بندرعباس 520

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران................................ 523

آیت‌الله خامنه‌ای در نماز عید قربان.................................................. 541

طه یاسین رمضان فرمانده ارتش خلقی عراق 549

کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه..................................... 559

امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان..................................................................... 564

سرهنگ جاودانی فرمانده ارتش در قرارگاه نجف و امین شریعتی جانشین قرارگاه نجف 568

غلامحسین بشردوست، سرهنگ علی صیاد شیرازی، علی شمخانی، عزیز جعفری، سرهنگ جاودانی، ناشناس، حسین اردستانی 570

عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف............................................... 591

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف و حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) 593

گروهی از تکنسین‌های صنعت نفت ایران که موفق به مهار نشت نفت از چاه شماره3 حوزه نفتی نوروز شده‌اند. 600

عزیز جعفری فرمانده قرارگاه نجف، درحال بررسی وضعیت لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در عملیات والفجر5 613

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف................................................. 614

هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای عالی دفاع، در خطبه‌های نمازجمعه تهران 642

حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)........................ 653

مسعود رجوی سرکرده سازمان مجاهدین خلق (منافقین) 666

غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) 669

راه‌پیمایی گروهی از معاودین و اسرای عراقی......... 687

احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت امور خارجه................... 692

بازدید رئیس‌جمهور و رئیس مجلس شورای اسلامی از آسایشگاه ثارالله(ع) تهران محل نگهداری گروهی از مجروحان نخاعی 715

ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند و رئیس دوره‌ای جنبش عدم‌تعهد 716

آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور................... 734

هادی منافی وزیر بهداری....................................................................................... 740

شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان سعودی 748

احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران............. 749

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه در مصاحبه‌ا‌ی مطبوعاتی..... 765

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران................................. 769

سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش و محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران 779

حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه............................................................... 842

حسین الله‌کرم از مسئولان شناسایی لشکر27 حضرت رسول(ص) 846

سرهنگ علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش 849

اکبر هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و سخنگوی شورای عالی دفاع 855

شاذلی بن قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب....................................... 868

سعید قاسمی از نیروهای شناسایی لشکر27 حضرت رسول(ص) 884

اسحاق شامیر نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی.............. 896

علی شمخانی قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه...................... 902

خانواده‌های دو رزمنده ایرانی اسیر در عراق، که در مصاحبه با تلویزیون فرانسه از حقانیت انقلاب اسلامی دفاع کردند. 917

حسین خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع)....... 930

گردهمایی مسئولان دفاتر پشتیبانی جنگ در قرارگاه مرکزی قدس به‌منظور هماهنگی در اجرای بهتر طرح لبیک یا خمینی 940

احمد کاظمی فرمانده لشکر8 نجف................................................ 943

هواپیماهای جنگنده سوپراتاندارد ساخت فرانسه............. 947

آیت‌الله خامنه‌ای در نمازجمعه تهران............................................ 950

محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) 955

کریم نصر فرمانده تیپ44 قمر بنی‌هاشم(ع).................... 958

قاسم سلیمانی فرمانده لشکر41 ثارالله(ع)................................ 960

عبدالله بن عبدالعزیز ولیعهد و وزیر دفاع عربستان سعودی 965

محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران و رحیم صفوی معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه 971

آیت‌الله مهدوی کنی مسئول ستاد کمک‌رسانی به مردم مناطق بمباران‌شده 974

دیدار شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس دولت امارات متحده عربی با رؤسای جمهور سوریه و عراق 980

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور............................................................... 1004

محسن رضایی فرمانده کل سپاه........................................................ 1015

محمدابراهیم همت فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) و مهدی زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) 1017

رضا امراللهی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران................ 1026

ثبت‌نام مقامات بلندپایه و مسئولان دولتی در طرح لبیک یا خمینی 1047

تجمع دانشجویان دانشگاه‌های تهران در اعتراض به کمک‌های تسلیحاتی فرانسه به عراق 1048

شاذلی بن جدید رئیس‌جمهور الجزایر................................ 1053

محسن رضایی فرماندهی کل سپاه................................................. 1066

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق..................................................... 1071

شاپور بختیار رهبر نهضت مقاومت ملی ایران... 1078

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در نمازجمعه تهران.... 1089

شیخ جابر الصباح امیر کویت................................................................... 1093

پیشگفتار

مقدمه

پیشگفتار

پس از چند سال تلاش، مراحل مختلف طراحی، تحقیق، تدوین، ارزیابی، ویرایش، آماده‌سازی و تهیه عکس‌ها و نقشه‌های کتاب بیست‌وهفتم از مجموعه بزرگ روزشمار جنگ ایران و عراق به پایان رسید و با عنوان آماده‌سازی عملیات والفجر4؛ تجهیز عراق به جنگنده‌های سوپراتاندارد؛ تهدید ایران به بستن تنگه هرمز آماده انتشار شد.

کتاب حاضر 53 روز از دوران جنگ ایران و عراق را در بر می‌گیرد و درمجموع شامل 852 گزارش درباره جنگ و موضوعات مربوط به آن در دوره زمانی 1/6/1362 تا 22/7/1362 است.

برای بهره‌گیری شایسته از کتاب توجه به چند نکته ضروری است:

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس ضمن درخواست علو درجات برای راویان شهید، از همه کسانی که در مراحل مختلف تحقیق و تدوین و آماده‌سازی کتاب با نویسندگان و مرکز همکاری کرده‌اند، ازجمله هانیه مرشدی (ویراستار ادبی)، مریم سادات نجفی (صفحه‌آرایی)، زهراسادات صبح‌گل، (بانک اطلاعات و عکس)، محمد محدپور (گزینش عکس)، اکبر رسمتی و حسن باقی‌پور (تهیه نقشه‌ها) و نیز زهرا گل‌محمدی، معصومه رحیمی، زینب سادات موسوی، سجاد نخعی و سعید حصاری سپاس‌گزاری می‌کند.

مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس

1394

مقدمه

کتاب بیست‌وهفتم از مجموعه روزشمار جنگ ایران و عراق با عنوان آماده‌سازی عملیات والفجر4؛ تجهیز عراق به جنگنده‌های سوپراتاندارد؛ تهدید ایران به بستن تنگه هرمز مهم‌ترین رویدادهای 53 روز از دوران جنگ تحمیلی شامل روزهای یکم شهریور تا بیست‌ودوم مهر 1362 را در بر می‌گیرد. این کتاب در 852 گزارش، اصلی‌ترین وقایع بازه زمانی مذکور را در حوزه‌های گوناگون جنگ ازجمله نظامی، سیاسی، اقتصادی و... بررسی می‌کند.

باتوجه‌به ماهیت جنگ، یک سری موضوعات، درونمایه‌های مشترک جلدهای مختلف مجموعه روزشمار جنگ ایران و عراق را تشکیل می‌دهند، بااین‌حال، ماهیت این موضوعات در مقاطع مختلف جنگ شکل متفاوتی به خود می‌گیرد و علاوه‌برآن در هر مقطع نیز رویدادهایی خاص، فضای کلی آن دوره را تحت‌الشعاع قرار می‌دهند. از این منظر، اخبار مرتبط با واگذاری پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز درصورت حمله عراق به تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک با استفاده از هواپیماهای مذکور را می‌توان از مهم‌ترین محورهای کتاب بیست‌وهفتم روزشمار برشمرد. درواقع به نظر می‌رسد در این دوره باتوجه‌به فشار اقتصادی سنگینی که ادامه جنگ بر سیستم حکومتی عراق و ساختار کلی این کشور وارد می‌ساخت، عراق به‌دنبال اعلام آتش‌بس و پایان جنگ بدون پرداختن به موضوعات مهمی که ایران بر آن پافشاری می‌کرد؛ یعنی شناسایی و اعلام متجاوز، تعیین غرامت و تنبیه تجاوزگر بود و از این رهگذر در هر موقعیتی، آمادگی کامل خود را برای آتش‌بس فوری اعلام می‌کرد. از مدتی قبل، جنگ ایران و عراق تبدیل به یک جنگ فرسایشی اقتصادی شده بود. در این شرایط عراق که از یک‌سو درپی رهایی از این خفقان اقتصادی بود و از سوی دیگر، اقتصاد ایران را به‌دلیل صدور

آزادانه نفت از خلیج‌فارس، دارای نوعی رونق اقتصادی و وضعیت بهتر می‌دید، تنها راه نجات خود را جلب توجه قدرت‌های بزرگ به پایان این جنگ می‌دانست؛ ازاین‌رو مقامات عراقی با تلاش برای به‌دست‌آوردن هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی - که درصورت تجهیز به موشک‌های اگزوسه می‌توانستند ابزاری برای انهدام تأسیسات صدور نفت ایران در جزیره خارک باشند - درصدد برآمدند ایران را از درآمدهای نفتی‌اش محروم کنند تا شاید از این طریق، ایران حاضر شود پای میز مذاکره نشسته و صلح تحمیلی را بپذیرد. از سوی دیگر، به‌دنبال ادعاهای عراق مبنی‌بر انهدام تأسیسات صدور نفت ایران در خارک با به‌کارگیری هواپیماهای سوپراتاندارد، تهدیدهای ایران درمورد بستن تنگه هرمز درصورت عملی‌شدن این ادعای عراق، به مذاق سران عراق خوش آمد؛ چراکه باتوجه‌به تعهد کارتر و ریگان (رؤسای جمهوری سابق و فعلی ایالات متحده) برای تضمین جریان صدور آزادانه نفت از شاهراه انرژی جهان، این تهدید ایران عملاً احتمال توجه قدرت‌های جهانی به جنگ خلیج‌فارس و دخالت آنها در این منطقه را افزایش می‌داد. درواقع، مقامات عراق در نظر داشتند با بین‌المللی‌کردن جنگ ازطریق واردکردن قدرت‌های بزرگ به آن و جلب توجه آنان به ضرورت خاتمه فوری این منازعه، روزنه‌ای به‌سوی هدف خود؛ یعنی پایان غیرعادلانه جنگ بدون تحقق شرایط ایران و حفظ موجودیت رژیم بعثی بگشایند.

در کتاب حاضر بخش عمده‌ای از مطالب به وقایع خاصی اختصاص دارد که برخی از آنها ادامه رویدادهای دوره‌های پیشین هستند؛ برخی دیگر در این دوره شروع شده و به پایان می‌رسند و حوادث دیگری نیز در این مقطع آغاز گشته و در مقطع یا مقاطع بعدی طراحی‌شده برای تدوین روزشمار جنگ ایران و عراق، فرجام می‌یابند. درمجموع مهم‌ترین حوادث و مسائل نظامی، سیاسی و اقتصادی که در کتاب بیست‌وهفتم روزشمار به آن پرداخته شده است عبارت‌اند از:

در ادامه به اختصار هریک از محورهای فوق تبیین شده است.

پس از عدم‌الفتح عملیات والفجر مقدماتی، این اندیشه در ذهن فرماندهان نظامی ایران قوت گرفت که باتوجه‌به افزایش توانایی‌های نظامی دشمن، بدون تغییرات اساسی در شیوه نبرد، ادامه جنگ مشکل خواهد بود. ازاین‌رو لازم بود روند عملیات‌ها ادامه یافته تا از پیدایش رکود در جبهه‌ها به‌مدت زیاد جلوگیری شود. ضمن آنکه با تغییر فصل، نیروی کافی به جبهه نمی‌آمد. بنابراین، بایستی عملیات‌های فصل بهار و تابستان به‌گونه‌ای طرح‌ریزی می‌شدند که به نیروی کمتری نیاز باشد. بدین‌ترتیب، پس از بحث‌های متعدد و بررسی مناطق مختلف مقرر شد، عملیات‌های والفجر 2، 3، 4، 5 و 6 اجرا شود. مهم‌ترین مسئله‌ای که در این عملیات‌ها مورد نظر بود، به‌کارگیری نیروی اندک، دادن تلفات کم، جلوگیری از واردشدن ضربه اساسی به توان یگان‌ها و تضمین موفقیت عملیات بود.

از آنجا که آب‌وهوای منطقه جنوب به‌دلیل گرمای طاقت‌فرسا برای عملیات مساعد نبود فرماندهان بر هدف‌های محدودی که بیشتر در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور قرار داشتند، متمرکز شدند. این اهداف عبارت بودند از: منطقه پیرانشهر، با هدف تصرف پادگان حاج‌عمران تا تنگه دربند؛ منطقه سردشت به‌منظور پاک‌سازی وسیع ضدانقلاب؛ منطقه دهانه شیلر با هدف پیوند میان خط دفاعی بر روی ارتفاعات سورکوه و صاف‌کردن خط مرزی؛ منطقه شمال قصرشیرین با هدف تصرف ارتفاعات بشکان - کرکس و چند ارتفاع دیگر و منطقه مهران با هدف تصرف ارتفاعات جنوب کانی‌سخت تا قلعه‌آویزان و خارج‌کردن شهر مهران از محاصره دشمن و نیز فراهم‌ساختن امکان تردد از جاده دهلران - مهران. قرارگاه‌های تابع قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) هریک از این مناطق را شناسایی کرده و پس از برآورد نیروی مورد نیاز برای اجرای عملیات در آنها، جمع‌بندی خود را به قرار‌گاه خاتم‌الانبیا(ص) ارائه کردند. علاوه‌براین، در شمال خلیج‌فارس نیز دو هدف مورد بررسی قرار گرفت که یکی تصرف اسکله‌های البکر و العمیه و دیگری عبور از اروندرود و انهدام تجهیزات دشمن در دهانه شهر بندری فاو بود.⁽¹⁾بدین‌ترتیب، در میان مناطق بررسی‌شده در جبهه‌های شمالی،

میانی و جنوبی، منطقه پیرانشهر برای عملیات والفجر2، منطقه مهران برای عملیات والفجر3، منطقه پنجوین برای عملیات والفجر4، منطقه دربندیخان برای عملیات والفجر5 و منطقه شمال خلیج‌فارس برای عملیات والفجر6 انتخاب شدند.

از سوی دیگر، فرماندهی کل سپاه که منطقه هور را برای اجرای عملیات گسترده سالانه در نظر گرفته بود، از نیمه نخست سال 1362 به علی هاشمی مأموریت داد تا با ایجاد قرارگاه نصرت به‌طور سری و پنهانی مقدمات شناسایی و طرح‌ریزی عملیات گسترده در هورالعظیم را از منطقه چزابه تا طلائیه فراهم کند.

الف) آماده‌سازی عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر

پس از تصویب عملیات والفجر4 در دهانه شیلر در بهار 1362، مسئولیت اجرای این عملیات به قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه) واگذار شد، اما بعد از مدتی به‌علت کثرت مأموریت‌های داخلی و خارجی این قرارگاه، در روند آماده‌سازی عملیات والفجر4 مشکلاتی پدید آمد. برای رفع این مشکل در اواسط مردادماه 1362، قرارگاهی با عنوان قرارگاه تاکتیکی حمزه به‌منظور تسریع در سیر آماده‌سازی عملیات، در منطقه مریوان تشکیل و مسئولیت اجرای عملیات دهانه شیلر به آن واگذار گردید. علی رضائیان از سپاه و سرهنگ امیربیگی از ارتش به‌عنوان فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه معرفی شدند. در اوایل تابستان 1362، دو لشکر 8 نجف و 14 امام حسین(ع) از سپاه برای انجام شناسایی و تهیه و تکمیل طرح عملیات به‌ترتیب به مناطق بانه و مریوان مأمور شدند. بدین‌ترتیب، یگان‌های مزبور با اعزام عناصر اطلاعات و عملیات خود در مناطق مرزی مریوان و بانه مقدمات اجرای عملیات والفجر4 را فراهم کردند و لشکر28 کردستان ارتش نیز موظف شد با لشکرهای فوق همکاری کند.

این در حالی بود که در جبهه مقابل، ارتش عراق از ابتدای شهریورماه 1362 و درپی آگاهی از تحرکات و اقدامات یگان‌های ایران در منطقه دهانه شیلر، اقدامات مختلفی را برای پیشگیری از اجرای عملیات آتی ایران انجام داد. در گام نخست، دشمن بمباران شهرهای بانه و مریوان به‌عنوان عقبه استقراری لشکرهای 8 و 14 سپاه و لشکر28 ارتش را در دستور کار خود قرار داد؛ اولین حمله هوایی عراق به این منطقه در هشتم شهریورماه به روستای رزاب از توابع سروآباد (جنوب‌شرقی مریوان) آغاز و تا آستانه اجرای عملیات والفجر4 روند صعودی پیدا کرد. در گام بعدی، ارتش عراق کوشید با فعال‌کردن عناصر ضدانقلاب در مناطق بانه و مریوان و همچنین انتشار شایعاتی مبنی‌بر حمله عراق به مراکز و نقاط مرزی در روند آماده‌سازی عملیات دهانه شیلر اختلال ایجاد کند؛ برای نمونه در چهاردهم شهریور، اخباری درمورد نفوذ نیروهای عراقی در روستای جشنی‌آباد و قلقله مریوان و قصد عناصر ضدانقلاب برای انجام

حمله هماهنگ با ارتش عراق در محور کولان مریوان منتشر شد. علاوه‌براین ارتش عراق در اقدامی دیگر تلاش کرد تا با تقویت نیرو و تحکیم خطوط پدافندی خود، جبهه‌های مقابل نیروهای ایران را مستحکم ساخته و امکان تهدید و تصرف شهرهای مهم مرزی نظیر سیدصادق، شانه‌دری، خورمال، طویله، حلبچه و سلیمانیه را از قوای ایران سلب و از جناح‌دهی به ایرانی‌ها اجتناب کند؛ دراین‌زمینه مهم‌ترین اقدام ارتش عراق در محور بانه، تخلیه تدریجی ارتفاعات شرقی و شمالی دهانه شیلر در بازه زمانی 16 الی 26 شهریورماه بود، درحالی‌که ارتش عراق قصد داشت خطوط پدافندی خود را از ارتفاعات سورکوه به ارتفاعات لری و کنگرک و کانی‌مانگا تغییر دهد، با تعقیب و حمله لشکر8 نجف - که در بانه مستقر بود - مواجه شد. این اقدام در رسانه‌ها، با عنوان "عملیات شمال مریوان" بازتاب یافت. درپی این تغییرات، محور شمالی عملیات والفجر4 در شمال دهانه شیلر کاملاً دگرگون شد و به‌طورکلی فرصت اجرای مرحله اول عملیات دهانه شیلر در محور بانه - فلش حمله از ارتفاعات آسمان‌بین و سورکوه به ارتفاعات لری، کنگرک و گرمک - که در طرح مانور لشکر8 نجف پیش‌بینی شده بود از بین رفت. یکی دیگر از اقدامات مهم ارتش عراق در محور مریوان این بود که در تاریخ اول مهرماه، یک گروهان از نیروهای تیپ424 با نفوذ از محدوده بانی‌بنوک به ارتفاعات سورن سعی داشت با شناسایی مواضع قوای خودی در محور مریوان، وضعیت نیروهای ایران در محور سورن و پنجوین را ارزیابی کند که با هوشیاری عناصر اطلاعاتی و رزمی لشکر14 امام حسین(ع) و با اجرای تک محدودی به عقب رانده شد.

باوجود اقدامات فشرده دشمن به‌منظور پیشگیری از حمله آتی ایران در منطقه دهانه شیلر، تلاش‌های فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه و به‌خصوص لشکر8 نجف در محور بانه و لشکر14 امام حسین(ع) در محور مریوان برای شناسایی، طرح‌ریزی و اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر ادامه یافت و فرماندهان این قرارگاه در طول شهریورماه برمبنای شناسایی‌های انجام‌شده طرح مانور و سازمان عملیات را در تعامل با فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) تهیه و تنظیم کردند. براساس طرح اولیه قرار بود عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر در دو جبهه بانه و مریوان اجرا شود؛ به این ترتیب در جبهه بانه (شمال دهانه شیلر) یک هدف و در جبهه مریوان (جنوب دهانه شیلر) سه هدف ارتفاعات مارو، پنجوین و سورن تعیین و استعداد کلی عملیات دهانه شیلر 60 گردان متشکل از 45 گردان از سپاه و 15 گردان از ارتش برآورد شد و برای اجرای این عملیات، 5 قرارگاه تاکتیکی حمزه در نظر گرفته شد.

درپی نخستین حضور محسن رضایی فرمانده کل سپاه، در منطقه عملیاتی برای بررسی روند آماده‌سازی عملیات والفجر4 در سوم مهرماه، تغییراتی در طرح مانور این عملیات پدید آمد. محسن رضایی با تأکید بر اینکه جاده سورن - کانی‌مانگا و جاده بین لری و کانی‌مانگا دو محور کلیدی

منطقه است پیشنهاد کرد با گسترش عمقی مانور دو لشکر14 امام حسین(ع) و 8 نجف به پشت ارتفاع کانی‌مانگا در داخل خاک دشمن، ضمن دورزدن منطقه، کل دهانه شیلر محاصره شود. روز بعد (4/7/1362)، فرماندهی کل سپاه در مذاکرات خود با فرماندهان قرارگاه‌های نجف و حمزه متوجه شد که دو عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر و والفجر5 در منطقه دربندیخان با مشکل کمبود نیرو و محدودیت زمانی مواجه‌اند. بدین‌ترتیب در جلسه فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، نجف و مقدم حمزه پیشنهاد شد عملیات والفجر4 به‌عنوان تلاش اصلی و عملیات والفجر5 نیز به‌عنوان تک پشتیبانی در نظر گرفته شود. طبق این پیشنهاد، قرار بود ابتدا عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان در پنج روز آتی توسط قرارگاه نجف و ده روز بعد، عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر ازسوی قرارگاه مقدم حمزه به مرحله اجرا درآید.

سه روز بعد در تاریخ هفتم مهرماه، اولین جلسه مشترک سرهنگ علی صیاد شیرازی و محسن رضایی در حضور فرماندهان ارشد ارتش و سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیای تهران برای تصمیم‌گیری درمورد سرنوشت اجرای دو عملیات والفجر4 و والفجر5 برگزار شد. در این جلسه که نقش مهمی در تسریع اجرای عملیات‌های والفجر در منطقه غرب و شمال‌غرب داشت، فرماندهان ارتش و سپاه به‌منظور دستیابی به نتیجه‌ای قطعی، همه راهکارهای موجود برای اجرای عملیا‌ت‌های والفجر4 و 5 را بررسی و بدین شکل پیشنهاد دادند:

پس از آنکه فرماندهان ارتش و سپاه به شکل تخصصی و تفصیلی سه گزینه فوق را مورد بحث و بررسی قرار دادند، در روز نهم مهرماه، نشست‌های فشرده محسن رضایی و علی صیاد شیرازی با فرماندهان قرارگاهی و یگانی ارتش و سپاه در باختران ادامه یافت که نتیجة آن صدور دستور قطعی اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر به نیروهای قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا بود. درپی ابلاغ قطعی اجرای کامل عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر، مسئولان قرارگاه مقدم حمزه بازدید از قرارگاه‌های پنج‌گانه تاکتیکی حمزه را به‌منظور بررسی آخرین وضعیت آنها و تهیه مقدمات لازم برای تسریع در روند آماده‌سازی عملیات آغاز کردند. در این مرحله، زمان تقریبی اجرای عملیات والفجر4 روز جمعه پانزده مهرماه تعیین شد، این درحالی بود که همچنان دو عنصر کمبود نیرو و محدودیت زمان از مهم‌ترین موانع موجود بر سر راه اجرای موفقیت‌آمیز عملیات والفجر4 بود. علاوه‌براین، مشکلات مهندسی موجود نیز موجب تغییراتی در مراحل و سازمان رزم عملیات شد به‌طوری‌که محور سورن از مرحله اول عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر حذف شد.

در تاریخ دوازدهم مهر، دستور کتبی اجرای عملیات والفجر4 با تغییرات سازمان رزم و مأموریت یگان‌ها به قرارگاه مقدم حمزه ابلاغ شد. در این دستور مقرر گردید قرارگاه حمزه سیدالشهدا رده جلویی(مریوان) عملیات والفجر4 را طبق تدبیر ابلاغ‌شده در منطقه دهانه شیلر اجرا کند و لشکر31 عاشورا و گردان300 (منهای توپخانه) از کنترل عملیاتی قرارگاه نجف آزاد و به استعداد منطقه عملیاتی دهانه شیلر افزوده گردد و درضمن امکانات اضافی هوانیروز در منطقه والفجر5 بنا به‌دستور در مناطق عملیاتی والفجر4 به کار گرفته شود. همچنین قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه) مأمور اجرای عملیات پاک‌سازی منطقه و انهدام عناصر ضدانقلاب در منطقه آلان و بژوه (جنوب‌غربی شهر سردشت) به‌منظور پشتیبانی از عملیات والفجر4 گردید.

یک روز بعد در سیزدهم مهرماه، فرماندهان ارتش و سپاه در قرارگاه مقدم حمزه در جلساتی به بررسی و تعیین و تنظیم دستور جزءبه‌جزء طرح مانور عملیات مزبور متناسب با آخرین تغییرات خطوط پدافندی دشمن پرداختند. در نشست مشترک فرماندهان ارتش و سپاه مقرر شد طرح مانور عملیات در منطقه دهانه شیلر(جبهه بانه تا مریوان) در سه مرحله اجرا شود:

در مرحله اول عملیات، قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) مأموریت یافت با پنج قرارگاه تاکتیکی در یک مانور احاطه‌ای دوطرفه ارتفاعات لری (هدف ظفر)، کنگرک (هدف کاظمین)، مارو (هدف فتح) و پنجوین (هدف کربلا) را به این شرح تصرف و تأمین کند:

قرارگاه تاکتیکی حمزه1 در منطقه مریوان به‌عنوان تلاش اصلی ضمن تصرف هدف کربلا (ارتفاعات جنوبی پنجوین، کله‌قندی و هرگنه) خط سبز پیروزی را در منطقه محوله تأمین کند.

قرارگاه تاکتیکی حمزه2 از ارتفاعات خرنوکه‌دار و ساوجی ضمن تصرف هدف فتح (ارتفاعات مارو، شمال‌شرقی پنجوین و هفت‌توانان) خط پیروزی را در منطقه محوله تأمین نماید.

قرارگاه تاکتیکی حمزه3 در منطقه بانه از شمال به جنوب هدف‌های ظفر (ارتفاعات لری) و کاظمین (کنگرک) را تصرف و خط سبز پیروزی را در منطقه محوله تأمین کند.

قرارگاه تاکتیکی حمزه4 در منطقه مریوان، احتیاط هریک از قرارگاه‌های حمزه 1 و 2 را تشکیل داده و در ادامه ضمن حفظ آمادگی می‌بایست بنا به‌دستور از خط حمزه1 عبور، هدف قدر را تصرف و خط سبز را در منطقه محوله تأمین کند.

قرارگاه تاکتیکی حمزه‌5 در منطقه بانه احتیاط قرارگاه حمزه3 را تشکیل داده و در ادامه ضمن حفظ آمادگی می‌بایست بنا به‌دستور از خط حمزه3 عبور، هدف فجر را تصرف و خط سبز را در منطقه محوله تأمین نماید.

در مرحله دوم عملیات، قرارگاه مقدم حمزه باید پس از تأمین خط پیروزی و قسمتی از خط سبز در منطقه قرارگاه‌های تاکتیکی حمزه1 و 3، تک را به‌منظور تصرف هدف‌های ارتفاع سورن (قدر) و ارتفاع کانی‌مانگا (فجر) و تأمین کامل خط سبز به این ترتیب ادامه داد:

قرارگاه تاکتیکی حمزه4 با عبور از قرارگاه تاکتیکی حمزه1 هدف قدر(ارتفاع سورن) را تصرف و خط سبز را در منطقه محوله تأمین نماید.

قرارگاه تاکتیکی حمزه5 پس از عبور از قرارگاه تاکتیکی حمزه3، هدف فجر (ارتفاع کانی‌مانگا) را تصرف و خط سبز را در منطقه محوله تأمین کند.

قرارگاه‌های تاکتیکی حمزه 1و3 هم به مأموریت خود در منطقه محوله ادامه دهند.

قرارگاه تاکتیکی حمزه2 احتیاط قرارگاه مقدم حمزه سیدالشهدا(ع) را تشکیل داده و در ادامه می‌بایست آمادگی خود را برای به‌کارگیری در منطقه هریک از یگان‌ها حفظ کند.

در مرحله سوم عملیات، کلیه یگان‌ها ضمن حفظ آمادگی خود می‌بایست بنا به‌دستور قسمت شمالی ارتفاعات سورن را تصرف و در منطقه محوله پدافند می‌کردند.

براساس طرح مزبور، در این عملیات استعداد سازمانی نیروهای خودی 46 گردان از سپاه و 14 گردان از ارتش بود و در مقابل نیروهای درگیر و تقویت دشمن حداکثر 79 گردان مانوری برآورد و برمبنای آخرین تغییرات شب عاشورا به‌عنوان زمان اجرای عملیات تعیین گردید. سازمان رزم کلی عملیات قرارگاه مقدم حمزه در عملیات دهانه شیلر به این شرح ابلاغ شد:

گفتنی است در تاریخ بیستم مهرماه، قرار شد هم‌زمان با عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر، ستاد جنگ‌های نامنظم و گروه کومبا11 نیز در محور دزلی - جاده سیدصادق به شانه‌دری عملیات چریکی شبانه اجرا کنند.

درنهایت (پس از پایان مقطع زمانی کتاب حاضر) عملیات والفجر4 در ساعت 24 روز 27/7/1362 آغاز شد که شرح آن در کتاب بیست‌وهشتم روزشمار جنگ ایران و عراق درج خواهد شد.

ب) منتفی‌شدن اجرای عملیات والفجر5⁽¹⁾در منطقه دربندیخان

پس از منتفی‌شدن اجرای عملیات روی ارتفاعات شمالی قصرشیرین ازطرف شورای عالی دفاع، در بهار سال 1362، عملیات والفجر5 در منطقه عمومی دربندیخان به تصویب رسید و مسئولیت اجرای این عملیات به قرارگاه نجف واگذار شد. در اوایل تابستان 1362، لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) زیر نظر قرارگاه نجف مأموریت یافت تا مقدمات اجرای این عملیات را فراهم کند. این امر با اعزام لشکر8 نجف و لشکر14 امام حسین(ع) زیر نظر قرارگاه حمزه برای آماده‌سازی عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر مقارن گردید.

پس از واگذاری مأموریت اجرای عملیات والفجر5 به قرارگاه نجف، محمدعلی جعفری از سپاه و سرهنگ جاودانی از ارتش به‌عنوان فرماندهان این قرارگاه در گیلان‌غرب پیگیر آماده‌سازی عملیات در منطقه دربندیخان شدند و لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) زیر نظر قرارگاه نجف با اعزام عناصر اطلاعات - عملیات به منطقه عمومی دربندیخان، اقدام به شناسایی و طرح‌ریزی عملیات والفجر5 کرد. فرماندهان این قرارگاه در طول شهریورماه بر مبنای شناسایی‌های انجام‌شده طرح مانور و سازمان عملیات را در تعامل با فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) تهیه و تنظیم کردند و در تاریخ 21شهریور نخستین طرح مانور عملیات والفجر5 تهیه و تنظیم شد. طبق این طرح، قرارگاه نجف مأموریت داشت ارتفاعات شاخ سورمر، برددکان، زیمناکوه، شاخ خشیک، بمو، شاخ بمو، شاخ کیله، تنگه‌های کرگمل، سرتک و دربند را تصرف کند و پس از آن ضمن تأمین خط نور(کنار سواحل منتهی به سد دربندیخان) و کنترل سد دربندیخان، اقدام به انهدام تونل دربندیخان و تأسیسات سد کرده و آماده پدافند در منطقه باشد. براساس طرح مزبور، منطقه عملیات والفجر5 به سه هدف امیر، خاتم و قائم به شرح زیر تقسیم‌بندی شد:

برای دستیابی به اهداف مورد نظر نیز قرار شد ابتدا قرارگاه تاکتیکی نجف1 در شمال منطقه عملیاتی هدف امیر و خاتم را تصرف و خط نور را تأمین کند و قرارگاه تاکتیکی نجف2 هم در جنوب منطقه عملیاتی هدف قائم را تصرف و خط نور را تأمین کند. قرارگاه‌های تاکتیکی نجف 3 و 4 نیز به‌عنوان احتیاط در نظر گرفته شدند.

در روز 22شهریور، پس از بحث و گفت‌وگوی فرماندهان ارشد سپاه و ارتش در قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص) و نجف، سازمان رزم قرارگاه نجف تعیین و سازمان رزم کلی عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان به این شرح ابلاغ شد:

همچنین مقرر شد هم‌زمان با عملیات والفجر5، عملیات فریبی با هماهنگی لشکر81 ارتش، در جلوی تنگاب (منطقه روبه‌روی قصرشیرین - سرپل‌ذهاب) طرح‌ریزی و اجرا شود تا با حساس‌کردن دشمن به منطقه خانقین عراق، از فشار منطقه دربندیخان کاسته شود.

در طول مرداد و شهریور 1362، اقدامات فشرده قرارگاه نجف برای آماده‌سازی عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان ادامه داشت و تا این زمان عملیات والفجر5 به‌عنوان تک اصلی و عملیات والفجر4 به‌عنوان تک پشتیبانی مطرح بود. در چنین شرایطی بااینکه همچنان دو مشکل کمبود نیرو (به‌علت بازگشایی مدارس) و محدودیت زمانی (به‌علت نزدیک‌شدن فصل سرما) پیش روی فرماندهان قرارگاه نجف قرار داشت، روند آماده‌سازی عملیات به‌طور جدی پیگیری می‌شد، تا اینکه در جلسات بیست‌وهفتم و بیست‌وهشتم شهریورماه مشکلات جدیدی مطرح شد که بخش عمده آن مربوط به جنس زمین منطقه عملیات بود. فرماندهان و مسئولان قرارگاه نجف ازجمله جعفری فرمانده قرارگاه، شریعتی جانشین وی و باکری فرمانده لشکر31 عاشورا (فرمانده قرارگاه تاکتیکی نجف2) و زین‌الدین فرمانده لشکر17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) (جانشین قرارگاه تاکتیکی نجف1) با استناد به دلایلی همچون نبود جاده، عقبه نامناسب، ضعف تأمین پوشش هوایی عملیات به‌وسیله بالگرد و ضدهوایی، ضریب بالای خطا و به تبع آن کاهش میزان تضمین موفقیت عملیات، جنس نامناسب ناهمواری‌ها، پیوستگی ارتفاعات منطقه و... درمورد اجرای قطعی عملیات در منطقه دربندیخان ابراز تردید کردند. در مقابل فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) - (فرمانده قرارگاه تاکتیکی نجف1) - با تأکید بر مواردی نظیر توجه به مشکلات دشمن، افزایش ذخیره بالگرد و ضدهوایی برای اجرای عملیات و استفاده از نیروهای کیفی، بر انجام قاطعانه عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان اصرار می‌ورزید.

در پاسخ به ابهامات مطرح‌شده، در روزهای 29 و 30شهریورماه، فرمانده نیروی زمینی ارتش و قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه با عناصر قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص) و نجف و لشکرهای مأمور در این منطقه سلسله جلسات فشرده‌ای را برگزار کردند. درپی این جلسات، دستور قطعی اجرای عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان در ده بند ابلاغ و قرار شد برای حل مشکلات از ظرفیت هوانیروز استفاده گردد. این دستور درحالی صادر شد که طبق اعلام فرمانده قرارگاه نجف، سه مشکل زیر همچنان لاینحل باقی مانده بود:

مجموع این نگرانی‌ها سبب شد در روز سوم مهرماه، محسن رضایی فرمانده کل سپاه پاسداران، در جلسات فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و قرارگاه نجف و لشکرهای مأمور آن حضور یابد. وی پس از استماع گزارش‌ها، تغییراتی در مانور عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان ایجاد کرد.

در این نشست فرماندهی کل سپاه با پیشنهاد تغییر حرکت جنوبی - شمالی (محور شاخ کیله به زیمناکوه) در طرح مانور فعلی به حرکت شرقی - غربی (محور شاخ شمیران به زیمناکوه)، خطاب به فرماندهان عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان گفت: «اگر بتوانید جاده را تا شمال شاخ شمیران بیاورید، دو سه لشکر ذخیره می‌کنید بعد با قدرت در زیمناکوه هم عمل می‌کنید.»

فردای آن روز (4/7/1362)، در نشست فرماندهان ارشد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) مقرر شد عملیات والفجر4 به‌عنوان تلاش اصلی و عملیات والفجر5 نیز به‌عنوان تک پشتیبانی در نظر گرفته شود.

همان‌طورکه پیش‌تر هم گفته شد، در اولین جلسه مشترک سرهنگ علی صیاد شیرازی و محسن رضایی با حضور فرماندهان ارشد ارتش و سپاه در قرارگاه خاتم‌الانبیای تهران که روز هفتم مهرماه برای تصمیم‌گیری درمورد سرنوشت اجرای عملیات والفجر4 و عملیات والفجر5 برگزار شد، فرماندهان ارتش و سپاه ضمن بررسی کلیه راهکارهای موجود برای اجرای عملیا‌ت‌های والفجر 4 و 5، سه پیشنهاد را مطرح کردند:

در روز هشتم مهرماه، پس از ساعت‌ها بحث و گفت‌وگو میان فرمانده نیروی زمینی ارتش و فرمانده کل سپاه با فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص)، نجف و لشکرهای تابعه، برای دومین‌بار اجرای قاطع عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان به نیروهای قرارگاه نجف ابلاغ شد. باوجود ابلاغ دستور اجرای قاطع عملیات و اعلام آمادگی فرماندهان لشکرهای 17، 27 و 31

برای اجرای عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان، همچنان مشکلات سه‌گانه مذکور پابرجا بود. بااین‌حال، نتایج اثرگذار جهانی تصرف سد دربندیخان و تلاش‌های نیروهای خودی سبب شده بود که اجرای این عملیات برای برخی فرماندهان سطوح عالی و میانی از اهمیت و اولویت خاصی برخوردار باشد.

در چنین وضعیتی قرار شد لشکر8 نجف از قرارگاه مقدم حمزه، بخشی از عملیات والفجر4 در محور شمالی منطقه دهانه شیلر را اجرا کرده و 24 ساعت بعد، قرارگاه نجف عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان را به‌صورت گسترده روی ارتفاعات بمو، خشیک، زیمناکوه، شاخ شمیران، شاخ سورمر و برددکان انجام دهد. قرارگاه نجف زمان پیشنهادی برای اجرای عملیات دربندیخان را چهارشنبه سیزدهم مهرماه اعلام کرد.

از سوی دیگر، تداوم تردید فرماندهان یگانی و قرارگاهی نجف در روز دهم مهر، به شکل جدی‌تری بروز یافت. برخی عناصر اطلاعاتی و رزمی لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) به قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه درمورد آخرین وضعیت ارتفاعات کلیدی منطقه گزارش دادند. در این گزارش علاوه‌بر سه مشکل عمدة صعب‌العبور بودن منطقه به‌دلیل جنس نامناسب ناهمواری‌ها، فقدان جاده و نحوه تأمین نیروها - که از چندی پیش هم در میان گزارش فرماندهان سپاه تحت عنوان ضریب پایین تضمین عملیات مطرح می‌شد - موارد و جزئیات جدیدی نظیر نبود مهتاب و مشکل تاریکی شب در انتقال نیرو به پای کار و انسداد برخی معابر به‌علت تقویت دشمن در محور بمو و زیمناکوه مطرح گردید. در پایان این نشست، باتوجه‌به ضرورت وجود مهتاب، ساعت 11 تا 12 شب 25 مهر 1362 به‌عنوان زمان اجرای عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان پیشنهاد شد.

مجموع مطالب مطرح‌شده در نشست فوق، به فرماندهان قرارگاه‌های خاتم‌الانبیا(ص) و نجف منعکس شد و فرماندهان ارشد نظامی تصمیم گرفتند باتوجه‌به مشکلات موجود به‌طور حساب‌شده و تدریجی، توقف کار آماده‌سازی عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان را اعلام کنند.

در روز دوازدهم مهر، محسن رضایی با حضور در جلسه قرارگاهی و یگانی قرارگاه نجف دستور اجرای محدود عملیات والفجر5 (دربندیخان) را به‌همراه تغییرات سازمان رزم و مأموریت یگان‌ها ابلاغ کرد. براساس این ابلاغ قرار شد قرارگاه نجف (گیلان‌غرب) عملیات والفجر5 را در منطقه عمومی دربندیخان با هدف تصرف و تأمین ارتفاعات شاخ سورمر، برددکان - شاخ شمیران و ارتفاعات بمو و همچنین عملیات ایذایی در شمال دریاچه دربندیخان (شرق حلبچه) اجرا کند. و استعداد عملیات قرارگاه نجف به تیپ30 گرگان از ارتش و لشکر27 حضرت رسول(ص) از سپاه محدود گردید. همچنین پیش‌بینی شد که درصورت ناکامی عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان، عملیات تکمیلی والفجر3 در مهران

به‌منظور تأمین و تصرف ارتفاعات قلعه‌آ‌ویزان، در دستور کار قرارگاه نجف قرار گرفته و لشکر27 حضرت رسول(ص) نیز در احتیاط قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) قرار گیرد.

درپی فرعی‌شدن عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان، تلاش‌ها برای بررسی امکان اجرای عملیات محدود بر روی ارتفاعات شاخ شمیران - برددکان به‌سمت سد دربندیخان و یک حمله ایذایی از ارتفاعات شیندروی و بالامبو به‌سمت دریاچه و سد دربندیخان آغاز شد. دراین‌زمینه فرمانده نیروی زمینی ارتش برای اجرای موفقیت‌آمیز عملیات روی شاخ بمو بر ورود گسترده هوانیروز تأکید داشت درحالی‌که فرمانده قرارگاه نجف و فرمانده لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) تضمین موفقیت اجرای عملیات را منوط به اقدام هم‌زمان بر روی ارتفاعات شاخ بمو با ارتفاعات دیگر ازجمله شاخ خشیک می‌دانستند.

سرانجام در تاریخ هفدهم مهرماه درحالی‌که بیش از سه ماه از آغاز کار آماده‌سازی عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان می‌گذشت، طبق ابلاغ رحیم صفوی معاونت عملیات ستاد مرکزی، به فرمانده قرارگاه نجف، پس از جلسه مشترک فرماندهان ارتش و سپاه عملیات در منطقه بمو و زیمناکوه منتفی شد و قرارگاه نجف مأموریت یافت که دو عملیاتِ بنا به‌دستور در مناطق دربندیخان و مهران را پس از اجرای عملیات والفجر4 پیگیری کند.

پس از آخرین تغییرات در تاریخ 20/7/1362 مقرر گردید عملیات والفجر4 در روز 12 محرم، عملیات والفجر5 سه تا چهار روز بعد از آن و عملیات تکمیلی والفجر3 نیز ده روز پس از عملیات شیلر اجرا شود.

ج) جبهه جنوبی

به‌طورکلی در این مقطع اقدامات نیروهای خودی در جبهه جنوبی را می‌توان در دو بخش تقسیم‌بندی کرد:

پس از عملیات والفجر مقدماتی و در آستانه عملیات والفجر1، شناسایی‌های منطقه هورالعظیم نیز قوت گرفت و قرارگاهی به نام نصرت برای انجام شناسایی و طراحی اقدامات چریکی در هور، با هدف بازکردن جبهه‌ای در این منطقه تشکیل شد. براین‌اساس از نیمه نخست سال 1362، قرارگاه نصرت به فرماندهی علی هاشمی شناسایی‌های این منطقه و ارائه راهکارهای مناسب طرح مانور را به سرانجام رساند و در فاصله مرداد تا مهر 1362 به‌صورت سری مشغول تکمیل شناسایی‌ها در منطقه چزابه تا طلائیه شد. درنهایت عملیات خیبر، سوم اسفند 1362 در منطقه طلائیه و هورالعظیم به مرحله اجرا درآمد.

قرارگاه کربلا به‌منظور پیشگیری از رکود و بلاتکلیفی در جبهه‌های خودی و پیگیری راهبرد جدید؛ یعنی "عملیات در تمامی خطوط پدافندی" چهار منطقه را برای اجرای عملیات مهندسی پدافندی پیشنهاد داده بود:

گفتنی است اجرای این عملیات‌ها به دلایلی همچون ضعف آماده‌سازی و اجرا و به‌ویژه نیاز مبرم عملیات والفجر4 به نیروی انسانی در شهریورماه 1362 منتفی گردید.

د) تدارک عملیات در شمال خلیج‌فارس

یکی از مهم‌ترین اقداماتی که در راستای پیگیری راهبرد حفظ دور تهاجم در سراسر جبهه‌های نبرد، مورد توجه فرماندهان نظامی ایران قرار داشت اجرای عملیات در منطقه شمال خلیج‌فارس بود. علاوه‌براین یکی دیگر از اهداف این اقدام حفظ موازنه قدرت به نفع ایران در خلیج‌فارس و مقابله با تلاش بی‌وقفه عراق برای ایجاد اختلال در جریان صدور نفت ایران و مسیرهای ارتباطی آن ازطریق به‌کارگیری هواپیماهای سوپراتاندارد و موشک‌های اگزوسه بود. براین‌اساس، از اواسط تابستان 1362، به قرارگاه نوح مأموریت داده شد زیر نظر قرارگاه کربلا اجرای عملیات والفجر6⁽¹⁾را در دو محور در دستور کار خود قرار دهد؛ این دو محور عبارت بود از: 1. تصرف اسکله‌های البکر و العمیه. 2. عبور از اروندرود و انهدام تجهیزات دشمن در دهانه شهر بندری فاو.

در طول دوره کتاب حاضر، روند آماده‌سازی عملیات والفجر6 ازسوی قرارگاه‌های نوح و کربلا با جدیت پیگیری و دراین‌زمینه اقدامات زیادی انجام شد، اما پس از این دوره و با بررسی‌های به‌عمل‌آمده ازسوی مسئولان سیاسی و فرماندهان نظامی کشور به‌علت ملاحظاتی ازقبیل سرایت‌نکردن جنگ به حوزه خلیج‌فارس و احتمال هوشیاری دشمن به طراحی عملیات در شرق بصره درنهایت این عملیات تصویب نشد و به مرحله اجرا درنیامد.

گرچه در کنوانسیون‌های بین‌المللی ازجمله کنوانسیون ژنو، هرگونه حمله به مردم و اماکن مسکونی و غیرنظامی، ممنوع و جنایت جنگی اعلام شده، بمباران و گلوله‌باران شهرها و روستاها و کشتار و آوارگی غیرنظامیان بی‌پناه همواره بخش جدایی‌ناپذیری از هر جنگ و درگیری نظامی بوده است. در دوران جنگ ایران و عراق نیز مناطق مسکونی و غیرنظامی به‌ویژه شهرها و روستاهای مرزی، آماج بمباران جنگنده‌ها و آتش توپخانه ارتش بعثی عراق بودند.

در طول دوره زمانی کتاب حاضر، ارتش عراق شهرهای آبادان و خرمشهر را تقریباً همه‌روزه زیر آتش توپخانه خود قرار می‌داد. پدیده بارز دیگر درزمینه حمله به شهرها، بمباران‌های مکرر و شدید شهرستان مریوان (عقبه عملیات والفجر4 در دهانه شیلر) توسط هواپیماهای جنگی عراق بود. موشک‌باران دزفول و اندیمشک نیز یکی دیگر از رویدادهای مهم این دوره محسوب می‌شود. علاوه‌براین شهرستان‌های سردشت، پاوه، سنندج، ایلام، خرم‌آباد، بوکان، سقز، بانه، پیرانشهر و... دیگر مناطقی بودند که در این مقطع زمانی هدف حملات هوایی یا گلوله‌باران دشمن قرار گرفتند.

الف) اهم حملات عراق به مناطق مسکونی ایران

عمده‌ترین حملات ارتش عراق به مناطق مسکونی ایران در بازه زمانی کتاب 27 روزشمار بدین شرح است.

2/6/1362: حمله هواپیماهای عراقی به سردشت؛ (2 شهید و 2 مجروح).

8/6/1362: بمباران مریوان؛ (شهادت 6 نفر ازجمله 3 تن از بانوان آموزگار مدارس روستایی).

10/6/1362: بمباران‌های شدید مریوان؛ (75 شهید، 200 مجروح و واردآمدن خسارت به 500 باب خانه و مغازه).

12/6/1362: گلوله‌باران پیرانشهر؛ (3 شهید و 11 مجروح).

18/6/1362: بمباران مناطق مسکونی مریوان با استفاده از بمب‌های خوشه‌ای و آتش‌زا؛ (3 شهید، 27 زخمی و تخریب بیش از یک‌هزار واحد مسکونی).

20/6/1362: حملات هوایی مکرر جنگنده‌های عراقی به مریوان؛ (3 شهید، 7 مجروح و واردآمدن خسارت به بیش از 60 واحد مسکونی و خدماتی).

21/6/1362: شلیک 6 راکت توسط جنگنده‌های عراقی به اطراف پیرانشهر؛ (شهادت 6 نفر و زخمی‌شدن تعداد زیادی از غیرنظامیان).

8/7/1362: اصابت 3 موشک به مناطق مسکونی دزفول؛ (37 تن شهید، 130 مجروح، ویرانی 230 خانه و مغازه، خسارت‌دیدن 700 واحد مسکونی و تجاری).

8/7/1362: اصابت2 موشک به مناطق مسکونی اندیمشک؛ (شهادت 26 نفر، زخمی‌شدن 120 تن و خسارت‌دیدن 430 خانه و مغازه).

8/7/1362: حمله هوایی به مریوان؛ (2 شهید و 15 مجروح).

13/7/1362: حمله هواپیماهای عراقی به مناطق روستایی در حوالی بانه؛ (9 شهید و تعدادی زخمی).

14/7/1362: بمباران مریوان توسط جنگنده‌های عراقی؛ (3 شهید و 8 مجروح).

21/7/1362: بمباران مریوان به‌وسیله هواپیماهای میراژ عراقی؛ (شهادت 7 تن و مجروح‌شدن 17 نفر).

ب) اهداف عراق از بمباران‌های مریوان و بانه

باتوجه‌به شدت و کثرت حملات هوایی عراق به منطقه مریوان و بانه در این دوره، لازم است تا به اهداف عراق از بمباران این مناطق نیز اشاره‌ای شود. ارتش عراق به‌دنبال آگاهی از قصد ایران برای اجرای عملیات در منطقه بانه و مریوان، افزون بر تقویت نیرو و استحکامات دفاعی خود در مناطق مذکور، بمباران شهرهای بانه و مریوان را نیز در دستور کار قرار داد. درواقع دشمن قصد داشت تا از این طریق با واردآوردن تلفات و ضایعات به نیروها و مراکز پشتیبانی در منطقه، به‌نحوی حرکت جمهوری اسلامی ایران را در آماده‌شدن برای عملیات والفجر4 در دهانه شیلر کُند سازد و علاوه‌بر فشار روانی بر نیروهای مردمی، مشکلات اجتماعی - سیاسی منطقه را نیز بیشتر کند. به‌طورکلی، حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی و نواحی اطراف شهرهای مریوان و بانه در مقطع زمانی روزشمار حاضر، با اهداف احتمالی نظیر ناامن‌سازی عقبه منطقه عملیاتی آتی، تضعیف روحیه نیروهای خودی، کاهش حمایت مردمی از ادامه راهبرد ایران مبنی‌بر تنبیه متجاوز، ضربه‌زدن به واحدهای پشتیبانی و توپخانه و جلوگیری از فعالیت‌های مهندسی نیروهای ایران، انجام می‌شد.

بااین‌همه، رژیم عراق به هیچ‌یک از اهدافش از حمله به مناطق مسکونی دست نیافت؛ چراکه مردم شهرهای بمباران‌شده، در مراسم تشییع پیکر شهدا ضمن ابراز خشم و نفرت شدید خود از این جنایات، از رزمندگان ایرانی می‌خواستند که انتقام قربانیان را در میدان نبرد از رژیم بغداد بگیرند. از سوی دیگر، عملیات والفجر4 در روز 27/7/1362 (مقطع زمانی روزشمار 28) آغاز شد که درنتیجة آن درمجموع 200 کیلومتر مربع از مناطق اشغالی آزاد شد و نزدیک به 18 هزار نفر از نیروهای دشمن کشته یا زخمی شدند و 1000 نفر دیگر نیز به اسارت رزمندگان ایرانی درآمدند.⁽¹⁾

ج) واکنش پدافند هوایی ایران

در طول این دوره، گاه گزارش‌هایی مبنی‌بر ضعف پدافند هوایی در مناطق بمباران‌شده مخابره می‌شد، بااین‌حال، پدافند هوایی ارتش بارها با اجرای آتش به‌موقع موجب متواری‌شدن جنگنده‌های ارتش عراق و جلوگیری از بمباران مناطق مسکونی گردید؛ همچنین در این مقطع چندین بالگرد و هواپیمای جنگی عراق نیز توسط پدافند هوایی ایران سرنگون شد.

در روز دوم شهریور، یک فروند بالگرد توپ‌دار عراقی در منطقه عمومی پیرانشهر، براثر آتش نیروهای خودی منهدم شد و خلبان و خدمه آن نیز کشته شدند. یک فروند بالگرد عراقی دیگر نیز در هفدهم شهریورماه در منطقه پیرانشهر، با آتش پدافند هوایی ارتش، سرنگون گردید. همچنین در روز نوزده شهریور، پدافند هوایی ایران یک فروند از هواپیماهای دشمن را در شهرستان بانه منهدم کرد.

در 24 شهریور، یک جنگنده عراقی از نوع سوخوی22 در اطراف سنندج براثر آتش پدافند هوایی ارتش سرنگون و خلبان آن نیز دستگیر شد.

در روز دوازده مهر نیز یک هواپیمای میراژ اف1 عراقی که قصد بمباران پاوه را داشت، با آتش پدافند هوایی در اطراف این شهر سرنگون شد.

د) اقدامات ایران در قبال حملات عراق به مناطق مسکونی

به‌دنبال حملات گسترده ارتش عراق به مناطق مسکونی ایران در این مقطع زمانی، جمهوری اسلامی ایران اقداماتی را در واکنش به این حملات و برای یاری‌رسانی به مردم مناطق آسیب‌دیده انجام داد.

روز چهاردهم مهر، امام خمینی در حکمی به آیت‌الله مهدوی کنی مأموریت دادند تا "ستاد کمک‌رسانی به مردم مناطق بمباران‌شده" را برای رسیدگی فوری و ضربتی به مشکلات مردم آسیب‌دیده مناطق جنگی تشکیل دهد. ایشان همچنین از رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و کلیه ارگان‌های دولتی و نهادهای انقلابی خواستند تا همکاری‌های لازم را با ستاد مذکور انجام دهند. به‌دنبال این حکم، رئیس‌جمهور، سرپرست بنیاد مستضعفان، وزیر بازرگانی و بنیاد مهاجرین جنگ تحمیلی با انتشار اطلاعیه‌هایی آمادگی خود را برای کمک به این ستاد اعلام کردند.

روز 21 شهریور، هیئت ویژه‌ای به ریاست حجت‌الاسلام دعاگو به نمایندگی از رئیس‌جمهور برای بررسی مسائل و مشکلات کردستان و به‌ویژه مریوان به این منطقه اعزام شد. در روز چهارده شهریور نیز در پانزدهمین نشست شورای عالی بازسازی و نوسازی مناطق جنگ‌زده مقرر شد هیئتی برای رسیدگی به احتیاجات مردم مریوان اعزام شود.

همچنین خبرگزاری جمهوری اسلامی در تاریخ 22 شهریور از مریوان گزارش داد به‌دنبال بمباران‌های مکرر این شهر و بروز مشکلات امنیتی و معیشتی برای مردم، برخی از ارگان‌های دولتی ازجمله اداره مخابرات، جهاد سازندگی، اداره ارشاد، هلال‌احمر و... مجموعه‌ای از اقدامات حمایتی را در دستور کار خود قرار داده‌اند تا ضمن تأمین نیاز‌های روزمره ساکنان شهر، از خروج بی‌رویه آنان جلوگیری کنند.

روز هفدهم مهر هم علی‌اکبر ناطق نوری وزیر کشور، از مناطق آسیب‌دیده مریوان براثر بمباران‌های عراق بازدید و بر تسریع در امر بازسازی و نوسازی این مناطق تأکید کرد.

نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در این بازه زمانی، سه بار با ارسال نامه‌هایی به دبیرکل سازمان ملل، ضمن آگاه‌ساختن این سازمان از حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی ایران خواستار رسیدگی فوری به جنایات جنگی ارتش بعثی عراق شد.

روز هفتم شهریور، نمایندگی دائمی ایران در سازمان ملل متحد در نامهای به دبیرکل این سازمان خواستار توجه به کشتار کودکان و غیرنظامیان ایرانی در بمباران مناطق غیرنظامی شد.

یازده روز بعد (18/6/1362) نیز رجائی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل، در یادداشتی خطاب به دبیرکل این سازمان، ضمن اشاره به خودداری ایران از دست‌یازیدن به عمل متقابل، باوجود توانایی انجام این کار، مسئولیت جامعه بین‌المللی در قبال این اقدامات عراق را یادآور شد.

همچنین درپی تشدید حملات هوایی عراق به مناطق مسکونی و غیرنظامی، نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد، در روز هفتم مهر در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان بی‌تفاوتی مجامع بین‌المللی را از دلایل تکرار این‌گونه جنایات جنگی ازسوی ارتش عراق برشمرد.

مسدودشدن خط لوله صادرات نفت عراق ازطریق سوریه و نبود امکان صدور نفت این کشور از اسکله‌های البکر و العمیه در شمال خلیج‌فارس موجب ایجاد محدودیت در صادرات نفت عراق و درنتیجه کاهش شدید درآمدهای نفتی آن گشت. در مقابل، ایران همچنان می‌توانست به‌علت گستردگی سواحلش در خلیج‌فارس، نفت خود را به میزان زیادی صادر کند و درحالی‌که با طولانی‌شدن جنگ، فشار زیادی بر اقتصاد عراق وارد می‌شد، اقتصاد ایران در دوران پررونقی به سر می‌برد. در این شرایط، دولت عراق برای تغییردادن وضعیت و محروم‌کردن ایران از درآمدهای نفتی، با حملات هوایی به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها و هدف قراردادن مراکز نفتی ایران ازجمله تأسیسات نفتی جزیره خارک، کوشید ضمن بازکردن

جبهه جدیدی در دریا ایران را تحت فشار قرار داده و وادار به پذیرش صلح کند.⁽¹⁾از سوی دیگر، این اقدام عراق می‌توانست با بالاگرفتن تنش در شاهراه انرژی جهان، توجه قدرت‌های بزرگ را به جنگ خلیج‌فارس و ضرورت پایان‌دادن به آن جلب کند.

ارتش عراق در ادامه حملات خود به کشتی‌های تجاری حامل کالا به مقصد ایران، در این دوره نیز چند کشتی تجاری را در خلیج‌فارس هدف قرار داد.

روز دوم شهریور، کشتی تجاری "ایران رشادت"، که از هندوستان عازم ایران بود، در نزدیکی بندر امام خمینی مورد حملة موشکی بالگردهای عراقی قرار گرفت.

روز بیست‌ویکم شهریور نیز هواپیماهای عراقی یک کاروان از کشتی‌های تجاری ایران شامل 21 کشتی را، که از بندر بوشهر به‌سمت بندر امام خمینی در حرکت بودند، بمباران کردند. همچنین در روز بیستم مهر، دو کشتی ایرانی هدف اصابت موشک‌های عراق قرار گرفتند.

درپی افزایش حملات به کشتی‌های تجاری در خلیج‌فارس، شرکت‌های بیمه خواستار افزایش حق بیمة جنگی شدند. در اواسط شهریور، شرکت بیمه لویدز اعلام کرد که از ابتدای جنگ تا آن زمان، 24 کشتی نفتکش و تجاری ایران براثر حملات هوایی عراق غرق شده است. خبرگزاری فرانسه نیز از لندن گزارش داد: «شرکت‌های بیمه دریایی در فکر چهار برابر کردن حق بیمه جنگی خود می‌باشند.» زیرا در طول سه سال جنگ بین ایران و عراق، شرکت‌های بیمه 500 میلیون دلار متضرر شده‌اند.

تداوم حملات ارتش عراق به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در خلیج‌فارس به‌ویژه تشدید و افزایش دامنه این حملات پس از عملیات خیبر (سوم اسفند 1362)، ایران را به‌سوی پاسخ متقابل سوق داد. ازاین‌رو مدت‌ها پس از حملات عراق به کشتی‌ها و نفتکش‌های ایرانی، ایران نیز اولین حمله خود را در چارچوب "مقابله به مثل" علیه یک نفتکش انجام داد و به این ترتیب اصطلاح جنگ نفتکش‌ها یا جنگ کشتی‌ها⁽²⁾* به‌طور رسمی وارد ادبیات جنگ ایران و عراق شد.

مقابله با اقدامات خرابکارانه گروه‌های مسلح غیرقانونی به‌ویژه در مناطق بحرانی استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی، از همان ابتدای انقلاب بخشی از توان نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی را به خود مصروف می‌داشت. در دوره جنگ، این مسئله مشهودتر بود و موجب تضعیف توان رزمی و عملیاتی نیروهای مسلح خودی می‌شد.

در بازه زمانی کتاب حاضر نیز گروه‌های مذکور، اقدامات ایذایی علیه نیروهای امنیتی و مردم عادی را ادامه دادند. بخش اعظمی از این اقدامات در منطقه شمال‌غرب کشور انجام می‌گرفت و علاوه‌بر اعضای گروه‌هایی همانند حزب دمکرات و کومه‌له، عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز در این مناطق به خرابکاری مشغول بودند. در طول این دوره 53 روزه، درگیری‌های متعددی بین نیروهای خودی و عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی رخ داد. حمله به پایگاه‌ها و نیروهای گشتی خودی، مین‌گذاری، اجرای عملیات کمین، حمله به تأسیسات و امکانات زیربنایی و ساختمان‌های عمومی، گروگان‌گیری و تهدید مردم عادی از عمده‌ترین تحرکات گروه‌های ضدانقلاب بود. براثر این تحرکات، تلفات و خسارات فراوانی به نیروهای امنیتی و مردم عادی مناطق کردنشین به‌ویژه روستاییان این مناطق وارد آمد. در این دوره حکومت عراق به کمک‌های مالی و تسلیحاتی خود به گروه‌های ضدانقلاب را ادامه داد و در مقابل، این گروه‌ها نیز اخبار و اطلاعات را از داخل کشور جمع‌آوری و دراختیار سازمان‌های اطلاعاتی بعثی قرار می‌دادند.

از سوی دیگر، نیروهای خودی نیز می‌کوشیدند تا با اجرای عملیات‌های پاک‌سازی، کمین و انهدامی در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، امنیت را در این مناطق برقرار سازند. در جریان این اقدامات علاوه‌بر کشته و زخمی‌شدن تعدادی از عوامل گروه‌های ضدانقلاب، شماری دیگر نیز دستگیر شدند. علاوه‌براین در طول این دوره سیر تسلیم‌شدن وابستگان به این گروه‌ها همچنان ادامه داشت.

از میان فعالیت‌های نیروهای خودی در این دوره علاوه‌بر عملیات‌های متعدد پاک‌سازی روزانه، می‌توان به‌طور خاص به چند عملیات مهم اشاره کرد:

روز دوم شهریور، نیروهای خودی با اجرای عملیاتی به نام "شهید زارع‌زاده" در محور کامیاران - دهگلان (اطراف سنندج)، 17 روستا را پاک‌سازی کردند. به گزارش سپاه ناحیه کردستان، در این عملیات حدود 200 نفر از افراد ضدانقلاب کشته یا مجروح شدند.

قرارگاه حمزه سیدالشهدا از روز سیزدهم شهریور، عملیات "شهید حسینی" را با هدف آزادسازی کانون عملیاتی - نظامی کومه‌له و دیگر گروه‌های ضدانقلاب در محور مهاباد - سردشت آغاز کرد. این عملیات روز هفدهم شهریور با تحقق کامل اهداف به پایان رسید و درجریان آن تعداد 32 روستا در شرق محور مذکور پاک‌سازی شد و از عناصر ضدانقلاب نیز 90 نفر کشته یا زخمی شدند.

همچنین با اجرای مرحله سوم و چهارم از سلسله عملیات‌های "شهید بروجردی" که از روز بیست‌وسوم شهریور آغاز و تا بیست‌وهفتم این ماه ادامه یافت، نیروهای خودی توانستند ضمن آزادسازی چند ارتفاع مهم، منطقه وسیعی را بین کامیاران، مریوان، اورامانات، روانسر، قروه، سنقر و باختران پاک‌سازی کنند. همچنین در این عملیات تعدادی از عناصر کومه‌له و دمکرات کشته و بیش از 38 تن از آنان دستگیر شدند.

روز سوم مهر نیز عملیات پاک‌سازی منطقه بنگوین، که از روز بیست‌وششم شهریور با هدف دستیابی به مرکز تشکیلات سیاسی ضدانقلاب در این منطقه آغاز شده بود، به پایان رسید و نیروهای خودی توانستند با تسلط به ارتفاعات منطقه، بخش وسیعی از آن منطقه را پاک‌سازی کنند. همچنین تعدادی سلاح سبک و نیمه‌سنگین متعلق به گروه‌های ضدانقلاب، به غنیمت نیروهای خودی درآمد.

در این دوره، علاوه‌بر مناطق بحرانی استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان عملیات مقابله با گروه‌های ضدانقلاب در دیگر مناطق کشور نیز جریان داشت و نیروهای سپاه و کمیته انقلاب اسلامی، توانستند تعدادی از اعضا و عناصر وابسته به گروه‌هایی مثل سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، چریک‌های فدایی خلق، سازمان پیکار و راه کارگر را در مناطق مختلف کشور ازجمله تهران، کرج، شیراز، اراک، صومعه‌سرا، مسجدسلیمان، خلخال و... دستگیر کنند. انهدام تشکیلات شهری حزب کومه‌له و جامعة سوسیالیست‌های باختران به‌همت کمیته انقلاب اسلامی باختران، ریشه‌کنی تشکیلات سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در اراک، انهدام بقایای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در جنگل‌های هشتپر و کشف و متلاشی‌کردن دو هسته مقاومت گردانی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در صومعه‌سرا ازجمله مهم‌ترین اقدامات نیروهای خودی دراین‌زمینه محسوب می‌شود.

در مقطع زمانی کتاب بیست‌وهفتم روزشمار، روند همیشگی و متداول اعزام نیروهای رزمی و فنی به جبهه‌های جنگ با آغاز مراحل اجرایی طرح "لبیک یا خمینی" شکل متمایزی به خود گرفت. از اواخر مردادماه سال 1362 (چند روز قبل از آغاز دوره کتاب حاضر)، سپاه پاسداران اقدام به درج فراخوان طرح لبیک یا خمینی در روزنامه‌های کثیرالانتشار کشور کرد؛ باوجوداین، روند اجرایی این طرح - که می‌توان آن را با دورنمای اقدامات بلندمدت سپاه برای ارتقای کیفی سطح نیروهای نظامی و نیز بهبود کیفی روش‌های جذب، آموزش و بهره‌گیری از نیروهای داوطلب و برنامه‌ریزی برای تأمین نیروهای تخصصی عملیات‌های آتی مرتبط دانست - از اوایل شهریور 1362 شتاب بیشتری یافت.

در روز پنجم شهریور، محسن رفیق‌دوست وزیر و محسن رضایی فرمانده کل سپاه توضیحاتی را درباره طرح لبیک یا خمینی بیان کردند. در این روز وزیر سپاه «سازماندهی و ثبت‌نام و شرکت در مانور آزادی قدس و آموزش‌های جدید» را ازجمله اهداف طرح لبیک یا خمینی برشمرد و محسن رضایی نیز در تشریح اهداف اصلی این طرح گفت: «اولین هدفش انجام مراحل مقدماتی تشکیل ارتش بیست میلیونی است و هدف دوم آماده‌شدن برای انجام مانور آزادی قدس است که ان‌شاء الله آماده خواهیم شد تا این مانور را در سراسر کشور با شرکت کلیه کسانی که تاکنون به

جبهه‌های جنگ رفته‌اند به اجرا درآوریم. ... با اجرای طرح لبیک یا خمینی تمام نیروها تخصص‌های رزمی‌شان مشخص می‌شود و ما خیلی راحت می‌توانیم با این افراد بعداً هر موقع احتیاج بود تماس بگیریم. تخصص اینها در پرونده‌هایی ثبت می‌شود و ما هروقت لازم داشتیم با مراجعه به پرونده افراد می‌توانیم تعداد نیروهای متخصص اعم از تک‌تیرانداز، توپچی، آر.پی.جی‌زن، راننده لودر و بولدوزر و امثال آن را برآورد کنیم و ثانیاً دیگر مشخص است که افراد چه آموزش‌های جدیدی را بایستی ببینند. پس از اجرای این طرح کلیه برادران که سازماندهی شده‌اند قبل از اجرای مانور آزادی قدس آموزش‌های جدیدی را خواهند دید.»

در روزهای بعد نیز اطلاعیه طرح لبیک یا خمینی و مانور آزادی قدس (که به گفته فرمانده کل سپاه قرار بود قبل از 22 بهمن سال 1362 اجرا شود)، به‌تناوب در روزنامه‌های کیهان، اطلاعات و جمهوری اسلامی منتشر می‌شد و سپاه پاسداران نیز اهتمام ویژه‌ای به اجرای این طرح داشت به‌گونه‌ای‌که فرمانده کل سپاه با سفر به مناطق مختلف سپاه و برگزاری جلسات متعدد با مسئولان این مناطق، از نزدیک روند اجرایی این طرح در نقاط مختلف کشور را پیگیری می‌کرد. از سوی دیگر، مسئولان سپاه و بسیج مناطق و استان‌ها در مصاحبه‌ها و سخنرانی‌های خود، استقبال مردم از این طرح را مطلوب ارزیابی می‌کردند.

شایان ذکر است تأثیرگذاری نیروهای جذب‌شده ازطریق این طرح، در جریان عملیات خیبر که در سوم اسفند 1362 آغاز شد، نمایان شد؛ دراین‌زمینه محمد درودیان در شرح عملیات خیبر آورده است: «مسئله قابل‌توجه قبل از آغاز تک، حضور گسترده و وسیع نیروهای مانور قدس بود که پس از انجام مانور در مراکز مختلف تهران و استان‌ها، به‌طرزی چشمگیر وارد میدان‌های نبرد شده، به‌صورت قوای احتیاطی تحت امر یگان‌های عملیاتی سپاه پاسداران قرار گرفتند.»⁽¹⁾

هم‌زمان با پایان سومین سال جنگ عراق و ایران و آغاز سال چهارم این منازعه (دوره زمانی کتاب حاضر)، عراق هم در صحنه نبرد و هم ازنظر اقتصادی در وضعیت نامطلوبی قرار داشت. از بعد نظامی ارتش عراق که به‌دنبال سلسله عملیات‌های ایران از خاک این کشور عقب‌نشینی کرده و در حالتی انفعالی به سر می‌برد، هرلحظه ازسوی ایران تهدید می‌شد. ازنظر اقتصادی نیز صدور نفت، به‌عنوان مهم‌ترین منبع درآمدی این کشور، با بسته‌شدن خط لوله عبوری از خاک سوریه و انسداد راه دریایی به‌میزان قابل‌توجهی کاهش یافته بود. این در حالی بود که ایران همچنان به صادرات نفت خود ادامه می‌داد. در چنین وضعیتی - همان‌طورکه پیش‌تر ذکر شد - تصمیم‌گیران سیاسی و نظامی عراق برای فشار بر ایران، انهدام منابع اقتصادی این کشور به‌ویژه پایانه‌های نفتی ایران در

سواحل خلیج‌فارس را، بهترین راه برای نجات خود ارزیابی کردند. از آنجا که توان جنگی عراق به‌ویژه نیروی هوایی این کشور قادر به انجام این کار نبود، مقامات عراقی از دولت فرانسه خواستند با اعطای 5 فروند هواپیمای سوپراتاندارد امکان جدیدی را دراختیار آنان قرار دهد.

نخستین اخبار مربوط به تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق از اوایل تابستان 1362 در برخی محافل رسمی و غیررسمی منتشر شد. انتشار این اخبار واکنش مقامات ایرانی را به‌دنبال داشت؛ در سی‌ام تیرماه، هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، به انتقاد از مواضع خصمانه فرانسه در قبال ایران ازجمله حمایت از عراق متجاوز و ارسال اسلحه به این کشور، پناه‌دادن به تروریست‌ها و... پرداخت؛ سه روز بعد یعنی دوم مردادماه نیز علی‌اکبر ولایتی در پاسخ به تهدیدات وزیر امور خارجه عراق مبنی‌بر حمله به تأسیسات نفتی ایران با بیان اینکه «اگر در جریان صدور نفت ایران هرگونه اخلالی رخ دهد، هیچ کشوری در منطقه نخواهد توانست نفت خود را صادر کند»، سخنان وزیر امور خارجه عراق را تهدیدی برای کل منطقه قلمداد کرد.

با آغاز دوره زمانی کتاب حاضر تحلیل‌ها، تفاسیر و گمانه‌زنی‌ها درمورد تحویل یا عدم تحویل جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق و پیامدهای ناشی‌از ورود این هواپیماهای پیشرفته به میدان جنگ عراق و ایران با قوت و شدت بیشتری ادامه یافت. در روزهای سوم و چهارم شهریورماه، روزنامه واشنگتن پست، رادیو بی‌بی‌سی، روزنامه کویتی البیان، خبرگزاری آلمان‌غربی، رادیو امریکا و روزنامه لوموند با انتشار مطالبی طرح تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق و استفاده عراق از این هواپیماها برای بمباران تأسیسات نفتی ایران، تهدید ایران به بستن تنگة هرمز و احتمال گسترش جنگ دو کشور به منطقه خلیج‌فارس را مورد تحلیل قرار دادند.

درحالی‌که تفاسیر رسانه‌ها درخصوص مسئله واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق همچنان ادامه داشت، در پانزدهم شهریورماه، عصمت کتانی قائم‌مقام وزیر امور خارجه عراق، از تحویل قریب‌الوقوع هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی مجهز به موشک‌های اگزوسه به عراق خبر داد. وی گفت: «عراق به‌محض کسب توانایی کافی در متوقف‌ساختن صادرات نفتی ایران تردیدی به خود راه نخواهد داد.»

هم‌زمان با انتشار اخبار مربوط به احتمال تحویل سوپراتانداردها به عراق، گزارش‌هایی درخصوص مخالفت برخی دولت‌های منطقه‌ای و قدرت‌های بین‌المللی به‌ویژه امریکا با این اقدام فرانسه منتشر شد؛ در هفدهم شهریور، خبرگزاری آلمان‌غربی از پاریس گزارش داد که ایران از کویت و امارات متحده عربی خواسته است تا به‌منظور ممانعت از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق، فرانسه را تحت فشار قرار دهند. روزنامه کریستین ساینس مانیتور نیز از تلاش ایالات متحده برای منصرف‌کردن فرانسه از تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق خبر داد. روزنامه تایمز (چاپ لندن) نیز نوشت: «امریکا، انگلیس و

بسیاری از کشورهای خلیج‌فارس نگرانی خود را درمورد ارسال جنگنده‌های سوپراتاندارد مجهز به موشک هوابه‌دریای اگزوسه به عراق ابراز داشته‌اند.»

در فضای سیاسی ایران مقامات بلندپایه به انتشار اخبار مربوط به تحویل قریب‌الوقوع سوپراتانداردها به عراق واکنش نشان دادند. سران و تصمیم‌گیران ارشد جمهوری اسلامی ایران تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را در روند و سرنوشت جنگ و عزم مردم و مسئولان بیتأثیر دانستند؛ در 24 شهریورماه، آیت‌الله خامنه‌ای رئیسجمهور، دراین‌باره اظهار کرد: «ما در مقابل تهدید قدرت‌های بزرگ نه‌تنها مرعوب نمی‌شویم و حرکت خود را متوقف نمی‌کنیم بلکه دربرابر هر خباثتشان ضربه‌ای آماده داریم.» هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز گفت که تحویل این هواپیماها بیشتر جنبه روانی دارد، همانگونه‌که موشکهای شوروی کمکی به عراق نکرد، این هواپیماها هم کاری از پیش نخواهند برد. میرحسین موسوی نخست‌وزیر هم، ضمن تأکید بر اینکه اقداماتی نظیر تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد قادر به متوقف‌ساختن روند حرکت انقلاب اسلامی نیست، اقدام فرانسه را بهمثابه تجاوز فرانسه علیه ایران تعبیر کرد. آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور نیز گفت: «فرانسه بداند مبارزان ایران و ملت ایران ملتی نیست که در مقابل این‌گونه تجاوزات آشکار دست روی دست گذارد و جواب کافی به آنها ندهد.»

به‌دنبال واکنش‌ها و تهدیدات مقام‌های ایرانی، رسانه‌های همگانی جهان ضمن اینکه همچنان به انعکاس گسترده اخبار مربوط به تحویل سوپراتانداردها اهتمام داشتند، در تحلیل‌ها و تفاسیر خود به بررسی امکان یا عدم امکان عملی‌شدن تهدیدات ایران پرداختند؛ برخی رسانه‌ها نیز از تلاش‌های بین‌المللی برای منصرف‌کردن فرانسه از این اقدام خبر دادند. رادیو لندن در تفسیری پیش‌بینی کرد که تحولات اخیر (واگذاری سوپراتانداردها و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز) باعث گسترش دامنه جنگ خواهد شد. روزنامه لوکوتیدین دوپاری نیز نوشت: «به نظر می‌رسد که فرانسه قبل از آنکه به‌وضوح پی برد که خلبانان عراقی تحت تعلیم فرانسه آمادگی کامل دارند، سعی کرده تا با عنوان‌نمودن عدم آمادگی خلبانان عراقی، تحویل سوپراتانداردها را به تعویق اندازد.» روزنامه تایمز (چاپ لندن) «به نقل از منابع موثق» اعلام کرد: «انگلستان از کشور فرانسه خواسته است تا درمورد فروش هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق تجدیدنظر کند.» روزنامه نیویورک تایمز هم نوشت: «متحدان غربی، پاریس را برای خودداری از تحویل هواپیماهای جنگی تازه به عراق زیر فشار گذاشته‌اند.»

به هر تقدیر، مسئولان ارشد جمهوری اسلامی ایران که جدی‌بودن عزم فرانسه در واگذاری سوپراتانداردها را دریافته بودند، هشدارها و تهدیدات خود را با لحنی صریح‌تر و خشن‌تر ابراز می‌کردند؛ هاشمی رفسنجانی در 26 شهریورماه، در بندرعباس گفت: «کلید خلیج‌فارس دست ماست اگر بنا باشد خلیج‌فارس امن بماند باید برای همه امن باشد و اگر بنا باشد ناامن بماند باید

برای همه ناامن باشد.» یک روز بعد در 27 شهریورماه، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در خطبه‌های نماز عید قربان گفت: «اگر به عراق سلاحی داده شود که مانع از صدور نفت ایران شود، از خلیج‌فارس یک قطره نفت صادر نخواهد شد.» در 31 شهریور، امام خمینی رهبر انقلاب اسلامی، در پیامی اعلام کردند: «به همه کشورهای منطقه و کشورهایی که به‌نحوی از نفت استفاده می‌کنند هشدار می‌دهم که دولت ایران با تمام قدرت در مقابل این جنایت ایستادگی می‌نماید و مصمم است تا درصورت وقوع چنین جنایتی، با تمام قدرت تنگه هرمز را مسدود کند و اجازه ندهد حتی یک قطره نفت از آنجا صادر شود. مسئول پیامدهای این حادثه بزرگ دولت فرانسه است.»

به‌دنبال تهدیدهای جدی ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و ممانعت از صدور نفت از خلیج‌فارس، اخباری درباره بازنگریِ مقامات فرانسوی در زمان واگذاری سوپراتانداردها به عراق انتشار یافت. اکثر مطبوعات و رسانه‌های جهان، ضمن بازتاب وسیع تهدیدهای مقامات ایرانی، از تعویق زمان تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد خبر دادند؛ خبرگزاری فرانسه گزارش داد: فرانسه تحویل پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد را به تعویق انداخته است. رادیو صدای امریکا نیز ضمن اعلام خبر تأخیر در تحویل سوپراتانداردها به عراق، به نقل از تلویزیون فرانسه گفت: «وزارت دفاع آن کشور از تشریح علت این تأخیر خودداری کرده است.» رادیو اسرائیل هم اعلام کرد: «منابع وزارت خارجه امریکا گفتند ایالات متحده تهدیدهای ایران را درمورد بستن تنگه هرمز کاملاً جدی می‌گیرد و دولت واشنگتن به‌وضوح اعلام داشته که این تنگه ازنظر منافع نفتی ایالات متحده دارای اهمیت درجه اول می‌باشد.» روزنامه واشنگتن پست نوشت: «ژاپن و ایالات متحده ناخشنودی خود را به دولت فرانسه اطلاع داده‌اند. ... گزارش دیگری حاکی است که بریتانیا و آلمان فدرال نیز برای فرانسه پیام دادند که از ارسال هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق ناخرسند و نگران می‌باشند.»

در ادامه ماجرای تحویل سوپراتانداردها، رسانههای بینالمللی هم‌زمان با یادآوری تهدیدات ایران، نگرانی قدرت‌های غربی به‌ویژه امریکا را از گسترش دامنه جنگ و به‌خطرافتادن مهم‌ترین شاهراه انرژی جهان در صدر اخبار و تحلیل‌های خود قرار دادند؛ روزنامه واشنگتن پست در مقاله‌ای با عنوان "امریکا درپی پایان جنگ خلیج‌فارس" ضمن اشاره به قابلیت‌های هواپیماهای سوپراتاندارد و موشک‌های اگزوسه، بر نگرانی‌های ایالات متحده از تداوم و گسترش جنگ بین ایران و عراق تأکید کرد و نوشت: «مقامات امریکایی معتقدند که این عامل جدید، ریسک به درگیری را خواهد افزود.» واشنگتن پست افزود: «ایالات متحده خصوصاً نگران این تهدید ایران است که اگر صادرات نفتی ایران درنتیجه حملات عراق صدمه ببیند، مانع از صدور نفت از خلیج‌فارس خواهد شد.» خبرگزاری کویت نیز گفت: «اگر هواپیماهای عراقی تسهیلات بارگیری نفتی یا تانکرهای ایرانی را مورد حمله قرار دهند ایران نیز در خلیج

عربی [فارس] و علیه عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت - که از تأمین‌کنندگان عمده نفت جهان غرب هستند - دست به اقدامات تلافی‌جویانه خواهد زد.»

در داخل ایران نیز همچنان تهدیدات با تأکید بر توان ایران برای عملی‌کردن آن تکرار می‌شد. هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای عالی دفاع، که در اواخر شهریورماه از استان‌های سیستان‌وبلوچستان، هرمزگان و کرمان بازدید کرده بود، در خطبه‌های نمازجمعة اول مهرماه با تأکید بر هماهنگی کامل نیروهای مسلح در چابهار، زاهدان و بندرعباس با یکدیگر و دیگر ارگان‌ها، درخصوص آمادگی این نیروها برای بستن تنگه هرمز درصورت لزوم، گفت: «ما تا نزدیکی تنگه هرمز رفتیم و با خیال راحت بازگشتیم و با اطلاعاتی که من از مسائل نظامی دارم، هیچ‌گونه ناراحتی دراین‌مورد وجود ندارد و اگر مسئله‌ای پیش بیاید نیروهای ما کاملاً مهیا و مسلط می‌باشند و هرلحظه که نیروهای ما تصمیم بگیرند، مانند دری که روی پاشنه خود بگردد، وارد عمل می‌شوند.»

در عرصه بین‌المللی نیز موضوع تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق که براثر موضع‌گیری‌های ایران با مسئله امنیت خلیج‌فارس ارتباط مستقیمی یافته بود، همچنان مورد توجه وسیع رسانه‌های همگانی جهان قرار داشت. دراین‌میان، برخی رسانه‌ها از توان و آمادگی ایران برای بستن تنگه هرمز خبر می‌دادند، گروهی بر حساسیت و جدیت امریکا برای بازنگه‌داشتن جریان آزاد نفت تأکید می‌ورزیدند و بعضی هم راجع به تعویق یا عدم تحویل این جنگنده‌ها به عراق گزارش‌هایی مخابره می‌کردند.

درحالی‌که موج تبلیغاتی رسانه‌های بین‌المللی درخصوص اعطای هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق بیش‌ازپیش گسترش یافته بود، شورای عالی دفاع برای تصمیم‌گیری درباره امنیت خلیج‌فارس و تنگه هرمز و دیگر موضوعات مرتبط با جنگ تشکیل جلسه داد. در پایان این جلسه، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی این شورا، ضمن یادآوری هشدار اخیر رئیس‌جمهوری ایران به کشورهای حوزه خلیج‌فارس و کشورهای غربی درمورد کمک به عراق و اعزام کشتی‌های جنگی برای کنترل امنیت خلیج‌فارس افزود: «آقای [آیت‌الله] خامنه‌ای که رسمی‌ترین مقام در اظهار این مطالب هستند، طبعاً سیاست ما را منعکس می‌کنند. اما عکس‌العمل‌هایی که در منابع خبری دنیا به وجود آمده، ما زیاد روی آن حساب باز نمی‌کنیم و این معلوم است [که] امنیت خلیج‌فارس را تابه‌حال ما حفظ کردیم و در آینده هم حفاظت از آن به‌عهده ماست و همه می‌دانند که نیروهای بزرگ دنیا دیگر جایی برای واردشدن به این منطقه ندارند.» وی در ادامه ضمن توصیه به برخی دولت‌های منطقه مبنی‌بر اجتناب از پشتیبانی‌های نظامی و اقتصادی از عراق، تأکید کرد: «تحمل ما حدی دارد و البته آنها منکر کمک به عراق می‌شوند و هیچ‌وقت به‌طور رسمی به این مسئله اعتراف نکرده‌اند، ولی به‌طورکلی اصل برای ما امنیت خلیج‌فارس است و بعضی مسائل را نیز به‌خاطر امنیت خلیج‌فارس نادیده می‌گیریم؛ البته این موضوع هم حدی دارد و آن حد را ما خودمان تعیین خواهیم کرد.»

سرانجام پس از چند ماه کشمکش رسانه‌ای و تبلیغات وسیع درخصوص اعطای هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق و درحالی‌که در ماه‌های اخیر اخبار گسترده و گاه ضدونقیضی راجع به زمان و چگونگی تحویل این جنگنده‌ها انتشار یافته بود، در پانزدهم مهرماه، برخی رسانه‌ها از تحویل قطعی جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق خبر دادند. در این روز خلبانان فرانسوی این جنگنده‌ها را از پایگاهی در غرب فرانسه به‌سوی عراق به پرواز درآوردند.

همان‌گونه‌که انتظار می‌رفت انتشار خبر تحویل قطعی پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق بازتاب گسترده‌ای در محافل خبری و رسانه‌های جهان داشت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، «تقریباً تمامی رادیوها ازجمله اسرائیل، امریکا، دوبی، سوئیس و ژاپن در بخش‌های فارسی و عربی و انگلیسی و همچنین رادیوهای قاهره و تونس در بخش‌های عربی خود ضمن نقل این خبر تأکید کردند که ایران تهدید کرده است درصورت تحویل این هواپیماها به عراق، تنگه هرمز، که بیشترین نفت جهان غرب از آن می‌گذرد، را مسدود خواهد نمود.»

باوجوداین، وزیر امور خارجه فرانسه در یک مصاحبه رادیویی از اظهارنظر صریح راجع به تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق خودداری کرد. وی در پاسخ به این پرسش که آیا هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق تحویل شده‌اند یا خیر؟ گفت: «شاید که هواپیماها تحویل داده شده‌اند، شاید هم نشده‌اند، شاید هم قبلاً تحویل داده شده بودند.»

در داخل ایران اخباری درباره طرح مسئله واگذاری قطعی جنگنده‌های سوپراتاندارد به عراق در جلسه هیئت دولت و همچنین دیدار ناخدا حسینی فرمانده نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور - که برخی رسانه‌ها هدف آن را بررسی امکانات نظامی ایران برای بستن تنگه هرمز اعلام کردند - منتشر شد. بااین‌حال، مقامات ایران بلافاصله واکنشی رسمی به این اقدام فرانسه نشان ندادند.

در چنین فضایی برخی رسانه‌ها در توانایی ایران برای عملی‌کردن تهدیدات خود و بستن تنگه هرمز و بعضی از آنها در کارایی هواپیماهای سوپراتاندارد برای تغییردادن روند و سرنوشت جنگ ابراز تردید کردند. ساندی تایمز (چاپ انگلستان) نوشت: «"بلوف" ایران، فرانسه را از ارسال جنگنده بمب‌افکن مجهز به موشک اگزوسه سوپراتاندارد که به عراق قول داده بود باز نداشت. ... آن‌قدر هم که گفته شده نباید تدارکات ایران را در بستن تنگه هرمز بیش از حد مؤثر و کارآمد دانست. ... اولاً بستن تنگه هرمز کار آسانی نیست و ثانیاً ایران توانایی نظامی آن را ندارد.» خبرگزاری فرانسه از منامه نیز در گزارشی تهدیدات طرفین را "بلوف" و "تبلیغاتی" خواند و با تأکید بر اینکه انجام این تهدیدات «بعید به نظر می‌رسد»، از قول ناظران افزود: «چون طرفین درحال‌حاضر امیدی به یک پیروزی نظامی ندارند، هریک در تلاش برای یک جنگ روانی هستند.» خبرگزاری رویتر نیز در تفسیری ضمن تشریح برخی از

ویژگی‌ها و قابلیت‌های فنی هواپیماهای سوپراتاندارد و موشک‌های اگزوسه، گزارش داد: «هرچند سوپراتانداردهای مجهز به اگزوسه طی جنگ فالکلند یک ناو جنگی بریتانیا را منهدم و یک کشتی تدارکات نظامی را غرق کردند، اما انهدام یک ترمینال نفتی بزرگ مسئله دیگری است. واردآمدن خسارت به یک ترمینال نفتی که چیزی بیشتر از یک مجموعه لوله و ایستگاه‌های تلمبه‌زنی نیست، قابل‌جبران و تعمیر است. علاوه‌براین خارک تنها راهی که ایران می‌تواند ازطریق آن نفت خود را صادر کند نیست و سال اول جنگ ایران - عراق نشان داد که ایران کاملاً قادر به نبرد است حتی هنگامی‌که امکانات اقتصادی آن شدیداً محدود شده بود.»

با گذشت سه روز از انتشار اخبار تحویل قطعی هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی سخنگوی شورای عالی دفاع به این اقدام واکنش نشان داد، اما این واکنش بیش از آنکه تند و صریح باشد، تکرار مواضع پیشین جمهوری اسلامی بود؛ هاشمی رفسنجانی این اقدام را یک حرکت تبلیغی و «شانتاژ رسانه‌ای» نامید که هدف آن تضعیف روحیه رزمندگان ایران و تقویت روحیه نیروهای عراق است. وی گفت: «نظر ما همان حرفی است که قبلاً گفتیم و این حرف را ما در ماه‌های اول جنگ زدیم، یعنی سیاست ما در شورای عالی دفاع و خدمت امام از اول این‌طور ترسیم شد که ما امنیت خلیج‌فارس را تا موقعی حفظ می‌کنیم که صادرات ما از خلیج‌فارس به‌طور عادی باشد و اگر روزی در جنگ هر قدرتی، چه صدام و چه خارجی‌ها و ابرقدرت‌ها بخواهند ما را از نفت محروم کنند، محاسبه این موضوع برای دشمنان ما خیلی آسان است؛ زیراکه وقتی ایران نفت نداشته باشد، طبعاً خلیج‌فارس برای ایران ارزشی ندارد.»

در عرصه بین‌المللی، درحالی‌که رسانه‌های همگانی تمرکز خود را بر موضوعاتی همچون تأثیرات احتمالی ورود سوپراتانداردها به عرصه کارزار عراق و ایران، آینده بازار نفت، احتمال عملی‌شدن تهدیدات ایران و میزان تأثیر آن بر مسائل منطقه خلیج‌فارس و امکان دخالت قدرت‌های بزرگ در جنگ ایران و عراق معطوف کرده بودند، خبرگزاری آسوشیتدپرس گزارش داد: ناو 40 هزار تنی "تاراواو" به‌همراه دو واحد آبی - خاکی حامل تفنگ‌داران امریکایی از کانال سوئز عبور کرده و عازم اقیانوس هند است. ناو هواپیمابر "رنجر" نیز همراه 6 ناو دیگر با پیش‌بینی یک بحران جدید در خلیج‌فارس از امریکای مرکزی به اقیانوس هند انتقال یافت. انگلیس نیز ناو هواپیمابر "اینوینسل" (شکست‌ناپذیر) را راهی اقیانوس هند کرد. هم‌زمان منابع پنتاگون گفتند بالگردهای مستقر در ناوهای هواپیمابر امریکا قادرند مین‌هایی را که ایرانی‌ها در تنگه هرمز کار بگذارند، خنثی کنند.

کشورهای منطقه خلیج‌فارس نیز به تهدیدات ایران واکنش نشان دادند. شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز وزیر دفاع عربستان، اعلام کرد: «ایران حق دارد که بگوید و ما هم حق داریم که دفاع کنیم. اگر کشتیرانی در آب‌های خلیج‌فارس ازسوی ایران دچار وقفه شود، عربستان از امر کشتیرانی در این آب‌ها دفاع خواهد کرد.» همچنین، مانع سعید العتیبه وزیر نفت امارات متحده

عربی، که اخیراً خواستار برقراری تضمین‌هایی جهت دور نگه داشته شدن تنگه هرمز از اختلافات سیاسی شده بود، در مصاحبه‌ای با هفته‌نامه کول العرب (چاپ پاریس) گفت: «احتمالاً هیچ‌کس نمی‌تواند منفعتی در بسته‌شدن تنگه هرمز داشته باشد.» نمایندگان کشورهای عربی در سازمان ملل نیز، از دولت‌های متبوع خود خواستند تا بیانیه مشترکی در قبال تهدیدهای ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز صادر کنند.

در همین حال، دولت عراق به‌عنوان طرف اصلی ماجرا، ضمن اینکه دیرتر از ایران به اخبار مربوط به تحویل قطعی سوپراتانداردها واکنش نشان داد، کوشید با عادی جلوه‌دادن مسئله و انکار واقعیت، تا حد ممکن از حساسیت‌های به‌و‌جودآمده بکاهد؛ صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، در 21 مهرماه، در مصاحبه‌ای گفت: «اخیراً سروصدای وسیعی درباره این هواپیماها راه انداخته شد و شما می‌دانید که سوپراتاندارد نمی‌تواند بمب اتمی حمل کند و عراق نیز بمب‌های اتمی ندارد. هواپیماهای سوپراتاندارد ... می‌توانند اسلحه و تجهیزاتی حمل کنند که ازنظر استفاده پیشرفته بوده و عراق می‌تواند آنها را علیه هدف‌های مشخص به کار گیرد.» رئیس حزب بعث عراق، با خودداری از پاسخ صریح به سؤالی درمورد تحویل قطعی سوپراتانداردهای فرانسوی به عراق و نحوه انجام این امر، اظهار کرد: «برای دیدن هواپیماهای سوپراتاندارد به شما می‌گویم هروقت این هواپیماها رسید و شرایط فراهم گردید به شما اجازه دیدن آنها را خواهیم داد. ... ما یک اسکادران ایرفول مجهز به موشک‌های اگزوسه داریم که همین مأموریت‌ها را انجام می‌دهند. ... اهمیت ندارد شما بدانید که چه وقت و چگونه می‌رسند، آیا قطعه قطعه می‌رسند و یا در حالت پرواز، ما اطمینان داریم که فرانسه به قراردادهای خود پایبند است. ... ما عادت نداریم درباره قراردادهای نظامی صحبت کنیم. ... و فرض این است که تحویل‌گرفتن سوپراتانداردها تا پایان ماه جاری دریافت شود.»

بااین‌همه، اظهارات حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در روز بیست‌ودوم مهرماه (آخرین روز از دوره زمانی کتاب حاضر) حاکی‌از آن بود که ایران واکنشی جدی و سریع به تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد نشان نخواهد داد. وی قابلیت‌های فنی و کارایی هواپیماهای سوپراتاندارد را بسیار کمتر از آنچه در رسانه‌ها بدان پرداخته می‌شود، توصیف کرد و نتیجه گرفت که عراق حتی درصورت صحت اخبار مربوط به تحویل قطعی این جنگنده‌ها، به‌هیچ‌وجه توان خارق‌العاده‌ای به دست نیاورده تا ازطریق آن بتواند تأثیری جدی بر روند جنگ بگذارد. هاشمی رفسنجانی با تأکید بر اینکه ایران توان بستن تنگه هرمز را دارد، اعلام کرد جمهوری اسلامی در شرایط فعلی بستن تنگه هرمز را به مصلحت نمی‌داند. وی خاطرنشان کرد: «ما هروقت نتوانیم نفت صادر کنیم، تنگه هرمز را می‌بندیم؛ ولی حتی اگر نصف نفت ما را هم بزنند، مصلحت نیست تنگه هرمز را ببندیم.»

در این دوره نیز شماری از مسئولان سازمان‌های بین‌المللی و مقامات بلندپایه و مسئولان سیاست خارجی برخی کشورها، در سخنان خود به مناسبت‌های گوناگون و اغلب بدون توجه به خواسته‌های ایران درمورد شناسایی و مجازات متجاوز و پرداخت خسارت به طرف قربانی تجاوز، خواستار آتش‌بس و پایان‌یافتن فوری جنگ بین ایران و عراق می‌شدند. در این اظهارنظرهای تکراری و کلیشه‌ای هیچ‌گونه طرح صلحی که در آن به مسائل بنیادینی همانند شناسایی متجاوز، جبران خسارت طرف مورد تجاوز و مجازات تجاوزگر پرداخته شود ارائه نگردید. جمهوری اسلامی ایران نیز برای پذیرش آتش‌بس و صلح مثل همیشه با تأکید بر مواضع خود، خواستار توجه به شروط و حقوق پایمال‌شده خود براثر تجاوز ارتش عراق بود.

سفر وزیر امور خارجه هند در اواسط شهریور به بغداد، احتمال آغاز ابتکارعمل نوینی ازسوی جنبش عدم‌تعهد برای خاتمه‌دادن به جنگ ایران و عراق را مطرح ساخت. ناراسیمها رائو در بغداد با صدام رئیس‌جمهور، طارق عزیز وزیر امور خارجه و طه یاسین رمضان معاون اول نخست‌وزیر عراق، دیدار و گفت‌وگو کرد. مقامات عراقی در این دیدارها برای دستیابی به یک راه‌حل صلح‌آمیز و عادلانه در جنگ با ایران براساس اصول عدم‌تعهد اعلام آمادگی کردند. پس از پایان این سفر، وزیر امور خارجه هند در مصاحبه‌ای اعلام کرد که کشورش برای خاتمه‌یافتن جنگ عراق و ایران دست به تلاش‌هایی خواهد زد.

برگزاری سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، فرصتی را فراهم کرد تا درخواست‌های خارجی برای پایان جنگ افزایش یابد. در همین زمینه، روز چهارم مهر، ایندیرا گاندی نخست‌وزیر هند و رئیس دوره‌ای سازمان جنبش عدم‌تعهد، در اجلاس مقدماتی کشورهای عضو این جنبش در مجمع عمومی سازمان ملل، با اشاره به اقدامات ناکام اخیر هند برای خاتمه‌دادن به جنگ گفت: «ما همچنان به تلاش‌های خود ادامه خواهیم داد.» در روزهای بعدی برگزاری اجلاس مجمع عمومی، درخواست‌های پایان جنگ ازسوی مقامات کشورهای مختلف ادامه یافت. دبیرکل اتحادیه عرب، رئیس‌جمهور مصر و وزیران امور خارجه عربستان، ترکیه، ژاپن، کویت، دانمارک و بنگلادش ازجمله افرادی بودند که در این اجلاس، به اظهارنظر درباره لزوم پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق پرداختند.

در همین حال، سخنرانی وزیران امور خارجه عراق و ایران در مجمع عمومی سالیانه سازمان ملل، به صحنه منازعه تبلیغاتی دو کشور علیه یکدیگر تبدیل شد.

روز هشتم مهر، طارق عزیز در نطق خود در این اجلاس، ایران را مسئول ادامه جنگ معرفی و از سازمان ملل متحد به‌دلیل جدیت نشان ندادن در برخورد با ایران انتقاد کرد. وی با طرح پیشنهاد تشکیل یک کمیته داوری بی‌طرف برای تعیین متجاوز و مسئول ادامه جنگ، تلاش کرد چهره‌ای صلح‌طلب از عراق ترسیم کند.

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز در سخنرانی خود در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل مواضع جمهوری اسلامی را درباره موضوعات مهم بین‌المللی و منطقه‌ای به‌ویژه جنگ ایران و عراق بیان کرد. ولایتی ضمن تشریح حمله نظامی عراق به ایران، از سازمان ملل به‌دلیل عملکرد ضعیف و متناقض در قبال جنگ ایران و عراق (ازجمله عملکرد متناقض شورای امنیت سازمان ملل در آغاز جنگ و پس از آزادسازی خرمشهر) و سکوت دربرابر جنایات عراق انتقاد کرد. وی همچنین در اثبات حقانیت جمهوری اسلامی و انتقاد از عملکرد دوگانه عراق، با اشاره به گزارش اخیر هیئت اعزامی سازمان ملل درباره مناطق آزادشده ایران گفت: «گزارش هیئت اعزامی در تطابق کامل با اعلامیه‌های خبری ما نشان می‌دهد که بسیاری از شهرهای ما که در اشغال نیروهای عراق بوده تا میزان نود درصد و گاه صد درصد به‌وسیله وسایل فنی و مهندسی و برخلاف نص صریح مواد کنوانسیون چهارم ژنو نابود شده است. از آن میان، شهرهای هویزه، خرمشهر، قصرشیرین [را] می توان نام برد. در مقابل، زبونی مقامات عراقی در اثبات ادعاهایشان مبنی‌بر بمباران شهرهای مرزی عراق کاملاً در گزارش مشهود است. آیا این سند عمق صلح‌دوستی و انسانیت مردم مورد تجاوز ما [را] که در طول سه سال جنگ علی‌رغم اینکه در شب و روز در معرض بمباران کور موشکی عراق قرار داشته‌اند [و] به تبعیت از دستورات اسلامی حاضر نشده‌اند مناطق شهری عراق را مورد حمله قرار دهند، نمی‌رساند؟»

وزیر امور خارجه ایران در ادامه سخنان خود ضمن پافشاری بر حقوق حقه ایران، درباره پایان جنگ و مسئول ادامه جنگ گفت: «تشدید این جنایات و استمرار تجاوزات رژیم بعث عراق، رسیدن به هرگونه صلح و توافقی را غیرمحتمل و نامقبول ساخته است. ما کمترین جزء حقوقمان را مصالحه نخواهیم نمود. بدیهی است عواملی که بر سر راه این احقاق حقوق مانع ایجاد نمایند، مسئولیت واقعی ادامه جنگ را برعهده خواهند داشت.»

لازم به ذکر است در حین سخنرانی ولایتی، یکی از اعضای هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران خبر حمله موشکی عراق به شهرهای دزفول و اندیمشک را به اطلاع وی رساند. ولایتی نیز ضمن اعلام این خبر و آمار تلفات انسانی و خسارات مالی واردشده به مناطق مسکونی و غیرنظامی این دو شهر، اقدام دولت عراق را محکوم کرد و گفت: «آیا با چنین رژیمی می‌توان بدون حضور در میدان نبرد مسئله را حل کرد؟»

سخنان وزیر امور خارجه ایران در مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعتراض نماینده عراق را درپی داشت. نماینده عراق در سازمان ملل متحد با حضور در پشت تریبون، سخنان ولایتی را کوششی بیهوده برای بی‌آبروکردن عراق خواند. رجایی خراسانی نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد نیز در واکنش به سخنان طارق عزیز راجع به پیشنهاد داوری یک شخص ثالث و بی‌طرف در مناقشه دو کشور اظهار کرد دادگاه بین‌الملل اسلامی به همین منظور تشکیل شده است. وی همچنین در مصاحبه‌ای موقعیت کنونی ایران را در صحنه بین‌المللی موقعیت یک کشور پیروز و موفق دانست و با اشاره به بازتاب سخنان ولایتی در بین هیئت‌های نمایندگی کشورهای دیگر آن را بسیار مثبت ارزیابی کرد.

در بازه زمانی کتاب حاضر، مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی نیز در مناسبت‌های مختلف، با تصریح شروط ایران برای پذیرش پایان جنگ، بر ضرورت احقاق حقوق جمهوری اسلامی ایران تأکید می‌کردند. از سوی دیگر، تلاش می‌شد تا به ادعای صلح‌طلبی عراق نیز پاسخ داده شود.

در نخستین روز این دوره، امام خمینی ضمن بیاناتی در جمع فرماندهان نیروی دریایی و هوانیروز ارتش و گروهی از کارکنان این نیروها سخن از هرگونه صلح بدون توجه به خواسته‌های ایران را مردود دانسته و اظهار کردند که صدام به‌عنوان متجاوز باید تنبیه و قصاص شود و کشور عراق باید به‌دست خود مردم عراق اداره شود. ایشان همچنین با بیان اینکه جمهوری اسلامی به‌دنبال تصاحب خاک هیچ‌یک از همسایگان خود نیست، تأکید کردند: «همه کشورهای منطقه مال صاحبانش هست و کشور اسلامی به یک وجب از خاک دیگران طمع ندارد. لکن نمی‌گذارد که کسانی که طمع در مملکت خودش دارند و کسانی که تعدی کردند به کشور ما، نمی‌گذارد آنها به حیات خودشان ادامه بدهند.»

در روز 28 شهریورماه و در آستانه سالگرد تهاجم عراق به ایران، امام خمینی در جمع اعضای کمیته برگزاری مراسم سومین سالگرد هجوم عراق به ایران جنگ را موجب خیر و برکات فراوان دانسته و اظهار امیدواری کردند جنگ در سال جاری پایان یابد. ایشان در سخنانی که حاکی‌از صلح‌طلبی ایران بود فرمودند: «خداوند نیاورد که مدت یک سال دیگر جنگ طول بکشد و ما باز هم "هفته جنگ" داشته باشیم.»

رهبر انقلاب اسلامی همچنین در پیامی به مناسبت سالروز آغاز جنگ، عملکرد عراق را شکست‌های پیاپی و جنایت علیه زنان و کودکان ارزیابی کرده و کمک‌های ابرقدرت‌ها به عراق را بی‌فایده خواندند. ایشان در این پیام درباره مسئله ادامه جنگ گفتند: «اما ادامه جنگ، همه می‌دانند که ابتکار آن در دست جوانان ماست و تا سقوط حزب بعث عفلقی عراق، دفاع از اسلام و از دو کشور اسلامی عراق و ایران ادامه دارد و پس از آنکه مقدرات کشور به‌دست ملت رنجدیده عراق افتاد، جنگ خاتمه یافته است.»

در مراسم اولین روز هفته جنگ، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، با اشاره به چگونگی آغاز جنگ و تهاجم عراق به ایران و ضرورت تمایز قائل شدن بین متجاوز و مدافع، درمورد شرایط ایران برای پایان جنگ گفت: «ای منصفان دنیا، ای چشم‌های باز، ای گوش‌های شنوا، می‌داند که ما از روز اول [تا] امروز شرایطمان را عوض نکرده‌ایم. قدرت و ضعف در این ملت اثر نگذاشت که حرفش را دو تا کند. پاک‌سازی سرزمین‌های اسلامی، خسارت و غرامت جنگی، مجازات شروع‌کننده جنگ و برافروزنده این آتش سه شرط بوده و امروز نیز همان سه شرط را داریم. اعلام می‌کنیم دنیا هم بداند ملت‌ها هم بدانند، این ملت‌های مسلمان ای کسانی که مایلید حرف دل ملت مسلمان ایران را بدانید، این حرف دل ملت مسلمان ماست.»

همچنین در روز پنجم مهر، آیت‌الله خامنه‌ای در سخنانی در جمع سفرا و نمایندگان کشورهای خارجی در تهران به بیان مطالبی درباره حقایق آغاز جنگ، محفوظ‌بودن حق ایران برای طرح دعاوی در سطح جهانی، مسئله غرامت، ادعای صلح‌طلبی عراق، شرایط ایران برای پذیرش صلح، مواضع سازمان ملل متحد و انتقاد از کشورهای منطقه به‌دلیل حمایت از عراق پرداخت.

وی درمورد مشخص‌بودن آغازگر جنگ گفت: «[در زمان شروع جنگ] بیش از یک سال وقت جلسات و مذاکرات کسانی که می‌خواستند درزمینه جنگ کاری بکنند، صرف این شد که آغازگر جنگ کیست. ... [درحالی‌که] امروز برای کسی شکی باقی نیست که شروع‌کننده این جنگ دولت عراق است. ... بعدها نیز به‌طور صریح ازسوی مقامات عراقی به آن اعتراف شد و حتی دولت عراق به کسانی که به‌عنوان میانجی عمل می‌کردند، گفت حاضر است خسارت جنگ را به‌مدت یک سال بپردازد.»

رئیس شورای عالی دفاع ضمن دروغ‌خواندن ادعای صلح‌طلبی عراق، تأکید کرد که ایران خواهان صلح واقعی است. وی همچنین با رد ادعای تمایل ایران به کشورگشایی افزود: «برای کشورگشایی هرگونه حرکتی، زیادی و غلط است، اما برای مقابله با متجاوز و دفاع از حقوق ملی برای یک ملت هیچ‌گونه تلاش و مجاهدتی زیاد نیست. هیچ مدتی برای جنگیدن زیاد نیست.»

از سوی دیگر، روز اول مهر حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی و سخنگوی شورای عالی دفاع هم در خطبه‌های نمازجمعه تهران بار دیگر بر این سه شرط ایران برای پذیرش آتش‌بس تأکید کرد:

تعیین و شناسایی متجاوز، مسئله‌ای بود که جمهوری اسلامی ایران همواره بر ضرورت تحقق آن به‌عنوان یکی از شروط اصلی پایان جنگ تأکید می‌کرد. به‌رغم پافشاری ایران بر این موضوع، سازمان‌های بین‌المللی و هیئت‌هایی میانجیگری به‌طور جدی به این مسئله نمی‌پرداختند و همین امر خود یکی از علل طولانی‌شدن جنگ ایران و عراق بود.

در مقطع زمانی کتاب حاضر، فعالیت‌هایی ازسوی تعدادی حقوق‌دان مسلمان (عمدتاً اهل سنت) از چند کشور اسلامی تحت عنوان "دادگاه بین‌الملل اسلامی" انجام گرفت؛ این دادگاه با اهدافی همانند بررسی علل جنگ ایران و عراق، معرفی مقصر، بررسی جنایات انجام‌شده و برآورد خسارات واردآمده، در تاریخ 9 ژوئن 1983 (19 خرداد 1362) در اسلام‌آباد پاکستان اعلام موجودیت کرد. باوجود درخواست‌های هیئت اعزامی ازسوی دادگاه بین‌الملل اسلامی،

دولت عراق هرگز به آن اجازه سفر و فعالیت در خاک عراق را نداد و بررسی‌های این هیئت فقط به مناطق جنگ‌زده ایران محدود شد.

اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی، که از چند روز قبل از آغاز بازه زمانی کتاب حاضر وارد ایران شده بودند، بازدیدهای خود را از مناطق جنگ‌زده ایران از روز اول شهریور و با سفر به گیلان‌غرب، قصرشیرین و سرپل ذهاب آغاز کردند. این هیئت در ادامه حضور خود در ایران از مناطق مسکونی بمباران‌شدة دزفول و اندیمشک، سوسنگرد، هویزه، خرمشهر، آبادان، و... نیز بازدید کرد.

دیدار با تعدادی از مقامات ایرانی ازجمله آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور و سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی و همچنین سیدمحمدباقر حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق و بازدید از اردوگاه شمارة دو طریقالقدس (محل نگهداری اسرای عراقی) از دیگر برنامه‌های هیئت دادگاه بین‌الملل اسلامی در ایران بود.

محمدابراهیم اصغرزاده معاون امور بین‌الملل وزارت ارشاد اسلامی، در روز دهم شهریور در مصاحبه‌ای راجع به ماهیت این دادگاه و ارتباطات آن با ایران گفت: «اعضای این دادگاه عده‌ای از حقوق‌دانان و وکلای طرف‌دار انقلاب اسلامی هستند که اغلب آنها پاکستانی می‌باشند. ... در تماس‌های مکرر با مسئولان فرهنگی ما در پاکستان اعلام آمادگی کردند که در یک کار تبلیغی و حقوقی صدام را محکوم کنند. ... اساس طرح این دادگاه بر این مبنا بود تا با تهیه مقدماتی یک تشکیلات حقوقی و انقلابی به‌منظور دفاع از مسائل حقوقی نهضت‌های آزادی‌بخش جهان تشکیل شود و لذا با دستور آقای موسوی نخست‌وزیر و پیگیری مسئولان امر، قضیه به شکل فعلی درآمد.»

هیئت اعزامی دادگاه بین‌الملل اسلامی پس از اتمام بررسی‌های خود در ایران در شانزدهم شهریور، در اجلاسی در لندن ضمن ارائه گزارشی درمورد بازدید از مناطق مسکونی بمباران‌شدة ایران و عدم همکاری عراق، به دولت عراق یک ماه فرصت داد تا به درخواست این هیئت برای بازدید از این کشور پاسخ مثبت دهد. اعضای این هیئت همچنین در روز هجدهم شهریور در مراسمی که توسط کمیته مشترک مسلمانان مقیم لندن در سفارت ایران برگزار شد، مشاهدات خود را از مناطق جنگی ایران تشریح کردند.

به‌دنبال بی‌توجهی عراق به درخواست دادگاه بین‌الملل اسلامی، ایوب بخاری سخنگوی این دادگاه، در اوایل مهر اعلام کرد که دولت عراق تا 15 آبان‌ماه 1362 فرصت دارد به‌منظور بررسی ادعاهایش علیه ایران از اعضای این دادگاه برای سفر به عراق دعوت کند و درصورت پاسخ‌ندادن عراق، این دادگاه در تاریخ مذکور گزارش خود را رسماً اعلام خواهد کرد.

درحقیقت می‌توان گفت ادامه فعالیت دادگاه بین‌الملل اسلامی تحت‌الشعاع برگزاری گردهمایی جهانی بررسی جنایات صدام قرار گرفت. این اجلاس در هفته وحدت سال 1362 (از روز 12 الی 17 ربیع‌الاول 1404 برابر با 26 آذر تا اول دی 1362) به دعوت مجلس اعلای انقلاب اسلامی

عراق و با حضور هیئت‌هایی از 34 کشور آسیایی، افریقایی، اروپایی و امریکای شمالی و جنوبی در تهران تشکیل شد. در این گردهمایی که با حضور روحانیون و علمای دینی، اندیشمندان مسلمان، اساتید دانشگاه، نمایندگانی از جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی و کارشناسان حقوقی برگزار شد، شماری از اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی نیز حضور داشتند. در قطعنامه پایانی این نشست، ضمن محکومیت رژیم صدام به‌دلیل تحمیل جنگ و جنایات جنگی علیه ایران، بر نامشروع‌بودن رژیم بعثی عراق و ضرورت محاکمه صدام به جرم ارتکاب جنایات متعدد علیه جمهوری اسلامی ایران و مردم مسلمان عراق تأکید شد.⁽¹⁾به نظر می‌رسد تشکیل این دادگاه و نیز برگزاری اجلاس جهانی بررسی جنایات صدام، پاسخی بود به برگزاری گردهمایی عمومی (خلقی یا توده‌ای) اسلامی در آوریل سال 1983 (فروردین و اردیبهشت 1362) که با حضور تعدادی از روحانیون مسلمان از کشورهای مختلف اسلامی در بغداد برگزار شد؛ اجلاس مذکور تلاش داشت ضمن حمایت از مواضع عراق، در جنگ ایران و عراق میانجیگری کند که این اقدام آن با ناکامی مواجه شد.

فعالیت‌های هیئت دادگاه بین‌الملل اسلامی مورد توجه و تحلیل رسانه‌های بین‌المللی نیز قرار گرفت. رادیو بی‌بی‌سی مأموریت این هیئت را ارزیابی خسارت‌هایی دانست که توسط عراق به مناطق غیرنظامی ایران وارد شده است، بااین‌حال، رادیو بغداد این دادگاه را فاقد هرگونه صلاحیت رسمی و قانونی معرفی کرد و باوجود درخواست‌های مکرر هیئت مذکور برای بازدید از عراق مدعی شد: «این دادگاه به‌اصطلاح اسلامی بین‌المللی، عراق را از تشکیل خود و یا از طرفی که این مأموریت را به او واگذار کرده اطلاعی نداده و نگفته است که در نظر دارد تا از عراق دیدن کند. ... بلکه مستقیماً عازم ایران شده و اظهاراتی کرده است که آشکارا بوی جانب‌داری از رژیم ایران از آن به مشام می‌رسد و به همین جهت سمت و صلاحیت حکمیت و داوری از آن منتفی می‌گردد.» این رادیو همچنین مأموریت دادگاه بین‌الملل اسلامی را «تنها یک مأموریت تبلیغاتی محض و به نفع رژیم [امام] خمینی» معرفی کرد.

در این دوره پویایی خاصی در روابط دیپلماتیک ایران مشاهده می‌شود. برخی از اقدامات انجام‌شده در این مقطع، ثمرات خود را در دوره‌های بعدی نشان داد. پایان سفر دوره‌ای وزیر امور خارجه ایران به یازده کشور آسیایی - افریقایی؛ سفر هیئت پارلمانی ایران به کره شمالی و چین؛ سفر وزیر امور خارجه ایران به چین؛ شرکت ولایتی در اجلاس بین‌المللی مسئله فلسطین و سخنرانی وی در مجمع عمومی سازمان ملل ازجمله مهم‌ترین رویدادها در عرصه روابط خارجی ایران در بازه زمانی کتاب 27 روزشمار جنگ ایران و عراق محسوب می‌شوند.

الف) پایان سفر دوره‌ای وزیر امور خارجه ایران به یازده کشور آسیایی - افریقایی

هیئت بلندپایه ایران متشکل از چند تن از مسئولان وزارت امور خارجه، نفت، بازرگانی و ارشاد به ریاست وزیر امور خارجه از روز 21 مرداد سفر دوره‌ای خود را با ورود به امارات متحده عربی آغاز کرد و پس از دیدار از یمن جنوبی، تانزانیا، زیمبابوه، نیجر و سیرالئون، در سی‌ویکم مردادماه وارد لیبی شد. در اولین روز از دوره کتاب حاضر؛ یعنی اول شهریور، علی‌اکبر ولایتی در لیبی با سرهنگ معمر قذافی رهبر و وزرای امور خارجه و نفت این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد. حمایت لیبی از ایران در جنگ، مسئله فلسطین و همچنین توسعه روابط متقابل، محورهای اصلی دیدارهای مذکور بود.

هیئت ایرانی پس از ترک لیبی، عازم دمشق پایتخت سوریه شد و با حافظ اسد رئیس‌جمهور و دیگر مقامات عالی‌رتبه این کشور دیدار و مذاکره کرد. گسترش بیشتر روابط، موضع‌گیری واحد علیه رژیم صهیونیستی و هماهنگی مواضع درزمینه مسائل منطقه‌ای، مهم‌ترین مفاد مذاکرات دوطرف را تشکیل می‌داد.

ولایتی و هیئت همراه در ادامه این سفر دوره‌ای، روز چهارم شهریور وارد ترکیه شدند. وی در آنکارا، با کنعان اورن رئیس‌جمهور، بولنت الوسو نخست‌وزیر و ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه دیدار کرد. خبرگزاری‌های آلمان‌غربی و رویتر، جنگ ایران و عراق، دغدغه‌های امنیتی ترکیه و روابط اقتصادی دوجانبه بین ایران و ترکیه را از محورهای دیدارهای مذکور اعلام کردند.

هیئت عالی‌رتبه ایرانی پس از اتمام مأموریت دیپلماتیک خود در ترکیه، این کشور را به مقصد ژنو محل برگزاری اجلاس جهانی بررسی مسئله فلسطین، ترک کرد و روز ششم شهریور وارد ژنو شد.

این اجلاس ازسوی سازمان ملل و با هدف یافتن یک راه‌حل مناسب برای حل‌وفصل مسئله فلسطین، روز هفتم شهریور با حضور نمایندگان 114 کشور در ژنو آغاز شد. در حاشیه این اجلاس، علی‌اکبر ولایتی رئیس هیئت ایرانی دیدارهایی با دبیرکل سازمان ملل و وزیر امور خارجه اتریش انجام داد.

وزیر امور خارجه ایران پس از شرکت در اجلاس مسئله فلسطین، روز نهم شهریور وارد تهران شد. وی در مصاحبه‌ای گسترش مناسبات با کشورهای منطقه، هماهنگی در مبارزه علیه رژیم صهیونیستی و در اولویت قرار دادن روابط با کشورهای اسلامی را ازجمله اهداف سفر دوره‌ای خود به یازده کشور آسیایی - افریقایی برشمرد.

درعین‌حال، برخی از رسانه‌های خارجی نیز به گمانه‌زنی‌هایی درباره این سفر دوره‌ای ولایتی پرداختند. رادیو بی‌بی‌سی «جلب دوستی سایر کشورها و خارج‌کردن ایران از انزوای سیاسی» را اهداف ایران از این اقدام معرفی کرد؛ رادیو بغداد نیز این سفر را با اجلاس آتی

جنبش عدم‌تعهد و تلاش ایران برای ممانعت از برگزاری آن اجلاس در عراق مرتبط دانست. گفتنی است محل برگزاری هفتمین اجلاس سران جنبش عدم‌تعهد، که قرار بود در بغداد برگزار شود، درپی اقدامات دیپلماتیک و نظامی ایران، تغییر یافت و این اجلاس در اسفندماه 1361 در دهلی‌نو پایتخت هند برگزار گردید. فعالیت‌های ایران همچنین موجب شد که در این نشست راجع به میزبانی عراق برای هشتمین اجلاس تصمیم‌گیری نشود و انتخاب میزبان اجلاس بعدی سران به اجلاس وزیران امور خارجه جنبش در لوآندا پایتخت آنگولا (شهریور 1364) موکول گردد. درنهایت اقدامات ایران به‌ویژه تلاش‌های دیپلماتیک آن مانع از ریاست عراق بر هشتمین دوره اجلاس سران جنبش عدم‌تعهد شد و در اجلاس لوآندا، زیمبابوه به‌عنوان میزبان هشتمین اجلاس سران اجلاس عدم‌تعهد تعیین گردید.

ب) سفر وزیر امور خارجه ایران به چین و بنگلادش

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، روز بیستم شهریور در رأس یک هیئت بلندپایه سیاسی و اقتصادی تهران را به مقصد چین ترک کرد. وی در این سفر با رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیران امور خارجه، تجارت و علوم چین دیدار و گفت‌وگو کرد. روابط تسلیحاتی چین با ایران و عراق، جنگ ایران و عراق و مبادلات بازرگانی ایران و چین مهم‌ترین موضوعاتی بودند که خبرگزاری‌ها از آن به‌عنوان محورهای مذاکرات دو کشور نام بردند. ولایتی پس از بازگشت به تهران درباره سفر به چین گفت: «هیئت جمهوری اسلامی ایران در سفر به جمهوری دمکراتیک چین مذاکراتی درزمینه بازرگانی به عمل آوردند. پیش‌نویس یک موافقت‌نامه فرهنگی به امضا رسید که پس از طی مراحل قانونی به اجرا درمی‌آید. همچنین درزمینه کشاورزی و صنعت مذاکراتی داشتیم.» برخی رسانه‌ها نیز تلاش کردند این سفر را به روابط تسلیحاتی مرتبط سازند به‌گونه‌ای‌که چند روز پس از پایان سفر ولایتی به چین، رادیو صدای امریکا در گزارشی دراین‌باره گفت: «هرچند که سلاح‌های شوروی ازطریق کشورهای دیگر به ایران می‌رسد، دراین‌میان چین تصمیم گرفت فروش‌های تسلیحاتی خود را به ایران ازطریق کره شمالی افزایش دهد. ... جزئیات کار در جریان دیدار هیئت بلندپایه ایرانی از پکن مورد بررسی قرار گرفت. ...»

وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه پس از پایان سفر به چین وارد بنگلادش شدند و در مدت اقامت خود در این کشور با رئیس‌جمهور و وزرای نفت، اطلاعات، صنایع و ارتباطات بنگلادش ملاقات و مذاکره کردند. ولایتی قبل از ترک بنگلادش، در داکا به خبرنگاران گفت: «درحال‌حاضر هیچ‌گونه میانجیگری برای پایان‌دادن به جنگ با عراق وجود ندارد و ایران مصمم به بازپس‌گیری سرزمین‌هایی است که ... هنوز در اشغال نیروهای عراقی است.»

ج) سخنرانی ولایتی در مجمع عمومی سازمان ملل

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، روز هفتم مهر برای شرکت در سی‌وهشتمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد، تهران را به مقصد نیویورک ترک کرد. وی در حاشیه این اجلاس با خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل و همچنین وزیران امور خارجه چندین کشور ازجمله ژاپن، هند، سوریه، ترکیه، چین، مجارستان، اسپانیا، برزیل، آلمان‌شرقی، رومانی، سریلانکا، نیکاراگوئه، بنگلادش، سیرالئون و هیئت‌های نمایندگی و مقامات کشورهای چکسلواکی، سورینام، لهستان، آلبانی، لیبی و صحرا دیدار کرد.

وزیر امور خارجه ایران روز هشتم مهر، در سخنرانی خود در اجلاس سالیانه این مجمع، مواضع جمهوری اسلامی را در قبال مسائل مهم بین‌المللی و منطقه‌ای همانند راه‌حل مسئله فلسطین، رژیم صهیونیستی و قطعنامه های سازمان ملل، تجاوز شوروی به افغانستان، تجاوز سه‌ساله عراق به ایران، هشدار به فرانسه، امنیت خلیج‌فارس، وضعیت افریقا، قطع تجاوز در چاد و صحرا، وضعیت امریکای لاتین، مسابقه تسلیحاتی، عوامل ایجاد بحران در اقتصاد جهان، موانع موجود در راه صلح پایدار و نفی نظام دوقطبی جهان اعلام کرد. ولایتی درخصوص عملکرد متناقض شورای امنیت سازمان ملل در آغاز و پس از فتح خرمشهر گفت: «چرا تا دو سال پس از صدور قطعنامه، شورای امنیت درمورد مسئله جنگ ساکت ماند؟[صدام] بعد از شکست در خرمشهر و نابودی سریع نیروهای عراقی در خاک ما، ناگهان و به‌طور خلق‌الساعه صلح‌طلب می‌شود و بلافاصله اعلام می‌دارد که به‌طور یک‌جانبه تصمیم به تخلیه سرزمین‌های اشغالی گرفته است. شورای امنیت نیز پس از دو سال سکوت، ناگهان و در فاصله دو ماه و نیم دو قطعنامه صادر می‌نماید و این‌بار از طرفین می‌خواهد که سرزمین‌های اشغالی را تخلیه نمایند! ... دو سال اشغال خاک ما هیچ خطری برای امنیت و صلح بین‌المللی نداشت، ولی شکست نیروهای عراقی آن هم در خاک ما چنین خطری را به بار آورد؟ آیا ملت ما حق نداشت که رأی صاحب این منطق یعنی شورای امنیت را مردود شمارد؟» وی با اشاره به حملات گسترده ارتش عراق به مناطق مسکونی ایران، ادعای صلح‌طلبی رژیم عراق را زیر سؤال برد. به گزارش واحد مرکزی خبر از نیویورک هنگام سخنرانی ولایتی، یکی از اعضای هیئت نمایندگی جمهوری اسلامی ایران خبر حمله موشکی عراق به شهرهای دزفول و اندیمشک را به اطلاع وی رساند. ولایتی نیز با قطع نطق خود و ذکر این خبر، آمار تلفات انسانی و خسارات مالی واردشده به این مناطق مسکونی و غیرنظامی را اعلام کرد و ضمن محکوم‌کردن دولت عراق گفت: «آیا با چنین رژیمی می‌توان بدون حضور در میدان نبرد مسئله را حل کرد؟»

د) سفر هیئت پارلمانی ایران به کره شمالی و چین

روز هشتم شهریور هیئتی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به ریاست حجت‌الاسلام محمد یزدی نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، عازم پیونگ یانگ پایتخت کره شمالی شدند. به گفته

سرپرست هیئت اعزامی، این سفر به دعوت مجلس کره شمالی و هم‌زمان با برگزاری جشن‌های استقلال این کشور انجام می‌شد.

هیئت پارلمانی ایران در یک توقف سه‌روزه در پکن پایتخت چین، با نایب‌رئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق چین و همچنین مقامات جمعیت اسلامی چین دیدار و گفت‌وگو کرد. درپی رایزنی‌های این هیئت در چین، اخباری درمورد خریدهای تسلیحاتی ایران و همچنین عراق از چین انتشار یافت.

ه-) سایر اقدامات دیپلماتیک ایران

در بازه زمانی کتاب حاضر فعالیت‌های دیپلماتیک دیگری نیز انجام شد که ازجمله می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

سفر عبدالعاطی العبیدی رئیس کمیته روابط خارجی لیبی به ایران؛ دیدارهای غلام اسحاق خان وزیر اقتصاد دارایی و بازرگانی پاکستان در تهران با مقامات بلندپایه ایرانی ازجمله رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، نخست‌وزیر و وزیر نفت و امضای یک یادداشت تفاهم درزمینه‌های بازرگانی، کشتیرانی، حمل‌ونقل و امور بانکی بین وزرای اقتصاد دو کشور؛ سفر تیامیا اجیباده وزیر امور خارجه کشور افریقایی بنین به تهران که با امضای بیانیه مشترک بین دو کشور به پایان رسید؛ دیدار وزیر صنایع الکترونیک و الکتروتکنیک آلمان‌شرقی با وزیر امور خارجه و رئیس سازمان برنامه‌وبودجه ایران؛ سفر یک هیئت اقتصادی از آلمان فدرال به ایران؛ سفر یک هیئت اقتصادی از مجارستان به ایران به ریاست ارپاد پولایی وزیر حمل‌ونقل این کشور؛ سفر یک هیئت از وزارت بهداشت به ریاست علیرضا مرندی معاون امور بهداشتی این وزارتخانه برای شرکت در اجلاس منطقه‌ای بهداشت جهانی در جنوب‌شرق آسیا در کره شمالی.

عراق در این دوره، علاوه‌بر اقدام برای به‌دست‌آوردن هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به‌منظور واردکردن فشار روانی بر ایران و تهدید به انهدام تأسیسات صدور نفت ایران در خارک و درنتیجه بین‌المللی‌کردن جنگ و جلب توجه قدرت‌های جهانی به پایان این منازعه و حفظ رژیم صدام از این رهگذر، دست به تحرکات سیاسی - اقتصادی دیگری نیز زد. زمینه‌سازی برای بهبود مناسبات با ایالات متحده، تحکیم روابط با انگلیس، تلاش برای فراهم‌سازی مقدمات احداث خط لوله صادرات نفتی ازطریق عربستان تلاش برای افزایش مناسبات با مصر و گسترش روابط درزمینه‌های مختلف به‌ویژه تسلیحاتی با برزیل، از مهم‌ترین اقداماتی بود که عراق در این مقطع در دستور کار خود قرار داد.

برخی از وقایع مهم در عرصه دیپلماتیک عراق در این دوره عبارت است از: سفر ناراسیما رائو وزیر امور خارجه هند به بغداد و دیدار وی با صدام حسین و دیگر مسئولان عراقی؛

ملاقات شیخ صباح الاحمد الصباح وزیر امور خارجه کویت با صدام حسین و چند تن از مقامات بلندپایه عراقی در بغداد؛ دیدارهای طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک؛ سفر سه‌روزه طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق به انگلیس و دیدار با مقامات این کشور ازجمله مارگارت تاچر نخست‌وزیر و سرجفری هروز وزیر امور خارجه انگلیس؛ سفر طه یاسین رمضان به اردن؛ بازدید رئیس بانک مرکزی عراق از مصر؛ سفر بدران نخست‌وزیر اردن به بغداد؛ دیدار طه یاسین رمضان عضو شورای انقلاب و معاون اول نخست‌وزیر عراق با فرید سینوفاتز صدراعظم اتریش در وین و دیدارهای وزیر امور خارجه برزیل با مقامات عراقی در بغداد.

تلاش برای بهبود روابط با امریکا که از زمان جنگ 1967 اعراب و اسرائیل قطع شده بود، یکی از اصلی‌ترین تحرکات دیپلماتیک عراق را در این دوره تشکیل می‌دهد. این تلاش‌ها با دیدار طارق عزیز و جورج شولتز وزرای امور خارجه عراق و امریکا به نقطه اوج خود رسید.

در اوایل شهریورماه، هفته‌نامه نیوزویک (چاپ امریکا) نوشت که اخیراً عراق با دست‌یازیدن به اقداماتی گسترده برای خاتمه‌دادن به جنگ از ایالات متحده خواسته است تا کشورهای غربی را وادار سازد که از تحویل سلاح به ایران خودداری کنند. به نوشته هفته‌نامه مذکور، تهدید عراق به بمباران جزیره خارک و تهدید ایران به بستن تنگه هرمز، موجب جلب توجه کشورهای غربی، به‌ویژه امریکا، به جنگ ایران و عراق و تمایل آنان به حل‌وفصل مسالمت‌آمیز این منازعه شده است. هفته‌نامه فرانسوی لوپوان نیز از تصمیم امریکا برای پیشنهاد کمک‌های نظامی گسترده به عراق در جنگ با ایران خبر داد.

در همین حال، روز شانزدهم شهریور عصمت کتانی قائم‌مقام وزارت امور خارجه عراق، در نیویورک با لارنس ایگل برگر معاون وزیر امور خارجه امریکا و چند تن دیگر از مقامات سیاست خارجی این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد. رادیو قاهره «موضوع جنگ ایران و عراق و نیز مذاکراتی که قرار است طارق عزیز وزیر خارجه عراق با جورج شولتز همتای امریکایی‌اش در پایان ماه جاری در اثنای انعقاد اجلاس سازمان ملل در نیویورک انجام دهد» را مهم‌ترین مفاد مذاکره کتانی و ایگل برگر خواند.

همچنین به نوشته روزنامه واشنگتن پست، در جریان دیدارهای عصمت کتانی معاون وزارت امور خارجه عراق با مقامات امریکایی، عراق از ایالات متحده درخواست کرده تا برای خاتمه‌یافتن جنگ بین ایران و عراق، نقش فعال‌تری را ایفا کند. باوجود استقبال گرمی که از کتانی در نیویورک به عمل آمد، سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا هرگونه موضع‌گیری کشورش به نفع عراق در جنگ با ایران را رد کرد.

در روز هشتم مهرماه و در جریان برگزاری سی‌وهشتمین اجلاس سالیانه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، طارق عزیز وزیر امور خارجه عراق با جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا ملاقات کرد. ناظران سیاسی این دیدار را در رابطه با ایجاد هماهنگی و اتخاذ مواضع مشترک در منطقه و نیز گسترش کمک‌های نظامی و اقتصادی امریکا به عراق ارزیابی کردند.

تلاش‌های عراق برای نزدیک‌تر شدن به امریکا که از مدتی پیش با هدف بهبود جایگاه سیاسی عراق در عرصه بین‌المللی و بهره‌گیری از موقعیت ایالات متحده در راستای خاتمه‌دادن به جنگ با ایران آغاز شده بود، در ماه‌های بعد نیز ادامه و افزایش یافت و درنهایت به برقراری روابط رسمی بین عراق و ایالات متحده در آذرماه 1363 انجامید.

اقتصاددانان از فاصله زمانی بین سال‌های 1361 تا 1364 به‌عنوان دوره رونق اقتصادی در طول دوران جنگ ایران و عراق نام می‌برند.⁽¹⁾در مقطع زمانی کتاب حاضر نیز گزارش‌های متعددی راجع به وضعیت اقتصادی مناسب ایران منتشر می‌شد و تحلیل‌های رسانه‌های بین‌المللی نیز این امر را تأیید می‌کرد. سفرهای متعدد هیئت‌های اقتصادی خارجی به ایران و متعاقب آن مذاکرات و توافقاتی که درمورد گسترش روابط اقتصادی دوطرف انجام می‌شد، گواه این مدعاست. افزایش تولید و صادرات نفت ایران و درخواست کشورهایی نظیر ترکیه و برزیل برای خرید نفت بیشتر از ایران ازجمله علل رونق اقتصادی ایران در این دوره محسوب می‌شود. گرچه افزایش نرخ تورم و گرانی کالاها و مایحتاج عمومی یکی از معضلات اصلی اقتصادی این دوره بود، بااین‌حال مهم‌ترین نماد بهبود وضعیت اقتصادی ایران، تهیه و تدوین برنامه اول توسعه اقتصادی - اجتماعی کشور بود که لایحه آن چند روز قبل از آغاز مقطع زمانی روزشمار حاضر، در روز 25 مردادماه 1362 ازسوی نخست‌وزیر تقدیم مجلس شورای اسلامی شد.

روز چهارم شهریور، رادیو بی‌بی‌سی تفسیری از محمدعلی همایون کاتوزیان (استاد اقتصاد دانشگاه کانتربوری انگلستان) درمورد خودکفایی اقتصادی در ایران پخش کرد. کاتوزیان در این تفسیر ضمن اشاره به برخی نابسامانی‌های اقتصادی ناشی‌از جنگ، وضعیت ایران را ازنظر صادرات نفت و گاز و درآمد حاصل از آن بسیار خوب ارزیابی کرد و افزود: «ارز خارجی ناشی‌از آن می‌تواند در مدت 10 سال اقتصاد کشور را به‌نحو احسن دگرگون سازد و آن را حتی از اتکای دائم به این صادرات نیز رهایی بخشد.» رادیو کلن نیز با اشاره به تولید حدود 2 الی 5/2 میلیون بشکه نفت در ایران و پیش‌بینی رشد 7 درصدی برای اقتصاد ایران، درمورد تعاملات اقتصادی ایران گفت: «هواپیماهایی که به‌سوی ایران در پرواز هستند با ظرفیت کامل به آن کشور پرواز می‌کنند و هتل‌های خارجی‌نشین در تهران براثر کثرت میهمان و مسافر جا ندارند.»

روز یازدهم شهریور، روزنامه امریکایی واشنگتن تایمز در تفسیری درباره اوضاع سیاسی - اقتصادی ایران، ضمن اشاره به ثبات اقتصادی این کشور، میزان تولیدات صنعتی جمهوری اسلامی ایران را «به‌سرعت رو به افزایش» و تولید مواد غذایی را فراتر از میزان قبل از انقلاب دانست و در

ارزیابی وضعیت درآمد نفتی ایران نوشت: «ایران روزانه بیش از سه میلیون بشکه نفت تولید می‌کند که دو میلیون و سیصد هزار بشکه آن آماده صدور است و می‌تواند در سال جاری تقریباً 24 میلیارد دلار ارز خارجی برای ایران فراهم آورد.»

روزنامه وال استریت ژورنال نیز جنگ را بر زندگی روزمره مردم بی‌تأثیر دانست و نوشت: «در تهران از خاموشی، صف‌های طولانی برای غذا یا لباس و جیره‌بندی بنزین خبری نیست. جنگ تلاش ایران را برای خودکفایی در کشاورزی و صنعت تسریع کرده است.» کانال 2 تلویزیون سوئد نیز روز چهارم مهر، ضمن مقایسه وضعیت ایران و عراق گزارش داد: «... ایران توانسته است علاوه‌بر ترمیم خسارت‌ها نفت را هم استخراج و صادر کند و ازسویی مبادلات خارجی خود را گسترش داده و درحال‌حاضر علاوه‌بر آنکه بسیاری از بدهی‌های خارجی خود را پرداخته مازاد تجاری نیز دارد. ... ایران بهای کالاهای خریداری خود را می‌پردازد درحالی‌که عراق با بحران اقتصادی روبه‌روست و اگر کمک کشورهای عربی و حوزه خلیج‌فارس و فرانسه نبود این کشور تاکنون شکست کامل خورده بود.» روزنامه امریکایی یو.اس.تودی هم در روز بیست‌ویکم مهر از بهبود وضعیت اقتصادی ایران خبر داد.

گشایش نهمین نمایشگاه بین‌المللی تهران با حضور یک‌صد شرکت بین‌المللی از 32 کشور جهان نیز نشانه‌ای دیگر از بهبود و ثبات نسبی اقتصادی ایران در این دوره بود. نهمین نمایشگاه بین‌المللی تهران در روز نوزدهم شهریور با پیام رئیس‌جمهور و سخنان نخست‌وزیر گشایش یافت. در این نمایشگاه که تا روز سی‌ام شهریورماه ادامه داشت چهارصد واحد صنعتی و تولیدی از بخش‌های خصوصی و دولتی ایران و یک‌صد شرکت بین‌المللی از کشورهای آلمان دمکراتیک، آلمان فدرال، اتریش، استرالیا، الجزایر، انگلستان، اسپانیا، ایتالیا، ایرلند، برزیل، بلژیک، بلغارستان، پاکستان، ترکیه، چکسلواکی، جمهوری خلق چین، جمهوری عربی دمکراتیک صحرا، دانمارک، رومانی، ژاپن، سوئد، سوئیس، سوریه، سازمان آزادی‌بخش فلسطین، فنلاند، جمهوری کره، کوبا، لهستان، مجارستان، هلند، هندوستان و یوگسلاوی حضور داشتند. در طول مدت برگزاری این نمایشگاه نیز دیدارها و اظهارنظرهای مقامات و نمایندگان سیاسی - اقتصادی کشورهای شرکت‌کننده به‌خودی‌خود، نشان‌دهنده گسترش و توسعه روابط اقتصادی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای اروپایی بود.

سفر مقامات و چندین هیئت اقتصادی از کشورهای آسیایی و اروپایی به ایران، نشانه دیگری از افزایش مناسبات اقتصادی ایران با کشورهای مختلف بود. در این دوره غلام اسحاق خان وزیر دارایی، بازرگانی و امور اقتصادی پاکستان، فیلیکس مایر وزیر صنایع الکترونیک و الکتروتکنیک آلمان‌شرقی، دیترس فون ورتس قائم‌مقام وزارت امور اقتصاد و دارایی آلمان فدرال، اشمیت معاون وزارت صنعت بازرگانی و حرفه اتریش و ارپاد پولایی وزیر حمل‌ونقل مجارستان در رأس هیئت‌هایی اقتصادی به ایران سفر و با مقامات بلندپایه سیاسی و اقتصادی این کشور دیدار و درباره گسترش روابط اقتصادی دوجانبه مذاکره کردند.

یکی دیگر از مباحث اقتصادی قابل‌ذکر در این دوره مربوط به مناسبات بانکی ایران و بازپرداخت بخشی از بدهی به بانک صادرات واردات امریکا بود که به‌دنبال این امر گمانه‌زنی‌هایی درباره تبعات سیاسی آن مطرح شد.

روز دوم شهریور، در راستای حل دعاوی بانکی بین ایران و ایالات متحده و در چارچوب موافقت‌نامه ژانویه 1981 - که به آزادی گروگان‌های امریکایی انجامید - بیش از 419 میلیون دلار از نقدینگی ایران نزد بانک انگلستان به بانک صادرات واردات ایالات متحده پرداخت شد. درپی آن، جان وارکر معاون وزارت خزانه‌داری امریکا موافقت ایران با بازپرداخت بخش مهمی از بدهی‌اش به بانک صادرات واردات امریکا را نشانه علاقه دولت ایران به بازیابی اعتبار بین‌المللی خود ارزیابی کرد. یک روز پس از این اقدام، وزارت امور خارجه ایالات متحده در بیانیه‌ای اعلام کرد که هیچ‌گونه شواهدی در دست نیست که این امر «نمایانگر نرم‌ترشدن سیاست ایران نسبت به امریکا باشد.»

گزارشگر رادیو صدای امریکا به نقل از مقامات وزارت امور خارجه این کشور، تلاش ایران برای حل دعاوی مالی‌اش با ایالات متحده را خالی از هرگونه علاقه سیاسی دانست. رادیو اسرائیل به نقل از مقامات امریکایی اذعان کرد که «اقدام ایران در بازپرداخت بدهی‌های مالی خود به ایالات متحده فاقد هرگونه مفهوم سیاسی می‌باشد و نباید به تغییر موضع حکومت اسلامی ایران تعبیر شود.» خبرگزاری رویتر نیز ضمن اینکه این اقدام ایران را نشان‌دهنده عزم ایران برای ترمیم وجهه‌اش در محافل بانکی (جهانی) برشمرد، به نقل از مقامات امریکایی، تمایل ایران برای بهبود روابط با امریکا از این طریق را منتفی دانست.

برخلاف ایران که در این دوره اقتصاد نسبتاً پررونقی داشت، عراق با مشکلات اقتصادی متعددی دست به گریبان بود؛ ازجمله علل وخامت اوضاع اقتصادی عراق، علاوه‌بر هزینه‌های سرسام‌آور جنگ با ایران، اتکای این کشور صرفاً به یک خط لوله برای صدور نفت خود از مسیر ترکیه بود که براساس برآوردهای مختلف، فقط امکان صدور حدود 700 هزار بشکه نفت در روز را فراهم می‌ساخت. براین‌اساس و باتوجه‌به اخباری که درباره قصد ایران برای بمباران تنها مسیر صادرات نفتی عراق مخابره می‌شد، تلاش برای یافتن راه‌های دیگر صدور نفت، یکی از مشخصه‌های بارز تحرکات اقتصادی - سیاسی عراق در این دوره محسوب می‌شود. دریافت وام از بانک عمران اسلامی به مبلغ 25 میلیون دلار؛ تلاش برای ازسرگیری روابط بانکی با مصر؛ دریافت وام 85 میلیون دلاری از صندوق کمک عرب؛ تلاش برای گسترش روابط اقتصادی با انگلیس، برزیل و اتریش از دیگر تحرکات عراق برای برون‌رفت از وضعیت وخیم اقتصادی در این دوره بود.

در این مقطع زمانی رسانه‌های بین‌المللی و نشریات اقتصادی اخبار متعددی درباره اوضاع اقتصادی وخیم عراق گزارش می‌کردند.

روزنامه فایننشال تایمز با اشاره به کاهش صادرات نفت عراق به‌دلیل جنگ با ایران، برکناری وزیر دارایی عراق را نشانه‌ای از وخامت اوضاع مالی عراق دانست و ضمن اشاره به کاهش کمک‌های مالی کویت، امارات متحده و قطر به عراق، عربستان را همچنان بزرگ‌ترین حمایت‌کننده مالی عراق معرفی کرد.

خبرگزاری چین نو نیز با مقایسه میزان صدور نفت ایران و عراق گزارش داد: «درحالی‌که صدور نفت ایران نسبت به زمان قبل از جنگ افزایش یافته، صادرات نفت عراق اکنون به پایین‌ترین سطح خود رسیده است.»

مجله میدل ایست نیز در تحلیلی درباره جنبه اقتصادی جنگ ایران و عراق، این جنگ را در مرحله فرسایش اقتصادی ارزیابی کرد و به نقل از تحلیل‌گران امریکایی، برای سال مالی جاری 2 میلیارد دلار مازاد تجاری برای ایران و درعین‌حال کسری 12 میلیارد دلاری و نابسامانی شدید اقتصادی برای عراق پیش‌بینی کرد.

روز هفتم مهر، یکی از کارشناسان صندوق بین‌المللی پول در گفت‌و‌گویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی در واشنگتن درمورد وخامت اوضاع اقتصادی عراق گفت: ذخائر ارزی عراق از 36 میلیارد دلار قبل از شروع جنگ با ایران، اینک به حداکثر 6 میلیارد دلار کاهش یافته است. اکثر قریب‌به‌اتفاق طرح‌های عمرانی متوقف شده و فقط اجرای طرح‌های نیمه‌تمام و حیاتی تاحدودی ادامه دارد. بررسی‌های صندوق بین‌المللی پول مؤید این است که عراق در یک تنگنای واقعی اقتصادی قرار دارد و آینده اقتصادی این کشور مطلقاً روشن نیست. خبرگزاری رویتر نیز گزارش داد عراق 46 میلیارد دلار به همسایگان خود در خلیج‌فارس بدهکار است.

روزنامه لوموند هم ضمن پرداختن به مشکلات اقتصادی ناشی‌از کاهش صادرات نفت عراق، از تلاش این کشور برای راه‌اندازی مجدد پایانه نفتی فاو و افزایش صادرات نفت خود از طریق خلیج‌فارس خبر داد. این روزنامه با بیان اینکه میزان صادرات نفت عراق حدود 700 هزار بشکه در روز ازطریق خط لوله ترکیه است، افزود که درآمد ارزی عراق از 4/26 میلیارد دلار در سال 1980 به 6 الی 7 میلیارد دلار در سال 1983 تقلیل یافته و این کشور با مشکلات مهم مالی روبه‌رو شده است.

یکی از اقدامات مهمی که در دوره زمانی کتاب بیست‌وهفتم روزشمار انجام شد تعمیر چاه شماره 3 حوزه نفتی نوروز و مهار نشت نفت آن بود. این چاه در حمله هوایی بالگردهای عراقی مجهز به موشک اگزوسه در تاریخ 11 اسفندماه 1361، دچار آسیب شده و روزانه حدود دو هزار بشکه نفت از آن وارد دریا می‌شد. این مسئله ضمن آلودگی محیط زیست دریایی، دستگاه‌های آب شیرین‌کن در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج‌فارس را هم از کار انداخته بود. بروز مشکلات

زیست‌محیطی و تهدیدات بهداشتی این پدیده نامتعارف باعث شد کشورهای حوزه خلیج‌فارس درصدد انجام اقداماتی برای تعمیر و مهار نشت نفت برآیند. دراین‌زمینه تلاش‌های فراوانی انجام شد، اما به‌دلیل صعوبت و پیچیدگی فنی کار تعمیر چاه و مهار نشت نفت، آن‌هم در شرایطی که همچنان جنگ عراق و ایران در جریان بود، این اقدامات به نتیجه‌ای مشخص نرسید. دراین‌میان یک شرکت امریکایی که فناوری مهار نشت نفت در دریا را در انحصار خود داشت، ضمن طلب هزینه‌ای هنگفت، اجرای عملیات فنی برای تعمیر چاه نفت را مشروط به اعلام آتش‌بس موقت کرد. بدیهی است، تصمیم‌گیران سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی ایران که این شرط را به‌مثابه حربه‌ای برای آتش‌بس تحمیلی می‌دانستند از پذیرش آن خودداری کردند.

در چنین وضعیتی گروهی از متخصصان و کارشناسان فنی وزارت نفت ایران ظرف مدت سه ماه و 12 روز در یک عملیات فنی پیچیده و بسیار خطرناک موفق شدند ضمن تعمیر چاه شماره 3 حوزه نفتی نوروز، نشت نفت به آب‌های خلیج‌فارس را مهار و از یک فاجعه زیست‌محیطی جلوگیری کنند. وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران با انتشار اطلاعیه‌ای در تاریخ 30/6/1362 خبر تعمیر چاه شماره 3 و مهار نشت نفت این چاه را اعلام کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در دیدار با جمعی از کارگران و تکنسین‌های دست‌اندرکار در تعمیر این چاه نفتی، درخصوص اهمیت و حساسیت این اقدام گفت: «... به ما گفته شد که این کار بجز از امریکا برنمی‌آید و می‌خواستند که شخص امام از امریکا بخواهد تا دراین‌مورد اقدام کنند، ولی وزارت نفت با اتکا به ایمان و تعهد کارکنانش اقدام کرد و با دشواری‌های زیادی که داشت سرانجام توانست نشت چاه نفت را که خطری برای منطقه بود رفع کند.»

اقدام مهندسان و تکنسین‌های ایرانی در مهار چاه نفت، با استقبال رسانه‌ها و مسئولان زیست‌محیطی مواجه شد. رادیو بی‌بی‌سی در تفسیری ضمن بررسی تاریخچه چگونگی آلودگی خلیج‌فارس و میزان آن گفت: «اطلاعیه دیروز ایران دایر بر مرمت یکی از چاه‌های نفت موجب آسایش فکری تقریباً تمام کشورها و ساکنان منطقه بجز شاید عراق شده باشد.» بی‌بی‌سی افزود: «بیانیه دیروز رادیو تهران نشان داد که متخصصان ایرانی سرانجام یکی از چا‌ه‌های نوروز را بدون برقراری آتش‌بس و یا دریافت کمک از متخصصان خارجی مرمت کرده‌اند. بدون تردید این موفقیت بزرگی بوده است.» خالد فخرو رئیس مرکز کمک‌های فوری دوجانبه دریایی، در بحرین، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری رویتر گفت: «مهار یکی از چاه‌های نفتی در منطقه نفتی نوروز ایران ثابت کرد که ما در منطقه دانش لازم برای حل این مشکل را داریم.» حتی رادیو بغداد که بلافاصله پس از اعلام خبر مهار نشت نفت، ادعای وزارت نفت ایران را تکذیب کرده بود، چند روز بعد از قول یک سخنگوی دولتی عراق تأیید کرد که نشت نفت از یکی از چاه‌های حوزه نفتی نوروز مشاهده نشده است.

مهم‌ترین اخبار و رویدادهای داخلی کشور در این دوره به اختصار در ادامه درج شده است.

الف) بیانات امام خمینی

در این مقطع امام خمینی سخنرانی‌های متعددی داشتند و بسیاری از مقامات بلندپایه کشوری و لشکری و مسئولان نهادهای انقلاب اسلامی همراه با اقشار مختلف مردم با ایشان دیدار کردند. رئیس‌جمهور، رئیس مجلس شورای اسلامی، رئیس دیوان‌عالی کشور، نخست‌وزیر و اعضای هیئت دولت، فرماندهان نیروی هوایی، اعضای شورای عالی تبلیغات، اعضای ستاد انقلاب فرهنگی، اعضای کمیته برگزاری مراسم سومین سالگرد جنگ، سخنگو و اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، جمعی از روحانیون و وعاظ کشور و گروهی از کارگران و عوامل مهار نشت و تعمیر چاه شماره 3 حوزه نفتی نوروز ازجمله افرادی بودند که دراین‌باره با رهبر انقلاب دیدار کردند.

امام خمینی در این دیدارها، ضمن تشریح مواضع انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی در زمینه‌های مختلف؛ ازجمله مسئله جنگ، توصیه‌هایی را نیز به کارگزاران نظام ارائه می‌دادند. در اولین روز دوره ایشان در جمع فرماندهان نیروی هوایی، سخن از هرگونه صلح بدون توجه به خواسته‌های ایران را مردود دانسته و بر ضرورت تنبیه متجاوز تأکید کردند. امام خمینی در آستانه سالگرد آغاز جنگ در جمع اعضای کمیته برگزاری مراسم سومین سالگرد جنگ، ضمن اینکه جنگ را موجد خیرات و برکات فراوانی دانستند، اظهار امیدواری کردند جنگ در سال جاری با پیروزی اسلام به پایان برسد. ضرورت داشتن اخلاص و وحدت برای مبارزه با رژیم بعث و تشکیل حکومت اسلامی در عراق، از مهم‌ترین محورهای بیانات امام خمینی در دیدار اعضای مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق با ایشان بود. همچنین روز 31 شهریور، امام خمینی درپیامی به مناسبت سالگرد آغاز جنگ، ضمن بی‌فایده خواندن کمک‌های ابرقدرت‌ها به عراق تأکید کردند این جنگ تا سقوط حزب بعث عراق ادامه خواهد یافت.

ب) ترمیم کابینه

به‌دنبال

استعفای وزرای کار و بازرگانی در اوایل مردادماه، ترمیم کابینه در دستور کار دولت قرار گرفت و در این چارچوب روز سوم شهریور نخست‌وزیر در نامه‌ای به مجلس، 5 نفر را برای تصدی مسئولیت وزارتخانه‌های بازرگانی، معادن و فلزات، کار، کشاورزی و مسکن پیشنهاد کرد. سه روز بعد، نمایندگان مجلس شورای اسلامی به عابدی جعفری به‌عنوان وزیر بازرگانی و سرحدیزاده به‌عنوان وزیر کار رأی اعتماد دادند، اما کازرونی، کلانتری و ناجی نتوانستند به‌ترتیب برای وزارتخانه‌های مسکن و شهرسازی، کشاورزی و معادن و فلزات از مجلس رأی اعتماد بگیرند.

باتوجه‌به رأی عدم اعتماد مجلس به سه فرد پیشنهادی، در جلسه علنی روز هشتم شهریور، طرح دوفوریتی سرپرستی وزارتخانه‌های مذکور توسط نخست‌وزیر، در مجلس مورد بحث و

بررسی قرار گرفت و با تصویب ماده واحده این طرح، نخست‌وزیر به‌مدت سه ماه سرپرستی این وزارتخانه‌ها را برعهده گرفت و موظف شد ظرف سه ماه آینده وزرای پیشنهادی جدید برای این سه وزارتخانه را برای دریافت رأی اعتماد به مجلس معرفی کند.

اولین ترمیم کابینه موسوی توجه رسانه‌های بین‌المللی را نیز به خود جلب کرد. دراین‌زمینه می‌توان به تفسیر رادیو بی‌بی‌سی درباره ابعاد و زوایای مختلف این اقدام اشاره کرد؛ از آنجا که این پنج وزارتخانه مدیریت اقتصاد کلان کشور را برعهده داشتند، این رادیو تلاش دولت برای مقابله با مشکلات اجتماعی - اقتصادی آن دوره، همراه با رقابت‌های جناحی درون‌حاکمیتی را از مهم‌ترین عوامل مؤثر در ترمیم کابینه معرفی کرد.

ج) سفر رئیس‌جمهور به تبریز

آیت‌الله خامنه‌ای که در اواخر مرداد1362 به استان‌های بوشهر و خراسان سفر کرده بود، در ادامه بازدیدهای خود از مناطق مختلف کشور در روز هفدهم شهریور وارد تبریز مرکز استان آذربایجان‌شرقی شد. در این بازدید دوروزه، شماری از مردم و مقامات استانی ازجمله فرماندهان سپاه منطقه 5، فرماندهان سپاه مستقر در قرارگاه حمزه، فرماندهان و نیروهای پایگاه دوم شکاری تبریز، علما و روحانیون آذربایجان‌شرقی، مسئولان اداری استان، اعضای حزب جمهوری اسلامی این استان، خانواده شهدا و جمعی از مردم تبریز، با آیت‌الله خامنه‌ای دیدار کردند.

د) سفر رئیس مجلس به سه استان جنوبی کشور

رئیس مجلس شورای اسلامی در روز بیست‌وچهارم شهریور عازم استانهای کرمان، هرمزگان و سیستان‌وبلوچستان شد. سخنرانی در مراسم صبحگاه لشکر88 زرهی زاهدان و نیز مراسم صبحگاه مشترک نیروهای مسلح در پایگاه دریایی بندرعباس و بازدید از پایگاه نهم شکاری نیروی هوایی بندرعباس ازجمله برنامه‌های هاشمی رفسنجانی در این سفر شش‌روزه بود. سخنگوی شورای عالی دفاع در تاریخ 26 شهریور در مراسم صبحگاه مشترک نیروهای مسلح در پایگاه دریایی بندرعباس ضمن اشاره به اهمیت تنگه هرمز و مسئله تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق تأکید کرد که ارتش و نیروهای مردمی ایران راجع به امنیت یا ناامنی خلیج‌فارس تصمیم می‌گیرند. وی همچنین به کشورهای حاشیه خلیج‌فارس هشدار داد منافع خود و جمهوری اسلامی ایران را مدنظر داشته باشند.

ه-) بازدید نخست‌وزیر از استان‌های کهکیلویه و بویراحمد و خوزستان

نخست‌وزیر روز چهارم مهر سفر خود به این دو استان را آغاز کرد. افتتاح کارخانه گاز مایع گچساران، بازدید از قسمت‌های مختلف صنایع پتروشیمی ایران و ژاپن در بندر امام خمینی، افتتاح طرح آبیاری عقیلی بخش گتوند، بازدید از مناطق آسیب‌دیده هویزه، بازدید از مناطق بمباران‌شده اندیمشک و شرکت در جلسه خلبانان پایگاه چهارم شکاری دزفول از مهم‌ترین برنامه‌های این سفر دوروزه نخست‌وزیر بود.

و) مقابله با معضلات اقتصادی ازجمله گرانی و احتکار

افزایش قیمت کالاهای اساسی مورد نیاز ازسویی و سودجویی عده‌ای از این شرایط و احتکار این کالاها به‌منظور فروش با قیمت بالاتر و درنتیجه کمیاب‌شدن اقلام اساسی مورد نیاز مردم، یکی از مشکلات عمده سال 1362 و مقطع زمانی کتاب حاضر بود. دراین‌زمینه اقداماتی ازسوی دولت و دستگاه قضایی انجام شد. اجرایی‌شدن طرح خرید و توزیع برنج یکی از مهم‌ترین تدابیر به‌منظور مقابله با تورم و رفع بخشی از معضل گرانی و احتکار مواد غذایی بود. این طرح که زمینه‌سازی آن از اوایل سال آغاز شده بود با حمایت قوه قضائیه درنهایت از روز اول شهریور به اجرا درآمد. دراین باره توضیحاتی در ضمیمه روزشمار اول شهریور درج شده است.

دستگاه قضایی همچنین برای مبارزه با گران‌فروشی، احتکار و قاچاق کالا، اقداماتی را انجام داد. دادسرای انقلاب اسلامی ویژه امور صنفی تهران در راستای مبارزه با متخلفان و سودجویان اقتصادی، تعدادی از متخلفین اقتصادی را به جرم گران‌فروشی و احتکار، به تبعید، زندان و پرداخت جریمه نقدی محکوم کرد. روز 21 شهریور نیز رئیس دیوان عالی کشور در جمع قضات، رؤسای دادگاه‌ها و مستشاران دیوان‌عالی با اشاره به ضرورت برخورد قاطع دستگاه قضا با محتکران، بر اهتمام قوه قضائیه برای برخورد با گران‌فروشان، متقلبان صنفی و تروریست‌های اقتصادی تأکید کرد.

ز) پخش اعترافات و میزگرد سران حزب توده ایران از سیمای جمهوری اسلامی ایران

در این دوره، یک‌سری برنامه با حضور تعدادی از مهره‌های برجسته و اعضای کمیته مرکزی حزب توده که در 17 بهمن 1361 و 7 اردیبهشت 1362 بازداشت شده بودند از سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش شد.

شامگاه پنجم شهریور، نورالدین کیانوری دبیر اول حزب توده، در مصاحبه‌ای که از تلویزیون ایران پخش شد، به بازگویی برخی از زوایای فعالیت، علل ناکامی‌ها و اشتباهات حزب توده و همچنین عملکرد این حزب و اتحاد شوروی در قبال جنگ ایران و عراق پرداخت. در دوازدهم شهریور نیز گفت‌وگوی منوچهر بهزادی دبیر کمیته مرکزی این حزب، از سیمای جمهوری اسلامی پخش شد؛ وی در این گفت‌وگو، با ارزیابی نقادانه سیاست‌های حزب توده، تضعیف جمهوری اسلامی و استقرار حکومت وابسته به شوروی را از اهداف نهایی این حزب معرفی کرد.

اولین میزگرد سران حزب توده در تاریخ یازدهم مهر از تلویزیون جمهوری اسلامی ایران پخش شد. در این میزگرد برخی از سران و اعضای برجسته این حزب، درباره نامه سرگشاده به مقامات جمهوری اسلامی، تکذیب شکنجه زندانیان، وابستگی حزب به شوروی، عملکرد حزب در وقایع امتیاز نفت شمال، ملی‌شدن نفت، کودتای 28 مرداد، جنگ ایران و عراق و بحران آذربایجان و کردستان توضیحاتی دادند. یک هفته بعد، قسمت دوم این میزگرد از

تلویزیون پخش شد. در این برنامه برخی از سران و اعضای برجسته این حزب، درباره تاریخچه و وابستگی حزب به شوروی، اقدامات جاسوسی حزب توده و تلاش برای براندازی نظام و نفی اتهام شکنجه در زندان‌های جمهوری اسلامی مطالبی را بیان کردند.

ح) انتشار متن مناظرات اعضای سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین)

روزنامه کیهان در تاریخ 13/6/1362، متن اولین جلسه از مناظره‌های اعضای سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین) را با محوریت مواضع و عملکرد این سازمان از زمان پیروزی انقلاب تا سی‌ام خردادماه 1360 منتشر کرد.

روز بعد، متن جلسات سوم و چهارم مناظرات این افراد در همین روزنامه انتشار یافت. در این جلسات تعدادی از اعضا و مسئولان سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به نقد و بررسی خطوط و عملکرد سازمان پس از 30 خرداد 1360، پرداختند.

مشروح آخرین جلسه مناظرات اعضای سابق سازمان مجاهدین خلق (منافقین) روز هفدهم شهریور در روزنامه کیهان منتشر شد. در این جلسه، چند نفر از اعضای واحدهای عملیاتی تروریستی ویژه سازمان، توضیحاتی را درمورد عملیات مهندسی یا عملیات شکنجه‌گری سازمان بیان کردند.

چند ماه پس از آغاز حمله عراق به ایران، شش کشور عربی حوزه خلیج‌فارس شامل عربستان، کویت، عمان، امارات متحده عربی، قطر و بحرین در روز 26 اسفند 1359، به‌طور رسمی تشکیل شورای همکاری خلیج‌فارس را اعلام کردند. این کشورها هدف از تشکیل این شورا را حمایت متقابل از اعضا دربرابر ناآرامی‌های داخلی و تهدیدهای خارجی، تأمین ثبات در خلیج‌فارس و هماهنگی سیاست خارجی و سیاست دفاعی اعضا اعلان کردند. شورای همکاری خلیج‌فارس از آغاز تأسیس، به‌طور مستقیم و غیرمستقیم به حمایت از عراق دربرابر ایران پرداخت؛ علاوه‌بر کمک‌های مالی و تسلیحاتی اعضای آن به عراق، درخواست‌های این شورا مبنی‌بر پایان فوری جنگ بدون توجه به حقوق پایمال‌شده ایران براثر تجاوز عراق، یکی از نشانه‌های پشتیبانی آن از عراق محسوب می‌شد.

یکی دیگر از درونمایه‌های اصلی تحرکات شورای همکاری خلیج‌فارس، برقراری آشتی و عادی‌سازی روابط سوریه و عراق بود که پس از روی‌کارآمدن صدام و به‌ویژه به‌دنبال جنگ عراق و ایران به تیرگی گراییده بود. در این دوره نیز کشورهای عضو این شورا به‌خصوص عربستان، امارات و کویت تلاش‌هایی را دراین‌زمینه انجام دادند. روز شانزدهم مهر، عبدالله بن عبدالعزیز ولیعهد و وزیر دفاع عربستان، راجع به این تلاش‌ها گفت: «عربستان سعودی از یک سال پیش تاکنون، کوشش‌های فشرده خود را برای اعاده روابط عادی میان عراق و سوریه آغاز کرده است.»

در آستانه تشکیل اجلاس سران عرب در ریاض نیز شیخ زاید بن سلطان آل نهیان رئیس دولت امارات متحده عربی، سفر کوتاهی به بغداد و دمشق انجام داد و با صدام و حافظ اسد دیدار و گفت‌وگو کرد. درپی این سفر رادیو ابوظبی از موافقت حافظ اسد با ادامه میانجیگری شیخ زاید بین عراق و سوریه خبر داد.

در این دوره علاوه‌بر تداوم موضع‌گیری‌های حمایت‌گرانه شورای همکاری خلیج‌فارس از عراق، این شورا یک مانور نظامی با حضور واحدهایی از ارتش‌های کشورهای عضو برگزار کرد. در اوایل مهرماه که اخبار مربوط به اعطای قریب‌الوقوع هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق و تهدیدات ایران مبنی‌بر بستن تنگه هرمز و نیز زمزمه‌های دخالت نظامی ابرقدرت‌ها در خلیج‌فارس به اوج خود رسیده بود، شیخ خلیفه بن زاید ولیعهد و معاون فرمانده کل نیروهای مسلح امارات متحده عربی، اعلام کرد نیروهای مسلح کشورهای عضو این شورا به‌زودی یک مانور نظامی با اسم رمز «سپر جزیره» برگزار خواهند کرد. وی همچنین دراین‌باره گفت: «این مانورها جهت توانایی شورای همکاری به تشکیل نیروی واکنش سریعی که شورای عالی شورای همکاری خلیج [فارس] تصمیم به تشکیل [آن] گرفته است برگزار می‌شود. ... این نیروی واکنش سریع قرار است دفاع مشترک شش کشور خلیج [فارس] را علیه هرگونه تهدیدی تأمین کند و سهمی در ثبات منطقه استراتژیک خلیج [فارس] و تقویت استراتژی صلح عربی و جهانی داشته باشد.»

فرانس‌پرس درباره نیروهای نظامی شرکت‌کننده در این مانور، که از اواسط مهرماه شروع شد، گزارش داد: اکثر واحدهای شرکت‌کننده در مانور را سربازان امارات متحده عربی تشکیل می‌دهند، اما واحدهای نمایشی عربستان، بحرین، کویت، عمان و قطر هم در آن شرکت دارند. همچنین منابع مطلع غربی، اعلام کردند که عربستان و کویت با گردان‌های 1000 نفری و بحرین و قطر با گروه‌های 100 تا 300 نفری و امارات با یک گردان و عمان با 350 سرباز در این مانورها شرکت خواهند کرد.

رادیو بی‌بی‌سی نیز برگزاری این مانور را با تهدید اخیر ایران درمورد بستن تنگه هرمز و احتمال گسترش جنگ ایران و عراق به منطقه خلیج‌فارس و نیز هراس کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس از این مسئله مرتبط دانست و اعلام کرد: کارشناسان نظامی تردید دارند که این کشورها بتوانند ازنظر دفاعی متکی به خود باشند، ولی امکان دارد که کشورهای شورای همکاری بر آن شده‌اند برای تأمین امنیت خود از حرکت در باریکه سیاسی خطرناک بین ایران و عراق خودداری کرده و حداقل سعی کنند که مسئولیت دفاعی خود را خود به دست گیرند.

ارتش اشغالگر رژیم صهیونیستی که در تاریخ 15 خرداد 1361، با هجوم به جنوب لبنان بخش‌هایی از خاک این کشور را به اشغال درآورده بود، در اوایل دوره زمانی کتاب حاضر اعلام کرد قصد دارد در تاریخ 28 سپتامبر (6 شهریور 1362) از بخش‌هایی از جنوب لبنان عقب‌نشینی کند. به‌دنبال اعلام این تصمیم، نشانه‌هایی از وقوع یک منازعه داخلی در لبنان نمودار شد.

هم‌زمان با اعلام خبر عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی، دولت لبنان به ارتش این کشور دستور داد که برای استقرار در مناطق کوهستانی دروزی‌نشین شوف و عالیه به حالت آماده‌باش درآید. از سوی دیگر، دروزی‌ها نیز اعلام کردند که تا زمان اجرای خواست‌های ده‌گانه‌شان مبنی‌بر استعفای دولت و عزل دادستان لبنان، از ورود نیروهای ارتش لبنان به این مناطق جلوگیری خواهند کرد. بدین‌ترتیب یک درگیری دامنه‌دار بین ارتش فالانژ لبنان و دروزی‌های مسلمان بر سر اداره مناطقی که ارتش رژیم صهیونیستی قصد تخلیه آن را داشت، درگرفت.

ادامه درگیری‌ها در لبنان که علاوه‌بر فالانژیست‌ها و دروزی‌ها، چریک‌های فلسطینی، نیروهای هوادار سوریه، شبه‌نظامیان شیعه مشهور به حزب‌الله و... را نیز شامل می‌شد، ضمن اینکه عقب‌نشینی نظامیان ارتش رژیم صهیونیستی را به تعویق انداخت، پای قدرت‌های بین‌المللی و برخی دولت‌های عربی را نیز به مناقشه داخلی لبنان - که رفته‌رفته به یک بحران تبدیل شده بود - باز کرد. رابرت مک فارلین به‌عنوان فرستاده ویژه امریکا در امور غرب آسیا و بندر بن سلطان نماینده ویژه پادشاه عربستان سعودی، تلاش‌هایی را برای پیگیری دیپلماتیک این بحران آغاز کردند.

هم‌گام با اقدامات دیپلماتیک، نیروهای نظامی قدرت‌های بین‌المللی و به‌طور مشخص نیروهای امریکا، فرانسه، انگلستان و ایتالیا نیز در بحران لبنان مداخله کردند. به گزارش خبرگزاری فرانسه، ناو هواپیمابر فرانسوی فوش بندر تولون فرانسه را به مقصد آب‌های ساحلی لبنان ترک کرد. در همین حال، روزنامه امریکایی واشنگتن پست از برنامه وزارت دفاع ایالات متحده برای اعزام دو هزار تفنگ‌دار امریکایی دیگر به ساحل غربی لبنان خبر داد.

در چنین وضعیتی وزارت امور خارجه ایران اقدام به موضع‌گیری کرد؛ در هشتم شهریورماه، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران ضمن اشاره به مداخله نیروهای خارجی حاضر در بیروت در درگیری‌های مذکور، گفت: «تا زمانی که تهاجم و اشغال صهیونیستی با حمایت سیاسی، نظامی و اقتصادی امریکا ادامه دارد، این‌گونه درگیری‌ها اجتناب‌ناپذیر بوده و مسلمانان محروم و ملت مستضعف لبنان با ایمان راسخ به حاکمیت یکپارچه، غیروابسته و آزاد علی‌رغم این جنایات به پایداری خود ادامه خواهند داد.» وزیر امور خارجه ایران نیز در دهم شهریورماه ضمن اعلام حمایت جمهوری اسلامی از مقاومت مردم لبنان، اقدامات خشونت‌آمیز دولت لبنان و مداخله نیروهای چندملیتی در این کشور را محکوم کرد.

سرانجام، نیروهای ارتش رژیم صهیونیستی از روز دوازدهم شهریورماه عقب‌نشینی خود را از کوهستان‌های مرکزی لبنان آغاز کردند. درپی آغاز این عقب‌نشینی، ارتش فالانژ لبنان اعلام کرد که بلافاصله دست به تصرف مواضع تخلیه‌شده خواهد زد؛ از سوی دیگر، مبارزان مسلمان دروزی نیز هشدار دادند چنانچه ارتش فالانژ بدون توافق قبلی وارد مواضع شوف شود، جنگ بی‌پایانی درخواهد گرفت.

در شانزدهم شهریور، بمباران مواضع شبه‌نظامیان مسلمان لبنانی توسط هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی، پرواز هواپیماهای جنگی امریکا بر فراز بیروت و گلوله‌باران پناهندگان فلسطینی در اردوگاه‌های صبرا و شتیلا توسط فالانژها، بحران لبنان را وارد مرحله‌ای جدید ساخت.

درپی تدوام درگیری‌های لبنان و تشدید دخالت‌های خارجی در بحران این کشور، وزارت امور خارجه ایران بار دیگر ضمن محکوم‌کردن مداخله نیروهای غربی در این درگیری‌ها، نسبت به اوضاع لبنان واکنش نشان داد. سخنگوی وزارت امور خارجه در تاریخ هفدهم شهریورماه دراین‌باره گفت: «حرکت اخیر نیروهای مداخله‌گر فرانسوی ... این واقعیت را آشکار می‌سازد که نیروهای چندملیتی حافظ به‌اصطلاح صلح در لبنان نه‌تنها تأمین‌کننده آرامش و امنیت این کشور نیست، بلکه به‌عنوان اهرمی درجهت پیاده‌کردن سیاست‌های استعماری کشورهای غربی در منطقه و لبنان به کار می‌رود.»

با آشکارتر شدن دخالت نیروهای نظامی امریکایی، فرانسوی و انگلیسی در درگیری‌های داخلی لبنان، انقلابیون مسلمان لبنانی نیز به‌تدریج وارد این منازعه شدند. در چنین وضعیتی و درحالی‌که رسانه‌های غربی و وابسته به رژیم صهیونیستی اخباری درخصوص شرکت چریک‌های فلسطینی و سوری در درگیری های لبنان و همکاری آنان با دروزی‌ها منتشر می‌ساختند، در 21 شهریور، فرماندهی ارتش لبنان، رسماً نیروهای ایرانی را نیز به شرکت در جنگ داخلی لبنان متهم کرد.

به‌هرحال، پس از حدود یک ماه کشمکش و جنگ داخلی در لبنان در تاریخ 4 مهرماه 1362، براساس طرحی که با میانجیگری عربستان تهیه شد، به‌طور موقت میان طرف‌های درگیر، آتش‌بس اعلام شد. این طرح در داخل و خارج از لبنان موجب بروز واکنش‌هایی شد. در عرصه سیاست داخلی لبنان، اعلام طرح آتش‌بس، استعفای شتاب‌زده شفیق وزان نخست‌وزیر این کشور را در پی داشت. در خارج از لبنان نیز، درحالی‌که اکثر دولت‌های غربی و دول عرب منطقه از طرح آتش‌بس استقبال کردند، ایران آن را محکوم کرد. علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، دراین‌باره گفت: «بدیهی است حرکاتی که برای امریکا و رژیم صهیونیستی منافعی داشته باشد هرگز نمی‌تواند مورد قبول باشد و این همواره موضع اصولی جمهوری اسلامی ایران بوده است.»

بااین‌همه طرح آتش‌بس لبنان نتوانست به یک آشتی ملی و سراسری در لبنان بینجامد. حتی مذاکرات کمیته چهارنفره امنیتی متشکل از نمایندگان ارتش لبنان، جبهه نجات ملی، شبه‌نظامیان مسیحی و جنبش امل نیز راه به جایی نبرد و آتش‌بس بارها ازسوی طرفین نقض شد و تا پایان دوره زمانی کتاب حاضر همچنان درگیری‌ها ادامه یافت.

بر خود فرض می‌دانیم ضمن پاسداشت یاد شهیدان جنگ تحمیلی به‌ویژه راویان شهید و درخواست علو درجات آنان از خداوند منان، مراتب قدرشناسی خود را از کسانی که حمایت‌ها، راهنمایی‌ها، دلسوزی‌ها و زحمات بی‌شائبه آنان در تمام مراحل خلق این اثر یاریگرمان بود، اعلام نماییم:

سپاس ویژه از جناب آقای دکتر حسین اردستانی مسئول مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس که با دوراندیشی و سعه‌صدر راهی جدید در تدوین روزشمار جنگ عراق و ایران گشود و میدانی برای نسل جدید مهیا کرد تا شور و انگیزه جوانی را با تجربیات پیشکسوتان پیوند داده و ادامه‌دهنده راه پر فروغ راویان و تاریخ‌نگاران جنگ هشت‌ساله باشند.

تشکر خالصانه از جناب آقای حمیدرضا فراهانی ناظر و راهنمای کتاب حاضر که به‌مثابه استادی دلسوز مسئولیت خطیری را پذیرا شد و با راهنمایی‌های مشفقانه در تمام مراحل تحقیق حاضر و ناظر بود.

قدردانی صمیمانه از زحمات سرکار خانم هانیه مرشدی ویراستار این کتاب که با تیزبینی و دقت نظری مثال‌زدنی بر غنای این اثر افزود.

و نیز مراتب سپاسگزاری از همه اساتید و نویسندگان روزشمار جنگ عراق و ایران، به‌ویژه، آقایان دکتر هادی نخعی، مهدی انصاری، علیرضا لطف‌الله‌زادگان، یدالله ایزدی و... که نویسندگان کتاب همواره از راهنمایی‌های بی‌دریغ آنان بهره برده‌اند.

ناگفته پیداست، اثر حاضر محصول تلاش مجموعه‌ای از همکاران مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس است که هریک به‌نحوی در مراحل مختلف تحقیق نقشی اثرگذار ایفا کرده‌اند. لذا لازم می‌دانیم از زحمات همه عزیزان من‌جمله همکاران بخش آماده‌سازی (خانم‌ها سادات نجفی، گل‌محمدی و رحیمی)، آرشیو (خانم‌ها صبح‌گل و موسوی)، نیز آقایان سجاد نخعی، محمد محمدپور، سعید حصاری و... تقدیر و تشکر نماییم.

والعاقبۀ للمتقین

نعمتی، کریمی و اکبرپور

تهران، دی‌ماه 1394

روزشمار جنگ سه‌شنبه 1 شهریور 1362 14 ذیقعده 1403 23 اوت 1983

1

قرارگاه کربلا که پس از عملیات رمضان در جبهه جنوب، پیگیر راهبرد جلوگیری از رکود در جبهه‌ها ازطریق اجرای عملیات‌های محدود می‌باشد، مدتی است که اجرای عملیات‌های مهندسی در مناطق طیب، چزابه، طلائیه و زید را در دستور کار خود قرار داده است. براین‌اساس، امروز فرماندهان ارشد قرارگاه کربلا⁽¹⁾در جلسه‌ای آخرین وضعیت عملیات مهندسی لشکر7 ولی‌عصر(عج) در منطقه پاسگاه زید، لشکر19 فجر در منطقه طیب و عملیات مهندسی لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه را بررسی و مأموریت این لشکر‌ها را بدین شرح اعلام کردند:⁽²⁾

1

قرارگاه نصرت،⁽¹⁾که پس از عملیات والفجر مقدماتی با هدف انجام شناسایی‌های لازم برای اجرای عملیات گسترده تشکیل شده است، درحال‌حاضر، مأموریت تکمیل شناسایی در منطقه چزابه تا طلائیه را بر عهده دارد. براین‌اساس، امروز جلسه‌ای با حضور فرماندهان قرارگاه کربلا و قرارگاه نصرت در بستان⁽²⁾تشکیل و گزارشی از شناسایی‌های قرارگاه نصرت در محدوده تقریبی چزابه تا طلائیه، ارائه شد.

در این جلسه، احمد غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، با اشاره به نظر موافق فرمانده کل سپاه درمورد تداوم شناسایی در محور چزابه و طلائیه، درباره اهمیت این امر گفت: «اهمیت عملیات، خیلی زیاد است؛ ازجهت تجزیه دشمن و اینکه هم‌زمان با غرب عملیات کنیم.» هدف عملیات در این محور گرفتن جای پا و پس از آن حرکت به‌سمت پل غزیله در منطقه العماره⁽³⁾و سمت راست جاده آسفالت می‌باشد. غلامپور سیستم جدید شناسایی در جبهه جنوب را این‌گونه تشریح کرد: در این روش، قرارگاه نصرت به‌صورت آزمایشی کار شناسایی یک لشکر را، با تعداد اندکی نیرو انجام خواهد داد، اگرچه این کار سختی است، ولی این تصمیم برای جلوگیری از لورفتن منطقه عملیات اتخاذ شده است. پس از اتمام شناسایی‌ها، لشکرهای عمل‌کننده دو روز قبل از عملیات، وارد منطقه نبرد می‌شوند.

سپس علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت، درمورد اهمیت منطقه عملیاتی چزابه گفت: این منطقه گلوگاهی برای شهر العماره است که دشمن نسبت به آن احساس خطر می‌کند. عناصر زمان و مکان در این منطقه برای ما از پیچیدگی و اهمیت خاصی برخوردار است. باتوجه‌به این مسئله، در شناسایی‌ها یافتن موقعیت مکانی دشمن برای ما مهم است، چون موقعیت دشمن در این منطقه به‌گونه‌ای است که استحکامات و موانعی ندارد و به‌راحتی می‌توان دشمن را دور زد.

در ادامه این جلسه نیروهای شناسایی قرارگاه کربلا، ضمن بیان مشکلاتی ازقبیل کمبود نیرو و تشریح شناسایی‌های انجام‌شده، راهکارهای شناسایی‌شده در منطقه چزابه را اعلام کردند.⁽⁴⁾

1

قرارگاه کربلای سپاه در جنوب از تلاش دشمن درزمینه تحکیم مواضع و استحکامات خود در سرتاسر منطقه استحفاظی این قرارگاه (فاو تا چنگوله) خبر داد.

براساس این گزارش، عراق در این منطقه به ترمیم کانال‌های خط مقدم، اعزام گشتی‌های شناسایی و ارسال بالگردهای گشتی بر روی مواضع خودی مبادرت ورزیده است. این‌گونه اقدامات دشمن و تحرکات موتوری آن در مناطق عملیاتی لشکر19 فجر (منطقه طیب) و لشکر25 کربلا (طلائیه جدید)، فکه و شمال و جنوب پاسگاه زید، محسوس‌تر و بیشتر است.⁽¹⁾

شناسایی‌های نیروهای قرارگاه کربلا نیز حاکی است که ارتش عراق در محور چزابه، در فاصله 700 متری خطوط خود میدان مینی ایجاد کرده و در هر مسیر و شیاری که احتمال آمدن نیرو وجود دارد، سیم‌خاردار و موانع کار گذاشته است. چندی پیش، 6 نفر از نیروهای اطلاعات - عملیات تیپ57 ابوالفضل که برای انجام شناسایی در تپه 44 (واقع در منطقه عمومی چزابه) رفته بودند براثر برخورد با مین به شهادت رسیدند. از سوی دیگر، بنا به گزارش قرارگاه نصرت، بولدوزرهای دشمن در اطراف پاسگاه طلائیه، درحال فعالیت و احتمالاً حفر کانال هستند.⁽²⁾

2

امروز یگان‌های گشت دریایی ایران با گروهی از تکاوران عراقی و سرنشینان چند قایق عراقی که قصد شناسایی از سواحل ایران را داشتند، در حوالی رأس‌البیشه و نهر قاسمیه درگیر شدند.

به گزارش قرارگاه نوح‌نبی سپاه، حوالی ظهر امروز یک گروه گشتی سپاه و نیروی دریایی ارتش، در دو مایلی رأس‌البیشه عراق، با 6 قایق تندرو تکاوران عراقی درگیر شدند؛ در این درگیری از نیروهای عراقی 2 نفر کشته، 2 تن زخمی و 9 نفر اسیر شدند. همچنین 6 قایق عراقی سالم به غنیمت گرفته شد.⁽³⁾قایق‌های مذکور ازنوع فایبرگلاس با موتورهای 85 الی 120 می‌باشد⁽⁴⁾

امروز همچنین تعدادی از نیروهای سپاه با همراهی نیروی دریایی مستقر در نهر قاسمیه، ضمن درگیری با سرنشینان 7 قایق که درحال نزدیک‌شدن به این نهر بودند، 11 نفر از آنان را اسیر و 6 فروند از قایق‌ها را به غنمیت خود درآوردند؛ در این حادثه 2 نفر از مهاجمان کشته شدند. سرنشینان این قایق‌ها که بیشترشان مصری بودند در پوشش ماهیگیری ازطریق سواحل کویت قصد داشتند در سواحل اروندرود و بهمنشیر و سواحل شمالی خلیج‌فارس برای عراق عملیات شناسایی انجام دهند.⁽⁵⁾افراد اسیرشده در این عملیات به بندر امام خمینی منتقل شدند.⁽⁶⁾

1

امروز درحالی‌که تبادل آتش پراکنده‌ای در بعضی مناطق عملیاتی وجود داشت، نیروهای عراقی ازطریق تهاجم هوایی و گلوله‌باران، مردم عادی و غیرنظامیان را در سردشت و آبادان، هدف قرار دادند. این حملات تلفات و خساراتی را درپی داشت.

ساعت 10 صبح امروز، دو فروند میراژ عراقی شهر مرزی سردشت و اطراف آن را بمباران کردند⁽¹⁾در این حمله خسارت چندانی به بار نیامد و فقط یک غیرنظامی مجروح شد⁽²⁾بااین‌حال، ارتش عراق در بیانیه نظامی خود مدعی شد جنگنده‌ها و بالگردهای عراقی امروز «حملات شدیدی به مواضع و واحدهای دشمن در بخش شمالی میدان عملیات و مناطق تمرکز دشمن در عمق خاک آن [انجام داده‌اند].»⁽³⁾

امروز تبادل آتش در مناطق پاسگاه زید، شلمچه، دیریفارم، پل نو و جزیره مینو از شدت بیشتری برخوردار بود⁽⁴⁾براثر این تحرکات در مناطق شلمچه و پاسگاه زید درمجموع 17 نفر زخمی شدند.⁽⁵⁾

شهر آبادان نیز به‌طور پراکنده زیر آتش سلاح‌های دوربرد عراق قرار داشت.⁽⁶⁾درپی این حملات برق شهر قطع و به 2 واحد مسکونی نیز خساراتی وارد شد.⁽⁷⁾

2

هفته‌نامه الجهاد، که به سه زبان ترکی، عربی و کردی در داخل عراق منتشر می‌شود، در شماره امروز خود گزارش داد: در حمله معارضین عراقی به پایگاه هوایی شهر اور واقع در پانزده کیلومتری ناصریه، 20 تن از نیروهای ارتش عراق کشته شدند و 3 فروند هواپیمای جنگنده عراقی نیز منهدم شد.⁽⁸⁾

3

افراد مسلح غیرقانونی امروز در شهرستان‌های سردشت، بوکان و مهاباد علیه نیروهای خودی دست به اقداماتی زدند. تعدادی از عناصر حزب دمکرات نیز در بیجار، خوی و سردشت دستگیر یا تسلیم شدند.

در کمین افراد مسلح غیرقانونی به نیروهای تأمین جاده سردشت 14 نفر از نیروهای خودی شهید شدند.⁽⁹⁾عوامل ضدانقلاب در اقدام دیگری با حمله به نیروهای خودی که برای پاک‌سازی به ارتفاعات درویشعلی در اطراف بوکان رفته بودند، 3 نفر از آنان را شهید و 2 تن را زخمی کردند⁽¹⁰⁾

امروز همچنین، افراد مسلح غیرقانونی به پایگاه کیسلان مهاباد حمله کردند. در این درگیری 5 نفر از نیروهای خودی مجروح شدند و از مهاجمان نیز 7 تن کشته و 3 تن دیگر زخمی شدند.⁽¹¹⁾

در همین حال، نیروهای خودی امروز 4 نفر از عناصر فعال حزب دمکرات کردستان ایران را در شهر بیجار دستگیر کردند.⁽¹⁾در این شهر همچنین 2 نفر از اعضای این حزب با تحویل‌دادن سلاح‌های انفرادی، خود را تسلیم کردند.⁽²⁾

در شهرستان‌های خوی و سردشت به ترتیب 4 و یک نفر از اعضای مسلح حزب دمکرات تسلیم نیروهای خودی شدند.⁽³⁾

1

شماری از حقوق‌دانان مسلمان که تحت عنوان دادگاه بین‌الملل اسلامی،⁽⁴⁾برای انجام پاره‌ای تحقیقات درمورد جنگ ایران و عراق، در ایران به سرمی‌برند، امروز از مناطق آسیب‌دیده گیلان‌غرب، قصرشیرین و سرپل ذهاب بازدید کردند.

یک هیئت هفت‌نفره از حقوق‌دانان دادگاه بین‌الملل اسلامی پیش‌ازظهر امروز، وارد گیلان‌غرب شدند و با امام‌جمعه این شهر دیدار کردند. سخنگوی این هیئت در گفت‌وگو با امام‌جمعه شهر، بررسی علل جنگ ایران و عراق، معرفی متجاوز، بررسی جنایات انجام‌شده و برآورد خسارات وارده را ازجمله اهداف سفر این هیئت برشمرد و با بیان اینکه گروه مذکور یک دادگاه اسلامی مردمی مستقل است، گفت: «درصورتی‌که عراق هم از ما دعوت به عمل آورد، به آن کشور هم خواهیم رفت و مسائل را در آن کشور نیز بررسی می‌کنیم.»

سخنگوی حقوق‌دانان پس از بازدید این گروه از مناطق بمباران‌شده گیلان‌غرب به خبرنگاران گفت: «ما در اینجا درپی گردآوری اسناد و مدارک و شواهد هستیم و در شرایط فعلی اظهارنظری نمی‌توانیم بکنیم، ولی به‌عنوان افرادی مسلمان از اینکه از نزدیک می‌بینیم که مردم بی‌دفاع مورد بمباران قرار گرفته و حتی به بیمارستان‌های آنها هم تجاوز شده، تأسف خود را ابراز می‌داریم. ... اینجا دیدیم که هدف‌های غیرنظامی بمباران شده است.»⁽⁵⁾این

هیئت همچنین به‌مدت دو ساعت از مناطق جنگ‌زده سرپل ذهاب و قصرشیرین بازدید کرد⁽¹⁾

گفتنی است فعالیت‌های این گروه در رسانه‌های خارجی نیز بازتاب داشت، به‌گونه‌ای که رادیو بی‌بی‌سی امروز در تفسیری با اشاره به ورود هیئت نمایندگی دادگاه بین‌الملل اسلامی به ایران، مأموریت این هیئت را ارزیابی خسارت‌هایی دانست که توسط عراق به مناطق غیرنظامی ایران وارد شده است⁽²⁾

1

امام خمینی امروز در سخنانی، ضمن اشاره به لزوم وحدت و انسجام روزافزون در بین نیروهای مسلح و آحاد ملت، هرنوع صلح مغایر با حقوق ایران را مردود دانسته و تأکید کردند که جمهوری اسلامی به دنبال تصاحب خاک هیچ‌یک از همسایگان خود نیست.

رهبر انقلاب اسلامی امروز در جمع فرماندهان نیروی دریایی و هوانیروز ارتش و گروهی از کارکنان این نیروها و همچنین دانشجویان شرکت‌کننده در مجمع جهانی حرکت اسلامی دانشجویان، با خطاب قرار دادن کارکنان نیروی هوایی و هوانیروز، به وضعیت ارتش در دوران شاهنشاهی اشاره کرده و فرمودند: «شماها می‌دانید که این کشور و خصوصاً ارتش در زمان شاه مخلوع چه وضعیتی داشت. اسم استقلال را می‌گفتند، تکرار می‌کردند، اسم تمدن را تکرار می‌کردند، لکن ما در هیچ چیز استقلال نداشتیم و بویی از تمدن در این کشور ما نگذاشتند که به مشام مردم برسد. و خدای تبارک و تعالی به ملت ما و به مسلمین منت گذاشت و این نیروها را و نیروهای مردمی را بیدار کرد و در همان وقت اول که نیروهای مردمی نهضت کردند، نیروهای اسلامی، لشکر اسلامی که متحول شدند از آن لشکر طاغوتی به لشکر انسانی- اسلامی، از همان اول به دامن ملت برگشتند و با مجاهدات همه اینها کشور ما به پیروزی رسید و ما امروز در بین راه هستیم. این‌طور نیست که ما را امثال قدرت‌های بزرگ مثل امریکا و شوروی رها کنند، آنها باز طمع دارند به ما. آنها در خارج نشسته‌اند و عمال آنها در خارج و داخل مشغول کار هستند و طمع دارند باز به این کشور و طمع دارند به ارتش. لکن تحولی که در این کشور پیدا شد به برکت تأییدات الهی و جوان‌های ما را نجات داد و شما عزیزان نیروهای ثلاثه را نجات داد، تحولی است که امیدوارم که به همین وضع باقی باشد و تا این وضع موجود است و وضع موجود ادامه دارد، هیچ آسیبی به شما نخواهد رسید.»

امام خمینی در ادامه با تأکید بر لزوم حفظ وحدت و

انسجام در بین نیروهای مسلح ایران و کلیه آحاد ملت افزودند: «گمان نکنیم که مسائل تمام شده است و ایران نجات مطلق پیدا کرده است و کسانی که در کمین نشسته‌اند آرام می‌شوند. ما هرروز باید به بیداری خودمان بیفزاییم و هرروز باید به وحدت و انسجام خودمان افزایش بدهیم. ما باید، شما باید خودتان را از سایر نیروهای مسلح اسلامی جدا ندانید، و آنها هم باید خودشان را از شما جدا ندانند، همه از یک نیرو هستید با اسماء مختلف، نیروی اسلامی الهی هستید. اسماء مختلف، لکن معنا واحد و تا این وحدت معنا هست و تا این وحدت بین قوای لشکری هست، ارتشی هست و وحدت بین آنها و سپاه پاسداران و بسیج و مردم هست، این کشور مصون از هر بلیه‌ای است و خدا نکند یک روزی بیاید که منحرفین شما را گول بزنند و ایجاد خلاف بکنند بین شما و خدا نکند که روزی بیاید که اشخاصی که انحراف از اسلام دارند، بین شما و پاسداران عزیز اختلاف ایجاد کنند. اگر اختلاف بیاید بین شما و وحدتتان از بین برود مطمئن باشید که آنها کار خودشان را خواهند کرد و شما را همان‌طورکه سابق ارتش در تحت فرمان او بود، شما را تحت فرمان خودشان خواهند گرفت و همچو تصفیه‌ای خواهند کرد که از شما که برای اسلام خدمت می‌کنید یک تن باقی نگذارند. باید هوشیار باشید، باید هوشیار باشیم، باید دولت و ملت هوشیار باشد که غفلت از اینکه در کمین هستند برای بلعیدن این کشور از همه اطراف، از امریکا گرفته تا شوروی، در این معنا شک نباید بکنیم و متکی به خدای تبارک و تعالی باشیم و متکی به قدرت ملی خودمان باشیم که وحدت شما و همراهی ملت از شما و پشتیبانی همه قشرهای ملت از شما، شما را از آسیب مصون نگه می‌دارد.»

رهبر انقلاب در ادامه بیانات خود، با اشاره به وضعیت متزلزل صدام حسین در عراق، هرگونه سازش با صدام و پذیرش هرگونه طرح صلح بدون درنظرگرفتن خواسته‌های ایران را مردود دانستند و خاطرنشان کردند: «و بحمدالله شما آن سیلی که در اول حمله صدام وعده داده شد که به صورتش بزنند، شما زدید و الآن یک موجود سیلی‌خورده است که همه چیزش را از دست داده است و کمک‌های خارجی، کمک‌های منطقه، کمک‌های ابرقدرت‌ها نمی‌تواند او را نجات بدهد. امروز صدام دوره افتاده است و از هرکس تقاضا می‌کند که یک اصلاحی پیش بیاید، حتی از گروه‌های منحرف و اشخاص منحرف، باز دامن آنها را می‌گیرد که آنها پیشنهاد اصلاح بکنند و اما یک اصلاح امریکایی آنها نمی‌دانند که آن چیزی که در ایران است و آن معنایی که در ایران است و آن چیزی که در اسلام است اجازه نمی‌دهد که با یک موجودی که به صغیر و کبیر کشور خودش و کشور ما رحم نکرده است، اصلاح پیش بیاید. لفظ اصلاح یک امری است که صلاحیت ندارد بین مسلمان‌ها و یک طایفه‌ای که از اول به اسلام عقیده نداشتند و مؤسس آنها عَفْلَقی بوده است که به هیچ دینی از ادیان الهی اعتقاد ندارد. معنا ندارد که دولت اسلامی ایران با دولتی که هیچ اعتقاد به اسلام و به اخلاق بشریت ندارد، سر میز اصلاح بنشیند. ایران همان‌طورکه سیلی زد به این موجود مفلوک، به سیلی‌زدن خودش و به پس‌گردنی زدن خودش ادامه می‌دهد تا اینکه آن چیزهایی که باید زیر بار بروند با

فشار نظامی ایران و با فشار ملت ایران تحقق پیدا بکند. ملت ایران اگر می‌خواست که صلح امریکایی بکند، همان اول از امریکا جدا نمی‌شد و قطع روابط نمی‌کرد و دستش را از ایران کوتاه نمی‌کرد، و جاسوسان او را بیرون نمی‌کرد. و امروز هم اگر دستش را به صلح امریکایی دراز کند، صدام و امثال صدام کنار می‌روند، لکن مستشارهای امریکایی وارد معرکه می‌شوند. ما نمی‌توانیم صلحی را بپذیریم که طرح امریکایی دارد و صدام نمی‌تواند بپذیرد آن چیزهایی را که ما می‌خواهیم. کسی که ابتدائاً برای اینکه سردار قادسیه باشد تصریح کرد که من به کشوری که مجوس هستند دارم حمله می‌کنم و کشور ایران را مجوسی خواند و حمله خودش را حمله سردار قادسیه خواند و هیچ اعتقاد به اسلام و اخلاقیات اسلام نداشت، امروز هم در رادیو و هم در صحبت‌های او دم از اسلام می‌زند. حالا که بیچاره شده است از اسلام دم می‌زند و اگر مهلت داده بشود به این خبیث، آن روزی که مهلت پیدا بکند و تجهیز قوا بکند بدتر از اول به سرزمین شما حمله می‌کند.»

امام خمینی همچنین ضمن تأکید بر لزوم تنبیه متجاوز و ضرورت اداره عراق به دست مردم این کشور، فرمودند: «ما می‌خواهیم آن کسی که تعدی کرده است به مسلمان‌ها و آن اشخاصی که خون مسلمان‌ها را در بلاد ما و بلاد خودش ریخته است و علمای اسلام را در بلاد خودش شهید کرده است، ما می‌خواهیم به حکم اسلام از او انتقام بگیریم؛ ما می‌خواهیم قصاص کنیم، ما می‌خواهیم دست او را قطع کنیم و ما می‌خواهیم که این حزب منحوس و این حزب عفلقی از بین برود و کشور عراق به دست خود عراقی‌ها، به دست مردم و ملت خود عراق اداره بشود، نه به دست دیگران و امثال صدام که تمام حیثیت عراق را، حیثیت نظامی عراق را، حیثیت ملی عراق را زیر پا گذاشته است و تمام ذخیره‌های عراق را برای نفهمی به باد فنا داده است که امروز مفلس شده است و طلاها و جواهرات زن‌های مردم را مأمورین می‌روند و به‌زور می‌گیرند و یک دسته از خودشان هم نمایش می‌دهند که صف کشیده‌اند برای اینکه ذخیره‌های خودشان را بدهند. بااینکه با زور دارد از ملت خودش طلاها را می‌گیرد و در کویت و در غیر کویت به فروش می‌رساند برای اصلاح حال خودش و یا برای پرکردن جیب خودش و دیگران. یک همچو موجودی نباید دیگر در دنیا باقی بماند و نباید حکومت یک کشور اسلامی را داشته باشد. اسلام اجازه نمی‌دهد به یک همچو مسالمتی بین ما و او و بین مسلمان و یک کافر متعدی. ما باید به همه کشورهای منطقه بگوییم که ما و اسلام به ما اجازه نمی‌دهد که حتی یک وجب از ملک شما و از مملکت شما تصاحب کنیم، ما دفاع داریم می‌کنیم از شما و از کشور خودمان. ما دفاع از نوامیس شما می‌کنیم، ما دفاع از علمای شما می‌کنیم، ما دفاع از متدینین شما می‌کنیم، ما دفاع از ملت شما می‌کنیم. لکن بعد از اینکه ان‌شاءالله پیروزی حاصل شد، کشور شما مال خود شماست و همه کشورهای منطقه مال صاحبانش هست و کشور اسلامی به یک وجب از خاک دیگران طمع ندارد. لکن نمی‌گذارد که کسانی که طمع در مملکت خودش دارند و کسانی که تعدی کردند به کشور ما، نمی‌گذارد آنها را به حیات خودشان ادامه بدهند.»⁽¹⁾

1

وزیر امور خارجه ایران در ادامه سفر دوره‌ای خود به یازده کشور آسیایی - افریقایی⁽¹⁾، امروز در لیبی با رهبر و وزرای امور خارجه و نفت این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد.⁽²⁾

علی‌اکبر ولایتی در دیدار با سرهنگ معمر قذافی، پیام آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور ایران را به وی تسلیم کرد. رهبر لیبی نیز ضمن خوشامدگویی به وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه، پشتیبانی دولت و ملت لیبی از انقلاب اسلامی ایران را اعلام کرد و گفت: «انقلاب اسلامی به‌عنوان حامی قضیه فلسطین ... مورد حمایت همه کشورهای پیشرو اسلامی است.» ولایتی در این دیدار با تأکید بر حمایت ایران از مبارزان فلسطین و سایر کشورهای پیشرو، مبارزه با رژیم اشغالگر قدس را یکی از اهداف راهبردی جمهوری اسلامی ایران برشمرد و با اشاره به جنگ ایران و عراق تأکید کرد: «نیروهای ما تا پیرزوی نهایی به نبرد علیه عامل امریکا در منطقه یعنی رژیم صدام، ادامه خواهند داد.»⁽³⁾

هیئت ایرانی همچنین دیدارهایی با وزرای امور خارجه و نفت لیبی انجام داد. در دیدار ولایتی با عبدالعاطی العبیدی دبیرکل کمیته روابط خارجی لیبی، چگونگی روابط فی‌مابین و راهکارهای توسعه این روابط در زمینه‌های گوناگون مورد بررسی قرار گرفت. العبیدی با اشاره به حمایت لیبی از انقلاب اسلامی ایران گفت: «معتقدم این انقلاب باوجود توطئه‌های امپریالیستی فراوان و باوجود جنگ ظالمانه علیه آن، همچنان در کنار دوستان مسلمان خود و کشورهای مستضعف قرار گرفته و ما هر دو کشور را در یک سنگر می‌بینیم.» ولایتی نیز ضمن اشاره به همسویی ایران و لیبی در قضیه فلسطین، این رابطه را نمونه خوبی از نزدیکی هرچه بیشتر کشورهای اسلامی برشمرد. وی در تشریح هدف رژیم صهیونیستی از حمله به جنوب لبنان گفت درواقع رژیم اشغالگر قدس می‌خواست با این کار «مقاومتی که ازطریق جبهه پایداری در مقابل کمپ دیوید نشان داده شد را در هم بشکند.»

علاوه‌بر دیدارهای فوق، معاون وزیر نفت ایران نیز با وزیر نفت لیبی ملاقات کرد. در این دیدار که با حضور علی‌اکبر ولایتی انجام شد ضمن بررسی مسائل بین‌المللی نفت و اوپک، مقرر گردید که در آینده‌ای نزدیک وزیر نفت لیبی به ایران سفر کند⁽⁴⁾

1

پس از کشمکش‌های فراوان میان دستگاه‌های اجرایی و قضائی و درحالی‌که مسئله خرید برنج در ماه‌های اخیر به یکی از مسائل اساسی کشور تبدیل شده است،⁽¹⁾امروز آخرین هماهنگی‌ها برای آغاز طرح خرید برنج از شالیکاران استان‌های مازندران و گیلان، انجام شد.

در دیدار امروز نخست‌وزیر با استانداران گیلان و مازندران، مسائل استان‌های شمالی و طرح خرید برنج از شالیکاران مورد بررسی قرار گرفت. نخست‌وزیر در این دیدار ضمن تأکید بر عزم دولت برای اجرای طرح خرید برنج، که وی آن را به نفع مستضعفین و همه ملت خواند، ابراز امیدواری کرد که شالیکاران شمال نیز دراین‌زمینه همکاری‌های لازم را انجام دهند.⁽²⁾

از سوی دیگر، در جلسه امروز شورای عالی قضائی که با حضور رئیس دیوان‌عالی کشور، دادستان کل کشور، اعضا و سخنگوی شورای عالی قضائی، رئیس و مشاور ستاد بسیج اقتصادی، وزیر دادگستری و استانداران گیلان و مازندران تشکیل شد، چگونگی خریدوفروش و توزیع برنج در حیطة مسئولیت‌های قوه قضائیه مورد بررسی قرار گرفت.⁽³⁾

در همین حال، رئیس سازمان تعاون روستایی استان گیلان از تخصیص اعتبارات لازم برای آغاز خرید برنج خبر داد و گفت: مبلغ 500 میلیون ریال جهت آغاز طرح خرید برنج مازاد بر مصرف دراختیار این سازمان قرار گرفته است. براین‌اساس، 190 مرکز خرید آماده خریداری حدود 450 تا 470 هزار تن برنج تولیدشده در این استان هستند.⁽⁴⁾

2

امروز مراسم بدرقه زائران ایرانی برای شرکت در مراسم حج امسال با حضور نخست‌وزیر، وزیر ارشاد، سرپرست سازمان حج، وزیر راه و مدیرعامل شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. هم‌زمان با اعزام نخستین گروه از زائران ایرانی به عربستان، وزیر ارشاد این کشور و یک روزنامه سعودی درمورد سیاسی‌شدن مراسم حج هشدار دادند.

در مراسم اعزام زوار ایرانی، سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد در سخنانی اعزام حدود یک‌صد هزار نفر از زائران ایرانی به عربستان سعودی را پس از سه سال جنگ با استکبار جهانی، نشانه ثبات جمهوری اسلامی ایران دانست. میرحسین موسوی نخست‌وزیر نیز با سنگین برشمردن وظایف حجاج، نوع حرکت و شعارهای آنان را معرف انقلاب خواند و نحوه برخورد حجاج ایرانی با سایر مسلمانان را برای نظام، تعیین‌کننده دانست. موسوی خوئینی‌ها سرپرست حجاج ایرانی هم اظهار کرد: «با رهنمودهای امام امت حجاج ایرانی حجی را برگزار می‌کنند که همه مسلمانان با این حقیقت روبه‌رو می‌شوند که جمهوری اسلامی ایران ارزش‌های فراموش‌شده را زنده می‌کند.»⁽⁵⁾

امروز همچنین سیدحسن شفتی مدیرعامل هواپیمایی جمهوری اسلامی ایران، در گفت‌وگویی اعلام کرد که در سال جاری، حدود 95 هزار زائر ایرانی به مکه عزیمت خواهند کرد و درحالی‌که برای اعزام این تعداد زائر حدود یک ماه زمان لازم است، به‌دلیل محدودیت‌هایی که دولت عربستان سعودی اعمال کرده است، سعی خواهد شد که این کار در مدت بیست روز و با کمترین نارسایی انجام شود.⁽¹⁾به گفته وی عملیات انتقال زائران ایرانی از پنج شهر تبریز، تهران، مشهد، اصفهان و شیراز انجام خواهد شد.⁽²⁾

در همین حال، شیخ عبدالعزیز بن باز وزیر ارشاد عربستان سعودی، در بیست‌وپنجمین نشست مجلس مؤسسان سازمان رابطه العالم اسلامیه در مکه، ضمن درخواست از مسلمانان سراسر جهان برای حمایت مالی و معنوی از حجاج، از کلیه زائران خواست که «مراسم حج را همان‌طورکه ازجانب خداوند دستور داده شده به جای آورند و از هرچه ممکن است منتهی به ضایع‌شدن مراسم شود اجتناب کنند.»⁽³⁾

از سوی دیگر، روزنامه سعودی البلاد امروز در تفسیری مغرضانه «موضع‌گیری رژیم ایران در دعوت به فتنه‌انگیزی و آشوب در موسم حج و تبدیل این شعائر اسلامی به یک گردهمایی برای آشوب و ایجاد فتنه در میان مسلمانان [!] را محکوم کرد.» این روزنامه همچنین از سران سعودی خواست تا با سیاسی‌شدن پدیده حج مقابله کرده و «از درهم‌کوبیدن هرکس که درصدد بازیچه گرفتن مسائل حجاج در جریان انجام این فریضه مقدس برآید درنگ نکند.»⁽⁴⁾

1

جزئیات اساسنامه سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، در جلسه امروز مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید.

جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی، ابتدا به ریاست اکبر هاشمی رفسنجانی و در ادامه به ریاست محمد یزدی و با حضور محمد هاشمی مدیرعامل سازمان صداوسیما تشکیل شد. در این جلسه پس از بررسی جزئیات اساسنامه سازمان صداوسیما که از دو جلسه قبل آغاز و ناتمام مانده بود، درنهایت این اساسنامه در سی ماده به تصویب رسید.⁽⁵⁾براساس این مصوبه، اختیارات اصلی سازمان صداوسیما به شورای سرپرستی واگذار شد.

هاشمی رفسنجانی دراین‌باره نوشته است: «... طرح اساسنامه صداوسیما تمام شد؛ برخی مطالب برخلاف نظر امام و من بود. مخالفت من هم، اثری نکرد. جو حاکم بر مجلس چنین اقتضا دارد. به‌خاطر اهمیتی که به آزادی عمل و رأی نمایندگان می‌دهیم، تحمل آن سخت نیست؛ حتی نمایندگان عضو حزب جمهوری اسلامی - که به کمک حزب، انتخاب شده‌اند - هم در بسیاری از موارد، برخلاف نظر حزب رأی می‌دهند و شاید از این جهت، در تاریخ پارلمان‌های دنیا، کم‌نظیر باشد. درعین‌حال، ضدانقلاب، گاهی تعبیر "مجلس فرمایشی" را به کار می‌برد که خیلی غیرمنصفانه است.»⁽⁶⁾

1

عراق هم‌اکنون درپی یافتن راه‌های جایگزین برای صدور نفت خود برآمده است.

خبرگزاری عراق به نقل از عصام القلیبی رئیس شرکت ملی نفت عراق، که امروز از اردن بازگشته است، از امضای قرارداد جدیدی درزمینه استخراج نفت میان کارشناسان عراقی و مسئولان اردنی خبر داد. در همین حال، خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز با اشاره به بسته‌شدن خط لوله نفتی عراق از مسیر سوریه، اعلام کرد که کار احداث یک خط لوله به‌سوی بندری متعلق به عربستان سعودی در دریای سرخ و در فاصله هزار و دویست‌وسی کیلومتری از بغداد آغاز شده است. براساس این گزارش، درحال‌حاضر عراق فقط ازطریق خط لوله نفتی کرکوک نفت خود را صادر می‌کند.⁽¹⁾

2

روزنامه دیلی تلگراف امروز در مقاله‌ای به قلم ادموند فرستون کارشناس امور دفاعی، شهر کوت را هدف عملیات تهاجمی نیروهای ایرانی مستقر در مهران (واقع در جبهه مرکزی جنگ) خواند؛ در این مقاله آمده است: نیروهای ایرانی با تصرف کوت می‌توانند «به‌راحتی ازطریق تنها شاهراه موجود در این منطقه ... بغداد را به مخاطره اندازند.» دیلی تلگراف همچنین با اشاره به عملیات اخیر ایران در کردستان عراق (والفجر2)، به‌رغم نامناسب‌خواندن این منطقه کوهستانی برای عملیات تهاجمی، بر تداوم فشار شدید نیروهای ایرانی بر خطوط دفاعی عراق تأکید کرده است⁽²⁾

3

روزنامه هرالد تریبیون (چاپ پاریس) با اشاره به کاهش شدید صادرات نفتی عراق به‌دلیل تداوم جنگ، عراق را مشتاق خاتمه‌یافتن جنگ با ایران قلمداد کرد. این روزنامه در مقاله‌ای با عنوان "دنیا به جنگ خلیج‌فارس توجه ندارد" هزینه این جنگ را برای هریک از طرفین ماهانه یک میلیارد دلار تخمین زده و یادآور شده است که جهانیان در مواردی از ادامه این جنگ خرسند نیز هستند. به نوشته این روزنامه: «جمهوری اسلامی به جنگ به‌عنوان وسیله‌ای برای پوشش‌نهادن بر جوشش نارضایی‌های داخلی و به‌عنوان ماشین صدور انقلاب نیاز دارد. رژیم تهران ... می‌تواند ضربه‌های فرسایشی و پایان‌ناپذیر بر عراق وارد آورد.» در این مقاله همچنین با بیان اینکه هر دو ابرقدرت به‌نحوی از تداوم این جنگ سود می‌برند آمده است: شوروی گرچه تأمین‌کننده 70 درصد از نیازهای تسلیحاتی عراق است، مایل به پیروزی عراق هم نیست. از طرف دیگر، این جنگ مانع از این می‌شود که ایران بتواند ضمن کمک به شورشیان افغان، به نارضایتی مسلمانان شوروی دامن بزند. درعین‌حال، هرالد تریبیون موضع بی‌طرفانه ایالات متحده را نوعی کمک به ادامه جنگ برشمرده است؛ چراکه این کشور به متحدان خود اجازه می‌دهد که به طرفین جنگ کمک کنند. این مقاله، چشم‌انداز صلح را تاوقتی ایران به برکناری صدام اصرار داشته باشد تاریک دانسته و جمع‌بندی نهایی خود را درباره برندگان و بازندگان جنگ ایران و عراق این‌گونه بیان کرده است: «نه ابرقدرت‌ها و نه جهان عرب از اینکه می‌بینند ایران و عراق نیروهای یکدیگر را می‌فرسایند ناراضی نیستند؛ این جنگ به نفع همه است جز مردم ایران و عراق.»⁽³⁾

1

امنیت خلیج‌فارس، جنگ ایران و عراق، اوضاع لبنان و همکاری‌های امنیتی، مهم‌ترین موضوعاتی است که در اجلاس وزرای امور خارجه شش کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس در شهر طائف عربستان، مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

شیخ محمد بن مبارک وزیر امور خارجه بحرین، که ریاست اجلاس کنونی وزیران شورای همکاری خلیج‌فارس را برعهده دارد، اوضاع سیاسی منطقه خلیج‌فارس را محور مباحثات این نشست برشمرد. وی همچنین بدون ذکر هیچ‌گونه جزئیاتی «[بررسی و مقابله با] تهدیدات ایران علیه کشتیرانی در خلیج‌فارس را یکی از هدف‌های اصلی این مجمع» اعلام کرد.⁽¹⁾یادآور می‌شود این اجلاس از دیروز آغاز شده⁽²⁾و قرار است فردا به کار خود پایان دهد.

رادیو امریکا در گزارشی با اشاره به قرارگرفتن جنگ ایران و عراق در دستور کار اجلاس اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس اعلام کرد: «ترس از بالاگرفتن دامنه نبرد ایران و عراق ممکن است شش کشور عرب را وادار سازد طرح صلحی را که در اوایل سال جاری پیشنهاد کرده بودند بار دیگر مطرح کنند.»⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز در تحلیل شبانگاهی خود، تهدید فزاینده جنگ ایران و عراق برای امنیت کشورهای حوزه خلیج‌فارس، بحران لبنان، نشت نفت در خلیج‌فارس و دشواری‌های اقتصادی را از محورهای مباحثات این اجلاس برشمرد. این رادیو با اشاره به امکان گسترش جنگ و درگیرشدن دیگر کشورهای خلیج‌فارس در آن گفت: «این خبر که عراق درحال به‌دست‌آوردن موشک‌های فرانسوی دقیق و مخرب اگزوسه است بر نگرانی‌ها افزوده است، عراق اشاراتی کرده است دایر بر اینکه اگر جنگ همچنان در بن‌بست بماند ممکن است موشک‌های اگزوسه برای حمله به تأسیسات نفتی ایران به کار گرفته شوند. در چنین حالتی ایران احتمالاً به فکر انتقام خواهد افتاد.⁽⁴⁾» بی‌بی‌سی در ادامه گزارش خود با اذعان به اینکه ایران از کمک‌های مالی دولت‌های حاشیه خلیج‌فارس به عراق و همچنین تصمیم شورای همکاری برای برگزاری اولین دور تمرین‌های نظامی مشترک در منطقه در ماه آینده، ناخشنود است، افزود: بهترین سیاست برای این کشورها خودداری از دخالت مستقیم و آشکار از یک‌سو و تداوم حمایت مالی از عراق است، به‌گونه‌ای که «اقتصاد این کشور فرونریزد و از سوی دیگر، عراق را از هر اقدامی مانند حمله با موشک‌های اگزوسه که می‌تواند درگیری را عمیق‌تر کند بازدارد.»⁽⁵⁾

2

دو تن از مقامات آلمان فدرال و یوگسلاوی خواستار خاتمه‌یافتن جنگ ایران و عراق از راه‌های مسالمت‌آمیز شدند.

هانس یورگن، نایب‌رئیس کمیته امور خارجی آلمان فدرال، خواستار پایان جنگ ایران و

عراق شد.⁽¹⁾به گزارش رادیو صوت الجماهیر وی گفت: «در مذاکراتم با مقامات عراقی، تمایل این مقامات نسبت به پایان‌یافتن این جنگ از راه مسالمت‌آمیز را لمس کردم.»⁽²⁾

از سوی دیگر، به گزارش خبرگزاری عراق، زوون دراگان معاون رئیس شورای اجرایی فدرال دولت یوگسلاوی، در خلال دیدار خود از بغداد، علاوه‌بر مذاکراتی درباره گسترش روابط اقتصادی بین دو کشور، «نقشی را که کشورش در جنبش غیرمتعهدها برای پایان‌بخشیدن به جنگ عراق و ایران از راه‌های صلح‌آمیز داشته برای مسئولان عراقی تشریح کرد.»⁽³⁾

1

به‌دنبال اعلام برنامه ارتش رژیم صهیونیستی مبنی‌بر عقب‌نشینی از بعضی مناطق لبنان، نشانه‌هایی از وقوع یک منازعه داخلی در این کشور، نمایان شده است.

رادیو اسرائیل امروز گزارش داد که قرار است نیروهای اسرائیلی روز یکشنبه هفته آینده عقب‌نشینی خود را از کوهستان‌های شوف واقع در جنوب‌شرقی بیروت به‌سوی مواضعی جدید در شمال رودخانه اولی آغاز کنند. در همین حال، مناطق مسیحی‌نشین شمال بیروت مورد اصابت چندین گلوله توپ قرار گرفت؛ بنا به گزارش رادیو دولتی لبنان، گلوله‌های مذکور از مواضع نیروهای سوری در لبنان شلیک شده است.⁽⁴⁾نبرد توپخانه‌ای امروز بین نیروهای فالانژ و دروزی‌ها در کوهستان‌های شوف و حومه بیروت، 6 کشته و 58 زخمی برجای گذاشت⁽⁵⁾از سوی دیگر، خلیل وزیر معروف به ابوجهاد، مشاور بلندپایه نظامی یاسر عرفات، ضمن ابراز نگرانی درباره وقوع جنگ داخلی و فرقه‌ای در لبنان، اعلام کرد که دراین‌صورت سازمان آزادی‌بخش فلسطین از مسلمانان و نیروهای ملی پشتیبانی خواهد کرد.⁽⁶⁾

ضمیمه گزارش 1: توضیحاتی درباره عملیات‌های مهندسی لشکرهای 7 ولی‌عصر(عج)، 19فجر و 25کربلا

عملیات مهندسی لشکر7 ولی‌عصر(عج) در منطقه پاسگاه زید

لشکر7 ولی‌عصر(عج) سپاه ازسوی قرارگاه کربلا مأموریت داشت در امتداد عملیات رمضان به‌منظور نزدیکی به شرق بصره، یک عملیات مهندسی را در منطقه عملیاتی زید طراحی و اجرا کند.⁽⁷⁾براین‌اساس، مقرر شد ابتدا این لشکر خاکریزی به طول 16 کیلومتر از پاسگاه زید به‌طرف آب‌گرفتگی و در فاصله 200 متری از دشمن احداث کند. پس از این اقدام قرار بود شناسایی‌ها برای انجام مرحله دوم عملیات ادامه یابد، اما این عملیات به دلایل زیر منتفی شد:

یادآوری می‌شود روز گذشته، غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، به رئوفی فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج)، دستور داده بود شناسایی‌های این لشکر را در منطقه زید متوقف کند. درپی این اقدام، مسئولیت این منطقه به لشکر25 کربلا واگذار و مقرر گردید که لشکر7 ولی‌عصر(عج) برای اجرای عملیات مهندسی طلائیه با لشکر25 کربلا ادغام شود.⁽⁹⁾

نقشه

عملیات مهندسی لشکر19 فجر در منطقه طیب

لشکر19 فجر سپاه ازسوی قرارگاه کربلا مأموریت داشت تا در امتداد جناح راست (منطقه جنوب‌غربی) عملیات محرم و سه‌راهی زبیدات روی دو ارتفاع 100(کوچک و بزرگ) - که بر شهر طیب عراق مسلط بود - عملیاتی طراحی و اجرا کند.⁽¹⁾این لشکر قرار بود با استعداد رزمی 4 گردان در سه محور- سمت جاده آسفالت منتهی به شهر طیب عراق، رودخانه میمه و شیار سور- وارد عمل شود.⁽²⁾اما بررسی‌های اولیه فرماندهان قرارگاه کربلا دورنمای اجرای این عملیات را در هاله‌ای از ابهام فروبرد.

عملیات مهندسی لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه

لشکر25 کربلا ازسوی قرارگاه کربلا مأموریت داشت در امتداد عملیات رمضان با هدف نزدیکی به شرق بصره، یک عملیات مهندسی را در منطقه عملیاتی طلائیه عراق طراحی و اجرا کند.⁽¹⁾پیش از این عملیات، پاسگاه طلائیه جدید در دست نیروهای ایران و پاسگاه طلائیه قدیم دراختیار نیروهای عراق قرار داشت و یکی از اهداف مهم این اقدام مهندسی تصرف پاسگاه طلائیه قدیم بود. این منطقه به‌دلیل وجود منابع و تأسیسات نفتی عراق در داخل هور به‌سمت پاسگاه طلائیه، دارای اهمیت حیاتی و راهبردی بود. در این عملیات به‌علت بعد مسافت خط خودی و دشمن، قرار شد لشکر25 کربلا ابتدا با استعداد رزمی 5 گردان و احداث خاکریزی به طول 12 کیلومتر، خود را به یک کیلومتری دشمن برساند و پس از تکمیل شناسایی‌ها، مرحله دوم عملیات را ادامه دهد.⁽²⁾

ضمیمه گزارش 2: توضیحاتی درخصوص تاریخچه تشکیل و برخی اقدامات قرارگاه نصرت

پس از عملیات والفجر مقدماتی و در آستانه عملیات والفجر1، شناسایی‌های منطقه هورالعظیم نیز قوت گرفت و به‌دلیل اهمیت این منطقه، قرارگاهی به نام نصرت برای انجام شناسایی و طراحی اقدامات چریکی در هور، با هدف بازکردن جبهه‌ای در این منطقه تشکیل شد. براین‌اساس از نیمه نخست سال 1362، قرارگاه نصرت به فرماندهی علی هاشمی شناسایی‌های این منطقه و ارائه راهکارهای مناسب طرح مانور را به سرانجام رساند و درنهایت عملیات خیبر، در تاریخ سوم اسفند 1362 در منطقه طلائیه و هورالعظیم، اجرا شد⁽¹⁾

درواقع، هم‌زمان با عملیات رمضان، استفاده از فضا و آب‌گرفتگی هور برای غافلگیرکردن دشمن مورد توجه قرار گرفت. پس از پایان عملیات والفجر4، محسن رضایی فرمانده سپاه پاسداران، به علی هاشمی مأموریت داد تا قرارگاه نصرت را که در منطقه هورالهویزه تشکیل شده بود، به‌طور تمام‌وقت فعال کند. این قرارگاه بر روی منطقه مطالعه کرد و اطلاعات لازم و کافی از وضعیت دشمن را به دست آورد. بررسی‌های منطقه هور، مقدمه پیشنهاد این منطقه برای عملیات گسترده شد. این شناسایی‌ها همان‌گونه که پیش‌تر آمد، موجب شد تا عملیات خیبر به‌منظور درهم‌شکستن بن‌بست نظامی در جنگ، طرح‌ریزی و اجرا گردد.

با پایان‌یافتن عملیات والفجر4 در اواخر مهرماه 1362، عملیات عبور از آب‌گرفتگی بزرگ هور در دستور کار سپاه پاسداران قرار گرفت. عبور از این آب‌گرفتگی که بیش از 3 هزار کیلومتر مربع وسعت دارد، رسیدن به ساحل شرقی رودخانه دجله را امکان‌پذیر می‌کرد. مهم‌ترین مسئله برای دستیابی یگان‌های عملیاتی به جاده بصره - عماره، عبور آنان از آب‌گرفتگی هور و چگونگی تدارک آنها پس از تصرف شرق دجله بود.⁽²⁾

ضمیمه گزارش 11: تدابیر دستگاه‌های دولتی برای مقابله با افزایش نرخ برنج و توزیع عادلانه آن در ماه‌های اخیر

نخست‌وزیر در روز اول مرداد 1362، خبر تهیه آیین‌نامه خرید متمرکز و توزیع برنج را اعلام کرد.⁽³⁾همان روز دکتر بانکی وزیر مشاور و سرپرست سازمان برنامه‌وبودجه از طراحی سیستمی برای تضمین اینکه برنج با قیمت مناسب به دست مردم برسد خبر داد.⁽⁴⁾وی همچنین در روز هفتم مردادماه، درمورد علت گرانی‌های اخیر گفت: «مهم‌ترین مشکلی که باعث این‌همه گرانی شد همان برداشتن کنترل لازمی بود که از ابتدای جنگ مورد تأیید برادر بزرگوارمان شهید رجائی بود که در زمان ایشان اجرا شد؛ این کنترل بنا به دلائلی سال گذشته برداشته شد و ما با تورم سرسام‌آور روبه‌رو شدیم. ... دراین‌رابطه سازمان برنامه‌وبودجه ... طرح‌هایی را در دست اجرا و اقدام دارد که ان‌شاءالله سیستم توزیع کنترل شده و این کنترل در زمان جنگ و تا زمانی‌که تولید به‌اندازه کافی بالا نرفته بایستی اجرا شود.»⁽⁵⁾

بااین‌حال، در اوایل مردادماه، اقدام وزارت بازرگانی در آزادسازی برنج موجب واکنش مجلس و سؤال بیش از یک‌صد نماینده از عسگراولادی وزیر بازرگانی شد. وی در جلسه‌ای که با کمیسیون رسیدگی به سؤالات نمایندگان داشت، ستاد بسیج اقتصادی را مسئول اصلی و اولیه آزادسازی برنج معرفی کرد، ولی در جلسه بعدی این کمیسیون که با حضور شفیق معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی، تشکیل شد، شفیق آزادکردن برنج و اعلام آزادی را برعهده گرفت.⁽⁶⁾شفیق، روز دهم مرداد با ارسال نامه‌ای به عسگراولادی استعفای خود را اعلام کرد.⁽⁷⁾به‌دنبال این وقایع وزیر بازرگانی نیز از سمت خود استعفا کرد. متن استعفانامه عسگراولادی وزیر بازرگانی، خطاب به نخست‌وزیر در روز یازدهم مرداد منتشر شد⁽⁸⁾

طرح خرید برنج پیگیری شد و در جلسه شورای اقتصاد در روز 17/5/1362 با حضور نخست‌وزیر، استانداران گیلان و مازندران و جمعی از ائمه جمعه شهرها و نمایندگان این دو استان، اصول حاکم بر قیمت‌گذاری برنج در این استان‌ها باتوجه‌به سقف قیمت خرید برنج ممتاز از شالیکاران تعیین گردید.⁽⁹⁾سرانجام روز 25/5/1362 متولی‌زاده مدیرعامل سازمان تعاون روستایی کشور، اعلام کرد که خرید برنج از شالیکاران گیلان از هفته بعد آغاز می‌شود.⁽¹⁰⁾

ضمیمه گزارش 17: اظهارنظرهای مقامات ایرانی در واکنش به انتشار اخبار مربوط به واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق در چند ماه گذشته

در چند ماه اخیر به‌ویژه از اواخر تیرماه، خبرهایی درمورد واگذاری هواپیماهای پیشرفته سوپراتاندارد مجهز به موشک‌های اگزوسه ازسوی فرانسه به عراق و نیز تهدید عراق به انهدام تأسیسات نفتی ایران در

خلیج‌فارس انتشار یافت. در واکنش به این اخبار چند تن از مقامات ایرانی عملکرد دولت فرانسه در قبال جمهوری اسلامی ایران و جنگ ایران و عراق را مورد انتقاد قرار دادند. در سی‌ام تیرماه، هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس، به انتقاد از مواضع خصمانه فرانسه در قبال ایران ازجمله حمایت از عراق متجاوز و ارسال اسلحه به این کشور، پناه‌دادن به تروریست‌ها و... پرداخت؛⁽¹⁾سه روز بعد یعنی دوم مردادماه نیز علی‌اکبر ولایتی در پاسخ به تهدیدات اخیر وزیر امور خارجه عراق مبنی‌بر حمله به تأسیسات نفتی ایران با بیان اینکه: «اگر در جریان صدور نفت ایران هرگونه اخلالی رخ دهد هیچ کشوری در منطقه نخواهد توانست نفت خود را صادر کند»، سخنان وزیر امور خارجه عراق را تهدیدی برای کل منطقه قلمداد کرد.⁽²⁾همچنین روز سوم مرداد، رئیس مجلس پس از جلسه شورای عالی دفاع، در واکنش به تهدیدهای عراق مبنی‌بر استفاده از سلاح‌های پیچیده و جدید برای انهدام تأسیسات نفتی ایران اظهار کرد: «می‌توانیم طوری حرکت کنیم که یک کشتی هم نتواند به خلیج‌فارس وارد یا از آن خارج شود، ما الآن امنیت خلیج‌فارس را تأمین می‌کنیم؛ ممکن است فرانسه هواپیماهای خیلی پیشرفته به عراق قرض دهد، اگر بخواهیم خلیج‌فارس را ناامن کنیم برای ما آسان است؛ دراین‌صورت، فکر کنید که بنادر کشورهای جنوب خلیج‌فارس به چه وضعی درمی‌آیند.»⁽³⁾در همین روز رجائی خراسانی نماینده ایران در سازمان ملل، در یک مصاحبه مطبوعاتی ضمن اعلام مقابله ایران با هر اقدامی برای ناامن‌کردن خلیج‌فارس، تصمیم فرانسه برای واگذاری 5 فروند هواپیمای سوپراتاندارد به عراق را به‌منزله شرکت مستقیم فرانسه در جنگ با ایران دانست.⁽⁴⁾

روزشمار جنگ چهارشنبه2 شهریور 1362 15 ذیقعده 1403 24 اوت 1983

1

امروز فرماندهان قرارگاه کربلا در جلساتی جداگانه ضمن بررسی وضعیت عملیات مهندسی لشکر19 فجر در منطقه زبیدات، درمورد دلایل لغوشدن عملیات مهندسی لشکر7 ولی‌عصر(عج) در منطقه زید، به بحث و تبادل‌نظر پرداختند.

در یکی از این جلسات که با حضور غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، سیاف‌زاده معاون وی، سوداگر مسئول اطلاعات و عملیات این قرارگاه و نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر، برگزار شد، وضعیت عملیات این لشکر در منطقه طیب و سه‌راهی زبیدات مورد بررسی قرارگرفت. در ابتدا، نبی رودکی آخرین وضعیت شناسایی‌های مناطق تحت امر لشکر19 فجر را تشریح کرد. وی باوجود ابراز نگرانی از اِشراف دشمن بر سمت راست ارتفاعات، همچنان بر آمادگی لشکر19 تأکید داشت و بر اجرای عملیات اصرار می‌ورزید. در مقابل، فرمانده قرارگاه کربلا به دلایلی ازجمله بالابودن احتمال خطر در دو محور سمت راست جاده و معبر سور به‌علت وجود میدان مین و کمین دشمن، با اجرای عملیات موافق نبود. درمجموع، طرح مشکلاتی نظیر کم‌بودن میزان اطمینان عملیات، راه‌های نامناسب عقبه، موانع قابل‌توجه دشمن در برخی محورها، اطمینان نداشتن به پدافند در خط متفرقه، ایمن‌نبودن معابر، احتمال تغییر منطقه عملیات، بسته‌شدن عقبه‌های خودی با پاتک دشمن و... دورنمای اجرای عملیات را در هاله‌ای از ابهام فرو بُرد.⁽¹⁾

امروز جلسه دیگری نیز با حضور فرماندهان قرارگاه کربلا و لشکر7 ولی‌عصر(عج) به‌منظور بررسی دلایل منتفی‌شدن عملیات در منطقه زید برگزار شد و پاره‌ای از ناهماهنگی‌ها و بی‌تدبیری‌های پیش‌آمده در اجرای عملیات مهندسی در این منطقه مورد نقد و بررسی قرار گرفت. برخی از مسائلی که در این نشست به‌عنوان دلایل ناکامی اجرای عملیات لشکر7 ولی‌عصر(عج) در منطقه زید مطرح شد چنین بود: مشکلات مهندسی ازجمله کمبود دستگاه‌های مهندسی، ضعف پشتیبانی آتش، ضعیف‌بودن ارتباط میان یگان‌ها، کمبود افراد راهنما، اِشراف کم نیروهای لشکر7 ولی‌عصر(عج) در برخی محورهای عملیاتی و... . در پایان جلسه و باتوجه‌به نکات مطرح‌شده، مقرر گردید از این پس، تقسیم مسئولیت در عملیات مهندسی با دقت و شفافیت بیشتری انجام شود.⁽²⁾

1

سیاف‌زاده معاون قرارگاه کربلا، در مصاحبه‌ای با راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه، خط مشی جنگ پس از عملیات والفجر مقدماتی، تاریخچه، محدوده عملیاتی و عملکرد قرارگاه کربلا در جنوب را تشریح کرد.

سیاف‌زاده با بیان اینکه قرارگاه کربلا یکی از سه قرارگاه اصلی است که محدوده عملیاتی آن جبهه جنوب حدفاصل فاو تا چنگوله (بین مهران و دهلران) می‌باشد و سرهنگ حسنی سعدی از نیروی زمینی ارتش نیز در آن حضور دارد، درمورد راهبرد نظامی ایران در وضعیت کنونی گفت: پس از عملیات والفجر مقدماتی، در قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) تصمیم گرفته شد که در تمام خطوط نبرد، عملیات‌هایی محدود اجرا شود. بدین شکل که سپاه به‌منظور تجزیه قوای عراق و ازبین‌بردن امید دشمن پس از عدم‌الفتح والفجر مقدماتی و نیز ارتقای کیفیت عملیاتی یگان‌های خودی، پیشگیری از رکود در جبهه‌های خودی و فعال‌کردن مردم در عقبه جبهه، راهبرد جدید یعنی "عملیات در تمامی خطوط پدافندی" را در دستور کار خود قرار داد. براین‌اساس، تمامی لشکرها بایستی ضمن خروج از وضعیت پدافندی، حالت آفندی به خود می‌گرفتند. به همین منظور، چهار منطقه به شرح ذیل برای اجرای عملیات پیشنهاد شد:

در ادامه این مصاحبه، سیاف‌زاده ضمن تبیین اجمالی اقدامات قرارگاه کربلا در مناطق مذکورگفت: «قرارگاه کربلا خط جدیدی را در جنگ درست کرده است.» وی با اشاره به حضور لشکرهای 16، 21، 77 و 92 ارتش در محدوده قرارگاه کربلا و ارتباط نزدیک این قرارگاه با لشکرهای ارتش، آمادگی سپاه را برای همکاری با ارتش اعلام کرد.

معاون قرارگاه کربلا همچنین در تشریح ترکیب قوای عراق در جبهه جنوب، لشکرهای 5، 6، 8، 11، 18 و 20 ارتش عراق را ازجمله یگان‌های عراقی حاضر در محدوده عملیاتی این قرارگاه ذکر کرد.⁽¹⁾

1

درپی ایجاد یک تحول اساسی در سازمان رزم سپاه با ارتقای تیپ‌های آن به لشکر از نیمه دوم سال 1361، فرماندهان و دست‌اندرکاران سپاه مدتی است اقدامات بلندمدت جدیدی را برای افزایش سطح کیفی نیروی انسانی آغاز کرده‌اند.⁽¹⁾براین‌اساس، اولین گروه پاسداران دوره‌دیده دافوس، به‌منظور رفع نقایص و ضعف‌های سیستم آموزش و تربیت کادر یگان‌ها و نیز ارتقای کیفی آنها، جلساتی را با فرماندهان سپاه برگزار کردند. در یکی از این جلسات که امروز باحضور فرماندهان قرارگاه کربلا و نیروهای دوره‌دیده سپاه در دانشکده فرماندهی و ستاد برگزار شد، موضوع آموزش نیروهای رده گردان به بالا مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این جلسه ضمن نقد سیستم آموزش سپاه و تشریح نقایص رویه حاضر، مواردی به‌عنوان نقاط ضعف سیستم آموزشی فعلی مطرح شد که مهم‌ترین آن چنین بود:

مقطعی و ضربتی‌بودن دوره‌های آموزش، ضرورت نهادینه‌سازی آموزش، اصلاح سیستم آموزش (تحول از روش انتقال تجربه به شیوه آموزش اصولی)، ضعف در کادرسازی و تربیت فرمانده از بین نیروهای کارآمد یگان‌ها، نداشتن توجه کافی به استخراج اصول کاربردی نبردهای پیشین و تدوین آن برای آموزش، لزوم ارتقای کیفی سطح اطلاعات نظامی فرماندهان رده بالا، کم‌توجهی در به‌کارگیری اصول رزم و برنامه ریزی، جایگاه نسبتاً پایین نیروهای اطلاعات - عملیات و طرح و عملیات، ناکافی‌بودن اطلاعات فرماندهان یگان‌ها از اصول پدافندی، انحصار سازمان رزم سپاه به نیروی پیاده و فقدان کار فکری و تجزیه‌وتحلیل در یگان‌ها.

در این جلسه حسن دانایی‌فر از نیروهای دوره‌دیده سپاه در دافوس، گفت: پس از انجام بررسی‌های اولیه درمورد ویژگی‌های فرمانده یگان‌ها در سپاه به این نتیجه رسیدیم که باید فرماندهان نظامی کم‌وبیش از خصلت‌های هجده‌گانه‌ای برخوردار باشند. از این اصول، پنج مورد آن جزو اصول تخصصی‌اند که جزو واجبات فرماندهی است و 13 ویژگی آن نیز عمومی است، این موارد به‌ترتیب عبارت‌اند از:

گفتنی است که در این جلسه درخصوص مسائل مربوط به آموزش نظامی بحث و تبادل‌نظر شد و بررسی موضوع آموزش‌های عقیدتی، به جلسات بعد موکول گردید.

1

به‌دنبال اجرای دو عملیات والفجر2 و 3 در جبهه‌های شمالی و میانی و هشیارشدن دشمن راجع به در دستور کار قرار گرفتن اجرای عملیات در این مناطق، ارتش عراق اقدام به جابه‌جایی و تقویت نیروهای خود در جبهه‌های مذکور کرده است.

براساس گزارش ژاندارمری خوزستان، عراق نقل‌وانتقالات گسترده‌ای را در مناطق عملیاتی آغاز کرده و درحال اعزام بخش زیادی از نیروهای خود به جبهه‌های شمالی است. در این گزارش درمورد جابه‌جایی یگان‌های عراقی آمده است: باقیمانده نیروهای لشکر10 زرهی مستقر در جبهه خانقین و مندلی به جبهه پیرانشهر و 3 تیپ پیاده از لشکر4 از جبهه میسان به اربیل منتقل شده‌اند. همچنین واحدهای تحت امر لشکر12 به جبهه‌های مهران و واحدهای تیپ420 زرهی گردان بلال از فکه به جبهه مهران انتقال یافته‌اند.

گزارش مذکور همچنین از پیاده‌شدن تیپ‌های هوابرد و نیروی مخصوص ارتش در جبهه و

نیز بمباران خطوط مقدم توسط نیروی هوایی عراق حکایت دارد؛ طبق همین گزارش فقط در موارد بسیار اضطراری به نیروهای عراقی مرخصی داده می‌شود⁽¹⁾

در همین حال، گزارش منابع اطلاعاتی حاکی است نیروهای عراقی در منطقه قصرشیرین درحال تحکیم مواضع بوده و نیروهای زرهی و پیاده خود را تقویت کرده‌اند و ازاین‌رو احتمال تک ازسوی آنان وجود دارد. طبق همین گزارش، یگان‌های عراقی در مناطق شیلر (جنوب‌غربی بانه) و مندلی (مقابل سومار) نیز به تحکیم مواضع خود پرداخته‌اند.⁽²⁾

1

امروز بالگردهای عراقی، یک کشتی تجاری ایران را در خلیج‌فارس مورد حمله قرار دادند.

بنا به اعلام قرارگاه دریایی نوح نبی سپاه، ساعت 7:25 صبح امروز، یک کشتی تجاری ایران با نام "ایران رشادت" هدف موشک بالگردهای عراقی قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد.⁽³⁾این کشتیِ حامل کالا که از هندوستان عازم ایران بود، در نزدیکی بندر امام خمینی⁽⁴⁾براثر اصابت موشک به قسمت موتورخانه‌اش دچار سانحه شد⁽⁵⁾و در حین انتقال توسط یدک‌کش در حوالی منطقه بهرگان⁽⁶⁾به گل نشست، ولی درنهایت توسط سه فروند یدک‌کش از منطقه خطر خارج و به بندر دیلم انتقال یافت. براساس آخرین گزارش قرارگاه نوح، بخش درونی کشتی مذکور همچنان درحال سوختن می‌باشد و دود ناشی‌از آتش‌سوزی قابل‌مشاهده است⁽⁷⁾در این حادثه یک نفر کشته و یک تن نیز زخمی شد که هردو از خدمه کشتی و دارای تابعیت هندوستانی بودند.⁽⁸⁾

رادیو صوت الجماهیر عراق در بخش خبری ساعت 19:30 امروز خود با قرائت اطلاعیه نظامی شماره 1196 ارتش عراق، به این حمله اشاره و ادعا کرد: «واحدهای دریایی و جنگنده‌های پرتوان خودی طی یک رشته عملیات هماهنگ و موفقیت‌آمیز، موفق شدند ساعت هشت و دو دقیقه بامداد، چهار هدف بزرگ دریایی دشمن را هدف قرار دهند. ... دود و آتش برآمده از اهداف منهدم‌شدة دشمن به‌خوبی توسط دیده‌بانان مشاهده و صدای انفجارهای واضح شنیده شده است.»⁽⁹⁾

2

عملیات‌های دریایی دیروز ایران (در منطقه رأس‌البیشه و نهرقاسمیه)، امروز در خبرگزاری رویتر و رادیو ترکیه بازتاب یافت.

خبرگزاری رویتر امروز گزارش داد: «ایران گفت درپی تجاوز کشتی‌های جنگی عراق به آب‌های ایران، این کشور شش کشتی عراق را تصرف و تعدادی از سربازان عراق را کشته یا مجروح کرده است.» این خبرگزاری، که به نقل از خبرگزاری جمهوری اسلامی این واقعه را

پوشش خبری داده است، اضافه کرد که بیانیه نظامی عراق «ذکری از حادثه مزبور که توسط ایرانیان گزارش [شده] به میان نیاورد.»⁽¹⁾

رادیو ترکیه نیز در بخش خبری ساعت 13 امروز خود، ضمن اشاره به تداوم جنگ ایران و عراق در جبهه‌های مختلف، به نقل از اطلاعیه نظامی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد: «قایق حامل سربازان عراقی که سعی در نفوذ به آب‌های ایران داشتند به تصرف ایران درآمده است.»⁽²⁾

1

درپی تبادل آتش میان نیروهای ایرانی و عراقی در جبهه‌های جنوبی و شمالی 2 نفر از نیروهای خودی شهید و 29 نفر مجروح شدند، یک فروند بالگرد عراقی نیز سرنگون شد. از سوی دیگر، سردشت دو بار هدف حمله جنگنده‌های عراقی قرار گرفت.

براساس اعلام قرارگاه مالک اشتر، ساعت 9 صبح امروز، یک فروند بالگرد توپ‌دار عراقی در منطقه عمومی پیرانشهر، براثر آتش نیروهای خودی سرنگون شد و خلبان و خدمه آن نیز کشته شدند.⁽³⁾

درعین‌حال، هواپیماهای عراقی امروز دو بار در ساعت‌های 12:30 و 15:45، به شهرستان سردشت حمله کردند. در این حملات، 2 تن از اهالی منطقه شهید و 2 نفر دیگر مجروح شدند.⁽⁴⁾

امروز همچنین در شهر آبادان، براثر آتش خمپاره و گلوله‌باران عراق تلفات و خساراتی به بار آمد. بنا بر اعلام فرمانداری آبادان، در این شهر از نیروهای خودی 2 نفر شهید، 21 نفر مجروح شدند و 3 منزل مسکونی نیز آسیب دید.⁽⁵⁾از سوی دیگر، تداوم درگیری‌ها و تبادل آتش بین نیروهای خودی و دشمن در نقاط مختلف خرمشهر ازجمله گمرک، راه‌آهن، نیروی دریایی و پاسگاه زید به زخمی‌شدن 8 نفر از نیروهای خودی انجامید⁽⁶⁾

2

در عملیات‌های امروز نیروهای خودی علیه مواضع گروه‌های مسلح غیرقانونی در محورهای سنندج و ارومیه، چندین روستا پاک‌سازی شد و تعدادی از عوامل گروه‌های مذکور کشته، مجروح یا دستگیر شدند.

نیروهای خودی امروز با اجرای عملیاتی به‌نام "شهید زارع‌زاده" در محور کامیاران - دهگلان (اطراف سنندج)، 17 روستا را پاک‌سازی کردند. در این عملیات حدود 200 نفر از افراد ضدانقلاب کشته یا مجروح شدند که جنازه 64 تن از آنان به دست نیروهای خودی افتاد. گفتنی است تعدادی از کادرهای

اصلی هیز شریف‌زاده ازجمله فرمانده نظامی، سرپل مسئول کمیته مالی و مسئول امور اجتماعی آن نیز در میان کشته‌شدگان بودند. در جریان پاک‌سازی این مناطق تعدادی تفنگ کلاشینکف و ژ3، قناسه، برنو، بی‌سیم، چندین دستگاه اتومبیل و انبار مهمات نیز به غنیمت نیروهای خودی درآمد.⁽¹⁾

در عملیات دیگری در محور ارومیه - اشنویه، ضمن پاک‌سازی منطقه دشت‌بیل و دره شهدا (قاسملو)، از افراد مسلح غیرقانونی 8 نفر کشته، 2 نفر زخمی و 6 تن دیگر دستگیر شدند.⁽²⁾

از سوی دیگر، براثر اقدام عناصر کومه‌له به پرتاب نارنجک به‌سمت مقر سپاه پاسداران مریوان، 4 تن زخمی شدند.⁽³⁾

امروز همچنین طبق اعلام سپاه نقده، 3 نفر از عناصر نظامی حزب کومه‌له که غیرمسلح بودند، خود را به این واحد تسلیم کردند.⁽⁴⁾

1

اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی در ادامه سفر خود به مناطق جنگ‌زده، از شهرهای دزفول و اندیمشک بازدید کردند.

صبح امروز، نمایندگان دادگاه بین‌الملل اسلامی با حضور در آن بخش از مناطق مسکونی دزفول که مورد اصابت موشک‌های عراق قرار گرفته بود، ویرانی‌های ناشی‌از آن را بررسی کردند. فرماندار این شهر نیز ضمن بیان توضیحاتی درباره میزان تلفات جانی و خسارات مادی به‌بارآمده براثر این حملات، موشک‌های پرتاب‌شده به دزفول را از نوع استراتژیک اعلام کرد و افزود معمولاً به‌کارگیری این نوع موشک‌ها با اجازه کشور سازنده انجام می‌گیرد.⁽⁵⁾

اعضای هیئت مذکور سپس عازم اندیمشک شده و از یک محلة مسکونی این شهر که هدف حمله موشکی عراق قرارگرفته بود، بازدید کردند. فرماندار اندیمشک نیز اعضای این هیئت را در جریان نحوه حمله موشکی عراق به این شهر، که موجب شهادت 32 تن و مجروح‌شدن 210 تن شده بود، قرار داد. این هیئت در ادامه مأموریت خود عصر امروز، عازم اهواز شد.⁽⁶⁾

2

امام خمینی امروز در جمع اعضای شورای عالی تبلیغات، با مقایسه وضع حوزه‌ها قبل و بعد از انقلاب اسلامی و تأکید بر ماهیت سیاسی دین اسلام، ضرورت صدور انقلاب ازطریق تبلیغ صحیح دین اسلام در نقاط مختلف جهان را یادآور شدند.

ایشان ضمن تشریح وضع حوزه‌های علمیه قبل از پیروزی انقلاب اسلامی و برشمردن برخی اشکالات آن ازجمله اعزام‌نکردن مبلغ به خارج از کشور، بر صدور انقلاب به‌واسطه تبلیغ صحیح

دین اسلام و مقابله با تبلیغات گسترده ضداسلامی تأکید کردند. امام خمینی دراین‌باره گفتند: «وضع تبلیغات باید متناسب با نیازها و وضع حوزه‌ها باشد. ... اعزام مبلغ از امور بسیار لازم است که باید با دقت عمل شود. ما که می‌گوییم می‌خواهیم انقلابمان را صادر کنیم، نمی‌خواهیم با شمشیر باشد بلکه می‌خواهیم با تبلیغ باشد. ما می‌خواهیم تبلیغات گسترده‌ای را که کمونیست‌ها و دیگران برضد اسلام می‌کنند، با تبلیغات صحیح خنثی کنیم و بگوییم که اسلام همه‌چیز دارد. اسلام مثل مسیحیت کنونی نیست.»

امام خمینی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر ماهیت سیاسی دین اسلام افزودند: «از اول نقشه بود که اسلام را مثل مسیحیت که در کلیسا محبوس است، در مدرسه‌ها محبوس کنند. متأسفانه خودمان به این نوع تفکر کمک کردیم. به زبان آوردن کلمه "سیاست" جرم بود برای اینکه القا کرده بودند که سیاست مال منحرفین است. اصولاً اساس اسلام از سیاست است. به‌وسیله پیغمبر اسلام و پس از آن تا مدت‌ها حکومت تشکیل داده می‌شد و آنها تمام امور سیاسی را در دست می‌گرفتند.»

رهبر انقلاب در بخش پایانی سخنرانی خود به ضرورت معرفی اسلام به تمام مردم جهان و تبلیغ براساس معنویات پرداخته و بااشاره به جایگاه مهم شهر قم و حساسیت‌های موجود درزمینه مطالب منتشرشده از این شهر گفتند: «اگر ما همه زبان‌ها را برای تبلیغ اسلام بدانیم عبادتی بزرگ است. ما با زبان اینجا که نمی‌توانیم برای مردم امریکا و سایر کشورها مسائل اسلام را بگوییم. امروز اسلام در اکثر کشورها مطرح است. امیدوارم که شما بتوانید اسلام را برای مردم جهان عرضه کنید. ان‌شاءالله خداوند به شما اجر دهد. البته تبلیغات باید براساس معنویات باشد، معنویات اساس اسلام است. سعی کنید معنویات را زیاد کنید و از تشریفات تا آنجا که مقدور است بکاهید. همه‌اش در فکر درست‌کردن سالن و ساختمان نباشید بلکه در فکر معنویات اسلام باشید. توجه داشته باشید کتاب‌ها و چیزهای دیگری که از قم منتشر می‌شود غیر از کتاب‌هایی است که در سایر شهرها منتشر می‌شود. قم شهر علم و اسلام است. اگر خطایی از قم منتشر شود در دنیا عَلَم می‌شود. این موضوع هم باید مورد توجه باشد که از قم چیز خلافی منتشر نشود.»⁽¹⁾

158، 3/6/1362، ص42، به نقل از رادیو لیبی 2/6/1362.

1

وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه وی امروز پس از امضای یک یادداشت تفاهم همکاری با لیبی، طرابلس را ترک و در ادامه سفر دوره‌ای خود وارد سوریه شدند.

امروز در طرابلس پایتخت لیبی، پروتکل همکاری مشترک بین ایران و لیبی به امضای عبدالعاطی العبیدی دبیرکل کمیته روابط خارجی لیبی و ولایتی وزیر امور خارجه ایران رسید. به گزارش رادیو لیبی: «پروتکل مذکور متضمن بسط همکاری در زمینه‌های کشاورزی، حمل‌ونقل، راه‌وترابری، مبادلات خارجی، نفت، فرهنگی و تبلیغات می‌باشد.»(27)

هیئت ایرانی ساعت 20 امشب، در میان استقبال شماری از مقامات سوری ازجمله عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه و همچنین سفیر و اعضای سفارت ایران در سوریه، وارد دمشق شد.⁽¹⁾

2

با اجرایی‌شدن طرح خرید برنج از شالیکاران در روز جاری، سخنگوی شورای عالی قضایی در یک گفت‌وگوی مطبوعاتی، درمورد این طرح و نقش قوه قضائیه دراین‌زمینه و نیز پیگیری فرمان هشت ماده‌ای امام مطالبی را بیان کرد. درعین‌حال سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در تحلیلی، آزاد‌شدن برنج را به‌اصطلاح یک بحران اقتصادی - اجتماعی برای جمهوری اسلامی ایران قلمداد کرد.

از صبح امروز، 72 کمیسیون خرید سازمان تعاون روستایی کار خرید برنج مازاد بر مصرف از شالیکاران استان مازندران را آغاز کردند. بنا به اعلام این سازمان، هیچ‌گونه محدودیت اعتباری برای خرید برنج از شالیکاران وجود ندارد.⁽²⁾

از سوی دیگر، حجت‌الاسلام مقتدائی که برای بررسی مسائل قضایی به استان گیلان سفر کرده است، در گفت‌وگویی با واحد مرکزی خبر، از اتخاذ تصمیماتی درمورد طرح خرید برنج مازاد بر نیاز شالیکاران استان‌های گیلان و مازندران خبر داد. وی همچنین با بیان اینکه «خرید برنج مورد تأیید امام است و امام امت روی آن نظر داده‌اند که دولت این طرح را انجام دهد»، خواستار همکاری شالیکاران این دو استان با دولت برای اجرای این طرح شد. سخنگوی شورای عالی قضایی همچنین درخصوص نقش قوه قضائیه دراین‌زمینه خاطرنشان کرد: «دستگاه‌های قضایی رسیدگی به تخلفات و جرائم را انجام می‌دهند و با متخلفین با شدیدترین وضع رفتار خواهد شد.»

وی همچنین درباره فرمان هشت ماده‌ای امام⁽³⁾گفت: «بعد از آنکه ازطرف حضرت امام اداره

کار ستاد پیگیری به شورای عالی قضایی محول شد، این شورا هیئت‌هایی را که ازسوی ستاد، منتخب و به مراکز استان‌ها اعزام شده بودند به تهران فراخواند و مجموعه گزارشات آنان را دریافت و به بررسی پرونده‌ها پرداخت.»⁽¹⁾

در همین حال، روز گذشته رادیو بغداد با پخش مطلبی به نقل از نشریه شماره 165 سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، درمورد موضوع آزادسازی برنج مدعی شد آزادشدن برنج در فروردین‌ماه سال جاری، «باعث خشم و نفرت مردم ایران گردیده و همچنین به‌صورت یک بحران اقتصادی - اجتماعی درآمده ... است.» رادیو بغداد با اشاره به اینکه مسئله برنج به تضادهای درونی در میان مقامات جمهوری اسلامی دامن زده است، استعفای عسگراولادی وزیر بازرگانی را نیز با بحران برنج مرتبط دانست. این گفتار رادیویی همچنین با استناد به مطالب مندرج در نشریه مجاهدین خلق (منافقین) ادعا کرد که مسئولان جمهوری اسلامی با تأسیس ستاد بسیج اقتصادی درصدد برآمده‌اند تا «پیشاپیش به مقابله با نارضایتی‌های عمومی درزمینه کمبود کالای اساسی مورد نیاز مردم بروند و دیگر آنکه با دردست‌گرفتن و کنترل توزیع این قبیل کالاها نیازمندی‌های جبهه‌های جنگ را قبل از هر بخش دیگر جامعه در اولویت قرار داده و تأمین آن را تضمین کنند.»⁽²⁾

1

در چارچوب حل دعاوی بانکی بین ایران و ایالات متحده امروز بیش از 419 میلیون دلار از نقدینگی ایران نزد بانک انگلستان به بانک صادرات واردات ایالات متحده پرداخت شد.⁽³⁾به گزارش خبرگزاری رویتر، این امر در چارچوب موافقت‌نامه ژانویه 1981 - که منجر به آزادی گروگان‌های امریکایی شد - انجام گرفته است.⁽⁴⁾جان وارکر معاون وزارت خزانه‌داری امریکا، موافقت ایران با بازپرداخت بخش عمده‌ای از بدهی‌اش به بانک صادرات واردات امریکا را بیانگر علاقه‌مندی دولت ایران برای بازیابی اعتبار بین‌المللی خود دانست.⁽⁵⁾خبرگزاری فرانس پرس نیز ضمن انعکاس خبر مذکور افزود: «شرکت‌های غیردولتی و خصوصی ایران هنوز درحدود 14 میلیون دلار به بانک صادرات و واردات امریکا بدهکارند.»⁽⁶⁾

2

کمال جانتورک وزیر بازرگانی ترکیه امروز، در ملاقات با گنجی‌دوست سفیر ایران در آنکارا، اعلام کرد که کشور متبوعش مایل است میزان خرید نفت از ایران را یک میلیون بشکه دیگر افزایش دهد. وی همچنین ضمن اشاره به مناسب‌بودن نفت ایران ازنظر مرغوبیت و قیمت، افزود: «ترکیه در نظر دارد درصورت موافقت ایران این میزان نفت خام خریداری‌شده را پس از تصفیه به سایر کشورها صادر نماید.»⁽⁷⁾

وزیر بازرگانی ترکیه همچنین در یک مصاحبه مطبوعاتی از کاهش 75 درصدی حجم مبادلات

بازرگانی ترکیه با عراق خبر داد. وی دلیل این امر را کمبودها و مشکلات مالی شدید عراق عنوان کرد و با ذکر اینکه عراق هم‌اکنون قادر به پرداخت بدهی‌هایش نیست، خاطرنشان کرد: دولت ترکیه ازطریق انعقاد قراردادهای تجاری متعدد با ایران، کمبودهای ناشی‌از کاهش مبادلات بازرگانی خود را جبران کرده و «در نظر دارد در آینده نیز دراین‌رابطه قراردادهای دیگری منعقد نماید.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، امروز روزنامه وال استریت ژورنال با استناد به مصاحبه احمد عزیزی قائم‌مقام وزارت امور خارجه ایران با روزنامه جمهوریت (چاپ ترکیه) مدعی شد که ایران درصدد بمباران تنها خط لوله صادرات نفت عراق از مسیر ترکیه می‌باشد. وال استریت ژورنال با اشاره به بخشی از مصاحبه عزیزی مبنی‌بر اینکه «ما این خط لوله را به‌عنوان خط لوله مشترک ترکیه و عراق در نظر نمی‌گیریم، بلکه ازنظر ما این خط لوله متعلق به عراق است؛ چراکه تنها نفت عراق را جاری می‌کند ... [و] هرگونه کاهش درآمد ترکیه از عوارض عبور این خط لوله را می‌توان با مبادلات تجاری بیشتر جبران نمود»، این اظهارات را به‌منزله نوعی زمینه‌سازی ایران برای خرابکاری یا بمباران تنها خط لوله صادرات نفت عراق قلمداد کرد. این روزنامه همچنین در پایان مقاله خود افزود: حجم مبادلات تجاری ایران و ترکیه که در سال 1982، بالغ‌بر بیش از یک میلیارد دلار بود، همچنان رو به افزایش است.⁽²⁾

1

به‌دنبال کمبودهای مالی شدید و وخامت اوضاع اقتصادی عراق، وزیر نفت این کشور اعلام کرد که مسئولان عراقی در تلاش‌اند تا راه‌های جدیدی را برای افزایش صدور نفت خود بیابند.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، در مصاحبه‌ای با روزنامه عراقی الفباء ذخایر نفتی فعلی عراق را 46 میلیارد بشکه تخمین زد و اعلام کرد که عملیات کنونی اکتشاف نفت «درحدود 30 میلیارد بشکه به این مقدار اضافه خواهد کرد.» وزیر نفت عراق همچنین ضمن اعلام خبر انجام مطالعات مربوط به احداث یک خط لوله نفتی ازطریق خاک عربستان، درمورد توسعه خط لوله عراق از ترکیه نیز گفت: «همکاری عراق و ترکیه درمورد توسعه خط لوله‌ای که از خاک ترکیه عبور می‌کند، پیشرفت خیلی خوبی دارد. انتظار می‌رود عملیات توسعه این خط لوله در آوریل آینده [فروردین 1363] به پایان برسد که درنتیجه قابلیت آن از 45 تا 50 درصد نسبت به زمان حاضر، که 600 هزار بشکه در روز می‌باشد، افزایش پیدا کند.»⁽³⁾

در همین حال، روزنامه فایننشال تایمز با اشاره به کاهش صادرات نفت عراق براثر جنگ با ایران، به تحلیل وضعیت کنونی اقتصاد عراق پرداخته است. به نوشته این روزنامه، بااینکه ایران از ماه گذشته یک جبهه جدید در کردستان علیه عراق گشوده، ولی «آنچه بیشتر باعث نگرانی شده

است فشارهای اقتصادی و اجتماعی ناشی‌از جنگ است.» فایننشال تایمز در تحلیل خود، برکناری وزیر دارایی عراق را نیز نشانه‌ای از وخامت اوضاع مالی این کشور دانسته و افزوده است صدور نفت عراق ازطریق خط لوله کرکوک به مدیترانه از خاک ترکیه پاسخ‌گوی هزینه‌های عراق نمی‌باشد. این روزنامه با ذکر اینکه طول جنگ و کمک کشورهای حوزه خلیج‌فارس عوامل تعیین‌کننده آینده اقتصادی عراق هستند، نوشته است: هم‌اینک کویت، امارات متحده و قطر برخلاف روزهای آغاز جنگ، کمک مالی چندانی دراختیار عراق قرار نمی‌دهند، ولی عربستان همچنان بزرگ‌ترین حمایت‌کننده مالی عراق محسوب می‌شود. در پایان این مقاله، درباره انگیزه اصلی حمایت عربستان از عراق آمده است: «بسیاری از بانکداران امیدوارند که عربستان درنهایت به خاطر وحشت از گسترش انقلاب ایران، عراق را از مهلکه نجات خواهد داد.»⁽¹⁾

1

وزیران امور خارجه ترکیه و مصر بر ضرورت تلاش برای پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق تأکید کردند.

ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه، امشب در ضیافت شامی که به افتخار وزیر امور خارجه چکسلواکی برگزار شده بود، اعلام کرد: «کشورش به تلاش‌های خود برای کمک به پایان‌دادن جنگ ایران و عراق ادامه خواهد داد.»⁽²⁾

کمال حسن علی وزیر امور خارجه مصر نیز در مصاحبه‌ای از کشورهای عربی و اسلامی و نیز همه کشورهای غیرمتعهد خواست که هرچه زودتر به جنگ ایران و عراق که خسارات زیادی به اقتصاد این دو کشور وارد ساخته است، پایان دهند⁽³⁾

2

به‌دنبال اعلام خبر تصمیم رژیم اشغالگر قدس برای عقب‌نشینی از بعضی مناطق لبنان، تنش‌های داخلی در این کشور بر سر استقرار نیرو در مناطق مذکور بالا گرفته است.

گزارش‌های رسیده حاکی است دولت لبنان به ارتش این کشور دستور داده که برای استقرار در مناطق کوهستانی دروزی‌نشین شوف و عالیه به حالت آماده‌باش درآید. از سوی دیگر، دروزی‌ها نیز اعلام کرده‌اند که تا زمان اجرای خواست‌های ده‌گانه‌شان مبنی‌بر استعفای دولت و عزل دادستان لبنان، از ورود نیروهای ارتش لبنان به این مناطق جلوگیری خواهند کرد. در همین حال، خبرگزاری کویت گزارش داد که امروز در ارتفاعات مشرف به بیروت، بین نیروهای ارتش و دروزی‌ها تبادل آتش صورت گرفته است؛ گفته می‌شود که دو طرف ظاهراً

به‌منظور تدارک درگیری به‌دنبال خروج نیروهای رژیم صهیونیستی، در مناطق مورد نزاع، تجهیزات سنگین توپخانه‌ای و سیستم‌های ضدهوایی مستقر ساخته‌اند⁽¹⁾

روزشمار جنگ پنجشنبه 3 شهریور 1362 16 ذیقعده 1403 25 اوت 1983

1

احمد سوداگر مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا، ضمن تشریح راهبرد تداوم عملیات‌های محدود از مأموریت‌های عملیاتی واگذارشده به یگان‌های تحت امر این قرارگاه در مناطق زید، طیب و طلائیه و نیز آخرین وضعیت خطوط خودی و دشمن گزارش داد.

سوداگر در مصاحبه با راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ درمورد راهبرد جلوگیری از رکود در جبهه‌ها ازطریق اجرای عملیات‌های محدود گفت: عملیات‌های دوران آزادسازی با اتکا به نقاط ضعف دشمن طراحی و اجرا می‌شد، اما دشمن پس از عملیات بیت‌المقدس، نقاط ضعف خود را بررسی کرد و آنها را مرتفع ساخت و ما دیگر نمی‌توانیم عملیاتی نظیر بیت‌المقدس داشته باشیم و باید نقایص خود را برطرف کنیم. براین‌اساس، در مقطع فعلی برای جلوگیری از تمرکز قوای دشمن در سراسر جبهه‌ها مقرر شده است که تمامی مناطق جنگی توسط لشکرها مورد شناسایی قرار گیرد تا به‌منظور «گرم نگه‌داشتن جنگ و حفظ روحیه و بالابردن توان رزمی [نیروهای خودی] و شناخت دشمن»، یک سری عملیات‌های کوچک در سطح یک یا دو لشکر و حتی یک تیپ یا گردان اجرا شود.

وی در ادامه با تبیین نحوه پیگیری راهبرد مذکور در سطح قرارگاه کربلا، به تشریح طرح مانور عملیات‌های مهندسی در سه‌راهی زبیدات، طلائیه و پاسگاه زید پرداخت؛ سوداگر درمورد اهمیت منطقه عملیاتی و استعداد لشکر19 فجر در منطقه طیب (سه‌راهی زبیدات تا پاسگاه چیلات) گفت: عملیات لشکر فجر در محدوده

پاسگاه شهاب و در منطقه جنوب‌غربی عملیات محرم و به‌عبارت‌دیگر، امتداد جناح راست آن می‌باشد که تصرف ارتفاعات 100 از حیث تسلط بر شهر طیب عراق حائز اهمیت است و استعداد نیروهای خودی نیز در سطح 3 گردان عمل‌کننده و 2 گردان احتیاط برآورد شده است.

مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا در بخش دیگری از این مصاحبه درخصوص دو عملیات مهندسی زید و طلائیه افزود: از چندی پیش، ما یک سری فعالیت‌هایی را در منطقه شرق بصره با دو لشکر شروع کردیم؛ یکی عملیات مهندسی لشکر7 ولی‌عصر(عج) در محدوده پاسگاه زید (که دو روز قبل منتفی شد) و دیگری عملیات مهندسی لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه است. براین‌اساس، لشکر25 کربلا با استعداد دو تیپ در منطقه طلائیه یک عملیات مهندسی با هدف تصرف خاک دشمن در این منطقه اجرا خواهد کرد و نیروهای خودی در امتداد نوار مرزی، از پاسگاه کوشک به‌طرف طلائیه قدیم و جدید می‌روند. درواقع این عملیات برای وارد آوردن فشاری است تا دوباره بتوانیم «به شرق بصره برگردیم و عملیات رمضان را با کیفیت بهتری با یک سری تجربیات و تغییر و تحولات که در سازمان نیرویی ما به وجود آمده است، به موفقیت برسانیم و پایان آن را ساحل شرقی دجله بدانیم.»

سوداگر درمورد مراحل مانور عملیات در منطقه طلائیه گفت: الآن عملیات لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه از قوت بیشتری نسبت به عملیات لشکر19 فجر در منطقه طیب برخوردار است. شاخص این عملیات، جاده آسفالت بین طلائیه قدیم و جدید است. در مرحله اول، نیروهای خودی با احداث خاکریز به موازات جاده آسفالت، به خط اول دشمن در جناح راست می‌رسند و در مرحله دوم، احتمالاً یک تیپ لشکر7 ولی‌عصر(عج) پس از تصرف خط دشمن در راستای شمال‌غربی به جنوب‌شرقی حرکت می‌کند و پس از تصرف پاسگاه طلائیه قدیم و انهدام پل دشمن در خط اصلی‌اش، احداث خاکریز مرحله اول را به‌سمت تأسیسات نفتی داخل هور ادامه خواهد داد. به‌عبارت‌دیگر، لشکر25 ابتدا از خط خودی مسافتی درحدود 2200 متر در عمق پیشروی کرده و در ادامه، به عرض حدود 12 کیلومتر به سمت چپ و راست منطقه باز شده و پاسگاه طلائیه قدیم را تصرف خواهد کرد.

وی افزود: طرح مانور این عملیات هنوز به لشکر25 کربلا ابلاغ نشده است و محورهای مهندسی آن نیز هنوز مشخص نیست، ولی استعداد رزمی این عملیات، یک تیپ با 3 گردان و استعداد مهندسی اولیه آن نیز 50 دستگاه برآورد شده است و علاوه‌بر شرکت 2 گروهان از تیپ زرهی 72 محرم، ارتش پشتیبانی توپخانه را در این عملیات برعهده خواهد داشت.

مسئول اطلاعات و عملیات قرارگاه کربلا، درباره آخرین اقدامات و فعالیت‌های دشمن در منطقه عملیاتی طلائیه نیز گفت: در این منطقه فاصله بین خطوط خودی و دشمن 500 متر است، ارتش عراق در فاصله 3 الی 5/3 کیلومتری خود با نیروهای ایران، یک منطقه ممنوعه پدید آورده است و علاوه‌بر ساخت موانع و استحکامات، با گشت در آن و بررسی میدان‌های مین به‌شدت منطقه را کنترل می‌کند، این امر دسترسی نیروهای خودی به خط دشمن را با مشکل مواجه ساخته است. بنابراین، اگر

ما با عملیات مهندسی و احداث خاکریز به خط دشمن نزدیک شویم، دشمن دیگر نمی‌تواند کمین خود را به ما نزدیک کند و می‌توانیم خاکریز اصلی دشمن را تصرف کنیم. درحال‌حاضر، دشمن هوشیار است و با 30 الی 40 دستگاه مهندسی در این منطقه کانال ایجاد می‌کند تا ضمن حفظ جناح خود، راه عبور نیروهای ایران به‌طرف پاسگاه طلائیه قدیم و جاده نشوه را سد کند.

احمد سوداگر با اشاره به مواضع و موانع متعدد دشمن در این منطقه افزود: خط ارتش عراق در دژ اصلی کوشک واقع شده که فاقد عوارض طبیعی است و به همین علت، دشمن موانعی ازقبیل کانال 6 متری، 700 متر میدان مین و کمین‌هایی با 2 کیلومتر عمق ایجاد کرده است. آرایش رده‌های دشمن نیز در این منطقه بدین‌ترتیب است: ابتدا خاکریزها، پس از آن کمین، سپس کانال‌های نفررو و درنهایت یک سری میدان مین و به‌خصوص سه ردیف مین والمری قرار دارد. علاوه‌براین دشمن کمین متحرک دارد و به‌محض مشاهده کوچک‌ترین ردپایی از نیروهای شناسایی ایران، در آنجا کمین می‌گذارد. همچنین ارتش عراق در این منطقه دو دژ، هرکدام به ارتفاع 5 الی 6 متر و عرض 10 الی 15 متر و دو سدبند با فاصله 2700 متر از هم و به طول60 کیلومتر و قطر 15 الی 16 متر احداث کرده است. درمجموع، دشمن با اقدامات خود مانعی مثلثی‌شکل در این منطقه پدید آورده و با امتداد سد‌بندها به‌نوعی منطقه شرق بصره را تأمین کرده است.⁽¹⁾

1

ژاندارمری ناحیه کردستان در گزارشی اعلام کرد ارتش عراق امروز حدود 200 نفر از افراد حزب دمکرات و رزگاری و 100 نفر از افراد جیش‌الشعبی را از مناطق طویله و بیاره عراق جمع‌آوری و در پایگاه‌های پنجوین مستقر کرده است.⁽²⁾

از سوی دیگر، براساس گزارش لشکر77 ارتش، 70 نفر غواص عراقی که آموزش‌های تکاوری نیز دیده‌اند امروز به منطقه سیحان عراق (روبه‌روی جزیره مینو) اعزام شده‌اند؛ این افراد مسلح به تفنگ و مسلسل‌های سبک، کلاشینکف، آر.پی.جی7 و نارنجک دستی بوده و قایق‌های پلاستیکی دراختیار دارند⁽³⁾

2

ارتش عراق امروز علاوه‌بر گلوله‌باران آبادان، شهرهای پاوه و سردشت را هدف حملات هوایی و توپخانه‌ای خود قرار داد؛ براثر این حملات، تلفات و خساراتی به افراد و اماکن غیرنظامی وارد شد. یک منبع آگاه ایرانی نیز ادعای دیروز عراق مبنی‌بر هدف قراردادن چهار کشتی ایران را تکذیب کرد.

ساعت 4 بعدازظهر امروز، چهار فروند هواپیمای عراقی که با ورود به حریم هوایی شهر پاوه قصد بمباران این شهر را داشتند، براثر آتش پدافند نیروهای خودی مجبور به فرار شدند. گفتنی است جنگنده‌های مذکور هنگام ترک منطقه اطراف این شهر را بمباران کردند که هیچ‌گونه تلفات یا خسارتی برجای نگذاشت.⁽⁴⁾

برخی گزارش‌ها نیز از تبادل آتش پراکنده بین نیروهای ایرانی و عراقی در جبهه‌های جنوب

حکایت دارد. این درگیری‌ها در مناطق پاسگاه زید، شلمچه و پل‌نو شدیدتر بوده و براثر آن 17 نفر از نیروهای خودی زخمی شده‌اند.⁽¹⁾

امروز هم شهر آبادان آماج گلوله‌باران ارتش عراق قرارگرفت. در جریان این حملات، به 3 واحد مسکونی و 2 باب مغازه خساراتی وارد شد. براثر اصابت خمپاره به منطقه مسکونی احمدآباد این شهرستان نیز، یک نفر از اهالی شهید و 5 تن دیگر مجروح شدند⁽²⁾

شهر سردشت نیز پیش‌ازظهر امروز زیر آتش توپخانه عراق قرار گرفت که درنتیجة آن 2 نفر از اهالی شهر مجروح و چند واحد مسکونی تخریب شد⁽³⁾

درعین‌حال، به‌دنبال ادعاهای تبلیغاتی عراق درمورد انهدام 4 کشتی ایرانی در آب‌های خلیج‌فارس در روز گذشته، یک مقام بلندپایه در صنعت نفت جنوب در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری جمهوری اسلامی، ضمن تکذیب این خبر اعلام کرد که فقط یک کشتی ایرانی در این حمله آسیب دیده است. به گفته وی در این حادثه، یک نفر شهید و یک نفر هم زخمی شده است.⁽⁴⁾

1

نیروهای خودی امروز در محور ارومیه، 20 روستا را آزاد و ضرباتی را به گروه‌های مسلح غیرقانونی وارد کردند. براثر کمین ضدانقلاب در محور بانه نیز تعدادی از نیروهای خودی شهید یا زخمی شدند.

براساس گزارش فرماندهی سپاه ارومیه، امروز تیپ شهدا و جندالله ارومیه متشکل از نیروهای سپاه، ارتش، بسیج و ژاندارمری در یک عملیات آزادسازی در محال انزل و محور ارومیه - اشنویه، 20 روستا را آزاد کردند. چهار روستا از روستاهای مذکور مقر تشکیلاتی حزب دمکرات، سازمان مجاهدین خلق (منافقین) و کومه‌له بود. گروه‌های مسلح غیرقانونی با ایجاد پایگاه و استقرار در این مناطق اقدام به ضربه‌زدن به محور ارومیه - سلماس می‌کردند. در این عملیات از عناصر ضدانقلاب 15 نفر کشته، 15 تن زخمی و تعدادی از اعضای حزب دمکرات نیز دستگیر شدند. علاوه‌براین، چندین قبضه اسلحه سنگین و مهمات به دست نیروهای خودی افتاد و تعدادی از سربازان و مردم عادی نیز که به گروگان گرفته شده بودند، آزاد شدند. از نیروهای خودی یک تن شهید و چند نفر زخمی شدند.⁽⁵⁾

در همین حال، امروز براثر کمین افراد ضدانقلاب در اطراف سردشت و محور بانه، 16 نفر از نیروهای ژاندارمری و سپاه شهید و 3 نفر زخمی شدند⁽⁶⁾

امروز همچنین در حوالی سنندج، 2 نفر از چته‌های حزب دمکرات دستگیر شدند و اجساد 9 تن از گروگان‌های کومه‌له (6 نفر از نیروهای نظامی و 3 نفر از مردم عادی) که به‌دست عناصر این حزب به شهادت رسیده بودند، در محور سنندج - دیواندره، کشف شد.⁽⁷⁾

در بیجار نیز 6 نفر از مسئولان و هواداران سازمان مجاهدین خلق (منافقین) دستگیر شدند. این افراد مسئولیت حوزه کارگری و دهقانی، تبلیغات، امور مالی و سازمان جوانان را برعهده داشتند.⁽⁸⁾

1

حقوق‌دانان دادگاه بین‌الملل اسلامی در ادامه سفر خود به مناطق جنگ‌زده، امروز از شهرهای سوسنگرد، هویزه، خرمشهر و آبادان بازدید کردند.

اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی پس از بازدید از سوسنگرد، از ویرانی‌های ناشی‌از جنگ در هویزه نیز دیدن کردند. پس از آن، اعضای این هیئت، عازم خرمشهر شدند و درپی بازدید از مناطق مسکونی و تأسیسات غیرنظامی این شهر، با حضور در فرمانداری خرمشهر، از آمار و ارقام مربوط به خرابی‌های این شهر آگاهی یافتند. حقوق‌دانان دادگاه بین‌الملل اسلامی در آخرین مرحله از بررسی‌های امروز خود، به آبادان رفتند. سخنگوی این گروه در پایان بازدیدهای امروز، راجع به تخریب مناطق مسکونی گفت: «این جنایت‌ها به‌هیچ‌وجه ازنظر قوانین بین‌المللی و کنوانسیون ژنو قابل‌توجیه نیست.»⁽¹⁾

هم‌زمان با ورود این هیئت به آبادان، این شهر هدف توپخانه‌های دوربرد عراق قرار گرفت که براثر آن 3 نفر از اهالی شهر مجروح شدند. نمایندگان دادگاه بین‌الملل اسلامی از مجروحان این حادثه نیز عیادت کردند.⁽²⁾

2

رئیس‌جمهور امروز با جمعی از خانواده‌های شهدا، اسرا و جانبازان، اعضای حزب جمهوری اسلامی و مدرسان و دانشجویان مراکز تربیت معلم و مسئولان آموزش‌وپرورش برخی از شهرهای مازندران دیدار و درخصوص تحرکات ضدانقلاب در منطقه شمال کشور، مسائل حزبی و آخرین تحولات جنگ مطالبی را بیان کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای در ابتدای این دیدار ضمن تقدیر از ایثارگری‌های خانواده شهدا، درمورد وضعیت شهرهای مازندران قبل از پیروزی انقلاب گفت: «در دوران طاغوت بر روی این شهرها خیلی کار کردند، ولی ما می‌دانستیم که شما دلتان با اسلام از دیرباز آشنا بوده است.» وی همچنین درمورد واکنش مردم مازندران به تحرکات ضدانقلاب افزود: «شما دیدید که مردم آمل با گروهک‌ها چه کردند و مردم شهرهای شمال چگونه دست متجاوز گروهک‌ها را قطع نمودند.»

دبیرکل حزب جمهوری اسلامی همچنین خطاب به فعالان این حزب بر ضرورت تمرکز تبلیغات حزبی بر روی آموزش و عمق‌دادن به بینش و بصیرت اسلامی زنان و مردان مناطق مذکور تأکید کرد. وی با بیان اینکه «حزب جمهوری اسلامی برای خدمت است نه تفاخر»، خدمت به اهداف انقلاب اسلامی را ملاک حزبی‌بودن دانست و گفت: «هرکسی که در خدمت این اهداف باشد، هرچند که عضو حزب جمهوری اسلامی نباشد، ولی حزبی است زیرا ... حزب در خدمت شریف‌ترین هدف‌های انقلاب اسلامی می‌باشد.»

رئیس شورای عالی دفاع، دولت عراق را منشأ فساد، جنگ و اختلاف در منطقه خواند و مجازات این رژیم را راهکار ازبین‌بردن اختلاف در منطقه معرفی کرده، افزود: «وقتی دیدیم که مجازات رژیم بعثی عراق ... جدی گرفته نشد مجبور شدیم خود اقدام نماییم.»

آیت‌الله خامنه‌ای در پایان سخنان خود با اشاره به دستاوردهای دو عملیات اخیر ایران وضعیت

کنونی جنگ را این‌گونه تبیین کرد: «ما به‌همت شما مردم و به قدرت و کفایت مسئولان ارتش و سپاه و با برنامه‌ریزی دقیق توانستیم در عملیات والفجر 2 و 3 چنان مشتی بر دهان نظامیان مزدور و بی‌شخصیت عراقی بزنیم که تا اعماق سرزمینشان رانده شوند و ما این ضربات را بر پیکر سردمداران فاسد این رژیم آن‌قدر ادامه خواهیم داد تا دیگر قدرت ادامه کار برای آنها باقی نماند.»⁽¹⁾

1

نامه نخست‌وزیر مبنی‌بر معرفی پنج وزیر پیشنهادی برای وزارتخانه‌های بازرگانی، کار، معادن و فلزات، کشاورزی و مسکن - که از آن به اولین ترمیم کابینه تعبیر می‌شود - امروز در صحن مجلس قرائت شد.

اسامی وزرای پیشنهادی به این شرح است:

وزارت بازرگانی: حسن عابدی جعفری؛ وزارت کار و امور اجتماعی: ابوالقاسم سرحدی‌زاده⁽²⁾وزارت معادن و فلزات: حسین ناجی؛ وزارت کشاورزی: عیسی کلانتری؛ وزارت مسکن و شهرسازی: سراج‌الدین کازرونی⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی در تفسیر شبانگاهی خود به بررسی ابعاد و زوایای مختلف نخستین ترمیم کابینه میرحسین موسوی پرداخت و تلاش دولت برای مقابله با مشکلات اجتماعی - اقتصادی کنونی و نیز برتری و ابتکارعمل جناح به‌اصطلاح رادیکال و پیروان خط امام دربرابر جناح محافظه‌کار را از عوامل مؤثر در ترمیم کابینه دانست. در این تفسیر ضمن اینکه برکناری وزیران کار و بازرگانی نشانه‌ای از تداوم رقابت بر سر کسب قدرت در درون حاکمیت تلقی شده است، برخی از وزرای برکنارشده، بدون ذکر نام، به انجمن حجتیه منتسب شده‌اند. این رادیو با نزدیک برشمردن روابط انجمن حجتیه با بازاریان و اشاره به عدم موافقت این انجمن با برداشت امام خمینی از اصل ولایت فقیه، محافظه‌کاران را مخالف اصلاحات اجتماعی جناح رادیکال، ازجمله توسعه اصلاحات ارضی و ملی‌کردن تجارت خارجی و...، معرفی کرد و افزود: «طرف‌دارانشان [محافظه‌کاران] در شورای نگهبان از تصویب لوایح جلوگیری می‌کردند.»

بی‌بی‌سی باتوجه‌به تغییرات انجام‌شده در وزارتخانه‌های مرتبط با خدمات اجتماعی و ذکر این نکته که «انگیزه آنی ترمیم کنونی کابینه ناتوانی دولت در تهیه و توزیع مواد غذایی و سایر مایحتاج مردم است»، عملکرد دولت موسوی را درزمینه ایجاد اشتغال، مسکن و رونق‌بخشیدن به کشاورزی ضعیف ارزیابی کرد. این رادیو در پایان تفسیر خود با اشاره به رقم رشد هفت درصدی اعلام‌شده ازسوی دولت ایران، مدعی شد: «بیکاری و کمبود مواد غذایی و مسکن در بین مردم فقیرتر مایه نارضایی بسیاری شده است.»⁽⁴⁾

1

رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با اعضای واحد اطلاعات و تحقیقات کمیته‌های انقلاب اسلامی تهران و حومه، این نهاد را پیشتاز نهادهای انقلابی و یک نهاد خودجوش مردمی خواند و نقش کمیته‌های انقلاب اسلامی را در تأمین امنیت کشور سرنوشت‌ساز دانست. هاشمی رفسنجانی همچنین ضمن اشاره به موفقیت کمیته‌ها در پاک‌سازی عوامل نفوذی، گفت: «شما توانستید با همکاری نیروی عظیم اطلاعاتی 36 میلیونی بدترین نوع تروریسم در دنیا را به‌خوبی مهار کرده و بر آن پیروز شوید و یک موج شکننده و خطرناکی که قادر بود مملکت را برای ده‌ها سال آلوده کند از سر گذراندید و اکنون براثر مجاهدت‌های شما جمهوری اسلامی ایران از بسیاری از کشورهای مدعی ثبات، باثبات‌تر است.»⁽¹⁾

2

هیئت بلندپایه دیپلماتیک ایران در ادامه سفر دوره‌ای خود امروز با مقامات عالی‌رتبه سوریه و برخی سران گروه‌های فلسطینی دیدار کرد.

علی‌اکبر ولایتی امروز در دمشق با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، دیدار و گفت‌وگو کرد. در این ملاقات، رئیس‌جمهور سوریه ضمن ابراز خرسندی از سفر هیئت ایرانی به دمشق، از وزیر امور خارجه ایران خواست تا درودهای ملت و دولت سوریه را به آیت‌الله خامنه‌ای ریاست‌جمهوری و ملت ایران ابلاغ کند. ولایتی نیز ضمن ارائه گزارشی مختصر از سفر دوره‌ای خود، دستاوردهای آن را برای رئیس‌جمهور سوریه تشریح کرد. در این دیدار راجع به گسترش روابط و افزایش همکاری‌های متقابل نیز تبادل‌نظر شد.

وزیر امور خارجه ایران در دیدار با عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه، ضمن تبیین نتایج سفر دوره‌ای خود، تلاش برای توسعه روابط با کشورهای جهان سوم و موضع‌گیری واحد علیه رژیم اشغالگر قدس و رژیم افریقای جنوبی، جلوگیری از نفوذ قدرت‌های بزرگ در افریقا و «حمایت از کشورهای مترقی در مواجهه با صهیونیست‌ها و نژادپرست‌ها» را ازجمله اقدامات انجام‌گرفته در این سفر برشمرد. دو طرف همچنین بر هماهنگی مواضع درزمینه مسائل منطقه‌ای تأکید کردند.⁽²⁾

به گزارش خبرگزاری فرانسه، شامگاه امروز، ولایتی در دمشق با نمر صالح (ابوصالح) و سیمیرا بوکوئیک (قدری) از رهبران ناراضی جنبش فتح نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. در این ملاقات، حوادث سیاسی غرب آسیا و به‌ویژه اوضاع فلسطین مورد بحث و بررسی قرار گرفت.⁽³⁾

رادیو بی‌بی‌سی در تحلیل شبانگاهی خود ضمن اعلام خبر ورود هیئت ایرانی به سوریه، به تفسیر سفر دوره‌ای این هیئت و به‌ویژه دیدار آن از لیبی پرداخت. براساس تحلیل ویلیام ریو از مفسران بخش شرقی بی‌بی‌سی، باآنکه لیبی و سوریه از آغاز جنگ ایران و عراق، به حمایت از ایران برخاسته‌اند، ولی «منابع دیپلماتیک در طرابلس پایتخت لیبی، می‌گویند که نشانه‌هایی از اختلاف در روابط دوستانه سرهنگ قذافی و دولت ایران دیده می‌شود.» این تفسیر دیدگاه‌های

مشابه دو دولت و داشتن دشمنان مشترک (ازجمله امریکا) را از دلایل گرمی روابط دو کشور برشمرده و افزوده است به‌دلیل خارج‌شدن عراق از جبهه پایداری، لیبی عراق را نیز دشمن خود به شمار می‌آورد. بی‌بی‌سی در ادامه تفسیر خود با ذکر موارد اختلافی بین دو کشور خاطرنشان کرد: «یکی از مسائلی که باعث اختلاف لیبی و ایران شده سرنوشت نامعلوم امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان، است.» به گفته این رادیو، «در ماه ژوئن سال جاری، سرهنگ قذافی درمورد دستگیری اعضای حزب توده ایران برای آیت‌الله خامنه‌ای پیامی فرستاده است. ... [چراکه لیبی] روابط نزدیک خود را با شوروی حفظ کرده است.» بی‌بی‌سی درمورد تأثیر مسائل داخلی ایران در روابط ایران و لیبی افزود: «برکناری چند تن از وزرای کابینه ایران که با گروه محافظه‌کار حجتیه روابط نزدیک دارند قاعدتاً باید موجب رضایت دولت سوسیالیست لیبی شده باشد.» در این تفسیر همچنین با اشاره به تغییر موضع لیبی در سازمان اوپک و متمایل‌شدن آن به‌سوی موضع عربستان از ماه مارس سال جاری، آمده است: «مقصود لیبی از این تغییر رویه آن است که هزینه طرح‌های عمرانی خود را ازطریق دریافت کمک‌های مالی هنگفت از عربستان سعودی و سایر کشورهای عرب حوزه خلیج‌فارس تأمین کند.»

بی‌بی‌سی در پایان، هدف از سفر وزیر امور خارجه ایران به کشورهای حوزه خلیج‌فارس و کشورهای افریقایی ازجمله زیمبابوه و تانزانیا را «جلب دوستی سایر کشورها و خارج‌کردن ایران از انزوای سیاسی» عنوان کرد.⁽¹⁾

رادیو صوت الجماهیر عراق نیز با بیان اینکه تحرکات دیپلماتیک اخیر ایران غیرقابل درک است، سفر ولایتی را با اجلاس آتی سازمان عدم‌تعهد مرتبط دانست و افزود: «هدف از سفر ولایتی این بوده که خود را به‌عنوان یک عضو فعال در سازمان عدم‌تعهد قلمداد کند و به کشورهای افریقایی اصرار بورزد که چاره‌ای برای تشکیل کنفرانس غیرمتعهدها در بغداد وجود ندارد.» بنا به گفته این رادیو، کشورهای افریقایی که ولایتی به آنها سفر کرده است «درمورد تشکیل کنفرانس آینده غیرمتعهد در بغداد رأی مثبت داده‌اند.» رادیو صوت الجماهیر ضمن تأکید بر اینکه در بیانیه‌های مشترک صادرشده در جریان سفر ولایتی به کشورهای افریقایی هیچ‌گونه اشاره‌ای به جنگ ایران و عراق نشده است، ادعا کرد: «ولایتی دررابطه‌با جنگ تجاوزکارانه ایران علیه عراق سخنانی ضد منطق و خط مشی رژیمش دریافت کرده است.»⁽²⁾

1

به‌دنبال بازپرداخت بخشی از بدهی ایران به بانک صادرات واردات امریکا، وزارت امور خارجه ایالات متحده امروز در بیانیه‌ای اعلام کرد که هیچ‌گونه شواهدی در دست نیست که این امر «نمایانگر نرم‌تر شدن سیاست ایران نسبت به امریکا باشد.» بیانیه مذکور با اشاره به اینکه پرداخت این مبلغ موجب عادی‌ساختن روابط ایران با بانک‌های بین‌المللی شده و به نفع این کشور است، اضافه کرد: «اقدامات ایران همچنان نمایانگر روش ضدامریکایی ایران نسبت به ایالات متحده است.»⁽³⁾

1

طرح تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق و پیامدهای آن، توان ایران برای مسدودساختن تنگه هرمز و درپی آن احتمال بین‌المللی‌شدن جنگ ایران و عراق، نگرانی‌های منطقه‌ای از مداخله خارجی در منطقه خلیج‌فارس و موضع‌گیری برخی کشورها و مقامات امریکایی دراین‌باره، موضوعاتی هستند که در روزهای اخیر تفاسیر و مباحث رسانه‌ای متعددی را به خود اختصاص داده‌اند.

روزنامه امریکایی واشنگتن پست در مقاله‌ای به بررسی دیدگاه مقامات امریکایی درباره طرح فرانسه برای واگذاری پنج هواپیمای سوپراتاندارد (مجهز به موشک اگزوسه) به عراق پرداخته است. مایکل گتلر نویسنده مقاله معتقد است که این معامله تسلیحاتی موجب بروز نگرانی شدیدی در میان مقامات واشنگتن شده است؛ زیرا آنان از این امر واهمه دارند که درصورت استفاده عراق از هواپیماهای مذکور برای بمباران تأسیسات نفتی ایران، دامنه جنگ دو کشور به منطقه خلیج‌فارس گسترش یابد. ازاین‌رو دولت ریگان به‌دنبال کسب اطلاعات بیشتر دراین‌زمینه است. به نوشته این مقاله، نحوه واکنش امریکا دربرابر عملی‌شدن تهدید ایران به بستن تنگه هرمز درصورت حمله عراق به تأسیسات نفتی آن کشور، ازجمله مسائلی است که در کانون مباحثات سیاست‌گذاران امریکایی قرار دارد، چراکه مقامات امریکایی بر این باورند که «ایران هنوز احتمالاً آن‌قدر هواپیمای ساخت امریکا، قایق‌های اژدرافکن و مین دراختیار دارد که حرکت کشتی‌ها را در خلیج‌فارس متوقف سازد.» این مقاله در ادامه افزوده است به‌دلیل ناکارآمدی نیروی هوایی عراق، تاکنون تأسیسات نفتی ایران سالم مانده است و ایران همچنان نفت خود را صادر می‌کند. درحالی‌که درآمدهای نفتی عراق با کاهش چشمگیری مواجه بوده است، ولی این کشور با دراختیار گرفتن هواپیماهای سوپراتاندارد مجهز به موشک‌های اگزوسه قابلیت از کار انداختن تأسیسات نفتی ایران را خواهد داشت. مقاله مذکور در انتها فرانسه را منبع اصلی تأمین تسلیحاتی عراق دانسته و یادآور شده است که فرانسه 5 میلیارد دلار از عراق طلب دارد و ازاین‌رو به دنبال این است که با پایان جنگ، عراق بتواند بدهی‌های خود را پرداخت کند.⁽¹⁾

در واکنش به این مقالة واشنگتن پست، امروز آلن رومبرگ سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات متحده، خاطرنشان کرد: «امریکا درمورد تحویل این سلاح‌ها موضع نگرفته است و درصدد آگاهی بیشتر درباره آن می‌باشد.»⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز در تفسیری با اشاره به اینکه فرانسه به‌عنوان منبع عمده تأمین تسلیحات و طلبکار اصلی عراق، نمی‌تواند شکست این کشور را نظاره‌گر باشد، هدف از واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق را قراردادن ایران در تنگنای اقتصادی عنوان کرد. به گفته بی‌بی‌سی، کارشناسان نظامی بر این باورند که «ایران به‌اندازه کافی هواپیما و ناو دارد که بتواند حتی اگر به‌طور موقت هم شده» کشتیرانی در خلیج‌فارس را متوقف کند و «این امر جنگ بین ایران و عراق را به مسئله‌ای بین‌المللی تبدیل خواهد کرد.» این در حالی است که امریکا،

انگلیس و فرانسه، که ناوهای جنگی خود را در منطقه مستقر کرده‌اند، به عبورومرور آزادانه کشتی‌ها در این منطقه متعهد شده‌اند. برخی گزارش‌های تأییدنشده حاکی است که عربستان از فرانسه خواسته است از واگذاری این هواپیماها به عراق خودداری کند و ایالات متحده نیز مشغول بررسی این مسئله است. براساس گزارش مذکور، عراق از تهدید به بمباران تأسیسات نفتی ایران دو هدف عمده را دنبال می‌کند: «ترغیب قدرت‌های بزرگ به دخالت برای خاتمه‌دادن به جنگ ... و یا گرفتن کمک‌های مالی بیشتر از کشورهای منطقه خلیج‌فارس.»⁽¹⁾

در همین حال امروز، روزنامه کویتی البیان در تفسیری راجع به جنگ ایران و عراق و امنیت خلیج‌فارس، مدعی شد که کشورهای منطقه خلیج‌فارس «نمی‌خواهند هیچ قدرت خارجی در این منطقه دخالت نماید.» به نوشته البیان، کشورهای منطقه برای ممانعت از دخالت خارجی باید «کلیه کوشش‌های خود را جهت پایان‌دادن به جنگ به کار گیرند.»⁽²⁾

1

امروز در پایان جلسات ششمین دوره کمیسیون مشترک عراق و شوروی برای همکاری در زمینه‌های کشتیرانی و حمل‌ونقل دریایی در مسکو، دو طرف موافقت‌نامه‌ای را دراین‌زمینه برای سال آتی میلادی امضا کردند.⁽³⁾

2

اظهار آمادگی برای تلاش به‌منظور پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق، ضرورت تداوم کشتیرانی آزاد در خلیج‌فارس و تأکید بر همکاری‌های دفاعی - امنیتی، مهم‌ترین مفاد بیانیه پایانی اجلاس وزیران شورای همکاری خلیج‌فارس⁽⁴⁾را تشکیل می‌دهد.

به گزارش رادیو دبی، امروز صبح، در آغاز چهارمین نشست وزرای تعاون و همکاری کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس، شیخ محمد بن مبارک آل خلیفه وزیر امور خارجه بحرین و رئیس فعلی اجلاس اعلام کرد که عصر امروز پس از برگزاری پنجمین نشست این اجلاس، بیانیه پایانی آن منتشر خواهد شد. گزارش رادیو ام‌القوین نیز حاکی است که در بیانیه امشب این اجلاس، کشورهای شرکت‌کننده از ادامه جنگ ایران و عراق ابراز تأسف کردند.⁽⁵⁾

در بیانیه اجلاس وزرای شورای همکاری خلیج‌فارس آمده است که «شورا موضع خود را دائر بر آمادگی برای انجام هرگونه تلاش به‌منظور پایان‌دادن به جنگ، مجدداً مورد تأکید قرار داد.»⁽⁶⁾

این بیانیه با تأکید بر همکاری دفاعی اعضا افزوده است: «این شورا درمورد همکاری دفاعی در میان کشورهای عضو، اهمیت اقدامات اتخاذشده دراین‌رابطه را که در خدمت هدف شورا برای حفظ و ثبات امنیت در ناحیه خواهد بود مورد تأیید قرار داد.» شورای همکاری خلیج‌فارس در این بیانیه همچنین خواستار تلاش تمامی جناح‌های لبنانی برای دستیابی به وحدت ملی و حفظ

حاکمیت و وحدت این کشور شد⁽¹⁾

وزیر امور خارجه بحرین در یک مصاحبه مطبوعاتی ضمن اشاره به اهمیت حیاتی کشتیرانی در خلیج‌فارس برای کشورهای حاشیه آن، از انجام مطالعاتی به‌منظور یافتن راه‌های دیگری برای صدور نفت کشورهای عضو شورای همکاری خلیج‌فارس خبر داد. وی همچنین پایان‌دادن به جنگ ایران و عراق را از اهداف این شورا برشمرد و اعلام کرد که کشورهای عضو شورا «ازطریق سازمان‌های بین‌المللی و میانجیگری برای پایان‌دادن به جنگ دو کشور تلاش می‌کنند.» شیخ محمد آل خلیفه اظهار کرد که کمیته حسن‌نیتی ازطرف این شورا از کشورهای ایران و عراق بازدید کرده و به‌محض مناسب‌شدن وضعیت، فعالیت خود را از سر خواهد گرفت⁽²⁾

خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز تصمیم کشورهای عربی مبنی‌بر یافتن راه‌های جایگزین برای صدور نفت را درجهت «مقابله با احتمال عملی‌شدن تهدید ایران مبنی‌بر بستن مسیر حیاتی عبور نفتکش‌ها» ارزیابی کرد. این خبرگزاری به نقل از وزیر امور خارجه بحرین اعلام کرد: «هرگونه تهدید علیه کشتیرانی در خلیج [فارس] به‌منزله تهدید علیه کلیه کشورهای عربی خواهد بود.»

آسوشیتدپرس همچنین افزود در بیانیه نهایی این اجلاس «نسبت به اهمیت توسعه همکاری‌های دفاعی بین کشورهای عضو به‌منظور حفظ ثبات و امنیت در منطقه تأکید شده است.»⁽³⁾

1

طبق گزارش شهربانی مریوان، دولت عراق از ملا شیخ محمد شاندری یکی از علمای برجسته سلیمانیه عراق، خواسته است تا در یک برنامه تلویزیونی فتوا دهد که ایران جنگ را به عراق تحمیل کرده است؛ ولی وی ضمن رد این درخواست، به ایران پناهنده شده و هم‌اکنون در مرز احمدآباد عراق است.⁽⁴⁾

روزشمار جنگ جمعه4 شهریور 1362 17 ذیقعده 1403 26 اوت 1983

1

گزارش‌های اطلاعاتی رده‌های عملیاتی ارتش و سپاه مستقر در بانه و مریوان از تقویت نیروهای دشمن در منطقه دهانه شیلر حکایت دارد. براساس گزارش واحد اطلاعات - عملیات قرارگاه حمزه سیدالشهدا، در جبهه مقابل مریوان، ارتش عراق امروز تعدادی از نیروهای جیش‌الشعبی و کماندو با هویت نامعلوم را به پنجوین اعزام و یک ستون زرهی را با تعداد زیادی تانک، نفربر و خودرو از منطقه گولی به مقابل مریوان منتقل کرده است. در جبهه مقابل بانه نیز دشمن در منطقه کوره، روبه‌روی سرداب در قسمت مرزی تا تخته‌نادر، ضمن استقرار نیرو، از حدود ده روز پیش، اقدام به مین‌گذاری کرده است. علاوه‌براین، گزارش‌ها حاکی است نیروهای دشمن در کانی‌مانگا بین پنجوین و نالپاریز، مشغول ایجاد سنگر بوده⁽¹⁾و بلدوزرهای آنها در منطقه ممه‌خلان نیز درحال احداث جاده می‌باشند.⁽²⁾

لشکر28 ارتش نیز در گزارشی اعلام کرد: «[امروز] دو گروهان از گردان تانک قادسیه از راه سیدصادق - شاندری وارد پنجوین و در آبادی‌های رشان و کانی‌مانگا زیر شاخ‌وبرگ به‌طور استتار گسترش یافته است.»⁽³⁾طبق همین گزارش، ارتش عراق سنگرهای انفرادی و اجتماعی خود را به‌صورت زیرزمینی و با استفاده از چوب درختان چنار باغ‌های آبادی متروکه گولی ساخته است.⁽⁴⁾

2

جنگنده‌های عراقی امروز سه بار با تجاوز به حریم هوایی مریوان قصد بمباران این شهر را داشتند. از سوی دیگر، ارتش عراق سردشت را نیز زیر آتش توپخانه قرار داد.

براساس گزارش ژاندارمری کردستان، ساعت 9:30 صبح امروز، یک فروند هواپیمای عراقی وارد حریم هوایی منطقه مریوان شد⁽⁵⁾و پس از آنکه براثر آتش پدافند هوایی مجبور به ترک منطقه گردید، قریه نی در چهار کیلومتری این شهر را بمباران کرد. این بمباران تلفات جانی در بر نداشت⁽⁶⁾در ساعت 10:15 امروز، منطقه مریوان بار دیگر شاهد تجاوز یک هواپیمای عراقی بود که این‌بار نیز آتش پدافند هوایی ایران، جنگنده عراقی را متواری ساخت. 10 دقیقه بعد، برای

سومین بار یک هواپیمای عراقی با ورود به حریم هوایی مریوان اطراف پادگان و قسمتی از شهر را بمباران کرد⁽¹⁾براثر این حمله یک کودک چهارساله شهید و نوجوانی پانزده‌ساله به‌شدت مجروح شد، 6 نفر دیگر نیز به طور سطحی زخمی شدند و خساراتی هم به چندین ساختمان وارد آمد.⁽²⁾درپی این حادثه و همچنین باتوجه‌به تهدیدهای مکرر رادیوی عراق مبنی‌بر بمباران مجدد مریوان، اکثر مردم، درحال ترک شهر هستند و به روستاهای اطراف پناه می‌برند⁽³⁾

ارتش عراق در اطلاعیه نظامی خود، که امشب از رادیو صوت الجماهیر پخش شد، اعلام کرد: «جنگنده‌ها و هلیکوپترهای تیزپرواز ما طی روز جاری حملات کوبنده‌ای را بر روی مواضع و یگان‌های دشمن در بخش شمالی جبهه انجام داده و تلفات و ضایعات قابل‌توجهی به آنها وارد آورد[ند]... .»⁽⁴⁾

امروز همچنین براثر حملات توپخانه‌ای عراق به شهر سردشت 3 نفر زخمی شدند. علاوه‌براین، 2 خودرو در داخل شهر و 5 خودرو نیز در محور سردشت - برده منهدم شد⁽⁵⁾

1

ارسال کمک‌های مردمی (اعم از نقدی و جنسی) و همچنین اعزام نیروهای رزمی و فنی از نقاط مختلف کشور به جبهه‌های جنگ همچنان ادامه دارد.

براساس گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، در روزهای اخیر، شماری از بسیجیان برازجان، بروجن و اراک⁽⁶⁾تعدادی نیروی مکانیک از مسجدسلیمان⁽⁷⁾چندین گروه نیروی رزمنده از استان‌های گیلان و مازندران، شهرستان‌های طبس، نورآباد ممسنی، خمینی‌شهر و نیز تعدادی نیروی فنی، تبلیغاتی و فرهنگی از استان چهارمحال و بختیاری و 20 نفر راننده ماشین‌های سنگین عمرانی از برازجان؛⁽⁸⁾به جبهه‌های جنگ عزیمت کردند.

گزارش روزنامه اطلاعات نیز حاکی است که در دو روز اول شهریورماه، گروه‌های متعددی از شهرهای اصفهان، مشهد، کاشان، گناباد، مهربان، داراب، نورآباد لرستان، میانه، چناران، فومن، کلیبر، خوی، بناب، هریس و... به جبهه‌های جنگ اعزام شده‌اند. بنا بر همین گزارش، چندین گروه امدادگر و کادر درمانی ازجمله تعدادی پزشک، پرستار، جراح، بهیار، تکنسین دارویی و... نیز از اصفهان برای کمک به رزمندگان عازم جبهه ها شدند.⁽⁹⁾

علاوه‌براین، در چند روز گذشته، کمک‌های مردم شهرها و روستاهای مختلف کشور، ازجمله لواسانات (مواد غذایی و پوشاک)، یزد (5 وانت نیسان و یک دستگاه آمبولانس)، مسجدسلیمان (وجه نقد و مواد خوراکی)،⁽¹⁰⁾روستاهای نورآباد ممسنی (وجه نقد و مواد غذایی)، بابل و مازندران (نیروی خدماتی جهت بازسازی سوسنگرد، وجه نقد، میوه و دارو)، روستاهای برازجان (وجه نقد، مواد خوراکی و 2 حلقه گوشواره)،⁽¹¹⁾روستاهای سرخس (وجه نقد و مواد غذایی)، اراک (وجه نقد و پوشاک)، شهرکرد و روستاهای آن (خواربار، میوه و همچنین یک جفت گوشواره طلا) و شازند اراک و گناباد⁽¹²⁾به جبهه‌های جنگ فرستاده شد.

1

امروز دو روستا در منطقه دیواندره پاک‌سازی شد. براثر کمین و حملات گروه‌های مسلح غیرقانونی در استان‌های کردستان و آذربایجان‌غربی نیز تعدادی از نیروهای خودی شهید یا زخمی شدند.

در عملیات امروز نیروهای جندالله در منطقه دیواندره، ضمن پاک‌سازی 2 روستا، حدود 40 نفر از عناصر حزب دمکرات کردستان ازجمله چند تن از مسئولان این حزب کشته یا زخمی شدند. همچنین مقادیری مواد منفجره و اسناد درون‌گروهی نیز به دست نیروهای خودی افتاد.⁽¹⁾

در یک درگیری در محور سقز - مریوان 3 سرباز از نیروهای تأمین این محور شهید شدند و 2 نفر به اسارت افراد ضدانقلاب درآمدند.⁽²⁾در محور بانه - سردشت نیز 6 نفر به‌دست افراد مسلح غیرقانونی به شهادت رسیدند.⁽³⁾عناصر ضدانقلاب با کمین در ورودی شهر نقده، 3 تن از نیروهای بسیجی را شهید کرده و اسلحه و مهمات آنها را به سرقت بردند.⁽⁴⁾در درگیری نیروهای سپاه با عناصر حزب دمکرات در اطراف روستای خسروآباد بیجار هم 3 نفر از افراد بسیج زخمی شدند.⁽⁵⁾

امروز همچنین محاصره پایگاه شهید محمودی (چهار ستون) در بیست کیلومتری سلماس، با اعزام نیروی کمکی از پایگاه‌های مجاور پایان یافت. در جریان درگیری با عناصر ضدانقلاب که این پایگاه را به محاصره درآورده بودند، یکی از نیروهای خودی مجروح شد. از سوی دیگر، برخی پایگاه‌های ژاندارمری در مناطق کردنشین ازجمله پایگاه ملاشیخ سردشت و گاومیشان سنندج با گروه‌های ضدانقلاب درگیر شدند که این درگیری‌ها بدون تلفات خاتمه یافت⁽⁶⁾

2

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نمازجمعه امروز تهران، ضمن اشاره به موضوعاتی همانند شرایط تصدی مسئولیت‌های اجتماعی در جامعه اسلامی، رسیدگی به تخلفات اداری و نیز عملکرد سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، به تحلیل وضعیت کنونی جبهه‌ها پرداخت و از مردم عراق خواست برای به‌دست‌گرفتن سرنوشت خود، به مقابله با حزب بعث برخیزند.

رئیس مجلس در خطبه اول نمازجمعه با تأکید براینکه عدالت اجتماعی مکمل عدالت فردی است، مطالبی را درخصوص ارزش‌های اخلاقی، مراحل نظام اخلاقی، امتیاز فضائل اخلاقی از منظر اسلام و جایگاه تقوا در اسلام، قرآن و نهج‌البلاغه بیان کرد. خطیب نمازجمعه تهران در ادامه با پرداختن به شرایط اخذ مسئولیت‌های اجتماعی در جامعه اسلامی، عدالت را مهم‌ترین شرط برای تولیت امور اجتماعی برشمرد و گفت: متصدی مسئولیت‌های اجتماعی «باید در درجه اول عادل باشد و اگر فاسق بود، حق تولّی در این‌گونه امور را ندارد، مگر هنگام ضرورت.»

هاشمی رفسنجانی «مسائلی که سروکارش با مردم و زندگی مردم است» را «مسائل ولایتی»

نامید و از این رهگذر، «عنصر تقوا» را از شرایط اساسی و ضروری برای کارکنان دولت معرفی کرد. وی ضمن اشاره به مسئله مهم «تعهد و تخصص» گفت: «اگر ما انسان متعهدِ متخصص داشته باشیم و برویم سراغ انسان متخصص غیرمتعهد، این مسئله ولایت اسلامی مخدوش است.» وی همچنین افزود کارگزاران دولتی باید «خودشان را با جمهوری اسلامی منطبق» ساخته و با دقت و سرعت بیشتری به امور ارباب‌رجوع رسیدگی کنند.

رئیس مجلس شورای اسلامی، با اشاره به مشکل‌تراشی برخی کارمندان برای مردم، لزوم اصلاح این رویه را در ادارات دولتی متذکر شد و برای مقابله با این مسئله از دیگر کارکنان و مردم درخواست کرد تا افراد ناصالح را معرفی کنند. وی با یادآوری ضرورت تشکیل دادگاه‌های اداری به‌منظور تصفیه ادارات ازطریق تربیت این کارمندان ناصالح، بر پیگیری جدی تخلفات اداری تأکید کرد.

مهم‌ترین موضوعاتی که حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در خطبه دوم نمازجمعه به آنها پرداخت چنین بود: برگزاری کنفرانس گوادلوپ⁽¹⁾در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، برنامه ترور شخصیت‌های انقلاب و علل ناکامی این برنامه، تحلیلی از عملکرد سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، برداشت اشتباه این سازمان درباره همراهی آیت‌الله طالقانی با آنان، فرازوفرود روابط این سازمان با بنی‌صدر، خدمات اطلاعاتی و جاسوسی سازمان برای صدام حسین و حرکت آن در مسیر خواسته‌های دولت‌های غرب به‌ویژه فرانسه و امریکا، مناظره (اعترافات) تلویزیونی اعضای این سازمان و جنایات سازمان مذکور.

وی علت اصلی ناکامی برنامه ترور شخصیت‌های انقلاب را این‌گونه تشریح کرد: «آن برنامه هم به ادله فراوانی شکست خورد ... اینها موفق نشدند که چهره‌های بسیج‌کننده را از میدان به در کنند که البته اگر هم موفق می‌شدند اشتباه عمده‌شان باقی بود و آن اشتباه این بود که این ملت عقیم نیست و چهره بسیج‌کننده، خود این مردم هستند.» خطیب نمازجمعه تهران افزود: «اینها منافقین باید مأمور باشند. باید همان‌طورکه میتران حرکت می‌کند، اینها هم حرکت کنند. آن‌جوری که ریگان حرکت می‌کند، اینها هم حرکت کنند ... یک روز گفتند با بنی‌صدر باشید؛ یک روز گفتند جاسوسی کنید؛ یک روز گفتند این‌جوری بکنید! خودشان را در یک جریانی انداختند که درست به‌صورت آلت دست، دراختیار آنها هستند.»

هاشمی رفسنجانی در آخرین بخش سخنان خود در خطبه دوم نمازجمعه تهران، ضمن تحلیل وضعیت جبهه‌ها گفت: «این ما هستیم که حرف محکم و اساسی و ان‌شاءالله نهایی را داریم در منطقه می‌زنیم. دشمنان از همه امکانات استفاده کردند، برای اینکه این حزب بعث عفلقی را به جایی برسانند، اما موفق نشدند و حالا می‌بینید که به چه فلاکتی افتاده‌اند.» وی سپس ضمن نصیحت افراد کارشکن، به اعضای زندانی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نیز اطمینان داد: «روزی که جمهوری اسلامی مطمئن بشود که شماها اگر بیرون بیایید، مثل بعضی دیگر از منافقین خیانت نمی‌کنید، ما از شما بیشتر عجله داریم که شماها در جامعه بیایید و با مردم باشید.» رئیس مجلس همچنین خطاب به مخالفان مقیم خارج از کشور گفت: «اگر جنایت بزرگی مرتکب نشدید، خودتان را بیشتر آلوده نکنید.»

امام‌جمعه موقت تهران در پایان، خطبه‌ای را به زبان عربی ایراد کرد و با اشاره به وضعیت وخیم عراق براثر سیاست‌های حزب بعث، از مردم این کشور خواست تا خودشان مقدرات امور کشورشان را به دست بگیرند⁽¹⁾

1

وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه، عصر امروز پس از آخرین رایزنی‌ها در سوریه، از دمشق عازم آنکارا شدند و گفت‌وگوهای خود را با مقامات ترکیه آغاز کردند.

علی‌اکبر ولایتی پیش‌ازظهر امروز، در دمشق با چند تن از ائمه جمعه و جماعات منطقه بقاع لبنان دیدار و درمورد موضوعاتی همانند تحولات لبنان، چگونگی مواجهه با نیروهای رژیم اشغالگر قدس و هماهنگی در نحوه مقابله با «برنامه‌های امپریالیسم و صهیونیسم» گفت‌وگو کرد. وی هنگام ترک دمشق در یک مصاحبه تلویزیونی در فرودگاه این شهر، دیدارهای خود را در سوریه مثبت ارزیابی کرد و نتایج مطلوب این سفر را ناشی‌از روابط اصولی و راهبردی دو کشور دانست. وزیر امور خارجه ایران سوریه را یک کشور اسلامی پیشرو خواند که ضمن عدم سازش با رژیم صهیونیستی همچنان از مبارزان لبنانی و فلسطینی پشتیبانی می‌کند⁽²⁾

هیئت دیپلماتیک ایرانی به سرپرستی وزیر امور خارجه پس از ترک سوریه، عصر امروز وارد آنکارا شده و مورد استقبال وزیر امور خارجه ترکیه قرار گرفت. ایلتر ترکمن در مراسم استقبال از هیئت ایرانی، ضمن ابراز امیدواری درمورد گسترش روابط دوستانه دو کشور، توسعه روابط ایران و ترکیه را پس از پیروزی انقلاب اسلامی بسیار چشمگیر دانست. وی درخصوص نقش ایران در منطقه گفت: «ایران برای تثبیت ثبات و امنیت در منطقه سهم بسیار مؤثری را دارد و در حکم کلید صلح در منطقه می‌باشد.» ولایتی نیز در این مراسم، همبستگی‌های دینی و اشتراکات تاریخی و فرهنگی بین دو ملت را عاملی تأثیرگذار در تداوم و توسعه روابط دوجانبه برشمرد.⁽³⁾

1

درحالی‌که وزارتخانه‌های امور خارجه فرانسه و امریکا، هنوز حاضر به اعلام مواضع رسمی خود در قبال طرح تحویل هواپیماهای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق نیستند، بحث و تفسیر دراین‌باره در رسانه‌های مختلف خبری همچنان ادامه دارد.

به گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی از پاریس، امروز وزارت امور خارجه فرانسه درخصوص طرح تحویل پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد فرانسوی به عراق، بدون ذکر هیچ‌گونه جزئیاتی اعلام کرد: «خبر مربوط به تحویل این جنگنده‌ها تاکنون هیچ‌گاه به‌طور رسمی اعلام نشده است.» روزنامه لوموند (چاپ پاریس) نیز طرح مذکور را اقدامی خطرناک توصیف کرد. در گزارش خبرگزاری آلمان‌غربی همچنین آمده است که ناظران در پاریس از احتمال شکست عراق در جنگ با ایران نگران هستند؛ چراکه باتوجه‌به فعالیت شش هزار کارشناس فرانسوی در عراق و نیز بدهی حداقل پنج میلیارد دلاری این کشور به فرانسه، پیروزی ایران می‌تواند «ازنظر مالی ضربه مهلکی به فرانسه وارد سازد.»⁽¹⁾

رادیو امریکا نیز ضمن پرداختن به طرح فرانسه برای واگذاری پنج فروند هواپیمای سوپراتاندارد به عراق، به نقل از یک سخنگوی وزارت امور خارجه امریکا گزارش داد: این کشور در گفت‌وگو با فرانسه و همه طرف‌های ذی‌نفع در جنگ خلیج‌فارس، «خطرات ناشی‌از گسترش جنگ را برای آنها روشن ساخته است.» وی درعین‌حال با تکرار ادعای بی‌طرفی واشنگتن در این جنگ اذعان کرد که ایالات متحده «درزمینه انتقال هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق موضعی اتخاذ نکرده است.»⁽²⁾

از سوی دیگر، روزنامه لوموند در شماره امروز خود مقاله‌ای را به نگرانی ایالات متحده از تهدیدهای ایران درمورد مسدودکردن خلیج‌فارس اختصاص داد. به نوشته این روزنامه، واشنگتن با جدی‌گرفتن تهدید ایران مبنی‌بر جلوگیری از عبور هرنوع کشتی از خلیج‌فارس، از توقف صادرات نفتی کشورهای عربی منطقه نگران است. لوموند ضمن اینکه مدعی شد «به‌دنبال آزادی گروگان‌های امریکایی روابط واشنگتن و تهران تاحدودی بهبود یافته است»، افزود به زعم مقامات امریکایی ایران همچنان مانع از توسعه‌طلبی‌های شوروی است. براساس مقاله لوموند، مقامات کاخ سفید با تأکید بر «بی‌طرفی شدید خود در جنگ ایران و عراق معترف‌اند که نمی‌دانند چگونه می‌توانند مذاکره بین طرفین را تسریع ببخشند.» از سوی دیگر، کاخ سفید باوجود اظهار نگرانی راجع به طرح فرانسه برای واگذاری هواپیماهای سوپراتاندارد به عراق، «قصد ندارد کوچک‌ترین فشاری روی پاریس اعمال نماید.»⁽³⁾

1

به‌دنبال تهیه و تدوین برنامه اول توسعه اقتصادی - اجتماعی ایران و ارائه آن به مجلس شورای اسلامی،⁽¹⁾وضعیت اقتصادی ایران ازجمله بحث خودکفائی اقتصادی، افزایش صدور نفت و تعاملات اقتصادی ایران با کشورهای دیگر، مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته است.

رادیو بی‌بی‌سی در برنامه شامگاهی امروز خود، تفسیری از محمدعلی همایون کاتوزیان استاد اقتصاد دانشگاه کانتربوری انگلستان، راجع به موضوع خودکفائی اقتصادی در ایران پخش کرد. کاتوزیان خودکفائی اقتصادی را بحثی دانسته که در چند دهه اخیر در ایران مطرح بوده و پس از انقلاب نیز گهگاه درباره آن بحث و گفت‌وگو می‌شود. وی وضعیت اقتصادی ایران را چنین تشریح کرد: «در دوره پس از انقلاب نیز اوضاع اقتصادی کشور دستخوش ازهم‌گسیختگی‌ها و نابسامانی‌های زیادی بوده که به نظر من فقط قسمتی از آن را می‌توان به حساب احتیاجات اجتناب‌ناپذیر و جنگ ایران و عراق گذاشت، میزان بیکاری در شهرها اکنون از حدود 3 - 4 میلیون نفر نیز گذشته است و تقریباً برابر با 50 درصد از نیروی کار بهره‌ده بیکار شده‌اند، نرخ تورم، ... بسیار زیاد است.» کاتوزیان به‌رغم ابراز امیدواری درباره افزایش تولید غلات، خودکفائی درزمینه کالاهای کشاورزی در آینده نزدیک را «تصوری خام و ساده‌لوحانه» دانست. به گفته وی، مفهوم خودکفائی این است که یک کشور جهان‌سومی بتواند «خود را به مرحله‌ای برساند که از قید اتکا به صادرکردن یکی دو کالا و واردکردن هزاران هزار اقلام غذایی مصرفی و ماشینی خلاص شود.» کاتوزیان وضعیت ایران را دراین‌زمینه بسیار خوب ارزیابی کرد و با اشاره به صادرات نفت و گاز از ایران افزود: «ارز خارجی ناشی‌از آن می‌تواند در مدت ده سال اقتصاد کشور را به‌نحو احسن دگرگون سازد. و آن را حتی از اتکاء دائم به این صادرات نیز رهایی بخشد.» وی خاطرنشان کرد درصورت «سرمایه‌گذاری صحیح و دقیقاً در صنایعی که در رفع نیازمندی‌های داخلی تأثیر زیادی دارد» و «آسوده‌گذاشتن کشاورز از دخالت‌های بی‌جای عوامل دولت با دادن کمک‌های مادی و معنوی به جامعه روستایی» جامعه ایران می‌تواند بخش اعظمی از نیازهای کشاورزی را در داخل تولید کرده و دراین‌زمینه وابستگی خود را کاهش دهد؛ در غیر این صورت، «... اگر درآمدهای نفت را فقط و فقط صرف پرداخت‌های بیجا به این و آن و باقیمانده را به واردکردن اسلحه و اغذیه و امتعه گوناگون مصرفی منحصر سازیم، خودکفائی اقتصادی که سهل است هرگز از مرحله عقب‌ماندگی اقتصادی و اتکا به صدور نفت و گاز و سایر فراورده‌های معدنی فراتر نخواهیم رفت و پس از پایان‌رفتن این منابع خداداد ناگزیر خواهیم بود که به پایین‌ترین سطح خودکفائی اقتصادی نزول کنیم.»⁽²⁾

رادیو کلن نیز با اشاره به گزارش‌های مرتبط با تولید «روزانه به‌طور متوسط درحدود دو الی دو میلیون و نیم بشکه نفت» در ایران در طول ماه‌های ژانویه تا ژوئیه سال جاری (دی 1361 تا تیر 1362)، این میزان را دوبرابر دوره مشابه سال قبل ارزیابی کرد و همین امر را زمینه‌ساز تهیه و تنظیم نخستین برنامه عمرانی پنج‌ساله پس از انقلاب دانست. براساس گزارش این رادیو درحالی‌که اقتصاد ایران در دو سال نخست پس از پیروزی انقلاب، با 20 درصد رشد منفی مواجه بوده، در سال‌های 1981 و 1982، رشدی 2 درصدی داشته و در سال جاری نیز 7 درصد رشد برای آن پیش‌بینی می‌شود. رادیو کلن در ادامه گزارش خود با نقل مطلبی از روزنامه زودویچه زایتونگ آورده است: این روزنامه باوجود ابراز تردید درمورد تحقق اهداف برنامه عمرانی مذکور، رونق تعاملات بازرگانی خارجی ایران را قابل‌تأمل دانسته و نوشته است: «هواپیماهایی که به‌سوی ایران در پرواز هستند با ظرفیت کامل به آن کشور پرواز می‌کنند و هتل‌های خارجی‌نشین در تهران براثر کثرت میهمان و مسافر جا ندارند.» این روزنامه با اذعان به ازسرگیری روابط اقتصادی ایران و طرف‌های معامله سنتی آن، آلمان فدرال را در رأس کشورهای صادرکننده کالا به ایران معرفی کرده و افزوده است این کشور در سال 1982، «مجموعاً به ارزش 3 میلیارد و 500 میلیون مارک کالا به آن کشور [ایران] صادر کرده است.» روزنامه مذکور همچنین پیش‌بینی کرده است که در سال جاری میلادی، ژاپن با صادراتی معادل 5 میلیارد مارک، در جایگاه نخست کشورهای صادرکننده کالا به ایران قرار بگیرد. براساس گزارش رادیو کلن، روزنامه زودویچه زایتونگ نظام کنونی ایران را به‌حدی تثبیت‌شده دانسته که «امروزه دیگر کمتر گروهی می‌تواند به‌طور مستقیم آن را مورد تهدید قرار دهد.»⁽¹⁾

از سوی دیگر، امروز رادیو اسرائیل با پخش خبر افزایش میزان واردات نفتی ژاپن از ایران به نقل از محافل بازرگانی توکیو، میزان خریدهای نفتی ژاپن از ایران را بالغ‌بر چهارصد و چهل هزار بشکه در روز گزارش کرده است. در ادامه این خبر آمده است: «باتوجه‌به آنکه ایران نفت خود را با قیمت ارزانی در بازار جهانی عرضه می‌کند، دوازده کمپانی نفتی ژاپن قراردادهای خود را با آن کشور تجدید کرده و یا قراردادهای جدید منعقد نمودند.» رادیو اسرائیل بهای نفت سنگین و سبک ایران را به‌ترتیب 26 دلار و 90 سنت و 28 دلار، یعنی حدود 2 دلار ارزان‌تر از بهای رسمی اوپک عنوان کرد.⁽²⁾

همچنین عصر امروز، رادیو ایران (وابسته به اپوزیسیون خارج از کشور) به نقل از روزنامه تایمز مالی (چاپ لندن) ادعا کرد که موافقت‌نامه تجاری ایران و برزیل به ارزش حدود یک میلیارد دلار با مشکلاتی مواجه شده است؛ زیرا «جمهوری اسلامی از برزیل خواسته است که از یکی از چهارده بانک غربی مورد اعتماد جمهوری اسلامی نامه رسمی اعتبار بانکی بخواهد»، ولی «مقدار بدهی برزیل به بانک‌های بین‌المللی به‌حدی است که هیچ بانکی حاضر به دادن

اعتبار به برزیل نخواهد بود.» این رادیو به نقل از تایمز مالی مفاد موافقت‌نامه مذکور را خرید مواد کشاورزی و صنعتی به ارزش 400 میلیون دلار توسط ایران از برزیل و صدور نفت معادل 600 میلیون دلار از ایران به برزیل در سال 1984، بیان کرده است.⁽¹⁾

1

بازپرداخت بخشی از بدهی ایران به بانک صادرات واردات امریکا موضوعی است که رادیو صدای امریکا و رادیو مسکو با نگاهی متفاوت آن را مورد بررسی قرار دادند. امروز همچنین خبری درمورد سفر معاون حقوقی نخست‌وزیر ایران به الجزایر و احتمال ارتباط این سفر با موضوع مذکور انتشار یافت.

گزارشگر رادیو صدای امریکا به نقل از مقامات وزارت امور خارجه این کشور، تلاش ایران برای حل دعاوی مالی‌اش با ایالات متحده را فاقد هرگونه علاقه سیاسی برای بهبود روابط دو کشور اعلام کرد و افزود براساس اظهارات مقامات مذکور، اقدامات ایران همچنان از خصومت شدید این کشور با امریکا حکایت می‌کند. گواه این مطلب دستورالعمل اخیر وزارت بازرگانی ایران است که طبق آن خریدهای رسمی ایران فقط در مواردی از شرکت‌های امریکایی انجام می‌شود که امکان خرید از کشورهای دیگر فراهم نباشد. از سوی دیگر، به‌دنبال تصمیم ایران برای تبدیل سفارت سابق امریکا به یک مرکز آموزش نظامی، دولت امریکا می‌کوشد تا کنترل این محل به دولت سوئیس یعنی حافظ منافع امریکا در ایران واگذار شود که البته تاکنون تلاش‌های ایالات متحده دراین‌زمینه بی‌نتیجه بوده است. براساس اعلام یکی از مقامات وزارت امور خارجه امریکا، «هرگونه استفاده از سفارت سابق امریکا در تهران بجز قراردادن آن دراختیار سفارت سوئیس، ناقض اصول حقوق بین‌المللی است.»⁽²⁾

رادیو مسکو نیز با پوشش خبری این رویداد در تفسیر شبانگاهی خود، با استناد به گزارش خبرگزاری یونایتدپرس اصرار ایالات متحده را دلیل بازپرداخت بدهی چهارصد و نوزده میلیون و پانصد هزار دلاری ایران دانسته و آن را این‌گونه تفسیر کرد: «امپریالیست‌های امریکا مانند سابق ثروت‌های ایران را به‌بهانه برآورده ساختن به‌اصطلاح دعاوی مالی و قانونی به یغما می‌برند.» براساس اعلام رادیو مسکو، درپی اقدام ایالات متحده به مسدودساختن سپرده‌های چهارده میلیارد دلاری ایران در بانک‌های امریکا، «سوداگران امریکایی مانند ملخ به این پول‌های ایران هجوم آوردند. در امریکا بیش از دو هزار و پانصد دادخواست به مبلغ هفت میلیارد دلار به دادگاه‌ها تسلیم شد.» این رادیو همچنین ادعا کرد که باوجود توافق دو سال پیش درباره استرداد سپرده‌های ایران در بانک‌های ایالات متحده، «امریکا از اجرای این توافق سرسختانه امتناع می‌ورزد.» رادیو مسکو همچنین به نقل از روزنامه‌های تهران افزود: «ایران نتوانست حتی یک‌پنجم پول‌های خود را بازپس بگیرد.»⁽³⁾

در همین حال، رادیو اسرائیل در خبری اعلام کرد که جهرمی معاون نخست‌وزیر ایران در امور حقوقی، امشب برای ابلاغ پیام ویژه نخست‌وزیر ایران به نخست‌وزیر الجزایر، وارد این کشور شد. این رادیو ضمن اشاره به انتشارنیافتن مضمون این پیام مدعی شد: «احتمال می‌رود [پیام مذکور] با جریان پرداخت غرامت به شرکت‌های امریکایی در رابطه با مسئله گروگان‌های سفارت ارتباط داشته باشد.»⁽¹⁾

1

دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس و وزیر امور خارجه اردن، امروز به‌طور جداگانه به اظهارنظر درباره جنگ ایران و عراق و دیگر مسائل منطقه‌ای پرداختند.

عبدالله بشاره دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس، با اشاره به اجلاس اخیر اعضای این شورا در طائف، امنیت خلیج فارس را یکی از مهم‌ترین محورهای اجلاس مذکور برشمرد. وی در مصاحبه با روزنامه کویتی القبس، ضمن اشاره به جنگ ایران و عراق ابراز کرد: «ادامه این جنگ، باعث کشاندن منطقه به درگیری‌های بین‌المللی که هم‌اکنون در نزدیکی مرزهای آن در جریان است می‌شود.»⁽²⁾

براساس گزارش رادیو بغداد، امروز همچنین مروان القاسم وزیر امور خارجه اردن، هنگام ورود به رباط پایتخت مغرب، درمورد مضامین گفت‌وگوهای خود در این سفر گفت که «مذاکراتی با مسئولان مغربی که به‌طور ویژه بر مسئله عراق و ایران و اوضاع در لبنان تکیه دارد به عمل خواهد آورد.»⁽³⁾

2

به‌دنبال بالاگرفتن تنش‌های داخلی در لبنان و اعلام خبر تعویق عقب‌نشینی نیروهای رژیم صهیونیستی از جنوب لبنان، رایزنی‌های دیپلماتیک برای حل‌وفصل این منازعه آغاز شد.

گزارش امروز خبرگزاری فرانسه از مصاحبه وزیر دفاع رژیم صهیونیستی با شبکه تلویزیونی ان.بی.سی حاکی است که درپی درخواست‌های امریکا، این رژیم خروج نیروهایش از مناطق کوهستانی دروزی‌نشین شوف و عالیه را با تأخیر اجرا می‌کند تا دولت لبنان برای حل‌وفصل اختلافاتش با شبه‌نظامیان دروزی و گسترش حاکمیت خود در این مناطق، فرصت بیشتری به دست آورد. موشه ارنز عقب‌نشینی جزئی نیروهای اسرائیل از مناطق مذکور را آزمونی برای دولت لبنان برشمرد و اعلام کرد: «اگر پس از خروج نیروهای اسرائیلی دولت لبنان بتواند حاکمیتش را گسترش دهد با موفقیت از بوته این آزمایش مهم برآمده است.» به گزارش خبرگزاری رویتر از تل‌آویو، این عقب‌نشینی درطول دو هفته آینده انجام خواهد شد.

در همین حال، اقدامات دیپلماتیک برای حل این منازعه نیز آغاز شده است. امروز ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان و رابرت مک فارلین نماینده ویژه امریکا در غرب آسیا، به‌منظور انجام مذاکراتی درباره اوضاع لبنان به‌طور جداگانه وارد پاریس شدند. جنبلاط پس از ورود به پاریس با واد بن حداد فرستاده رئیس‌جمهور لبنان، دیدار کرد. مک فارلین نیز قرار است علاوه‌بر دیدار با طرف‌های درگیر لبنانی، با مقامات فرانسوی هم درمورد وضعیت لبنان گفت‌وگو کند. بنا به گزارش خبرگزاری فرانسه، مک فارلین پیش از ورود به فرانسه، در رم با مقامات ایتالیایی و پرتغالی، گفت‌وگوهایی را درمورد اوضاع لبنان انجام داده است.

روزنامه کویتی القبس نیز در شماره امروز خود به نقل از منابع امریکایی نوشت که ریگان رئیس‌جمهور امریکا، از امین جمیل رئیس‌جمهور لبنان، خواسته است که برای رسیدن به توافق با رهبر دروزی‌های لبنان همه تلاش خود را به کار بگیرد.⁽¹⁾

روزشمار جنگ شنبه 5 شهریور 1362 18 ذیقعده 1403 27 اوت 1983

1

در ادامه پیگیری اجرای عملیات‌های محدود در سطح قرارگاه کربلا، امروز فرماندهان ارشد این قرارگاه⁽¹⁾نشستی را به‌منظور رفع مشکلات موجود درزمینه اجرای عملیات‌های مهندسی پیش رو و به‌طور مشخص عملیات لشکر25 کربلا در منطقه طلائیه، برگزار کردند.

در بخشی از این جلسه احمد سیاف‌زاده معاون قرارگاه کربلا، ضمن ارائه گزارشی از مانور عملیات مهندسی لشکر25 کربلا، درمورد مرحله اول این عملیات گفت: براساس طرح مانور عملیات منطقه طلائیه، قرار است در گام نخست نیروهای ما در عمق 2200 متریِ مقابلِ خطِ خودی، خاکریز هلالی‌شکل احداث کنند؛ به این شکل که پس از پیشروی، به موازات دژ دشمن 6 کیلومتر به‌سمت راست و 6 کیلومتر نیز به‌سمت چپ خاکریزی را به‌شکل مورب ایجاد می‌کنند. بدین‌ترتیب با استقرار در فاصله یک کیلومتری از خاکریز دشمن، مانعی جدی در مسیر گسترش کانال‌کشی عراق خواهند شد.

در خلال این جلسه، سیاف‌زاده در تماس تلفنی با غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، درمورد زمان ابلاغ دستور عملیات مهندسی در منطقة طلائیه به لشکر25 کربلا با وی گفت‌وگو کرد. بااین‌حال و به‌رغم اعتراض کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا، درمورد عدم ابلاغ نهایی طرح مانور به این یگان به‌دلیل ناهماهنگی‌هایی که هنوز درزمینه اجرای قاطع این عملیات مشاهده می‌شود، معاون قرارگاه کربلا تصمیم‌گیری نهایی دراین‌باره را به جلسة دیگری با حضور فرماندهی کل سپاه موکول کرد.⁽²⁾در پایان این جلسه، سیاف‌زاده ضمن تبیین جایگاه مهندسی رزمی در عملیات‌های پیش رو، از فرماندهان خواست با اهتمام بیشتری به تقویت و تکمیل طرح مانور عملیات‌های مهندسی بپردازند.⁽³⁾

1

عناصر شناسایی لشکر14 امام حسین(ع) (مستقر در منطقه مقابل مریوان)، امروز از آخرین وضعیت خطوط پدافندی دشمن در ارتفاعات منطقه مریوان - پنجوین به‌ویژه در ارتفاعات توتمان، کله‌قندی، سنگ معدن، قوچ‌سلطان و شیار حسن‌آباد گزارش دادند. نتایج این گزارش شناسایی بدین شرح است:

در تپه توتمان، یک گردان از نیروهای کماندویی مستقر است و فرماندهی آن در پشت تپه قسمت شمال‌غربی قرار دارد. در تپه جنگلی، حدود 16 تانک و یک آتشبار سبک مستقر شده است. ارتش عراق در آرایش منطقه، روی خط‌الرأس ارتفاع اقدام به حفر کانال نفررو و احداث سنگر کرده است و به‌طرف شرق و روبه‌روی ارتفاع صاحب‌الزمان پدافند می‌کند. علاوه‌براین، دشمن دو کمین در سمت راست و چپ این منطقه دارد که یکی از یال‌های سمت شمال‌شرقی به‌طرف بالا به‌طرف دشمن شناسایی شده است.

در ارتفاع کله‌قندی نیز دشمن 6 قله را در اختیار دارد و نیروهای دشمن به‌سمت شیار حسن‌آباد و صاحب‌الزمان پدافند می کنند. روی خط‌الرأس، کانال وجود دارد و غیر از قله اصلی، در بقیه جاها نیروهای کمین حضور دارند. در قله دوم که تخته سنگی می‌باشد دو سنگر بزرگ وجود دارد و تدارک و رفت‌وآمد آنها ازطریق خود کله‌قندی صورت می‌گیرد. روی ارتفاعات کله‌قندی تمام شیارها با سیم‌خاردار مسدود و بالای آنها کمین گذاشته شده است. جاده کله‌قندی تا پایین قله دوم می‌آید و پس از آن تدارک نیروها به‌سمت بالا توسط قاطر انجام می‌شود. هنوز برای ارتفاعات قوچ‌سلطان و کله‌قندی محور مشخصی پیدا نشده و درحال‌حاضر تنها مسیر ارتباطی جاده کله‌قندی است که به‌دلیل شیب بسیار تند آن، تدارک نیروها با مشقات زیادی همراه است.

در منطقه سنگ معدن، جاده‌ای تا نزدیکی قله این ارتفاع وجود دارد و پدافند دشمن به‌سوی شیلر - حسن‌آباد است و در سینه شیار سمت شمال‌شرق قوچ‌سلطان نیز یک جاده مال‌رو وجود دارد که از ارتفاعات سیدصادق و سنگ معدن به‌طرف تپه‌های سبز سمت راست حسن‌آباد امتداد می‌یابد و در طول آن سنگرهای کمین دشمن استقرار یافته است. هنوز محور مشخصی به این ارتفاع شناسایی نشده است.

در ارتفاعات مرزی سمت راست شیار حسن‌آباد، که شکل سه پله‌ای و حالت شرقی - غربی دارند، دشمن هم به‌طرف حسن‌آباد و هم به‌طرف پاسگاه بناسوته پدافند می‌کند. برروی ارتفاع سوم این منطقه که در نزدیکی سنگ معدن قرار دارد نیروهای دشمن دیده نشده‌اند، ولی روی دو ارتفاع دیگر حدود یک گروهان از نیروهای مخصوص عراق مستقر هستند. بین ارتفاع دوم و سوم یک ارتفاع گرده‌ماهی‌مانند وجود دارد که از پایین به سنگ معدن متصل می‌شود. دشمن در پشت پاسگاه بناسوته، روی سه تپه کوچک نیرو دارد. محور نیروهای خودی نیز از راه راست شیار حسن‌آباد به‌طرف پاسگاه می‌باشد. در قسمت جنوبی پاسگاه، یک گردان

تقویت‌شده دشمن حضور دارد که با قاطر تدارک می‌شود. در محدوده تقریبی وسط دو ارتفاع دوم و سوم، شیاری است که جلوی آن نیز چشمه‌ای وجود دارد که با یک ردیف مین و احتمالاً کمین مسدود شده است.

در این گزارش درباره راه‌های تدارکاتی درصورت اجرای عملیات در این منطقه آمده است: یک، مسیر جاده‌ای از مرانه به حسن‌آباد است و یک راه نیز به‌طرف پاسگاه بناسوته می‌رود و از حسن‌آباد تا پایین ارتفاعات سنگ معدن و کله‌قندی می‌توان جاده کشید و آن را تا بالای کله‌قندی ادامه داد.⁽¹⁾

1

امروز در مراسمی با حضور سرهنگ صمیمی رئیس شهربانی و مسئولان دایره‌های عقیدتی - سیاسی پلیس تهران و دانشگاه پلیس، 600 نفر از نیروهای شهربانی جمهوری اسلامی ایران، عازم جبهه‌های جنگ با عراق شدند⁽²⁾همچنین به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی گروهی از دانش‌آموزان آموزشگاه سرپاسبانی استان زنجان و همچنین نیروهایی از شهرستان کلاله نیز به جبهه‌ها اعزام شده‌اند.⁽³⁾

2

امروز در استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، میان نیروهای خودی و گروه‌های مسلح غیرقانونی درگیری‌هایی رخ داد که براثر آن ضرباتی به عناصر ضدانقلاب وارد آمد.

در جریان عملیات پاک‌سازی روستاهای محال انزل (شمال ارومیه)، 4 نفر از عناصر کومه‌له، 48 تن از چته‌های حزب دمکرات و یکی از افراد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) کشته شدند.⁽⁴⁾

درپی عملیات پاک‌سازی نیروهای خودی در مثلث کامیاران - سنقر - سنندج، عناصر مسلح غیرقانونی که مجبور به ترک منطقه مزبور شده بودند با کمین در جاده خامسان یک خودروی تویوتای حامل غذا را هدف حمله قرار دادند. در این حادثه 3 سرنشین خودرو به شهادت رسیدند. نیروهای خودی با اطلاع از ماجرا بلافاصله اقدام به اعزام نیروی کمکی کردند؛ در درگیری ایجادشده تعدادی از مهاجمان کشته شدند⁽⁵⁾و 20 قبضه اسلحه ژ3 به دست نیروهای خودی افتاد. عناصر ضدانقلاب که از هیز شهیدان کامیاران بودند به کوه‌های شاهو عقب‌نشینی کردند.⁽⁶⁾

طبق گزارش واحد اطلاعات سپاه پیرانشهر، صبح امروز، عناصر مسلح غیرقانونی در جاده بریسو - بصره - مکال‌آباد در محور سردشت - بانه، قصد اجرای یک عملیات کمین را داشتند که مورد تعقیب نیروهای خودی قرار گرفتند. در این حادثه تعدادی از عناصر ضدانقلاب کشته شدند و یکی از سرپل‌هایشان که زخمی شده بود اسیر شد. از نیروهای خودی نیز یک تن مجروح شد.⁽⁷⁾

1

فعالیت گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز نسبت به روزهای قبل افزایش داشت. براثر کمین عوامل حزب دمکرات، 15 نفر از بارزانی‌ها در حوالی اشنویه کشته شدند. در نقده، سردشت و منطقه بوکان نیز درنتیجه تحرکات عناصر مسلح ضدانقلاب، تعدادی از نیروهای خودی شهید یا زخمی شدند.

شامگاه امروز، نیروهای بارزانی که با سه دستگاه خودرو از مرز کلاشین عازم روستای شیخان اشنویه بودند، در محور مرزی کلاشین - روستای درود در منطقه گرگه‌میش، به کمین چته‌های حزب دمکرات افتادند. در این حمله 15 نفر از بارزانی‌ها کشته شدند و یکی از آنها نیز براثر برخورد خودرو با مین مجروح شد؛ گفتنی است که همه نیروهای بارزانی غیرمسلح بودند.⁽¹⁾

امروز همچنین گروه ضربت هیز افشین با ورود به نقده در اطراف واحد عملیات سپاه این شهر کمین کردند و پس از به‌شهادت‌رساندن 3 نفر از پاسداران و سرقت یک قبضه اسلحه، شهر را ترک کردند.⁽²⁾

بنا به گزارش قرارگاه عملیاتی ژاندارمری در شمال‌غرب، صبح امروز چته‌های دمکرات به پایگاه بزی (بزیله) هنگ ژاندارمری سردشت حمله کرده و با نیروهای پایگاه درگیر شدند. در این درگیری، 6 نفر از مهاجمان کشته شدند و یکی از آنان مجروح و دستگیر شد. از نیروهای خودی هم فقط یک نفر زخمی شد.⁽³⁾

عصر امروز هم در درگیری افراد سپاه با چته‌های حزب دمکرات در نزدیکی پایگاه قره‌موسی در محور بوکان - میاندوآب، 2 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند.⁽⁴⁾با اعزام نیروهای کمکی از پایگاه مذکور، این درگیری خاتمه یافت.⁽⁵⁾

در جاده بوکان - سقز نیز براثر کمین افراد مسلح غیرقانونی به یک ماشین حامل خمپاره، 2 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند⁽⁶⁾

صبح امروز نیروهای تأمین پایگاه مروارید سنندج با مهاجمان درگیر شدند. این درگیری پس از دو ساعت، بدون تلفات پایان یافت.⁽⁷⁾بعدازظهر امروز نیز تعدادی از عناصر ضدانقلاب قصد محاصره پایگاه شهید اصغری در روستای نایسر سنندج را داشتند که براثر آتش نیروهای خودی متواری شدند.⁽⁸⁾

2

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، در مصاحبه‌ای به مناسبت هفته دولت، ضمن تأکید بر حمایت دولت از محرومان و مستضعفان، ضرورت حرکت دولت در خط اسلام و مردم را یادآور شد.

رئیس‌جمهور در این گفت‌وگو اعلام یک هفته به‌عنوان هفته دولت را، که مصادف با شهادت محمدعلی رجائی و محمدجواد باهنر است، ابتکاری بسیار خوب و بجا دانست و تأکید کرد که دولت

بایستی از این فرصت برای معرفی هرچه بیشتر چهره‌ها و برنامه‌های خود به مردم استفاده کند و به واسطه بیان مسائلی که ممکن است برای مردم مهم باشد آنان را از عملکرد دولت مطمئن و به آینده دلگرم سازد.

وی در پاسخ به سؤالی درمورد نقاط ضعف و قوت دولت گفت: «درمجموع، من دولت آقای مهندس موسوی را یک دولت موفقی می‌دانم. ... آن درگیری که بین رئیس‌جمهور توسعه‌طلب، بهانه‌گیر و بداخلاق با دولت وجود داشت این وضعیت بحمدالله امروز نیست، هماهنگی است. ما دولت را در همه برنامه‌هایی که دارد هم شخص نخست‌وزیر را و هم یک‌یک وزرا را کمک می‌کنیم.» رئیس‌جمهور افزود: «ضعف‌هایی هم وجود دارد که اینها را بایستی برادران مسئول، برادران وزیر با علاقه‌مندی و دلسوزی با انتخاب همکاران خوب و مورد اطمینان، آنها را برطرف کنند.»

آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه بر حفظ حقوق مردم و محرومان و مستضعفان در خط مشی آتی دولت تأکید کرد و گفت: «به برادران شورای اقتصاد توصیه کردیم که سعی کنند که جانب اکثریت مردم را که محرومان، مستمندان و به تعبیر رایج و معروف مستضعفان هستند را رعایت کنند و حقوق آنها را حفظ کنند.» وی درزمینه مبنای تصمیم‌گیری‌های دولت، با یادآوری دو نکته خاطرنشان کرد: «یکی موافقت با اسلام و شرع، آن چیزی که موافق شرع است اگر همه مردم هم از آن ناراضی باشند آن خوب و مفید است و باید انجام بگیرد. عامل دوم، همین علاقه‌مندی‌هاست و موافقت‌هاست، گاهی می‌شود که یک چیزی مخالف با شرع نیست، اما تأمین منافع همه مردم یا اکثریت مردم یا مردم مستضعف را نمی‌کند؛ در این مواقع باید نگاه کنیم ببینیم کدام تصمیم ما بیشترین مردم را راضی می‌کند آن را انتخاب کنیم. ... خط اسلام و خط مردم عیناً همان چیزی که در بیانات امام هم مشهود است به آن توجه می‌شود و دولت هم به نظر من باید خط آینده را همین‌جور انتخاب کند و انتخاب خواهد کرد.»⁽¹⁾

1

رئیس مجلس شورای اسلامی در دیدار با جمعی از خانواده‌های شهدا و جانبازان مریوان، بر تداوم مقابله با ضدانقلاب و اولویت بازسازی کردستان تأکید کرد.

هاشمی رفسنجانی در این دیدار به استعداد موجود در مناطق کردنشین برای آبادانی اشاره کرد و گفت: «اگر توان نیروهایی که در کردستان صرف تخریب، توطئه و تباه‌کردن شد، درجهت عمران و آبادی منطقه به کار می‌رفت، امروز کردستان یکی از آبادترین مناطق کشور بود.» وی با اشاره به سفرش به‌همراه مرحوم آیت‌الله طالقانی به سنندج هم‌زمان با شروع غائله کردستان افزود: «تصور ما این بود که حرف‌های پدرانه ما گروه‌هایی را که در کردستان بودند متوجه حقایق کند، ولی آنها به‌جای آنکه به‌طرف حق برگردند، جری‌تر شده و روزبه‌روز بر جسارتشان افزوده شد و متأسفانه در دوران حکومت لیبرال‌ها و بنی‌صدر و به‌دنبال همین اوضاع شروع جنگ تحمیلی که مسئله کردستان را تحت‌الشعاع قرار داد، ما کمتر توانستیم به کردستان بپردازیم.» رئیس مجلس همچنین عملکرد سران عناصر ضدانقلاب در کردستان را این‌گونه تشریح کرد: «عناصر وابسته به استکبار جهانی با صدام جنایت‌پیشه دست اتحاد داده‌اند تا برای ملت آزاد کُرد به‌اصطلاح خودشان آزادی بگیرند. قاسملو و دیگر سران اشرار که مدت‌ها در اروپا به خوش‌گذرانی مشغول بودند وقتی‌که مردم با ساقط‌کردن رژیم ستم‌شاهی انقلاب را به پیروزی رساندند به ایران برگشته و داعیه رهبری ملت مسلمان کُرد را کردند.»

هاشمی رفسنجانی در بخشی دیگر از سخنان خود راجع به پاک‌سازی کردستان از نیروهای ضدانقلاب و به‌دنبال آن بازسازی این استان اظهار کرد: «مردم سراسر کشور به‌خاطر استقلال و آزادی کردستان و کوتاه‌کردن شر اشرار و دست دزدانی که به اسم مبارزه، در میان مردم نفوذ کرده بودند فرزندان خود را به میدان فرستاد[ند] و ان‌شاءالله با تصرف کامل باقیمانده پایگاه‌های ضدانقلابیون زمینه برای جبران خرابی‌ها به‌دست توانای همین رزمندگان مسلمان سلاح بردوش فراهم خواهد شد و ما اولویت را در بازسازی به کردستان می‌دهیم.»⁽¹⁾

2

تجربیات جنگ سه‌ساله ایران و عراق، تصمیم‌گیران نظامی و سیاسی ایران را به‌سوی برنامه‌ریزی‌های بلندمدت با هدف بهبود کیفی روش‌های جذب، آموزش و بهره‌گیری از نیروهای داوطلب سوق داده است. در همین خصوص، سپاه پاسداران طرحی را با عنوان "لبیک یا خمینی" ارائه کرده که مقدمات آن درحال اجراست. امروز فرمانده کل و وزیر سپاه به‌طور جداگانه به تشریح این طرح و اهداف آن پرداختند.

محسن رضایی فرمانده کل سپاه، در مصاحبه‌ای که امروز در روزنامه کیهان به چاپ رسید، تشکیل سازمان رزمی ارتش بیست میلیونی براساس فرمان امام خمینی را هدف از طرح لبیک یا خمینی در

مرحله اول دانست و گفت: طبق قانون و براساس تصویب مجلس، سپاه موظف به اجرای این فرمان امام خمینی است؛ براین‌اساس، طرح مذکور دو هدف اساسی دارد: «اولین هدفش انجام مراحل مقدماتی تشکیل ارتش بیست میلیونی است و هدف دوم آماده‌شدن برای انجام مانور آزادی قدس است که ان‌شاء‌الله آماده خواهیم شد تا این مانور را در سراسر کشور با شرکت کلیه کسانی که تاکنون به جبهه‌های جنگ رفته‌اند به اجرا درآوریم. ... با اجرای طرح لبیک یا خمینی تمام نیروها تخصص‌های رزمی‌شان مشخص می‌شود و ما خیلی راحت می‌توانیم با این افراد بعداً هرموقع احتیاج بود، تماس بگیریم. تخصص اینها در پرونده‌هایی ثبت می‌شود و ما هروقت لازم داشتیم با مراجعه به پرونده افراد می‌توانیم تعداد نیروهای متخصص اعم از تک‌تیرانداز، توپچی، آر.پی.جی‌زن، راننده لودر و بلدوزر و امثال آن را برآورد کنیم و ثانیاً دیگر مشخص است که افراد چه آموزش‌های جدیدی را بایستی ببینند. پس از اجرای این طرح کلیه برادران که سازماندهی شده‌اند قبل از اجرای مانور آزادی قدس آموزش‌های جدیدی را خواهند دید.»

فرمانده کل سپاه مراحل پنج‌گانه اجرای طرح لبیک یا خمینی را این‌گونه تشریح کرد: «اولین مرحله اجرای طرح، فراخوانی نیروهاست. ... مرحله بعدی تعیین تخصص نیروهاست. نیروهایی که به مراکز سپاه مراجعه می‌کنند بایستی فرم‌هایی را پر کنند. ... مرحله سوم بعد از اینکه تخصص فرد مشخص شد این است که یک کارت دراختیار او قرار می‌گیرد تا در موقع لزوم از آن استفاده شود. ... مرحله بعدی سازماندهی نیروهاست. ... مرحله آخر این است که فرد باید آماده باشد برای اجرای مانور آزادی قدس، که ان‌شاء‌الله این مانور هم تا قبل از 22 بهمن آینده، ان‌شاء‌الله آماده می‌شود و باید مردم ما آمادگی داشته باشند که به‌صورت گسترده در این مانور شرکت کنند.»⁽¹⁾

محسن رضایی همچنین در پایان گردهمایی دوروزه فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منطقه یک کشور در مصاحبه با واحد مرکزی خبر درمورد طرح لبیک یا خمینی گفت: «بعد از اینکه شایعات دشمن خنثی شد و موضوعات طرح مذکور بیشتر برای مردم روشن گردید، استقبال مردم بسیار خوب و مفید بوده است.» وی با یادآوری ضرورت حفظ اصل غافلگیری و ابتکارعمل و آمادگی نیروهای مردمی ازطریق سازماندهی افزود: «برای اینکه ابتکارعمل در دست نیروهای مردمی همچنان باقی بماند، باید اینها همیشه آماده باشند و برای این کار از قبل سازماندهی شوند و باید منتظر باشند به هرجایی که دشمن حمله کرد قبل از اینکه شروع به ایجاد استحکامات و مواضع و مسائل دیگر بکنند، نیروهای سازمان‌یافته حزب‌الله سریعاً در آنجا حاضر شوند و دشمن را که درحال گیجی و ابهام به سر می‌برد و هنوز منطقه را خوب نشناخته است تارومار بکند و این آمادگی‌ها برای اسارت نیروهای دشمن در مواقع ورود به کشور اسلامی ماست.»⁽²⁾

محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه نیز در پایان گردهمایی مذکور که با هدف برنامه‌ریزی برای تقویت جبهه‌های جنگ و بررسی مشکلات پایگاه‌های سپاه منطقه یک در قم برگزار شده بود، در گفت‌وگویی با واحد مرکزی خبر علاوه‌بر بیان مطالبی درمورد این گردهمایی و اوضاع جبهه‌های جنگ به تبیین اهداف طرح لبیک یا خمینی پرداخت و گفت: سازماندهی، ثبت‌نام و شرکت نیروهای داوطلب در مانور آزادی قدس و آموزش‌های جدید، ازجمله اهداف این طرح می‌باشد. وی هدف از سفر به مناطق مختلف کشور را بهره‌گیری از کمک‌های مردمی در همین زمینه عنوان کرد و افزود: «با کمک مردم پادگان‌های بزرگ آموزشی در سراسر کشور ایجاد می‌کنیم.»

وزیر سپاه با تأکید بر اینکه مقامات مسئول مانند رئیس‌جمهور، رئیس مجلس و نخست‌وزیر نیز با طرح لبیک یا خمینی همراهی و هماهنگی کامل دارند، طرح‌های کنونی سپاه را این‌طور تشریح کرد: «طرح والعاضات یعنی اعزام دو پنجم پاسداران به جنگ و طرح والعادیات یعنی آموزش‌های سطح بالای فرماندهی در سپاه و طرح صف سازماندهی بسیج مردمی که ادامه همان طرح لبیک یا خمینی است.» وی استقبال از طرح لبیک یا خمینی را بسیار خوب و مطلوب دانست و گفت: «باتوجه‌به وضعیت خاص انقلاب و میهنمان همه برادرانی که به جبهه‌ها رفته‌اند و نیروهای کیفی ما را تشکیل می‌دهند و دانش جنگی را اندوخته‌اند باید بیایند و در این طرح ثبت‌نام نمایند و به مقتضای تخصصی که دیده‌اند در سازماندهی منظم ارتش بیست میلیونی قرار بگیرند تا ان‌شاء‌الله برای مانور آزادی قدس آماده شوند.» رفیق‌دوست در پایان، دستاورد این طرح را آگاهی از تعداد نیروهای آماده و تخصص‌های آنان به‌منظور سازماندهی‌شان اعلام کرد.⁽¹⁾

گفتنی است اطلاعیه طرح لبیک یا خمینی و مانور آزادی قدس بار دیگر امروز در روزنامه‌های کیهان و اطلاعات منتشر شد.⁽²⁾

1

وزیر امور خارجه ایران امروز با رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ترکیه دیدار و گفت‌وگو کرد. خبرگزاری‌های آلمان‌غربی و رویتر جنگ ایران و عراق، دغدغه‌های امنیتی ترکیه و روابط اقتصادی دوجانبه بین ایران و ترکیه را مهم‌ترین محورهای دیدارهای امروز ولایتی با مقامات بلندپایه ترکیه قلمداد کردند.

در دیدار وزیر امور خارجه ایران با رئیس‌جمهور ترکیه، کنعان اورن ضمن خوشامدگویی به ولایتی، از گسترش روابط ایران و ترکیه ابراز خرسندی کرد. ولایتی نیز خارج‌شدن از سلطه ابرقدرت‌های غرب را یکی از اهداف بزرگ انقلاب اسلامی دانست و خاطرنشان کرد: «این در حالی اجرا شد که به ابرقدرت دیگری وابسته نشدیم.»

علی‌اکبر ولایتی همچنین امروز در دیدار با نخست‌وزیر ترکیه، بر تصمیم قاطع ایران مبنی‌بر ادامه جنگ تا احقاق حقوق تضییع‌شده ملت ایران تأکید کرد. بولنت الوسو نیز ضمن استقبال از گسترش روابط با ایران، خواستار تداوم دیدارهای مقامات عالی‌رتبه دو کشور شد.⁽¹⁾

در دیدار وزرای امور خارجه دو کشور، ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه با بیان اینکه «پیروزی انقلاب اسلامی یک تغییر جوهری در روابط دو کشور به وجود آورد»، روابط دو کشور را «نمونه خوبی در سری همکاری‌های کشورهای جهان سوم» قلمداد کرد. ولایتی نیز سیاست جمهوری اسلامی ایران مبنی‌بر گسترش روابط خود با کشورهای جهان سوم به‌ویژه ملت‌های مسلمان را یکی از خط مشی‌های سیاست خارجی ایران معرفی و حجم مبادلات اقتصادی ایران با جهان سوم را به‌عنوان نمونه بارز این سیاست ذکر کرد و افزود: «قبل از انقلاب، [حجم این مبادلات] 9 درصد از کل مبادلات ما را تشکیل می‌داد که این رقم در سال‌های بعد از انقلاب، به 25 درصد افزایش یافته است.» وی با تأکید بر اینکه «در مواجهه با رژیم صهیونیستی باید همان زبان زور که این رژیم از آن استفاده می‌کند مورد استفاده قرار گیرد»، سازش و مذاکره را درمورد مسئله فلسطین بی‌ثمر ارزیابی کرد و این موضوع را مربوط به همه جهان اسلام دانست. ولایتی همچنین خروج بدون شرط نیروهای شوروی و تعیین سرنوشت افغانستان به‌دست مردم این کشور را تنها راه‌حل مشکل افغانستان خواند. در این دیدار همچنین درمورد مسائل فرهنگی فی‌مابین و همکاری‌های دانشگاهی نیز مذاکراتی انجام شد.⁽²⁾

در همین حال، خبرگزاری آلمان‌غربی به نقل از منابع وزارت امور خارجه ترکیه، گزارش داد که در دیدار وزرای امور خارجه دو کشور، ترکیه «نگرانی خود را پیرامون امنیت این کشور در جنگ خلیج [فارس] به ایران اعلام کرده است.» طبق این گزارش، ترکیه اخیراً آشکارا از افزایش قدرت جنبش‌های جدایی‌طلب کُرد و احتمال به‌خطرافتادن خط لوله نفت عراق به بندر یومورتالیک ترکیه در دریای مدیترانه ازسوی ایران، ابراز نگرانی کرده است؛ خبرگزاری آلمان‌غربی همچنین از اظهار امیدواری وزرای امور خارجه ایران و ترکیه درمورد افزایش حجم مبادلات تجاری دو کشور به 5/2 میلیارد دلار در پایان سال جاری خبر داد.⁽³⁾

خبرگزاری رویتر نیز به نقل از مقامات رسمی ترکیه، مذاکرات دوجانبه را بر جنگ ایران و عراق و همچنین روابط دوجانبه ایران و ترکیه متمرکز دانست و ضمن اشاره به نگرانی آنکارا

از گسترش درگیری‌های ایران و عراق به مرزهای ترکیه، سفر ولایتی را درواقع نوعی واکنش به دیدار اخیر طارق عزیز از ترکیه در ماه جاری قلمداد کرد. به گزارش رویتر، ایران هم‌اکنون «بزرگ‌ترین بازار کالاهای صادراتی ترکیه است» و نفت عمده‌ترین کالای وارداتی ترکیه از ایران است که میزان آن سالانه تقریباً بالغ‌بر 5 میلیون تن می‌شود.⁽¹⁾

1

حجت‌الاسلام سیدحسین موسوی تبریزی دادستان کل انقلاب اسلامی، صبح امروز، در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی درخصوص مقابله با احتکار، گران‌فروشی و قاچاق کالا و اقدامات انجام‌شده برای کنترل قیمت‌ها و توزیع کالا مطالبی را بیان کرد. تشکیل گشت ارشاد به‌منظور جلوگیری از منکرات موضوع دیگری بود که دادستان کل انقلاب در این مصاحبه به آن پرداخت.

موسوی تبریزی با اعلام خبر تشکیل 30 شعبه بازپرسی و 25 ستاد مبارزه با گران‌فروشی درپی واگذاری وظایف مبارزه با گران‌فروشی، احتکار و قاچاق کالا به دادستانی انقلاب اسلامی، درمورد توزیع کالا گفت: «با هماهنگی وزارت بازرگانی، بانک مرکزی و مراکز تهیه و توزیع می‌توان بهترین کنترل را در امر توزیع داشته باشیم.» دادستان کل انقلاب اسلامی از بررسی طرحی برای کنترل قیمت کالاها خبر داد که براساس آن دولت مسئول قیمت‌گذاری و تعاونی‌ها هم عهده‌دار توزیع مستقیم در میان مردم خواهند بود. وی بر مبارزه قاطعانه‌تر با گران‌فروشان و احتکارکنندگان، تأکید کرده، افزود: «دادسرای انقلاب اسلامی با این افراد همانند گروهک‌ها برخورد خواهد کرد، چون در پشت مسئله گرانی و احتکار مسائل سیاسی هم نهفته است. دراین‌مورد ما سعی خواهیم کرد با ریشه‌یابی گران‌فروشی به این مسئله خاتمه دهیم. به‌طوری‌که دراین‌رابطه تعدادی دستگیر شده‌اند.» موسوی تبریزی همچنین با اشاره به تقویت پایگاه‌های ژاندارمری، کمیته‌های انقلاب و نیز دادسرای انقلاب اسلامی در استان‌های سیستان و بلوچستان و خراسان، ضرورت ریشه‌کن‌سازی امر قاچاق در این مناطق ازطریق راه‌سازی و ایجاد مشاغل تولیدی برای مرزنشینان را یادآور شد.⁽²⁾

دادستان کل انقلاب اسلامی در ادامه، به موضوع گشت ارشاد پرداخت و گفت دادستانی انقلاب مستقر در اوین به‌منظور جلوگیری از منکرات و فساد ظاهری اقدام به تشکیل گشت ارشاد کرده است؛ وی منکرات و فساد ظاهری را مسئله‌ای سیاسی دانست و نحوه مقابله با آن را این‌گونه تشریح کرد: «ضدانقلاب با پوشیدن لباس‌های ناهنجار قصد دارد چهره انقلاب اسلامی را بد جلوه دهد ... در درجه اول سعی خواهد شد این افراد ارشاد شوند و درصورتی‌که در مقابل این راهنمایی‌ها ایستادگی کند دستگیر و مجازات خواهند شد.» موسوی تبریزی همچنین عضویت حکام شرع در احزاب سیاسی را ازنظر شرعی و قانونی بلامانع خواند و گفت: «مهم عدالت قاضی است و اگر غیر از این باشد کفر و شرک انجام شده است.»⁽³⁾

1

سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، در دیدار با اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی از تشکیل گردهمایی جنایات صدام خبر داد.

در این دیدار محمدباقر حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی، ضمن دعوت از اعضای این هیئت برای شرکت در گردهمایی آتی جنایات صدام که توسط این مجلس برگزار خواهد شد، به بخشی از جنایات متعدد رژیم صدام ازجمله «جنایات این رژیم نسبت به شریعت اسلام و نادیده‌گرفتن کلیه قوانین درزمینه احترام به مذهب ... و ایجاد ممنوعیت در گفتن اذان، اقامه نماز‌جمعه‌ها؛ ضرب‌وشتم، حبس و قتل رهبران مذهبی ...؛ زیرپای‌نهادن حقوق انسانی ...؛ اجبار مردم به تغییر عقاید خود یا اجبار آنان به شرکت در جنگ تحمیلی» اشاره کرد. وی به‌راه‌انداختن جنگ با ایران را محور دیگر این جنایات و بزرگ‌ترین خیانت رژیم صدام برشمرد و افزود: «جنگ تحمیلی خود بزرگ‌ترین خیانتی است که صدام عفلقی در حق مردم ایران و عراق و مسلمانان دنیا کرده است. این جنگ برای عراق حدود پنجاه هزار معلول، ده‌ها هزار یتیم و بیوه و چندین ده هزار کشته به‌جای گذاشته است.»

در پایان این دیدار، سخنگوی دادگاه بین‌الملل اسلامی با تشریح اهداف این دادگاه، اعلام کرد که این هیئت تاکنون از دوازده شهر و روستا در مناطق جنگی بازدید کرده است.⁽¹⁾

2

به گزارش خبرگزاری کویت، یکی از مقامات عربستان سعودی، ادعاهای ایران مبنی‌بر اِعمال محدودیت عربستان بر تعداد پروازهای حجاج ایرانی به عربستان را تکذیب کرد.⁽²⁾براساس این گزارش، مقام مذکور ابراز کرده است که «برنامه پروازهای ایرانیان به عربستان توسط مقامات ایرانی با همکاری هواپیمایی غیرنظامی سعودی همانند تمام کشورهای اسلامی دیگر ترتیب داده شده است.»⁽³⁾در همین حال، رادیو عراق در بخش فارسی خود مدعی شد که تعدادی از زائران ایرانی به‌محض ورود به عربستان سعودی «از آن دولت تقاضای پناهندگی سیاسی کردند.»⁽⁴⁾

3

در حالی‌که امروز صدام حسین به‌طور غیرمستقیم از شرکت نکردن اعراب در جنگ با ایران انتقاد کرد و این موضوع را ناشی‌از اطمینان آنان به توانمندی عراق برای شکست‌دادن ایران دانست، طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق، به شرکت مستقیم نیروهای مصری در جنگ با ایران اعتراف کرد.

به گزارش رادیو صوت الجماهیر صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، ظهر امروز، در جمع

گروهی از اهداکنندگان طلا و پول، به مقایسه جنگ مسلمانان با ساسانیان (نبرد قادسیه) و جنگ عراق با ایران - که وی آن را قادسیه دوم می‌نامد - پرداخت و با اشاره به اینکه در "قادسیه اول" کلیه اعراب شرکت داشتند، گفت: «شاید اعراب در آن زمان پی برده بودند که عراقی‌ها به‌تنهایی قادر به مقابله با جباران فارس نیستند و اکنون می‌دانند که عراقی‌ها به‌تنهایی می‌توانند به نیابت ازطرف آنها با جباران فارسی مقابله کنند. می‌گویم شاید بدین علت است و اگر علت این باشد پس ما عراقی‌ها روش اعراب را درک می‌کنیم. ... درهرحال، من می‌گویم ... که قلب‌های اعراب با شما است هرچند که شمشیر آنها در کنار شما نباشد.» رئیس‌جمهور عراق با اشاره به عملیات‌های نظامی ایران گفت: «آنها تمامی سلاح‌ها و روش‌های خود را آزمایش کردند و هنوز در مرزها می‌جنگند، درحالی‌که سه سال از جنگ می‌گذرد. هنگامی‌که شما خواستید برای تعقیب ارتش متجاوز آنها وارد خاکشان شوید به عمق تعیین‌شده برای حمایت کشور خود وارد شدید و سپس به خاک خود برگشتید تا ثابت کنید به خاک دیگران چشم طمع ندارید.»

صدام حسین در بخش دیگری از این سخنرانی با اشاره به یکی از مصاحبه‌های خود و واکنش یکی از سران عرب منطقه، تلاش کرد تا با تحریک تعصب عربی اعراب منطقه به‌نوعی آنان را به جنگ با ایران ترغیب کند. وی گفت: «مدتی قبل ... به نظر می‌رسد که من به یکی از روزنامه‌نگاران گفته‌ام اگر جباران ایران می‌توانستند وارد خلیج [فارس] شوند زنان خلیج ما را به‌صورت خفت‌باری به حالت اسیر به تهران می‌بردند. شما می‌دانید که من بارها به عراقی‌ها گفته‌ام و اکنون نیز می‌گویم اگر جباران تهران به عراق و خلیج [فارس] دست یابند، زنان عراق و زنان خلیج را با خواری به تهران خواهند برد. یکی از حکام عرب از صدام حسین قهر کرد که چرا می‌گوید ایرانیان می‌توانند زنان خلیج را به تهران ببرند؟ من نگفتم آنها می‌توانند این کار را بکنند بلکه گفتم اگر می‌توانستند، زنان خلیج را به‌صورت خفت‌باری به حالت اسیر به تهران می‌بردند و همچنین گفته‌ام اگر می‌توانستند، با زنان عراق نیز همین کار را می‌کردند. من از ملامت این عرب خوشحال هستم، ولی برای اینکه خوشحالی من کامل شود می‌خواهم که شمشیر خود را بکشد و برای زنان خلیج و عراق تأکید کند که آنها در دژ مستحکمی هستند، زیرا که او و سایرین در دفاع از اصول و ارزش‌ها شمشیر کشیده‌اند. ولی اگر فقط از این سخن قهر کند و شمشیر نکشد می‌گویم که قهر به‌تنهایی نمی‌تواند زنان خلیج و زنان عراق را حمایت کند.»⁽¹⁾

درعین‌حال روزنامه لوموند (چاپ پاریس) در شماره امروز خود، وقوع جنگ بین ایران و عراق را عامل نزدیک‌شدن «برادران دشمن سران مصر و عراق» به یکدیگر معرفی کرد. لوموند به نقل از طه یاسین رمضان معاون نخست‌وزیر عراق و فرمانده جیش الشعبی، شمار کشته‌شدگان و اسرای مصری در جنگ عراق با ایران را به‌ترتیب 20 و 6 نفر ذکر کرد. براساس همین گزارش، طه یاسین رمضان ماه ژوئن گذشته نیز در گفت‌وگو با هفته‌نامه المصور (چاپ قاهره) اظهار کرده بود: «پشتیبانی مصر از عراق در جنگش با ایران معادل پشتیبانی همه کشورهای عربی درمجموع بوده است.»⁽²⁾

1

روزنامه فرانسوی لوموند در مقاله‌ای با اشاره به متجاوزبودن عراق، شکل‌گیری گروه فشار هوادار عراق در فرانسه، نقش و تأثیرگذاری آن بر روابط دو کشور و همچنین بر جنگ بین ایران و عراق را مورد بررسی قرار داد.

برنارد بولوکو در مقاله‌ای که امروز در روزنامه لوموند منتشر شد، تسهیلات استثنائی مالی فرانسه به عراق را مغایر با منافع فرانسه خواند و این سیاست مالی را تحت‌تأثیر و تابع خواسته‌های یک گروه فشار اقتصادی فرانسوی دانست؛ وی درمورد نحوه شکل‌گیری گروه مذکور نوشت: «این گروه فشار درپی سفر ژاک شیراک نخست‌وزیر وقت ژیسکاردستن به عراق در سال 1975، تشکیل یافت که طی آن [بزرگ‌ترین] قراردادهای اقتصادی قرن با این کشور به امضا رسید. این روابط ممتاز موجب شد که فرانسه مؤدبانه سرکوب سیاسی و تروریسم عراق در فرانسه و جنگ داخلی کردستان را نادیده بگیرد.» نویسنده با اشاره به تأثیر این گروه در موضع‌گیری فرانسه در قبال جنگ ایران و عراق افزود: «به‌دنبال تهاجم عراق به جنوب ایران در ماه سپتامبر 1980، فرانسه برای اولین‌بار در تاریخ، فعالانه سلاح‌هایی را دراختیار عراق که نه‌تنها یک کشور هم‌پیمان فرانسه نبود، بلکه یک کشور تجاوزگر بود قرار داد. گروه فشار فرانسوی هوادار عراق به‌حدی نیرومند است که باعث شده اخلاق سیاسی و نیز یک میلیون و نیم ایرانی که از سه سال پیش، همه‌چیز خود را از دست داده و در اردوگاه‌های مهاجرین جنگی یا نزد دوستانشان زندگی می‌کنند نادیده گرفته شود.»

مقاله مذکور با اشاره به ناتوانی عراق برای بازپرداخت بدهی‌های خود به‌دلیل هزینه‌های ناشی‌از تجاوز به ایران، واگذاری سلاح‌های ارتش فرانسه به عراق برای بمباران جزیره خارک و بسته‌شدن راه صدور نفت ایران را بیانگر این دانست که «فرانسه ... یک جنگ را تأمین مالی می‌کند.» برنارد بولوکو، قدرت و نفوذ گروه فشار هوادار عراق در فرانسه را به‌حدی دانسته است که «نمایندگان پارلمان فرانسه هرگز درمورد این مسائل از خود سؤال نکرده‌اند و احزاب مخالف نیز هرگز دولت را استیضاح نکرده‌اند، زیرا این گروه فشار مافوق احزاب است و سازمان‌های دمکراتیک و بشردوستانه نیز هرگز اظهار نگرانی نکرده‌اند.» بنا به اذعان نگارنده، عملکرد این گروه فشار که نقشی تعیین‌کننده در تداوم جنگ ایران و عراق ایفا می‌کند، موجب شده تا روابط فرانسه با ایران تقریباً به صفر برسد و از سوی دیگر، «جان فرانسویان را به‌خاطر تحریک گروه‌های تروریستی به خطر انداخته است.»

این مقاله با اشاره به ادعای ریاست‌جمهوری فرانسه درمورد حل مسئله فلسطین و حفظ روابط دوستانه با کشورهای عربی ازجمله عراق و لیبی با طرح این پرسش به پایان می‌رسد: «آیا برای تأمین صلح در خاورمیانه باید با ایران اسلامی جنگید؟»⁽¹⁾

2

حسنی مبارک رئیس‌جمهور مصر، امروز در دیدار با هیئت سنای امریکا در اسکندریه، از محافل بین‌المللی خواست تا «تلاش‌های فشرده خود را جهت پایان‌دادن به جنگ میان ایران و عراق به کار ببرند.» رادیو صوت الجماهیر با اعلام این مطلب افزود: حسنی مبارک همچنین

خواستار خروج نیروهای خارجی از لبنان شد.⁽¹⁾

در دیدار امروز راشد عبدالله وزیر مشاور در امور خارجی امارات متحده عربی با مامون بهدن شارح وزیر امور خارجه جیبوتی، علاوه‌بر روابط دوجانبه و اوضاع غرب آسیا و موضوع فلسطین و لبنان، تحولات جنگ ایران و عراق نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفت. وزیر امور خارجه جیبوتی در پایان این دیدار به خبرنگاران گفت: «طرفین همچنین ضرورت تلاش جهت خاتمه‌دادن به جنگ عراق و ایران را مورد تأکید قرار داده است.»⁽²⁾

از سوی دیگر، گزارش روزنامه کویتی الانباء حاکی است که مقامات بلندپایه کشورهای عربی خلیج‌فارس در ارتباط با اجلاس آتی سران عرب در ریاض، اقداماتی را به‌منظور «بازگرداندن مصر به دنیای عرب و جلب رضایت سوریه نسبت به سازش‌نامه لبنان و اسرائیل» آغاز کرده‌اند؛ روزنامه مذکور «ایجاد یک تحول مثبت در جنگ ایران و عراق» را هدف اصلی این تلاش‌ها دانست و به نقل از منابع مطلع مدعی شد: «ایران دراثر این تلاش‌ها تحت فشار قرار خواهد گرفت و سرانجام به مذاکره با عراق رضایت خواهد داد.»⁽³⁾

1

وزیر بهداری کویت بر ضرورت پایان‌دادن به نشت نفت از چاه‌های نفتی نوروز، که براثر حمله عراق آسیب دیده‌اند،⁽⁴⁾

حوزه نفتی و دریایی نوروز، از میادین نفتی منطقه بهرگان بین بوشهر و جزیره خارک و در نزدیکی مرز ایران و عراق است. این حوزه نفتی در زمان اصابت موشک‌های عراقی (11 اسفند 1361) دارای 14 حلقه چاه تولیدی، 7 سکوی حفاری و یک سکوی بهره‌برداری بود. حملات عراق به منابع نفتی ایران درحالی انجام می‌گرفت که براساس مفاد کنوانسیون کویت در سال 1978 (م) و ماده 35 الحاقیه به قرارداد ژنو در سال 1977، دول محارب از صدمه‌رساندن به محیط زیست منع شده‌اند. نخستین حمله عراق در تاریخ 8 بهمن‌ماه 1361 با موشک‌های اگزوسه فرانسوی به سکوی چاه شماره 3 نوروز صورت گرفت، که براثر این حمله لوله اصلی چاه شکست و فوران گاز و نفت در کف دریا آغاز شد.

رادیو رأس الخیمه (امارات) امروز به نقل از وزیر بهداری کویت و مسئول اجرایی سازمان منطقه‌ای حفظ محیط زیست دریایی اعلام کرد که در ماه آینده، با حضور وزیران محیط زیست

منطقه نشستی برای مذاکره درمورد امکان بستن چاه‌های نفتی نوروز ایران در کویت تشکیل خواهد شد. این رادیو همچنین افزود: از آغاز سال جاری میلادی چندین اجلاس برای پایان‌دادن به نشت نفت از این چاه‌ها برگزار شده است که تاکنون نتیجه‌ای در بر نداشته‌اند؛ براساس گزارش مذکور، هم‌اینک روزانه بین دو تا چهار هزار بشکه نفت از چاه‌های نوروز ... به آب‌های خلیج‌فارس، که بیشتر کشورهای عربی منطقه از آن به‌عنوان آب آشامیدنی استفاده می‌کنند، نشت می‌کند.⁽¹⁾

1

گزارش‌های خبری از آغاز یک ماجرای هواپیماربایی در خطوط هوایی فرانسه حکایت می‌کند.

شامگاه امروز، یک فروند هواپیمای مسافربری بوئینگ 727 متعلق به ایرفرانس که با 111 مسافر از وین به‌سمت پاریس درحال حرکت بود، ربوده شد و در ژنو بر زمین نشست⁽²⁾متعاقباً تعدادی از مسافران هواپیما آزاد شدند. به گفته این مسافران، هواپیماربایان به مسلسل و نارنجک دستی مسلح هستند.

هواپیماربایان قصد عزیمت به کشورهای لیبی و یونان را داشتند، اما درپی عدم پذیرش این کشورها، در ایتالیا فرود آمده و 55 نفر دیگر از مسافران را آزاد کردند و سپس با دراختیار داشتن 17 مسافر و 8 خدمه هواپیما به‌سوی دمشق پایتخت سوریه، حرکت کردند. به گفته مقامات مسئول، هواپیماربایان به زبان عربی تکلم می‌کنند و این عمل را در اعتراض به سیاست‌های فرانسه در منطقه غرب آسیا انجام داده‌اند⁽³⁾

2

به‌دنبال دستگیری سران حزب توده و انحلال این حزب،⁽⁴⁾

به‌دنبال

آن وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز دستور اخراج 18 نفر از اعضای سفارت شوروی را به‌جرم جاسوسی صادر کرد. این 18 نفر در روز 17 اردیبهشت 1362، تهران را به مقصد مسکو ترک کردند. (روزنامه جمهوری اسلامی، 18/2/1362، ص2).

با اجرای عملیات امیرالمؤمنین علی(ع) در اردیبهشت‌ماه 1362، سران دستگیرشده حزب توده ضمن شرکت در مصاحبه‌هایی تلویزیونی به بیان گوشه‌هایی از اقدامات حزب متبوع خود پرداختند؛ به‌عنوان نمونه می‌توان به پخش اعترافات نورالدین کیانوری در شامگاه 10 اردیبهشت 1362 و محمدعلی عموئی عضو کمیته مرکزی در شب 14 اردیبهشت 1362، از سیمای جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد. (روزنامه جمهوری اسلامی، 11/2/1362، ص10؛ و - روزنامه جمهوری اسلامی، 15/2/1362، ص14).

حزب توده و همچنین عملکرد این حزب و اتحاد شوروی در قبال جنگ ایران و عراق را تشریح کرد.

نورالدین کیانوری در این برنامه تلویزیونی، با معرفی خود به‌عنوان دبیر اول حزب توده، انگیزه خود از حضور در این مصاحبه را واکاوی علل قرارگرفتن حزب توده در وضعیت کنونی عنوان کرد و گفت: «خیلی از این خوشحالم که بتوانم علل اینکه حزب ما به این روز افتاد؛ یعنی در باتلاقی از خیانت فرورفت، ازلحاظ تاریخی بررسی کنم و علل واقعی آن را پیدا کنم.» وی براساس مطالعات خود راجع به «مسائل اسلامی، تاریخ مبارزات این دوران اخیر روحانیت مبارز شیعه و اصول مذهب شیعه»، اعتقاد عمیق مردم ایران به مذهب شیعه به‌شکلی که امام خمینی ارائه می‌دهد و پاسخ‌گو بودن این مکتب را علت اصلی رشدنکردن مارکسیسم در ایران دانست و ضمن اذعان به این مسئله که مارکسیسم چیزی برای عرضه ندارد، گفت: «اگر چندین سال قبل، به این شناخت رسیده بودم شاید راهی را که در کار سیاسی و حزبی پیش می‌گرفتم به‌کلی غیر از این بود که ما رفتیم.» کیانوری تصریح کرد که برخلاف تبلیغات رادیوهای خارجی، اعترافات وی بدون هیچ‌گونه فشاری انجام می‌گیرد.

دبیراول کمیته مرکزی حزب توده با بیان اینکه «این حزب از همان روز اولش در دامان اتحاد شوروی به وجود آمد»، به آسیب‌شناسی حزب متبوع خود پرداخته و چهار بیماری عمده آن را چنین برشمرد: «وابستگی عقیدتی و سیاسی کامل به اتحاد شوروی؛ عدم شناخت جامعه ایران؛ انتخاب یک ایدئولوژی بیگانه نسبت به ملت ایران برای حل مسائل اجتماعی ایران؛ و خودپرستی روشنفکران و اختلافات فوق‌العاده شدید تاحد دشمنی در میان رهبران حزب.» به گفته وی، حزب توده براثر این چهار بیماری راهی را در پیش گرفت که «بیراهه بود و نادرست بود ... و نتیجه‌اش فی‌نفسه خیانت به ملت ایران تمام می‌شد.» کیانوری عملکرد حزب توده در قضایایی همانند ماجرای نفت شمال، فرقه دمکرات آذربایجان، شرکت در کابینه قوام، قضیه ملی‌شدن صنعت نفت و تأیید شاه پس از سال 1340 را به‌عنوان موارد عینی از اشتباهات حزب توده در همین چارچوب ذکر کرد.

وی درمورد سهم حزب توده و جریانات دیگر در پیروزی انقلاب اسلامی ابراز کرد: «ما به آستانه انقلاب ایران رسیدیم بااینکه هیچ کار مثبتی ازطرف حزب ما واقعاً برای انقلاب ایران انجام نداده بود و سهم ما در جریان انقلاب سهم بسیار ناچیزی بود ... نه‌تنها سهم ما

چیزی نبود، بلکه سهم همه گروه‌های دیگر نیز از آن روز که تحت رهبری امام خمینی بود سهم به‌کلی ناچیزی که به حساب اصلاً نمی‌شود آورد و این انقلاب ایران را فقط آن نیروهایی انجام دادند که تحت رهبری امام خمینی بودند و سایر نیروها دنبال انقلاب کشانده شدند.» کیانوری درباره نحوه عملکرد حزب متبوعش پس از پیروزی انقلاب نیز گفت: «با پیروزی انقلاب [از] این گفتار معروف امام ما اصلاً استفاده کردیم که در جمهوری اسلامی حتی کمونیست‌ها می‌توانند فعالیت آزادانه داشته باشند اگر توطئه نکنند. ما از این گفته استفاده کردیم و فعالیت علنی خودمان را در ایران آغاز کردیم.»

کیانوری در ادامه سخنان خود با اشاره به محورهایی که پیش از این به‌عنوان اساس جرائم حزب توده معرفی کرده بود، اضافه کرد: «من در گفتار سابق خودم شش محور بااهمیت را یادآوری کردم و اعتراف کردم که طبق این شش محور، ما آن‌چنان جرم‌هایی را مرتکب شدیم که همه‌اش و لااقل اکثریت مطلقش در خیانت بوده است به جمهوری اسلامی ایران و به انقلاب ایران و حالا بایستی بگویم که تنها این شش محور نبود، ما در محورهای دیگر هم این جرم‌ها را مرتکب شدیم؛ مثلاً اگر من بخواهم کوتاه بکنم صحبت را با مطالب خروج ارز از ایران که ازطرف دولت جمهوری اسلامی ایران قدغن شده بود، عمل کردیم.»

دبیر اول حزب توده سپس عملکرد حزب توده در قبال جنگ ایران و عراق را چنین تشریح کرد: «وقتی‌که جنگ شروع شد، ما با تمام نیروی خودمان علیه این جنگ آمدیم؛ یعنی برای سرکوب‌کردن این جنگ تبلیغ کردیم، عمل هم کردیم. افراد ما فرستادیمشان به جبهه و کوشش کردیم در بسیج شرکت بکنند.» وی سپس با اشاره به آگاه‌شدن حزب توده ازطریق شوروی از ماجرای دیدار بختیار با صدام در بغداد و پیشنهاد صدام به بختیار درمورد تشکیل دولت آزاد در ایران به‌دنبال حمله قریب‌الوقوع عراق به خوزستان و درنهایت به‌رسمیت شناخته‌شدن دولت مذکور ازطرف کشورهای عربی منطقه و سپس امریکا، هدف عراق را براندازی جمهوری اسلامی ایران دانست و اذعان کرد که حزب توده انتظار داشت که «اتحاد جماهیر شوروی که جمهوری اسلامی ایران را یک کشور ضدامپریالیستی ارزیابی می‌کرد، رسماً این را اعلام می‌کرد و ادعا می‌کرد که از جمهوری اسلامی پشتیبانی می‌کند، در شورای امنیت لااقل این تجاوز را محکوم بکند»؛ درحالی‌که بنا به گفته کیانوری، اتحاد شوروی تا زمانی‌که ایران در موضع دفاعی قرار داشت، اعلام بی‌طرفی کرد، ولی به‌دنبال آغاز پیروزی‌های بزرگ ایران و آزادسازی سرزمین‌های اشغالی این کشور، «صدور اسلحه شوروی به عراق یا ازنو آغاز و یا تشدید شد. این اسلحه، اسلحه‌ای است که نمونه‌هایش را ما می‌بینیم. اسلحه‌ای است که فقط دفاعی نیست، امثال موشک‌های بزرگی است که در دزفول و جاهای دیگری ما نمونه‌هایش را دیده‌ایم که چه جنایاتی را انجام می‌دهند، یعنی عملاً شوروی در این مرحله از مقطع زمانی در کنار صدام و در کنار پشتیبانان صدام ... قرار می‌گیرد.»

کیانوری هدف اتحاد شوروی از طرح موضوع خاتمه جنگ بین ایران و عراق را ممانعت از سقوط رژیم صدام برشمرده و تکرار این حرف توسط حزب توده را نوعی خیانت دانست: «برای اینکه امام می‌گویند مهم‌ترین مسئله ما جنگ است، جنگ، جنگ تا پیروزی، مردم ایران نیز در سراسر ایران فریاد می‌زنند جنگ، جنگ تا پیروزی، ما می‌گوییم خاتمه جنگ»؛ وی دلیل تکرار شعار خاتمه جنگ توسط حزب توده را این‌گونه عنوان کرد: «به‌علت همان وابستگی که ما به سیاست اتحاد شوروی داشتیم.»

دبیر اول حزب توده کسب قدرت سیاسی در ایران را هدف اصلی اقدامات این حزب عنوان کرد و افزود: «درجهت براندازی حکومت جمهوری اسلامی ایران در درازمدت حرکت می‌کردیم، البته ما اعتقاد کامل داشتیم که در حضور امام چنین چیزی امکان‌پذیر نیست ...، ولی فکر می‌کردیم که اگر بحران اجتماعی در ایران پیدا بشود ... ممکن است که از امکاناتی که دراختیار داریم بهره‌گیری بکنیم.» وی با بیان اینکه دامن‌زدن به اختلافات داخلی یکی از راهکارهای حزب توده دراین‌زمینه بوده است، گفت: «ما کوشش می‌کردیم به اینکه جمهوری اسلامی را تضعیف بکنیم و اختلافات در داخل جمهوری اسلامی، حتی در داخل خط امام؛ هرجا که ممکن بود و احساس می‌کردیم زمینه‌اش وجود دارد به این مطلب دامن می‌زدیم.» کیانوری درمورد تمهیدات براندازانه حزب به تشکیل سازمان افسری و سازمان مخفی اشاره کرد و اعزام مخفیانه دانشجو به کشورهای سوسیالیستی باوجود مخالفت جمهوری اسلامی و همچنین تلاش برای تحمیل نظریات حزب در مسائل اقتصادی - اجتماعی ازطریق افراد نفوذی را ازجمله اقدامات این حزب برای وابسته‌ساختن جمهوری اسلامی به اتحاد شوروی عنوان کرد.

کیانوری در پایان سخنان خود ضمن اشاره به اینکه به‌رغم این‌همه تعهد حزب توده به اتحاد شوروی، این حزب «کوچک‌ترین پشیزی برای اتحاد شوروی ارزش ندارد»؛ تلاش‌های اتحاد شوروی برای تهیه اطلاعات نظامی در ایران را «کودکانه» خواند و از نیروهای جوان حزب خواست که «کم‌کم به مسائل تعمق بکنند، مسائل را ببینند که چطور شده که ما به اینجا رسیده‌ایم و درک بکنند قبل از هر چیز خودشان را بشناسند تاریخ ایران را مطالعه کنند.»⁽¹⁾

1

باوجود آغاز رایزنی‌های دیپلماتیک برای حل بحران لبنان، برخی قرائن از مداخله نیروهای خارجی در این مسئله حکایت دارد.

بامداد امروز، ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان با رابرت مک فارلین فرستاده ویژه ریگان به منطقه، در پاریس دیدار و گفت‌وگو کرد. از سوی دیگر، در دیدار عبدالحلیم خدام معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه سوریه با هیئتی از سناتورهای امریکایی به سرپرستی اورین هاتج سناتور جمهوری‌خواه، اوضاع لبنان و غرب آسیا مورد بحث و بررسی قرار گرفت.

درعین‌حال، یک سخنگوی نظامی ارتش سوریه به خبرگزاری کویت گفت که ظهر امروز، پس از آتش‌گشودن یک تانک اسرائیلی به مواضع نیروهای سوری در دره بقاع، طرفین به‌مدت دو ساعت به تبادل آتش پرداختند. در این درگیری یک سرباز سوری زخمی و یک خودروی اسرائیلی منهدم شد؛ براساس گزارش آسوشیتدپرس، سخنگوی نظامی رژیم صهیونیستی وقوع این درگیری را تکذیب کرده است. سوریه نیز به رئیس‌جمهور لبنان درمورد حل‌وفصل منازعه دولت لبنان با دروزی‌ها ازطریق راه‌های نظامی هشدار داده است.⁽¹⁾

روزشمار جنگ یکشنبه 6 شهریور 1362 19 ذیقعده 1403 28 اوت 1983

1

آخرین وضعیت عملیات‌های مهندسی در مناطق طیب (لشکر19 فجر) و طلائیه (لشکر25 کربلا) در جلسات امروز فرماندهان قرارگاه کربلا مورد بررسی قرار گرفت.

در جلسه‌ای که به‌منظور بررسی مانور عملیات منطقه طیب با حضور غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا و سیاف‌زاده معاون این قرارگاه، علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت و نبی‌رودکی فرمانده لشکر19 فجر برگزار شد، فرمانده لشکر فجر به تشریح مشکلات منطقه عملیاتی طیب پرداخت؛ وی باوجود اشاره به مواردی نظیر اتمام زمان مأموریت برخی نیروها و مشکل محور سمت راست، همچنان بر اجرای عملیات اصرار می‌ورزید. بااین‌حال، فرماندهان قرارگاه کربلا کماکان درمورد موفقیت محور سمت راست لشکر19 فجر تردید داشتند؛ سیاف‌زاده معاون قرارگاه کربلا، استحکامات دشمن در محور سور و معبر سمت راست را قابل‌توجه توصیف کرد و احمد غلامپور فرمانده این قرارگاه نیز ضمن تأکید بر کار بیشتر بر روی معبرهای منطقه عملیاتی طیب، تصمیم‌گیری نهایی درمورد سرنوشت عملیات لشکر19 فجر را به جلسه دیگری با حضور فرمانده کل سپاه در دو روز آتی، موکول کرد.

امروز در جلسه دیگری غلامپور، سیاف‌زاده، علی هاشمی و کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا، به بررسی مانور عملیات مهندسی این لشکر در منطقه طلائیه و خط حد آن پرداختند. براساس مباحث مطرح‌شده در این جلسه قرار شد در مرحله اول عملیات مهندسی منطقه طلائیه، لشکر25 کربلا با استعداد 6 گردان نیرو در امتداد جاده و در محور راست و چپ خود، خاکریزی به طول

6 کیلومتر احداث کند. در این جلسه فرماندهان قرارگاه کربلا برای اجرای مأموریت مذکور بر فراهم‌کردن تمهیداتی نظیر عناصر راهنما و نیروی تأمین دستگاه‌های مهندسی تأکید کردند. در پایان، مقرر شد این قرارگاه دستور عملیات مهندسی منطقه طلائیه را به لشکر25 ابلاغ کند و هماهنگی لازم بین لشکر25 کربلا از سپاه و لشکر92 زرهی از ارتش انجام گیرد.⁽¹⁾

1

واحد اطلاعات - عملیات لشکر14 امام حسین(ع)⁽²⁾در گزارشِ امروز خود از منطقه مرزی مریوان - سورن، ضمن تشریح موقعیت جغرافیایی ارتفاعات مهم سورن، درمورد خطوط پدافندی دشمن در این منطقه نیز توضیحاتی داده است.

بنا به این گزارش در منطقه کوهستانی سورن، ارتفاعات غرب چاله‌سبز از شمال و غرب به جاده آسفالت پنجوین - شانه‌دری و از جنوب و شرق به کانی‌سیف محدود می‌شود و به‌صورت به‌هم‌پیوسته دارای سه قله شاخص با ارتفاع بیش از 1700 متر می‌باشد که از جنوب به‌ترتیب ارتفاعات پیروزی 1 و 2 و 3 نام‌گذاری شده‌اند.⁽³⁾سرتاسر این ارتفاعات جاده‌های قاطررو دارد که شامل جاده‌های مواصلاتی بین روستاها و جاده‌های قاچاقچی‌ها می‌شود. در قسمت شمالی ارتفاعات پیروزی، ارتفاع تازه‌ده قرار دارد و در قسمت جنوبی آن، قله کله‌اسبی از یال سورن تا شمال‌غربی ارتفاعات پیروزی کشیده شده و در شرق آن نیز شیار کانی‌سیف امتداد یافته است.

در ادامه این گزارش درباره استعداد دشمن روی ارتفاعات پیروزی آمده است: روی ارتفاعات کله‌اسبی، یال غربی قله پیروزی (سرسیامو)، تازه‌ده، پیروزی2 و پیروزی3 یگان‌های دشمن مستقر هستند، کل نیروهای دشمن در ارتفاعات پیروزی و کله‌اسبی 4 گردان کوهستانی به‌غیر از احتیاط‌های آنها با آتش پشتیبانی دو آتشبار تقویت شده است. علاوه‌براین، دشمن برای تأمین جاده آسفالت پنجوین - سیدصادق ارتفاعات راهبردی مسلط روی جاده را به‌صورت پاسگاهی و هر پاسگاه را با استعداد یک دسته تأمین کرده است.

در پایان این گزارش، با اشاره به شناسایی‌های انجام‌شده در ارتفاعات پیروزی 1 و 2 و تازه‌ده، بر ضرورت کنترل تردد قاچاقچی‌ها تأکید شده و تأخیر در اجرای عملیات آتی ایران و احتمال حساسیت دشمن به ارتفاعات پیروزی1، کله‌قندی و کلی‌تان‌خوار و تقویت قریب‌الوقوع آن، به‌عنوان سدی بزرگ در پیش روی اجرای عملیات در منطقه دهانه شیلر مطرح شده است.⁽⁴⁾

1

امروز جنگنده‌های عراقی، شهرستان پاوه را مورد تهاجم قرار دادند؛⁽¹⁾در این حمله دو فروند هواپیمای عراقی، مناطق سرابه ولی، باغ‌های روستای بندره و روستای خانقاه را بمباران کردند که براثر آن 2 نفر زخمی شدند و به چندین ساختمان خساراتی وارد شد⁽²⁾

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، در این حمله از بمب‌های خوشه‌ای و ناپالم استفاده شده است⁽³⁾

2

دولت عراق درچارچوب حمایت از گروه‌های مسلح معاند با جمهوری اسلامی ایران، اسلحه و مهمات دراختیار برخی از آنان قرار می‌دهد و این گروه‌ها نیز علاوه‌بر اقدامات ایذایی و خرابکارانه، از داخل ایران اخبار و اطلاعات جمع‌آوری و به عراق ارسال می‌کنند.

براساس گزارش یک بولتن داخلی سپاه، فردی به نام کورش پسر قاضی محمد، تعداد 2000 قبضه اسلحه کلاشینکف از دولت عراق دریافت کرده که 1000 قبضه از آنها را به دو تن از خوانین محلی تحویل داده است و درصدد انتقال بقیه نیز می‌باشد؛ طبق همین گزارش، دولت عراق تعداد 5 عدد خشاب و مبلغ 80 دینار عراقی به‌عنوان کمک‌هزینه، برای هر قبضه از اسلحه‌های مذکور در نظر گرفته است. مواد غذایی مورد نیاز افراد مسلح نیز ازسوی سلطنت‌طلبان ازطریق ترکیه تهیه و ارسال می‌شود.⁽⁴⁾

از سوی دیگر، امروز 15 نفر از افراد ضدانقلاب برای جمع‌آوری اخبار و اطلاعات، ازطریق مرز قیطول و بمو به منطقه قلخانی وارد شده‌اند و در ساعت‌های 6، 12 و 19 ضمن برقراری تماس با بمو به‌وسیله یک دستگاه بی‌سیم دستی، اخبار و اطلاعات جمع‌آوری‌شده را دراختیار مقامات عراقی قرار داده‌اند.⁽⁵⁾

3

در عملیات نیروهای خودی در اطراف سنندج، چندین روستا پاک‌سازی شد و تعدادی از افراد گروه‌های مسلح غیرقانونی کشته یا دستگیر شدند. براثر حملات، کمین و مین‌گذاری عناصر ضدانقلاب در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور نیز تلفات نسبتاً زیادی به نیروهای خودی وارد شد.

امروز در عملیات مشترک نیروهای خودی مستقر در کامیاران و سقز، 7 روستا از توابع سنندج پاک‌سازی شد. در این عملیات، 11 نفر از عناصر ضدانقلاب کشته و 2 نفر دستگیر شدند، 3 تن از نیروهای خودی نیز شهید و یک دستگاه خودروی نظامی منهدم گردید⁽⁶⁾

از سوی دیگر، امروز عده‌ای از افراد مسلح، با بستن جاده میاندوآب به مهاباد، به یکی از خودروهای نظامی لشکر عاشورا حمله کردند. براثر این اقدام از نیروهای خودی 2 نفر شهید شدند و یک نفر مجروح

شد. با رسیدن نیروهای کمکی، عناصر ضدانقلاب که متحمل تلفاتی شده بودند، متواری شدند⁽¹⁾

همچنین براثر کمین عناصر مسلح غیرقانونی در یکی از خیابان‌های نقده، 3 نفر از نیروهای سپاه به شهادت رسیدند.⁽²⁾

در حمله چته‌های حزب دمکرات به پایگاه نیروهای خودی در روستای بصره (سردشت)، 4 نفر از افراد پایگاه شهید و 4 تن دیگر زخمی شدند.⁽³⁾

شماری از عناصر حزب دمکرات مستقر در کوه‌های سرشلانی، واقع در بخش روانسر استان باختران نیز به نیروهای سپاه حمله و 3 نفر از پاسداران را شهید و 2 سرباز را زخمی کردند.⁽⁴⁾

ساعت 21 امشب، تعدادی از افراد مسلح با ایجاد راه‌بندان در جاده اسلام‌آباد به پلدختر در منطقه گنجعلی (سه‌راهی شاهزاده محمد) در استان باختران، 3 نفر را که هویتشان مشخص نیست به قتل رساندند و متواری شدند.⁽⁵⁾

همچنین ساعت 22 امشب، تعدادی از عناصر کومه‌له با نفوذ به منطقه دشت گلاله در استان باختران، به یک خودرو که حامل یک پزشک و چند بهیار بود حمله کردند و 2 تن از سرنشینان خودرو را کشته و 2 نفر را زخمی کردند و یک نفر را هم به گروگان گرفتند.⁽⁶⁾

در حوالی روستای ساوین در محور بانه - سردشت، براثر برخورد یک دستگاه خودروی نظامی با مین 14 نفر از نیروهای خودی شهید شدند.⁽⁷⁾

4 نفر از اعضای حزب دمکرات با تعدادی اسلحه و مهمات، خود را به گروهان ژاندارمری سلماس تسلیم کردند⁽⁸⁾

1

امام خمینی امروز با صدور پیامی خطاب به ملت ایران از مقام و منزلت شهیدان تجلیل کردند. در این پیام آمده است:

«شهادت در راه خداوند چیزی نیست که بتوان آن را با سنجش‌های بشری و انگیزه‌های عادی ارزیابی کرد و شهید در راه حق و هدف الهی را نتوان با دیدگاه امکانی به مقام والای آن پی برد؛ که ارزش عظیم آن معیاری الهی و مقام والای این دیدی ربوبی لازم دارد و نه‌تنها دست ما خاک‌نشینان از آن و این کوتاه است، که افلاکیان نیز از راه‌یافتن به کنه آن عاجزند؛ چه که آنها از مختصات انسان کامل است و ملکوتیان با آن مقام اسرارآمیز فاصله‌ها دارند. قلم اینجا رسید و سر بشکست و ما بازماندگان و عقب‌افتادگان در آرزوی آن و این باید روزشماری کنیم و حسرت شهادت و شهید و شهیدپروران این‌چنانی را، که با ایثار ثمره حیات خود، عاشقانه به این شهیدان شاهد افتخار می‌کنند، به گور بریم؛ و از شجاعت‌های بی‌نظیر شهیدان و دوستان اسیر و مفقودشان و آسیب‌دیدگان و اشتیاق زایدالوصف اینان برای بازگشت به میدان شهادت احساس خجلت و حقارت کنیم. زنان و مردان و کودکان نمونه‌ای که در زیر بمباران‌ها و از

بستر بیمارستان‌ها سرود شهادت سر می‌دهند و با دست و پای قطع‌شده بازگشت به جبهه‌های انسان‌ساز را آرزو می‌کنند، فوق آنچه ما تصور می‌کنیم و فلاسفه و عرفا به رشته تحریر درمی‌آورند و هنرمندان و نقاشان عرضه می‌کنند، می‌باشند.

آنچه آنان با قدم‌های علمی و استدلالی و عرفانی یافته‌اند، اینان با قدم عینی به آن رسیده‌اند و آنچه آنان در لابه‌لای کتاب‌ها و صحیفه‌ها جست‌وجو کرده‌اند، اینان در میدان خون و شهادت در راه حق یافته‌اند.

بارالها، ما را به خدمتگزاری در راه آنان و برای هدف بزرگشان توفیق ده؛ و شهدای عزیزمان را در خوان ضیافت معنوی خود از جلوه‌های خاص خویش ارزانی بخش؛ و خاندان بزرگوار آنان را با صبر و اجر قرین فرما؛ آسیب‌دیدگان عزیز ما را شفا مرحمت نما؛ و اسیران و مفقودان معظّم را هرچه زودتر به آغوش ملت عظیم‌الشأن برگردان؛ و به پدران و مادران و همسران آنان شکیبایی و پایداری عنایت فرما؛ و از برکات حضرت بقیةالله - أرواحنا فداه - همه آنان و ملت را نصیب وافر مرحمت فرما.»⁽¹⁾

1

رئیس‌جمهور در دومین روز از هفته تعلیم‌وتربیت، در دیدار با تعدادی از اعضای انجمن اسلامی معلمان سراسر کشور، دانش و ایمان را به‌عنوان دو بال تعالی امت توصیف و بر لزوم ارائه چهره‌ای دانش‌پرور از جمهوری اسلامی تأکید کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار درخصوص رابطه ایمان و دانش گفت: «اگر ایمان در دانش مورد نظر نباشد، دانش یک چیز بی‌روح؛ کم‌محتوا، بی‌ارزش و گاهی مضر است. دانش بدون ایمان یا ایمان بدون دانش به‌تنهایی برای عروج یک امت کافی نخواهد بود.» وی افزود: «ما باید امروز این تهمت را که دین با علم مخالف است از دامن جمهوری اسلامی ایران پاک کنیم و آن را مستمسکی در دست دشمنان قرار ندهیم که اسلام را بکوبند. ... ما اسلام، تعهد و ایمان را روح تشکیلات خود می‌دانیم و علم را نیز ابزار حرکت این تشکیلات می‌پنداریم. ... علم هرجا که هست تا مادامی‌که وسیله اضلال و انحراف بشر نشده باشد، مقدس است. ... علم‌گرایی بدون توجه به دین و یا دین‌گرایی بدون توجه به علم، هیچ ارزشی نخواهد داشت.»

رئیس شورای عالی دفاع در پایان سخنان خود، جنگ ایران و عراق را صحنه بروز استعداد و تبلور قدرت ایمان ملت ایران معرفی کرد و گفت: «این امت در همه صحنه‌ها ازجمله جنگ، استعداد خود را به‌کار گرفته است. آن جوان بسیجی که بدون گذراندن دوره‌های تخصصی نظامی و تنها پس از طی یک دوره کوتاه‌مدت نظامی به جبهه‌ها می‌رود و نظامیان سراپا مسلح عراقی و دوره‌دیده توسط افسران روسی را به زانو درمی‌آورد، تنها به قدرت ایمان و استعدادش قادر به چنین کاری شده است.»⁽²⁾

1

امروز مجلس شورای اسلامی به‌منظور بررسی صلاحیت وزرای پیشنهادی دولت تشکیل جلسه داد، در این جلسه از پنج وزیر پیشنهادی دولت فقط دو نفر موفق به اخذ رأی اعتماد از مجلس شدند.

صبح امروز پس از تشکیل جلسه علنی مجلس، بنا به درخواست رئیس مجلس، جلسه به‌صورت غیرعلنی ادامه یافت و دوباره پس از یک ساعت، جلسه به‌طور علنی دنبال شد. در این جلسه ابتدا نخست‌وزیر وزرای پیشنهادی خود را معرفی کرد. سپس نمایندگان مخالف و موافق به اظهارنظر پرداختند. پس از آنکه سه تن از وزرای پیشنهادی دفاعیات خود را مطرح کردند، رأی‌گیری انجام شد و حسن عابدی جعفری با 134 رأی موافق از مجموع 189 رأی و ابوالقاسم سرحدی‌زاده نیز با 121 رأی موافق از 185 رأی، توانستند رأی اعتماد مجلس را برای تصدی وزارت بازرگانی و کار به دست آورند، سه وزیر پیشنهادی دیگر(کازرونی، کلانتری و ناجی) نتوانستند از مجلس رأی اعتماد بگیرند.⁽¹⁾

2

رابطه مجلس و دولت، موفقیت‌های دولت، تحقق شعار نه شرقی نه غربی، میزان پایبندی دولت به قانون و انتظارات از دولت، مهم‌ترین موضوعاتی بود که امروز رئیس مجلس شورای اسلامی در مصاحبه‌ای به مناسبت هفته دولت به آنها پرداخت.

هاشمی رفسنجانی در پاسخ به سؤالی درمورد ارتباط مجلس با قوه مجریه، رابطه این دو نهاد را مطلوب و قابل‌قبول ارزیابی کرد و گفت: «اکثریت مجلس، که معیار تصمیمات مجلس است دولت را صالح می‌داند و هماهنگ با دولت [است] و دلش می‌خواهد مشکل‌گشای دولت باشد. ... هروقت یکی از وزرا به مجلس می‌آیند و راجع به یک لایحه‌ای توضیح می‌دهند ... مجلس به حرف‌های وزیر اعتماد می‌کند.»

هاشمی رفسنجانی ضمن اشاره به موفقیت‌های دولت در زمینه‌های مختلف افزود: «در کل، انقلاب در اکثر وقت‌ها باتوجه‌به واقعیت‌ها موفق بوده؛ البته مردم به‌حق، انتظار خیلی بیش از این ممکن است داشته باشند. ... باتوجه‌به مشکلات جنگ و محاصره اقتصادی و به‌هم‌خوردن مدیریت‌ها و فرار بخشی از سرمایه‌ها و ازدست‌رفتن بعضی تخصص‌ها و مخالفت یک جمعی از مردم همین کشور ... باتوجه‌به همه اینها که آدم در نظر بگیرد می‌بیند که در بخش‌ها خیلی موفقیت بوده است. ... در بخش‌های تولیدی به نظر می‌رسد که موفق‌تر هستیم تا توزیع، یکی از جاهایی که الآن می‌لنگد مسئله توزیع است. ... ما در جنگ خیلی موفق بودیم؛ در شکستن ضدانقلاب خیلی موفق بودیم؛ در راه‌انداختن کارها، مشاغل بعد از انقلاب موفق بوده‌ایم؛ ... در مسائل خدمات نسبتاً موفق بوده‌اند مخصوصاً جهاد در روستاها خیلی خدمت کرده است؛

وزارت کشاورزی و وزارتخانه‌های دیگر همچون وزارت نیرو و بهداری خوب اداره کرده‌اند؛ ما این‌همه مجروح در بیمارستان‌هایمان معالجه شدند؛ ... تولید خوب در روال افتاده است؛ مسائل دفاعی و امنیتی و نظامی‌مان خوب است.»

وی در تشریح میزان موفقیت نظام در عملی‌کردن شعار نه شرقی نه غربی در عرصه سیاست خارجی ابراز کرد: «ما از آن روزی که دولت مرحوم رجایی شروع شد، یعنی خط امام به دولت رسید، مسیر درستی انتخاب کردیم. ... ما نه باج به شرق می‌دهیم و نه به غرب، وابستگی‌هایمان را خیلی کم کرده‌ایم. ... ایران موفق شده در دنیا جا بیندازد که مملکتی است در دنیا، یک دولتی به وجود بیاید و روی پای خودش بایستد، مشکلات را تحمل کند و به شرق و غرب باج ندهد و باز هم این معنایش این نیست که ما رابطه نداشته باشیم، ما برای همیشه نیاز داریم که هم با شرق و هم با غرب ارتباط داشته باشیم و ارتباطمان ارتباط تجاری، سیاسی و فرهنگی هم هست، اما ارتباط دو دولت مستقل و عادلانه.»

رئیس مجلس درمورد میزان پایبندی دولت به قانون خاطرنشان کرد: «معتقدیم که محور یک کشور باید قانون‌مندی باشد. ... درمجموع من جمع‌بندی‌ام این است ما داریم به‌طرف حکومت قانون می‌رویم و این وظیفه ماست. قانون را ما الآن اجرایش را وظیفه شرعی هم می‌دانیم، یعنی مثل سایر قوانین اسلام که داریم واجب می‌دانیم.»

هاشمی رفسنجانی باتوجه‌به تدوین برنامه پنج‌ساله توسعه توسط دولت، دیدگاه خود درباره این برنامه و دورنمای اجرای آن را این‌گونه تشریح کرد: «این برنامه پیشنهاد دولت است، معمولاً لوایح به مجلس که می‌آید یک مقدار عوض می‌شود. ... من نمی‌دانم چند درصد این برنامه تأیید می‌شود. ... به نظر من برنامه همه‌جانبه‌ای است چون این برنامه از پایین شروع شده است، از مناطق، از روستاها شروع کرده‌اند از شوراها گرفته‌اند تا آورده‌اند بالا. ... روی واقع‌بینی یک مقدار کار شده است، یک مقدار تخصص و امکانات جمع‌بندی شده تا آن حدی که مقدور بوده است. ... اگر مشکل استثنایی برای ما پیش نیاید و عادی باشد ... قیافه کشور ما تا پنج سال دیگر خیلی عوض خواهد شد. البته می‌دانید که چهار تا برنامه پنج‌ساله داریم. برنامه بیست‌ساله داریم، در بیست سال آینده خیلی آدم می‌تواند امیدوار باشد که برنامه‌های بیست‌ساله، کشور را تبدیل کند به یک کشور قابل‌قبولی برای زندگی انسانی متناسب این زمان و براساس اسلام.»

رئیس مجلس در پایان این گفت‌وگو، درخصوص انتظارات خود از دولت گفت: «من از دولت انتظار دارم به‌عنوان نماینده، که قوانین مجلس موبه‌مو اجرا شود اگر جایی از آن برایشان مشکل است قوانین عادی را می‌شود اصلاح کرد که اصلاح می‌کنیم؛ ... مسئله توزیع را دولت اولویت دهد، سروسامان دهد به توزیع، توزیع الآن فشار زیادی روی بعضی اقشار جامعه

دارد؛ ... یکی از کارهایی که من از دولت انتظار دارم خود همین کارمندهاست، به نظر من هنوز در ادارات ما آن روحیه متناسب با انقلاب در همه به وجود نیامده ... دولت باید ... [کارمندان ناصالح] را اولاً تربیت کند، ثانیاً نظارت شدیدتری داشته باشد. ادارات یک مقداری مطابق با انقلاب شوند ... اجازه ندهند عده کمی کارکنان، اکثریت را که نسبتاً خوب هستند بدنام کنند، حق آنها ضایع نشود؛ و خوب پشتیبانی از جنگ، همان‌طورکه می‌کرده است بکند و اولویت را بدهد به جنگ، اگر جنگ را حل کنیم خیلی چیزهای دیگر ما حل می‌شود.»⁽¹⁾

1

با ادامه فعالیت دادگاه بین‌الملل اسلامی در ایران، برخی رسانه‌های خارجی با رویکردهایی متفاوت به بازتاب سفر اعضای این دادگاه پرداختند. دراین‌میان رادیو بغداد، با بی‌صلاحیت‌خواندن این دادگاه، سفر حقوق‌دانان آن را صرفاً یک اقدام تبلیغاتی برای ایران برشمرد.

حقوق‌دانان دادگاه بین‌الملل اسلامی صبح امروز، از اسیران عراقی مستقر در اردوگاه طریق‌القدس شماره 2 بازدید کردند؛ به گزارش روزنامه اطلاعات، هنگام ورود اعضای این دادگاه به اردوگاه، اسرای عراقی با سردادن شعارهایی همانند «مسلمین عالم اتحاد اتحاد؛ لبیک یا خمینی، ای وارث حسینی؛ نه شرقی نه غربی، جمهوری اسلامی؛ مرگ بر امریکا و مرگ بر شوروی» از آنها استقبال کردند. نمایندگان دادگاه بین‌الملل اسلامی ضمن بازدید از بخش‌های مختلف این اردوگاه با اسرای عراقی نیز گفت‌وگو کردند. فرمانده اردوگاه درمورد وضعیت نگهداری اسیران عراق گفت: «اسرای عراقی از حقوقی که به یک سرباز ایرانی تعلق می‌گیرد برخوردار هستند و همان غذایی را می‌خورند که ما می‌خوریم و رئیس‌جمهوری ما می‌خورد.» به گفته وی، اسرای عراقی در کلاس‌های ایدئولوژیک، کلاس‌های سوادآموزی به زبان عربی و فعالیت‌های هنری شرکت می‌کنند. یکی از اعضای هیئت نمایندگی دادگاه بین‌الملل اسلامی نیز در گفت‌وگو با خبرنگاران وضعیت زندگی اسیران را «فوق‌العاده عالی» توصیف کرد. یکی دیگر از اعضای این هیئت با بیان اینکه وضعیت اسرای عراقی این اردوگاه از شرایط زندگی خود وی در خانه‌اش بهتر است، درمورد نگرش عراق به این دادگاه ابراز کرد: «آن‌طور که از قرائن معلوم است عراق تمایل ندارد که به آن کشور سفر کنیم، ولی اگر فرصتی برای اعضای دادگاه پیش بیاید استقبال خواهیم کرد.»⁽²⁾

درعین‌حال رادیو بغداد در گفتاری در ساعت 11 امروز، دادگاه بین‌الملل اسلامی را فاقد هرگونه صلاحیت رسمی و قانونی دانست و مدعی شد: «این دادگاه به‌اصطلاح اسلامی بین‌المللی، عراق را از تشکیل خود و یا از طرفی که این مأموریت را به او واگذار کرده اطلاعی نداده ... بلکه مستقیماً عازم ایران شده و اظهاراتی کرده است که آشکارا بوی جانب‌داری از رژیم ایران از آن به مشام

می‌رسد و به همین جهت سمت و صلاحیت حکمیت و داوری از آن منتفی می‌گردد.»

در ادامة این تفسیر با اشاره به برگزاری اجلاس خلقی اسلامی⁽¹⁾در عراق در چند ماه قبل و متعاقب آن تشکیل کمیته صلح در درون این اجلاس و واکنش ایران در قبال آن آمده است: «چند ماه پیش، در عراق یک کنفرانس توده‌ای اسلامی برگزار گردید که ده‌ها شخصیت برجسته و سرشناس اسلامی در آن شرکت کردند. موضع عراق در قبال کنفرانس مذکور طوری بوده که گویا این کنفرانس در یک کشور بی‌طرفی تشکیل یافته است ... از این گذشته، صدام حسین رئیس‌جمهور، دربرابر کنفرانس اعلام نمودند که عراق بدون قیدوشرط تمام تصمیمات و مصوبات این کنفرانس را قبول خواهد کرد. ... هنگامی‌که کمیته صلح و اصلاح فی‌مابین در درون این کنفرانس تشکیل گردید، رژیم متجاوز خمینی نه‌تنها از توهین وارد ساختن به این کنفرانس و این کمیته شرم و حیا نکرد، بلکه حتی مأموریت بشردوستانه کمیته را رد نمود.» رادیو بغداد در پایان مأموریت این دادگاه را شکست‌خورده خواند و آن را «جانب‌داری و تبانی علیه طرف دیگر» قلمداد کرد.⁽²⁾

همچنین امروز روزنامه فجرجدید (چاپ لیبی) با اشاره به بازدیدهای حقوق‌دانان دادگاه مذکور از مناطق جنگ‌زده سوسنگرد، آبادان، خرمشهر و هویزه، حملات عراق را ناقض کنوانسیون ژنو دانست و به نقل از سخنگوی این دادگاه اعلام کرد: «تجاوزگر به‌خاطر این‌همه جنایت وحشتناک باید مورد تعقیب قرار گیرد.»⁽³⁾

1

علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران و هیئت همراه، پس از دیداری سه‌روزه از ترکیه، با بدرقه ایلتر ترکمن وزیر امور خارجه ترکیه، این کشور را ترک کردند و ظهر امروز، وارد ژنو، محل برگزاری اجلاس جهانی بررسی مسئله فلسطین شدند.⁽⁴⁾

رادیو امریکا شامگاه امروز با اشاره به دیدار و گفت‌وگوهای ولایتی در ترکیه، درخصوص موضع ایران در جنگ با عراق و ابراز نگرانی ترکیه در قبال گسترش این جنگ، گزارش داد: «ولایتی در گفت‌وگوهایش با کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، به تغییری در موضع رژیم اسلامی

نسبت به ترکیه اشاره‌ای نکرد، ولی به مقام‌های ترکیه اطمینان داد که رژیم اسلامی در نظر ندارد این جنگ را به کشورهای دیگر منطقه بکشاند.» این رادیو افزود: «ترکیه نگرانی خود را از احتمال واردشدن خسارت جنگی به خط لوله نفت عراق که ازطریق ترکیه به دریای مدیترانه متصل می‌شود، ابراز داشته است. ... ترکیه همچنین همه‌ساله 250 میلیون دلار از این عمل درآمد دارد.»⁽¹⁾

1

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، امروز با ایراد سخنانی در مراسم اعطای نشان به جمعی از نیروهای عراقی، تأکید کرد: «سربازان عراقی همواره در جنگ حضور خواهند داشت و تا تسلیم‌شدن باطل [!]، به جنگ ادامه خواهند داد.»⁽²⁾رئیس‌جمهور عراق همچنین ضمن اشاره تلویحی به موفقیت‌های ایران در جبهه شمالی و تصرف بخشی از خاک کردستان عراق به‌دست نیروهای ایرانی، مدعی شد: «ما به امید خداوند هر یک وجب از کردستان را به شعله‌ای سوزان زیر پای آنها مبدل خواهیم کرد و آنها بهای حمله خود در کردستان را به همان اندازه که در بصره و میسان پرداختند و یا بیشتر پرداخت خواهند کرد.» صدام حسین در بخش پایانی سخنان خود، عملیات‌های ایران را ناموفق خواند و ادامه جنگ را به ضرر ملت و ارتش ایران دانست؛ وی گفت: «آنها نمی‌توانند به آرمان ما دست یابند، نبردهای بصره و دیگر نبردها بهترین گواه این مسئله است. بیش از پنج حمله آنها به خاک عراق تارومار شد. ... ارتش و ملت ایران بالاخره درمی‌یابند که ادامه جنگ به صلاح آنها نیست و جنگ با کشور هم‌جوار آنها کار درستی نیست.»⁽³⁾

2

به‌دنبال ابراز نگرانی ترکیه از احتمال به‌خطرافتادن خط لوله نفتی عراق از خاک این کشور، وزارت امور خارجه عراق بمباران این خط لوله را غیرممکن خواند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، نشریه المجله چاپ لندن (وابسته به عربستان سعودی) در شماره اخیر خود به نقل از منابع دیپلماتیک مطلع، گزارش داد که ژنرال کنعان اورن رئیس‌جمهور ترکیه، به مقامات عراقی اطلاع داده است که ترکیه «مایل نیست بیش از این خود را در جنگ عراق با ایران درگیر کند.» براساس همین گزارش، مقامات ترکیه‌ای، ایران و عراق را از پیامدهای گسترش جنگ به مناطق نفتی برحذر داشته‌اند؛ چراکه ازنظر آنان بمباران خط لوله ترکیه و انهدام آن، به‌مثابه یک فاجعه اقتصادی برای ترکیه است.⁽⁴⁾

در همین حین، محمد سعید الشعف معاون وزارت امور خارجه عراق، امروز در بیانیه‌ای بمباران خط لوله انتقال نفت عراق از مسیر ترکیه را برای ایران کاملاً غیرممکن دانست و اعلام

کرد: «هنگامی‌که ایرانیان دریافتند که عملیات نظامی نومیدانه آنها در منطقه حاج‌عمران با هدف متوقف‌ساختن جریان نفت ازطریق ترکیه به‌صورت مضحکی درآمده، اکنون می‌خواهند با سخن‌گفتن از بمباران خط لوله فوق، این احساس را به وجود آورند که انجام چنین اقدامی عملی است، ... لکن اکنون تا مدتی به تعویق افتاده است.»⁽¹⁾

1

هواپیمای ربوده‌شده خطوط هوایی فرانسه صبح امروز در فرودگاه دمشق به زمین نشست.⁽²⁾این هواپیما پس از سوخت‌گیری و دریافت مواد غذایی به‌طرف ایران حرکت کرد و درحالی‌که سخنگوی وزارت امور خارجه ایران قبلاً اعلام کرده بود که به این هواپیما اجازه فرود در فرودگاه‌های ایران داده نخواهد شد، در ساعت 14:45، در فرودگاه مهرآباد تهران به زمین نشست.

ربایندگان هواپیما پس از فرود در فرودگاه مذکور خواسته‌های خود را این‌گونه مطرح ساختند: «تغییر موضع سیاسی و نظامی دولت فرانسه درزمینه ارسال تسلیحات و کمک نظامی به رژیم‌های عراق، لبنان و چاد ... در ظرف 48 ساعت و "آزادی اسرای ما در فرانسه"»؛ هواپیماربایان همچنین تهدید کردند که درصورت عملی‌نشدن مطالباتشان، در پایان این مهلت، هواپیما را منفجر می‌کنند. به‌دنبال این تهدید، خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از یکی از مقامات وزارت امور خارجه ایران، گزارش داد: «ما سخت در تلاش هستیم که به هر وسیله ممکن آنان را از منفجرنمودن هواپیما منصرف کنیم و دراین‌زمینه صادقانه در تلاش هستیم.»

از سوی دیگر، بنا به درخواست هواپیماربایان، آب و مواد غذایی دراختیار آنها قرار داده شد. امشب علاوه‌بر معاون سیاسی وزارت امور خارجه ایران که با هواپیماربایان مذاکره کرد، در ساعت 20، کاردار سفارت فرانسه نیز با حضور در فرودگاه مهرآباد و انجام گفت‌وگویی کوتاه با هواپیماربایان، در جمع خبرنگاران اعلام کرد که «کلیه درخواست‌های هواپیماربایان را سریعاً به دولت فرانسه ابلاغ می‌کند.»⁽³⁾

رسانه‌های خبری جهان ازجمله خبرگزاری فرانسه، خبرگزاری آلمان‌غربی، رادیو ریاض، رادیو لندن، رادیو کلن، رادیو امریکا، بخش فارسی رادیو اسرائیل و بخش فارسی رادیو دهلی، اخبار مربوط به این ماجرا را مخابره کردند، دراین‌بین خبرگزاری فرانسه مدعی شد: «تصور می‌رود یکی از ربایندگان هواپیما ایرانی باشد.»⁽⁴⁾

2

درحالی‌که درگیری‌های داخلی لبنان همچنان ادامه دارد، اخباری مبنی‌بر ورود نظامیان امریکایی

به این درگیری‌ها و استعفای نخست‌وزیر رژیم اشغالگر قدس منتشر شده است.

شبه‌نظامیان جنبش شیعیان (امل) و دو گردان از نیروهای ارتش لبنان ظهر امروز، در حومه جنوبی لبنان با یکدیگر درگیر شدند. در این درگیری 11 نظامی ارتش زخمی شدند و از شبه‌نظامیان نیز 2 تن کشته و 7 تن مجروح شدند. درپی این حادثه، جنبش امل با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که شیعیان ساکن حومه جنوبی بیروت از مدت‌ها پیش «هدف تجاوزات و تحریکات ازسوی حزب کتائب (فالانژیست) قرار دارند که براثر آن، که تحت حمایت ارتش لبنان صورت می‌گیرد، 10 تن کشته و 20 تن زخمی شده‌اند.» از سوی دیگر برای اولین بار، تفنگ‌داران امریکایی مستقر در لبنان نیز با شبه‌نظامیان مسلمان لبنانی به تبادل آتش پرداختند. این درگیری یک ساعت و نیمه، در نزدیکی فرودگاه بیروت - که درحال‌حاضر تعطیل می‌باشد - رخ داد.⁽¹⁾

همچنین خبرگزاری آسوشیتدپرس امروز از تل‌آویو گزارش داد که مناخیم بگین نخست‌وزیر رژیم اشغالگر قدس، در جمع اعضای کابینه این رژیم، تصمیم خود مبنی‌بر کناره‌گیری از نخست‌وزیری را اعلام کرد؛ وی درمورد انگیزه‌اش از این اقدام توضیحی نداد. براساس همین گزارش، موشه آرنز وزیر دفاع رژیم صهیونیستی، گفته است استعفای بگین هیچ‌گونه تأثیری در طرح این رژیم راجع به خروج نیروهایش از لبنان نخواهد داشت.⁽²⁾گزارش همین خبرگزاری از واشنگتن نیز حاکی است که مقامات ایالات متحده معتقدند استعفای مناخیم بگین، هیچ‌گونه تغییر بنیادینی در سیاست‌های رژیم اسرائیل ایجاد نخواهد کرد.⁽³⁾

1

رادیو کویت امروز خبر داد که شیخ صباح الاحمد نایب‌رئیس شورای وزیران و وزیر امور خارجه کویت، امروز وارد دمشق شد تا در دیدار با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه، وی را در جریان نشست‌های اخیر شورای همکاری خلیج‌فارس، که در روزهای اول تا سوم ماه جاری در طائف برگزار شد، قرار دهد⁽⁴⁾رادیو اسرائیل سفر وزیر امور خارجه کویت را مأموریتی ازسوی شورای همکاری خلیج‌فارس برای برقراری آشتی بین حافظ اسد و یاسر عرفات ارزیابی کرد. در گزارش این رادیو آمده است: «به‌دنبال آغاز شورش مسلحانه علیه عرفات در صفوف الفتح، روابط وی با دولت سوریه به‌شدت تیره گردید. سوریه که از شورشیان مسلح جانب‌داری می‌کند چندی پیش عرفات را از دمشق اخراج کرد.» این گزارش افزوده است: «وزیر خارجه کویت ضمن اقامت در دمشق درباره تصمیمات اخیر کنفرانس وزیران خارجه شورای همکاری‌های

خلیج‌فارس نیز به سران سوریه گزارش خواهد داد. یکی از تصمیمات کنفرانس این بود که اعراب کمک‌های مالی خود را به هر کشور افریقایی که با اسرائیل تجدید رابطه نماید قطع خواهند کرد.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ دوشنبه7 شهریور 1362 20 ذیقعده 1403 29 اوت 1983

1

راهبرد تداوم عملیات‌های محدود که پس از عملیات والفجر مقدماتی، ازسوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا(ص) اتخاذ شد، درقالب اجرای «عملیات در تمامی خطوط پدافندی» در دستور کار قرارگاه‌های حمزه، نجف و کربلا قرار گرفته است. براین‌اساس، فرماندهان سپاه در نشست امروز خود در قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)⁽¹⁾گزینه‌های پیش رو برای اجرای عملیات‌های محدود در جبهه‌های شمالی و میانی⁽²⁾را بررسی و به‌طور مشخص درمورد اجرای عملیات‌های والفجر4 در منطقه دهانه شیلر، والفجر5⁽³⁾** در منطقه دربندیخان و والفجر3 تکمیلی در منطقه قلعه‌آویزان بحث و تبادل‌نظر کردند.⁽⁴⁾

در این نشست محمدابراهیم همت در تشریح عملیات قرارگاه حمزه (والفجر4) و عملیات قرارگاه نجف (والفجر5) گفت: در منطقه عملیاتی والفجر4 (دهانه شیلر)، لشکر8 نجف در محور بانه و لشکر14 امام حسین(ع) در محور مریوان و در منطقه عملیاتی والفجر5 (دربندیخان) نیز لشکر27 محمد رسول‌الله(ص) در محور پاوه کار می‌کنند. وی در ادامه ضمن

توضیح مانور عملیات والفجر5 بر روی نقشه افزود: درحال‌حاضر نیروهای ما در مناطقی نظیر زیمناکوه، شاخ خشیک، تنگه سرتک، بمو، شاخ بمو، شاخ شوالدری، تنگه دربند، سلمانه، تنگ حمام و... حضور دارند و برخی نقاط ازجمله ارتفاعات بالامبو در دست دشمن است. در کل، سد دربندیخان، زیمناکوه، تنگه‌های منطقه، شاخ خشیک، شاخ بمو، شاخ شمیران و... نقاطی هستند که برای دشمن ارزش کلیدی و راهبردی دارد و به‌شدت به هر تحرکی در این مناطق واکنش نشان می‌دهد.

فرمانده لشکر27 همچنین با اشاره به حضور گروه‌هایِ کُرد در منطقه عمومی دربندیخان، گفت برخی از آنها نظیر گروه قیاده‌های موقت جزء عناصر موافق با نیروهای ایران هستند و برخی دیگر ازجمله دمکرات‌ها و جلالی‌ها (طالبانی‌ها) در شمار مخالفان قرار دارند. وی در تکمیل این بخش از توضیحات خود افزود: طبق یکی از گزارش‌ها، ضدانقلاب در بمو مخصوصاً جلوی سرتک، برای خودش خط تشکیل داده و جلوی آن میدان مینی ایجاد کرده است، که این امر برای نیروهای خودی مشکل‌ساز خواهد شد.

در ادامه جلسه، فرماندهان سپاه درمورد طرح مانور اولیه عملیات در منطقه دربندیخان عراق گفت‌وگو کردند. فرمانده لشکر27، که درحال‌حاضر به‌عنوان یگان اصلی ازسوی قرارگاه نجف در این منطقه مأمور است، عقیده داشت به‌علت وابستگی ارتفاعات این منطقه به یکدیگر، عملیات باید به‌صورت گسترده و در اکثر ارتفاعات کلیدی اجرا شود. وی خطاب به غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، گفت: این منطقه، منطقه بسیار خوبی است، ارتفاعات به یکدیگر وابستگی دارند و اگر یکی سقوط نکند، برای دیگر محورها مشکل ایجاد خواهد کرد، ولی اگر ارتفاعات به‌هم‌پیوسته سقوط کند، قدرت هلی‌برد ما به‌شدت بالا رفته و بر میزان تسلط ما بر مناطق افزوده می‌شود. دشمن هم به‌علت حضور در ارتفاعات بالامبو و بعد مسافت نمی‌تواند آتش مؤثری روی بالگردها اجرا کند⁽¹⁾

در پایان نشست امروز، معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در گفت‌و‌گویی با راوی مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ، درباره آخرین وضعیت عملیاتی جبهه‌های شمالی و میانی گفت: در وضعیت کنونی، عملیات منطقه دربندیخان و بمو⁽²⁾با حضور یگان‌های 27، 31، 17 و

10 از سپاه و هشت گردان از تیپ30 گرگان ارتش به‌طور حتم اجرا خواهد شد. درمورد اجرای عملیات در منطقه دهانه شیلر⁽¹⁾نیز باتوجه‌به اینکه فرماندهی کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش هنوز آن را بررسی نکرده‌اند، تصمیم قطعی گرفته نشده است. عملیات روی ارتفاعات قلعه‌آویزان⁽²⁾نیز فعلاً منتفی و اجرای آن به زمستان موکول شده است.⁽³⁾

1

فرماندهان قرارگاه کربلا امروز در جلسه‌ای به بررسی آخرین وضعیت عملیات مهندسی در منطقه طلائیه پرداختند. در این جلسه که با حضور غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، سیاف‌زاده معاون وی، مجید برزمهری مسئول مهندسی رزمی و حسین امامی از طرح و عملیات این قرارگاه برگزار گردید، درمورد طرح مانور مهندسی رزمی عملیات، استعداد و پشتیبانی و تأمین دستگاه‌های مهندسی بحث و گفت‌وگو شد⁽⁴⁾

براساس تصمیم فرماندهان، لشکر25 کربلا مأموریت اجرای عملیات مهندسی در منطقه طلائیه را بر عهده دارد. مختصات کلی این عملیات در خط خودی از سیل‌بند و در خط دشمن از دژ عراق معین شده است. براساس طرح مانور، نیروها حرکت خود را از سیل‌بند به‌سمت جاده آسفالت نشوه آغاز و طبق شاخص‌های تعیین‌شده 5/1 کیلومتر به‌سمت دشمن پیشروی می‌کنند. نیروهای هریک از محورهای سه‌گانه پس از دورشدن از شاخص‌های معین‌شده در منطقه، درقالب دو گروه به‌سمت چپ و راست گسترش می‌یابند.

در طرح مهندسی رزمی این عملیات، استعداد مهندسی در سه محور و در هر محور دو گروه مهندسی برآورد شده است که درمجموع 6 گروه مهندسی (3 گروه از جهاد و 3 گروه هم از سپاه) هرکدام با فاصله 2 کیلومتر از یکدیگر وارد عمل می‌شوند. در ترکیب هر گروه مهندسی، 6 دستگاه به‌عنوان یگان اصلی وجود دارد و 3 احتیاط هم برای هر دستگاه در نظر گرفته شده است. برای تأمین این دستگاه‌های مهندسی هنگام احداث خاکریز نیز 2 گردان از لشکر25 کربلا با 3 گردان احتیاط به‌سمت خط دشمن و جلوی آسفالت کمین اجرا خواهند کرد.⁽⁵⁾علاوه‌براین، در تأمین نیروها و تجهیزات گروه‌های مهندسی در هرکدام از محورهای عملیات، یگان‌های 44 قمر، 7 ولی‌عصر(عج)، 25 کربلا و بخشی از لشکر19 فجر از سپاه و عناصر جهاد استان‌های اصفهان، خوزستان و فارس نیز مشارکت دارند.⁽⁶⁾

گفتنی است برای کاهش حجم آتش دشمن، مقرر شد تبادل آتش بین دو توپخانه برقرار شود تا نیروهای خودی بتوانند به فعالیت خود در زیر آتش دشمن ادامه دهند.⁽¹⁾به این منظور هماهنگی‌های لازم با فرمانده لشکر92 زرهی برای مشارکت در عملیات و تأمین آتش تهیه، انجام خواهد شد.⁽²⁾

1

هم‌زمان با تلاش قرارگاه کربلا برای اجرای عملیات‌های مهندسی در مناطق زید، طلائیه و طیب، نیروهای دشمن نیز در برخی نقاط جبهه جنوب به‌ویژه در مناطق مذکور، دست به اقداماتی زده‌اند که نشانه هوشیاری ارتش عراق می‌باشد.

گزارش نیروهای خودی حاکی است ارتش عراق با هوشیاری کامل منطقه عملیاتی طیب، ارتفاعات سور و دهانه رودخانه میمه را زیر نظر دارد و در این منطقه اقدام به اجرای آتش گسترده و اعزام کمین‌های شناسایی - رزمی می‌کند، علاوه‌براین نیروهای دشمن مبادرت به انجام فعالیت‌های مهندسی به‌قصد سرکوب و جلوگیری از تحرکات احتمالی ایران در آینده کرده‌اند. براساس این گزارش، احتمال تک محدود واحدهای پیاده زرهی دشمن به شرهانی، بجلیه و فکه نیز وجود دارد.

در منطقه عملیاتی زید نیز هشیاری و تحرک نیروهای عراق در منطقه ایستگاه حسینیه، فعالیت‌های مشکوک دشمن در جلوی خاکریز جدید لشکر7 ولی‌عصر(عج)، حفر کانال، حرکات زرهی - مهندسی در پشت خاکریز، انفجار مین و شناسایی هوایی با بالگرد ازسوی ارتش عراق، گزارش شده است.

در منطقه عملیاتی طلائیه و اطراف آن، ارتش عراق علاوه‌بر فعالیت‌های شدید مهندسی با استفاده از حداقل 30 دستگاه بلدوزر - اسکریپر در محدوده غرب جفیر تا کنار هور، با اعزام نیروهای گشتی و شناسایی هوایی به‌وسیله بالگرد، منطقه طلائیه قدیم تا کوشک را به‌شدت کنترل می‌کند.⁽³⁾در گزارش دیگری درمورد اقدامات عراق در منطقه طلائیه آمده است: «عراق جلوی خاکریز خودش در منطقه 25 کربلا، 15 بیل مکانیکی دائم دارد کار می‌کند، احتمال زیاد می‌خواهد هور را وصل کند به کانال جلوی دژ خودش و آب را نیز وصل کند.»⁽⁴⁾

2

گزارش یگان‌های نظامی ایران و برخی رسانه‌های خارجی از فعالیت‌های ارتش عراق برای پیشگیری از سلسله عملیات‌های محدود ایران (والفجر) در جبهه شمالی حکایت دارد.

امروز واحد اطلاعات - عملیات لشکر14 امام حسین(ع) در گزارشی از منطقه مقابل مریوان در پنجوین، میزان نقل‌وانتقالات دشمن را قابل‌توجه توصیف کرد؛ به‌گونه‌ای که فقط تا پیش‌ازظهر امروز، 61 خودرو ایفا از شهر سیدصادق وارد شهر پنجوین شده‌اند⁽⁵⁾فرمانداری شهرستان پیرانشهر اعلام کرد: «تعداد 400 تن از افراد حزب منحله دمکرات و جلال طالبانی مشغول تعلیمات

نظامی خاص می‌باشند که مسئولیت تعلیم ایشان را مستشاران مصری، فرانسوی و افسران عراقی به عهده دارند و از قرار اطلاع، قرار است این نیروها در ظرف هفته‌های آینده در مناطق سقز، سنندج و باختران وارد عمل شوند.»⁽¹⁾علاوه‌براین بنا به گزارش رکن2 ژاندارمری کردستان، «در مورخه 3/6/62، تعداد 200 نفر از حزب منحله دمکرات و رزگاری و 100 نفر از افراد جیش‌الشعبی توسط ارتش بعث از منطقه طویله و بیاره جمع‌آوری و [به] پایگاه‌های پنجوین انتقال و استقرار یافته‌اند.»⁽²⁾

در همین حال، رادیو اسرائیل به نقل از دیپلمات‌های خارجی در بغداد، اعلام کرد ارتش عراق خود را برای آغاز یک ضدحمله گسترده برای عقب‌راندن ایران از کوهستان‌های مرزی در منطقه کردستان آماده می‌سازد. همین منابع یادآوری کردند صدام حسین در یک سخنرانی در جمع گروهی از نیروهای مسلح کُرد، که از رژیم وی جانب‌داری می‌کنند، گفت ما هر وجب از خاک کردستان (از شهرهای ایرانیان) را به آتش مبدل خواهیم کرد.⁽³⁾

1

درپی ادامه بمباران مناطق مسکونی شهرهای مرزی ایران توسط جنگنده‌های عراق، سعید رجایی خراسانی نماینده دائمی ایران در سازمان ملل متحد، در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان، بار دیگر خواستار توجه شورای امنیت به جنایات جنگی عراق شد.

وی در این نامه با اشاره به کشته‌شدن کودکان و غیرنظامیان براثر حملات هوایی عراق به مناطق غیرنظامی ایران آورده است: «بنا به اطلاع دولت متبوعم و عطف به نامه‌های قبلی خود، احتراماً توجه شما را به اخبار اسف‌بار شهادت دو تن از کودکان بی‌گناه و نیز مجروح‌شدن یک نفر دیگر درنتیجه حمله هوایی عراق به منطقه غیرنظامی روستایی واوان (Vavan) سردشت در آذربایجان‌غربی مورخ 23 آگوست 1983 [اول شهریور 1362]، جلب می‌نمایم. امیدوارم که شورای امنیت پیامدهای غم‌انگیز شرارت‌های مداوم رژیم حاکم بر عراق که جنایات مستندی را بر جای گذاشته، درک نماید.»⁽⁴⁾

گفتنی است ظهر امروز نیز یک هواپیمای عراقی، وارد حریم هوایی شهرستان مریوان شد، ولی قبل از بمباران براثر آتش پدافند هوایی متواری گردید.⁽⁵⁾

1

در چند روز اخیر، تعدادی از نظامیان و مردم عراق با عبور از مرزهای غربی و جنوب‌غربی، خواستار پناهندگی به جمهوری اسلامی ایران شده‌اند.

براساس گزارش یک بولتن داخلی سپاه، امروز 80 پناهنده عراقی ازطریق منطقه هورالعظیم وارد ایران شدند.⁽¹⁾خبرگزاری جمهوری اسلامی نیز از سنندج گزارش داد 36 نفر از اهالی بغداد، سلیمانیه، نجف، کرکوک و همچنین یک فلسطینی ازطریق مرزهای غربی وارد ایران شده و تقاضای پناهندگی کردند⁽²⁾به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی از ارومیه، 10 نفر از مسیحیان عراقی با عبور از مرزهای غربی، خواستار پناهندگی به جمهوری اسلامی ایران شده‌اند.⁽³⁾

دیروز نیز یک سرباز عراقی ضمن پناهنده‌شدن ازطریق مرزهای جنوبی، اظهار کرد که در روزهای آتی 2 سرباز دیگر نیز از همین راه به ایران پناهنده خواهند شد.⁽⁴⁾

طبق گزارش واحد اطلاعات سپاه پیرانشهر، روز جمعه 4/6/1362، نیز 2 نفر از اهالی بغداد (یک مهندس و یک نقاش) به ایران پناهنده شده‌اند.⁽⁵⁾

2

نیروهای خودی امروز با اجرای دو عملیات در اطراف ارومیه و سردشت، مناطق نسبتاً وسیعی را پاک‌سازی و تلفات و خساراتی را به عناصر مسلح غیرقانونی وارد کردند.

به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا امروز در سالروز شهادت شهید ناصر کاظمی، تیپ ویژه شهدا در منطقه انزل (اطراف ارومیه)، با اجرای عملیاتی نسبتاً گسترده بیش از 20 روستا را پاک‌سازی کرد. در این عملیات، حدود 70 تن از عناصر مسلح ضدانقلاب کشته و 30 نفر از آنها نیز اسیر شدند؛ علاوه‌براین تعدادی مدارک درون‌گروهی و سلاح نیز به دست نیروهای خودی افتاد.⁽⁶⁾

در عملیات دیگری، نیروهای سپاه پس از یک درگیری شدید با عوامل مسلح غیرقانونی توانستند در ساعت 22 امشب، ارتفاع مشرف به برآغلان سرشیوبه را در اطراف سردشت به تصرف خود درآورند. در این درگیری 10 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند. براساس شنود بی‌سیم، شمار تلفات ضدانقلاب نیز به 40 کشته یا زخمی می‌رسد.⁽⁷⁾

همچنین براساس اعلام هنگ ژاندارمری سنندج، صبح امروز 2 نفر از افراد حزب دمکرات به‌طور جداگانه خود را با دو قبضه اسلحه و تعدادی فشنگ به یکی از پایگاه‌های ژاندارمری سنندج تسلیم کردند⁽⁸⁾

3

افراد وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز در محور مهاباد - بوکان، اطراف ارومیه و حوالی پیرانشهر، علیه نیروهای خودی دست به اقداماتی زدند.

امروز افراد مسلح به پایگاه بوغاز در محور مهاباد - بوکان، حمله کرده و با نیروهای این پایگاه درگیر شدند.⁽⁹⁾این درگیری با اعزام نیروی کمکی از تیپ جندالله خاتمه یافت؛⁽¹⁰⁾در

این حادثه از نیروهای خودی 5 نفر شهید، 4 نفر زخمی و 9 نفر مفقودالاثر شدند.⁽¹⁾براساس گزارش سپاه مهاباد، تعداد مهاجمان 30 نفر بوده که 4 نفر از آنها در حین فرار زخمی شدند؛ عناصر ضدانقلاب مجروحان خود را از منطقه خارج کردند⁽²⁾

عصر امروز، براثر کمین چته‌های حزب دمکرات در حوالی پایگاه گنبد ارومیه، 3 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند.⁽³⁾

نیروهای تأمین محور میانه به قلموت (در حوالی پیرانشهر)، امروز به‌مدت دو ساعت با یک گروه 22 نفری از عناصر ضدانقلاب درگیر شدند. درپی این درگیری 6 نفر از نیروهای تأمین از ارتش به اسارت درآمده و 5 قبضه اسلحه ژ3 و یک قبضه تیربار نیز به دست عناصر مسلح غیرقانونی افتاد.⁽⁴⁾

همچنین شامگاه امروز درگیری میان نیروهای پایگاه‌های توت سرخان مریوان و تاربرد بانه با عناصر مسلح غیرقانونی بدون تلفات خودی خاتمه یافت⁽⁵⁾

از سوی دیگر، امروز رادیو حزب دمکرات جاده سقز - مریوان را از تاریخ 15 شهریور تا اطلاع بعدی نظامی اعلام کرد و از مردم منطقه خواست تا از رفت‌وآمد در جاده مذکور خودداری کنند.⁽⁶⁾

1

در سومین روز از هفته دولت،⁽⁷⁾رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و اعضای هیئت دولت با امام خمینی دیدار کردند. تأکید بر خدمتگزاری مسئولان به مردم، ضرورت همدلی و برادری مسئولان در حل مشکلات، نقش اصلی مردم در اداره جنگ، اسلامی‌بودن ارتش جمهوری اسلامی، پایان‌یافتن دوران سلطنت‌طلبی در ایران، لزوم هماهنگی وزیران با مجموعه دولت و ضرورت رفع مشکل گرانی، محورهای اصلی سخنان امام خمینی در این دیدار بود.

رهبر انقلاب اسلامی با تشریح تلخی‌ها و شیرینی‌های هفته دولت گفتند: «در این "هفته دولت" ما تلخی‌ها و شیرینی‌ها داشتیم. تلخی‌ها ازدست‌دادن چند نفر اشخاص متعهد که قبل از هفته، مرحوم عراقی بود که من مرحوم عراقی را از آن اولی که نهضت شروع شد و تماس با ما داشتند، می‌شناختم و انصافاً مردی بود که عمرش را صرف خدمت به اسلام کرد و در این هفته هم که مرحوم آقای رجایی که همه می‌دانید چقدر مرد متعهدی و خدمتگزاری بود و واقعاً معلم اخلاق بود به اعمال خودش. و همین‌طور آقای باهنر که مرد دانشمند متعهد و معلمی بود. این اسباب تأسف و تأثر ماست و شما. و این تلخی است که خوب، غیر از این هم ما در این طول مدت داشتیم. شیرینی و شیرینی‌ها آنچه بحمدالله در این هفته که "هفته دولت" است و واقعاً باید هفته دولت حساب کرد. دولت و هرچه وابسته به اوست و ارتش و سپاه و همه اینها جای خودشان را در دنیا باز کرده‌اند. یعنی، دنیا امروز روی این جمهوری و روی دولت جمهوری و روی رئیس‌جمهور این کشور و روی مجلس و همه ارگان‌های دیگر حساب باز کرده است. آنهایی که تاکنون در کمین بودند که این دولت در بین خودشان یک چیزهایی واقع

می‌شود و مردم هم اینها را قبول ندارند و بعد از یکی دو ماه، قضیه تمام است، و صدام هم روی همین زمینه بازی‌اش دادند، الآن چند سال است گذشته است و آنها باز در خارج نشسته‌اند و منتظرند به اینکه کسانی برایشان کار بکنند و آنها بیایند بهره‌برداری کنند. و بحمدالله الآن دولت استقرار پیدا کرده است و کشور ما یک کشور مستقر مستقلی، آزادی است. و من امیدوارم که بیشتر از این، رو به استقلال و آزادی و جهات دیگر برود.»

امام خمینی اسلامیت را رمز اقبال مردم به نظام جمهوری اسلامی دانسته و افزودند: «و مهم همین معناست که کراراً من عرض کرده‌ام، این است که جمهوری چون اسلامی است و ملت اسلامی هستند، مسلم هستند، مادامی‌که دولت و رئیس‌جمهور و رئیس مجلس و مجلس و قوای قضائیه و ارتش و پاسدار و همه، رو به اسلام باشند این کشور اسلامی رو به آنهاست، و اساس همین است که برای خاطر اسلامی‌بودن از اول پیروزی حاصل شد. شما گمان نکنید که اگر یک انگیزه دیگری عرضه شده بود به این ملت، ملت مجتمع می‌شدند. برای اینکه ملت، ملت مسلمان است. وقتی‌که اسلام عرضه شد، خوب، تمام روحانیون، اکثر روحانیون، اکثر کسانی که در کار بودند تبلیغ کردند و مردم را به صحنه آوردند و مردم هم خودشان با روی گشاده آمدند، و تا امروز هم تمام این فداکاری‌ها، فداکاری‌های روی اسلام است. نه اینکه حساب دیگری دارد. مسئله ملیت هست، اما نه آن‌طوری که آقایان خیال می‌کنند که ما ملیت را بگیریم و کاری به اسلام نداشته باشیم، اول ملی باشیم و بعد اسلامی باشیم. نخیر، مسئله اسلامی‌بودن است که مردم را وادار کرد به اینکه جوان‌هایشان را بدهند و فریاد بزنند باز جنگ، این غیر از این چیزی نیست.»

رهبر انقلاب در ادامه بر ضرورت خدمتگزاری و امانت‌داری مسئولان نظام تأکید کردند: «و من کراراً به آقایان عرض کرده‌ام و حالا هم باز تکرار می‌کنم که خدمتگزار باشید به این ملتی که آن دست‌های خیانتکار را قطع کرد و این امانت را به شما سپرد. شما الآن امانت بزرگی از دست این ملت تحویل گرفتید و مقتضای امانتداری این است که آن را به‌طور شایسته حفظ کنید و به‌طور شایسته به نسل آینده و دولت‌های آینده تحویل بدهید، و مادامی‌که این‌طور باشید ملت پشت شماست و مادامی‌که ملت همراه شما باشد هیچ آسیبی به شما و به کشور نمی‌رسد.»

ایشان جدایی ملت از دولت را عامل بروز دیکتاتوری در تمامی ارکان حکومتی خوانده و افزودند: «... در این رژیم‌های سابق شاهنشاهی وضع این‌طور بود که مردم حال گریز داشتند و اینها می‌خواستند آنها را با فشار نگه دارند و از آنها بدوشند، از این جهت دیکتاتوری پیدا می‌شد. شاهش دیکتاتور بود ... استاندارهایشان هم همین‌طور و فرماندارهایش هم همین‌طور و شهربانی‌اش هم همین‌طور و همه‌شان، ارتش هم همین معنا بود. برای اینکه، اینها می‌دیدند که مردم با آنها همراه نیستند، آنها هم که می‌خواهند استفاده بکنند، مسئله هم استفاده بود، نه مسئله برای انگیزه انسانی بود، برای استفاده بود، از این جهت، این انگیزه دیکتاتوری می‌شد، تو سر مردم زدن می‌شد. آن روزی که شما احساس کردید که می‌خواهید فشار به مردم بیاورید بدانید که دیکتاتور دارید می‌شوید. بدانید که مردم معلوم می‌شود از شما رو برگردانده‌اند.»

امام خمینی با بیان اینکه اداره جنگ به‌واسطه حضور مردم محقق شده است، خطاب به کارگزاران نظام اظهار کردند: «شما اگر مردم نبودند، نمی‌توانستید این جنگ را اداره بکنید، این شک ندارد. مردم اداره کردند، یعنی این سپاه مردم‌اند، این بسیجی‌ها مردم‌اند، ارتش هم امروز مردم است.»

ایشان همچنین به فقدان پشتوانه مردمی رژیم پهلوی و ارتش آن اشاره کرده و گفتند: «اگر ارتش سابق بود، همان‌طوری که خیال کرده بود صدام، خیالش به واقعیت می‌پیوست. برای اینکه، یک ارتشی بود که انگیزه اسلامی نداشت و انگیزه منافع شخصی داشت و به‌مجرد اینکه وارد می‌شدند آنها هم دست برمی‌داشتند. خوب، ما سابق دیدیم که وقتی‌که جنگ عمومی پیش آمد بدون اینکه با ما کار داشته باشند، آنها می‌خواستند از اینجا عبور کنند، هیچ هم کار به ما نداشتند، به‌مجرد اینکه اینها در سرحد وارد شدند، تمام ارتشی‌ها و ژاندارمری همه فرار کردند. و در تهران هم من خودم شاهد بودم که تهران هم چمدان‌ها را همین ارتشبدها و امثال اینها می‌بستند و از تهران فرار می‌کردند. کجا می‌خواستند بروند نمی‌دانم و من دیدم که این سربازهایی که از توی سربازخانه‌ها آمده‌اند بیرون می‌گردند دنبال اینکه یک چیزی پیدا کنند بخورند. این برای این بود که مردم همراه نبودند. مردم شکر می‌کردند که آمدند اینجا و رضاخان رفت. این یک واقعیت بود که ما شاهد بودیم این معنا را که شکر می‌کردند که خدا به آنها یک منتی گذاشته است که اجنبی‌ها، آنی که اجنبی بودند، از روسیه بود، از امریکا بود، از انگلستان بود، اینها آمدند و "پهلوی" رفت. وضع این‌طوری بود، چنانچه دیدید وقتی‌که محمدرضا هم رفت مردم ریختند و آن‌طور جشن به پا کردند»

امام خمینی در ادامه سخنان خود، با اشاره به تبلیغات واهی بیگانه درمورد سلطنت‌طلب‌بودن مردم ایران، به رضا پهلوی فرزند شاه مخلوع، توصیه کردند: «گویی‌که الآن سلطنت‌طلب‌ها در خارج همین دیشب هم می‌گفتند که همه ایران سلطنت‌طلب‌اند، و اعلیحضرت رضای دوم الآن محبوبیتی دارد که مردم همه با او هستند! خوب، اینها بگویند و من اعتقادم این است که این رندها جمع شده‌اند دنبال این بچه که پول‌هایش را از جیبش درآورند. اینها می‌خواهند این را، پول‌هایی که پدر کذایی‌اش از مردم گرفته و حالا در بانک‌ها دست این است با این بهانه‌ها از او درآورند و بعد هم رهایش کنند برود سراغ کارش و من صلاحش را می‌دانم برود سراغ تحصیل و برود سراغ یک کاسبی. بداند که دیگر این کارها گذشته است. مردم اگر چنانچه جمهوری اسلامی هم نباشد، دیگر سلطنت‌طلب نیستند، این شکی در کار نیست.»

ایشان همچنین با تأکید بر اهمیت خدمت به همه به‌ویژه مستضعفان به کارگزاران نظام توصیه کردند: «درهرصورت آنی که برای شما مهم است خدمت‌کردن به همه طبقات خصوصاً مستضعف‌ها، خصوصاً محرومینی که در طول تاریخ محروم بوده‌اند این بیچاره‌ها. باید خدمت کنید و خدمتتان را بگویید به آنها، و وقتی گفته می‌شود، عمل دنبالش باشد. و ان‌شاءالله امیدوارم که اگر انگیزه این‌طور باشد و شما موفق بشوید و ان‌شاءالله و موفق می‌شوید ان‌شاءالله به اینکه خدمت کنید به این ملت، این ملت هم همراه شماست، و نه انگیزه دیکتاتوری پیش می‌آید، و نه هم شما

سودجو هستید که بخواهید نمی‌دانم پارک داشته باشید و ده داشته باشید و ده را اگر دادند شما، شما این‌طوری نیستید، نمی‌توانید هم باشید. بااینکه یک کدامتان اگر یک خانه زائد بر مقدار خودتان درست کنید همه به شما اشکال می‌کنند، تحت فشار اشکال مردم واقع می‌شوید. نیستید این‌طور و نمی‌توانید هم باشید. و مادامی‌که این‌طور است، مردمی هستید، مردمی که هستید همراه شما هستند، و وقتی مردم همراه شما هستند دیگر آسیبی در کار نیست.»

امام خمینی ضمن تأکید بر ضرورت همدلی و برادری بین مسئولان یادآور شدند: «و سفارش دوم این است که بین خودتان، بین وزرایی که هستند، بین دولتی‌ها که هستند برادری باشد. شما برای اسلام می‌خواهید خدمت کنید، نمی‌خواهید که برای خودتان کاری بکنید. شما می‌خواهید برای این ملت محروم در طول تاریخ خدمت بکنید، نمی‌خواهید که جیب خودتان را پر کنید. شما این‌جور نیستید هیچ‌گاه. وقتی این‌طور شد داعیه بر اینکه باهم مبارزه و معارضه بکنید نیست و ان‌شاءالله نمی‌کنید. نمی‌گویم می‌کنید که حالا فردا بگویند معلوم شد که اینها ریخته‌اند به هم که فلانی این حرف را می‌زند. نه، این‌طور نیست. نصیحت است من می‌کنم ولو می‌دانم که شما هیچ‌کدام این وضع را ندارید.»

رهبر انقلاب اسلامی با اشاره به استعفای دو تن از اعضای کابینه، از وزرای مستعفی تمجید کرده و افزودند باید به دولت برای اجرای برنامه‌هایش آزادی عمل داده شود: «و من امیدوارم که ان‌شاءالله خداوند شما را حفظ کند و موفق باشید و هرکدام در کار خودتان موفق باشید و من این چند نفر وزیری که استعفا کردند خوب بعضی‌شان را خیلی می‌شناسم مثل آقای عسگر اولادی، که ایشان هم نظیر آقای مرحوم عراقی از اول نهضت همراه بود و زحمت کشید، و من او را مرد بسیار صالحی، بسیار فداکاری می‌دانم و بعضی آقایان هم در طول این جمهوری شناختم مثل وزیر کار که آن هم در طول این مدت که آشنا شدم می‌دانم که مرد صالح خوبی است و مقتضای صلاح هم همین است. که وقتی دیدند که مثلاً بین دولت و آنها خیلی هماهنگی نیست، خوب، این پست را رها کنند یک پست دیگری بگیرند و دولت را بگذارند که آن‌طوری که می‌خواهد عمل بکند.»

ایشان همچنین بر حل مشکل گرانی تأکید کردند: «و بحمدالله دولت هم رو به این است که ان‌شاء‌الله مطالب را اصلاح بکند، گرانی را رفع بکند، ارزاق مردم خصوصاً، ارزاق مردم که موجب گرفتاری مردم است و ناراحتی بسیاری هم هست. البته ناراحتی در طبقه بالاست، آنهایی که گرانی برایشان چیزی نیست آنهاست که هی به مردم تزریق می‌کنند که ارزانی نیست و چه و کذا. درهرصورت، امیدواریم که ان‌شاءالله این مسئله هم حل بشود این مشکل هم حل بشود، و سایر مشکلات هم ان‌شاءالله حل بشود. و مشکل جنگ هم حل است تقریباً، ان‌شاءالله بهتر از این بشود.»

امام خمینی در پایان ابراز کردند: «و امیدوارم که ان‌شاءالله در همه جهات موفق و پیروز باشید، و توجه خودتان را به خدا همیشه داشته باشید، و خدا در خلوت و جلوت همراه شماست و ناظر. علاوه‌بر اینکه ملائکة‌الله ناظر شما هستند، "من ورائهم" خدای تبارک و تعالی است که آن چیزهایی که بر ملائکة‌الله هم مخفی هست اسرار غیبی شما پیش اوست و همه‌چیز

در نظر اوست و همه‌چیز پیش اوست، و شما فردا باید حساب پس بدهید از همه‌چیز و من امیدوارم که در این حساب، خوش حساب باشید و نامه اعمال همه ما یک نامه اعمالی باشد که به دست راست ما بدهند. و امیدوارم همه موفق و مؤید باشید.»⁽¹⁾

1

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، امروز به مناسبت هفته دولت، در یک مصاحبه مطبوعاتی و رادیو تلویزیونی درمورد ترمیم کابینه، مشکلات اقتصادی کشور و تحرکات نظامی امریکا در منطقه توضیحاتی را بیان کرد.

آیت‌الله خامنه‌ای درباره مسائل مربوط به استعفای دو نفر از وزرا و معرفی پنج وزیر جدید گفت: «معرفی وزرای جدید ناشی‌از یک تجدیدنظر در کابینه است. ازسوی آقای نخست‌وزیر یک تجدیدنظری در کابینه انجام گرفت و من هم آن را تأیید کردم و ترکیبی که جدیداً به من ارائه شد و به مجلس هم پیشنهاد شد ترکیبی بود که به نظر می‌رسید بهتر می‌توانست مجتمعاً کار کند و کارهای کشور را پیش ببرد. این به معنای نفی آن برادرانی که از دولت رفتند نیست بلکه به معنای این است که آن کسانی که در ترکیب جدید می‌توانند کار کنند با یکدیگر بهتر و هماهنگ‌تر بتوانند کار کنند.»

وی همچنین به سؤالی درمورد انجام هماهنگی با مجلس قبل از معرفی وزرای جدید این‌گونه پاسخ داد: «متأسفانه این قصور ازسوی ما انجام شد که ما قبلاً با مجلس هماهنگی نکرده بودیم. خیلی بجا بود که از برادرانی که در مجلس در کمیسیون‌های مربوط به این وزارتخانه‌ها مشغول کار هستند، قبلاً استعلام نظر می‌شد ... و ما با معرفی افرادی که آنها را شناسایی کرده بودند یک افرادی را که از پیش مورد اطمینان مجلس هستند به مجلس می‌بردیم، یا ... با یک معرفی قبلی نام این برادران معرفی‌شده به مجلس ارائه می‌شد.»

آیت‌الله خامنه‌ای در ادامه افزود: «مجلس نمی‌خواهد در کار دولت اخلال کنند ... می‌خواهند از روی بصیرت رأی بدهند ... امروز دولت ما مورد تأیید و اعتماد مجلس شورای اسلامی است، هرچه که مجلس شورای اسلامی تصویب کرد دولت عمل کرده

است. ... بنابراین این تصور، تصور درستی نیست که ما خیال کنیم که مجلس از روی یک غرض و نظر خاصی به دولت رأی نداده ... علت این بوده که افراد را درست نمی‌شناختند و حق آنها بوده که این رأی را ندهند.»

رئیس‌جمهور با اشاره به مشکلات اساسی کشور که دولت باید بیشترین توان را برای حل آنها اختصاص دهد خاطرنشان کرد: «مشکلات کشور همان مشکلاتی است که برمی‌گردد به مسائل اکثریت قاطع مردم ... یک مقدار مشکلات و گره‌های اقتصادی که اینها را دولت باید باز کند، فعلاً یک مسئله حاد ما که باید با آن با قدرت برخورد کنیم، مسئله گرانی ارزاق است، ... مسئله کشاورزی بسیار مسئله مهمی است، ... مسئله راه‌اندازی صنایع به شکل متناسب با جامعه ما ازجمله مهم‌ترین مسائل است. ... دیگر مسائل مهم ما مسکن است البته مشکل مسکن مشکل درازمدتی است که به این آسانی‌ها حل نمی‌شود، لکن قابل‌حل است. ... مسئله گمرک‌ها و پایانه‌ها مسئله مهمی است و مسئله حمل‌ونقل در ترابری است.»

رئیس شورای عالی دفاع در پایان این مصاحبه راجع به تأثیر تحرکات و مانورهای نظامی امریکا در منطقه غرب آسیا و حوزه خلیج‌فارس⁽¹⁾گفت: «تأثیرش این است که ما را به خباثت امریکایی‌ها هرچه بیشتر معتقد خواهد کرد و عزم و اراده ما را در مقابله با آنها هرچه بیشتر خواهد کرد.»⁽²⁾

1

در سومین روز از ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای خطوط هوایی فرانسه، امروز خبرنگاران داخلی و خارجی در فرودگاه مهرآباد از محل استقرار هواپیمای مذکور بازدید کردند. این هواپیما در محاصره غیرمحسوس تک‌تیراندازان نیروهای ویژه قرار دارد. یکی از مقامات وزارت امور خارجه در گفت‌وگو با خبرنگاران تعداد مسافران هواپیما را بین 10 تا 11 نفر، خدمه هواپیما را 7 نفر و تعداد ربایندگان را 4 یا 5 نفر ذکر کرد؛ به گفته وی ملیت ربایندگان هواپیما هنوز مشخص نشده است. وی همچنین افزود آب و غذای کافی به هواپیما فرستاده شده، ولی با تحویل سوخت موافقت نشده است. این مقام وزارت امور خارجه اعلام کرد که ما براساس انسان‌دوستی به اقدامات خود ادامه می‌دهیم، ولی مقامات فرانسوی نیز بایستی به حل این مسئله کمک کنند.

درعین‌حال، خبرنگار کیهان به نقل از مسئولان وزارت امور خارجه گزارش داد: در ساعت 16:45 بعدازظهر، ربایندگان هواپیما با بیان اینکه خواسته‌هایشان به دولت فرانسه منعکس نشده است، به دولت ایران اعتراض کردند، اما مقامات ایرانی فتوکپی تلکس‌های مخابره‌شده به فرانسه را به‌عنوان سند به آنان ارائه کردند. هواپیماربایان همچنین در ساعت 18:45، خواستار مذاکره با وزیر امور خارجه ایران شدند که به آنان گفته شد ولایتی برای شرکت در اجلاس

فلسطین در ژنو حضور دارد. سرانجام ساعت 19:30، یکی از مقامات وزارت امور خارجه به نمایندگی از این وزارتخانه با ربایندگان هواپیما دیدار و گفت‌وگو کرد. در این دیدار که به درخواست سفارت فرانسه در تهران انجام شد، ربایندگان هواپیما خواسته‌های خود را مجدداً این‌گونه مطرح کردند: تغییر موضع دولت فرانسه درزمینه کمک‌های نظامی - اقتصادی به رژیم چاد، قطع کمک‌های فرانسه به دولت لبنان، توقف کمک‌های نیروهای فرانسوی به ارتش رژیم صهیونیستی و نیروهای وابسته در لبنان، قطع کمک‌های نظامی - اقتصادی فرانسه به عراق و آزادی چند تن از زندانیان عرب.⁽¹⁾

خبرگزاری فرانسه امروز از تهران به نقل از ژان پرن کاردار سفارت فرانسه در تهران، گزارش داد: «به‌هیچ‌وجه این موضوع مطرح نیست که فرانسه آن‌گونه که ربایندگان خواسته‌اند موضع خود را در عرض دو روز درمورد کمک‌های خود به چاد و لبنان تغییر دهد.» وی ضمن اشاره به اینکه هواپیماربایان هرگز هویت زندانیان عرب مورد نظرشان را مشخص نکرده‌اند، افزود: «به‌هیچ‌وجه قصد ندارد با ربایندگان هواپیما که به دفعات، خواستار برقراری ارتباط با دیپلمات‌های فرانسوی قادر به تکلم به زبان عربی شده بودند تماس برقرار کند.»

خبرگزاری رویتر نیز در گزارشی از ژنو اعلام کرد مارتین لیز سرپرست دفتر سازمان ملل، یکی از مسافران این هواپیما می‌باشد؛ براساس این گزارش، یک سخنگوی سازمان ملل در ژنو به رویتر گفته است که انتظار می‌رود خاویر پرز دکوئیار در جریان نشست سازمان ملل درمورد فلسطین، که امروز در ژنو افتتاح می‌شود، از وزیر امور خارجه ایران که یکی از شرکت‌کنندگان در این کنفرانس است، برای آزاد شدن این مقام سازمان ملل درخواست کمک کند.

گفتنی است امروز رادیو پاکستان، بخش انگلیسی رادیو دوبی، رادیو کلن دری، رادیو کلن انگلیسی، بی‌بی‌سی انگلیسی، رادیو امریکا، بخش فارسی رادیو اسرائیل و روزنامه لوموند فرانسه نیز اخبار و تحلیل‌هایی را درباره این هواپیماربایی منتشر ساختند.⁽²⁾

1

در چند روز گذشته، ادعاهایی درمورد تلاش ایران برای منفجرساختن سفارت امریکا در کویت

مطرح شد⁽¹⁾که مقامات کویتی آن را تکذیب کردند. بااین‌حال، امروز بار دیگر یکی از روزنامه‌های پرتیراژ امریکایی این ادعا را مطرح ساخت.

روزنامه واشنگتن پست در شماره امروز خود برای اولین بار به نقل از شبکه سی.بی.اس. امریکا، نوشت که مقامات امریکایی وزارت امور خارجه ایران را متهم کرده‌اند که «دستورات لازم برای توطئه بمب‌گذاری در سفارت امریکا در کویت را به تروریست‌هایی که مسئول انجام این کار بودند داده است.» این روزنامه در ادامه افزوده است: «این توطئه به‌وسیله مأمورین اطلاعاتی امریکا کشف گردید و آنها با مطلع‌نمودن نیروهای امنیتی کویت مانع از انجام این حرکت گردیدند.» این ادعا درحالی مطرح شده است که مقامات ایالات متحده یا جمهوری اسلامی ایران هیچ‌گونه اظهارنظر رسمی دراین‌باره نکرده‌اند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، شبکه سی.بی.اس «اولین منبع خبری بود که به‌هنگام انفجار بمب در سفارت امریکا در بیروت، ایران را متهم به دست‌داشتن در این امر نمود و گفت که این عمل ازجانب وزارت خارجه ایران صادر گردیده است.»⁽²⁾

1

خبرگزاری جمهوری اسلامی در گزارشی دیدگاه برخی مقامات غربی درباره بازپرداخت بخشی از بدهی‌های ایران به بانک صادرات واردات امریکا را منعکس کرد. خبرگزاری رویتر نیز تحلیلی دراین‌زمینه ارائه داد.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از بن، مقامات رسمی غرب، این اقدام ایران را ناشی‌از اضطراب و تلاش این کشور برای داشتن رابطه نزدیک با غرب می‌دانند. به گفته مقامات مذکور، واردات غیرمستقیم ایران از امریکا در نیمه اول سال 1983 میلادی، به 97 میلیون دلار رسید که در مقایسه با کل واردات ایران از امریکا در سال 1982، یعنی 122 میلیون دلار، افزایش چشمگیری را نشان می‌دهد؛ این مقامات، «اطاعت از قوانین اسلامی» و «افزایش درآمد نفتی ایران در سال‌های اخیر» را به‌عنوان دلایل این اقدام ایران ذکر می‌کنند. براین‌اساس، درآمد نفتی ایران در ماه جولای (تیر و مرداد)، 2 میلیارد دلار و مخارج جنگی آن نیز فقط 500 میلیون دلار ارزیابی می‌شود. ایران که با این اقدام سعی دارد غرب را نیز برای بازپرداخت بدهی‌هایش به ایران تحت فشار بگذارد «تاکنون توانسته است 4 میلیارد دلار از 7 میلیارد دلار بدهی‌هایش را بازپس گیرد.» در این گزارش به نقل از وزیر دارائی ایران، آمده است: در‌حالی‌که فرانسه، یکی از تسلیح‌کنندگان اصلی عراق، با یک و نیم میلیارد دلار بیشترین بدهی را به ایران دارد، ولی ایران «تاکنون 330 میلیون دلار از بدهی‌هایش به سازمان‌های فرانسوی را بازپرداخت کرده است.»⁽³⁾

خبرگزاری رویتر نیز این اقدام ایران را نشان‌دهنده عزم این کشور برای ترمیم وجهه‌اش در محافل بانکی جهان دانست و درعین‌حال اذعان کرد که «مقامات امریکایی درمورد تلاش ایران برای برقراری روابط گرم‌تری با واشنگتن اظهار تردید کرده‌اند.» طبق گزارش رویتر، وزارت امور خارجه امریکا

پرداخت دیون معوقه ایران به بانک‌های بین‌المللی را «درجهت منافع خود ایران» ارزیابی می‌کند. جان واکر معاون وزارت خزانه‌داری امریکا نیز در مصاحبه با رویتر با اشاره به اینکه «بسیاری از بانک‌ها و کمپانی‌های بزرگ در امریکا و دیگر نقاط جهان، نسبت به انجام معامله با ایران بی‌رغبت شده‌اند»، افزود: «ایرانی‌ها در تلاش‌اند تا به روابط بانکی خود در سرتاسر جهان ثبات ببخشند.»⁽¹⁾

1

طه یاسین رمضان عضو شورای فرماندهی حزب بعث و معاون اول نخست‌وزیر عراق، در سفری یک‌روزه به اردن، با مقامات بلندپایه این کشور دیدار کرد؛ جنگ ایران و عراق یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث در این دیدارها بود.

به گزارش رادیو صوت الجماهیر بغداد، طه یاسین رمضان صبح امروز، وارد امان پایتخت اردن شد؛ وی در گفت‌وگو با خبرگزاری عراق این سفر را در راستای «تماس‌های مداوم بین رهبران و مسئولین دو کشور جهت هماهنگی و تفاهم مشترک درجهت منافع عراق و اردن و امت عربی» قلمداد کرد.⁽²⁾

معاون اول نخست‌وزیر عراق در دیدار با ملک حسین پادشاه اردن، نامه صدام حسین را به وی تسلیم کرد. طه یاسین خاطرنشان کرد که مطالب این نامه در ارتباط با «گفت‌وگوهای جاری میان دو کشور» است. رادیو امریکا نیز در بخش خبری شبانگاهی خود با گمانه‌زنی درمورد محورهای دیدار مذکور گفت: «انتظار می‌رود ازجمله مسائل مورد مذاکره مقام‌های دو کشور، کمک‌های اردن به عراق در جنگ آن کشور با ایران باشد.»⁽³⁾

طه یاسین رمضان که صبح امروز وارد اردن شده بود در آخرین ساعات امشب هنگام بازگشت به بغداد، «اوضاع جاری جهان عرب من‌جمله جنگ عراق و ایران» را از موضوعات گفت‌وگوی خود با پادشاه اردن برشمرد و دیدگاه ملک حسین را این‌گونه بیان کرد: «ملک حسین ... با ابراز افتخار از ایستادگی شجاعانه نیروهای مسلح عراق و [بر] ادامه پافشاری عراقی‌ها برای سازندگی و پیشرفت تأکید کرد.» رمضان همچنین «تأکید بر گسترش همکاری اقتصادی و افزایش مبادلات بازرگانی و گسترش آن» را از‌جمله محورهای مذاکرات خود با نخست‌وزیر اردن ذکر کرد⁽⁴⁾

از سوی دیگر، وزیر امور خارجه اردن نیز در گفت‌وگویی با روزنامه جزیره (چاپ عربستان سعودی) بر «لزوم مبذول‌داشتن کوشش برای حل مسائل عربی من‌جمله بحران لبنان، اختلافات عربی فلسطین و جنگ ایران و عراق» تأکید کرد. در این مصاحبه، که امروز منتشر شد، مروان القاسم، «مهیاساختن شرایط مناسب برای عقد دیداری عربی در سطوح عالی جهت تهیه مقدمات کنفرانس عربی که روز بیستم سپتامبر آینده [29 شهریور1362] در عربستان سعودی برگزار خواهد شد»⁽⁵⁾را هدف تماس‌های کنونی اردن با کشورهای عربی دانست.

2

در جلسه افتتاحیه نشست جهانی فلسطین، دبیرکل سازمان ملل متحد، ضمن خطرناک‌خواندن

وضعیت فعلی، ضعف سازمان ملل در حل‌وفصل این مسئله و ضرورت یافتن یک راه‌حل مناسب را خاطرنشان ساخت. در حاشیه این اجلاس، علی‌اکبر ولایتی رئیس هیئت ایرانی، با دبیرکل سازمان ملل و وزیر امور خارجه اتریش دیدار کرد.

خاویر پرز دکوئیار دبیرکل سازمان ملل، در نطق افتتاحیه خود در اجلاس جهانی فلسطین در ژنو با بیان اینکه سازمان ملل همواره به‌دنبال راه‌حلی برای مسئله فلسطین بوده است، اظهار کرد که «با کمال تأسف باید گفت که پیشرفتی نسبت به حل این قضیه در مقایسه با روز اول مشاهده نشده است. ... اکنون بعد از گذشت 36 سال و وقوع شش جنگ، در وضعیت خطرناک فعلی قرار گرفته‌ایم.»

در این اجلاس که امروز با حضور نمایندگان 114 کشور در ژنو آغاز شد، ناراسیما رائو وزیر امور خارجه هند به نمایندگی از جنبش عدم‌تعهد، حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب و نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین سخنرانی کردند. نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین در سخنرانی خود موافقت‌نامه لبنان - اسرائیل را همانند طرح ریگان غیرعملی و مردود دانست.⁽¹⁾

یادآوری می‌شود امریکا، کانادا و رژیم صهیونیستی این اجلاس را تحریم و حدود 40 کشور در سطح وزیر در آن شرکت کرده‌اند.

یاسر عرفات رهبر سازمان آزادی‌بخش فلسطین، که در این گردهمایی حضور نداشت، در پیامی خواستار استقرار یک صلح عادلانه در غرب آسیا شد؛ در این پیام «شرکت کلیه طرف‌های ذی‌نفع ازجمله سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌طور یکسان و جست‌وجوی استقرار یک صلح عادلانه در خاورمیانه بر پایه قطعنامه‌های سازمان ملل متحد درباره مسئله فلسطین و طرح صلح اعراب که در سپتامبر گذشته در فاس به تصویب رسید، تقاضا شده است.» عرفات امریکا را به مانع‌تراشی دربرابر اجرای قطعنامه‌های سازمان ملل دراین‌زمینه و تلاش برای تحمیل یک صلح امریکایی، برخلاف تمایل جامعه بین‌المللی، متهم کرد.⁽²⁾

ولایتی که ریاست هیئت ایرانی را در این اجلاس برعهده دارد، پس از خاتمه جلسه افتتاحیه، با دبیرکل سازمان ملل دیدار و درمورد مسائلی همانند برگزاری نشست بررسی مسائل غرب آسیا، بحران لبنان و دیگر مسائل بین‌المللی گفت‌وگو کرد. همچنین در دیدار وی با وزیر امور خارجه اتریش، درمورد روابط دوجانبه و مسائل بین‌المللی بحث و تبادل‌نظر شد.⁽³⁾

1

در جلسه امروز شورای اجرایی جامعه جهان اسلام (مجمع مؤسسان رابطه جهان اسلام) در مکه، از ایران و عراق خواسته شد که با خاتمه‌دادن فوری به جنگ، داوری قرآن و سنت را بپذیرند⁽¹⁾به گزارش رادیو ریاض در این نشست ضمن تأکید بر ذخیره‌سازی امکانات مسلمانان به‌منظور مقابله با دشمن حقیقی آنان، جنگ ایران و عراق صرفاً به نفع دشمنان اسلام ارزیابی شد. این مجمع همچنین با بررسی مسئله فلسطین، اقدامات مقتضی برای تقویت مقاومت ملت فلسطین در سرزمین‌های عربی اشغالی را خواستار شد.⁽²⁾

در همین حال، خبرگزاری عراق گزارش داد که احمد السعدون رئیس پارلمان کویت، در گفت‌وگویی با شماره امروز روزنامه پراودا ارگان حزب کمونیست شوروی، ضمن ابراز نگرانی از ادامه جنگ ایران و عراق و تأکید بر ضرورت برقراری صلح و حفظ امنیت در منطقه خلیج‌فارس، مدعی شد که کویت اقداماتی را برای پایان‌دادن به جنگ مذکور انجام می‌دهد.⁽³⁾

به گزارش خبرگزاری رویتر از آنکارا، ژنرال ضیاء‌الحق رئیس‌جمهور پاکستان نیز امروز هنگام ورود به آنکارا پایتخت ترکیه، جنگ بین ایران و عراق، موضوع پناهندگان افغان و اوضاع غرب آسیا را ازجمله محورهای مذاکرات خود با مقامات ترکیه برشمرد.⁽⁴⁾

2

درپی تداوم درگیری‌های داخلی در بیروت، دبیرکل سازمان ملل خواستار توقف این درگیری‌ها و حل اختلافات ازطریق مذاکره شد. امریکا نیز در واکنش به کشته‌شدن دو سرباز امریکایی در لبنان، بر تغییرنکردن سیاست خود در منطقه تأکید کرد.

به گزارش رادیو دولتی لبنان، درحالی‌که درگیری و تبادل آتش میان شبه‌نظامیان جنبش امل و ارتش لبنان در شهر بیروت همچنان ادامه دارد، ظهر امروز، پیر جمیل رئیس حزب فالانژیست لبنان، ضمن درخواست مداخله نیروهای حافظ صلح امریکایی گفت: «وقت آن رسیده است که امریکا به وعده‌ها و التزامات خود عمل کند.» نیروهای امریکایی هم پیش‌ازظهر امروز، به بهانه سرکوب مواضعی که مراکز آنها را هدف قرار می‌دهند، منطقه خلده در جنوب بیروت را گلوله‌باران کردند. گفتنی است امروز صبح براثر اصابت چند موشک و خمپاره به مراکز نیروهای امریکایی در حومه جنوبی بیروت، 2 سرباز امریکایی کشته و 6 نفر دیگر زخمی شدند⁽⁵⁾

به‌دنبال شدت‌گرفتن درگیری‌ها در بیروت، خاویر پرز دکوئیار نیز ضمن ابراز نگرانی از این وضعیت، از تمامی گروه‌های درگیر خواست از ادامه نبرد خودداری کنند. وی در بیانیه‌ای که در جریان گشایش اجلاس بررسی مسئله فلسطین، در ژنو منتشر شد، از گروه‌های درگیر خواست که اختلافات خود را ازطریق مذاکره حل کنند.

علاوه‌براین امروز در بیانیه مشترک سخنگویان کاخ سفید و وزارت امور خارجه امریکا، ضمن درخواست توقف نبرد در لبنان، بر تغییرنکردن سیاست امریکا در منطقه باوجود کشته‌شدن دو تفنگ‌دار امریکایی در بیروت تأکید شده و آمده است: «مساعی مشترک رابرت

مک فارلین فرستاده رونالد ریگان به خاورمیانه، برای آسان‌کردن آشتی طرف‌های درگیر لبنان و خروج نیروهای خارجی از این کشور با جدیت ادامه خواهد داشت. ... نیروهای ما بنا به درخواست دولت لبنان در آنجا هستند.»⁽¹⁾

ضمیمه اول گزارش97: اجرای عملیات در غرب و شمال‌غرب

پس از عملیات والفجر مقدماتی، بار دیگر شرایط عدم‌الفتح رمضان با مسائل خاص خود مطرح شد و به نظر می‌رسید که با افزایش توانایی‌های نظامی دشمن، ادامه جنگ بدون تغییرات اساسی در شیوه نبرد، مشکل خواهد بود. ازاین‌رو، تا رسیدن به نقطه مطلوب لازم بود با تدوام عملیات‌ها از رکود در جبهه‌ها به‌مدت زیاد جلوگیری شود. ازطرف‌دیگر، با تغییر فصل، نیروی کافی به جبهه نمی‌آمد. بنابراین، بایستی عملیات‌های فصل بهار و تابستان به‌گونه‌ای طرح‌ریزی می‌شدند که به نیروی کمتری نیاز باشد. بدین‌ترتیب، پس از بحث‌های متعدد و بررسی مناطق مختلف مقرر شد عملیات‌های والفجر2، 3 و 4 اجرا شود. مهم‌ترین مسئله‌ای که در این عملیات‌ها مورد نظر بود، به‌کارگیری نیروی اندک، دادن تلفات کم و جلوگیری از واردشدن ضربه اساسی به توان یگان‌ها و تضمین موفقیت عملیات بود.

آب‌وهوای منطقه جنوب به‌دلیل گرمای طاقت‌فرسا برای عملیات مساعد نبود، بنابراین، هدف‌های محدودی که بیشتر در مناطق غرب و شمال کشور قرار داشتند برای عملیات انتخاب شدند. این اهداف عبارت بودند از: منطقه پیرانشهر با هدف تصرف پادگان حاج‌عمران تا تنگه دربند؛ منطقه سردشت به‌منظور پاک‌سازی وسیع ضدانقلاب؛ منطقه دهانه شیلر با هدف پیوند میان خط دفاعی بر روی ارتفاعات سورکوه و صاف‌کردن خط مرزی؛ منطقه شمال قصرشیرین با هدف تصرف ارتفاعات بشکان - کرکس و چند ارتفاع دیگر؛ منطقه مهران با هدف تصرف ارتفاعات جنوب کانی‌سخت تا قلعه‌آویزان و خارج‌کردن شهر مهران از محاصره دشمن و نیز امکان‌پذیرساختن تردد از جاده دهلران - مهران. هریک از این مناطق توسط قرارگاه‌های تابعه مورد شناسایی قرار گرفتند و نتایج این شناسایی‌ها به‌همراه برآورد قرارگاه‌ها از نیروی موردنیاز برای عملیات در هرکدام از مناطق مذکور به قرار‌گاه خاتم‌الانبیا(ص) ارائه شد.

از سوی دیگر، در شمال خلیج‌فارس نیز دو هدف برای اجرای عملیات پیشنهاد شد: تصرف اسکله‌های البکر و العمیه؛ عبور از اروندرود و انهدام تجهیزات دشمن در دهانه شهر بندری فاو، که پس از بحث و بررسی، به‌دلایلی ازجمله سیاست کشور مبنی‌بر گسترش‌نیافتن جنگ به حوزه خلیج‌فارس و نیز احتمال هوشیاری دشمن به طراحی عملیات در شرق بصره⁽²⁾به تصویب نرسید. بدین‌ترتیب، در میان مناطق مورد بررسی در شمال و غرب کشور، منطقه پیرانشهر برای عملیات والفجر2، منطقه مهران برای عملیات والفجر3 و منطقه پنجوین برای عملیات والفجر4 انتخاب شدند.⁽³⁾

ضمیمه دوم گزارش97: توضیحاتی درخصوص طرح عملیات‌های والفجر4 (منطقه شیلر)، عملیات تکمیلی والفجر3 (منطقه قلعه‌آویزان) و والفجر5 (منطقه دربندیخان)

عملیات والفجر4 در منطقه شیلر

عملیات والفجر4 در منطقه پنجوین و با هدف متصل‌کردن ارتفاعات سورن به سورکوه طراحی شد. درصورت تحقق این هدف، خط دفاعی جبهه خودی در این منطقه (دشت شیلر) کوتاه شده و در به‌کارگیری نیرو صرفه‌جویی می‌شد. همچنین راه ضدانقلاب از محور دشت شیلر مسدود و شهر مریوان از دید و تیر دشمن خارج می‌گردید. علاوه‌براین، شهر پنجوین و پادگان آن و پادگان گرمک به تصرف درآمده و نیروهای دشمن منهدم می‌شدند و سرانجام، با پیروزی در این عملیات، مقدمات اجرای عملیات در استان سلیمانیه عراق فراهم می‌آمد.⁽⁴⁾

نقشه

عملیات تکمیلی والفجر3 در منطقه قلعه‌آویزان

عملیات والفجر3

عملیات والفجر3 در منطقه مهران حدفاصل جنوب کانی‌سخت تا ارتفاع قلعه‌آویزان واقع در شرق مهران اجرا شد. منطقه مورد نظر شامل ارتفاعات زالوآب، نمکلان‌بو، پاسگاه دراجی تا فرخ‌آباد و ارتفاع قلعه‌آویزان تا قله 175، به دو بخش شمال و جنوب تقسیم می‌شود و در جریان عملیات، ترکیبی از یگان‌های ارتش و سپاه درقالب دو قرارگاه فرعی فتح 1 و 2 و تحت امر قرارگاه نجف شامل 9 یگان، در این دو بخش مستقر شدند. در این عملیات، 4 لشکر و 2 تیپ از سپاه پاسداران و یک لشکر، یک تیپ و یک گردان از نیروی زمینی ارتش شرکت داشتند. عملیات والفجر3 در 7 مرداد 1362، (هشت روز پس از عملیات والفجر2) آغاز شد.⁽¹⁾

عملیات تکمیلی والفجر3

پس از اجرای عملیات والفجر3 در شرق مهران، فرماندهان سپاه و ارتش معتقد بودند جهت تکمیل اهداف غایی عملیات والفجر3 باید این عملیات روی ارتفاعات قلعه‌آویزان ادامه یابد تا هدف ازبین‌بردن تسلط عراق بر مهران کامل شود. براین‌اساس، عملیات تکمیلی والفجر3 طراحی شد. طبق طرح مانور این عملیات قرار شد در مرحله اول ارتفاعات قلعه‌آویزان و درصورت امکان منطقه ورمهرزا و زرباطیه تصرف شود و در مرحله بعد، ارتفاع نمکلان‌بو به نوک ارتفاع قلعه‌آویزان متصل گردد. اما باتوجه‌به کمبود نیرو، شدت آتش دشمن در این منطقه و ضعف پشتیبانی آتش خودی، درپیش‌بودن عملیات‌های والفجرهای4، 5، 6 و... اجرای این عملیات منتفی شد. فرمانده کل سپاه معتقد بود که درمورد اجرای عملیات در منطقه قلعه‌آویزان باید باتوجه‌به عملیات‌های شیلر و بمو تصمیم‌گیری شود و عملیات در آن منطقه در مرتبة سوم قرار دارد. فرماندهان ارتش نیز همین نظر را داشتند.⁽²⁾

عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان

پس از منتفی‌شدن کار روی ارتفاعات شمالی قصرشیرین، فرماندهان نظامی هدف دربندیخان را مطرح کردند. این هدف به‌دلایلی ازجمله امکان کنترل یک سوم برق و آب بغداد و بصره ازطریق عمل روی سد دربندیخان اهمیت بسیاری داشت. پس از انجام بررسی‌های لازم، لشکر27 محمدرسول‌الله(ص) زیر نظر قرارگاه مشترک نجف مأمور شروع به کار و تهیه مقدمات عملیات در این منطقه شد. در این برهه، نیروهای خودی هم‌زمان روی دو منطقه باقیمانده یعنی سد دربندیخان (عملیات والفجر5) و دهانه شیلر (عملیات والفجر4) کارهای مقدماتی را انجام می‌دادند. در ابتدا به‌دلیل آمادگی بیشتر در منطقه دربندیخان، تکیه اصلی فرماندهان نظامی بر روی عملیات والفجر5 در این منطقه بود و در کنار آن به عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر نیز رسیدگی می‌شد. اما پس از بررسی‌های زیاد و مقایسه دو طرح به چند دلیل عملیات در منطقه دربندیخان، که دو بار هم تا پای کار پیش رفته بود منتفی شد. مشکلات عملیات نظیر صعب‌العبور بودن ارتفاعات و محدودبودن راهکارها از یک‌سو و نیاز منطقه شیلر به نیروی بیشتر از سوی دیگر موجب لغو عملیات در این منطقه شد. درواقع باتوجه‌به نیاز هر دو منطقه به نیروی بیشتر، اجرای دو عملیات هم‌زمان باهم خارج از توان نیروهای خودی بود و براین‌اساس، با مقایسه دو عملیات، درنهایت منطقه شیلر برای اجرای عملیات انتخاب شد و درنتیجه عملیات والفجر4 در دستور کار قرار گرفت.⁽³⁾

نقشه

ضمیمه گزارش108: ادعای رادیو اسرائیل درباره تلاش ایران برای منفجرساختن سفارت امریکا در کویت

روز سوم شهریور، رادیو اسرائیل در بخش خبری ساعت 19 خود بدون ذکر هیچ‌گونه تاریخ دقیقی، به نقل از شبکه سی.بی.اس. امریکا ضمن متهم‌ساختن ایران به طرح‌ریزی و ایجاد انفجار در سفارت ایالات متحده در بیروت، مدعی شد که مقامات ایرانی قصد داشتند سفارت امریکا در کویت را منفجر سازند. به گزارش رادیو اسرائیل، «شبکه امریکایی سی.بی.اس در دنباله گزارش خود تأکید کرد که مقامات دولت واشنگتن ازطریق رفعت اسد برادر رئیس‌جمهور سوریه و رئیس سازمان امنیت آن کشور از اجرای توطئه ایران جلوگیری کرده‌اند.» در ادامه این گزارش، همچنین به نقل از مقامات وزارت امور خارجه امریکا آمده است که «حکومت اسلامی ایران تصمیم گرفته ساختمان سفارت امریکا در تهران را به یک مدرسه نظامی سپاه پاسداران مبدل سازد.»⁽¹⁾

یک روز بعد رادیو اسرائیل، تکذیبیه دولت کویت درمورد این ادعا را منتشر ساخت؛ این رادیو با استناد به گزارش روزنامه الوطن (چاپ کویت) به نقل از مقامات کویتی اعلام کرد که «ایالات متحده هرگز شکایتی دراین‌مورد به دولت کویت تسلیم نکرده و حتی درخواست ننموده که به تدابیر امنیتی در اطراف سفارت امریکا افزوده شود.»⁽²⁾

روزشمار جنگ سه‌شنبه 8 شهریور 1362 21 ذیقعده 1403 30 اوت 1983

1

قرارگاه کربلا در راستای سیاست نزدیک‌شدن یگان‌های خودی به دشمن، سلسله عملیات‌های مهندسی را در جبهه جنوب در دستور کار قرار داده است. در همین خصوص امروز جلسه‌ای بسیار مهم با حضور رحیم صفوی معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه و جمعی از فرماندهان قرارگاه کربلا و لشکر‌های تابعه آن⁽¹⁾تشکیل و ضمن بررسی گزارش کار کلیه یگان‌های این قرارگاه، درمورد عملیات‌های مهندسی زید، طلائیه و طیب تصمیم‌گیری شد⁽²⁾

در ابتدای این جلسه، با ارائه گزارش عملکرد تیپ‌های پیاده 57 ابوالفضل(ع)، زرهی 72 محرم و زرهی 5 رمضان، مشکلات یگان‌های مزبور مورد بررسی قرار گرفت.

در بخش دیگری از جلسه امروز رئوفی فرمانده لشکر7 ولی‌عصر(عج) به تشریح وضعیت عملیات منتفی‌شده منطقه زید پرداخت.⁽³⁾پس از آن، کوسه‌چی فرمانده لشکر25 کربلا درمورد وضعیت عملیات منطقه طلائیه توضیح داد. در این جلسه عملیات مهندسی منطقه طلائیه به‌دلیل وجود جاده راهبردی نشوه - بصره و منابع نفتی عراق در این منطقه، بسیار با اهمیت توصیف شد.

غلامپور و سوداگر نیز ضمن تأکید بر ضرورت اقدام در این منطقه به فعالیت مهندسی قابل‌توجه دشمن در منطقه طلائیه اشاره کرده و افزودند: ارتش عراق با احداث سدبندهایی با ارتفاع 1 تا 5/1 متر و رهاکردن آب در منطقه می‌تواند جلوی پیشروی ما را سد کند. درحال‌حاضر، حضور کمین‌های پراکنده و وجود میادین مین، حضور فعالانه دشمن در گودی طلائیه، ضعف شناسایی و کمبود نیرو اجرای عملیات در منطقه طلائیه را دشوار ساخته است⁽¹⁾

در ادامه، نبی رودکی فرمانده لشکر19 فجر درخصوص وضعیت عملیات منطقه طیب توضیحاتی را بیان کرد. براساس مطالب مطرح‌شده به دلایلی همچون کثرت موانع، میادین مین و کمین‌های دشمن؛ تقویت نیرو و تشدید فشار دشمن به‌ویژه در محور الکوت و ارتفاعات سمت راست؛ نبود معبر و جاده عقبه؛ تیغه‌ای‌بودن ارتفاعات 100؛ لورفتن عملیات؛ ابهام در میزان انهدام نیروی دشمن و... اجرای عملیات در این منطقه ناممکن بود.⁽²⁾

در پایان این جلسه، پس از تماس رحیم صفوی با محسن رضایی فرمانده کل سپاه، مقرر شد لشکرهای 25 کربلا⁽³⁾

کربلا باید بصره را بگیرد. باید مناطق جنوب را کاملاً شناسایی کند و طرح ارائه دهد تا خاتم نیرو دهد و برنامه ق[قرارگاه] از فردا شناسایی از فاو تا چنگوله و این مناطق را شناسایی کنید: 1. فاو، 2. شلمچه، 3. زید، 4. کوشک، 5. طلائیه، 6. چزابه، 7. چلات[چیلات].»⁽¹⁾

1

در ادامه پیگیری‌ها و شناسایی‌های مستمر و پنهانی قرارگاه نصرت برای اجرای عملیات در منطقه هور، که از مدتی پیش مورد توجه فرمانده کل سپاه قرار گرفته است، امروز جلسه‌ای با حضور رحیم صفوی معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه، غلامپور فرمانده قرارگاه کربلا، علی هاشمی فرمانده قرارگاه نصرت و نیروهای شناسایی این قرارگاه برای بررسی شناسایی‌های انجام‌شده در منطقه هورالهویزه، برگزار شد.

در ابتدای جلسه، فرمانده قرارگاه نصرت گفت: براساس دستور فرمانده کل سپاه مبنی‌بر انجام شناسایی در منطقه هور، 15 مرحله شناسایی در این منطقه صورت گرفته است. وی افزود: برمبنای مأموریت اصلی قرارگاه نصرت حدود 7 الی 8 شناسایی در عمق، انجام شده است.

در ادامه، رمضانی از نیروهای شناسایی قرارگاه نصرت، با اشاره به اینکه مأموریت‌های شناسایی این قرارگاه در منطقه هور به‌منظور انجام جنگ‌های نامنظم و متناسب با این نبردها انجام شده است، گفت: اهداف مورد نظر در هور، آماده‌سازی منطقه، کار روی تأسیسات نظامی مثل پل‌ها و پادگان‌ها و کار روی جاده‌ها و تأسیسات نفتی این منطقه می‌باشد. براساس شناسایی‌هایی که عناصر قرارگاه نصرت در طول شش هفت ماه گذشته در عمق منطقه انجام داده‌اند،⁽²⁾در کل منطقه آبی هور، چهار پاسگاه چزابه، طبور، شط علی و جزیره مجنون وجود دارد⁽³⁾و درحال‌حاضر شناسایی منطقه از دو معبر انجام می‌گیرد، یکی راه پاسگاه طبور است که به راه کساره معروف است و دیگری راهی است که از پاسگاه حوضچه می‌آید.

رمضانی در تشریح شناسایی‌های در عمق این قرارگاه، به استفاده از ظرفیت‌های داخلی عراق به‌خصوص عناصر عراقی و امکانات موجود در منطقه هورالعظیم اشاره کرد و بر مبنای اطلاعات دریافتی از عناصر مذکور و شناسایی‌های عمقی نیروهای قرارگاه نصرت، درمورد ترکیب جمعیتی هورالعظیم گفت: «منطقه کناره شط‌العرب و دجله مردمان خوبی دارد و اکثر مردمش سواد دارند و باآنکه دهاتی هستند و خانه‌شان وسط هور است، کلاس می‌روند و خیلی مردم مهربان هستند و اکثراً با رژیم

عراق مخالف هستند. ... شیعه هستند فقط چیزی که باعث سستی آنها می‌شود ترس عجیبی است که از صدام در دلشان است و این به‌علت قتل‌عام‌هایی است که می‌کند.» وی در ادامه افزود: نیروهای قرارگاه نصرت همچنین در یکی از شناسایی‌های عمقی به‌طرف العماره، از پل‌ها و اماکن نظامی عکس گرفته‌اند، و با تسلطی که به زبان عربی دارند، توانسته‌اند ازطریق نیروهای محلی با ارتشی‌های ناراضی عراق ارتباط برقرار کرده و اطلاعات بسیار خوبی به‌دست آورند.

رمضانی در پایان، درمورد اهمیت اقتصادی این منطقه گفت: علاوه‌بر دو حوضچه نفتی حلفائیه و مجنون، در این منطقه 60 حلقه چاه نفت حفاری شده است و ظرفیت آن دو میلیون بشکه نفت می‌باشد و قرار است تا 120 حلقه چاه افزایش یابد. چاه‌های منطقه شط علی نیز مقادیر بسیار زیادی نفت دارند که ارتش عراق برای پیشگیری از کشف این چاه‌ها توسط هواپیماهای ایران، آنها را با ریختن خاک پنهان کرده و حفاظت از آنها را به نیروهای جیش‌الشعبی محول کرده است.⁽¹⁾

1

اولویت‌بندی اهداف عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر و استعداد پیشنهادی برای اجرای عملیات در جبهه‌های بانه و مریوان در جلسات امروز فرماندهان قرارگاه حمزه سیدالشهدا⁽²⁾و قرارگاه مقدم حمزه⁽³⁾و یگان‌های تحت امر آن⁽⁴⁾بررسی و ارزیابی شد.

براساس تصمیمات فرماندهان، قرار است عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر در دو جبهه بانه و مریوان اجرا شود. برای این عملیات در جبهه بانه (شمال دهانه شیلر) یک هدف و در جبهه مریوان (جنوب دهانه شیلر) سه هدف مارو، ارتفاعات پنجوین و سورن تعیین شده است.⁽⁵⁾در نشست‌های امروز، فرماندهان قرارگاه حمزه سیدالشهدا و قرارگاه مقدم حمزه، در

بررسی اهداف سه‌گانه جبهه مریوان دیدگاه‌های متفاوتی را مطرح کردند.

در این جلسات علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، بر تقدم عمل روی محورهای سورن و پنجوین نسبت به سایر محورها تأکید داشت و معتقد بود به‌علت استقرار تمام واحدهای توپخانه و احتیاط دشمن در پشت ارتفاع سورن، نیروهای عراقی قادر به اجرای پاتک ازطریق مارو روی پنجوین نیستند و با تصرف سورن و کیوی‌لری، راه دشمن به‌خودی‌خود به‌سمت داخل شیلر بسته می‌شود.⁽¹⁾از سوی دیگر، مصطفی ایزدی فرمانده قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه)، سالکی جانشین قرارگاه مقدم حمزه و علی فضلی طرح و عملیات این قرارگاه، اولویت را به محور مارو و کوخلان داده و ادامه عملیات روی کانی‌مانگا و حرکت به‌طرف شمال را متکی به عملیات در محور بین پنجوین و مارو می‌دانستند.⁽²⁾

غلامعلی رشید باتوجه‌به معایب و محاسن محور سورن، برای محور ارتفاعات پنجوین اهمیت بیشتری قائل بود و عقیده داشت که در میان اهداف سه‌گانه جبهه مریوان، سورن در رده سوم قرار دارد. زیرا نیروهای خودی توانایی اجرای عملیات روی ارتفاعات سورن را ندارند.⁽³⁾اظهارات خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین دراین‌باره نیز مزید بر علت شد، وی که از چند ماه پیش در منطقه مریوان مستقر شده است، اجرای عملیات روی کل سورن را بسیار سخت ارزیابی کرد و این کار را فقط درصورت اجرای عملیات هم‌زمان دو لشکر قوی در محورهای سورن و پنجوین امکان‌پذیر دانست. فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) با تقسیم ارتفاع سورن به ارتفاعات آزادی 1، 2 و 3، در وضعیت فعلی عملیات این محور را فقط در محدوده آزادی 1 قابل اجرا برشمرد.⁽⁴⁾خرازی به دلایلی نظیر مشکلات جاده‌سازی، تدارکات، شدت نبرد و پاتک شدید دشمن در این منطقه، با اجرای عملیات روی کل سورن موافق نبود.⁽⁵⁾وی با اشاره به هوشیاری دشمن در منطقه گفت: «بچه‌ها مرتب می‌روند شناسایی می‌کنند و دشمن هم می‌فهمد،

فرمانده لشکر عراقی هم آمده شناسایی کرده و فهمیده که عملیات است.»

پس از بررسی مانور جبهه مریوان، فرمانده قرارگاه مقدم حمزه درمورد مانور جبهه بانه گفت: کاظمی فرمانده لشکر8 نجف، باید در مرحله اول ضمن تأمین عقبه خود، تا کیولری بیاید و ارتفاعات آسمان‌بین و تخته‌نادر را هم تصرف کند.⁽¹⁾-⁽²⁾

در پایان جلسات امروز فرمانده قرارگاه مقدم حمزه بر مبنای این مانور، استعداد کلی عملیات در منطقه دهانه شیلر را 60 گردان⁽³⁾متشکل از 45 گردان از سپاه و 15 گردان از ارتش برآورد کرد.⁽⁴⁾استعداد پیشنهادی برای محور مریوان، 30 گردان و برای محور بانه نیز 18 گردان اعلام شد.⁽⁵⁾

1

در حملات امروز جنگنده‌های عراق به مریوان، 6 نفر ازجمله 3 تن از بانوان آموزگار مدارس روستایی شهید شدند. درپی بمباران‌های اخیر مناطق کردنشین، رئیس شورای عالی دفاع از سکوت سازمان‌های بین‌المللی دربرابر جنایات جنگی عراق به‌شدت انتقاد کرد.

ساعت 8:20 صبح امروز، دو هواپیمای میراژ عراقی که پس از ورود به حریم هوایی مریوان براثر آتش پدافند هوایی متواری شدند در 5 کیلومتری جاده مریوان - سنندج، یک مینی‌بوس را هدف قرار دادند. در این حادثه یک نفر شهید و 4 تن مجروح شدند و مینی‌بوس نیز منهدم شد⁽⁶⁾

در ساعت 11 امروز، بار دیگر سه هواپیمای عراقی به حریم هوایی مریوان تجاوز کردند که با آتش پدافند هوایی، متواری شدند.⁽⁷⁾

جنگنده‌های عراقی در ساعت 13 امروز، روستای رزاب از توابع بخش سروآباد مریوان را بمباران کردند.⁽⁸⁾براثر این حمله، 5 نفر ازجمله 3 تن از بانوان آموزگار روستا به شهادت رسیدند.⁽⁹⁾

درپی شهادت این معلمان، آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع عصر

امروز در مراسم بزرگداشت دومین سالگرد شهادت شهیدان رجائی و باهنر، از سکوت سازمان‌های بین‌المللی دربرابر این جنایات عراق انتقاد کرد. وی گفت: «امروز حمله هوایی به مریوان مصادف شده است به اینکه یک عده از خواهران معلم از بچه‌ها امتحان تجدیدی می‌کردند، خواهرهای معلم و بچه‌ها شهید شدند. ... این چه شقاوت و قساوتی است و این چه قساوت و شقاوتی ازسوی سازمان‌های بین‌المللی است. کجاست صلیب‌سرخ و سازمان ملل؟ کجاست نتیجه تحقیقاتی که آمدند اینجا با های‌وهوی از ویرانه‌های هویزه و سوسنگرد و خرمشهر انجام دادند؟ به همین دلیل است که ما برای سازمان‌های به‌اصطلاح انسان‌دوست جهانی که در قبضه قدرت‌ها هستند اعتنایی قائل نیستیم و حاضر نیستیم به آنها شکایت کنیم.»⁽¹⁾

همچنین به‌دنبال بمباران‌های اخیر مناطق کردنشین غرب کشور، علیرضا تابش قائم‌مقام استانداری کردستان، در گفت‌وگویی با خبرنگار روزنامه کیهان، درباره شایعات دشمن درباره بمباران نکردن مناطق کردنشین گفت: «این ضدانقلاب است که شایع کرده مزدوران صدامی با مسلمانان کُرد کاری ندارند. درحالی‌که برای این نوکران ابرقدرت‌ها کُرد و عرب و فارس تفاوت نمی‌کند و هرجایی که بویی از اسلام بیاید مورد یورش قرار خواهد گرفت.» وی همچنین درمورد واکنش مردم این مناطق به بمباران‌ها افزود: «ما خوشحالیم که مردم شهرهای مریوان و بانه که از مسلمانان غیور و متدین و شجاع هستند و بارها مورد خشم صدامیان قرار گرفته‌اند، خللی در افکار آنها ایجاد نشده و با عزمی راسخ و استوار دلیرانه و شجاعانه در منطقه مانده و هرروز محکم‌تر و استوارتر شعار مرگ بر امریکا را تکرار می‌کنند و ما خوشحالیم که فقط در ایران یک دزفول و یک سوسنگرد نداریم، بلکه در غرب ایران شهرهایی چون مریوان، بانه، دزفول‌های دیگری هستند که درس شجاعت را به دنیا می‌آموزند.» قائم‌مقام استانداری کردستان درمورد شهادت 3 تن از آموزگاران زن گفت: «تعداد شهدا ... 6 تن است که از بین آنان 3 معلم زن که برای برگزاری امتحانات شهریورماه رفته بودند وجود دارد که در حین بمباران روستا اجسادشان تکه‌تکه شده و قابل‌شناسایی نیست. این جنایت بایستی در تاریخ ثبت گردد، زیرا در تمام دنیا مدرسه و کلاس و معلم مصونیت دارند.»⁽²⁾

1

گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز براثر عملیات‌های نیروهای خودی متحمل تلفاتی شدند. علاوه‌براین تعدادی از عناصر این گروه‌ها نیز در مناطق غرب و شمال‌غرب کشور دستگیر یا تسلیم شدند.

در یک عملیات پاک‌سازی که از بامداد امروز در ارتفاعات آغلان از توابع سردشت، اجرا

شد 16 نفر از عناصر ضدانقلاب کشته و شماری دیگر زخمی شدند⁽¹⁾

همچنین نیروهای خودی هنگام گشت در اطراف تکاب، در روستای ذکی‌بیگ با یک گروه 33 نفری از افراد مسلح غیرقانونی درگیر شدند. در این درگیری همة اعضای گروه ضدانقلاب کشته شدند و تجهیزات آنها و یک دستگاه لندرور هم به غنیمت گرفته شد. از نیروهای خودی نیز 2 نفر شهید و 8 نفر مجروح شدند.⁽²⁾

علاوه‌براین امروز در سنندج 5 تن از عناصر کومه‌له و 4 نفر از چته‌های دمکرات دستگیر شدند و 4 نفر از عناصر ضدانقلاب نیز بدون سلاح خود را تسلیم کردند.⁽³⁾همچنین براساس گزارش ناحیه ژاندارمری کردستان، 2 نفر از عناصر حزب دمکرات با تحویل‌دادن اسلحه و تعدادی فشنگ، خود را به پایگاه گزمل هنگ ژاندارمری سنندج معرفی کردند.⁽⁴⁾

1

درحالی‌که امروز نیز گروه‌های مسلح غیرقانونی با ایجاد درگیری و اجرای کمین در مناطق کردنشین، تلفاتی را به نیروهای خودی وارد کردند، گزارش‌های منابع اطلاعاتی، از تصمیمات گروه‌های مذکور برای انجام اقدامات ایذایی بیشتر در این مناطق حکایت دارد.

نیروهای خودی پس از عملیات پاک‌سازی ارتفاعات آغلان از توابع سردشت در راه بازگشت، در کمین عناصر ضدانقلاب گرفتار شدند و درنتیجه 12 نفر ازجمله 4 پیشمرگ کُرد شهید و 16 نفر دیگر زخمی شدند.⁽⁵⁾

همچنین در کمین ضدانقلاب به یک ماشین غذا در محور سنندج - توتور، یک نفر مجروح شد. پایگاه آغ‌بلاغ در محور سنندج - سقز نیز از ساعت 22 شب تا بامداد با ضدانقلاب درگیر بود⁽⁶⁾

رادیو صدای کردستان (وابسته به حزب دمکرات) نیز مدعی شد که امروز در یک درگیری در دیواندره، عناصر این حزب با دادن 4 نفر تلفات، 100 نفر از نیروهای جمهوری اسلامی را کشته یا زخمی کرده‌اند. براساس گزارش مذکور، در حمله عناصر حزب دمکرات به کمیته‌های بنی‌خاتون و سادات و عملیات کمین آنها نیز 20 نفر از نیروهای خودی شهید یا مجروح شده‌اند و از افراد دمکرات فقط یک تن کشته و یک تن زخمی شده است.⁽⁷⁾

درعین‌حال، به گزارش قرارگاه مالک اشتر، سران کومه‌له امروز در جلسه‌ای در روستای کوله سردشت تصمیم گرفتند که عملیات‌های ایذایی خود را در محورهای بانه، سردشت و مهاباد افزایش دهند.⁽⁸⁾

1

امام خمینی در پاسخ به نامه دیروز رئیس‌جمهور⁽¹⁾

«بسم الله الرحمن الرحیم

محضر مبارک رهبر کبیر انقلاب حضرت مستطاب آیت‌الله العظمی امام خمینی (مدّ ظله العالی)

با نزدیک‌شدن زمان بازگشائی دانشگاه‌ها و باتوجه‌به اهتمامی که آن حضرت همواره نسبت به دانشگاه و دانشگاهیان ابراز فرموده‌اید لزوم تحرک مضاعف برای آمادگی هرچه بیشتر دانشگاه جهت پذیرش دانشجویان احساس می‌شود. با تقدیر و احترام نسبت به کلیه تلاش‌هایی که ازسوی اعضای محترم ستاد انقلاب فرهنگی و همه استادان و محققان و دانشجویان دست‌اندرکار امور دانشگاهی مخلصانه مبذول گردیده است، ترمیم و تکمیل ستاد انقلاب فرهنگی استدعا و ترکیب جدید آن به این ترتیب پیشنهاد می‌گردد:

سیدعلی خامنه‌ای رئیس‌جمهوری اسلامی ایران.» (روزنامه جمهوری اسلامی، 9/6/1362، ص12.)

«باسمه تعالی

با تشکر از زحمات اعضای محترم ستاد انقلاب فرهنگی و تمام کسانی که برای اسلامی و انسانی نمودن دروس و محیط دانشگاه‌ها زحمت کشیده‌اند، امید است با ترمیم ستاد محترم و کوشش دانشجویان عزیز و متعهد و هماهنگی اساتید محترم و تلاش تمامی دست‌اندرکاران مؤمن و پشتیبانی ملت معظّم، این پایگاه اسلامی - ملی، که سرنوشت کشور در آتیه دور و نزدیک به آن پیوستگی دارد، با استقلال و شایستگی به خدمت خود ادامه دهد و امروز که کشور از استقلال شایسته برخوردار است و قیدوبند غرب و شرق و غرب‌زدگان و شرق‌زدگان از کشور و دانشگاه گسسته شده است، جوانان عزیز دانشگاهی هرچه بیشتر در کسب علوم و فنون در اعتلای کشور معظم خود کوشش نمایند و از نفوذ عناصر منحرف و وابسته به چپ و راست قاطعانه جلوگیری کنند و نگذارند محیط مقدس دانشگاه آلوده به اغراض منحرفان و وابستگان به اجانب گردد. و اگر انحراف و گرایشی به شرق و غرب خدای‌نخواسته از اساتید یا دانشجویان مشاهده کردند، به ستاد فرهنگی اطلاع دهند و در رفع آن با ستاد همراهی لازم را بنمایند.

از خداوند تعالی توفیق همگان را برای ادامه استقلال و اعتلای میهن اسلامی خواستار است.

روح‌الله الموسوی الخمینی»⁽²⁾

1

آیت‌الله خامنه‌ای امروز در مراسم بزرگداشت دومین سالگرد شهادت شهیدان رجایی و باهنر مطالبی را درمورد بمباران مناطق مسکونی ایران توسط جنگنده‌های عراق و همچنین اهداف و دورنمای نظام جمهوری اسلامی درزمینه جنگ و مسائل اقتصادی و فرهنگی بیان کرد.

در این مراسم که در مدرسه عالی شهید مطهری و با حضور شماری از مسئولان کشوری و لشکری ازجمله آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور، آیت‌الله جنتی، آیت‌الله مهدوی کنی، حجت‌الاسلام امامی کاشانی، سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، تیمسار ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش، سرهنگ معین‌پور فرمانده نیروی هوایی و تعدادی از نمایندگان مجلس برگزار شد، آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به شناخت نزدیک خود از این دو شهید و محبوبیتشان، عملکرد آنها را ترسیم‌کننده «خط دولت و دولتمردان اسلامی» معرفی کرد.

وی در ادامه سخنان خود، با ذکر شمه‌ای از سوابق، مبارزات و خصوصیات این دو شهید، به بازگویی نقش شهید باهنر در تأسیس حزب جمهوری اسلامی و تألیف کتاب‌های درسی تعلیمات دینی پس از انقلاب پرداخت. آیت‌الله خامنه‌ای درمورد شهید رجائی گفت: «بنده اول کسی بودم که نخست‌وزیری را به او پیشنهاد کردم»؛ ملاک شهید رجائی برای پذیرش مسئولیت‌ها «توانستن و کارکردن» بود.

رئیس‌جمهور دولت شهید رجائی را موفق ارزیابی کرد و طرف‌داری صریح از حزب‌الله را خصوصیت ممتاز شهید رجائی برشمرد. وی در تشریح وضعیت حزب‌الله در دوران نخست‌وزیری شهید رجائی و تعریف این اصطلاح گفت: «آن روز کسانی که هنوز کاملاً از صحنه اداره فکر و سیاست مملکت کنار نرفته بودند حزب‌الله را یک فحش می‌دانستند و یک بدگویی تلقی می‌کردند. ... حزب‌اللهی یعنی آن آدمی که در خدمت اهداف خدایی و انقلاب اسلامی بی‌محابا حرکت می‌کند.»

آیت‌الله خامنه‌ای خط خدا و خط مردم را به‌عنوان مسیر حرکت جمهوری اسلامی ایران معرفی کرده و اجرای احکام اسلامی را رمز موفقیت نظام جمهوری اسلامی دانست. وی ضمن

اذعان به عقب‌ماندگی‌های موجود کشور در زمینه‌های صنعتی و اقتصادی، درمورد علل آن گفت: «آنهایی که بر ما جنگ را تحمیل کردند تقصیر دارند. آنهایی که اقتصاد جهانی را بر علیه ما برانگیختند تقصیر دارند.» رئیس‌جمهور حمایت مردمی را عامل موفقیت جمهوری اسلامی در مقابله با این فشارها ذکر کرد: «در طول مدت تشکیل این حکومت مردمی از شهید رجائی به این طرف، در همه آنان مردم نهایت کمک را به ما کردند. الآن هم دارند می‌کنند و ما به اتکاء همین کمک‌هاست که توانسته‌ایم در دنیا بایستیم.»

رئیس شورای عالی دفاع در بخش دیگری از سخنان خود، اقدام عراق به بمباران شهرها و مناطق مسکونی را واکنشی به موفقیت‌های ایران در صحنه نبرد دانست و افزود: «هروقت در جبهه جنگ موفقیتی به دست آمد، فشارهای ناجوانمردانه شروع شد. حمله به شهرها، خرابکاری، تهدیدکردن که به شهرها حمله خواهند کرد، حمله موشکی، ما البته خلاف انتظارمان نبود دشمنی که برایش غیرنظامی با نظامی فرقی نمی‌کند، بچه شیرخواره با مرد جنگی فرقی نمی‌کند.» وی همچنین ضمن اشاره به بمباران امروز مریوان و شهادت سه بانوی آموزگار، سکوت سازمان‌های بین‌المللی دراین‌زمینه را مورد انتقاد قرار داد.

آیت‌الله خامنه‌ای در پایان با اشاره به تسلیم‌نشدن مردم ایران دربرابر این فشارها، دورنمای اقدامات کشور را درزمینه جنگ و مسائل اقتصادی و فرهنگی این‌گونه ترسیم کرد: «اولاً جنگ را با موفقیت به پایان خواهیم رساند، ثانیاً بنای اقتصادی این جامعه را که شروع کرده‌ایم با قوت و قدرت تعقیب خواهیم کرد و سعی خواهیم کرد در این بنای اقتصادی سود اکثریت مردم را و نه گروه‌های ویژه و خاص را در نظر بگیریم، ثالثاً مبارزه را در جبهه‌های فرهنگی و در داخل به‌صورت بنیانی و ریشه‌ای پیگیری خواهیم کرد و سعی می‌کنیم هرکداممان در هر مسئولیتی که هستیم، ان‌شاءالله از عناصر مؤمن، صالح، مخلص برای رسیدن به این هدف‌ها استفاده کنیم. از همه این اهداف مهم‌تر عبارت است از پیاده‌کردن احکام اسلامی که تضمین‌کننده همه هدف‌های دیگر ماست.»⁽¹⁾

1

حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی در پایان جلسه امشب شورای عالی دفاع در مصاحبه‌ای به تشریح موقعیت کنونی جبهه‌ها پس از عملیات‌های والفجر 2 و 3، اصول سیاست دفاعی ایران، درگیری‌های لبنان، فعالیت‌های دادگاه بین‌الملل اسلامی و وضعیت امنیتی مناطق کردنشین کشور پرداخت.

جلسه شورای عالی دفاع امشب با حضور آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس این شورا، حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، موسوی نخست‌وزیر، سرتیپ ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش، سرهنگ سلیمی وزیر دفاع، محسن رفیق‌دوست وزیر سپاه، خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ و نظران دبیر شورای عالی دفاع تشکیل شد.

پس از این جلسه، هاشمی رفسنجانی نماینده امام در شورای عالی دفاع در مصاحبه‌ای درمورد علت وقفه ایجادشده پس از عملیات والفجر2 و 3 گفت: «وقفه که نمی‌توان گفت چراکه از ابتدای جنگ تابه‌حال هیچ‌وقت نبوده که عملیاتی را که آغاز می‌کنیم همین‌طور تا بی‌نهایت ادامه بدهیم. ... ما این جنگ را تنها از جنبه‌های نظامی اداره نمی‌کنیم، مسائل سیاسی، انسانی دارد. ... ابتکارعمل دست ما است، مقداری که مصلحت می‌دانیم عمل می‌کنیم و مقداری که لازم نمی‌دانیم وقفه ایجاد می‌کنیم.» وی در ادامه درباره اصول سیاست جنگی ایران افزود: «احتراز از خونریزی‌های زیاد چه نیروهای خودمان ... و چه عراقی‌ها ... جنبه‌های سیاسی - اقتصادی جنگ را هم در نظر می‌گیریم، همیشه پس از آنکه ضربه‌ای وارد کنیم، یک مهلتی هم می‌دهیم برای آنکه آنها قدرت تفکر داشته باشند و فرصت تسلیم به حق را به آنها می‌دهیم.» رئیس مجلس در تشریح آثار و تبعات سیاسی عملیات‌های والفجر2 و 3 گفت: «از عملیات والفجر 2 و 3 با محاسباتی که ما داریم، آثار سیاسی در منطقه می‌بینیم که اگر این آثار سیاسی بتواند منجر بشود به اینکه صدام آینده خودش را در جنگ ببیند و آینده جنگ را بتواند بهتر بفهمد، فشارهایی که حامیان عراق بر ما می‌آوردند فشارهای اقتصادی، سیاسی و تبلیغاتی با یک عملیات موفق مقداری ممکن است تغییر بکند و درمجموع ما امیدواریم که حتی‌الامکان با عوامل غیر خونریزی به نقطه مطلوب برسیم.»

هاشمی رفسنجانی درمورد ادعاهای صدام برای بازپس‌گیری مناطق ازدست‌رفته، اظهار کرد: «رویه حزب بعث این است که اول اصلاً منکر می‌شود ... تاحدودی که خودشان لازم می‌دانند اصلاً منکر پیروزی ما می‌شوند و پیروزی خودشان را به دروغ به رخ می‌کشانند، بعد هم می‌گویند ما ضربه می‌زنیم و ایران را با خاک یکسان می کنیم. ... آنها فقط دو تا کار می‌توانند بکنند، یکی اینکه موشک‌هایی که ابرقدرت‌ها دراختیارشان گذاشته‌اند پرتاب بکنند، این کاری است که از آنها ساخته است و تنها به شهرهایی مثل دزفول و دیگر نقاط مسکونی و غیرنظامی می‌توانند آسیب بزنند و یا گاهی هم به شهرهای نزدیک مرز هواپیماهاشان نفوذ می‌کنند و باز هم مردم غیرنظامی را می‌زنند چون مناطق نظامی را هواپیماهاشان جرئت نمی‌کنند نزدیک بشوند و اگر هم مأموریتی برای این کار پیدا بکنند، بمب را در بیابان می‌ریزند و می‌روند.»

وی درخصوص درگیری‌های اخیر لبنان گفت: «اصلاً اشغال جنوب لبنان هدفش این بود که آن منطقه را که بیشتر محل نفوذ مسلمانان و به‌خصوص شیعیان و محرومان بود، اشغال کنند. ... پس از مدت طولانی اشغال نتوانستند مقاومت محرومان مسلمان را بشکنند و بیشتر خشونت به خرج می‌دهند. اما تجربه ما این است که با این خشونت‌ها می‌تواند مقاومت‌ها جدی‌تر بشود ... و ما علی‌رغم گرفتاری که در جنگ داریم، هر حمایتی ساخته باشد، خواهیم کرد که لبنان تبدیل به اسرائیل دوم نشود.»

رئیس مجلس با اشاره به بازدید حقوق‌دانان دادگاه بین‌الملل اسلامی از مناطق جنگی ایران افزود: «هرکس که به ایران بیاید و مناظر خرابی‌های جنگ و آثار تجاوز عراقی‌ها را ببیند، تحت‌تأثیر قرار می‌گیرد و عمیقاً در کنار ما که مظلوم هستیم واقع می‌شود. ما هم از اول هرکس خواسته بیاید، استقبال کرده‌ایم. ... البته این آقایان می‌خواهند یک دادگاهی باشد و ما هم از آنها خواستیم که واقعاً یک دادگاه بی‌طرفی باشد و هرچه حق دیدند اظهارنظر کنند. ممکن است این حرکت در دنیای اسلام یک حرکت خوبی باشد که یک دادگاهی به وجود بیاید که درمورد حوادث مهم که اختلافی بین کشورهای اسلامی [است] اظهارنظری بکنند.»

هاشمی رفسنجانی در پایان این مصاحبه، اوضاع کنونی مناطق کردنشین و دستاوردهای عملیات‌های اخیر علیه ضدانقلاب در این مناطق را بازگو کرد: «من منتظرم که قرارگاه حمزه سیدالشهدا جزئیات عملیاتش را برای مردم بگوید. در آذربایجان‌غربی در این دو سه روز، عملیات بسیار وسیعی داشتند، منطقه‌ای که تقریباً از آغاز پیروزی انقلاب تابه‌حال، همیشه دراختیار ضدانقلاب بوده، نیروهای ما آنجا را آزاد کردند. ... مردم منطقه از حضور حکومت اسلامی در آنجا خیلی خرسند شدند و خیلی استقبال کردند. ... طی ده روز گذشته که ما در میدان‌های جنگ با عراق زیاد فعال نبوده‌ایم، مقداری از نیروها در آنجا کار کرده‌اند که شاید ارزش موفقیت‌هایشان مجموعاً از عملیات والفجر کمتر نباشد و شاید در درازمدت بیشتر هم باشد، به‌طوری‌که پشت جبهه را در شمال مرزها خیلی خوب امن کرده‌اند و فکر می‌کنم که همراه با حل‌شدن مسئله جنگ، که امیدوارم خیلی هم طولانی نباشد، مسئله کردستان هم به‌کلی حل شود.»⁽¹⁾

1

در آخرین جلسه علنی مجلس شورای اسلامی قبل از آغاز تعطیلات تابستانی مجلس، چندین طرح ازجمله واگذاری سرپرستی سه وزارتخانه بدون وزیر به نخست‌وزیر به تصویب رسید. امروز همچنین یک هیئت پارلمانی از نمایندگان مجلس برای دیدار از کره شمالی عازم پیونگ یانگ شدند.

در جلسه علنی امروز مجلس شورای اسلامی، چندین طرح و لایحه بررسی و تصویب شد. اصلاحیه قانون تعیین وظایف و تشکیلات شورای امنیت کشور اعاده‌شده از شورای نگهبان؛ اصلاح قانون عملیات بانکی بدون ربا اعاده‌شده از شورای نگهبان؛ سه فوریت طرح تمدید قانون تأسیس وزارت معادن و فلزات به‌مدت شش ماه؛ طرح سرپرستی وزارتخانه‌های مسکن و شهرسازی، معادن و فلزات و کشاورزی به‌وسیله نخست‌وزیر؛ الحاق یک بند به‌عنوان بند 13 به ماده 10 لایحه قانونی مالیات بر درآمد حقوق 21/4/1359 و طرح تمدید قانون تأسیس وزارت معادن و فلزات به‌مدت شش ماه ازجمله مواردی است که امروز به تصویب نمایندگان مجلس رسید.

باتوجه‌به رأی عدم اعتماد مجلس در جلسه روز ششم شهریور 1362، به سه وزیر پیشنهادی برای وزارتخانه‌های مسکن و شهرسازی، معادن و فلزات و کشاورزی، امروز نمایندگان مجلس

طرح دو فوریتی سرپرستی وزارتخانه‌های مذکور توسط نخست‌وزیر را مورد بحث و بررسی قرار دادند؛ با تصویب ماده واحده این طرح در مجلس، نخست‌وزیر به‌مدت سه ماه سرپرستی این وزارتخانه‌ها را برعهده گرفت و موظف شد ظرف سه ماه آینده وزرای پیشنهادی جدید را برای دریافت رأی اعتماد به مجلس معرفی کند.⁽¹⁾

همچنین در آستانه آغاز تعطیلات تابستانی مجلس، هیئتی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی به ریاست حجت‌الاسلام محمد یزدی نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی و با حضور تنی چند از نمایندگان ازجمله حجت‌الاسلام حسن روحانی، حجت‌الاسلام عجم، آقایان زنگنه، عطاری و زواره‌ای، تهران را به مقصد پیونگ یانگ ترک کردند. سرپرست هیئت اعزامی در گفت‌وگویی اعلام کرد که سفر مذکور به دعوت مجلس کره شمالی و هم‌زمان با برگزاری جشن‌های استقلال این کشور انجام می‌گیرد⁽²⁾

1

نمایندگان دادگاه بین‌الملل اسلامی در ادامة مأموریت خود امروز با رئیس دیوان‌عالی کشور و مجروحان جنگی و شیمیایی ایران، ملاقات کردند.

آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور در دیدار با اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی ضمن خیرمقدم و تشکر از این هیئت، درمورد شرایط قاضی از منظر اسلام گفت: «ما در اسلام برای قاضی مسلمان علم و آگاهی را شرط می‌دانیم ... و در اساس فقه ما نیز دراین‌رابطه عدالت را معتبر می‌دانیم و قاضی باید عادل باشد و امیدوارم برادران عزیز با وجدان قضائی مسئله را بررسی کنند.» وی همچنین درباره ادامه جنگ افزود: «ما این جنگ را ادامه مبارزه جمهوری اسلامی ایران علیه استکبار جهانی می‌دانیم. طرف جنگ ما ملت عراق نیست، بلکه ابرقدرت‌ها هستند که به‌وسیله مزدور و نوکر خود صدام و دولت حاکم بر عراق که ابزار دست ابرقدرت‌هاست جنگ را بر مردم مسلمان ایران تحمیل کرده است.» پس از سخنان رئیس دیوان‌عالی کشور، سخنگوی دادگاه بین‌الملل اسلامی درخصوص مأموریت این هیئت اظهار کرد: «تاکنون هیچ هیئت خارجی به ایران نیامده است که براساس قرآن به بررسی مسئله جنگ بپردازد و ما می‌خواهیم تا بر این اساس و با درنظرگرفتن آیات قرآن کریم به بررسی بپردازیم.»⁽³⁾

نمایندگان این دادگاه همچنین بعدازظهر امروز، از مجروحان جنگی ایرانی و به‌ویژه مجروحان بمباران شیمیایی منطقه حاج‌عمران در بیمارستان لقمان‌الدوله تهران عیادت و با آنان گفت‌وگو کردند. اعضای این هیئت سپس با حضور در مزار شهدای جنگ در بهشت زهرا به قرائت فاتحه پرداختند؛ وزیر آموزش‌وپرورش نیز در جمع اعضای هیئت مذکور، سخنانی را درمورد «حقانیت ملت مسلمان ایران از این جنگ و رسالت این هیئت در بیان این حقانیت برای جهانیان» بیان کرد.⁽⁴⁾

1

با تداوم ماجرای ربوده‌شدن هواپیمای خطوط هوایی فرانسه و هشدارهای تهدیدآمیز هواپیماربایان مبنی‌بر انفجار هواپیما درصورت تحقق‌نیافتن خواسته‌هایشان ازسوی دولت فرانسه، روزنامه‌های فرانسوی می‌کوشند تا این افراد را به ایران منتسب سازند.

ساعت 4 بامداد امروز، یکی از هواپیماربایان در تماس با برج مراقبت فرودگاه مهرآباد اعلام کرد که اگر فرانسه تا ساعت 8 صبح امروز به خواسته‌های آنان پاسخ ندهد، خلبان و دیگر سرنشینان هواپیما را خواهند کشت. وی ضمن درخواست ابلاغ این موضوع به کاردار سفارت فرانسه در تهران، خواستار ملاقات با وی برای مذاکره شد. چند دقیقه بعد یکی از مقامات وزارت امور خارجه ایران، که ازطریق برج مراقبت فرودگاه با هواپیماربایان در تماس است، به آنان گفت: «نظرات شما به سفارت فرانسه منعکس شد، لکن صحبت کاردار فرانسه با دولتش و پاسخ فرانسه به وی احتیاج به زمان بیشتری دارد و حفظ جان مسافرین برای جمهوری اسلامی ایران یک مسئله اساسی به شمار می‌رود.» وی همچنین از آنان خواست که از اقدامات خشونت‌آمیز خودداری کنند. با پیگیری‌های وزارت امور خارجه ایران، ژان پرن کاردار سفارت فرانسه در تهران، ساعت 5:30 بامداد با حضور در فرودگاه مهرآباد گفت که دولت فرانسه «اجازه ملاقات با هواپیماربایان را به وی نداده، لکن پاسخ درخواست‌های آنان را داده است.» البته وی درمورد جزئیات این پاسخ مطلبی نگفت. پاسخ دولت فرانسه پس از ترجمه، توسط مقامات وزارت امور خارجه ایران به اطلاع هواپیماربایان رسید⁽¹⁾

هواپیماربایان ساعت 7 صبح، بار دیگر در تماس با فرودگاه مهرآباد درخواست‌های خود را از فرانسه به این شرح اعلام کردند: «1. فرانسه اعلام کند که نیروهایش را از چاد و لبنان خارج می‌کند. 2. فرانسه قطع کمک‌های نظامی - اقتصادی خود به عراق را اعلام کند. 3. فرانسه موافقت خود با آزادی زندانیان مورد درخواست [هواپیماربایان را] اعلام کند.» آنها همچنین دوباره تهدید کردند درصورتی‌که فرانسه به درخواست‌هایشان پاسخ ندهد، هواپیما را با کلیه سرنشینان منفجر خواهند کرد. این درخواست‌ها به اطلاع کاردار فرانسه در تهران رسید و وی نیز اعلام کرد که دراین‌زمینه باید با پاریس تماس بگیرد.⁽²⁾

هواپیماربایان در پاسخ به سؤالی که ازطرف کاردار سفارت فرانسه مطرح شد، با بیان اینکه عضو هیچ گروه شناخته‌شده‌ای نیستند، گفتند: «می‌توانید ما را جنبش آزادی‌بخش اسلام بنامید.» ساعت 10 صبح، مقامات ایرانی از هواپیماربایان خواستند که خود را تسلیم کنند، ولی ربایندگان اعلام کردند که هرگز تسلیم نخواهند شد. آنها درحالی‌که، خواستار آماده‌شدن هواپیما برای پرواز شدند، تهدید کردند که درصورت نزدیک‌شدن نیروهای امنیتی، هواپیما را

منفجر خواهند کرد. ساعت 10:45، یک مترجم زبان عربی برای مذاکره با ربایندگان به‌سمت هواپیما رفت تا از آنان بخواهد که در تصمیمات خود تجدیدنظر کنند⁽¹⁾

باوجوداین، هواپیماربایان مترجم ایرانی را نیز به گروگان گرفتند و در ساعت 16، خواستار دریافت سوخت شدند. مقامات جمهوری اسلامی از آنان خواستند مترجم را آزاد کنند تا سوخت دراختیار آنان قرار بگیرد. در ساعت 19 و به‌دنبال آزادی مترجم مذکور، سوخت درخواست‌شده دراختیار هواپیماربایان قرار گرفت. در ساعت 20:15 به ربایندگان هواپیما اطلاع داده شد که خواسته‌های آنان در سطح جهانی مطرح شده است و در ساعت 21:30، آنها اعلام کردند که «ما پرواز خواهیم کرد و هواپیما را در فضای هوایی عراق منفجر خواهیم کرد.»⁽²⁾

در همین حال روزنامه‌های فرانسوی امروز ضمن پرداختن به ماجرای هواپیماربایی، ادعاهایی را درخصوص احتمال ارتباط هواپیماربایان با ایران مطرح کردند. روزنامه لوپاریزین بیره در شماره امروز خود هواپیماربایان را «تروریست و متعصبین هیجان‌زده» نامید و نوشت: «احتمال دارد اینان از مخالفین عراقی و هوادار [امام] خمینی باشند.» روزنامه لوکوتیدن دوپاری نیز اعلام کرد: «به نظر می‌رسد ربایندگان بوئینگ از مخالفین رژیم بغداد باشند.» روزنامه فیگارو در شماره امروز خود نوشت: «باید آرزو کرد این ماجرا روابط دو کشور را بیش از این مسموم نکند.» روزنامه لوماتن نیز ربایندگان هواپیما را از «دوستان [امام] خمینی و از شیعیان عراقی» خواند. روزنامه لیبراسیون درمورد افرادی که هواپیماربایان خواستار آزادی‌شان شده‌اند نوشت: «ظاهراً ربایندگان بوئینگ خواهان آزادی انیس نکاشه رهبر گروه پنج‌نفری که روز 19 جولای 1980 کوشید شاپور بختیار را در نویلی در حومه پاریس به قتل رساند، هستند.»⁽³⁾

1

وزیر امور خارجه ایران در دومین روز برگزاری اجلاس بین‌المللی بررسی مسئله فلسطین، مواضع و دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران را درمورد مسئله فلسطین تشریح کرد.

دومین جلسه گردهمایی بین‌المللی بررسی مسئله فلسطین امروز در ژنو برگزار شد.⁽⁴⁾علی‌اکبر ولایتی در سخنرانی خود در این اجلاس عملکرد سازمان ملل در قبال مسئله فلسطین را نامطلوب خواند و گفت: «رژیم غاصب فلسطین با اتکا به حمایت‌های بی‌دریغ و همه‌جانبه امپریالیسم امریکا به خود اجازه می‌دهد قوانین و مقررات بین‌المللی را زیر پا نهاده و هر زمانی که بتواند با قتل، کشتار و جنایت بخش‌های دیگری از سرزمین‌های اسلامی را اشغال نماید. تجارب گذشته نشان می‌دهد عملکرد سازمان ملل متحد در قبال مسائل فلسطین مطلوب نبوده است.»

وزیر امور خارجه ایران در ادامه سخنان خود با تشریح «چگونگی پیدایش و رشد صهیونیسم و

حرکات توسعه‌طلبانه و تجاوزگرانه» به دو رویکرد و نگرش موجود در قبال مسئله فلسطین اشاره کرد و درمورد دیدگاه جمهوری اسلامی درخصوص این مسئله خاطرنشان کرد: «این دیدگاه ایجاد یک دولت غاصب صهیونیستی را از همان آغاز یک توطئه مخرب ناشی‌از توافق دو بلوک به‌منظور ایجاد تفرقه در میان ملل مستضعف خاورمیانه و غارت ذخائر و منابع زیرزمینی و تضعیف [و تلاشی] جهان اسلام دانسته و راه‌حل نهائی و بنیادی قضیه فلسطین را اتکا به خداوند، پایبندی به احکام و تعالیم [حیات‌بخش] اسلام، وحدت امت اسلام و بسیج امکانات بالقوه و بالفعل مادی و معنوی موجود در میان ملت‌ها و دولت‌های اسلامی و وافی همه طرح‌های سازشکارانه می‌داند. این دیدگاه [به] همزیستی مسالمت‌آمیز مسلمین، یهودیان و مسیحیان در صورت تحقق آزادی کامل فلسطین اشغالی اعتقاد راسخ دارد.. ... همچنین معتقد است آنچه که باعث انحراف در تصمیم‌گیری‌ها و قطعنامه‌های صادره از مجمع بین‌المللی گردید ناشی‌از تسلط و اعمال نظر استکبار جهانی به سرکردگی امریکا در این مجمع است.»

ولایتی با مردود دانستن توسل به «راه‌های سیاسی به‌جای مبارزه قهرآمیز» گفت: «هیچ بن‌بستی در ادامه مبارزه مسلحانه تا احقاق حق کامل و مسلم ملت فلسطین وجود ندارد.» وی درمورد امکان تحقق صلح واقعی از منظر جمهوری اسلامی ایران افزود: «صلح واقعی در منطقه هنگامی استقرار خواهد یافت که ماهیت قضیه فلسطین آن‌گونه که هست شناخته شود و... حقوق مشروع ملت فلسطین به آنان اعاده گردد. ... جز با آزادسازی همه سرزمین‌های اشغالی و تشکیل دولتی مستقل، با حاکمیت کامل و متکی به آرای مردم فلسطین و درجهت آرمان‌های انقلابی فلسطین، این مسائل حل نخواهد شد.» وزیر امور خارجه همچنین از سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی خواست «زمینه‌های لازم جهت اقدام مشترک بین‌المللی برای رفع موجبات و اظهار تجاوز، شناسایی جهانی حق ملت فلسطین در ادامه مبارزه قهرآمیز علیه غاصبان صهیونیسم را فراهم سازند.» وی با تبیین دلیل تأکید بر مبارزه قهرآمیز یادآور شد: «در شرایط نامطلوب ... تنها مقاومت ایثارگرانه مبارزین لبنانی و فلسطینی با حمایت کشورهای مترقی اسلامی و عربی است که ازطریق یک جنگ فرسایشی می‌تواند اسرائیل را از سرزمین‌های اشغالی لبنان اخراج نماید؛ زیرا مهم‌ترین بخش مبارزه بر علیه رژیم صهیونیستی بازگردانیدن اعتمادبه‌نفس و ازبین‌بردن توهم شکست‌ناپذیری اسرائیل می‌باشد.»

وزیر امور خارجه ایران سپس به جمع‌بندی مواضع جمهوری اسلامی ایران درخصوص مسئله فلسطین پرداخت: «1. رد هرگونه مذاکره با رژیم صهیونیستی و محکوم‌نمودن تمام راه‌حل‌های سازش‌کارانه و تسلیم‌طلبانه و تأکید بر این نکته که اساس صهیونیست بر نژادپرستی است. ... 2. اِعمال سیاست تحریم اقتصادی به‌خصوص قطع صدور نفت علیه رژیم

صهیونیست و حامیان [آن]. ... 3. بسیج امکانات سیاسی، نظامی، اقتصادی، فرهنگی و تبلیغاتی کشورهای مسلمان و غرب برای آزادی فلسطین. 4. پشتیبانی کامل و همه‌جانبه از رزمندگان فلسطینی. ... 5. قطع روابط سیاسی و اقتصادی کشورهای جهان سوم و مسلمان و عرب با این رژیم و تلاش دسته‌جمعی جهت اخراج آن از مجمع بین‌المللی و ایجاد فشار بر روی کشورهایی که اقدام در برقراری روابط سیاسی می‌کنند. 6. مقابله با شکل‌گیری و توسعه هرنوع طرح سازش‌کارانه نظیر کمپ دیوید، فاس، ریگان و قرارداد لبنان و اسرائیل.»

علی‌اکبر ولایتی در پایان سخنرانی خود، ضمن اشاره به گرفتارشدن ایران در جنگ با عراق، بر تمایل ایران برای مبارزه مسلحانه با رژیم اشغالگر قدس تأکید کرد: «شرکت در مبارزه مشترک مسلمین و اعراب و جهان سوم از اهداف استراتژیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است و اگر نبود جنگی که از سه سال قبل به ما تحمیل شد، با تمام توان در کنار رزمندگان فلسطینی برای احقاق حقوق آنها مبارزه می‌کردیم. گرچه اکنون نیز علی‌رغم جنگ تحمیلی کمک‌های قابل‌ملاحظه‌ای به مبارزین خط مقدم جبهه می‌نماید. به امید روزی که با شکست کامل صدام و تحقق شرایط عادلانه جنگ را پیروزمندانه به پایان برسانیم و به‌طور همه‌جانبه در نبرد فلسطین شرکت نماییم.»⁽¹⁾

در دومین جلسه گردهمایی سازمان ملل درمورد مسئله فلسطین در ژنو، نمایندگان بیش از بیست کشور ازجمله کوبا و اتریش و همچنین نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین به بیان دیدگاه‌ها و مواضع کشورهای خود دراین‌زمینه پرداختند. همچنین به گزارش خبرگزاری آلمان از ژنو، با رأی 115 کشور شرکت‌کننده در این اجلاس تصمیم گرفته شد که نماینده سازمان آزادی‌بخش فلسطین به‌عنوان یک شرکت‌کننده رسمی در اجلاس مذکور حضور یابد. براین‌اساس فاروق قدمی رئیس بخش سیاسی ساف، در محل هیئت‌های ناظر در سالن اصلی اجلاس حاضر شد. به گزارش آسوشیتدپرس وی در نطقی در این گردهمایی، ضمن اشاره به اختلافات موجود در سازمان ملل از این سازمان به‌عنوان «باغی برای تمام گل‌ها» یاد کرد و افزود: «ما نباید خود را در یک ایدئولوژی بسته در بند کنیم و اختلاف‌نظر در هدف‌های استراتژیک ما وجود دارد.»⁽²⁾

1

بعدازظهر امروز، عبدالعاطی العبیدی رئیس کمیته روابط خارجی لیبی در رأس هیئتی برای دیداری دوروزه وارد تهران شد. العبیدی پس از ورود به تهران در یک گفت‌وگوی کوتاه خبری، این سفر را در چارچوب همکاری و روابط نزدیک دو کشور برشمرد. وی که قرار است پیام شفاهی سرهنگ قذافی رهبر لیبی را تسلیم مقامات عالی‌رتبه ایران کند، درمورد

محتویات پیام مذکور گفت: «مسائلی پیرامون اوضاع کنونی افریقا و جهان عرب و کشورهای اسلامی ازجمله مسائل مطروحه در این پیام است.» العبیدی همچنین دیدار اخیر وزیر امور خارجه ایران از لیبی را بسیار ثمربخش و مفید خواند.⁽¹⁾

گفتنی است که رادیو ایران (وابسته به اپوزیسیون خارج از کشور) دو روز پیش (6 شهریور) در خبری مدعی شد که شیخ محمد مهدی شمس‌الدین رهبر شیعیان لبنان در آستانه پنجمین سالگرد ربوده‌شدن امام موسی صدر، ضمن اعلام اعتصاب سراسری شیعیان لبنان در هفته آتی و همچنین حمله به حکومت قذافی به‌علت ربودن امام موسی صدر، «از رژیم جمهوری اسلامی به‌خاطر مناسبات دوستانه‌اش با لیبی شدیداً انتقاد کرد.» در ادامه گزارش این رادیو آمده است که نبیه بری رهبر سازمان امل، از جمهوری اسلامی ایران خواسته است که «سکوت را کنار بگذارد و برای آزادی امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان اقدام کنند.»⁽²⁾

1

طبق گزارش امروز خبرگزاری فرانسه به نقل از خبرگزاری کیودو (ژاپن)، حدود 30 مهندس ژاپنی در بندر امام خمینی ایران تحقیقات اولیه برای ازسرگیری کار بر روی یک پروژه مشترک مجتمع پتروشیمی را آغاز کرده‌اند. این گروه اولین هیئت رسمی است که پس از تعلیق عملیات ساختمانی پروژه مذکور در نوامبر 1980، (به‌دلیل بمباران مجتمع توسط هواپیماهای عراقی)، ازطرف ژاپن به ایران فرستاده شده است. قرار است به‌زودی یک گروه 35 نفری دیگر از متخصصان ژاپنی از این مجتمع بازدید کنند تا مطالعات مقدماتی درزمینه تأسیسات مرتبط با تبدیل گاز شیمیایی به مایع را انجام دهند. این گزارش در پایان خاطرنشان ساخته است که ایران و ژاپن در ماه می گذشته (اردیبهشت - خرداد1362)، درمورد ازسرگیری کار ساختمانی پروژه مشترک پتروشیمی به توافق رسیدند.⁽³⁾

2

روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف در تفسیری، جنگ ایران و عراق را پس از طی دو مرحله نظامی و دیپلماتیک هم‌اینک در مرحله اقتصادی ارزیابی کرد. رادیو ایران (وابسته به اپوزیسیون خارج از کشور) به‌نقل از این روزنامه اعلام کرد که هدف ایران «در این مرحله افزایش هزینه کمرشکن جنگ است تا عراق را به‌سوی سقوط اقتصادی سوق دهد، ولی تاکنون با ایجاد تغییراتی در بودجه مملکت، عراق از بروز مشکلات اقتصادی جلوگیری کرده است.» روزنامه مذکور همچنین درمورد افزایش میزان صادرات نفت عراق و درنتیجه بی‌نیازی این کشور از

کمک‌های خارجی آورده است: «در آغاز سال آینده میلادی، عراق خواهد توانست صادرات نفت خود ازطریق ترکیه را به یک میلیون و دویست هزار بشکه در روز برساند. درضمن، ایجاد خط نفتی جدید عراق و عربستان سعودی ظرفیت حمل روزانه بالغ‌بر یک میلیون و پانصد هزار بشکه را خواهد داشت. ... تا اواسط سال آینده میلادی، عراق دیگر محتاج به دریافت کمک مالی از کشورهای هم‌جوار نخواهد بود.» این تفسیر در پایان با اشاره به حل‌شدن مشکلات تسلیحاتی عراق افزوده است: «یکی از مشکلات عمده عراق تهیه وسایل یدکی سلاح روسی خود بود، ولی با کمک مصر این مشکلات نیز حل شده است. درحال‌حاضر عراق مقادیری بسیار از مهمات خود را در داخل مملکت می‌سازد.»⁽¹⁾

1

خبرگزاری کویت از سازمان ملل گزارش داد: طبق یک بیانیه مطبوعاتی که امروز در مقر این سازمان منتشر شد کانادا به‌منظور کمک به جنگ‌زدگان ایران و عراق، ازطریق کمیته بین‌المللی صلیب‌سرخ مبلغ 400 هزار دلار اعطا خواهد کرد. با اعطای این مبلغ، کمک‌های کانادا از زمان شروع جنگ بین دو کشور به 800 هزار دلارِ کانادا، خواهد رسید.⁽²⁾

2

رئیس‌جمهور، فرمانده نیرویی دریایی و وزیر نفت عراق امروز در سخنانی تلاش کردند ضمن بزرگ‌نمایی توان قوای عراق، نیروهای ایرانی را ضعیف و فاقد توانایی لازم برای ضربه‌زدن به ارتش عراق و انهدام مسیر خط لوله صدور نفت آن کشور جلوه دهند.

صدام حسین رئیس‌جمهور عراق، امروز در یک سخنرانی ضمن تکرار این ادعا که ایران جنگ را به عراق تحمیل کرده است، اظهار کرد ایرانی‌ها در این سه سال، «تمامی سلاح‌ها و شیوه‌ها را به کار برده، ولی هنوز در مرز می‌جنگند.» صدام حسین که در جمع تعدادی از مردم استان واسط عراق سخن می‌گفت، افزود: «بااینکه سه سال از جنگ می‌گذرد، شما هنگامی‌که تصمیم گرفتید به حمایت از میهن خود وارد خاک [ایران] شوید و پس از آن به خاک خود بازگشتید ... هیچ چشمداشتی در خاک دیگران ندارید. حال با این مقایسه، ملت عراق این حق را ندارد که با یورشگران به مقابله بپردازد، آری ملت عراق این توانایی را دارد ... چون مردم عراق به حساب ارقام تنها از چهارده میلیون جمعیت متشکل نمی‌گردند، بلکه درزمینه توانایی و اقتدار و آمادگی برای فداکاری و همبستگی و گردهمایی دورادور رهبری خود با ارتش عظیم و دلیر خود با تسلیحات مشخص و پیشرفته با آموزش‌های نظامی کافی با استعداد همه‌جانبه خود رقمی معادل چندین برابر

رقم چهارده میلیون را تشکیل می‌دهند. ... ملت و ارتش عراق ... با قول و عمل با نبرد دلاورانه خود ثابت کردند که به هر تقدیر، روز پیروزی نهایی عراق نزدیک است.»⁽¹⁾

امروز همچنین فرمانده نیرویی دریایی و دفاع ساحلی عراق مدعی شد در طول سه سال جنگ، «نیروهای دریایی عراق بیش از 125 هدف دریایی نیروهای ایرانی را منهدم و تلفات انسانی و مادی سنگینی، که به میلیاردها دلار می‌رسد، به آنان وارد کرده‌اند.» وی افزود: «[عراق] ازنظر تجهیزات و پیشرفت فنون نظامی از آغاز جنگ بسیار بهتر است. همچنین فنون جدید برای چگونگی اداره عملیات موفقیت‌آمیز نظامی چه برای نیروی دریایی با انجام عملیات مشترک پیشرفت داشته است.»⁽²⁾

روزنامه الثوره در شماره امروز خود به نقل از قاسم احمد تقی وزیر نفت عراق، نوشت که ایران قادر نیست تنها خط لوله صادراتی فعال عراق را نابود کند. قاسم احمد تقی همچنین گفت: «ما مطمئنیم که دشمن ایرانی ... قادر نیست به منطقه این خط لوله که صدها کیلومتر با مرز فاصله دارد برسد. ... از زمانی‌که جنگ خلیج [فارس] در سپتامبر 1980، آغاز شده است تأسیسات نفتی عراق هدف اصلی بمباران‌های هوایی و توپخانه ایران بوده است. ... زیر آتش این بمباران‌ها کارگران نفتی عراق همچنان به فعالیت خود ادامه دادند و احتیاجات نفتی ارتش و نیز سایر نیازمندی‌های اقتصادی مردم را برآوردند.» وی همچنین درمورد ظرفیت فعلی و آتی خط لوله نفتی عراق از مسیر ترکیه افزود: «صادرات نفت عراق به‌وسیله این خط لوله از میدان‌های نفتی کرکوک واقع در شمال عراق به بندر سیحیان واقع در ساحل ترکیه در کنار دریای مدیترانه به ظرفیت 000,700 بشکه در روز منتقل می‌شود. ... تا پایان ماه آوریل (اردیبهشت) سال آینده، ظرفیت این خط لوله به روزی یک میلیون بشکه افزایش خواهد یافت.»⁽³⁾

1

به‌دنبال اوج‌گیری درگیری‌های داخلی در لبنان، امروز نیز نیروهای خارجی حاضر در این کشور وارد این منازعه شدند که این امر موضع‌گیری وزارت امور خارجه ایران را درپی داشت.

خبرگزاری تاس به نقل از رادیو بیروت گزارش داد ناو هواپیمابر امریکایی "آیزنهاور" که حامل حدود 100 فروند هواپیمای جنگی است امروز همراه چندین رزم‌ناو نیروی دریایی امریکا وارد سواحل لبنان شد. در همین حال، مبارزان لبنانی امروز علیه نیروهای خارجی حاضر در این کشور دست به اقداماتی زدند. درحالی‌که بالگردهای توپ‌دار تفنگ‌داران امریکایی توپخانه شبه‌نظامیان شیعه در نزدیکی فرودگاه بیروت را منهدم کردند، سفارت امریکا و سفارت فرانسه در بیروت نیز هدف حمله قرار گرفتند. شلیک به یک کامیون حامل سربازان

فرانسوی مستقر در بیروت و حمله به جیپ حامل سرتیپ دیوید رابرتز فرمانده نیروهای انگلیسی مستقر در بیروت از دیگر اقدامات دراین‌زمینه بود.⁽¹⁾

امروز در مناطق مرکزی، غربی و جنوبی بیروت، نیروهای جنبش امل و نظامیان ارتش لبنان به‌شدت با یکدیگر درگیر شدند که در جریان این درگیری تعدادی از نیروهای طرفین کشته یا زخمی شدند. به‌دنبال درگیری‌ها و ناامنی‌های چند روز گذشته، بیشتر مؤسسات و مغازه‌های بیروت به حالت تعطیل درآمده‌اند و به‌دلیل آسیب‌دیدن شبکه برق‌رسانی این شهر، مردم با قطع برق و همچنین کمبود آب روبه‌رو شده‌اند. جلسه ویژه کابینه لبنان برای یافتن راه‌های برون‌رفت از وضعیت کنونی بدون هیچ‌گونه تصمیم مهمی خاتمه یافت. از سوی دیگر، اوضاع بیروت در نشست فوق‌العاده گروه ویژه دولت امریکا با حضور ریگان رئیس‌جمهور امریکا، جورج بوش معاون وی، جورج شولتز وزیر امور خارجه، کاسپار واینبرگر وزیر دفاع و جان وسلی رئیس ستاد مشترک امریکا مورد بررسی قرار گرفت. در پایان این جلسه لاری اسپیکس سخنگوی کاخ سفید، به نقل از ریگان اعلام کرد که در تعداد افراد، نقش و محدوده عمل نیروهای امریکایی در نیروهای چندملیتی حاضر در لبنان هیچ‌گونه تغییری ایجاد نخواهد شد.⁽²⁾

همچنین امشب نبیه بری رئیس جنبش امل، خواستار خارج‌شدن همه عناصر مسلح از خیابان‌ها و اماکن عمومی غرب بیروت شد. وی به نمایندگی از جنبش امل، حزب سوسیالیست ترقی‌خواه (به رهبری ولید جنبلاط) و مرابطون (ناصری‌های مستقل) خاطرنشان ساخت که این درخواست را به‌دنبال تصمیم دولت لبنان برای استقرار مجدد نیروهایش در غرب و حومه جنوبی بیروت مطرح کرده است. نبیه بری همچنین از دولت لبنان خواست که تعهدات خود مبنی‌بر عقب‌نشینی افراد مسلح از مناطق مورد توافق را محترم بشمارد. ولید جنبلاط نیز در بیانیه‌ای حمایت خود را از مبارزان شیعه دربرابر نظامیان ارتش لبنان اعلام و برای مذاکره با دولت لبنان هفت پیش‌شرط ازجمله غیرنظامی‌شدن فرودگاه بیروت ذکر کرد.⁽³⁾

درگیری‌های داخلی اخیر لبنان واکنش وزارت امور خارجه ایران را نیز برانگیخت. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران ضمن اشاره به مداخله نیروهای خارجی حاضر در بیروت در درگیری‌های مذکور، گفت: «تا زمانی‌که تهاجم و اشغال صهیونیستی با حمایت سیاسی، نظامی و اقتصادی امریکا ادامه دارد، این‌گونه درگیری‌ها اجتناب‌ناپذیر بوده و مسلمانان محروم و ملت مستضعف لبنان با ایمان راسخ به حاکمیت یکپارچه، غیروابسته و آزاد علی‌رغم این جنایات به پایداری خود ادامه خواهند داد. جمهوری اسلامی ایران درعین‌حال افکار آزاد جهان و تمام سازمان‌ها و ارگان‌های غیروابسته بین‌المللی را مخاطب قرار داده و آنها را به اعتراض به ادامه این دخالت‌ها و کشتارها فرا می‌خواند.»⁽⁴⁾

ضمیمه اول گزارش116: نحوه تشکیل قرارگاه مقدم حمزة مریوان به‌منظور اجرای عملیات در دهانه شیلر

پس از تصویب طرح عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر در بهار سال 1362، مسئولیت اجرای این عملیات به قرارگاه حمزه سیدالشهدا ارومیه واگذار شد، اما بعد از مدتی به‌دلیل کثرت مأموریت‌های داخلی و خارجی این قرارگاه، در جریان آماده‌سازی عملیات والفجر4 مشکلاتی پدید آمد. به همین دلیل در اواسط مردادماه سال 1362، قرارگاهی به‌عنوان قرارگاه تاکتیکی حمزه به‌منظور تسریع در روند آماده‌سازی عملیات، در منطقه مریوان تشکیل شد و پس از آنکه قرارگاه اصلی حمزه سیدالشهدا (ارومیه) مسئولان آن قرارگاه را تعیین کرد، مسئولیت ا‌جرای عملیات دهانه شیلر به قرارگاه مقدم حمزه (مریوان) واگذار شد. پس از تشکیل قرارگاه مقدم حمزه در مریوان به فرماندهی علی رضائیان از سپاه و سرهنگ امیربیگی از ارتش همچنان کار آماده‌سازی عملیات والفجر4 به‌کندی پیش می‌رفت؛ یکی از دلایل این امر آن بود که مسئولان واحدهای ستادی قرارگاه مقدم اغلب از میان افرادی انتخاب شده بودند که بیشتر در مقابله با بحران‌های امنیتی به‌ویژه کنترل ضدانقلاب در منطقه کردستان شرکت داشتند و به همین دلیل برخلاف عناصر جبهه جنوب سابقه کمتری درزمینه اجرای عملیات‌های منظم داشتند و ضعف عملیاتی مسئولان مزبور تأثیر بسزایی در کندی روند آماده‌سازی عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر داشت.⁽¹⁾

ضمیمه دوم گزارش116: مأمورشدن لشکرهای14 امام حسین(ع) و 8 نجف به مناطق مریوان و بانه برای انجام شناسایی و تهیه مقدمات عملیات دهانه شیلر

برای نخستین‌بار سرهنگ جمالی جانشین نزاجا به‌دلیل شناخت منطقه دهانه شیلر، پیشنهاد اجرای عملیات والفجر4 را با هدف اتصال ارتفاعات سورن به سورکوه و ترمیم مرز مطرح کرد. پس از آن، محسن رضایی فرمانده کل سپاه و علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش، منطقه دهانه شیلر را به‌طورکلی بررسی و شناسایی کردند و در اردیبهشت و خرداد سال 1362، اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر در دستور کار قرار گرفت. هم‌زمان با ابلاغ اجرای عملیات والفجر5 در منطقه عمومی دربندیخان به قرارگاه نجف، اجرای عملیات والفجر4 در منطقه عمومی شیلر نیز به قرارگاه حمزه محول شد. در اواخر خردادماه 1362، دو لشکر8 نجف و 14 امام حسین(ع) جهت انجام شناسایی و تهیه و تکمیل طرح عملیات به‌ترتیب به مناطق بانه و مریوان مأمور شدند.

فرماندهان نظامی در هنگام تصویب عملیات، دو لشکر 14 و 8 را برای دسترسی به اهداف مشخص‌شده در منطقه شیلر کافی تشخیص دادند و لشکر28 کردستان نیز موظف شد با لشکرهای فوق همکاری کند. درحالی‌که قرار بود عملیات والفجر4 به‌طور مشترک اجرا شود، اما قرارگاه حمزه سیدالشهدا تا پیش از سفر رحیم صفوی معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه به منطقه، نتوانسته بود نشست مشترکی بین یگان‌های ارتش و سپاه برگزار کند. این امر موجب کندی روند آماده‌سازی عملیات شده بود. با حضور معاونت عملیات ستاد مرکزی سپاه در منطقه، جلسه معارفه و هماهنگی بین لشکرهای 8 و 14 از سپاه و لشکر28 کردستان در پادگان مریوان برگزار شد و زمینه تشکیل قرارگاه مقدم حمزه با هدف تسریع در روند آماده‌سازی عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر فراهم گشت.⁽²⁾

روزشمار جنگ چهارشنبه 9 شهریور 1362 22 ذیقعده 1403 31 اوت 1983

1

جمعی از فرماندهان ارشد ارتش و سپاه⁽¹⁾در ادامه جلسات مشترک خود برای آماده‌سازی منطقه عملیات والفجر4 (دهانه شیلر)، امروز در نشستی در قرارگاه مقدم حمزه مانور این عملیات را بررسی و ضمن برآورد یگان‌های خودی و دشمن در این منطقه، درمورد مراحل و سازمان رزم عملیات والفجر4 بحث و گفت‌وگو کردند.

در این جلسه سرهنگ امیربیگی فرمانده ارتش در قرارگاه مقدم حمزه، در گزارشی از آخرین وضعیت دشمن در منطقه دهانه شیلر با استناد به گزارش پنج روز پیش رکن2 ارتش، میزان نیروهای دشمن را درحدود 65 گردان برآورد کرد. وی درمورد استعداد خودی در این منطقه گفت درحال‌حاضر دو قرارگاه لشکری عمل‌کننده در محور مریوان، یک قرارگاه لشکری عمل‌کننده در محور بانه و یک قرارگاه لشکری احتیاط در نظر گرفته شده است که استعداد کلی نیروهای این چهار قرارگاه 59 تا 60 گردان می‌باشد.

در تکمیل سخنان سرهنگ امیربیگی، غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) نیز به تشریح جزئیات استعداد نیروهای شرکت‌کننده در عملیات دهانه شیلر پرداخت. وی گفت: استعداد نیروهای ارتش

15 گردان و استعداد نیروهای سپاه 45 گردان خواهد بود که قرار است سپاه استعداد 24 گردانیِ لشکرهای 8 نجف و 14 امام حسین(ع) را در روزهای آتی به 33 گردان⁽¹⁾افزایش دهد و 11 الی 12 گردان دیگر هم باید تأمین شود.

در ادامه این نشست، فرماندهان قرارگاه مقدم حمزه ضمن اشاره به ضرورت تأمین توپخانه و مرحله‌بندی عملیات⁽²⁾درمورد تقسیم محورهای عملیات و تعیین خط حد یگان‌ها به توافق نسبی دست یافتند. براین‌اساس، مقرر شد لشکر8 نجف از سپاه با یک تیپ ارتش در محور شمالی دهانه شیلر (بانه)، لشکر امام حسین(ع) از سپاه با یک تیپ ارتش در محور جنوبی آن (مریوان) و یک تیپ سپاه با یک تیپ از لشکر28 ارتش در محور میانی این منطقه (مارو تا پنجوین) وارد عمل شوند.⁽³⁾

گفتنی است اگرچه امروز نیروهای ارتش در جلسه با معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) و جانشین نیروی زمینی ارتش، ابتکارعمل را در دست گرفته بودند، به نظر می‌رسد فرماندهان سپاه در قرارگاه مقدم حمزه به‌علت کندی پیشرفت امور این قرارگاه و عدم شفافیت خط حدها درمورد میزان جدیت عملیات دهانه شیلر دچار تردید هستند. غلامعلی رشید این مشکل را خارج از اختیارات فرماندهان مزبور عنوان کرد و تعیین تکلیف خط حدهای منطقه دهانه شیلر و عملیات والفجر4 را منوط به نظر و تصمیم‌گیری فرماندهی کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش دانست.⁽⁴⁾

1

نیروهای خودی در سه عملیات پاک‌سازی در سردشت، سلماس و تکاب، علاوه‌بر آزادسازی چندین روستا تلفاتی را به گروه‌های مسلح غیرقانونی وارد کردند.

براساس گزارش فرماندهی سپاه سردشت، امروز در یک عملیات پاک‌سازی در این منطقه، از عناصر گروه‌های مسلح ضدانقلاب بیش از 25 نفر کشته و 30 نفر ازجمله چند تن از اعضای مهم این گروه‌ها زخمی شدند. از نیروهای خودی نیز 13 نفر شهید و 10 تن زخمی شدند.⁽⁵⁾

سپاه سلماس نیز در گزارشی اعلام کرد بامداد امروز حدود 90 نفر از نیروهای خودی در جریان یک عملیات پاک‌سازی با 120 نفر از افراد ضدانقلاب درگیر شدند. درپی این درگیری شدید، تعدادی از روستاهای شهرستان سلماس ازجمله تمرآباد، بهارآباد و گردیان، پاک‌سازی شد و عناصر ضدانقلاب از ارتفاعات این مناطق متواری شدند. در این عملیات یک سرباز

زخمی شد و بقیه نیروهای خودی سالم به پایگاه بازگشتند. براساس این گزارش، کمبود شدید نیروهای خودی مانع از ریشه‌کنی عناصر مسلح غیرقانونی در مناطق مذکور شده است.⁽¹⁾

به گزارش ژاندارمری شمال‌غرب، امروز در پایان عملیات پاک‌سازی در ناحیه دکل تکاب (آذربایجان‌غربی) که از دو روز پیش با همکاری نیروهای سپاه و ژاندارمری آغاز شده بود، 13 نفر از افراد ضدانقلاب کشته شدند و چندین قبضه سلاح و مهمات از نوع کلاشینکف و برنو به دست نیروهای سپاه افتاد. در این عملیات 2 نفر از نیروهای خودی شهید و 8 نفر دیگر زخمی شدند.⁽²⁾

امروز همچنین تعدادی از عناصر وابسته به احزاب دمکرات و کومه‌له، دستگیر شدند و شماری دیگر نیز خود را تسلیم کردند.

در سنندج، 9 نفر از اعضای حزب دمکرات و یک نفر از فعالان کومه‌له دستگیر شدند⁽³⁾در این شهر همچنین 2 نفر از اعضای کومه‌له که هرکدام یک قبضه کلت به‌همراه داشتند، خود را تسلیم کردند.⁽⁴⁾

به گزارش فرماندهی منطقه 11 قرارگاه حمزه سیدالشهدا، 4 نفر از اعضای فعال حزب دمکرات در بیجار دستگیر شدند و 3 نفر از اعضای این حزب، ضمن تحویل یک قبضه اسلحه ژ3، یک قبضه کلاشینکف و یک قبضه کلت خود را تسلیم کردند. در مریوان نیز 2 نفر از تشکیلات شهری و روستایی کومه‌له دستگیر شدند. همچنین در سنندج 3 نفر از عناصر ضدانقلاب ازجمله 2 تن از اعضای حزب دمکرات دستگیر شدند و یکی از اعضای کومه‌له خود را تسلیم کرد. در دیواندره نیز 3 نفر از عناصر حزب دمکرات همراه با 4 قبضه اسلحه تسلیم نیروهای خودی شدند.⁽⁵⁾

1

افراد مسلح غیرقانونی در دو نوبت کمین در محور سنندج، تعدادی از نیروهای خودی را شهید یا مجروح کردند.

عصر امروز شماری از نیروهای بسیجی و سرباز پایگاه ماچکه در حوالی سنندج، هنگام بازگشت از شهر با عناصر ضدانقلاب درگیر شدند. در این درگیری یک سرباز و 3 بسیجی شهید و 3 سرباز و 4 بسیجی، مجروح شدند⁽⁶⁾

امروز بعدازظهر، ماشین نیروهای خودی که حامل غذا بود در محور سنندج - سقز، در کمین عناصر ضدانقلاب افتاد که درنتیجه 4 تن از سرنشینان آن شهید و 2 نفر هم زخمی شدند.⁽⁷⁾

گروه‌های ضدانقلاب با حمله به پایگاه‌های نیروهای خودی در مناطق مختلف استان‌های آذربایجان‌غربی و کردستان، بخش قابل‌توجهی از توان نیروهای خودی را صرف مقابله با خود می‌کنند. در این چارچوب امشب پایگاه کویر از هنگ ژاندارمری مهاباد،⁽⁸⁾پایگاه‌های شماره 1 سروآباد، ماچکه، بلدستی از هنگ ژاندارمری سنندج و تأمین‌های پایگاه گردنه خان از هنگ ژاندارمری سقز، با عناصر مسلح غیرقانونی درگیر شدند که درنهایت درگیری‌های مذکور بدون تلفات پایان یافت.⁽⁹⁾

امروز همچنین استانداری کردستان گزارش داد که حدود 20 نفر از هواداران سردار جاف

که در منطقه رمادیه واقع در جنوب عراق مستقر بودند، اخیراً با عزیمت از عربت به سلیمانیه و طی دوره آموزشی کوتاه‌مدت، برای خرابکاری و فعالیت علیه جمهوری اسلامی، ازطریق مرز اورامانات وارد کشور شده‌اند.⁽¹⁾

1

حملات جنگنده‌های ارتش عراق به مناطق مسکونی غرب کشور به‌ویژه مریوان، که تقریباً هر روز تکرار می‌شود، وضعیت دشواری را برای اهالی این مناطق به وجود آورده است، به‌گونه‌ای‌که بسیاری از مردم مجبور به ترک خانه‌های خود شده‌اند.

خبرگزاری جمهوری اسلامی از مریوان گزارش داد که مردم این شهر از بمباران نشدن امروز مریوان استفاده کرده و «به‌طور گسترده توسط انواع اتومبیل‌های سواری و کرایه به‌سمت شهرهای دیگر کردستان درحال مهاجرت هستند.» براساس این گزارش، حدود پنجاه درصد از مردم مریوان این شهر را ترک کرده‌اند، ولی ادارات شهر همچنان به کار خود ادامه می‌دهند.⁽²⁾

2

حضور نیروهای ژاندارمری در جنگ و فعالیت گشت‌های جندالله، ازجمله مسائلی بود که سرهنگ کوچک‌زاده فرمانده ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، امروز در یک مصاحبه مطبوعاتی، درمورد آن توضیح داد.

فرمانده ژاندارمری فعالیت گشت‌های جندالله را به‌منظور برقراری هرچه بیشتر امنیت در سراسر کشور و مقابله با سرقت، فساد و قاچاق معرفی کرد و گفت: «جهت برقراری هرچه بیشتر امنیت در سمیناری که با فرماندهان نواحی ژاندارمری داشتیم، امسال را سال امنیت مرزها و مبارزه با قاچاق برای ژاندارمری نام‌گذاری کردیم. براساس برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده اقدام به تشکیل جندالله نمودیم که این گشت حدود دو هفته پیش، آغاز به کار کرد و اکنون این گشت‌ها در کلیه نواحی ژاندارمری شروع به فعالیت کرد.»

سرهنگ کوچک‌زاده همچنین در تشریح حضور نیروهای ژاندارمری در جنگ با عراق و مقابله با ضدانقلاب افزود: «ژاندارمری با 14 گردان رزمی به مبارزه بی‌امان خود با بعثیون و عناصر ضدانقلاب در جبهه‌های جنوبی و غربی، کردستان و آذربایجان‌غربی ادامه می‌دهد. دراین‌رابطه، ژاندارمری با جایگزین‌کردن نیروهای خود در کردستان و آذربایجان‌غربی برادران نیروی زمینی و سپاه را از درگیری در این مناطق رهایی بخشید تا از وجود آنان در عملیات برون‌مرزی استفاده شود و تاکنون با جایگزینی نیروهای ژاندارمری، 14 گردان رزمی نیروی

زمینی از کردستان و آذربایجان‌غربی خارج شده‌اند. ... هم‌اکنون 75 درصد محورها در کردستان و آذربایجان‌غربی در تسلط نیروهای سلحشور و رزمنده ژاندارمری است.»

وی در ادامه این مصاحبه از تأسیس آموزشگاه خلبانی ژاندارمری هم خبر داد و گفت: «آموزشگاه خلبانی ژاندارمری از بیستم فروردین‌ماه، آغاز به کار کرد و اکنون دوره مقدماتی آن به پایان رسیده و تا چند ماه دیگر دوره فنی نیز به پایان خواهد رسید و خلبان‌هایی که توسط برادران ایرانی آموزش دیده‌اند هواپیماها را هدایت خواهند کرد.»⁽¹⁾

1

امام خمینی در پاسخ به نامه آیت‌الله موسوی اردبیلی رئیس دیوان‌عالی کشور، با تأسیس دادگاه و دادسرا در مناطق یازده‌گانه سپاه به‌منظور رسیدگی به مسائل ضدانقلاب و همچنین تخلفات نظامی و انتظامی، موافقت کردند.

متن نامه رئیس دیوان‌عالی کشور و پاسخ امام خمینی به این شرح است:

«[باسمه تعالی. محضر مبارک حضرت آیت‌الله العظمی امام خمینی بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران - مدّ ظله العالی - بعد التحیه و السلام معروض می‌دارد شورای عالی قضایی در تأسیس محکمه برای رسیدگی به امور پاسداران ازحیث تخلفات نظامی و انتظامی و مسائل کیفری 1 و 2 و همچنین در مسائل ضدانقلاب پس از شور به این نتیجه رسیده است که در مراکز مناطق یازده‌گانه سپاه، دادگاه‌ها و دادسراهای کیفری 1 و 2 تشکیل و یک ابلاغ جداگانه داده شود که اعضای محکمه و دادسراها در بعدازظهرها خارج از وقت اداری به‌عنوان دادگاه و دادسرای انقلاب به مسائل ضدانقلابی و همچنین به تخلفات نظامی و انتظامی رسیدگی کنند و برای قانونی‌بودن این عمل دو لایحه قانونی به مجلس اسلامی فرستاده شده، ولی تا تصویب دو لایحه و ابلاغ آنها ممکن است در امور محاکم سپاه اخلال‌هایی به وجود بیاید. اگر موافقت فرمایید تا پاسخ مجلس شورای اسلامی به استناد موافقت حضرت مستطاب عالی این کار انجام گردد.

ادام الله ظلّکم الشریف.

شورای عالی قضایی، عبدالکریم موسوی]

باسمه تعالی

موافقت می‌شود.

9/6/1362 روح‌الله الموسوی الخمینی»⁽²⁾

1

وزیر امور خارجه لیبی امروز در تهران با رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه ایران دیدار و گفت‌وگو کرد.

پیش‌ازظهر امروز، عبدالعاطی العبیدی در دیدار با آیت‌الله خامنه‌ای، ضمن اظهار علاقه کشور متبوعش برای گسترش روابط دوجانبه، پیام شفاهی سرهنگ معمر قذافی رهبر لیبی و همچنین گزارشی از اوضاع منطقه را به اطلاع وی رساند. در ادامه این دیدار رئیس‌جمهور راجع به آخرین وضعیت جنگ ایران و عراق گفت: «ما به مسئولان لیبیایی اطمینان می‌دهیم که بحمدالله جنگ با بهترین شکل ... به پیش می‌رود ... و پیروزی مطمئناً نصیب جمهوری اسلامی ایران خواهد شد. ... هم‌اکنون هزاران تن از نیروهای عراقی، کُرد و عرب در کنار رزمندگان ما در جبهه‌های نبرد درحال جنگ با رژیم بعثی عراق هستند و شهید هم می‌دهند.» وی همچنین درخصوص رویکرد جمهوری اسلامی به اهل سنت و نوع نگاه اهل تسنن به جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد: «در بین نیروهایی که به جبهه فرستاده می‌شود هم سنی وجود دارد و هم شیعه هست. ما مسئله شیعه و سنی را در انقلاب خود حل کرده‌ایم و مشکلی به اسم شیعه و سنی نداریم و هم‌اکنون هم صدها میلیون مسلمان اهل تسنن در کشورهای دیگر به نفع نظام جمهوری اسلامی ایران و به نام امام بزرگوار این امت شعار می‌دهند.»

آیت‌الله خامنه‌ای ضمن اشاره به ائتلاف‌های موجود منطقه‌ای، درمورد ملاک ارزشمندی این اتحادها گفت: «آن اجتماع و اتفاقی درست است که در خدمت اهداف ترقی‌خواهانه باشد و ما را به هدف‌های اسلامی نزدیک کند.» رئیس‌جمهور در پایان این دیدار با یادآوری ضرورت حمایت از فلسطین و سوریه ازطریق احیای جبهه پایداری گفت: «اکنون فلسطینی‌ها و سوری‌ها در مقابل دشمن بعثی رژیم صهیونیست اسرائیل تنها هستند و جایز نیست که در این موقعیت آنها را تنها گذاشت و تنها راه آن هم این است که جبهه پایداری را زنده نمود و خون جدیدی در رگ‌های آن دمید تا بتوانیم در مقابل دشمن صهیونیست مقاومت کنیم.»⁽¹⁾

عبدالعاطی العبیدی عصر امروز همچنین در دیدار با هاشمی رفسنجانی رئیس مجلس شورای اسلامی، علاوه‌بر ابلاغ پیام شفاهی سرهنگ معمر قذافی، دیدگاه‌های لیبی درزمینه اوضاع غرب آسیا را بیان و بر ضرورت «اتحاد ملت‌های آزادی‌خواه منطقه برای مقابله با دسایس امپریالیسم و صهیونیسم» تأکید کرد. رئیس مجلس نیز پیوند مستحکم دو ملت را عامل زمینه‌ساز همکاری‌های همه‌جانبه دو کشور برشمرد و «ضرورت اتخاذ موضع مشترک درجهت مقابله با توطئه‌های استکبار جهانی و صهیونیسم» را یادآور شد و گفت: «تا زمانی‌که زمینه وحدت ما اسلام و حمایت از مستضعفین باشد اتحاد دو ملت مبارز ایران و لیبی ناگسستنی

خواهد بود و ما می‌توانیم از چنین اتحادی به‌عنوان یک اسلحه مؤثر و کارساز علیه دشمنانمان استفاده کنیم.»⁽¹⁾

دبیر کمیته مردمی روابط خارجی لیبی همچنین در دیدار با نخست‌وزیر، اهداف سفرهای اخیر معمر قذافی به کشورهای غرب آسیا و عربی و رویدادهای شمال افریقا را تشریح کرد. وی همچنین از قول رهبر لیبی درخصوص موضع این کشور در قبال ایران گفت: «هیچ‌گونه تغییری در مواضع لیبی نسبت به انقلاب اسلامی و رهبر آن ایجاد نخواهد شد.» میرحسین موسوی نیز با تبیین سیاست‌های ایران درمورد مسائل شمال افریقا، غرب آسیا و حوزه خلیج‌فارس، وضعیت اقتصادی - نظامی عراق را وخیم توصیف کرد و بمباران‌های اخیر مناطق مسکونی و مرزهای ایران را نشانه وخامت اوضاع در عراق دانست.

العبیدی با ولایتی وزیر امور خارجه ایران نیز دیدار کرد. در این ملاقات ضمن انجام مذاکراتی درباره هماهنگی‌های هرچه بیشتر دو کشور درزمینه مسائل منطقه‌ای، موضوعات دیگری ازجمله وضعیت کنونی فلسطین و لبنان، جنگ ایران و عراق و نیز «مقابله هماهنگ و مشترک کشورهای پیشرو اسلامی بر علیه امپریالیسم و صهیونیسم» مورد بحث و بررسی قرار گرفت.⁽²⁾

1

وزیر امور خارجه ایران در بازگشت از سفر دوره‌ای خود به یازده کشور آسیایی - افریقایی و نیز شرکت در اجلاس مسئله فلسطین، اهداف این سفر را تشریح کرد.

علی‌اکبر ولایتی و هیئت همراه، پس از انجام سفری بیست‌روزه به چند کشور آسیایی و افریقایی و همچنین شرکت در نشست بین‌المللی مسئله فلسطین در ژنو، بامداد امروز وارد تهران شدند. وزیر امور خارجه در گفت‌وگو با خبرنگاران راجع به اهداف این سفر گفت: «سفر به کشورهای امارات متحده عربی و ترکیه باتوجه‌به سیاست حسن هم‌جواری و احترام به

حاکمیت متقابل و عدم مداخله در امور داخلی یکدیگر صورت گرفت و هدف از سفر به کشورهای یمن جنوبی و سوریه نیز دیدار از کشورهای جبهه پایداری برای مبارزه علیه اسرائیل بود و دراین‌رابطه سفری نیز به الجزایر صورت خواهد گرفت. همچنین [سفر به] کشورهای سیرالئون و نیجر، که دو کشور اسلامی در غرب افریقا هستند، باتوجه‌به اولویت روابط با کشورهای اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار بود.» وی همچنین درمورد گردهمایی بین‌المللی مسئله فلسطین گفت: «اعتقاد ما همواره این بوده است که شرکت در این‌گونه کنفرانس‌ها لازم بوده، ولی کافی نیست و درحقیقت آنچه با تفنگ غصب شده باید با تفنگ پس گرفته شود. اما ازسویی نباید جبهه سیاسی را هم خالی گذاشت.»⁽¹⁾

1

ماجرای هواپیماربایی در خطوط هوایی فرانسه ظهر امروز پس از قرائت بیانیه هواپیماربایان مبنی‌بر محکومیت سیاست‌های فرانسه در منطقه غرب آسیا با اعطای پناهندگی سیاسی ایران به آنان و درنهایت آزادی گروگان‌ها پایان یافت. در محافل رسانه‌ای نیز تحلیل‌های ضدونقیضی درمورد ارتباط و چگونگی مواجهه جمهوری اسلامی با این ماجرا منتشر شده است.

هواپیماربایان صبح امروز، خواستار برگزاری یک نشست مطبوعاتی شدند. چند ساعت بعد، با موافقت مقامات جمهوری اسلامی ایران، خبرنگاران داخلی و خارجی و چند تن از مسئولان وزارت امور خارجه در مقابل پلکان هواپیما حاضر شدند. سرانجام هواپیماربایان از هواپیما خارج شدند و سخنگوی آنان با یک بلندگوی دستی بیانیه‌ای را به زبان عربی قرائت کرد؛ در بخش‌هایی از بیانیه مذکور آمده است: «ما به‌خاطر سیاست غلط فرانسه این کار را انجام داده‌ایم. آیا سازمان ملل اطلاع ندارد که رژیم عراق چه جنایت‌هایی انجام می‌دهد؟ ... آیا سازمان ملل ناله‌های اطفال بی‌سرپرست فلسطینی را نمی‌شنود که چطور توسط اسرائیل غاصب له شده‌اند؟ ... بنا به وعده‌ای که مقامات جمهوری اسلامی ایران جهت قبول پناهندگی سیاسی به ما داده بودند تسلیم مقامات جمهوری اسلامی می‌شویم و کلیه مسافران هواپیمای ایرفرانس را آزاد می‌کنیم.» پس از آن، هواپیماربایان خود را تسلیم و 15 خدمه و سرنشین هواپیمای مذکور را آزاد کردند. مهندس شفتی مدیرعامل هواپیمایی جمهوری اسلامی، خاتمه موفقیت‌آمیز جریان هواپیماربایی را یک پیروزی خواند و ضمن اشاره به وقوع آن در موسم انتقال حجاج ایرانی به مکه گفت: «خوشبختانه مشکلات این چند روز نتوانست در عملیات انتقال حجاج، که دشمنان ما علاقه‌مند بودند در آن خللی ایجاد شود، وقفه‌ای ایجاد کند.»⁽²⁾

براساس گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، به‌دنبال پایان‌یافتن ماجرای

هواپیماربایی، خبرنگار خبرگزاری فرانسه در تهران در ارتباطی زنده با برنامه اخبار نیمروز کانال دو فرانسه گفت: «به‌دلیل قاطعیت فوق‌العاده دولت ایران این قضیه با خرسندی به پایان رسید.» مفسر همین شبکه نیز افزود: «علی‌رغم همدردی ایرانیان با هواپیماربایان، ایرانیان در این قضیه صادق بوده‌اند.» ژان پرن کاردار سفارت فرانسه در تهران هم در یک مصاحبه زنده با کانال یک تلویزیون فرانسه گفت: «ما عمیقاً خوشحال هستیم. ... مقامات ایرانی از ابتدا به من گفته بودند که خواهان یافتن یک راه‌حل بدون خونریزی هستند و فکر می‌کنم در این جهت تلاش کرده و موفق شدند.» وی همچنین خواسته‌های هواپیماربایان را "غیر واقع‌بینانه" خواند.⁽¹⁾

خبرگزاری جمهوری اسلامی از تهران نیز گزارش داد که امروز رسانه‌های گروهی جهان برخورد "نسبتاً منصفانه‌ای" با این ماجرا داشتند و اخبار آن را بیشتر به نقل از منابع خبری ایران منتشر کردند.⁽²⁾

رادیو بی‌بی‌سی در عین اذعان به موفقیت‌آمیز بودن مذاکرات مسئولان ایرانی با هواپیماربایان، ابهاماتی را درباره این ماجرا مطرح کرد: «در جریان این هواپیماربایی نکات مبهمی وجود داشت، به نظر می‌رسید که اهداف سیاسی هواپیماربایان بی‌شباهت به هدف‌های سیاسی دولت ایران نیست. اگر هواپیماربایان عضو جنبش اسلامی‌ای هستند که علیه عراق به مبارزه برخاسته است در این صورت می‌باید از هواداران آیت‌الله حکیم رهبر مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق باشند. ... گرچه به نظر می‌رسد که مقامات ایران توانسته‌اند در مذاکرات خود و پایان‌دادن به جریان هواپیماربایی موفق از آب درآیند، اما نشان دادند که قاطعانه با دزدی هوایی مقابله می‌کنند.»⁽³⁾

گروه‌ها، افراد و رادیوهای ضدانقلاب نیز با سوءاستفاده از این ماجرا، اتهاماتی را دراین‌زمینه به جمهوری اسلامی وارد ساختند. دراین‌بین، روزنامه لوکوتیدین دوپاری (چاپ پاریس)، به نقل از مسعود رجوی سرکرده سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، نوشت: «این به نفع مقامات رژیم [امام] خمینی است که افکار مردم را از اوضاع فاجعه‌آمیز داخلی منحرف کنند و به فرانسه صدمه بزنند.»⁽⁴⁾

شاپور بختیار نیز در مصاحبه با رادیو مونت کارلو تلاش کرد تا جمهوری اسلامی را با هواپیماربایان همدست نشان دهد. لوکوتیدن دوپاری با استناد به این مصاحبه نظر وی را دراین‌خصوص چنین درج کرد: «از یک‌سو از فرانسه خواسته می‌شود که سیاست خود را تغییر دهد، چنین و چنان کند، آیا این لبنانی‌ها هستند که چنین خواسته‌هایی دارند؟ من فکر نمی‌کنم. ... آیا دولت عراق که شریک فرانسه می‌باشد چنین خواسته‌هایی دارد؟ این نیز مشکوک است. از سوی دیگر، مسئله مقصد هواپیما مطرح است، برای چه دولت ایران از هواپیما نمی‌خواهد که تهران را ترک کند، ... مسئله اساسی همدستی دولت [امام] خمینی است که بسیار واضح می‌باشد.»⁽⁵⁾

رادیو نجات ایران (وابسته به اپوزیسیون خارج از کشور) نیز در برنامه شبانگاهی خود در تفسیری نسبتاً مفصل کوشید تا با استناد به منابع غربی، جمهوری اسلامی را طراح این ماجرا معرفی کند. رادیو نجات ایران برای اثبات مدعای خود به نقل قول تأییدنشده‌ای از پلیس اتریش نیز روی آورد: «سخنگوی پلیس اتریش روز گذشته رسماً اعلام کرد که اکنون متوجه هویت تقلبی و گذرنامه‌های جعلی چاپ لیبی مأمورین ایرانی شدند که چگونه با تابعیت تونسی وارد هواپیما شده و به این ماجراجویی اسلامی دست زده‌اند.» رادیو نجات ایران سعی کرد پای لیبی را نیز به این ماجرا باز کند: «ورود ناگهانی وزیر خارجه لیبی به تهران از دید پاره‌ای از ناظران سیاسی نمی‌تواند بدون رابطه با ماجرای ربودن هواپیمای ایرفرانس باشد. ... ناظران سیاسی یادآور می‌شدند که هواپیماربایان خواستار متوقف‌شدن نقش فرانسه در چاد و لبنان و قطع کمک‌های نظامی دولت پاریس به عراق شده بودند. موضوع قطع حمایت فرانسه از دولت قانونی چاد عملاً پای لیبی را به میان می‌کشد، همان‌گونه‌که تغییر سیاست فرانسه نسبت به عراق به رژیم جمهوری اسلامی مربوط می‌شود.»⁽¹⁾

1

اوضاع کنونی جنگ ایران و عراق، وضعیت خط لوله نفتی عراق از مسیر ترکیه و همچنین موضع ترکیه دراین‌باره، از موضوعاتی است که امروز روزنامه امریکایی کریستین ساینس مانیتور و خبرگزاری چین مورد تفسیر و تحلیل قرار دادند.

به گزارش رادیو امریکا، روزنامه کریستین ساینس مانیتور در شماره امروز خود ضمن اذعان به نگرانی ترکیه و موضع بی‌طرفانه آن در قبال جنگ ایران و عراق نوشته است: «[ترکیه] به‌صورتی فعال ولی خالی از جنجال کوشیده است که به پایان جنگ کمک کند.» این روزنامه در ادامه افزوده است: اطمینان‌بخشی‌های ایران درمورد اینکه «در وضع تهاجمی خود از هرگونه اقدامی که احتمالاً منافع ترکیه را به خطر اندازد خودداری خواهد کرد»، مانع از مداخله ترکیه در جنگ شده است، اما «هنوز هم درصورتی‌که حملات ایرانیان امنیت و منافع اقتصادی ترکیه را به خطر اندازد، احتمال مداخله ترکیه وجود دارد.» کریستین ساینس مانیتور درمورد تأثیر تحولات جبهه‌های جنگ بر موضع بی‌طرفی ترکیه نوشته است: «سیاست بی‌طرفی ترکیه اخیراً زمانی‌که نیروهای ایرانی جبهه تازه‌ای در شمال عراق گشودند تحت فشار قرار گرفت. پیشرفت ایرانیان و اشغال حاج‌عمران با دو تحول دیگر همراه شد: یکی تهدیدی بود ازسوی حجت‌الاسلام هاشمی رفسنجانی مبنی‌بر بمباران احتمالی خط نفت عراق و ترکیه و دیگری حمایت فعالانه تهران از شورشیان کُرد تحت رهبری مسعود بارزانی و تشویق آنان به جنگ علیه عراق دربرابر شناسایی حقوق ملی آنان.» به نوشته این روزنامه امریکایی، «مدت کوتاهی پس از آغاز حمله ایران، ترکیه اخطار شدیداللحنی به تهران فرستاد و وزیر خارجه ترکیه گفت: هیچ‌یک از طرفین نباید به اقدامی که با منافع ملی ترکیه منافات

داشته باشد دست زنند و اظهار امیدواری کرد که موضع ترکیه را ایران خوب درک کرده باشد.» این مقاله در ادامه با اشاره به سفر ناگهانی طارق عزیز به آنکارا و شایعه درخواست وی از ترکیه برای جانب‌داری از عراق و نیز بازدید وزیر امور خارجه ترکیه از مرز عراق و ایران یادآور شد که چندی پیش یک مأمور ارشد ایرانی با سفر به آنکارا پیام وزیر امور خارجه ایران را به مقامات ترکیه تسلیم کرد؛ این پیام «حاوی تعهداتی بود که ایران از هرگونه عملی که به منافع ترکیه لطمه زند خودداری خواهد کرد.» براساس تحلیل کریستین ساینس مانیتور، پیام مذکور نشان می‌دهد که «ایران از بمباران یا انهدام لوله نفت کرکوک - اسکندرون خودداری خواهد کرد و درحقیقت از ادامه تهاجم به‌سوی مناطق حساس شمال عراق چشم خواهد پوشید، به نظر می‌رسد ایران تاکنون به تعهد خود وفادار بوده است.» این روزنامه در پایان راجع به وضعیت کنونی حفاظت از این خط لوله و احتمال حمله ایران به آن نوشته است: «ترکیه اقدامات امنیتی دقیقی را برای حفاظت خط لوله در داخل خاک خود به مورد اجرا گذارده است، ولی نیروی ویژه‌ای نیز ممکن است در عراق به امر نگهبانی از لوله‌های نفت گمارده شود و درصورتی‌که حمله‌ای ازجانب ایران قریب‌الوقوع شود، دولت عراق که خود توانایی حراست از لوله‌های نفت خویش را ندارد آماده خواهد بود از ترکیه تقاضای کمک کند.»⁽¹⁾

درعین‌حال، خبرگزاری چین نو نیز امروز با اشاره به ادعاهای ایران و عراق درمورد پیروزی اعلام کرد: «هیچ‌گونه علائمی وجود ندارد که جنگ ایران و عراق به‌زودی به پایان برسد.» این گزارش ضمن اشاره به فشارهای اقتصادی ایران به عراق، درخصوص وضعیت صدور نفت طرفین یادآور شد: «درحالی‌که صدور نفت ایران نسبت به زمان قبل از جنگ، افزایش یافته صادرات نفت عراق اکنون به پایین‌ترین سطح خود رسیده است.» خبرگزاری چین نو در ادامه تفسیر خود اضافه کرد: «ایران در حمله به حاج‌عمران دست به اقدام عجولانه‌ای زده است؛ زیرا این عمل باعث نگرانی ترکیه از قطع لوله نفتی عراق به ترکیه شد. همچنین این عمل باعث شد که عراق به حملات خود به تأسیسات نفتی ایران بیفزاید.» بنا به تفسیر این خبرگزاری، «ایران قصد دارد به‌وسیله عراقی‌های مخالف رژیم صدام در منطقه حاج‌عمران پایگاهی برای آسیب‌رساندن به لوله نفت ایجاد کند تا درصورت لزوم بتواند خود را از مسئولیت قطع لوله مبری جلوه دهد.» خبرگزاری مذکور با بیان اینکه طرفین جنگ از نفت به‌عنوان یک حربه جنگی استفاده می‌کنند، افزود: «عراق با هشداردادن به کشتی‌های نفتکش خارجی به مقصد ایران می‌خواهد در صدور نفت ایران اخلال کند. ایران نیز در مقابل گفته است اگر صدور نفت ایران قطع شود تنگه هرمز را بر روی رفت‌وآمد کلیه کشتی‌ها مسدود خواهد ساخت.» در پایان این تفسیر آمده است: «پول نفت که باید برای عمران کشور خرج شود به مصرف جنگ می‌رسد و مردم همچنان از جنگ صدمه می‌بینند.»⁽²⁾

1

کشور برزیل که در جنگ ایران و عراق اعلام بی‌طرفی کرده است، هم‌زمان با حفظ مناسبات تجاری خود با عراق درصدد گسترش روابط بازرگانی با ایران است.

به گزارش خبرگزاری کویت از برزیل، وزارت امور خارجه این کشور از تأیید گزارش‌های مربوط به سفر سارایوا گوئریرو رایزن این وزارتخانه به عراق در ماه سپتامبر خودداری کرد. گزارش‌های مذکور هدف از این سفر را «حصول اطمینان از ادامه دریافت نفت از عراق تحت شرایطی که به سود برزیل است»، می‌دانند؛ علاوه‌براین، گفته می‌شود که رایزن وزارت امور خارجه برزیل قصد دارد عراقی‌ها را مطمئن سازد که «علی‌رغم معاملات تجاری اخیر با ایران، برزیل هنوز عراق را به‌عنوان یک طرف معامله اصلی در خاورمیانه به حساب می‌آورد.» براساس گزارش خبرگزاری کویت، اکنون عراق با صدور 200 هزار بشکه نفت در روز، پس از عربستان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت به برزیل محسوب می‌شود و باآنکه برزیل در منازعه بین ایران و عراق اعلام بی‌طرفی کرده است، ولی «ادامه فروش سلاح به عراق درحالی‌که بازرگانی با ایران عملاً متوقف شد خلاف این موضع را نشان داده است.»⁽¹⁾

2

در سالروز ناپدیدشدن امام موسی صدر، بخش‌هایی از جنوب لبنان در اعتصاب به سر برد. در همین حال و به‌دنبال شدت‌گرفتن درگیری‌ها، رئیس‌جمهور این کشور خواستار آغاز مذاکرات آشتی ملی شد.

امروز به مناسبت پنجمین سالگرد ناپدیدشدن امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان، بسیاری از شهرها و روستاهای جنوب این کشور ازجمله شهرهای صیدا و نبطیه و همچنین ساکنان دره بقاع در اعتصاب به سر بردند و در روستاهای دره بقاع، مغازه‌ها و بانک‌ها به‌عنوان اعتراض تعطیل شد. همچنین از صبح امروز، ارتش لبنان ضمن اجرای مقررات منع آمدوشد در بیروت و حومه، به نیروهای خود دستور داد که کلیه عناصر مسلح را در این شهر هدف قرار دهند.⁽²⁾

درپی شدت‌یافتن درگیری‌های داخلی در لبنان، رئیس‌جمهور این کشور در نشست فوق‌العاده کابینه، برای اولین بار خواستار انجام گفت‌وگوهای فوری بین سران نیروهای سیاسی لبنان شد.⁽³⁾به گزارش آسوشیتدپرس، امین جمیل از یازده رهبر سیاسی و حزبی خواست که در چارچوب حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی لبنان، مذاکراتی را برای آشتی ملی آغاز کنند. بااین‌حال، ولید جنبلاط به نقل از نبیه بری، اعلام کرد که وی باتوجه‌به استفاده دولت امین جمیل از ارتش لبنان برای کشتار مردم بیروت این درخواست رئیس‌جمهور لبنان را رد کرده است. از سوی دیگر، جورج شولتز وزیر امور خارجه امریکا با حمایت از تلاش‌های امین جمیل، از همه کشورهای ذی‌نفع به‌ویژه سوریه، خواست به روند آشتی ملی در لبنان کمک کنند. این در حالی است که شوروی با محکوم‌ساختن مداخله امریکا در لبنان، خواستار خروج نیروهای امریکایی از بیروت شد.

امروز همچنین رابرت مک فارلین نماینده ویژه ریگان در منطقه، با حضور در کاخ ریاست‌جمهوری لبنان، با رئیس‌جمهور و شفیق الوزان نخست‌وزیر این کشور، دیدار و گفت‌وگو کرد. روزنامه النهار نیز در شماره امروز خود از برقراری یک تماس بین سوریه و لبنان در ژنو برای حل بحران کنونی خبر داد. همچنین به گزارش خبرگزاری فرانسه، نبیه بری از پادشاهان و رؤسای کشورهای عربی و اسلامی درخواست کرد که برای خاتمه‌دادن به قتل‌عام مسلمانان در بیروت، مداخله کنند. وی همچنین در تماس با شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، ضمن تشریح اوضاع بیروت، از وی خواست تا «برای جلوگیری از کشتارهای جمعی مشابه آنچه در صبرا و شتیلا اتفاق افتاد اقدام کند.»⁽¹⁾

روزشمار جنگ پنجشنبه 10 شهریور 1362 23 ذیقعده 1403 1 سپتامبر 1983

1

درپی طرح دیدگاه‌های متفاوت درمورد اولویت‌بندی اهداف سه‌گانه جبهه جنوبی منطقه عملیاتی والفجر4 در مریوان (مارو، پنجوین و سورن)⁽¹⁾امروز در جلسه فرماندهان کل سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش پس از بررسی این اولویت‌ها اجرای عملیات در دو محور پنجوین و ارتفاعات سورن، تصویب و ابلاغ شد.

در جلسه‌ای که امروز با حضور محسن رضایی فرمانده کل سپاه، علی صیاد شیرازی فرمانده نیروی زمینی ارتش و غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در تهران تشکیل شد، ابتدا غلامعلی رشید با ارائه گزارشی از جلسات دو روز پیش فرماندهان قرارگاه‌های حمزه سیدالشهدا و مقدم حمزه مسائل و مشکلات اجرای عملیات در دو محور پنجوین و ارتفاعات سورن را تبیین کرد. سپس، جلسه‌ای خصوصی بین فرمانده سپاه و فرمانده نیروی زمینی ارتش برگزار و مقرر شد عملیات در هر دو محور پنجوین و ارتفاعات سورن اجرا شود. طبق این تصمیم باید لشکر14 امام حسین(ع) و تیپ2 لشکر21 بر روی ارتفاعات سورن عمل کنند. این در حالی است که دو روز پیش فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) عملیات بر روی سورن را با اکراه و مشروط بر اینکه در جناح سمت راست (پنجوین) یک لشکر قوی نظیر لشکر27 حضرت رسول(ص) عمل کند، پذیرفته بود.⁽²⁾

غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) باوجود مخالفت با اجرای هم‌زمان عملیات در دو محور پنجوین و ارتفاعات سورن، تصمیمات اتخاذشده در جلسه فرماندهان ارتش و سپاه را به قرارگاه مقدم حمزه ابلاغ کرد.⁽³⁾

1

به‌دنبال تهدیدات اخیر ارتش عراق مبنی‌بر بمباران مناطق کردنشین، امروز جنگنده‌های عراقی چند شهر ازجمله سنندج، پاوه و مریوان (عقبه عملیات والفجر4 در دهانه شیلر)⁽¹⁾را هدف حملات و تجاوزات هوایی خود قرار دادند. براثر بمباران‌های شدید مریوان، تلفات و خسارات سنگینی به مردم و اماکن غیرنظامی وارد شد.

براساس گزارش رکن2 قرارگاه عملیاتی شمال‌غرب کشور، اولین حمله جنگنده‌های عراقی به مریوان در ساعت 9:45 صورت گرفت.⁽²⁾گزارش تلفنی فرماندار مریوان حاکی است که در ساعت 10:15، مجدداً 3 تا 4 هواپیمای عراقی از جهات مختلف، اطراف و داخل شهر را با حدود 40 تا 50 راکت بمباران کردند.⁽³⁾فرمانداری مریوان در گزارش بعدی خود تعداد هواپیماهای عراقی را 6 تا 9 فروند و تعداد راکت‌ها و بمب‌ها را حدود 100 عدد اعلام کرد. براساس همین گزارش، پادگان، پایگاه‌های اطراف شهر، ورودی جاده سنندج به مریوان و قسمتی از همین جاده، کارخانه برق، یک مدرسه، تعدادی واحد مسکونی و یک گله دام، هدف حمله قرار گرفتند که براثر آن مدرسه و تعدادی از خانه‌ها خسارت دیدند و 120 رأس گاو و گوساله نیز تلف شدند. درپی این حمله، تعداد زیادی از مردم شهر را ترک کردند.⁽⁴⁾

استانداری کردستان نیز گزارش داد که در ساعت 10:30 امروز، بین 6 تا 18 جنگنده عراقی و در ساعت 12:13، 4 فروند هواپیمای دشمن بار دیگر مریوان را بمباران کردند که این امر باعث آتش‌سوزی‌های زیادی در سطح شهر شد. طبق این گزارش اغلب مناطق شهر بمباران شده است.⁽⁵⁾در گزارش شهربانی مریوان تعداد شهدا 75 نفر، مجروحان 200 نفر و اماکن آسیب‌دیده 500 باب ذکر شده است. براساس این گزارش، آب و برق شهر قطع شده و اکثر مردم نیز شهر را تخلیه کرده‌اند و درعین‌حال بیش از 30 بمب عمل‌نکرده در نقاط مختلف شهر و اطراف آن وجود دارد. همچنین براثر حملات یکی از افسران شهربانی پادگان مریوان، زخمی شده ⁽⁶⁾و 4 نفر از اعضای لشکر14 امام حسین(ع) به شهادت رسیدند.⁽⁷⁾

رادیو صوت الجماهیر عراق به نقل از اطلاعیه نظامی ارتش عراق، بمباران شدید مناطق مسکونی مریوان را حمله به مواضع نظامی قلمداد و اعلام کرد: «جنگنده‌های نیروی هوایی توانمند ما روز جاری طی حملات جسورانه و موفقیت‌آمیز بر روی مواضع و مناطق استقرار دشمن در بخش شمالی جبهه و اهداف نظامی و مراکز تمرکز قوای ایرانی در داخل خاک دشمن، تلفات و ضایعات مؤثر و قابل‌توجهی به آنها وارد آوردند و آتش برخاسته از مواضع و تجهیزات مورد هدف قرار گرفته دشمن مشاهده گردید. ...»⁽⁸⁾

رادیو بی‌بی‌سی نیز امشب به نقل از رادیو تهران درباره حملات هوایی عراق به مریوان

گزارش داد: در بمباران امروز مریوان، «5 نفر کشته و 17 تن مجروح شدند. این دومین بار در هفته جاری است که از حمله هواپیماهای عراقی به شهر مریوان گزارش داده می‌شود.»⁽¹⁾

امروز علاوه‌بر مریوان، مناطق دیگری از کردستان نیز هدف تجاوزات هوایی عراق قرار گرفت. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، ساعت 11، چند فروند هواپیمای عراقی وارد حریم هوایی سنندج شدند که واکنش سریع پدافند هوایی، آنها را وادار به ترک منطقه کرد. طبق همین گزارش، از دیروز در سنندج شایعه شده است که هواپیماهای عراقی اطلاعیه‌هایی را پخش کرده‌اند مبنی‌بر اینکه کلیه مناطق مسکونی و اطراف مراکز نظامی باید تخلیه شود؛⁽²⁾چراکه هواپیماهای عراقی قصد دارند روز 15/6/1362 این شهر را بمباران کنند. این شایعه موجب شده است که شماری از مردم و افرادی که در نزدیکی مراکز نظامی سکونت دارند منازل خود را تخلیه و مغازه‌هایشان را تعطیل کنند.⁽³⁾

همچنین ساعت 10 صبح امروز، یکی از روستاهای اطراف نودشه به نام داریان بمباران شد. این حادثه تلفاتی به دنبال نداشت. دو ساعت بعد نیز 5 فروند میگ عراقی در حریم هوایی پاوه مشاهده شدند که آتش پدافند هوایی، آنها را مجبور به ترک منطقه کرد.⁽⁴⁾

1

آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع به‌دنبال حملات جنگنده‌های عراقی به شهر مریوان و بمباران شدید این شهر، پیامی را خطاب به مردم مریوان و مسلمانان کرد صادر کرد. متن کامل پیام رئیس‌جمهور به این شرح است:

«باسمه تعالی

مردم شرافتمند مریوان - خواهران و برادران مسلمان کُرد

با بمباران شهر قهرمان و مقاوم مریوان توسط رژیم خودفروخته عراق که در آن جمعی از خواهران و برادران بی‌گناه و بی‌دفاع کُرد شهید و مجروح شدند، یک بار دیگر از چهره پلید حکام خونخوار عراق - این دشمنان خدا و بشریت - پرده برگرفت و یک بار دیگر ثابت کرد که ادعای صلح‌طلبی رژیم متجاوز عراق فریبی بیش نیست. بوق‌های تبلیغاتی ابرقدرت‌های شرق و غرب که ازطرفی به حمایت کامل از رژیم بغداد برخاسته‌اند و از طرفی دیگر، در عین مشاهده این جنایات، صلح‌خواهی رژیم بغداد را تبلیغ می‌کنند، قصدی جز اغوای ملت‌ها ندارند. ابرقدرت‌ها می‌خواهند با بمباران مناطق مسکونی و شهرهای بی‌دفاع، منطق زور و قانون جنگل را بر روابط بین‌المللی حاکم کنند و به خیال خود با تکرار این جنایات، ایران اسلامی را به قبول صلح تحمیلی و خفت‌بار وادار سازند. اما فرزندان سلحشور شما در جبهه‌های نبرد با اتکا به نیروی ایمان می‌روند تا ضربات قاطع را بر پیکر سپاه کفر وارد آورند. اینجانب اطمینان دارم که رزمندگان دلاور اسلام عن‌قریب انتقام خون این شهیدان عزیز و همه شهدای جنگ تحمیلی را از رژیم کافر و مزدور عراق خواهند گرفت. شهادت عزیزانتان را به شما مردم مسلمان مریوان

تسلیت می‌گویم و از رزمندگان دلیر جبهه حق علیه باطل انتظار دارم با استواری و دلاوری، دشمن زبون و از خدا بی‌خبر را در مصاف رو در رو تا اضمحلال کامل آسوده نگذارند. به امید پیروزی اسلام و مسلمین. سیدعلی خامنه‌ای - رئیس‌جمهوری اسلامی ایران.»⁽¹⁾

گفتنی است دفتر نمایندگان مناطق کردنشین در مجلس شورای اسلامی و استانداری کردستان نیز این حمله را محکوم کردند.⁽²⁾

1

پایگاه‌ها و نیروهای ژاندارمری آماج اصلی حملات امروز گروه‌های مسلح ضدانقلاب در مناطق غرب و شمال‌غرب بودند.

براساس گزارش ژاندارمری کردستان، نیروهای تأمین پایگاه گازرخانی از هنگ ژاندارمری سنندج، بعدازظهر امروز، حدود دو ساعت با عناصر مسلح غیرقانونی درگیر شدند.⁽³⁾این درگیری به شهادت 5 تن و زخمی‌شدن یک نفر از نیروهای خودی انجامید.⁽⁴⁾در درگیری پایگاه کردکلان هنگ ژاندارمری سقز با افراد ضدانقلاب نیز یک سرباز وظیفه به شهادت رسید.⁽⁵⁾نیروهای گشت تونل 2 محور سنندج - حسین‌آباد، عصر امروز هنگام جمع‌آوری نیروهای تأمین، در کمین ضدانقلاب گرفتار شدند که درنتیجه 4 نفر شهید شدند و یک سرباز مجروح شد.⁽⁶⁾

امشب همچنین پایگاه شهید عبدی از هنگ ژاندارمری مهاباد، کارخانه قند پیرانشهر، پایگاه بردوک از هنگ ژاندارمری ارومیه، پایگاه همران از هنگ ژاندارمری سردشت، پایگاه‌های بالادستی، جعفرآباد و رازآور از هنگ ژاندارمری سنندج و پایگاه میرشکاری گردان دیواندره با عناصر مسلح غیرقانونی درگیر بودند. این درگیری‌ها بدون تلفات خاتمه یافتند⁽⁷⁾

درعین‌حال، به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، عناصر ضدانقلاب به پایگاه‌های کردوان و میرآباد در سلماس حمله کردند، اما با رسیدن نیروهای جندالله، مجبور به فرار شدند.⁽⁸⁾

2

عملیات مقابله با گروه‌های ضدانقلاب، علاوه‌بر کانون‌های بحرانی غرب و شمال‌غرب، در دیگر مناطق کشور نیز در جریان است.

در همین زمینه، به‌دنبال تعقیب و مراقبت از یکی از اعضای تواب سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در اراک، نیروهای سپاه، موفق به شناسایی یک خانه تیمی شدند. پاسداران هنگام اقدام برای دستگیری اعضای این خانه تیمی با آنها درگیر شدند که در این درگیری یک نفر از پاسداران شهید و یک نفر دیگر زخمی شد. همچنین 3 نفر از ساکنان خانه مجروح و دستگیر شدند.

در شهرستان صومعه‌سرا (استان گیلان) نیز یک خانه تیمی متعلق به حزب توده کشف و 15 نفر از اعضای این حزب دستگیر شدند.⁽⁹⁾

1

درپی گزارش سه روز پیش فرمانداری پیرانشهر مبنی‌بر همکاری نیروهای طالبانی با عراقی‌ها و تعلیم‌دیدن آنان زیرنظر مستشاران خارجی در خاک عراق، گزارش‌های اطلاعاتی امروز از حمله نیروهای عراقی با کمک طالبانی‌ها به مقر بارزانی‌ها در خاک عراق حکایت دارد.

براساس اعلام ستاد جنگ‌های نامنظم مستقر در پیرانشهر، از ساعت 4 بامداد امروز، یک تیپ از نیروهای عراقی موسوم به تیپ قادسیه با استعداد 1500 نفر با پشتیبانی آتش توپخانه و کمک افراد جلال طالبانی و حزب دمکرات کردستان ایران از سه‌راهی رزانوک (روبه‌روی پیرانشهر، در داخل خاک عراق و در غرب حاج‌عمران)، حمله گسترده‌ای را به مواضع نیروهای بارزانی آغاز کردند.⁽¹⁾

در این حمله، بارزانی‌ها پس از سه ساعت درگیری، درحالی‌که فرمانده‌شان زخمی شده بود و 40 الی 50 نفر از نیروهایشان نیز کشته شده بودند، به‌دلیل اتمام مهمات مجبور به عقب‌نشینی شدند؛ باوجوداین با ارسال مهمات و نیروی کمکی، مهاجمان پس از تصرف چند ارتفاع مهم مشرف بر جاده شهیدان پشت لوژه (روبه‌روی سردشت و شمال‌شرقی دریاچه دوکان) متوقف شدند⁽²⁾در بعضی از منابع اطلاعاتی، شمار تلفات طالبانی‌ها 500 کشته و تعدادی مجروح⁽³⁾و تلفات نیروهای بارزانی نیز 25 کشته و 50 زخمی گزارش شده است.⁽⁴⁾

2

آیت‌الله خامنه‌ای امروز در دیدارهایی جداگانه با روحانیون اداره عقیدتی - سیاسی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی و همچنین کشتی‌گیران نیروهای مسلح ارتش، بار دیگر تأکید کرد که جنگ مسئله اصلی کشور است.

پیش‌ازظهر امروز، روحانیون اداره عقیدتی - سیاسی ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران با آیت‌الله خامنه‌ای رئیس‌جمهور و رئیس شورای عالی دفاع دیدار کردند. در این دیدار پس از گزارش حجت‌الاسلام صفائی مسئول این اداره، آیت‌الله خامنه‌ای اهمیت ارتش و ضرورت آشنایی نزدیک ارتش با دین و روحانیت را متذکر شده و گفت: «ارتش حساس است و قشر عظیمی از باسوادان در ارتش وجود دارند که فاصله آنها قبل از انقلاب با روحانیت و دین بسیار بود و حال آن قشر عظیم دین و روحانیت را از نزدیک می‌آزمایند و اگر ما نتوانیم موفقیتی برای دین و روحانیت کسب کنیم، ضرر خواهیم کرد. ... برادران روحانی هم دراین‌رابطه باید این مسئولیت بزرگ را کار اصلی خود قرار دهند و بیشترین وقت و تمام تلاش خود را صرف این کار اساسی کنند.»

رئیس شورای عالی دفاع در ادامه به تشریح مفهوم عقیدتی - سیاسی، معیارهای آن و همچنین ارزیابی عملکرد ارتش در جنگ پرداخت: «عقیدتی - سیاسی یعنی آن تشکیلاتی که متشکل و ضامن حفظ اندیشه درست اسلامی و سیاسی در ارتش است. ... یکی از بزرگ‌ترین معیارهای عقیدتی - سیاسی حفظ هماهنگی با فرماندهی جنگ است. ... ما وقتی ارتش خودمان را با ارتش سراپا مسلح عراق مقایسه می‌کنیم باتوجه‌به امکانات و تجهیزات آنها می‌بینیم که ارتش ما خیلی خوب عمل

می‌کند.» آیت‌الله خامنه‌ای ضمن تأکید بر اینکه مسئولان اداره عقیدتی - سیاسی باید الگوی نظامی‌گری و مظهر نظم باشند، جنگ را مسئله اصلی کشور اعلام کرد و درمورد رویکرد ابرقدرت‌ها به آن گفت: «مسئله اصلی امروز ما جنگ است و اگر ما امروز به این مسئله با تمام قدرت نپردازیم زیان خواهیم برد. الآن تمام قدرت‌های استکباری بقاء منافعشان در منطقه را به این می‌بینند که به هیچ قیمتی جمهوری اسلامی پیروز نشود، ولی اینجانب باید به شما عرض کنم که تمام عوامل پیروزی در ما وجود دارد و قطعاً به یاری پروردگار پیروز خواهیم شد. ... اگر شما برادران در هر حرکتی که انجام می‌دهید هدف‌گیری‌تان به سمت جنگ باشد غالب مشکلات حل خواهد شد.»⁽¹⁾

امروز همچنین کشتی‌گیران نیروهای مسلح ارتش جمهوری اسلامی ایران که در مسابقات ارتش‌های جهان در فرانسه مقام اول را در رشته کشتی آزاد کسب کرده و درمجموع برنده جام قهرمانی شده‌اند، به‌همراه تیمسار ظهیرنژاد رئیس ستاد مشترک ارتش و اسماعیل داودی سرپرست سازمان تربیت بدنی با رئیس‌جمهور دیدار کردند. آیت‌الله خامنه‌ای ضمن ابراز خشنودی از این دیدار و اشاره به برخی از خصوصیات ارزشمند ورزشکاران گفت: «دستگاه تربیت بدنی باید مردم را تشویق کند تا به‌سمت یک ورزش سلامت‌بخش و هدف‌دار حرکت کند. ... خیلی‌ها سعی کردند که وانمود کنند جمهوری اسلامی با ورزش موافق نیست. ما ورزش را قبول داریم از اینکه ورزش و هرچیز دیگر در جای خودش قرار بگیرد خوشحال می‌شویم و این را عدل می‌دانیم. ... اگر دولتی همه فشار تبلیغاتش را روی یک چیز قرار دهد فرصتی برای اینکه مردم به چیزی غیر از آن بیندیشند وجود نخواهد داشت.»⁽²⁾

1

اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی امروز با وزیر ارشاد اسلامی دیدار کردند. معاون امور بین‌الملل وزارت ارشاد نیز در مصاحبه‌ای به تبیین ماهیت این دادگاه و ارتباطات آن با ایران پرداخت.

حجت‌الاسلام سیدمحمد خاتمی وزیر ارشاد اسلامی، عصر امروز، در جمع اعضای هیئت دادگاه بین‌الملل اسلامی درباره موضع‌گیری مجامع بین‌المللی در قبال جنگ ایران و عراق و به‌ویژه کشتار غیرنظامیان گفت: «جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه ایران نشان‌دهنده ماهیت شیطانی پشتیبانان صدام است که با کمک به او سعی می‌کنند تا به خیال خود به جمهوری اسلامی ضربه بزنند و این همان جریان پلیدی است که بر دنیا و مجامع بین‌المللی حاکم است و به همین خاطر است که مجامع بین‌المللیِ به‌ظاهر انسان‌دوست و صلح‌طلب نمی‌خواهند با این جریان که هر روز هم‌وطنان بی‌گناه و زنان و کودکان و دیگر غیرنظامی ما را از پای درمی‌آورد برخوردی درست داشته باشند.» وزیر ارشاد ضمن اشاره به بمباران مریوان، درمورد انتظار جمهوری اسلامی از این دادگاه افزود: «ما امیدواریم برادرانمان در هیئت دادگاه بین‌الملل اسلامی باتوجه‌به موازین اسلامی و انسانی به بررسی این فاجعه که ازسوی استکبار و کفر جهانی به انقلاب اسلامی ایران تحمیل شده است، بپردازند و هیچ‌گاه انتظار نداریم که برخلاف حق به نفع ما موضع بگیرید.» ایوب بخاری سخنگوی هیئت مذکور نیز در این دیدار با اشاره به آغاز جنگ ایران و عراق در تاریخ 22

سپتامبر 1980 (31 شهریور 1359)، راجع به تأثیر این جنگ بر دنیای اسلام و موضع‌گیری دنیای غرب و نیز سازمان‌های اسلامی در قبال آن گفت: «باید بگویم این جنگ شاید یکی از غم‌انگیزترین تراژدی‌های تاریخ باشد که متأسفانه گریبان‌گیر دنیای اسلام شده و دراین‌میان دنیای غرب اجازه نمی‌دهد خساراتی را که به ایران وارد شده بررسی شود و متأسفانه تاکنون یک فرد مسلمان از هیچ سازمانی برای بررسی این تراژدی غم‌انگیز نیامده تا عمق فاجعه را بررسی کند.» وی همچنین با ذکر اینکه «کار ما تقریباً و باتوجه‌به مدارکی که وزارت ارشاد اسلامی دراختیار ما قرار داده بود، به پایان رسیده بود»، خواستار بازدید مجدد از مریوان شد.⁽¹⁾

ایوب بخاری با تأکید بر اینکه عدم همکاری عراق «کار دادگاه بین‌الملل اسلامی را مختل نخواهد کرد»، اظهار اطمینان کرد «که عراق کاملاً در جریان وظایف دادگاه که همان بررسی جنایات جنگی است قرار دارد.» وی تعیین متجاوز را هدف دادگاه بین‌الملل اسلامی دانست و افزود: زمان اعلام نتیجه نامشخص است.

سخنگوی دادگاه بین‌الملل اسلامی گفت: «دادگاه قبل از شروع کار خود به‌طور رسمی با سفیر عراق در پاکستان تماس گرفت و مأموریت خود را به اطلاع او رساند، لکن تاکنون پاسخی به مأموریت ما داده نشده است. ... براساس قوانین اسلام دراین‌صورت دادگاه منتظر نمی‌ماند و باتوجه‌به شواهد و برداشت‌های خود قضاوت خواهد کرد. ... قوانین بین‌المللی و قوانین اکثر کشورها هم این‌گونه است.» ایوب بخاری در پایان درمورد محل اعلام رأی این دادگاه گفت: «ما قطعاً نتیجه تحقیقات و رأی دادگاه را در تهران اعلام نمی‌کنیم. این اعلام رأی در کشور دیگری صورت خواهد گرفت.»⁽²⁾

امروز همچنین محمدابراهیم اصغرزاده معاون امور بین‌الملل وزارت ارشاد اسلامی، در مصاحبه با خبرگزاری جمهوری اسلامی درباره اعضای دادگاه بین‌الملل اسلامی و ارتباطات آنها با جمهوری اسلامی گفت: «اعضای این دادگاه عده‌ای از حقوق‌دانان و وکلای طرف‌دار انقلاب اسلامی هستند که اغلب آنها پاکستانی می‌باشند و در تماس‌های مکرر با مسئولین فرهنگی ما در پاکستان اعلام آمادگی کردند که در یک کار تبلیغی و حقوقی صدام را محکوم کنند. ... اساس طرح این دادگاه بر این مبنا بود تا با تهیه مقدماتی یک تشکیلات حقوقی و انقلابی، به‌منظور دفاع از مسائل حقوقی نهضت‌های آزادی‌بخش جهان تشکیل شود و لذا با دستور آقای موسوی نخست‌وزیر و پیگیری مسئولان امر، قضیه به شکل فعلی درآمد.» وی با اعلام اینکه محمد چودری، محمد ایوب بخاری، عبدالستار راج پوت، عبدالله عثمان سلیمان و مسعود مختار اعضای اصلی این هیئت هستند، افزود: سه نفر دیگر به نام‌های کوکب صدیقی، بهتار افندی و علی الهادی موفق نشدند همراه با این هیئت به ایران سفر کنند. اصغرزاده همچنین اعلام کرد که آقای حیدر فارق مودودی، پسر ارشد علامه ابوالاعلی مودودی بنیان‌گذار جماعت اسلامی پاکستان نیز به ایران سفر کرده است، ولی به‌دلیل عدم موافقت سایر اعضا با ریاست وی بر این هیئت، «تصمیم گرفت به‌تنهایی تحقیق کند و دراین‌رابطه امکاناتی هم دراختیار او گذاشته شد، اما فعالیت چندانی نکرد.»

وی درمورد ترکیب اعضای این هیئت و بازتاب و محور حرکت آن گفت: «اعضای این دادگاه را باید جزء گروهی از طرف‌داران انقلاب اسلامی به حساب بیاوریم که قصد دارند برای انقلاب کار تبلیغی بکنند و به هیچ سازمان جهانی وابستگی ندارند و آنچه حائز اهمیت است اعتبار این اشخاص در بین مردم خودشان است و درمجموع بازتاب سفر این هیئت به ایران در خارج از کشور و همچنین جوامع اسلامی نتایج بسیار مثبتی را در بر داشته است و درحال‌حاضر محور اصلی حرکت این هیئت تشریح ضربه‌ای است که جنگ تحمیلی عراق بر ایران و به اسلام وارد کرده است و مواضع این هیئت در قبال جنگ تحمیلی عراق بر علیه ایران در پایان سفرشان به ایران و در لندن اعلام خواهد شد.» معاون امور بین‌الملل وزارت ارشاد اسلامی در پایان این گفت‌وگو ضمن تشکر از همکاری ستاد تبلیغات جنگ و وزارت امور خارجه و نیز اشاره به برخورد سرد سفارت ایران در پاکستان، درباره دورنمای فعالیت این هیئت گفت: «این هیئت به‌منظور تشکیل اتحادیه‌ای از حقوق‌دانان جهان اسلام که دارای دفتری در تهران باشد خواستار کمک‌های مالی و معنوی جمهوری اسلامی ایران هستند.»⁽¹⁾

1

درحالی‌که مقامات رسمی سعودی ضمن ادعای ارائه بهترین خدمات رفاهی به حجاج، از عدم مسامحه دربرابر هرگونه فعالیت غیرعبادی در طول مراسم حج سخن می‌گویند، سرپرست حجاج ایرانی با اشاره به مشکلات زائران ایران در عربستان، بر لزوم برگزاری راه‌پیمایی‌های سیاسی تأکید کرد.

حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها نماینده امام خمینی و سرپرست حجاج ایرانی، عصر امروز در یک مصاحبه رادیو تلویزیونی در محل بعثه امام خمینی در مدینه، راجع به نحوه رفتار دولت عربستان با حجاج ایرانی گفت: «دولت عربستان به نظر می‌رسد که ... با انجام یک سلسله مسائل عادی و اموری که جزو وظایفشان است بگویند ما خوش‌رفتاری می‌کنیم. ... ما امسال از همین حالا مشکلاتی داریم. مثلاً دیده‌اید اطراف محل زندگی ما پر از مأمور است که هریک فرد غیرایرانی که به اینجا بیاید وقتی برمی‌گردد اول گرفتاری است که چه کار داشتید و چرا رفته بودید. علمایی که از کشورهای دیگر به دیدن ما آمده بودند وقتی بیرون رفتند آنها را گرفته بودند ... به‌طورکلی ایرانی‌ها آزادی در رفت‌وآمدهای خود ندارند و همه‌جا آنها را کنترل می‌کنند.» وی درمورد علاقه حجاج غیرایرانی به مراسم حجاج ایرانی گفت: «امسال نمونه‌های بیشتری نسبت به سال گذشته داشته‌ایم از علاقه حجاج غیرایرانی نسبت به مراسم حجاج ایرانی و کار اساسی هم این است که مردم خودشان دارند انجام می‌دهند، البته در کنار اینها دفتر تبلیغات سازمان حج هم وظایف مهمی را به عهده گرفته است، اما به‌عنوان کارهای حماسی و شورانگیز و اعلام عمومی حجاج مراسم راه‌پیمایی هم خواهند داشت. البته تابه‌حال، یک مراسم راه‌پیمایی مختصرتری برگزار شده و امیدواریم ما امسال یکی دو راه‌پیمایی باشکوه برگزار کنند.»

موسوی خوئینی‌ها خواستار فراهم‌شدن امکانات برگزاری حج واقعی براساس قرآن شد و گفت: «چیزی که ما می‌فهمیم و حج واقعی است اینست که در حج باید موضع اسلام دربرابر قدرت‌های کفر جهانی بیان شود و این مسئله مطرح گردد که امروز اسلام در سطح جهان با کدام قدرت‌ها در تضاد است ... باید حتماً مطرح شود که امریکا دشمن اسلام و دشمن بشریت است و شوروی متجاوز است و اگر مجالش دهند از افغانستان پایش را فراتر می‌گذارد و باید مطرح شود که اسرائیل باید از بین برود. ... در یک نامه رسمی که در آغاز حرکتم از ایران به مقامات بلندپایه عربستان نوشته‌ام، گفته‌ام که برای انجام حج صحیح باید این امور درست شود و حتماً باید برای اعلام انزجار عمومی و رسمی از کفار و مشرکین و امروز امریکا، شوروی و اسرائیل باید دو راه‌پیمایی بزرگ برگزار شود و دولت عربستان باید امکانات برگزاری این راه‌پیمایی‌ها را فراهم کند.»

سرپرست حجاج ایرانی درمورد انتشار روزنامه فارسی‌زبان و ضدایرانی المدینه در عربستان نیز گفت: «بااینکه دولت عربستان قبل از آمدن حجاج متعهد شده بود جلوی نشریاتی را که مخالف جمهوری اسلامی و انقلاب ایران است بگیرد ... یک عده سلطنت‌طلب و ضدانقلاب را جمع کرده و به‌دست آنها مطالبی علیه ایران و انقلاب دارد منتشر می‌کند. ... و روزنامه‌ای را به زبان فارسی منتشر می‌کنند که از جهتی بگویند ما به احترام حجاج که از خبر محروم نباشند روزنامه فارسی‌زبان برایشان منتشر می‌کنیم و از طرف دیگر، چون می‌بینند اگر این مطالب را به‌وسیله نویسندگان خودش منتشر کند خریداری ندارد مثلاً فکر کرده اگر مثلاً تیپ‌های بختیار و امثال او بنویسند که آن مهره‌های معمولی هستند لابد خیلی خواننده خواهد داشت. ... به‌طورکلی یک خط ضداسلامی در روزنامه وجود دارد که همان حرف دولت عربستان به جدایی دین یعنی جدایی دین از سیاست است. ... دولت عربستان از یک طرف می‌خواهد نشان دهد که ما نسبت به ایرانی‌ها چنان و چنین رفتار می‌کنیم ... اما ناگهان دست به انتشار چنین روزنامه‌ای می‌زند که یک روزنامه ضدانقلابی است و گرفتن آن از دست ناشرین و خواندن آن حرام است و حجاج ما فریب این چیزها را نمی‌خورند.»

وی همچنین درخصوص ماهیت سیاسی - عبادی مراسم حج گفت: «امروز دیگر در همه دنیا این مسئله به‌صورت جدی مطرح شده که در حج حتماً مسائل سیاسی وجود دارد و حجاج ما رژیم عربستان را وادار به عکس‌العملی کردند که نشان داد که حج با سیاست همراه است. چون اگر جداست چرا یک سیاست طرف‌دار امریکا را در حج اعمال می‌کنند. ... سرکوب‌کردن شعار مرگ بر امریکا هم یک سیاست است.»

گفتنی است امشب با حضور حدود 50 هزار زائر ایرانی و زائران کشورهای دیگر مراسم دعای کمیل در کنار قبرستان بقیع برگزار شد؛ به گزارش خبرنگار روزنامه کیهان، در پایان این مراسم شعارهای الله اکبر، لااله‌الاالله، محمدرسول‌الله، مرگ بر امریکا، مرگ بر شوروی و مرگ بر اسرائیل، سر داده شد.⁽¹⁾

از سوی دیگر، دیروز رادیو بی‌بی‌سی از آمادگی عربستان سعودی برای موسم حج و استقبال از زائران خبر داد و به نقل از علی الشاعر وزیر اطلاعات این کشور، اعلام کرد که پس از جلسه کابینه دولت عربستان و توضیحات وزیران مسئول در امور حج، شاه فهد ضمن ابراز خشنودی، دستور داد تا «تمامی امکانات لازم در خدمت حجاج قرار داده شود»؛ طبق همین گزارش پادشاه عربستان تأکید کرده است که «در میان [در مقابل] هرگونه فعالیت و یا ناآرامی که ممکن است باعث انزجار حجاج و بازداشتن آنها از ادای فریضه حج [شود] مسامحه‌کاری نشود.»⁽¹⁾

1

هیئت پارلمانی ایران به ریاست حجت‌الاسلام محمد یزدی، که برای شرکت در مراسم سالگرد تأسیس جمهوری دمکراتیک خلق کره، عازم پیونگ یانگ شده است، در یک توقف سه‌روزه در پکن پایتخت چین، با نایب‌رئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق چین و همچنین مقامات جمعیت اسلامی چین دیدار و گفت‌وگو کرد. درپی این دیدار، امروز اخباری درمورد خریدهای تسلیحاتی ایران و عراق از چین انتشار یافت⁽²⁾رادیو بغداد نیز مدعی شد که مسئولان دفتر حافظ منافع ایران در واشنگتن، اقداماتی را برای خریدهای تسلیحاتی انجام می‌دهند⁽³⁾

روزنامه کیهان، 12/6/1362، ص1.

در دیدار امروز هیئت ایرانی با نایب‌رئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق چین و چند تن از اعضای این کنگره، سیاست‌های جمهوری اسلامی در قبال جنگ با عراق و سایر مسائل مهم جهانی مورد بحث و گفت‌وگو قرار گرفت. نایب‌رئیس کمیته دائمی کنگره ملی خلق چین نیز با اشاره به روابط دوستانه دو کشور، گسترش زمینه‌های همکاری بین ایران و چین را خواستار شد.⁽⁴⁾

همچنین امروز، مسئول جمعیت اسلامی چین در دیدار با هیئت پارلمانی ایران ضمن خیرمقدم به آنان گفت: «جمهوری اسلامی ایران علی‌رغم وضعیت جنگی توانسته است به پیروزی‌هایی در زمینه‌های اقتصادی و اجتماعی دست یابد.» محمد یزدی نیز ضمن ابراز خشنودی از این دیدار، برای مسلمانان چین آرزوی موفقیت درزمینه پیشبرد احکام اسلام و قرآن کرد.⁽⁵⁾

2

تحلیل‌هایی مبنی‌بر رضایت ایران از هواپیماربایی در خطوط هوایی فرانسه و هم‌صدایی هواپیماربایان با جمهوری اسلامی ایران مطالبی است که در عین ابراز قدردانی رسمی مقامات فرانسوی از اقدامات دولت ایران دراین‌زمینه، در روزنامه‌های فرانسوی، منتشر شده است.

گروگان‌های آزادشده هواپیمای خطوط هوایی فرانسه امشب با استقبال پیر مورای نخست‌وزیر فرانسه، وارد فرودگاه اورلی پاریس شدند. به گزارش خبرگزاری فرانسه مورای در این مراسم ضمن تجلیل از شهامت خدمه و مسافران هواپیما، مراتب قدردانی خود از مسئولان ایرانی را نیز یادآور شد: «من از مقامات ایرانی به‌دلیل دخالتشان در این جریان تشکر می‌کنم. ...

لازم است همه ملل در مقابل تروریسم بین‌المللی متحد باشند.»⁽¹⁾گزارش این خبرگزاری همچنین حاکی است که کلود شسون وزیر امور خارجه فرانسه نیز با ارسال پیامی به علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، «قدردانی دولت فرانسه از فعالیت‌های مقامات ایرانی در حل ماجرای ربودن یک فروند هواپیمای ایرفرانس را به اطلاع همتای ایرانی خود رسانده است.» رئیس سندیکای ملی کارکنان مکانسین شرکت ایرفرانس (بخش پرواز) نیز در تلگرامی به سفارت ایران در پاریس، از دولت جمهوری اسلامی قدردانی کرد.⁽²⁾

از سوی دیگر، بنا به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از پاریس، روزنامه‌های فرانسوی همانند لیبراسیون، لوماتن، فیگارو و لوکوتیدین دوپاری، امروز نیز به این ماجرا پرداختند. براساس گزارش این خبرگزاری روزنامه لوماتن ضمن «سنجیده و متناسب با اوضاع» دانستن انتقادات ایران از فرانسه، هواپیماربایان را با ایران هم‌آوا توصیف کرد و نوشت آنها «درواقع آنچه را که جمهوری اسلامی ایران به‌طور پنهان فکر می‌کند، با صدای بلند تکرار کردند.» در این گزارش به نقل از لوکوتیدین دوپاری آمده است: «ربایندگان با [از] موضع موافق رژیم تهران نسبت به آنان کاملاً آگاه بودند.» خبرگزاری جمهوری اسلامی همچنین از انعکاس گسترده قاطعیت دولت ایران در این قضیه و نیز تشکر دولت فرانسه از مقامات جمهوری اسلامی ... در رسانه‌های گروهی و رادیو و تلویزیون این کشور خبر داد⁽³⁾

1

روزنامه کویتی القبس با انتشار خبر درگیری لفظی بین هیئت‌های نمایندگی ایران و عراق در جریان اجلاس بین‌المللی مسئله فلسطین در ژنو، افزود این درگیری، اذهان را از مسئله فلسطین به‌سمت جنگ ایران و عراق منحرف کرد.

خبرگزاری جمهوری اسلامی به نقل از روزنامه القبس دراین‌باره گزارش داد: «این درگیری زمانی شروع شد که علی‌اکبر ولایتی گفت اقدام عراق در تحمیل جنگ به جمهوری اسلامی ایران موجب انحراف نیروهای ایران از جبهه مبارزه با صهیونیسم شد. بنا به نوشته این روزنامه سپس وزیر مشاور در امور خارجه عراق در جواب سخنان وزیر خارجه کشورمان مدعی خرید سلاح‌های اسرائیلی ازجانب ایران شد و سپس افزود: ایران جنگ را به ما تحمیل کرده است. دکتر ولایتی نیز در پاسخ به حضور نیروهای عراق در خاک ایران اشاره [کرد]، اما به نوشته این روزنامه رئیس هیئت نمایندگی عراق با طرح این ادعا که "ایران تمامی تلاش‌های بین‌المللی برای خاتمه جنگ را رد کرده است" سعی کرد به سخنان دکتر ولایتی پاسخ دهد.»⁽⁴⁾

1

بانک عمران اسلامی در نشست امشب خود، پرداخت یک کمک 25 میلیون دلاری به عراق را تصویب کرد. روزنامه جمهوری اسلامی با اعلام این خبر نوشت: امشب همچنین رئیس بانک مرکزی عراق که به دعوت همتای مصری خود برای یک دیدار دوروزه عازم مصر شده است، هنگام ورود به این کشور ازسرگیری روابط بانکی بین دو کشور را محور مذاکرات خود در قاهره اعلام کرد.⁽¹⁾

2

با تداوم درگیری‌ها در لبنان و نیز انتشار اخباری مبنی‌بر اعزام ناوهای جنگی امریکایی و فرانسوی به سواحل آن کشور، وزیر امور خارجه ایران، ضمن اعلام حمایت جمهوری اسلامی از مقاومت مردم لبنان، اقدامات خشونت‌آمیز دولت لبنان و مداخله نیروهای چندملیتی در این کشور را محکوم کرد.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، امروز ناوگان‌های جنگی امریکا با دو هزار تفنگ‌دار عازم سواحل لبنان شد؛ از سوی دیگر، به‌دنبال مخالفت سران جبهه نجات ملی با پیشنهاد رئیس‌جمهور لبنان برای مذاکره، امشب بخش شرقی بیروت ازجمله بندر جونیه، تپه‌های اطراف بیروت و همچنین محلات مسیحی‌نشین شرق این شهر به‌شدت بمباران شد⁽²⁾

هم‌زمان با ادامه درگیری‌ها در غرب بیروت، امروز یکی از مشاوران بلندپایه فرانسوا میتران رئیس‌جمهور فرانسه، به‌منظور گفت‌وگو با مقامات لبنانی وارد بیروت شد. روزنامه النهار دراین‌باره نوشت: «مشاور میتران حامل پیشنهادی برای تشکیل یک میزگرد از رهبران جناح‌های مختلف متخاصم لبنانی در عرشه یکی از ناوهای جنگی فرانسوی است که در آب‌های بیروت توقف کرده است.»

ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان، در مصاحبه‌ای با اشاره به اشغال نظامی بخش‌هایی از بیروت توسط ارتش فالانژیست ها هرگونه مذاکره سیاسی با دولت لبنان را رد کرد. وی همچنین گفت درصورتی‌که مک فارلین «چیز تازه‌ای داشته باشد حاضرم در دمشق با وی گفت‌وگو کنم.»

امروز همچنین علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه ایران، در گفت‌وگویی با خبرگزاری جمهوری اسلامی وقایع اخیر لبنان به‌ویژه بیروت غربی را «یک توطئه حساب‌شده برای سرکوبی شیعیان و مسلمانان محروم لبنانی» دانست که هدف آن «گسترش حاکمیت امریکا در صحنه لبنان و نیز تثبیت قوای اشغالگر رژیم صهیونیستی در این کشور و از میان برداشتن آخرین موانع موجود یعنی مقاومت مسلمانان و شیعیان محروم و آزاده لبنان» می‌باشد. وی «مقاومت و پایداری شیعیان محروم و مسلمان آزاده لبنان» را راهکار خنثی‌کردن توطئه مذکور دانست و خطاب به دولت لبنان گفت: «به دولت لبنان در مقابل این مسلمان‌کشی‌ها جداً اخطار می‌کنیم و آنها را از انجام چنین اقداماتی که [جز] خدمت به منافع امریکا و تحت‌الحمایه قراردادن لبنان نتیجه‌ای

ندارد برحذر می‌داریم.» ولایتی در پایان این گفت‌وگو از کشورهای عربی و اسلامی و غیرمتعهد خواست: «با احساس مسئولیت در قبال تجاوز نیروهای امریکایی در پوشش نیروهای به‌اصطلاح صلح چندملیتی و حمایت آنها از اشغالگران صهیونیست مقاومت کرده و با این دخالت‌ها و آتش‌افروزی‌ها مخالفت نمایند.»⁽¹⁾در همین حال، وزارت امور خارجه نیز با فراخواندن کاردار سفارت لبنان در تهران، مراتب اعتراض ایران به کشتار مسلمانان لبنان را به وی ابلاغ کرد.⁽²⁾

ضمیمه گزارش146: اهداف عراق از بمباران منطقه بانه و مریوان

ارتش عراق به‌دنبال آگاهی از عملیات آتی ایران در منطقه بانه و مریوان، برای پیشگیری از اجرای این عملیات اقدامات مختلفی ازجمله تقویت نیرو و استحکامات در این منطقه و بمباران شهرهای بانه و مریوان را در دستور کار خود قرار داد. دراین‌خصوص عراق اولین حمله هوایی خود را در تاریخ 8/6/1362، به روستای سروآباد در جنوب‌شرقی مریوان انجام داد و علاوه‌براین تهدید کرد که شهرهای بانه و مریوان را هم بمباران خواهد کرد و از مردم خواست تا این مناطق را تخلیه کنند. چند روز بعد، ارتش عراق در تاریخ 10/6/1362 به‌شدت شهر مریوان را بمباران کرد به‌گونه‌ای‌که فقط 30 راکت عمل‌نکرده از این بمباران باقی ماند. در این اقدام قسمت‌های زیادی از شهر تخریب شد و بیش از 60 نفر شهید و 200 تن مجروح شدند. این بمباران‌ها در شهریور و مهرماه سال 1362ادامه یافت و به‌دلیل نبود سلاح ضدهوایی مناسب (هاگ) هواپیماهای عراقی به‌راحتی عملیات‌های خود را در مناطق مذکور انجام می‌دادند.

درواقع، دشمن قصد داشت تا ازطریق واردآوردن ضایعات و تلفات به مراکز تجمع نیرو و مراکز پشتیبانی در منطقه به‌نحوی در روند آمادهسازی قوای ایران برای عملیات والفجر4 در دهانه شیلر وقفه ایجاد کند و علاوه‌بر فشار روانی بر نیروهای مردمی، بر مشکلات اجتماعی - سیاسی منطقه نیز بیفزاید.⁽³⁾

روزشمار جنگ جمعه 11 شهریور 1362 24 ذیقعده 1403 2 سپتامبر 1983

1

در ادامه تلاش‌های قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به‌منظور طرح‌ریزی و اجرای سلسله عملیات‌های والفجر، امروز فرماندهان ارشد این قرارگاه⁽¹⁾در حضور علی شمخانی قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه، از اقدامات قرارگاه‌های مقدم حمزه و نجف درزمینه آماده‌سازی مقدمات اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر و عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان گزارش دادند.

در این نشست ابتدا غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، به تشریح وضعیت قرارگاه نجف (مأمور اجرای عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان) پرداخت. وی ضمن توضیح آرایش ارتش عراق در منطقه عمومی دربندیخان، دشمن را هشیار توصیف کرد و گفت: درحال‌حاضر نیروهای دشمن، یک تیپ در تنگه بمو، یک تیپ در تنگه سرتک و یک تیپ هم با سه گردان در منطقه دربندیخان دارند، ولی بین مرز تا ارتفاعات حضور ندارند. علاوه‌براین، ارتش عراق اخیراً نیروهای قیاده و دمکرات را در جلوی سرتک به کار گرفته است.

معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپس با تبیین طرح مانور عملیات والفجر5، منطقه سد دربندیخان و ارتفاعات بمو را محورهای اصلی این عملیات عنوان کرد و افزود: باتوجه‌به اینکه عمق این عملیات 18 کیلومتر در 20 کیلومتر در نظر گرفته شده است و همچنین به‌علت پیوستگی و گستردگی ارتفاعات، عملیات منطقه دربندیخان باید به‌صورت کامل و سرتاسری از شاخ بمو تا سرتک اجرا شود.⁽²⁾

غلامعلی رشید درباره آخرین وضعیت شناسایی‌های انجام‌شده در منطقه دربندیخان گفت: درحال‌حاضر لشکر27 حضرت رسول(ص) در منطقه دربندیخان مشغول انجام شناسایی و

آماده‌سازی مقدمات عملیات است، نیروهای این لشکر چندین بار روی ارتفاعات در عمق رفته‌اند و حتی در روشنایی روز نیز تا پشت دشمن پیش رفته و شناسایی کرده‌اند.

در ادامه نشست امروز، سازمان رزم عملیات والفجر5، 8 گردان از ارتش و 30 گردان از سپاه اعلام و طبق توافق اولیه مقرر شد به‌منظور تکمیل استعداد عملیاتی، لشکرهای 31 عاشورا، 17 علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) و تیپ10 سیدالشهدا(ع) در منطقه عملیاتی تحت امر قرارگاه نجف مستقر شوند.

معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) ضمن اشاره به احداث قرارگاه اصلی لشکر27 در شیخ‌صله، آخرین وضعیت بهداری، تدارکات، مهندسی و توپخانه را نیز تشریح کرد. وی همچنین از موافقت سرهنگ صیاد شیرازی با تأمین 30 فروند بالگرد 214 برای حل مشکل نبود جاده در منطقه خبر داد.

در بخش دیگری از جلسه امروز، غلامعلی رشید مطالبی را درخصوص طرح مانور، استعداد نیروها و وضعیت منطقة عملیاتی والفجر4 مطرح کرد. وی ضمن بیان توضیحاتی درمورد وضعیت رده جلوی قرارگاه حمزه سیدالشهدا برای اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر، به تشریح نحوه استقرار عناصر ارتش عراق در این منطقه پرداخت و گفت: درحال‌حاضر نیروهای دشمن روی ارتفاعات سورن، پنجوین، کله‌قندی، هرگنه، مارو، خرنوکه‌دار، قوچ‌سلطان، سورکوه، تخته‌نادر و ارتفاعات آسمان‌بین حضور دارند و عناصر آن به‌صورت نسبی و تقریبی در محدوده مرز تا ارتفاعات مستقر می‌باشند. این فرمانده ارشد قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در تکمیل گزارش خود ضمن اشاره به حضور 4 الی 5 تیپ سه‌رقمی در این محدوده، افزود: مسئولیت منطقه عمومی شیلر به‌عهده سپاه یکم ارتش عراق است. غلامعلی رشید همچنین درمورد هوشیاری بیش‌ازپیش دشمن در این منطقه گفت: نیروها، مواضع و موانع دشمن روی سورن خیلی زیاد است. باتوجه‌به این اقدامات، عملیات در منطقه دهانه شیلر «لو رفته است، همه می‌دانند که اینجا می‌خواهد عملیات بشود.»⁽¹⁾

رشید در بررسی طرح مانور عملیات والفجر4، ارتفاعات سورن، پنجوین، مارو، کانی‌مانگا، لری و سورکوه را محورهای کلیدی عملیات در منطقه دهانه شیلر برشمرد و با بیان اینکه خط حد ایده‌آل و نهایی این عملیات اتصال ارتفاعات سورن به سورکوه می‌باشد

یادآور شد: در طرح مانور این عملیات برای منطقه مریوان سه هدف یعنی ارتفاعات مارو، پنجوین و سورن و برای منطقه بانه نیز یک هدف معین شده که ازحیث اهمیت پنجوین هدف درجه یک، مارو درجه دو و سورن درجه سه می‌باشد.

وی درمورد آخرین وضعیت شناسایی‌ها و استعداد کنونی عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر هم گفت: حدود دو ماه پیش، لشکر14 امام حسین(ع) با حضور در مریوان و لشکر8 نجف با حضور در بانه، مأموریت یافتند تا ضمن انجام شناسایی و اقدامات لازم، زمینه اجرای عملیات را مهیا کنند. درحال‌حاضر نیروهای لشکر14 روی ارتفاعات پنجوین، سورن و مارو و نیروهای لشکر8 نیز روی سورکوه، تخته‌نادر و آسمان‌بین شناسایی کرده‌اند. دشمن از روی این ارتفاعات بر عقبه نیروهای خودی در بانه و مریوان دید دارد.

غلامعلی رشید در ادامه، سازمان رزم عملیات منطقه دهانه شیلر را 15 گردان از ارتش و 45 گردان از سپاه اعلام کرد. به گفته وی، علاوه‌بر لشکرهای14 و 8، لشکرهای 7 ولی‌عصر(عج)، 19 فجر، 41 ثارالله(ع) و تیپ44 قمر بنی‌هاشم نیز در دو محور بانه و مریوان تحت امر قرارگاه مقدم حمزه قرار می‌گیرند.

معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) در پایان این بخش از گزارش خود ضمن تأکید بر نقش عنصر مهندسی در تسریع روند آماده‌سازی و رفع مشکلات منطقه دهانه شیلر، محدودیت زمانی و بارش زودهنگام برف در مناطق کوهستانی منطقه شیلر نسبت به منطقه بمو را از دیگر دلایل ضرورت تعجیل در اجرای عملیات والفجر4 دانست⁽¹⁾

یکی دیگر از مسائلی که امروز در گزارش معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) به قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه مطرح شد، مربوط به ضعف قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه) در پشتیبانی از قرارگاه مقدم حمزه (مریوان) و ابهام درمورد نهایی یگان‌های تحت امر قرارگاه مقدم بود. براساس گزارش رشید، مشکلات و ضعف‌های موجود در رده فرماندهی قرارگاه مقدم حمزه بر روی عملکرد لشکرهای 14 و 8 برای طرح‌ریزی و اجرای عملیات در منطقه بانه و مریوان تأثیر مستقیم دارد،⁽²⁾به‌گونه‌ای‌که هم‌اکنون لشکرهای 14 امام حسین(ع) و 8 نجف باوجود دو ماه شناسایی روی کل منطقه، هنوز نمی‌دانند که به‌طور قطعی و حتمی در کدام بخش از این منطقه متمرکز خواهند شد. وی همچنین درمورد ضعف قرارگاه فرماندهی عملیات دهانه شیلر گفت: قرارگاه حمزه (ارومیه) در منطقه عملیات حاج‌عمران گرفتار مسائل پدافندی عملیات والفجر2 است و به همین دلیل یک قرارگاه تاکتیکی در مریوان مستقر کرده است. درحالی‌که قرارگاه حمزه سیدالشهدا (ارومیه) باید مسئولیت منطقه والفجر2 را به واحد دیگری سپرده و همراه برادران خاتم‌الانبیا(ص) برای اجرای عملیات در منطقه مریوان حضور می‌یافت. چون قرارگاه مقدم حمزه به‌عنوان یک قرارگاه تاکتیکی در مریوان نمی‌تواند نیاز لشکرها را برآورده و تأمین کند.⁽³⁾

1

تحکیم مواضع و تقویت پایگاه‌های دشمن در منطقه دهانه شیلر (منطقه عملیاتی والفجر4) مهم‌ترین موضوعی است که امروز در گزارش‌های قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) باختران و سایر واحدها به آن پرداخته شده است.

براساس گزارش قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، دشمن به تحکیم مواضع و پایگاه‌های خود در شمال مریوان و مناطق اطراف آن به‌ویژه پنجوین پرداخته و تحرکاتش به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. ارتش عراق به‌منظور تقویت منطقه پنجوین، نیرویی به استعداد یک تیپ با انواع ادوات و تجهیزات نظامی از پادگان عربت به پنجوین انتقال داده است. علاوه‌براین دشمن در مناطق نزدیک به منطقه عملیاتی دهانه شیلر نیز یک ستون به استعداد 2000 نفر از سلیمانیه به‌سمت طویله و بیاره آورده و با انواع ادوات ضدهوایی، توپ و خمپاره وارد پادگان سیدصادق شده است.

در بخش دیگری از گزارش مزبور درمورد سایر اقدامات و فعالیت‌های ارتش عراق در منطقه دهانه شیلر آمده است: علاوه‌بر ایجاد زاغه‌های جدید، پست‌های نگهبانی آن نیز افزایش یافته است. درضمن، پادگان سیدصادق و پادگان سرای سبحان عراق در این منطقه کارهای پشتیبانی و تعمیراتی ارتش عراق را انجام داده و محل استراحت نیروهای خطوط مقدم می‌باشد. برابر اعلام شنود، دشمن برای انتقال مهمات به کردستان عراق با ستون و اسکورت و ازطریق جاده‌های مخصوص و تأمین‌شده عمل می‌کند.⁽¹⁾

واحد اطلاعات سپاه مریوان نیز درمورد تحرکات اخیر دشمن در منطقه عمومی سورکوه تا سورن گزارش داد: «درحدود 12000 نیرو که به نظر می‌رسد از سپاه چهارم عراق باشد به سرپرستی فرمانده سپاه چهارم عراق و دو ماشین مستشاران خارجی از دور دیده شده با آنها بوده و از منطقه کرکوک و سلیمانیه به منطقه سیدصادق و پنجوین حرکت نموده که در منطقه پنجوین و سرسودار و گرمک و نالپاریز تا پل کرکوک مستقر گردیده‌اند. خودروهای دیده‌شده درحدود 400 ایفا و حدود 40 قبضه توپ از انواع مختلف و حدود 9 عدد کاتیوشا و حدود 10 عدد ضدهوایی چهارلول می‌باشد و حدود 200 تانک می‌باشد و ضمناً با ستون فوق فرمانده لشکر سلیمانیه و رئیس سازمان امنیت و معاون فرمانداری پنجوین همراه بوده. حدود 200 دستگاه خودروهای ایفا در منطقه عربت در اطراف شهر مستقر شده که تمام جای آن پراکنده می‌باشند. ضمناً تعدادی کادر ویژه صدام که حدود 40 نفر بوده و با دو ماشین همراه ستون فوق بوده‌اند.»⁽²⁾

در همین حال، قرارگاه حمزه سیدالشهدا نیز در گزارش مشابهی ضمن اشاره به موارد فوق، هدف اقدامات و فعالیت‌های اخیر دشمن را جلوگیری از حمله احتمالی ایران به مناطق پنجوین، نالپاریز و شاندری عراق عنوان کرد و درخصوص تک احتمالی دشمن به پایگاه‌های خودی در مریوان هشدار داد.⁽³⁾در گزارش نیروهای خودی درمورد یگان‌های عراقی حاضر در پنجوین و شاندری آمده است: تیپ 504 پیاده، تیپ 59، تیپ 29، گروهان2 تیپ3، تیپ418 و گروهان رنجر در منطقه پنجوین، گردان چهارم تانک در شاندری و گردان‌های یکم، دوم و سوم تیپ428 پیاده در محدوده شمال پنجوین مستقرند.⁽⁴⁾

1

ارتش عراق با آگاهی از عملیات آتی ایران در محدوده مقابل شهرهای بانه تا مریوان، اقدامات مختلفی را به‌منظور پیشگیری از اجرای این عملیات در دستور کار قرار داده است و علاوه‌بر تقویت نیرو و استحکامات خود در منطقه، از روز هشتم شهریور به‌شدت شروع به بمباران شهرهای بانه و مریوان کرده است. در ادامة این اقدامات، عراق امروز با پخش اعلامیه‌هایی در شهر سنندج مبنی‌بر اینکه «چهار روز دیگر منطقه را به خاک و خون می‌کشیم و آتش می‌زنیم»، از امروز به‌مدت چهار روز به مردم سنندج فرصت داده است تا شهر را تخلیه کنند.⁽¹⁾واحد اطلاعات شهربانی نیز در گزارشی اعلام کرد که ارتش عراق ازطریق پیام رادیویی به مردم، امروز را آخرین مهلت تخلیه شهرستان باختران و اسلام‌آباد تعیین و مردم این منطقه را به بمباران و تخریب شهرهای مذکور تهدید کرده است.⁽²⁾

در همین حال، گزارش قرارگاه حمزه حاکی است به‌دنبال اجرای آتش واحدهای دشمن روی روستاهای ساوجی، میرآباد و خاو، تلفاتی به اهالی این روستاها وارد شده است.⁽³⁾

2

در طول هفته جاری، شهرهای آبادان و خرمشهر هرروز هدف آتش سلاح‌های سبک و سنگین دشمن قرار گرفتند و تبادل آتش پراکنده نیز در امتداد نوار مرزی به‌ویژه در مناطق پاسگاه زید و شلمچه جریان داشت. براثر آتش دشمن در روزهای شنبه تا چهارشنبه، در آبادان 5 نفر شهید و 88 نفر زخمی و در خرمشهر نیز 5 تن شهید و 68 نفر زخمی شده‌اند. همچنین به 19 واحد مسکونی خساراتی وارد شد.⁽⁴⁾

از سوی دیگر، دیروز و امروز نیز شهر آبادان زیر آتش پراکنده سلاح‌های سبک و سنگین دشمن قرار داشت که براثر آن 6 واحد مسکونی خسارت دید و تعدادی درخت خرما نیز در آتش سوخت. همچنین در منطقه علمیاتی آبادان نیز یک نفر از نیروهای سپاه شهید شد و 16 نفر دیگر از نیروهای خودی و 4 غیرنظامی مجروح شدند⁽⁵⁾

براساس گزارش شهربانی استان خوزستان، در این دو روز، تبادل آتش بین نیروهای خودی و عراقی در امتداد نوار مرزی جریان داشت؛ این تبادل آتش در مناطق پاسگاه زید، شلمچه، پل نو و جزیره مینو از شدت بیشتری برخوردار بود. براثر آتشباری عراق یک بسیجی شهید شد و 8 نفر از افراد بسیج، 7 تن از نیروهای ارتش و 3 غیرنظامی نیز در جزیره مینو مجروح شدند.⁽⁶⁾

3

اعزام نیرو اعم از رزمی و فنی، و همچنین ارسال کمک‌های نقدی و جنسی مردم به جبهه‌های جنگ در روزهای اخیر نیز همچنان ادامه داشت. مشروح اعزام‌ها و کمک‌های مذکور به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی چنین است:

اعزام گروهی از رانندگان و کارکنان فنی شرکت واحد اتوبوسرانی، یک دستگاه آمبولانس ازسوی جامعه مداحان تهران، 2 دستگاه نیسان ازسوی کارگران و کارکنان کارخانه ایرانیت ⁽¹⁾مبلغ 106,181,2 ریال ازسوی کارگران کارخانجات فخر ایران نظرآباد برای بازسازی شوش، کمک نقدی و غیرنقدی مردم آذرشهر، کمک نقدی انجمن اسلامی کارخانه قند جوین سبزوار، اعزام 14 نفر از کارگران کارخانه قند جوین سبزوار، 3 کامیون کمک جنسی اهالی اراک ⁽²⁾اعزام اکیپ راه‌سازی از اداره‌کل راه‌وترابری استان بوشهر، اکیپ پزشکی شامل پزشک، کمک پزشک، بهیار و نسخه‌پیچ (از هرکدام یک نفر) و 69 نفر نیروی تدارکاتی از همدان، یک گروه نیروی متخصص از جهاد سازندگی دامغان، ارسال مواد خوراکی و پوشاک از کاشان، مبلغ 600,78 ریال وجه نقد از یک روستای استان ایلام⁽³⁾اعزام نیرو از مرند، اعزام شماری از نیروهای بسیجی از یزد ⁽⁴⁾تعداد 13 نفر کارگر ساختمانی جهت بازسازی سوسنگرد از قائمشهر؛ تعداد 5 کامیون مواد غذایی و پوشاک از شهرستان نور؛ یک کامیون چوب و هیزم از جهاد سازندگی بابل⁽⁵⁾گروهی از بسیجیان شهرستان ابرقو؛ گروهی از بسیجی‌های هشترود⁽⁶⁾پنجاه نفر روحانی از حوزه علمیه قم و سایر شهرها، یک گروه فنی 75 نفره شامل راننده ماشین‌آلات سبک و سنگین، مکانیک، آشپز و نیروی ساده از تبریز⁽⁷⁾اعزام گروهی از بسیجی‌ها و پاسداران شهرستان برازجان و روستاهای تابعه، اعزام دو گروه از بسیجیان شهرستان کرج⁽⁸⁾5 کامیون میوه، لباس و مواد غذایی از آبادان، 2 کامیون مواد خوراکی و 350000 ریال وجه نقد از کمیجان استان مرکزی، مبلغ 830,460,2 ریال وجه نقد، 3 عدد النگوی طلا، پوشاک و مواد شوینده از شهرستان شهرکرد، مبلغ 600,100 ریال وجه نقد و مقادیری دارو و پوشاک و مواد غذایی از ملایر، مبلغ 200,73 ریال وجه نقد و مقادیری حبوبات و غلات از نورآباد ممسنی، کمک‌های نقدی و مواد خوراکی از روستاهای درگز، اعزام 17 نفر نیروی ساختمانی از کردکوی برای بازسازی سوسنگرد، مقادیری پوشاک، مواد شوینده و مواد غذایی از کلاچای، 2 دستگاه آمبولانس از شهرستان میانه، پوشاک، حبوبات، مواد غذایی، دارو، وجه نقد و 2 جفت گوشواره طلا از شهرستان سلماس، تعدادی کمپوت و کنسرو و دیگر اقلام مواد غذایی از شهرستان کردکوی، مقادیری وجه نقد، تعدادی دام زنده، حبوبات، مواد غذایی و مواد شوینده از روستاهای شهرستان بیرجند.⁽⁹⁾

همچنین در مراسم نمازجمعه امروز در تعدادی از شهرهای کشور، کمک‌های نمازگزاران جمع‌آوری و به جبهه‌ها ارسال شد. به گزارش روزنامه جمهوری اسلامی، مبلغ 157000 ریال وجه نقد ازسوی مردم‌عباس آباد تنکابن، مبلغ 784,180 ریال، 3 عدد انگشتر طلا و 12 عدد سکه نقره در مراسم نمازجمعه رفسنجان و مبلغ 480000 ریال وجه نقد اهدایی نمازگزاران جمعه شهرستان بابل به مناطق جنگی فرستاده شد.⁽¹⁰⁾

1

در ادامه پناهندگی مردم و نظامیان عراقی به ایران، در سه روز گذشته، 12 نفر از مردم عراق با عبور از مرزهای غربی، به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شدند.

به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی از ارومیه، روز چهارشنبه نهم شهریور، 3 نفر از اهالی کرکوک و هله با ورود به خاک ایران ازطریق مرزهای غربی، خواستار پناهندگی از جمهوری اسلامی شدند.⁽¹⁾همچنین گزارش سپاه اشنویه حاکی است که دیروز نیز 3 عراقی با معرفی خود به سپاه اشنویه، تقاضای پناهندگی کرده‌اند.⁽²⁾علاوه‌براین خبرگزاری جمهوری اسلامی از باختران نیز گزارش داد روز گذشته یک خانواده 5 نفره عراقی ازطریق یکی از مرزهای غربی وارد ایران شده و خواستار پناهندگی شدند. طبق همین گزارش، امروز هم یکی از اهالی شهر سیدصادق عراق به جمهوری اسلامی ایران پناهنده شد.⁽³⁾

2

مناطق بحرانی استان آذربایجان‌غربی امروز نیز شاهد تحرکات گروه‌های مسلح غیرقانونی بود؛ این گروه‌ها علاوه‌بر حمله به چندین مرکز دولتی در بوکان، با حمله به پایگاه‌ها و اجرای کمین، تلفات و خساراتی را به نیروهای خودی وارد کردند.

یک درگیری که از آخرین ساعات شب گذشته با حمله عناصر ضدانقلاب به بوکان آغاز شده بود، حدود ساعت 6 صبح امروز پایان یافت. به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا ضدانقلابیون با سلاح‌های سبک و آر.پی.جی به توانیر، بهداری و عمران سپاه در منطقه بوکان حمله کردند. براثر این تهاجم علاوه‌بر شهید و زخمی‌شدن شماری از نیروهای عمران سپاه، برق شهر نیز قطع شد.⁽⁴⁾

صبح امروز، به‌دنبال دو نوبت درگیری نیروهای تأمین پایگاه‌های همران و ماولو از هنگ ژاندارمری سردشت با افراد مسلح غیرقانونی، گروهی از نیروهای جندالله، سپاه و گروه ضربت قرارگاه ژاندارمری که در ربط مستقر بودند، برای کمک به پایگاه‌های درگیر اعزام شدند. ولی در میان راه عناصر ضدانقلاب با آر.پی.جی. خودروی گروه ضربت را در حوالی پایگاه ماولو هدف قرار دادند که درنتیجه از افراد گروه مذکور 6 نفر شهید و 5 نفر زخمی شدند و سلاح و مهماتشان به‌دست ضدانقلابیون افتاد. در این درگیری‌ها که تا ساعت 14 ادامه داشت، 2 نفر از نیروهای سپاه و بسیج نیز مجروح شدند و از مهاجمان هم 10 نفر کشته شدند؛ تعدادی از سلاح‌های نیروهای خودی شامل10 قبضه اسلحه ژ3 با دو هزار فشنگ، یک قبضه تیربار ام. ژ3 با دو هزار فشنگ، یک قبضه آر.پی.جی با 9 گلوله و یک قبضه خمپاره‌انداز 60 میلی‌متری با 6 گلوله توسط مهاجمان غارت شد.⁽⁵⁾

براساس گزارش اطلاعات سپاه سردشت، در کمین افراد حزب دمکرات به نیروهای خودی

در محور سردشت - مهاباد، از نیروهای ارتش و سپاه 7 نفر شهید و 13 نفر زخمی شدند؛⁽¹⁾در این حادثه 3 نفر از مهاجمان ازجمله یکی از اعضای اصلی حزب دمکرات کشته شدند.⁽²⁾

به گزارش اطلاعات سپاه ارومیه، در حمله ضدانقلاب به پایگاه انبا، 4 نفر از مهاجمان کشته شدند.⁽³⁾

گفتنی است بعدازظهر امروز، رادیو صوت الجماهیر عراق با استناد به اطلاعیه دفتر سازمان مجاهدین خلق (منافقین)، که امروز در پاریس منتشر شد، ادعا کرد که در جریان عملیات‌های مسلحانه عناصر مخالف جمهوری اسلامی، 155 نفر از نیروهای ایران در دو هفته اخیر کشته شده‌اند؛ در این اطلاعیه آمده است که عناصر سازمان مجاهدین خلق (منافقین) با حمله به چهار پایگاه در بانه، سردشت و بوکان، تلفات و خسارات سنگینی را به نیروهای ایرانی وارد کرده‌اند.⁽⁴⁾

1

اقدامات ایذایی گروه‌های مسلح غیرقانونی امروز در استان کردستان نسبت به روزهای قبل از شدت بیشتری برخوردار بود.

در محور خامسان - کامیاران، یک خودروی سپاه پاسداران در کمین ضدانقلابیون افتاد و 9 نفر از نیروهای سپاه شهید شدند و یک نفر دیگر زخمی شد. عناصر ضدانقلاب خودروی مذکور را به آتش کشیدند.⁽⁵⁾

در محور سنندج - سقز، در درگیری نیروهای خودی با عناصر مسلح غیرقانونی 4 نفر از نیروهای ژاندارمری به شهادت رسیدند.

در یک درگیری که بین نیروهای خودی و افراد مسلح ضدانقلاب در محور توریو - سنندج، رخ داد، یکی از نیروهای بسیجی زخمی شد⁽⁶⁾

در درگیری نیروهای تأمین پایگاه کوخان (بانه) با عناصر ضدانقلاب یک سرباز شهید و یک سرباز دیگر به گروگان برده شد.⁽⁷⁾

در حوالی روستای حسین‌آباد جوانرود، یک تویوتای سپاه در کمین ضدانقلاب گرفتار شد و درنتیجه 2 نفر از نیروهای خودی به شهادت رسیدند.⁽⁸⁾

یکی از پیشمرگان کُرد نیز که برای دیدن خانواده خود به روستای بالک (از توابع مریوان) رفته بود، براثر کمین ضدانقلاب به شهادت رسید.⁽⁹⁾

امشب همچنین پایگاه توت سوران از گردان مرزی مریوان، پایگاه‌های تپه سدقشلاق، تونل یک، و رازآور،⁽¹⁰⁾گزگزاره و گروهان کامیاران⁽¹¹⁾هنگ ژاندارمری سنندج چندین ساعت با عناصر مسلح غیرقانونی درگیر بودند که درگیری‌های مذکور بدون واردآمدن هیچ‌گونه تلفات و خساراتی به نیروهای خودی خاتمه یافت.

1

تعدادی از اعضا و عناصر وابسته به گروه‌های مسلح غیرقانونی ازجمله حزب دمکرات، کومه‌له و چریک‌های فدایی خلق امروز در استان‌های کردستان و باختران دستگیر یا تسلیم شدند.

درپی درگیری نیروهای تأمین پایگاه کوخان (بانه) با عناصر ضدانقلاب و تعقیب مهاجمان، 17 نفر به اتهام همکاری با ضدانقلاب دستگیر و به سپاه بانه تحویل داده شدند.⁽¹⁾

در سنندج، 11 نفر از افراد وابسته به حزب دمکرات و 3 نفر از افراد کومه‌له دستگیر شدند⁽²⁾

در سنقر (استان باختران)، 8 نفر که دو عدد نارنجک نیز همراه داشتند به‌دلیل فعالیت به نفع سازمان چریک‌های فدایی خلق دستگیر و تحویل دادگاه انقلاب اسلامی باختران شدند. به گزارش خبرگزاری جمهوری اسلامی، رئیس دادگاه سنقر و 3 نفر کارمند ادارات دولتی نیز جزو دستگیرشدگان هستند.⁽³⁾

در کامیاران، 3 نفر از افراد مسلح وابسته به حزب دمکرات تسلیم شدند.⁽⁴⁾در دیواندره نیز 3 نفر از اعضای این حزب که 4 قبضه سلاح به‌همراه داشتند، خود را تسلیم کردند.⁽⁵⁾

2

آیت‌الله خامنه‌ای در خطبه اول نمازجمعه امروز تهران، ضمن تبیین شاخصه‌های حکومت اسلامی، اطاعت مردم از قوانین حکومتی، همکاری مردم با دولت، روحیه مردم در تحمل سختی‌ها و پشتیبانی همه‌جانبه مردمی از جنگ را نمادهایی از مردمی‌بودن نظام جمهوری اسلامی دانست. محکوم‌کردن و انتقاد از سکوت سازمان‌های حقوق بشری و بین‌المللی در قبال جنایات عراق به‌ویژه بمباران دیروز مریوان و بی‌اعتمادی ایران به سازمان‌های مذکور، رد ادعای احزاب کومه‌له و دمکرات کردستان درمورد طرف‌داری از مردمان کُرد و موضع‌گیری در قبال درگیری‌های اخیر در بیروت و دخالت نیروهای امریکایی در لبنان محورهای اصلی سخنان رئیس‌جمهور در خطبه دوم نمازجمعه این هفته تهران بود.

آیت‌الله خامنه‌ای با اشاره به بمباران دیروز مریوان توسط هواپیماهای عراقی گفت: «برای چندمین بار عمل نامردمی حمله به شهرهای ایران تکرار شد و دیروز چند هواپیمای عراقی به شهر عزیز مریوان حمله کردند، یک بار حمله کردند تعدادی خانه ویران شد و تعدادی شهید و مجروح به جای ماندند، مردم مسلمان و مؤمن و متعهد آمدند مشغول پیداکردن عزیزان شهید و مجروح خود شدند. در میان خرابه‌ها درحالی‌که مردم مشغول بودند و اجتماع زیادی به وجود آمده بود، مجدداً هواپیماهای عراقی آمدند و همان نقطه تجمع مردم را با راکت زدند. شلوغ‌ترین خیابان شهر را که مملو از جمعیت بود بمباران کردند، ده‌ها نفر شهید، حداقل چهل نفر و چند برابر مجروح به جای گذاشتند و رفتند و برای ما غیرمنتظره نیست از اول جنگ ما این را آزمودیم.»

رئیس شورای عالی دفاع راجع به پاسخ ایران به عراق و حامیان آن رژیم گفت: «اولین حرف ما به رژیم عراق و پشتیبانان اوست و آن حرف این است که ما می‌گوییم اگر با این کارها می‌خواهید مردم ما را خسته کنید، ما را به ستوه بیاورید و در ادامه جنگ برای ما تزلزلی ایجاد کنید، بدانید سخت در اشتباه هستید. شما اینجا فرزندان و کودکان و زنان و بیماران و معلمان و مجموعاً افراد بی‌پناه را در خیابان‌ها و خانه‌ها و مغازه‌هایشان زدید. وعده ما و شما در میدان‌های جنگ، ما شما را در میدان‌های جنگ خواهیم کوبید، ضربات خود را بر شما وارد خواهیم آورد و ان‌شاءالله کمر شما را در بغداد خواهیم شکست.»

رئیس‌جمهور سپس با انتقاد از سکوت سازمان‌های حقوق بشری و بین‌المللی در قبال جنایات عراق، به تبیین ریشه‌های بی‌اعتمادی ایران به سازمان‌های مذکور پرداخت: «حرف دیگر دراین‌رابطه با سازمان‌های حقوق بشر است، با سازمان‌های بین‌المللی است، با آن کسانی که سعی می‌کنند چهره قابل‌قبولی از رژیم عراق ارائه بدهند، چه جواب می‌دهید، چگونه عذر این کار را می‌خواهید، چگونه عذر سکوت خودتان را می‌خواهید، چرا سکوت می‌کنید؟ چرا سازمان صلیب‌سرخ جهانی لب فرومی‌بندد و از این جنایت و ده‌ها جنایت شبیه این و جنایت‌هایی که در اردوگاه‌های اسیران ایران در عراق واقع می‌شود حرفی نمی‌زند؟ سازمان عفو بین‌الملل و سازمان‌های دیگر؟ آن کسانی که فکر می‌کنند ما چرا به این سازمان‌ها بی‌اعتقادیم، بدانند ما از اینکه سازمان‌های بین‌المللی بیایند حقایق تلخی را که می‌گذرد ببینند و بگویند بدمان نمی‌آید. ما از این سازمان‌ها بی‌تعهدی دیدیم، بی‌مسئولیتی دیدیم و این ظن و گمان در ما قوی شده است که این سازمان‌ها دروغ می‌گویند و تحت‌تأثیر سیاست‌های استکباری دنیا مشغول کاری هستند. سرگرمی برای خودشان درست کرده‌اند. کشتن یک عده مردم در یک شهر، بمباران یک شهر بی‌پناه چه معنی دارد؟ این یک جنایت جنگی است؟ یک جنایت برحسب همه موازین انسانی است؟ چرا به این جنایت رسیدگی نمی‌کنند؟ ما البته شکایت به هیچ‌یک از این سازمان‌ها نمی‌کنیم چون ما آنها را آزمودیم، اما آنها بیایند ببینند خبر شوند و اگر احساس مسئولیت می‌کنند، انجام بدهند.»

امام‌جمعه تهران، با اشاره به کشتار مردم مناطق کردنشین توسط رژیم عراق، ادعای احزاب کومه‌له و دمکرات کردستان درمورد طرف‌داری از مردمان کُرد را باتوجه‌به همکاری این گروه‌ها با رژیم بغداد، تکذیب کرد: «حزب دمکرات کردستان و حزب کومه‌له دیگر با چه روی

ادعا می‌کنند که کُرد هستند، شمایی که سلاحتان، پولتان، تجهیزاتتان و تدارکتان به اتکاء به رژیم بغداد است، شمایی که برای آن رژیم جاسوسی می‌کنید، خبرکشی می‌کنید، از داخل شهرها به آنها خبر می‌دهید، اسراری را که مطلع بشوید به اطلاع آنها می‌رسانید، برای آنها اسیر می‌گیرید، برای آنها می‌جنگید، حالا ببینید که آن رژیم با مردم کُرد چه کرد و می‌کند. این اولین بار نیست، مردم مریوان کُرد نیستند؟ زن و مرد و کودک بی‌گناه مریوانی مسلمان نیستند؟ آنها جزو مردم کُرد نیستند که شما ادعای طرف‌داری از آن را می‌کنید؟ دروغگوها، آن کسی که به‌راستی کُرد است آن کسی که دلش به حال مرد و زن و کودک مریوانی می‌سوزد یک لحظه باید دیگر در مقابل رژیم متجاوز عراق نرمش و مسالمت نشان ندهد. اگر شماها راست می‌گویید و واقعاً از کُرد می‌خواهید حمایت کنید، که این دروغ شما مدت‌هاست ثابت شده، باید دیگر متکی به عراق نباشید باید بروید با عراق بجنگید، باید در کنار نیروهای ایرانی قرار بگیرید با رژیم صدام مبارزه کنید زیراکه شهرهای کردنشین و مردم کُرد را بمباران کردند.»

درگیری‌های اخیر در بیروت و دخالت نیروهای امریکایی و قتل‌عام مسلمانان و شیعیان در لبنان، موضوع دیگری بود که آیت‌الله خامنه‌ای در قبال آن موضع‌گیری کرد: «بلندگوهای دنیا سعی می‌کنند قضیه لبنان را کوچک نشان بدهند و مسئله بیروت را تحریف کنند و من به اطلاع شما مرد و زن مسلمان می‌رسانم که ارتش لبنان به کمک عناصر اسرائیلی به کمک عناصر امریکایی، به کمک عناصر فالانژ سعی بر این کرده‌اند که مسلمانان و شیعیان بیروت را قتل‌عام کنند. ... در این چند روز گذشته، هلیکوپترهای امریکایی و حتی شنیدم نیروهای زمینی امریکایی (این را درست یقین ندارم) به‌اضافه نیروهای لبنانی با جست‌وجوی خانه‌به‌خانه دارند مرد و زن و کودک بیروتی مسلمان و شیعه را قتل‌عام می‌کنند. آنکه الآن در بیروت دارد انجام می‌گیرد یک حمام خون است. چرا باید دستگاه سیاسی حاکم بر لبنان به‌جای اتکا [به] خانواده بزرگ عربی و اسلامی به اسرائیل و امریکا متکی بشود و من از زبان ملت ایران و از زبان همه مسلمین دل‌سوخته اعلام می‌کنم لبنان متعلق به اسلام و مسلمین است. اسرائیلی‌ها، پشتیبانان امریکایی آنها و دوستان حقیرشان در لبنان بدانند هیچ‌کس اجازه نخواهد داد که لبنان، اسلام و مسلمین را اسرائیلی‌ها لقمه‌ای کنند و فرو بدهند. چنین چیزی را اجازه نمی‌دهیم، ملت‌های مسلمان اجازه نخواهند داد.»

آیت‌الله خامنه‌ای بیانات خود در خطبه‌های نمازجمعه تهران را با قرائت خطبه‌ای به زبان عربی، خاتمه داد⁽¹⁾

1

سخنان امروز نخست‌وزیر قبل از خطبه‌های نمازجمعه تهران، درمورد اتخاذ سیاست‌هایی به نفع مناطق محروم، دستمایه‌ای شد تا رادیو اسرائیل با طرح ادعای ناتوانی دولت در تأمین نیازهای مردم تهران، به گمانه‌زنی درباره سیاست کاهش جمعیت این شهر بپردازد.

به مناسبت هفته دولت، امروز میرحسین موسوی نخست‌وزیر، سخنران قبل از خطبه‌های نمازجمعه تهران بود. وی پس از گرامیداشت شهدای شهریورماه و همچنین قیام 17 شهریور، با بیان اینکه مسئولان هیئت دولت فعلی از مقلدان امام خمینی می‌باشند، رهنمودهای ایشان را ملاکی برای ارزیابی فعالیت‌های دولت معرفی کرد. نخست‌وزیر در ادامه سخنان خود به مشکلات ناشی‌از جنگ و نحوه برخورد مردم با این مشکلات اشاره کرد و گفت: «در شرایط حساس جنگی که درآمدهای ارزی ما محدود بود، با طرح مناسبی که ریختیم قسمت اعظم ارز در خدمت جنگ که تعیین‌کننده سرنوشت مردم مسلمان جهان است قرار گرفت و به‌یقین می‌دانستیم که اگر روزی مجبور شویم و مشکل را به میان مردم ببریم و مشکلات دولت را با آنها در میان بگذاریم و از نقش سرنوشت‌ساز جنگ سخن بگوییم با استقبال گرم مردم روبه‌رو می‌شویم.»

وی در ادامه به اختصاص 10 میلیارد تومان به بازسازی مناطق جنگ‌زده در سال جاری اشاره کرد و درزمینه تنظیم سیاست خارجی بر مبنای مسئله اصلی کشور، یعنی جنگ گفت: «همه شما شاهد دسایس و توطئه‌های سازمان‌های بین‌المللی و هیئت‌های مختلفی که به کشور ما آمدند بودید، ولی علی‌رغم این توطئه‌ها این قدرت را پیدا کردیم که محل کنفرانس غیرمتعهدها را از بغداد به دهلی منتقل کنیم و در جبهه سیاسی ضربه مهلکی بر رژیم پوسیده صدام وارد آوریم. ... سیاست خارجی ما دقیقاً متناسب با خواست جنگ تا پیروزی ملت ایران تنظیم شده است که همچنان ادامه خواهد یافت.»

نخست‌وزیر با بیان اینکه «درآمد ملت ما بیشتر ازطریق فروش نفت است و حتی مالیات‌هایی را هم که می‌گیریم مالیات‌هایی متأثر از درآمدهای نفتی است»، به خط مشی «گریز از سیاست رژیم قبل» اشاره کرد و درمورد رویکرد نوین تدوین مقررات افزود: «اخیراً تصمیمی گرفته شد که حتی در مقررات و قوانین به شکلی حرکت کنیم که به نفع نقاط محروم باشد و دلیلی ندارد مالیاتی که در تهران گرفته می‌شود همان مالیات در نقاط توسعه‌نیافته کشورمان گرفته شد [شود] ... وزارت اقتصاد و دارایی در کار تدوین این مقررات است که اگر در تدوین این قوانین موفقیتی داشته باشیم، سرمایه‌گذاری در نقاط محروم تقویت خواهد شد.»⁽¹⁾

گفتنی است عصر امروز رادیو اسرائیل با برجسته‌ساختن بخشی از اظهارات موسوی درمورد ضرورت یکسان نبودن مالیات‌ها در تهران و دیگر نقاط کشور و اتخاذ سیاست‌هایی به نفع نقاط محروم، مدعی شد: «چندی پیش میرحسین موسوی اعلام کرده بود که دولت وی قادر نیست احتیاجات جمعیت تهران مانند آب و برق و سایر نیازهای شهری را برآورده کند و مردم را تشویق نمود که به زادگاه‌های خود و شهرهای کوچک بازگردند. ... اینک به نظر می‌رسد سیاست کاهش جمعیت تهران با وضع مالیات‌ها و عوارض تازه گام‌های جدیدی را برمی‌دارد.»⁽²⁾

1

وزیر کشور درمورد زمان برگزاری دومین دوره انتخابات مجلس، هدف از تشکیل حزب جمهوری و اخبار مربوط به استیضاح خود مطالبی را بیان کرد.

حجت‌الاسلام ناطق نوری وزیر کشور، که دیروز همراه با معاون پارلمانی این وزارتخانه به اراک سفر کرده است، امروز در مصاحبه‌ای درمورد اقدامات انجام‌شده درزمینه برگزاری انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی گفت: «دراین‌مورد، ازنظر تدارکات اقدامات لازم انجام شده و قانون جدید انتخابات نیز تهیه شده و به دولت تقدیم شده تا در مجلس مطرح شود و تا اواخر سال 62 یا اوایل سال 63، انتخابات را برگزار خواهیم کرد.»⁽¹⁾

ناطق نوری در ادامه دیدار خود از استان مرکزی بعدازظهر امروز، در سخنانی در جمع اعضای حزب جمهوری اسلامی شهر قم ضمن گرامیداشت شهدای هفتم تیر و هشتم شهریور، درخصوص هدف از تشکیل حزب جمهوری اسلامی گفت: «انگیزه ما از تشکیل حزب جمهوری اسلامی رسیدن به قدرت و حکومت نبود و این حزب رسیدن به قدرت را هرگز هدف و سرلوحه خود قرار نداده است، بلکه ما این تشکیلات را به وجود آورده و آن را منسجم نمودیم تا در مقاطع انقلاب اسلامی‌مان حضور داشته و حافظ و پاسدار اسلام و تعالیم قرآن کریم همچون خون شهدا و اصل زنده ولایت فقیه باشیم.»

وی همچنین ضمن توضیحاتی درمورد اخبار مربوط به استیضاح خود خاطرنشان کرد: «این‌گونه بازتاب‌ها در اولین دوره مجلس شورای اسلامی نشانه اقتدار مجلس است و اساساً استیضاح از وظایف قانونی است و نمایندگان مجلس شورای اسلامی به وظیفه قانونی خود عمل می‌کنند.»⁽²⁾

2

حجت‌الاسلام حکیم سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق، همراه با تعدادی از اعضای کمیسیون رسیدگی به امور اسرای عراقی به‌منظور بازدید از وضعیت اسیران عراقی در منطقه گیلان، امروز از اردوگاه شماره 11 طریق‌القدس در بندر انزلی بازدید کردند.⁽³⁾

جانشین سرپرست ستاد تبلیغات جنگ در گفت‌وگو با خبرگزاری جمهوری اسلامی اهداف این بازدید را «بررسی وضع اردوگاه‌های اسرای عراقی در گیلان، تأمین حداکثر رفاه و امکانات هرچه بهتر نگهداری اسرا و بررسی مسائل و مشکلات احتمالی آنان» ذکر کرد. به گزارش

خبرگزاری جمهوری اسلامی، یکی از نمایندگان اسرای عراقی مستقر در این اردوگاه ضمن خیرمقدم به بازدیدکنندگان، اظهار کرد: «ما پس از آشنایی با اسلام اصیل، دیگر تاب تحمل ادامه جنایات صدام در ایران و عراق را نداشته و خواستار اعزام به جبهه‌های جنگ تحمیلی و خواهان به‌دست‌گرفتن اسلحه جهت نشانه‌رفتن به سینه صدام عفلقی هستیم.»

سخنگوی مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق نیز در این دیدار گفت: «ان‌شاءالله به یاری خدا و فداکاری و ایثار رزمندگان پرتوان سپاه اسلام و مجاهدین مسلمان عراق سرنگونی رژیم بعث عراق نزدیک است و ملت عراق دارای یک حکومت اسلامی همانند جمهوری اسلامی ایران تحت رهبری امام خمینی خواهد بود. ... باید به جنایات صدام که در طول جنگ تحمیلی به مردم مسلمان ایران و در طول حکومت ننگین خود به مردم مسلمان عراق روا داشته پایان دهیم و یک حکومت صددرصد اسلامی در آن کشور برپا کنیم.»

حجت‌الاسلام حکیم همچنین در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی، در تبیین فلسفه وجودی و مسئولیت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق گفت: «این مجلس مسئولیت رهبری مبارزه با نظام کافر و مزدور عراق و همچنین مسئولیت افشاگری و شناساندن چهره وحشی رژیم حاکم بر عراق و معرفی آن به ملل دنیا را برعهده دارد. ... مسئولیت مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق همچنین ایجاد وحدت بین مردم مسلمان عراق برای بسیج همه نیروها جهت سرنگونی هرچه زودتر نظام حاکم بر عراق است.»

وی در ادامه این گفت‌وگو با ارزیابی وضعیت اقتصادی عراق خاطرنشان کرد: «نظام عفلقی با مشکلات اقتصادی فراوانی درگیر بوده و علت آن ضربه‌خوردن مؤسسات اقتصادی، صنعتی، قطع صدور نفت ازطریق خلیج‌فارس توسط رزمندگان پرتوان اسلام و مجاهدین مسلمان عراق و نیز خاک سوریه می‌باشد. ... اخیراً نیز حکام خودفروخته حاکم بر عراق اقدام به جمع‌آوری دارایی‌های مردم مسلمان آن کشور نمودند تا شاید بتوانند مقداری از دیون خارجی خود را بپردازند.»⁽¹⁾

عصر امروز و در پایان بازدید هیئت مذکور از اردوگاه اسرای عراقی، نظران دبیر شورای عالی دفاع، در مصاحبه‌ای با خبرگزاری جمهوری اسلامی، به تشریح نتایج این بازدید و وضعیت کنونی اسرای عراقی پرداخت: «در این دیدارها مسائل و مشکلات و نیازمندی‌های اسرا مورد بررسی قرار گرفت. ... باید دنیا بداند که ما فوق قراردادهای ژنو با اسرا رفتار

می‌کنیم و این را یک وظیفه اسلامی برای خود در قبال اسرای عراقی می‌دانیم. ... اسرا ازلحاظ فکری در سطح بالا بوده و اداره اردوگاه‌ها نیز توسط خود اسرا صورت می‌گرفته که این نشان‌دهنده تحول فکری و زیربنایی بسیار جالب در اسرا می‌باشد که ان‌شاءلله زمینه‌ساز خوبی برای آینده حکومت اسلامی در عراق محسوب می‌شود.»⁽¹⁾

1

حجاج ایرانی در مدینه، امروز پس از یک راه‌پیمایی آرام از بعثه امام تا مسجدالنبی همراه با مسلمانان اهل سنت در نمازجمعه شرکت کردند. به گزارش روزنامه اطلاعات قبل از حرکت زائران ایرانی، حجت‌الاسلام موسوی خوئینی‌ها نماینده امام و سرپرست حجاج ایرانی، در جمع روحانیون کاروان‌ها و همچنین گروهی از روحانیون دیگر کشورهای اسلامی، در سخنانی «بر وحدت هرچه بیشتر مسلمین دربرابر جنایتکاران شرق و غرب، خصوصاً امریکا و اسرائیل غاصب» تأکید کرد.⁽²⁾

امروز همچنین تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی که در مدینه به سر می‌برند با حضور در محل کاروان جانبازان، از نقش آنان در مراسم باشکوه عبادی - سیاسی حج تقدیر کردند. گفتنی است قرار است از امروز تا روز شنبه 19 شهریور، هرروز حدود 5 هزار تن از حجاج ایرانی از مدینه به مکه اعزام شوند و براساس برنامه تنظیم‌شده، در این مدت همه زائران ایرانی به مکه معظمه اعزام خواهند شد.⁽³⁾

2

رادیو مسکو امشب در تفسیری با اشاره به سخنان وزیر امور خارجه ایران در اجلاس بین‌المللی مسئله فلسطین در ژنو راجع به سوءاستفاده رژیم اشغالگر قدس از تفرقه در بین کشورهای اسلامی، جنگ ایران و عراق را یکی از علل این پراکندگی خواند و از دو کشور خواست با پایان‌دادن به جنگ برمبنای عهدنامه الجزایر، توان خود را برای حمایت از حقوق ملت فلسطین صرف کنند.

رادیو مسکو ضمن تأیید این سخن علی‌اکبر ولایتی که پراکندگی و تفرقه در صفوف کشورهای اسلامی و عرب مانع مقابله مؤثر با تجاوزات امریکا و رژیم صهیونیستی می‌شود، استقرار نیروهای امریکایی در لبنان و اجرای عملیات نظامی علیه مسلمانان شیعه را خطر جدیدی برای صلح در منطقه غرب آسیا دانست.

این رادیو «جنگ ایران و عراق که به تحریک ایالات متحده آغاز شده» را «یکی از علل پراکندگی و حتی خشونت بین برخی کشورهای منطقه» معرفی کرد و درمورد میزان خسارات و تلفات آن گفت: «این جنگ هم‌اکنون به ایران و هم به عراق ازلحاظ اقتصادی ده‌ها میلیارد دلار خسارت وارد کرد و باعث تلفات جانی عظیم شده که در دو سال اول جنگ به سیصد هزار

کشته و سیصد و هفتاد هزار تن زخمی از هر دو طرف رسیده.» رادیو مسکو همچنین جنگ ایران و عراق را مانعی دربرابر ترقی دو کشور دانست و با استناد به اظهارات محمد احمدی عضو کمیته مرکزی حزب توده ایران، مدعی شد: «جنگ به‌صورت وسیله‌ای جهت اخلالگری در انجام مهم‌ترین اصلاحاتی که پیش از آغاز عملیات جنگ به تصویب رسید، درآمده است. مثلاً اصلاحات ارضی که مجلس در سال 1980 به آن رأی داد، بعد از آغاز جنگ محدود شد و سپس به دستور شورای نگهبان به حالت تعلیق درآمد. محمد احمدی تأکید نمود که جنگ دستاویزی برای محدودکردن آزادی‌ها و حقوق مدنی و اعمال اقدامات وحشیانه و عدول از اصول قانون اساسی اسلامی شد. نیروهای راست‌گرا در ایران از جنگ با عراق برای تشدید شونیسم و ملت‌پرستی بی‌بندوبار در کشور و تأمین شرایط مساعدی جهت اعمال تضییقات کاملاً بی‌اساس درمورد میهن‌پرستان ایرانی من‌جمله درمورد آزار حزب توده استفاده می‌کنند.»

در ادامه تفسیر رادیو مسکو، درمورد بهره‌برداری امریکایی‌ها از جنگ ایران و عراق آمده است: «آنها از درگیری مسلحانه ایران و عراق به‌عنوان بهانه برای تشدید تدارکات نظامی در منطقه خلیج‌فارس و اقیانوس هند و برای نیروهای واکنش سریع خود در این منطقه و احداث پایگاه‌های جدید و انجام مانورها مجدانه استفاده می‌نمایند.» رادیو مسکو با اشاره به رضایت ایالات متحده از تداوم جنگ مذکور، افزود: «بنگاه تلویزیونی امریکایی سی.بی.اس. با رضایت‌مندی اشاره نمود هرقدر ایران بیشتر در جنگ با عراق گیر بکند، کمتر امکان خواهد داشت در مقابل سیاست ایالات متحده امریکا در خاور نزدیک و میانه مقاومت کند.» این رادیو، موافقت‌نامه 1975 الجزیره را پایه خوبی برای حل اختلاف ایران و عراق برشمرد و با اشاره به موضع رهبر انقلاب اسلامی دراین‌باره اعلام کرد: «آیت‌الله خمینی روز 11 فوریه سال 1981، اظهار داشت ایران قراردادهای بین‌المللی را محترم می‌شمارد و ادعایی حتی درباره یک وجب خاک بیگانه من‌جمله خاک عراق ندارد.» از نظر مفسر رادیو مسکو، خاتمه این جنگ علاوه‌بر اینکه «پاسخ‌گوی منافع ملل خود طرف‌های درگیر است» به «تأمین وحدت و همبستگی ملل اسلامی در مبارزه علیه تجاوز امریکا و اسرائیل و برای تأمین حقوق خلق زجردیده و مصیبت‌کشیده عرب فلسطین و برای اعاده تمامیت ارضی و حق حاکمیت لبنان کمک خواهد کرد.»⁽¹⁾

1

حبیب شطی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی، امروز برای یک دیدار رسمی وارد رباط پایتخت مراکش شد؛ وی وضعیت غرب آسیا، جنگ ایران و عراق و همچنین آمادگی برای چهارمین اجلاس سران کشورهای اسلامی - که اوایل سال آینده میلادی در رباط برگزار خواهد شد - را محورهای مذاکرات خود با حسن شاه مراکش ذکر کرد.⁽²⁾

1

مقامات کشورهای عربی حامی عراق در روزهای اخیر و هم‌زمان با حضور هیئت پارلمانی ایران در چین، با انجام سفرهایی به این کشور رایزنی‌هایی را با مقامات چینی آغاز کرده‌اند.

عبدالحلیم ابوغزاله وزیر دفاع مصر، امروز در رأس یک هیئت نظامی وارد پکن شد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، وزیر دفاع مصر در این سفر، درباره همکاری‌های نظامی با سران چین گفت‌وگو خواهد کرد؛ وی همچنین قرار است پس از انجام یک دیدار چهارروزه از کره شمالی، عازم امریکا شود.

از سوی دیگر، ملک حسین شاه اردن، که روز چهارشنبه (9/6/1362) برای یک دیدار دوره‌ای از کشورهای پاکستان، چین، کره جنوبی و مالزی، اردن را به مقصد اسلام‌آباد ترک کرده بود، دیروز برای یک دیدار ده روزه وارد پایتخت چین شد و امروز مذاکرات خود را با مقامات چینی آغاز کرد. به گزارش رادیو کویت وی در این سفر دوره‌ای با سران کشورهای مذکور درمورد اوضاع غرب آسیا و به‌ویژه اوضاع لبنان و تحولات جنگ ایران و عراق، گفت‌وگو می‌کند.

در همین زمینه رویتر گزارش داد که در آستانه سفر ملک حسین به چین، خبرگزاری چین نو، تحلیل‌هایی را درمورد مسئله فلسطین و حمایت از مبارزه سازمان آزادی‌بخش فلسطین، محکومیت حضور رژیم صهیونیستی در لبنان و حمله به امریکا به‌دلیل حمایت از تل‌آویو منتشر می‌کند؛ براساس همین گزارش، اخیراً زائویانگ نخست‌وزیر چین نیز در اظهاراتی ضمن محکومیت توسعه‌طلبی رژیم اشغالگر قدس، از مبارزه مردم فلسطین برای اعاده حقوق مشروعشان حمایت کرده است.⁽¹⁾

2

هم‌زمان با انتشار اخباری مبنی‌بر تقویت نیروهای نظامی فرانسوی و امریکایی در لبنان، برخی دولت‌های عربی نیز تحرکاتی را برای حل‌وفصل منازعه داخلی لبنان آغاز کرده‌اند.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، ظهر امروز ناو هواپیمابر فرانسوی "فوش" بندر تولون فرانسه را به مقصد آب‌های ساحلی لبنان ترک کرد. در همین حال، روزنامه امریکایی واشنگتن پست در شماره امروز خود از برنامه وزارت دفاع ایالات متحده برای اعزام دو هزار تفنگ‌دار امریکایی دیگر به ساحل غربی لبنان خبر داد؛ با اعزام این افراد تعداد تفنگ‌داران امریکایی در شهر بیروت و ساحل لبنان به سه هزار نفر خواهد رسید. درپی انتشار این اخبار، رادیو دمشق ضمن انتقاد از اعزام ناوگان‌های جنگی فرانسه و امریکا به سواحل لبنان، این دو کشور را متهم ساخت که با این اقدامات «پیروزی‌های نظامی کشورهای استعمارگر قرون گذشته را زنده کرده‌اند.»

درعین‌حال، ایلی سالم وزیر امور خارجه لبنان، در پیامی به شاذلی قلیبی دبیرکل اتحادیه عرب، از این سازمان درخواست کرد که «با قطعنامه‌های بین‌المللی و اعراب درمورد عقب‌نشینی نیروهای خارجی از لبنان همکاری کنند.» براساس اعلام رادیو بیروت، وزیر امور خارجه لبنان از قلیبی خواسته است که پیام وی را به اعضای جامعه عرب منتقل کند. آسوشیتدپرس نیز به نقل از منابع دیپلماتیک عرب، گزارش داد که عربستان سعودی به‌منظور جلوگیری از خشونت‌های بیشتر در کوهستان‌های شوف لبنان، امروز پیشنهادی را برای میانجیگری میان دولت لبنان و مخالفان مطرح کرده است. براساس همین گزارش، بندر بن سلطان فرستاده ویژه فهد پادشاه عربستان، درباره این طرح با حافظ اسد رئیس‌جمهور سوریه و ولید جنبلاط رهبر دروزی‌های لبنان، بحث و گفت‌وگو کرده است.⁽¹⁾گزارش خبرگزاری فرانسه نیز حاکی است که نبیه بری رئیس جنبش امل، در بیانیه‌ای که امروز بین خبرنگاران توزیع شد با اشاره به دعوت دولت لبنان برای تشکیل یک کنگره آشتی ملی، از اینکه دولت این کشور تصمیم گرفته است راه سازش و تفاهم را با زور تانک‌ها باز کند، اظهار تأسف کرد. وی ضمن انتقاد از عملیات ارتش در غرب بیروت، اعلام کرد که رهبران اسلامی لبنان تحت ریاست شیخ حسن خالد مفتی سنی لبنان متفق‌القول‌اند که ارتش لبنان باید با مسالمت وارد غرب بیروت شود.⁽²⁾

روزشمار جنگ شنبه 12 شهریور 1362 25 ذیقعده 1403 3 سپتامبر 1983

1

در ادامه نشست دیروز فرماندهان قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) که به‌منظور تسریع در روند آماده‌سازی عملیات‌های قرارگاه مقدم حمزه و نجف با حضور قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه در باختران برگزار شد، امروز نیز فرماندهان مزبور⁽¹⁾در جلسه‌ای به بررسی وضعیت عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان و عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر، پرداختند. در پایان این نشست آخرین تغییرات سازمان رزم یگان‌های عمل‌کننده سپاه به قرارگاه‌های نجف، حمزه و کربلا ابلاغ شد.

در این نشست غلامعلی رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، توضیحات روز گذشته خود درباره عملیات والفجر5 در منطقه دربندیخان را تکمیل کرد و در توضیح اهداف عملیات و زمین منطقه نبرد گفت: قرارگاه نجف این عملیات را در شمال قصرشیرین به‌منظور تصرف سد دربندیخان، با 20 کیلومتر پیشروی در عمق خاک عراق اجرا خواهد کرد. اهداف این عملیات، تصرف دو پهلوی سد و قطع جاده آسفالته 5/1 کیلومتری استان سلیمانیه منتهی به سد می‌باشد، البته به‌دلیل پیوستگی زمین و ارتفاعات دیواری و تیغه‌ای، تصرف و تأمین سد دربندیخان با مشکلاتی همراه است. وی تأکید کرد: «[ارتفاع] بمو کلید منطقه است چون خیلی بزرگ است و همه‌جا مسلط است. دشمن هم روی خود بمو حساس است»، رشید برای برون‌رفت از این وضعیت گفت: مجبوریم کمی پایین‌تر، از محور انتهای کوه‌های بمو و شاخ خشیک به‌سمت سد عملیات کنیم و درصورت عدم تصرف سد، می‌توان دهانه تونل کناری آن را با آتش پوشاند.

غلامعلی رشید در ادامه وسعت ایده‌آل منطقه عملیاتی را 70 کیلومتر عنوان کرد که به‌دلیل مشکلات موجود، مساحت آن به 25 الی 30 کیلومتر کاهش یافته است. وی همچنین

خاطرنشان کرد باتوجه‌به اینکه منطقه عملیاتی دربندیخان بکر و دست‌نخورده است، ازنظر عملیاتی و مهندسی به کار زیادی نیاز دارد.

معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) سپس به تشریح عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر پرداخت و درباره اهداف این عملیات گفت: قرارگاه حمزه مأمور اجرای عملیات در منطقه دهانه شیلر می‌باشد. دو سوم این عملیات در محور مریوان و یک سوم آن در محور بانه است. هدف عملیات الفجر4، قطع پیشرفتگی عراق در دهانه شیلر است که در یک طرف آن ارتفاع سورکوه و در طرف دیگر ارتفاع سورن قرار دارد و آنچه در این پیشرفتگی ارزش دارد شهر پنجوین است که از مریوان بزرگ‌تر بوده و در حد یک شهرستان است.

پس از اظهارات غلامعلی رشید، علی شمخانی قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه، ضمن تأکید بر لزوم تسریع در روند آماده‌سازی عملیات والفجر4 در دهانه شیلر، آخرین مهلت تکمیل طرح و اجرای این عملیات را پانزده روز دیگر تعیین کرد. وی همچنین دو مشکل کمبود زمان به‌دلیل نزدیکی فصل سرما و بارش برف و نیز کمبود نیرو به‌علت بازگشایی مدارس را از مهم‌ترین مشکلات پیش روی اجرای عملیات والفجر4 در منطقه دهانه شیلر برشمرد.⁽¹⁾

در پایان جلسات دوروزه قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، در ابلاغیه‌ای به فرماندهی قرارگاه‌های نجف، حمزه و کربلا، آخرین تغییرات سازمان رزمی یگان‌های عمل‌کننده سپاه به این شرح اعلام شد:

الف) سازمان رزمی قرارگاه حمزه در منطقه عملیاتی والفجر4

ب) سازمان رزمی قرارگاه نجف در منطقه عملیاتی والفجر5

1

وضعیت استقرار و استعداد نیروهای خودی و دشمن در منطقه دهانه شیلر و دلایل کندی اقدامات قرارگاه مقدم حمزه برای آماده‌سازی عملیات والفجر4 از اهم مباحثی بود که در نشست امروز شمخانی قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه با رشید معاونت عملیات قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص)، علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه و تمییزی فرمانده سپاه سنندج در باختران بررسی شد.

در این جلسه علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، ضمن اشاره به تکمیل شناسایی‌های این منطقه، درمورد هدف کلی عملیات والفجر4 گفت: هدف این عملیات انسداد دهانه شیلر از سورکوه تا ارتفاع سورن یعنی منطقه‌ای با مسافت 40 کیلومتر است که بدین منظور لشکر8 نجف از محدوده جنوب سورکوه و لشکر14 امام حسین(ع) نیز در محدوده شمال وارد عمل خواهند شد.

وی سپس با بیان اینکه تأمین اهداف عملیات دهانه شیلر منوط به فراهم‌شدن استعداد نظامی مورد نیاز است، تصرف ارتفاعات سورکوه و سورن را به تأمین 60 گردان نیرو مشروط کرد. فرمانده قرارگاه مقدم حمزه دراین‌زمینه افزود: «سورن یک هدف مستقلی است» و برای تأمین و تضمین موفقیت محورهای کلیدی عملیات دهانه شیلر «باید در سورکوه و سورن حتماً دو لشکر قوی عمل بکند.» درصورت تصرف کامل سورن به‌خصوص قله‌های پیروزی 1، 2 و 3 درصد موفقیت عملیات والفجر4 و ضریب سقوط شانه‌دری و سیدصادق نیز افزایش می‌یابد، زیرا توپخانه‌های دشمن در منطقه سیدصادق - شانه‌دری و پشت ارتفاعات سورن مستقرند و با موفقیت محور سورن، تمام توپخانه‌ها، تجهیزات و احتیاط دشمن به تصرف نیروهای خودی در‌آمده و دشمن آتش پشتیبانی خود را در منطقه از دست می‌دهد.

در ادامه جلسه درباره خط حد نیروهای خودی و دشمن در محدوده ارتفاعات سورکوه و سورن گزارشی به قائم‌مقام فرماندهی کل سپاه ارائه شد. فرمانده قرارگاه مقدم حمزه درمورد خط حد دشمن در بانه و سورکوه گفت: ارتفاعات آسمان‌بین، تخته‌نادر، نهنی و قلندرآوا در دست دشمن است. فقط ارتفاعات شاخ شوکت، برکچل و پایگاه سپاه مریوان دراختیار نیروهای ماست و «دشمن از مناطق خود ما را دید می‌زند.»

وی درمورد خط حد دشمن در محور مریوان و پاتک‌های دشمن در این منطقه افزود: احتمال پاتک دشمن از شانه‌دری، سیدصادق، سلیمانیه و تنگه سورن وجود دارد. در منطقه مارو و پنجوین خط دشمن از مارو تا ارتفاع هفت‌توانان ادامه یافته و خاکریز و کانال دارد. در این منطقه جاده از روی تپه شهدا به‌طرف پاسگاه توتمان آمده و به داخل دشت می‌رسد، شیار توتمان هم خط دشمن است. ارتش عراق با استفاده از «نیروهای نفوذی زیاد» و «قاچاقچی‌های» عبوری از محور توتمان و کانی‌سیف اقدام به جمع‌آوری اطلاعات از وضعیت نیروهای ما می‌کند.

رضائیان با اشاره به حضور انبوه نیروهای دشمن در منطقه سورن و شیارهای آن، از ایجاد موانع مین و احداث کانال در برخی نقاط ارتفاعات سورن خبر داد و افزود: بر مبنای شناسایی‌های

به‌عمل‌آمده از این منطقه، دشمن 20 پایگاه روی سورن دارد و حدود یک تیپ در آن مستقر کرده و پشت سورن نیز یک پادگان دارد. به گفته خرازی فرمانده لشکر14 امام حسین(ع) علاوه‌بر تیپ‌های سه رقمی عراق،⁽¹⁾نیروهای لشکرهای 4، 8 و 11 ارتش عراق نیز در منطقه مقابل مریوان مستقرند.⁽²⁾

علی رضائیان فرمانده قرارگاه مقدم حمزه، باتوجه‌به حساسیت دشمن در مناطق پنجوین و پادگان گرمک، معتقد بود که عملیات باید در دو مرحله اجرا شود. وی همچنین مشکلات موجود درزمینه آماده‌سازی عملیات والفجر4 را ناشی‌از ضعف قرارگاه حمزه ارومیه در پشتیبانی از رده جلوی خود اعلام کرد و افزود: قرارگاه حمزه به‌دلیل اهتمام به امور داخلی، ضعف مهندسی و درگیری در منطقه عملیاتی والفجر2 قادر نیست در پیشبرد امور مهندسی ازقبیل راه‌سازی، سنگرسازی و ساخت سوله‌ها در مریوان به ما کمک کند. این قرارگاه ازلحاظ مهندسی به‌هیچ‌وجه قادر نیست شش لشکر را در منطقه شیلر تأمین کند، «چون نه قادر است و نه تجربه این کار را دارد و نه در کارهای جنگی بوده است.» عندلیب مسئول مهندسی و بکائی مسئول لجستیک قرارگاه خاتم‌الانبیا(ص) نیز ضعف واحد مهندسی در آماده‌سازی عملیات والفجر4 را به‌دلیل فقدان امکانات لازم برای حل مشکلات مهندسی در کوتاه‌مدت تأیید کردند.

مجموع مباحث نشست امروز، نشان‌دهنده این واقعیت بود که به‌علت نبود امکان هلی‌برد در منطقه شیلر و وابستگی عملیات یگان‌های قرارگاه حمزه به جاده، عنصر مهندسی تأثیر بسزایی در موفقیت عملیات والفجر4 دارد⁽³⁾

1

اقدامات ارتش عراق به‌منظور پیشگیری از عملیات آتی ایران (والفجر4) در منطقه دهانه شیلر همچنان ادامه دارد و براساس گزارش‌های رسیده، دشمن تقویت نیروها و تجهیز پایگاه‌های خود در محدوده پنجوین - سیدصادق را در دستور کار قرار داده است.

به گزارش قرارگاه حمزه سیدالشهدا، اخیراً ارتش عراق 40 تانک به منطقه‌ای بین سیدصادق و خورمال آورده و امروز نیز تمام پرونده‌های استخبارات و دفتر منطقه خاص قیاده الثوره را که در منطقه پنجوین بوده، به پادگان سیدصادق منتقل کرده است تا درصورت تصرف شهر پنجوین، این پرونده‌ها به دست نیروهای ایران نیفتد.

این گزارش در ادامه می‌افزاید: ارتش عراق نیروی جدیدی را به منطقه پنجوین وارد و از نالپاریز تا پایگاه کوکوس نیرو مستقر کرده است به‌طوری‌که در صحرا بدون سنگر می‌باشند. فرمانده سپاه یکم