با جاری انتظار

مشخصات کتاب

سرشناسه: پورسیدآقایی، مسعود، 1338-

عنوان و نام پدیدآور: با جاری انتظار/ مسعود پورسیدآقایی.

مشخصات نشر: قم: مؤسسه آینده روشن، 1390.

مشخصات ظاهری: 252ص.

شابک: 38000 ریال: 987-600-5073-05-8

وضعیت فهرست‌نویسی: فیپا

موضوع: محمد بن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق.

موضوع: مهدویت.

موضوع: مهدویت - انتظار.

رده‌بندی کنگره: 1387 2ب86 پ/ 224 BP

رده‌بندی دیویی: 462/297

شماره کتاب‌شناسی ملی: 1262715

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

با جاری انتظار

سید مسعود پورسیدآقایی

فهرست

فصل آخر7

مهدویت؛ ضرورت‌ها، ظرفیت‌ها، روی‌کردها13

مبانی اعتقادی مهدویت23

بازکاوی حقوق امام‌مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف37

ظهور صغرا و بایستگی‌ها49

مردم، نهادها و بزرگداشت هفته (دهه) مهدویت67

تولد دوباره یک ملت102

پیام امید به منتظران118

بیعتی تا همیشه132

عدالت مهدوی (استمرار عدالت نبوی و علوی)154

انفجار‌نور، زمینه‌ساز ظهور201

دولت زمینه‌ساز218

دکترین مهدویت238

لحظه سرشار نواختن زنگ‌ها و ناقوس‌ها248

فصل آخر

در فصل سنگ‌پزان تاریخ دینی و در ایام‌الله میلاد نور، حجت خدا، فرزند رسول صلی الله علیه و آله و سلم، ادامه علی علیه السلام، مهدی فاطمه عجل الله تعالی فرجه الشریف هستیم. ما خود را از یاران و منتظران حضرت به حساب آورده‌ایم و جای حرفی باقی نگذاشته‌ایم، در حالی‌که حرف‌ها بسیار است. جا دارد خود را دوباره ارزیابی کنیم و در فصل سنگ‌پزان تاریخ به بازخوانی دوباره خود بپردازیم، تا آن‌جا که تندبادهای شبهات و جام‌های شهوات و حلاوت بدعت‌ها ما را از مهدی فاطمه عجل الله تعالی فرجه الشریف جدا نکند.

دوره آخرالزمان، برگ آخر تاریخ و فصل سنگ‌پزان تاریخ دینی است. این فصل، سنگین‌ترین فصلی است که بر اهل اعتقاد می‌گذرد. میوه‌هایی در بهار و میوه‌هایی در تابستان می‌رسند. میوه‌های بهار با نسیم گرم و سرد، و میوه‌های تابستان با هوای گرم‌تری می‌رسند. اما میوه‌هایی هم هست که در چله گرما و بارش آتش می‌رسند. باغبانان به فصل رسیدن این میوه‌ها، فصل سنگ‌پزان می‌گویند. میوه‌های باغ خدا، در مقام تمثیل، سنگ خوانده می‌شوند. فصل سنگ‌پزان، روزهایی دارد به شدت گرم، با

آفتاب سوزان و شب‌هایی سرد، پرسوز و کشنده. در این فصل، فقط میوه‌هایی که سنگین و سنگی هستند، می‌پزند و می‌رسند. در این فصل و در برابر هجوم خشن شبهات فکری، می‌توان بی‌خیال بود و بی‌تفاوت گذشت تا آن‌جا که مشکلات، ما را محاصره کنند و می‌توان به استقبال رفت و به ریشه‌ها پرداخت و مزاج‌ها را واکسینه کرد.

در این مصاف نابرابر، پیروزی از آنِ کسانی است که با بنیان‌های فکری در برابر شبهات و با عشق بزرگ‌تر در برابر شهوات الَّذِینَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ و با توان استناد و تفسیر مستند در برابر بدعت‌ها و تفسیر به رأی‌ها، خود را مجهز نمایند.

کسانی که از سرچشمه‌ها و ریشه‌ها آغاز کرده‌اند و از اعماق کاویده‌اند و انسان را نه در محدوده هفتاد سال دنیا، که در وسعت هستی دیده‌اند و به ضرورت وحی و رسالت و اضطرار به حجت و امام رسیده‌اند و با امام زمان خود آشتی کرده‌اند و از عشق و محبت به او سرشار شده‌اند، می‌توانند در برابر تمامی شبهات عتیق و جدید بایستند و سرود زیبای «تُؤْتِی أُکُلَهَا کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّهَا» را سر دهند و در راه او، هستی خود را فدا کنند و چشم‌به‌راه آمدنش باشند.

کور است چشمی که او را نبیند و ضرورت وجودش را که کلید معنای هستی است، نیابد. آن‌جا که تو نیستی، تاریخ هم رنگ می‌بازد. من، تو را هم‌راه آدم و نوح و ابراهیم دیدم و بشارت تو را از زبان رسول و علی و فاطمه و سجاد و صادق و عسکری علیهم السلام شنیدم. بی‌تو، هستی بی‌روح و تاریخ، کلاف سردرگمی بیش نیست.

تو مطلوب خدا و مقصود انبیا و محبوب اولیایی. تو فریاد عطش همه اعصار و قرونی، تو عصاره خلقتی.

می‌گویند: تو نیستی. چه یاوه‌ای! من تو را با ذره‌ذره سلول‌هایم و از عمق جانم، می‌خوانم. مگر می‌توان بی‌تو زنده بود؟ آنها که این

راه را می‌روند، سر در وادی تیه می‌سایند و چاره‌ای جز بازگشت زیان‌بار ندارند.

کور باد آن چشمی که تو را نبیند. من، تو را بر بال ملائک و گل‌برگ نیلوفران و ترانه باران دیدم. من تو را در شکستن دیو و فروزش فرشته و هشت سال رویارویی تمام ایمان در برابر تمام کفر و در صلح سبز و فراق روح‌الله و آمدن روح‌الامین دیدم.

جرقه مشرق

نوید آوای تو بود

و فریاد مرا که می‌رفت

تا در فصل آخر تاریخ گم شود

از انجماد فسردن رهایی داد

ای نوید آزادی از هرچه انجماد و فسردن

بازآ که در هوایت خاموشی جنونم

و بی‌زلال چشمت، تنهایی حضورم.

مهربانا! خدا کند تو بیایی، تا این‌بار، چشم در چشم تو اندازم و چشمان بی‌فروغم را فروغی دوباره بخشم. این‌جا کشور توست، کشور اهل‌بیت است. بوی علی و حسین و فاطمه علیهم السلام از در و دیوار آن به مشام می‌رسد. «متی ترانا و نراک!»

مهدیا، عزیزا، یوسفا، صدیقا! بیا که هستی بی‌تو، سخت خاموش است. تو فریاد «العطش» منی. عطشی نه تقلیدی و تلقینی که برخاسته

از بنیان‌هایی به بلندای همه تاریخ و برگرفته از طراوتی به زلالی

همه فطرت‌ها.

عزیزا! دیر به یادت افتادیم، می‌دانم. هنوز هم در بسیاری از جاهای این مرز و بوم، رنگی از تو نیست. هیچ عذری نیست و هیچ دست‌آویزی

نداریم، جز این‌که بگوییم: «یا محسن قد أتاک المُسیء، أنت المحسن و نحن المسیئون». شرمنده‌ایم! بنا داریم دست‌کم فصلی با تو باشیم. آیا امید وصلی هست؟ می‌خواهیم روز تولد تو را به امید تولد دوباره خودمان جشن بگیریم. آیا امید تولدی هست، ای تولد بالغ هستی؟ مهدی جان! خفاشان، دنیا را بی‌تو می‌خواهند و برای نیامدنت، همه خوبی‌ها را به اسارت برده‌اند و از سگ‌هایشان، زنجیرها را برداشته‌اند و انسان‌ها را که اغنامشان هستند، گروه‌گروه به مسلخ می‌برند. ما هم دست‌هایمان را یله و چشم‌هایمان را به راه و گام‌هایمان را استوار و دل‌هایمان را برایت آذین بسته‌ایم و اگر در برابر دین ما بایستند، در برابر تمام دنیای آنها خواهیم ایستاد. ⁽¹⁾

خورشید من، برآی که وقت دمیدن است! ⁽²⁾

فصل‌های سرخ و سفید و زرد را آزمودیم؛ چیزی در چنته‌شان نبود. بگذار فصل آخر را با تو باشیم. این فصل را با من بخوان! باقی فسانه است. این فصل را بسیار خواندم، عاشقانه است.

از افق‌های دور کسی می‌آید

با تبر ابراهیم

زمزمه عیسی

صلابت موسی

با رسالت رسول بر دوش

و ذوالفقار علی در دست

و خون حسین در رگ.

چشمانم را ببین، چشم انتظار است

دلم را نظاره کن، بی‌قرار است

دستانم را بنگر، چه مهیاست

آن‌جا که کوه هم از پا می‌افتد، من ایستاده‌ام.

از افق‌های دور کسی می‌آید

با دستانی پر

بازآ که با آمدنت، بهار ماندنی است.

مهدویت؛ ضرورت ها، ظر‌فیت ها، ر‌و‌ی‌کر‌د‌ها

قال رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم: «یخرج ناس من المشرق فیوطّئون للمهدیّ سلطانه.» ⁽¹⁾

طلوع می‌کند آن آفتاب پنهانی

زسمت مشرق جغرافیای عرفانی ⁽²⁾

مهدویت راز سر به مُهر الهی در فصل خزان تاریخ و آخرین کورسوی امید در دل شب‌های سرد و دیجور و تنها فریاد دعوت و صیحة بیداری در متن غفلت‌های هزارتوی آخرالزمان است.

مهدویت تنها راه فراروی انسان معاصر و آخرین کشتی نجات جهان پرآشوب و به غرقاب افتاده امروز است. ⁽³⁾

مهدویت رمز حیات، بقا، هویت ⁽¹⁾و انرژی فوق هسته‌ای شیعه در قرون و اعصار است، اما و صد اما که تاکنون تنها در حد روشن کردن یک چراغ فتیله‌ای از آن بهره گرفته است! جامعه شیعه بلکه جهان اسلام و جامعه جهانی، هنوز هم از ضرورت‌ها و ظرفیت‌های اکسیر حیات‌بخش مهدویت که مس وجود انسان‌ها را به زر ناب بدل می‌سازد، به شدت غافل است.

حقیقت این است که مهدویت به لحاظ اهمیت و ضرورت بی‌بدیل و به لحاظ ظرفیت و قابلیت، نامحدود است. به راستی که ظرفیت مهدویت برای کار اعتقادی، فرهنگی، هنری و... حدّی نمی‌شناسد!

باید مروری دوباره به این ظرفیت‌ها و ضرورت‌ها داشت و به بازکاوی و بازخوانی دوباره آنها پرداخت تا شاید زمینه‌سازان و پیش‌گامان تبار سلمان، با بصیرت و سرعت بیشتری گام بردارند و با پرسش‌ها و قدم‌های بلند و پرصلابت خود، راه را نزدیک کنند که «إنّ الراحل إلیک قریب المسافة». ⁽²⁾

ضرورت‌ها

مهدویت هم‌چون منشوری است با ابعاد متعدد و وجوه مختلف. همین است که می‌توان به عدد منظرها و روی‌کردهای آن (اعتقادی، فرهنگی، هنری، تربیتی، عرفانی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، تاریخی، فلسفه تاریخ، انسان‌شناختی، روان‌شناختی و...) از ضرورت‌های آن گفت‌وگو کرد.

تبیین ضرورت و بیان اهمیت مهدویت با روی‌کرد اعتقادی و از منظر آیات و روایات:

الف) گاهی از آیات و روایات وارده در اهمیت امامت و ولایت و آثار و کارکردهای آن، استفاده می‌شود. آیاتی هم‌چون: آیه اکمال، ⁽¹⁾تبلیغ، ⁽²⁾ولایت، ⁽³⁾اولی‌الامر، ⁽⁴⁾هدایت، ⁽⁵⁾مودت ⁽⁶⁾و روایاتی مانند: «بُنی الإسلام علی خمس... و ما نودی بشی‌ءٍ کما نودی بالولایة»، ⁽⁷⁾«لولا الحجّة لساخت الأرض بأهلها»، ⁽⁸⁾روایت ثقلین و روایت امام رضا علیه السلام در بیان اوصاف و شئون امام و جایگاه رفیع امامت ⁽⁹⁾و... .

ب) گاهی هم به آیات و روایات ویژه مهدویت تمسک می‌شود.

در این‌جا از باب ((وَذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْرَی تَنفَعُ الْمُؤْمِنِینَ)) ⁽¹⁰⁾تنها در حد ترجمه

و نه بیشتر به برخی روایات ویژه مهدویت اشاره‌ای خواهد شد که

گاهی نم بهتر از خشکی است - بگذر از این‌که برای انفجار انرژی‌های متراکم و اشتعال جنگل‌های آماده، نه غرش صاعقه که برق جرقه‌ای

کافی است.

من مات و لم یعرف إمام زمانه مات میتة جاهلیّة؛ ⁽¹⁾

هرکه بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است.

برای دست‌یابی به فهم بیشتر و درک لایه‌های عمیق این روایت تأمل در سؤالات زیر و تلاش در پاسخ‌گویی به آنها، بسیار راه‌گشاست:

یکم. آیا نقل‌های متفاوت این روایت متواتر، تفاوتی معنایی با یک‌دیگر دارند؟

دوم. با توجه به آیه ((اسْتَجِیبُواْ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاکُم لِمَا یُحْیِیکُمْ)) ⁽²⁾مقصود از مرگ چیست؟

سوم. آیا مقصود از معرفت، تنها یک شناخت ذهنی است؟ یا علاوه بر آن باید تبعیت و اطاعت را هم در پی داشته باشد؟ به چه دلیل؟

چهارم. «إمام زمانه» چه تبیین و تحلیلی دارد؟ و چه معرفتی به امام باعث نجات از مرگ جاهلی است؟ آیا معرفت به حسب و نسب و فضایل ایشان یا معرفت به حق ولایت ایشان؟

پنجم. مراد از «میتة جاهلیّة» چیست؟ آیا با توجه به کلام امام باقر علیه السلام که در توضیح «میتة جاهلیّة» فرمود: «میتة کفرٍ و نفاقٍ و ضلالٍ»، مقصود مرز بین اسلام و کفر است؟

تأمل در مفاد و محتوای این حدیث گران‌سنگ، برگزاری همایشی مستقل را می‌طلبد که امید است مراکز فرهنگی و دانشگاهی به آن

اهتمام ورزند.

لولا من یبقی بعد غیبة قائمنا من العلماء الداعین إلیه، و الدالّین علیه، و الذابّین عن دینه بحجج الله، و المنقذین للضعفاء عبادالله من شباک إبلیس و مردته، و من فخاخ النواصب، لما بقی أحد إلاّ ارتدّ عن دین الله و لکنّهم الذین یمسکون أزمّة قلوب ضعفاء الشیعة، کما یمسک صاحب السفینة سکّانها، أولئک هم الأفضلون عندالله عزّوجلّ؛ ⁽¹⁾

اگر نبودند عالمانی که پس از غیبت قائم ما دعوت و راهنمایی به او کنند و با براهین محکم الهی از دین او دفاع کنند و بندگان ضعیف خدا را از دام‌های شیطان و سرکشان و ناصبی‌ها نجات دهند، هیچ‌کس باقی نمی‌ماند مگر آن‌که از دین خدا برمی‌گشت. لکن این چنین عالمانی هستند که همواره دل‌های شیعیان ضعیف را هم‌چون ناخدای یک کشتی در دست دارند. این عالمان برترین عالمان در پیش‌گاه خداوندند.

هر یک از واژه‌ها و عناوین «دعوت»، «راهنمایی»، «دفاع» و «نجات» بار معنایی و ویژگی‌های خاص خود را دارند و شیوه‌ها و شکل‌ها و راه‌کارهای ویژه را می‌طلبند. اندیشه در هر یک از اینها ما را با عمق بیشتری از روایت آشنا می‌کند.

ینادی منادٍ من السماء: «إنّ فلاناً هو الأمیر» و ینادی منادٍ: «إنّ علیّاً و شیعته هم الفائزون».

قلت: فمن یقاتل المهدیّ بعد هذا؛

فقال إنّ الشیطان ینادی: «إنّ فلاناً و شیعته هم الفائزون - لرجل من بنی اُمیّة».

قلت: فمن یعرف الصادق من الکاذب؛

قال: یعرفه الذین کانوا یروون حدیثنا و یقولون إنّه یکون قبل أن یکون، و یعلمون أنّهم هم المحقّون الصادقون؛ ⁽¹⁾

ندا کننده‌ای از آسمان ندا می‌کند که: «فقط فلانی امیر است» و دیگری ندا می‌کند: «فقط علی و پیروان او رستگارند».

گفتم: پس چه کسی پس از این با مهدی می‌جنگد؟

فرمود: فردی از بنی‌امیه (سفیانی) و شیطان هم ندا می‌دهد: «همانا فلانی و پیروانش رستگارند».

گفتم: پس چه کسی می‌تواند راست‌گو را از دروغ‌گو تمیز دهد؟

فرمود: کسانی آن را از هم تمیز می‌دهند که همواره حدیث ما را نقل می‌کنند و پیش از آن‌که اتفاقی واقع شود، می‌گویند که آن واقع خواهد شد و می‌دانند که آنان همان بر حقان راست‌گویند.

در مصاف نهایی حق و باطل و در آستانه نهایی شدن تکلیف دو جبهه و تلاش هر یک، جهت یک‌سره کردن کار و در فضای پر فتنه و وهم‌آلود و تاریک آخرالزمان، تنها راه نجات از چنگال عفریت نیرنگ و بازار دغل و تنها معیار شناخت راست‌گویان و دروغ‌گویان، انس با کلام اهل‌بیت علیهم السلام، نقل پیوسته سخنان نو و تازه ایشان و فهم عمیق و فقیهانه آن (کانوا یروون حدیثنا) و پیش از فرا رسیدن و وقوع این حادثه بزرگ و نفس‌گیر از آن سخن گفتن و آن را به گفتمان غالب مبدل ساختن (یقولون) و مزاج‌ها را از پیش نسبت به آن واکسینه کردن (إنّه یکون قبل أن یکون) و اهل‌بیت و پیروان آنها را بر حق و راست‌گو دانستن است.

تأمل در جمله «و یقولون إنّه یکون قبل أن یکون» نکات ارزش‌مندی را به همراه دارد.

از اینها که بگذریم، هر یک از روایات ذیل بسیار تأمل برانگیز و هشدار دهنده و پرثمر است:

أفضل أعمال اُمّتی انتظار فرج من الله عزّوجلّ. ⁽¹⁾

اللّهمّ عرّفنی حجّتک فإنّک إن لم تعرّفنی حجّتک ضللت عن دینی. ⁽²⁾

السلام علیک یا باب الله الذی لا یؤتی إلّا منه، السلام علیک یا سیبل الله الذی من سلک غیره هلک. ⁽³⁾

لا ابتغی بک بدلاً و لا اتخذ من دونک ولیّاً. ⁽⁴⁾

فابذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ما خوّلنی ربّی بین یدیک و التصرّف بین أمرک و نهیک. ⁽⁵⁾

یخرج ناس من المشرق فیوطّئون للمهدیّ سلطانه.

ظرفیت‌ها

معارف بلند مهدویت و آموزه‌های بالنده آن، چنان ظرفیت بالای آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و هنری دارد که به یقین می‌توان ادعا کرد، چنان‌چه ده‌ها نشریه، سایت، مرکز، مؤسسه، پژوهش‌کده و دانش‌کده، با روی‌کردهای مختلف براساس آن نظریه‌پردازی کنند و تا ده‌ها سال دیگر

از آن بگویند، بنویسند و تولید کنند، باز هم نخواهند توانست عقب‌افتادگی بر جا مانده از رخوت قرن‌ها را جبران کنند.

گاهی به راستی آدمی از غنای منابع و فقر پژوهش‌ها و آثار موجود در شگفت می‌ماند که این دو چه تناسبی با هم دارند! به راستی، مهدویتی که رمز مانایی و هویت شیعه به شمار می‌رود و شیعه بی او هیچ است و امامی که تجلی اسماء حسنا و آیت غیب‌الغیوب الهی است و خاتم اوصیا و کعبه آمال همه انبیا و اولیا و واسطه فیض خداست و هستی بی او درهم می‌ریزد و زمین اهلش را فرو می‌برد، چگونه تا این اندازه می‌شود از او غافل ماند؟ گویا ابلیس همه سواره‌ها و پیاده‌های خود را بسیج کرده تا این حقیقت سترگ به فراموشی سپرده شود. در ذیل آیه ((قَالَ رَبِّ فَأَنظِرْنِی إِلَی یَوْمِ یُبْعَثُونَ * قَالَ فَإِنَّکَ مِنَ الْمُنْظَرِینَ * إِلَی یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ)) ⁽¹⁾که شیطان از خداوند تا روز قیامت مهلت می‌خواهد و خداوند نه تا روز قیامت که تا روز معلوم به او مهلت می‌دهد، امام صادق علیه السلام می‌فرماید که مقصود از ((یَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ ))عصر ظهور است. در آن زمان، شیطان به دست امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف کشته می‌شود. عصر ظهور، شکستن شیشه عمر شیطان و پایان حیات اوست. از همین‌رو، شیطان سرسخت‌ترین دشمن امام عجل الله تعالی فرجه الشریف، به شمار می‌رود و تمام تلاش و ترفندهای خود را در جهت تخریب این حقیقت سترگ و تأخیر برپایی دولت کریمه به کار می‌برد و همه سواره‌ها و پیاده‌های خود را برای مبارزه با آن به کار می‌گیرد.

از ورای دریاها

وز پشت ابرها

ز سمت مشرق

در امتداد خورشید

به سوی قبله

قایقی می‌آید

با بیرقی افراشته

به رنگ شفق

با کوله‌باری از نور

و مرغانی هم‌راه

با ناخدای عشق

روی‌کردها

به اندیشه مهدویت سه روی‌کرد می‌توان داشت: گزاره، آموزه

و دکترین.

در این روی‌کرد به روایات مهدوی، به صورت گزاره‌ای و موردی یا آموزه مهدویت، به صورت کلی و مجموعی نگریسته نمی‌شود، بلکه باید به آموزه مهدویت و مجموعه گزاره‌ها و اخبار مهدوی برشی زد و با نگرشی خاص هر آن‌چه را خاستگاهی برای اصول راه‌بردی می‌تواند باشد، استخراج کرد. مجموعه این نظریه و مؤلفه‌های آن به همراه اصول راه‌بردی برگرفته از آن را که ناظر به حوزه عمل است، دکترین مهدویت می‌گوییم.

برخی از عناصر و مؤلفه‌های دکترین مهدویت عبارتند از: توجه به جایگاه و نقش امام در عصر غیبت کبرا، انتظار و ویژگی‌های جامعه منتظر، جامعه موعود و آرمان‌شهر مهدوی. از هریک از این مؤلفه‌ها و یا ترکیب آنها اصولی راه‌بردی می‌توان به دست آورد؛ اصولی که راهنمای عمل ما در عرصه‌های مختلف حیات جمعی و جهانی باشد.

ناگفته نماند که هر سه روی‌کرد به ویژه روی‌کرد دکترین، کاملاً تخصصی و دشوار است و پژوهش‌گران و نخبگان حوزه و دانشگاه

برای دست‌یابی به آنها زحمات فراوانی باید متحمل شوند که هنوز در آغاز راهیم.

مبا‌نی ا‌عتقا‌د‌ی مهد‌ویت

مسئله مهدویت را به دلیل ابعاد متعدد آن می‌توان از منظرهای مختلف و با روی‌کردهای گوناگون؛ اعتقادی، ⁽¹⁾تاریخی، ⁽²⁾فلسفه تاریخ، ⁽³⁾روان‌شناختی، تربیتی، اجتماعی، سیاسی و... مورد کاوش و بررسی قرار داد. نوع روی‌کرد به مسئله و تعیین حوزه بحث و زاویه دید برای اتخاذ روش مناسب با آن حوزه و به دست آوردن نتایج صحیح و پرهیز از اشتباه ضرورتی تام دارد.

آن‌چه در این‌جا ارائه می‌شود، نگاه به مهدویت از منظر اعتقادی است. این نگاه، حوزه‌ای وسیع و پردامنه را دربر می‌گیرد و نسبت به دیگر

روی‌کردها به دلیل مبنا و ریشه‌ای بودن آن، از نقشی مهم‌تر و اهمیتی دو چندان برخوردار است.

مبانی اعتقادی

همان‌طور که اشاره شد مباحث اعتقادی مهدویت، حوزه‌ای وسیع و گسترده دارد. آن‌چه ما از آن گفت‌وگو می‌کنیم، نه تمامی این مباحث که مبانی و ریشه‌های اساسی بحث مهدویت است.

مهدویت و اعتقاد به امام زنده غایب، برخاسته از ریشه‌ها و پایه‌های مستحکمی است که ما از آن، به مبانی اعتقادی (کلامی) یاد می‌کنیم. بدون این پایه‌ها و ریشه‌های عمیق برخاسته از براهین عقلی و نقلی، هیچ رویشی شکل نمی‌گیرد و دوام نمی‌آورد. برخی از مباحث طرح شدنی در مبانی مهدویت عبارتند از:

از این مجموعه، بی‌تردید مهم‌ترین و ریشه‌ای‌ترین مسئله، همان مباحث امامت و ضرورت آن است. قبل از پرداختن به ضرورت امامت، مناسب است به اهمیت و جایگاه و بستر این بحث اشاره‌ای کنیم. مقصود از جایگاه، روشن کردن این نکته است که بحث امامت، به چه زمینه‌هایی احتیاج دارد و در چه فضایی مطرح می‌شود و اساساً در بستر و سیر مباحث اعتقادی، در چه جایگاه و رتبه‌ای قرار می‌گیرد.

الف) اهمیت امامت

شیعه با اعتقاد به امامت، گره خورده و با این طرح، راه خویش را در تاریخ آغاز کرده و در این راه دچار رنج‌ها شده است، تا آن‌جا که به اعتراف برخی محققان ⁽¹⁾آن‌قدر که در این راه شمشیر کشیده شده و جان‌فشانی کرده‌اند، در هیچ برهه‌ای از زمان و در مورد هیچ‌یک از دیگر آموزه‌های دین، چنین نبوده است.

این جان‌فشانی و اهتمام، از آن‌جا برخاسته که به گفته قرآن، امام، مکّمل دین و متمّم همه نعمت‌هایی به شمار می‌آید که خداوند در هستی قرار داده است. ⁽²⁾رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم آن‌قدر که به این امر سفارش می‌کرد، به هیچ‌یک از امور دیگر سفارش نمی‌کرد ⁽³⁾و آن‌قدر که برای این مهم، از

اولین روزهای دعوت علنی تا آخرین لحظات عمرش در بستر بیماری، گام برمی‌داشت و اقدام می‌کرد، برای هیچ کار دیگری اقدام و زمینه‌سازی نمی‌نمود. ⁽¹⁾

امروز و در این نسل، ما امامت را پذیرفته‌ایم، ولی هنوز برای بسیاری از ما، طرح امامت و در نتیجه، بحث امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مبهم است و به صورت میراثی از آن پاس‌داری می‌شود؛ میراثی که هنوز عمق و ضرورتش را نچشیده‌ایم.

طرح‌هایی که امامت را برای چند نسل بر‌اساس نص و سنت و سپس شورایی به حساب می‌آورند و امامت را در حد رهبری تفسیر می‌کنند و شرایطش را حذف می‌کنند، خواه از نسل علی علیه السلام یا دیگری و طرح‌هایی که امامت را موروثی و سلطنتی و نور چشم بازی خیال می‌کنند و امامت را تحلیل‌ناپذیر می‌شناسند و بر‌اساس تعبد با تمام ابهامش باور می‌کنند، همه ناشی از نشناختن امامت و جایگاه و بنیادهایش است.

شاید این‌همه تفسیر و تأویل از آن‌جا مایه می‌گیرد که ما حکومت‌ها را در همین اشکال موجود دنبال می‌کنیم و در میان همین سیستم‌ها نقد می‌زنیم. از آن‌جا که هیچ‌کدام از اینها با امامت نمی‌خواند، یا از کنار آن می‌گذریم یا آن را تخفیف می‌دهیم تا مورد قبول روشن‌فکران قرار گیرد.

شاید این گمان‌ها از این‌جا برخاسته‌اند که ما امامت را مبهم طرح کرده‌ایم و آثار و مرزهایش را نشان نداده و این طرح حکومتی را جدی نگرفته‌ایم.

اگر ما جایگاه امامت را بشناسیم و ضرورتش را لمس کنیم،

بر‌اساس همان ضرورت، وجود امام‌زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را احساس می‌کنیم و از

زیر بار اشکال‌های بنی‌اسرائیلی، آزاد می‌شویم و بر‌اساس همان ضرورت و احساس، عاشق امام می‌شویم، آن هم نه عشقی ساده و سطحی، بلکه عشق شکل گرفته و جهت یافته و تبدیل شده به حرکت و به سازندگی مهره‌هایی که این حکومت سنگین و بلند به آن احتیاج دارد.

ب) بستر بحث

با پذیرش اعتقاد به خدا و ضرورت وحی و رسالت، به امامت می‌رسیم. با پذیرش و اثبات این نکته که خدایی هست و ما محتاج اوییم که: «یَا أَیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءَ إِلَی اللَّهِ» ⁽¹⁾از حکم و خواسته او می‌پرسیم و به ضرورت وحی و دین و اضطرار به رسول و حجت می‌رسیم. این همان جریانی است که در اذان و دعا نیز نشان دارد.

در اذان پس از تکبیر به توحید می‌رسیم و ادامه توحید رسالت و ادامه رسالت، امامت است. چه بگوییم و چه بگذریم که دست‌آورد رسول، به وصی و محافظی احتیاج دارد. در دعا نیز می‌خوانیم:

اللّهمّ عرّفنی نفسک فإنّک إن لم تعرّفنی نفسک لم أعرف رسولک اللّهمّ عرّفنی رسولک... اللّهمّ عرّفنی حجّتک... ⁽²⁾

ضرورت حجت، با ضرورت وحی و اضطرار و افتقار الی‌الله، ارتباطی اساسی و تنگاتنگ دارد. بحث ضرورت و اضطرار الی الحجة، به دنبال اضطرار به خدا و غیب و معاد و وحی مطرح می‌شود و مرحوم کلینی در کافی، بحث را با همین عنوان دقیق و حساب شده آغاز کرده است.

توضیح آن‌که با درک ضرورت و اضطرار به دین و نه انتظار از دین که برخاسته از این نکته است که امکانات حسی، تجربی، عقلی و قلبی و غریزی آدمی، به روابط عظیم انسان با خودش و با اشیاء و افراد، آن‌هم با توجه به قدر و استمرار و ارتباط‌های محتمل انسان با عوالم دیگر پاسخ نمی‌گویند، به ناتوانی و نارسایی این نیروها و امکانات برای این انسانِ بیشتر از هفتاد سال رسیدیم. ناچار ضرورت وحی و دین مطرح می‌شود و در فرض ضرورت، تحلیل‌های فرویدی و یونگی و اریک فرومی یا تحلیل‌های طبقاتی و تاریخی دیگر جایگاهی نخواهد داشت. چون اینها آن‌جایی مطرح می‌شوند که دین، ریشه در ضرورت نداشته باشد و آن‌جاست که باید گفت: چرا امری غیرضروری این‌گونه در زندگی انسان از گذشته تا حال تأثیرگذار یا مطرح بوده است. با این احتمال و اضطرار به وحی و مذهب، دیگر مذهب، امر معقول یا یک راه از میان تمامی راه‌ها نیست که مذهب تنها راه است؛ و حداقل این‌چنین مذهبی، تمامی روابط انسان با خود، با اشیاء و با افراد دیگر است و برای این انسانی که تجربه و علم نمی‌تواند پاسخ‌گوی روابط این آب و نان و خوابیدن با دنیاهای محتمل با روابط احتمالی پیچیده باشد، حداقل مذهب در حوزه حیرت‌ها و یا احکام و شرایع نیست، بلکه تمامی زندگی عادی است. اگر ما از اثبات خدا و معاد و وحی، به احتیاج به این سه مورد روی بیاوریم و با این افتقار و اضطرار آغاز کنیم، دیگر به انتظار از دین نمی‌پردازیم؛ چون انتظار یک حالت است و اضطرار یک واقعیت. چه بسا هیچ انتظاری هم از دین نداشته باشیم، اما رسول با ما کار دارد و شروع کننده است. دین با رسول آغاز می‌شود و رسول با دگرگون کردن تلقی انسان از خویش، اضطرار به مذهب و احتیاج به دین را در جان انسان می‌نشاند؛ حتی اگر اعراض کند و یا انگشت در گوش خود بگذارد. آن‌جا که دین با رسول آغاز می‌شود، دیگر از انسان نمی‌پرسند که از دین

چه انتظاری داری که می‌گویند: تو محتاجی، تو مفتقری، تو مضطری. ((أَنتُمُ الْفُقَرَاء إِلَی اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِی الْحَمِیدُ)) ⁽¹⁾

آزاداندیش‌ترین دین‌شناسان چون از این نقطه که ضرورت یا فقدان ضرورت دین است، آغاز نکرده‌اند، گرفتار شده‌اند و در واقع با این پیش‌فرض که دین ضروری نیست و یک راه در کنار دیگر راه‌هاست، به تحلیل آن پرداخته و در حد یک امر قدسی به آن روی آورده‌اند و همین پیش‌فرض برای گرفتاری آنها کافی است. چون فرض دیگری هم هست و آن ضرورت و اضطرار به دین است و آن‌هم با این احتمال که آدمی بیشتر از هفتاد‌سال استعداد دارد و بیش از یک زندگی راحت و دام‌پروری بزرگ به او امکانات داده‌اند.

در هرحال با این بینش از قدر و استمرار و ارتباط انسان، به اضطرار و ضرورت وحی و معاد و رسول می‌رسیم و با رسول پیوند می‌خوریم و به همان دلیل که به وحی و رسول محتاجیم، به امام و حجت هم نیازمندیم که امامت ادامه رسالت است؛ چون به شهادت قرآن دو چیز مانع از کفر آدمی است: یکی قرآن، و دیگری، وجود رسول. «وَکَیْفَ تَکْفُرُونَ وَأَنتُمْ تُتْلَی عَلَیْکُمْ آیاتُ اللَّهِ وَفِیکُمْ رَسُولُهُ»؛ ⁽²⁾

به شهادت این آیه، معلوم می‌شود که دو عامل موجب حفظ مردم و مانع از کفر است: اول، تلاوت قرآن و دوم، وجود پیامبر. پس باید پس از پیامبر، خلیفه‌ای باشد که مانند پیامبر، حافظ امت باشد و کتاب خدا به تنهایی کافی نیست. افزون بر این‌که کتاب خدا، شامل همه قوانین نیست، بلکه به سنت پیامبر نیز احتیاج داریم و پس از پیامبر باید به باب علم او یعنی علی علیه السلام و عترت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم مراجعه کرد. آنانی که فریاد «حسبنا

کتاب الله» سر دادند، می‌دانستند که این کلام مخالف خود کتاب است که می‌گوید: «أَطِیعُواْ اللَّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ»، و «وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَی».

ج) ضرورت امامت

امام شئونی دارد ⁽¹⁾که از جمله آنها پیشوایی و رهبری جامعه است. امامت که همان پیشوایی و جلوداری است، طرح سیاسی شیعه برای اداره جامعه است. در نگاه شیعه، آدمی هم‌چنان که مضطر به وحی است، مضطر به امام معصوم نیز هست.

این اضطرار و ضرورت از طرق مختلفی استدلال‌پذیر است. ⁽²⁾آن‌چه در این‌جا آورده می‌شود، نگاه به مسئله از منظر دیگری است. در این نگاه، ضرورت امامت و اضطرار به حجت از دو طریق دیگر بررسی شده است: یکی، اهداف حکومت و دیگری، قلمروی حکومت.

امروزه اهداف حکومت‌ها در آزادی و امنیت و رفاه و بهداشت و آموزش خلاصه می‌شود. ⁽³⁾اگر اهداف حکومت‌ها فقط همین‌ها باشد، به طرح امامت و رهبری شیعه احتیاجی نیست و همان شورا و انتخاب، راه‌گشاست. اما اگر اهداف حکومت را رشد انسان‌ها در تمامی ابعاد و استعدادها بدانیم یعنی همان‌که قرآن گوش‌زد می‌کند ⁽⁴⁾و این‌که به آدمی

بیاموزند که چگونه با حواس، احساس، فکر، عقل، قلب، وهم و خیال خود برخورد کند و به او هدایت و فرقان و میزان را ارزانی کنند و او را برای تمامی رابطه‌های محتمل و یا مظنون و یا متیقن آماده سازند، آن وقت جز پیوند با امامت شیعه و امام معصوم چاره‌ای نیست. این رهبری و سرپرستی، هدفی بالاتر از امنیت و پاس‌داری و بالاتر از رفاه و پرستاری دارد؛ این رهبری با هدف آموزگاری و شکوفا کردن استعدادهای انسان و با هدف تشکیل جامعه انسانی براساس قسط ⁽¹⁾

هم‌راه است.

حکومت‌هایی که جامعه انسانی را تا سرحد یک دام‌پروری بزرگ پایین می‌آورند، نه تنها به این همه وحی و کتاب و پیامبر و امام نیازی ندارند که حتی به عقل (قوه سنجش و انتخاب) هم نیازی نیست که عقل هم زیادی است و تنها غرایز و فکر (قوه نتیجه‌گیری) و تجربه برای او کافی است. این‌چنین حکومت‌هایی نه تنها اسلامی که انسانی هم نیست؛ چون این اهداف با اندازه‌های عظیم انسان ناسازگار است.

اگر اهداف حکومت را هدایت انسان در تمامی ابعاد وهم، حس، فکر، عقل، قلب و روح او بدانیم، آن‌وقت باید به کسی روی بیاوریم که به این‌همه آگاه و از تمامی کشش‌ها و جاذبه‌ها آزاد است. ترکیب آگاهی و آزادی همان عصمتی به شمار می‌آید که در فرهنگ سیاسی شیعه مطرح است و عصمت، ملاک انتخاب حاکمی است که مردم به آن راه ندارند؛ چون نه از دل‌ها آگاه و نه بر فردا مسلط هستند.

امام از ما به ما و مصالح ما آگاه‌تر و مهربان‌تر است. چون آگاهی او شهودی و وجودی است و محبت او غریزی و محدود نیست، بلکه ربوبی و محیط است.

با تغییر اهداف حکومت، معیار انتخاب و روش انتخاب تفاوت می‌کند. این‌چنین اهداف بلندی، معیار و روش دیگری را می‌طلبد؛ همان معیار و روشی که در تفکر غنی و بینش عمیق شیعه مطرح است. لذا دین مرضی خدا، دین هم‌راه مقام ولایت است؛ «وَرَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلَامَ دِینًا»؛ ⁽¹⁾

حکومتی که می‌خواهد پاس‌دار امنیت و رفاه باشد، می‌تواند با شورا و انتخاب مردم مشخص شود، اما حکومتی که هدف هدایت، رحمت، بینات، میزان و فرقان را دارد و تمامی نسل‌ها را در نظر می‌گیرد و تمامی عوالم و بیشتر از هفتاد‌سال دنیا را ملاحظه می‌کند، پایه‌ها و ریشه‌های دیگری را می‌طلبد. پایه‌هایی که از درک ضرورت و اضطرار آدمی به حجت و امام سرچشمه می‌گیرد و با تسلیم و اطاعت به هم‌راهی و معیت او می‌رسد و از تقدم و تأخر نجات می‌یابد، زیرا:

المتقدّم لکم مارق و المتأخّر عنکم زاهق، فمعکم معکم لا

مع غیرکم. ⁽²⁾

قلمرو حکومت تا کجاست؟ تنها در محدوده خانه و جامعه و هفتاد‌سال دنیا یا در وسعت هستی و تا بی‌نهایت عمر انسان است؟ اگر تنها در محدوده همیشه دنیا و شصت‌سال باشد، نه تنها به امام که به وحی و کتاب و پیامبر هم نیازی نیست؛ چون برای روشن کردن یک چراغ

فتیله‌ای، به نیروی اتمی احتیاج نیست. این محدوده به این‌همه استعدادهای فردی و اجتماعی و عالی نیاز ندارد. بلکه غرایز کافی است و به بیش از آن نیازی نیست. اما برای انسان مستمر و مرتبط با تمامی عوالم متیقن و محتمل و مظنون که از استعدادهای او برداشته می‌شود، چاره‌ای جز پیوند با آگاهی که به تمامی این مجموعه آگاه باشد، نیست. آدمی بیش از هفتاد‌سال است و حکومت که قلمروی آن وسیع‌تر از خانه و جامعه و دنیاست، حاکمی می‌خواهد که بر این مجموعه آگاه و مسلط باشد. اگر قدر و استمرار و ارتباط انسان ملاحظه نشود، می‌توان به همین حکومت‌ها با این شکل و شمایل‌های استبدادی و قراردادی و حکومت فلاسفه و دانش‌مندان و نخبگان، دل‌خوش کرد و با روش‌های گوناگون به نظارت حاکم پرداخت و او را به کار مردم کشاند. اما اگر انسان در رابطه‌ای دیگر مطرح شود و در وسعتی دیگر بررسی شود، ناچار موضوع و شکل مسئله به طور کلی دگرگون خواهد شد.

و داستان هم به واقع چنین است که انسان در هستی و کل نظام جهانی مطرح است. مسئله این است که انسان هم استمرار دارد و هم در این استمرار اتصال و پیوند؛ پیوندی با جامعه و پیوندی با کل نظام و با کل هستی. این تنگ‌چشمی است که انسان فقط در محدوده جامعه و هفتاد‌سال دنیا مطرح شود. همین طرح غلط و محدود دیدگاه او را در مسئله حکومت و رهبری محدود و تاریک می‌سازد. اگر این دید محدود و طرح غلط را کنار بگذاریم و انسان را در کل هستی مطرح کنیم، ناچار این انسان با این پیوند و ارتباط به حکومتی هم‌آهنگ با نظام هستی و به حاکمی آگاه به این نظام و به قانونی منبعث از این نظام و واقعیت نیاز دارد. این چنین حکومت و قانون و حاکمی، مردمی، انسانی، واقعی و حقیقی خواهد بود. در این دیدگاه و با این بینش وسیع و مترقی طرح

امامت شیعه جان می‌گیرد و مفهوم می‌شود. در این بینش، حکومت، امامت است و حاکم، امام و قانون، قانونی هم‌آهنگ با کل این نظام.

در این دید حاکم باید به تمام روابط انسان با هستی، آگاه، و از تمام نظام باخبر باشد و گذشته از این آگاهی، باید از جذبه‌ها و کشش‌ها آزاد باشد که خلق را به راهی دیگر نکشد و شتر حکومت را بر در خانه خویش نخواباند.

جمع این آگاهی و آزادی می‌شود همان عصمت که ملاک انتخاب حاکم است و در هنگامی‌که معصوم را نپذیرفتند، کار ولی فقیه که نشانه‌ها و علایمش را خود معصوم بیان کرده، این است که این زمینه‌ها را فراهم و به معصوم دعوت نماید و پرچم او را برافرازد و با تربیت مهره‌های کارآمد و دگرگون‌کردن تلقی توده‌ها و تشکیل حکومت دینی، زمینه ظهور آن حضرت و حکومت جهانی و فراگیر او را بسازد.

در‌هر‌حال، این‌چنین طرحی می‌شود طرح حکومتی تشیع که با چنین بینش وسیع و مترقی، سزاوار این‌همه خون در تاریخ و این‌همه شور و حماسه در جامعه انسانی است. ما امامت شیعه و طرح حکومتی تشیع را فقط این‌گونه می‌توانیم بفهمیم و در این جایگاه می‌توانیم لمس کنیم. یک مسئله مهم این‌که این حاکم را تحمیل نمی‌کنند، فقط در دست‌رس می‌گذارند. مردم باید آن را کشف کنند و بردارند؛ آنهایی که برای استخراج نفت چراغشان و سوخت کارخانه‌ها و ماشین‌های‌شان این‌قدر کوشا هستند تا کشف و بهره‌بر‌داری کنند، باید برای نیاز عظیم‌تری که نیازشان را در هستی تأمین می‌کند و جامعه‌شان را از سطح دام‌پروری بالا می‌آورد، بکوشند و برای این کوشش، مهره‌هایش را بسازند و افرادش را آماده کنند.

خدا برای انسانی که در هستی طرح شده و با کل نظام رابطه دارد، حاکمی انتخاب کرده و در دست‌رس گذاشته و او را با ملاک عصمت یعنی آگاهی و آزادی هم‌راه ساخته است تا در هر دوره، آنها که می‌خواهند به‌پا خیزند و مهره‌هایش را فراهم سازند.

امامت، طرح آنهایی است که در این زندان نمانده و انسان را در جایگاه خودش طرح کرده‌اند و امام جلودار کسانی است که جلوتر از زمان را می‌خواهند؛ چون امام براساس واقعیت‌هایی حکومت و رهبری می‌کند که هنوز علوم انسانی آن را کشف نکرده‌اند و جلوتر از علم و جلوتر از زمان و آگاهی انسان است؛ چون وجود چنین امامی ضروری است، پس وجود دارد و چنین امامی را باید کشف کنیم و چنان امامتی را باید زمینه‌ساز باشیم.

با این بینش، تولد چنین امامی یک ضرورت است، حتی اگر تمامی تاریخ بر آن بشورند و تمامی قدرت‌ها و حکومت‌ها آن را نخواهند؛ حکومت‌هایی که در چارچوب منافع خویش و یا در محدوده هفتاد‌سال دنیا حکم‌ران هستند و انسان‌ها را به بیگاری و آنها را تا سرحد یک جامعه دام‌پروری به ابتذال کشانده و در مداری بسته به چرخ انداخته‌اند.

وجود این امام ضروری است، پس وجود دارد، پس متولد می‌شود. در حالی‌که تمام قدرت‌ها و جاسوسان خلیفه عباسی برای نابودکردنش بیدار نشسته‌اند، موسی در دامن فرعون بزرگ می‌شود و در حقیقت، فرعون‌های حاکم تاریخ، خود زادگاه موساهای تاریخ هستند، موساهایی که حکومت محدود آنها را درهم می‌شکنند و انسان را در جایگاه خودش در هستی رهبری می‌کنند تا تمامی رابطه‌های انسان، حساب شده و هم‌آهنگ باشد. ما تولد چنین امامی را پیش از آن‌که از دهان تاریخ

و شهادت تاریخ بشنویم، از شهادت همین ضرورت شنیده‌ایم و باور

کرده‌ایم که انسان در این هستی، پیوند و رابطه دارد و به این رابطه‌ها آگاهی ندارد. پس رسالتی می‌خواهد و امامتی؛ رسالتی که قانون

این رابطه‌ها را بیاورد و امامتی که در هر نسل جلودار آنها و امام

زمانشان باشد.

کسانی‌که این‌گونه اضطرار به ولی را احساس کرده‌اند، می‌توانند از جان و مال خود در راه این حق عظیم و پیمان الهی بگذرند و هستی خود را فدای امام کنند و هم‌چون یاران امام حسین علیه السلام جلوی او سرخ و گلی ظاهر شوند؛ ⁽¹⁾زیرا بدون ولی، زندگی محدود و کور است و با او، مرگ، استمرار و حیات جاوید پیدا می‌کند. ⁽²⁾این بینش، آثار بسیاری دارد و نه تنها در انتظار ما از حجت و انتظار ما برای حجت مؤثر است که در تربیت، اخلاق، سیاست، حقوق و اقتصاد نیز تأثیر می‌گذارد و تربیت و اخلاق دیگری را می‌طلبد که در جای دیگری باید از آن سخن گفت.

بازکاو‌ی‌حقوق ا‌ما‌م‌مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

سینه پردرد و فغان است چه پنهان از تو

سبزه را بوی خزان است چه پنهان از تو

ای دریغا! شاه‌بازان به چه قانع شده‌اند!

دل نرگس نگران است چه پنهان از تو

«و أعنّا علی تأدیة حقوقه إلیه»

«فابذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ما خوّلنی ربّی بین یدیک»

و با نقبی به نور و محاسبه‌ها و بازکاوی‌ها، به وسعت‌ها و هدایت‌های بیشتری رسید.

مهدویت، رمز و راز نجات انسان معاصر از بن‌بست‌ها و گرداب‌هاست.

مهدویت، نه یک راه، که تنها راه است.

مهدویت، انرژی متراکمی است که اگر به درستی از آن بهره

گرفته شود، توانایی شگرفی در وحدت همگان و بسط معنویت و احیای دین دارد.

مهدویت و اعتقاد به منجی و مصلح جهانی، باور مشترک همه ادیان و ندای قلبی همه مستضعفان در سرتاسر این کره خاکی است.

مهدویت، باوری عمیق است که ریشه در ساخت و بافت انسان دارد.

مهدویت، امید مستضعفان و نوید پایان سبز زمان است.

مهدویت، چشم‌اندازی است زیبا به جهان آینده و آینده جهان.

مهدویت، سرفصل تولد و رویش نهایی انسان است.

مهدویت، حقیقت سترگی است که جهان با وجود او، بر مدار عشق می‌چرخد و خورشید، به یمن درخشش نورش، زمین و آسمان را نورباران می‌سازد.

مهدویت، عامل رعب و هراس همه مستکبران و دشمنان انسانیت است.

مهدویت، برگی زرین در دفتر تاریخ انسان است.

مهدویت، نگاه سبز شیعه و ادامه کربلای حسین علیه السلام است.

مهدویت، آخرین پناه و خاک‌ریز انسان معاصر در برابر سیاهی‌ها و پلشتی‌هاست.

مهدویت، رمز پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی ایران است.

مهدویت، امید و حیات، زیبایی و عشق، شور و نشاط، و در یک کلمه، همه چیز ماست.

«یابن الحسن، روحی فداک! متی ترانا و نراک؟» ⁽¹⁾

دشمن، نیک می‌داند که حیات شیعه، در گرو دو نگاه سرخ و سبز است: نهضت حسینی و قیام مهدوی. این‌همه هجوم، از ایجاد شبهه گرفته تا انواع فیلم‌ها و بازی‌های رایانه‌ای، نشانه هراس آنان از این حقیقت سترگ است.

امروزه، دشمن، حیات خود را در زوال یا تحریف این اندیشه می‌داند؛ اندیشه‌ای که مانند روح، در کالبد معتقدانش رسوخ می‌کند و آنان را در برابر همه مستکبران به‌پا می‌دارد.

ناگفته نماند که این روایات، دشمنان را نیز به ما حساس کرده و آنان را به سرمایه‌گذاری بیشتری برای به انحراف کشیدن نسل جوان این مرز و بوم و دوری آنان از فرهنگ مهدویت، که در حقیقت، اساس انقلاب ماست، وا می‌دارد.

در هرحال، آن‌چه قابل کتمان نیست، این است که پس از انقلاب، آن‌گونه که شایسته این موضوع بود، به آن پرداخته نشد و در نتیجه، بیش از دو دهه، راکد ماند. جبران این رکود و توقف، آن‌هم در عصر سرعت، تلاشی مضاعف را از همه نهادها و مسئولان می‌طلبد.

با خدایمان عهد کرده‌ایم که شرک نورزیم: «أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَیْکُمْ یا بَنِی آدَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا الشَّیْطَانَ» ⁽¹⁾و اطاعت او و اولیایش را گردن گزاریم. ⁽²⁾

با پیامبرمان عهد بستیم تا پاس‌دار وحی و حامی وصی او باشیم.

با اماممان میثاق بستیم که او را بشناسیم و در برابرش تسلیم باشیم ⁽¹⁾و جان و مال خود را فدایش کنیم و به پایش بریزیم: «و هو عهدی إلیک و میثاقی لدیک... فابذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ما خوّلنی ربّی بین یدیک و التصرّف بین أمرک و نهیک.» ⁽²⁾

با او عهد کردیم که مدافع حریمش باشیم و در برطرف کردن حوایج و خواسته‌های او - که در حقیقت، خواسته‌های ما و به نفع خود ماست - کوشا باشیم: «اللّهمّ! اجعلنی من أنصاره و أعوانه و الذابّین عنه والمسارعین إلیه فی قضاء حوائجه و الممتثلین لأوامره و المحامین عنه و السابقین إلی إرادته و المستشهدین بین یدیه.» ⁽³⁾

و زمینه‌ساز حکومتش باشیم: «یوطّئون للمهدیّ سلطانه.» ⁽⁴⁾

و به دوستانش محبت بورزیم و با دشمنانش بستیزیم: «سلمٌ لمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم.»

این حقوق، چه فردی و چه اجتماعی، حقوق سنگینی است تا آن‌جا که برای ادای آنها، باید از ذات احدیت استعانت جُست: «و أعنّا علی تأدیة حقوقه إلیه.» ⁽⁵⁾

از حقوق فردی، در فرصتی دیگر باید گفت‌وگو کرد. ⁽¹⁾مناسب است در این فرصت، به بررسی وظایف جامعه ایران اسلامی به عنوان زمینه‌سازان قیام و انقلاب آن حضرت و نهادهای حکومتی و غیرحکومتی آن بپردازیم؛ از صداوسیما گرفته تا آموزش و پرورش، دانشگاه، حوزه، وزارت ارشاد، سازمان تبلیغات اسلامی، مراکز تولید سینمایی، پژوهشگاه‌ها و مراکز و مدیرانی که نیروی انسانی کلانی زیر پوشش دارند.

بهتر است که در این ایام، هریک از این نهادهای تأثیرگذار حکومت دینی، به بازکاوی کارنامه یک‌ساله خود بپردازند و نتیجه را که وظیفه‌ای خطیر است، به اطلاع مردم برسانند.

برای نمونه به برخی از وظایف شماری از این نهادها، خواهیم پرداخت:

حوزه

بی‌تردید، حوزه علمیه سهم اساسی در احیا و گسترش فرهنگ مهدویت دارد. حوزه، نهادی ریشه‌دار و اصیل است که در دوره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم با آیه «نَفْر» شکل گرفت و در تمامی قرون و اعصار، اسلام را از دست‌بردها و حوادث نگه داشته است. کوتاهی و فعال نبودن حوزه و حوزویان در این امر خطیر، زمینه‌ساز بروز خرافات و سطحی‌نگری از یک‌طرف و در دست گرفتن این مقوله سترگ از سوی افرادی ناشایست شده است.

ظهور و بروز گروهی مثل حجتیه‌ای‌ها و ملاقاتی‌ها (مروجان افراطی ملاقات با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف) به دلیل غیبت حوزه در این عرصه است. جا

دارد حوزه که متولّی این امر است، قدم‌های جدی‌تری در این راه بردارد و با ایجاد مرکز تخصصی و یا مشارکت و نظارت بر مراکزی که با این نام فعالیت می‌کنند، به آموزش‌ها و پژوهش‌های اساسی در این عرصه - که جداً جای آنها خالی است - و سپس ارائه و تبلیغ آن در سطح داخلی و خارجی بپردازد.

در آموزش‌های حوزوی، درس‌هایی مانند مبانی اعتقادی مهدویت، تاریخ عصر غیبت، حدیث‌شناسی و منبع‌شناسی مهدویت، دعاشناسی، شناخت فرقه‌ها و گروه‌های انحرافی، باید از جایگاه شایسته‌ای برخوردار باشد. از یاد نبریم که غفلت ما زمینه‌ساز ظهور و بروز دیگران است.

شمع فروزنده چو پنهان شود

شب‌پره بازی‌گر میدان شود

آموزش و پرورش و دانشگاه

مقوله مهدویت، در هیچ‌یک از این دو نهاد آموزشی، جایگاه شایسته‌ای ندارد. در درس‌های عمومی دانشگاهی به جز چند صفحه محدود، دیگر هیچ نشانی از آن نیست و در آموزش و پرورش هم آن‌قدر کم‌رنگ و ضعیف است که با بررسی و پژوهش در متون درسی، عرق شرم بر جبینمان می‌نشیند و از آن امام و ولی نعمتمان، بسی خجالت می‌کشیم.

صداوسیما

این رسانه، به سبب گستردگی و نفوذی که دارد، می‌تواند بیشترین نقش را در تبیین و ترویج اعتقاد صحیح به مهدویت و امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف داشته باشد. از این‌رو، شایسته است کمی بیشتر به آن بپردازیم.

کارنامه صداوسیما، از سال‌های گذشته، کمی بهتر شده، اما از بایدها هنوز فاصله بسیار دارد. مشکل این رسانه، این‌جاست که فرهنگ مهدویت را به برگزاری یک یا دو برنامه دعا و سخن‌رانی در صبح‌های

جمعه خلاصه کرده است. مشکل‌تر آن‌که گرایش عمومی به چنین برنامه‌هایی را به حساب جذابیت برنامه‌های خود می‌گذارند، غافل از آن‌که سبب این گرایش را باید در عطش مردم و خالی بودن این عرصه در جامعه و در سیما، طی بیست و اندی سال دانست. به نظر می‌رسد، سیما در این راه باید سرمایه‌گذاری جدی‌تری کند.

در غرب، ده‌ها فیلم درباره مهدویت و قیام موعود آخرالزمان، با هدف ارائه چهره نامناسب از این قیام، ساخته می‌شود و پیش‌گویی‌های تحریف شده نوسترآداموس را در هالیوود می‌سازند و به مدت سه‌ماه، از تمام شبکه‌های تلویزیون امریکا پخش می‌گردد؛ ⁽¹⁾فیلمی که در آن، امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را پادشاه بزرگ وحشتthe king of terror یاد می‌کند.

گفتنی است که در مورد مجموعه پیش‌گویی‌های نوستراداموس، با مراجعه ابتدایی به اینترنت چنین به دست می‌آید که حدود پانصد اثر، اعم از فیلم و نمایش‌نامه و آهنگ و داستان، در این زمینه ارائه شده است که نزدیک به سی اثر از آنها شامل فیلم‌های سینمایی و ویدیویی است، اما در سینما و سیمای ما دریغ از یک فیلم! به راستی چگونه است که آنان در راه باطل خود، این گونه مصرّند و ما در راه حق خود، این اندازه کاهل؟ چگونه است که آنان با دست‌مایه قرار دادن و تحریف یک پیش‌گویی، این اندازه آثار خلق می‌کنند و ما با حدود ده‌هزار روایت درباره مهدویت و آخرالزمان، هیچ دست‌آوردی نداریم، آن‌هم در برابر یک نسل تشنه و عاشق؛ نسلی که با اجتماع شکوه‌مند میلیونی خود در نیمه شعبان، هرساله در مسجد مقدس جمکران و بیابان‌های اطراف و

حضور چندصدهزار نفری خود در شب‌های چهارشنبه هر هفته، عشق و اخلاص و عطش خود به امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را به نمایش می‌گذارد.

به راستی چه می‌کنیم و به کجا می‌رویم؟ یابن الحسن، إلیک أشکو!

پیش‌نهاد می‌شود ستادی دائم و فعال، متشکل از مدیران شبکه‌ها و برخی شخصیت‌های فرهنگی و کارشناسان مهدویت، زیر نظر مستقیم ریاست این سازمان و با حضور فعال ایشان و یا نماینده‌شان تشکیل شود و برای این امر مهم، در بالاترین رده این سازمان، برنامه‌ریزی کنند و بهترین برنامه‌ها و ساعت‌های خود را در طول هفته و ماه و سال، در ایام و ساعات متعلق به حضرت، به این مهم اختصاص دهند.

در این‌باره، در بدو امر پیش‌نهادهای ذیل قابل بررسی است:

امام حسین علیه السلام تا نیمه شعبان، روز تولّد امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و ایام ماه

مبارک رمضان؛

اینها موارد پیش‌نهادی بود، ولی بی‌تردید با تشکیل ستاد مهدویت در صداوسیما و با رایزنی‌ها و فراخوان طرح‌ها و برنامه‌ها در این موضوع مهم، تحولی اساسی در این امر خواهد شد. إن‌شاء‌الله!

ظهور صغرا و با‌یستگی‌ها

یکم) امامت، خورشید حیات‌بخشی است ⁽¹⁾که شیعه با اعتقاد به آن گره خورده و راه خویش را در تاریخ آغاز کرده و از اسلام خلفا و کج‌راهه‌ها و بی‌راهه‌ها جدا شده است. تولد، حیات، بالندگی و بقای شیعه در گرو این حقیقت بزرگ قرآنی ⁽²⁾و یادگار سترگ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است. رسول بزرگ اسلام آن‌قدر که بر این امر عظیم سفارش فرمود، به هیچ‌یک از امور دیگر سفارش نفرمود ⁽³⁾و آن‌قدر که برای این مهم از نخستین روزهای دعوت علنی تا آخرین لحظات عمر خویش، حتی در بستر بیماری تلاش می‌کرد، برای هیچ کار دیگری اهتمام نورزید و زمینه‌سازی نکرد.

امامت، قلب تپنده شیعه و چراغ راه تشیع در گردبادها و حوادث ایام، رمز وحدت، رکن اساسی دین، سرمایه عظیم تشیع، چراغ هدایت، کشتی نجات و امانت خدا بر روی زمین است. می‌توان آن را پذیرفت و به

عزّت و فوز و فلاح رسید و می‌توان از آن چشم پوشید و در ذلّت و ضلالت و تحیر فردی و اجتماعی ماند. ⁽¹⁾

دوم) امام دوازدهم در میان امامان شیعه، ویژگی‌ها و امتیازهای خاصی دارد. او تنها کسی است که جهان را از عدل و داد سرشار می‌کند؛ همان‌گونه که از ظلم و بیداد پر شده است. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان، از سالیان دور، آمدن او را بشارت داده‌اند و با یاد و دولت او، خود و شیعیان را آرامش بخشیده‌اند. او کسی است که بینی گردن‌کشان را به خاک می‌مالد و اسلام را فراگیر می‌نماید و بر جای‌جای این عالم، گل‌بانگ «لَا إِلَهَ إِلَّا اللّهَ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله» را طنین‌انداز می‌کند و بر این کره خاکی، حکومت واحد جهانی اسلام را بنیان می‌نهد.

سوم) امامت خاستگاه انقلاب اسلامی ایران است. رابطه امامت با انقلاب، رابطه ((َوالد)) و ((ما ولد)) ⁽²⁾و رابطه ریشه با برگ است. ریشه، برگ را می‌زاید و برگ، ریشه را نیرو می‌دهد. انقلاب ایران هم‌چنان‌که از اعتقاد به امامت برخاسته، امروز زمینه‌ساز قیام و حکومت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. نقش رهبری پیامبرگونه امام راحل رحمة الله و نقش عنصر معنویت و فقاهت و نیابت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و در نتیجه ولایت‌پذیری مردم در پیروزی انقلاب، بر کسی پوشیده نیست.

در حقیقت، راز رهایی ایران از یوغ بیگانه و کارآمدی و بقای نظام، باز شدن گره‌های کور در لحظات سرنوشت‌ساز سال‌های پس از انقلاب است، از جنگ و صلح گرفته تا بسیاری از تهاجمات و اغتشاشات و براندازی‌ها، در گرو حمایت از مقام منیع ولایت است. به یاد دارم در

یکی از سفرهای حج، در گفت‌وگو با یکی از متفکران مصری در مسجدالنبی صلی الله علیه و آله و سلم وی با اشاره به همین نکته می‌گفت: رمز اساسی پیروزی شما رهبری امام خمینی رحمة الله است و اگر ما هم چنین رهبری داشتیم، در مصر انقلاب می‌کردیم. من افزودم: آری، اگر مردم ما و اعتقادات ما را هم می‌داشتید!

چهارم) هم‌راهی با ولیّ آثاری دارد و پشت کردن به او غرامتی. کسی که با امام نور نباشد، گرفتار امام نار می‌شود و این، سنت خدایی است. به شهادت قرآن، کسانی که از موسی علیه السلام بریدند و پس از رؤیت آن‌همه معجزه و رهایی از چنگال فرعون و حاکمیت بر سرنوشت خود، در

برابر تنها خواسته او بهانه آوردند و در حقیقت از پذیرش ولایت او

سر باز زدند و با نیش‌خند و تمسخر گفتند: «فَاذْهَبْ أَنتَ وَرَبُّکَ فَقَاتِلا إِنَّا هَاهُنَا قَاعِدُونَ»، ⁽¹⁾به محرومیت، حیرت و سرگردانی گرفتار شدند. این سنت خداست.

امام حسین علیه السلام هم در صحرای تفتیده کربلا همین سنّت الهی را فریاد کرد و هشدار داد که اگر به امام نور پشت کنید، اسیر امام نار می‌شوید

و بر شما کسانی (حجاج‌ها) حاکم خواهند شد که پست و زبونتان می‌کنند. فاطمه علیها السلام هم می‌فرمود: با علی علیه السلام بودن همه چیز است و بی‌علی علیه السلام بودن هیچ؛ یعنی پذیرش حاکمیت معاویه، یزید، خلفای عباسی، صدام و... .

پنجم) هر متاعی به مقدار اهمیتش در معرض خطر و هجمه است. امروز ولایت تنها سد استوار فراروی قدرت‌ها به شمار می‌رود. از این‌رو، شیاطین همه توان خود را در داخل و خارج، به مقابله و رویارویی با آن

فرا خوانده‌اند و به راستی که از هیچ کاری دریغ ندارند، از پراکندن شایعات بی‌اساس گرفته تا ایجاد شبهات و تفکیک ولایت فقهی از علمی، انکار تولد امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، راه‌اندازی بوق‌های مزدور (رادیو بهائیت)، و تصویب بودجه‌های هفتادمیلیون دلاری و... .

این هجوم‌های خشن، به عمد یا به غیرعمد، در رسانه‌های داخل و خارج، آدمی را به این فکر می‌اندازد که طرحی هم‌آهنگ و منسجم در دست اجراست؛ به گونه‌ای که هریک دیگری را کامل می‌کند. البته این هجمه، تاریخی کهن در اسلام و ایران دارد. قدرت امامت تا آن‌جاست که به اعتراف دشمن، شیعه با کربلا و یاد حسین علیه السلام انقلاب می‌کند و با انتظار مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آن را حفظ می‌کند (نگاه سرخ و نگاه سبز). ⁽¹⁾ایجاد برخی از فرقه‌های انحرافی چون بهائیت، سوغات استعمارگر پیر برای خاموش کردن آتش‌فشان مهدویت است.

ششم) باید در برابر هجوم خشن و وحشیانه‌ای که در قالب‌های نو و کهنه عرضه می‌شود، به ابزار روز مسلح شد که چشم در برابر چشم و گوش در برابر گوش. ⁽²⁾با توجه به اهمیت مقوله مهدویت و نقش آن در اعتقاد مردم و حفظ و رشد و بالندگی نظام، باید با استفاده از همه فرصت‌ها و ظرفیت‌های جامعه و با بهره‌وری از راه‌کارهای مناسب و ارائه عرصه‌های جدید پژوهش، به بسط فرهنگ مهدویت پرداخت؛ همان‌گونه که باید از سوءاستفاده‌ها و آسیب‌شناسی آن نیز جلوگیری کرد تا افکار مسموم نفوذ نکنند.

این، رسالت همگانی است و در انحصار هیچ گروه و سازمان خاصی نیست و اگر گروهی عهده‌دار سامان دادن آن می‌شود، تکلیف را از دوش

دیگران بر نمی‌دارد، بلکه وظیفه هم‌کاری را هم بر تکلیف پیشین می‌افزاید.

باید این گوهر گران‌بها و این آتش‌فشان مهدویت هر دم افروخته‌تر گردد و این میسور نیست، مگر با بسیج همگانی و مدیریتی متمرکز و تربیت نیروهای متخصص و مبلغ. باید مربیان کارآ، روزآمد و وارسته حوزوی و دانشگاهی، در عرصه آموزش، پژوهش، هنر و ادبیات، کاری جدی کنند و طرحی نو دراندازند. ناگفته نماند که کارهای بزرگ به همان اندازه که مهم و سترگند، از حساسیت و شکنندگی ویژه‌ای هم برخوردارند. کارهایی از این نوع، سرعت و دقت را با هم می‌طلبد.

هفتم) چنان‌که غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف صغرا و کبرا دارد، ظهور آن حضرت هم می‌تواند صغرا و کبرا داشته باشد و انقلاب اسلامی ایران را می‌توان نماد ظهور صغرا و زمینه‌ساز ظهور آن امام همام دانست. پیش از انقلاب اسلامی، پذیرش حکومت دینی و فراگیر به رهبری امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف برای بسیاری از مردم بعید می‌نمود، اما امروز این مهم هرگز دور از واقع نیست. از این‌رو، می‌توان انقلاب اسلامی ایران را مظهر ظهور صغرا و بستری برای تحقق و اتصال به قیام کبرای آن حضرت دانست. إن‌شاءالله!

این عصر، همان‌گونه که بشارت‌هایی دارد، تکالیف و وظایفی هم دارد؛ وظایفی بیشتر و سنگین‌تر از گذشته. با حاکمیت دین در ایران و تشکیل حکومت دینی، عرصه‌های جدیدی رخ می‌نماید که کاری جدی را می‌طلبد.

هشتم) چنان‌که به اشاره گذشت، کارهای بزرگ، بسیجی همگانی با مدیریتی واحد، جامع و فراجناحی می‌طلبد. بدون مرکزیت و مدیریت توان‌مند، با بازوهای مشورتی و کارآمد از دل‌سوزان و مدیران ارشد نظام، گسترش فرهنگ مهدویت در داخل و خارج ممکن نیست. این مدیریت،

باید با استفاده از تمام امکانات و ابزارهای موجود و با اتخاذ راه‌کارهای مناسب، به گسترش فرهنگ مهدویت و تربیت نیرو و پاسخ‌گویی به نیازها و شبهه‌ها و حمایت از گروه‌های فعال این عرصه بپردازد.

این مرکز با اهداف و برنامه‌ریزی دقیق و روشن کردن راه‌کارها و اولویت‌ها و طرح عرصه‌های جدید پژوهشی، می‌تواند گام بلند و مؤثری در این زمینه بردارد. آن‌چه در ذیل می‌آید طرحی پیش‌نهادی است، تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

اهداف

امکانات

مساجد، مهدیه‌ها، تکایا، جلسات محلی، صداوسیما، مطبوعات، کتاب‌های درسی، حوزه‌ها، آموزش و پرورش، دانشگاه‌ها، اینترنت، همایش‌ها، زمینه‌ها و کمک‌های مردمی، سخن‌رانان، مداحان و... .

راه‌کارها ⁽¹⁾

عرصه‌های پژوهش

الف) کلامی، اعتقادی

ب) تاریخی (تحلیلی - نقلی)

طول تاریخ؛

ج) روان‌شناختی، تربیتی و اخلاقی

د) سیاسی و اجتماعی

ه) اقتصادی

و) ادبی و هنری

ز) سؤالات و شبهات

ریشه‌یابی، طبقه‌بندی و پاسخ‌گویی به سؤالات و شبهات قدیم و جدید در مقوله مهدویت. (آیا روایات تولد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف سند دارد؟ آیا کودک پنج‌ساله می‌تواند امام باشد؟ آیا امام، همسر و فرزند دارد؟ آیا مهدی، نوعی است یا شخصی؟ نقش امام غائب چیست؟ آیا بهتر نبود حضرت در زمانی مناسب به دنیا می‌آمد؟ چرا زمان ظهور مشخص نشده است؟ آیا داستان جزیره خضرا صحت دارد؟ و...).

ح) فرقه‌های انحرافی (معرفی، نقد و بررسی آنها)

شیخیه، بابیه، بهائیه و... .

ط) احادیث، ادعیه و زیارات

ی) منابع

ک) منجی‌شناسی تطبیقی

م) کتاب‌شناسی

ل) مستشرقین

مر‌د‌م، نها‌د‌ها و بز‌ر‌گد‌ا‌شت هفته (دهه) مهد‌و‌یت

«وَمَن یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِن تَقْوَی الْقُلُوبِ» ⁽¹⁾

نحن الشعائر. ⁽²⁾

و أعنّا علی تأ‌دیة حقوقه إلیه. ⁽³⁾

السلام علی وارث الأنبیاء و خاتم الأوصیاء، السلام علی القائم المنتظر، والعدل المشتهر، السلام علی ربیع الأنام و نضرة الأیّام، السلام علی بقیّة‌الله فی بلاده و حجّته علی عباده، السلام علی المهدیّ الذی وعدالله عزّوجل‌ّ به الأمم أن یجمع به الکلم و یلمّ به الشعث و یملأ به الأرض قسطاً و عدلاً. ⁽⁴⁾

در سال‌گشت میلاد نور ⁽¹⁾و قائم آل محمد عجل الله تعالی فرجه الشریف این قلب تپنده شیعه در جاری زمان و صاحب حیات و رمز هویت ما، مناسب است که مردم و نهادها به بازکاوی حقوقی بپردازند که از آن حضرت بر عهده دارند. برخی از این حقوق، همیشگی است و در طول سال و همه عمر باید به آنها توجه داشت. برخی دیگر درباره ایام نیمه شعبان و تعظیم شعائرالله است. آن‌چه در این جا به آن پرداخته می‌شود، همین قسم اخیر و حقوقی است که مردم، نهادها و متولیان فرهنگی برای بزرگ‌داشت هفته مهدویت و تعظیم شعائراللّه برعهده دارند.

بحمدالله، چندسالی است که با تلاش و پی‌گیری برخی افراد و مراکز، در بعضی مساجد، مهدیه‌ها و مراکز علمی و دانشگاهی، جشن‌های باشکوهی با نام (هفته یا دهه مهدویت) برگزار می‌شود.

این اقدام بسیار ارزش‌مند و درخور ستایش است و باید برای غنی‌تر کردن آن کوشید. به ویژه آن‌که وجههِ شاد این‌گونه مراسم‌ها، جذابیت بیشتری دارد و در برابر کسانی که تصور می‌کنند، ما فقط به گریه و سوگ‌واری می‌پردازیم، می‌تواند جواب مناسبی باشد، البته به شرط این‌که با درون مایه مناسب و به دور از لهو و براساس الگوها و معیارهای دینی برگزار شود.

پیش از این‌که به اهداف و برنامه‌های پیش‌نهادی بپردازیم، یادآوری چند نکته ضروری است:

باید نگاه‌های کوتاه و از سر تفنن، جای خود را به نگاهی ژرف و درخور بدهد. متأ‌سفانه باید اعتراف کرد که برخی نهادها و متولیان فرهنگی، هنوز با این نگاه فاصله زیادی دارند. در این‌باره، سرمقاله‌های شماره‌های دوم و ششم از همین فصل‌نامه می‌تواند راه گشا باشد.

ستاد مرکزی بزرگ‌داشت هفته مهدویت، شایسته است جهت الگودهی این جشن‌ها و عرضه قالب‌های جدید جشن و شادی و نمادهایی برای مهدویت، از کارشناسان فرهنگی، هنری، روان‌شناختی، علوم تربیتی، جامعه‌شناسی و مردم‌شناختی نیز استفاده کند.

نورزند. نباید به دلیل یکی، از دیگری چشم پوشید. گرچه کارهای اساسی و ریشه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارند.

باید کارشناسان دینی و روان‌شناسان و جامعه شناسان و اساتید علوم تربیتی، در جلساتی مشترک به این امر ضروری بپردازند. این مهم می‌تواند یکی از کارهای ستاد مرکزی بزرگ‌داشت جشن‌های نیمه شعبان باشد.

الف) حوزه علمیه قم؛

ب) مراکز و مؤ‌سسات فرهنگی ویژه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف:

ج) مساجد.

د) اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی؛

ه) صداوسیما؛

و) سازمان تبلیغات و حوزه هنری؛

ز) شهرداری و فرهنگ سراها؛

ح) آموزش و پرورش؛

ط) آموزش عالی؛

ی) نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها؛

ک) شورای هم‌آهنگی تبلیغات اسلامی؛

ل) اداره عقیدتی، سیاسی نیروهای مسلح؛

م) انجمن‌های اسلامی (به ویژه انجمن اسلامی دانش‌آموزان)؛

ن) بسیج؛

ق) ائمه جمعه؛

ر) اداره اوقاف و امور خیریه؛

ش) سازمان جوانان؛

ت) سازمان ارتباطات اسلامی؛

س) تربیت بدنی؛

ع) تکایا و هیئت‌های مذهبی (به ویژه هیئت رزمندگان)؛

ف) جامعه خطبا و وعاظ؛

ض) جامعه مداحان.

اهداف طرح و برنامه‌های پیش‌نهادی

اهداف

در بزرگ‌داشت هفته مهدویت اهداف زیر مورد نظر است:

برنامه‌های پیش‌نهادی

الف) جلوه‌های مردمی

ب) نهادها

همان‌طور که اشاره شد کارهای کوتاه مدت جهت بزرگ‌داشت هفته مهدویت نباید ما را از کارهای ریشه‌ای و اساسی‌تر باز دارد. وزارت

ارشاد اسلامی موظف است در جهت کارهای زیر اقدام شایسته و جدی نماید:

الف) برنامه‌های پیش‌نهادی (کلی)

موضوع‌های پیش‌نهادی: انتظار، ظهور، امید، عدالت، بیعت، دعوت، محبت یار، توسل به حضرت، نجوا، اُنس، فریادرس و...؛

برنامه کودک:

مسابقه، نامه، شعر با روی‌کرد مهدوی؛

داستان‌های مهدویت متناسب با کودک و نوجوان؛

سخنان حضرت؛

ایستگاه نقاشی و بازی‌های فکری؛

محبت‌های حضرت به کودکان و نوجوانان.

ادبیات:

استفاده از شاعرانی که درباره مهدویت شعر گفته‌اند و تفسیر اشعار آنها توسط کارشناسان (علی معلم، سهیل محمودی، مجاهدی، گرمارودی و...).

برنامه خانواده:

برنامه تربیت مهدوی، خانواده و شادی.

تذکر: این برنامه نیازمند رای‌زنی با دفتر مقام معظم رهبری و اعلام آمادگی ایشان است.

شبکه یک: اشعار و دعاها؛

شبکه دو: سخنان و نامه‌ها و امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در قرآن؛

شبکه سه: پرسش و پاسخ؛

شبکه چهار: میزگرد؛

شبکه برون‌مرزی و تهران: برنامه‌های ترکیبی و متنوع و شاد.

باید به خاطر داشت که قالب برنامه‌ها جشن و شادی است، به ویژه ارائه الگوهای تازه در این‌باره.

(باز هم یادآوری می‌کنیم که آن‌چه در این‌جا آورده شد، برنامه‌های پیش‌نهادی کوتاه‌مدت و ویژه جشن‌ها و بزرگ‌داشت نیمه شعبان است، اما طرح‌های درازمدت و اساسی مجالی دیگر می‌طلبد؛ تولید برنامه‌هایی چون: مستند، انیمیشن، سریال و فیلم‌های داستانی از زندگی نواب اربعه و عصر ظهور، یا با درون‌مایه مهدویت مثل انتظار، امید، بیعت و... .)

ب) برخی ریزبرنامه‌های پیش‌نهادی

برنامه‌های ترکیبی

مسابقه

(در برنامه ویژه شبکه تهران به محله‌هایی می‌روند که با شبکه تماس می‌گیرند و هم‌راه با تهیه گزارش با حضور داورانی مناسب، به هریک امتیازهایی می‌دهند و به بهترین آنها جایزه تعلق می‌گیرد و با افراد محله و متولیان جشن در روز نیمه شعبان مصاحبه می‌شود. مرکز صداوسیمای هریک از استان‌ها نیز می‌تواند در استان خود چنین مسابقه‌ای را برگزار کند.

ناگفته نماند که در ضمن گزارش می‌توان بر واژگان و سخنان و تابلوهایی زوم کرد که محتوای دل‌خواه ما را نیز برساند.)

تهیه گزارش

ج) موضوع‌های پیش‌نهادی برای طرح در برنامه‌های صداوسیما

د) برنامه‌های پیش‌نهادی برای شبکه‌های صداوسیما

شبکه یک و دو

یکم. امام مهدی و قرآن و امام مهدی در قرآن؛

دوم. مهدویت و ادیان؛

سوم. سیمای حکومت مهدوی با تأ‌کید بر عدالت اجتماعی؛

چهارم. جشن و شادی مهدی‌پسند (مورد رضای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف)؛

پنجم. غرب و مهدویت؛

ششم. هنر، هنرمند و مهدویت (هنر در عصر موعود)؛

هفتم. وظایف مردم و نهادها و مراکز فرهنگی در قبال امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف.

شبکه سه

شبکه چهار

شبکه تهران

شبکه برون‌مرزی (سحر)

منظر ادیان یا جهانی‌سازی و مهدویت و تفاوت در مبانی و اهداف و راه‌کارها؛

باز هم یادآوری می‌شود، برنامه‌هایی که در این‌جا به آنها اشاره شد، برنامه‌های ویژه جشن‌های نیمه شعبان و بزرگ‌داشت هفته مهدویت است و اینها نباید ما را از برنامه‌های درازمدت در موضوع مهم مهدویت غافل کند. از این‌رو، درباره برنامه‌های درازمدت سازمان تبلیغات در مجالی دیگر باید گفت‌وگو کرد. برنامه‌هایی چون:

الف) شهرداری

ب) فرهنگ‌سراها

تذکر: نباید فراموش کرد که روی‌کرد کلی برنامه‌ها باید شاد و متنوع باشد.

الف) برنامه‌های پیش‌نهادی برای وزارت‌خانه

ب) برنامه‌های پیش‌نهادی برای مدارس

دانش‌آموزان مقطع دبستان

ایام مبارک.

دانش‌آموزان مقطع راهنمایی

هفته مهدویت)؛

دانش‌آموزان مقطع دبیرستان

معلمان و کادر مدرسه

اولیای دانش‌آموزان

ناگفته نماند که دیگر مراکز و نهادهای فرهنگی و مرتبط با مهدویت که پیش‌تر نام آنها را آوردیم، هریک وظایفی مشابه دارند که برای پرهیز از اطاله کلام از آوردن آن اجتناب شد. سازمان‌ها و مؤ‌سساتی که نام آنها در این مقاله آورده نشده، به معنای شرکت نکردن آنها در این جشن نیست. بلکه می‌توانند در این بزرگ‌داشت شرکت فعال داشته باشند که به نمونه‌هایی از آن اشاره می‌شود:

ویژه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و تبریک این روز به مسافران بپردازند. از دیگر کارها درج پیام تبریک و یا یک حدیث به مناسبت این ایام در بلیت ها و پاکت‌های آنهاست؛

به هر تقدیر باید مسئولان هریک از نهادها در جست‌وجوی راه‌هایی باشند که به گونه‌ای در این شادی بزرگ و ایام الله شرکت فعال داشته باشند.

«وَمَنْ یُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَی الْقُلُوبِ» (قال علی علیه السلام: نحن الشعائر)

تولد دوباره یک ملت

انقلاب ما، دست‌آورد و آرزوی همه انبیا و اولیا از آدم تا خاتم بود.

انقلاب ما، انفجار نوری بود که بر «طور» اندیشه‌ها تجلی کرد و «موسی خواهان» را در سراسر این کره خاکی، بیدار ساخت و بارقه‌اش در دل دشمن، ترس و وحشت، و در دل دوست، شور و امید آفرید و خفته‌ها را بیدار و هوشیار ساخت.

انقلاب ما، رعدی برخاسته از توفان طف بود که غرش تندر کوه‌ساران را در پی داشت.

انقلاب ما، مظهر عشق و حماسه، ثار و ایثار، و در یک کلام، تولد دوباره یک ملت بود.

((کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَی عَلَی سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ))؛ ⁽¹⁾

هم‌چون کشته‌ای قدکشیده که جوانه‌اش را بیرون ریخته و به غلظت و خشونت و به استقلال رسیده است. این کشته با این رشد و استقلال، کشاورزان خود را دل‌شاد کرده و غیظ را در دل دشمن نشانده است.

این رود جاری و درخت تناور، در دستان پرتوان رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، و اهل‌بیت گرامی‌اش، تولد یافت و رویید، و اگر نبودند امامان شیعه، این وارثان فرهنگ وحی و دست‌پروردگان و اصحاب آنان، هیچ نشانی از آن نبود.

انقلاب اسلامی ایران، از تاریخ تشیع، و تشیع، از حقیقت اسلام و رسول و علی و... و عسکری و مهدی علیهم السلام سرچشمه می‌گیرد.

به گفته دکتر علی‌وردی، استاد جامعه‌شناس دانشگاه بغداد، تشیع، آتش‌فشان خاموش کوه‌سار است که گاه و بی‌گاه، دود و بخار و لرزه و تکان اندکی پدید می‌آورد و همین تأثیر اندک، ریشه تمام انقلاب‌های دنیای اسلام است. ⁽³⁾

آن‌قدر که در این راه شمشیر کشیده شده و جان‌فشانی شده، در هیچ برهه‌ای از زمان و در مورد هیچ‌یک از دیگر آموزه‌های دین، پیش نیامده است.

این اعتقاد و اهتمام، از آن‌جا برخاسته که آدمی، اهدافی بیشتر و بزرگ‌تر از آزادی و امنیت و رفاه و فراتر از محدوده دنیا دارد.

خدا، برای انسانی که با کل نظام هستی رابطه دارد، حاکمی انتخاب کرده و در دست‌رس گذاشته و او را با ملاک عصمت، یعنی آگاهی و آزادی، هم‌راه ساخته است تا در هر دوره، آنان که می‌خواهند، به‌پا خیزند و زمینه‌هایش را فراهم سازند.

امامت، طرح آنانی است که از زندان دنیا رهیده‌اند و انسان را در جایگاه خود می‌بینند. امام، جلودار کسانی است که پیش‌تر از زمانند. امام، براساس واقعیت‌هایی حکومت و رهبری می‌کند که هنوز علوم انسانی آن را کشف نکرده‌اند. از آن‌جا که وجود چنین امامی ضروری است، پس وجود دارد و چنین امامی را تو باید کشف کنی و چنان امامتی را تو باید زمینه‌ساز باشی. ⁽¹⁾

این بینش و اعتقاد و این «ولایت‌مداری» که از ناب‌ترین و مترقی‌ترین نظریات سیاسی و دینی است، مستلزم آثار فراوان و نتایج درخشانی است که از جمله آنها، حرکت‌های انقلابی و اصلاح‌طلبانه است.

مسئله امامت در شیعه، همواره تهدیدی برای دولت‌های غیرمذهبی بوده است . از لحاظ نظری، حکومت مشروع در نزد شیعیان، متعلق به امامان است. ⁽²⁾ویلیام وات، محقق دانشگاه ادین‌بورگ، در کتاب اصول‌گرایی اسلام و مدرنیسم، می‌گوید:

اعتقاد به امامت و مسئله انتظار، از جمله ویژگی‌های تشیع است که در اندیشه سیاسی شیعه، نقش مهمی ایفا می‌کند. ⁽¹⁾

مهدویت، قلب تپنده حیات شیعه در تمامی قرون و اعصار است؛ مهدویت، باوری عمیق است که ریشه در ساخت و بافت انسان دارد؛ مهدویت، نوید پایانی سبز برای زمان است؛ مهدویت، چشم اندازی است ز‌یبا به جهان آینده و آینده جهان و روی‌کردی جدّی و نویدبخش به آینده انسان و انسان آینده؛ مهدویت، حقیقت سترگی است که جهان با وجود آن، بر مدار عشق می‌چرخد، و خورشید، به یُمن درخشش نورش، زمین و آسمان را نورباران می‌سازد؛ مهدویت، آخرین پناه و خاک‌ریز انسان معاصر است؛ مهدویت، اعتقاد به یک منجی و مصلح و یک حکومت جهانی و باور مشترک همه ادیان و ندای قلبی همه مستضعفان در سرتاسر این کره خاکی است؛ مهدویت، رمز پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی ایران است؛ مهدویت، امید و حیات و زیبایی و عشق و شور و نشاط و در یک کلمه، همه چیز ماست.

یابن الحسن روحی فداک! متی ترانا و نراک!

عصر غیبت، وام‌دار علما، فقها و نایبان عام امام علیه السلام است که با ایثار و حماسه و هدایت‌گری و عرفان خود، حیات فکری و سیاسی شیعه را رقم زده‌اند.

نگاهی به کارنامه هزارساله علما و مراجع شیعه، این دژهای تسخیرناپذیر و سنگربانان حریم تشیع، این ره‌بانان شب و شیران روز و ناخدایان کشتی شیعه در تندباد حوادث روزگار و مبارزه‌های فکری و سیاسی کلینی، شیخ مفید، شیخ طوسی، شهیدین، نراقیین، شیخ انصاری، میرزای شیرازی، میرزای نایینی و امام خمینی، (رحمة‌الله‌علیهم‌اجمعین)، گویای «العلماء ورثة الأنبیاء» است و برگی زرین در تاریخ حیات مسلمانان بلکه تمامی انسان‌ها، از آغاز تا امروز به شمار می‌رود. تاریخ درخشان علما و مرجعیت شیعه، امتداد تاریخ انبیا و اولیاست.

بهتر آن باشد که سرّ دل‌بران

گفته آید در حدیث دیگران

هنری کیسینجر، وزیر اسبق امور خارجه امریکا می‌گوید:

پیروزی ایران در جنگ، عقاید رادیکال اسلامی را از جنوب شرقی آسیا تا سواحل اقیانوس اطلس، گسترش خواهد داد. ⁽¹⁾

شیمون پرز، نخست‌وزیر سابق اسرائیل می‌گوید:

انقلاب ایران، یک انقلاب بسیار افراطی و خصمانه در قبال اسرائیل است. تجربه آیة‌الله خمینی برای ما، یک تجربه بسیار تلخ در قرن بیستم به شمار می‌رود. ⁽²⁾

موشه دایان، وزیر خارجه اسبق اسرائیل نیز می‌گوید:

تأثیر تحولات انقلاب اسلامی بر روابط سایر کشورها بسیار چشم‌گیر است. ⁽³⁾

مارگارت تاچر، نخست‌وزیر سابق انگلیس می‌گوید:

ما غربیان، در دهه 1980 از وسایل نظامی و ابزار جنگی شوروی و اقمارش واهمه نداریم؛ زیرا اگر بلوک شرق و اعضای پیمان ورشو، به سلاح‌های نظامی مجهز و به ادوات ویران‌گر مسلح باشند، ما نیز به سلاح‌های مدرن مسلح و مجهزیم، لکن از حضور فرهنگ اسلامی انقلاب ایران می‌ترسیم. ⁽⁴⁾

ریچارد نیکسون، از رؤسای‌جمهور اسبق امریکا نیز می‌گوید:

وقتی حکومت شاه در سال 1979میلادی (1357شمسی) سقوط کرد، یک خلأ قدرت تازه به وجود آمد. انقلاب ایران، در واقع

انقلابی بر ضد ارزش‌های غربی بود. این انقلاب، همان‌قدر که از سرمایه‌داری تنفر داشت، از کمونیسم نیز متنفر بود. هر دو را به مانند دو روی سکه مادی‌گرایی می‌دید. پس از انقلاب، مردم ایران، همان چیزی را به دست آوردند که انقلاب قول داده بود. جای انکار نیست که انقلاب اسلامی یک انقلاب واقعی اندیشه‌ها را ارائه داد و مردم آن را با عشق و ایمان پذیرفتند.

آن‌چه انقلاب اسلامی به اثبات رسانده و به دنیا بیان کرده، این است که اسلام، شایستگی حاکمیت بر جامعه را دارد؛ زیرا دین آسمانی است. از این‌رو، در کشورهای اسلامی - عربی، تأثیر گذاشته است و انقلاب‌هایی که هم‌اکنون در سایر کشورهای عربی شکل گرفته، چیزی جز ثمر درخت انقلاب اسلامی نیست. انقلاب، ثمرهای دیگری نیز دارد که آثار آن را در کشورهایی چون: تونس، الجزایر، مصر، آذربایجان، کشورهای استقلال‌یافته شوروی سابق و سایر نقاط دنیا می‌بینیم. این انقلاب‌ها، نهرهایی هستند که از سرچشمه جوشان انقلاب اسلامی ایران، در نقاط مختلف جهان، شاخه‌شاخه شده‌اند. انقلاب اسلامی ایران، تکرار و تجدید نهضت امام حسین علیه السلام است. ⁽¹⁾

در روزنامه البعث چاپ دمشق آمده:

جهان عرب و تمامی جهان، تحت تأثیر روی‌دادهای ایران قرار گرفته‌اند که در آن تاریخ با خون ملت و با خط راست ملت نوشته شده است.

در روزنامه امریکایی تایمز نیز آمده:

دنیای غرب، به دلیل انقلاب ایران، ناگهان بار دیگر اسلام را باور کرد. جنب و جوشی که به دنبال انقلاب اسلامی ایران به وجود

آمد، هنوز ادامه دارد. نخستین بار یک کشور مسلمان، به طور موفقیت‌آمیز، قدرت بزرگ غربی را به مبارزه طلبید و آن را تحقیر نمود، و به منافع آن خسارت مادی وارد کرد. این مورد، قدرت بزرگ غربی امریکا بود، و این ضربات، از طریق جنبشی وارد شد که نه به نام ملی‌گرایی، بلکه با نام اسلام که دارای ریشه‌های قدیم‌تر و عمیق‌تر بود، عمل کرد.

در روزنامه تورنتور استار کانادا 30 آوریل 1984 نیز آمده:

سرزمین آیة‌الله روح‌الله خمینی در میان یک‌میلیارد مسلمان جهان در خاورمیانه، افریقا، آسیا، خاور دور، اروپا، امریکای شمالی، طغیان برمی‌انگیزد. اسلام مبارز، تحت رهبری امام خمینی قدس سره پس از قرن‌ها ناشناخته بودن، حیاتی تازه می‌یابد. امام خمینی قدس سره نیروهایی را آزاد کرده که ممکن است نمایان‌گر لبه تیز بلوک اسلامی مستقلی باشند که ظهور پیدا می‌کند؛ یعنی نیروی سومی پس از سرمایه‌داری و کمونیسم که می‌تواند توازن قوا در دو قطب امریکا و شوروی را بر هم زده، با اسرائیل نیز مبارزه کند.

این رژیم، امریکا را بیرون رانده، روسی ها را عقب نگاه داشته، تحریم اقتصادی غرب را درهم شکسته و عراق را در جنگی چندین‌ساله فرو برده است. تمام این کارها را به تنهایی و تقریباً در انزوای بین‌المللی و بدون وام گرفتن حتی یک پنی از بازار صندوق بین‌المللی پول انجام داده است.

امام خمینی قدس سره در خارج، شخصیتی اسلامی و مردمی یافته که دامنه نفوذش به تدریج از دایره شخصیتی دویست‌میلیون مسلمان شیعه فراتر می‌رود. او گروهی از پیروان فدایی از میان شیعه و سنی را جذب کرده که حاضر به هرگونه عمل تلافی‌جویانه هستند و در پاره‌ای از موارد، حتی حاضرند در راه اسلام شربت شهادت بنوشند. امام خمینی قدس سره شش‌سال قبل، مانند ستاره‌ای دنباله‌دار به

جهان اسلام آمد. ایشان نه تنها ستایش مسلمانان ایران، بلکه توده‌های مسلمان سراسر جهان را در ابعادی بی‌نظیر، برانگیخته است. پیروزی امام خمینی قدس سره در جهان و جنبش بنیادگرایی او، مهم‌تر، قدرت‌مندتر، پرتحرک‌تر و نیرومندتر از آن است که تاکنون در غرب ترسیم شده است.

جنبش اسلامی که در بیشتر کشورها توسط پیروان امام خمینی قدس سره یا متحدان آن رهبری می‌شود، در مکان‌های مختلف، خود را به اشکال گوناگون می‌سازد. شیعیان لبنان، در مناطق تحت کنترل خود، سعی می‌کنند با استفاده از هزاران تصویر و پوستر از امام خمینی قدس سره، چادر پوشاندن زنان، و تصفیه بازارها از مشروبات الکلی و برچیدن مراکز قمار، ایران اسلامی کوچکی به وجود آورند. ⁽¹⁾

در برابر انقلابی با این وسعت و عظمت و با این انبوه مشکلات و دشمنان قسم خورده داخلی و خارجی بهترین موضع‌گیری، گفته آن استاد فقید است که گفته بود: «توجیه، حماقت، تضعیف، جنایت و تکمیل رسالت ماست.»

باید آموخت که اشتباه را از هیچ‌کس و از هیچ مقامی توجیه نکنیم. به گفته امام راحل، انقلاب، به هیچ‌کس و هیچ دسته‌ای دِینی ندارد. تضعیف این انقلاب نیز جنایتی نابخشودنی است؛ چون انقلاب، تنها کشتی نجاتی است که در این دریای مواج و طوفانی و این دنیای وانفسا قرار دارد. سوراخ کردن این کشتی، مرگ خود بلکه ناامید کردن همه مستضعفان و آزادی‌خواهان این کره خاکی است. رسالت ما و همه آگاهان و دل‌سوزان، برطرف کردن ضعف‌ها و کم‌بودهای انقلاب است.

هرکس در هر کجا هست، نباید از انجام هر کار برای تکمیل این انقلاب دریغ ورزد و کوتاهی کند که بی‌هیچ تردید، از این نعمت و این مسئولیت بزرگ، از آنان سؤال خواهد شد: «وَأمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّثْ»، ⁽¹⁾«وَقِفُوهُمْ إِنَّهُم مَّسْئُولُونَ». ⁽²⁾

البته پرواضح است که رسالت هرکس، به حسب خود اوست؛ رسالت یک مسئول بلندپایه نظام، غیر از رسالت یک فرد عادی است. از یکی، طرح و برنامه و قاطعیت و ساده‌زیستی و حلم می‌خواهند و از دیگری، دفاع زبانی و شرکت در راه‌پیمایی و از شخص دیگر، انصاف در معامله یا مشکل‌گشایی و یا جدیت در تحصیل و درس و بحث.

این دهان‌هایی که امروز به رذالت یا جهالت، بر ضد انقلاب و روحانیت باز شده، باید بدانند خواسته و ناخواسته آب به آسیاب دشمن می‌ریزند و در مسیر طرح و نقشه آنان قرار گرفته‌اند؛ زیرا، آن‌چه امروز همین مسئولان انجام می‌دهند، کاری است کارستان که بسیاری، از زیر آن شانه خالی کردند! این نظام مقدسی که امروز با تکیه بر خویش و با توجه به خدا، به حل مشکلات و گرفتاری‌ها پرداخته، پس از به بن‌بست

نشستن تمام نظام‌ها و قدرت‌های گوناگون، بر سر کار آمده است و با تمام کارشکنی‌ها، کارهایی را انجام داده که آنان با تمام حمایت‌ها از آن ناتوان و به بن‌بست رسیده بودند و چاره‌ا‌ی جز فرار نداشتند.

این یک حقیقت آشکار است که تمام گروه‌های مخالف، بر فرض ائتلاف، نمی‌توانند کار همین‌هایی را عهده‌دار شوند که با دست تنها و این همه خراب‌کاری و دشمنی و نامردی، مسئولیت را پذیرفته‌اند! این حرف که «دیگران در اوضاع امروز ایران، بهتر می‌توانند کارگشا باشند»، شعار و فریبی بیش نیست، ولی این حرف که «همین مسئولان، می‌توانند بهتر از این کار کنند و از اشتباهات خود درس بگیرند»، سخنی حق است که مقام معظم رهبری هم بارها بر آن تأکید کرده‌اند.

زعمای قوم و دل‌سوزان و برنامه‌ریزان انقلاب وظیفه دارند که مدام، در صدد شناسایی هریک از این عوامل و اقدام مناسب مطابق آنها باشند. از همه این عوامل، در جای دیگری باید سخن گفت. ⁽¹⁾

آن‌چه فرهنگ مهدویت را از مهم‌ترین عوامل کلان در صحنه رشد جامعه می‌سازد، دلایلی چند است که در ادامه به آنها اشاره می‌شود:

از جمله علایم ظهور، قرار گرفتن عراق و منطقه خاورمیانه در کانون تحرکات است. البته جدای از روایات، بررسی سیر حوادث اخیر نیز ما را به همین نتیجه می‌رساند. از این‌رو، تحرکات اخیر امریکا و هم‌پیمانانش را باید با تیزبینی و دقت بیشتری تعقیب کرد و آماده بازتاب‌های گسترده آن بود. همه قراین، دلالت می‌کنند که یکی از اهداف امریکا از این همه تحرکات و لشکرکشی‌ها، ایران اسلامی است.

آن‌جا که عزیز مصر براساس خوابی به تکاپو می افتد و با کمک و مدیریت حضرت یوسف علیه السلام، مردم را از قحطی و نگرانی می‌رهاند و یا فرعون براساس خوابی که تعبیر به آشفتگی شده، برای حفظ قدرت خود، شکم‌ها و سرهایی را به دیوار می‌کوبد، آیا جا نداشت که ما نیز با وجود این همه روایات و شواهد و قراین و قرار داشتن در کانون بحران، از خیلی پیشترها به فکر می‌بودیم؟

ایجاد آمادگی فکری و روحی در جامعه، آمادگی نظامی، تهیه ارزاق عمومی، ساخت سنگر، اجتناب از اختلاف، حفظ وحدت، اهمیت دادن بیشتر به بسیج، دیپلماسی فعال و به کارگیری تمام ظرفیت‌ها جهت بسیج همه مسلمانان جهان، افزایش توان معنوی جامعه و توجه و توسل بیشتر به حضرت حجت عجل الله تعالی فرجه الشریف و... کمترین کارهایی است که می‌توان انجام داد. به قول یکی از همانان‌که در نطق تبلیغاتی خود گفته بود: «خرسی، در جنگل است. دیدنش برای بعضی‌ها، آسان است و برخی هم اصلاً آن را نمی‌بینند و بعضی می‌گویند: خرس، رام و بی‌آزار است و برخی دیگر می‌گویند: شریر است و خطرناک، و چون نمی‌دانیم حق با کدام دسته است، شرط عقل آن است که مثل خرس نیرومند باشیم.» ⁽¹⁾

بگذر از این‌که این‌بار، خرس، به اژدهایی خون‌آشام و یکه‌تاز مبدل شده و از شرارت و خطر گذشته و دیوانه‌ای از زنجیر رها شده است. پس شرط عقل، همان است که قرآن گفته:

«وَأَعِدُّواْ لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ»؛ ⁽²⁾

و هر چه در توان دارید از نیرو و اسبهای آماده بسیج کنید، تا با این [تدارکات] دشمن خدا و دشمن خودتان و [دشمنان] دیگری را جز ایشان - که شما نمی‌شناسیدشان و خدا آنان را می‌شناسد - بترسانید.

و راه همان است که او نشان داده:

«قُلْ یَا أَیُّهَا الْکَافِرُونَ * لَا أَعْبُدُ مَا تَعْبُدُونَ»؛ ⁽¹⁾

بگو: ای کافران، آن‌چه می‌پرستید، نمی‌پرستم.

«فَقَاتِلُواْ أَئِمَّةَ الْکُفْرِ»؛ ⁽²⁾

پس با پیشوایان کفر بجنگید.

«إِن تَنصُرُوا اللَّه یَنْصُرْکُمْ»؛ ⁽³⁾

اگر خدا را یاری کنید یاری‌تان می‌کند.

«وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ»؛ ⁽⁴⁾

و خواستیم بر کسانی که در آن سرزمین فرودست شده بودند

منّت نهیم و آنان را پیشوایان [مردم] گردانیم، و ایشان را وارث [زمین] کنیم.

«أَلَیسَ الصُّبْحُ بِقَرِیبٍ». ⁽⁵⁾

مگر صبح نزدیک نیست؟

پیا‌م ا‌مید به منتظر‌ا‌ن

((أَلَمْ تَرَ کَیْفَ فَعَلَ رَبُّکَ بِأَصْحَابِ الْفِیلِ * أَ لَمْ یَجْعَلْ کَیْدَهُمْ فِی تَضْلِیلٍ...))

مگر ندیدی پروردگارت با پیلداران چه کرد؟ آیا نیرنگ‌شان را بر باد نداد؟

((وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا... لَیَسْتَخْلِفَنَّهُم فِی الْأَرْضِ)) ⁽¹⁾

((وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ)) ⁽²⁾

((وَقُلْ جَاء الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا)) ⁽³⁾

سوره فیل، پیام امیدی به مستضعفان و ظلم‌ستیزان عالم و هشداری به پیل‌سواران و زورمداران مستکبر است.

این سوره، همان‌گونه که درخشش نور و پیام امیدی برای رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و هم‌راهانش در اوج ستم قریش و حاکمیت جور دو ابرقدرت روم و ایران بود، برای انسانِ چشم به راه معاصر و مسلمانِ مستضعف امروز نیز بشارت است.

کسانی که با نظام حاکم بر انسان و جهان و جوامع درگیر شده‌اند، ناچار ضربه می‌خورند و می‌شکنند. این شکست و عذاب در آدمیان و در

امت‌ها و این طلوع و غروب جوامع در افق تاریخ، نشان شکست است. شرقی و غربی، هیتلر و موسولینی، چنگیز و تیمور، فرعون و قارون، کسری و قیصر، پهلوی و صدام، امریکا و شوروی، طبس و عربستان، تفاوتی ندارند.

اصحاب فیل و حاکم‌های مسلط که می‌خواهند مستضعفان و اولاد ابراهیم را پراکنده و نابود کنند، خودشان، چونان برگ‌های پوسیده و موریانه خورده می‌شوند و پراکنده‌ها به ایلاف و الفت می‌رسند.

وظیفه و تکلیف ما این است که امام و جلودار زمان باشیم: ((وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِینَ إِمَامًا)) ⁽²⁾و جلوتر از سنت‌ها و مرصادها و عذاب خدا، در برابر آنان بایستیم و زمین را بر ایشان تنگ کنیم و زمینه را از آنان بگیریم و مهره‌هایی بسازیم و در برابرشان نفوذ و آنان را از داخل منهدم کنیم و حرکت‌ها را شتاب دهیم. این، وظیفه ماست! اگر به این وظیفه گردن

ننهادیم و یا تنها ماندیم و چون نوح علیه السلام پس از آن‌همه فریاد و چون موسی علیه السلام پس از آن‌همه آیات، به غربت نشستیم و کسی یارمان نشد، در جهان قانون‌مند و در راه، این عرابه طغیان‌گر که از راه بیرون زده، گرفتار دره‌ها و کوه‌ها خواهد شد. ماشینی که از جاده بیرون بزند، سنگ‌ها و دره‌های کنار جاده، او را درهم خواهند شکست.

باطل، حتماً رفتنی است: ((إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا))، ⁽¹⁾اما این مسئله‌ای نیست که ما به آن افتخار کنیم؛ چون کار ما آوردن حق و تحقق بخشیدن به آن است. این رسالت ماست؛ رسالتی که باید پیش از رفتن باطل، آن را بیاوریم؛ زیرا باطل رفتنی بود: ((إِنَّ الْبَاطِلَ کَانَ زَهُوقًا)). ⁽²⁾

ترس از تحول و افول نعمت‌ها و قدرت، او را در متن قدرت، هراس‌ناک و ضعیف می‌کند و در اوج اقتدار، به وسوسه و بدبینی و سخت‌گیری و بدرفتاری می‌کشاند.

کام‌یابی و کام‌رانی، غرور و طغیان، تجاوز و فساد، هراس و بدبینی، اسراف و افساد، خطی است که از فرزند ستم‌گر آدم تا تمامی فرعون‌ها و قارون‌ها ادامه دارد: ((إِنَّ الْإِنْسَانَ لَیَطْغَی * أَن رَّآ هُ اسْتَغْنَی)) ⁽³⁾انسان، حتی با خیال و اعتقاد به استغنا، طیغان‌گر است؛ مگر هنگامی‌که حدود و دیوارها را بشکند و به وسعت وجود خویش برسد و دیگر جمع و تفریق

نعمت‌ها و قدرت‌ها در او موجی نیاورد؛ نه غروری و نه حسرتی، نه لهو و لغوی و نه اسراف و فسادی.

محدودیت وجودی، با غرور و طغیان و فساد هم‌راه است و وسوسه، هراس، بدبینی و بدرفتاری را به دنبال دارد. این هم‌راه و دنباله محدودیت، وسعت تاریخ را سیاه و سرخ کرده است. کسانی که بار نعمت‌ها را به دوش کشیده و هدفی را باور نکرده‌اند و نظامی را نشناخته و حاکم و ناظر و مُهیمنی را ندیده‌اند، در این سیل نعمت غرق می‌شوند و غرق می‌کنند. نعمت و قدرت بدون این توجه و نظارت، مرداب مرگ خاموش است.

انتشار مجموعه گسترده‌ای از کتاب‌ها و مقالات با موضوعات یاد شده و تولید و توزیع گسترده فیلم‌های سینمایی با همین موضوع که بیشتر محصول کمپانی‌های امریکایی و صهیونیستی هستند، مانند آرماگدون، روز استقلال، طالع نحس، ترمیناتور، نوسترآداموس و... و تأسیس سایت‌های اطلاع‌رسانی در شبکه جهانی اینترنت، ⁽¹⁾از شمار روی‌کردهای آشکار عمومی غرب به موضوع آخرالزمان و آینده‌نگری است.

این همه، آدمی را به این فکر می‌اندازد که طرحی در میان و نقشه‌ای در دست اجراست. این‌که سخنان نظریه‌پردازانی مانند هانتینگتون، تافلر، فوکویاما و... درباره «پایان تاریخ» و «جنگ تمدن‌ها»، به استراتژی سیاسی - نظامی سیاست‌مداران حاکم بر امریکا و انگلیس تبدیل شده، از واقعه‌ای مهم و جریانی پیوسته و سازمان یافته در لایه‌های پنهانی سیاست و فرهنگ و اقتصاد جهان استکبار حکایت می‌کند.

به راستی، چه رخ‌دادی در حال شکل‌گیری و یا چه وعده‌ای در حال تحقق است و نشانه‌های آن آشکار گشته که جهان غرب، تمامیت فرهنگ و تمدن خود را در خطر دیده و بی‌محابا و بدون هیچ ملاحظه‌ای، هرچند به قیمت از دست رفتن تمام حیثیت خود - به دلیل دمیدن در بوق دموکراسی در مناسبات سیاسی و فرهنگی - و ظهور و بروز انزجار جهانی و علی‌رغم مخالفت تمامی سازمان‌های جهانی، با سرعت تمام، به عراق هجوم می‌برد و گام در وادی خطرناک جنگ بین‌النهرین و بابل (عراق امروزی) می‌نهد؟

اینها و جز اینها ما را به این نتیجه می‌رساند که طراحان و عاملان امریکا و انگلیس و اسرائیل، با اطلاع کامل از منابع و اخبار و پیش‌گویی‌های منجمان و کاهنان به سبب آن‌چه آنان را تهدید می‌کند، استراتژی ویژه سیاسی، نظامی و اقتصادی خود را طراحی کرده و مرحله به مرحله، آن را به اجرا در می‌آورند و در پی آن هستند تا با اتخاذ «استراتژی بازدارندگی»، پیش از واقعه بزرگ، ابتکار عمل را به دست گیرند و با کنترل اوضاع و پیش‌دستی، امکان ایجاد انحراف در سیر حوادث و تسلط یافتن بر اوضاع را حاصل آورند. ⁽¹⁾

در حالی‌که خردمندان، اسیر لحظه‌ها نمی‌مانند و از حوادث، درس می‌گیرند و از شکست‌ها، در کوتاه‌مدت، درس پیروزی می‌آموزند و از ظاهر این جهان، با توجه به هدف‌مندی و قانون‌مندی و سنت حاکم بر آن، به باطن و عمق آن پی می‌برند و رفت‌وآمدها و آجال را در تاریخ می‌بینند و هیچ‌کدام از اینها را جدای از مشیت الهی نمی‌دانند: ((لِلَّهِ الْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَمِن بَعْدُ)) ⁽²⁾و ((وَتِلْکَ الْأَ یَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ)) ⁽³⁾و به نصرت الهی دل‌خوش می‌دارند و از این‌همه به تنبّه و تذکّر و بیداری می‌رسند و از غفلت‌ها فاصله می‌گیرند.

قرآن، کتابی زنده و همیشگی و برای همه زمان‌هاست، ⁽⁶⁾و از روح ⁽⁷⁾و هدایت‌های متعدد ⁽⁸⁾از ظهر و بطن (مصداق‌های آشکار و پنهان) و تأویل

و تنزیل هم برخوردار است. تنزیل، یعنی قرآن، درباره یک عده نازل شده و تأویل، یعنی عده‌ای که این آیه به آنان باز می‌گردد.

این معنا، از فرموده امام باقر علیه السلام، به دست می‌آید:

لو أنّ الآیة إذا نزلت فی قوم، ثمّ مات هؤلاء القوم، ماتت الآیة، لما بقی من القرآن شی‌ء، ولکنّ القرآن یجری أوّله علی آخره مادامت السماوات والأرض ولکلّ قوم آیة یتلوها هم من خیر أو شرّ. ⁽¹⁾

مسعودی آورده است:

سبب این‌که شاپور ذوالاکتاف، عربان را شکنجه می‌داد، این بود که کاهنان و پیش‌گویان به او خبر داده بودند که پیامبری از عرب و از نسل اسماعیل، ظهور خواهد کرد و بر ایرانیان سلطه خواهد یافت. او به خیال خود، می‌خواست از ظهور چنین رسولی جلوگیری کند. ⁽²⁾

امیرالمؤمنین علیه السلام، در بخش‌هایی از خطبه قاصعه چنین می‌فرماید:

فاعتبروا بحال ولد إسماعیل و بنی‌إسحاق و بنی‌إسرائیل، علیهم‌السلام، فما أشدّ اعتدال الأحوال وأقرب اشتباه الأمثال!

تأمّلوا فی حال تشتّتهم و تفرّقهم لیالی کانت الأکاسرة و القیاصرة أرباباً لهم.. .

حضرت، این خطبه را پس از جنگ خوارج و پیش از جمع‌آوری نیرو برای برخورد نهایی با معاویه بیان کرد و جامعه مسلمانان آن روز را با آگاهی به تاریخ و با توجه به قانون‌ها و سنت‌های الهی، بیم داد و راه‌نمایی کرد و در پایان، از ویژگی‌های تربیتی و اخلاقی حکومت خویش، سخن به میان آورد.

حضرت می‌فرماید: «تأمّلوا أمرهم...» و در حالت تشتّت و تفرق، وضع آنان را ببینید؛ در شب‌هایی که کسراها و قیصرها بر آنان حکومت می‌کردند. کسرا و قیصر، اولاد اسماعیل و اسحاق را از سرزمین‌های سرسبز و دریای سرشار عراق کوچ می‌دادند و در کنار خارها و گردبادها به زندگی سخت می‌نشاندند.

پس سکونت اولاد اسماعیل و اسحاق در جریزة‌العرب، با هم‌آهنگی کسرا و قیصر و هم‌راهی آن‌دو شکل گرفته است. کسرا، از عرب‌های قحطانی و روم، از یهودیان آشوب‌گر و بی‌آرام وحشت داشت. پس این هردو باید از سرزمین‌های خود رانده شوند و با خارها و گردبادها، گره بخورند. نتیجه این سکونت قهرآمیز و این کوچ حساب شده، همین خواهد بود که زندگی سربار و زمین‌گیری را بر آنان تحمیل کنند. هنگامی‌که زندگی تولیدی و ثروت‌مند آنان بر باد رفت و آنان مسکین شدند، حکومت‌ها، رهایشان کردند و به خودشان واگذاشتند: «فترکوهم عالة مساکین.»

این تحلیل علی علیه السلام، با شواهد تاریخی هم‌خوانی دارد و به سؤال‌های سابق هم جواب می‌دهد که چرا یهود از صهیون و بئر فاران و بیت لحم و فلسطین جدا شده؟ و چرا اولاد ابراهیم علیه السلام از سرزمین آن حضرت و

بین‌النهرین و افق‌های سرسبز و دریای سرشار عراق تبعید شدند؟ و چرا حکومت ایران، از پارس و همدان و مغان دست شسته و به مدائن و تیسفون دل بسته است؟ و چرا شاپور، شانه‌های عرب را بسته و آنان را با مرگ و تبعید عذاب می‌کرده است؟

این همه، از طرح گسترده و کید پنهان حکایت دارد، کیدی که می‌خواهد زمینه رسالت را بردارد و رسول را پیش از تولد در عام الفیل، نابود کند و محور توحید و الفت و پایگاه امن و رزق عرب‌های وابسته و زمین‌گیر و مهجور را در میان آن سنگ‌های سخت و در میان آن دره‌های تنگ که از فقیرترین دره‌هاست و در میان گردبادها و خارهای سخت، درهم بریزد و پراکنده سازد.

اینها، حکایت از چنین جنایت ریشه‌دار و کید پنهان و طرح ستم‌گرانه‌ای دارد که باید فیل و فیل‌بانش شکسته شود و یهودش هجرت کند و ایران و رومش، همان‌طور که رسول نفرین کرده بود - هنگامی‌که از پاره شدن نامه‌اش برای کسرا خبر آورده بودند - پاره‌پاره و ممزق شوند که این برگ‌ها و ریشه‌ها این‌گونه با سجّیل و سنگ‌های رسوب یافته و کوچک، پاره‌پاره می‌شوند: ((فَجَعَلَهُمْ کَعَصْفٍ مَّأْکُولٍ)).

لطافت، این است که صاحبان قدرت را با سنگ‌ریزه‌ها، و فیل را با پرنده‌های کوچک نابود کنند؛ لطافت، این است که فرعونی که موسی را از نیل گرفته، در نیل غرق شود و آنانی که برای پراکنده ساختن اولاد اسماعیل نقشه کشیده بودند، خودشان مانند برگ‌های پوسیده و موریانه خورده، پراکنده و نابود شوند و تحت فرمان کسانی قرار بگیرند که آنان را سزاوارِ فرمان‌برداری هم نمی‌شناختند و به دنبال شترها و بزها گره خورده بودند و اسیر گردباد و خارها ساخته بودند. ⁽¹⁾

این دو سوره، شاید دو طرفِ یک سکه باشند: یکی، از عمل خدا و فعل او می‌گوید و دیگری، غایت این فعل و نتیجه آن را گوش‌زد می‌کند.

در سوره فیل، از کیدی خبر می‌دهد که دو ابرقدرت در سر داشته‌اند. این کید چیست؟ این نقشه و این برنامه کدام است؟ اینان چه می‌خواستند که هم‌چون برگ‌های نیم‌خورده شدند؟

همان‌طور که اشاره شد، علی علیه السلام، در خطبه 192 (قاصعه)، در توضیح و تحلیل وضع جزیره و اوضاع بنی‌اسماعیل و بنی‌اسرائیل و این‌که

چرا اینان را به جزیره کوچاندند و اسرائیل را در آن‌جا کاشتند،

همان گونه که امروزه آنها را در میان کشورهای اسلامی کاشته‌اند، توضیح می‌دهد که دو ابرقدرت روم و ایران، چگونه برنامه داشتند

تا خود را از عرب‌ها و یهودیان خلاص کنند و این‌که بی‌جهت یهود را به مدینه سنگ قلاب نکردند؛ زیرا کیدها و نقشه‌ها در کار بود، وگرنه یهود در مدینه چه داشت؟ آیا صهیون و یا بیت لحم و یا بئر فاران در آن‌جا بود؟

فعل خداوند، در برابر کیدی است که به گفته مسعودی در مروج الذهب، از پیش طرحش را ریخته بودند و حتی حمله شاپور ذوالاکتاف و پراکنده کردن یهود و جمع کردنشان در مدینه و بت‌پرستی اولاد اسماعیل و فقر و جنگ و جهل جزیره نیز از همان کید بود. اینها نیز از خطبه قاصعه به دست می‌آید.

نمودار این کید در حمله به کعبه و شکستن وحدت مطرح می‌شود. همین است که سوره، به داستان کعبه اشاره دارد و عبدالمطلب می‌گوید: «للبیت ربّ یمنعک؛ خانه صاحب دارد.»

در برابر این کید که از تاریکی و ضلال برخاسته بود، تضلیل خدا ⁽¹⁾قرار داشت که دوباره آنان را به تاریکی بیندازد. کیدها، از ضلال و گُمی سر برمی‌گیرند: ((مَا کَیْدُ الْکَافِرِینَ إِلَّا فِی ضَلَالٍ))؛ ⁽²⁾کید، از این‌جا برمی‌خیزد و از این تاریکی بیرون می‌آید و خداوند، این کیدِ از تاریکی برخاسته را دوباره به تاریکی برمی‌گرداند. کسانی‌که نقشه می‌کشند، به سبب سیاهی و ظلمتی است که در آن قرار گرفته‌اند. در نتیجه، پس از این گُمی و بن‌بست و سیاهی، آنان را با پرنده‌ای کوچک خرد می‌کنند. آن صاحبان قدرت و نیروهای عظیم، این‌گونه با پرنده‌های کوچک، نابود می‌شوند. این، طبیعی است؛ چون کسانی که از مرز خود بیرون رفتند و از حدود فراتر آمدند، ناچار باید ضربه بخورند و تمام نیروهای هستی این سرکوبی را می‌توانند عهده‌دار شوند:

((لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَالْأرْضِ)) ⁽³⁾

((إِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصَادِ)) ⁽⁴⁾

آنان، با آن همه کید و برنامه و قدرت و نیرو، به این گونه، در سیاهی و تاریکی می‌مانند و مانند برگی نیم‌خورده، رها می‌شوند و آنان که قرار بود از میان بروند، به هم می‌رسند و الفت می‌گیرند. آنان که نه زمین بر ایشان می‌رویید و نه آسمان بر سرشان می‌بارید و نه راه امنی داشتند و نه انس و الفتی، به هم پیوسته می‌شوند و با آن‌که نقشه‌ها برای نابودی‌شان

کشیده بودند که گرسنه بمانند و با ترس بمیرند، از همان گرسنگی به آنان غذا داد و از همان ترس به آنان ایمنی بخشید.

این همه، با نشانِ خدای بخشنده مهربان بود که می‌خواست تا قریش پراکنده را به الفت اجتماعی و اقتصادی برساند و در سفرهای زمستانی و تابستانی به هم نزدیکشان کند.

پس اگر بنا باشد در برابر طاغوت‌های فریب‌کار و در برابر این اربابان، ربّ و معبودی گزید، آن معبود چه کسی باشد جز همو که طاغوت‌ها را چون برگ نیم‌خورده کرد و پراکنده‌ها را به الفت رسانید؟ «فَلْیَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَیْتِ». ⁽¹⁾با شکست فیل و هم‌راهان فیل و با شکست کید و طرح وسیع آنان، الفت اجتماعی و اقتصادی حاصل شده، ولی هدایت و دعوتی لازم است تا الفت اساسی را شکل بدهد و پراکنده‌ها را جمع کند و اینان را در برابر قدرت‌های حاکم بیاورد و محکومان را به حکومت برساند و ضعیف‌ها را پیشوایان قدرت بسازد.

آن‌چه این الفت نهایی را فراهم می‌سازد، شناخت و عشق و عبودیتی است که در مغز و قلب و وجود عارفِ عاشقِ عابد می‌نشیند و هوس‌های نهفته و جلوه‌های دنیا و وسوسه‌های پنهان و آشکار را مهار می‌کند. از این‌رو، دعوت نهایی، دعوت به عبودیت است.

پس باید عبد چنین ربّی بود و او را حاکم گرفت؛ ربّی که خوف و فقر آنان را تبدیل کرده است. نمی‌گوید: «آمن خوفهم»، بلکه می‌گوید: ((آمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ))؛ ⁽²⁾یعنی، آنان را از ترس ایمنی بخشید و از گرسنگی به آنان غذا داد؛ همان که باعث ترس و گرسنگی شده بود، با تربیت پیامبر، به امن و سرشاری رسید.

اگر این مستضعفان به قدرت رسیدند و اگر این سایه‌های بی‌رمق، آفتاب را به دست گرفتند، پس باید به قدرتی دیگر، در دل این ضعف، ایمان و به محور امنی در این وسعت ترس و هراس، روی آورد و باید به غنای ریشه‌داری، هم‌راه این فقر گسترده تسلیم شد: «فَلْیَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَیْتِ». ⁽¹⁾

بیعتی تا همیشه

((وَأوفُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ))؛ ⁽¹⁾

السلام علیک یا میثاق الله الذی أخذه و وکّده؛ ⁽²⁾

من مستَودع العهد المأ‌خوذ علی العباد؛ ⁽³⁾

اللّهم‌ّ إنّی اُجدّد له فی صبیحة یومی هذا و ما عشت من أیّامی عهداً و عقداً و بیعةً له فی عنقی لا أحول عنها و لا أزول أبداً. ⁽⁴⁾

به یازده خم مِی، دست ما اگر نرسید

بده پیاله که یک خم هنوز سربسته است

یوم الله نهم ربیع الاول، سال‌روز آغاز امامت قائم آل محمد، خاتم‌الاوصیاء، بقیة‌الله‌الاعظم عجل الله تعالی فرجه الشریف و روز تجدید میثاق با آن امام هُمام و اهداف و آرمان‌های بلند اوست. ⁽¹⁾

روزی که در امتداد غدیر و بلکه خود غدیری دیگر است. ⁽²⁾

شایسته است عاشقان مهدوی و منتظران منجی بشریت، در هر‌کجا به ویژه در کشورهای اسلامی و بالاخص در این مرز و بوم که شیعه‌خانه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است، با مراسمی ویژه به پاس‌داشت این روز بزرگ و عیداللّه الاکبر همت گمارند.

باید در این روز با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خود، تجدید پیمان کنند و بر

مفاد عهد خود که به آنها در روایات و دعاها به ویژه دعای عهد اشاره شده، مروری دوباره داشته باشند و به بازشناسی و بازخوانی حقوق

و تعهدات به آن امام نور و گنجینه عهد الهی و امید همه مستضعفان عالم بپردازند که به فرموده صادق آل محمد علیه السلام، این عهد خدای عزوجل است؛

حضرت در پاسخ یکی از یارانش در تفسیر آیه ((لَا یَمْلِکُونَ الشَّفَاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِندَ الرَّحْمَنِ عَهْداً))؛ ⁽¹⁾می‌فرماید:

من دان بولایة أمیرالمؤ‌منین والأئمّة من بعده فهو العهد عندالله؛ ⁽²⁾

همانا عهد در نزد خداوند، پذیرش ولایت امیرالمؤ‌منین علیه السلام و امامان بعد از اوست.

در روایتی دیگر چنین می‌فرماید:

نحن عهدالله فمن وفی بعهدنا فقد وفی بعهد الله و من خفرها فقد خفر ذمّة الله و عهدَه؛ ⁽³⁾

ما همان پیمان و عهد خداییم؛ هر‌کس به عهد ما وفا کند، به عهد الهی وفا کرده و هر‌کس این پیمان را بشکند، پیمان با خداوند را شکسته است.

امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز خود را چنین معرفی می‌کند:

من مستَودع العهد المأ‌خوذ علی العباد؛ ⁽⁴⁾

از گنجینه و جایگاه پیمانی که [از جانب خداوند] بر عهده بندگان نهاده شده است.

در این‌جا به برخی پیمان‌های خود با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف، هم‌چنین به زمینه‌ها و ریشه‌های آن (معرفت و محبت) و جایگاه و پی‌آمدهای آن (تبعیت و اطاعت) اشاره‌ای کوتاه خواهیم داشت و به ترتیب از معرفت، محبت، ولایت، عهد و اطاعت، گفت‌وگو خواهیم کرد - شاید بتوانیم با استعانت از ذات ربوبی ⁽⁵⁾به انجام آنها موفق شویم:

الف) معرفت امام

شناخت امام، درک اضطرار به او، و آگاهی به حق ولایت اوست (عارفاً بحقه)؛ ⁽¹⁾زیرا امام از ما به ما و مصالحمان آگاه‌تر و نسبت به ما از ما مهربان‌تر است؛ چون آگاهی او شهودی و وجودی است و محبت او غریزی و محدود نیست، بلکه ربوبی و محیط است؛ امام از همه کشش‌های نفسانی آزاد است؛ او به راه‌های آسمان آگاه‌تر از راه‌های زمین است. تلفیق این آگاهی و آزادی، عصمت می‌شود و همین زیربنا، رمز پذیرش ولایت و سرپرستی آنها و تسلیم در برابر آنهاست:

إنّما کلّف الناس ثلاثة: معرفة الأئمّة والتسلیم لهم فیما ورد علیهم والردّ إلیهم فیما اختلفوا فیه؛ ⁽²⁾

مردم به سه تکلیف مکلفند: معرفت امامان، تسلیم در برابر ایشان و واگذاری امور به ایشان در اموری که اختلاف پیش می‌آید.

ناآگاهی از حق ولایت امام و جهل در تشخیص و مصداق این چنین امامی، آثار زیان‌باری هم‌چون چشم‌پوشی از همه دست‌آوردهای وحی، مرگ جاهلی، گم‌راهی و هلاکت و... را در پی دارد:

من شکّ فی أربعة فقد کفر بجمیع ما أنزل الله عزّوجلّ، أحدها معرفة الإمام فی کلّ زمان و أوان بشخصه و نعته؛ ⁽³⁾

کسی که در چهار چیز شک کند، به همه آن چه خداوند آن را نازل فرموده کافر شده است: یکی از آنها، شناختن امام در هر عصر و زمان است که شخص امام را با صفاتی که داراست بشناسد.

من مات و هو لایعرف إمام زمانه مات میتة جاهلیّة؛ ⁽¹⁾

کسی که بمیرد و امام زمان خود را نشناسد، به مرگ جاهلیت مرده است.

اللّهمّ عرّفنی حجّتک فإنّک إن لم تُعرّفنی حجّتک ضللت عن دینی؛ ⁽²⁾

بارالها! حجت خود را به من بشناسان وگرنه از دین خود گم‌راه خواهم شد.

السلام علیک یا سبیل الله الذی من سلک غیره هلک؛ ⁽³⁾

سلام بر تو ای راه خدا! که هر‌کس غیر آن را رود، هلاک می‌شود.

کسانی که اضطرار به ولی را این گونه احساس کرده‌اند، می‌توانند به محبت و ولایت و اطاعت امام برسند و از تقدم و تأ‌خّر نجات یابند، که: «المتقدّم لهم مارق والمتأ‌خّر عنهم زاهق» ⁽⁴⁾و «فمعکم معکم لا مع غیرکم» ⁽⁵⁾و از جان و مال خود در راه این حق عظیم و پیمان الهی بگذرند و هستی خود را فدای امام کنند: «الذین بذلوا مهجهم دون الحسین علیه السلام.» ⁽⁶⁾

ب) محبت

محبت، ادامه معرفت است. ⁽⁷⁾با درک اضطرار به امام و آگاهی از حق ولایت او، محبت امام در دل می‌نشیند و عشق به او که عشق به همه خوبی‌ها و زیبایی‌هاست، در قلب آدمی ریشه می‌گستراند.

بدون این معرفت، عشق را دوامی نیست. آن محبتی که اجر رسالت را شامل می‌شود، چنین عشقی است:

((قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَی)). ⁽¹⁾

آن چه می‌تواند بر این محبت بیفزاید، درک این نکته است که این محبت یک طرفه نیست، بلکه دو سویه است. این‌گونه نیست که فقط من امام را دوست داشته باشم، بلکه او هم به من محبت دارد و حتی از من به من مهربان‌تر است؛ چون همان طور که اشاره شد، علاقه من به خودم غریزی است، ولی علاقه امام به من غریزی و محدود نیست که ربوبی و محیط است و بر‌اساس سعه وجودی و برخاسته از معرفت شهودی و وجودی اوست. همین است که امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

والله! لأنا أرحم بکم منکم بأنفسکم...؛ ⁽²⁾

به خدا سوگند! که من نسبت به شما از خود شما مهربان‌ترم.

آنها در شادی ما شاد و در اندوه ما اندوه‌ناکند. ⁽³⁾

امام رضا علیه السلام نیز می‌فرماید: «ما من أحد من شیعتنا یمرض إلاّ مرضنا لمرضه ولا أغتمّ إلاّ أغتمنا لغمّه، و لا یفرح إلاّ فرحنا لفرحه...؛ هیچ‌یک از شیعیان ما، مریض نمی‌شود، مگر این‌که ما نیز در بیماری آنان بیمار می‌شویم و محزون نمی‌شوند، مگر این‌که ما نیز در غم آنان محزون می‌شویم و شادمان نمی‌گردند، مگر این‌که ما نیز به دلیل شادی آنان شادمانیم، و هیچ یک از آنان، در مشرق و مغرب زمین از نظر ما دور نیستند...» (بحارالأنوار، ج65، ص168)

أولست أفعل؛ ⁽¹⁾

آیا چنین نمی‌کنم؟

امیرالمؤ‌منین علیه السلام نیز می‌فرماید:

ما برای شما دعا می‌کنیم و شما که دعا می‌کنید، ما

آمین می‌گوییم. ⁽²⁾

سید بن طاووس نقل می‌کند سحرگاهی در سرداب مقدس بودم، ناگاه صدای مولایم را شنیدم که برای شیعیان خود چنین دعا می‌کرد:

اللّهمّ إنّ شیعتنا خلقت من شعاع أنوارنا و بقیّة طینتنا و قد فعلوا ذنوباً کثیرةً اتّکالاً علی حبّنا و ولایتنا، فإن کانت ذنوبهم بینک و بینهم فاصفح عنهم فقد رضینا و ما کان منها فیما بینهم فأصلح بینهم و قاصّ بها عن خمسنا و أدخلهم الجنّة و زحزحهم عن النّار و لا تجمع بینهم و بین أعدائنا فی سخطک؛ ⁽³⁾

بارالها! شیعیان ما از شعاع نور و باقی مانده سرشت ما

خلق شده‌اند. آنها گناهان زیادی با اتّکای بر محبت به ما و ولایت ما انجام داده‌اند. اگر گناهان آنها گناهی است که در ارتباط با توست، از آنها بگذر که ما راضی شدیم و آن‌چه از گناهان آنها

در ارتباط با خودشان هست، خودت بین آنها را اصلاح کن و

با خمسی که حقّ ماست، از آنان در گذر و آنها را داخل بهشت گردان و از آتش جهنم نجات بده و با دشمنان ما در غضب خود جمع مفرما.

باری! بارقه چنین عشقی انسان را به طلب و دعا و اُنس و نجوای با امام می‌خواند و به تولّی و تبرّی می‌کشاند و او را وا می‌دارد که داعی باشد و دیگران را به امام دعوت کند و در این راه استقامت داشته باشد و از هیچ نهراسد.

ج) ولایت

با معرفت و محبت امام، به ولایت و سرپرستی او می‌رسیم. ولایت نه به معنای محبت که به معنای سرپرستی و تولیت در امور و امامت و پیشوایی است ⁽¹⁾یعنی سرپرستی و حاکمیت امام بر فرد و جامعه، بر فکر و احساس و عمل فرد و خانه و مدرسه و همه جای زندگی و متن جامعه.

این ولایت رکن رکین، اساس دین، کلید و گشایش‌گر و راه‌نمای همه ابعاد دین است و آن قدر که به آن، دعوت و سفارش شده به هیچ یک از دیگر ابعاد و ارکان دین دعوت نشده است:

بنی الإسلام علی خمسة أشیاء: علی الصلوة والزکوة والحجّ والصوم والولایة. و لم یناد بشیءٍ کما نودی بالولایة. ⁽²⁾

...الولایة أفضل لأنّها مفتاحهنّ والوالیّ هو الدلیل علیهنّ. ⁽³⁾

این ولایت تنها در مالک‌ها و سلمان‌ها و مقدادها یافت می‌شود و در معاویه‌ها و احمد حنبل‌ها و جرج جرداق‌ها نشانی از آن نیست.

این ولایت تحمل آن سخت و سختی آفرین است و بدون عشق و ایمانی مبتلا و بلاکَش و یا شهود و آگاهی و تا آخر خط را دیدن، کسی را یارای به دوش کشیدن آن نیست که:

انّ أمرنا صعب مستصعب لایحمله (یحتمله) إلّا ملک مقرّب، أو نبیّ مرسل، أو عبد مؤ‌من امتحن الله قلبه للإیمان. ⁽¹⁾

همین است که اگر کسی تمام شب‌ها به نماز بایستد، همه روزها روزه باشد، همه اموالش را صدقه بدهد و تمام عمر حج بگزارد، اما ولی زمانه خود را نشناسد و اعمالش را به سرپرستی و ولایت او انجام ندهد، از اعمالش هیچ بهره‌ای نمی‌برد و از اهل ایمان نخواهد بود. ⁽²⁾

باید تنها ولایت و سرپرستی او را پذیرفت و از او خط گرفت:

رضیتک یا مولای إماماً و هادیاً و ولیّاً و مرشداً لا أبتغی بک بدلاً و لا أتّخذ من دونک ولیّاً؛ ⁽³⁾

ای مولای من! به پیشوایی و هدایت و سرپرستی و راه‌بری تو راضی و خوشنودم و به جای تو احدی را نمی‌خواهم و جز تو کسی را ولی و سرپرست خود نخواهم گرفت.

این معنای از ولایت، نه نفی و مسخ انسان است و نه با هویت و انسانیت او در تعارض که با انتخاب انسان هم‌راه است؛ زیرا به آگاهی بیشتر و به رحمت واسع حق و محبت و عنایت او دست یافته است.

به راستی کسانی که هوس‌ها و رو‌یاهای خود را حاکم کرده‌اند و از پشتوانه‌های معرفت و محبت برخوردار نیستند و یا در کوره بلا و امتحان آب‌دیده نشده‌اند، تحمل ولایت و حاکمیت امام را ندارند.

در نجف آن وقت که قطعه ای بیش نبود و جز آب شور و وادی گرم چیزی نداشت و در آن وقت که جایگاه عابدها و از

دنیاگذشته‌ها و دست‌شسته‌ها بود، کسانی جمع بودند که از خود می‌پرسیدند: چه شده؟ با این‌که ما به اندازه یاوران امام هستیم و گوش به فرمانیم و به این گوشه گلیم انداخته‌ایم، امام خروج نمی‌کند و ظاهر نمی‌شود...!

این مسئله رفته رفته جا باز کرد و ذهن‌ها را به خود مشغول داشت و آنها را به جواب‌خواهی کشاند. لذا کسانی را از میان خود انتخاب کردند و از آنها هم یک نفر را بیرون کشیدند و برای حل داستان روانه کردند...؛ پس از پرسش، این گل سرسبد که از قلعه بیرون آمده و به وادی رسیده بود، به خواب یا مکاشفه دید که به شهری رسیده، که شهر امام است. اشک و شوق و التهابش به جایی رسید که خود را نمی‌شناخت. بی‌چاره نگران بود که مبادا راهش ندهند، ولی راهش دادند و اجازه خدمت خواست، بارش دادند و به امام رسید؛ با شورها و شکوه‌ها و زمزمه‌ها و شوق‌ها و از انتظارها گفتن و از دوست به دوست نالیدن و...؛ تفقدی دید و بشارت شنید که ظهور نزدیک است. در خانه‌ای منتظر ماند تا خبرش دهند و راه بیفتد.

در این خانه برایش همسری انتخاب کردند؛ همسری که دریا را می‌مانست و آبشار را و نسیم را و طوفان را؛ دریا در چشمش و آبشار در گیسوانش و نسیم در حرکاتش و طوفان در عشقش...؛ انس گرفت و هنوز کام نگرفته، صدای شیپورها بلند شد و بر در کوبیدند که خواجه کی به در آید...؛ با التهاب، سرخورده بر در ایستاد و شنید که احضارش می‌کنند. گفت: آمدم... هان آمدم... بروید که رسیدم...؛ به خانه درآمد که کام بگیرد و هنوز کام نگرفته بود و در آتش می‌سوخت که بر در کوبیدند که بر در دروازه‌ایم و آماده، برخیز...! با زبان گره خورده گفت: بروید که گفتم می‌رسم و داخل شد و هنوز جز آتش و سوز چیزی نچشیده بود که دوباره به راهش انداختند و صدایش کردند. او خروشید

که: مگر امام، وقت شناس نیست...؟! گفتم بروید می‌آیم... . این بگفت و خود را میان وادی در کنار قلعه دید... و دیگر هیچ...! ⁽¹⁾

د) عهد

معرفت امام و محبت و ولایت او، زمینه‌ساز پیمان و بیعت با امام می‌شود؛ زیرا عشق و ولایت بدون عهده‌داری و مسئولیت‌پذیری، هوسی بیش نیست (که عشق آسان نمود اول، ولی افتاد مشکل‌ها).

عهد، التزام خاص و نوعی تعهدپذیری در مقابل شخص یا کاری است. ⁽²⁾باید خود را به وظایفی که نسبت به امام داریم، ملتزم سازیم و با او برای انجام دادن خواسته‌ها و آرمان‌هایش عهد ببندیم (عهداً) ⁽³⁾و آن عهد را با اسباب و وسایلی محکم کنیم (عقداً) ⁽⁴⁾و در نهایت با او بیعت کنیم و دست در دست او نهاده، دل و سر به او سپاریم (بیعةً). ⁽⁵⁾

عهد، عقد و بیعت، سه مرتبه از یک حقیقتند که در شدت و ضعف با یک‌دیگر تفاوت دارند. باید هر روز با بازخوانی و تجدید عهد، هم اراده و انگیزه خود را قوی‌کنیم و بیفزاییم و هم از غفلت‌ها و سستی‌ها جدا شویم و فاصله گیریم.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امیرالمؤ‌منین علیه السلام نیز در بحران‌ها و مواقع حساس با یاران خود تجدید عهد می‌کردند! امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز در عصر ظهور به دلیل وضعیت سختی که یارانش پیش رو دارند، از آنها چنین بیعت می‌گیرد:

...مسلمانی را دشنام ندهند؛... حریمی را هتک نکنند؛ به خانه‌ای هجوم نبرند؛ کسی را به ناحق نزنند؛ طلا و نقره و گندم و جو انباشت نکنند؛ مال یتیمان را نخورند؛... لباس خز و حریر (لباس‌های فاخر و اشرافی) نپوشند؛... در زندگی به اندک بسنده کنند،... امر به معروف و نهی از منکر، و در راه خدا به شایستگی جهاد نمایند. ⁽¹⁾

گفتنی است، کسانی می‌توانند در عصر ظهور به این عهدها عمل کنند که در عصر غیبت به عهد و پیمان‌های خود با امام علیه السلام - این گنجینه عهد الهی و خزانه و جایگاه پیمانی که خداوند بر عهده بندگانش نهاده است - عمل کرده باشند. اهمیت این پیمان‌ها در عصر غیبت تا آن‌جاست که در روایتی از حضرت سجّاد علیه السلام، همانا تنها راه نجات از فتنه‌ها شمرده

شده است:

یا أباخالد لتأ‌تینّ فتن کقطع اللیل المظلم لاینجو إلّا من أخذ الله میثاقه، اولئک مصابیح الهدی و ینابیع العلم ینجیهم الله من کلّ فتنة مظلمة...؛

ای اباخالد! فتنه‌هایی هم‌چون شب تار فرا خواهد رسید. تنها کسانی از آن فتنه‌ها نجات خواهند یافت که خداوند از آنان پیمان

گرفته باشد. آنان چراغ‌های هدایت و چشمه‌های علم هستند و خداوند آنها را از هر فتنه تاریکی نجات خواهد داد. ⁽¹⁾

عهدنامه

((یَوْمَ نَدْعُو کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ)) ⁽²⁾

إعرف إمامک، فإنّک إذا عرفت لم یضرّک تقدّم هذا الأمر أو تأ‌خّر. ⁽³⁾

یاد حضرت (ولاتُنسنا ذکره) ⁽⁴⁾و حضور در مجالس و مکان‌های منتسب به آن حضرت و توسل به او و زیارتش (توجّه إلیه بالزّیارة) ⁽⁵⁾و... . ⁽⁶⁾

أکثروا الدّعاء بتعجیل الفرج فإنّ ذلک فرجکم. ⁽⁷⁾

و چون عذاب بر بنی اسرائیل شدت گرفت و طولانی شد، آنان چهل روز، ضجه زدند و نالیدند، اشک‌ها ریختند و به درگاه خدا تضرع کردند،

تا آن که خداوند، موسی و هارون را برای خلاصی و نجات آنان فرستاد و آنان را از چنگال فرعون رهانید، در حالی‌که خداوند، به مدت صد و هفتاد سال، به آنان تخفیف داد. امام صادق علیه السلام می‌فرماید:

هکذا أ‌نتم لو فعلتم لفرّج الله عنّا. فأمّا إذ لم تکونوا، فإنّ الأ‌مر ینتهی إلی منتهاه؛

اگر شما هم این‌گونه به درگاه خدا ضجه و ناله کنید و همانند آنان در این امر جدی و کوشا باشید، هر آینه خداوند، برای ما، فرج و گشایش خواهد داد و اگر این گونه نباشید، همانا، (امر) و مسئله فرج و حکومت آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم، به سرحد نهایت خود، به تأ‌خیر خواهد افتاد، تا آن جا که خداوند مصلحت بداند و مشیت او تعلّق گیرد. ⁽¹⁾

لا أبتغی بک بدلاً و لا أتّخذ من دونک ولیّاً؛ ⁽²⁾

هیچ جای‌گزین و سرپرستی غیر تو نمی‌جویم و نمی‌خواهم.

او تنها سرپرست و مولای بی‌جای‌گزین است. باید نه دل که سر به او سپرد؛ که مقام امینی جز او نیست. ⁽³⁾

فرهنگ مهدویت کاملاً آشکار است. ⁽¹⁾روشن است که در انجام دادن این پیمان، وظیفه سنگینی بر دوش افراد و دولت و نهادها به ویژه حوزه‌ها، دانشگاه‌ها، مطبوعات، هنرمندان و صداوسیماست. ⁽²⁾

من سرّه أن یکون من أصحاب القائم، فلینتظر ولیعمل بالورع ومحاسن الأخلاق و هو منتظر؛ ⁽³⁾

کسی که دوست دارد از یاران قائم باشد، باید منتظر ظهور باشد و در همان حال از گناهان دوری کند و به اخلاق نیکو آراسته باشد.

فلیعمل کلّ امرء منکم بما یقرُب به من محبّتنا و لیتجنّب ما یدنیه من کراهتنا و سخطنا؛ ⁽⁴⁾

پس باید هریک از شما کارهایی را انجام دهد که وی را به محبت و دوستی ما نزدیک نماید و از آن چه موجب ناراحتی و ناخرسندی ما می‌شود، دوری گزیند.

و هو عهدی إلیک و میثاقی لدیک... فابذل نفسی و مالی و ولدی و أهلی و جمیع ما خوّلنی ربّی بین یدیک والتصرُّف بین أمرک و نهیک؛ ⁽⁵⁾

و آن عهد و پیمان من با توست... ؛ پس جان و مال و فرزندان و خویشان و هر آن‌چه پروردگارم به من داده، به پیش‌گاهت و در راه تو و اوامر و آرمان‌هایت، تقدیم می‌کنم.

أفضل أعمال اُمّتی إنتظار الفرج من الله عزّوجلّ؛ ⁽¹⁾

برترین اعمال امت من، انتظار فرج از جانب خدای بزرگ است.

انتظار، آماده‌باش و تحصیل آمادگی‌های لازم برای رسیدن به اهداف و خواسته‌های مورد نظر است. انتظار، تنها یک حالت روحی نیست، بلکه با توجه به روایاتی که آن را (افضل‌الاعمال) و یا (احب الاعمال) ⁽²⁾می‌داند، یک حالت روحی جریان یافته و شکل گرفته‌ای است که از معرفت برخاسته و به اقدام و عمل می‌انجامد که بدون این جزء اخیر، حقیقت آن تحقق نمی‌یابد. همین است که می‌گوییم: انتظار آمادگی آدمی در سه بُعد شناخت، عاطفه و رفتار و تحولی در سه حوزه وجودی او: بینش و گرایش و عمل است.

طوبی لمن أدرک قائم أهل بیتی و هو مقتد به قبل قیامه...؛ ⁽³⁾

خوشا به حال کسی که قائم از اهل‌بیت مرا درک و قبل از قیامش به او اقتدا و تأ‌سی نماید... .

امام عجل الله تعالی فرجه الشریف الگو و مقتدای منتظران و سالکان است. باید مهدی‌زیست بود و از عدالت‌خواهی و بسط و گسترش آن گرفته تا خوراک و پوشاک ⁽⁴⁾و سلوک فردی و اجتماعی و در تمام زندگی به او تأ‌سی کرد.

یخرج اُناس من المشرق فیوطّئون للمهدیّ یعنی سلطانه؛ ⁽¹⁾

گروهی از مشرق به‌پا می‌خیزند و زمینه‌ساز حکومت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌شوند.

در بخشی از دعای عهد چنین آمده است:

اللّهمّ اجعلنی من أنصاره ⁽²⁾(نصرت و یاری او)

وأعوانه ⁽³⁾(اعانت و یاوری او)

والذابیّن عنه ⁽⁴⁾(دفاع و حمایت از او)

والمسارعین إلیه فی قضاء حوائجه (شتاب به سوی او در برآوردن حاجاتش)

والممتثلین لأوامره (اطاعت از دستورهایش)

والمحامین عنه (حمایت بی‌دریغ از او)

والسابقین إلی إرادته (پیشی گرفتن به خواست و اراده‌اش)

والمستشهدین بین یدیه (شهادت در پیش‌گاه و حضور نازنینش).

و أمّا الحوادث الواقعة فارجعوا فیها إلی رواة حدیثنا فإنَّهم حجّتی علیکم و أنا حجَّة‌الله علیکم؛

و اما در رخدادهای تازه، به راویان حدیث ما (فقها) رجوع کنید که ایشان حجت من بر شما و من حجت خدا بر شما هستم. ⁽¹⁾

اینها و جز اینها برخی از عهدهایی است که ما با امام خود داریم؛ عهدهایی که با انجام دادن آنها امید است چشممان به جمالش روشن شود و شاهد ظهور موفورالسرورش باشیم که حضرتش در نامه به شیخ مفید فرموده است:

ولو أنّ أشیاعنا وفَّقهم الله لطاعته علی اجتماع من القلوب فی الوفاء بالعهد علیهم لما تأ‌خّر عنهم الیمن بلقائنا ولتعجّلت لهم السعادة بمُشاهدتنا؛

اگر شیعیان ما - که خداوند آنها را به طاعت و بندگی خویش موفق بدارد - در وفای عهد و پیمانی که بر عهده دارند، هم‌دل و متحد می‌شدند، سعادت دیدار ما به تأ‌خیر نمی‌افتاد و این توفیق زودتر نصیب آنان می‌شد. ⁽²⁾

در پایان، این هشدار قرآن و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را نیز از یاد نبریم:

((فَبِمَا نَقْضِهِم مِّیثَاقَهُمْ لَعنَّاهُمْ وَجَعَلْنَا قُلُوبَهُمْ قَاسِیَةً...))؛ ⁽¹⁾

پس به [سزای] پیمان شکستنشان لعنتشان کردیم و دل‌هایشان را سخت گردانیدیم...

إذا نقضوا العهد سلّط الله علیهم عدوّهم؛ ⁽²⁾

هرگاه مردم عهدشکنی کنند، خداوند دشمنانشان را بر آنان مسلط گرداند.

ه) اطاعت

با معرفت و محبت و ولایت امام، به عهد و پیمان با او و آن‌گاه تبعیت و اطاعت او می‌رسیم. عهد و اطاعت، تجلی و نمود عشق و محبت است. هر‌کس عاشق‌تر، متعهدتر و مطیع‌تر:

((قُلْ إن کُنْتُمْ تُحِبُّونَ الله فَاتَّبِعُونِی...)) ⁽³⁾

امام باقر علیه السلام به جابر می‌فرماید:

والله لاتنال ولایتنا إلّا بالعمل؛ ⁽⁴⁾

به خدا قسم! تنها با عمل می‌توان به ولایت ما رسید.

در روایت دیگری از حضرتش سؤ‌ال شد: «ما حقّ الإمام علی الناس؛ حق امام بر مردم چیست؟» حضرت فرمود:

حقّه علیهم أن یسمعوا له و یطیعوا؛ ⁽⁵⁾

حق امام بر مردم این است که سخنش را بشنوند و اطاعت کنند.

امام صادق علیه السلام نیز می‌فرماید:

قومٌ یزعمون أنّی إمامُهم والله ما أنا لهم بإمام لعنهم الله کلّما سترت ستراً هتکوه، أقول کذا و کذا، فیقولون إنّما یعنی کذا و کذا إنّما أنا إمام من أطاعنی؛ ⁽¹⁾

جماعتی گمان می‌کنند که من امام و پیشوای آنانم؛ در حالی‌که به خدا سوگند، من هرگز امام آنان نیستم. خدا آنان را لعنت کند! آن‌چه من آن را مخفی کردم، افشا کردند. [درست مخالف اعمال مرا انجام می‌دهند.] من می‌گویم چه و چه، آنها می‌گویند: مقصود این و این است. [گفته‌های مرا مطابق میل و هوای نفس خود تفسیر می‌کنند.] من فقط امام و رهبر آن کسی هستم که از من اطاعت و تبعیت کند.

همین است که در روایتی «حی علی خیرالعمل» به ولایت اهل‌بیت تفسیر شده است؛ ⁽²⁾چون این‌چنین ولایتی به عمل منجر می‌شود و آن هم بهترین عمل. همین اطاعت و عمل رمز فرج و گشایش کارها، ظهور همه زیبایی‌ها و خوبی‌ها، عامل نصرت خدا و بهره‌مندی از همه مواهب و عنایات الهی، شرط محبوبیت در نزد خدا، دریافت امدادهای غیبی و دست‌یابی به بهشت لقا و حضور اوست.

اطاعت امام یعنی بر سر قرارها ایستادن و به عهد و پیمان‌ها عمل کردن؛ یعنی بازخوانی و مرور مستمر و همیشگی میثاق‌ها و گردن کشیدن و مراقبت مدام بر انجام دادن آنها.

اطاعت امام یعنی خود را وقف امام و خواسته‌های او کردن (رحم الله عبداً حبس نفسه علینا) ⁽¹⁾و همیشه و همه جا، یاور و مدافع حریم ولایت بودن و در جهت تحقق خواست‌ها و آرمان‌های او که همان خواسته‌های خداست، گام برداشتن.

اطاعت امام یعنی زمینه ظهور او را فراهم ساختن (من انتظر أمراً تهیّأ له) و (فیوطّئون للمهدیّ سلطانه)؛

اطاعت امام یعنی بسط عدالت و فرهنگ عدل‌پذیری در جامعه و نهادینه کردن آن؛

اطاعت امام یعنی تلاش در جهت اصلاح خود و جامعه؛

اطاعت امام یعنی حاکمیت ولایت معصوم در فکر و اندیشه، عاطفه و احساس و اقدام و عمل؛

اطاعت امام یعنی جلوه خواست امام در تمام امور زندگی از خانه و مدرسه گرفته تا کوچه و بازار؛

اطاعت امام یعنی برنامه‌ریزی راه‌بردی نظام در جهت انتظار و اهداف امام و قرار گرفتن همه نهادها در همین راستا؛

اطاعت امام یعنی بسیج همه امکانات و به کارگیری تمام توان جامعه برای ایجاد شور و رغبت اجتماعی به ظهور و دولت کریمه و زمینه‌سازی آن.

اللّهمّ إنّا نرغب الیک فی دولة کریمة تُعزُّ بها الإسلام و أهله و تُذلّ بها النفاق و أهله و تجعلنا فیها من الدعاة إلی طاعتک والقادة إلی سبیلک و ترزقنا بها کرامة الدنیا والآخرة... اللّهمّ انّا نشکو الیک فقد نبیّنا - صلواتک علیه و آله - و غیبة ولیّنا و کثرة عدوّنا و قلّة عددنا و شدّة الفتن بنا و تظاهر الزمان علینا. ⁽¹⁾

عدا‌لت‌مهد‌و‌ی ( ا‌ستمر‌ا‌ر‌عد‌ا‌لت‌نبو‌ی و علو‌ی )

السلام علی القائم المنتظر و العدل المشتهر. ⁽¹⁾

فهو (المهدیّ) إمام تقیّ نقیّ بارّ مرضیّ هادٍ مهدیّ، أوّل العدل و آخره. ⁽²⁾

توضح به (المهدیّ) معاقد الحقّ و مجهول العدل. ⁽³⁾

یملأ الله به الأرض قسطاً و عدلاً کما ملئت ظلماً و جوراً. ⁽⁴⁾

عدالت گل‌واژه‌ای است که در عصر دود و باروت، هنوز هم هر شنونده‌ای را مسحور و هر بیننده‌ای را مبهوت می‌کند؛

عدالت، حقیقتی است که همه انسان‌ها در زلال فطرت خود با آن آشنایند و بسیاری جان خود را بر سر آن گذاشته‌اند.

معاون اجتماعی وزیر کشور گفت:

براساس مطالعه انجام شده در سطح ملی، احساس بی‌عدالتی نزد 63 درصد افراد جامعه وجود دارد و 84 درصد افراد در سطحی بالا معتقدند که در جامعه ما ثروت‌مندان هر روز ثروت‌مندتر و فقرا هر روز فقیرتر می‌شوند. ⁽³⁾

آیا می‌دانید، بسیاری از دختران و زنان که در خیابان‌های بالای شهر پرسه می‌زنند و مشتری می‌جویند، وقتی شب به نیمه می‌رسد، راهی محله‌های فقیرنشین جنوب شهر می‌شوند و برخلاف آن‌چه ظاهرشان نشان می‌دهد، به اتاق محقری از خانه قدیمی باز می‌گردند که بقیه اتاق‌های آن در اجاره خانواده‌های مستمند دیگری نظیر آنهاست!

در گزارشی مستند و تصویری که تازگی تهیه شده، صحنه‌های دل‌خراش فراوانی از این‌دست را به وضوح می‌توان دید، از جمله:

□... قصاب یکی از محله‌های شمال شهر که حدوداً پنجاه‌ساله است، با کنجکاوی به شاگردش می‌گوید که برو ببین این خانم چه می‌خواهد که بیرون مغازه ایستاده و نمی‌رود. آن خانم میان‌سال در حالی‌که چهره خود را با گوشه چادرش پوشانده بود، از توصیه پزشک به مصرف گوشت برای چهار فرزند کوچک

و بی‌سرپرست خود خبر می‌دهد و در مقابل آن... اگر هنوز

اشک به چشم‌هایتان نیامده، خاک بر چشم خود بپاشید...

قصاب جوان‌مرد، به همسرش زنگ می‌زند و از او می‌خواهد هم‌راه زن مستمند به خانه وی مراجعه کند تا ضمن کشف صحت و سقم ماجرا، در صورت واقعی بودن آن‌چه زن مستمند گفته است، برای او چاره‌ای بیندیشد... و ماجرا همان‌گونه بود که زن مستمند گفته بود.

در فلان نقطه شمال شهر، آن‌گونه که در روزنامه‌ها آگهی شده بود، فلان خانه هزار‌متری به قیمت دو‌میلیارد تومان آماده فروش است. تردید نکنید که این خانه‌ها از راه دزدی، غارت اموال عمومی به دست آمده و چه بسیار خانواده‌ها که در پی انباشت این‌گونه ثروت‌ها به خاک سیاه نشسته‌اند و... . ⁽¹⁾

□ غروب یکی از روزهای گرم تابستان است. بر پیشانی شهر عطش‌زده و خسته و غبار گرفته، در منطقه لواسان تهران، جشنی برپاست. هر چند دقیقه یک‌بار، اتومبیل آخرین سیستمی مقابل یکی از باغ‌های مجلل این منطقه توقف می‌کند. دو نگهبان با لباس مخصوص درها را باز و ضمن عرض ادب، راننده را به سمت پارکینگ اختصاصی هدایت می‌کنند. پشت در آهنی که به

تصاویری از شاه‌نامه منقش است، باغ - پارتی آقای «میم» با حضور میهمانان رنگ و جلایی می‌گیرد. سراسر خیابان‌های مشجر باغ دو هکتاری چراغانی شده است. بر سرستون‌های سنگی منقش به تصاویر باستانی که به فاصله پنج تا هفت متر از یک‌دیگر در خیابان‌ها ساخته شده‌اند، سبدهای بزرگ گل لب‌ریز از گل‌های فانتزی فصل نظیر لی‌لیوم، لیسین توسن، آلوستومریا و مگنولیا گذاشته‌اند. حد فاصل ستون‌ها، مشعل‌هایی، با شعله‌های همیشه روشن قرار دارد. قالی‌های گسترده بر سنگ‌فرش‌های منحصر به فرد، راه‌نمای میهمانان به سوی عمارت اصلی باغ، واقع در میدان بزرگ و در حصار بیدهای بلند مجنون و افراهای سر به فلک کشیده است. ساختمان مرمرین در روشنایی چراغ‌های رنگارنگ، چون الماسی درشت می‌درخشد، اما لطافت و خنکای فضای

باغ، میزهای غرق در گل و تزیینات خاص با میوه‌های فصل که لب‌ریز از انواع نوشیدنی، بستنی و پیش‌غذاهای مخصوص عصرانه است، میهمانان را پس از تعویض لباس به خود می‌خواند. میهمانی تا پاسی از شب ادامه دارد. میهمانان تا زمان شام از استخرهای بزرگ در چهارگوشه باغ استفاده می‌کنند. قصه میز شام هم خود شنیدنی است.

چهار میز عمود بر هم برای غذاهای ایرانی، یک میز زاویه‌دار برای غذاهای فرنگی و چهار میز عمود بر هم برای نوشیدنی، سالاد و دسر پس از غذا برپا می‌شود. در هر چهار گوشه منقل بزرگی برای پخت جوجه‌کباب گذاشته می‌شود. فهرست غذاهای سفارش داده شده شامل 36 نوع غذای ایرانی و هفده نوع غذای خارجی، دوازده نوع سالاد و پانزده نوع دسر است.

وظیفه تزیین باغ، تهیه و سرو غذا و تأمین کادر پذیرایی کننده، به عهده یکی از مؤسسات خدمات مجالس بزرگ در تهران بوده است. طی تماسی با یکی از شعبه‌های این دفتر، قیمت برخی از

انواع غذاهای روی میز به شرح زیر اعلام شد: بره درسته فری 65 هزار تومان، بوقلمون درسته چهل‌هزار تومان، ماهی سفید دریایی پانزده‌هزار تومان، ماهی شیر درسته فری 35 هزار تومان، ماهی قزل‌آلا چهارده‌هزار تومان، تاج گوشت سی‌هزار تومان، شاه میگو 35 هزار تومان، سینی میگو 35 هزار تومان، جوجه پاچینی پانزده‌هزار تومان.

پس از کمی جست‌وجو درمی‌یابیم که این میهمانی کذایی به مناسبت موفقیت آقای «میم» در گرفتن مجوز تأسیس یک شرکت بازرگانی در کشور کانادا برپا شده و حدود 24 میلیون تومان هزینه دربرداشته است. ⁽¹⁾

رئیس سازمان بهزیستی تهران گفت: به دلیل فقدان برنامه‌ریزی صحیح، با آمار سی الی پنجاه درصدی بی‌کارانی مواجهیم که نتیجه آن یازده‌میلیون فقیر هستند و مشکل نان شب دارند. ⁽²⁾

مهدی یعنی حاکمی معصوم و عادل در پهنه گیتی؛ یعنی آخرین پناه انسان در جهانی پر از ظلم؛ یعنی تنها راه؛ یعنی عنوان صحیفه عدالت:

یأوی إلی المهدیّ اُمّته کما تأوی النحل إلی یعسوبها و یسیطر

العدل حتّی یکون الناس علی مثل أمرهم الأوّل، لایوقظ نائماً ولا یهریق دماً؛ ⁽³⁾

امت اسلامی به مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف مهر می‌ورزند و به سویش پناه می‌برند، آن‌چنان‌که زنبوران عسل به سوی ملکه خود پناه می‌برند. عدالت را در پهنه گیتی می‌گستراند و صفا و صمیمیت صدر اسلام را به آنها باز می‌گرداند. خفته‌ای را بیدار نمی‌کند (یعنی کسی مزاحم آسایش کسی نمی‌شود) و خونی را [به ناحق] نمی‌ریزد.

یفرّج الله بالمهدیّ عن الاُمّة، یملأ قلوب عباده عبادة و یسعهم عدله، به یمحق الله الکذب و یذهب الزمان الکلب، و یخرج ذلّ الرقّ من أعناقکم؛ ⁽¹⁾

خداوند به وسیله مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف امت را از گرفتاری می‌رهاند؛ دل‌های بندگان را با عبادت و اطاعت پر می‌کند و عدالتش همه را فرا می‌گیرد. خداوند به وسیله او دروغ و دروغ‌گویی را نابود می‌سازد؛ روح درندگی و ستیزه‌جویی را از بین می‌برد و ذلّت بردگی را از گردن آنها بر‌می‌دارد.

هوالشمس الطالعة من مغربها، یظهر عند الرکن والمقام، فیطهّر الأرض و یضع میزان العدل فلا یظلم أحدٌ أحداً؛ ⁽²⁾

او همان خورشیدی است که از مغرب طلوع خواهد کرد؛ در میان رکن و مقام ظاهر می‌شود و میزان عدالت را می‌گسترد؛ دیگر کسی به کسی ستم نمی‌کند.

یعطف الهوی علی الهدی إذا عطفوا الهدی علی الهوی، و یعطف الرأی علی القرآن إذا عطفوا القرآن علی الرأی ...فیریکم کیف یکون عدل السیرة، ویحیی میّت الکتاب والسنّة؛ ⁽³⁾

هنگامی‌که دیگران هوای نفس را بر هدایت مقدّم بدارند، او امیال نفسانی را به هدایت برمی‌گرداند و هنگامی‌که دیگران قرآن را با رأی خود تفسیر کنند، او آراء و افکار را به قرآن بازگرداند و به مردم نشان می‌دهد که چه نیکو می‌توان به عدالت رفتار نمود. او تعالیم فراموش شده قرآن و سنت را زنده می‌سازد.

إذا قام قائم أهل البیت، قسّم بالسویّة و عدل فی الرعیّة، فمن أطاعه فقد أطاع الله، و من عصاه فقد عصی الله؛ ⁽¹⁾

چون مهدی ما اهل‌بیت قیام کند، مال را به طور مساوی تقسیم کند و عدالت را در میان مردم اجرا می‌کند. هر‌کس از او اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده و هر‌کس او را نافرمانی کند، خدای را نافرمانی کرده است.

یحکم بین أهل التوراة بالتوراة، و بین أهل الإنجیل بالإنجیل،

و بین أهل الزبور بالزّبور، و بین أهل القرآن بالقرآن و یجمع إلیه أموال الدنیا من بطن الأرض و ظهرها، فیقول للناس: تعالوا

إلی ما قطعتم فیه الأرحام، و سفکتم فیه الدم الحرام و رکبتم فیه

ما حرّم الله عزّوجلّ، فیعطی شیئاً لم یعطه أحد کان قبله،

و یملأ الأرض عدلاً و قسطاً و نوراً، کما مُلئت ظلماً و جوراً

و شرّاً؛ ⁽²⁾

در میان اهل تورات با تورات، در میان اهل انجیل با انجیل، در میان اهل زبور با زبور، و در میان اهل قرآن با قرآن داوری می‌کند. ثروت‌های روی زمین و گنج‌های درون آن از تمام نقاط جهان به سوی او گرد می‌آیند. آن‌گاه خطاب به مردم می‌فرماید: بیایید، این همان متاع دنیاست که برای آن با خویشاوندان قطع رحم کردید؛

خون‌های حرام ریختید؛ به حریم گناهان وارد شده، مرتکب محرّمات الهی شدید. این ثروت‌ها را کلان‌کلان در اختیار مردم قرار می‌دهند که چنین رقم‌های درشت در تاریخ بخشش‌های جهان بی‌سابقه خواهد بود. زمین را پر از عدل و داد و نور کند، آن‌چنانکه مملو از جور و ستم و شرّ شده باشد.

أوّل ما یُظهر القائم من العدل أن ینادی منادیه: أن یسلّم صاحب النافلة لصاحب الفریضة الحجرالأسود والطواف؛ ⁽¹⁾

نخستین چیزی که از عدالت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف ظاهر می‌شود، این است که منادی اعلام می‌کند، آنان‌که طواف مستحبی می‌کنند، «مطاف» (محل طواف) و «حجرالاسود» را برای کسانی‌که طواف واجب انجام می‌دهند، خالی کنند.

یفرّق المهدیّ أصحابه فی جمیع البلدان و یأمرهم بالعدل والإحسان و یجعلهم حکّاماً فی الأقالیم و یأمرهم بعمران المُدُن؛ ⁽²⁾

حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف یارانش را در همه شهرها پراکنده می‌کند و به آنها دستور می‌دهد که عدل و احسان را شیوه خود سازند و آنها را فرمان‌روایان کشورهای جهان گرداند و به آنها فرمان می‌دهد که شهرها را آباد سازند.

یحییها بالقائم عجل الله تعالی فرجه الشریف فیعدل فیها، فیحیی الأرض بعد موتها

بالظلم؛ ⁽³⁾

خداوند آن را به وسیله قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف زنده می‌کند؛ پس عدالت را در آن به اجرا در می‌آورد و زمین را زنده می‌سازد پس از آن‌که به وسیله ستم مرده باشد.

إذا قام حکم بالعدل و ارتفع فی أیّامه الجور و أمنت به السبل و أخرجت الأرض برکاتها و ردّ کلّ حقّ إلی أهله و لم یبق أهل دین حتّی یظهروا الإسلام و یعترفوا بالإیمان؛ ⁽¹⁾

مهدی چون قیام کند، به عدالت داوری می‌کند و در زمان او ستم ریشه‌کن و راه‌ها امن می‌گردد و زمین برکت‌های خود را ظاهر می‌کند و هر حقّی به صاحب حق بر‌می‌گردد و پیرو هیچ آیینی نمی‌ماند، جز این‌که به اسلام می‌گرود و به آن ایمان می‌آورد.

□ یکی از دانش‌مندان آرزوی زیارت حضرت بقیةالله

مدت‌ها کوشید ولی به نتیجه نرسید. سپس به علوم غریبه و اسرار حروف و اعداد متوسل شد. چلّه‌ها نشست و ریاضت‌ها کشید، اما باز هم نتیجه‌ای نگرفت. ولی شب‌بیداری‌های فراوان و مناجات‌های سحرگاهان، صفای باطنی در او ایجاد کرده بود. گاهی نوری بر دلش می‌تابید و حقایقی را می‌دید و دقایقی را می‌شنید. روزی در یکی از این حالات معنوی به او گفته شد: دیدن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف برای تو ممکن نیست، مگر آن‌که به فلان شهر سفر کنی. به عشق دیدار، رنج این مسافرت توان‌فرسا را بر خود هموار کرد و پس از چند روز به آن شهر رسید. در آن‌جا نیز چلّه گرفت و به ریاضت مشغول شد. روز سی‌وهفتم و یا سی‌وهشتم به او گفتند: الان حضرت بقیةالله - ارواحنافداه - در بازار آهن‌گران، در مغازه پیرمرد قفل‌سازی نشسته‌اند؛ هم‌اکنون برخیز و

به خدمت حضرت شرف‌یاب شو! با اشتیاق از جا برخاست. به دکان پیرمرد رفت. وقتی رسید، دید حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، آن‌جا نشسته‌اند و با پیرمرد گرم گرفته‌اند و سخنان محبت‌آمیز می‌گویند. همین‌که سلام کرد، حضرت پاسخ فرمودند و اشاره به سکوت کردند.

در این حال، دید پیرزنی ناتوان و قد خمیده، عصازنان آمد و با دست لرزان، قفلی را نشان داد و گفت: «اگر ممکن است برای رضای خدا این قفل را به مبلغ سه‌شاهی بخرید که من به سه شاهی پول نیاز دارم.» پیرمرد قفل را گرفت و نگاه کرد و دید بی‌عیب و سالم است، گفت: خواهرم! این قفل دو عباسی (هشت شاهی) ارزش دارد؛ زیرا پول کلید آن، بیش از ده دینار نیست. شما اگر ده دینار (دو شاهی) به من بدهید، من کلید این قفل را می‌سازم و ده شاهی، قیمت آن خواهد بود!

پیرزن گفت: نه، به آن نیازی ندارم. شما این قفل را سه شاهی از من بخرید، شما را دعا می‌کنم.

پیرمرد با کمال سادگی گفت: خواهرم! تو مسلمانی و من هم مسلمان. چرا مال مسلمان را ارزان بخرم و حق کسی را ضایع کنم؟ این قفل اکنون هشت شاهی ارزش دارد. من اگر بخواهم منفعت ببرم، به هفت شاهی می‌خرم، زیرا در معامله دو عباسی، بیش از یک شاهی منفعت بردن، بی‌انصافی است. اگر می‌خواهی بفروشی، من هفت شاهی می‌خرم و باز تکرار می‌کنم: قیمت واقعی آن دو عباسی است، چون من کاسب هستم و باید نفعی ببرم، یک شاهی ارزان‌تر می‌خرم!

شاید پیرزن باور نمی‌کرد که این مرد درست می‌گوید. ناراحت شده بود و با خود می‌گفت: من خودم می‌گویم هیچ‌کس به این مبلغ راضی نشده است. التماس کردم که سه شاهی خریداری کنند و قبول نکردند؛ زیرا مقصود من با ده‌دینار (دو‌شاهی) انجام نمی‌گیرد و سه شاهی پول مورد احتیاج من است.

پیرمرد هفت شاهی به آن زن داد و قفل را خرید. همین‌که پیرزن رفت امام عجل الله تعالی فرجه الشریف به آن مرد دانشمند فرمودند: آقای عزیز! دیدی و این منظره را تماشا کردی! این‌طور شوید تا ما به سراغ شما بیاییم. چلّه‌نشینی لازم نیست؛ به جفر متوسّل‌شدن سودی ندارد؛ عمل سالم داشته باشید و مسلمان باشید تا من بتوانم با شما همکاری کنم! از همه این شهر، من این پیرمرد را انتخاب کرده‌ام؛ زیرا این مرد، دین‌دار است و خدا را می‌شناسد؛ این هم امتحانی که داد. از اول بازار، این پیرزن عرض حاجت کرد و چون او را نیازمند دیدند، همه در مقام آن بودند که ارزان بخرند و هیچ‌کس حتّی سه شاهی نیز خریداری نکرد و این پیرمرد به هفت شاهی خرید. هفته‌ای بر او نمی‌گذرد، مگر آن‌که من به سراغ او می‌آیم و از او دل‌جویی و احوال‌پرسی می‌کنم ⁽¹⁾).

مهدی ادامه محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و فاطمه علیها السلام و حسین علیه السلام... و مهدویت استمرار نبوت و امامت است.

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف علی زمانه و حجت دوران است. در روایت است که سیره مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف همان سیره محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام است:

یسیر فیهم بسیرة رسول الله و یعمل بینهم بعمله؛ ⁽²⁾

[مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف] در میان آنها به سیره رسول خدا عمل می‌کند و راه و روش او را انجام می‌دهد.

یسیر بسیرة رسول الله و لا یعیش إلّا عیش امیرالمؤمنین؛ ⁽³⁾

[مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف] از سیره جدش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پیروی می‌کند و شیوه زندگی‌اش هم‌چون امیرمؤمنان علیه السلام است.

المهدی یقفوا أَثری لا یخطیء؛ ⁽¹⁾

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف روش من (پیامبر) را دنبال می‌کند و هرگز از روش من بیرون نمی‌رود.

امام صادق علیه السلام در مورد سیره امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف چنین فرمود:

یصنع ما صنع رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، یهدم ماکان قبله، کما هدم رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم امر الجاهلیة و یستأنف الإسلام جدیداً؛ ⁽²⁾

سیره آن حضرت، سیره رسول خداست؛ امور خرافی و سنت‌های جاهلی را منهدم و اسلام را به شکل نو عرضه می‌کند.

محمد بن مسلم از امام باقر علیه السلام چنین روایت می‌کند:

حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف به همان سیره رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم عمل می‌کند تا اسلام پیروز شود. پرسیدم سیره رسول خدا چگونه بود؟

فرمود: آن‌چه را در جاهلیت بود باطل و مردم را به عدالت دعوت نمود. حضرت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز آن‌چه را که در دوره صلح و زمان غیبت رایج بود باطل و آنها را به عدالت دعوت می‌کند. ⁽³⁾

أشبه الناس بی خَلقاً و خُلقاً؛ ⁽⁴⁾

مهدی شبیه‌ترین افراد به من از جهت ظاهر و خُلق و خوی است.

سنّته سنّتی یقیم الناس علی ملّتی و شریعتی...؛ ⁽¹⁾

شیوه او شیوه من است و مردم را به دین و آیین من وا می‌دارد.

إنّ قائمنا أهل‌البیت إذا قام لبس ثیاب علیّ علیه السلام و سار بسیرة علیّ علیه السلام؛ ⁽²⁾

قائم ما اهل‌بیت هنگامی‌که قیام کند، هم‌چون علی علیه السلام لباس خواهد پوشید و به سیره او عمل خواهد کرد.

إنّه متّبع لامبتدع و إنّه معصومٌ فی حکمه؛ ⁽³⁾

او تابع سنت من است و هرگز بدعت‌گزار نیست. او در داوری‌های خود از لغزش و اشتباه مصون است.

یعمل بسنّتی و یکون عطائه هنیئاً و ینزل بیت‌المقدّس؛ ⁽⁴⁾

به سنت من رفتار می‌کند و عطایایش گواراست و در بیت‌المقدس فرود می‌آید.

یدعوا الناس إلی کتاب الله و سنّة نبیّه والولایة لعلیّ بن أبی‌طالب والبرائة من عدوّه؛ ⁽⁵⁾

او مردم را به سوی کتاب خدا، سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم، ولایت علی بن ابی‌طالب علیه السلام و بیزاری از دشمنان او دعوت می‌کند.

أبطل [رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم] ما کان فی الجاهلیّة، واستقبل الناس بالعدل و کذلک القائم؛ ⁽⁶⁾

[پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم] نشانه‌های جاهلیت را از بین برد و با عدالت در میان مردم رفتار نمود، قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز چنین خواهد کرد.

آن‌چه از عدالت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و سیره عادلانه آن حضرت گفته‌اند، روایت و آن‌چه از سیره محمد صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و دیگر امامان به دست ما رسیده، تحقق آن است. باید روایت را با درایت درآمیخت و با نمونه‌های محقق، ادعاها را فهم کرد و از تلاقی آنها «نورٌ علی نور» را به ارمغان آورد. ما به جای بحث از ماهیت عدالت و مبانی، اهداف، ابعاد، شاخص‌ها، آثار و... که در جای دیگر به آنها پرداخته‌ایم، در این‌جا از نمودها و نمونه‌های آن در سیره رسول صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام سخن می‌گوییم و به جای کاوش در مباحث نظری در جست وجوی نمونه‌های عملی آن هستیم. این‌گونه بحث کردن، علاوه بر کاربردی بودن، دست‌مایه‌ای برای فهم بهتر بحث‌های نظری است.

عدالت نبوی

سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بهترین سیره‌هاست؛ زیرا آن حضرت برترین میزان و بالاترین معیار سنجش است و همه چیز را باید با سیره و روش آن حضرت سنجید.

به بیان سفیان بن عیینه: ⁽¹⁾

إنّ رسول‌الله هو المیزان الأکبر و علیه تعرض الأشیاء علی خلقه و سیرته و هدیه، فما وافقها فهو الحقّ و ما خالفها فهو الباطل؛ ⁽²⁾

به درستی‌که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم میزان اکبر است و همه‌چیز را باید با خلق و سیره و روش و راه و رسم او سنجید و بدان عرضه نمود، که اگر با آن موافق بود، حق و چنان‌چه با آن مخالف بود، باطل است.

امیرالمؤمنین علیه السلام در بیان مختصری، حضرتش را چنین معرفی می‌کند:

سیرته القصد، و سنّته الرشد و کلامه الفصل و حکمه العدل؛ ⁽¹⁾

سیره و مشی او میانه‌روی، سنتش رشد، گفتارش جدا کننده و فرمان و حکمش عدل بود.

پیامبر خود عدل مجسم و آیینه تمام‌نمای آن است و در تمام حیاتش، تأکید فراوانی بر عدالت دارد:

العدل میزان الله فی الأرض فمن أخذه قاده إلی الجنّة و من ترکه ساقه إلی النّار؛ ⁽²⁾

عدل، میزان خدا در زمین است؛ هر‌کس آن را دریابد، او را به بهشت ره‌بری می‌کند و هر‌کس آن را رها نماید، به جهنم سوقش می‌دهد.

«وَإِذَا قُلْتُمْ فَاعْدِلُواْ»؛ ⁽³⁾

چون سخن گویید پس به عدالت سخن گویید. ⁽⁴⁾

و اما المنجیات فالعدل فی الرضا والغضب؛ ⁽⁵⁾

از عوامل رهایی انسان از هلاکت، عدالت در رضایت‌مندی و خشم‌ناکی است.

إذا حکمتم فاعدلوا؛ ⁽¹⁾

وقتی داوری می‌کنید به عدل رفتار نمایید.

العدل جُنَّة واقیة و جَنَّة باقیة؛ ⁽²⁾

عدل سپر نگه دارنده و بهشت پایدار است.

عدل ساعة خیر من عبادة سبعین سنة قیام لیلها و صیام نهارها و جور ساعة فی حکم أشدّ عندالله من معاصی ستّین سنة؛ ⁽³⁾

یک ساعت عدالت ورزیدن، بهتر از عبادت یک‌ساله‌ای است که شب‌هایش به قیام و روزهایش به روزه بگذرد و ساعتی جور در حکومت، در نزد خداوند بدتر از گناهان شصت‌ساله است.

إنّ الله تعالی یحبّ أن تعدلوا بین أولادکم حتّی فی القُبل؛ ⁽⁴⁾

خداوند دوست دارد در میان فرزندان خود حتی در بوسیدن عدالت بورزید.

إن شئتم أنبأتکم عن الإمارة (و ماهی) أوّلها ملامة و ثانیها ندامة و ثالثها عذاب یوم القیامة إلّا من عدل؛ ⁽⁵⁾

اگر بخواهید شما را از امارت و رهبری باخبر سازم؛ اولش ملامت است و دومش ندامت و سومش عذاب روز قیامت، مگر آن‌کس که عدالت ورزد.

أحب الناس یوم القیامة و أقربهم إلی الله مجلساً إمام عادل و إن أبغض الناس إلی الله و أشدّهم عذاباً إمام جائر؛ ⁽⁶⁾

محبوب‌ترین و نزدیک‌ترین افراد در روز قیامت به خداوند، رهبر عادل و منفورترین و گرفتارترین افراد در نزد خداوند رهبر ظالم است.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حجةالوداع در تساوی انسان‌ها چنین فرمود:

یا أیّها الناس إنّ ربّکم واحد و إنّ أباکم واحد کلّکم من آدم و آدم من تراب... لا فضل لعربیّ علی عجمیّ إلّا بالتقوی؛ ⁽¹⁾

و در آغاز همین خطبه چنین می‌گوید:

أیّها الناس: الناس فی الإسلام سواء، الناس طفّ الصاع؛ ⁽²⁾

ای مردم، انسان‌ها در اسلام یک‌سان هستند و پیمانه برابرند [کسی را بر کسی افزونی نیست].

و در بیان دیگر می‌فرماید:

النّاس کأسنان المشط؛ ⁽³⁾

مردم چونان دانه‌های شانه با هم برابرند.

برافروخت. به اسامه فرمود: «آیا درباره حدی از حدود الهی شفاعت می‌کنی؟» اسامه پشیمان شد و تقاضای بخشش کرد. چون شب شد پیامبر برخاست و خطبه‌ای خواند و پس از حمد و ثنای الهی فرمود:

فإنّما هلک الذین من قبلکم إنّهم کانوا إذا سرق فیهم الشریف ترکوه و إذا سرق فیهم الضعیف أقاموا علیه الحدّ و أنّی و الّذی نفسی بیده لو أنّ فاطمة بنت محمّد سرقت لقطعت یدها؛ ⁽¹⁾

همانا پیشینیان شما هلاک شدند، زیرا اگر فردی بزرگ از ایشان دزدی می‌کرد، رهایش می‌کردند و اگر فردی ضعیف دزدی می‌کرد، بر وی حد جاری می‌کردند؛ سوگند به آن‌که جانم به دست اوست، اگر فاطمه، دختر محمد، نیز دزدی کرده بود، دست او را می‌بریدم.

آن‌گاه قانون را درباره آن زن بنی‌مخزوم اجرا کرد.

یا أمّ سلمه، هذا حدّ من حدود الله عزّوجلّ، لا یُضیّع؛ ⁽²⁾

ای ام سلمه، این حدی از حدود خداوند است که ضایع نمی‌گردد.

آن‌گاه دست آن کنیز را برید.

از صف ایستاده بود. پیامبر با چوبه تیری که در دست داشت، به شکم او زد و فرمود: «ای سواد! در صف و ردیف بایست!» سواد گفت: «ای رسول خدا، به دردم آوردی! تو را سوگند می‌دهم به کسی‌که تو را به حق و عدل برانگیخته است که قصاص مرا بازدهی!» پیامبر شکم خود را برهنه کرد و فرمود: «قصاص کن!» سواد پیامبر را در آغوش گرفت و بر سینه آن حضرت بوسه زد. پیامبر فرمود: «چرا چنین کردی؟» گفت:

«ای رسول خدا، اوضاع چنین است که می‌بینی و کاری این‌گونه فرارسیده است؛ ترسیدم که کشته شوم، خواستم که آخرین عهد من با شما چنین باشد که شما را در آغوش گیرم.» رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم درباره

او دعا کرد. ⁽¹⁾برخی شبیه این ماجرا را در آخرین روزهای زندگی پیامبر نقل کرده‌اند. ⁽²⁾

و کان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم إذا أحمرّ البأس و أحجم الناس، قدَّم أهل بیته فوقی بهم أصحابه حرَّ السُّیوف و الأسنَّة؛ ⁽³⁾

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم چون کارزار سخت می‌شد و مردم پای پس می‌نهادند، اهل‌بیت خود را پیشاپیش لشکر قرار می‌داد و به وسیله آنها یارانش را از سوزش نیزه‌ها و شمشیرها حفظ می‌کرد.

یابن مسعود، أنصف النّاس من نفسک؛ ⁽⁴⁾

ای فرزند مسعود، از جانب حق با مردم به انصاف عمل کن.

مسلمانان ترسیدند که اگر ثابت شود مسلمان سرقت کرده، آبرویی برای آنها در مدینه و نزد یهود باقی نمی‌ماند. خدمت پیامبر رسیدند و گفتند: آبروی مسلمانان در خطر است. سعی شود که مسلمان تبرئه شود! اما پیامبر قضاوت به ناحق را برای اسلام و مکتب آبروریزی می‌دانست. گفتند یهودیان تاکنون به ما ظلم‌ها کرده‌اند و بر فرض که در این مورد به یک یهودی ظلم شود، در برابر آن‌همه ظلم چیزی نیست! پیامبر فرمود: حساب قضاوت و عدالت از حساب ناراحتی‌های قبلی جداست. سرانجام پیامبر دو نفر متهم را بررسی کردند و بر‌خلاف میل مسلمانان، یهودی تبرئه شد. ⁽¹⁾

صاحب تفسیر المنار بعد از نقل ماجرا، می‌گوید: عمر، کمی به این پیش‌نهاد مستکبران قریش تمایل نشان داد و به پیامبر گفت برای آزمایش، مدتی این افراد فقیر را از خود طرد کنید تا ببینیم آیا زمینه‌ای برای گرایش این مستکبران پیدا می‌شود یا نه؟ آیا آنها در پیش‌نهاد خود صداقت دارند یا نه؟

آیه نازل شد و به پیامبر چنین هشدار داد:

((وَلَا تَطْرُدِ الَّذِینَ یَدْعُونَ رَبَّهُم بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِیُّ یُرِیدُونَ وَجْهَهُ...))؛ ⁽¹⁾

کسانی را که صبح و شام خدا را می‌خوانند و جز ذات پاک او نظری ندارند از خود دور مکن.

سپس در پایان آیه می‌فرماید: اگر این مؤمنان را از خود طرد کنی از ظالمان خواهی بود.

چون گنج قلعه خیبر به تصرف پیغمبر درآمد، زنان او مقداری از آن گنج‌ها را مطالبه نمودند؛ پیغمبر فرمود: «آنها را بین مسلمانان تقسیم نموده‌ام.» ایشان غضب‌ناک گفتند: «گمان می‌کنی اگر ما را طلاق بدهی، هم‌شأن ما از خویشان برای ما پیدا نخواهد شد؟» پس پیغمبر به فرمان الهی از همه کناره‌گیری کرد و پس از آن‌که از عادت ماهانه پاک شدند، به موجب آیه 28 سوره احزاب، آنها را بین دنیا و خدا مخیر نمود. ام سلمه بلند شد، پیغمبر را در آغوش گرفته، بوسید و گفت: «من خدا و پیغمبر را اختیار نمودم.» آن‌گاه بقیه نیز چنین کردند. ⁽¹⁾

قال سعد بن ابی‌وقّاص: یا رسول الله! أتعطی فارس القوم الّذی یحمیهم مثل ما تعطی الضعیف؟

فقال النبیّ صلی الله علیه و آله و سلم: ثکلتک أمّک و هل تنصرون إلّا بضعفائکم؛ ⁽²⁾

سعد گفت: آیا سواران و فرمان‌دهان و سرداران را با ضعیفان و افراد عادی برابر می‌دانی؟

پیامبر فرمود: مادرت برایت بگرید! آیا جز به وسیله ضعیفان پیروز شدید؟

ده سال به رسول صلی الله علیه و آله و سلم خدمت کردم؛ همه کارهای من چنان‌که منتهی و مراد ایشان بود، انجام نمی‌شد. با وجود آن، هرگز از سر

ضجرت، با من کلمه‌ای نگفت و در کاری که نمی‌کردم، علت را جویا نمی‌شد. ⁽¹⁾

رسول صلی الله علیه و آله و سلم هرگز دست بر هیچ‌کس نزده است الاّ در کارزار کفار. ⁽²⁾

معکم المحیا و معکم الممات؛

در زندگانی و مرگ با شما خواهم بود. ⁽³⁾

فإنّی سمعت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم یقول فی غیر موطن لن تقدّس أمَّة لایؤخذ للضعیف فیها حقُّه من القویّ غیرمتتعتعٍ؛ ⁽⁴⁾

من بارها از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این سخن را شنیدم: ملتی که حق ضعیفان را از زورمندان با صراحت و بدون لکنت زبان نگیرد، هرگز روی سعادت را نمی‌بیند.

عدالت علوی

السلام علیک یا .... میزان قسط الله.... و العدل الوفیّ... فأنت عین غیبه و میزان قسطه. ⁽⁵⁾

امام علی علیه السلام پس از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پیشوای حق‌طلبان و عدالت‌خواهان و برترین نمونه در اجرای عدالت است تا آن‌جا که او را شهید راه عدالت می‌دانند: «قُتل علی فی محراب عبادته لشدة عدله.» ⁽¹⁾در اندیشه امام علی علیه السلام، مقصد و هدف حکومت، برپایی حق و عدالت در میان مردمان است. ابن‌عباس گوید: در «ذی‌قار» بر أمیرمؤمنان علیه السلام وارد شدم. آن حضرت مشغول پینه زدن کفش خود بود. چون مرا دید، فرمود: «قیمت این کفش چند است؟» گفتم بهایی ندارد. فرمود:

والله لهی أحبُّ إلی من إمرتکم، إلّا أن أقیم حقّاً أو أدفع باطلاً؛ ⁽²⁾

به خدا سوگند! این کفش نزد من از حکومت بر شما محبوب‌تر است، مگر آن‌که حقی را برپا دارم یا باطلی را دفع کنم.

اللّهمّ إنّک تعلم أنَّه لم یکن الّذی کان منّا منافسة فی سلطان، و لا التماس شیء من فضول الحُطام، و لکن لِنَرد المعالم من دینک، و نُظهر الإصلاح فی بلادک، فیأمن المظلومون من عبادک، و تقام المعطّلة من حدودک؛ ⁽³⁾

پروردگارا، تو می‌دانی آن‌چه ما انجام دادیم، نه برای این بود که ملک و سلطنتی به دست آوریم، و نه برای این‌که از متاع پست دنیا چیزی تهیه کنیم؛ بلکه به دلیل این بود که نشانه‌های از بین رفته دینت را باز گردانیم و اصلاح را در شهرهایت آشکار سازیم، تا بندگان ستم‌دیده‌ات در ایمنی قرار گیرند و قوانین و مقرراتی که به دست فراموشی سپرده شده، بار دیگر عملی گردد.

امیرمؤمنان علیه السلام هدف تشکیل حکومت را در برپایی حق و عدل منحصر می‌داند. می‌فرماید این امر موجب برپا شدن نشانه‌های دین و ظهور دین‌داری، اصلاح کارها، فراهم شدن امنیت و آسایش ستم‌دیدگان و عملی شدن قوانین الهی است.

اداره امور جز با برپا داشتن عدالت به سامان نمی‌رسد و آن‌چه سبب قوام و بقای حکومت‌ها و دولت‌ها می‌شود، همین است. این حقیقت به صورت‌های گوناگون در کلام نورانی پیشوایان عصمت و طهارت علیهم السلام آمده است. از جمله امیر مؤمنان علیه السلام می‌فرماید:

العدل نظام الإمرة؛ ⁽¹⁾

عدل نظام‌بخش حکومت است.

العدل قوام الرعیّة؛ ⁽²⁾

عدل نگه‌دارنده مردم است.

العدل قوام البریّة؛ ⁽³⁾

عدالت جان‌مایه زندگی است.

العدل سائسٌ عام؛ ⁽⁴⁾

عدالت، قانونی همگانی و عمومی است.

العدل یضع الأمور مواضعها؛ ⁽⁵⁾

عدل همه‌چیز را در جای خود قرار می‌دهد.

ما حصّن الدول بمثل العدل؛ ⁽¹⁾

هیچ‌چیز چون عدل، دولت‌ها را محکم نداشته است.

إعدل تدم لک القدرة؛ ⁽²⁾

دادگر باش؛ قدرت برایت پایدار می‌ماند.

فی العدل الإقتداء بسنّة الله و ثبات الدول؛ ⁽³⁾

اجرای عدالت، اقتدا به سنت خدا و سبب پابرجا بودن دولت‌هاست.

بالسیرة العادلة یقهر المناوی؛ ⁽⁴⁾

با سیرت عادله دشمنان مقهور می‌شوند.

من عمل بالعدل حصّن الله ملکه، إعدل تملک، إعدل تحکم، لن تحصّن الدول بمثل استعمال العدل فیها، دولة العادل من الواجبات، ثبات الملک فی العدل، الطاعة جنّة الرعیّة والعدل جنّة الدول، ثبات الدول بإقامة سنن العدل، فی العدل الإقتداء بسنّة الله و ثبات الدول، من عدل فی سلطانه إستغنی عن أعوانه، العدل قوام البریّة، حسن العدل نظام البریّة، العدل أقوی أساسٍ، العدل أفضل السیاستین، کفی بالعدل سائساً، ملاک السیاسة العدل، خیر السیاسات العدل، لا ریاسة کالعدل فی السیاسة، جمال السیاسة العدل فی الإمرة والعفو مع القدرة، الرعیّة لایصلحها إلّا العدل، إجعل الدین کهفک والعدل سیفک تنج من کلّ سوء و تظفر علی

کلّ عدوّ، قلوب الرعیّة خزائن راعیها، فما أودعها من عدل أو جور وجده، ما عمّرت البلدان بمثل العدل، عدل السلطان خیر من خصب الزمان، بالعدل تتضاعف البرکات، من عدل تمکّن، من عدل فی البلاد نشر الله علیه الرحمة، من عمل بالعدل فی من دونه رزق العدل ممّن فوقه، شیئان لایوزن ثوابهما: العفو و العدل، لیس ثواب عندالله سبحانه أعظم من ثواب السلطان العادل. ⁽¹⁾

به محکمه دعوت کرد. در آن‌جا، او علی علیه السلام را با کنیه ابوالحسن خواند. حضرت از این شیوه بیان و خطاب، رنگش متغیر شد. پس از پایان محکمه، خلیفه به علی گفت: گویا از این‌که با یک یهودی در محکمه حاضر شدی تا اقامه دلیل کنی، ناراحت شدی. حضرت فرمود:

کلّا إنّما سائنی إنّک کنّیتنی و لم تساو بینی و بین خصمی! و المسلم والیهودیّ أمام الحقّ سواء؛ ⁽¹⁾

هرگز! ناراحتی من از این بود که مرا با کنیه یاد کردی [و بر او ترجیح دادی] و میان من و مدعی، مساوات را رعایت نکردی؛ حال آن‌که در پیشگاه حق و عدالت و از نظر قانون، مسلمان و یهودی یک‌سانند.

فرمود: «نه!» پس شریح به نفع نصرانی حکم کرد. پس از پایان داوری، نصرانی و علی علیه السلام از محکمه بیرون آمدند و نصرانی به آهستگی اندکی از محکمه دور شد، ولی بازگشت و گفت: «من شهادت می‌دهم که این نوع داوری، از احکام پیامبران است که امیرمؤمنان هم‌راه من، نزد قاضی حاضر شود و قاضی بر ضد او حکم صادر کند.» پس شهادتین را بر زبان جاری کرد و مسلمان شد و عرض کرد: «ای امیرمؤمنان، به خدا سوگند! این زره از آن توست و من آن را هنگامی‌که به جنگ صفین می‌رفتی و از روی شترت افتاد، برداشتم.» حضرت به او فرمود: «چون مسلمان شدی، زره را به تو بخشیدم.» ⁽¹⁾

اما آن‌چه درباره کردار و سیره ما در عدالت گفتی [بدان که] خدای عزوجل می‌فرماید:

«مَنْ عَمِلَ صَالِحاً فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ أَسَاء فَعَلَیْهَا وَمَا رَبُّکَ بِظَلَّامٍ لِّلْعَبِیدِ»؛ ⁽¹⁾

هر‌کس کار شایسته‌ای کند، به نفع خویش کرده و هر‌کس بد کند، بر ضد خود اوست و پروردگارت به بندگان ستم نمی‌کند.

و من از این‌که مبادا در انجام دادن آن‌چه گفتی کوتاهی کرده باشم، بیشتر ترسانم، اما این‌که گفتی حق بر آنان سنگین بوده است و به این سبب از ما جدا شده‌اند، خداوند به خوبی آگاه است که آنها به سبب ستمی از ما جدا نشده‌اند و پس از این جدایی، به عدالتی پناه نبرده‌اند، بلکه فقط در جست‌وجوی دنیایی بوده‌اند که از آنها جدا می‌شود و به یقین، روز قیامت از ایشان پرسیده خواهد شد که آیا برای دنیا چنین کرده‌اند یا برای خدا؟ و اما آن‌چه درباره بخشیدن اموال و جلب رجال گفتی، سیره ما چنین نیست که به کسی از درآمد عمومی، چیزی بیش از حقش دهیم و خداوند بزرگ و منزه که سخنش حق است، فرموده:

((کَم مِّن فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللّهِ وَاللَّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ))؛ ⁽²⁾

چه‌بسا گروه اندکی که به اجازه خدا بر گروه بسیاری پیروز شوند و خداوند با شکیبایان است.

و بی‌گمان، خداوند محمد صلی الله علیه و آله و سلم را تنها برانگیخت و پس از اندکی، بر تعداد یارانش افزود و گروهی را پس از زبونی، عزت بخشید. اگر خداوند اراده کرده باشد که ما این امر را سرپرستی کنیم، دشواری آن را بر ما آسان کند و ناهمواری‌هایش را هموار سازد و من از رأی و

پیش‌نهاد تو، تنها آن چیزی را می‌پذیرم که باعث رضای خداوند و خواست او باشد. تو (ای مالک) از امین‌ترین و خیرخواه‌ترین مردم نزد من و از معتمدترین ایشان در نظر من هستی. ⁽¹⁾

أمّا بعد، فإنّ الوالیّ إذا اختلف هواه منعه ذلک کثیراً من العدل؛ فلیکن أمر الناس عندک فی الحقّ سواء؛ فإنّه لیس فی الجور عوض من العدل، فاجتنب ما تنکر أمثاله و ابتذل نفسک فیما افترض الله علیک، راجیاً ثوابه، و متخوّفاً عقابه. واعلم أنّ الدنیا دار بلیّة لم یفرغ صاحبها فیها قطّ ساعة إلّا کانت فرغته علیه حرسة یوم القیامة، و أنّه لن یغنیک عن الحقّ شئٌ أبداً؛ و من الحقّ علیک حفظ نفسک، و الإحتساب علی الرعیّة بجهدک، فإنّ الّذی یصل إلیک من ذلک أفضل من الّذی یصل بک والسلام؛

اما بعد، هرگاه میل و خواست زمام‌دار [نسبت به همه] یک‌سان نباشد، این روش اغلب او را از عدالت باز می‌دارد. پس باید کار مردم (خویش و بیگانه، بالادست و زیردست، توان‌گر و ناتوان) در حق، نزد تو یک‌سان باشد؛ زیرا هیچ‌گاه ستم جانشین عدالت نخواهد شد. پس از آن‌چه برای خویش نمی‌پسندی، اجتناب کن و نفس خود را در برابر آن‌چه خداوند بر تو واجب کرده است، به امید پاداش و ترس از کیفرش، به خضوع و تسلیم وادار و بدان که دنیا سرای آزمایشی است که هرکس ساعتی در آن بیاساید و دست از تلاش بردارد، همین ساعت آسودگی، موجب حسرت و پشیمانی او در قیامت خواهد شد؛ و هرگز هیچ‌چیز تو را از حق

بی‌نیاز نگرداند و از جمله حق‌ها که بر توست، این است که نفس خود را نگاه‌بان باشی و به اندازه توانت در کار مردم کوشش نمایی؛ زیرا سود و پاداشی که از این راه (از خدا) به تو می‌رسد، بیشتر از سودی است که به وسیله تو (به مردم) می‌رسد. والسلام.

عبیدالله سه روز در خانه سعد زندانی بود تا آن‌که مردم با عثمان بیعت کردند و عبیدالله را نزد او بردند. عثمان برای تصمیم‌گیری درباره او نظر خواست و گفت: «با این مرد که پرده حرمت اسلام را دریده، چه باید کرد؟» علی علیه السلام فرمود: «باید او را به سبب قتلی که مرتکب شده، قصاص کنی و او را بکشی.» برخی مخالفت کردند و گفتند دیروز عمر را کشته‌اند، امروز می‌خواهید پسرش را به قتل برسانید؟ عمرو بن عاص گفت: این واقعه در زمانی رخ داده است که تو هنوز زمام امور مسلمانان را به دست نگرفته بودی تا حق حکم کردن داشته باشی. در آن روز، مسلمانان خلیفه نداشته‌اند، پس خون مقتول هدر است! عثمان گفت: اکنون من زمام‌دار مسلمانان هستم و چون هرمزان وارث و خون‌خواهی

ندارد و من وارث و خون‌خواه او هستم، از خون عبیدالله می‌گذرم و دیه هرمزان را از دارایی خود می‌پردازم. علی علیه السلام فرمود: او حرمت‌های الهی را دریده و تو نمی‌توانی از او بگذری و باید کشته شود. عثمان حق و عدل را زیر پا گذاشت و عبیدالله را رها کرد. علی علیه السلام به عبیدالله گفت: ای فاسق، اگر روزی بر تو دست یابم به جرم خونی که ریخته‌ای، تو را خواهم کشت. آن حضرت در زمان خلافت در صدد برآمد که حق و عدل را درباره عبیدالله اجرا کند. او از ترس جان به شام گریخت و به معاویه پیوست و در جنگ صفین به دست سپاهیان أمیرمؤمنان علیه السلام کشته شد. ⁽¹⁾

ابن‌اثیر یادآور می‌شود که برخی علما گفته‌اند عثمان زمام‌داری خود را با ستم‌گری آغاز کرد و هنوز خلافت خود را شروع نکرده بود که حدی از حدود خدا را تعطیل کرد و زیر پا گذاشت. ⁽²⁾

برآشفتند و کسانی از قبایل یمن که با آن حضرت بودند، به خشم آمدند و از میان ایشان طارق بن عبدالله که از خصوصی‌ترین دوستان نجاشی بود، نزد امام علیه السلام آمد و معترضانه گفت: ای امیرمؤمنان، ما ندیده بودیم که سرکشان و فرمان‌برداران و اهل تفرقه و اهل جماعت، از زمام‌داران عادل و سرچشمه‌های فضیلت یک‌سان کیفر ببینند، تا آن‌گاه که رفتار تو را با برادرم حارث دیدم. تو سینه‌های ما را از خشم انباشتی و کارهای ما را پریشان ساختی و ما را به راهی کشاندی که هرکس رهرو آن باشد، سرانجامش دوزخ است.» امام علیه السلام در پاسخ او فرمود:

((وَإِنَّهَا لَکَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَی الْخَاشِعِینَ))، ⁽¹⁾یا أخا بنی نهد هل هو إلّا رجل من المسلمین إنتهک حرمةًً من حرمة [حرم] الله فأقمنا علیه حدّها زکاةً له و تطهیراً. یا أخا بنی نهد إنَّه من أتی حدّاً فألیم کان کفّارته یا أخا بنی نهد إنّ الله تعالی یقول: ((وَلَا یجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَی أَلَّا تَعْدِلُواْ اعْدِلُواْ هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَی))؛ ⁽²⁾و ⁽³⁾

«به درستی که آن گران است مگر برای خاشعان.» ای برادر نهدی، آیا او یکی از مسلمانان نیست که حرمت حکم خدا را رعایت نکرده و پرده‌دری کرده و ما نیز حدی را که کفاره گناه اوست، بر او جاری کردیم؟ خدای متعالی می‌فرماید: «دشمنی گروهی، وادارتان نکند که عدالت را رعایت نکنید. عدالت ورزید که به تقوا نزدیک‌تر است.

مطرح کرد که در آن چند روز مطرح نکرده بود. حضرت فرمود: آیا تو طرف نزاع هستی؟ گفت: «آری»؛ فرمود: «از نزد ما برو! زیرا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نهی کرده است که طرف نزاع را میهمانی کنند، مگر این‌که طرف دیگر نیز هم‌راه او باشد.» ⁽¹⁾

لو کان المال لی لسوَّیتُ بینهم فکیف و إنَّما المال مال الله؛ ⁽³⁾

اگر این اموال ملک شخصی خودم بود به طور یک‌سان تقسیم می‌کردم تا چه رسد که اینها مال خدا و مربوط به همه مردم است. بنابراین، همه مردم در آن حق دارند.

12.گروهی از مصلحت‌اندیشان خدمت امیرالمؤمنین علیه السلام رسیدند

و گفتند:

فضل الأشراف من العرب و قریش علی الموالیّ و العجم و من نخاف علیه من النّاس و فراره إلی معاویة؛ ⁽⁴⁾

شما به افراد سرشناس عرب و قریش سهم بیشتری بدهید و بدین‌وسیله آنان را دور خود جمع کنید؛ زیرا اگر سهم آنان را بر بردگان و غیرعرب ترجیح ندهی، ممکن است یا دست به کارشکنی بزنند و یا از نزد شما فرار کنند و به معاویه بپیوندند.

امام فرمود:

آیا بیت‌المال را صرف جذب افراد کنم؟ آیا باج بدهم؟ به راستی کسی‌که با پول طرف‌دار ما شود، با پول بیشتری که از سوی دیگر بگیرد، مخالف ما خواهد شد؛ ما باید عدالت و مکتب را حفظ کنیم و به جذب افراد از طریق تهدید یا تطمیع، نظر نداشته باشیم. من هرگز هیچ‌کس را بر دیگری ترجیح نمی‌دهم. هرکه خواست بماند و هر‌کس خواست برود.

دو کودک هستند. اما کم یا زیاد، کودک یا بزرگ، هرچه هست قضاوت است؛ از این‌رو حضرت علی علیه السلام به امام حسن علیه السلام هشدار دادند که مواظب قضاوت باشد؛ زیرا هرچه امروز قضاوت کند، باید فردای قیامت در پیش‌گاه عدل الهی پاسخ‌گو باشد:

اُنظر کیف تحکم فإنَّ هذا حکم والله سائلک عنه یوم القیامة. ⁽¹⁾

تلاش می‌کرد، فروشنده متوجه نشود که آن شخص برای چه‌کسی خریداری می‌کند. ⁽¹⁾

البته این نوع سخت‌گیری برای بیت‌المال بود. اما در بخشیدن اموال شخصی، سخاوت امام در حدی بود که حتی معاویه می‌گفت: «اگر حضرت علی دو اتاق داشته باشد، یکی پر از کاه و دیگری پر از طلا، برای او بخشیدن هر دو یک‌سان است.»

وآس بینهم فی اللَّحظة و النَّظرة؛ ⁽³⁾

در تمام ملاحظات و نگاه‌های خود، مساوات را مراعات کن!

وحرف‌های اضافه را حذف کنید»، «واقصد المعانی؛ و (به جای عبارت‌پردازی) به بیان مطلب بسنده کنید»، «و إیّاکم و الإکثار؛ و از پرنویسی و مصرف اضافی کاغذ خودداری کنید»، «فإنَّ أموال المسلمین لا تحتمل الإضرار؛ چون این کاغذها از بیت‌المال است و بیت‌المال تحمل ضرر را ندارد.» ⁽¹⁾

حضرت علی علیه السلام در خطبه 224 بیان جالبی درباره اهمیت عدالت و فرار از ظلم دارند:

به خدا سوگند! اگر اقالیم هفت‌گانه ⁽²⁾را به من دهند تا خدا را معصیت کنم در این‌که پوست جوی از دهان مورچه بگیرم، حاضر نیستم. به خدا سوگند! اگر شب تا صبح به روی تیغ‌های تیز مرا بغلطانند، برای من بهتر است از این‌که در پیش‌گاه خدا و رسول گرامی او از ستم‌کاران محسوب شوم.

موضوع بر شما مقدم هستم؛ زیرا هم قبل از شما به پیامبر ایمان آورده‌ام و هم داماد و پسر عموی او هستم و هم از شما در جنگ‌ها بیشتر شمشیر کشیده‌ام، لکن به خدا سوگند، با این همه امتیازات، سهم من که رییس حکومت اسلامی هستم با سهم این کارگر که در این گوشه کار می‌کند، یک‌سان است.» ⁽¹⁾

کان علیّ علیه السلام یقول یا أهل الکوفة إذا أنا خرجتُ من عندکم بغیر راحلتی و رحلی و غلامی فلانٍ فأنا خائن... . ⁽²⁾

إنَّ للأَقصی مثل الَّذی للأدنی؛ ⁽³⁾

برای دورترین نقاط کشور باید همان‌قدر تقسیم شود که برای نزدیک‌ترین نقاط تقسیم می‌شود.

بودجه مملکت باید به طور یک‌سان صرف تمام مردم بشود و نباید کسانی‌که به مرکز حکومت نزدیک‌ترند، از سهم بیشتری بهره‌مند شوند.

امام علیه السلام از این گزارش، بسیار اندوه‌گین و چشمانش اشک‌بار شد و رو به آسمان عرض کرد:

اللّهمّ أنت الشاهد علیَّ و علیهم و إنّی لم‌آمرهم بظلم خلقک؛

بار خدایا، تو بر من و آنان گواهی. من آنان را بر ستم به آفریده‌های تو فرمان نداده‌ام.

پس قطعه پوستی را بیرون آورد و بر آن، ابتدا این آیه شریفه را نوشت: ((قَدْ جَاءَتْکُم مَّوْعِظَةٌ مِّن رَّبِّکُمْ))؛ ⁽¹⁾و آن‌گاه افزود:

هرگاه نامه مرا خواندی، از آن‌چه در دست توست، از جهت کارگزاری ما [زکات و مالیات] نگه‌داری کن، تا از سوی ما کسی به نزد تو آید و آن را بگیرد. ⁽²⁾

زمانی‌که نامه‌ام را خواندی، ابن‌هرمه را از بازار برکنار کن و در برابر مردم، قرارش ده! او را به زندان بیافکن و خیانت وی را اعلان کن... ! در روز جمعه، او را از زندان بیرون آور؛ 35 ضربه شلاق بر او بزن و در بازارها بگردان! هرکسی شاهدی آورد و سوگند یاد کرد که مالی از او گرفته، از محل درآمد ابن‌هرمه، برابر

آن‌چه گواهی داده شده، بپرداز! آن‌گاه او را به زندان بازگردان، در حالی‌که سرزنش شده باشد. پایش را به بند کن... و نگذار کسی بر او وارد شود که به وی دفاع بیاموزد و به او امید نجات بدهد. اگر به تو خبر رسید که کسی به او چیزی یاد داده که به مسلمانی زیان می‌رساند، او را شلاق بزن و به زندانش بیفکن، تا از کار خود توبه کند... حقوق این خائن را قطع کن! ⁽¹⁾

زمانی‌که خبر این ازدواج به عبیدالله رسید، از شام بازگشت و از عکرمة نزد علی علیه السلام شکایت نمود. حضرت به او فرمود: «دشمن ما را بر ما غلبه دادی و خیانت کردی.» عبیدالله گفت: «آیا بودن من در رکاب دشمنان تو، تو را از قضاوت عادلانه باز می‌دارد؟» حضرت فرمود: «نه! آن‌گاه داستانش را برای حضرت بازگو کرد. حضرت همسرش را در حالی‌که حامله بود، به او برگرداند و چون باردار بود، او را پیش شخص مورد اعتمادی گذاشت تا وضع حمل نمود. پس از وضع حمل، فرزند را به عکرمه داد و زن را به عبیدالله بازگرداند. عبیدالله به شام مراجعت کرد و در آن‌جا ماندگار شد تا علی علیه السلام به شهادت رسید. ⁽²⁾

راوی می‌گوید: همین‌که آن‌حضرت این کلام را از جعده شنید، با کف دست به سینه او زد و گفت: «این چیزی است که اگر برای من پیش آید، به سرای رضای خدا به حق حکم خواهم کرد.» ⁽¹⁾

أمّا بعد فحّصنها بالعدل و نقّ طرقها من الجور؛

اما بعد... با عدالت و جلوگیری از ظلم به اصلاح شهر همت گمار.

عمر بن عبدالعزیز هم همین جواب را به کارگزار خود نوشت. ⁽²⁾

امروز هیچ‌کس در کوفه نیست که زندگی او سامانی نیافته باشد. پایین‌ترین افراد نان گندم می‌خورند و خانه دارند و از بهترین آب آشامیدنی استفاده می‌کنند.

انفجا‌ر‌نو‌ر، ز‌مینه‌سا‌ز‌ظهور

انقلاب ما «انفجاری عظیم»، ⁽¹⁾«اعجاز بزرگ قرن»، ⁽²⁾«مائده بزرگ آسمانی»، ⁽³⁾«نصرت اعجازآمیز اسلام بر کفر»، ⁽⁴⁾«تحف خدای تبارک و تعالی از عالم بالا» ⁽⁵⁾و «جرقه و بارق الهی» ⁽⁶⁾است.

انقلاب ما «اسلامی»، ⁽⁷⁾«شکوه‌مند»، ⁽⁸⁾«بزرگ»، ⁽⁹⁾«بی‌نظیر»، ⁽¹⁰⁾«نمونه»، ⁽¹¹⁾«منحصر به فرد»، ⁽¹²⁾«متکی به معنویات و خدا»، ⁽¹³⁾«بدون اتکا به شرق و

غرب»، ⁽¹⁾«الگویی برای ملت‌های در بند» ⁽²⁾و «در اوج قله عزت و شرافت، مشعل‌دار هدایت نسل‌های تشنه» ⁽³⁾است.

انقلاب ما «انقلاب زاغه‌نشینان و حاشیه‌نشینان و محرومان»، ⁽⁴⁾«جوشنده از متن ملت»، ⁽⁵⁾«برخاسته از فطرت مردم»، ⁽⁶⁾«بهترین و بزرگ‌ترین انقلاب‌ها»، ⁽⁷⁾«با کمترین ضایعه و بزرگ‌ترین دست‌آورد» ⁽⁸⁾و «ضرب‌هایی بر پیکر جهان‌خواران بین‌المللی» ⁽⁹⁾است.