دیوان ولایت تفسیر موضوعی و منظوم آیات ولایت در قرآن مبین

مشخصات کتاب

سرشناسه : روزبهانی، محمد، ۱۳۲۵

عنوان و نام پدیدآور : دیوان ولایت: تفسیر موضوعی و منظوم آیات ولایت در قرآن مبین / سراینده محمد روزبهانی؛ [برای] مجمع جهانی شیعه‌شناسی.

مشخصات نشر : قم: آشیانه مهر، ۱۳۹۳.

مشخصات ظاهری : ۷۵۸ص.

فروست : آشیانه مهر؛ ۱۸۰.

شابک : ۲۴۰۰۰۰ ریال (شومیز) : 978-600-6164-61-8 ؛ ۲۸۰۰۰۰ ریال (گالینگور)

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. ۷۲۹ - ۷۵۱.

یادداشت : نمایه.

موضوع : شعر فارسی -- قرن ۱۴

موضوع : تفاسیر شیعه -- قرن ۱۴

رده بندی کنگره : PIR۸۰۷۵ /و۴۲۵۶د۹۶ ۱۳۹۳

رده بندی دیویی : ۸فا۱/۶۲

شماره کتابشناسی ملی : ۳۳۷۵۳۵۰

اشاره

فهرست مطالب

مقدمه استاد انصاری بویراحمدی 7

تقدیم 11

درآمد 13

صورت آیات در حال نزول 15

نام مبارک علی در قرآن 16

تفسیر و تأویل قرآن کریم 18

دوم زیارت از آیات قرآنی 18

تفسیر قرآن 21

کتابنامه 729

فهرست آیات شریفه و اسناد آنها 753

مقدمه استاد انصاری بویراحمدی

بسم الله الرحمن الرحیم

رَوی الشَّیْخُ أبُو جَعْفَرٍ⁽¹⁾

مُحَمَّدٌ الْکَرَاجُکِیُّ رَحِمَهُ اللهُ فِی کِتَابِهِ کَنْزِ الْفَوَائِدِ حَدِیثاً مُسْنَداً یَرْفَعُهُ إِلَی سَلْمَانَ الْفَارِسِیِّ رَضِیَ اللهُ عَنْهُ قَالَ: کُنَّا جُلُوساً عِنْدَ النَّبِیِّ صلی الله علیه وآله فِی مَسْجِدِهِ إِذْ جَاءَ أعْرَابِیٌّ فَسَألَهُ عَنْ مَسَائِلَ فِی الْحَجِّ وَ غَیْرِهِ فَلَمَّا أجَابَهُ قَالَ یَا رَسُولَ اللهِ إِنَّ حَجِیجَ قَوْمِی مِمَّنْ شَهِدَ ذَلِکَ مَعَکَ أخْبَرَنَا أنَّکَ قُمْتَ بِعَلِیِّ بْنِ أبِی طَالِبٍ بَعْدَ قُفُولِکَ مِنَ الْحَجِ‌⁽²⁾

وَ وَقَّفْتَهُ بِالشَّجَرَاتِ مِنْ خُمٍّ فَافْتَرَضْتَ عَلَی الْمُسْلِمِینَ طَاعَتَهُ وَ مَحَبَّتَهُ وَ أوْجَبْتَ عَلَیْهِمْ جَمِیعاً وَلَایَتَهُ وَ قَدْ أکْثَرُوا عَلَیْنَا فِی ذَلِکَ فَبَیِّنْ لَنَا یَا رَسُولَ اللهِ أ ذَلِکَ فَرِیضَةٌ عَلَیْنَا مِنَ الأرْضِ لِمَا أدْنَتْهُ الرَّحِمُ وَ الصِّهْرُ مِنْکَ أمْ مِنَ اللهِ افْتَرَضَهُ عَلَیْنَا وَ أوْجَبَهُ مِنَ السَّمَاءِ فَقَالَ النَّبِیُّ صلی الله علیه وآله بَلِ اللهُ افْتَرَضَهُ وَ أوْجَبَهُ مِنَ السَّمَاءِ وَ افْتَرَضَ وَلَایَتَهُ عَلَی أهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ أهْلِ الأرْضِ جَمِیعاً... .

سلمان فارسی گوید: نزد پیامبر در مسجد ایشان نشسته بودیم که عربی بادیه‌نشین آمد واز پیامبرصلی الله علیه وآله سؤالاتی درباره‌ی حج و غیر آن پرسید. زمانی که پیامبر پاسخ او را داد، گفت: یا رسول الله! حاجیان قوم من که در حجهْ الوداع در کنار شما حضور داشتند، به ما خبر داده‌اند که شما پس از بازگشت از حج، در کنار درختان خم، علی بن ابی‌طالب را بر پا داشته‌ای و اطاعت و محبت او را بر مسلمانان فرض و لازم شمرده‌ای و ولایت او را بر همه‌ی آنها واجب کرده‌ای و در این باب بسیار بر ما خرده می‌گیرند. پس برای ما بیان کن یا رسول الله! آیا آن، فریضه‌ای از زمین است که فامیل و داماد تو بودن او را تا این حد به تو نزدیک کرده است و یا از جانب خدا بوده و

خداوند ولایت او را بر ما فرض و لازم شمرده و آن را از آسمان واجب نموده است؟

پیامبرصلی الله علیه وآله فرمود: خداوند آن را فرض و لازم شمرده و از آسمان واجب کرده است، و ولایت او را بر همه‌ی اهل آسمان‌ها و اهل زمین فرض و لازم شمرده است...⁽¹⁾.

در عالم هستی یک حقیقت، یک واقعیت و یک خدای علی اعلی وجود دارد، وجود اعلای او حاضر و ناظر است، اول و آخر است، ظاهر و باطن است؛ قرآن عظیم به این واقعه گویاست: {هو الاول والآخر والظاهر والباطن}⁽²⁾و یا می‌فرماید: {لا اله الا هو} ⁽³⁾و {لا اله الا الله}⁽⁴⁾هیچ اله و تکیه گاه و هیچ محبوب و معبودی جز آن حقیقت هستی و خدای بزرگ نیست، فقط خود اوست که اول و آخر و ظاهر و باطن است. او حقیقت هستی و خدای واحد و احد است، تعدد، تکثر، تشابه و تشکیک ندارد. {قل هو الله احد}⁽⁵⁾آن حقیت هستی در مقام باطن ذات اقدس و در مقام ظاهر اسماء الله و حضرت ولایت مطلقه می‌باشد؛ باطن ولایت مطلقه و تامه حقیقت نبوت و حقیقت امامت است. پس باطن نبوت و امامت ولایت است. شخص صاحب نبوت رسول مکرم اسلام حضرت محمد بن عبد الله صلی الله علیه وآله و امام جهان هستی حضرت امیرمؤمنان علی بن ابی طالب مظاهر ولایت مطلقه‌ی حقه می‌باشند.

به بیان دیگر: ذات اقدس حضرت حق متعال در مقام باطن و کنه ذات، اسمی ندارد، خودش، خودش است و در مقام تجلی، اسم اعلی و اسماء الحسنی دارد. حال مقام عظمای ولایت و اسم اعلی و اسماء الحسنی در معنا یک نور و یک واقعیت

می‌باشند؛ گاهی به آن ولایت عظما، ولایت مقدسه، ولایت مطلقه و ولایت تامه گوییم. گاهی به آن اسماء الله، حقیقت نبوی حضرت رسول خاتم و حقیقت علوی حضرت امیرمؤمنان گوییم، حال می‌توان گفت: هرچه در عالم است مظاهر حضرت ولایت تامه است و مظاهر ولایت تامه حضرات نبوی و علوی می‌باشند. بنا بر این ظواهر هستی، همه و همه مظاهر خدای علی اعلی می‌باشند. قرآن مبین که کلام حق است شناسنامه ولایت تامه و صاحبان آن، حضرات نبوی و علوی می‌باشد. در این زمینه روایات فراوان است که مجال تحریر بر تفصیل نیست.

همان‌طور که خدای تبارک و تعالی ناشناخته مانده و مسئله توحید اخص نیز شناخته نشده، اسماء الله و اسم الاسم باز نشده و مقام عظمای اصل ولایت هم ناشناخته است. بار امانتی که کوه‌های عالم تحمل آن نداشتند، انسان پذیرفت ولی بسیار به آن جفا کرد. بار امانت و ولایت تامه و خاصه در شناسنامه الهی و قرآن کریم فراوان خود نمایی می‌کند، متأسفانه امت نبوی و علوی به محضر آن نرسیده، آن را زیارت نکرده و در پی آن نیستند حال آن که آیات ولایی در قرآن کریم فراوان است.

بعد از حق والای الهی در رابطه با معرفت به او و اسماء و صفاتش، اصل ولایت نیز حق والایی برای معرفت و قرب به آن به عهده‌ی ما مسلمانان دارد، بکوشیم با بهره‌گیری از کتاب آسمانی آیات مربوطه را زیارت کنیم.

محقق و نویسنده این کتاب نفیس با احساس این مقام به قرآن مبین نزدیک شده و برخی از آیات ولایی را بیان داشته است. حدود نهصد و بیست آیه در مورد ولایت و صاحب ولایت تامه حضرت امیر مؤمنان علیه السّلام در این تفسیر موضوعی منظوم آمده است. در این اثر نفیس و وزین تفسیر و تأویل آیات مبارکه به صورت شعر خودنمایی می‌کنند که شعر خود رمزی از رموز ماندگاری است. پس باشد تا ماندگار گردد. آیات شریفه تماماً مستند می‌باشند، اسنادشان به صورت جداگانه در آخر کتاب

آمده‌اند. البته روایات مرتبط فراوانند ولی به اقتضای دیوان، به همین اندازه‌ای که آورده شده، بسنده شده است.

نویسنده کتاب با اعتقاد و علاقه‌ی بسیار والایی که به مقام عظمای ولایت دارد، قبل از این نیز سه جلد کتاب به نام دیوان حب در اوصاف صاحبان ولایت، رسا و به طور مستند با لحاظ عرفانی نوشته است. ایشان توانسته در این تحقیق دقت فراوان و از محضر قرآن کریم استفاده کرده و این حدود آیه را در‌باره‌ی ولایت، نبوت، امام و خلاصه درباره ی اصل ولایت مولای عالم ایجاد حضرت علی علیه السّلام ارائه دهد. مفسر و سراینده ارجمند ادعا دارد که قرآن تدوین و قرآن تکوین ظهوری از قرآن ناطق و همچنین اصل ولایت تامه مولی الموحدین حضرت امیر المؤمنین، علی بن ابی‌طالب علیه السّلام می‌باشد. در آن صورت می‌توان همه‌ی قرآن کریم را به این روش در وصف اصل ولایت قرآن ناطق تفسیر نمود. باشد تا زمان آن برسد. بنابراین مطالعه، بررسی و تبیین دقیق آیات ولایت و امامت در قرآن وظیفه‌ای سترگ و با عظمت برای علمای بزرگ ودانشمندان امت اسلامی است.

در این راستا استاد فرهیخته و دانشمند حضرت آیت الله روزبهانی با همتی بلند و سعه‌ی صدر تمام اقدام به تألیف کتاب ارزشمند و نفیس دیوان ولایت نموده است.

کثر الله امثالهم، جزاه الله عن الاسلام اجرا، ادام الله ظله و دامت افاضاته.

و السلام علیکم و علی جمیع اخواننا المؤمنین بولایة علی بن ابی‌طالب فی اقطار العالم و رحمة الله و برکاته.

مسئول مجمع جهانی شیعه شناسی

انصاری بویر احمدی

تقدیم

تقدیم به ساحت اقدس تو ای امیر مؤمنان و ای قرآن کریم را ترجمان و ای ولیّ رحمان و ای وَجْهُ اللهِ تابان و ای نور پرضیاء رضوان و ای اِسْمُ اللهِ حَنَّان و ای عَیْنُ اللهِ مهربان و ای یَدُ اللهِ مَنَّان و ای اُذُنِ شنوای خدای سُبحان و ای حجت بر حق یزدان و ای شهید قَدْر و نشانه‌ی رمضان و ای جلوه‌ی اَتَم کانْ و ای مظهر اعلای کَیْنان و ای تجلی خدای مُسْتَعان و ای تمام آیت خدای جهان و ای امام انس و جان و ای نفس قُدسی خاتم پیغمبران و ای جان جانان خوبان و ای روح و روان اصل انسان و ای بنیان هفت آسمان و ای ولای مطلق جاودان و ای هادی و یاور پیامبران و ای مِصداق اعلای فرقان و ای نور دیدگان عاشقان و ای قبله‌ی قُدوُسیان و ای امید دل‌های خورد و کَلان و ای فاتح هر میدان و ای شه مُلْک بقا و شاه مردان و ای پیشوای فرشتگان و ای قطب عالم کون و مکان و ای تنزیل رزاق هر زمان و ای میوه‌ی دل دوستان و ای مربی کروبیان و ای شیره‌ی جان شیعیان و ای اصل اسلام هر مسلمان و ای یاور دین و ایمان و ای پدر مهربان یتیمان و ای سرپرست خانواده‌ی شهیدان و ای فرزند برومند عمران و ای رونمای اول مرگ جهانیان و ای دادگاه قیامت را میزان و ای قسیم نار و جِنان و ای میر دنیا و ناسوتیان و ای دلیل محکم ملکوتیان و ای جلال جبروتیان و ای جلودار لاهوتیان و ای روشنی بخش هاهوتیان و ای ناخدای کشتی

نوح و کشتیبان و ای همدم و یار خلیل در آتش نمرودیان و ای آبروی جمال یوسف کنعان و ای رهنما و رهبر سلیمان و ای منجی موسی در شب تاریک و بیابان و ای نجات دهنده‌ی عیسی از دار یهودیان و ای آموزنده‌ی خضر مؤمن در آن و ای راز باطن و سِرّ حکمت لقمان و ای معلم جبرئیل در فوق زمان و ای مانع بس عظیم بر سر راه شیطان و ای پیروزمند بَدْر و بَدْریان و ای فاتح فتح مکه و شکننده‌ی بتان و ای گشاینده‌ی درب خیبر با دو انگشت پرتوان و ای برنده‌ی جنگ خندق و جنگ آوران و ای کشنده‌ی عَمْرُوبْنِ عَبْدِوَد و نام آوران و ای پیروزمند جنگ احد و شیطانیان و ای برنده‌ی جنگ ذاتُ السَّلاسِل و پهلوانان و ای برق ذوالفقارت نقش فتح صفین و نهروان و ای صراط مستقیم ز بهر مسافران و ای جمال زیبای گل در گلستان و ای مثال اعلای شاهدان و ای منطق گویای سخن‌وران و ای حکمت والا را برهان و ای شاهد مثال در عرفان و ای مفسر بزرگ قرآن.

بسم الله الرّحمن الرّحیم

درآمد

الحمدلله ربّ العالمین والسّلام و الصّلاة علی سَیّدنا و نبیّنا افضلُ الخلائق اجمعین، و وصیّه و خلیفته علیّ امیرالمؤمنین، و آله الطّیّبینَ الطّاهرینَ الْمعصومین، ولعنة الله علی أعدائِهم الی یَوْمِ الدّین.

اشعاری که از نظر مبارک می‌گذرد، برداشت و تفسیر مختصری است از قرآن مبین؛ این تفسیر، تفسیر موضوعی می‌باشد و موضوعش ولایت عظیم و توصیف حضرت امیرالمؤمنین سلام الله تعالی و صلواته علیه می‌باشد. قبل از بیان این مطلب بهتر است جواب مختصری به سؤالی تکراری در این زمینه داده شود.

پرسش: حضرت علی علیه السّلام شخصیت مهم و بزرگی است، با این حال چرا نام او در قرآن نیامده است؟

جواب: افراد متعدد و مختلفی بارها این پرسش را مطرح می‌سازند و هر کدام جوابی درخور فهم خویش دریافت می‌دارند. در این‌جا به هفت مورد از آن جواب‌ها اشاره می‌شود:

نخست: لازم نیست نام مبارک حضرت امیر مؤمنان علی علیه السّلام در قرآن کریم آمده باشد زیرا اگر لازم می‌بود اسم‌های برتری از اسم شریف حضرت وجود دارد ولی در قرآن کریم ذکر نشده‌اند مانند اسم‌های فراوانی از خدای تبارک و تعالی. خداوند علی اعلی اسم‌های فراوانی دارد بعضی از آن‌ها آمده است مانند چند اسم مقدس در

اواخر سوره مبارکه‌ی حشر در دو آیه و بعضی دیگر دانه دانه آمده‌اند. اگر لازم بود می‌بایست تمام نام‌های مبارک الهی در قرآن می‌آمدند و حال آن که نیامده‌اند.

دوم: حق مسلم حضرت علی علیه السّلام را از او گرفتند و او را از خلافت بلافصلی برداشتند اگر نام مبارک او به صراحت در قرآن دیده می‌شد آن را از قرآن برمی‌داشتند و با برداشتن نام مقدس علی از قرآن، این کتاب آسمانی دستخوش تحریف و تغییر قرار می‌گرفت و اگر در قرآن تحریفی رخ می‌داد ولو یک کلمه، قرآن عظیم از اعتبار خارج می‌گشت و حال آن که خداوند خواسته است کتابش با اعتبار والائی که دارد آن را حفظ کرده و برقرار باقی ماند.

سوم: قرآن عظیم شناسنامه و بیان قانون اساسی عالم آفرینش می‌باشد، همه چیز در آن ذکر شده است ولی به صورت کلی و اشاره لذا می‌فرماید:

{وَلاَ رَطْبٍ وَلاَ یَابِسٍ إِلَّا فی کِتَابٍ مُبِینٍ}⁽¹⁾. هیچ تر و خشکی در جهان نیامده مگر آن که در قرآن مبین و روشن موجود است.⁽²⁾

یکی از آن همه چیز که در قرآن کریم ذکر شده است نام و صفات و خصوصیات متعدد امام امیرمؤمنان سلام الله تعالی علیه می‌باشد؛ با وصف و سربسته آمده‌اند.

چهارم: اسم مبارک حضرت امیرعلیه السّلام با لفظ (علی) در سه جای قرآن آمده است.

الف: در سوره مبارکه‌ی مریم آیه پنجاه آمده است:

{وَوَهَبْنَا لَهُمْ مِن رَّحْمَتِنَا وَجَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِیّاً}. در روایاتی از پیامبر گرامی اسلام و حضرت علی مرتضی و حضرت صادق و حضرت رضا و حضرت عسکری علیه السّلام

در کتاب‌هائی مانند: اصول کافی، کمال الدّین، شواهد التّنزیل، تفسیر برهان، تفسیر صافی، تفسیر قمی، تفسیر کنز الدّقائق، تفسیر نور الثّقلین و... نقل شده. علیّاً در آیه‌ی شریفه نام شریف حضرت علی علیه السّلام می‌باشد.

ب: در سوره مبارکه‌ی زخرف، آیه چهارم آمده است:

{وَإِنَّهُ فی اُمِّ الْکِتَابِ لَدَیْنَا لَعَلِیٌّ حَکِیمٌ}. روایات متعددی وجود دارد و در کتاب‌هایی مانند تفسیر قمی، تفسیر برهان، تفسیر کنزالدّقائق، تفسیر جامع، تفسیر نور الثَّقَلَیْن، تهذیب الاحکام تأویل الآیات الباهرهْ، معانی الاخبار، مفاتیح الجنان در زیارت مطلقه امیرالمؤمنین علیه السّلام و... آمده است که لعلیّ نام مبارک علی می‌باشد.

ج: در سوره مبارکه‌ی حجر آیه‌ی شریفه چهل و یکم آمده است:

{قَالَ هَذا صِرَاطٌ عَلَیَّ مُسْتَقِیمٌ}. لفظ (علی ) نام مبارک حضرت علی علیه السّلام می‌باشد.

صورت آیات در حال نزول

آیات کتاب الهی بدون اعراب نازل گشته‌اند بعدها دیگران بر آن‌ها اعراب چیده‌اند. در آیه‌ی مورد نظر، این عَلَیَّ می‌تواند علیٍّ باشد. اگر اعراب را چنین بچینیم نام مبارک علی علیه السّلام می‌شود؛ اگر چنان‌که در زمان حاضر چیده شده است، (عَلَیَّ) باشد، اما به این صورتی که چینش شده است ترجمه و معنای مناسبی دست نمی‌دهد. ترجمه ی آن چنین است: این اخلاص راهی است بر من مستقیم. با آن‌که چیزی بر خدا نیست؛ چیزی و کسی بر خدا علو و برتری ندارد، چیزی و کسی از خداوند طلبی ندارد تا آن‌که عَلَیَّ معنا بدهد بلکه خدای علی اعلی بر همه چیز و همه کس علو و برتری دارد و بر تمامی حجت و دلیل رسیده و کامل دارد.

{فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ}⁽¹⁾خدای بزرگ در گفته‌ها و کرده‌های خود بر همه چیز و همه کس حجت و دلیل تمام و اتم دارد. پس عَلَیَّ عَلیّ بوده است، در لحاظ ترکیب ادبی عَلیٍّ می‌شود و علی نام مقدس علی‌بن ابی طالب علیه السّلام می‌باشد. دراین که عَلَیَّ نام شریف حضرت علی علیه السّلام است روایات فراوانی آمده است، در بعضی از آن‌ها معصوم قسم یاد می‌کند و با قسم می‌گوید کلمه‌ی (عَلَیَّ) نام علی می‌باشد.

نام مبارک علی در قرآن

اثبات نام حضرت علی علیه السّلام در آیه‌ی شریفه احتیاج به یک بحث گسترده دارد تا از نظر علم ادب - ادبیات عرب - و احادیث وارده بحث و ثابت شود که این لفظ نام شریف مولی می‌باشد و با چینش فتحه بر آن معنای دیگری به خود گرفته است. حقیر بی چیز این بحث را با گستردگی جوانب آن در کتاب صحیفه‌ی ولایت، فراز چهلم عنوان نموده، طالبین می‌توانند به آن جا رجوع کنند.

پنجم: آیات فراوانی با وصف و خصوصیات گوناگونی مانند: اولی الامر، کتاب مبین، قرآن مبین، نباء العظیم و... و آیاتی مانند: یا ایها الرسول بلغ...الیوم اکملت لکم دینکم و... آیه‌ی زکات دادن در حال رکوع و... فراوانند. این حقیر بی‌چیز حدود نهصد و بیست و دو آیه‌ی آن را در این کتاب به صورت شعردرآورده‌ام. آیاتی که به شعر درآمده نوعاً در شأن حضرت علی علیه السّلام نازل گشته‌اند، بعضی از آن‌ها در ولایت، بعضی درباره‌ی ختم ولایت حیدری حضرت قائم آل محمدصلی الله علیه وآله و بعضی دیگر در شأن بقیه‌ی ائمه‌ی اطهارعلیه السّلام می‌باشند و علی علیه السّلام در رأس همه قرار دارد. در نهایت این تعداد آیات به حضرت علی علیه السّلام مربوط می‌باشند. آیاتی که در این جا به صورت شعر

جلوه‌گری می‌کنند همگی مستند می‌باشند، گرچه آیات فراوانی نیز در این زمینه با اسناد وجود دارد ولی برای آنکه کتاب زخیم نگردد و بحث به درازا نکشد و شیوه اختصار نویسی برقرار باشد از آوردن آن‌ها گذشتیم و به همین اندازه بسنده نمودیم.

ششم: سوره‌هائی مانند: سوره مبارکه‌ی انسان، عادیات و عصر در شأن مبارک حضرت امیرمؤمنان عَلَیْهِ اَفْضَلِ الصَّلوات وَ اَکْمَلُ التَّحِیّات آمده است. همچنین نوع سوره‌ها در رابطه با حضرت می‌باشند؛ ربط و آدرس آن‌ها در اشعار و در اسناد دیوان ولایت موجودند.

هفتم: تمام قرآن در شأن حضرت امیر مؤمنان علی علیه السّلام جمالاً و جلالاً آمده است. با همین سبک می‌توان کل قرآن را از اول تا آخر پیرامون ولایت و حضرت امیر مؤمنان علی علیه السّلام با لحاظ جمال، جلال و کمالش تفسیر و به وزن شعر درآورد زیرا حضرت امیر خود کتاب مبین و قرآن ناطق است. قرآن، قرآن ناطق است یا آن‌چه بر سر نیزه کردند؟ با پیروزی اسلام ناب نبوی و علوی می‌رفت تا کفر و اسلام بنی امیه و خوارج شکست خورده برای همیشه از روی زمین برچیده شود ناگهان ابلیس پلید خودش را به میدان رسانید و به وسیله‌ی شیطان جنی و شیطان انسی عمرعاص، قرآن‌ها را به سر نیزه زدند و فریاد سر دادند: ما اهل قرآنیم و شما با قرآن و اهل آن می‌جنگید؛ چون چنین شد ذهن‌های خشک خوارجی با علی گفتند ما با قرآن و اهل آن نمی‌جنگیم. علی علیه السّلام فرمود:این‌ها قرآن نیستند، نوشتاری هستند که دشمنان قرآن برای نابودی قرآن به سر نیزه کرده‌اند، قرآن منم - من قرآن ناطقم بزنید و آن‌ها را به زمین بریزید، اما مغزهای خشک و پوسیده از تحت فرمان و لشگر علی خارج شدند یعنی از بیعت علی، از ولایت علی، از اسلام علی و خلاصه از زیر سایه‌ی قرآن مبین وقرآن ناطق خارج شدند و با علی جنگیدند. در نهایت با شمشیر زهرآلود قرآن

ناطق و خدای خاک نشین را شهید نمودند.

پس با این بحث کوتاه و عمیق ثابت گشت که نام مقدس حضرت علی سلام الله علیه در قرآن کریم آمده است و فراوان هم آمده است اما آن‌ها را چشم‌هائی که دارای حجاب‌های جهلی و مادی هستند نخواهند دید. چشم‌های بدون حجاب و چشم‌هائی که با نور ولایت نورانیند می‌توانند آن‌ها را دیدار کرده و زیارت نمایند.

تفسیر و تأویل قرآن کریم

قرآنی که ما در محضر آن هستیم کلام خداوند تبارک و تعالی می‌باشد، این کتاب آسمانی به پیامبر خاتم حضرت محمّد بن عبدالله صلی الله علیه وآله و سلم نازل گشته است و هیچ گونه تحریفی در آن وجود ندارد. این کتاب محترم و مورد قبول هر مسلمان است. حضرت امیر مؤمنان سلام الله تعالی علیه باطن قرآن است. خدای حکیم با تنزیل قرآن، باطن آن و حضرت امیر را ظاهر می‌سازد؛ در ظاهر قرآن رموزات و اسراری را بکار برده که اهل قرآن آن رمز و رموزات و سرّ و اسراررا زیارت می‌کنند که در صورت لزوم بعضی از آن‌ها را بیان می‌نمایند. بیان این رمز و رموزات و این سرّ و اسرار اگر لحاظ ظاهر هم دارد به آن تفسیر و اگر لحاظ باطن دارد به آن تأویل گویند.

حضرات معصومین علیه السّلام که اهل قرآنند و با آن مأنوس می‌باشند هر زمانی که نیاز می‌بینند و زمان بیان باطنی از بواطن آیه و یا فرازی از آیه رسیده است آن را بیان می‌دارند، آن را به صورت شأن نزول یا معنا یا تفسیر و یا تأویل ظاهر ساخته و به اهلش می‌رسانند.

دوم زیارت از آیات قرآنی

حقیر ناچیز قبلاً یک مثنوی بلند به تعداد یک هزار و دویست و شصت بیت از اول قرآن تا به آخر آن بدون استفاده از روایات در بیان آیات ولایتی، فقط با توجه به ظواهر

بعضی از آیات در مورد ولایت و شخص حضرت امیر علیه السّلام به شعر درآورده و در کنار دیگر مدح‌های حضرت در کتاب دیوان حب و جلد اول نهاده‌ام؛ به این جا که رسیدیم خدای کریم به دل حقیر سر تا پا تقصیر انداخت و بعضی از بندگان خداوند هم خواستاربودند تا آیات بیشتری را در مورد حضرت امیرعلیه السّلام تفسیر نموده و آن‌ها را مستند سازم زیرا بدون سند و استناد چنین کار مهمی برای بعضی پذیرفته نمی‌باشد.

بعضی دارای ذهنیت جامد و خشکی می‌باشند و بعضی ولایت مطلقه را نپذیرفته‌اند و بعضاً هم با آن عناد دارند به آسانی نمی‌پذیرند لذا سعی شد تا این اشعار مستند گردند، در این اسناد سازی، قرآن حکیم از اول تا آخر مورد بررسی قرار گرفت؛ برای بار دوم مثنوی مذکور با این تفسیر مخلوط و درهم گشته و به صورت یک جلد کتاب تفسیر و یا دیوان شعر درآمده است. در مرتبه‌ی دوم آیات فراوانی مورد استفاده قرار گرفت. با رجوع به تفاسیر متعدد از شیعه و سنی و کتاب‌های مربوطه از شیعیان و اهل سنت احادیث فراوانی در این زمینه به دست آمد گرچه بعضی از آن‌ها به سبب طولانی نشدن بحث، مورد استفاده قرار نگرفت ولی فراوانی از آن‌ها مورد استفاده قرار گرفت. نام سوره‌ها در بیت اول آمده و عدد آیات مربوطه در بالای بیت نوشته شده و آدرس آن در آخر کتاب آمده است تا دست‌رسی به آدرس و سند آن برای همگان آسان باشد.

در قسمت اسناد دیوان، سندهای آن در ذیل آیات مربوطه قرار دارند؛ بعد از آوردن اعداد آیات مورد بحث، (ص) مخفف صفحه آمده است؛ بعد از (ص) شماره‌هائی وجود دارد که این شماره‌ها، شماره‌های صفحه‌های شعر دیوان هستند که مربوط به این شماره آیات می‌باشند.

با این کار تعداد نهصد و بیست و دو آیه از آیات قرآن کریم در مورد ولایت و

حضرت امیرمؤمنان علی علیه السّلام مورد استفاده قرار گرفت. اسناد اشعار در طی 270 صفحه به ترتیب سوره‌ها و آیات مربوطه به مانند کتابی مستقل در آخر دیوان با آن همراه شده است. چنانچه کسی در هنگام استفاده از اشعار دیوان ولایت به سند و اسناد آن نیازمند شود می‌تواند به نشانی سوره و آیه‌ی مربوط به آدرس آن که ضمیمه شده است رجوع نماید و به آن برسد. از طریق آن اسناد نیز می‌توان اشعار مربوط به سوره و یا آیه‌ای را به آسانی به دست آورد. پس نتیجه دو طرفی می‌باشد. می‌توان از دیوان به اسناد و ازاسناد به دیوان دست یافت.

و آخر دعوانا أن الحمدلله ربّ العالمین

تفسیر قرآن

اشاره

ساقیا جامی عطا کن زان می روح پرورم

تا که نوشم جام ز دستت جام تو تاج سرم

جام دستت شهد شیرین و نوای جان من

جلوه‌ی جامت ببرده دین و هم ایمان من

باده‌نوشان طالبند این جام عشق را جملگی

مست‌جام عشق گردند وکنند خوب بندگی

نوشم از جام تو ساقی می ناب، آب حیات

مست می‌گردم بگیرم من ز دست تو برات

مست‌مست گردم بگویم وصفی از زیبا صنم

واصف دلدار خدا باشد، نگویم که منم

من چه دانم از صفات بی‌مثالش با لعیان

جز به تنزیل یک نمائی زان همه حسن را بیان

وصف او گفته خدایش در کلام دلنشین

اول و آخر ز قرآن کریم آمد چنین

1-سوره مبارکه‌ی فاتحهْ الکتاب

فاتحه و اولین سوره ز قرآن مبین

آمده در شأن مولایم امیرالمؤمنین

[1] باء بسم الله علی و نقطه‌ی باء خود علی است

مظهر اَلله و رحمان و رحیم بین منجلی است

[2-3] حمد حق مختص به حق‌گو او بود ربّ جهان

ظاهر رحمان بود دنیا رحیم باطن بدان

[4] مالک روز قیامت مالک دنیای

ما حق بود از بهر تعظیمش بخوانم این ثنا

[5] می‌پرستیم ما تو را بس، از تو می‌خواهیم کمک

تا به راه مستقیم راهی شویم مُلک فدک

[6] این صراط مستقیم باشد امیر مؤمنان

یک امیر و یک صراط باشد همه مُلک جهان

حضرت صادق بفرمود این صراط مستقیم

این امیرمؤمنان است نام علی دان بین نعیم

در حدیث دیگری فرمود صراط مستقیم

دو صراط باشد به عالم یک به دنیای عظیم

یک به رحمانیت حق یک به اُخری و رحیم

نازل هر دو ولایت مظهرش باشد نعیم

این صراط دنیوی گویم امام بر حق است

طاعتش واجب بدان بلکه بگویم اَحَق است

آنکه بشناخت او پذیرفتش به وقت رهبری

پیرو او گشت و رستگار، در لقب شد حیدری

در قیامت از صراطی که بود باریک ز مو

از دم شمشیر تیزتر روی دوزخ هست نکو

در گذر باشد از آن پل سرفراز و شادمان

با سلامت مثل برق باشد عبورش کامران

آنکه نشناسد به دنیا رهبرش حقِّ شناخت

در قیامت پای او لغزد ببیند مشکلات

چونکه لغزد پای او در آتش افتد سرنگون

در هلاکت سیر کند نقش عذابش در فزون

آدرس این چند حدیث باشد معانی الاخبار

از صدوق صادق آل ولا دان یادگار

این صراط باشد محمّد هم ائمه‌ی هُدی

جانشینان رسول الله و هم اصل ولا

راه راستند هر کدام بهر عبور مردمان

انتهای ره بود ذات مقدس بین عیان

فرد والای ائمه هست امیر مؤمنان

این صراط مستقیم است بهر خلق این جهان

[7] این صراط مستقیم خود نعمتی است از سوی حق

غیر این ره خشم حق باشد به فردا و سَبَق

گفت رسول الله: صِراطَ الَّذینَ اَنْعَمْتَ، بجا

شیعیان باشند، علی را نعمت ما هست ولا

نَی غضب باشد به آن‌ها نَی شوند گمره یقین

چون که هستند پیرو مولی امیرالمؤمنین

آن که راهی صراط مستقیم نیست گمره است

ضالِ ضالّین است یقیناً در صراط بیچاره است

2-سوره مبارکه‌ی بقره

[1-2] سوره‌ی دوم، اَلِفْ لامْ میمْ ذلِکَ الْکِتاب

شک نباشد در هدایت هادی است بر شیخ و شاب

این کتاب باشد امیرمؤمنان،نیست شک در آن

صادق آل علی کرده روایتش بیان

[3] آنکه ایمانش به غیب است و نمازش شد به پا

مؤمن است بر آن چه نازل آمد از نزد خدا

صادق آل ولا گفتا حدیثی بس بلند

در پی این آیه گویم از برایت ارجمند

آیه باشد: الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْب

هم در استدلال آیه کی توانی گیری عیب

گفت همی باشند اینان کز روی صدق و صفا

مؤمند بر آن قیام قائم آل عبا

با یقین باشد به عالم رستکار است زین جهان

این علیست با این رموزات آمده از آسمان

ده بشارت مؤمنین را صاحب حسن عمل

جایگاهی در بهشت و نهر جاری از عسل

رزق مؤمن باشد از باغ ولایت پر ثمر

در تشابه آمده نعمت فراوان زان اثر

خلق نمود بهر یدالله آنچه باشد در زمین

آن چه باشد در سماوات حضرتش نقش نگین

[14] روزی عبدالله فرزند أبی اصل نفاق

گفت علی را چند کلام با صد شِقاق و طُمْطُراق

مرحبا بر ابن عم مصطفی داماد او

سید بنی هاشم غیر رسول الله بگو

با صراحت گفت علی او را کلامی در عیان

متقی باش نی منافق، نزد این و نزد آن

شر مخلوقات منافق باشد و هست بدترین

نیست به مانندش بدی از هر کسی روی زمین

در جواب گفتا علی را مَهْلاً ای ابوالحسن

واللهِ ایمان ما مانند ایمانت احسن

بعد از آن گشتند جدا و گفت به دوستانش نفاق

با چه وضع دیدید مرا با او چه کردم در شِقاق

چون چنین کرد آن منافق آمد این آیه نزول

باطنش شد آشکار در نزد امت و رسول

[30] گفت ملائک را خدا، روی زمین ایجاد کنم

عالِم اسماء و خَلف خود خدا را یاد کنم

[31] عالِم علم خداوند خود خداوند علیم

علم اَسما داد به آدم خود بنحو مستقیم

اسم نیکوی خدا آدم بیاموخت از خدا

اسم نیکوی خدا باشد علی مرتضی

جعفر صادق بگفتا اسم حنای خدا

ما ائمه باشیم و در رأس علی مرتضی

کی قبول افتد ز کس هرگز عمل در روزگار

جز کسانی که شناسند حق ما را پایدار

[33] گفت به آدم جلوه روی امیرالمؤمنین

گو ملائک را علی است اسم خدای عالمین

[34] گفت ملائک را همه سجده نمائید بهر او

باطن او مرتضی باشد ببینند روبرو

سجده کردند جملگی بر آدم و بر جان جان

غیر ابلیس رجیم، نشناخت ز آدم هیچ نشان

[37] بر گرفت آدم ز حق جمله کلماتی عیان

بهر قربش در صعود شد تا رسد بر جانِ جان

بعض از جمله کلمات بوده نام مرتضی

نام مولی گشت باعث تارود نزد خدا

[40] ای بشر یادآور از آن نعمت عظمای حق

نعمت عظما که حاضر، نَیْ فقط آن ما سَبَق

اعظم نعمت ولایت باشد از حیّ قدیر

کن وفا بر این ولایت شهد آن است دلپذیر

عهد در آیه ولایت باشد از حق و علی

این کلام فرمود صادق نَیْ بخلوت، بل جلی

اصل آن باشد ز اَلله نازلش از مرتضاست

واجب است بر آن وفا و مزد آن نزد خداست

[43] آن که بر پا کرد نماز و در رکوع دادی زکات

آن علی بود و نباشد مثل او در کائنات

دائماً بود در نماز و در رکوع و در سجود

تا خداوند علیم بارها علی را بستود

[45] خاشع ملک خدا باشد علی مرتضی

خود کند ایجاد نماز را از سر صدق و صفا

[58] آیه‌ی رحمت بود از جانب حیّ قدیم

بر بنی یعقوبیان آمرزش است و هم نعیم

خود علی فرمود این را و به امت داد خبر

درب رحمت باز شده، امت، بگیرید زان ثمر

درب رحمت بهرتان آل محمّد آمده

پیرو آنان شوید مژده ز احمد آمده

در صراط اهل بیت راهی شوید در زندگی

تا نباشید در قیامت غرق در شرمندگی

خود علی از اهل بیت است و بود رأس همه

او امام است بر همگان، گویم این بی واهمه

طاعتش واجب شده بر هر کسی در این جهان

پیروی از او کنیم تا که رسیم بر جانِ جان

[59] باقر آل محمّد داد خبر بر عاقلان

جبرئیل آورد ز بالا آیه را از نزد کٰانْ

ظالمان تغییر بدادند حق آل احمدی

آن چه را درباره‌ی آنان بگفته سرمدی

آن چه پیغمبر بگفت اندر حقوق آل خویش

جمله را تبدیل نمودند دل ز ما گردیده ریش

چون چنین کردند عذاب آید ز آسمان‌ها شدید

بهر نااهلان امت مردمانی بس پلید

بس جفا کردند به مولی غصب نمودند حق او

در عذاب باشند گرفتار تا رسیم ما روبرو

[81] آنکه انکار ولایت از امیر مؤمنان

کرده است باشد در آتش با همه دوزخیان

[83] آیه‌ی احسان به باب و مام خود در این جهان

آمده از نزد ربّ العالمین بر انس و جان

ای بشر لاتَعْبُدُونْ غیر از خداوند عُلا

والدینت را نما احسان ز تو شاد است خدا

گفت امیر مؤمنان بشنیده‌ام از مصطفی

هم من و هم این علی ما دو پدر باشیم بجا

هر دو باشیم بهر امت دو پدر در روزگار

حق ما بر گردن امت به است اندر شمار

از حقوق پدر و مادرشان بیشتر بود

چون که اصل والدینند، احترام برتر بود

گر کنند امت اطاعت از علی و من دو تا

ما دهیم از آتش دوزخ نجاتشان بجا

می‌کنیم آنان همه ملحق به جمع بندگان

هم به جمع بندگان خوب و آزاده روان

[104] آمده در کل قرآن کریم نزدیک بصد

مرتبه یا اَیُّهَا الَّذینَ امَنُوا عدد

اولین آیه از آن‌ها آیه‌ی یکصد و چار

ابن عباس گفت حدیثی آن حدیث باشد بهار

گفت نبیّ الله، نیامد آیه‌ای از این آیات

الاَّ آن که بُود علی در رأس آیه در ثَبات

مؤمنان جمعند در این آیات و در رأس است علیّ

هست امیر بر مؤمنان و از رسول باشد وصیّ

[115] گفت خداوند کریم از مشرق و مغرب همه

خاص من باشند بدانید جملگی بی واهمه

هر کجا را بنگرید باشد یقین روی خدا

دیدنی باشد خداوند، گفت حسین مرتضی

این خداوند واسع است هر جا خداست دقت نما

جا و بیجا روی او باشد، ببین هستی لقا

[124] ما عطا کردیم به ابراهیم امامت را عیان

هم به ذریه‌ی پاک او امام آسمان

[125] او بنا کرد خانه‌ی حق بهر مولود عزیز

تا شود ظاهر ز بالا نور حق زیبا تمیز

گِرد آن خانه بگردد حاجی ملک حجاز

حج او مقبول گردد گر بیابد سرّ راز

جان حج باشد امیرالمؤمنین مولای ما

زمزم و رکن یمان و مسجد آمد در نما

[136] باقر آل رسول تفسیر نمود این آیه را

قُولُوا امَنَّا بِاللهِ، تا به آخر دلربا

باشد منظور مرتضا و فاطمه، حسین، حسن

هم ائمه بعد آن‌ها و نباشد هیچ سخن

باطن سعیِ صفا و مروه و حِجر و حَجر

هم عرفات است و مشعر هم منی رمی و دگر

حبّ ولایت باشد و حبّ شدید باشد یقین

عشق اقدس، باطن حبّ جان جانان نازنین

[138] صِبْغَهْ الله، خوان ز قرآن تا بگیری رنگ حق

از ولایت بهره گیری یا ز نورش یا شفق

صادق ملک هُدی گفتا که جمع مؤمنین

وقت میثاق از ولایت رنگ گرفته خود چنین

[142] قبله‌ی اهل کمال باشد امیرمؤمنان

شرق و غرب رو سوی قبله راه راست است جانِ جان

قبله‌ی اهل کمال باشد صراط مستقیم

این صراط مستقیم باشد امیرالمؤمنین

[143] باقر آل اِله گفتا که ما باشیم همین

امت وسط و شاهد حجت روی زمین

[149] جمله گیرید سبقت نیکی، ولایت و قیام

هر کجا باشید، خدا جمع می‌کند نزد امام

با قسم گفتا امام هشتمین زیبا کلام

چون که آید قائم ما حضرتش حیّ سلام

شیعیان را جمع نماید نزد مهدی جانِ جان

گوش بفرمانند همه تا نطق کند جان جهان

[154] آن که در راه خدا کشته شود کَیْ مرده است

باطن خود را شکفته گُل ز هستی برده است

جعفر صادق بفرمود آن که در راه خدا

کشته گردد نیست مرده آمده اندر جلا

هم رسول و هم علی هم فاطمه، حسن، حسین

هم ملائک نزد او آیند همه نور دو عین

گر به توحید و نبوت هم ولایت لب گشود

جملگی گویند شهادت هست برایش پر ز سود

گر زبان بسته بود حق می‌کند آگاه رسول

نور ایمان در دلش باشد شود از او قبول

احمد مختار گواهی می‌دهد ایمان او

بر گواه حضرتش گویند گواهی از نکو

بعد قبض روح، خدا بر او دهد یک صورتی

صورت اصلی و نیکو با بهشتش اُلفتی

هم بیاشامد ز جنت هم خورد از آن ثمر

هم شناسد هر کسی را هست ز بهرش این شکر

[155] حضرت صادق بفرمود آن چه در آیه شکفت

از گرسنگی و ترس از نقص اموال را بگفت

آزمون باشند ز بهر خلق بسی قبل از قیام

از علامات قیام قائمند گیر این پیام

بس بود سخت انتظار صبر و تحمل را قبول

باد بشارت صابرین را چون به صبر آیند وصول

[156] دوری از آن جان جانان بس مصیبتی است فزون

گو که ما باشیم ز اَلله، اِنّٰا اِلَیْهِ رٰاجِعُون

[159] نقل شده از صادق آل ولا در روزگار

آیه را معنا نمود و گفت که ما باشیم بکار

با خبر سازیم ز بعد خود همه خلق جهان

بعد ما دارید امامی، آشکار است و نهان

ن که پنهان می‌کند حجت و هم حرف خدا

می‌کند لعنش خدا و لعنگران آشنا

همه گوئیم امام اول است شیر خدا

آخرین ما امامان مهدی ملک ولا

آن که این‌ها را بگوید کَیْ کند کتمان حق

آن که کتمان کرده است لعنت بر او از ما سَبَق

پس بود این آیه نیز در وصف مولایم علی

صادقم این را بفرمود باوقار و پردلی

چون علی بنمود معرفیِ خود یازده امام

آخرین آن امامان قائم است مهدی بنام

[173] آیه را معنا نمود آن صادق آل عبا

باغی آن باشد که ایستد در مقام مرتضی

بر علیه رهبر بر حق خود کرده قیام

عادی آن باشد که بندد راه حق یعنی امام

راه حق باشد علی مرتضی نور خدا

این خدا گفته به قرآن در میان سوره‌ها

[186] گفت خداوند به رسولش گر کسی از بندگان

از تو جوید وصف من گو تو به آن جویندگان

من نزدیک باشم به آنان جانِ نزدیک عیان

هر دعایش را اجابت می‌کنم در این جهان

این اجابت شرط دارد شرط آن یک صلوات

بر رسول الله و آلش جملگی آب حیات

هر دعا با دو صلوات بیمه می‌گردد عیان

یک به اول یک به آخر خواسته‌ات اندر میان

تا طُفیل دو صلوات در صعود آرد دعا

در مقام استجابت دم بده شکر خدا

جعفر صادق بفرمود گر که همراه دعا

ذکر پر فیض صلوات اول و آخر ادا

در حجاب محبوس نماند هیچ دعائی از کسی

ذکر پر فیض صلوات بهر او هست داد رسی

رأس آل باشد علی و دیگرانش ظاهرند

باطن آل است حضرت دیگرانش باهرند

[189] خود علی بنمود تفسیر باطنی از آیه‌ها

گفت کلامی از وَاْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ اَبْوا بِها

گفت خداوند از برای علم قرار داد حاملان

واجب بنمودی به مردم جملگی طاعتشان

این بیوت آن خانه‌های علم باشند آن چنان

با امانت حق نهاده اختیار، پیامبران

درب‌های خانه‌ها باشند تمام اوصیا

مائیم آن خانه که امر شد واردش گردید شما

مائیم باب الله و آن خانه که وارد می‌شوید

هر که پیرو شد ز ما داخل شد و باشد حمید

آن که با ما هست مخالف غیر ما بنمود قبول

از پس آن خانه‌ها وارد شده باشد ضلول

[207] ابن عباس کرد روایت آیه‌ی دویست و هفت

از بقره آمده در شأن حیدر نیست این سخت

تصمیم قتل رسول الله گرفتند مشرکان

در شبی معلوم بیایند خانه‌ی حضرت عیان

خون حضرت را بریزند خون او گردد هدر

یک نفر با مشرکین مکه کَیْ باشد قَدَر

احمد مختار بیاورد خانه‌اش نفسش علی

در میان رختخواب خود بخوابانید ولیّ

خود بسوی غار ثور از مکه خارج شد به شب

در شب تاریک و کوه‌ها در پناه و حفظ ربّ

بین مکه و مدینه این آیه آمد فرود

بر علی لافتی بادا دو صد مدح و درود

وَ مِنَ النّٰاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءْ، مَرْضٰات

بیع کند جانش ز بهر خشنودی حق برات

چون علی در رختخواب مصطفی در خواب شد

جبرئیل بالای سر ایستاد ادب هم ناب شد

میکائیل پائین پا اندر قرار، وَهْ، با ادب

پُر عمیق بین تا چه چیز را آفریده حق ربّ

جبرئیل بودی بفریاد، آفرین و آفرین

قادر حق آفریده این امیرالمؤمنین

حضرت حق با وجودش، بَهْ، مباهات می‌کند

این مباهات بر ملائک در سماوات می‌کند

[208] از امام باقر و صادق رسیده این کلام

آیه‌ی بعدی بود درباره‌ی شأن امام

در ولایت آمده آیه و فرمان شناخت

اُدْخُلُوا فِی السِّلْمِ کافَّه، تا رسید بر عالیات

در ولایت علی و جانشینانش همه

این فراز از آیه آمد هیچ نداریم واهمه

هست خُطُوات الشَّیاطین دوستی فلان، فلان

نَیْ شود نام برد فلان را حق ز این باطل ز آن

[253] گفت خدا: تفضیل نمودیم بعضی از پیغمبران

بر بعض دیگر که باشند جملگی از آسمان

گفت رسول الله: خدا افضل ز من کَیْ آفرید

هیچ موجودی بقدرم فضل حق وٰالا ندید

گفت علی: آیا تو افضل یا که جبریل امین

در جواب گفتا بُوَند افضل ز همه، مرسلین

برتری دادی خداوند مرسلین را بر تمام

برتری دادی به من از انبیا و از امام

بعد من باشد ز تو این برتری و این کمال

بعد تو باشد ز بهر هر امام ایده‌آل

این فضیلت از من و تو از امامانی ز ما

این ملائک خادم ما خادم دوستان بجا

[255] یک خدا باشد به هستی نیست اِلهِ دیگری

این خدا حَیّ است و قَیُّوم بین تو بنده پروری

یک امیرالمؤمنین است در همه عالم بدان

نیست به غیر از یک علی، مثل خدای آسمان

آیه باشد ابتدای آیهْ الکرسی، خدا

آمده، توحید والا حیّ قیّوم است بجا

او ندارد خواب و غفلت هیچ ندارد سستی

برقرار و پایدار است، هست وجودش راستی

او بود مالک آسمان و زمین هر چه که هست

او نماید سلطنت در ملک خویش بَهْ، ناز شَست

مالک روز قیامت صاحب عِز و شرف

او رساند هر کسی را بر خودش، این دان

هدف او جمال است و جلال و اصل والایش کمال

او کند هر کار، بحق باشد نباشد هیچ سؤال

هست بهشت یک جلوه‌ئی از اسم زیبای جمال

هست جهنم جلوه‌ای از اسم والای جلال

ذات اقدس اصل هر اسم خود کمال فوق کمال

هست کمال مطلق و اندر حریمش نیست زوال

چون برد سویش همه خلق با تناسب می‌برد

خالص و مخلِص و اخلص صبح امید می‌دمد

آن که ناخالص بود افتد به آتش و جلال

تا رود ناخالصی از او، رسد در اعتدال

چون رسد در اعتدال قرب جمال آرد به دست

بعد از آن رو بکمال بالا رود تا هر چه هست

لیک باشد شرط آن حسن شفاعت در میان

شافی، حق است یا که مأذون از خدای مهربان

این فراز از آیه را تفسیر نمودند اهل وحی

صطفی و مرتضی، باقر و صادق خلق حی

مصطفی گفتا به زهرا چون قیامت سر رسد

شافع زن‌ها تو باشی صبح امیدها دمد

من شفاعت می‌کنم از مردهای امتم

حق به من اذن داده است از این جهت من راحتم

در بیان دیگری فرمود که در یوم حساب

هم من و هم مرتضی هم اصل بیتم در نصاب

می‌کنیم از خلق شفاعت نزد ربّ ذوالجلال

می‌پذیرد این شفاعت حضرت اصل کمال

در کلام دیگری گوید زن صالح و خوب

فاطمه باشد شفیعش، جایش جنت نی که حُوب

گفت علی هشت در، بهشت را باشد و یک در ز آن

باشد آن یک در ز صدیقان و از پیغمبران

درب دیگر از شهیدان و هم از شایستگان

پنج در دیگر بود از شیعیان و دوستان

آخرین درب از مسلمانان و از یکتاپرست

هم ز آنان که ندارند با ولایت کینه پَست

پنج در جنت بود مخصوص ز بهر شیعیان

تا شوند داخل بهشت را شادمان و جاودان

بر صراط ایستاده‌ام من خواهم از پروردگار

شیعه و دوست من و یاران من باشند بکار

خواهم تا سالم بدارد جملگی را از خطر

ناگهان آمد ندائی فوق عرش از دادگر

ای ولیّ من، اجابت می‌کنم من خواسته‌ات

می‌پذیرم این شفاعت از برای شیعه‌ات

از میان شیعیانم آن که من یاری نمود

جنگ نمود با دشمنانم هر طریقی را بسود

هر نفر هفتاد هزار فرد را شفاعت می‌کند

از میان خویش و همسایه سرایت می‌کند

گفت رسول الله من و هم جانشین من علی

هم تمام اهل بیتم جمله با طرز جلی

ما شفاعت می‌کنیم روز قیامت نزد حق

می‌پذیرد این شفاعت گفته است از ما سَبَق

باقر آل علی گفتا که زهرای بتول

محضر حق گفت که نامم فاطمه باشد قبول

معنی نامم بود قاطع محبانم ز نار

حال محبی از محبانم گنه کرده و عار

وعده کردی تا محبانم ببخشی در جزا

وعده تو حق بود کَیْ خلف وعده نا روا

در جواب، حق گفت تو را من فاطمه نامیده‌ام

با تو ذریه و دوستانت ز نار بریده‌ام

من ندارم خلف وعده تو شفاعتش نما

تا شفاعتت پذیرم هست شفاعتت بجا

تا بدانند انبیا و هم ملائک، اهل حشر

بس بلند است نزد من نام و مقامت بَهْ، چه نشر

باقر و صادق بگفتند ما شفاعت می‌کنیم

از گنه‌کاران شیعه ما سقایت می‌کنیم

صادق آل نبیّ فرمود ایا ای شیعیان

با امید این شفاعت کَیْ کنید گناهِ کٰانْ

نَیْ رسد هرگز شفاعت بر کسی که این گناه

مرتکب گردد، مگر آن که چشد عذاب چاه

در بیان دیگری فرمود، شفاعت‌های ما

باشد بهر مرتکبان گناهان دغا

آن که زود توبه کند بهرش نباشد هیچ گناه

نیک و نیکو کار بود هرگز نیفتد او به چاه

[256] عروهْ الوثقای حق باشد ولیّ مؤمنین

از ظلمات خارج سازد سوی نور یعسوب دین

ابن عباس گفت رسول الله بگفت روزی چنین

هر که خواهد چنگ زند بر ریسمانی در زمین

چنگ زند اصل ولایت باشد ناگُستنی

به ولایت برادر و وصیّ من علی

چون، که دوست او ندارد هیچ هلاکت در جهان

دشمنش گردد هلاک، نیست هیچ نجاتی بهر آن

گفت امام باقرم آن باقر علم خدا

عُرْوَهْ الْوُثْقی بود مَوَّدت و دوستی ما

رأس اهل بیت عصمت هست ولایت هست علی

در زمین و آسمان نیست از ولایت اکملی

[257] آیه را تفسیر نمود آن صادق آل رسول

نورِ در آیه محمّد آل او باشند قبول

هست ظلمات دشمنان اهل بیت طاهرین

خارج از نور ولایت غرق ظلمت کافرین

باطن نفس رسول الله و کل مؤمنین

مؤمنند بر حق تعالی هم ملایک مرسلین

[269] در بیان آیه فرمود جعفر ملک خدا

حکمت باشد طاعت حق معرفت اندر جلا

هم بود عرفان به امام بالاخص اول امام

نام او باشد امیر مؤمنان بس کن کلام

[274] آن که اموال خودش در روز و شب و در نهان

آشکارا کرد انفاق هر نیازمند این و آن

آن علی بود جز علی، هیچ کس نکرد این کار را

بی غم و بی ترس کرده اجر او نزد خدا

چون چنین کرد خسرو ملک ولا

آیه نازل گشت به شأنش زنده بادا مرتضی

3-سوره مبارکه‌ی آل‌عمران

آلِ عِمْران نام سوره آمد از فوق سما

بر پیمبر نازل است تا باشد ابلاغ از خدا

[1] آل عمران و اَلِفْ لامْ میم کمال آمد به بار

رمز سِرُّ الله علی باشد ولیّ کردگار

[2] آیه گفت لا اِلهَ اِلَّا هُوَ الْحَیُّ الْقَیُّوم

نازل آمد این کتاب، نطق کتابُ الله معلوم

[3] گو علی باشد کتابُ الله ناطق در جهان

ناسخ تورات و انجیل هم زبور هم این و آن

[4] آن که کفر ورزد به آیات کتاب و روح آن

انتقام گیرد خدای مقتدر از او بدان

[6] در رحم صورت گری فرمود عزیز کردگار

تا بگوئی لا اِلهَ اِلَّا هُو بعد، هشت و چار

[7] این هُوَ نازل نمود آیات روشن از کتاب

مُحْکَمات و مُتَشابِه وصف آن عالی جناب

آن‌که زَیْغ در قلب خود دارد یقین بر باطل است

فتنه در دین افکند تأویل برد او در غِل است

آن که تأویل را بداند او خدا و عالِم است

راسِخُون در علم عالی اسم دیگر قاسم است

قاسم جنات و دوزخ شاه مردان است علی

آن که خود قرآن ناطق وصف او باشد جلی

راسِخُون گویند همه آیات بُوند نازل ز دوست

خود اُولُواالاَلْباب بدانند ظاهر و باطن خُوْد اوست

راسِخ اَعلی علی باشد که علم است از علی

صاحب عقل تمام است عالِم تأویل جلی

باقر و صادق بفرمودند که ما آل رسول

راسخون باشیم در علم حکمت و عرفان وُصول

ما همه آگاه ز آیات و ز تأویل‌ها عیان

تأویل و تنزیل آیات ظاهر و باطن آن

در حدیث فرموده است آن راسخون، علم کتاب

آن امیر مؤمنان است صد سلام باد آن جناب

[15]گو رسولا، متقین را بر شما گویم سخن

بهتر از محبوب دنیا بهرتان باشد عدن

باغ فردوس برین و نهرهای پر ز آب

پر ز شیر و پر عسل پر گوهر است هر یک صواب

زیر هر قصر بهشتی نهر آبی است خوش گوار

باغ‌های پر ز میوه پر گل و دائم بهار

باغ‌های پر درخت و پر ثمر سبز و قشنگ

روی هر شاخه هزاران بلبلِ خوش خط و رنگ

در غزل باشند تمامی ذکرشان ذکر صنم

وصف یار خود بخوانند وصف والا دمبدم

در میان قصرها اَزْواجِ پاک و خوش سرشت

شاد و شادابند همیشه حور و غلمان بهشت

در رضا باشد خداوند جنّت است رضوان او

وَهْ، چه رضوان وَهْ، چه نعمت وَهْ، چه دیدار روبرو

شیره‌ی جان همه باشد علی مرتضی

ظاهر آمد از ولایت نعمت ملک بقا

[17]صابرین و صادقین و قانتین و منفقین

جلوه‌ی نور ولایت در سحر مستغفرین

[18] هم خدا و هم ملائک هم اُولوُا الْعِلْم از یقین

در شهادت آمدند بر وحدت حق مبین

رَأْس عالِم دان امیرالمؤمنین توحید او

دین اسلام و سلام بگرفت ز اَلله روبرو

[19] اول آیه چنین فرمود خداوند سلام

این فراز را اِنَّ الدّینَ عِنْدَاللهِ الْاِسْلام

یعنی در امر ولایت تسلیم مولا شدن

تسلیم مولای عالم علی والا شدن

[31] گفت خداوند: ای رسول ما بگو با مردمان

گر خدا را دوست دارید پیروم باید بجان

پیروم باشید که تا دوست شما باشد خدا

تا خدای مهربان بخشد گناهان شما

استناد بنمود به آیه حضرت معصوم پاک

اسم معصوم را به کودک‌ها نهاد بر روی خاک

دین بود حبّ ولایت نَیْ بود چیز دگر

دوستی آل محمّد هست در عمرت پر ثمر

گفت پیمبر یک کلام جامعی در حب آل

جای دارد آن کلام را باز نمود در طول سال

لیکن وقت آن نباشد تا بشعر آیند همه

بگذریم تا دیگران آرند به دفتر واقعه

[32] گفت خداوند توانا: ای رسول ما بگو

اهل ایمان را که تا باشند مطیعی بس نکو

تا اطاعت کرده از حق و رسول حق همه

با اطاعت می‌شود رضوان تمام جامعه

چون چنین فرمود خداوند قویم و هم قدیر

احمد مختار بخواندی خطبه‌ئی بس دلپذیر

متن خطبه هست سفارش بهر طاعات ولا

بهر تکریم و اطاعت از علی مرتضی

گفت که ای مردم، خدا گفته اطاعتش کنید

هم نبیّم را اطاعت کرده و باشید رشید

پس شما باشید مطیعم در لحاظ این وصی

هست وصیم نفس پاکم بهترین افراد علی

هست وصی و هست وزیرم هست خلیفه‌ام عیان

هست ولیّ امر من بعد از وفاتم در جهان

بهترین خلق خدا باشد علی مرتضی

بعد من بهتر از او نیست در همه ارض و سما

پس بدانید تا بگویم یک کلامی پر بها

اصل هر چیز را بگویم هست خدای من رضا

هرکسی باشد مطیع شاه مردان مرتضی

هست مطیع من یقیناً، گویم این حرف با شما

هرکسی باشد مطیع من مطیع باشد خدا

حق عطایش می‌دهد هرچه بخواهد در جزا

هرکسی او را رها کرده مرا کرده رها

هرکه من سازد رها حتماً رها ساخته خدا

هرکسی سازد رها پروردگار عالمین

لعنت حق باد بر او در آسمان و در زمین

حق برابر کرده است طاعت خود را با رسول

هرچه حق و هم رسول حق بگویند هست قبول

هم رسول الله برابر کرده طاعت علی

با همه طاعات خویشتن با تمام پردلی

پس اطاعت از خدا و از رسول و از وصی

گشته است واجب به امر حق تعالی و نبی

بر تمام اهل ایمان واجب است باشند مُطیع

جمله باشند در اطاعت از علی، وصف مَنیع

آمده در آیه‌ی پنجاه و نه، سوره نساء

مؤمنان باشند مطیع حق و احمد، مرتضی

مرتضی و یازده فرزندش اُولِی الاَمْرند همه

غیر آنان نیست اُولِی الاَمْر در میان جامعه

هست تناسب بین حق و خاتم پیغمبران

بین این دو با ائمه اولیاء انس و جان

پس اُولِی الاَمْر هست امامان در مقام عصمتی

غیر معصوم نیست اُولِی‌الاَمْر تاکه باشد حجتی

طاعت حق واجب است و طاعت ختم رُسُل

طاعت آل محمّد نور و انوار بتول

قصه‌ی ابن بشر یک قصه‌ایست پرماجرا

اعتراض بنمود روزی بر علی شیر خدا

گفت بنی‌هاشم، چرا باشید ولیّ مردمان

ما نداریم در ولایت هیچ سهمی را از آن

گفت علی، باشی اویس بن بشر تو نادرست

جز دروغ پایه نداری، پایه‌ئی جز کذب و سُت

حق عطا کرده که تا باشیم ز نسل آن خلیل

آیه‌ی قرآن بود بر مدعا، خود یک دلیل

گفت اویس بن بشر، ما نیز ز نسل آدمیم

زنگیان و نوبیان اولاد حام و نوح جمعیم

هر دو از پیغمبران مرسلند در روزگار

نسل ما را با خلیل الله و خاندانش چکار

مصطفی را با خبر بنمود علی زین ماجرا

گفت رسول الله کنم زجرش به دستور خدا

جبرئیل نازل شد و آورده آیه بر زمین

قُلْ اَطیعُوا اللهَ وَالرَّسُول ایا ای مؤمنین

گر که رو گردانید از آنان شوید کافر همه

جایگاه جملگی باشد به محشر هاویه

هیچ ندارد دوست خداوند کافران را جملگی

غرق کفرند جملگی و هیچ ندارند بندگی

مؤمنان در بندگی حق اطاعت می‌کنند

تابع معصوم پا کند و حمایت می‌کنند

جمله دوست دارند علی را این علی دوست خداست

مَظهر و رَأسِ ولایت بین علی مرتضاست

باد سلام و صد سلام و صد صلوات خدا

بر نبی و بر امام اول مُلک ولا

برگزیده حق تعالی آدم و نوح و خلیل

آل ابراهیم گزیده آل عمران هم اصیل

بر تمامی عوالم تا که باشند رهنما

خلق هر عالم هدایت می‌کنند سوی خدا

آل ابراهیم در آیه هست جناب مصطفی

آل عمران است به آیه شاه مردان مرتضیٰ

آل ابراهیم بود اسحاق، سماعیل و دگر

تا به پیغمبر رسد، اولاد پیغمبر ثمر

تا رسد به مرتضی و نسل پاکش جملگی

این گزینش در حقیقت هست بجا زیبندگی

آل پیغمبر گرفته ریشه از آل خلیل

آیه‌ی سی و سه باشد بر چنین حرفی دلیل

آل عمران خود علی باشد و هم اولاد او

ای عزیز خود آیه را بین می‌درخشد روبرو

گرچه بعضی داده‌اند این اسم را بر دیگری

داده‌اند بر باب موسی، نیست ز بهرم باوری

یا به باب مریم پاک داده‌اند نسبت همی

گر درست نی گفته باشند هیچ ندارند زان غمی

باب مولایم علی باشد یقین عمران پاک

نی که بوده مثل او شخصی به مافوق و به خاک

نام نیکویش بود عِمران که عمران است عیان

فرزند عبدالمطلب نیست به مثلش در جهان

کُنیه پاکش ابوطالب عموی مصطفاست

یار و یاور بهر پیغمبر حبیب کبریاست

او موحد بود در عالم او بودی یکتا پرست

او حبیب حق تعالی در بلندی‌ها و پست

توحید بالای او اندر جهان درس است یقین

از برای حق پرستان و تمام مؤمنین

توحید و یکتاپرستی در کلامش آشکار

مانده در دیوان او تا این زمان‌ها ماندگار

این موحد در تَوَحُد بود علمدار جهان

همچو بابش امت واحده، فردی جاودان

مُظهر فرزند پاکش این علی شیر خدا

توحید والای هستی یکه تاز پرجلا

باد سلام حق به عمران و به اجدادش همه

باد سلام حق به عمران و به ابنائش همه

باد سلام حق به عمران تا به آدم، مؤمنان

باد سلام حق به عمران تا به صاحب زمان

باد سلام و باد صلوات خدای مهربان

بر علی فرزند عمران بهترین خلق جهان

یک بیان دیگری راجع به آیه در وجود

گفته بعد از آل عمران، آل طاها در نمود

آل عمران، بوده است، آل محمّد، بعد آن

حذف نمود آل محمّد راز آیه آن فُلان

از امام صادق و اجداد پاکش تا علی

قل شده یک واقعه در عامه‌ی مردم جلی

حضرت مولی امیرمؤمنان گفت به حسن

خطبه‌ئی غرا بفرما در میان انجمن

مجتبی انجام بداد و خطبه‌ئی غرا بگفت

دُرّ ز دریای ولایت در میان عامه سُفت

با کلامی پر ز حمد و پر ثنا ربّش ستود

داد شهادت بر یگانگی آن حیّ ودود

گفت که‌ای مردم خدا ما را پذیرفت بهر خویش

در رضا باشد زماها بهر دینش هر چه بیش

ود خداوند برگزیده ما زخلقش در عیان

نازل آورده بماها یک کتاب از آسمان

وحی او نازل به ما شد واسطه گشت جبرئیل

مائیم آل الله در عالم این کتاب باشد دلیل

بس بیانات بلند در خطبه فرمودی حسن

هیچ نبودی در کلامش ذره‌ئی نقص و مِحَن

چون چنین شد آیه‌ی سی و چهار آمد نزول

ذُرِیَّهْ بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ، می‌باشد قبول

باشد این ذریه‌ی پاک، نسل پاک دیگری

این چنین درصدر بالا می‌نماید رهبری

باقر آل محمّد هر دو آیه خواند بلند

طرز خواندن بود عالی هر که بشنید کرد پسند

بعد از آن فرمود از این آل و از این عترت منم

من ز اهل بیت عصمت باشم و دل روشنم

آخرین از آل و عترت هست عیان از اولین

اولین از آل و عترت هست عیان از آخرین

اول و آخر همه یک نور باشند پر زنور

نور واحد آمده انوار پاکان در ظهور

باد سلام و باد صلوات خداوند ودود

بر محمّد باد و آلش، باد به آن‌ها صد درود

باد سلام و باد صلوات خداوند جهان

بر امام عالم هستی امیر مؤمنان

[33-34] کرد سؤال مأمون عباسی ز حضرت رضا

گو که آیا در فضیلت باشد عترت و شما

گو که آیا اهل بیت افضل بوند از مردمان

در جواب فرمود حضرت در کتاب آمد بدان

بعد از آن مأمون بگفتا در کجا آمد بیان

در جواب خواند آیه‌ی سی و سه و چار را ز آن

حضرت باقر بخواندی هر دو آیه را و گفت

ما ز آنانیم و عترت، دُرّ این دریا بِسُفت

[42] گفت رسول الله که باشد فاطمه آن جانِ جان

برتر از هر زن بود در عالم کون و مکان

این زن برتر بود همسر برای مرتضی

کُفو والای علی باشد علی شیر خدا

[43]فاطمه باشد محدثه حدیث گوی زمین

از برای جمعی از فرشتگان و مؤمنین

فاطمه بهر ملائک در حدیث بود بارها

آن ملائک بهر زهرا در حدیث بودند سزا

آن ملائک محضر زهرا شرفیاب و حضور

زهرا را گفتند خداوند برگزیدت اصل نور

داده بر تو برتری از جمع زن‌های جهان

پس ببر فرمان مولی، بهر خلقت جانِ جان

در قیام باش و رکوع کن در سجود با ساجدین

سجده بر درگاه معبود، معبود ملک یقین

آن ملائک در شبی گفتند حضور فاطمه

افضلی تو از زنان این جهان بی واهمه

افضلی از مادر و مریم و آسیه یقین

از زنان افضل و از اولین و آخرین

مؤمنان گویم حدیثی یک حدیث پر جلا

از امام پنجمین آن باقر علم خدا

بود محدث جد والایم علی مرتضی

در حدیث بودند ملائک با علی شیر خدا

بر ملائک بود امیر و سرور و اول امام

درس توحید داد به هرکس توحیدش دان یک‌مرام

اصل قائم اصل راکع اصل ساجد دان علی

بعد پیغمبر نباشد مثل او هیچ اکملی

پس همه، زهرا و مریم هم تمام عابدان

در عبادت اقتدا گیرند امیر مؤمنان

[46] عیسیِ مریم تکلم کرد به گهواره عیان

باطنش بنمود تکلم در رحمِ جانِ جان

[61] نفس پیغمبر علی باشد به فرمان خدا

خود رسول‌الله چنین گفت این علی است اَنْفُسَنا

موسی بن جعفر بفرمود تأویل اَبْنائَنا

هم حسن و هم حسین باشند دو نور چشم ما

تأویل نِسائَنا فاطمه باشد از یقین

تأویل اَنْفُسَنا باشد امیرالمؤمنین

[68]گفت علی: باشد سزاوارتر مردم، انبیا

عالم و داناترین به دین و احکام خدا

بعد از آن بنمود تلاوت آیه را زیبا کلام

بعد احمد باشد داناتر ز هر کس آن امام

دوست پیغمبر کسی است که ز او اطاعت می‌کند

دشمنش آن کس، گناه کرده شقاوت می‌کند

هست ولیّ الله علیّ و دوست مخصوص خدا

هست خدا ولیّ مؤمن رأس مؤمن مرتضی

[77] سید سجاد بفرمود در قیامت کردگار

سه نفر را در عذابی بس الیم دارد بکار

آن که کرد انکار امام عصمتی را از جفا

آن که دعوی امامت داشت به کذب و هم دغا

آن که مسلم می‌شمارد غاصبینِ در جهان

غاصب حق آل الله و امیر مؤمنان

[81] حق تعالی نام نیکوئی نهاده بر علی

نام نیکویش امیرالمؤمنین است بین جلی

نام مخصوص منحصر باشد به نفس مصطفی

هر کسی این نام ندارد جز علی شیر خدا

گر نهد هر کس به خود نام مقدّس علی

او امیر مؤمنان نیست کار اوست خود دَغَلی

در جهان آفرینش باشد این نام نکو

از برای شخص مولی بهر شیعه آبرو

هر که دارد اعتقاد و به خدا ایمان پاک

مؤمن است و این علی باشد امیرش روی خاک

یک خدا باشد به عالم دو ندارد این خدا

یک امیر باشد به عالم نیست تعدد اِنَّما

هر که این نام را به خود بنهاده است غاصب بود

بی موارد حرف زده در حرف خویش کاذب بود

پس امیرالمؤمنین یک نام اقدس از علیست

علی هر کس نهاده بر خودش دل احولیست

[83] حضرت صادق بفرمود آیه شأن قائم است

قائم از بهر ظهورش دان تو این را عازم است

قائم ما چون قیام بنماید از غیب ولا

هیچ نباشد سرزمینی که نگوید این ندا

جمله گویند لا اِلهَ اِلَّا الله در هر کجا

هم گویند محمّد رسول الله در ارض و سما

بعد از این گوئیم علی ولیّ الله در هر زمان

در زمان، فوق زمان گویند تمام عاقلان

حضرت قائم بود ختم ولایت، حیدری

ارث حیدر کرار است نماید سروری

[84] آنچه نازل شد به ابراهیم و اسماعیلْ، عزیز

هم به اسحاق و به یعقوب هم به اَسباط است تمیز

هم به موسی و به عیسی هم همه پیغمبران

نازل از عشق و ولایت آمده از آسمان

[85] آنکه غیر از این گزیند دین و ایمانش غلط

این بود اسلام ناب و غیر این دانم سَقَط

حضرت باقر بفرمود ذیل آیه یک حدیث

سال آخر عازم حج بود رسول الله، مُغیث

جبرئیل آمد ز بالا با سلام و با درود

محضر ختم رسالت با پیامی از وَدود

ای محمّد حق سلامت می‌رساند با پیام

هر چه از احکام دین گفتی به امت شد تمام

جز دو واجب مانده است بر امتت اعلان نما

یک بود احکام حج دیگر خلافت را بپا

سال آخر داد تعلیم احکام و اسرار حج

دید در این راه بس اذیت هم کشید بسیار رنج

بس بدید سختی که تا روشن کند اکمال دین

تا شناساند به امت، اتمام نعمتْ مبین

گفت رسول الله به امت این علی باشد وصیّ

هم برادر، وارث علمم بود نفسم علیّ

جانشینم باشد و تفسیر کند قرآن حق

امتم دعوت نماید سوی حق از ما سَبَق

مانع باشد امتم را از گناه و از دغا

قاتل است از ناکثین و قاسطین و اشقیا

قاتل باشد مارقین و مشرکین و مُلحدین

دشمنان حق تعالی کافرین، منافقین

من دعا گویم در این دم حضرت پروردگار

تا بدارد دوست دوستداران صاحب ذوالفقار

دارد دشمن دشمنانش منکرین لعنت کند

در غضب باشد ز آن کس حق او غفلت کند

آن که انکار می‌کند حق علی مرتضی

لعنِ بر او و غضب بر او نما بار، ای خدا

خود به من گفتی خدایا بعد خویش انجام دهم

تا امانت را به دستان ولیّت بِنَهَم

وقت نصب این مقام بهر تمام بندگان

دینشان اکمال نمایم، اتمام نعمت بجان

بعد نصب این خلافت دین نمودی اکملش

با بیان این امامت اتم آمد مشعلش

مشعل نعمت نمایان نام آن باشد ولا

آن بود تنزیل بالا گو تجلی خدا

با وجود دین اکمل، نعمت فوق تمام

راضی باشی تو ز اسلام هم از این دین سلام

پس خدایا تو گواهی من رسالاتم تمام

بهر تو ابلاغ نمودم خاصه پیغام امام

گر کسی آدرس بخواهد آدرس باشد احتجاج

جلد اول صفحه‌ی هفتاد و شش باشد حِجاج

[95] گو محمّد صدق گفتار خداوند جلیل

بوده باشید پیروِ هم دین و آئین خلیل

[96] اولین خانه نباشد در زمین، ملک حجاز

خانه‌ی پاک و مبارک قبله‌ی اهل نیاز

حضرت آدم بنا کرد خانه‌ی خاص خدا

گرد خانه هر فرشته در طواف است مرحبا

بانی دوم خلیل الله بساخت رکن یمان

حجر اسماعیل مقام خلت از بهر امان

خانه‌ی حق را بنا کرد بهر زادگاه علی

بر تمام خلق عالم این علی باشد ولیّ

زادگاه این علی شد قبله‌ی اهل وصول

بی طواف زادگاهش کَیْ عمل باشد قبول

بی طواف زادگاهش حج هر کس باطل است

طَوْفِ او برگیرد این خانه یقیناً بر گِل است

خانه‌ی کعبه مبارک گشت ز مولود علی

این علی مولود کعبه حل کند هر مشکلی

حاجیان بر گِرد کعبه دائماً اندر طواف

طَوْفِ بی حبّ علی باشد یقیناً بر خلاف

طَوْفِ با حبّ علی شد شیره‌ی حج قبول

بیت نور است زادگاهش یا که عرش آمد نزول

[101] مولود کعبه صراط مستقیم است ای عزیز

بر صراط مستقیم رو تا شود سر پُر قَفیز

[103] اعتصام جوئید به حبل الله علی حبل خداست

تفرقه تیری است ز ابلیس منشاءِ شر و خطاست

ذکر نمائید نعمت حق، خود ولایت نعمت است

مؤمنین با هم برادر رَأْس ایمان رحمت است

گفت پیمبر می‌روم من دو امانت عزیز

در میان امت باشند تا زمان رستاخیز

دو امانت با همند نیستند جدا از همدگر

تا کنار حوض کوثر وارد گردند پر ثمر

بنگرید تا باشد رفتار شما با هر دو تا

با چه رفتاری، چگونه، بهر ابلیس یا خدا

اولی باشد کتاب الله و دوم عترت است

اولی قانون خلقت دومی هم فطرت است

اولی باشد کتاب الله و قرآن مبین

دومی قرآن ناطق گو امیرالمؤمنین

چنگ زنید بر دامن هر دو امانت در جهان

تا نجات یابید ز غرقاب گناه، دام شیطان

پس مگیرید پیشی از هر دو شوید گمراه و خوار

پیرو هر دو شوید تا که رسید به کردگار

در حدیث دیگر آمد ریسمان کردگار

آل پیغمبر بوند هم لنگر لیل و نهار

رأس این آل حیدر صفدر بود گیر دامنش

از معارف کیل‌ها گیر از کنار خرمنش

پس بود حبل الله، قرآن و علی مرتضی

خاندان علوی در رأس آن شیر خدا

[104] امر به معروف نهی از منکر سلاح مفلحون

هر دو نازل از ولایت هر دو نطق مؤمنون

[110] مؤمنینند خیر امت چون که دارند امر و نهی

یا بود خیرالائمه دومی حق است و وحی

آن که باشد مؤمن بالله و روز رستخیز

امر و نهی دارد و خیرات پر نموده خود قفیز

در قرائت علیّ، آیه چنین آمد زمین

کُنْتُمْ خَیْرَ اَئِمَهْ، گفت صادق ملک یقین

آیه در شأن ائمه آمده در رأس، علی

این علی بر عالم هستی دمد نور جلی

صادق آل رسول گفت این چه خیر امتی است

آنچنان کشتند علی را هیچ ندیدند حرمتی است

خیر امت کشت علی را هم حسن و هم حسین

این چه خیر امتی است کشتند امام عالمین

خیر امت خونجگر کرد اصل هستی مصطفی

خونجگر کرد اصل کوثر فاطمه نور خدا

این چه خیر امتی است حق‌های اولاد نبیّ

غصب نمودند حق زهرا حق حتمی علیّ

این چه خیر امتی است زهر جفا دادند حسن

جای پیغمبر نشستند همچو صد زاغ و زغن

این چه خیر امتی است بر پا نمودند کربلا

آل پیغمبر بکشتند، ریخته‌اند خون خدا

این چه خیر امتی است اولاد پاک مصطفی

یک بیک کردند شهید تا عسکری مه لقا

این چه خیر امتی است ختم ولایت شد غریب

غیبت کبرا پذیرفت هیچ نبینیم آن حبیب

صاحب امت شده غائب ز جور امتش

خیر امت این نباشد هیچ ندارند حرمتش

این چه خیر امتی است الآن گرفتار یهود

صهیونیسم از نوکران خود برد بسیار سود

هست سران کشور اسلام مطیع استعمار

بر زیان مسلم و اسلام، ندارند هیچی عار

مسلمین بر جان هم ریزد استکبار دون

شرک و کفر است سربلند، فرهنگ توحید سرنگون

مسلمین، بر پا خیزید و کُشید این نوکران

دست کفر کوتاه کنید از کشور خود با توان

حاکم دنیا شما باشید نمائید عدل و داد

خدمت خلق خدا باشید و دل‌ها گردد شاد

این شمائید تا کنید آماده این ملک خدا

تا شود ظاهر به عالم قائم ملک بقا

منجی عالم بیاید بهر امداد همه

قائم آل محمّد نور چشم فاطمه

آخرین وصی پیغمبر امام آخرین

ختمِ ختم است در ولایت حاکم روی زمین

چون بیاید، اصل کفر و اصل شرک و هم نفاق

بر جهنم می‌فرستد جمله بینند استحقاق

دوست بدارد مردمان و یاری مستضعفین

می‌کند یاری نیازمند چون امیرالمؤمنین

از زمین آرد برون گنج و ذخایر را همه

می‌کند تقسیم تمامی در میان جامعه

عدل و داد را بر زمین جاری کند آن روز عیان

ظلم و جوری کس نبیند در همه ملک جهان

گرگ و میش با هم رفیقند و نباشد وحشتی

این جهان بیند عدالت بَهْ، چه زیبا صولتی

دست رحمت بر سر خلق می‌کشد وقت ظهور

در شکوفا عقل‌ها آیند و دل‌ها پر سرور

می‌شوند مردم همه دانا و زیرک ذره‌بین

با صفا گردد جهان و پر ز نعمت این زمین

مردم دنیا ببینند یک ظهوری از بهشت

هم ببینند آن چه ناب است هم ببینند سرنوشت

آن زمان دنیا کند زیبائیش ظاهر چنان

چون ببینند عاشق دنیا شوند خلق جهان

دانند این دنیا چه باشد خلق نموده است کمال

ظاهر آورده ز معنا هم جمال و هم جلال

عالم دنیا بود یک اسم ز اسم‌های خدا

در قیام قائم ظاهر گردد با فرو جلا

پس به ظاهر خیر امت آمده آیه زمین

باطن آیه بود خیرالائمه از یقین

یا ز آسمان آمده خیر الائمه بر زمین

خیر امت گشته آیه بعدها با دست کین

گر بیاید خاتم خیرالائمه در ظهور

آورد خط علیّ را تا همه بینند به نور

آن جا خواهند دید بود خیرالائمه یا بود

خیر امت، از خدا خواهیم در این مطلب مدد

[122] آیه آمد در اُحد و جنگ سرسخت علی

لافتی زد لشگر کفر هیچ نبودش مشکلی

جبرئیل بین زمین و آسمان می‌داد ندا

لافتی الّا علی لا سیف بیامد از خدا

جبرئیل گفتا به احمد ای رسول عالمین

بین مواسات علی بهرت، فداکاری چنین

در جواب فرمود که باشم من یقین از این علی

این علی باشد ز من، دان ظاهر و باطن جلی

جبرئیل گفتا که من باشم ز هر دوی شما

رو به وحدت می‌رویم تا که رسم ما به خدا

[128] آیه در شأن علی گشت نازل نزد مصطفی

تا کند ابلاغ ولایت از علی مرتضی

مانده در حیرت چگونه از علی گوید سخن

با کمالات علی بی حد و حصر در انجمن

این علی اول کسی است بنمود رسالت را قبول

بهترین یار خدا و بهترین یار رسول

بهترین رزمنده‌ی میدان جنگ با مشرکین

بهترین سرسخت ز افراد، با همه مخالفین

عالم هر علم بود و عارف هر معرفت

هر فضیلت را بود اول نگر از این جهت

گر کند ابلاغ علی را با همه فضل و کمال

باعث طغیان دشمن هم حسادت بد خصال

آیه آمد، نیست از این کار چیزی دستت ای رسول

هست به دست حق تعالی می‌کنی تو هم قبول

تو علی را بعد خود بنما وصیّ و هم ولیّ

پشت این کار است خدا هرگز نباشد مشکلی

133] با شتاب آئید به سوی مغفرت باشد بهشت

وسعت ارض و سماوات بهر پرهیزکار نوشت

[134] این امام متقین است در دو حال انفاق کند

محسن است او بوی احسان و محبت می‌وزد

[144] ذیل آیه گفت رسول‌الله که ای مردم شما

آگهیت، باشم رسول الله و ختم انبیا

گر بمیرم یا شوم کشته ایا مردم شما

گر عقب گردید ندارید هیچ ضرری بر خدا

آگه باشید این علی با جمع فرزندان خویش

صبر کنند و شکر گذارند هرچه بیشتر هرچه بیش

[150] مؤمنین، دانید خدا مولا و یار جملگی است

نازل مولی علی باشد مقام بندگی است

[157] باقر علم خدا کرد آیه را معنا بجا

گفت سبیل الله، علی و آل او هستند روا

آن که در راه ولایت کشته گردد یا در آن

راه بمیرد در ره حق مرده است و داده جان

[162] حضرت صادق بفرمود آنکه خشنود کرد خدا

معرفت و حبّ ما داشت، باشد بهرش این صفا

ضرت حق جمع آنان را دهد عالی مقام

می‌برد بالا درجات همه هر صبح و شام

آن که حق مرتضی و عترتش انکار کند

زین جهت خشم و غضب را از خدا آشکار کند

[169] آنکه در راه خدا شهد شهود نوشیده است

مرده نیست و زنده باشد شهد عشق چشیده است

او بود دائم به نزد حضرت پروردگار

دائماً روزی بگیرد از جمال و حُسن یار

در کنار حوض کوثر نوشد از دست علی

جام آب کوثری و هم حیات ابدی

[170] شاد و شادمانند به فضل شاهد روز اَلَسْت

ده بشارت جملگی را شاهدان عشق پرست

ترس و حزنی نیست ز بهر شاهدان روزگار

غرق نعمت‌های حق باشند و فضل کردگار

سید و شاه شهیدان هست علی مرتضی

او بود خون خدا و پدر خون خدا

خون حق جوشد ز سرچشمه‌ی ذات ازلی

نام آن است در زمین گوئی تو مرتضی علی

[171] با قسم گفت صادق صدق علی که شیعیان

رو به جنت می‌روند در لطف حقند شادمان

بهترین جای بهشت از مرتضی باشد یقین

بعد از او باشد ز جمع شیعیان خوش نشین

[172] باقر علم لَدُن گفتا که در جنگ اُحد

زخم‌هائی بس فراوان بود علی را در شهود

گفت رسول الله که هر کس در ره پروردگار

این چنین کوشد بود معذور به نزد کردگار

دست خود بنهاد به هر زخم، زخم او شد التیام

حمد حق بنمود ید الله بعد از آن گفت این کلام

من به هر جنگ پشت نکردم و نبودم در فرار

در رضای حق بکوشیدم نداشتم هیچ قرار

زین جهت در دو فراز از متن قرآن مجید

حق نمود شکر علی و این علی باشد فرید

دو فراز باشد: وَ سَیَجْزِی اللهُ الشَّاکِرین

در دو آیه حق نمود شکر امیرالمؤمنین

حیدر کرار به هر جبه به هر جنگ و دفاع

فاتح میدان توحید از همه بودی شجاع

[185] مصطفی از قول حق گفتا حدیثی بس بلند

بهر اثبات کلامش یاد نمودی و سوگند

گفت هر آن بنده که دارد دوست علی مرتضی

دور نمایم او ز آتش اجر او نزد خدا

آن که بغض و کینه‌ی او را به دل گیرد بدان

او در آتش جای دارد آتش است بر او زیان

[195] چون رسول الله نمود هجرت به یثرب آن زمان

ماند علی تا کارهای مسلمین سازد روان

بعد نمود هجرت به سوی یثرب و راه رسول

در سفر، یاد خدا همراه زهرای بتول

چون رسیدند بر پیمبر بین راه مهاجرین

آیه نازل گشت به شأن آن امیرالمؤمنین

[198] آنکه پاک است بهر او نازل شود نزد خدا

نهرها جاری شود از بهر ابرار ولا

[200] گفت امیر مؤمنان درباره‌ی آیه چنین

در مصیبت‌ها نمائید صبر و پایداری دین

رابطه ایجاد نمائید بین خود را با امام

دان امامت رابط است بین تو و شخص سلام

4-سوره مبارکه‌ی نساء

سوره‌ئی آمد ز بالا نام نساء باشد بجا

تا بدانند خلقت زن را که بوده از کجا

[1] در نساء آمد به خلقت هم ز نفس واحده

مرد و زن گشته نمایان اصل خلقت آمده

بعد حق، بعد رسول ظاهر امیر مؤمنان

بعد نور پاک عصمت دیگران آیند عیان

آدم از خاک آمده هم آمد از نزد خدا

همسرش آمد از او ظاهر، شده خلقت دو تا

زان دو تا مردان بسیار و زنان ظاهر شدند

پس ز یک جا آمدند و یک دگر ساتر شدند

خاک نشینان آمدند تا باشد تمهیدی چنان

تا که روزی گردد ظاهر آن امیر مؤمنان

گر چه باشد خاک پاک ما همه ظاهر ز آب

اصل خاک باشد علی کُنیه گرفت ابوتراب

پس تمام روح و جسم هر کسی هست از علی

کیست که اصل خود شناسد، از شناخت چیند گلی

[36] باقر و صادق نمودند آیه را زیبا بیان

آمده در شأن احمد هم امیرمؤمنان

کرده‌اند تأویل آیه، باطن آن را عیان

والد اول محمّد باشد در ملک جهان

والد دوم امیر مؤمنان باشد یقین

در سماوات والد است و والد است در هفت زمین

گفت رسول الله من و نفسم علی باشیم پدر

از برای امتم، ما هر دو باشیم تاج سر

[41] حضرت صادق نمود تفسیر آیه در عیان

آیه را در شأن امت نازل داند از کَلانْ

هر زمانی از ائمه هست یکی حاضر امام

شاهد باشد این امام بر امت جدش تمام

حضرت ختمی، بود شاهد تمام عترتش

تا شود دنیا همه دارالسّلام بر امتش

[47] در بیان آیه آمد قائم آل عبا

تکیه بر دیوار کعبه دارد و اندر ندا

مردمان عالم دنیا بیاری خدا

ما قیام بنموده‌ایم دعوت ما دارید روا

ما ز هر کس به خداوند و رسول نزدیک تریم

هر که باشد پیرو ما، سوی یزدان می‌بریم

[54] اهل بیتند مردمانی که خداوند علیم

در عطا داده به آنان یک مقامی بس عظیم

آن مقام بس عظیم باشد امامت در جهان

مردمی اندر حَسَد ورزی به آنان در زیان

[58] گفته شد تفسیر آیه، آن بود تا هر امام

از امانت هر چه دارد می‌رساند خوش مَرام

می‌رساند بر امام بعد خود با امر ربّ

می‌کند اجرای احکام خوش مرام و باادب

[59] مؤمنین باشید مطیع حضرت حق و رسول

هم اُولیُ‌الْاَمْر و ولایت هم که گل‌های بتول

چون سؤال شد از پیمبر از اولی‌الامر معنیش

آن، که باشد که قرین حق و تست مقرونیش

در جواب گفتا اولی‌الامر جانشینان منند

جانشینانند ز معصوم شمع هر انجمنند

اول ایشان علی بن ابی طالب بود

بعد از او یازده امام خوش منظر و جالب بود

آخری همنام و هم کُنیه ز بهر من بود

نهمین فرزند ز حسین شخص او روشن بود

او ز دوستداران خود در غیبت و پنهان بود

روزی از روزها بیاید آخرین هجران بود

شرق و غرب را فتح نماید حاکم دنیا شود

حق به حقدار می‌رساند این فراز معنا شود

ای محقق بین اطاعت از خدا و از رسول

هردو باشند اصل عصمت عصمت هر دو قبول

اصل عصمت هست خداوند کریم لایَزال

نازل عصمت بود اول ظهور ذوالجلال

این اُولِی‌الْاَمْر با دو عصمت در تناسب آمده

نفس دوم عصمت سوم تقارب آمده

قرآن ما با فصاحت با بلاغت هست یقین

آیه‌ها و کلمات باشند تناسب را قرین

این اولی‌الامرند ائمه عترت پاک رسول

رأس آنان است علی آمد ز آسمان در نزول

پس اولی‌الامر نازل حق و رسول باشد یقین

این اولی‌الامر هست بواقع، جان، امیرالمؤمنین

غیر مولایم علی با یازده فرزندش دگر

در همه عالم نباشد هیچ اولی‌الامری بشر

آن که هر گردن‌کش و چاقو بدست و ظالمی

نام اولی‌الامرش نهاده، این غلط باشد همی

این ندارد عقل، چنین نامی به او بنهاده است

شیطان انسی بود این نیست که‌گوئی ساده است

عقل کامل کی نهد نام مقدّس را بکس

جز ظهور و ذریه از احمد مختار و بس

پس نزول کرد آیه از نزد حکیم متعال

در شأن و در وصف مولایم علی خوش خصال

گوش جان ده تا بیان دیگری گویم تو را

عقل بشکفته و صاحب عقل تیز جویم تو را

آیه در حق علی و هم حسن و هم حسین

آمده اما پیامبر کرده تفسیر نور عین

در شأن مولی علی تفسیر نموده مصطفی

بارک الله بر پیمبر زنده بادا مرتضی

این چنین تفسیر نمودن باشد از انوار عین

مصطفی و مرتضی، باقر و صادق هم حسین

مدرکش را در کتاب شیعه و سنی نگر

گر کنی تحقیق بیابی آن چه گفتم بیشتر

[69] آنکه باشد او مطیع حق مطیع مصطفی

او بود نفس پیمبر او علی مرتضی

بعد مولایم علی باشند چنین اهل ولا

گو ائمه تا بعینند بعد شاه لافتی

آمده تفسیر آیه، اَلنَّبیینْ مصطفاست

وَالصِّدّیقینَ مبارک اسد الله مرتضاست

معنی صدیقین آن است که علی شیر خدا

اولین کس باشد تصدیق کرد رسول مجتبی

وَالشُّهَداءْ، هم علی و فاطمه و مُحسنند

هم حسن و هم حسین، نُه نور عینم ممکنند

جعفر و حمزه شهیدان همه میدان‌ها

صفین و نهروان و جمل، شهدای کربلا

صالحینند فاطمه و هر دو اولادش گرام

هست ز اولاد حسین جمع ائمه نُه امام

صالحین باشند ائمه، در مقام و منزلت

آیه در شأن امامان نازل گشته خوش جهت

رأس و اصل این امامان است علی سلطان دین

ظاهرش باشد علی، باطن امیرالمؤمنین

[159] آنکه از دنیا رود، در حال مرگ و رفتنش

مصطفی و مرتضی بیند به وقت حَزَنَش

مسلم و کافر و یا اهل کتاب باشند چنین

هر که از دنیا رود بیند امیرالمؤمنین

گفت علی، یا حارَ هَمْدانْ مَنْ یَمُتْ یَرَنی

هر که میرد من ببیند، مؤمن باشد یا دَنی

[162] راسخند در علم باطن علم چراغ عالَم است

نور دهد هر مؤمنی را نور اَعلی خاتم است

مؤمن بالله بنوشد شهد شیرین را ز آن

نازل آید بر مصلی اجر ز نزد جان جان

[165] آیه گوید در میان مردمان جامعه

دو دلیل و حجت آمد بهر انسان واقعه

یک بود حجت ظاهر دیگری هم باطن است

حجت ظاهر رسولان و ائمه راهِن است

حجت دیگر بود عقل سلیم اندر بشر

هر دو باشند نعمت حق هر دو بهرت پر ثمر

[166] حق گواه است آن چه را نازل نموده در علی

بهر تو نازل شده باشد نزولش منجلی

این گواهی بهر آن است تا بداند این بشر

حق به علمش نازل ساخته، در ثنا باش ای پسر

[168] آیه را تفسیر نموده صادق آل علیّ

آن که کافر گشته و کرده ستم آل نبیّ

کی بیامرزد خداوند این جمیعت راهمی

هرگز ننوشند ز دریای مروت هیچ نَمی

[170] باقر علم کتاب معنا نمود این آیه را

لب گشود و با بیانش استحکام داد پایه را

احمد مختار بیاورد بر شما لوح ولا

از کسانی را که باید دوستشان دارید شما

فرد اعلائی ز آنان حیدر کرار بود

باطن آیات مربوطه پر از اسرار بود

[174] مردم دنیا بدانند نازل آمد از سما

اصل برهان نور روشن عصمت آل عبا

برهان محکم محمّد نور روشن است علی

باغ توحید است محمّد گل گلشن است علی

[175] آنکه دارد بر خدا ایمان، یقین و اعتصام

رحمت و فضل الهی آورد بر او پیام

بر صراط مستقیم است سیر او رو بخدا

صاحب ره همره است گو تو علیّ مرتضی

5-سوره مبارکه‌ی مائده

سوره‌ئی آمد به نام مائده از آسمان

بر زمین تا که حلال و هم حرام گردد بیان

مائده دان سفره‌ی آقا امیرالمؤمنین

گرد این سفره نشسته اولین و آخرین

[1] حق گرفته عهد ز جن و هم ز انسان و ملک

تابع باشند بر ولایت از زمین تا به فلک

اول سوره بگوید اهل ایمان را خدا

بر سر پیمان خود باشید کُنید بر عهد وفا

زیر سایه از ولایت راه خود را پیش روید

بر شما آید ز بالا هم سلام و هم نوید

بر شما باشد حلال حیوان بحر و برّ همه

تا خورید از گوشت آن‌ها جملگی بی واهمه

[3] گوشت میته و دم و هم گوشت خوک و سگ دگر

نوع مردار و دگرها گشت حرام بهر بشر

ای که داری ذره‌ای عقل و شعور و معرفت

گوش دل بگشا بگویم سِرّی با ملایمت

این چه باشد جز تقیه از خداوند حکیم

یک فراز از آیه‌ی سه، این فراز باشد عظیم

کرده پنهان در میان خون و مردار نجس

خورده از درنده و خَفَه شده هم خوک و خرس

آیه‌ی اکمال دین، اتمام نعمت بر همه

در رضا باشد خدا زین دین به وصف لازمه

ظاهر عشق مقدس دان ولایت ای عزیز

برترین نعمت ولایت، نیست از این معنا گریز

شیره‌ی اسلام ناب باشد ولایت هم کمال

اکمل آمد این شیرینی در غدیرِ با جمال

در غدیر خم بخواند یک خطبه‌ی غرا نبیّ

در شناخت و در کمالِ مولای عالم علیّ

گفت بود اسلام ناب بر پنج پایه استوار

پنجمین باشد ولایت چار دیگر پایدار

آخرین واجب که آمد از سماوات عُلا

باشد ابلاغ ولایت از علی مرتضی

ذیحجه و هیجده‌ی ماه در بیابان غدیر

مصطفی برداشت علی را روی دستش دلپذیر

جملگی دیدند علی را روی دست مصطفی

این بود قرآن ناطق یا علی مرتضی

گفت ابوالقاسم اَلَسْتُ اَوْلی بِالْمُؤمِنین

در جواب گفتند بلی باشی تو حتماً این چنین

گفت که باشم هر کسی را من بحق مولای او

این علی مولای او باشد ببینید روبرو

حاضرین دیدند همه این صحنه را روز غدیر

این بود اتمام حجت از خداوند قدیر

گفت فلانی، ای علی باشد تو را تبریک‌ها

مولای من گشتی و مولای هر مسلم بجا

بعد ابلاغ ولایت بر همه خلق خدا

هر دو دست بگشود و بنمودی خداوند را ثنا

اَللَّهُمَّ و ٰالِ مَنْ والاهْ وَ عٰادِ مَنْ عاداهْ

وَانْصُرْ مَنْ نَصَرَهْ وَاخْذُلْ مَنْ خَذَلَهْ، حق آگاه

آیه‌ی اِکمال دین اِتمام نعمت در نزول

در رضای حق بیامد باشد این اسلام قبول

شاعر آن روز بخواندی شعر در وصف غدیر

خواندی در وصف ولایت گشت پیمبر را وزیر

گفته‌ی پیغمبر، آن است این علی باشد وصیّ

جانشینم باشد و بر مؤمنان باشد ولیّ

چون ولایت گشت ابلاغ در میان خاص و عام

اکمل دین گشت اسلام نعمتش تام و تمام

شد خدا راضی بر این اسلام ناب بهر همه

جان این اسلام ولایت آمده بی واهمه

این فراز از آیه پنهان گشته بین خبیثات

تا که محفوظ ماند از شر اجانب و آفات

تقیه بنموده خدا تا آن که قرآن کریم

دستخوش تحریف نگردد منحرف اهل جحیم

[5] ظاهر آیه بفرمود آن که کافر شد عیان

منکر ایمان گشته در قیامت در زیان

باطن آیه بفرمود کافر اصل ولا

باشد اعمالش تباه و در زیان باشد بجا

چون علی باشد همان ایمان که قرآن گفته است

این دُرّ دریای قرآن است که باقر سُفته است

[13-14] قوم پیشین عهد شکستند دست به تحریف در زیان گشتند گرفتار و گرفتار عقاب

همچو قومی از یهود و هم ز ترسا زین طریق

باعث تحریف شدند و عاقبت اندر حریق

قوم اسرائیل شکستند عهد و پیمانی ز ما

چون شکستند، لعن نمودیم قلب پر جور و جفا

دست به تحریف کلام حق زدند ناآشنا

جز ضرر ناید نصیبی بهرشان زین مدعا

هم گرفتیم از نصاری عهد و پیمانی عیان

تا شوند تابع کتاب الله همیشه شادمان

عهد خود بشکست و تحریف‌ها نمودند هر گروه

هم ز تورات و ز انجیل، هر دو دشمن روبرو

[16] آنکه راضی است از خدا و طالب رضوان اوست

با سلامت می‌رود راهش رسد بر قرب دوست

دوست ز تاریکی به سوی نور هدایت می‌کند

نور تابان است علی او را زیارت می‌کند

[35] این وسیله بهر قربت نام او باشد امام

تفسیر آیه چنین آمد تقرب را بدان

گفت امیر مؤمنان باشم وسیله من یقین

بهر قرب حق تعالی آن وسیله را ببین

[54] باقرین تفسیر نمودند آیه را حق تفسیر

هم بیان احمد است تفسیر نموده دلپذیر

قوم دوستدار خدا و قوم دوستان خدا

هست علی با شیعیانش عاشق یوم لقا

آن که دارد دوست خدا را هم خدایش دارد دوست

قاتلین ناکثین و قاسطین و مارق اوست

[55] مؤمنان دانید ولیّ بهر شما باشد خدا

هم رسول الله ولیّ و هم علیّ مرتضی

گر ولیّ را دوست بدانیم یا به معنا سرپرست

یا که یاور دانیمش یا معنی عالی که هست

صدق معنا می‌کند باشد به حتم معنای آن

این معانی خود قرینند قربشان را تو بدان

این ولیّ باشد خدا و هم رسول و مرتضی

با صراحت آمده اَلله رسولش مصطفی

با صفات آمد علی آن هم صفات با صفا

آن صفاتش هست ایمان و نماز و پاکی‌ها

او به هنگام عبادت هم به وقت بندگی

در رکوع داده زکاتش با دو صد زیبندگی

روزی در مسجد کسی از مردمان بنمود سؤال

کس جوابش را نداد او دلشکسته پر مَلال

کرد بلند دست سوی آسمان و بگفتا ای خدا

در میان مسجد پیغمبرت دادم ندا

هیچ کسی ننمود مرا دستگیری و نَیْ داد پناه

بهر فردای قیامت هستی تو آن‌جا گواه

بود در این هنگام علی در حال انجام رکوع

با اشاره داد نشان انگشترش بر صاحب جُوع

آن نیازمند برد ز دست مرتضی انگشترش

شادمان گردید دعا بنمود ز بهر رهبرش

پس ولیّ مؤمنان باشد علی طبق سند

یاور هر مؤمنی است باشد نیازمند را مدد

خود سند باشد همین آیه ز بهر مدعا

آیات دیگر کنند تأیید همه این حرف ما

چند حدیث از این جهت باشند سند در نزد ما

قائلین این احادیث باقرین شیر خدا

پس بدان بعد از ولیّ بودن ز احمد و خدا

هست ولیّ مؤمنین آقا علی مرتضی

[56] هر که با حق تعالی و رسول عالمین

اصل ایمان حجت حق آن امیرالمؤمنین

دارد دوستی و محبت از سر صدق و صفا

هست ز حزب الله غالب مظهر لطف خدا

[67] در غدیر خم خدا گفت ای رسول ما بگو

آن چه نازل شد ز بالا امتت را روبرو

گر نه این پیغام رسانی نی رسول باشی یقین

هست خدایت در رسالت همره و یار و معین

اصل پیغام رسالت ظاهر عشق تمام

باطن وصف نبوت بر همه باشد امام

باطن وصف امامت بر خدا باشد ولیّ

گشته است از عشق اقدس بَهْ، ولایت منجلی

انبیاء آمد که آید خاتم پیغمبران

آورد از نزد حق خیر کثیر را در بیان

مردمان، خیر کثیر، باشد ولایت اصل آن

نور حق متعال است این امیر مؤمنان

آیه در روز غدیر در شأن مولایم علیّ

نازل از نزد خداوند تا کند تبلیغ نبیّ

تا کند تبلیغ ولایت عهدیِ بعد از نبیّ

این ولی عهد است علی و مورد تبلیغ علیّ

گشته مأمور بهر تبلیغ ولایت در جهان

تا رساند بر همه امت به آشکار نَیْ نهان

تا بدانند جملگی باشد خلافت از علیّ

بعد پیغمبر ولایت هست ولایت ولیّ

در غدیر رفت روی منبر عهد گرفت از مؤمنین

گفت به آنان هست وصیّ من امیرالمؤمنین

هست پیامم از خداوند بهر امت هر کجا

تا بدانند این پیام را هست پیامی پر بها

این پیام باشد خلافت هم وصایت هم ولا

بعد پیغمبر ولایت هست ز بهر مرتضی

پس همه آیه بود در شأن مولایم علی

گر سند خواهی همین آیه بود بس منجلی

در سند هم چند روایت آمده پر محتوا

تا رسانند آیه نازل گشته بهر مرتضی

[70] ما ز اسرائیلیان پیمان گرفتیم تا کنند

هم اطاعت هم عبادت بر خداوند صمد

انبیاء از نزد حق آورده‌اند احکام دین

تا که آن‌ها مُصلح و مُسلم شوند و مؤمنین

لکن اسرائیلیان تکذیب نمودند عده‌ئی

عده‌ی دگر بکشتند نی بُدی یک دیده‌ئی

انبیاء باشند نزول از باطن خیرالبشر

هم ظهوری از ولایت نفس احمد را ثمر

گر چنین گردد میان امت ختم نبیّ

خوار دنیا می‌شوند زیرا رها کردند وصیّ

[87-88] اولین یار رسول الله و اصحاب کُبار

بود علی بن ابی طالب به رأسه در شمار

گفت امام مجتبی آن میوه‌ی باغ ولا

این کلام را با معاویه و اصحابش دغا

وَهْ، قسم بادا خدا را، آیا میدانید شما

بین اصحاب رسول، اول کسی بود مرتضی

او نمود جمله شهوات را به خود یکجا حرام

آیه نازل گشت به شأن اولین فرد امام

[90] بی علی رفتن براهی راه شیطانی بود

انتهای این ره کج دان پشیمانی بود

گفت خدا ای مؤمنین باشد شراب و هم قمار

از پلیدی‌های عالم کار شیطان است و عار

اجتناب باید نمودن تا که رستِگار شوید

ورنه از راه حقیقت دائماً خواهید رهید

هم شراب و هم قمار سدِ ره یاد خداست

هم بُوَند سد ولایت هم نماز و هم دعاست

سعی کند شیطان ملعون تا کند بین شما

دشمنی و بغض و کینه را نمایان پرجلا

مؤمنین، ترسید خدا را از نفاق و تفرقه

از جدائیها و فتنه می‌شوید گمراه همه

پس اطاعت از خدا و از رسول باید نمود

هم ز نفس پاک پیغمبر وصی خوش شنود

کرده ابلاغ این رسالت نور پاک احمدی

باد سلام بر این رسول و نفس پاکش علوی

[114] عیسیِ مریم بگفتا ای خدا بر ما عطا

سفره‌ئی از آسمان و عیدی ما را روا

روزگار ما مبارک رزق ما به دست تست

بهترین رزاق عالم تو خدا و هست تست

سفره را دان سفره مولی علی مرتضی

عیدی و عید مبارک از ولایت در جلا

رازق عیسی علی باشد علی دست خداست

بهترین رازق خدا دان رزق او را بین ولاست

6-سوره مبارکه‌ی انعام

[1] سوره انعام بیامد نعمتش حمد خداست

خلق آسمان وزمین بنمود و خَلقش خوش سیماست

نور و ظلمت را قرار داد از جمال و از جلال

بهر مؤمن نور و کافر ظلمت است او را خصال

صاحب انعام علی باشد خدایش منعم است

هر که دوستار علی شد او یقیناً مسلم است

نور و ظلمت از علی ظاهر شده اندر جهان

خلق آسمان و زمین یک جلوه‌ئی است از جان جان

[2] آفرید از خاک پاک نوع بشر را ذوالجلال

خاک پاک باشد یقیناً ظاهر اصل کمال

باب خاک و اصل خاک است حضرت ابوتراب

این خدای خاک نشین است از خودت بردار حجاب

[19] مَنْ بَلَغ باشد امیر مؤمنان اندر جهان

با کتاب الله کند انذار جمیع مؤمنان

[44] گفت: فَلَمَّا نَسُوا ما ذُکِرُوا بِه، را عیان

چون که ترک کردند ولایت از امیر مؤمنان

در اول باز است بر آن‌ها راه مال و شادی‌ها

بعد از آن گیریم تمامی ناگهان با صد بلا

[54] آیه‌ی پنجاه و چار نازل شده است از سما

تا نباشند طرد افرادی ز نزد مصطفیٰ

در بیان دیگری شأن و نزول آیه را

این چنین دانسته‌اند یک چینشی از پایه را

گفته‌اند نازل شده آیه ز آسمان عُلا

آمده در شأن حمزه، جعفر و عمارها

نقل شده از ابن عباس، آمده آیه نزول

آمده در شأن مولایم علی، باشد قبول

آمده در شأن مولی،حمزه وزید یا دگر

شأن مولایم علی باشد برایم خوش ثمر

آیه آمد تا سلام گوید رسول عالمین

بر مقام مؤمنان از آسمان تا به زمین

اصل و رأس مؤمنان باشد امیرالمؤمنین

از ازل تا به ابد ناید به مثلش بر زمین

هست سلام حق به مولایم علی اندر جهان

او بود مؤمن به اَلله و امیر مؤمنان

پس سلام حق و طاها بر علی نور خدا

بعد او بادا به جمع مؤمنین و اتقیا

[59] نزد حق باشد کلید غیب و علم غیب یقین

او بداند واقعات را اولین و آخرین

هر چه در دریا و خشکی است دانه‌های هر گیاه

ریزش برگ درختان داند اسپید و سیاه

هر چه در عالم بود از خشک و تر، آسمان، زمین

ثبت و ضبط گردیده است اندر کتاب الله مبین

این کتابِ روشن و واضح امیرالمؤمنین

باشد و هر چه در او جمع گشته فیها خالِدین

[75] چون حجاب برداشت ز ابراهیم بدید مُلک سما

باطن ارض و سما دید باطن مُلک بقا

[76] چون بدید تاریکی شب نوری از کوکب عیان

بعد از آن برتر بدید آن نور ماه آسمان

[77] نور شمس را دید ز بالا بَهْ، چه غوغا می‌کند

نور ماه و هم ستاره جمله رسوا می‌کند

گفت مربی بهر من باشند شعاع این سه نور

نور خورشید اکبر است از هر کدام بین در حضور

چون افول بنمود ستاره گفت نباشم دوست آن

گمره است آن که خدایش ماه و کوکب آسمان

با غروب آفتاب گفتا بیزارم از همه

آن‌چه دانیدش خدایم نی خداست بی واهمه

[79] رو کنم سوی خدایِ فاطِر هفت آسمان

هم خدای هفت زمین و هم خدای این و آن

من نیم از مشرکین مشرک بود راهش خطا

من موحد هستم و دوستم بود تنها خدا

من ظهور یک موحد او امیرمؤمنان

او ظهور احمدی و او ظهور جانِ جان

[84] موسیٰ و عیسیٰ سلیمان، داود و یوسف ایوب

اسحاق و الیاس و یحییٰ هارونِ زیبا و خوب

[86] اسماعیل و یونس و لوط و یسع هم جملگی

هم روند تا آدم ابوالبشر در بندگی

جمله باشند بر صراط مستقیم در آشکار

این صراط مستقیم از مرتضی آمد به بار

جملگی باشند تجلی از علی مرتضی

این علی باشد تجلی از خداوند یکتا

[122] مرده آن باشد که نشناسد امامش در جهان

نور تابنده امام است و امیر مؤمنان

[124] این خدا داند کجا بنهاده است رسالتش

هم کجا قرار دهد در نزد خود امامتش

[129] حجت بالغ، رسیده، کامل و فوق تمام

مختص حق است یقیناً، حجت باشد خود امام

باقر علم الهی گفت که ما باشیم یقین

حجت بالغه‌ی حق، خاص، امیرالمؤمنین

[153] روزی از روزها حبیب حق رسول عالمین

کرد اشاره سوی نفسش آن امیرالمؤمنین

خواند همین آیه به صد وجد و بصد ذوق و شکوه

اَنَّ هذا صِراطی مُسْتَقیماً فَاتَّبِعُوه

گفت بود این راه راستم پیروش باشید همه

راه دیگر پیش نگیرید هر کسی را دافعه

غیر این ره هر رهی باشد کج و در انحراف

تفرقه زاید ز آن ره واقع آید اختلاف

پیروی از حیدر کرار کنید در زندگی

تا نجات یابید شوید خارج ز هر درماندگی

پیروی از حیدر صفدر سفارش از خداست

حاصل این پیروی تقوا و پاکی‌ها بجاست

پیرو غیر علی هرگز نباشید در جهان

غیر او راهش بود پر پیچ، خطرناک پر زیان

تفرقه و اختلاف در راه پر پیچ و خطر

آخر کار است شقاوت دوزخ پر شور و شر

پس نباشید تابع غیر علی در روزگار

تا سعادتمند گردید و رضای کردگار

پیرو شاه ولایت باشد آرام، سرافراز

هست به دنیا شاد و شادمان هیچ ندارد او نیاز

در پی مولی رود عالم به عالم تا کجا

خود رها کرده رود تا محضر و قرب خدا

گر خدا خواهد رود بالا رسد به ذات پاک

رو به کُنه ذات رود بالا نباشد هیچ باک

حال سفارش از خدا باشد برای جملگی

تا شوند پرهیزکار و ظاهر سازند بندگی

[158] آن که اقراری ندارد بر ولایت در جهان

یا که انکار ولایت کرده هر وقت و زمان

نَیْ بود ایمان او نافع ز بهرش هر زمان

بلکه این کار سلب ایمان می‌کند از او عیان

منظور از آیات در این آیه ائمه‌ی هدی

بالاخص حیدر صفدر، مهدی قائم ما

[159] گفت پیمبر امتش هفتاد و سه فرقه شوند

جملگی در آتشند جز یک گروهِ خوش پسند

پیرو مولی علی باشند گروه ناجیه

شرط رستگاری بود این پیروی در واقعه

[160] هر کسی خوبی کند آید به راه انبیاء

می‌رسد بر سفره پر نعمت مه اولیاء

خالق هستی دهد او را یقین پاداش کار

ده برابر می‌دهد او را یقین در آشکار

هر که کار بد کند بیند نتیجه خود همان

ذره‌ای ظلم بر کسی واقع نسازد هیچ زمان

گفت علی مرتضیٰ معنای لفظ حسنه

دوستی ما اهل بیت است این بدانندی همه

سیئه بغض ائمه باشد معنایش یقین

هر که دارد، جایگاهش آتش است و هم سِجین

[161] ای رسول ما بگو من بر صراط مستقیم

هادیم بنمود هدایت، نعمت فوز عظیم

نفس پاکم خود صراط مستقیم است بِالْعَیان

دین و آئینم ز ابراهیم پاک است خود بدان

[162] گو رسول ما نماز و طاعت و اعمال من

هم حیات و هم مماتم از خدای ذُوالْمِنَن

نفس پاک من علی و روح من باشد خدا

سه نباشیم ما یقیناً یک خدا باشد بجا

[164] قائم آل محمّد زاده‌ی پاک علی

می‌کشد فرزند قاتلِ حسین نسل نبی

آن که راضی بوده بر اعمال باب خود به شین

وِزر بردار است ز باب قاتلش، قتل حسین

7-سوره مبارکه‌ی اَعْراف

سوره اَعْراف بیامد نازل از نزد خدا

آمده روی زمین از بهر مردم رهنما

ای محقق دان بود اَعراف امیر مؤمنان

هم بود ذریه‌ی او هم همه نام آوران

هم رجال باشد علی و اهل بیت باوقار

بین جنت و جحیم باشند ولیّ کردگار

معرفت باشد به اَعراف یک دلیل بهر نجات

یاری با معرفت دیگر دلیل کائنات

ای که داری علم و عرفان و یقین و معرفت

سوره اَعراف بلند است رمز آن را دان سمت

[1] هم الف هم لام و میم، صاد، رمز سوره آمده

رمز آن قرآن ناطق این کتاب را شاهده

گو علی قرآن ناطق این کتاب را باطن است

ظاهرش مشی رسالت وحدتش را ضامن است

[43] چون شود روز قیامت صحنه‌ی محشر بپا

مصطفی و مرتضی و هم ائمه در ندا

می‌شوند دعوت به صحنه جمع انوار هدی

چون که آیند در قیامت گردند چشمان پرجلا

شیعیان بینند بزرگواران را با شوق و شعف

حمد کنند پروردگار که داده آن‌ها را شرف

[44] بو تراب گفتا که من باشم مُؤَذِّن در کتاب

هم مؤذّن دار دنیا، هم قیامت هم حساب

آن که در روز قیامت بین اهل رستخیز

در ندا باشد ندایش را دهند جمله تمیز

در ندا گوید که لعن حق بود بر ظالمان

باد بر آن‌هائی که تضعیف حقم کردند چنان

باد بر آنانی که تکذیب کرده‌اند از من ولا

ظلم نمودند بر تمام نسل آدم بس چه ها

[46] در قیامت عترت طاها به اعرافند بلند

در مقامی بین دوزخ با بهشت بس ارجمند

مرتضی باشد مقدم از تمام ذریه

هست امام از بهر اعراف و گروه ناجیه

می‌شناسند هر کسی را در اعراف عُلا

چون ببینند چهره‌اش که جنتی است یا در خطا

هر که آنان را شناسد در بهشت وارد شود

آن که انکار کرد آنان دوزخش خالد شود

این که گفتم قول باقر باشد و تفسیر آن

در بیان آیه آورده دهد بر ما نشان

در بیان دیگری فرمود که منظور از رجال

هست امامانی ز نسل مصطفی عصمت خصال

نام اعراف است، صراط بین بهشت و بین نار

هرکه را ما شافع باشیم هست نجاتش در شمار

هر که را شافع نباشیم جایگاهش آتش است

سرنگون گردد جهنم آتشش را بالش است

گفت رسول الله علی را ای علی خوش مرام

گوئیا بینم تو را اندر قیامت در مقام

عده‌ئی را در بهشت و عده‌ئی را رو به نار

می‌فرستی، کار تو باشد رضای کردگار

گفت علی، روز قیامت بین جنت و جحیم

ما مقام داریم که تا تقسیم کنیم نار و نعیم

ما به چهره می‌شناسیم دوستان خود عیان

هم به چهره می‌شناسیم دشمنانِ خونْ آشام

ما کنیم یاران خود سوی بهشت جاودان

می‌فرستیم در جهنم بهر کیفر دشمنان

در بیان دیگری تفسیر آیه را عیان

کرده واضح و بفرمودی امیر مؤمنان

ما بر اعرافیم شناسیم دوست و دشمن را بجا

ما خود اعرافیم سبب باشیم شناسانیم خدا

مائیم آن اعراف، قرار داده خداوند غفور

تا میان جنت و نار بخش کنیم خوب و شرور

صادق آل علی تفسیر نموده آیه را

باشیم ما اعراف، هر آن کس که شناسد پایه را

با شناخت ما رود در باغ فردوس برین

منکر ما در جهنم در درکات زیرین

سلمان فارسی بگفتا من شنیدم از نبیّ

کرد خطاب و بس سخن گفت با مولای ما علیّ

ای علی تو و امامان بعد تو اعراف ما

دارید در بین بهشت و هم جهنم بس چه جا

هر که بشناسد شما و او شناسید هم شما

در بهشت و باغ فردوس در میان نعمت‌ها

هر که نشناسد شما و هم کند انکارتان

داخل دوزخ شود با صد عذاب جاودان

[102] عهد و پیمان الهی هست ولایت از علی

آن که در عهدش وفا دارد ندارد مشکلی

اکثراً عهد را شکستند و نماندند پایدار

یک قلیلی ماند وفادار بر ولای هشت و چار

آن‌که عهد بشکست به فسق آلوده گردید و گناه

عمر او گشت ضایع و شد روزگارش در تباه

[180] اسم حسنای خدا باشد علی مرتضی

اسم حسنای خدا کی باشد از ذاتش جدا

هم علی و هم ائمه باشند اسماء خدا

وَاللهِ باشد چنین خوانیم خدا را با اسما

گر نباشد معرفت نسبت به اسم‌های خدا

نی قبول افتد عبادت از کسی در انتها

این کلام، گفتهِ امام صادق از روی یقین

لازم است هر کس شناسد خود امیرالمؤمنین

هم رضا فرمود که هرکس چون گرفتار می‌شود

واسطه گیرد ماها را گر سزاوار می‌شود

ما شویم واسطه‌ی او، او بخواند خود خدا

چون خدا گفته به اسم‌های خدا خوانید مرا

پس علی اسم خدا باشد بخوانیم ما علی

واسطه در فیض باشد این بود بس منجلی

[181] باقر و صادق بگفتند منظور آیه یقین

ما ائمه باشیم، در رأس است امیرالمؤمنین

8-سوره مبارکه‌ی اَنْفال

سورهِ اَنْفال و انفالش بود ملک خدا

هم بود ملک نبیّ الله رسول مجتبی

[1] هم بود ملک امیر مؤمنان و هر امام

مؤمنین دارند قبول و هر که را باشد مرام

صادق آل محمّد چند حدیث را کرد بیان

تا که تفسیری ز آیه آورد اندر نشان

مائیم آنانی که حق اندر کتاب خود نمود

طاعت آنان واجب، تا رسند جمله به سود

انفال است مال خدا و هم نبیّ و هم امام

حال حاضر باشد از ما، گر بود از غیر، حرام

پس بود انفال عالم از امیر مؤمنان

سفره‌ی پر نعمت مولی علی باشد جهان

[9] جنگ بدر با دست مولایم علی گردیده فتح

احمد مختار علی را با محبت کرده مدح

نوفل مشرک رئیس مشرکین و ضد دین

دشمن سرسخت پیغمبر در آن وقت در زمین

غرق آهن آمده در جنگ بدر غوغا کند

بهر نابودی دین و مصطفی هَیْجا کند

گفت علی آن شب همه در خواب و بیدار مصطفی

تا به صبح بود در نماز و در مناجات و دعا

از خدا درخواست نمود تا شر نوفل کم کند

شر اشرار است نوفل، کشته باد یا رَمْ کند

وقت جنگ بر نوفل مشرک نمود حمله علیّ

با دو ضربه بر سر و پا شر او برداشت ولیّ

چون رسید در محضر پیغمبر آخر زمان

حال نوفل را سؤال کرد و گرفت از او نشان

حیدر کرار بگفتا من بکشتم آن عدو

مصطفی تکبیر بگفت و حمد نمود بر این نکو

کرد خدا را شکر که گردیده دعایش مستجاب

بیشترین کشته به بدر باشد به دست بوتراب

[17] یک اشاره آمده بر جنگ بدر و غزوات

بر همه پیروزی اسلام و رفع مشکلات

گر چه باشد فاتح بدر و دگر جنگ‌ها علی

مصطفی از فتح او شاد است نماید خوشدلی

آیه آمد ای رسول ما، نکشتند مؤمنین

دشمنان دین و قرآن، کینه تو ز آتشین

کشت خداوند کافران را در تمام جنگ‌ها

نه رسول و نه علی کشت نه کس دیگر دلا

مارَمَیْتَ اِذْرَمَیْتَ ای نبی ما بدان

رامی میدان جنگ باشد خدای مُسْتَعان

تو که انداختی نینداختی، خدا انداخت سنگ

تا بیازْماید همه را وقت صلح و وقت جنگ

جبر نباشد ذره‌ای در عالم کون و مکان

وحدت و توحید یقین دان از خداوند کَلانْ

[24] باقر و صادق بگفتند آیه در شأن ولا

آمده بهر ولایت بر علی مرتضی

از ولایت پیروی دارد نتیجه بس عظیم

وحدت و عدل است نتیجه نعمت است آن از نعیم

چون خدا و مصطفی خوانند تو را سوی ولا

پس اجابت کن حیات است در نتیجه بس جلا

[25] گفت رسول الله ز آینده به عمار یک کلام

بعد من امت کشند شمشیر به روی هم مدام

یکدگر را می‌کشند و می‌شوند بیزار ز هم

ظالمین دائم نمایند خود به مظلومین ستم

گر ببینی آن زمان را پیروی کن از علی

گر روی سوی علی ناید برایت مشکلی

گر همه مردم روند سوئی، علی سوی دگر

تو روان سوی علی، باشد برایت این ظفر

ترک مردم کن، اطاعت از علی مرتضی

تا رسی از راه مولی محضر و قرب خدا

ترک نما غیر علی و راهی سوی علی

تا رسی بر مقصد خویش راه راستت منجلی

هادیت باشد علی حتماً هدایت می‌کند

راهی غیر علی آخر هلاکت می‌کند

فتنه‌ی در آیه را زیبا کند تفسیر رسول

فتنه انکار علی باشد بود این کار ضلول

اهل فتنه باشند اصحاب جمل بعد از نبیّ

طلحه و زبیر و منکر ظلم نمودند بر علیّ

پس بیامد آیه در شأن علی قبل از جمل

منکرین بعد از پیمبر کرده بر فتنه عمل

آن چه پیغمبر بفرمود واقع گشتند جملگی

منکرین نطق احمد مانده در واماندگی

[30] چون قریش تصمیم گرفتند جملگی در یک شبی

تا بگیرند جان پیغمبر به مکر و دغلی

گفت خدا این را به پیغمبر، پیمبر به علی

یا علی جانت فدایم کن بخواب جایم شبی

کرد قبول مولی علی و گفت بود جانم فدا

من اطاعت می‌کنم صد جان فدای مصطفی

مصطفی هنگام شب از خانه خارج سوی غار

آرمید در جای او آن شب ولیّ کردگار

مشرکین اطراف خانه را گرفته جملگی

آمدند بالین حضرت تا کنند درندگی

ناگهان دیدند علی باشد بجای مصطفی

نقشه‌ی آنان خدا کرده در امشب بر مَلا

جای پای مصطفی را پیش گرفتند سوی غار

آمدند دیدند تنیده عنکبوت دربش به تار

در تحیر مانده و کردند رها این ماجرا

بعد سه شب کرد هجرت سوی یثرب مصطفی

[39] کرد خداوند توانا یک خطاب با مؤمنان

تا کشند کفار بد جنس در جهاد خود چنان

تا که فتنه و فساد ایجاد نسازند در زمین

تا که آئین همه باشد فقط دین مبین

دست و بازوی علی فرمانده کل قوا

ریشه‌ی کفر و نفاق و شرک کند قطع خود ز جا

گر چه این آیه هنوز تاویل نگشته در زمین

تا بیاید قائم آل امیرالمؤمنین

او کند تاویل آیه مشرکی نیست در جهان

دین پاک گیرد زمین را زنده باد نسل عمران

[40] مؤمنان، غمگین مباشید گر به دین پشت کرده‌اند

کافران بی شعور، خارهای تیز کِشت کرده‌اند

یار و مولای شما باشد خدای مُقتدر

نازل از مولا علی مولاست به عالم مستمر

[41] مؤمنان دانید که خمسِ آن‌چه را آرید به دست

هست ز بهر حق تعالی و رسول حق پرست

هم ز بهر مرتضی و سایر خویشان او

هم یتیم و هم که مسکین، مانده از ره بی‌سبو

خمس عالَم از علی باشد به وقت رهبری

گر نمودند غصب آن، غصبش بود از خودسری

گفت علی ما باشیم ذِی‌الْقُرْبی که قرآن گفته است

غنچه‌اش را در کنار خود، رسول شکفته است

[62] آیه نازل گشته در شأن علی مرتضی

این علی نصرت نموده رهبرش را مصطفی

نصرت از حق است علی واسطه گشته در جهان

نیست خدائی جز خدا، بنده امیر مؤمنان

[64] آیه در شأن علی نازل شده اندر زمین

تا رساند تابعیت علی را از یاسین

تابع پیغمبر اکرم امیر مؤمنان

مؤمنان را رأس باشد در میان بندگان

[72] مؤمنان هجرت کنید بهر جهادِ راه حق

هم به مال و هم به جان خود به هر حال و سَبَق

هم علی باشد امیر مؤمنان در هر زمان

هم مهاجر هم مجاهد در ره حق دلستان

[75] هست امامت همره نصب رسالت در نبیّ

بعد از آن باشد امامت منحصر شأن علیّ

بعد از او باشد ز فرزندان با فضل و کمال

تا امام منتظر آن اولویت با جلال

9-سوره مبارکه‌ی توبه

سوره‌ی توبه بیامد اول سوره عیان

اول سوره بَرائَتْ از تمام مشرکان

[1] کیست که این سوره بخواند در میان مشرکین

جز علی شیر خدا خوانَد برای کافرین

کرد قرائت سوره‌ی توبه به آواز جلی

با بیانی دلنشین و با توان پردلی

آیه را جز شخص حیدر کی توان خواندی عیان

در میان خلق کسی جز آن امیر مؤمنان

خطبه‌ئی غراء بیان فرمود ز بهر مشرکین

تا کسی عریان طواف نتوان نمود از کافرین

[2] مشرکان را داده مهلت مدت چار ماه چنان

بعد از آن حجی ندارند تا بیارند هیچ زمان

[3] این اذان باشد علی بن ابی طالب یقین

سید سجاد و صادق کردند تفسیر این چنین

این اذان باشد عَطیّه آمد از نزد خدا

حق نهاد این نام پاک را بر ولیّش مرتضی

[19] فخر عالم از علی باشد، ندارد فخر بکس

در نظام اَحسن هر حُسنی از او باشد و بس

مؤمن اول علی و اصل ایمان است علی

هست مجاهد فی‌سبیل‌الله جهادش هست جلی

آیه در فخر علی نازل شده نزد رسول

خود، علی فخری ندارد حق نمود فخر و قبول

[20] آیه‌ی بیستم اضافه نازل در شأن علیّ

کرد بیان ایمان و هجرت وصف بالای وصیّ

بعد پیغمبر مهاجر هجرتش اول بود

او بود اول مجاهد جهد او عسل بود

در تمام این سه کار و هر کمال دیگری

فائز است و رستگار گر که به دقت بنگری

[21] این‌که گفتم، نَیْ ز نزد خود بگفتم جمله‌ها

آیه‌ی بعدی نظر کن جمله از نزد خدا

حق بشارت می‌دهد بَهْ، رحمتش بهر علیّ

هم بشارت می‌دهد باشد رضا از این ولیّ

نعمت عالی و اعلیٰ چون ولایت فوق آن

عشق اقدس باطن ذات مقدس در عیان

حق عطا کرده ز بالا بر امیر مؤمنان

اصل جنّات است علی و ظاهر و باطن همان

[22] این نعم باشند همیشه از ازل تا به ابد

بهر مولایم علی اجر عظیم است از صمد

[23] باقرم فرمود که ایمان است ولایت کن قبول

این ولایت بهر مولی آمد از بالا نزول

[32] کوشش بسیار نمودند دشمنان نور حق

تا ولایت از میان برداشته گردد چون سَبَق

سعی نمودند مهدی موعود نیاید در وجود

تا ستمکاران عالم در ستم نایند محدود

[33] باقر و صادق بگفتند آیه تاویل نیست هنوز

تا که آید مهدی موعود شود هر روز بهروز

کاظم آل علی گفتا خدا امر کرد رسول

به ولایت علی امر کرد، ولاست دین قبول

[36] صادق آل علی گفتا دوازده ماه تمام

هست به تفسیر همین آیه دوازده تا امام

اول آن‌ها امیر مؤمنان اصل بشر

آخر آنان بود ختم ولایت منتظر

[70] گفت مگر نشنیده‌اید اخبار قوم نوح و عاد

هم ثمود و قوم ابراهیم، مداین را مراد

هم دگر قوم خدا نشناس و پر جور و جفا

ظلم بسیاری نمودند بر تمام انبیا

ظلم‌ها برگشت به ظالم ظالمان اندر زیان

هم زیان دنیوی و اخروی و این و آن

[71] مؤمنین و مؤمنات دوستدار یکدیگر بُوند

امر به معروف، نهی از منکر به همدیگر کنند

هم بپا دارند نماز و هم بپردازند زکات

هم اطاعت از خدا و هم رسول کائنات

[72] وعده داد بر اهل ایمان آن خداوند حکیم

وعده‌ی جنات پاک و عدن و رضوان نعیم

[100] اولین مسلم در اسلام اصل ایمان است علی

سابق این امت است و اصل قرآن است علی

بر دو قبله خواند نماز و با دو بیعت شد روان

بیعتی در روز بدر و بیعتی ظرف رضوان

او دو هجرت اختیار کرد، هجرتی با جعفر است

هجرت دوم مدینه هجرتی پر ثمر است

پس نزول کرد آیه در شأن علی شیر خدا

این علی است از بهر مخلوقات همه مشکل گشا

[105] منظور آیه ائمه هم امیر مؤمنان

اصل انسان است امیر مؤمنان آرام جان

کرد قسم یاد باقر آل محمّد به خدا

مقصود آیه فقط باشد علی مرتضی

صادق آل محمّد گفت به تفسیر کلام

مؤمنی یا کافری را چون نهند در قبر مدام

اعمال او را کنند عرضه حضور مصطفی

هم کنند عرضه ز هر یک نزد شاه لافتی

[119] صادقین باشند ائمه عترت پیغمبری

مؤمنین، با صادقین باشید به وقت رهبری

در بیانی پر رسا گفتا رسول مشرقین

صادقین باشند علی و فاطمه و حسنین

هم بود ذریه‌ی مُطَهَرِ این چار نفر

این زمان تا روز محشر محضر آن دادگر

در بیان دیگری فرمود مراد از صادقین

هست برادرم علی و جانشینانش یقین

در کلام دیگری گفتا که روح راحتی

رستگاری و اعانت، پیروزی، کرامتی

مغفرت و عافیت، برکت و آسانی‌ها

رضوان و بشارت و تقرب و تمکین جا

یاری و امید، محبت جمله باشند از خدا

جمله باشند زیر سایه‌ی ولای مرتضی

اقتدا بر مرتضی و نفرت از بدخواه او

هم قبول فضل او و جانشین ماه او

بر من است و هم سزاوار تا شفاعتش کنم

این شفاعت حق پذیرد اجر آن هر دو عالَم

در کلام دیگری فرمود هر آن کس طالب است

پیروی از انبیاء اندر حیاتش غالب است

خواهد تا مرگش شود مانند مرگ یک شهید

جایگاهش در بهشت لطف خداوند حمید

دوست بدارد این علی و هم امامان بعد او

چون که آنان از منند و طینتم بسیار نکو

مصطفی بنمود دعا و دشمنان بنمود نفرین

تا شفاعتش نگردد شامل مخالفین

آیه در شأن علی نازل بیامد بر زمین

صادق صدق و صداقت هست امیرالمؤمنین

10-سوره مبارکه‌ی یونس

[1] سوره‌ی یونس بیامد، رمز آیات کتاب

وحی آسمانی بیامد بَهْ، چه وحی ناب ناب

[2] بر محمّد وحی بیامد باد بشارت وحی او

جبرئیل آورده وحیش دیده او را روبرو

در حضور حضرتش بنشسته بود جبریل وحی

شد شرفیاب محضر احمد، علی حجت حیّ

جبرئیل بنمود قیام بهر امیرالمؤمنین

احترام بنمود مؤدب حضرت روح الامین

گفت رسول الله که آیا می‌شناسی این جوان

گفت آری می‌شناسم او بود جان جهان

او معلم بر من است و بر همه پیغمبران

جز تو ای رهبر، علی باشد همه را جانِ جان

[15] یک فراز از آیه باشد حیدر کرار علی

این بیان صادق است نیست بهر آن هیچ مشکلی

[25] حق کند دعوت همه را جانب دارُالسَّلام

معنی دارالسّلام باشد بهشت با داوام

هم کند دعوت همه سوی صراط مستقیم

معنی‌اش باشد ولایت از امیرالمؤمنین

[35] آنکه هادیست سوی حق باشد محمّد هم علیّ

هم بود آل دو گوهر بهر حق هستند ولیّ

آنکه کارش نیست هدایت سوی حق، او باطل است

او مخالف با هدایت او یقیناً غافل است

[58] فضل و رحمت خدا باشد ولایت پر بها

ارزشش بیش از جهان است گویمش صد مرحبا

فضل اَلله مصطفی و رحمت اَلله علی است

قول معصوم است که گویم نی ز خود یا پر دلی است

[62] اولیاء باشند کسانی وقت غیبت انتظار

چون شود ظاهر امام منتظر گردد بهار

این زمان در طاعتش کوشند بصد شوق و شعف

بیم و حزنی را ندارند گشته ظاهر لاتَخَف

این امام باشد ز نسل حیدر صفدر علی

وارث حیدر ظهور کرده به وصف پر دلی

[63] مؤمنین دانید، که بینید مَلَکُ الْمَوْت وقت مرگ

منزل خود را به جنت خواهید دید زیبا، قشنگ

مصطفی و مرتضی بینید، حسین و هم حسن

متقی باشید و مؤمن نی بود خوف و مِحَن

[64] مؤمنین دانید که مؤمن وقت مرگ و اِحتضار

آن زمان روحش رسد به سینه و باشد هشیار

در ملاقات بیند آن وقت آن جمال مصطفی

هم ببیند روی زیبای علی مرتضی

او بگوید این منم پیغمبرت، مژده تو را

این بگوید این منم باشم علی مرتضی

این منم آن‌کس که دوستداشتی تو او رابس زیاد

سود این دوستی رسانم تا رضا باشی و شاد

[94] گفت رسول الله شب معراج به چارم آسمان

جبرئیل دادی اذان و هم اقامه آن چنان

با همه پیغمبران و صادقین، فرشتگان

با شهیدان ره حق شد بپا با عاشقان

با جماعت یک نمازی در امامتم ادا

بعد از آن جبریل بگفتا تا کنیم جمع را صدا

ای جماعت جملگی گوئید ز بهر ما جواب

می‌دهید بر چه شهادت تا بود آن را صواب

در جواب گفتند به توحید خدا و بعد از آن

به رسالت بهر تو پیغمبر آخر زمان

به امامت علی باشد امیر مؤمنان

ما همه مؤمن بحقیم او امیر ما بدان

11-سوره مبارکه‌ی هود

[1] سوره هود است و رمزش رمز آیات هدی

محکم است آیات قرآن آمد از نزد خدا

آیت عظمای حق باشد علی مرتضی

آمده از نزد حق رمزی ز رمز لافتی

[3] باقر آل رسول الله بفرمودی عیان

یُؤْتِ کُلَّ ذی فَضْلٍ فَضْلَهُ امیر مؤمنان

[5] عده‌ای نزد نبی اظهار دوستی علی

می‌نمودند لیک به باطن بغض او داشتند خفی

گفت پیمبر هست نشانه‌ی منافق دغلی

بغض و کینه روی دل دارد ز مولایش علی

[6] رازق مطلق خدا باشد دهد رزق همه

جلوه‌ئی از رازق رزق است علی بی واهمه

صفحه‌ی عالم بود یک سفره‌ی نور و جلا

سفره‌اش باز است ز آقایم علیِّ مرتضی

جمله‌ی مخلوق نشسته بر سر سفره‌ی او

چشم گشایند تا ببینند صاحبش را روبرو

حی حق داند قرارگاه همه اندر کجاست

در کتاب روشن حق، جایگاهی پر جلاست

[8] صادق آل رسول الله بفرمود این چنین

هست عذاب، خروج قائم آن امام مه جبین

امت معدوده باشد اهل بَدْر اصحاب بَدْر

فاتح بَدْر است علی و فتح بَدْر گردیده بذر

نسخه‌ی دیگر بگوید امت معدوده هست

یاوران حضرت مهدی نیایند در شکست

[17]گفت علی این آیه در شأنم شده نازل ز حق

اَفَمَنْ کانَ عَلی بَیِّنَهْ داده شفق

دان رسول الله که دارد بینه از نزد ربّ

شاهدش من باشم و از او منم، نبود عجب

آن که باشد نزد او علم کتاب باشد علی

بس فراوانی ز آیات آمد در شأنش جلی

در روایات فراوانی بیامد این سخن

هست علی شاهد ز بهر آن رسول ممتحن

شاهد است بر صدق گفتار پیمبر بوتراب

بین این شاهد و مشهود هیچ نبینی تو حجاب

بین لقب باشد بَقِیَّتُ اللهِ فِی الْاَرَضین

خیر اَکمل باشد از بهر جمیع مؤمنین

خیر اَکمل باشد، فرزند امیر مؤمنان

دهمین فرزند باشد مهدی آخر زمان

12-سوره مبارکه‌ی یوسف

[1] سوره‌ی یوسف و رمزش دان کتاب الله، مبین

مرتضی باشد کتاب الله و رمزش دان یقین

بین کتاب الله بیامد نازل از نزد خدا

آیه و آیات آن باشد علی مرتضی

[2] زین کتاب الله است نازل آمده روی زمین

نام قرآن خود گرفته از امیرالمؤمنین

[3] بهترین قصه کند ظاهر ز قرآن کریم

قصه‌ی یوسف بیان دارد خداوند رحیم

یوسف زیبا بود یک جلوه از روی علی

چشم بینا خود ببیند این حقیقت را جلی

[4] حسن یوسف برگرفته از جمال لافتی

ماه و خورشید و ستاره سجده کردند مقتدا

گه و گاهی سر به چاه بنمود علی خوش لقا

گشت شعاعی از لقایش رمز یوسف را بجا

علم تعبیر در میان چاه بیاموخت از علی

یوسف کنعان به معراج است چه زیبا محفلی

[5] علم تعبیر داد خدا بر یوسف کنعان ما

نعمتش اتمام نمود بر آل یعقوب پر جلا

[6] هم عطا بنمود به ابراهیم و اسحاق و یعقوب

نعمت و لطف ولایت هم ظهورش خوبِ خوب

[8] زد حَسَد شمشیر خود را بر جمال یوسفی

کید شیطانی نمود بین برادر دغلی

[9] حکم قتل یوسف است یا پا میان چاه آب

تا که دور گردد ز یعقوب یوسف نیکو مآب

[15] چاه آب و بندگی و مصر و دربار عزیز

از بت و بتخانه و از هر گناه اندر گریز

[23] شد گرفتار زنان کاخ نشین و خوش گذر

خاصه اربابش زلیخا از خدایش بی خبر

[24] یوسف مؤمن پناه برد بر خداوند ودود

از لجن زار گناه بگذشت و آمد در صعود

[33] در میان کاخ گفتا ای خدا زندان خوش است

جان من بر هر دو دست تو خدای جرم پوش است

[35] گه میان بند زندان گه به کاخ باشد عزیز

گه میان چاه آب، دائم ز غیر حق گریز

[51] روزی از روزها زلیخا بر گناه اقرار نمود

جرم خود اعلان نمود و یوسفش را بِهْ، ستود

گفت خطا باشد ز من یوسف بود پاکیزه تن

یوسف صدیق بود صادق چو بگشاید دهن

[53] یوسف صدیق بگفتا نفس اماره کشد

بر طریق بد مرا و هر که را فرمان برد

شرط آن باشد که رحمم گر کند پروردگار

بخشدم حیّ غفور و خالق لیل و نهار

[55] یوسف پاک امین شد بر خزائن سرپرست

تا نماید حفظ خزائن بهر مردم هر چه هست

شهر مصر و خارج از مصر داد به هرکس کیل‌ها

تا همه محفوظ بمانند وقت قحطی هر کجا

[58] بارِها، بارْها فرستاد سوی کنعان و پدر

تا ز قحطی در امان ماند پدر آن تاج سر

[93] چون فرستاد پیرهن را سوی کنعان یوسفم

بوی پیراهن نمود دیدار یعقوب مغتنم

[96] چون رسید پیراهن یوسفِ گم گشته ز راه

هر دو چشم بینا از آن شد آمد هر دو در نگاه

[98] جانب یوسف روان شد جمع اسرائیلیان

واردِ یوسف شدند، یعقوب و هم برادران

[100] سجده بنمودند به یوسف خواب او تعبیر شد

آنچه را خواست خدا بوده است یقین تقدیر شد

[108] آیه گفت قُلْ هذِه سَبیلی اَدْعُوا اِلَی الله

عَلی بَصیرَهْ اَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی گواه

باقر علم خدا تفسیر نمود این آیه را

بَهْ، چه تفسیری، کلام حق گشود با محتوی

گفت مراد باشند دو نور پاک و جانان جهان

مصطفی و نفس پاکش آن امیر مؤمنان

جز علی هیچ کس نکرد تَبَعیت از مصطفی

این علی در سن پائین تابع بود بهر خدا

[111] بس در این قصه بود عبرت برای اهل فهم

تا روند راه صحیح و ایمنی از هر نِقَم

باطن این قصه باشد از علی شیر خدا

هم جمال و هم جلالش ظاهر آمد از ولا

13-سوره مبارکه‌ی رعد

[1] سوره رعد، رمز آیات کتاب است از سما

نازل آمد بر پیمبر از خداوند والا

[2] سوره و آیات نازل، آسمانِ

بی ستون

عرش و فرش، آفتاب و ماه ظاهر ز عین و از عیون

جلوه‌ی عین علی باشند همه بی کم و کاست

هر چه ظاهر شد ز عینش جایگاهش بس والاست

[4] گفت رسول الله من و حیدر ز یک اصلیم عیان

سایر مردم ز اصل‌های متفرق بدان

کرد قرائت آیه را تا یُسْقیٰ بِمٰاءٍ وٰاحِد

بهر اثبات کلامش خود نمایان است عاید

[7] سوره‌ی رعد آیه‌ی هفت از خداوند جواد

اِنَّما اَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هاد

چون‌که نازل گشت، رسول حق بفرمود این کلام

این منم مُنذر، علی هاد است ز بعد من مُدام

ای علی با تو هدایت می‌شود هر طالبی

نور بخش جمع انسانی، تو نور ثاقبی

سرپرست شهرهائی هم هدایت می‌کنی

شاهدم من این چنینی و کفایت می‌کنی

تأویل و دیگر دلالات از آیه باقی است بجا

چون امامان می‌دهند انجام تمام کارها

[19] باقر علم کتاب این آیه را گفتا چنین

اول آیه، تا حق، باشد امیرالمؤمنین

شیعیان را گفت صادق این شمائید در کتاب

صاحب لُب، اِنَّما یَتَذَکَرْ، اُولُواالْاَلْباب

[20] صادقم گفت معنی آیه یکی دان این چنین

صله و پیوندِ رَحِم، معنی دیگر یقین

دان رحم آل محمّد رأس آن باشد علی

اصل معنای رحم باشد همین بی دغلی

[28] آیه تفسیر گشت ز معصوم که رسول عالمین

گفت که مائیم اهل بیت و شیعیان روی زمین

اهل بیت و آن کسانی که بوند دوست خدا

هم رسول الله و آلش دوست دارند پُربها

[29] گفت رسول الله به زهرا آمد از نزد خدا

یک بشارت در خصوص ابن عمم مرتضی

آن بشارت این چنین باشد خدای مُسْتَعان

فاطمه را کرده تزویج با علی مهربان

داده دستوری به رضوان خازن خاص بهشت

تا تکان داده درخت سبز طوبی خوش سرشت

آن درخت اندازه‌ی دوستان ما و عترتم

رُقعه‌هائی حمل کرده تا شود روزی حرمتم

خلق نمود جمعی ملک از نور و دادی هر ملک

رُقعه و خطی ز آن‌ها زیر سایه‌ی فدک

چون بپا گردد قیامت جمله‌ی دوستان ما

رقعه‌ئی به دست او داده شود از آن طوبی

بر روی رُقعه نوشته، این سند باشد عیان

هست برائت از جهنم، آن دم، دست دوستان

از پیمبر شد سؤال از حال طوبای جنان

گفت درختی است در بهشت در خانه‌ی من اصل آن

شاخه‌هایش در میان خانه‌ی بهشتیان

خوش به احوال بهشتی‌ها رسیدند قرب جان

شد دوباره این سؤال از احمد مختار ما

گفت بود اصلش درون خانه‌ی شیر خدا

چون سؤال کردند از او، چیست علت فرق جواب

گفت بود اندر بهشت خانه ز من و بوتراب

خانه‌ی من و علی باشد به یک جا و مکان

هر دو اندر یک مکان داریم ما خانه آن زمان

در بیان دیگری گفتا درختی است در بهشت

ریشه‌اش باشد بخانه‌ی علی این است سرشت

شاخه‌های این درخت در خانه‌های مؤمنین

سرکشیده، دان بود معنای آیه این چنین

[43] گویمت رمزی بماند از برایت تا ابد

سوره‌ی رعد آیه‌ی آخر بفرمودی صمد

آخر آیه بیامد، مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب

مصداق این مَن بود داماد احمد بوتراب

در احادیث فراوان آمده آیه چنین

معنی آیه بود مولی امیرالمؤمنین

هم بود جمع امامان رأس آنان است علیّ

هم رسول خاتم است افضل ز جمع باشد نبیّ

این روایات باشد از شخص رسول و هم علی

از امام باقر و صادق بود، نیست مشکلی

14-سوره مبارکه‌ی ابراهیم

[1] سوره و رمز خلیل الله و ابراهیم دوست

نازل آمد بر تو احمد، این کتاب بسیار نکوست

این کتاب خارج کند مردم ز تاریکی به نور

آورد با اذن حق اندر صراط باشد حضور

این کتاب یک جلوه است از نور روی علوی

خود صراط مستقیم است بر خدا باشد ولیّ

دشمنی با او بود تاریک و اصل ظلمات

حبّ و دوستی با ولایت نور بود نور حیات

[5] باقرم فرمود بود روز خدا سه روز عیان

آن روز قیام قائم، روز بازگشت به کانْ

سومش، روز قیامت روز قرب همگان

پس قیام قائم و روز ولایت جاودان

[24] احمد و حیدر درختی است پاک و پاکیزه چنان

اصلشان ثابت و شاخه‌ها بود در آسمان

آن درخت پاک بود اصلش رسول عالمین

فرع آن باشد شه مردان امیرالمؤمنین

شاخه‌هایش هست امامان بعد مولایم علی

میوه‌اش آن علم معصوم شیعیان برگش بلی

گر تولد یابد یک مؤمن بر آن برگی زٰیاد

گر بمیرد مؤمنی افتد از آن برگی زِ یاد

[25] این درخت با اذن حق میوه دهد دائم عیان

میوه‌ی خوش طعم و شیرین می‌دهد بر این و آن

میوه‌اش شهد ولایت شیره‌اش عشق تمام

باعث شهد حیات است از برای خاص و عام

[27] قول ثابت هست ولایت از امیر مؤمنان

هست به دنیا شهد شیرین آخرت عشق کَلانْ

[28] نعمت بسیار بزرگی را خدا داد بر بشر

نعمت بسیار بزرگ باشد ائمه تاج سر

[32] بارک الله بر خدا باد، خلق نمود آسمان، زمین

نازل آورد از سما آب حیات را آفرین

با همین آب از زمین رویاند ثمرات، رزق پاک

میوه‌های رنگارنگ، خوش مزه و خوش خوراک

میوه‌های باغ عشق است یا ولایت یا نزول

یا ز مهر پر بهای بی‌بی عالم بتول

[36] صادق آل رسول گفت هر که دارد ما را دوست

باشد از ما اهل بیت از روح و هم از گوشت و پوست

بعد از آن در وصف ابراهیم بخواند این آیه را

فَمَنْ تَبِعَنی فَاِنَّهُ مِنی، پایه را

[37] در میان وادی بی‌آب و خشک و بی‌علف

مسکن ذریه‌ی خود داد خلیل الله شرف

نزد بیت الله نمود مسکن سماعیل خلیل

تا بپا دارد نماز و خانه را باشد دخیل

خانه‌ی خاص خدا آماده سازد از وفا

تا که زادگاه علی گردد وصی مصطفی

چون خلیل الله بگفت پروردگارا این منم

عترتم در وادی بی آب و کشت و زرع نهم

باقر علم کتاب تفسیر نمود عترت او

با قسم تفسیر نمود ذریّه را بس چه نکو

گفت که سوگند باد به اَلله ما بقیه عترتیم

نسل ابراهیم و احمد از علی، ما فطرتیم

15-سوره مبارکه‌ی حجر

سوره‌ی حجر است و آیات کتاب، رمز کتاب

آن بود قرآن روشن جلوه ابوتراب

نام نورانی او آمد از این سوره عیان

در مقام مخلصین است صاحب نام و نشان

در کلام خود بفرمودی خداوند حکیم

قالَ هذا صِراطُ عَلِیٍّ مُسْتَقیم

این علیّ باشد در این آیه به حتم اسم علیّ

گر کنی دقت به معنایش شود بهرت جلیّ

بهر اثبات کلام خود بخوانم آیه‌ها

بعد از آن تجزیه، ترکیبش نمایم بارها

بعد از آن آرم قرائت از قُراء و اُدبا

هم نمایم آیه معنا هم کنم دقت بجا

هم روایات فراوانی برای مدعا

در نشان آرم ز معصومان سند باشند مرا

استناد این احادیث در کتاب‌های قوی

در تفاسیر آمده از بهر اثبات علی

قبل اثبات کلام خود زیارت می‌کنم

صدر سوره تا به این جا خوب نظارت می‌کنم

سوره‌ی حِجر آمده نام خدایم با صفات

رمز سوره آمده آب حیات کائنات

[1] رمز آیات و کتاب است قرب قرآن برین

تا بگوید روشن است با وصف قرآن مبین

این درست، لیکن بود این ظاهر قرآن حق

این ظهوری باشد از باطن نمایان است شَفَق

بهر قرآن باطن و باطن تعدد باطن است

ظاهر و ظاهر تعدد حق آن را ضامن است

گفت به جابر باقر علم خداوند در عیان

هست ز بهر بطن قرآن بطنِ بطن و بطنِ جان

هم ظهور است بهر آن و ظاهرش را ظاهر است

ظاهر و باطن مقدّس هم منزه طاهر است

گفت امیر مؤمنان ظاهر ز قرآن است نکو

باطن قرآن عمیق و خود نمایش جستجو

در بیان دیگری فرمود کلامی بس بلند

بهر قرآن عظیم هفتاد بطن است ارجمند

آدرس اول بیامد از بحار مجلسی

جلد، نود و دو و صفحه نود و یک است بسی

آدرس دوم بود نهج البلاغه خوش خبر

خطبه‌ی هجده نگر باشد برایت این ثمر

این کتاب با وصف قرآن مبین باشد علی

این بود یک باطنی از آیه با وصف جلی

[9] ما فرستادیم کتاب را خود کنیم حفظش یقین

باطن قرآن بحق باشد امیرالمؤمنین

[26] آیه‌های دیگرند دارای بطن و بطن‌ها

تا به آیاتی رسیم دارند ز خلقت متن‌ها

[28] خلقت جن‌ها و انسان طرز خلقت از بشر

بر ملائک می‌شود گویا ز نزد دادگر

وصف انسان بزرگ گوید ز بهر جملگی

تا کنند سجده ز بهرش در مقام، زیبندگی

[29] چون بدیدند آدم والا مقام را بس عظیم

سجده بنمودند ملائک غیر ابلیس رجیم

[31] خود بزرگ دید و نکرد سجده به آدم آن زمان

کی شناسد آدم والا مقام چون قدسیان

[32] گفت خدایش از چه ننمودی تو سجده بهر او

در مقام دشمنی ایستاده‌ئی تو روبرو

[33] در جواب گفتا که هرگز سجده ننمایم بشر

خلق او باشد ز صَلْصال، خلق من از او برتر

[34] کرد خداوند قهار لعنت به شیطان رجیم

خارجش بنمود ز درگاهش خداوند رحیم

[36] کرد تقاضا عمر طولانی ز درگاه خدا

تا قیامت مهلتی گیرد بماند در بقا [37] گفت

به او باش منتظر تا وقت معلوم و حساب

سجده ننمودی و نافرمان شدی بر گو جواب

[39] چون گرفت مهلت ز درگاه خداوند جلیل

با خدا بنمود مقابله عزازیل ذلیل

گفت خدایا چون تو گمراهم نمودی در جهان

می‌کنم گمراه عالم نسل آدم را عیان

با تمام زرق و برق زندگی روی زمین

آدمیزاد را کنم گمراه و غافل آتشین

[40] غیر از آن بنده که باشد در مقام مخلَصین

بندگان خاص و خالص در مقام، مقربین

[41] چون رسید شیطان به این جا در تکلم با حکیم

گفت خدا: هذا صِراطٌ عَلَیَّ مُسْتَقیم

حال ببینیم آیه با فتح علیّ باشد صحیح

یا به تنوین و به نَصْب یا رَفع و جَرْ باشد مَلیح

حالت اول، به نصب و غیر تنوین آمده

با همین صورت که دارد بهر تمکین آمده

ترجمه باشد ز آیه گفت خداوند علیم

باشد این اخلاص راهی بر من است هم مستقیم

تجزیه، گویم برایت قال، فعل ماضی است

فاعلش باشد خداوند او به فعلش راضی است

لفظِ هذا اسم اشاره و صراط است اسم خویش

این عَلی حرف جری باشد نباشد دیگر بیش

(ی) ضمیر متکلم، مستقیم باشد صفت

این صفت باشد مُشَبَهَ بخوان با این صورت

ترکیبش گویم برایت، قال فعل ماضی دان

یک ضمیر مستتر باشد در آن بینی تو آن

این ضمیر مستتر بر مرجع برگردد ز جان

مرجعش لفظ ربّ است و قبل از این بینش عیان

یا که مرجع بهر آن باشد خداوند جهان

بین مرجع با ضمیرش ارتباط است تو بدان

یک ضمیر در قالَ موجود است و فاعل آمده

هذا مُبْتَدء گشته کارش عامل آمده

این صراط باشد خبر بهرش، بدان این را یقین

این عَلَیَّ جار و مَجرور گشته بینش مه جبین

حرف جَر باشد عَلی، مجرورش یای نسبت است

مُتَعلق گشت به عاملِ مُقَدَر رؤیت است

ثابتٌ یا موجودٌ آن عامل مقدر است

از برای آن صراطٌ جلوه‌ئی از داور است

مستقیم دوم صفت باشد ز روزگار قدیم

بهر اسمِ با مسما و صراط خوش نعیم

حالت دوم، به نصب و هم به تنوین آمده

یک صراطُ یک علیاً نص تحسین آمده

بین این دو، فعلی در تقدیر بگیریم این زمان

مثل کانَ، صراطُ کٰانَ علیاً در عیان

مستقیم باشد صفت بهر صراط بنگر تو آن

کانَ با اسم و خبر اول صفت باشد نشان

یک ضمیر مثل هُوَ در کٰانَ در تقدیر نگر

تا شود آن اسم کٰانَ و علیاً خود خبر

جملگی باشند صفت بهر صراط مستقیم

در محل باشد مرفوع وصفِ صراطِ خوش نسیم

حالت سوم، به رفع و هم به تنوین پا بجا

آیه در صورت بود: صراطٌ عَلِیٌّ، نما

لفظ هذا مبتدا بهرش خبر باشد صراط

این عَلِیٌّ وصف اول از صراط دان در نشان

مستقیم است وصف دوم بر صراط روزگار

«قال هذا صراطٌ عَلِیٌّ مستقیمٌ بارّ»

معنی آیه چنین باشد به دقت ای فهیم

گفت خدا اخلاص راهیست هم رفیع و مستقیم

بعضی از قُراء بخواندند آیه را مرفوع چنین

یعقوب و اَبی رجا و ابن سیرین از یقین

قتاده، ضحاک، مجاهد قیس آن ابن عباد

دیگری عمر و بن میمون ابن جنی خوش نژاد

یعقوب از قُراء عشره، ابن جنی خود ادیب

بعد ده گانه ز قُراء سهم والایش نصیب

او بگفته این علیٌّ چون کریمٌ در ادب

چون شریفٌ آمده در نحو و فرهنگ عرب

نقل ما باشد ز تفسیر، تفسیر رفع علیّ

مجمع البیان چنین وصف کرده اِعراب را جلی

بعد از آن گفتا روایت از امام صادق است

نص بر معنا بود آن خود به معنا ناطق است

لیک نیاورد آن روایت تا شود او را دلیل

ما همه اندر بر آن جملگی عبد ذلیل

فخر رازی رفع و تنوین را پذیرفت و بگفت

این علیٌّ وصف باشد بر صراطٌ هر دو جفت

شیخ طوسی هم قرائت را ز یعقوب کرد قبول

رفع و تنوین و صفت معنا بَهْ، چه والا را حصول

صاحب تفسیر کنز دو احتمال آورد بیان

احتمال رفع، اضافه هم به جَر دارد نشان

ابن عباس، کَسْرِ لام و رفع یا آورده است

شاهد ما را رفیع و پر بها آورده است

صاحب تفسیر کشف، شد پیرو ابن عباس

گفت قرائت را ز یعقوب بر همان وضع است اساس

تفسیر رازی بمانند کسان دیگری

رفع آیه برگزیده پا نهاده پیکری

صاحب منهج علی را هم الی دانسته است

یعنی اخلاص راه بسویم خوب نگر شایسته است

حالت چارم، به جَر باشد علیّ خوش لقا

بهترین حالت همین است دمبدم شکر خدا

مثل: هذا صِراطُ عَلِیٍّ مُستقیم، گو بلند

لفظ هذا مُبْتَدَء باشد در فهم را مبند

این صراط باشد مُضاف و مُضافٌ الیهش گو

هر دو آمد یک خبر از بهر هذا روبرو

مستقیم باشد صفت از بهر این لفظ صراط

حفظ نما فرهنگِ اَدب، باشد میزان و مناط

حالت اول، اگر خوانی تو آیه ای فهیم

ترجمه و معنی آیه نباشد مستقیم

گر عَلَیَّ خوانی آیه نی توان معنا کنی

نادرست آید بمعنا خویشتن رسوا کنی

چون که معنایش بود آسان برایت ای عزیز

گفت که این است راه من راست بده آن را تمیز

کی توان معنای آن باشد چنین ای ذی العقول

این اشاره بر چه چیزی قامتش آید وُصول

معنی جالب نداشتند بهر آن مفسرین

معنی زیبا نداشتند بهر آن مترجمین

حالت دوم ندارد معنی جالب یقین

نی قرائت نی که قائل دارد هرگز این چنین

حالت سوم، طرفداران بسیار بایدش

معنی عالی و اعلائی بدینسان نایدش

صورت سوم نیازمند است به توجیه زیاد

قائلینش کرده‌اند توجیه کثیری را به یاد

حالت سوم بمانند دو حالت دگر

نادرست باشد ز بنیاد گو به هر کس این خبر

پس سه حالت رد شود ناید قبول در نزد عقل

نه دلیل عقل ز بهرش ثابت است و نه ز نقل

حالت چارم صحیح و پایه‌اش باشد دلیل

عقل و نقل است پایه‌ی آن معنیش باشد جمیل

هم صحیح و سالم است معنا و زیبا و قشنگ

عقل سالم می‌پذیرد معنایش را بی درنگ

نقل بسیار آمده نطق روایات بلند

قائلین بسیار دارد قائلین خوش پسند

در روایات صحیح با نص، صراحت آمده

نطق آسمانی بود آن نطق عصمت آمده

با صراحت گفت معصوم این بود نام علیّ

این علیّ باشد علیّ بن ابی طالب ولیّ

گه و گاهی عصمت عالی قَسَم یاد می‌کند

نحوه تفسیر او از آیه، دلشاد می‌کند

با قَسَم گوید علیّ باشد امیر مؤمنان

این علی بن ابی طالب بود آرام جان

آیه این است: هذا صِراطُ عَلِیٍّ مُستقیم

معنیش زیبا بود در نفس قرآن کریم

معنیش این است: خدا فرمود که این اخلاص بود

راه راست است این علیّ زیبا و هم مُصاص بود

پس بود لفظ علیّ نام مبارک علیّ

نام نفس مصطفی و بهر او باشد وصیّ

ای برادر کن توجه گویمت شأن نزول

بهر این آیه که تا گفتار من گردد قبول

گفت فُرات کوفی بشنیدم ز راوی حدیث

او ز باقر نقل نمود بشنید ز نطق یک مُغیث

در حضور احمد مختار رسول عالَمَیْن

جمعی بودیم تا که بهره گیریم از نور دو عَیْن

کرد اشاره بر علی بن ابی طالب دمی

حضرتش خواندی ز انعام آیه‌ی مُسَلَمی

اَنَّ هذا صِراطی مُسْتَقیماً فَاتَّبِعُوه

تا به آخر خواند آیه معنیش دان فوق کوه

یعنی این است راه راستم پیروی از او کنید

در پی اشخاص دیگر، راه‌ها هم نَیْروید

غیر او موجب شوند صد تفرقه و اختلاف

بهرتان باشد پریشانی و صد کار خلاف

بهرتان صد تفرقه پیش آید از راه خدا

پس متابعت نکرده غیر شاه لافتی

این سفارش از خدا باشد ز بهر جمعتان

تا که پرهیزکار شوید و رو به سویش پر توان

مردی در مجلس حضور داشت صحنه را دید آشکار

هم شنید با گوش خود دُرّ دهان بزرگوار

گفت آیا که خدا این راه بر دیگر راهِ‌ها

برتری نداده است آن برتریِ بیروا؟

گفت رسول الله به او، باشد کلامت پر جفا

گوئی داده برتری حق دین اسلام بر دین‌ها

یعنی داده حق تعالی دون حکمت برتری

نی قبول باشد چنین و نی قضا و داوری

ای و اَما، هذا صراطُ علیٍّ مستقیم

بوده در جنگ تبوک قبلاً من و ربّ رحیم

گفتم ای پروردگار هارون نمودی تو وزیر

هم وصی بر موسیِ عمران مدیر و دلپذیر

هم به مانندش علی را کن برای من وصیّ

هم کمک کار و خلیفه هم امام و هم ولیّ

جز که هارون شد پیمبر، بعد من ناید نبیّ

حق نمود صادق کلامم جانشینم شد علیّ

گفت خداوندا کلامم راست نمودی این زمان

وعده‌ام کردی وفا منت نهادی جانِ جان

در کتابت ذکر نمودی نام زیبای علی

همچنانکه نام هارون ذکر نمودی پر جَلی

گفت خدا یا در کتابت نام من باز آمده

آیه را کردی قرائت بینند آن راز آمده

آیه با نام علی گردیده نازل این زمان

کرده است تصدیق قولم آن خدای مهربان

برقرار بودی حسد زان مرد و هم از دیگران

آنکه در ظاهر مسلمان گشته آورده ایمان

حاسدین و مشرکین تکذیب نمود حق بیان

چون که شک داشتند مقام و منزلت را بهر آن

چون به این جاها رسید گفتار احمد آن زمان

هذا صراطُ علیٍّ مستقیم آمد عیان

آیه و نام علی نازل شد و در نزد ما

بود نشسته شاه مردان آن علیّ مرتضیٰ

شد قبول قول نبیّ، نص نصیحت شد قبول

او ز نزد حق بیامد هست مقام او رسول

بعد بفرمود هر که بد گوید مرا داند یقین

به خدا بد گفته است، بدگوی حق باشد لعین

هرکسی بد گوید نفس من علی مرتضی

بد به من گفته جزای او بود نزد خدا

پس بنابراین بیان و هم که برخورد نبیّ

می‌رسانند این علیّ در آیه است نام علیّ

چند روایت را زیارت می‌کنیم بهر مراد

تا رسیم در محضر نام علیّ خوش نژاد

تفسیر برهان و ذیل آیه گفت ابن حکم

حضرت صادق بفرمود آیه را بس محترم

بعد از آن در پاورقی می‌نویسد مطلبی

تنوین صراط و فتح و لام علَیّ دغلی

حق همان است با اضافه کسر لام باشد فهیم

خوانده گردد، هذا صراطُ علیٍّ مستقیم

با چنین چینش که اخلاص یا طریق مخلَصین

این علی بن ابی طالب بود ره راستین

هیچ کجی و انحرافی در رهش ناید وجود

این ره راست می‌رساند هر رونده را مقصود

این حدیثی را که آورد هست حدیث معتبر

راویانش معتبر باشند و باشند خوش خبر

باب حمزه نقل نمود از صادق آل نبیّ

شد سؤال از آیه، قال هذا صراط علیّ

با قسم گفتا امام، وَاللهِ باشد این علی

هم بود میزان و هم باشد صراط مُنجلی

هرچه گوید عصمت حق حجت است حرفش قبول

احتیاجی نیست قَسَم را یاد کند بهر وصول

جز که در مجلس یقین بوده بسی حکمت عیان

لازم دانسته قَسَم یاد آورد آرام جان

عصمت عظما دو بار گوید به اَلله باد قَسَم

این علیّ در آیه باشد مصطفی را ابن عم

او ترازوی قیامت او بود خود راه راست

این علیّ اسم علیّ باشد همیشه پا بجاست

یک حدیث گویم ز جعفر هم ز باقر هم علی

حضرت سجاد بفرمود روزی در یک محفلی

در حضور مصطفی روزی عمر بن خطاب

از جای خود کرد حرکت گفت که‌ای عالی‌جناب

بارها گویی علی را ای علی ای محترم

تو به مثل هارونی در نزد موسی در حَرَم

نزد من باشی چو هارون جز که بعد من دگر

هیچ نیاید یک رسولی از همه نسل بشر

لکِنْ نام این هارون در متن قرآن آمده

با صراحت ذکر شده چون ماه تابان آمده

امّا نامی از علی دیده نشد و کس ندید؟

چون شنید این حرف رسول الله و خشمش شد پدید

سخت غضبناک گشت و گفتا ای غلیظ و ای خشن

گو که آیا نشنیدی قول حق را ای شَقِن

گو که آیا نشنیدی، هذا صراط علیّ

این علیّ در آیه باشد ابن عمم آن ولیّ

در حدیث دیگری آمد که این لفظ علیّ

نام والای امیرمؤمنان است و وصیّ

تفسیر شُبَر بیاورد آیه را و بحث نمود

حالت چارم بیاورد و بسی آن را ستود

تفسیر صافی بیاورد آیه و داد احتمال

احتمالش هست اضافه نام مولاست اعتدال

تفسیر عیاشی آورده حدیث دیگری

تا بگوید این علیّ نام علیِّ کوثری

بعض از تفسیرها نیز این چنین بنوشته‌اند

جمله‌هایی حول معنای علیّ سرشته‌اند

بس کنم تفسیر، روایت‌ها زیارت می‌کنم

با بیان چند روایت رفع حاجت می‌کنم

در اصول کافی آمد یک روایت از هشام

نقل نمود از صادق آل علی ششم امام

آیه را خواند حضرت صادق، اِضافه و به جَر

تا بود سرلوحه‌ی علم و کمال بهر بشر

معنیش آن است که راه این علیّ راست و راست

او امام و رهبر ما پیرویش حق ماست

در بحار مجلسی آمد حدیث دیگری

نقل شده از موسی کاظم ز نسل حیدری

آیه را خوانده ولی با جَر بود نام علیّ

این علی بن ابی طالب بود حق را ولیّ

در حدیث دیگری است از صادق آل رسول

این علیّ در آیه باشد، آمد از آسمان نزول

حضرت صادق بفرمود این علیّ در آیه است

وَاللهِ باشد علیّ و راه و میزان مایه است

شخصی از باقر سؤال کرد آیه را، دادش جواب

این صراط باشد علیّ بن ابی طالب صواب

گفت هشام بن حکم که جعفر صادق ما

خواند بجَر لفظ علیّ را این سند باشد مرا

با جَر لفظ علیٍّ خود دلیل محکم است

که علیّ نام علیّ باشد تلاوت مُبْرَمَ است

در بحار باشد روایات فراوانی بجا

در بیان آیه‌ی نام علی مشکل گشا

مجلسی، قُدِّسَ سِرُّه در بیانی گفته است

حرف یعقوب و به رفع خواندن بسی نشکفته است

هم اشاره می‌کند تفسیر مجمع البیان

این خلاف ظاهر است، کی باشد این از آسمان

گوید او ظاهر همان است که علیّ باشد به جر

چون صراط باشد اضافه بر علیّ، اسم حیدر

گویم ایشان را که نی ظاهر بود جَر علی

باطن و حق باشد جَرش هیچ نباشد مشکلی

از احادیث فراوان آید نتیجه به دست

که بود نام علی در آیه و حقا که هست

نام پرفیض و مقدّس از علی مرتضاست

این علیّ خود اسم نیکو و مقدّس خداست

این علیّ خود اسم اعظم از خداوند کریم

اسم باشد با مسما وحدتش شأن عظیم

حال بگویم این صراط باشد امیر مؤمنان

مستند باشد کلامم استنادش آسمان

از رجال آسمانی گویمت چندتا خبر

تا که آسان‌تر نشیند بر دل تو ای بشر

اولین خبر بود از صادق آل نبیّ

گیر خبر را ای عزیز گر در عقیده چون منی

صادق آل نبیّ فرمود کلامی بس شیرین

اَلصِّراطُ الْمُستقیم باشد امیرالمؤمنین

این خبر باشد به آدرس در معانی الاخبار

هست به صفحه، سی و دو دیگر نباشد هیچ کار

این کتاب باشد ز شیخ ما صدوق خوش نژاد

باد سلام و باد صلوات شخص او آریم بیاد

در حدیث دیگری فرمود امام ششمین

تفسیر یک آیه‌ی حَمد باشد معنایش چنین

اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُستقیم را دان تو از یقین

آن بود مولای ما آقا امیرالمؤمنان

این صراط مستقیم باشد امیرمؤمنان

راه راست است بهر عالم آن همه را جانِ جان

باقر آل علی فرمود که وحی آمد ز فوق

آیه‌ی چهل و سه از زخرف آمد با چه شوق

ای پیمبر، تو به راه راست باشی از یقین

جُو تمسک بر ولایت علیِّ نازنین

جُو تمسک این علیّ باشد صراط مستقیم

راه راست است می‌رود سوی خداوند رحیم

جعفر صادق نمود معنا صراط مستقیم

معنایش باشد امیرالمؤمنین میر قویم

باقر آل رسول گفتا خداوند ودود

بر نبیّ الله بدادی وحی، از غیب و شهود

ای نبیّ ما، تو باشی دائماً بر راه راست

بر ولایت علی باشی بدون کم و کاست

این علیّ باشد صراط مستقیم در روزگار

غیر از او راهی نباشد مستقیم و پایدار

این حدیث را در اصول کافی آورده عیان

صاحبش شیخ کُلَیْنی باد سلامش جاوِدان

سائلی پرسش نمود از معنی ناب صراط

در جوابش حضرت صادق بداد او را مناط

در جوابش گفت طریقی است رو بسوی معرفت

معرفت از حق تعالی با تمام درایت

یک صراط باشد به دنیا یک صراط است آخرت

این صراط دنیوی باشد امامِ با طاعت

گر کسی او را شناخت و تابع شد در این جهان

از صراط بر جهنم درگذر باشد بدان

آن که نشناسد علی را پای او لغزد ز پل

سرنگون اندر جهنم شعله‌ی آتش و غُل

یک صراط است ظاهرش باشد امام عالمین

باطنش باشد صراطُ الله امیرالمؤمنین

در حدیثی گفت امیرمؤمنان زیبا بیان

من صراطُ الله باشم مستقیم در هر جهان

در بیان دیگری فرمود منم ختم وصیّ

هم صراط مستقیمم هم نباءُ هم ولیّ

گفت رسول الله، تو باشی ای علی حجت حق

گویم من این را همیشه هم بگفتم ماسَبَق

هم تو باشی باب الله و هم طریق اللهِ دوست

هم خبری بس عظیم و هم صراطی که از اوست

در حدیث دیگر فرمود طریق واضحی

ای علی باشی صراط مستقیم و هم وصیّ

آن که خواهد تا رسد بر ذات اقدس خدا

از طریق و راه علی می‌رسد بر مُدَعا

در زیارت نامه آمد، باد سلامت از علیم

باد سلام بر تو ایا ای دین الله القویم

باد سلامت ای صراط مستقیم، دین خدا

ای صراط واضح و روشن ایا راز بقا

باد سلام بر تو ایا اسم خداوند رضی

باد به تو، نور خداوند بزرگ و مستوی

باد سلامت ای که در شأنت نمود نازل خدا

اِنَّهُ فی اُمِّ الْکِتابِ لَدَیْنا، ابتدا

اَلسّلام ای راه حق مستقیم، مَنْعُوت ما

نعتِ در تورات و انجیل هم به قرآن خدا

رحمت حق و برکاتش بود بر تو امام

تو امیرمؤمنان اصل کتاب و خوش مَرام

باد سلامت ای که نامت در کتاب آسمان

از تورات، انجیل و قرآن از زبور آمد عیان

در کتاب آسمانی نعت تو بنمود خدا

مدح نمود نامت، ستایش کرد به هر یکی جدا

باد سلامت ای امین الله و ای حجت او

ای ولیّ الله، صراط الله، تو ما را آبرو

در دعای ندبه هم گفته صراط مستقیم

در دعاها و زیارات آمده نامت عظیم

در زیارت امیرمؤمنان روز غدیر

هادی امت بفرموده کلامی دلپذیر

محضر مولی بفرموده که بادا این سلام

بر صراط مستقیم و بر علی اول امام

باد سلامت ای صراط مستقیم و ای علی

باد سلامت دین اَللهُ الصَّمد، لم یزلی

آیه آورده ز قرآن کریم بهر بیان

سوره‌ی انعام صد و پنجاه و سه، آیه از آن

آیه گوید این علی باشد صراط مستقیم

تابعش باشید شماها تا که باشید پر نعیم

پیروش باشید به عالم جملگی بهر خدا

انتهای ره کمال مطلق است با اِنَّما

راه‌های دیگری را هیچ مپیمائید، خطاست

این صراط مستقیم تنها یکی راه خداست

دیگر راه‌ها تفرقه باشند جدا سازند شما

از ره راست و سعادت از ره خاص خدا

هست سفارش از خداوند جمال و هم جلال

تا رها سازید هر ره جز ره راست و کمال

گر روید راه ولایت هست امید در روزگار

تا شوید خود رستگار و هم شوید پرهیزکار

متقی باشید از این ره سیر کنید سوی خدا

تا رسید به مقصد خویش، ذات اقدس را بجا

گفت امام هادیم با تک شه ملک ولا

باد قسم بر اصل هستی اسم مخصوص خدا

هرکسی تابع شود غیر تو را او گمره است

هم کند گمراه افراد، عمر و سعیش مَرَه است

هر که باشد دشمنت او دشمن حق مبین

او به دوزخ در عذاب است دائماً با صدیقین

ای خدایم ما شنیدیم امر تو امرت مُطاع

پیروی کردیم صراط مستقیمت با سماع

پس علی باشد صراط مستقیم اندر جهان

باد سلام حضرت حق بر امیرمؤمنان

بس بود این قدر ز اسناد و بیان عصمتی

بهر آن کس که ندارد فهم و ذهن حِدَتی

پس بود آیه به جَر نام علیّ شیر خدا

تحریفی ناید به ذهن از آیه اندر منتهی

تحریف قرآن حرام است و بود کاری پلید

شخص عاقل کی کند تحریف قرآن مجید

لکن این قرآن که از آسمان نزول کرد آن زمان

بود بدون هیچ حرکت یا که اِعْرابی چنان

صدر اسلام نقط و اِعراب نبود از بهر آن

مسلمین با حافطه و ذوق می‌خواند ندی روان

مردم غیر عرب با لحن و تصحیف زیاد

خواندی قرآن کریم با نقص ولی نی از عناد

چون بدیدند این نقیصه مسلمین در آن زمان

اِعْراب و اِعْجام نهادند آیه‌ها را بعد آن

نقطه چیدند بهر اِعراب و حرکت هم سُکوُن

تا تواند هر کسی قرآن بخواند بس فزون

بعضیا تکمیل نمودند نقطه چینی را بجا

تا گرفت صورت اِعراب را بخود قرآن ما

بیشتر از مورخان گویند بود این کارها

از اَبُوالْاَسْوَد همان شاگرد شاه لافتی

دیگران گویند بود کار ابوالاسود یقین

همره یحیی بن یعمر تِلْمیذش از مسلمین

بعد قرنی شد تمام با علم و با دست خلیل

از نقطه با شکل فعلی شد نمایان و جمیل

بعد قرن‌ها دیگران استاد فرهنگِ ادب

همچو عبدالله، خلیل و سیبویه هم از عرب

روشن بنمودند ز نقش‌ها قدر فهم مردمان

تا به امروز مانده این نقش در زمین و در زمان

بعضیا گویند که اِعراب از اَبُوالْاَسْوَد بود

نقطه چینی کار شاگردان به وصف، اجود بود

بین سال‌هائی ز پنجاه، پنجاه و سه بود زمان

تاریخ هجری رقم خورد تا که کارها شد روان

یحیی و نصر بن عاصم نقطه چیدند این کتاب

دیگران تکمیل نمودند، کارشان گردید اِعراب

بعضی‌ها این کار اِعراب، نقطه چینی و اِعجام

در زمان دولت عبدالملک دادند تمام

گویند عبدالله بن زبیر آن مرد دغل

در حکومت زهد فروش بود کعبه را کرده بغل

عامه را دادی فریب با کارهای ظاهری

خادم دین بود بظاهر، کارش عوام پروری

ابن مروان دید بنی امیه را خالی از این

خدمتی بر دین ندارند ظاهر و باطن یقین

لازم است کاری کند از بهر دین مردمان

تا فریبد مردمان و سلطه‌اش باشد عیان

در زمان شاه شامات مردک عبدالملک

ابن مروان پیرو تک غاصب ملک فدک

عُمّالش را جمع نمود و شور نمود در این جهت

تا کنند کاری بظاهر بهر دین و معرفت

این شه مروانی با عمّال خود یعنی حَجاج

هم زیاد و پسرش اقدام نمودند در علاج

نقشه‌ی اِعراب گذاری بهر قرآن کریم

طرح نمودند و نمودند دعوت از هر دو فهیم

از دو شاگرد ابوالاسود یکی نصر و دگر

یحیی بن یعمر بشد دعوت که تا آرند ثمر

آن دو آوردند ثمر اعراب و اعجام نقطه‌ها

تا رسید بر دست ماها این چنین پیوسته‌ها

بهر آیات نقطه‌ها بگذاشته‌اند و حرکات

شصت‌وپنج‌هجری تا هشتاد و شش رفت مشکلات

گویم از بهر شما، برداشت خود را با شما

زین نظرها هست صواب یا بهر ما باشد خطا

طبق مشهور اولین کس آن که اعراب‌ها نهاد

او ابوالاسود بود یادگیریِ نحوش بیاد

با نقطه اعراب نهاد، زَبَر و زیر و پیش، سکون

آن علائم بعدها با قاعده گردید موزون

نقش والای ابوالاسود در اعراب کتاب

کی بود پوشیده این امر بر کسی با صد صواب

نقش شاگرد علی و تِلْمیذش با دیگران

داشته است تأثیر والا زین جهت بس بیکران

لیک تمام کارها کردند آنان روز و شب

این قبول ناید، چو امری است بس گران وبس عجب

ما همه اَنظار پذیریم، حد امکان و قبول

احتمال نادرستی هم دهیم بعضی فصول

بالاخص فصل اخیر کلاً، نمی‌باشد قبول

بعض آن باشد قبول و بعض آن باشد ضلول

آخرین گفتار تمامی نی پسند افتد مرا

چون زیاد بن سُمّیه مرده بوده قبل‌ها

او نبود در این حکومت تا که چاره‌ها کند

خدمتی بر خلق نماید یا که ریشه‌ها زند

بوده است در سلطنت فرزند او ابن زیاد

مدت یک سال فقط با صد هزار بغض و عناد

بوده است یک سال به دولت خدمت عبدالملک

ابن مرجانه نمود ظلم، گو، ز این جا تا فلک

بعد از آن رفته جهنم هم گرفتار عذاب

او چه کرد با آل پیغمبر و آل بوتراب

عامل عبدالملک حجاج خونریز و پلید

بوده در دولت همیشه آن ستمکار عنید

کارشان نی بود ز بهر خدمت دین و خدا

از برای جلب افکار عمومی بود دغا

دشمنانی چون علویون، خوارج، بِنْ زبیر

بود رقیب دولت شام، کارشان بود غیر خیر

این چنین ظاهر بسازند خدمت و خوبی به دین

تا که مردم این پذیرفته بگویند آفرین

تا توانند چند صباحی بیش و بیش با ظلم و زور

تکیه بر قدرت زنند با حیله و مکر و غرور

در چنین وقتی نهند اعراب به قرآن مجید

حاکمانی بی لیاقت جمله خونخوار و پلید

حال بدانیم حال آیه و دگر اعراب آن

دستخوش تغییر گشته یا بود حالش چسان

شیطنت شاید به آن بعض قبولش کرد اثر

اِعراب آیه نمود تغیر، بود شر از بشر

با همین حال می‌پذیریم آیه را بی کم وکاست

با همین صورت رسیده دست ما که دست ماست

این کتاب آسمانی با همین رسم و نشان

بوده و خواهد بود با اعتبار و جاوِدان

آن چه بوده صدر اسلام معتبر باشد یقین

تغییری در آن روا هرگز نباشد در زمین

هرگونه تغییر بود تحریف قرآن مجید

تحریف قرآن نشاید، صبح تحریف کَیْ دمید؟

این کتاب وحی مُنزل باشد قانون بشر

آمده از نزد رب بهر بشر باشد ثمر

کی پذیرد هیچ تحریف این کتاب آسمان

این بود اعجاز حق، اعجاز حق است جاوِدان

هم بود اعجاز ختم انبیاء ختم رُسُل

هست انیس مؤمنان و هست چراغ بهر سُبُل

پس پذیریم از دیانت این سند را معتبر

بوده است با این خصوصیات ز اول پر ثمر

کی کسی داند دهد کوچک‌ترین تغییر آن

این همان وحی است که نازل آمده از آسمان

بوده حجت، هست حجت حجتش دائم بود

اولش تا آخرش بر این دلیل قائم بود

یک دلیل دیگری گوید که تحریف نیست در آن

هم بگوید هست حجت حجتش باشد عیان

این دلیل پرتوان بین دائماً همراه بود

همره قرآن بتابد تا بشش چون ماه بود

در حدود بیشتر از دویست و شصت سال تمام

عصمت والا کنارش بوده است هر صبح و شام

گر که تحریف بود بگفتی آن به آواز بلند

تا نباشد بهر قرآن در جهان هرگز گزند

هرچه بوده گفته‌اند، باید پذیرفت گفته‌ها

چون دُر دریای قرآن سفته‌اند بین سفته‌ها

می‌پذیریم آن چه معصوم گفته است در این جهت

آیه را با جَر بدانیم جَر آن است معرفت

لیک بخوانیم آیه را این طور که چاپ گردیده است

تا که راه هر تصرف را در آن باید که بست

در مقام معرفت آیه زیارت می‌کنیم

کسره‌ی آن مقصد ماست یای آن کسره نهیم

در مقام جَر بخوانیم کسره را تنوین زیر

جای فتحه نیست در اینجا باشد این اسمِ امیر

این علیّ نه حرف جر باشد نه یای نسبتی

این علیّ اسم باشد و اسم علیّ رؤیتی

فتحه بر لام علیّ نازل و یا کسره نزول

فتحه را نتوان پذیرفت کسره را داریم قبول

این زَبَر معنا ندارد زیر آن باشد درست

یای آن مجرور باشد جَر آن باشد نخست

قبل این اسم، پیش دارد آن مُضاف است بر علیّ

این علیّ مُضافٌ اِلیْه باشد و باشد جلی

دان اضافه وصف اسم باشد نه وصف فعل و حرف

این بود یک قاعده از علم نحو و علم صرف

گوش دل بگشا بگویم از برایت یک کلام

مُضاف و مُضافٌ الیه هر دو یکند والسَّلام

گو صراط و این علیّ باشند یکی از هر جهت

هر دو اسمند از علی و بینشان باشد وحدت

هیچ نباشد تحریف و تغییر در آیه خوب ببین

این بود نطق خدا از آسمان آمد زمین

عصمت کبری نمود معنا ندای آسمان

چند کلام گفتم برایت تا بماند جاودان

پس علیّ در آیه باشد نام زیبای علیّ

هر زمان گویم شهادت این علی باشد ولیّ

این علیّ باشد ولیّ کردگار در روزگار

این شعار سینه‌ام باشد بحق هشت و چار

از خدا خداهم که با قصدم شوم محشور به حشر

با عقیده‌ی ولائی محضرش آیم به نشر

[47] گفت علی کردم سؤال از مصطفی بی واهمه

گو که من محبوب ترم در نزد تو یا فاطمه

گفت بود فاطمه محبوب‌تر ز تو اندر دلم

لیک گرانقدری تو از او نزد من، نیست مشکلم

بعد توصیفی ز هر دو کرد قرائت آیه را

خواند: اِخْواناً عَلی سُرُرٍ مُتَقابِلین، در جا

در بیان دیگری گفتا پیمبر، مرتضی

تو برادر منی آن دم بخواند این آیه را

[57] باقرم گفتا نباشد هیچ کسی در روزگار

جز هرآن که بین چشمانش نوشته کردگار

مؤمن یا کافر نوشته باشد و باشد نهان

از شماها، لیک نباشد از امامان پنهان

بعد از آن کردی قرائت آیه با صوت جلی

آیه باشد شأن معصوم بالاخص مولی علی

گفت علیّ باشد مُتَوَسِّم نبیّ محترم

بعد پیغمبر مُتَوَسِّم و باریک بین منم

بعد امامان و همه ذرّیّه‌ی پاک همه

نسل پاک مصطفی و نسل پاک فاطمه

پس چهارده معصوم پاک و ذرّیّه نازنین

اِنَّ فی ذلِکَ لَایاتٍ لِلْمُتَوَسِّمین

بعد از این‌ها در مقام نازل باشند مؤمنین

در مقام نازل باشند مؤمنین مُتَوَسِّمین

چون کند مؤمن نظر بر هر چه با نور خدا

زیرک و ریزبین و هشیار هست ظهور لافتیٰ

16-سوره مبارکه‌ی نحل

[1] سوره نحل امر حق آمد به شمشیر علی

تا زند بر فرق شرک و کفر نباشد مشکلی

[2] آید فرمان الهی تا کند قائم قیام

جبرئیل فریاد زند خواند ز قرآن این پیام

اَتی اَمْرُاللهِ فَلا تَسْتَعْجِلوُه‌ای مردمان

یُنَزِّلُ الْمَلائِکَهْ بِالرُّوحِ در عیان

[16] نجم بود پیغمبر و باشند ائمه علامات

کارشان باشد هدایت تا دهند امت نجات

صادق آل علی گفتا قرار داده خدا

از برای اهل آسمان‌ها ستاره، رهنما

ما امامان را برای ساکنان این زمین

حق قرار داده امان تا آن زمان واپسین

[43] باقر آل رسول تفسیر نمود این آیه را

فَسْئَلوُا اَهْلَ الذِّکْر اِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ ماجرا

ذکر رسول الله بود باشند امامان اهل آن

این امامان باشند مسئول از زمین تا آسمان

در بیان دیگری فرمود که قرآن باشد ذکر

اهل قرآن اهل بیتند خودنما چند لحظه فکر

هر کسی اندر جهان دارد سؤالی بس ثقیل

از ائمه در سؤال بوده و هست، این خود دلیل

پاسخ مکفی گرفته و بگیرد از سؤال

جز زبان آل طاها هر زبانی باشد لال

[76] آن‌که بر عدل امر نماید، بر صراط مستقیم

او امیرمؤمنان است او بود شخص عظیم

نیست کسی در حد او، نیست در مقایسه روا

تا کسی سنجیده گردد با علی مرتضی

[83] آن‌که دانسته ولایت علی و کرد قبول

بعدها منکر شد و گشت از جماعت ضلول

آیه آمد، یَعْرِفُونَ نِعْمَتَ الله و سپس

منکرش گردید و کافر گشت و گردید شخص خس

[89] بهر هر امت گواهی باشد در ملک جهان

با امام خود شود محشور هر آن امت بدان

این کلام صادق است و هست کلام دیگرش

یاد نمود سوگند به اَلله تا که گوید بهترش

گفت هر آن‌چه در زمین و آسمان دارد وجود

آن چه باشد در بهشت و در جهنم در شهود

آن چه بوده تاکنون و تا قیامت آن چه هست

ما همه دانیم یکایک آن چه در بالا و پست

[90] باقر علم کتاب کرد آیه‌ئی را خود بیان

گفت که اِنَّ اللهَ یَأمُرُ بِالْعَدْلِ وَالاِحْسان

عدل بود پیغمبر و احسان علی مرتضی

ما امامانیم، ذِی الْقُرْبی و خویشان از وفا

بندگان مأمور شدند تا اهلبیت را دارند دوست

نهی از منکر شدند نسبت به ما هر دو نکوست

[98] گر نمایی تو قرائت متن قرآن مجید

باش پناهنده زشیطان بر خداوند حمید

[106] دل پر از مهر علیست و جای

هیچ اغیار نیست

خارجی هست غیر مطلق راه او هموار نیست

متن قرآن کریم باشد ز شاه لافتی

شرّ شیطان رجیم باشد عدوی پر دغا

[120] باشد ابراهیم حَنیف و قانِت و فرمان‌گزار

هم مطیع و هم موحد بنده‌ی پروردگار

نی بود مشرک زمانی بر خدای لَمْ یَزَل

مهر توحید نقش بسته بر دلش بین در عمل

شاکر حقِ تعالی بر صراط مستقیم

گو علی باشد صراط و پیروش غرق نعیم

[123] خوبی دنیا ز آن‌ها و صلاح آخرت

آئین پاک خلیل باشد طریق ولایت

17-سوره مبارکه‌ی اَسْراء

[1] سوره‌ی اَسْراء بود سِرّی ز اسرار خدا

هست منزه، پاک و پاکیزه خداوند یکتا

بنده‌اش را برد به شب از مسجد احرام به دُور

مسجدُ الْاَقْصی مبارک سیر بداد با اسم نور

سیر آفاقی وانفسی بداد بر بنده‌اش

تا رود بر سوی معراج بنده‌ی زیبنده‌اش

چون محمّد رفت به معراج قاب قَوْسَیْن را رسید

محضر حق را زیارت صبح امیدش دمید

چون رسید بر فوق عرش، عرش عظیم در زیر پا

چشم بینداخت و بدید نفسش علی مرتضی

نزد حق جا دارد و جایش گرامی است و عُلا

هر دو در قرب الهی هر دو مهمان خدا

میزبان باشد خداوند میهمان یک نور پاک

ظاهر و باطن بود آن نور پاک بر روی خاک

روی خاک دو نور پاک است هم محمّد هم علیّ

هم رسالت هم خلافت گشته زان نور منجلی

گفت رسول الله شب معراج عروج به آسمان

در صعود بودم و بسیار قرب جانان رمضان

تا رسیدم قاب قَوسین یا که اَوْ اَدْنی عیان

حق بفرمود، ای محمّد گو ز حال بندگان

از میان بندگانم چه کسی داری تو دوست؟

گفتم دوست دارم علی را آن چه اندر شأن اوست

گفت توجه کن خدایم، من به چپ کردم نظر

روی زیبای علی دیدم، کجاست قرص قمر

از رسول الله سؤال شد در شب معراج، خدا

با کلام و با زبانی گو چگونه کرد نوا

در جواب گفتا، خدایم با کلام مرتضیٰ

در سخن بود آن زمان با من، تو گوئی لافتی

با شگفتی بس عمیق گفتم حضور کردگار

گو تو با من حرف زنی یا که علی نامدار

حق جوابم داد که ای احمد ندارد هیچ کسی

هیچ شباهت با من و ناید به وصفم نارسی

من نمودم خلق تو را از نور زیبای خودم

هم نمودم خلق علی از نور تو بس محترم

از درون قلب نورانی تو یافتم چنین

نی به قلبت باشد محبوب از امیرالمؤمنین

زین جهت با لحن حیدر با تو گفتم من سخن

تا دلت آرام بگیرد ای نبیّ خوش دهن

[4] ذیل آیه آمده از صادق آل رسول

آن فسادِ در زمین باشد، دو بار آمد حصول

یک بود قتل امیر مؤمنان مولای ما

یک بود آن ضربتی که وارد آمد مجتبی

دان تو مقصود از لَتَعْلُنَّ عُلُوّاً کَبیرا

قتل مولای همه باشد حسین مرتضی

[9] ظاهری زان نور بیامد از سماوات عُلا

نازل آن دلربا قرآن بود نور هُدی

استوار است در هدایت ده بشارت مؤمنین

پیرو قرآن ناطق مؤمنین و صالحین

باقر علم الهی آیه را بنمود بیان

لِلَّتی هِیَ اَقْوَم، باشد ولایت این بدان

قرآن مرسل هدایت می‌کند بر این ولا

هر امامی با ولایت هادی قرآن ما

هم امام و هم که قرآن کی بوند از هم جدا

تا قیامت با همند هست ظاهر و باطن بجا

[23] حکم حق آمد که احمد، جز خدا را نپرست

هم پدر هم مادرت را پرورش ده روی دست

والدین را کن تو احسان هیچ مگو در نزدشان

جز به اکرام و محبت، باش به هر دو مهربان

در حقیقت والدین باشند محمّد هم علیّ

یک امام است و رسالت یک امام است و وصیّ

احمد مختار بگفتا این من و این هم علی

هر دو باشیم ما پدر از بهر امت اولی

[26] ذِی الْقُرْبی باشند امامان، عترت پاک نبیّ

هم حسین و هم حسن، هم فاطمه و هم علیّ

حق آنان است فدک حقِ تعالی کرد عطا

غصب نمودند حق آنان غصب حق نبود روا

[33] آن که مظلوم کشته شد باشد حسین بن علیّ

هست برای اخذ خون او امام عصر ولیّ

قائم آل محمّد هست ولی دم یقین

او کشد اولاد قاتل حسین روی زمین

بوده و هستند همه اولاد قاتل‌ها رضا

بر شهادت حسین بن علی نور خدا

[70] حق گرامی داشته است فرزند آدم را زیاد

برّ و بحر تسخیر او بنموده است، بین ای عباد

از غذاهای لذیذ و خوش مزه روزی نمود

برتری داده است انسان را و بر فضلش درود

صاحب فضل و فضیلت بین امیرالمؤمنین

او به پیش است مؤمنان اندر پِیَش با صدیقین

بر صراط مستقیمند در پی عشق تمام

می‌رسند بر حضرت عشق مؤمنین بعد از امام

[71] روز محشر هر امامی همره قومش به حشر

آیند تا آن که بگیرند از امام خود ثمر

باقرم فرمود بیاید جد من با امتش

هم علی همراه قومش آید با ولایتش

هم حسن با قوم خویش و هم حسین سر جدا

آید با قومش به محشر بهر دیدار خدا

در قیامت هر کسی را سوی مولایش برند

نیست برای پیروان مرتضی هیچ وقت گزند

صادق آل رسول گفتا که در روز جزا

ما پناه گیریم به جدم نور امید مصطفی

این شما هستید در آن روز خود پناه جوئید بما

تا ز ما بهره بگیرید بهره‌تان قرب خدا

بَهْ، چه زیبا گفت امام هشتمین شاه رضا

با امام عصر خود محشور شوید جمع شما

هر کسی روز جزا محشور شود با رهبرش

با امام عصر، کتاب و سنت پیغمبرش

یک کلامی پر ز معنا گفت علی یعسوب دین

در سؤال است از سه چیز روز قیامت به یقین

از امام عصر و از سنت پیغمبر، کتاب

گر جواب گوید یقین گردد همان وقت کامیاب

پس امام عصر خود هر که شناسد این زمان

کی ضرر بیند به عالم از میان انس و جان

[78] حق به انسان گفت بپا دارد نماز وقت زوال

تا که آید اول شب هم خود شب را زلال

تا گشاید صبحدم خود را ز بهر مردمان

صاحب شب، فجر صادق گو امیر مؤمنان

[79] در تهجد آمده با نافله هست رهسپار

در مقام بندگی بر جای محمود شکرگزار

خواند پیمبر آیه را آن وقت که رو سوی علی

داشت، چه زیبا کرد تلاوت آیه با وصف جلی

بعد از آن گفت ای علی حق شفاعت را خدا

داد قرار بهرم ز بهر اهل توحید در جزا

باشند محروم دشمنانت از شفاعت ای علی

دشمنان هر امام بعد تو محرومند، بلی

در بیان دیگری فرمود رسول عالمین

شیعیان ما، علی جان رستگارند واپسین

گر کسی فردی ز شیعه را اهانت می‌کند

او اهانت را به تو کرده جنایت می‌کند

هر کسی بر تو اهانت کرده، بر من کرده است

آن که بر من کرده توهین، خود به دوزخ برده است

دائماً باشد در آتش، بدترین است جایگاه

هست همیشه در عذاب و روزگارش هست تباه

یا علی تو از منی و من ز تو باشم یقین

روح تو از روح من باشد سرشتت این چنین

شیعیانت خلق شدند از مانده‌ی سرشت ما

هر که دوست است شیعیان را او بود دوست ولا

هر که بغض ورزد به شیعه و کند او دشمنی

بغض به ما دارد، عداوت پیشه‌اش باشد همی

ای علی آن چه گناه باشد ز بهر شیعیان

حق بیامرزد گناهان را همه از مؤمنان

ای علی از شیعیانت من شفاعت می‌کنم

در قیامت و به اعراف من حمایت می‌کنم

ای علی هست شیعیانت شیعه‌ی خاص خدا

آن که انصار تو باشد باشد انصار مولی

ای علی دوستان تو باشند همه دوستان حق

حزب تو حزب خداوند قرب حقی را احق

یا علی دوستدار تو باشد سعادتمند و خوب

دشمن تو هست شقی و بی مروت و منکوب

[80] با صداقت آمده در مدخل صدق و صفا

حق بیامد باطلان اُفتند ز میدان بقا

[81] حق علیّ باشد بود حق با علیّ در هر کجا

باطلان باشند مقابل غرق در وِزْر و بلا

چون کند قائم قیام دولت حق است برقرار

دولت باطل زمانش به سر آید، تار و مار

پس شود تاویل جاءَ الْحَقُّ وَ زَهَقَ الْباطِل

عدل فرا گیرد جهان و ساکنانش عادل

[82] اهل قرآنند ائمه اصل برگزیدگان

بهر آنان نازل گشته این کتاب از آسمان

حق نزول داده ز قرآن رحمت و شهد شفا

بهر اهل حق شده شیرین و هم مشگل گشا

بهر ظالم، بهر غاصب جز ضرر ناید دگر

حق شیرین است و ولایت شهد آن باشد ثمر

18-سوره مبارکه‌ی کَهْف

سوره‌ی کَهْف نازل آمد بهر توحید خدا

تا نماید قصه‌ای را زین جهت خوب برمَلا

[1] سوره را با حمد حق بر مصطفی نازل نمود

بر محمّد باد سلام و بر علی بادا درود

گو به حتم اصحاب کهف باشند ز آیات خدا

آیت عظمای حق باشد علی مرتضی

[9] گفت رسول الله بود اصحاب کهف یار و معین

از برای مهدی موعود امام عالمین

چون رسد وقت ظهور مهدی والا مقام

عده‌ای در پشت کعبه می‌کنند با او قیام

عده‌ای از قوم موسی هفت نفر اصحاب کهف

یُوشَع بن نون و مقداد مالک اشتر به صف

این جمعیت یاوران مهدی موعود ما

حکمرانانند میان مردمان با استوا

[29] حق، ولایت علی باشد بگفتا صادقم

هر کسی خواهد بگیرد یا کند رد، فائقم

حق مهیا ساخته آتش از برای ظالمان

ظالمانِ به حقوق اهل بیت مهربان

[44] باقر و صادق بگفتند آیه باشد این چنین

این ولایت باشد از آقا امیرالمؤمنین

[64] قصه‌های دیگری باشند ز آیات حکیم

خاصه این قصه بود از خضر مؤمن مستقیم

[65] موسی عمران چو خواست آموزد علم معنوی

رفت به نزد حضرت خضر تا بیاموزد دمی

[66] گفت که آیا تابع باشم تا تو را خدمت کنم

تا که آموزی به من علم لَدُن بی کاست و کم

[67] در جواب گفتا به موسی تو نداری ظرفیت

کی توانی صبر کنی با من رهی زین طریقت

[68] تو چگونه صبر کنی چیزی که در شأن تو نیست

تو ندانی صاحب این علم و این اسرار کیست

[69] گفت کنم صبر گر خدا خواهد تو را فرمان برم

نی مخالف با تو جانا خواهی دانی صابرم

[70] خضر بگفتا گر توئی تابع سؤال منما مرا

هر چه پیش آید یقین دان او بود کار خدا

[71] چون به کشتی جا گرفتند هر دو با خلق خدا

خضر شکست کشتی و کشتی روی امواج هوا

دادِ موسی شد بلند، بهر چه بشکستی تو این؟

جملگی در موج دریا غرق شوند باشد حزین

[72] در جواب گفت خضر مؤمن، نیست تو را صبری چنان

گفتمت این واقعیت، بر تو آمد لَنْ تَران

[73] موسیِ عمران بگفتا شرطمان از یاد برفت

تو مگیر بر من گناهش بر من است صد بار اسف

[74] عذر موسی را پذیرفت راهی ساحل شدند

قصه‌ی دیگر به پیش آمد تو گو فاعل شدند

یک پسر بچه‌ی زیبا را بکشت خضر نبیّ

ناگهان موسی بر آشفت گفت چرا چیدی گلی

گفت چرا کشتی تو نفس محترم را بی گناه

کار منکر مرتکب گشتی و باشی خود گواه

[75] گفت به موسی، من تو را گفتم نداری صبر آن

تا به درس من درائی و کنی سیر آسمان

[76] گفت به او موسی ببخش این دفعه هم این بنده را

گر دگر ایراد کنم باید شوم از تو جدا

[77] خضر عالِم کرد قبولِ عذر، ز موسای کلیم

راه بپیمودند رسیدند قریه‌ای پر از نعیم

چون طعام خواستند ز اهل قریه، کردندی اِبا

قصد نمودند تا روند زان شهر به امید خدا

دیواری دیدند به دروازه که در حال خراب

خضر مؤمن کرد تعمیر آن دیوار بهر ثواب

موسیِ عمران بگفتا گر تو را این قصد بُود

شرط اجرت می‌نمودی تا بود بهر تو سود

[78] چون نمود موسی به استادش یکی ایراد دگر

خضر عالِم گفت جدائی است بین ما بنما نظر

سِرّ کارهایم بگویم با تو موسای کلیم

کارهایم را که بهرت سنگین آمد ای قویم

[79] آن سفینه بود ز بهر خاندانی بس فقیر

روی دریا کار می‌کرد بهر رزق دلپذیر

پادشاه ظالمی در بندر دریا بود

مال مردم را ستاند کشتی‌ها را غصب کند

کشتی را معیوب نمودم تا بماند بر فقیر

سِرّ آن این است عزیزم تو به من ایراد مگیر

[80] آن پسر بچه که دیدی سر بریده شد بدان

والدین مؤمنی دارد که باشند شادمان

باک آن باشد که کفر ورزد زره بیرون رود

باعث طغیان و کفر والدین خود شود

[81] جای او فرزند بهتر صالح و اهل صواب

می‌دهد حق بر پدر و مادر او، بَه، چه ناب

[82] آن دیوار، دیدی که تعمیرش نمودم رایگان

زیر آن دیوار گنجی است پر بها و پر امان

گنج پر قیمت بود از دو یتیم بی پدر

بابشان یک مرد صالح باشد و با جاه و فر

رحمت حق است که تا بالغ شوند و گنج‌ها

خارج سازند از زمین، نبود بر ایشان رنج‌ها

من به میل و خواست خود هرگز نکردم هیچ کار

کارها را جمله انجام داده است پروردگار

این بود تأویل اسراری که شد ظاهر ز ما

نی تو را باشد توان و صبر، همه کار خدا

اینکه در این قصه آمد درس‌های معنوی است

رمز و اسرار الهی درس‌هائی از علی است

خضر گرفته درس‌ها را از امیرالمؤمنین

گشته استاد بر کلیم الله نَبیِّ عالمین

پس بود این قصه یک رمزی ز شاه لافتی

ظاهر مولای عالم دان علیِ مرتضی

[86] قصه دیگر ز این سوره، ذی القرنین عیان

جلوه‌ای باشد ز مولایم امیر مؤمنان

در پی آب حیات رفت و حیات، خود علی است

از علی حیّ و حیات خلق معنا منجلی است

[110] یک زمانی شد سؤال از عصمت ششم امام

تفسیر آیه چه باشد گو تو ای عالی مقام

در جواب گفتا، عمل صالح باشد، معرفت

معرفت و هم شناخت اهل بیت با محبت

معنای آخر آیه‌ی آخر باشد چنین

تسلیم در برابر مولی امیرالمؤمنین

و شریک نکردن هر بی لیاقت با علیّ

در خلافت و وصایت محمّد نبیّ

19-سوره مبارکه‌ی مریم

سوره‌ی مریم و کاف و ها و یا و عین و صاد

جلوه ای از جلوه‌های شاه مردان را بیاد

[1] این رموز است رمز اسماء و صفات است از خدا

کاف، اشاره به کریم و کافی و کبیر بجا

ها، بود هادی و یا، باشد رحیم و عین، علیم

صاد، بود رمزی ز صادق جمعشان باشد عظیم

یا رموز اسم حُنای خداوند غفور

کاف و ها و یا و صاد باشند همه از عین ظهور

عین بود حرفی ز حرف‌ها نام زیبای علی

رمز نفس پاک پیغمبر مقامش هست وصی

رمز اسماء الهی و ائمه در نشان

چار علیّ و سه محمّد پنج دیگر هم بدان

موسی و جعفر، حسن دو، یک حسین باشد عیان

آن رموز باشند اشاره بر حسین و داستان

این رموز باشند اشاره به زمین کربلا

هم اشاره باشد حالات حسین سر جدا

کاف بگوید کربلا و ها، اشاره به هلاک

یا اشاره به شهادت جسم اطهر روی خاک

یا، اشاره از یزید است عین، عطش باشد ببین

صاد، بود رمزی ز صبر آن حسین مه جبین

بَهْ، بگویم یک خبر از قائم آل رسول

هر چه گوید مهدی موعود همان باشد قبول

در روایت آمده کردند سؤال از این کلام

تاویلش بر گو چه باشد ای تو عالم را امام

مهدی آل محمّد داد جواب بی نقص و عیب

این حروفند بهر ذَکَریا از اخبار غیب

بنده‌اش ذکریا را کرده آگه زین رموز

بعد از آن جدم رسول الله نمود آگه دیروز

قصه این است که ذکریا از خدا بنمود سؤال

تا که آموزد خدایش نام زیبای پنج آل

جبرئیل آمد نزول اسماء پنج تن خواند به او

تا بداند نام آن پنج نور والا را نکو

چون شنید نام محمّد و علی و فاطمه

نام زیبای حسن بن علی بی واهمه

هَم و غَم از دل برفت و گشت دلش شادان و شاد

چون شنید نام حسین اندوه به دل آمد زیاد

وقت خواندن هم چنین بود از برایش نام‌ها

روزی گفت پروردگارا این چه سرّی است گو مرا

نام آن چار نور پاک باشند تصلی دلم

نام پنجم اشک کند جاری ز چشمان ترم

حق نمود آگاه زکریا را ز وضع کربلا

کهیعص باشد رمز نینوا

کربلا کاف است وها باشد هلاکت؛ یا یزید

عین، عطش باشد بود صاد صبر پایدار شهید

[2] ذکر رحمت از خدا باشد ستوده بنده‌اش

گفت زکریا را بشارت فرزند زیبنده‌اش

هم پدر باشد ظهوری از امیر مؤمنان

هم پسر باشد چنین و حق نمی‌گردد نهان

[7] صادق آل علی تفسیر آیه گفت چنین

لَمْ نَجْعَلْ لَهُ مِنْ قَبْلُ سَمِیّاً را ببین

یحی بن زکریا مقصود آیه است قبل از این

هیچ نبوده کس به این نام از زمان اولین

در گذشته نیز نبوده کس بود نامش حسین

جز حسین بن علی فرزند زهرا نور عین

آسمان چل روز و شب بنمود فراوان گریه‌ها

بر یحیای سر بریده و حسین سر جدا

گریه‌ی آسمان بود سرخی آفتاب سما

قاتل این دو یقیناً بوده فرزند زنا

تفسیر آیه همین گفت اصل و ختم انبیا

مقصد، نور دیده‌ام باشد حسین باشد یحیی

در بیان دیگری فرمود امام ششمین

بعد یحی بر کسی آسمان نکرد گریه چنین

جز برای سید و سالار جمع شهیدان

فرزند دلبند مولایم امیر مؤمنان

[12] یاد نمود سوگند به اَلله باقر علم خدا

حکمت عالی خدا داده به یحی، مرتضی

[15] باد سلام حق به یحیی روز مولود و معاد

هم به مریم هم به مولودش عیسای پاک نژاد

[30] عیسی مریم بگفتا من همینک بنده‌ام

بنده‌ی خاص خداوند و خدا جوینده‌ام

هم کتاب داده به من هم رتبه‌ی پیغمبری

خود ظهوری از علی باشم به وقت داوری

[33] پس سلام حق به من باد روز مولود و حیات

روز موت و روز بعثت روز میعاد و نجات

[49] جد والای علی از بت پرستان روی تافت

هدیه‌ای بسیار پسندیده ز سوی دوست یافت

هدیه‌اش اسحاق و یعقوب و دگر پیغمبران

تا رسیده بر محمّد آن رسول انس و جان

[50] رحمت حق هدیه باشد از خداوند کریم

آمده بر انبیاء و اولیاء لطف قدیم

با لسان صدق آمد آن علیِ محترم

نفس پاک احمدی است آن جان جانان حرم

از امام صادق و هم از امام هشتمین

در روایت آمده فرموده‌اند هر دو چنین

این عَلی در آخر آیه بود نام علیّ

این عَلِیّاً هست و بر ختم رُسل باشد وصیّ

[73] بر ولایت ائمه کرد قریش دعوت رسول

تا ولایت را پذیرند کارها گردد قبول

کرد قریش انکار ولایت، رد نمود قول رسول

نسل‌ها گردید هلاک و هم گرفتار و ضَلول

[87] عهد در آیه ولایت باشد و صاحب ولا

هست امیر مؤمنان و هم ائمه‌ی هُدی

[96] داد رسول الله علی را ذکری از ذکرهای خوب

تا بخواند نزد رحمان و شود آنگاه محبوب

چون علی خواند ذکر معبود آیه آمد از سما

گفت رسول الله، بود این آیه شأن مرتضی

آن دعا و این آیه، آیا چه کردند با علیّ

گشته محبوب خدا و عالم، در نزد نبیّ

هم بشد محبوب مؤمن شیره‌ی جان همه

مؤمنین دارند همه دوست هیچ ندارند واهمه

گفته‌ی معصوم چنین باشد، به نزد مؤمنان

هست قلوب مؤمنان مملو ز حبّ جان جان

پس سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدّاً در نزول

آمده در حق حیدر نفس والای رسول

[97] صادق آل رسول کرد آیه را تفسیر بجا

گفت که نازل کرده قرآن را ز نزد خود خدا

با زبان مصطفی نازل نمود آسان، روان

تا بدانند جملگی مقصود حق را خود ز آن

مقصد حق بود ز آسانی، امیر مؤمنان

تا که منصوب بر خلافت گردد آن جان جهان

با زبانی بس روان گوید بشارت مسلمین

جانشین مصطفی گشته امیرالمؤمنین

هم کند انذار و ترساند همه کفار کین

تا جهان داند علی باشد امام مسلمین

پیروش باشند همه و راهی راه خدا

هم رسند متن سعادت رستگاران بقا

تا نجات یابند از این دهر و عذاب آخرت

از صراط آسان گذر کرده روند با سلامت

پس علی میر نجات باشد به هر عالم عیان

دامنش گیرید تمامی بالاخص ای مؤمنان

20-سوره مبارکه‌ی طاها

سوره‌ی طاهای طاهر سوره‌ی ختم رسل

سوره‌ی احمد و محمود مصطفی را آمد گل

سوره‌ی جان علی و جان جانان همه

سوره‌ی خاص محمّد دین و ایمان همه

[1] باشد طاها یک اشاره به طهارت ولا

به طهارت آل الله یعنی آل مصطفی

[2] آیه آمد بر پیمبر ای رسول محترم

ما نکردیم نازل قرآن تا به تو باشد ستم

سخت مگیر بر خود مینداز شخص خود در رنج و غم

رنج بسیار در عبادت هم هدایت از کرم

[4] نازل آمد از خدای خالق ارض و سما

آن خدای عرش و فرش و بین این دو و ثَری

[8] نازل آمد تا که یادآور شوی خلق مرا

لا اِلهَ اِلَّا هُو گوئی به اسم‌های خدا

اسم اعظم در نزول باشد علی نفس خودت

خلق من باشد ظهور نفس پاک خوش سیرت

[12] گفت به موسی فَاخْلَعْ نَعْلَیْک این بود وادی طور

سجده بنموده به این دگه وَلِیُّ اللهِ نور

هر کجای خاک باشد جلوه‌ی شیر خدا

بوتراب است حاکم خاک معنی ملک ولا

[14] من خدایم غیر من هرگز نباشد هیچ کسی

تو عبادت کن مرا جز من نباشد دادرسی

مظهر ما مصطفی و مرتضی دان هر زمان

هر پیمبر با خودت را مظهر این دو بدان

[54] اِنَّ فی ذلِکَ لَایاتٍ لِاُولِی النُّهی

صادق آل عبا تفسیر نمود این آیه را

یاد نمود سوگند به اَلله که اُولِی النُّهی یقین

ما ائمه باشیم و در شأن ما آمد چنین

[82] باقر علم کتاب معنا نموده آیه را

اَهْتَدی سوی ولایت باشد و اهل ولا

توبه و ایمان و عمل هر سه مشروط آمده

شرط، ولایت باشد و نَیْ آن که مبسوط آمده

پس ندارند این سه هیچ سودی مگر شرط قبول

آید در آخر ولایت تا شود بهرش وصول

[124] صادق صدق و صداقت تفسیر

بنمود آیه را اَعْرَضَ عَنْ ذِکْری، بیان داشت تا که سازد پایه را

ذکر، ولایت علی بن ابی طالب بدان

آن‌که اعراض از ولایت کر یقین ظلم کرد به آن

آن که اعراض از ولایت می‌کند کور است یقین

کور شود محشور به محشر نیست برایش هیچ معین

[125] او ولایت ترک نمود در دار دنیا و خدا

ترک کند او را به عقبا او بماند بینوا

21-سوره مبارکه‌ی انبیاء

سوره جمع نبیّ و انبیاء آمد نزول

باشند گل‌های الهی هم نبیّ و هم رسول

جملگی در مکتب مولی امیر مؤمنان

در نبوت درس گرفتند درسشان از آسمان

جز محمّد، درس گرفت نزد خداوند جهان

مکتب وحی و حضور است مصطفایش درس خوان

[1] ساعت روز قیامت گشت نزدیک، مردمان

جمله در غفلت گرفتارند و در لَعْبی چنان

حاکم روز قیامت در حضور آمد علی

حاکم واقع خدا باشد به وصف منجلی

[10] آیه را معنا نمود موسای کاظم این چنین

مقصد آیه اطاعت از امیرالمؤمنین

گفت امیرمؤمنان: ذکر است رسول عالمین

ما ائمه اهل ذکریم راسخون علم یقین

[73] در حدیث آمد، خداوند حکیم اکرام نمود

او گرامی داشت خلیلش را و او امام نمود

وصف والای امامت را میان عترتش

نصب نمود از بهر آن‌هائی که دارند عصمتش

در میان ذریه، پاکان آنان بوده است

هر یکی ارث برده است از آن چه حق فرموده است

قرن‌ها بگذشت که تا آمد زمان مصطفی

مصطفی ارث برد امامت را ز مردان خدا

بعد پیغمبر خدا داد این امامت را عیان

منحصر گردید به مولایم امیر مؤمنان

بعد مولایم علی، هست در میان عترتش

از حسین و از حسن، سجاد و باقر دولتش

روزی از روزها بفرمودی رسول عالمین

جابر بن عبدالله انصاری را این چنین

عمر تو طولانی گردد جابرا تا وقت آن

تو زیارت می‌کنی باقر امام انس و جان

او بود فرزند من نامش بود همنام من

هم شبیه باشد به من هم حفظ کند مرام من

علم او علم من و حکمت او هست حکمتم

هست کلام او کلامم رؤیت او رؤیتم

چون نمودی او زیارت گو سلامم را به او

گو سلام حق به او و هم سلام‌های نکو

هفت نفر فرزند معصومش پیاپی هست امام

هفتمین است مهدی موعود ز حق او را سلام

آن که از عدلش شود پر جابجا روی زمین

آن زمینی که پر از ظلم گشته قبلش هست غمین

بعد از آن خواند آیه را در نزد جابر مصطفی

وَ جَعَلْنا هُمْ اَئِمَّهْ یَهْدُونَ بِاَمْرِنا

ما قرار دادیم آنان پیشوای مردمان

تا به امر ما کنند خلق را هدایت هر زمان

هم کنند هر کار نیکو هم کنند راز و نیاز

هم ادا سازند زکات را هم بپا دارند نماز

شأن آنان است عبادت کارشان است بندگی

کارشان انجام دهند با عشق و با زیبندگی

باقر علم رسول تفسیر نمود آیه چنین

این ائمه هست ز زهرا و امیرالمؤمنین

صادق آل محمّد گفت ائمه در کتاب

هست امامان بهر خلقش هادی تا روز حساب

پس ز بعد مصطفی باشد دوازده تن امام

اول آنان علی باشد بختم مهدی بنام

[101] گفت محمّد، یا علی، این تو و این هم شیعیان

در کنار حوض کوثر آمر و ناهی عیان

آب دهید بر دوستان و منع نمائید دشمنان

این شمائید روز فزع اکبر در امن و امان

این شمائید زیر عرش و سایه‌ی عرش برین

از برای دیگران است فزع اکبر در زمین

حزن عظمای قیامت هست برای دیگران

این شمائید هیچ ندارید حزن و مشکل هیچ زمان

گشته نازل بهرتان این آیه از فوق سما

تا بدانید قرب خود را رو به درگاه خدا

[105] آیه نازل گشت که تا گوید زبور و ذکر چنین

ما نوشتیم در کتاب آسمانی صالحین

ارث برند از آن چه باشد باطن و روی زمین

هست برای شیعه‌ی ناب امیرالمؤمنین

باقر علم سماوات گفت که اینانند یقین

اصحاب مهدی موعود وارث ملک زمین

گفت پیمبر گر که یک روز باقی ماند از جهان

حق کند طولانی آن روز تا که آید جانِ جان

برگزیند مرد صالح را ز عترت رسول

تا کند پر عدل زمین را بعد ظلم‌ها و ضلول

22-سوره مبارکه‌ی حج

سوره حج نازل آمد بهر حاجیِ ولا

سیر حج دارد، بپیماید رهش سوی خدا

[19] باقر علم الهی گفت ز آیه این چنین

فَالَّذینَ کَفَرُوا، و بعد آن است آتشین

آن که گشت کافر ولایت امیر مؤمنان

جامه‌های آتشینی بس بریدند بهرشان

گفت علی بن ابی طالب که روز رستخیز

روز حقی است از برای خلق نباشد زان گریز

اولین کس باشم آن جا تا نشینم در حساب

در خصومت می‌نشینم نزد رحمان و جواب

روز دادگاه قیامت اولین خصم عدو

هست علی نزد خداوند جایگاهش بس نکو

یا بیامد آیه در جنگ علی و روز بَدْر

فاتح میدان علی باشد بود فتحش به صدر

خصم بدریون علی باشد به بدر روزگار

شَیْبَه و عُتْبَه، دگر باشد ولید نابکار

گفت حدیثی را به امت خاتم پیغمبران

گر که امت خوب شناسد این امیر مؤمنان

منکر فضلش نگردد هیچ کسی اندر جهان

آن زمان که بوده آدم بین روح و جسم آن

این علی بوده امیرالمؤمنین در آسمان

بوده با این وصف عالی در زمین و در زمان

پس علی بوده امیر مؤمنان اندر ازل

تا ابد باشد چنین، وصف کمالش لَمْ یَزَل

چون خداوند خالق خلق است ازل تا به ابد

دائماً در حال خلقت گو که اَللهُ الصَّمد

خلق بود مؤمن به اَلله، جمعشان است مؤمنین

یک امیر دارند به عالم نام امیرالمؤمنین

تا خدا بوده یقین مخلوق او بوده عیان

خلق او مؤمن به او باشد همه طول زمان

خلق او را هست امیری در همه ملک جهان

نام والای امیر باشد امیر مؤمنان

[24] با کلام دلنشین و خلق خوش، راه حمید

در هدایت سیر کند سوی کمال با صد امید

با جلال بردارد مانع از سر راه خدا

تا که مسجد پاک شود از کفر و شرک بی صدا

این علی روشن نماید راه حق را با جمال

مانع و کفر و سیاهی را زُداید با جلال

[34-35] نازل آمد آیه و بعدش به شأن مُخْبِتین

مُخبتین باشند ائمه و علی هست صدرنشین

موسی بن جعفر بفرمود از پدر داشتم سؤال

منظور از آیه و مُخبت‌ها که باشند در خصال

باب من دادی جوابم شأن آیه در نزول

آمده در شأن ما خاصه نزولش را قبول

[38] جعفر صادق بفرمود مائیم آنانی خدا

در دفاع باشد همیشه بهر صدق و هم صفا

تا که باشند شیعیان ما همه خوشحال و شاد

در سرور باشند همیشه از خداست این بر عباد

[39] صادق آل عبا گفت آیه در شأن رسول

نیست نزولش تا نمائیم ما همه این را قبول

هست نزولِ شأن آن قائم آل احمدی

در قیام است تا بگیرد خونِ خونِ سرمدی

طالب خون حسین باشد در آن وقت و زمان

او بگیرد خون فرزند امیر مؤمنان

پس ولی دم همه مائیم و قائم در قیام

در طلب باشیم بگیریم خون آن سوم امام

باقر آل عبا گفت آیه و شأن نزول

آمده در شأن والای همه آل رسول

[41] آیه نازل گشت ز بهر آل پاک مصطفی

هم به شأن پر فراز مهدی موعود ما

هم به شأن یاورانش جمع اصحاب کُبار

شرق و غرب مالک شوند با لطف حیّ کردگار

دین اسلام را به آن‌ها می‌کند یاری خدا

بر همه ادیان کند غالب، دروغگویان رسوا

با دست پر قدرت یاران مهدی در جهان

صاحبان بدعت و باطل بمیراند عیان

سنگدلان و ظالم و کافر بمیراند همه

تا نماند هیچ ظلمی در میان جامعه

امر بمعروف، نهی از منکر شوند انجام تمام

جمله باشند از وجود و از برکت امام

کاظم ملک ولایت گفت بود این آیه در

شأن ما اهل ولا باشد شرافت بشر

صادق ملک الهی گفت که این آیه همه

نازل است در شأن ما وابستگان فاطمه

گفت رسول الله هر آن کس دارد از روی صفا

دارد ایمان بر خداوند و رسول مجتبی

هیچ ندارد ذره‌ای بغض در دلش از عترتم

بغض بر عترت به من باشد نباشد عزتم

بغض بر من کفر باشد کفر آن کفر به خدا

کفر به حق متعال باشد سیاهی بلا

گر خدایم اهل بیتم را تمکن می‌دهد

این تمکن در زمین باشد ز هر نقصی رهد

اهل بیت من اقامه می‌کنند بهرش نماز

می‌دهند بهرش زکات خود بصد عشق و نیاز

هم بپا دارند همه امر بمعروف‌ها تمام

هم نمایند نهی از منکر به هر جا و مقام

پس خداوند رحیم داده نزول این آیه را

آیه در شأن ائمه و علیّ مرتضی

[52] گفت امیر مؤمنان هم من و هم اولاد من

جانشینانم ز اولادم امامان در وطن

ما امامانیم هدایت یافته‌ایم، مُحدثون

یک بیک نام برد امامان جمله آیات بیچون

گفت بود این‌ها کسانی که خداوند ودود

با نام پاک همه یاد کرد قسم و هم درود

کرد قرائت آیه، خواند: وَ وٰالِدٍ وَ مٰا وَلَد

والد باشد مصطفی و هم رسول هر بلد

والد باشند این امامان در همه ملک جهان

رأس آنان است پدر گو تو امیر مؤمنان

فاطمه و مرتضی هر دو نباشند خود نبی

فاطمه باشد محدثه، محدث است علی

23-سوره مبارکه‌ی مؤمنون

[1] سوره‌ای از سوره‌ها آمد به نام مؤمنون

تا بگوید مؤمنان در رستگاریِ بیچون

[2] داخلند آنان که خاشع در نماز باشند و هم

اعتراض از لغو دارند پاک و پاکیزه نِعَم

[4] حافظ پنهانیان و عهد و پیمان و وفا

حافظ شأن نمازند طالب روی خدا

اصل مؤمن گو علی باشد صفات مؤمنون

هست برای نازل ایمان علی باشد ستون

مؤمن اول علی و مؤمن آخر علی است

شرط ایمان است ولایت بین تو این معنا جلی است

[14] ظاهر انسان بود از نطفه و هم عَلَقه

هم ز مُضْغه و عِظام و گوشت و خون باشند همه

باطن انسان بود روح مجرد نازنین

گفت خدا بر خود تبارک هم به خود گفت آفرین

ظاهر و باطن ز انسان نازل شیر خدا

گفت به خود اَحْسن، تبارک، بهر خلق مرتضی

[73] آیه می‌گوید رسولا خلق را دعوت نما

دعوتت بر راه راست است کان علی مرتضی

راه راست باشد ولایت رهبرش باشد علیّ

این علی بر خلق عالم هست امام و هست ولیّ

جعفر صادق بفرمود این صراط مستقیم

هست ولایت بهر مولایم امیرالمؤمنین

[74] آن کسانی که نیارند اصل ایمان به خدا

هم ندارند باور و ایمان ندارند بر جزا

از ولایت رو بگردانند و باشد انحراف

منحرف از راه راستند راهشان باشد خلاف

خود صراط مستقیم تفسیر نمود این آیه را

گفت هر آن کس که ندارد اعتقادی به خدا

از صراط و از ولایت رو بگردانیده است

در خطا سیر می‌کند چاهی ز نار ندیده است

صادق ملک ولایت گفت امیر مؤمنان

یک کلامی بس بلند دارد در این جا پر توان

گفته است روزی که گر می‌خواست خدای مهربان

شخص خود را می‌شناساند از برای مردمان

لیکن بر مبنای حکمت این خداوند حکیم

ما نمود ابواب عرفان، ما صراط مستقیم

ما نمود وجه الله و هم راههای معرفت

تا همه با ما شناسند خالق خود در وحدت

پس هر آن کس از ولایت رو بگرداند، خطا

یا دهد ترجیح کس دیگر بما باشد جفا

رو بگردانیده است از راه راست و هم ولا

رو بدوزخ کرده است چون بوده است شخص دغا

خود علی تفسیر نمود این آیه را، باشد قبول

گفت صراط باشد ولایت بهر ما آل رسول

24-سوره مبارکه‌ی نور

سوره‌ی نور آمده از بهر نور الله علیّ

نور حق باشد امیر مؤمنان حق را ولیّ

[10] باقر و صادق امامان جهان معرفت

کرده‌اند تفسیر آیه، با تمام فضیلت

گفته‌اند منظور ز فضل الله رسول خاتم است

منظور از رحمت، ولایت هم که اصل آدم است

در بیان دیگری فضل الله باشد مصطفی

رحمت حق تعالی هست علی شیر خدا

[35] خود خدا نور است و هم نور سماوات و زمین

در مَثَل، مِشکات و مِصباح و زُجاجه این چنین

در تلؤلؤ آمده چون کوکب روشن ضمیر

روشنیش از درختی است بس مبارک دلپذیر

گو درخت زیتون است نه شرقی و غربی بود

شرق و غرب از آن فروزان دان که آن ربّی بود

نیست ز نار و نورِ زیت، خود روشنی بخشد جهان

بین بود نُورٌ عَلی نُور، نور دهد بر این و آن

آن که را خواهد خدا با نور هدایت می‌کند

او به هر کاری بود دانا، کرامت می‌کند

این چنین آمد مَثَل ور نه به تنزیل و ظهور

بر تمام قامت مولی علی نور است به نور

آسمان و ارض و مشکات هم چراغ و روشنی

هم زُجاج و کوکب و زیتون، ظهوری است از علیّ

نور حق است نور اَعْلی، فوق نور علوی

نورْ عَلی نور است عالم بین ظهور ولوی

صادق نور خدا این آیه را تفسیر نمود

باد ز درگاه الهی این مُفسر را درود

گفت بود: اَللهُ نورُ السَّموات و همه

وَ الْاَرْضِ مَثَلُ نُورِه کَمِشْکوة، فاطمه

فیها مِصْباحٌ، حسن، مِصْباحُ زُوجاجَه، حسین

اَلزُّجاجَهْ کَاَنَّها، فاطمه نور عین

کَوْکَبٌ دُرّی، میان اهل عالم روشن است

یُوقَدُ مِنْ شَجَرَهْ، ابراهیم، خوش سخن است

مُبارَکَهْ زَیْتُونَهْ، باشد لا شَرْقیَّهْ

نه یهودی و نه نصرانی بود، لا غَرْبِیَّهْ

یَکادُ زَیْتُها یُضی، گیرد عالم بالا

وَلَوْلَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ، رسد باطن دنیا

عالم است، نُورٌ عَلی نُورْ، هم امام بعد امام

در هدایت آمده خلق را، همه عالم سلام

یَهْدیِ اللهُ لِنُورِه مَنْ یَشاء، هادی خدا

این مثال‌ها می‌زند تا آن که خلق گیرد بجا

راه راست جوید، شناسد خالق علم تمام

با مدد از او شناسد بهر خود اول امام

این امام اولین باشد امیر مؤمنان

نور نور است این خدا و هست علی نور عیان

گفت رضا زیبا کلامی بس بلند در این مقام

تا شناسیم از کلامش وصف والای امام

منظور از مصباح رسول الله بود مِشْکاهْ ما

هر که خواهد حق هدایت می‌کند سوی ولا

باقر علم کتاب معنا نمود این آیه را

گفت: کَمِشْکوهْ فیها مِصْباحٌ، باشد مصطفی

سینه‌ی پاک محمد نور علم است در یقین

زُجاجه دان سینه‌ی مولی امیرالمؤمنین

علم صدر احمدی آمد به سینه‌ی علی

نور علم است صدر حیدر از درخت نبوی

این درخت پر برکت هم مبارک پر ثمر

پر فروغ است نور باران می‌کند شمس و قمر

نَیْ بود از شرق و از غرب نَیْ بود از غیر حق

او ز بالا آمده او نور حق است پر شفق

مصباح عالم علی تفسیر نمود این آیه را

بَهْ، چه تفسیری، همه گیریم از او این مایه را

گفت بود مِشْکاهْ آیه باطن من مصطفی

ظاهر من مجتبی و هم حسین سر جدا

فیها مِصْباحٌ، منم من نفس پاک مصطفی

اَلْمِصْباحُ فی زُجاجَه، هست حسین و مجتبی

کَاَنَّها کَوْکَبٌ دُرِّی، علی بن الحسین

چون ستاره می‌درخشد در سمای عالمین

یُوقَدُ مِنْ شَجَرَهْ مُبارَکَه، در یقین

باقر علم، باقر آل امیرالمؤمنین

زَیْتُونَه، صادق بود آن صادق ملک بقا

لا شَرْقِیَّه باشد موسی لا غَرْبِیَّه دان رضا

یَکادُ زَیْتُها یُضئْ، دان جواد خوش لقا

وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ، هادی ملک ولا

نُورٌ عَلی نُور، حسن آن عسکر ملک خدا

یَهْدِی اللهُ لِنُورِهْ مَنْ یَشاءْ، مهدی ما

پس بود این آیه‌ی نور وصف حق متعال

بعد حق وصف رسول الله بود هم وصف آل

اصل آل و رأس آل باشد امیر مؤمنان

باد سلام حق به آل الله و احمد جانِ جان

[36] بیت در آیه بود بیت همه پیغمبران

افضل از بیت همه پیغمبران است بیت جان

بیت جان است بیت افضل بیت زهرا و علی

بیت افضل را در این جا گفته است شخص نبی

بهترین خانه در عالم خانه‌ی شیر خداست

خانه‌ی وحی ملائک خانه‌ی جان ولاست

[40] حضرت صادق بیان داشت آیه را معنا چنین

نور به معنای امام آورده آیه بر زمین

گفت هر آن کس را خدا تعیین نکرد بهرش امام

او ندید در دار دنیا نور حق در این مقام

او نبیند در قیامت از امامش نور راه

ره به جنت کی برد، آن جا ندارد جایگاه

پس هر آن کس که به دنیا از امامش بهره برد

با زیارت امامش عمر به آخر برد و مرد

در قیامت شادمان در محضر نور خدا

رهبرش نور امام است هست امامش مرتضی

[55] حضرت صادق بفرمود آیه در شأن علیّ

هم به شأن این امامانی که باشند خود ولیّ

نازل گشته از میان آسمان آمد زمین

تا بگوید بعد احمد حق امیرالمؤمنین

هم علی گوید بود آیه ز بهر انتظار

مهدی موعود بیاید در ظهور، هست اقتدار

می‌کند امداد خداوند مهدی موعود ما

دین اسلام می‌کند غالب تا روز جزا

هم امام زین العباد گفت شیعیان ما همه

آمدند در آیه حاضر تا بگیرند جامعه

با وسیله از قیام قائم آل رسول

حق طلب خواهد نمود وعده‌ی خود را در وصول

او کسی است که از ظهورش مصطفی داده خبر

عدل او دنیا بگیرد نام پاکش دادگر

25-سوره مبارکه‌ی فُرقان

سوره‌ی فرقان مبارک آمد نازل بر نبیّ

حافظ سوره بود بعد از رسول الله علیّ

[27] باقر ملک بقا تفسیر نمود آیه چنین

منظور از سَبیل بود مولی امیرالمؤمنین

[54] آیه در شأن رسول الله و هم مولی علی

از مقام قرب اعلی بر زمین گشت منجلی

چون رسول الله نمود تزویج صدیقه دخترش

بهر فرزند عمویش مرتضی تاج سرش

با مقام عقد زهرا با علی خوش لقا

در وجود آورد نسب را گشته داماد لافتی

گفت علی داماد پیغمبر به قرآن حکیم

نام‌هائی بس فراوان دارم نام‌های عظیم

در حذر باشید به نامهایم تجاوز نیست روا

هست تجاوز باعث گمراهی دین شما

نام من صِهر است همان طوری که فرموده خدا

گشته‌ام ایندم نسبت، داماد شدم بر مصطفی

گفت امام صادقم آن صادق ملک ولا

گر نمی‌کرد خلق خداوند آن علی مرتضی

هیچ نمی‌بود در جهان هم کفو ز بهر فاطمه

این علی هم کفو زهراست در میان جامعه

[74] در سؤال از جبرئیل شد، بهترین خلق خدا

آیه را بنمود سؤال تا باطنش آید نما

گفت پیمبر: جبرئیلا گو چه کس ازواج ماست

در جواب گفتا، خدیجه بهترین زن در سما

گفت چه کس باشد ذُرّیه بهر ما در این جهان

گفت ذُرّیات شما هست فاطمه نور عیان

قُرَهْ اَعْیُن که باشد در میان خافِقین

در جواب گفتا که باشند هم حسن و هم حسین

گو که باشد این اماماً آخر آیه نگر

در جواب گفتا علیست باشد ز بعدت خوب‌تر

باقرم گفت: وَالَّذینَ یَقُولُونَ رَبَّنا

آن‌ها که گشتند هدایت این هدایت هم ز ما

این بود مخصوص به آل الله و آل احمدی

آمده از عالم بالا و نزد سرمدی

ابن عباس گفته آیه نازل آمد از خدا

آمده در شأن بُوطالب علی مرتضیٰ

26-سوره مبارکه‌ی شعراء

رمز سوره در شعراء آمد از نزد خدا

طا و سین و میم بیامد رمز برای مصطفی

رمز احمد در علیّ باشد علیّ نفس رسول

تو علیّ و هم رسول را یک بدان باشد قبول

[1] هم رسول و هم علی باشند کتاب الله مبین

باطنش احمد و ظاهر دان امیرالمؤمنین

بین تو این قرآن همه آیات روشن از کتاب

آن کتاب الله است که نام نامیش شد بوتراب

[84] کرد دعا روزی خلیل الله بر او صد آفرین

آیه‌ی، وَاجْعَلْ لی لِسانَ صِدْقٍ فِی الاخِرین

عرضه بر او شد ولایت گفت خدایا تو بدار

او را از ذریه‌ی من او لسان صدق عیار

او بود راستگوئی از ذریه‌ام روی زمین

او بود از امت آخر امیرالمؤمنین

[214] آیه آمد ای رسول تو قوم خویش انذار نما

اول این کن تا که آری دیگران را در جلا

در یَنابیعُ الْمَوَدَّهْ حافظ آورده چنین

چند حدیث پر ز معنا از امیرالمؤمنین

نقل نموده آن احادیث از کتاب‌های زیاد

از صحیح مسلم و مسند، فوائد را بیاد

از عیون الاخبار و ثعلبی و هم از شفا

هم ز ابن عباس و از دیگران در جابجا

گفته است ابن ابی طالب علی نامدار

نازل آمد بر رسول الله ز حیّ کردگار

آیه‌ی انذار بیامد، ای رسول خوش سخن

از بنی عبدالمطلب خوانده بهر انجمن

احمد مختار نمود دعوت ز خویشان چل نفر

کرد پذیرائی ز آنان سفره‌ای پر از ثمر

بعد مهمانی و هم صرف طعام، خود خوش کلام