جمال بی مثال

مشخصات کتاب

جمال بی‌مثال / حائری‌پور، محمدمهدی؛ 1348 -

سیمای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در کلام معصومان علیهم السلام / محمدمهدی حائری‌پور - قم: انتشارات مؤسسه آینده روشن، پژوهشکده مهدویت، 1393.

ISBN 978 – 600 – 5073 – 45 – 4.

فهرست نویسی براساس اطلاعات فیپا.

کتاب‌نامه.

436/689BP550/3/و 7

ب 1393

جمال بی‌مثال؛ سیمای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در کلام معصومان علیهم السلام

نویسنده:محمدمهدی حائری‌پور

حروف‌نگار:ناصراحمدپور

صفحه‌آرا:علی قنبری

طرح جلد:ا. اکبرزاده

ناشر:مؤسسه آینده روشن

نوبت چاپ:اول، 1393

شمارگان:1000 جلد

بها:100000 ریال

شابک:4- 45-5073- 600-978

مرکز پخش:قم، خیابان صفاییه، کوچه 25، پلاک 27، تلفن: 37840902 - 025

توضیح: شعر پشت جلد از غلام‌حسین یوسفی (ناقوس) می‌باشد.

همه حقوق برای ناشر محفوظ است

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

جمال بی‌مثال

سیمای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در کلام معصومان علیهم السلام

محمدمهدی حائری‌پور

این تلاش ناچیز را به محضر مولای کریم که میزبان بزرگ عالم وجود است تقدیم می‌کنم و نیز به حضور مادر بزرگوارش حضرت فاطمه زهرا علیها السلام که بزرگ منتظر و چشم به راه اوست و چشم ما در دو عالم به عطای اوست.

ای نگار نازنین فاطمه

یادگار آخرین فاطمه

نام زهرا بهر قرآن شد نگین

نام تو نقش نگین فاطمه

فهرست

مقدمه13

بخش اوّل: امام‌شناسی

فصل اوّل: ضرورت وجود امام19

نکته‌هایی از روایات25

علّت نیاز به امام25

امام به انتخاب خدا26

امام، مظهر لطف الهی27

امام ظاهر یا غائب28

فصل دوم: ضرورت شناخت امام31

نکته‌هایی از روایات34

اهمیّت شناخت امام34

مفهوم امام‌شناسی و جایگاه آن35

مصداق امام کیست؟36

فصل سوم: روایات دوازده امام37

روایات38

نکته‌هایی از روایات41

پیامبر و مسئله جانشینی او41

جایگاه عترت پیامبر41

کشتی نوح و باب حطّه42

معرفی امامان توسط پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 44

بخش دوم: مهدی‌شناسی

فصل اوّل امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در قرآن47

نکاتی دربارۀ آیه شریفه و روایات ذیل آن50

نکاتی دربارۀ آیه شریفه و روایات ذیل آن56

توضیحی دربارۀ جایگاه آیه59

نکاتی پیرامون آیه شریفه و روایات آن61

فصل دوم: حسب و نسب شریف امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 65

نکته‌هایی دربارۀ روایات72

فصل سوم: اسم و کنیه و شمایل امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 77

نکته‌هایی از روایات79

فصل چهارم: سیرۀ امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 83

نکته‌هایی دربارۀ روایات88

عمل براساس قرآن و سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 88

عدالت در سطح مسئولان و مردم90

علم و دانش گسترده در زمان ظهور91

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و استفاده از قهر و خشنونت92

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف امیر مهر و مهرورزی93

فصل پنجم: خصائص حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 95

نکته‌هایی از روایات101

بخش سوم: غیبت و انتظار

فصل اوّل: ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 111

روایات112

نکته‌هایی از روایات120

ادّله ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 120

راز پنهانی ولادت مهدی124

شبهات بی‌اساس دربارۀ ولادت و پاسخ آنها128

نتیجه‌گیری133

فصل دوم: غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 135

نکته هایی از روایات138

سابقۀ غیبت138

چگونگی غیبت139

وظیفه ما در غیبت140

غیبت و ظهور140

فصل سوم: علّت غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 143

روایات143

نکته‌هایی از روایات146

سرّی از اسرار الهی146

غیبت، سنّت الهی147

غیبت، سپر جان امام148

آزادی از بیعت طاغوت‌ها150

فصل چهارم: آثار و برکات امام غائب153

روایات154

نکته‌هایی از روایات157

ضرورت حجّت، ظاهر یا غائب157

خورشید پشت ابر158

امام غائب و هدایت باطنی159

امام غائب و لطف و هدایت آشکار160

امام غائب و هدایت با واسطه161

فصل پنجم: طول عمر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 163

نکته‌هایی از روایات166

طول عمر مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سنتّی الهی166

طول عمردر امّت‌های پیشین166

پیش‌بینی طول عمر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف 166

فصل ششم: اهمیّت انتظار فرج و جایگاه منتظران169

نکته‌هایی از روایات173

جایگاه انتظار173

جایگاه منتظر174

وظایف منتظران175

بخش چهارم: ظهور

فصل اوّل: جهان پیش از ظهور181

نکته‌هایی از روایات183

ضرورت حجت الهی برای ساماندهی امور184

مؤمنان و اوضاع جهان پیش از ظهور184

ترسیم روایات از جهان پیش از ظهور185

فصل دوم: علائم ظهور189

نکته‌هایی از روایات193

مفهوم علامت و علائم ظهور193

برداشت نادرست از روایات علائم193

دسته‌بندی علائم ظهور194

علائم حتمی ظهور194

سایر علائم ظهور196

فصل سوم: وقت ظهور199

روایات199

نکته‌هایی از روایات201

مخفی بودن زمان ظهور201

علّت پنهان بودن زمان ظهور202

خطر هلاکت و سقوط203

فصل چهارم: برکات ظهور امام مهدی7205

نکته‌هایی از روایات210

شکوفایی عقل و کمال اخلاقی210

حکومت و دین جهانی211

عدالت جهانی در همه بخش‌ها212

امنیّت همگانی در همه حوزه‌ها213

صفا و صمیمیّت و همدلی مردم214

ریشه‌کن شدن فقر از جامعه بشری215

تعهّد و مسئولیت‌پذیری افراد216

پیشرفت علمی و رشد ارتباطات217

سخن پایانی219

کتابنامه221

مقدمه

مهدویّت، حقیقت نابی است که ریشه در همه ادیان الهی و توحیدی دارد و ظهور مهدی و نظام عدل‌گستر او قله آمال و آرزوهای انبیاء و اولیاء و پیروان راستین ایشان بوده است. برای معرفی چهرۀ درخشان امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف کتاب‌های فراوانی نوشته شده است ولی بررسی ابعاد مختلف شخصیت آن بزرگوار از دیدگاه معصومین علیهم السلام لطف دیگری دارد. در مجموعه‌ای که پیش روی شماست تلاش گردیده که در موضوعات مختلف مربوط به حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف گزیده‌ای از روایات پیامبر مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم و اهل‌بیت علیهم السلام او جمع‌آوری شود و با عباراتی سلیس و روان ترجمه شود و آن‌گاه نکاتی که از آن روایات قابل استخراج است به اختصار بیان گردد. به این ترتیب مجموعه حدیثی حاضر نسبت به مجموعه‌های مشابه از امتیازات ذیل برخوردار است ان‌شاء‌الله:

آوردن روایات فراوان مجموعه بسیار مفصّلی را تشکیل داده است که از حوصله بیشتر افراد جامعه بیرون است و مجموعه حاضر سعی کرده بین جامعیّت و اختصار جمع کند تا کاری مفید برای همه طبقات و اصناف باشد.

هر نکته شماره روایت مرتبط با آن نکته بیان شده است)

با تشکر فراوان از استاد بزرگوار و گرامی حضرت حجت‌الاسلام والمسلمین پورسیدآقایی (دام عزه) که بانی این کار و راهنما و مشوق ما بوده‌اند.

محمدمهدی حائری‌پور

قم مقدس _ بهار1393 (شعبان 1435)

بخش اوّل: امام‌شناسی

اشاره

فصل اوّل: ضرورت وجود امام

اشاره

یکی از مسائل مهم اعتقادی مسأله نیاز به امام حق است که جانشینی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم را برعهده دارد. در کتاب‌های اعتقادی فریقین مسأله نیاز به امام برای جامعه اسلامی از بدیهیات شمرده شده است و آن‌چه مورد اختلاف و محل بحث و نزاع بوده خصوصیات امام و میزان در شناخت او و مقدار و کیفیّت اختیارات او بوده است، به اعتقاد شیعه «امام» مقام و منزلتی دارد که براساس آن دنیا و آخرت مردم را تأمین می‌کند و او علاوه بر ریاست دنیوی، بر دین و دیانت مردم نیز امام است و به تعبیر بالاتر او حجّت خدا در میان خلق است که به سبب او دین‌داری میسّر خواهد بود و بدون او حجّت خدا بر مردم تمام نخواهد شد. همان‌گونه که بدون پیامبر و کتاب آسمانی حجّت الهی بر مردم تمام نخواهد گردید. با این بیان، زمین از امام حق خالی نخواهد بود امامی که حلال و حرام الهی را بیان کرده و راه

مستقیم الهی را نشان می‌دهد.

دربارۀ این موضوع روایات بسیاری موجود است که چند نمونه آن

را می‌آوریم:

به درستی که خداوند بزرگ‌تر از آن است که زمین را بدون امام عادل واگذارد. ⁽¹⁾

اگر [از] مردم تنها دو نفر [باقی] باشد هر آینه یکی از آنها

«امام» خواهد بود، و نیز فرمود: آخرین کسی که می‌میرد امام است تا کسی بر خدا دلیل نیاورد که خدا او را بدون حجّت واگذاشته است. ⁽²⁾

همیشه این‌گونه بوده که برای خداوند در زمین حجّتی بوده که حلال و حرام را می‌شناسانده و مردم را به سوی راه خدا می‌خوانده است. ⁽³⁾

زمین از وجود مردی از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] که حق را بشناسد

خالی نمی‌ماند پس آن‌گاه که مردم چیزی در حق بیفزایند

گوید: افزودند و اگر چیزی از آن کم کنند گوید: کاستند و اگر حق را بیاورند تصدیقشان کند و اگر چنین نباشد حق از باطل شناخته نگردد. ⁽¹⁾

هشام گزارش نمی‌دهی که با عمرو بن عبید چه کردی و چگونه با او سؤال و جواب کردی؟ ... هشام گفت: گفتم ای مرد دانش‌مند من غریبم اجاز می‌دهی سؤالی کنم؟ گفت آری بپرس. گفتم: آیا شما چشم دارید؟ گفت: پسرجان این چه سؤالی است چیزی که به چشم خود می‌بینی سؤال ندارد! گفتم پرسش همین‌گونه است. گفت: بپرس اگرچه سؤال تو احمقانه است! گفتم: شما چشم دارید؟ گفت آری دارم. گفتم: با آن چه می‌کنی؟ گفت: با آن رنگ‌ها و اشخاص را می‌بینم. گفتم: بینی داری؟ گفت: آری. گفتم: با آن چه می‌کنی؟ گفت: با آن استشمام می‌کنم. گفتم: دهان داری؟ گفت: آری. گفتم: با آن چه می‌کنی؟ گفت: مزه‌ها را با آن می‌چشم. گفتم: گوش داری؟ گفت: آری. گفتم: با آن چه می‌کنی؟ گفت: با آن صداها را

می‌شنوم. گفتم: قلب هم داری؟ گفت: آری! گفتم: با آن چه می‌کنی؟ گفت: هر آن‌چه به این اعضا و حواس من وارد می‌شود با قلبم آنها را تشخیص می‌دهم! گفتم: آیا وجود این جوارح موجب بی‌نیازی از قلب نیست؟! گفت: نه. گفتم: چگونه ترا از قلب بی‌نیازی نیست و حال آن‌که این جوارح و حواس صحیح و سالم است؟! گفت: پسرجان وقتی این اعضا و حواس در چیزی که ببویند یا ببینند یا بچشند یا بشنوند تردید کنند در تشیخص آن به قلب مراجعه می‌کنند تا یقین پابرجا شود و شک از بین برود! گفتم: پس خداوند قلب را برای رفع شک و تردید حواس قرار داده؟! گفت: آری. گفتم: حتماً باید قلب باشد وگرنه برای حواس، یقین پیدا نمی‌شود؟! گفت: آری. گفتم: ای ابامروان ⁽¹⁾خدای تبارک و تعالی حواس تو را بی‌امام رها نکرده و برای آنها امامی گماشته که ادراک او را تصحیح کنند و در مورد شک، یقین به دست آورد و همه این مردم را در شک و سرگردانی و اختلاف واگذاشته و امامی برای آنها معیّن نکرده تا آنها را از شک و حیرت برگرداند؟!... گفت: در اینجا خاموش ماند و پاسخی نداد! ⁽²⁾و ⁽³⁾

آیا زمین بدون امام می‌ماند؟ فرمود: اگر زمین بدون امام باشد، هر آینه فرو می‌رود. ⁽¹⁾

خداوند از زمان وفات حضرت آدم علیه السلام ، هرگز زمین را بدون امام وانگذاشته است. امامی که به وسیله او [مردم] به خدا هدایت می‌گردند و او همان حجّت [خدا] بر بندگان است که هر که او را وانهد گم‌راه شده و هر که پیرویش کند نجات‌یافته است. این [نصب امام] حقّی بر خداوند است. ⁽¹⁾

از زمان خلقت آدم علیه السلام زمین از حجّت خالی نبوده است؛ یا [حجّت] آشکار و شناخته شده و یا حجّت پنهان و پوشیده و تا قیام قیامت زمین از حجت خالی نخواهد ماند و اگر چنین نبود خداوند عبادت نمی‌شد. ⁽²⁾

آیا سخن خدای بزرگ را نشنیدید که می‌فرماید: ای مؤمنان اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید رسول او را و اطاعت کنید اولی الامر از خود را؟ آیا این دستور تا روز قیامت نیست؟ آیا نمی‌اندیشید که از زمان آدم علیه السلام تا زمان امام گذشته [ابومحمّد العسکری علیه السلام _ که درود خدا بر او باد _] خداوند تعالی برای شما پناه‌گاه‌هایی قرار داد که به آنها پناهنده شوید و نشانه‌هایی گذاشت که به آنها هدایت شوید؟! [به گونه‌ای که] هرگاه عَلَمی

نهان شد عَلَم دیگری آشکار گردید و اگر ستاره‌ای غروب کرد ستاره‌ای دیگر درخشید و چون خدای تعالی ابومحمّد علیه السلام را قبض روح کرد پنداشتید که او رابطه بین خود و خلقش را قطع کرده است؟ هرگز چنین نبوده و تا روز قیامت چنین نخواهد بود تا آن روز که امر خدای تعالی ظاهر شود در حالی که آنان (مشرکان) ناخشنود باشند. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

علّت نیاز به امام

سراسر فقر و نیاز است و مسیر او پرخطر و طولانی و مقصد او قرب الهی است. (حدیث 5)

امام به انتخاب خدا

با توجه به جایگاه امام که باید معصوم از گناه و خطا باشد تا بتواند معیار و میزان حقّ قرار گیرد، هیچ‌کس جز خداوند که عالم به غیب است نمی‌تواند مصداق امام را در جامعه معرفی کند. (حدیث 1 و 5 و 9) چون عصمت امری است که بر همگان مخفی و نامعلوم است و نیز این‌که در آینده چه خواهد شد بر کسی جز خدا آشکار نیست؛ به روایت زیر توجه کنید:

سعد بن عبدالله قمی گوید: از امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف پرسیدم که چرا مردم نمی‌توانند امامشان را خود برگزینند؛ آن حضرت پرسید: مرادت امام صالح اصلاح‌گر است یا پیشوای ناشایست فسادانگیز؟ گفتم: مرادم مقتدای صالح اصلاح‌گر است.

امام فرمود: با توجه به این‌که کسی نمی‌داند که در خاطر دیگری از اندیشه صلاح و فساد چه می‌گذرد، آیا ممکن است، مردم کسی را برگزینند که اندیشه فساد در سر دارد؟ گفتم: آری! فرمود: به همین دلیل انتخاب امام به مردم واگذار نشده است و این همان علّتی است که با برهان بر تو اقامه کردم تا عقلت به اطمینان برسد. ⁽¹⁾

امام، مظهر لطف الهی

زمان‌ها و برای همه امّت‌ها باید امامی باشد تا حجّت خدا بر خلق تمام گردد و کسی بر خدا دلیل نداشته باشد، به همین جهت آخرین نفر که می‌میرد «امام» خواهد بود همان‌گونه که اولین نفر از انسان‌ها پیامبر بود (= حضرت آدم علیه السلام ) و در این صورت عذری برای کسی باقی نمی‌ماند! (حدیث 2 و 7 و 8 و 9)

امام ظاهر یا غائب

فرمان داده شده است، می‌رساند که اولی الامر در هر زمانی وجود دارد و مردم هر عصر و زمان باید از او اطاعت کنند. حال اگر در میان افراد موجود و ظاهر، کسی که شایسته این مقام باشد وجود نداشته باشد معلوم می‌شود که مصداق «اولی الامر» امامی است که از نظرها غائب است چون غیبت حجّتِ خدا امری بی‌سابقه نیست و فراوان اتّفاق افتاده است. (حدیث 9)

فصل دوم: ضرورت شناخت امام

اشاره

از نظر عقل و نقل مسئله معرفت و شناخت جایگاه بسیار مهمّی دارد و آدمی بدون معرفت به جایی نخواهد رسید بلکه هدف از خلقت، معرفت و شناخت است. آیات قرآن کریم و روایات پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیهم السلام در این موضوع، صریح و روشن است. در بحث معرفت، ابتدا معرفت خدا و شناخت صفات و اسماء حسنای او مطرح است و پس از آن شناخت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و خلفای بر حق او مراد است.

برای آشنایی با میزان اهمیّت معرفت امام و جانشین بر حق پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بعضی از روایات را در این‌جا می‌آوریم:

هرکس بمیرد در حالی که امام زمان خود را نشناسد به مرگ جاهلی مرده است. ⁽¹⁾

کمترین چیزی که آدمی به سبب آن گمراه خواهد بود چیست؟ فرمود: این‌که نشناسد کسی را که خدا امر به اطاعت از او کرده و ولایتش را واجب دانسته و او را حجّت در زمین و شاهد بر خلق خویش قرار داده. پرسیدند: ای امیرالمؤمنین آنها کیانند؟ فرمود: کسانی که خداوند آنها را در کنار خود و پیامبرش قرار داده و فرموده: ای گروه مؤمنان از خدا و رسول اطاعت کنید و نیز از اولی الامر از میان خود. راوی گوید: پس من سر حضرت را بوسیدم و گفتم: برایم (مطلب را) روشن ساختی و گره از کارم گشودی و هر شکّی در دلم بود از میان بردی! ⁽¹⁾

از آن حضرت دربارۀ آیه «و چه کسی گمراه‌تر است از آن که هوای خود را پیروی کرده بدون هدایتی از سوی خدا» سؤال شد. فرمود: مراد کسی است که دین خود را رأی خود قرار داده بدون این‌که امامی از پیشوایان هدایت را برگزیده باشد. ⁽²⁾

امام نشانه‌ای است میان خدا و خلقش، پس هرکه او را بشناسد مؤمن خواهد بود و هرکه او را انکار کند کافر خواهد بود. ⁽¹⁾

ای یحیی هرکه شبی را بدون معرفت امام زمانش بسر برد به مرگ جاهلیّت از دنیا رفته است. ⁽²⁾

ای مردم به راستی که خدای بلندمرتبه بندگان را خلق نکرد مگر برای این‌که او را بشناسند پس چون او را شناختند، عبادتش کنند، پس چون او را عبادت کردند به سبب آن از عبادت غیر او بی‌نیاز گردند. پس مردی به آن حضرت گفت: ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم پدر و مادرم فدای شما باد، معرفت و شناخت خدا چیست؟ امام فرمود: این‌که اهل هر زمانی، امام زمان خود را بشناسند، همان‌که اطاعت او برایشان واجب است. ⁽³⁾

نکته‌هایی از روایات

اهمیّت شناخت امام

الف. «معرفت امام» مسئله‌ای است که به اصل دیانت انسان برمی‌گردد به گونه‌ای که بدون آن، حیات معنوی انسان، تباه می‌شود. (حدیث 1)

ب. «مرگ جاهلی»، نشانۀ زندگی جاهلانه است زیرا مرگ، عصارۀ حیات است. بنابراین آن‌که امام عصر خود را نشناسد و ولایت او را نپذیرد زندگی جاهلانه دارد و از حیات انسانی بی‌بهره است گرچه حیات حیوانی دارد. ⁽¹⁾

ج. نیاز به امام و هدایت او، از هر نیاز دیگر بالاتر است به گونه‌ای که سزاوار نیست انسان. حتّی شبی را بدون معرفت و اعتقاد به امام حق به صبح برساند، به همین دلیل امامان، نسبت به فوری بودن آن نیز هشدار داده‌اند. (حدیث 5)

د. هدف خلقت، معرفت خدا و عبودیّت خالص برای اوست و راه خداشناسی و بندگی او آن‌گونه که شایسته اوست، پذیرفتن ولایت امام معصوم علیه السلام است و اوست که خداوند را به درستی معرفی می‌کند و راه بندگی او را به شایستگی نشان می‌دهد. پس هرکس امام زمان خود را نشناسد هدف خلقت را گم کرده و زندگی دنیوی و اخروی خود را باخته است. (حدیث 6)

مفهوم امام‌شناسی و جایگاه آن

از آیات و روایات معلوم می‌شود که معرفت امام، مراتبی دارد که هرکدام آثار و برکاتی دارد؛ گرچه شناخت امام به حسب و نسب و نام و لقب، لازم و ضروری است ولی کافی نیست و آن‌چه مهم است شناخت امامت و جایگاه بلند آن در دین است یعنی امام را بشناسی به این‌که حجّت خدا و جانشین بر حق پیامبر است و خود را ملتزم به اطاعت کامل و تسلیم مطلق در برابر او بدانی و این اطاعت را عین اطاعت پیامبر و خداوند بدانی! ⁽¹⁾(حدیث 2 و 3 و 4 و 6)

ردیف اطاعت خدا و رسول قرار گرفته است و همانند آنها، باید به صورت مطلق و در همه فرمان‌ها مورد اطاعت قرا رگیرد و این دلیل عصمت و پاکی اوست. ⁽¹⁾(حدیث 2)

مصداق امام کیست؟

فصل سوم: روایات دوازده امام

اشاره

مهم‌ترین مسئله امّت اسلامی پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، مسئله جانشینی آن حضرت بوده است. گروه‌هایی از مسلمین گمان می‌کنند که پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دربارۀ خلافت بعد از خود سخنی نفرموده است و این امر مهمّ را به امّت و تصمیم آنها براساس مشورت عمومی، واگذاشته است! ولی شیعه معتقد است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در موارد فراوان و در مناسبت‌های مختلف و در اجتماعات کوچک و بزرگ، نسبت به خلافت و خلفای بعد از خود سخن گفته بلکه به تعداد آنها و نیز اشخاص آنها تصریح کرده و همه خلفای پس از خود را نام برده است. شاهد بر این ادّعا روایات فراوانی است که در کتاب‌های مسلمین اعم از شیعه و سنّی بیان گردیده است. بخشی از این روایات، مورد قبول همۀ مسلمین و در حدّ تواتر ⁽¹⁾

پیدا می‌شود.

شده است. در این‌جا چند نمونه از آن روایات را بیان کرده و بررسی خواهیم کرد:

روایات

همیشه اسلام عزیز خواهد بود تا آن زمان که دوازده خلیفه باشند. جابر بن سمرة (راوی) می‌گوید:

سپس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سخنی گفت که من نشنیدم؛ به پدرم گفتم: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم چه فرمود؟ گفت: پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: همۀ آنان از قریش خواهند بود. ⁽¹⁾

ای گروه یاوران من! به راستی که مَثَل اهل‌بیت من در میان شما مَثَل کشتی نوح و باب حطّه در بنی‌اسرائیل است. پس به اهل‌بیت من و امامان از نسل من چنگ بزنید! که در این صورت هرگز گمراه نخواهید شد!

سؤال شد: ای رسول خدا! امامان بعد از شما چند نفرند؟

فرمود: دوازده نفر از اهل‌بیت من (یا فرمود) از عترت من. ⁽¹⁾

مقصود از «عترت» در این سخن پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم چیست؟ «به درستی من دو چیز گران‌بها در میان شما (= امّت اسلامی) به جا می‌گذارم: کتاب خدا و عترتم را». علی علیه السلام فرمود: یعنی من و حسن و حسین و نه امام از فرزندان حسین علیهم السلام که نهمین آنها مهدی ایشان است. اینان از کتاب خدا جدا نخواهند شد و کتاب خدا هم از آنها جدا نمی‌شود تا آن‌گاه که در کنار حوض، بر رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم وارد شوند. ⁽²⁾

من سرور پیامبرانم و علی ابن ابیطالب علیه السلام سرور اوصیاء پیامبران و به راستی که جانشینان من پس از من دوازده نفرند که اوّلین آنها علی ابن ابیطالب علیه السلام و آخرین آنها قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف است. ⁽³⁾

امامان پس از من دوازده نفرند اوّلین آنها تو هستی ای علی! و آخرین آنها قائم است که خداوند به دست او مشرق و مغرب زمین را فتح خواهد کرد. ⁽¹⁾

.عن ابن عباس قال: قدم یهودی علی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم یقال له نعثل فقال له: یا محمد ... فاخبرنی عن وصیک من هو؟... فقال نعم ان وصیی و الخلیفة من بعدی علی بن ابی طالب علیه السلام وبعده سبطای الحسن ثم الحسین یتلوه تسعة من صلب الحسین ائمة ابرار، قال یا محمد فسمهم لی. قال نعم، اذا مضی الحسین فابنه علی، فاذا مضی علی فابنه محمد، فاذا مضی محمد فابنه جعفر، فاذا مضی جعفر فابنه موسی، فاذا مضی موسی فابنه علی، فاذا مضی علی فابنه محمد ثم ابنه علی ثم ابنه الحسن ثم الحجة بن الحسن، فهذه اثنا عشر ائمة عدد نقباء بنی اسرائیل... (منتخب الاثر، ج1، ص168؛ نقلاً عن فرائد السمطین، ج2، ص132، ب31، ح431)

به راستی که وصی وخلیفه پس از من علی بن ابیطالب علیه السلام است و پس از او دو سبط من حسن وسپس حسین و پس از ایشان نه نفر از نسل حسین، امامان ابرار.

از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم خواسته شد که همه آنها را نام ببرد آن حضرت ادامه دادند:

پس از حسین فرزندش علی وپس از علی فرزندش محمد و پس

از محمد فرزندش جعفر و پس از جعفر فرزندش موسی و پس از موسی فرزندش علی و پس از علی فرزندش محمد و پس از محمد فرزندش علی و پس از علی فرزندش حسن و پس از او حجت بن الحسن؛ پس ایشان دوازده امام هستند به تعداد نقباء بنی اسرائیل .

نکته‌هایی از روایات

پیامبر و مسئله جانشینی او

زمان پس از خود بود به همین دلیل مسلمین را به پیوستن و پیروی کردن از کسانی توصیه کرد که آنها را از خطر گمراهی حفظ کنند. (روایت 2 و 3)

جایگاه عترت پیامبر

همراهی همیشگی بین قرآن و عترت، نشانه عصمت و پاکی عترت است یعنی همان‌گونه که قرآن مصون از هر باطل و خطایی است، امامان و جانشینان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نیز معصوم از گناه و خطا هستند و اگر احتمال خطا در رفتار یا گفتار آنها وجود داشت شایسته نبود که در کنار قرآن و هم‌سنگ و هم وزن آن باشند. (روایت 3)

کشتی نوح و باب حطّه

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم اهل‌بیت خود را به «کشتی نوح» و «باب حطّة» بنی‌اسرائیل تشبیه فرموده است و ویژگی این دو آن است که هرکس به سوی آنها رفته حتماً نجات‌یافته است زیرا به تصریح قرآن، آنها که بر کشتی نوح سوار شدند نجات یافتند و آنها که سوار نشدند _ حتّی پسر نوح _ به عذاب الهی هلاک گردیدند. ⁽¹⁾«باب حطّة» نیز دری است از درهای «بیت المقدس» که هرکس از آن وارد می‌شد گناهانش بخشیده می‌شد زیرا خداوند چنین دستور داده و اراده کرده بود و آنهاکه از انجام فرمان خدا در ورود از این در، تخلّف کردند به عذاب سختی گرفتار شدند: ⁽²⁾(روایت 2)

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

آگاه باشید که مثل اهل‌بیت من در میان شما چونان کشتی نوح است در میان قومش! هرکه بر آن درآمد نجات یافت و هرکه از آن روی گردانید غرق شد! ⁽³⁾

و نیز فرمود:

مَثَل اهل‌بیت من در میان شما هم‌چون باب حطّه است در میان بنی‌اسرائیل! هرکه از آن داخل شود آمرزیده شود! ⁽⁴⁾

معرفی امامان توسط پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم

وای بر این امّت از سلاطین جبّار! چگونه می‌کشند و اطاعت‌کنندگان را می‌ترسانند مگر آنها که آشکارا آنها را اطاعت کنند! مؤمنِ پرهیزکار با زبان [و در ظاهر] با آنها سازگاری می‌کند ولی در دل از اینان فرار کرده و دوری می‌جوید! پس آن‌گاه که خداوند اراده کند که اسلام را عزیز گرداند هر جبّاری را نابود می‌سازد و او بر هر آن‌چه اراده کند تواناست [و بر این‌که] امّتی را پس از فساد، اصلاح فرماید. ⁽¹⁾

بخش دوم: مهدی‌شناسی

اشاره

فصل اوّل: امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در قرآن

اشاره

مهدویت حقیقتی است که قرآن کریم به عنوان قانون اساسی اسلام به آن پرداخته است زیرا که مهدویت هم از ابتدای خلقت عالم به‌عنوان غایت و هدف نهایی از خلقت انسان و بعثت انبیاء مطرح بوده است و هم به‌عنوان مهم‌ترین موضوع در آینده جهان، با سرنوشت انسان‌ها گره خورده است. اما چون قرآن کریم در معرفی افراد و گروه‌ها همیشه به صراحت عمل نکرده است، بعضی گمان کرده‌اند که این حقیقت نورانی در قرآن نیامده است حال آن‌که شیوه قرآن در بیان معارف و واقعیت‌های عالم در بسیاری از موارد، بیان ویژگی‌ها و اوصاف است. برای مثال در مسئله ولایت و خلافت بعد از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم که ضرورت آن امری بدیهی و مورد قبول همه مسلمین است، فراوان سخن گفته ولی در همه جا برای ذکر مصداق ولیّ و جانشین بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم از شیوه بیان اوصاف و ویژگی‌ها استفاده کرده است. مانند آیۀ 55 از سورۀ مائده و یا آیۀ 59 از سورۀ نساء.

بنابراین وقتی با دقت به آیات قرآن نگاه می‌کنیم در می‌یابیم که هر جا از آینده اسلام و بشریت سخن گفته ویژگی‌هایی از حکومت امام مهدی علیه السلام را مطرح کرده است؛ زیرا که آن‌چه از اوصاف در این زمینه بیان کرده است جز بر دولت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف قابل انطباق نیست. این حقیقتی است که روایات فراوانی از شیعه و سنی پشتوانه آن است. در این بخش بعضی از آن آیات و روایات را می‌آوریم:

قال تعالی: «وَعَدَ اللهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنکُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَیُمَکِّنَنَّ لَهُمْ دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَی لَهُمْ وَلَیُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً یَعْبُدُونَنِی لاَ یُشْرِکُونَ بِی شَیْئاً وَمَن کَفَرَ بَعْدَ ذلِکَ فَأُولئِکَ هُمُ الْفَاسِقُونَ» ⁽¹⁾

«خداوند به کسانی از شما که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند وعده داده است که حتماً آنان را در زمین خلیفه (خود) گرداند همان‌گونه که کسانی که پیش از آنان بودند جانشین (خود) قرار داد و آن دینی را که برایشان پسندیده است به سودشان مستقر کند و ترس آنها را به ایمنی مبدل گرداند (تا) مرا عبادت کنند و چیزی را با من شریک نگردانند و هر کس پس از آن به کفر گراید، آنانند که نافرمانند.»

تأویل این آیه هنوز نیامده است و اگر قائم ما قیام کند پس از این، هر که او را درک کند تأویل این آیه را خواهد دید و هر آینه دین محمد صلی الله علیه و آله و سلم به هر کجا شب می‌رسد خواهد رسید تا آنجا که

مشرکی بر سطح زمین نخواهد ماند همان‌گونه که خداوند فرموده: مرا عبادت می‌کنند و هیچ شرکی به من نمی‌ورزند. ⁽¹⁾

ایشان (که در آیه به آنها وعده داده شده) به خدا سوگند شیعیان ما اهل‌بیت هستند. خداوند با آنها چنین خواهد کرد به دست مردی از ما (اهل‌بیت علیهم السلام ) و او مهدی این امت است و او همان کسی است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم (درباره‌اش) فرمود: اگر از عمر دنیا جز یک روز نمانده باشد خداوند آن روز را چنان طولانی خواهد کرد که مردی از اهل‌بیت من به ولایت برسد او هم نام من است که زمین را از عدل و قسط پر می‌کند همان‌گونه که از جور و ظلم پر شده باشد. ⁽²⁾

خدایا آن‌چه به ما وعده فرمودی به انجام رسان به‌راستی که تو وعده را تخلّف نکنی! راوی گوید: پرسیدم: مولای من کجاست (و کدام است) وعده خدا؟ فرمود: سخن خدای بلندمرتبه که فرموده: خداوند به مومنان از شما و آنها که اعمال شایسته انجام

دادند وعده داده که ایشان را در زمین خلیفه گرداند. ⁽¹⁾

روی زمین خانه‌ای از سنگ و خاک و پشم نمی‌ماند مگر این‌که خداوند اسلام را در آن داخل می‌کند. ⁽²⁾

نکاتی دربارۀ آیه شریفه و روایات ذیل آن

یک. خداوند در این آیه برای آینده اسلام و مسلمین، خبر از جامعه‌ای داده است که مسلمین در آن حاکم بوده و دین اسلام همه جهان را فرا خواهد گرفت و هیچ ترس و نگرانی برای امت اسلامی نخواهد بود بلکه در همه جا با امنیت کامل به‌سر خواهند برد.

دو. نتیجه برپایی جامعه‌ای با خصوصیات مذکور در آیه، آن‌است که عبادت واقعی خدا محقق خواهد شد و زمین ازعبادت های شرک‌آلود پاک خواهد شد چنان که این معنا از فراز « یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئاً» ⁽³⁾استفاده می‌شود.

سه. لازمه عبادت خدا بدون هر گونه شرکی، حاکمیت اسلام بر همه زمین و خلیفه شدن برگزیده‌ترین فرد از میان اهل اسلام بر همه ارض و استقرار امنیّت در همه زمینه‌های حیات فردی و اجتماعی است؛ پس محدود کردن معنی آیه به زمان چهار خلیفۀ پس از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم وجهی ندارد. ⁽¹⁾در روایتی بلند از امام صادق علیه السلام فرازهای این آیه بیان گردیده و تحقق آنها به زمان ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف منوط گردیده است و در ادامه این‌گونه آمده است:

مفضّل (راوی روایت) گوید: گفتم ای پسر رسول خدا، این نواصب معتقدند که این آیه (یعنی آیه 55 سوره نور) دربارۀ (خلافت) ابوبکر و عمر و عثمان و علی علیه السلام نازل شده ( و از دوران آنها خبر می‌دهد). حضرت فرمود: خدا دل‌های ایشان را هدایت نکند! چه زمانی بوده که دین مورد رضایت خدا و رسول (یعنی اسلام) تثبیت گردیده همراه آن امنیت در میان امت گسترده شده و نگرانی از دل‌های ایشان رخت بسته و هر گونه شک و تردیدی از سینه مسلمین برطرف شده؟ در زمان کدامین نفر از خلفای سه‌گانه و یا در خلافت علی علیه السلام ؟! حال آن‌که در همان ایام (بعضی از) مسلمین مرتد گشته و فتنه‌ها و آشوب‌هایی برپا گردید و جنگ‌هایی میان کفار و مسلمین رخ داده است. ⁽²⁾

چهار. آن‌چه در این آیه بیان گردیده از حکومت نهایی صالحان بر زمین و جهانی شدن دین اسلام، حقیقتی است که در آیاتی دیگر از قرآن نظیر آیه 23 سوره توبه و 28 سوره فتح و 9 سوره صفّ به صراحت آمده است و بارها بشارت داده است که وارث زمین، بندگان شایسته خواهند بود (مانند انبیاء/105) و عاقبت از آن متقین خواهد بود (مانند اعراف/128). روشن است که حمل آیه بر معنایی که در

قرآن نظائری دارد بهتر است از محدود کردن آن به یک معنی بدون شاهد و دلیل!

پنج. علاوه بر شواهدی که از متن آیه و آیات دیگر استفاده می‌شود، روایات فراوانی از اهل‌بیت علیهم السلام رسیده که تأویل آیه را مربوط به روزگار ظهور مهدی علیه السلام دانسته است. این روایات از امام سجاد و امام باقر و امام صادق علیهم السلام نقل شده و در تفاسیری روائی نظیر البرهان، نورالثقلین و صافی آمده است.

شش. در تفاسیر اهل‌سنت هم طبق بعضی از اقوال صحابه، کلمه «الارض» به بلاد عرب و عجم تفسیر شده و به روایتی از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم استناد گردیده است که طبق آن اسلام در آینده همه دنیا را خواهد گرفت و هیچ خانه‌ای نمی‌ماند مگر این‌که اسلام به آن داخل می‌گردد.

این حدیث خبر از جهانی شدن اسلام می‌دهد که به اتفاق مسلمین در روزگار مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود و در ذیل آیه 33 سوره توبه خواهد آمد.

آیۀ دوم. قال تعالی: «هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَی وَدِینِ الْحَقِّ لِیُظْهِرَهُ عَلَی الدِّینِ کُلِّهِ وَلَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ» ⁽¹⁾

ترجمه: او خدائی است که رسولش را با هدایت و آئین حق فرستاد تا (در نهایت) آن (آئین حق) را بر همۀ آئین‌ها پیروز گرداند هرچند مشرکان کراهت داشته باشند.

دربارۀ آیه فوق روایات فراوان از شیعه و سنّی آمده است که چند نمونه می‌آوریم:

1.امام صادق علیه السلام دربارۀ آیۀ بالا فرمود:

به خدا سوگند تأویل این آیه هنوز نازل نشده است و تأویل آن نخواهد آمد مگر آن‌گاه که قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور کند. پس وقتی او قیام کند. هیچ کافر و مشرکی نسبت به خدا و امام نمی‌ماند مگر این‌که از ظهور او نگران و ناراحت خواهد بود به گونه‌ای که اگر کافر یا مشرکی در دل سنگی (پنهان) باشد آن سنگ خبر دهد که ای مومن در دل من کافری وجود دارد مرا بشکن و

او را بکش! ⁽²⁾

آیا تا کنون اسلام بر سایر ادیان غلبه یافته؟ در پاسخ گفتند: آری! فرمود: هرگز(چنین نشده است) قسم به خدائی که جانم در دست اوست (چنان جهان را خواهد گرفت) که روستایی نمی‌ماند مگر این‌که گواهی به کلمه توحید هر صبح و شام در آن داده می‌شود! ⁽¹⁾

قائم از ما (اهل‌بیت علیهم السلام ) یاری شده به رُعب است و تأیید شده به نصرت الهی؛ زمین برای او پیچیده می‌شود و گنج‌ها برای او آشکار می‌گردد. حاکمیت او به شرق و غرب زمین می‌رسد و خداوند به دست او دین خود را بر همه ادیان چیره می‌سازد گرچه مشرکان ناراحت باشند پس (در زمان او) ویرانه‌ای نمی‌ماند مگر آن‌که آباد می‌شود و روح خدا عیسی بن مریم (از آسمان) پایین می‌آید و پشت سر او نماز می‌خواند. ⁽²⁾

این‌ها کلمات نورانی اهل‌بیت پیامبر علیهم السلام است که بهترین مفسّران قرآن کریم‌اند ولی در میان صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و تابعین آن‌ها نیز کسانی

هستند که آیه مورد بحث را به زمان ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف تفسیر کرده‌اند که چند نمونه را می‌آوریم:

این وعده‌ای است از خداوند به این‌که اسلام را بر همه ادیان برتری خواهد داد.

و سدّی که از مفسّران بزرگ است گفته: این رویداد هنگام قیام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است (در آن هنگام) کسی نمی‌ماند مگر این‌که به اسلام درآید یا جزیه دهد. ⁽¹⁾

این وعده خدا نخواهد مگر این‌که هیچ یهودی و نصرانی نمی‌ماند و هیچ دینی نخواهد بود مگر اسلام (و چنان امنیّتی خواهد بود) که گوسفند از گرگ و گاو از شیر و آدمی از مار احساس امنیت می‌کند... و آن وقت است که عیسی بن مریم علیه السلام فرود آید. ⁽³⁾

و البته روشن است که مراد از زمان نزول عیسی علیه السلام همان زمان ظهور

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است زیرا که این مطلب مورد قبول همه مسلمین است که عیسی علیه السلام همزمان با ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف فرود می‌آید.

نکاتی دربارۀ آیه شریفه و روایات ذیل آن

یک. این آیه شریفه که در سه جای قرآن آمده به صراحت از جهانی شدن دین اسلام و غلبه آن بر همه ادیان خبر داده است و غلبه کامل اسلام بر همه ادیان به معنی چیرگی دین اسلام در همه ابعاد است و چون متعلق اراده خداوند است حتماً واقع خواهد شد.

دو. مراد از غلبه اسلام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم بر سایر ادیان تنها پیروزی از جهت منطق و استدلال نیست بلکه غلبه ظاهری و حاکمیّت اسلام بر جهان را بیان می‌کند چنان‌که در آیات دیگر هم «ظَهَرَ» به معنی غلبه ظاهری به کار رفته است ⁽¹⁾(مثل آیه 20 سوره کهف و آیه 8 سورۀ توبه)

سه. کراهت مشرکین که در آیه مطرح شده زمانی به اوج می‌رسد که اسلام را دینِ حاکم بر جهان بدانند و این می‌رساند که مراد از غلبه اسلام در آیه غلبه‌ای کامل و فراگیر است.

چهار. گذشته از ظاهر آیه، از روایات نیز غلبه ظاهری اسلام بر همه ادیان استفاده می‌شود. چون سخن از نابودی شرک در همه نقاط عالم و از بین رفتن همه مشرکان و کافران مطرح شده است که جز با غلبه ظاهری اسلام چنین اتفاقی نخواهد افتاد.

پنج. در روایات متعددی از اهل‌بیت علیهم السلام امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف این‌گونه خوانده شده است: او همان کسی است که خداوند به سبب او دینش را بر همه ادیان غلبه خواهد داد. این تعبیر همان است که در آیه شریفه مطرح گردیده و می‌رساند که زمان تحقق این بشارت، همان زمان حاکمیت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. (روایت3)

شش. در بعضی از روایات آمده است که تحقق این آیه زمانی است که هیچ کس نمی‌ماند مگر این‌که اسلام می‌آورد. بلکه همه مظاهر کفر و شرک مانند صلیب و خنزیر نابود می‌گردد و امنیّت مطلق همه جا و همه کس را فرا می‌گیرد. اینها اموری است که تا کنون محقق نشده و در سایه غلبه ظاهری اسلام بر همه ادیان و در عصر حاکمیت ولیّ خدا (امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ) محقق خواهد شد.

آیۀ سوم: قوله تعالی «وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ عَلَی الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ. وَنُمَکِّنَ لَهُمْ فِی الْأَرْضِ وَنُرِیَ فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَجُنُودَهُمَا مِنْهُم مَّا کَانُوا یَحْذَرُونَ». ⁽¹⁾

ترجمه: و ما اراده کرده‌ایم که بر مستضعفان در زمین منت نهاده و آنها را پیشوایان و وارثان قرار دهیم و در زمین به ایشان قدرت داده و از ناحیه آنها به فرعون و هامان و لشکریان آنها نشان دهیم آنچه را که از آن بیم داشتند.

در توضیح و تفسیر این آیه نیز روایات فراوانی وارد شده است که بعضی از آنها را می‌آوریم:

هر آینه دنیا پس از چموشی و سرکشی، مانند شتری که از دادن شیر به دوشنده‌اش خودداری می‌کند و آن را برای بچه‌اش نگه‌داری می‌کند، به ما روی خواهد آورد. پس امام این آیه را تلاوت فرمود: «ونرید ان نمنّ...الوارثین». ⁽¹⁾

مقصود از این مستضعفان، خاندان پیامبرند که سرانجام خداوند مهدی ایشان را پس از تلاش و کوشش آنها برمی‌انگیزد؛ پس به‌وسیلۀ او آنان را عزیز کرده و دشمنانشان را خوار می‌گرداند. ⁽²⁾

قسم به آن خدائی که محمد صلی الله علیه و آله و سلم را به حق برانگیخت تا بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده باشد همانا خوبان ما اهل‌بیت و پیروان آنها به منزله موسی و پیروانش هستند و دشمنان ما اهل‌بیت و پیروانش به منزله فرعون و پیروانش. ⁽³⁾

چون هفت روز از تولّد قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف گذشت نزد پدرش امام عسگری علیه السلام آمدم، سلام کردم و نشستم. امام فرمود: فرزندم (مهدی) را نزد من بیاور و من چنین کردم...سپس امام عسگری فرمود: فرزندم! سخن بگو! فرمود: گواهی می‌دهم که معبودی جز الله نیست و سپس بر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و علی علیه السلام و امامان پاک درود فرستاد تا این‌که به نام پدرش _ حضرت عسکری علیه السلام _ رسید و متوقف شد و سپس این آیات را تلاوت فرمود: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم وَنُرِیدُ أَن نَّمُنَّ... مَّا کَانُوا یَحْذَرُونَ». ⁽¹⁾

توضیحی دربارۀ جایگاه آیه

در آیات قبل ازآیه مورد بحث سخن از استکبار فرعون و ظلم و جنایت او نسبت به گروهی از ساکنان مصر یعنی بنی اسرائیل است. او با کشتن پسران و زنده نگه‌داشتن دختران و زنان آنها می‌خواست قومی ضعیف و ناتوان ایجاد کند زیرا که بر اساس پیش‌گوئی کاهنان، از حاکمیت بنی‌اسرائیل و نابودی خود و دستگاه استکباریش بیم داشت

و آیات 5 و 6 سوره قصص خبر از ارادۀ الهی داده است که برخلاف خواست فرعون، می‌خواهد مستضعفان را بر مستکبران پیروز گردانیده و آنها را از انواع نعمت‌های خود بهره‌مند سازد.

نکته مهم در این آیات این است که ارادۀ الهی بر نابودی فرعون و غلبه بنی‌اسرائیل بر او به گونه‌ای بیان شده که نشان می‌دهد این یک جریان کلی و قاعده عمومی و سنت جاری در تاریخ است و اختصاص به قوم و ملت خاصی _ مثل بنی اسرائیل _ ندارد زیرا اوّلاً سیاق موجود در آیه که افعال به کار رفته‌ی در آن به صیغه مضارع است می‌رساند که این اراده، مقطعی و موضعی نبوده بلکه مستمر و دنباله‌دار است و همه زمان‌ها را فرا می‌گیرد و ثانیاً در آیه دوّم از همین سوره فرموده«نَتْلُوا عَلَیْکَ مِن نَبَإِ مُوسَی وَفِرْعَوْنَ بِالْحَقِّ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ» ⁽¹⁾یعنی «ما بخشی از سرگذشت موسی و فرعون را برای (آگاهی) گروهی که ایمان می‌آورند، به‌درستی بر تو می‌خوانیم» و این می‌رساند که خداوند جریان مشکلات و مصائب موسی و بنی‌اسرائیل و فضای سخت زندگی آن‌ها را بیان می‌کند که تسلائی برای پیامبر و یاران او باشد و هم با توجه به فرجام نیکوی آن‌ها، بشارتی باشد که آن‌ها نیز به آینده‌ای بنگرند که همان ارادۀ الهی درباره مسلمانان تحقق پیدا کند.

آن‌چه این برداشت را تقویت می‌کند وجود دو دسته آیات و

روایات است:

الف. مسئله حاکمیت مستضعفان بر زمین نه تنها در این آیه که در آیات متعدد و با عبارات گوناگون بیان شده است:

قال تعالی: «وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِینَ کَانُوا یُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنَی عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ بِمَا صَبَرُوا...» ⁽¹⁾

و قال تعالی: «وَقَالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّکُم مِنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِی مِلَّتِنَا فَأَوْحی إِلَیْهِمْ رَبُّهُمْ لَنُهْلِکَنَّ الظَّالِمِینَ وَلَنُسْکِنَنَّکُمُ الْأَرْضَ مِن بَعْدِهِمْ» ⁽²⁾

و قال تعالی: «وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ» ⁽³⁾

و نیز سورۀ نور آیه 55 و سورۀ یونس آیه 13 و 14.

ب. روایات فراوان از پیامبر و اهل‌بیت علیهم السلام موجود است که این آیات را بر امامان اهل‌بیت علیهم السلام هم‌چون امام علی علیه السلام و امام حسن و امام حسین علیهما السلام تطبیق کرده است و در واقع حکومت اهل‌بیت علیهم السلام و ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را مصداق این آیات دانسته است که بخشی از این روایات را نقل کردیم.

نکاتی پیرامون آیه شریفه و روایات آن

فرموده است:

آنان را مشمول نعمت‌های خود قرار دهد و وارثان حکومت جباران گرداند و حکومتی قوی و پابرجا به آنها عطا کند و آنها را پیشوایان گردانیده و آن‌چه دشمنانشان از آن می‌ترسیدند به آنها (یعنی دشمنان) نشان دهد.

کُن فَیَکُونُ». ⁽¹⁾

فعال جامعه را از کار بیندازند. فرعون مردان را می‌کشت و امروز با انواع وسائل مخدر روحیه مردی و مردانگی را می‌کشند و سعی می‌کنند تا به هر وسیله مثل فحشا و سرگرمی‌های ناسالم مانع پیش‌رفت معنوی و علمی ملت‌ها شوند.

به اعتقاد شیعه این آیه وعده خدا به ظهور امام غائبی است که در آخرالزمان مالک همه زمین می‌گردد و علمای ما (اهل‌سنت) می‌گویند که این آیه وعده خداوند به ظهور یک امام است که بر همه ممالک مسلّط خواهد شد و لازمۀ این وعده آن نیست که آن امام هم‌اکنون موجود باشد. ⁽¹⁾

بنابراین در اصل تطبیق آیه بر ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اتفاق‌نظر است و اختلاف در ولادت آن امام است.

خواهد ساخت. چنان‌که بنی‌اسرائیل هم زمانی حاکم شدند که به رهبری موسی علیه السلام صف واحدی تشکیل دادند و در راه خدا استقامت کردند چنان‌که خداوند فرمود: «... وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنَی عَلَی بَنِی إِسْرَائِیلَ بِمَا صَبَرُوا...» ⁽¹⁾

تذکر مهم: ما در این‌جا تنها به 3 آیه از آیات مربوط به مهدویت پرداختیم ولی آیات در این موضوع بسیار فراوان است که علاقه‌مندان می‌توانند به کتاب «المحجّة فی ما نزل فی القائم الحجّة» ⁽²⁾و یا کتاب «معجم احادیث الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف » ⁽³⁾مراجعه کنند.

فصل دوم: حسب و نسب شریف امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

صدها روایت از کتب فریقین دلالت دارد که مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف از خاندان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و از فرزندان پاک و مطهّر اوست و در همین دسته از احادیث، پدران و اجداد آن حضرت یک به یک بیان گردیده و نسب شریف او را به پیامبر مکرّم اسلام صلی الله علیه و آله و سلم ختم کرده است ⁽¹⁾به گونه‌ای که هیچ فردی چنین نسب شریف و درخشانی ندارد.

او مردی از عترت من است. او براساس سنّت من می‌جنگد همان‌گونه که من براساس وحی جنگیدم. ⁽²⁾

مردی از اهل‌بیت من قیام می‌کند. نام او شبیه نام من است و

خُلق و خوی او همان خُلق من است. زمین را از عدل و قسط پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽¹⁾

به راستی که علی ابن ابیطالب علیه السلام امام امّت من است و پس از من جانشین من بر امّت است و از فرزندان او قائم منتظر است که خداوند به سبب او زمین را از عدل و قسط پر خواهد کرد همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. قسم به آن خدایی که مرا به حق، بشارت دهنده قرار داد به راستی آنها که در زمان غیبت او بر اعتقاد به او استوار بمانند از کبریت سرخ کمترند! [در این هنگام] جابر بن عبدالله انصاری برخاست و خطاب به پیامبر گفت: ای رسول خدا آیا برای قائم از فرزندان شما غیبتی خواهد بود؟ فرمود: آری قسم به پروردگارم. هر آینه خدا به سبب غیبت [او] اهل ایمان را تمحیص می‌کند و کافران را نابود خواهد کرد. ای جابر به درستی که این امر از امر خداست و سرّی از اسرار اوست. دانش آن از بندگان پیچیده شده؛ بپرهیز از شک در آن که شک در امر خدا کفر است. ⁽²⁾

مهدی از خاندان من است و از فرزندان فاطمه علیها السلام . ⁽¹⁾

از آن دو _ حسن و حسین علیهما السلام _ مهدی این امّت متولد خواهد شد. ⁽²⁾

دنیا تمام نمی‌گردد مگر این‌که مردی از نسل حسین علیه السلام به امر [سرپرستی و امامت] امّت من قیام خواهد کرد. او دنیا را پر از عدالت می‌کند همان‌گونه که از جور پر شده باشد. گفتیم: کیست او ای رسول خدا؟ فرمود: او نهمین نفر از نسل حسین علیه السلام است. ⁽³⁾

نزد پدرم علی بن الحسین علیه السلام بودم که جابر بن عبدالله انصاری بر او داخل شد و در حالی که با پدرم سخن می‌گفت برادرم محمّد [الباقر] از یکی از حجره‌ها بیرون آمد و جابر به سوی او خیره شد سپس برخاست و به سوی او رفت و گفت:

ای پسر! جلو بیا و او پیش آمد سپس گفت: برو، پس او رفت. پس جابر گفت: شمائل [این پسر] مانند شمائل پیامبر خداست که درود خدا بر او و خاندان او باد. (سپس گفت:) ای پسر نام تو چیست؟ فرمود: محمّد. گفت: فرزند چه کسی (هستی)؟ فرمود: علی بن الحسین بن ابیطالب. گفت: پس تو «باقر» هستی. زید گوید: پس جابر بر او افتاد و سر و دستان او را [محمّد الباقر] بوسید. سپس گفت: ای محمّد، به درستی که رسول خدا _ که درود خدا بر او و آل او باد _ بر تو سلام می‌رساند. محمّد فرمود: بر رسول خدا برترین سلام‌ها باد و بر تو ای جابر که سلام او را به من ابلاغ کردی. سپس جابر به مصلّای خود بازگشته و شروع به سخن گفتن با پدرم (علی بن الحسین علیه السلام ) کرد و چنین می‌گفت: به راستی که روزی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به

من فرمود: ای جابر، وقتی فرزندم باقر را دیدی سلام مرا

به او برسان همانا او هم‌نام من و شبیه‌ترین مردم به من است. دانش او دانش من و حکم او حکم من است. هفت‌تن از فرزندان او، امینان و معصومان هستند، امامان نیک و هفتمین آنها مهدی ایشان است که زمین را از عدل و قسط پر می‌کند همان‌طور که از ظلم و جور پر شده باشد سپس رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم این آیه را تلاوت فرمود: «و آنها را پیشوایانی قرار دادیم که به

امر ما هدایت می‌کنند و انجام نیکی‌ها را به آنها وحی کردیم و نیز اقامه نماز و پرداخت زکات را و آنها برای ما

عبادت‌کنندگان بودند». ⁽¹⁾

هرکه به همه امامان از پدران و فرزندان من اقرار کرده و

معتقد باشد ولی از میان فرزندان من، مهدی را انکار کند مثل آن است که همه انبیا الهی را پذیرفته ولی منکر پیامبری حضرت محمّد صلی الله علیه و آله و سلم گردیده باشد. راوی گوید: ای مولای من، مهدی کیست؟ فرمود: پنجمین نفر از فرزندان هفتمین امام، شخص او از دیدگان شما غائب می‌گردد و نام بردن او بر شما جایز نیست. ⁽²⁾

هرکه پیش از قیام قائم ما، تقیّه را ترک کند از ما نیست. به آن حضرت گفته شد: ای فرزند رسول خدا، قائم از شما [خاندان] کیست؟ فرمود: چهارمین نفر از فرزندانم پسر سرور کنیزان، خدا به سبب او زمین را از هر ظلم و جور پاک خواهد ساخت و او همان است که مردم در ولادت او شک می‌کنند و او همان است که پیش از قیام خود، غیبت خواهد داشت. ⁽¹⁾

... به درستی که قائم از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] همان مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است که در زمان غیبت او باید منتظر او باشند و در زمان ظهورش از او اطاعت کنند و او سومین نسل از فرزندان من است. قسم به خدایی که محمّد صلی الله علیه و آله و سلم را به پیامبری برانگیخت و ما را به امامت اختصاص دادر هر آینه چنین است که اگر از (عمرِ) دنیا نمانده باشد مگر یک روز، حتماً خدا آن یک روز را چنان طولانی گرداند که در آن [مهدی] قیام کند پس زمین را از قسط و عدل پر کند همان‌گونه که از جور و ظلم پر شده باشد و همانا خداوند تبارک و تعالی امر [فرج] او را در شبی اصلاح خواهد کرد همان‌گونه که امر [نبوّت] کلیم خود موسی علیه السلام را اصلاح کرد آن‌گاه که او رفت تا برای خاندان خود آتشی برگیرد [و بیاورد] پس در حالی برگشت

که رسول و پیامبر بود. سپس فرمود: برترین کارهای شیعیان ما انتظار فرج است. ⁽¹⁾

به راستی که امام پس از من فرزندم حسن خواهد بود و پس از او فرزندش قائم همان‌که زمین را از قسط و عدل پر می‌کند همان‌گونه که از جور و ظلم پر شده باشد. ⁽²⁾

کرده است:

شنیدم از پدرم [عثمان بن سعید، نائب اول حضرت] که گفت از امام عسکری علیه السلام سؤال شد و حال آن‌که من حاضر بودم. سؤال دربارۀ روایتی بود که از پدران بزرگوار حضرت نقل شده که: همانا زمین از حجّت خدا بر خلق خالی نمی‌ماند تا روز قیامت و این‌که هرکس بمیرد و حال آن‌که امام زمان خود را نشناخته است به مرگ جاهلیّت مرده است. پس حضرت امام عسکری علیه السلام فرمود: به راستی که این [روایات] حق است

همان‌گونه که روز حق است. به آن حضرت عرض شد: ای فرزند رسول خدا، حجّت و امام بعد از شما کیست؟ فرمود: فرزندم محمّد امام و حجّت پس از من است هرکه بمیرد در حالی‌که او را نشناخته باشد به مرگ جاهلیت مرده است. آگاه باشید که محققاً برای او غیبتی خواهد بود که نادان‌ها در آن به حیرت و سرگردانی می‌افتند و اهل باطل هلاک می‌گردند و وقت‌گذاران [دربارۀ زمان ظهور] دروغ می‌گویند. سپس قیام می‌کند پس گویی پرچم‌های سفید را می‌بینم که بالای سرش در اهتزاز است در بلندی کوفه. ⁽¹⁾

نکته‌هایی دربارۀ روایات

از میان صدها روایت ما تنها دوازده روایت نقل کردیم که نکته‌های فراوان از آنها استفاده می‌شود که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم:

محمّد (المهدی) پسر حسن العسکری علیه السلام ، پسر علی الهادی علیه السلام ، پسر محمد الجواد علیه السلام ، پسر علی الرّضا علیه السلام ، پسر موسی الکاظم علیه السلام ، پسر جعفر الصادق علیه السلام ، پسر محمّد الباقر علیه السلام ، پسر علی السجّاد علیه السلام ، پسر حسین الشهید علیه السلام ، پسر علی بن ابیطالب علیه السلام و فاطمه علیها السلام دختر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم .

که در علم و تقوا سرآمد روزگار خویش بوده‌اند بنابراین ایشان همگی افرادی مشهور و معروف در نزد خلفای دوران خود و نیز تودۀ

مردم بوده‌اند و در میان همگان به عنوان «فرزندان رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم »

شناخته می‌شدند.

خط امامت باشد و تردیدها و انکارهای مخالفان، آنها را متزلزل نکند.

فصل سوم: اسم و کنیه و شمایل امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

در روایات فراوان در کتب فریقین از نام حضرت و کنیه او و شمایل و ویژگی‌های جسمی او و شیوه و روش او سخن به میان آمده است که بعضی از آنها را می‌آوریم:

مهدی از فرزندان من است، اسم او اسم من و کنیه او کنیه من است. شبیه‌ترین مردم به من است از نظر خلقت و خلق و خو. برای او غیبتی خواهد بود و حیرتی که امّت‌ها در آن گمراه خواهند شد سپس مانند ستارۀ درخشان روی خواهد کرد و زمین را پر از عدل و قسط خواهد کرد همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽¹⁾

قیامت برپا نخواهد شد تا این‌که مردی از خاندان من حاکم شود. نام او شبیه نام من است زمین را از عدل قسط پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽¹⁾

به درستی که این فزندم «سیّد» است چنان‌که پیامبر او را به این نام نامیده است از نسل او مردی پدید آید به نام پیامبرتان. او در زمان غفلت مردمان قیام خواهد کرد؛ آن‌گاه که حق مرده و جور آشکار شده باشد. اهل آسمان و ساکنان آن به سبب قیام او شادمان خواهند شد. او مردی است بلندپیشانی، دارای بینی باریکی است که میانش اندکی برآمدگی دارد... . دارای ران‌هایی درشت و پهن، خالی بر رانِ راست اوست، میان دو دندان پیشین او گشاده است. زمین را از عدالت پر خواهد کرد همان‌طور که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽²⁾

حمد و سپاس خدایی را که مرا از دنیا بیرون نبرد تا این‌که

جانشینم را به من نشان داد. او از نظر خلقت و خُلق و خو شبیه‌ترین مردم به رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است. خداوند او را در غیبتش حفظ خواهد کرد؛ سپس او را ظاهر خواهد ساخت. پس او زمین را از قسط و عدل پر خواهد کرد همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را بیان کرده است به خوبی شخصیّت آن حضرت

را معرّفی می‌کند به گونه‌ای که درشناسایی او جای هیچ تردیدی

باقی نمی‌ماند.

نوعی را.

الف) اسم و لقب و کنیه؛ ب) اسم پدر و مادر؛ ج) حسب و نسب و اجداد؛ د) مشخصّات ظاهری؛ ه) ویژگی‌های اخلاقی و ملکات نفسانی؛ و) ویژگی‌های قیام و حکومت؛ ز) حوادث دوران ظهور مانند نزول عیسی علیه السلام از آسمان و نماز او پشت سر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و ده‌ها مشخصّه دیگر.

آیا معقول است که این همه خصوصیّت در دو نفر به صورت یک‌سان جمع شود؟ چه رسد به این‌که ادّعا می‌شود که در هر زمان یک مهدی با خصوصیّات مذکور ظهور می‌کند؟! ⁽¹⁾

مرسوم است که علاوه بر «نام»، افراد را با کنیه و لقب هم می‌شناسند. «کنیه» یعنی اسمی که با کلمه «اَب یا امّ» شروع می‌شود مثل «اباعبدالله و ابوالقاسم» و کنیه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف همان کنیه پیامبر یعنی ابوالقاسم است. و مقصود از لقب، اسم دیگری است که به ویژگی شخصیّتی افراد اشاره می‌کند و معمولاً افراد لقب‌های متعدد دارند و برای امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز القاب فراوانی است مانند صاحب‌الامر، بقیّة‌الله، مهدی، حجّة، منصور و قائم. ⁽¹⁾

فصل چهارم: سیرۀ امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

قرآن کریم، مسلمانان را به الگوگرفتن از رفتار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم توصیه کرده است زیرا که او حجّت بزرگ خدا و برخوردار از گوهر عصمت است و چون اهل‌بیت آن حضرت نیز مانند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم همین عصمت و طهارت را دارند و جانشینان بر حق پیامبر و بهترین الگوهای انسانی در همه ابعاد بشری و معنوی هستند؛ بدین جهت لازم است شیوه و سیره رفتاری آنها را بشناسیم تا راه پیروی کردن از آنها را فراروی خود بگشاییم. بحث از سیرۀ امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف که آخرین حجّت الهی است می‌تواند دریچه‌ای نو به روی ما باز کند تا معرفت خود نسبت به آن حضرت را عمیق‌تر کنیم و نیز در پرتو این معرفت گسترده، راه را بر مدّعیان دروغین مهدویت در جامعه ببندیم چون وقتی گوهر ناب و خالص شناخته شود، مدل‌های تقلّبی و کاذب رنگ می‌بازد پس در این بخش تعدادی از روایاتی را که درباره سیرۀ امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است

مرور می‌کنیم:

قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف از فرزندان من است نام او نام من و کنیه او کنیه من است و ویژگی‌های ظاهری او مثل من. سنّت او سنّت من است و مردم را بر آیین من وا می‌دارد و آنها را به سوی کتاب پروردگارم (قرآن) می‌خواند... . ⁽¹⁾

شما خاندان رحمت هستید خداوند شما را به چنین ویژگی اختصاص داد. امام فرمود: ما این‌گونه‌ایم و خدا را سپاس. هیچ‌کس را به گمراهی نمی‌افکنیم و از هدایت خارج نمی‌کنیم. به راستی که دنیا تمام نمی‌گردد تا آن‌گاه که خداوند بلندمرتبه مردی از ما اهل‌بیت علیهم السلام برانگیزد، او براساس کتاب خدا (قرآن) عمل خواهد کرد و هیچ منکری را در شما نمی‌بیند مگر این‌که آن را انکار (ردّ) می‌کند. ⁽²⁾

او (حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ) خواسته‌ها را تابع هدایت وحی می‌کند هنگامی که مردم هدایت را تابع هوس‌های خویش قرار می‌دهند و در حالی که به نام تفسیر، نظریه‌های گوناگون خود را بر قرآن تحمیل می‌کنند او آرا و اندیشه‌ها را تابع قرآن می‌سازد... او کارگزاران حکومت را بر اعمال بدشان کیفر خواهد داد، زمین معادن خود را برای او بیرون می‌ریزد و کلیدهایش را به او می‌سپارد. او روش عادلانه در حکومت حق را به شما می‌نمایاند و کتاب خدا و سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را که تا آن روز متروک مانده‌اند زنده می‌کند. ⁽¹⁾

مردی از اهل‌بیت من قیام خواهد کرد که هم‌نام من است و اخلاق او اخلاق من است. زمین را از عدل و قسط پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽²⁾

وقتی قائم ما قیام کند با جهل و نادانی مردم روبه‌رو می‌شود،

جهلی که شدیدتر از جهل جاهلیّتی است که در زمان پیامبر بود. عرض کردم: چگونه چنین چیزی ممکن است؟ فرمود: همانا رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم در حالی به سوی مردم آمد که آنان سنگ و چوب‌های تراشیده (و مجسمه‌های چوبین) را می‌پرستیدند و محققاً قائم ما وقتی قیام کند در حالی به سوی مردم می‌آید که همه، کتاب خدا را علیه او تأویل می‌کنند و به‌وسیله آن بر او احتجاج می‌کنند. سپس فرمود: بدانید به خدا سوگند که حتماً عدل خود را درون خانه‌های مردم می‌برد همان‌گونه که گرما و سرما نفوذ می‌کند. ⁽¹⁾

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف در امّت من قیام خواهد کرد. خداوند او را به عنوان دادرس مردم برخواهد انگیخت. [در روزگار او] همه امّت در انواع نعمت‌ها بسر خواهند برد و چهارپایان به زندگی ادامه می‌دهند و زمین گیاه خود را می‌رویاند و اموال را به درستی و راستی [و براساس عدالت] می‌بخشد. ⁽²⁾

مردی خدمت امام باقر علیه السلام رسید و حال آن‌که من حضور داشتم. به او گفت: خداوند ترا رحمت کند؛ این پانصد درهم را که زکات مال من است بگیر و آن را در جای خود قرار ده. امام باقر علیه السلام به او فرمود: بلکه خود آن را نگه‌دار و آن را در همسایگان و یتیمان و نیازمندان و برادران اسلامی خود قرار ده (و خرج کن). همانا وقتی قائم، قیام کند این‌گونه خواهد بود [یعنی اجتماع اموال نزد امام و تقسیم آن به مساوات]. پس او به طور مساوی تقسیم می‌کند و در میان خلق خدا _ نیکوکاران و بدکاران _ به عدالت رفتار می‌کند. پس هرکه او را اطاعت کند به تحقیق خدا را اطاعت کرده است و هرکه از او نافرمانی کند خدا را نافرمانی کرده است. همانا مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، مهدی نامیده شد زیرا که به امری پنهان هدایت می‌گردد. او تورات و سایر کتاب‌های خدا را از غاری در انطاکیّه بیرون می‌آورد و میان اهل تورات (یهود) با تورات و میان اهل انجیل با انجیل و بین اهل زبور با زبور و میان مسلمانان با قرآن حکم می‌کند و همه اموال دنیا چه آنها که در درون زمین است و یا آنها که بر روی آن است نزد او انباشته می‌گردد پس به مردم می‌گوید: بیایید بگیرید، این چیزی است که به خاطر آن قطع رحم کردید و خون‌های ناحق ریختید و حرام‌های الهی را مرتکب شدید. پس ثروتی می‌بخشد که هیچ‌کس پیش از او آن مقدار نبخشیده است. ⁽¹⁾

در قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف سنّت‌هایی از هفت پیامبر الهی وجود دارد... و امّا سنّت و شیوه مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف از حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم عبارت است از قیام به شمشیر. ⁽¹⁾

وقتی قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف قیام کند به کدام سیره و روش در میان مردم رفتار می‌کند؟ فرمود: آن‌چه پیش از او بوده را ویران می‌کند، همان‌گونه که پیامبر چنین کرد [و جاهلیّت پیش از خود را از میان برداشت] و اسلام را از نو برپا می‌کند. ⁽²⁾

نکته‌هایی دربارۀ روایات

عمل براساس قرآن و سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم

علی علیه السلام برای خلافت خود بیان فرمودند. در روایات فراوان از شیعه و اهل‌سنت تصریح شده است که امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف براساس سنّت نبوی صلی الله علیه و آله و سلم عمل می‌کند بنابراین آن‌چه در بعضی از روایات غیرمعتبر مبنی بر رفتاری برخلاف سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در سیره امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مطرح شده، مردود است. (حدیث 1 و 2)

و هر رفتار فردی و یا اجتماعی که از نظر قرآن «منکر» باشد مورد

انکار و اعتراض امام علیه السلام قرار می‌گیرد و با آن برخورد می‌شود. بنابراین روشن است که در سیرۀ عملی آن حضرت هیچ عمل خلافِ قرآن نخواهد بود و چنان‌چه در روایتی یا تحلیلی مطرح شود باطل خواهد بود. (حدیث 2)

عدالت در سطح مسئولان و مردم

اعضای خانواده با یکدیگر و رفع ظلم و تبعیض و حق‌کشی از درون خانواده، براساس تربیت و رشد انسانی و الهی افراد است نه امری جبری و بیرون از اختیار! (حدیث 5)

علم و دانش گسترده در زمان ظهور

بیاورد؟! پاسخ این است که همان‌طور که در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، جاهلیّت قدیم و کهنه بر جزیرة‌العرب حاکم بود و اسلام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای برداشتن آن جاهلیّت، ظهور کرد همان‌طور وقتی مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ظهور کند با جاهلیّت مدرن خواهد جنگید که بخشی از آن به خاطر روی‌گرداندن از قرآن و سنّت است _ مثل آن‌چه در اروپا اتفاق افتاده است _ و بخشی از آن به سبب تفسیرهای غلط از آیات الهی و روایات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است _ مثل آن‌چه که در فرقه‌های منحرف اسلامی رخ داده است _ بنابراین سیره مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف براساس یک انقلاب ارزشی در سطح جهان است که ارزش‌های فراموش شده اسلام و قرآن را زنده کرده و ضد ارزش‌های رایج تا زمان ظهور را برخواهد داشت و این در نظر مردم به معنی «اسلام جدید» خواهد بود!

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و استفاده از قهر و خشنونت

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف امیر مهر و مهرورزی

فصل پنجم: خصائص حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آخرین حجت خدا و بقیة‌الله است. او عصارۀ خلقت و خلاصه انبیاء و اولیاء است. مطابق روایات، خصایص و ویژگی‌هایی در وجود شریف او جمع گردیده است. در این بخش مهم‌ترین خصایص حضرت را بر اساس روایات می‌آوریم:

قیام کننده از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] ولادتش بر مردم پنهان خواهد بود تا آن‌جا که [دربارۀ او] می‌گویند: هنوز متولد نشده است برای این که وقتی قیام می‌کند بیعت هیچ‌کس بر گردن او نباشد. ⁽¹⁾

من امید آن دارم که شما همان قیام‌کننده از خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله

باشی که زمین را پر از عدل و قسط خواهی کرد، همان‌گونه که از ظلم و جور آکنده باشد. آن حضرت فرمود: ای ابالقاسم، هیچ یک از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] نیست مگر این‌که قائم به امر خداست و هدایت‌گر به سوی دین او؛ ولی آن قائمی که خداوند به سبب او زمین را از اهل کفر و انکار پاک خواهد ساخت و پر از عدل و داد خواهد کرد کسی است که ولادت او بر مردم مخفی خواهد بود و شخص او از مردم غائب خواهد گشت و بردن نام او بر مردم حرام خواهد بود و او هم‌نام رسول خدا صلی الله علیه و آله و هم‌کنیه اوست و او همان کسی است که زمین برایش پیچیده می‌گردد و هر سختی برای او آسان می‌شود... ⁽¹⁾

به امام رضا علیه السلام گفتم: نشانه‌های قائم علیه السلام از شما چیست آن‌گاه که قیام کند؟ فرمود: نشانه‌اش این است که [با این‌که] سنّ پیران را دارد [ولی] جوان به نظر می‌رسد به گونه‌ای که بیننده گمان می‌کند که او چهل‌سال یا کمتر دارد و نیز از نشانه‌های او این است که با گذشت روزها و شب‌ها پیر نمی‌شود تا آن‌گاه که اجل او فرا می‌رسد. ⁽²⁾

سنّت‌های پیامبران با آن‌چه نسبت به آنها روی داده از غیبت در قائم ما اهل‌بیت دقیقاً و موبه‌مو رخ خواهد داد. ابوبصیر گوید: به آن حضرت عرض کردم: ای فرزند رسول خدا: قائم از شما اهل‌بیت کیست؟ فرمود: ای ابابصیر او پنجمین فرزند از فرزندان پسرم موسی [بن‌جعفر علیه السلام ] است. او فرزند سرور کنیزان است. غیبتی خواهد کرد که در آن اهل باطل به تردید می‌افتند. سپس خداوند بلندمرتبه او را ظاهر ساخته و مشرق‌ها و مغرب‌های زمین را به دست او خواهد گشود و روح‌الله عیسی‌بن‌مریم [از آسمان‌ها] فرود آمده پشت سر او به نماز خواهد ایستاد و زمین به نور پروردگار خود روشن خواهد شد و هیچ بقعه‌ای از زمین که غیر خدا در آن پرستیده شود نخواهد ماند مگر آن‌که خدا در آن عبادت خواهد شد و [در آن زمان] همه دین برای خدا خواهد بود گرچه مشرکان را ناخوش آید. ⁽¹⁾

ف5، ح152)

از ماست آن‌که عیسی‌بن‌مریم علیه السلام پشت سر او به نماز می‌ایستد. ⁽¹⁾

در قائم علیه السلام سنت‌هایی از هفت پیامبر وجود دارد: سنتی از پدر ما آدم علیه السلام و سنتی از نوح علیه السلام و سنتی از ابراهیم علیه السلام و سنتی از موسی علیه السلام و سنتی از عیسی علیه السلام و سنتی از ایوب علیه السلام و سنتی از محمد صلی الله علیه و آله درود خدا بر ایشان باد. از آدم و نوح: سنت طول عمر را دارد و از ابراهیم علیه السلام پنهانی ولادت و کناره‌گیری از مردم و از موسی علیه السلام ترس و غیبت و از عیسی علیه السلام اختلاف مردم درباره او و از ایوب علیه السلام گشایش پس از گرفتاری و از محمد صلی الله علیه و آله قیام به شمشیر. ⁽²⁾

هیچ معجزه‌ای از معجزات پیامبران و اوصیاء نیست مگر آن‌که خداوند مانند آن را به دست قائم ما ظاهر خواهد ساخت تا

حجت را بر دشمنان تمام کند. ⁽¹⁾

وقتی قائم علیه السلام ظهور کند با پرچم رسول خدا و انگشتر سلیمان و سنگ و عصای موسی ظهور خواهد کرد. ⁽²⁾

به درستی که قائم از ما [اهل‌بیت] یاری شده به وسیله رعب، تأیید شده به نصرت الهی است. زمین برای او پیچیده می‌شود و گنج‌ها همگی برای او آشکار خواهد شد و خداوند به سبب او دینش را بر همه ادیان غلبه خواهد داد، گرچه مشرکان را خوش نیاید و سلطنت او مشرق و مغرب عالم را خواهد گرفت. پس در همه زمین ویرانه‌ای نماند مگر آن‌که آباد گردد و عیسی‌بن‌مریم علیه السلام [از آسمان] فرود آید و پشت سر او نماز می‌خواند... ⁽³⁾

ای گروه مردم، نوری از خدای بلندمرتبه در من قرار گفته و پس از من در علی علیه السلام و پس از او در نسل او تا قائمِ مهدی که حق خدا و هر حقی که برای ماست را خواهد گرفت... ای مردم به راستی که من پیامبرم و علی وصیّ و جانشین است. آگاه باشید که آخرین امام از ما قائم مهدی خواهد بود. بدانید که محققاً او همان است که بر همه ادیان غلبه خواهد کرد و هر آینه او انتقام گیرنده از ستم‌کاران است و هر آینه او قلعه‌ها را فتح خواهد کرد و آنها را نابود خواهد ساخت. آگاه باشید که او کشنده هر قبیله و قومی از مشرکین است و او خون‌خواه اولیاء خدا خواهد بود.

هر آینه او یاری کننده دین خداست و او نهری خروشان از اقیانوسی بی‌کران است. آگاه باشید که او هر دانشمندی را به دانش و هر نادانی را به نادانی می‌شناسد. آگاه باشید که او برگزیده و انتخاب شده خداوند است. آگاه باشید که او وارث هر دانش و دربرگیرنده آن است. آگاه باشید که او آن‌چه بگوید از پروردگارش می‌گوید و به امر ایمان هشدار می‌دهد. آگاه باشید که او کامل و نیرومند است. آگاه باشید که [فرمان‌روایی جهان هستی] به او واگذار شده است. آگاه باشید که هرکس _ از پیامبران و امامان _ پیش از او بودند نوید او را داده‌اند. آگاه باشید که او تنها حجت بازمانده است و بعد از او حجتی نیست، حقی جز با او و نوری جز در پیش او نیست. آگاه باشید که هیچ‌کس بر او غلبه نخواهد کرد و کسی او را شکست نخواهد داد. ⁽¹⁾

قائم علیه السلام قیام خواهد کرد و حال آن‌که هیچ‌کس بر عهده او بیعت و پیمانی نخواهد داشت. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

از مجموع روایاتی که بیان شد استفاده می‌شود که از میان ائمه دوازده‌گانه شیعه، حضرت مهدی علیه السلام دارای ویژگی‌هایی هستند

که ایشان را از سایر امامان ممتاز می‌کند. این ویژگی‌ها، سیمای

مبارک مهدی موعود را بیشتر و بهتر معرفی می‌کند؛ همان‌گونه که مدعیان مهدویت را رسوا می‌کند. در این بخش ویژگی‌های آن حضرت را مرور می‌کنیم:

ستم‌گر بوده است که در بحث علت غیبت مطرح گردیده است. ولادت پنهانی درباره برخی از پیامبران الهی هم روی داده است. (حدیث1و2)

بعضی از مواردی که به عنوان امداد غیبی الهی در روایات آمده عبارتند از:

یک _ زمین برای آن حضرت پیچیده می‌شود (و راه‌ها برای او

نزدیک می‌گردد).

دو _ هر سختی برای او سهل و آسان می‌گردد.

سه _ با رعب و وحشتی که در دل دشمنانش می‌افتد یاری می‌گردد، همان‌گونه که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در جریان جنگ احزاب با لشکر رعب یاری شد. ⁽¹⁾

چهار _ گنج‌های زمین برای او آشکار گردیده و در دسترس

قرار می‌گیرد.

است برخلاف آن‌چه در امامان پیشین بوده است و آنها هریک به نحوی در بیعت طاغوت زمان خود بوده‌اند و گریزی از آن نداشته‌اند. ⁽¹⁾(حدیث1 و 10)

به‌جاست که درباره این شباهت‌ها توضیحی روشن‌گر داده شود:

طبق آیات قرآن نوح علیه السلام 950 سال در میان مردم صبر کرد ⁽¹⁾

و در روایات آمده که 2500 سال عمر کرد ⁽²⁾و آدم علیه السلام نیز طبق

روایت پیامبر صلی الله علیه و آله 930 سال عمر کرد ⁽³⁾چنان‌که در تورات نیز به آن تصریح شده است. ⁽⁴⁾

حضرت ابراهیم علیه السلام دوران حمل و ولادتش مخفیانه بود ⁽⁵⁾و حضرت مهدی علیه السلام نیز چنین بوده است و نیز قرآن از زبان ابراهیم علیه السلام فرموده: gوَأَعْتَزِلُکُمْ وَمَا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللهِf ⁽⁶⁾و از شما و آن‌چه غیرخداوند می‌پرستید کناره‌گیری می‌کنم. امام صادق علیه السلام فرمود: به ناچار صاحب

این امر را غیبتی خواهد بود و در هنگام غیبت ناچار از عزلت و گوشه‌گیری است... ⁽¹⁾

و اما درباره موسی علیه السلام در قرآن آمده: gفَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفاً یَتَرَقَبُf ⁽²⁾یعنی پس، از آن [دیار] ترسان و نگران بیرون رفت. یعنی از میان قوم خود به جهت ترس از دشمنانش غائب شد و حضرت مهدی علیه السلام نیز به همین جهت غائب شده است. ⁽³⁾و نیز موسی علیه السلام دو غیبت داشت که یکی از آنها طولانی‌تر بود. غیبت اول او از مصر بود که 28 سال طول کشید و غیبت دوم وقتی بود که به میقات پروردگارش رفت که چهل‌شب طول کشید. ⁽⁴⁾

و اما عیسی علیه السلام ، مردم درباره او اختلاف شدید کردند. بعضی اصل وجودش را منکر شدند و گفتند قهرمان افسانه‌ای بود! و بعضی معتقد به خدایی او شدند و بعضی گفتند انسان است و بعضی هر دو اعتقاد را با هم جمع کردند و یهود به مادرش نسبت ناروا و زشت دادند! ⁽⁵⁾دربارۀ حضرت مهدی علیه السلام نیز اختلاف کردند که اصلاً متولد نشده یا پس از تولد، رحلت کرده یا امام عسکری علیه السلام عقیم بوده یا روح قائم علیه السلام در کالبد دیگری وارد شده و او سخن از زبان آن حضرت می‌گوید ⁽⁶⁾و

اباطیل دیگر.

و اما ایوب علیه السلام گرفتار آزمونی سخت شد. اموال فراوان او و زراعت و گوسفندانش و نیز فرزندانش از میان رفتند و سلامت خود را از دست داد و مدت زیادی سخت بیمار شد و نیز گرفتار شماتت دوستان گردید ولی در همه‌حال بنده صابر و شاکر خداوند بود و چون از عهده امتحان الهی به خوبی بیرون آمد، خداوند درهای رحمتش را به روی او گشود و نعمت‌های از دست رفته را به او برگرداند. ⁽¹⁾امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف هم در طول دورۀ غیبت، سختی‌ها و بلاهای فراوان را تحمل کرده و می‌کند و پس از آن برای او ظهور و فرج و گشایش الهی رخ خواهد داد.

و اما پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بیش از هشتاد جنگ با دشمنان داشت و امام مهدی علیه السلام نیز با دشمنان دین خدا خواهد جنگید؛ یعنی این‌گونه نیست که کار او تنها با ارائه دلیل و برهان به سامان برسد، بلکه در سیره و سنت او مانند پیامبر اسلام جنگ و رویارویی خواهد بود.

بخش سوم: غیبت و انتظار

اشاره

فصل اوّل: ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

یکی از موضوع‌های بسیار مهم درباره شخصیت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، موضوع «ولادت» آن حضرت است. مهم‌ترین بخش این موضوع،

اثبات ولادت آن بزرگوار است که از گذشته تا به حال مورد اختلاف

بین شیعه و اهل‌سنت بوده است. شیعه به اتفاق معتقدند که

امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف فرزند امام حسن عسگری علیه السلام در سال 255

هجری قمری در سامراء متولد گردید و امام حیّ و حاضر است

که به اراده الهی غائب شده و در آخرالزمان ظهور خواهد کرد

ولی بیش‌تر اهل‌سنت منکر ولادت آن حضرت هستند! ما در این

بخش روایاتی را نقل خواهیم کرد که بر ولادت آن حضرت دلالت

دارد؛ البته بعضی از این روایات با صراحت از ولادت حضرت خبر

داده است و برخی دیگر به گونه‌ای است که لازمه‌اش تولّد یافتن

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. ⁽¹⁾

البته در جریان ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بخش‌های دیگری هم هست که به اثبات ولادت آن حضرت کمک می‌کند مثل مخفی بودن ولادت آن حضرت و علّت آن و بشارت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان علیهم السلام نسبت به ولادت و بیان نسب آن حضرت و آنها که امام را در کودکی یا در غیبت صغری، ملاقات کرده‌اند که به این‌ها هم اشاره‌ای خواهد شد.

روایات

دنیا تمام نمی‌گردد تا این‌که مردی از نسل حسین علیه السلام به امر [سرپرستی و امامت] امت من قیام خواهد کرد. او دنیا را پر از عدالت می‌کند همان‌گونه که از جور پر شده باشد. [راوی گوید:] گفتیم، او کیست ای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ؟ فرمود: او نهمین نفر از نسل حسین علیه السلام است. ⁽²⁾

... ای جابر، وقتی فرزندم باقر را دیدی، سلام مرا به او برسان،

همانا او هم‌نام من و شبیه‌ترین مردم به من است. دانش او دانش من و حکم او حکم من است. هفت تن از فرزندان او، امینان و معصومان و امامان نیکوکار هستند و هفتمین آنها مهدی ایشان است که زمین را از عدل و داد پر می‌کند همان‌طور که از ظلم و جور پر شده باشد... . ⁽¹⁾

هر کس به همه امامان از پدران من و نیز از فرزندانم ایمان و اقرار داشته باشد و تنها مهدی از فرزندانم را انکار کند مثل آنست که همه انبیاء الهی را پذیرفته ولی منکر پیامبر حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم گردیده باشد. [راوی گوید] گفتم: ای مولای من! مهدی کیست؟ فرمود: پنجمین نفر از فرزندان هفتمین امام! شخص او از دیدگان شما غائب می‌گردد و نام بردن از او بر شما جایز نیست. ⁽²⁾

... هر کس پیش از قیام قائم ما، تقیه را ترک کند از ما نیست! _ به آن حضرت گفته شد: ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم، قائم از شما

خاندان کیست؟ _ فرمود: چهارمین نفر از فرزندانم، پسر سرور کنیزان! خداوند به سبب او زمین را از هر ظلم وجوری پاک خواهد ساخت و او همان است که مردم در ولادت او شک می‌کنند و همان است که پیش از قیام خود، غیبت خواهد داشت. ⁽¹⁾

... به درستی که قائم از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] همان مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است که باید در غیبتش، منتظر او باشند و در ظهورش از او اطاعت کنند و او سومین نسل از فرزندان من است... . ⁽²⁾

به راستی که امام پس از من، فرزندم حسن خواهد بود و پس از او فرزندش قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف همان که زمین را از قسط و عدل پر می‌کند همان‌گونه که از جور و ظلم پر شده باشد. ⁽³⁾

کیست؟ فرمود:

پسرم محمد امام و حجت خدا پس از من است و هر که بمیرد در حالی که او را نشناخته باشد به مرگ جاهلیت مرده است! آگاه باشید که بی‌تردید برای او غیبتی خواهد بود که نادان‌ها در آن به حیرت می‌افتند و اهل باطل هلاک می‌شوند... . ⁽¹⁾

... خدای را سپاس که مرا از دنیا بیرون نبرد تا این‌که جانشین پس از مرا به من نشان داد! او شبیه‌ترین مردم به رسول خداست از جهت خلقت و از جهت اخلاق. خداوند او را در غیبتش حفظ کرده و پس از آن او را ظاهر می‌سازد. پس او زمین را از قسط و عدل پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽²⁾

دشمنان گمان کردند که مرا می‌کشند و نسل امامت را قطع می‌کنند و به تحقیق خداوند قول آنها را تکذیب کرد و خدای را

شکر [که چنین کرد]. ⁽¹⁾

برای ما فرزندی به دنیا آمد [این خبر] باید نزد تو پوشیده باشد و از همه مردم پنهان و مخفی بماند و به راستی که ما کسی را از آن مطّلع نساختیم مگر آن‌که نزدیک باشد و یا از دوستان باشد. خوش داشتیم که تو را اعلام کنیم تا خداوند به این خبر تو را شاد کند هم‌چنان‌که ما را مسرور کرد والسلام . ⁽²⁾

ای عمّه امشب افطارت را نزد ما قرار ده زیرا که شب

نیمه شعبان است و خداوند در امشب حجّت را نمایان خواهد ساخت و او حجّت خدا در زمین است. گفتم: مادرش کیست؟ فرمود: نرجس! گفتم: فدایت شوم! در نرجس نشانه‌ای [از حمل] نیست! فرمود: همانست که به تو گفتم! [حکیمه گوید]

آمدم و به نرجس سلام کرده... و گفتم: دخترم خداوند امشب

به تو کودکی عطا خواهد کرد که در دنیا و آخرت، سرور

و آقاست!... [حکیمه گوید:] در دل شب برای نماز برخاستم،

نماز خواندم و حال آن‌که نرجس خوابیده بود... پس او برخاست و نماز گزارد و خوابید... پس بیرون آمده و در جست‌وجوی

فجر بودم... تردید بر من عارض شد ناگاه ابومحمد علیه السلام از جای خود مرا نداد داد و فرمود: ای عمّه شتاب مکن که امر نزدیک شده است! حکیمه گوید: نشستم و سوره‌های سجده و یس را قرائت کردم در این میان او هراسان بیدار شد و من از جای خود پریده نزد او رفتم و گفتم: نام خدا بر توباد آیا چیزی احساس می‌کنی؟ گفت: آری ای عمّه! ... حکیمه گوید: مرا و نرجس را ضعفی گرفت و به صدای سرورم به خود آمدم و جامه از او برداشتم و ناگهان سرورم را دیدم که به سجده افتاده است و مواضع سجده‌اش را بر زمین گذاشته؛ او را در آغوش گرفتم و دیدم که پاک و پاکیزه است. [در این هنگام] امام عسکری

مرا ندا داد که ای عمّه فرزندم را نزد من بیاور! مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را به نزدش بردم... فرمود: پسرم سخن بگوی! کودک گفت: اشهد ان لا اله الا الله و اشهد ان محمداً رسول الله و سپس بر امیرالمؤمنین و امامان درود فرستاد تا آن‌که بر پدرش هم درود فرستاد و زبان درکشید... . ⁽¹⁾

برای ابامحمّد (امام عسکری علیه السلام ) فرزندی متولد شد و او را محمّد نامید و روز سوّم او را به اصحابش نشان داد و فرمود: این صاحب [و امام] شما پس از من است و خلیفه من بر شماست و او همان قائم است که همگان به انتظار او خواهند بود پس آن گاه که زمین از جور و ظلم آکنده شود ظهور کرده و آن را پر از عدل و قسط و عدل خواهد ساخت. ⁽¹⁾

امام عسکری علیه السلام گوسفند ذبح شده‌ای برایم فرستاد تا برسانم به کسانی که نام برده بود و فرمود: این عقیقه فرزندم محمّد است. ⁽¹⁾

بزرگی تو مرا از سؤالی باز می‌دارد آیا اجازه می‌دهید بپرسم؟ فرمود: بپرس، گفتم، مولای من آیا فرزندی برای شما هست؟ فرمود: آری... . ⁽²⁾

بنی‌امیه و بنی‌عباس شمشیرهای خود را بر ما کشیدند به دو جهت: یکی آن‌که آنها می‌دانستند که در خلافت حقی ندارند و می‌ترسیدند که ما نسبت به آن ادّعا کنیم و خلافت در جای خود قرار گیرد [و از آنها گرفته شود] و دوم این‌که آنها از طریق روایات متواتر ⁽³⁾آگاهی داشتند به این‌که نابودی سلطنت جبّاران

و ظالمان به دست قائم از ما خاندان است و نیز تردیدی نداشتند که خودشان از جمله جباران و ظالمانند بنابر این در کشتن اهل‌بیت رسول‌الله و نابودی نسل آن حضرت کوشیدند به این امید و آرزو که از به دنیا آمدن قائم جلوگیری کنند یا [به او دست‌یافته] بکشند! ولی خداوند نخواست که امر قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف [و ولادت او] برای احدی از آنها آشکار شود مگر آن‌که نور الهی تمام شده [و فراگیر شود] و اگرچه کافران کراهت داشته باشند. ⁽¹⁾

در قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف سنّتی از موسی بن عمران است... [و آن] مخفی بودن ولادت اوست. ⁽²⁾

نکته‌هایی از روایات

ادّله ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف رویدادی است که بیش از دوازده قرن از آن می‌گذرد و بدیهی است که برای اثبات آن باید به آثار و اخباری که

دراین زمینه موجود است مراجعه کنیم:

که ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را اثبات می‌کند ⁽¹⁾و می‌توان آنها را این‌گونه

تقسیم کرد:

الف) روایاتی که با صراحت از ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف خبر داده است مانند روایاتی که از امام عسکری علیه السلام پدر بزرگوار آن حضرت نقل شده است (روایات 7 تا 15) مطابق این روایات، امام عسکری علیه السلام به عنوان پدر به ولادت مهدی علیه السلام گواهی داده‌اند و برای اطلاع شیعیان خود نیز اقداماتی کرده‌اند مانند نشان دادن مهدی علیه السلام به عده‌ای از خواصّ شیعه و عقیقه کردن برای مهدی علیه السلام و فرستادن گوشت عقیقه برای شیعیان و نامه‌نگاری به شهرهای دور و خبردادن از ولادت مهدی علیه السلام .

ب) روایات بسیاری که جایگاه نسبی مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و مقطع زمانی ولادت او را بیان کرده است ⁽²⁾مانند این‌که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرموده مهدی علیه السلام ،

نهمین نفر از نسل امام حسین علیه السلام است و ائمه دیگر هم فرموده‌اند که مهدی چندمین از نسل آن‌هاست (روایات 1 تا 6). با توجه به این‌که از زمان شهادت آن امامان و نیز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم، قرن‌ها می‌گذرد آیا معقول است که نسل نهم و ششم و... از آنها متولّد نشده باشد؟!

ج) گواهی افراد بسیاری از اصحاب امام حسن عسکری و امام هادی علیهما السلام به ولادت آن حضرت و مشاهدۀ او، مانند گواهی جناب حکیمه خاتون عمّه امام عسکری علیه السلام (روایت 11) و ابی‌غانم خادم امام عسکری علیه السلام (روایت 12) و نسیم و ماریه از کنیزان امام و دیگران که مرحوم صدوق رحمة الله در کتاب خود کمال الدین و تمام النّعمة بعضی از آنها را نام برده و داستان تشرّف آنها را بیان کرده است. ⁽¹⁾

د) تشرّف بسیاری از یاران امام عسکری علیه السلام و یا خواصّ شیعه به خدمت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف در حیات امام حسن عسکری علیه السلام و در طول غیبت صغری، اینان افرادی موثّق و مورد اعتماد همه شیعیان بوده‌اند مانند عثمان به سعید عمروی و محمد بن عثمان عمروی که نائب اول و دوم امام در غیبت صغری بوده‌اند و نیز احمد بن اسحاق که وکیل امام عسکری علیه السلام در قم بوده است. ⁽²⁾

در طول مدت طولانی دوازده قرن که از ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌گذرد صدها فقیه و متکلم و محدّث و فیلسوف در عالم تشیع ظهور کرده و صدها کتاب از خود به جای گذاشته‌اند و همگی به اتفاق بر ولادت آن حضرت با ذکر زمان و مکان ولادت تصریح کرده‌اند. آیا با وجود چنین اتفاق نظری در ولادت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هیچ تردیدی باقی می‌ماند؟!

بسیاری از علمای اهل‌سنت و از جمله مورّخان و نسب‌شناسان آنها به ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اعتراف کرده‌اند و حتی بعضی از آنها تاریخ و محل ولادت آن حضرت را مطابق نقل شیعه بیان کرده‌اند. ⁽¹⁾

به سه نمونه از عبارات آنها توجه کنید:

ابن حجر هیثمی در «الصواعق المحرقة» در باب بیان حالات امام عسکری علیه السلام آورده: او غیر از پسرش ابوالقاسم محمّد الحجّة فرزند دیگری به‌جا نگذاشت و این پسر در هنگام وفات پدرش پنج ساله بود ولی خداوند در همان کودکی به او حکمت عطا فرمود.

و حافظ محمد بن یوسف گنجی (م 658) در کتابش «کفایة الطالب فی مناقب امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب» پس از بیان ائمه معصومین علیه السلام گفته: ابامحمد الحسن فرزند امام هادی علیه السلام روز جمعه هشتم ربیع‌الاول سال 260 هجری وفات کرد در حالی که 28 سال داشت و در خانه‌اش و در همان اتاقی که پدرش [امام هادی علیه السلام ] دفن شده بود به خاک سپرده شد و پس از خود پسرش را گذاشت که همان امام منتظر صلوات الله علیه است و ما کتاب خود را به بیان حال او پایان خواهیم داد.

و نیز درباب 25 کتاب «البیان فی اخبار صاحب الزمان» آورده: در این‌که مهدی از زمان غیبتش تا الان باقی باشد هیچ منعی نیست به دلیل این‌که عیسی علیه السلام و الیاس علیه السلام و خضر علیه السلام که از اولیاء الهی‌اند تاکنون باقی هستند.

و شیخ محی‌الدین معروف به ابن عربی اندلسی (م 638) در کتاب فتوحات آورده:

و بدانید که خروج مهدی علیه السلام حتماً رخ خواهد داد... و اگر از عمر دنیا نمانده باشد جز یک روز، خداوند آن را طولانی خواهد ساخت تا آن خلیفه به حکومت رسد و او از عترت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و از فرزندان فاطمه علیها السلام است. جدش حسین بن علی بن ابی‌طالب علیه السلام و پدرش حسن عسکری علیه السلام فرزند امام علی‌النقی علیه السلام فرزند محمدتقی فرزند امام علی‌الرّضا علیه السلام فرزند امام موسی الکاظم علیه السلام فرزند امام جعفرصادق علیه السلام فرزند امام محمدباقر علیه السلام فرزند امام زین‌العابدین علیه السلام فرزند امام حسین بن علی بن ابی‌طالب علیه السلام است.

برای ملاحظه بقیّه اسامی و عبارات به منتخب الاثر، ج 2، ص369 _ 393 باب 4، فصل اوّل، مراجعه کنید.

راز پنهانی ولادت مهدی

گاهی گفته می‌شود که پنهانی بودن ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف امری خلاف عرف و عادت است و چگونه ممکن است ولادت چنین شخصیتی بر مردم مخفی بماند؟! در پاسخ می‌گوییم:

اولاً «ولادت» امری است که به طور طبیعی، مخفیانه و پنهانی رخ

می‌دهد و این‌گونه نیست که افراد به صورت آشکار و علنی، از مادران خود متولد شوند! به ویژه در جوامع اسلامی که حیا و عفت و پرده‌پوشی بانوان، بسیار مهم است؛ بنابر این امر ولادت تنها برای یک یا چند بانویی که عهده‌دار امر ولادت هستند قابل مشاهده است، و بقیه مردم تنها از راه اعتراف پدر و یا گواهی قابله و مانند آن از نسبت فرزندی افراد با والدینشان مطلع می‌شوند. (روایت 7_ 15)

ثانیاً شرایط بد سیاسی حاکم بر زمان ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سبب

شد که ولادت آن حضرت، پنهانی رخ دهد وگرنه آن بزرگوار کشته می‌شد چون خلفای بنی‌عباس تصمیم به قتل فرزند امام عسکری علیه السلام داشتند تا مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به وجود نیاید و کاخ ظلم آنها را ویران

نکند. (روایت 15)

ثالثاً آنها که از ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آگاه شده‌اند از دو دسته بیرون نیستند: یا از خواص شیعه و پیروان امام بوده‌اند که به دلیل ترس بر جان امام، ولادت آن حضرت را نقل نمی‌کردند و یا از غالب مردم بوده‌اند که هماهنگ با خلفای بنی‌عباس بوده‌اند و نه تنها انگیزه‌ای برای نقل ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نداشتند بلکه تمایل به پنهان کردن و نقل نکردن این جریان مهم و سرنوشت‌ساز داشتند. آیا در چنین محیطی می‌توان انتظار داشت که خبر ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف به یک امر علنی و آشکار و مشهور و معروف، تبدیل گردد؟!

رابعاً مسئله پنهانی ولادت آن حضرت امری به تدبیر الهی بوده است

و مطابق روایات در ادامه سنّتی است که در برخی از انبیاء پیشین مانند موسی علیه السلام و ابراهیم علیه السلام رخ داده است. (روایت 16) و فراتر از آن‌چه گفتیم حکمت‌هایی در آن نهفته است.

همان‌گونه که امر غیبت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز در ادامه سنتی است که در بسیاری از پیامبران الهی جریان داشته است. توجه به این نکته لازم است که بر اساس روایات شیعه و سنّی، سنت‌هایی که پیش از اسلام بوده است در امت اسلامی نیز مشاهده خواهد شد. در روایتی از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نقل شده است که خطاب به مسلمین فرمودند:

... به یقین شما از سنت‌های امت‌های گذشته در جهات مختلف پیروی خواهید کرد. ⁽¹⁾

و نیز صدوق روایت کرده که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود، هر آن‌چه در امت‌ها

گذشته بوده است در این امت نیز همانند آنها خواهد بود... . ⁽¹⁾

بنابر این پنهان بودن ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نه تنها امری بی‌سابقه و برخلاف عرف و عادت نیست بلکه در میان عموم مردم با انگیزه‌های مختلف رخ داده و می‌دهد مثلاً گاهی انسان از کنیز خود یا همسر دوم خود صاحب فرزند می‌شود و او را از همسر اول خود پنهان می‌کند و بلکه این امر را از هر کسی که بیم فاش کردن آن خبر را از او دارد پنهان نگه می‌دارد تا زندگی‌اش تباه نگردد و این فرزند هم‌چنان رشد می‌کند و حال آن‌که هیچ یک از خانواده شخص و عموزادگان و برادران و دوستانش او را نمی‌شناسند و این پنهان‌کاری تا زمانی که ترس پدر از خبردار شدن دیگران از بین برود، ادامه می‌یابد و گاهی این امر را تا زمان مرگش پنهان می‌کند و موقع مرگ او را به دیگران می‌شناساند تا نسب فرزندش مجهول نماند و حقوقش به او برسد. و گاهی پادشاهی دارای فرزندی می‌شود و تا آن هنگام که رشد کرده و به صورت نوجوانی درآید آن را پنهان می‌کند و این امر را درباره گروهی از پادشاهان روم و هند و ایران نقل کرده‌اند از جمله مورخان نوشته‌اند که «وسفا فرید» دختر افراسیاب پادشاه ترک برای همسرش سیاوش که پسر کیکاووس پادشاه ایران بود، پسری به دنیا آورد به نام کیخسرو ولی این مادر بارداری و ولادت این فرزند را از همگان و به خصوص از کیکاووس _ جدّ او و پادشاه بزرگ _ پنهان نگه داشت و این خبر در میان مورخین، مشهور

است و علت پنهان نگه‌داشتن او معروف است و طبری آن را در کتاب تاریخ خود نقل کرده است. ⁽¹⁾

خلاصه، پنهان نگه‌داشتن ولادت فرزند با انگیزه‌های گوناگونی رخ داده و می‌دهد پس چگونه است که مخالفین امامیه، اعتقاد شیعه را به پنهان نگه‌داشتن ولادت مهدی علیه السلام توسط پدر بزرگوارش، انکار می‌کنند؟ در حالی که انگیزه‌های آن بسیار روشن‌تر و اطمینان به درستی وجود فرزندی برای امام عسکری علیه السلام بسیار بیش‌تر است زیرا که گروهی از مؤمنان و اهل فضل و دانش و زهد و عبادت از آن حضرت نقل کرده‌اند که ایشان به وجود فرزندش مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اعتراف کرده و به آنها اطلاع داده و به امامت او تصریح کرده و ایشان او را در کودکی و جوانی مشاهده کرده‌اند، چنان‌که روایات آن گذشت.

شبهات بی‌اساس دربارۀ ولادت و پاسخ آنها

مخالفین امامت برای انکار ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف شبهات بی‌پایه و اساسی را مطرح کرده‌اند که در برابر آن همه دلیل روشن بر ولادت، هیچ ارزشی ندارد. بعضی از مهم‌ترین آنها عبارتند از:

مبنی بر ولادت فرزندی برای امام عسکری علیه السلام است!

پاسخ این است که او یکی از افراد بشر بوده که به گمراهی افتاده و ادعای باطل کرده است زیرا که هیچ کس درباره او ادّعای عصمت نکرده است. مگر نه این است که به قول قرآن پسر نوح علیه السلام کافر شد و راهش را از نبوت جدا کرد وگرنه این‌که برادران یوسف که همگی پیامبرزاده بودند درباره برادرشان به خطا رفته او را به چاه انداختند؟

و نیز اگر قرار باشد انکار جعفر، سبب ردّ ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف باشد پس باید انکار ابولهب و سایر خویشان پیامبر هم سبب بطلان ادعای نبوت از سوی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم باشد! و انکار ابوقحافه نسبت به خلافت پسرش ابوبکر، سبب بطلان خلافت او! ⁽¹⁾

و البته مخفی نیست که جعفر، انگیزه‌های روشنی برای انکار ولادت فرزند برادر داشت از جمله تصاحب میراث ارزش‌مند برادرش امام عسکری علیه السلام و ادعای جانشینی نسبت به او و حرص جعفر برای دست‌یابی به اموالی که شیعیان به وکیلان امام عسکری علیه السلام پرداخت می‌کردند و پس از وفات امام نیز ادامه داشت.

پاسخ این است که این کار امام عسکری علیه السلام مؤیّد آنست که هدف آن حضرت پنهان کردن ولادت فرزندش بود از حاکم وقت و از هر کسی که به دنبال کشتن مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بود؛ و اگر نامی از مهدی می‌برد، برخلاف تدبیر عمل کرده بود هم‌چنان‌که امام صادق علیه السلام نیز در هنگام وفات تنها به فرزندش موسی بن جعفر علیه السلام وصیت نکرد بلکه پنج نفر را وصیّ خود قرار داد از جمله منصور که خلیفه وقت بود و ربیع وزیر او و کنیزش حمیده بربریّه را و بدین گونه امامت او را پنهان کرده و جانش را حفظ نمود.

پاسخ این است که شرایط زمان امام عسکری علیه السلام متفاوت با پدران بزرگوارش بود. خلفای زمان امامان قبل می‌دانستند که ایشان به تقیّه اعتقاد دارند و براساس آن عمل می‌کنند و در برابر خلفا قیام نخواهند کرد تا شرایط آن فراهم شود ولی وقتی زمان وجود کسی که انجام قیام علیه ظلم از او انتظار می‌رفت فرا رسید به جست‌وجوی او پرداختند تا خونش را بریزند. به‌علاوه هر یک از پدران او وقتی کشته می‌شدند،

براساس حکمت الهی امام دیگری به جای او قرار می‌گرفت ولی مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آخرین امام و جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است که اگر کشته شود جانشینی برای او در زمین نخواهد بود.

پاسخ این است که وقتی با ادله روشن و محکم ولادت مهدی علیه السلام

به اثبات رسید با بعید شمردن عمر طولانی او نمی‌توان به انکار ولادت او پرداخت به ویژه آن‌که عمر طولانی، در تاریخ بشر سابقه دارد و قرآن

و روایات و تاریخ به آن گواهی داده است. ⁽¹⁾آیا جناب خضر علیه السلام

که به اجماع همه مسلمین زنده است به خاطر عمر طولانیش مورد انکار قرار می‌گیرد؟

پاسخ این است که آری نهایت چیزی که ادعا کرده‌اند همین است که امام عسکری علیه السلام از دنیا رفت و فرزندی برای او شناخته نشد یا از فرزند او جست‌وجو کردند ولی نیافتند! و معلوم است که نیافتن، دلیل بر نبودن نیست ⁽²⁾به ویژه آن‌جا که انگیزۀ روشنی بر پنهان کردن آن امر

باشد مثل ولادت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف که به گواهی تاریخ و نیز روایات، امام عسکری علیه السلام بر مخفی نگه‌داشتن آن مصمّم بوده است.

پاسخ این است که مشهور در ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف این است که آن حضرت در نیمه شعبان سال 255 هجری متولد شده‌اند و بعضی 256 و بعضی 258 گفته‌اند ولی اکثر شیعه و اهل‌سنت همان نظر اول را گفته‌اند و این مقدار اختلاف در امری که انگیزه جدی بر مخفی نگه‌داشتن آن بوده امری کاملاً طبیعی است و این در حالی است که در موارد بسیار مهمی مثل ولادت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم که برای مسلمین اهمیت بسیاری داشته و انگیزه فراوانی برای ثبت و ضبط آن بوده اختلاف رخ داده است! و بلکه در موارد فراوانی از رخ‌دادهای تاریخ اسلام اختلاف در زمان یا مکان یا شرایط و کیفیت آن رویداد پیش آمده است ولی هیچ کس مدعی نشده است که به سبب این اختلاف‌ها اصل رویداد مورد تردید و یا انکار قرار می‌گیرد! ضمناً دلیل نام‌های متعدد برای مادر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف آنست که ایشان، کنیز بوده‌اند و رسم بر این بوده که کنیزان نام‌های متعدّد داشته‌اند.

نتیجه‌گیری

از مجموع مباحثی که مطرح شد استفاده می‌شود که ولادت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف فرزند امام عسکری علیه السلام با توجه به روایات صحیح و متواتر قطعاً و یقیناً رخ داده و آن حضرت هم‌اکنون زنده بوده و منصب امامت را به عهده دارند و هیچ یک از شبهات، دلیلی حتّی کوچک و ضعیف بر ردّ ادعای ولادت آن حضرت نیست.

فصل دوم: غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

یکی از فرازهای مهم زندگی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف غیبت آن حضرت است. غیبت به معنی نهان‌زیستی است که خداوند متعال براساس حکمت خود آن را اراده کرده است بنابراین امام دوازدهم مدتی طولانی از عمر خود را پنهانی زندگی می‌کند تا آن‌گاه که شرائط ظهورش فراهم گردیده، ظاهر گردد. «غیبت» از همان سال‌های نخستین ولادت امام آغاز گردید و تاکنون ادامه یافته است و تنها خداوند می‌داند که چه زمانی پایان خواهد یافت. در روایات فراوان مسئله غیبت و چگونگی و علت و فوائد آن بیان گردیده است که چند نمونه آن را می‌آوریم:

در قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف شباهتی به یوسف پیامبر علیه السلام هست. [راوی گوید:] گفتم: آن شباهت چیست؟ فرمود: سرگردانی و غیبت. ⁽¹⁾

ای فرزند رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از پدران شما که درود خدا بر ایشان باد روایاتی درباره غیبت و درستی و راستی وقوع آن برای ما نقل شده است به من خبر دهید که این غیبت درباره چه کسی خواهد بود؟

فرمود: به راستی که غیبت دربارۀ ششمین نفر از فرزندان من خواهد بود و او دوازدهمین نفر از امامان هدایت پس از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم است. اولین نفر از آن ائمه علیهم السلام ، امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیه السلام است و آخرین آنها قائم به حق است، آخرین حجت خدا در زمین و صاحب‌الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف به خدا قسم اگر او در غیبت بماند آن‌قدر که نوح علیه السلام در میان قومش زیست، از دنیا بیرون نخواهد رفت مگر این‌که ظاهر شود و زمین را از عدالت و قسط پر کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد. ⁽¹⁾

برای قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف دو غیبت خواهد بود. در یکی از آنها در مراسم

حج، حضور می‌یابد مردم را می‌بیند ولی مردم او را نمی‌بینند. ⁽¹⁾

این آیه دربارۀ ما نازل شده است و خداوند امامت را در نسل حسین علیه السلام قرار داد تا روز قیامت و برای قیام‌کننده ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] دو غیبت خواهد بود و یکی از آنها بلندتر از دیگری خواهد بود. پس بر امامت او ثابت قدم نخواهد ماند مگر آن کس که یقین او قوی و معرفت و شناخت او درست باشد. ⁽³⁾

برای صاحب این امر غیبتی است که در آن غیبت، شخص دیندار مانند کسی است که دست خود را بر شاخه درخت خاردار بکشد _ سپس فرمود این‌گونه (و با دست خود نشان داد) _ پس کدام‌یک از شما شاخه درخت خاردار را با دست خود می‌گیرد؟! سپس اندکی سر به زیر افکند و بعد فرمود: همانا برای صاحب این امر غیبتی خواهد بود پس بنده باید نسبت به خدا

تقوا پیشه کند و دین خود را نگه دارد. ⁽¹⁾

إِن لِصَاحِبِ هَذَا الْأَمْرِ غَیْبَةً فَلْیَتَّقِ اللهَ عَبْدٌ وَ لْیَتَمَسَّکْ بِدِینِه». (کافی، ج1،

ص376، ح1)

نکته هایی از روایات

سابقۀ غیبت

آمده است!

چگونگی غیبت

کبری واقع شده است. تفاوت این دو آن است که در غیبت کوتاه‌مدت، چهار نائب از سوی امام وبا تصریح به نام آنها، تعیین شده بودند و واسطه بین امام و امت بودند و این دوره در واقع مقدمه‌ای برای ورود به غیبت طولانی بود که در این دوره عالمان و فقیهان باتقوا، سمت نیابت را به عهده دارند و اینان با بیان اوصاف_ و بدون ذکر نام _ معرفی شده‌اند و مردم موظفند به ایشان مراجعه کرده و از آنها پیروی کنند.

وظیفه ما در غیبت

غیبت و ظهور

ظهور او همراه شده است تا نور امید همیشه در دل‌های شیعیان روشن باشد. (حدیث2)

فصل سوم: علّت غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

غیبت یکی از پدیده‌های عالم است که به تدبیر الهی رخ داده است و روشن است که هیچ‌کار خرد و کلانی نیست مگر این‌که خداوند آن را براساس حکمت و علّتی انجام می‌دهد. آدمی پیوسته به دنبال کشف علّت‌ها و فهمیدن اسرار مخلوقات و احکام الهی است و به همین دلیل از علّت غیبت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نیز سؤال می‌کند. این سؤال را هم می‌توان با تحلیلی عقلی و یا بررسی تاریخی حیات امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و پدران بزرگوارش پاسخ داد و هم از نظر روایی به آن نگاه کرد. در روایات متعدّد از علّت غیبت سؤال شده است که برخی از آنها را می‌آوریم و به اختصار توضیح می‌دهیم:

روایات

فرمود:

صاحب این امر را غیبتی است که ناگزیر اتّفاق می‌افتد، هر اهل باطلی در آن به شک می‌افتد! گفتم: فدایت شوم! غیبت او برای چیست؟ فرمود: به خاطر امری است که اجازه نداریم آن را برای شما بیان کنیم! گفتم: حکمت غیبت او چیست؟ فرمود: حکمت در غیبت او همان حکمتی است که در غیبت حجّت‌های پیش از او بوده است. همانا چگونگی حکمت در آن، کشف نخواهد شد مگر پس از ظهور [آن حضرت]، چنان‌که کارهای خضر علیه السلام که کشتی را سوراخ کرد و غلام را کشت و دیوار شکسته را بپا داشت، حکمتش معلوم نگردید مگر در زمان جدایی موسی و خضر علیه السلام . ای پسر فضل! این امر (غیبت) امری از امور خدا و سرّی از اسرار او و غیبی از غیب‌های اوست و چون دانستیم که خدای بزرگ، حکیم است تصدیق می‌کنیم که همه کارهایش براساس حکمت است اگرچه علّت و حکمت آن بر ما آشکار نباشد! ⁽¹⁾

برای قائم ما غیبتی است که به طول می‌انجامد. [راوی گوید:] گفتم: ای پسر رسول خدا، غیبت او برای چیست؟ فرمود: خداوند عزّوجل می‌خواهد دربارۀ او سنت‌های پیامبران را در غیبت‌هایشان جاری سازد. ای سدیر، گریزی نیست جز این‌که مدّت غیبت‌های انبیا به سرآید. خداوند عزّوجل فرموده است: «همانا شما از حالی به حال دیگر منتقل می‌شوید» یعنی سنّت‌های پیشینیان دربارۀ شما هم جاری است. ⁽¹⁾

حتماً آن کودک [= امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ] غیبت خواهد کرد! گفته شد: ای رسول خدا علت غیبت او چیست؟ فرمود: از کشته شدن می‌ترسد. ⁽²⁾

گویا شیعیانم را می‌بینم که هنگام مرگ سومین فرزندم [= امام عسکری علیه السلام ] در جست‌وجوی امام خود، همه‌جا را می‌گردند امّا او را نمی‌یابند. [راوی گوید:] گفتم: چرا ای پسر رسول خدا؟! فرمود: برای این‌که امامشان غائب می‌شود. گفتم: چرا غائب می‌شود؟ فرمود: برای این‌که وقتی با شمشیر قیام کرد، بیعت

هیچ‌کس بر گردنش نباشد! ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

سرّی از اسرار الهی

همان‌گونه که هیچ پدیده‌ای در عالم بی‌علّت و حکمت نیست و همه چیز تحت تدبیر و ربوبیّت الهی است. (روایت 1)

غیبت، سنّت الهی

غیبت وصّی موسی علیه السلام جناب «لاوی بن برخیا» که مدّتی طولانی از بنی‌اسرائیل غائب بود و پس از ظهورش، شریعت موسی علیه السلام را حیاتی دوباره بخشید. ⁽¹⁾

شک یکی از اسرار آن امتحان و آزمایش مردم آن زمان بوده است

زیرا که به تصریح قرآن، امتحان از سنّت‌های الهی است که در

همۀ زمان‌ها و برای همۀ ملل جاری بوده است و اسلام کامل‌ترین ادیان است و باید آن‌چه در ادیان دیگر بوده است در این دین هم اجرا شود

و غیبت مهدی در ادامه همان جریان است تا مؤمن از منافق

شناخته شود.

غیبت، سپر جان امام

از لوث ظالمین پاک خواهد کرد.

خداوند از زبان حضرت موسی علیه السلام فرموده:

«فَفَرَرْتُ مِنکُمْ لَمَّا خِفْتُکُمْ»؛ ⁽²⁾

پس آن‌گاه که از شما ترسیدم از شما فرار کردم.

و نیز در جای دیگر از توطئه فرعونیان برای قتل موسی علیه السلام پرده برداشته و سفارش مؤمن آل فرعون را مطرح کرده که از موسی خواست تا برای حفظ جانش از مصر خارج شود و سپس فرموده:

«فَخَرَجَ مِنْهَا خَائِفاً یَتَرَقَبُ»؛ ⁽³⁾

پس موسی از شهر خارج شد در حالی که ترسان بود و هر لحظه در انتظار حادثه‌ای.

آزادی از بیعت طاغوت‌ها

وقتی من قیام می‌کنم بیعت هیچ طاغوتی برگردن من

نخواهد بود. ⁽¹⁾

غیبت بیان شده است و البتّه سرّ اصلی آن پیش خداست، ولی از مجموعه این عوامل می‌توان به دست آورد که علت غیبت امام، عدم آمادگی جهان و انسان‌ها برای ظهور و دولت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است و هرگاه زمینه‌های لازم برای ظهور فراهم گردد، حجاب غیبت کنار رفته و خورشید وجود او ظاهر خواهد گشت.

فصل چهارم: آثار و برکات امام غائب

اشاره

گرچه ضرورت امام و لزوم وجود او در میان امت روشن است ولی وقتی سخن از غیبت امام مطرح می‌شود این سؤال پیش می‌آید که وجود امام غائب چه لزومی دارد و آیا امامی که غائب است فائده‌ای بر وجود او مترتّب است؟ در پاسخ باید گفت: معمولاً کسانی این سؤال را طرح می‌کنند که وظیفه امام را تنها رهبری اجتماعی و دینی مردم می‌دانند و حال آن‌که این امر یکی از کارهای امام است و جایگاه امام و حجت الهی به منزله قلب در کالبد انسان است و او محور عالم ممکنات است که بدون او عالم و آدمی نمی‌ماند. ⁽¹⁾

آری، جای این سؤال هست که چگونه انسان‌ها می‌توانند از امام غائب از نظر استفاده کنند و از هدایت و دست‌گیری او بهره ببرند؟ این مطلب در روایات متعدد از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اهل‌بیت علیهم السلام او توضیح داده

شده است که برخی از آن‌ها را می‌آوریم و به اختصار به آن می‌پردازیم.

روایات

ما امامان مسلمین هستیم و حجت‌های خدا بر جهانیان و سروران مؤمنین و رهبران و پیشوایان آن‌ها و ما [سبب] امنیت ساکنان زمین هستیم همان‌گونه که ستارگان [سبب] امنیت اهل آسمان هستند و ما آنانیم که خدا به سبب ما آسمان را نگه داشته تا بر زمین فرود نیاید مگر به اذن و ارادۀ او و به وسیلۀ ما زمین را نگه داشته تا مبادا اهل خود را فرو برد و به سبب ما باران می‌فرستد و رحمت می‌پراکند و برکت‌های زمین را بیرون می‌آورد و اگر کسی از ما [حجت‌های الهی] بر زمین نباشد، هر آینه زمین، اهل خود را فرو می‌برد [و طومار هستی در هم پیچیده می‌گردد] سپس فرمود، و از زمانی که خداوند آدم علیه السلام را آفریده است [هیچ گاه] زمین، خالی از حجت خدا نبوده است حال یا آن حجت، آشکار و شناخته شده بوده است و یا پنهان و پوشیده! و تا قیامت همین گونه خواهد بود و اگر چنین نباشد خداوند پرستش نخواهد شد. راوی گوید: به امام صادق علیه السلام گفتم: مردم چگونه از حجت غائب و پوشیده بهره می‌برند؟ فرمود: همان‌گونه که از خورشید پشت ابر، استفاده می‌کنند. ⁽¹⁾

خدایا، جز این نیست که قطعاً باید حجتی از ناحیه تو بر مردم، روی زمین وجود داشته باشد که آنان را به دین تو هدایت کند و تعالیم تو [و وحی را] به آن‌ها بیاموزد تا حجت‌های تو از بین نرود و اولیاء تو پس از آن‌که به وسیله آن حجت‌ها [و برهان‌های محکم الهی] هدایت شدند، گرفتار گمراهی نگردند. [پس وجود حجت الهی در هر زمان ضروری است حال ] یا آن حجت الهی آشکار است ولی از او اطاعت نمی‌شود و یا پنهان است و در انتظار [ظهور] به سر می‌برد ولی اگرچه شخص [= جسم] او از مردم پنهان است اما در آن حال که هدایت شده هستند علم و آداب امام غائب در دل‌هایشان ثابت و استوار است و [گرچه در غیبت به سر می‌برند ولی] به تعالیم و تادیب حجت غائب عمل می‌کنند. ⁽¹⁾

... کسی از ما [یعنی امام مهدی علیه السلام ] که آن فتنه‌ها را دریابد با چراغی روشنگر در آن حرکت می‌کند و بر همان سیره و روش نیکان [یعنی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان علیهم السلام ] رفتار می‌کند تا گره‌ها را باز کند و بردگان و اسیران را آزاد سازد. جمعیت‌ها [یِ گمراه و ستمگر] را پراکنده و [حق‌جویانِ] پراکنده را جمع کرده و سامان دهد [و این تلاش امام علیه السلام ] در پنهانی او از مردم است [به گونه‌ای که] جستجوگران با تمام سعی و کوشش خود نمی‌توانند اثری از او بیابند. ⁽¹⁾

به راستی که ما مراقبت و نظارت بر حال شما [شیعیان] را رها نکرده‌ایم و هرگز شما را از یاد نبرده‌ایم و اگر چنین نبود هر آینه بلاهای سخت بر شما فرود می‌آمد و دشمنان شما را نابود می‌کردند. ⁽²⁾

و اما چگونگی بهره‌مندی از من در دوران غیبتم بسان بهره‌گیری از خورشید است آن‌گاه که ابرها آن را از چشمان پوشانده باشد و همانا من موجب امنیت برای اهل زمینم همان‌طور که ستارگان سبب امنیت اهل آسمانند. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

ضرورت حجّت، ظاهر یا غائب

واسطه حجّت‌های الهی است با توحید هیچ منافاتی ندارد. در نظام فکری شیعه همه امور عالم به ارادۀ مطلق پروردگار عالم است ولی او خود اراده کرده است که در ایجاد و حفظ هستی، واسطه‌هایی قرار دهد همان‌گونه که به تصریح قرآن، فرشتگان الهی در تدبیر عالم نقش دارند و هرکدام وسیله انجام امری از اوامر خداوند هستند. ⁽¹⁾

خورشید پشت ابر

انسان و حیوان و گیاه است زیرا رشد و نمو موجودات زنده و تولید و تغذیه و حرکت آنها و نیز غرّش امواج دریا و خروش بادها و ریزش باران‌ها و سیرابی زمین‌های مرده و هزاران فعل و انفعالات در جهان طبیعت وابسته به خورشید و شعاع آن است، خواه ظاهر باشد و یا در پشت ابرها پنهان و پوشیده باشد. امام نیز وجودش _ حتّی در پس پرده غیبت _ ضامن بقا عالم است و نور هدایتش به اهل عالم می‌رسد.

امام غائب و هدایت باطنی

از ترکیب آنها با هم، هفت‌رنگ معروف پیدا می‌شود، یک سلسله

اشعه نامرئی به نام اشعه فوق بنفش و اشعه مادون قرمز دارد، حجّت الهی نیز علاوه بر رهبری و هدایت ظاهری یک سلسله تربیت روحانی و معنوی نیز دارد که از راه نفوذ معنوی در دل‌ها و افکار انجام می‌دهد؛ بنابراین حتّی در غیبت او می‌توان از جذبه‌های معنوی او بهره گرفت. (حدیث 2)

امام غائب و لطف و هدایت آشکار

کارها، هم خودِ خضر علیه السلام از دیدگان مردم _ غیر از موسی علیه السلام _ پنهان است و هم کارهای او. بنابراین غیبت حجّت الهی با فعالیّت او در جامعه هیچ منافاتی ندارد!

امام غائب و هدایت با واسطه

فصل پنجم: طول عمر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

اشاره

یکی از ویژگی‌های زندگی امام دوازدهم، طول عمر آن حضرت است. ایشان در سال 255 هجری قمری متولد شده است و تا الآن

که در سال 1435 هستیم، 1180 سال از حیات پربرکتش می‌گذرد.

این عمر طولانی برای بعضی ایجاد شبهه کرده است در حالی که

عمر طولانی نه از نظر عقل امر محالی است و نه علوم تجربی و پزشکی آن را انکار می‌کند و در تاریخ بشریت نیز دارای سابقه‌ای روشن

است. نهایت این‌که چنین عمری، امری خارق‌العاده است

امّا از قدرت الهی بیرون نیست و خداوند در قرآن کریم به اموری

چون «تولّد عیسی علیه السلام بدون داشتن پدر» و «سرد شدن آتش بر ابراهیم علیه السلام » و «نگه داشتن یونس علیه السلام در شکم ماهی دریا» و «بیرون آوردن ناقه صالح از کوه» تصریح فرموده است که اینها همه از مظاهر قدرت بی‌انتهای خداوند است آیا پس از این آیات بینّات، عمر طولانی

برای امام زمان که آخرین ذخیرۀ حجت‌های الهی است امری غیرقابل باور خواهد بود؟!

انصاف این است که اگر کسی با دلیل قطعی به وجود امام زمان معتقد باشد و حضور او را در عالم ضروری بداند به واسطه این‌گونه امور به تردید نمی‌افتد به ویژه این‌که امامان معصوم علیهم السلام نیز از غیبت طولانی و نیز عمر طولانی آن حضرت، خبر داده‌اند و پیشاپیش به این سؤال، پاسخ فرموده‌اند:

به راستی که پسرم همان قائم پس از من است و او همان کسی است که سنت‌های پیامبران علیهم السلام در او جاری خواهد شد به عمر طولانی و غیبت؛ تا آن‌گاه که به خاطر درازی مدّت [غیبت] دل‌ها سخت گردد! پس بر اعتقاد به او ثابت نمی‌ماند مگر آن کس که خداوند در دل او ایمان را نوشته باشد و با رحمتی از سوی خود تأییدش کرده باشد. ⁽¹⁾

در قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف سنت‌هایی از سنن پیامبران وجود دارد: سنتی از

پدر ما آدم علیه السلام و سنّتی از نوح علیه السلام و سنّتی از ابراهیم علیه السلام و سنّتی

از موسی علیه السلام و سنّتی از عیسی علیه السلام و سنّتی از ایوب علیه السلام و سنّتی

از محمّد صلی الله علیه و آله و سلم . امّا سنّتی که از آدم و نوح علیهما السلام دارد عبارتست از

طول عمر... ⁽¹⁾

و اما بنده صالح، خضر علیه السلام پس خداوند تبارک و تعالی عمر او را طولانی نکرد به جهت پیامبری که برای او در نظر گرفته باشد و نه برای این‌که کتابی بر او نازل کند... و نه برای این‌که او را امام قرار دهد تا بندگانش به او اقتداء کنند... آری چون در علم الهی مقرر شده بود که عمر قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف را در زمان غیبتش به آن مقدار [طولانی] قرار دهد و می‌دانست بندگانش نسبت به آن مقدار طول عمر راه انکار خواهند پیمود، عمر بندۀ صالح، خضر علیه السلام را فقط به همین دلیل طولانی کرد تا آن‌که شاهدی بر عمر طولانی قائم علیه السلام باشد و از این رهگذر بهانۀ دشمنان را خنثی و حجّت ایشان را قطع کند. ⁽²⁾

نکته‌هایی از روایات

طول عمر مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سنتّی الهی

طول عمردر امّت‌های پیشین

پیش‌بینی طول عمر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف

آن حضرت را بیان کرده‌اند. (همه احادیث)

فصل ششم: اهمیّت انتظار فرج و جایگاه منتظران

اشاره

از موضوعات مهم در رابطه با امام غائب علیه السلام ، «مسئله انتظار» است. انتظار ظهور آن حضرت، حقیقتی است که ریشه در اصل دین و عقیده دینی دارد چون منشأ آن، اندیشه و تفکّری است که در همه ادیان الهی وجود داشته و دارد و آن عبارتست از اندیشه پیروزی نهایی نیروی حق و عدالت بر نیروی باطل و ظلم و امید و آرزوی تحقق این اندیشه همان «انتظار فرج» است که نقطه مقابل یأس و ناامیدی است. اینکه در چشم‌انداز آینده جهان، امید به حاکمیت جهانی دین و ارزش‌های دینی وجود دارد، سبب استواری و پای‌بندی هرچه بیشتر مؤمنان می‌گردد و تحمّل و طاقت آنها را با وجود همه سختی‌ها افزایش می‌دهد. هم‌چنین «انتظار»، مهم‌ترین حلقۀ اتصال بین امام غائب و امت منتظر است و به همین دلیل، انتظار در شیعه بسیار عمیق‌تر و واقعی‌تر جلوه می‌کند و فرد فرد منتظران را در خدمت امام و اهداف

امام قرار داده و عالی‌ترین نمادهای آمادگی روحی و عملی را در آنها ایجاد می‌کند.

روایات فراوان در فضیلت انتظار و جایگاه رفیع و بلند منتظر و وظائف سنگین او بیان شده است که چند نمونه آن را می‌آوریم:

آیا شما را خبر ندهم به اموری که خدای بلندمرتبه، هیچ عملی را جز به سبب آنها نمی‌پذیرد؟ (ابوبصیر گوید عرض کردم: بفرمایید! فرمود:) گواهی بر این‌که معبودی جز «الله» نیست و «محمد صلی الله علیه و آله و سلم » بنده و پیامبر اوست و اقرار به آن‌چه خدا به آن فرمان داده است و دوستی نسبت به ما و بیزاری از دشمنان ما (امامان) و تسلیم بودن در برابر ایشان و پرهیزکاری و تلاش و [حفظ] آرامش و انتظار قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف . سپس فرمود:

همانا برای ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] دولتی است که هرگاه خداوند اراده فرماید خواهد آورد. سپس فرمود:

هرکه خشنود می‌شود به این‌که از یاران قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف باشد پس منتظر باشد و براساس پرهیزکاری و اخلاق نیکو عمل کند در حالی که اهل انتظار است. پس اگر [در چنین حال] بمیرد و قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف پس از او قیام کند پاداش کسی را دارد که قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف را درک کرده باشد! پس تلاش کنید و منتظر باشید! گوارا باد بر شما ای گروه مورد رحمت [الهی]. ⁽¹⁾

[از پدران گرامیش روایت کرده که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم به علی علیه السلام فرمود:] ای علی! بدان، برترین مردم از جهت یقین، گروهی از ایشانند که در آخرالزّمان خواهند بود! آنها به پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نرسیدند [و او را ندیدند] و حجت [الهی نیز] از ایشان

غائب خواهد بود [امّا] براساس سیاهی بر سفیدی [= آثار و کتب] ایمان خواهند آورد! ⁽¹⁾

هرکس در دورۀ غیبت قائم، بر ولایت ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] ثابت قدم بماند، خداوند به او پاداش هزار شهید مانند شهدای بدر و احد عطا فرماید. ⁽²⁾

برترین کارهای امّت من، انتظار فرج از سوی خدای بلندمرتبه است. ⁽³⁾

خوشا به حال آن‌که قیام‌کننده خاندان مرا درک کند در حالتی که پیش از قیام آن حضرت به او اقتدا کرده باشد؛ دوستان او را دوست داشته و از دشمنانش بیزاری جوید و امامان هدایت‌گر پیش از قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف را به امامت و ولایت پذیرفته باشد. آنان رفیقان من و صاحبان دوستی و محبت من خواهند بود و نیز گرامی‌ترین امت در نزد من. ⁽¹⁾

هرکه بمیرد در حالی که در انتظار این امر [= ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ] به سر برده، مانند کسی است که در خیمه قائم و همراه او بوده است بلکه مانند کسی است که پیشاپیش رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم با شمشیر جنگیده است. ⁽²⁾

هرکس بمیرد در حالی‌که امام خویش را شناخته است، پیش افتادن یا تاخیر این امر [= ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ] به او ضرری نخواهد رساند و هرکه بمیرد در حالی‌که امام خود را شناخته است مانند کسی است که در خیمه قائم با او همراه بوده است. ⁽³⁾

همانا برای صاحب این امر [مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ] غیبتی خواهد بود پس [مؤمن به آن حضرت] باید در غیبت او پروای الهی پیشه کند و بر دین خود چنگ زند [و آن را حفظ کند]. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

جایگاه انتظار

خط فکری و عملی آنها را ترسیم می‌کند. این حقیقتی است که از جایگاه مهم انتظار و فضیلت‌های بلند منتظران دریافت می‌شود.

جایگاه منتظر

معلوم می‌شود که منتظر، فردی فعّال و تلاشگر است و در مسیر فعالیت برای خدا و دین خدا و حمایت از امام خود هر سختی و زحمتی را به جان خریدار است چنان‌که رزمنده در جبهه نیز بیشترین فعالیت را دارد و زخم‌ها و دردها او را از تلاش باز نمی‌دارد. این برداشت از انتظار، تعهد‌آفرین و نشاط‌آور است و به شیعه پویائی و

زندگی می‌بخشد و در مقابل آن، «انتظار منفی» و ویرانگر است که همه کارها را به عهدۀ امام می‌گذارد و هرگونه مسئولیتی را از آدمی سلب می‌کند. (حدیث3 و 6)

وظایف منتظران

بزرگی منزلت و مقام منتظران قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌تواند نشان‌دهندۀ مسئولیت بزرگ آنها، در دورۀ غیبت و سختی‌ها و مشکلات این آزمون بزرگ الهی باشد؛ به همین دلیل، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیهم السلام نسبت به امور زیر به شیعیان دوران غیبت توجه کرده‌اند:

الف) معرفت عمیق نسبت به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و ویژگی‌های او که به دنبال آن دلدادگی و محبّت و سپس اطاعت و تسلیم در برابر خواست امام خواهد بود و انسان را از افتادن به دام رهبران زر و زور نگه خواهد

داشت. (حدیث7)

هرکه نشناسد امام خویش را

بر که بسپارد زمام خویش را ⁽¹⁾

ب) اقتداء به امام و پیروی عملی از آن حضرت.

انسان به هرحال از دیگران الگو می‌گیرد و اگر از انسان کامل و امام بر حق، الگو و مدل زندگی را فرا نگیرد به دام الگوهای ناقص افتاده و به انحراف کشیده خواهد شد. در مسیر زندگی، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم بهترین الگوئی است که قرآن معرفی کرده است: «لقد کان لکم فی رسول الله اسوة حسنة...» ⁽²⁾یعنی حتماً چنین است که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای شما مؤمنان الگوی نیکویی است و امام که جانشین رسول خداست نیز همان ویژگی را داراست چنان‌که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود. (حدیث5)

ج) ثابت قدم ماندن بر امر ولایت اهل‌بیت علیهم السلام و عدم انحراف از مسیر الهی آنها در همه ابعاد زندگی. (حدیث3)

د) پیوسته روح تولّی و دوستی نسبت به اولیاء الهی و تبرّی و بیزاری نسبت به دشمنان امام را در خود زنده نگه دارد. چنان‌که در «زیارت عاشورا» از پس قرن‌ها و اعصار می‌گوییم: «انّی سلمٌ لمن سالمکم و حربٌ لمن حاربکم الی یوم القیامة؛ یعنی (یا حسین ) من تا قیامت با آنها که با شمایند خواهم بود و با آنها که با شما سرجنگ دارند در ستیز بسرخواهم برد.» (حدیث1)

ه) مراقبت پیوسته نسبت به اصول اعتقادی (دین) و حفظ اصل تقوا و پرهیزکاری در عمل و آراستگی به فضائل اخلاقی در همه حال. (حدیث1)

و) زنده نگه داشتن روح انتظار و بی‌قراری نسبت به ظهور امام خوبان و دولت خوبی‌ها! (حدیث1)

بخش چهارم: ظهور

اشاره

فصل اوّل: جهان پیش از ظهور

اشاره

در روایات زیادی از شیعه و اهل‌سنت حوادث آخرالزّمان و پیش از ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بیان گردیده است. و این اخبار حکایت از آن دارد که پیش از ظهور مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف فتنه‌های زیادی رخ می‌دهد و بلاهای گوناگونی جامعه بشری را فرا می‌گیرد و ظلم و ستم و زشتی به انواع و اقسامش دنیا را پر می‌کند و پس از آن مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف با انقلاب الهی خود بساط هرچه بدی و زشتی و بی‌دینی است برمی‌چیند و به جای آن عدالت و زیبایی را در تمام عالم می‌گستراند. در این بخش چند روایت می‌آوریم تا سیمایی کلّی از جهان پیش از ظهور را نشان بدهیم:

در آخرالزّمان بلایی شدید از جانب سلطان بر امّت من فرود خواهد آمد که بلایی از آن شدیدتر شنیده نشده است به گونه‌ای که زمین با وسعتی که دارد بر آنها تنگ می‌گردد تا

بدان‌جا که زمین از جور و ستم پر می‌گردد و مؤمن برای خود پناه‌گاهی از ظلم نمی‌یابد پس خداوند مردی از خاندان من برمی‌انگیزد، و او زمین را از قسط و عدل پر می‌کند همان‌طور که از ظلم و جور پر شده باشد... . ⁽¹⁾

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ظاهر نمی‌شود مگر در دورانی که ترس شدید

و مصیبت‌ها و فتنه‌ها (بر جامعه) حاکم باشد و گرفتاری و

بلا دامن‌گیر مردم شود و پیش از آن بیماری طاعون شیوع یابد

و در میان عرب درگیری شدید و مُهلکی اتفاق افتد و اختلاف شدید در میان مردم حاکم شود و پراکندگی در دین آنها پدید آید و وضعیت مردم تغییر کند تا جایی که، هر آرزومندی

هر صبح و شام _ از آن‌چه که از درنده‌خویی مردم و تجاوز آنان به حقوق یک‌دیگر می‌بیند _ آرزوی مرگ می‌کند. بنابراین قیام آن حضرت در زمانی است که مردم از مشاهده فرج و گشایش ناامید شده باشند. پس خوشاحال آن‌که او را درک کند

و از یاورانش باشد و بدبخت و بیچاره آن‌که با او و اوامرش مخالفت کند. ⁽²⁾

قیام‌کننده از ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] به وسیله رعب [و وحشتی که در دل دشمنان می‌افتد] یاری می‌شود و با نصرتِ [الهی] تأیید می‌گردد... راوی گوید: گفتم: ای فرزند رسول خدا چه موقع قائم شما قیام خواهد کرد؟ فرمود: وقتی مردان به زنان و زنان به مردان شباهت پیدا کنند و مردان به مردان و زنان به زنان بسنده کننده و زنان بر زین‌ها سوار گردند و گواهی ناحق پذیرفته شود و گواهی شاهدان عادل مردود شود و مردم نسبت به مسئله جان دیگران، سبک بگیرند و انجام زنا و رباخواری را آسان شمارند و بدان از ترس [نیش] زبان‌هایشان مورد احترام باشند...! ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

اشاره

اوضاع نابسامان جهان پیش از ظهور و فتنه‌های بزرگ و کوچک

آن زمان ضرورت‌ها و وظایفی را ایجاب می‌کند که بجاست آنها را بررسی کنیم.

ضرورت حجت الهی برای ساماندهی امور

مؤمنان و اوضاع جهان پیش از ظهور

و آئینی را در برخواهد گرفت ولی مؤمنان در آن زمان در فشار و سختی

و رنج بیشتری خواهند بود به گونه‌ای که هیچ پناه‌گاهی برای

خود نمی‌یابند و زمین با همه وسعتش بر آنها تنگ خواهد

شد. (حدیث1)

ترسیم روایات از جهان پیش از ظهور

الف) وقوع بلاهای طبیعی مثل زلزله و بیماری‌های سخت و غیرقابل علاج مثل طاعون و اختلاف و درگیری ملّت‌ها و غلبه نگرانی و پریشانی بر آنها که همه اینها پیامد اعمال انسان‌هاست.

ب) روابط غلط و نامشروع اخلاقی که چهرۀ زشتی از فساد جنسی و پیامدهای بسیار وخیم آن را به نمایش می‌گذارد. ⁽¹⁾

ج) روابط غلط و نامشروع اقتصادی و شیوع رباخواری و رشوه‌خواری به گونه‌ای که درهم و دینار حلال کمتر یافت می‌شود و این روند پیامد‌های اخلاقی وحشتناکی داشته و دارد مانند بی‌اعتمادی افراد به یک‌دیگر و از بین رفتن حسّ غم‌خواری و نوع‌دوستی و سست‌شدن باورهای دینی و... .

د) روابط غلط و غیرمعقول سیاسی و حاکم شدن افراد نالایق بر سرنوشت انسان‌ها.

ه) حق و اهل آن مظلوم خواهد بود به گونه‌ای که آشکارا گواهی باطل پذیرفته می‌شود و شهادت به حق و عدل ردّ می‌شود و تجاوز

به حقوق دیگران حتّی در دادگاه‌ها که محل دادخواهی است

رایج می‌گردد!

و) مال و حتّی جان انسان‌ها کمترین قیمتی نداشته و خون‌های زیادی به ناحق ریخته می‌شود و اشرار به خاطر ترس مردم از اذیت آنها، مورد احترام قرار می‌گیرند و در مقابل مؤمن و پرهیزکار مورد بی‌مهری و بی‌توجهی واقع می‌شود!

دوره حکومت ولیّ خدا و بقیّةالله بر زمین است همه گونه ظلم و بدی در همه سطوح برداشته می‌شود و به جای آن عدالت و حق در

همه بخش‌ها حاکم می‌گردد و این چشم‌انداز روشن برای جهان مایه امید مؤمنان و مستضعفان و حرکت آنها به سوی خیر و صلاح خواهد بود.

فصل دوم: علائم ظهور

اشاره

در مجموعه روایات پیامبر و اهل‌بیت علیهم السلام نشانه‌های فراوانی از ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف بیان شده است که دانستن همه آنها ضرورتی ندارد و فهم معنی و مراد بسیاری از آنها مشکل است ولی دانستن بعضی از آنها خالی از فایده نیست به ویژه که بخشی از علامت‌ها به عنوان نشانه‌های حتمی و قطعی ظهور معرفی شده است و روایات فراوانی دربارۀ آنها موجود است. در این بخش چند روایت را می‌آوریم و به اختصار دربارۀ آنها نکاتی را بیان می‌کنیم:

چون در معراج مرا به نزد پروردگارم بردند... ناگاه منادی ندا داد که ای محمّد سر بردار و در خواست کن از من تا به تو عطا کنم! گفتم: امّتم را پس از من بر ولایت علی ابن ابیطالب علیه السلام گردآور تا همگی در قیامت بر من وارد شوند. خداوند به من وحی فرمود: من بیش از آن‌که بندگانم را خلق کنم در میان ایشان حکم

کرده‌ام و حکم من در آنها قطعی و حتمی است که هرکه را بخواهم به او هلاک کرده و هرکه را بخواهم به او هدایت کنم... ⁽¹⁾و او را وزیر و جانشین پس از تو بر اهل تو و امّتت قرار دادم...

و برای او این فضیلت را قرار دادم و به تو نیز عطا کردم که از

نسل او یازده مهدی بیاورم که همه آنها از ذریّه تو و از فرزندان بکر بتول باشند و آخرین ایشان کسی است که عیسی

بن مریم علیه السلام پشت سر او نماز می‌خواند، زمین را از عدل

پر می‌کند همان‌گونه که از ظلم و جور پر شده باشد...

گفتم: خدای من! آن در چه زمانی خواهد بود؟ خداوند

وحی فرمود: آن‌گاه که عِلم برداشته شود و جهل و نادانی

آشکار گردد و قاریان [قرآن] فراوان و عمل [به قرآن] کم

شود و کشتار فراوان گردد و فقهای هدایت‌گر کم و

فقهای گمراهی و خائنان و شعراء زیاد شوند و امّت

تو قبرهایشان را مسجد کنند. قرآن‌ها و مساجد زیور شود

و جور و فساد فراوان گردد و منکر آشکار شده و امّتت

به آن فرمان دهند و از معروف نهی کنند و مردان به مردان و

زنان به زنان بسنده کنند و امیران کافر شوند و دوستان آنها

فاجر و بدکار و یارانشان ظالم و ستمگر و اندیش‌مندان

آنها فاسق. در این هنگام سه خسوف واقع شود فرورفتگی

در مشرق و فرورفتگی در مغرب و فرورفتگی در جزیرة‌العرب؛

و بصره به دست یکی از ذریّه تو ویران گردد و زنگیان از او

پیروی کنند و یکی از فرزندان حسین بن علی علیه السلام قیام

کند و دجّال از مشرق و سیستان خروج کند و سفیانی

ظاهر شود... . ⁽¹⁾

مُحَمَّدُ رَأْسَکَ وَ سَلْنِی أُعْطِکَ فَقُلْتُ یَا إِلَهِی اجْمَعْ أُمَّتِی مِنْ بَعْدِی عَلَی وَلَایَةِ عَلِیِّ

بْنِ أَبِی طَالِبٍ علیه السلام لِیَرِدُوا عَلَیَّ جَمِیعاً حَوْضِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ فَأَوْحَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ إِلَیَّ

یَا مُحَمَّدُ إِنِّی قَدْ قَضَیْتُ فِی عِبَادِی قَبْلَ أَنْ أَخْلُقَهُمْ وَ قَضَایَ مَاضٍ فِیهِمْ لَأُهْلِکُ

بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَ أَهْدِی بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَ قَدْ آتَیْتُهُ عِلْمَکَ مِنْ بَعْدِکَ وَ جَعَلْتُهُ وَزِیرَکَ

وَ خَلِیفَتَکَ مِنْ بَعْدِکَ عَلَی أَهْلِکَ وَ أُمَّتِکَ عَزِیمَةً مِنِّی وَ لَا یَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ عَادَاهُ

وَ أَبْغَضَهُ وَ أَنْکَرَ وَلَایَتَهُ بَعْدَکَ فَمَنْ أَبْغَضَهُ أَبْغَضَکَ وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَ

مَنْ عَادَاهُ فَقَدْ عَادَاکَ وَ مَنْ عَادَاکَ فَقَدْ عَادَانِی وَ مَنْ أَحَبَّهُ فَقَدْ أَحَبَّکَ وَ مَنْ

أَحَبَّکَ فَقَدْ أَحَبَّنِی وَ قَدْ جَعَلْتُ لَهُ هَذِهِ الْفَضِیلَةَ وَ أَعْطَیْتُکَ أَنْ أُخْرِجَ مِنْ صُلْبِهِ

أَحَدَ عَشَرَ مَهْدِیّاً کُلُّهُمْ مِنْ ذُرِّیَّتِکَ مِنَ الْبِکْرِ الْبَتُولِ وَ آخِرُ رَجُلٍ مِنْهُمْ یُصَلِّی

خَلْفَهُ عِیسَی ابْن‌مَرْیَمَ یَمْلَأُ الْأَرْضَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً أُنْجِی بِهِ مِنَ الْهَلَکَةِ

وَ أُهْدِی بِهِ مِنَ الضَّلَالَةِ وَ أُبْرِئُ بِهِ الْأَعْمَی وَ أَشْفِی بِهِ الْمَرِیضَ فَقُلْتُ إِلَهِی وَ

سَیِّدِی مَتَی یَکُونُ ذَلِکَ فَأَوْحَی اللهُ عَزَّوَجَلَّ یَکُونُ ذَلِکَ إِذَا رُفِعَ الْعِلْمُ وَ ظَهَرَ الْجَهْلُ

وَ کَثُرَ الْقُرَّاءُ وَ قَلَّ الْعَمَلُ وَ کَثُرَ الْقَتْلُ وَ قَلَّ الْفُقَهَاءُ الْهَادُونَ وَ کَثُرَ فُقَهَاءُ الضَّلَالَةِ

وَ الْخَوَنَةِ وَ کَثُرَ الشُّعَرَاءُ وَ اتَّخَذَ أُمَّتُکَ قُبُورَهُمْ مَسَاجِدَ وَ حُلِّیَتِ الْمَصَاحِفُ وَ

زُخْرِفَتِ الْمَسَاجِدُ وَ کَثُرَ الْجَوْرُ وَ الْفَسَادُ وَ ظَهَرَ الْمُنْکَرُ وَ أَمَرَ أُمَّتُکَ بِهِ وَ نَهَی عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ اکْتَفَی الرِّجَالُ بِالرِّجَالِ وَ النِّسَاءُ بِالنِّسَاءِ وَ صَارَ الْأُمَرَاءُ کَفَرَةً وَ أَوْلِیَاؤُهُمْ فَجَرَةً وَ أَعْوَانُهُمْ ظَلَمَةً وَ ذَوُو الرَّأْیِ مِنْهُمْ فَسَقَةً وَ عِنْدَ ذَلِکَ ثَلَاثَةُ خُسُوفٍ خَسْفٌ بِالْمَشْرِقِ وَ خَسْفٌ بِالْمَغْرِبِ وَ خَسْفٌ بِجَزِیرَةِ الْعَرَبِ وَ خَرَابُ الْبَصْرَةِ عَلَی یَدِ رَجُلٍ مِنْ ذُرِّیَّتِکَ یَتْبَعُهُ الزُّنُوجُ وَ خُرُوجُ رَجُلٍ مِنْ وُلْدِ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ وَ ظُهُورُ الدَّجَّالِ یَخْرُجُ مِنَ الْمَشْرِقِ مِنْ سِجِسْتَانَ وَ ظُهُورُ السُّفْیَانِیِّ...». (کمال‌الدین، ج1، ب23، ح1، ص469 _ 472)

پنج علامت پیش از قیامت قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود: یمانی، و سفیانی و ندادهنده‌ای که از آسمان ندا می‌دهد و فرورفتگی در

سرزمین بیدا و کشته‌شدن انسان بی‌گناه. ⁽¹⁾

از امور حتمی که حتماً پیش از قیام قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود اینهاست: خروج سفیانی و فرورفتگی در بیدا و کشته‌شدن انسان پاک و ندادهنده‌ای از آسمان. ⁽²⁾

نزد امام باقر علیه السلام بودم پس آن حضرت دو نشانه‌ای را بیان کرد که پیش از قیام قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف رخ می‌دهد و از زمان نزول آدم به زمین چنین رخ‌دادی نبوده است و آن عبارتست از خورشیدگرفتگی در نیمه ماه رمضان و ماه‌گرفتگی در آخر آن. مردی به امام گفت: ای پسر رسول خدا این‌گونه نیست بلکه [عادت چنین است که] خورشید در آخر ماه و ماه در نیمه آن می‌گیرد! امام باقر علیه السلام به او فرمود: من به آن‌چه می‌گویم داناترم! این دو نشانه‌ای است که از زمان هبوط آدم علیه السلام نبوده است! ⁽³⁾

نکته‌هایی از روایات

مفهوم علامت و علائم ظهور

آثار اهل‌سنت هم کتاب‌های مختلف در این موضوع موجود است

که مهم‌ترین آن الفتن اثر نعیم بن حمّاد (متوفای 228قمری) است

که بسیاری از روایاتش به معصوم نمی‌رسد و حتّی نزد اهل‌سنت هم معتبر نیست.

برداشت نادرست از روایات علائم

با توجّه به پیچیدگی روایات علائم و مشکل بودن تفسیر و توضیح آنها، تطبیق، کار مشکلی است.

نشده است.

دسته‌بندی علائم ظهور

علائم حتمی ظهور

ظهور واقع خواهند شد.

که محتوای آن دعوت به حق و حمایت و بیعت با مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است

و در بعضی روایات آمده که منادی آسمانی ندا می‌دهد که: انّ

الحق فی علیّ و شیعته (= به راستی که حق با علی علیه السلام و پیروان اوست) یا انّ الحق فی آل محمّد صلی الله علیه و آله و سلم (= به راستی که حق در خاندان

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم است).

سایر علائم ظهور

صورت به یک امر عادی، تفسیرمی شود.

فصل سوم: وقت ظهور

اشاره

یکی از نکات مهم دربارۀ ظهور امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، مسئله وقت ظهور است. بعضی برای ظهور، زمانی را تعیین می‌کنند و برای این کار به برخی از علائم ظهور، استناد می‌کنند و حال آن‌که به تصریح روایات، زمان ظهور معلوم نیست و علائم ظهور اگر علامت بودن آنها قطعی باشد دربیشتر موارد تنها از وقوع ظهور در آینده خبر می‌دهد نه این‌که زمان ظهور را معین کند.

روایات

آیا برای این امر [فرج مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف ] وقتی [معیّن] هست؟ فرمود: آنها که وقت تعیین می‌کنند دروغ می‌گویند (و این جمله را دوبار تکرار فرمود). ⁽¹⁾

وقت تعیین‌کنندگان، دروغ می‌گویند. ما [اهل‌بیت علیهم السلام ] نه در گذشته وقتی را تعیین کرده‌ایم و نه در آینده وقتی را مشخص خواهیم کرد. ⁽¹⁾

مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف چه وقت ظهور می‌کند؟ فرمود: همین سؤال از پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم پرسیده شد و آن حضرت فرمود: مَثَل وقت ظهور او مَثَل قیامت است که جز ناگهانی نخواهد بود. ⁽²⁾

نزد امام صادق علیه السلام بودم که «مهزم الاسدی» بر حضرت داخل شد و گفت: فدای شما شوم به من خبر دهید که این امر (فرج) که منتظر آن هستید چه وقت خواهد بود؟ زمان انتظار طولانی شده است! حضرت فرمود: ای مهزم! وقت‌گزاران دروغ می‌گویند و آنها که [نسبت به این امر] عجله می‌کنند هلاک می‌شوند و آنها که اهل تسلیم باشند نجات خواهند یافت و به سوی ما در حرکتند. ⁽³⁾

ای محمّد هرکس به روایت از ما تعیین وقتی را به تو خبر داد هرگز از این‌که او را تکذیب کنی هراس نداشته باش که ما برای هیچ‌کس زمانی را (برای ظهور قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف ) تعیین نمی‌کنیم. ⁽¹⁾

نکته‌هایی از روایات

مخفی بودن زمان ظهور

از عالمان الهی نسبت می‌دهد که در واقع آن عالم اظهارنظری نکرده است و

منشأ دروغ جای دیگر است و یا مطلب به گونه دیگری بوده و به صورت دقیق نقل نشده است.

علّت پنهان بودن زمان ظهور

انّهم یرونه بعیداً و نراه قریباً؛

دشمنان خدا و بشریّت، ظهور منجی را دور می‌پندارند و ما آن را نزدیک می‌دانیم!

این نگاه زیبا به آینده و این نور امید به دنبال پنهان بودن وقت ظهور پدید می‌آید و اگر معلوم گردد که ظهور در آینده‌ای دور خواهد بود امید و نشاط از دست می‌رود یا ضعیف می‌گردد.

خطر هلاکت و سقوط

منتظر ظهور امام در عین حال که تسلیم اراده پروردگار است پیوسته برای نزدیکی ظهور دعا می‌کند و برای تحقق زمینه‌های آن می‌کوشد و این همان است که امام صادق صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

و نجی المسلّمون؛

آنها که اهل تسلیم هستند نجات یافته‌اند.

یعنی همه‌ی تلاش خود را می‌کنند ولی نسبت به وقت ظهور چون و چرایی ندارند و همیشه در فکر انجام وظیفۀ متناسب با زمان خود هستند.

فصل چهارم: برکات ظهور امام مهدی علیه السلام

اشاره

در روزگار امام مهدی علیه السلام و حاکمیت الهی او برکات فراوان مادی و معنوی نصیب زمین و اهل آن خواهد شد که بیرون از شماره است و روایات فراوانی از شیعه و سنی به بیان آنها پرداخته است. در این بخش، جلوه‌ای از دستاوردهای حکومت مهدی موعود علیه السلام را می‌بینیم:

وقتی قیام‌کننده ما قیام کند، خداوند دست خود بر سر بندگان نهد پس عقل‌های ایشان را به این وسیله جمع کرده و اخلاق آنها را کامل کند. ⁽¹⁾

این آیه برای خاندان پیامبر علیهم السلام و مهدی علیه السلام و یاران اوست. خداوند مشرق‌ها و مغرب‌های زمین را به ملک آنها درآورد و دین را (به سبب ایشان) غالب سازد و خدا به وسیله ایشان صاحبان بدعت و باطل را بمیراند، همان‌گونه که سفیهان، حق را میراندند، تا آن‌گاه که اثری از ظلم نماند و [ایشان] به معروف امر می‌کنند و از منکر بازمی‌دارند و نهایت کارها از آن خداست. ⁽¹⁾

به راستی که قائم از ما [اهل‌بیت علیه السلام ] به رعب [و وحشتی از جانب خدا در دل دشمنان] یاری می‌گردد و به نصر [از طرف خدا] تأیید می‌شود. زمین برای او پیچیده می‌گردد و گنج‌ها همگی برای او آشکار می‌گردد و خداوند به سبب او دین خود [اسلام] را بر همه ادیان غلبه می‌دهد، گرچه مشرکان خوش نداشته باشند و سلطنت او به مشرق و مغرب عالم می‌رسد و هیچ ویرانه‌ای در زمین نمی‌ماند مگر این‌که آباد می‌شود و روح‌الله عیسی‌بن‌مریم علیه السلام [از آسمان] پایین می‌آید و پشت سر او به نماز می‌ایستد. ⁽²⁾

خدا به وسیله ما شروع کرده و به وسیله ما پایان می‌دهد و به وسیله ما آن‌چه را اراده کند محو کرده و ثابت می‌گذارد و به وسیله ما زمان سختی‌ها را برطرف می‌کند و به وسیله ما باران می‌فرستد. پس شیطان شما را نسبت به خدا نفریبد [و گمراه نکند]. از زمانی‌که خداوند باران را نگه داشته قطره‌ای نباریده و وقتی قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف، قیام کند آسمان باران می‌بارد و زمین گیاه خود را می‌رویاند و کینه از دل‌های بندگان برود و درندگان و چهارپایان سازگاری کنند [و چنان گردد که] زنی بین عراق تا شام راه رود

و قدم جز بر سبزه نگذارد و در حالی که زینت و زیورش را بر

سر نهاده از سوی هیچ درنده‌ای تهدید نگردد [و در امنیت کامل باشد]. ⁽¹⁾

وقتی قائم علیه السلام قیام کند به عدالت حکم می‌کند و در روزگار او ظلم برداشته می‌شود و راه‌ها امن می‌گردد و زمین برکات خود را

بیرون می‌ریزد و هر حقی به صاحبش برمی‌گردد و هیچ اهل دینی نمی‌ماند مگر آن‌که اظهار اسلام کرده و به ایمان اعتراف می‌کنند. آیا نشنیده‌ای سخن خدای عزوجل را که می‌فرماید: «و برای او همه آنها که در آسمان و زمین هستند تسلیم می‌گردند با رغبت و یا کراهت، و به سوی او برمی‌گردند». او بین مردم به حکم داود علیه السلام و حکم محمد صلی الله علیه و آله داوری می‌کند. پس در این هنگام (وقت ظهور) زمین گنج‌های خود را ظاهر ساخته و برکات خود را آشکار می‌کند و در آن روز کسی از شما جایی برای (پرداخت) صدقه و احسان خود نمی‌یابد. چون بی‌نیازی همه مؤمنان را دربرگرفته است. پس فرمود: به درستی که

دولت ما آخرین دولت‌هاست و هیچ اهل‌بیت صاحب

دولتی نمی‌ماند مگر آن‌که پیش از ما مالک و حاکم می‌گردد تا وقتی شیوه و روش ما را در هنگام حاکمیت دیدند نگویند اگر ما نیز مالک و حاکم می‌شدیم مثل اینان رفتار می‌کردیم و این همان سخن خدای متعال است که: «و نهایت کار برای پرهیزگاران است». ⁽¹⁾

علم بیست و هفت حرف است. پس همه آن‌چه انبیاء آورده‌اند، دو حرف از علم است و مردم تا امروز جز دو حرف از علم را نشناخته‌اند. وقتی قائم علیه السلام قیام کند، 25 حرف (دیگر) را بیرون آورد و در میان مردم نشر دهد و آن دو حرف سابق را به آن ضمیمه سازد تا آن‌که (همه) بیست و هفت حرف علم را در میان مردم منتشر سازد. ⁽¹⁾

همانا قائم ما وقتی قیام کند، خداوند عزوجل قوه شنوایی و بینایی شیعیان ما را تقویت خواهد کرد چنان که بین آنها و حضرت پیکی نخواهد بود ⁽²⁾و آن حضرت در حالی که در جای خود مستقر است با شیعیان [در نقاط مختلف عالم] سخن خواهد گفت و آنان خواهند شنید و به او نگاه خواهند کرد. ⁽³⁾

نکته‌هایی از روایات

اشاره

از بررسی روایات دورۀ ظهور، روشن می‌شود که در آن زمان تحولی بزرگ در همه زمینه‌ها رخ می‌دهد. جامعه بشری که در زمینه‌های مختلفی مانند عقل و اخلاق و روابط فردی و اجتماعی به انحطاط و پستی کشیده شده است در دوره ظهور به شکوفایی و کمال می‌رسد و همه عقب‌ماندگی‌ها را جبران می‌کند و حتّی در آن زمینه‌هایی که پیشرفت کرده است به وضعیّتی بهتر و مطلوب‌تر دست می‌یابد. آن روز نه فقط بشریت که زمین و زمان شکوفا می‌گردد و برکات مادی و معنوی آشکار می‌شود. حال با توجه به روایاتی که مرور کردیم به نکته‌هایی اشاره می‌کنیم:

شکوفایی عقل و کمال اخلاقی

حکومت و دین جهانی

همه جهان با مدیریت معصوم که انسان کامل و حجّت خداست

نظام می‌گیرد و وعده قرآن مبنی بر جهانی‌شدن اسلام تحقق می‌یابد. همه به اختیار، مسلمان می‌شوند و به امام عصر علیه السلام ایمان می‌آورند. ⁽¹⁾

(حدیث2 و 3)

عدالت جهانی در همه بخش‌ها

ستمی در روزگار او برطرف می‌شود و نیز درباره شیوۀ حکم او آمده است که بسان داود نبی علیه السلام حکم می‌کند که او بر اساس علم خود _ که از علم الهی بود _ حکم می‌کرد و در این صورت هیچ‌گونه ظلمی _ حتّی در ظاهر _ اتفاق نمی‌افتد. (حدیث5)

امنیّت همگانی در همه حوزه‌ها

امنیّت و آرامش و سازگاری موجودات است و این‌که امنیّت در آن زمان، امنیّتی فراگیر و عمومی است. (حدیث4)

آنها در آن زمان هم خبر داده است و این آیه یکی از آیات روشن

دربارۀ جامعه مهدی موعود است زیرا که این وعده‌ها تاکنون

اتفاق نیفتاده است. ⁽¹⁾

صفا و صمیمیّت و همدلی مردم

می‌کند و حسّ تعاون و همکاری اجتماعی را افزایش می‌دهد. چنان‌که کینه و قهر سبب از بین رفتن اعتماد متقابل و کم‌شدن همکاری و کمک‌رسانی افراد جامعه به یک‌دیگر است و این معضل از مشکلات بزرگ دوران پیش از ظهور است!

ریشه‌کن شدن فقر از جامعه بشری

و تقوا پیشه کنند، برکت‌های آسمان و زمین را بر آنها می‌گشاییم... . (سوره اعراف، آیه 96)

بر زمین است همان‌طور که به رشد معنوی انسان‌ها اهمیت بالایی داده می‌شود و وسیله تقرّب و کمال انسان‌ها فراهم می‌گردد همان‌گونه به جنبه مادّی و رفاه دنیوی آنها نیز توجّه می‌شود. یعنی حاکمیّت به معاد و معاش مردم _ هر دو _ توجّه دارد. (حدیث5)

تعهّد و مسئولیت‌پذیری افراد

بدی‌ها دفن شود!

پیشرفت علمی و رشد ارتباطات

آنها مسئله «ارتباطات» است.

سخن پایانی

امام مهدی علیه السلام حقیقتی است فراتر از درک و فهم بشر و خورشید عالم افروزی است که دست و دیده ما از او کوتاه است ولی تلاش کردیم پرتوی از سیمای تابناک او را در آیینه کلمات معصومان علیه السلام ببینیم تا به سهم خود از تماشای جمال بی مثالش بهره‌ای برده باشیم و در پایان خاضعانه به پیشگاه مقدسش عرض می‌کنیم:

«... یا أَیُّهَا الْعَزِیزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا الضُّرُّ وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُّزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْکَیْلَ وَتَصَدَّقْ عَلَیْنَا إِنَّ اللَّهَ یَجْزِی الْمُتَصَدِّقِینَ». ⁽¹⁾

کتابنامه

قرآن کریم

حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1417ق.