آیین برنامه سازی درباره فرهنگ عفاف و حجاب

مشخصات کتاب

سرشناسه : شفیعی سروستانی، ابراهیم، ۱۳۴۳ -

عنوان و نام پدیدآور : آیین برنامه‌سازی درباره فرهنگ عفاف و حجاب/ ابراهیم شفیعی‌سروستانی.

مشخصات نشر : قم: صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز پژوهشهای اسلامی۱۳۹۱.

مشخصات ظاهری : ۱۳۴ص.

فروست : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما؛ ۱۸۰۰. مجموعه پژوهش‌های برنامه‌ای؛ ۸.

شابک : ۴۰۰۰۰ ریال : 978-964-514-253-5

وضعیت فهرست نویسی : فاپا

یادداشت : کتابنامه: ص. ۱۲۹ - ۱۳۴.

موضوع : تلویزیون -- برنامه‌های اسلامی

موضوع : رادیو -- پخش برنامه‌های اسلامی

موضوع : عفت -- جنبه‌های مذهبی -- اسلام

موضوع : حجاب اسلامی

شناسه افزوده : صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران. مرکز پژوهشهای اسلامی

رده بندی کنگره : PN۱۹۹۲/۶/ش۷آ۹ ۱۳۹۱

رده بندی دیویی : ۳۰۲/۲۳۴۵

شماره کتابشناسی ملی : ۲۹۲۰۷۱۵

فهرست مطالب

تقدیم به پیشگاه مقدس حضرت بقیه الله الاعظم (ارواحنا له الفداء)

دیباچه8

پیش گفتار12

1. راهبردها16

الف) گفتمان‌سازی در زمینه فرهنگ عفاف و حجاب17

ب) تقویت انگیزه‌های درونی افراد برای رعایت عفاف و حجاب19

ج) نهادینه‌سازی عفاف و حجاب با فعالیت‌های فرهنگی20

د) ایجاد هم‌گرایی و هم‌افزایی در سازمان‌ها و نهادهای مسئول20

ه ) تقویت احساس مسئولیت والدین، مربیان و معلمان22

و) افزایش احساس مسئولیت اجتماعی در برابر پدیده بدحجابی22

ز) احیای هویت اسلامی زنان و دختران 23

ح) توجه دقیق به مرزهای زنانگی و مردانگی25

2. وظایف و مسئولیت‌های رسانه ملی28

الف) آموزش احکام حجاب و روابط زن و مرد30

ب) تبیین فلسفه و چرایی عفاف و حجاب31

ج) ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب31

د) معرفی و ترویج الگوهای مناسب عفاف و حجاب32

ه ) به تصویر کشیدن زنان موفق باحجاب33

و) نشان دادن آثار منفی رعایت نکردن عفاف و حجاب34

ز) تبیین تاریخچه رواج فرهنگ برهنگی در غرب و ایران36

ح) سیاست‌گذاری مناسب در زمینه رعایت عفاف و حجاب37

ط) نظارت بر فرآیند تأمین و پخش فیلم‌ها و سریال‌های خارجی37

ی) تشویق عوامل مؤثر در رشد و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب38

ک) فرهنگ‌سازی برای ازدواج آسان جوانان39

ل) زمینه‌سازی برای اجرای کامل طرح39

3. بایسته‌های تحقق وظایف و مسئولیت‌های رسانه ملی42

الف) عزم جدّی مدیران رسانه ملی برای تحقق این وظایف42

ب) وارد کردن این وظایف و مسئولیت‌ها در برنامه‌های سالانه43

ج) طراحی برنامه زمان‌بندی برای تحقق کامل این وظایف43

د) تقویت فرایند ارزیابی و نظارت برنامه‌ها44

هـ) پیش‌بینی ضمانت اجراهای لازم44

و) بازنگری در سیاست برون‌سپاری تولید برنامه‌های سیما45

ز) بهره‌گیری از نیروی انسانی متعهد و ارزشی در همه سطوح46

ح) پی‌گیری جدی اجرای سیاست‌ها و ضوابط حاکم بر برنامه‌ها47

ط) توجه به نفوذ دشمن در فضای رسانه‌ای کشور49

4. اولویت‌های برنامه‌سازی52

الف) برنامه‌های مستند، ترکیبی و گفت‌وگو محور52

یک ـ برنامه‌های با رویکرد مستقیم52

دو ـ برنامه‌های با رویکرد غیرمستقیم54

ب) برنامه‌های نمایشی55

ج) نماآهنگ‌ها و میان‌برنامه‌ها56

5. سیاست‌های برنامه‌سازی58

الف) توجه به جنبه‌های مختلف موضوع58

ب) بهره‌گیری از پژوهش در تولید برنامه‌ها58

ج) بهره‌گیری از کارشناسان دینی توان‌مند در تولید برنامه‌ها59

د) وجود انسجام و هم‌افزایی در برنامه‌ها60

و) توجه به ارتباط نظام‌مند معارف و آموزه‌های اسلامی60

ز) بهره‌گیری از قالب‌ها و روش‌های گوناگون برنامه‌سازی61

ح) اولویت‌بخشی به کودکان و نوجوانان61

ط) توجه به ویژگی‌های روان‌شناختی مخاطبان برنامه‌ها62

ی) توجه به مجموعه آموزه‌های اسلامی در زمینه روابط زن و مرد62

ک) توجه به شرایط اثرگذاری پیام64

ل) توجه به سطوح مختلف اثر رسانه65

م) خنثا نکردن اثر برنامه‌های مناسب66

ن) پرهیز از ترویج الگوی پوشش رایج در شهر تهران66

ف) استفاده بجا و مناسب از پوشش چادر برای بازیگران67

س) تبلیغ و ترویج عفاف و حجاب در روند معمول فیلم‌ها68

ع) پرهیز از تحمیل پوشش کامل به فضای برنامه‌های نمایشی68

6. طرح یک مجموعه تلویزیونی70

الف) مشخصات طرح70

ب) خلاصه طرح70

ج) عناوین برنامه73

یک ـ حجاب در اسلام73

دو ـ فلسفه و چرایی حجاب و عفاف74

سه ـ دلایل و زمینههای روانشناختی و جامعهشناختی بدحجابی77

چهارـ بررسی تاریخی و جریان‌شناسانه حجاب در ایران80

پنج ـ نظام اسلامی و مسئله حجاب81

شش ـ آسیب‌ها و بایسته‌های گسترش فرهنگ حجاب83

هفت ـ مخاطب‌شناسی در تبلیغ و ترویج حجاب85

پیوستها88

پیوست 1: سیاستها و ضوابط رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب و روابط زن و مرد88

پیوست 2: وظایف و مسئولیت‌های سازمان صدا و سیما در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»103

پیوست 3: معرفی نرم‌افزار چندرسانه‌ای «سیمای عفاف: رسانه ملی و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»108

پیوست 4: مأخذشناسی رسانه ملی و فرهنگ عفاف و حجاب116

پیوست 5: آثار مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما در موضوع عفاف و حجاب122

کتابنامه127

دیباچه

رسانه‌ها در دنیای امروز نقش و جایگاهی تعیین کننده یافته و بر همه مناسبات فردی و اجتماعی انسان‌ها اثر گذاشته‌اند. رسانه‌های تصویری به ویژه سینما و تلویزیون، امروز دیگر از نقش یک وسیله سرگرمی‌ساز خارج شده و تبدیل به وسیله‌ای برای همسان‌سازی فرهنگی و القای سبک زندگی خاصی بر مخاطبان جهانی خود شده‌اند.

بر همین اساس است که رهبر معظم انقلاب اسلامی می‌فرماید:

امروز رسانه‌ها در دنیا فکر، فرهنگ، رفتار و در حقیقت هویت فرهنگی انسان‌ها را القا می‌کنند و تعیین کننده هستند. رسانهها ... می‌توانند در ارتقای اخلاق و معنویت در میان انسان‌ها مؤثر باشند و می‌توانند انسان را خوشبخت‌تر کنند. متقابلاً می‌توانند ... عادات و آداب و رفتارهای مضر را در میان مردم رایج کنند. می‌توانند ملت‌هایی را از هویت انسانی خودشان و هویت ملی‌شان تهی کنند.⁽¹⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3340

1) سخنان مقام معظم رهبری در دیدار با مدیران و برنامهسازان کشورهای مختلف، 26/2/1385؛ در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

با توجه به جایگاه و نقش یاد‌شده، صدا و سیمای جمهوری اسلامی به عنوان رسانه‌ای که ترجمان باورها، ارزشها و آرمانهای حاکم به نظام جمهوری اسلامی به شمار میآید، باید با برنامهریزی و سیاست‌گذاری مناسب در جهت ارتقای ایمان و معرفت دینی مردم و ترویج اخلاق و معنویت در جامعه، با بهرهگیری از ابزار هنر و جذابیت‌های رسانهای اقدام کند.

با وجود گامهای بلندی که در طول سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی در جهت بهرهگیری از ابزار هنر و رسانه برای تبلیغ و ترویج و نهادینهسازی باورها، ارزشها و هنجارهای اسلامی در جامعه برداشته شده است، ولی باید اعتراف کرد که هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب و استفاده کامل از ظرفیتهای بینظیر رسانهها، به ویژه رسانههای تصویری برای اهداف و آرمانهای انقلاب اسلامی فاصله زیادی وجود دارد.

یکی از موضوعهای مهمی که رسانه ملی بسیار میتواند در آن اثرگذار باشد، موضوع ارتقای جایگاه و شخصیت زن در جامعه اسلامی و اصلاح تصویر نادرستی است که رسانههای غربی از زن و جایگاه اجتماعی او ارائه میدهند.

مقام معظم رهبری در این باره میفرماید:

ما بایستی زن را، هم باحجاب نشان بدهیم، هم سرشار از ارزش‌هایی که اسلام و انقلاب برای او در نظر گرفته است ... مهم‌ترین مسئله، آن گوهر عفت زن، آن عضو اصلی و رکن اساسی خانواده بودن، آن عضو اصلی و رکن اساسی فعالیتهای جامعه بودن، آن تأثیر زن در رشد جامعه و رشد مردان، آن تأثیر زن در واقعیتهای گذشته ما ـ از قبیل انقلاب و جنگ و غیره ـ

است.⁽¹⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2431

چنان‌که مقام معظم رهبری نیز در سخنان یادشده تأکید فرمودند، یکی از حوزههای مهمی که امروز رسانه ملی در جهت ارتقای جایگاه و شخصیت زن در جامعه اسلامی باید به آن بپردازد، ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب با بهرهگیری از ابزار هنر و جذابیت‌های رسانه‌ای است.

با توجه به ضرورت بهرهگیری از ابزار هنر و رسانه برای گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه که یکی از مطالبات جدی رهبر معظم انقلاب اسلامی، مراجع عظام تقلید و مردم متدین کشورمان از رسانه ملی است، در کتاب حاضر ضمن بررسی وظایف و مسئولیت‌های رسانه ملی در این زمینه، پیشنهادها و راه‌کارهای عملی برای برنامه‌سازی در حوزه فرهنگ عفاف و حجاب ارائه شده است.

امیدواریم این کتاب، مدیران و برنامه‌سازان صدا و سیما را در ایفای نقش و مسئولیت مهمی که در این حوزه دارند، یاری دهد.

اداره کل خدمات رسانه‌ای

مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما

پیش‌گفتار

1) سخنان مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای شورای سیاستگذاری صدا و سیما، 14/12/1369؛ در: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

پیش‌گفتار

پدیده بدحجابی در ایران، پدیدهای پیچیده، چندوجهی و برخاسته از علل و عوامل گوناگون اجتماعی، فرهنگی، تربیتی، آموزشی، اخلاقی، سیاسی و اقتصادی است.⁽¹⁾ازاین‌رو، برای مقابله با آن نمیتوان تنها به اقدام‌های ساده، سطحی و تکوجهی بسنده کرد و ضروری است که نهادها، سازمانها و دستگاههای مختلف پژوهشی، آموزشی، فرهنگی، انتظامی و قضایی با هماهنگی و انسجام و طرح و برنامهای دقیق و مشخص برای نهادینه‌سازی فرهنگ حجاب و عفاف در جامعه اسلامی ایران بکوشند.

این موضوع به ویژه با تأکیدهای مقام معظم رهبری در زمینه ضرورت توجه به عفاف به عنوان مهم‌ترین عنصر شخصیت زن، اهمیتی فراوانتر مییابد:

هر حرکتی که برای دفاع از زن انجام میگیرد، باید رکن اصلی آن رعایت عفاف زن باشد ... . نباید بگذارند عفت زن که مهم‌ترین عنصر برای شخصیت زن است، مورد بیاعتنایی قرار گیرد.⁽²⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=1501.

1) برای مطالعه بیشتر درباره «زمینهها و عوامل گسترش بدحجابی در ایران» نک: ابراهیم شفیعی سروستانی (به کوشش)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص197- 357.

2) سخنرانی رهبر معظم انقلاب در اجتماع بزرگ بانوان، 30/7/1376؛ در: پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

بی‌تردید، از میان همه نهادها و سازمان‌های مسئول در زمینه گسترش فرهنگ حجاب و عفاف و مقابله با بدحجابی، صدا و سیمای جمهوی اسلامی نقشی مهم‌تر، گسترده‌تر و اثرگذارتر دارد؛ زیرا این سازمان بر اساس رهنمود مقام معظم رهبری، مأمور «مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه» است⁽¹⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3262.

و بیشترین و ماندگارترین اثر را بر ذهن و دل مخاطبان انبوه خود بر جای می‌گذارد.

جایگاه و نقش رسانه ملی در گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب را از چند دیدگاه میتوان تحلیل و بررسی کرد:

نخست ـ دیدگاه راهبردی: در این دیدگاه، آنچه اهمیت دارد، تبیین و تعیین راهبردهای رسانه ملی در پرداختن به مقوله عفاف و حجاب است.

دوم ـ دیدگاه مأموریت و وظیفه سازمانی: در دومین دیدگاه، هدف مطالعه و پژوهش، شناسایی وظایف و مسئولیتهایی است که سازمان صدا و سیما با توجه به اسناد بالادستی و رهنمودهای مقام معظم رهبری در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب بر عهده دارد.

سوم ـ دیدگاه سیاستگذاری: در دیدگاه یادشده، موضوع تحلیل و بررسی، تعیین سیاستها و باید و نبایدهایی است که صدا و سیما در این حوزه باید به آنها توجه کند.

چهارم ـ دیدگاه برنامه‌سازی: در این دیدگاه، بررسی و تحلیل با هدف شناسایی ایده‌ها، موضوع‌ها، اولویت‌ها و قالب‌های مناسب برنامه‌سازی انجام می‌شود.

1) سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار رئیس و مدیران صدا و سیما، 11/9/1383؛ در: پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

بی‌تردید، در حال حاضر بررسی و تحلیل موضوع یاد شده از همه دیدگاه‌های چهارگانه ضرورت دارد و رسانه ملی بدون داشتن پشتوانه‌های پژوهشی قابل اتکا در هر یک از این زمینه‌ها نمی‌تواند رسالت و مسئولیت مهم خود را در حوزه گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب به انجام رساند.

بر این اساس، در کتاب حاضر، راهبردها، وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی در گسترش فرهنگ عفاف و حجاب بنا بر مصوبه شورای فرهنگ عمومی، بایستههای تحقق این وظایف و مسئولیتها و همچنین اولویتها، بایستهها و سیاستهای برنامهسازی در این زمینه بررسی می‌شود.

در پایان لازم میدانم از همه عزیزانی که از مشاورههای ارزشمند آنان در تدوین اثر بهره بردم؛ به ویژه برادران و خواهران ارجمندم در دفتر مطالعات و تحقیقات زنان و همکاران گرامیام در مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما و همچنین همه همکارانی که در آماده‌سازی این اثر نقش داشتند؛ به ویژه خواهر ارجمند سرکار خانم زهره نیک خلق احمدی سپاسگزاری و برای همه آنها آرزوی موفقیت کنم.

ابراهیم شفیعی سروستانی

رمضان المبارک 1433/مرداد 1391

1. راهبردها

اشاره

1. راهبردها

نخستین و مهمترین گام در هر اقدام کلان فرهنگی؛ به ویژه در زمینه فرهنگسازی و اصلاح فرهنگ موجود، تعیین راهبردها و سیاستهای کلان است؛ زیرا بدون وجود راهبرد و سیاست کلان، طرحها و برنامههای اجرایی و عملیاتی، اجزایی ناهماهنگ، غیرمنسجم و گسسته از هم خواهند بود که نه اثرگذاری لازم را دارند و نه هدف مورد نظر را محقق میسازند. حتی گاهی یکدیگر را هم خنثی میکنند.

در موضوع گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب نیز تعیین راهبردها و سیاستهای کلان نخستین و مهمترین گام به شمار میآید، از این رو پیش از بررسی وظایف و مسئولیتهای سازمان صدا و سیما در این زمینه باید به بررسی مهمترین راهبردها و سیاستهای کلانی پرداخت که این سازمان در برنامهریزیها و سیاستگذاریهای خود در حوزه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب و همچنین تولید و پخش برنامه باید به آنها توجه کند.

در تعیین راهبردهای رسانه ملی در این زمینه، باید به چند عامل مهم توجه

کرد:

نخست، وضعیت امروز عفاف و حجاب در ایران و گستردگی و ژرفای پدیده ناهنجار بدحجابی در کشور؛ دوم، عوامل و زمینههایی که در شکلگیری وضعیت امروز عفاف و حجاب در ایران مؤثر بودهاند؛ سوم، تهدیدها و آسیبهایی که در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در کشور وجود دارند؛ چهارم، مشکلات و نارساییهایی که در حال حاضر در عملکرد رسانه ملی در این زمینه وجود دارد؛ پنجم، جایگاه و نقش مهمی که سازمان صدا و سیما در مدیریت و هدایت فرهنگ و افکار عمومی جامعه بر عهده دارد.

بیتردید، بررسی تفصیلی همه موارد یادشده به عنوان پیشنیازهای تعیین راهبردهای رسانه ملی در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب، در این مجال امکانپذیر نیست. از این رو، در اینجا تنها بر اساس یافتههای کتابها و مقالههای پژوهشی که تاکنون در این زمینه نگارش یافتهاند؛ به ویژه مجموعه آثار هماندیشی «حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی»،⁽¹⁾به تبیین مهمترین راهبردهای رسانه ملی در این زمینه میپردازیم.

الف) گفتمانسازی در زمینه فرهنگ عفاف و حجاب

فرهنگ و تمدن مغربزمین در دهههای اخیر، با بهرهگیری از رسانههای فراگیر و اثرگذار خود، دیدگاه غربی درباره زن و خانواده را به گفتمان حاکم بر جهان، تبدیل و یک نظام معنایی به هم پیوسته را در زمینه شخصیت انسانی، حقوق فردی و جایگاه اجتماعی زن و همچنین نقش و کارکرد خانواده ایجاد کرده است. در این

1) نک: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3-1.

گفتمان، زن از انسانی با ویژگیهای متعالی به «کالا»ی جنسی و موضوع سودآورترین تجارت جهانی (تجارت سکس)؛ «مشتری» تولیدات رنگارنگ صنایع بهداشتی، آرایشی، پوشاک جهان سرمایهداری و «ابزار»ی برای عرضه و فروش هرچه بیشتر کالاهای تولیدی شرکتهای بزرگِ ملی و فراملی بدل شده است.⁽¹⁾

امروز در همه محافل دانشگاهی، مجامع و سازمانهای بینالمللی، گروهها و سازمانهای مدافع حقوق زنان و رسانههای نوشتاری، دیداری و شنیداری، دیدگاه غالب در مورد زن و خانواده همان دیدگاهی است که فرهنگ و تمدن غربی به جهان تحمیل کرده است.

در چنین فضایی، رهبر معظم انقلاب اسلامی ضرورت گفتمانسازی در حوزه زن و خانواده بر اساس دیدگاه اسلامی را مطرح کردند. ایشان در سومین نشست اندیشههای راهبردی که با موضوع زن و خانواده برگزار شد، با اشاره به ضرورت گفتمانسازی در این حوزه فرمود:

گفتمان یک جامعه، مثل هواست، همه تنفسش میکنند؛ چه بدانند؛ چه ندانند؛ چه بخواهند؛ چه نخواهند. باید این گفتمان‌سازی انجام بگیرد؛ که البته نقش رسانهها و بالخصوص نقش روحانیون و نقش بزرگان و اساتید دانشگاهی حتماً نقش بارز و مهمی است.⁽²⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=18453

با توجه به مطالب یادشده، رسانه ملی باید در حوزه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب، بر اساس راهبرد تغییر گفتمان غربی در نگاه به زن و خانواده و گفتمانسازی در زمینه دیدگاه اسلام درباره زن و خانواده

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه نک: ابراهیم شفیعی سروستانی، زن؛ نظام سلطه و رسانهها، صص 75-96.

2) سخنان مقام معظم رهبری در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی، 14/4/1391؛ در پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنهای:

سیاستگذاری و برنامه‌ریزی و بر اساس همین گفتمان هم فرهنگ عفاف و حجاب را به عنوان بخشی از دیدگاه اسلام درباره حقوق و شخصیت زن تبیین کند. ⁽¹⁾

ب) تقویت انگیزه‌های درونی افراد برای رعایت عفاف و حجاب

بررسی اجمالی فراز و فرودهای وضعیت حجاب در جامعه ایران از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، دو واقعیت مهم را بر ما روشن میسازد:

نخست اینکه اگر زمینههای فرهنگی و اجتماعی فراهم باشد، همه زنان مسلمان بر اساس فطرت پاک خود، فرهنگ عفاف و حجاب را بر فرهنگ برهنگی و بیبندوباری ترجیح میدهند، چنان‌که در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی و سالهای نخستین استقرار نظام اسلامی، شاهد گرایش گسترده و خودجوش بسیاری زنان و دختران بیحجاب به فرهنگ عفاف و حجاب بودیم.

دوم اینکه گسترش فرهنگ حجاب، بدون توجه به انگیزههای درونی و پایههای اعتقادی افراد و تنها با بهرهگیری از اهرم زور و اجبار، امکان‌پذیر نیست و حتی اگر افراد به اقتضای شرایط و با اثرپذیری از عوامل اجبارکننده تن به حجاب دهند، این امر بقا و دوامی نخواهد داشت و با تغییر شرایط و برطرف شدن عوامل اجبارکننده، حجاب را کنار خواهند گذاشت.

از این رو، رسانه ملی باید اساس برنامههای آموزشی، تبلیغی و ترویجی خود در زمینه حجاب وعفاف را بر تقویت پایههای اعتقادی و انگیزههای درونی مخاطبان خود بگذارد.⁽²⁾

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه نک: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، گفتمان خانواده: بیانیه تحلیلی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان به مناسبت روز زن.

2) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: «ملاحظات روانشناختی در موضوع حجاب»، گفت‌وگو با دکتر شکوه نوابی نژاد، در: ابراهیم شفیعی سروستانی (به کوشش)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 287-302؛ محمدرضا زائری، حجاب بی‌حجاب، صص 35-51 و حسن بنیانیان، پوشش اسلامی: چالشها و راه‌کارها با رویکردی به مهندسی فرهنگی، صص 251-260.

ج) نهادینه‌سازی عفاف و حجاب با فعالیتهای فرهنگی

در سالهای اخیر و با گسترش پدیده بدحجابی در جامعه ما این ذهنیت اشتباه در نظر برخی افراد شکل گرفته است که تنها راهحل اصلاح وضع موجود، گسترش فعالیتهای انتظامی و امنیتی و حضور پررنگتر نیروی انتظامی در جامعه برای مقابله با این پدیده ناهنجار اجتماعی است. در حالی که تجربه سالها برخورد انتظامی و قضایی با پدیده بدحجابی نشان میدهد این نوع برخورد ممکن است در کوتاهمدت، قدری وضعیت حجاب را اصلاح کند، ولی در بلندمدت اثر چندانی بر این پدیده ندارد.

با توجه به نکات یادشده، رسانه ملی باید ضمن دفاع از اقتدار نیروی انتظامی و تأیید برخورد این نیرو با عوامل اصلی گسترش فحشا و بی‌بندوباری در جامعه، این تفکر را در مسئولان کشور ایجاد و تقویت کند که گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در کشور تنها با گسترش فعالیتهای فرهنگی و نهادینهسازی باورها و ارزش‌های دینی در جامعه امکانپذیر است.⁽¹⁾

د) ایجاد همگرایی و همافزایی در سازمانها و نهادهای مسئول

چنان‌که در پیشگفتار کتاب گفته شد، پدیده بدحجابی در ایران، پدیدهای پیچیده، چندوجهی و برخاسته از علل و عوامل گوناگون اجتماعی، فرهنگی، تربیتی، آموزشی، اخلاقی، سیاسی و اقتصادی است.⁽²⁾ازاین‌رو، برای مقابله با آن

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: حجاب بیحجاب، صص 13-19 و پوشش اسلامی، چالشها و راه‌کارها، صص 99-116.

2) برای مطالعه بیشتر درباره زمینهها و عوامل گسترش بدحجابی در ایران، نک: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 197- 357.

نمیتوان تنها به اقدامهای ساده، سطحی و تکوجهی بسنده کرد و ضروری است که نهادها، سازمانها و دستگاههای مختلف پژوهشی، آموزشی، فرهنگی، انتظامی و قضایی با هماهنگی و انسجام و طرح و برنامهای دقیق و مشخص برای نهادینه‌سازی فرهنگ حجاب و عفاف در جامعه اسلامی ایران بکوشند.

با توجه به مطالب یاد شده، ایجاد همگرایی و همافزایی بین سازمان‌ها و نهادهایی که هر یک وظیفه و مسئولیتی ویژه در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه دارند، امری ضروری است. در نگاه اول ممکن است چنین به نظر رسد که این نقش را باید یک سازمان یا نهاد اجرایی ایفا کند که بر دیگر سازمانها و نهادهای اجرایی کشور اشراف دارد، ولی با قدری تأمل روشن میشود که همگرایی و همافزایی واقعی زمانی محقق می‌شود که رسانه ملی به عنوان نماینده افکار عمومی جامعه، از یک سو، خواستهها و مطالبات رهبر معظم انقلاب اسلامی، مراجع عظام تقلید و مردم مسلمان و متعهد کشورمان از سازمانها و نهادهای مسئول در زمینه اصلاح وضعیت عفاف و حجاب در کشور را مطرح کند و از سوی دیگر، عملکرد سازمان و نهادهای مسئول در این زمینه را نقد و بررسی و ارزیابی کند و با بهرهگیری از دیدگاههای کارشناسی، راهحلهای مناسب برای اصلاح عملکرد آنها ارائه دهد.

بنابراین، رسانه ملی باید در راهبردهای خود در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه، به موضوع ایجاد هم‌گرایی و هم

افزایی در سازمانها و نهادهای مسئول در این زمینه، توجه ویژه کند.⁽¹⁾

ه ) تقویت احساس مسئولیت والدین، مربیان و معلمان

پدران و مادران، آموزگاران و مربیان در نهادینه شدن باورها، ارزش‌ها و هنجارهای پذیرفته شده یک جامعه، در کودکان بیشترین و اثرگذارترین نقش را دارند. اگر نهاد خانواده و آموزش و پرورش رسالت و مسئولیت خود را در این زمینه به خوبی انجام دهند، می‌توان امیدوار بود که نسل‌های بعدی چنان‌که شایسته است، به این باورها، ارزش‌ها و هنجارها پای‌بند باشند.

در موضوع فرهنگ حجاب و عفاف نیز این قاعده کلی پابرجاست و بیتردید، اگر خانوادهها، معلمان و مربیان در این زمینه احساس مسئولیت مناسبی داشته باشند، این فرهنگ به خوبی به نسلهای بعد منتقل خواهد شد.

بر این اساس، یکی از مهمترین اقدامهای رسانه ملی در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و در جامعه، تقویت احساس مسئولیت دو رکن مهم تربیت؛ یعنی نهاد خانواده و نهاد آموزش و پرورش است.⁽²⁾

و) افزایش احساس مسئولیت اجتماعی در برابر پدیده بدحجابی

یک ناهنجاری اجتماعی تا زمانی امکان اصلاح دارد که عموم مردم به آن خو نگرفتهاند و در برابر آن واکنش نشان میدهند. به بیان دیگر، وقتی عموم یا بیشتر مردم در برابر نقض یک هنجار و ارزش اجتماعی احساس مسئولیت

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: پوشش اسلامی، چالش‌ها و راه‌کارها، صص244ـ247 و 262 ـ 264؛ حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص483ـ488.

2) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: همان، صص 244ـ247 و 261ـ262؛ حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 323 ـ 326 و صص 493 – 496.

نکردند، دیگر اقدامهای اصلاحی، به ویژه اگر از جنس اقدامهای انتظامی و قضایی باشد، هیچ کارآیی نخواهد داشت. بنابراین، برای اصلاح وضعیت عفاف و حجاب در کشور باید در درجه نخست کاری کرد که بدحجابی و بیبندوباری در پوشش و آرایش به یک هنجار اجتماعی که عموم مردم آن را پذیرفته و در برابر آن واکنش نشان نمیدهند، تبدیل نشود.

بر این اساس، یکی دیگر از راهبردهای مهم رسانهای در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب، افزایش احساس مسئولیت اجتماعی در برابر پدیده بدحجابی، بالا بردن سطح نظارت عمومی در این زمینه و تقویت نقش سازمانهای مردم نهاد در گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و مقابله با پدیده بدحجابی است.⁽¹⁾

ز) احیای هویت اسلامی زنان و دختران

«برخی تحلیل‌گران فرهنگی بر این باورند که جامعه ما مسخّر سه جریان مختلط فرهنگ ایرانی، اسلامی و غربی است که در عرصه‌های مختلف با نسبت‌های ترکیبی متفاوت حضور دارند و خودنمایی می‌کنند. در سال‌های اولیه پس از پیروزی انقلاب، هر چند بعد اسلامی فرهنگ، گسترش و چیرگی در خور توجهی یافت، ولی به مرور زمان و تحت تأثیر برخی رخ‌دادها، دو لایة به حاشیه رانده شده دوباره به صحنه آمدند و در قالب‌های دیگری بازتولید شدند. اولین نتیجه حاصل از زیستن در چنین فضای مختلطی، هویت‌یابی چندگانه و پی‌آمدهای شخصیتی ـ رفتاری آن است. جوان ایرانی دچار نامتعادلی و ناهم‌خوانی در آگاهی‌های خود شده و با ایجاد شدن تزلزل در شخصیت که ناشی از آگاهی‌های ناکافی یا متضاد است، دچار بحران هویت می‌شود. برخی از نشانه‌های این بحران چنین است:

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 217، 218 و 498.

کاسته شدن تمایلات دینی و مذهبی در جوانان که بارزترین این امر، در کمتوجهی آنها به مسائل شرعی در اجتماع، ... افزایش روی آوردن به موسیقیهای غربی، زیاد شدن فاصله آنها نسبت به تعهدات اجتماعی و خانوادگی، گسترش خانوادههای هستهای، روی آوردن به مدل‌ها و آرایش‌های ظاهری غربی و... همه اینها ناشی از گسستگی هویتی جوانان با هویتی پایا و پویاست».⁽¹⁾

بر این اساس، احیای هویت اسلامی زنان و تلاش برای ارتقای شخصیت انسانی، حقوق فردی و جایگاه اجتماعی آنان در جامعه اسلامی ایران یکی از پیشنیازهای اساسی اصلاح وضعیت عفاف و حجاب در کشور به شمار میآید.

بیتردید، اگر زنان و دختران ایرانی باور کنند که در سایه احکام و قوانین اسلامی میتوانند شخصیت انسانی، حقوق فردی و جایگاه اجتماعی شایسته خود را بازیابند و هویت از دست رفتهشان را پیدا کنند، هرگز به بدحجابی، خودآرایی و خودنمایی روی نمیآورند.⁽²⁾

با توجه به نکات یادشده، رسانه ملی باید احیای هویت اسلامی زنان با همه وجوه آن را یکی از راهبردهای اصلی خود در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب قرار دهد و از همه ظرفیتهایش برای تحقق آن بهرهگیری کند.

ح) توجه دقیق به مرزهای زنانگی و مردانگی

1) سیدحسین شرفالدین، «ریشهیابی جامعهشناختی بدحجابی» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 210و 211.

2) برای مطالعه بیشتر در این زمینه نک: فریبا ابتهاج و طیبه اسدی، «به رسمیت شناختن هویت فردی و حقوق انسانی زن؛ راهکار گسترش حجاب» در: همان، صص 544 ـ 577.

ح) توجه دقیق به مرزهای زنانگی و مردانگی

رواج اندیشههای فمینیستی و تفکرهای برابریطلبانه در چند دهه اخیر، موجب از بین رفتن مرزهای زنانگی و مردانگی، تحول در هویت جنسی و تغییر گسترده نقشهای جنسیتی در مغرب زمین شد. یکی از نویسندگان غربی در این زمینه مینویسد:

نیم قرن پیش، تعداد معدودی از زنان، زمینه ایجاد انقلابی فرهنگی و فلسفی را ایجاد کردند. آنها اعتقاد داشتند که زنان باید خود را از یوغ ستم مردان رها سازند و برای رسیدن به این هدف، کتاب‌ها نوشتند، مقالاتی منتشر کردند، در کالج‌ها تدریس کردند، در خیابان‌ها تظاهرات کردند، کنگره تشکیل دادند و بدین ترتیب، موفق شدند قلب و روح میلیون‌ها زن را تسخیر کنند.

آنها برای آنچه مفهوم زن را دربرداشت، تعریفی جدید ارائه دادند و موجب تغییر دیدگاه‌های موجود درباره اولویت‌ها و مسئولیت‌های زنان در زندگی شدند. مفاهیمی چون زهد، پاک‌دامنی، اطاعت، خویشتن‌داری و نجابت از واژه‌نامهها حذف شد و واژه‌هایی چون انتخاب، طلاق، خیانت و امتیازات یکسان برای هر دو جنس، جای آنها را گرفت. دختران و نوه‌های حاصل از آن نسل، هرگز شیوه تفکر دیگری را نشناخته‌اند.

یکی از مخربترین اهداف و تأثیرات این دیدگاه «جدید» نسبت به زنان، سبک شمردن ازدواج و مادری و بیرون آوردن جسمی و روحی زنان از خانه‌ها به سوی بازار کار بود.⁽¹⁾

1) نانسی لی دموس، دروغ‌هایی که زنان باور می‌کنند و حقایقی که آنها را آزاد می‌سازد، ترجمه و تلخیص: پریسا پورعلمداری، ص 71؛ همچنین ر.ک: مانوئل کاستلز، عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (قدرت هویت)، ترجمه: حسین چاووشیان، ج 2، صص 217 و 218.

اندیشههای یادشده به تدریج در دیگر نقاط جهان و از جمله کشورهای شرقی نیز نفوذ کرد و با گسترش مدرنیته و توسعه صنعتی در این کشورها، مرزهای زنانگی و مردانگی نیز در بسیاری زمینهها دگرگون شد. یکی از پیامدهای این دگرگونی، کمرنگ شدن فرهنگ حیا، عفاف، حجاب و غیرت بود.

با توجه به مطالب یادشده، رسانه ملی برای ترویج و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، باید توجه دقیق به مرزهای زنانگی و مردانگی بر اساس آموزههای اسلامی را به عنوان یک راهبرد اساسی تلقی کند و در همه برنامههای صدا و سیما به نقشها و جایگاههایی که دین مبین اسلام برای هر یک از زن و مرد در نظر گرفته است، توجه کند.⁽¹⁾

2. وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی

اشاره

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه نک: فریبا علاسوند، «رسانه و بحران نقشهای جنسیتی در خانواده»، فصلنامه بازتاب اندیشه، دوره جدید، شماره اول، زمستان 1389؛ «میزگرد رسانه و الگوی خانواده مطلوب ایرانی، اسلامی»، فصلنامه تخصصی رسانه و خانواده، شماره اول، زمستان 1390.

2. وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی

در سالهای اخیر، طرحها و برنامههای گوناگونی در زمینه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در ایران ارائه شده که مهمترین آنها طرحها و برنامه‌های تدوین و تصویب شده در شورای عالی انقلاب فرهنگی و دیگر شوراهای زیر مجموعه آن است.

«برای آنکه روشهای اجرایی دستگاههای مختلف در اهتمام به تقویت عفاف و حجاب، منطقی و جامع و هماهنگ و تابع یک سلسله اصول مبانی باشد»، شورای یاد شده در بهمن 1376، «اصول و مبانی، روشهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف» را در شانزده بند تصویب و به نهادها و سازمان مسئول ابلاغ کرد. همچنین این شورا در چارچوب اصول و مبانی یاد شده، «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف» را در 47 بند در مرداد 1384 تدوین و تصویب کرد.

در بند 47، «راهبردهای گسترش فرهنگ عفاف» پیشبینی شده بود که کمیتهای ویژه، «حداکثر ظرف مدت دو ماه، راه‌کارها، آییننامهها و دستورالعملهای اجرایی و نقش دستگاههای ذی‌ربط در این خصوص را تهیه و تصویب نموده و به اطلاع شورای عالی انقلاب فرهنگی برساند.» بر این

اساس، شورای فرهنگ عمومی، از شوراهای زیرمجموعه شورای عالی انقلاب فرهنگی، در دی 1384، «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ حجاب و عفاف» را به تصویب رساند.⁽¹⁾

در مصوبه یاد شده، نخست، «سیاست و راه‌کارها» در شانزده بند آمده و پس از آن، «وظایف تخصصی دستگاههای قانونگذار و اجرایی»، جداگانه بیان شده است. در حال حاضر، این مصوبه، مهمترین سند ملی و فرابخشی در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب به شمار میآید⁽²⁾

http:// www.Borhan.ir/ Nsite/ Full story/ News/ ?Id=3744.

و «ساز ناکوک دستگاه‌ها در گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» در: پایگاه تحلیلی، خبری خانواده و زنان:

http:// www.Mehrkhane.Com/ showcontent. Aspx? ContentId=3338 .

و در آن، برای 26 نهاد و سازمان علمی، آموزشی، فرهنگی، تبلیغی، اجرایی، قضایی و انتظامی، وظایف و مسئولیتهای گوناگونی در این زمینه پیشبینی شده است.⁽³⁾

http://www.poloce.ir/ipootalg/Home/show page, cspn?object-news8ID.

یکی از 26 دستگاهی که در مصوبه یادشده، وظایف و مسئولیت‌های آن در جهت گسترش فرهنگ و عفاف بیان شده، «سازمان صدا و سیما» است.

در «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، در 31 بند،

1) برای مطالعه بیشتر در زمینه، طرحهای یاد شده نک: بیتا ضیائی، «طرحهای ساماندهی حجاب و عفاف در ایران»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج2، صص432ـ451؛ «طرحهای سازماندهی حجاب و عفاف، گفتوگو با بتول محتشمی، دبیر شورای فرهنگی ـ اجتماعی زنان»، در: همان، ج3، صص 259ـ267؛ «حجاب و مصوبههای اجرا نشده: گفتوگو با منیره نوبخت، رئیس شورای فرهنگی، اجتماعی زنان» در: همان، صص 303 ـ 317 و «شورای فرهنگ عمومی و عزم ملی برای مهار بدحجابی: گفتوگو با منصوره واعظی، دبیر شورای فرهنگ عمومی» در: همان، صص 319 ـ 334.

2) این سخن به معنای کامل و بدون عیب بودن مصوبه یاد شده نیست. طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» مشکلات اجرایی و ساختاری متعددی دارد که باید مسئولان اجرایی و فرهنگی کشور، برای کارآمدتر شدن این طرح، در اسرع وقت برای برطرف کردن آنها اقدام کنند. برای مطالعه بیشتر در این زمینه نک: «نظام اسلامی و مسئله حجاب: گفتوگو با دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی»، در: مجله حوراء، شماره 37، دی 1389؛ «ناتوانی در سیاست‌گذاری حوزه حجاب: گفت‌وگو با حجت‌الاسلام و المسلمین محمدرضا زیبایی‌نژاد» در: پایگاه تحلیلی تبیینی برهان»:

3) برای مطالعه بیشتر مصوبه یاد شده، نک: «متن کامل قانون راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ حجاب و عفاف» در: پایگاه اطلاع‌رسانی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران:

وظایف و مسئولیتهای گوناگونی برای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی برشمرده شده است ⁽¹⁾که در اینجا به طور مختصر به آنها اشاره میکنیم:

الف) آموزش احکام حجاب و روابط زن و مرد

آشنا ساختن مخاطبان، به ویژه جوانان و نوجوانان با موضوعهایی چون حدود و چارچوبهای شرعی حجاب، احکام فقهی روابط زن و مرد و ضوابط حاکم بر نگاه، رفتار و گفتار هر یک از آنها، یکی از آغازین گام‌ها برای ترویج فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه است. ازاین‌رو، در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، به این موضوع مهم، توجه و در بندهای 4، 9 و 26 این طرح، وظایف و تکالیف زیر در این زمینه برای رسانه ملی برشمرده شده است:

ـ تبیین و آموزش احکام شرعی حجاب و عفاف و رعایت حریم عفاف در خانه و اجتماع و آموزش معیارهای رفتار صحیح زن و مرد جهت برقراری روابط متعادل اجتماعی؛

ـ آموزش و ترویج احکام شرعی حجاب و پوشش بومی (منطقه‌ای) در جغرافیای جمهوری اسلامی ایران؛

ـ بیان آیات و روایات و توصیه‌های دینی در مورد مسئولیت مشترک زن و مرد در رعایت نگاه، رفتار و گفتار.

ب) تبیین فلسفه و چرایی عفاف و حجاب

1) برای مطالعه وظایف و مسئولیتهای سازمان صدا وسیما در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، نک: همین کتاب، پیوست 2.

ب) تبیین فلسفه و چرایی عفاف و حجاب

نسل جوان امروز احکام شرع را کمتر بر اساس تعبد محض میپذیرد و بیشتر در پی دانستن فلسفه و چرایی این احکام است. ازاین‌رو، رسانه ملی در ترویج و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب باید به این موضوع، توجه و فلسفه متعالی لزوم رعایت حجاب و عفاف در برابر جنس مخالف را برای آنان به خوبی تبیین کند.

در همین زمینه، در بندهای 2، 6 و 30 مصوبه شورای فرهنگ عمومی، وظایف و مسئولیتهای زیر متوجه رسانه ملی شده است:

ـ تبیین نقش حجاب و عفاف در افزایش سلامت جامعه و بهرهوری آن از طریق تولید برنامههای مختلف؛

ـ انجام مناظره علمی، فرهنگی و هنری در باب فلسفه حجاب و عفاف به منظور استحکام بنیه اعتقادی و فرهنگی جوانان؛

ـ افزایش سطح آگاهی خانوادهها از طریق رسانه ملی در مورد اهمیت فرهنگی عفاف و حجاب.

ج) ترویج و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب

ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه و تبدیل ساختن آن به فرهنگ عمومی قشرهای گوناگون جامعه، نیازمند اقدام‌های فرهنگی گسترده، متنوع و پی‌گیر است. در این زمینه، رسانه ملی نقشی بسیار مهمتر و تعیینکنندهتر از دیگر نهادها و سازمانهای فرهنگی دارد. ازاین‌رو، در طرح یاد شده، وظایف متعددی برای رسانه ملی بیان شده است که مهمترین آنها را در بندهای 1، 3، 19 و 31 آن میتوان دید. متن بندهای یادشده به شرح زیر است:

ـ اهتمام ویژه در خصوص معرفی و ترویج فرهنگ عفاف به منظور نهادینه‌سازی آن؛

ـ فرهنگسازی در زمینه اصلاح پوشش نامناسب و ارائه راهحلهای مؤثر و فوری از طریق تولید برنامههای کارشناسی، گفتمان، تولید فیلم، تیزرهای تلویزیونی و ...؛

ـ تهیه برنامه‌های متناسب با فرهنگ حجاب و عفاف برای کودکان و استفاده از قهرمان‌های عروسکی مطرح در کارتون‌ها و برنامه‌های کودک در ترویج فرهنگ عفاف و حجاب با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در پذیرش ساخت و تولید آثار؛

ـ سفارش ساخت و تولید آثار برجسته و اثرگذار در موضوع حجاب.

د) معرفی و ترویج الگوهای مناسب عفاف و حجاب

الگوسازی و معرفی نمونههای برجسته، یکی از راههای مؤثر برای ترویج و گسترش اخلاق و رفتارهای پسندیده در میان عموم مردم به ویژه نوجوانان و جوانان است. ازاین‌رو، در ترویج و گسترش فرهنگ حجاب و عفاف نیز باید به این موضوع، توجه و گروههای هدف را با برجسته‌سازی الگوهای مورد علاقهشان، به پذیرش فرهنگ عفاف و حجاب تشویق کرد. در همین زمینه، در بند 5، 6 و 7 طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، وظایف زیر برای رسانه ملی برشمرده شده است:

ـ به تصویر کشیدن ابعاد شخصیت‌های الهی اسلام چون حضرت زهرا علیها السلام ، حضرت زینب علیها السلام و زنان نمونه از صدر اسلام تا دوران معاصر، در مناسبت‌های مذهبی و ملی و اثرگذاری آن در فرهنگ‌سازی و گسترش

ارزش‌های اسلامی به صورت جذاب؛

ـ ترویج الگوهای مناسب حجاب از طریق تولید فیلم و سریال و دیگر برنامه‌های تلویزیونی و برگزاری مناظره علمی و فرهنگی؛

ـ به تصویر کشیدن چهره بانوان محجبه کشورهای خارجی در زمینه‌های مختلف فرهنگی، هنری، اجتماعی و سیاسی از طریق برنامه‌های تلویزیون و تهیه فیلم از زندگی آنان.

ه ) به تصویر کشیدن زنان موفق باحجاب

از دیرباز، یکی از ترفندهای دشمنان برای از بین بردن فرهنگ عفاف و حجاب در جوامع اسلامی، ترسیم چهرهای نامطلوب از افراد محجبه و معرفی حجاب به عنوان عامل عقبماندگی و فرودستی زنان بوده است. سرانجام با وقوع انقلاب اسلامی و حضور چشمگیر و نقش تعیین‌کننده زنان چادری در این انقلاب و همچنین موفقیت‌های بی‌شماری که زنان مسلمان و محجبه ایرانی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در عرصه‌های گوناگون به دست آوردند، این ترفند به شکست انجامید و ثابت شد که حجاب هرگز مانعی برای رشد و شکوفایی استعدادهای زنان مسلمان نیست.

با تأسف، در سالهای اخیر، بار دیگر رسانههای وابسته به نظام سلطه، همین ترفند را در پیش گرفته‌اند و می‌کوشند نوجوانان و جوانان ایرانی را از فرهنگ عفاف و حجاب دور کنند. ازاین‌رو، لازم است در تبلیغ و ترویج این فرهنگ، شبهههایی که دشمنان در اذهان نسل جوان ایجاد میکنند، شناسایی و سپس این نکته بیان شود که با رعایت عفاف و حجاب نیز میتوان در همه زمینههای علمی، فرهنگی، هنری، ورزشی و ... به موفقیت دست یافت.

با توجه به همین نکته، «در راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، رسانه ملی موظف شده است زنان موفق باحجاب را به تصویر بکشد. در بندهای 10، 14، 15 و 16 این مصوبه در این زمینه چنین آمده است:

ـ به تصویر کشیدن زنان تحصیل‌کرده، ممتاز، متعهد و باحجاب در فیلم‌ها و مجموعه‌های هنری و پرهیز از نشان دادن آنان در نقش‌ها و شخصیت های عامه و کم‌سواد؛

ـ معرفی نمونه‌های عینی از استادان، مربیان، نفرات اول کنکور، المپیادی‌ها و خانواده‌های ایثارگران و ... از نظر مظاهر عفاف و حجاب و سادهزیستی؛

ـ انعکاس موفقیت‌های جوانان ـ به ویژه دختران ـ در ابعاد مختلف با هدف احیا و تقویت شخصیت و منزلت اجتماعی آنها؛

ـ تهیه فیلم و گزارش از زندگی زنان فعال در عرصه‌های خانوادگی، مدیریتی، علمی، فرهنگی و هنری با محوریت موضوع «عفاف و پوشش».

و) نشان دادن آثار منفی رعایت نکردن عفاف و حجاب

رسانههای وابسته به نظام سلطه و روشن‌فکران غربزده و منفعل، همواره برابری کامل حقوق زن و مرد؛ آزادی بیقید و بند زنان و دختران جوان و روابط آزادانه دو جنس مخالف در جوامع غربی را یکی از دستاوردهای مهم دموکراسی لیبرال معرفی و آن را به عنوان الگویی برای زنان و دختران دیگر سرزمینها مطرح می‌کنند. در این میان، آنها هرگز به بحرانهای گوناگون فرهنگی، اخلاقی و اجتماعی پدید آمده در این جوامع اشاره‌ای نداشته‌اند؛ بحرانهایی که امروز تمامیت فرهنگ و تمدن مغرب‌زمین را تهدید میکند.

با توجه به آنچه گفته شد، در تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب باید

به نشان دادن آثار و پی آمدهای بی‌بندوباری جنسی و رعایت نکردن عفاف و حجاب، به ویژه در جوامع غربی، توجه و این موضوع به بهترین شکل ممکن برای جوانان تبیین شود.

بر همین اساس، در بندهای 11، 12، 23، 24 و 25، مصوبه شورای فرهنگی عمومی درباره «راه‌کارهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، وظایف زیر را برای صدا و سیمای جمهوری اسلامی برشمرده است:

ـ نشان دادن وضعیت حقوقی، فرهنگی و اجتماعی زنان در غرب و مقایسه آن با وضعیت زنان در ایران، به منظور ایجاد احساس رضایت خاطر زنان ایرانی از فرهنگ دینی و پای‌بندی آگاهانه‌تر آنان به عفاف و حجاب؛

ـ نشان دادن آثار منفی فرهنگ مبتذل و غیراخلاقی غرب در زندگی اجتماعی و خانوادگی؛

ـ اطلاع‌رسانی مناسب و دقیق به خانواده‌ها در مورد علل آسیب‌های اجتماعی و انحراف‌ها در مورد زنان بیسرپرست، کودکان خیابانی، طلاق، اعتیاد، فرار دختران و نشان دادن نقش رعایت نکردن عفاف و حجاب در بروز این آسیب‌ها؛

ـ انعکاس پی آمدهای منفی استفاده از فیلم‌ها و نوارهای مبتذل و حضور در گروه‌های منحرف، بر زندگی فردی ـ اجتماعی از طریق برنامه‌های مناسب به صورت طبیعی و غیرعمدی؛

ـ نشان دادن آثار منفی اثرگذاری فرهنگ مبتذل و غیراخلاقی غرب در زندگی اجتماعی نوجوانان به صورت طبیعی.

ز) تبیین تاریخچه رواج فرهنگ برهنگی در غرب و ایران

فرهنگ برهنگی، فرهنگی نوظهور و از پی آمدهای مدرنیته است. تا دو سه قرن پیش در همه جوامع متمدن، زنان و مردان پوششهای مناسبی داشتند و اثری از برهنگی، به سبک امروز جوامع غربی، در این جوامع دیده نمیشد. در پی بروز پدیده رنسانس در جوامع غربی و رشد و گسترش مظاهر گوناگون این پدیده به ویژه سکولاریسم، لیبرالیسم و اومانیسم، رفته رفته فرهنگ وقار و پوشیدگی به فراموشی سپرده شد و رقابت برای عرضه هرچه بیشتر جذابیتهای جنسی، به فرهنگ غالب در این جوامع تبدیل شد.⁽¹⁾کشورهای غیرغربی هم به تدریج از این فرهنگ متأثر شدند و برای عقب نماندن از جوامع غربی، فرهنگ برهنگی را جای‌گزین فرهنگ عفاف و حجاب کردند.

آشنا ساختن جوانان با تاریخچه رواج فرهنگ برهنگی در غرب و ایران و تبیین این موضوع که گرایش فطری همه زنان و مردان در سراسر جهان تا پیش از رنسانس به سوی عفاف و پوشیدگی بوده است، می‌تواند زمینهساز پذیرش هرچه بهتر آموزههای اسلامی در زمینه عفاف و حجاب باشد.

بر همین اساس، در بندهای 8 و 20 شرح وظایف صدا و سیما در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، چنین آمده است:

ـ تهیه فیلم و ارائه تصویر روشن از تاریخچه و خاستگاه کشف حجاب در ایران، به عنوان یک حرکت سیاسی با هدف تخریب بنیان‌های فکری و عقیدتی و رفتاری زنان در جامعه؛

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: چگونگی کشف حجاب در ایران؛ مهدی صلاح، کشف حجاب: زمینه‌ها، پی آمدها و واکنش‌ها؛ مرتضی جعفری، واقعه کشف حجاب؛ رسول جعفریان، داستان حجاب در ایران پیش از انقلاب؛ غلامعلی حداد عادل، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی.

ـ تهیه برنامه‌های مختلف در مورد تاریخچه و جایگاه پوشش و حجاب در غرب، تبیین علل و عوامل آن و چگونگی رواج فرهنگ برهنگی در سده‌های اخیر در آن جوامع.

ح) سیاستگذاری مناسب در زمینه رعایت عفاف و حجاب

رسانه ملی اثرگذاری فراوانی بر فرهنگ جامعه ما دارد و بسیاری از نوجوان و جوانان، الگوهای خود را از میان هنرپیشگان و بازیگران فیلم‌ها و سریالهای تلویزیونی برمیگزینند. ازاین‌رو، رسانه ملی باید پیش‌تاز رعایت فرهنگ عفاف و حجاب باشد و مدیران رسانه با سیاستگذاری و نظارت مناسب، از رعایت کامل این فرهنگ در همه مراحل تولید و پخش برنامهها مطمئن شوند.

در همین زمینه در بندهای 21، 22 و 27 مصوبه یاد شده چنین می‌خوانیم:

ـ نظارت مستمر بر تبلیغات تجاری به منظور جلوگیری از ایجاد روحیه مصرفگرایی و تجملپرستی، به عنوان عوامل ترویج بیمبالاتی اخلاقی و سوق دادن آن به سوی تبلیغات و آگهی‌های فرهنگی و اخلاقی؛

ـ تدوین سیاست‌های روشن و مشخص در مورد سبک لباس و آرایش هنرمندان، مجریان زن و مرد و ... در برنامه‌ها، فیلم‌های سینمایی، تئاتر و ... با محوریت عفاف و حجاب؛

ـ اتخاذ سیاست‌های انضباطی در مورد بازیگران زن صدا و سیما و جلوگیری از تجلیل و تبلیغ چهره‌هایی که در مناظر اجتماعی و عمومی با ظاهر و پوشش بد حضور پیدا می‌کنند.

ط) نظارت بر فرآیند تأمین و پخش فیلمها و سریالهای خارجی

فیلمها و سریالهای خارجی، گذرگاه مناسبی برای ورود خواسته یا ناخواسته

فرهنگ و اخلاق مبتذل غربی به جامعه اسلامی ایران و زمینه‌ساز تغییر فرهنگ متعالی عفاف و حجاب در این جامعه هستند. ازاین‌رو، باید با کاستن از حجم پخش اینگونه فیلمها و سریالها و به کار بستن نظارت بیشتر بر تأمین و پخش آنها تا حد ممکن از آثار مخرب آن جلوگیری کرد.

بر اساس بندهای 13 و 18 «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، مهمترین وظایف رسانه ملی در این زمینه به شرح زیر است:

ـ انجام تمهیدات لازم برای کاهش آثار منفی سریال‌ها و فیلم‌های خارجی متضاد با فرهنگ اسلامی از طریق نقد و بررسی فیلم‌ها و سریال‌ها؛

ـ بازنگری در شرایط انتخاب فیلم‌ها و سریال‌های خارجی بر اساس ملاک‌های حجاب و عفاف.

ی) تشویق عوامل مؤثر در رشد و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب

یکی از راههای مناسب فرهنگسازی در زمینه عفاف و حجاب و گسترش این فرهنگ در جامعه، تشویق کسانی است که از راه تولید آثار هنری و فیلم‌ها و سریالهای جذاب به رشد، گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه کمک میکنند. رسانه ملی از این طریق میتواند موج امید و نشاط را در ترویج دهندگان این فرهنگ، ایجاد و از دل‌سردی و ناامیدی آنها جلوگیری کند.

در بندهای 28 و 29 مصوبه یاد شده، در این زمینه چنین آمده است:

ـ ترغیب و تشویق تولید‌کنندگان آثار فرهنگی که راه‌کارهای بدیع و جذاب در راستای تعمیق و توسعه فرهنگ عفاف ارائه نمایند؛

ـ تجلیل از هنرمندان و فرهنگسازان متعهد که در اشاعه فرهنگ عفاف و

حجاب، صاحب اثر و نظر هستند.

ک) فرهنگسازی برای ازدواج آسان جوانان

بیتردید، یکی از شرایط تحقق کامل فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه، ایجاد زمینه برای ازدواج آسان جوانان است؛ زیرا در صورت فراهم بودن زمینه برای ازدواج آسان، بسیاری از انگیزهها برای رو آوردن برخی دختران جوان به تبرّج، خودآرایی و خودنمایی جنسی از بین میرود و به طور طبیعی، موارد بدحجابی و بیعفتی به شدت کاهش مییابد.

با توجه به این موضوع، در بند 17 «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، فرهنگسازی برای ازدواج آسان یکی از وظایف رسانه ملی به منظور گسترش فرهنگ عفاف و حجاب برشمرده شده است. در این بند چنین می‌خوانیم:

ـ آشنا کردن خانواده‌ها و جوانان نسبت به برگزاری ازدواج کم‌هزینه و ساده با توجه به شرایط اقتصادی جامعه.

ل) زمینهسازی برای اجرای کامل طرح

افزون بر موارد یاد شده، رسانه ملی وظیفه و مسئولیت مهم دیگری نیز در زمینه تحقق طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» بر عهده دارد و آن، زمینهسازی فرهنگی برای اجرای کامل این طرح است. رسانه ملی در این زمینه چند رسالت مهم دارد:

نخست ـ تبدیل اهداف مورد نظر طرح یاد شده به دغدغه عمومی مردم و مسئولان نظام و ایجاد موجی فراگیر برای پی‌گیری تحقق کامل همه مفاد آن؛

دو ـ پی‌گیری رسانهای مراحل گوناگون اجرای این طرح و مطالبه از نهادها و سازمانهای مسئول برای ارائه گزارش به مردم، در زمینه اقدام‌هایی که برای تحقق وظایف و مسئولیتهایشان در این طرح انجام داده‌اند.

3. بایسته‌های تحقق وظایف و مسئولیت‌های رسانه ملی

اشاره

3. بایسته‌های تحقق وظایف و مسئولیت‌های رسانه ملی

بیتردید، طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، بستر مناسبی برای جهتدهی به انسجام فعالیتهای رسانه ملی در زمینه گسترش این فرهنگ و نهادینه‌سازی آن در جامعه ماست، ولی تحقق راه‌کارهای پیشبینی شده در این طرح، نیازمند بایستههایی است که در اینجا به برخی از آنها اشاره میکنیم.

الف) عزم جدّی مدیران رسانه ملی برای تحقق این وظایف

وظایف و مسئولیتهایی که در طرح «راه‌کارهای اجرای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» برای رسانه ملی پیشبینی شده‌اند، تنها در صورتی تحقق عینی و عملی مییابند که مدیران رسانه ملی آنها را باور داشته و به ضرورت انجام پذیرفتن آنها رسیده باشند، وگرنه دغدغهها، دلنگرانیها و کارهای گوناگونشان هیچ‌گاه به آنها اجازه نمی‌دهد در مورد وظایف و مسئولیتهای گستردهای که نهادی بیرون از حوزه صدا و سیما برای آنها مشخص کرده است، بیندیشند تا چه رسد به اینکه برای عملی ساختن آنها چاره‌ای بیندیشند.

ب) وارد کردن این وظایف و مسئولیت‌ها در برنامه‌های سالانه

رسانه ملی به‌طور ذاتی وظایف و مسئولیتهای گوناگونی دارد و هر سال نیز به اقتضای شرایط زمان، وظایف و مسئولیتهای جدیدی بر آن افزوده میشود. در چنین شرایطی از هیچ مدیر ارشد یا میانی صدا و سیما نمیتوان انتظار داشت که وظایف و مسئولیتهای مستقیم و ذاتی خود را رها و به وظایف و مسئولیتهایی عمل کند که در طرح یادشده برای صدا و سیما مشخص شده است. ازاین‌رو، لازم است که رئیس سازمان صدا و سیما، مصوبه شورای فرهنگ عمومی در زمینه «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» را به طور رسمی به همه معاونان خود ابلاغ کند و تحقق مفاد آن را بر اساس برنامه مشخص از آنها بخواهد. بدون تردید، در این صورت، معاونت‌های برنامهریزی و نظارت و اداری ـ مالی سازمان نیز باید بودجه لازم را برای تحقق مفاد این طرح پیشبینی کنند.

ج) طراحی برنامه زمانبندی برای تحقق کامل این وظایف

وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» بسیار متنوع و گسترده است و هرگز در کوتاه‌مدت به طور کامل تحقق نمی‌یابد. ازاین‌رو، لازم است که معاونت برنامه‌ریزی و نظارت سازمان صدا و سیما، برنامه زمان‌بندی شده‌ای را برای تحقق دوازده وظیفه و مسئولیت مهم رسانه ملی که در فصل پیشین به آنها اشاره شد، ارائه دهد و نقش هریک از بخش

های سازمان را در این برنامه مشخص کند.⁽¹⁾

د) تقویت فرایند ارزیابی و نظارت برنامهها

در حال حاضر، واحدهای متعددی از سازمان صدا و سیما، مسئولیت ارزیابی و نظارت برنامههای رسانه ملی را از مرحله تدوین طرح تا پخش برعهده دارند و بیتردید، وجود آنها نقش مؤثری در رعایت سیاستها و ضوابط مصوب سازمان در تولید، تأمین و پخش برنامهها داشته است. با وجود این، به نظر میرسد به دلیل برخی نقصها و اشکالهای ساختاری یا فرایندی، سیاستها و ضوابط مصوب، در مواردی چنان‌که باید و شاید، در برنامهها رعایت نمیشود. از این رو، برای اطمینان از تحقق کامل وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب، باید در گام نخست، نقصها و اشکالهای موجود در حوزه ارزیابی و نظارت برنامهها شناسایی و برای رفع آنها اقدام شود.

هـ) پیشبینی ضمانت اجراهای لازم

بیتردید، هر طرح، برنامه و مصوبهای که ضمانت اجراهای لازم برای آن پیشبینی نشده باشد، به مرحله اجرا و تحقق نخواهد نرسید، حتی اگر بسیار خوب، دقیق و کارشناسی شده طراحی و تدوین شده باشد. طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» نیز از این قاعده کلی مستثنا نیست و تا زمانی که هر سازمان و نهاد مسئولی برای تحقق وظایف و مسئولیت‌هایی که در طرح یاد شده برای آن مقرر شده است، در درون خود ضمانت اجراهای لازم پیشبینی نکند، نمی‌توان امیدوار بود که این وظایف و مسئولیتها در عمل محقق شود. از این رو،

1) برای مطالعه بیشتر درباره وظایف و مسئولیتهای رسانه ملی در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و بایستههای موجود در این زمینه نک: فریده پیشوایی و دیگران، «رسانه ملی و بایستههای ترویج حجاب و عفاف» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج2، صص 407 ـ 433.

سازمان صدا و سیما برای تحقق وظایف و مسئولیت‌هایی که در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب برعهده دارد، باید ضمانت اجراهای لازم را پیشبینی کند.

وارد کردن این وظایف و مسئولیتها در برنامههای سالانه رسانه ملی، طراحی برنامه زمانبندی برای تحقق کامل این وظایف و مسئولیت‌ها و همچنین تقویت فرایند ارزیابی و نظارت برنامهها که پیش از این به آنها اشاره شد، بخشی از این ضمانت اجراها به شمار میآید. افزون بر اینها کارهای دیگری نیز باید انجام شود که از آن جمله میتوان به این موارد اشاره کرد:

ـ اولویت قائل شدن برای تصویب طرحها و فیلمنامههایی که با موضوع گسترش یا نهادینه کردن فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه نگارش یافتهاند؛

- بالابردن میانگین نرخ طرحها، فیلمنامهها و برنامههای تولیدی که در آنها به فرهنگ عفاف و حجاب توجه شده است؛

- انجام اقدامهای تشویقی و تنبیهی با بهرهگیری از اهرم شوراهای برآورد و ارزیابی و با توجه به میزان رعایت ضوابط و چارچوبهای عفاف و حجاب در برنامههای تولیدی.

و) بازنگری در سیاست برون‌سپاری تولید برنامه‌های سیما

در سالهای اخیر به دلیل گسترش کمّی بیسابقه شبکههای ملی و استانی و افزایش نیاز گروههای برنامهساز به تولید فیلم و سریال، رفته رفته فرایند تولید برنامههای نمایشی که پیش از آن، با بهرهگیری از تهیه‌کنندگان رسمی سازمان و با نظارت بیشتر مدیران شبکهها و گروه‌های برنامهساز انجام میشد، دستخوش تغییر گردید و با اجرای سیاست برون‌سپاری تولید برنامه‌های سیما، از نقش نظارتی مدیران سازمان کاسته و بر نقش تهیهکنندگان در روند تولید

برنامههای نمایشی افزوده شد. تهیه‌کنندگانی که به‌طور رسمی در خدمت سازمان نبودند و الزام کمتری درباره رعایت ضوابط و چارچوبهای مصوب سازمان احساس میکردند.⁽¹⁾

بیتردید، تا زمانی که مدیران شبکهها و گروههای برنامهساز به دلیل آنچه از آن به عنوان «تب آنتن» یاد میشود، به سرپیچی از برخی سیاست‌ها و ضوابط حاکم بر روند تولید، تأمین و پخش برنامهها و تن دادن به سلیقه‌ها و ارزشهای پذیرفته شده تهیهکنندگان و کارگردانان برنامههای نمایشی، مجبور می‌شوند، نمیتوان انتظار داشت که سازمان صدا و سیما وظایف و مسئولیتهای خود را در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه و نهادینه کردن آن، به طور شایسته انجام دهد.

ز) بهرهگیری از نیروی انسانی متعهد و ارزشی در همه سطوح

رسانه ملی آن‌گاه میتواند در سطح جامعه مروج و مبلغ آموزههای اعتقادی، اخلاقی و فقهی دین مبین اسلام باشد که دستاندرکاران آن در همه سطوح، اعم از مدیران ارشد، مدیران میانی، مدیران گروههای برنامهساز، تهیهکنندگان، کارگردانان، فیلمنامهنویسان، بازیگران و مجریان از جان و دل این آموزهها را پذیرفته و با آنها آشنا باشند. در غیر این صورت، دین و دین‌داری در برنامههای صدا و سیما در حد صورت و ظاهر خواهد ماند و به درون و ژرفای برنامهها راهی نخواهد یافت. روشن است که در این شرایط، رسانه ملی نخواهد توانست هدف کلان خود در زمینه «تعمیق و ارتقای معرفت و ایمان

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: علی‌اکبر فرهنگی و نازنین فراهانی، «آسیب‌های برون‌سپاری پروژه‌های برنامه‌سازی در سیما»، نشریه علمی ـ ترویجی افق رسانه، شماره 93، بهار 1391.

روشنبینانه، اخلاق فاضله و رفتار دینی خالصانه آحاد جامعه و حفظ و اعتلای فرهنگ و هویت ایرانی ـ اسلامی»⁽¹⁾را تحقق بخشد.

در موضوع گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب نیز رسانه ملی زمانی میتواند به وظایف و مسئولیتهای خود به خوبی عمل کند که همه عوامل انسانی مؤثر در تولید و پخش برنامههای رسانه، این فرهنگ را در زندگی فردی خود به عنوان یک حکم اسلامی پذیرفته و به آن پایبند باشند. نه اینکه عفاف و حجاب را صرفاً به دلیل برخی الزامهای سازمانی و برای ظاهرسازی حدود و چارچوبهای شرعی رعایت کنند و در خارج سازمان و در زندگی فردی و اجتماعی خود هیچ باور و التزامی به این حدود و چارچوبها نداشته باشند.

ح) پی‌گیری جدی اجرای سیاست‌ها و ضوابط حاکم بر برنامه‌ها

مرکز طرح و برنامهریزی سازمان صدا و سیما از سال 1383، مجموعه‌ای با عنوان «اهداف، محورها، اولویتها و سیاستهای تولید، تأمین و پخش» تهیه و تدوین کرد که در آن به تفصیل به موضوعهای زیر پرداخته شده بود:

ـ اهداف کلان؛

ـ راهبردهای برنامهسازی؛

ـ اهداف، محورها و اولویتهای برنامهسازی گروهها و واحدهای برنامهساز؛

ـ سیاستهای برنامهسازی.

در سالهای بعد نیز این مجموعه بازنگری و در آغاز هر سال در اختیار

1) نک: بیانیه مأموریت سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.

مدیران و برنامهسازان رسانه ملی قرار گرفت. مجموعه یادشده آخرین بار در سال 1386 با عنوان «سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش سازمان صدا و سیما» و با سرفصل‌های زیر منتشر شد:

ـ سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش تمام برنامه‌ها؛

ـ سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش گروه‌های برنامه‌ساز؛

ـ سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش شبکه‌ها و حوزه‌های برنامه‌سازی؛

ـ سایر سیاستها و ضوابط تولید، تأمین و پخش.

در این مجموعه، سیاستها و ضوابط رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب و روابط زن و مرد متناسب با گروههای مختلف برنامهساز به تفصیل بیان شده است.⁽¹⁾

شاید مجموعه یادشده نقصها و اشکالهایی داشته باشد، ولی در صورت وجود ضمانت اجراهای لازم و پیگیری جدیتر مدیران سازمان برای عملیاتی شدن آن میتواند برنامههای صدا و سیما را از بسیاری آسیبها و مشکلها از جمله در حوزه عفاف و حجاب و روابط زن و مرد در امان دارد. از این رو، شایسته است که با بازنگری «سیاستها و ضوابط تولید، تأمین و پخش سازمان صدا و سیما» و برطرف کردن نواقص آن، اجرای کامل این سیاستها و ضوابط برای همه مدیران و برنامهسازان صدا و سیما، الزامی شود.

ط) توجه به نفوذ دشمن در فضای رسانهای کشور

1) برای مطالعه سیاستها و ضوابط رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب و روابط زن و مرد نک: همین کتاب، پیوست 1.

ط) توجه به نفوذ دشمن در فضای رسانهای کشور

در سال‌های اخیر فضای رسانهای کشور به شدت دست‌خوش تغییر و دگرگونی شده است. با نفوذ گسترده شبکههای ماهواره‌ای بیگانه در فضای رسانه‌ای جمهوری اسلامی، رسانه ملی از حالت یگانه رسانه فرهنگ‌ساز که پیام‌هایش بی‌هیچ مانعی بر ذهن و دل مخاطبان می‌نشست، خارج شده و در رقابتی سخت با رسانههای بیگانه قرار گرفته است. در چنین شرایطی روشن است که رسانه ملی نمی‌تواند در فرایند مدیریت پیام از نفوذ دشمن در فضای رسانه‌ای کشور و اثرگذاری‌اش بر بخش قابل توجهی از مردم غافل باشد، ولی متأسفانه به نظر می‌رسد که برخی برنامهریزیهای فرهنگی از جمله برنامه‌ریزی برای اصلاح وضعیت عفاف و حجاب در کشور از هجوم رسانه‌ای گسترده دشمن به فرهنگ عفاف و حجاب و برنامهریزی دقیق و حساب شده‌اش برای تضعیف این فرهنگ غفلت میشود.

مقام معظم رهبری در یکی از سخنان خود در این باره میفرماید:

غفلت از روحیه جهادی و ایثار، غفلت از تهاجم فرهنگی دشمن، غفلت از در کمین بودن دشمن، غفلت از نفوذ دشمن در فضای رسانه‌ای کشور، ... اینها گناهان ماست. اینها نقاط ضعف ماست.⁽¹⁾

http://farsi.Khamenei.ir/speech-content?id=16889..

گفتنی است در حال حاضر، رسانههای وابسته به نظام سلطه مقابله با فرهنگ عفاف و حجاب را از دو راه دنبال میکنند؛ یکی، ترویج فرهنگ برهنگی و ولنگاری در رابطه با جنس مخالف با پخش برنامههای نمایشی غیراخلاقی و مبتذل و دیگری، القای شبهه و تردید درباره فرهنگ اسلامی

1) سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار با مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران، 16/5/1390؛ در: پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنهای:

حجاب و عفاف در قالب خبرها، تحلیلها و مستندهای جهتدار. شبکههای ویژه پخش فیلم و سریال مانند «فارسی وان»⁽¹⁾و «من و تو1»،⁽²⁾راه نخست و شبکههای خبری ـ تحلیلی مانند «بی. بی. سی فارسی»⁽³⁾و «صدای امریکا ـ فارسی»،⁽⁴⁾راه دوم را دنبال می‌کنند.⁽⁵⁾

با توجه به مطالب یاد شده، لازم است که هرگونه سیاستگذاری و برنامهسازی در زمینه گسترش فرهنگ و عفاف در جامعه با توجه به برنامهها و اهداف رسانههای بیگانه و در جهت خنثاسازی اقدامهای مخرب آنها انجام شود.

4. اولویتهای برنامهسازی

اشاره

1) Farsi 1.

2) Manoto.

3) BBC Persian.

4) VOA Persian.

5) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: زن؛ نظام سلطه و رسانهها، صص 133- 144.

4. اولویتهای برنامهسازی

با توجه به وظایف و مسئولیتهای گوناگونی که در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» برای رسانه ملی پیشبینی شده است، صدا و سیمای جمهوری باید برنامههای متنوع فراوانی تولید و پخش کند تا این وظایف و مسئولیتها چنان‌که شایسته است، تحقق یابد.

در یک نگاه کلی، برنامههایی را که رسانه ملی برای نهادینه شدن فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه باید تولید کند، به چند دسته میتوان تقسیم کرد:

الف) برنامههای مستند، ترکیبی و گفتوگو محور

اشاره

الف) برنامههای مستند، ترکیبی و گفتوگو محور

این گروه از برنامهها به دو دسته تقسیم میشوند: نخست، برنامه‌هایی که با رویکرد مستقیم به این موضوع میپردازند و دوم، برنامههایی که به موضوع یاد شده رویکردی غیرمستقیم دارند. در این مجال هر یک از این دو دسته را به شکل کوتاه، بررسی و برای هر یک نمونههایی بیان میکنیم:

یک ـ برنامههای با رویکرد مستقیم

هدف از تولید و پخش این‌گونه برنامهها، آشنا ساختن مخاطبان با جایگاه فرهنگ عفاف و حجاب در آموزههای اسلامی و مبانی و مستندات قرآنی و روایی آن، بررسی مباحث تاریخی، جامعه‌شناختی، روانشناختی، سیاسی و فرهنگی مرتبط با عفاف و حجاب و پاسخگویی به پرسشها و ابهامهای

موجود در این زمینههاست.

مهمترین موضوعهایی که میتواند دست‌مایه تولید این برنامهها باشند، به شرح زیر است:

ـ عفاف و حجاب در قرآن و روایات؛

ـ حدود و چارچوبهای شرعی عفاف و حجاب؛

ـ فلسفه و چرایی عفاف و حجاب؛

ـ آثار و پی آمدهای فردی، خانوادگی و اجتماعی رعایت عفاف و حجاب؛

ـ آثار و پی آمدهای گسترش بدحجابی در جامعه؛

ـ دلایل و زمینههای روانشناختی، جامعه‌شناختی و فرهنگی بدحجابی؛

ـ زمینهها و عوامل فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشف حجاب در ایران؛

ـ بررسی وضعیت حجاب در ایران پس از انقلاب اسلامی؛

ـ وظایف و مسئولیتهای نظام اسلامی در زمینه گسترش حجاب و مقابله با بدحجابی؛

ـ بررسی نقش و مسئولیت خانوادهها در زمینه نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب؛

ـ آسیبشناسی عملکرد خانوادهها در زمینه موضوع عفاف و حجاب؛

ـ آسیبشناسی عملکرد نهادها و سازمانهای دولتی و عمومی در زمینه عفاف و حجاب؛

ـ راه‌کارهای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه؛

ـ نقد و بررسی رویکرد رسانههای غربی در زمینه موضوع عفاف و حجاب زنان مسلمان؛

ـ معرفی الگوهای برتر در زمینه عفاف و حجاب؛

ـ بررسی پدیده بازگشت زنان غربی به فرهنگ عفاف و خویشتنداری جنسی؛

ـ بررسی پدیده گرایش روزافزون زنان اروپایی به اسلام و ارزش‌های اسلامی؛

ـ آشنایی با کتابها و آثار ارزشمند در حوزه فرهنگ عفاف و حجاب؛

ـ آشنایی با مؤسسهها، پایگاههای اطلاعرسانی و افراد فعال در حوزه فرهنگ عفاف و حجاب؛

ـ بررسی وضعیت حجاب در دیگر کشورهای اسلامی به همراه تحلیل زمینهها و بسترهای فرهنگی ـ اجتماعی شکل‌گیری نوع خاص پوشش در این کشورها؛

ـ بررسی نقش و اثر صنعت فیلمسازی غرب در گسترش فرهنگ برهنگی در جهان؛

ـ بررسی نقش و جایگاه صهیونیسم در دامن زدن به فساد، تباهی و بیبندوباری در جهان؛

ـ بررسی چرایی و چگونگی رواج فرهنگ برهنگی در مغربزمین پس از رنسانس و انقلاب صنعتی؛

ـ بررسی نقش صنعت مد، زیبایی و تبلیغات در فرو کاستن از جایگاه انسانی زنان و تبدیل آنان به کالاهای جنسی.

دو ـ برنامههای با رویکرد غیرمستقیم

در برنامه‌هایی که با رویکرد غیرمستقیم به موضوع عفاف و حجاب تولید و پخش می‌شوند، هدف اصلی، زمینهسازی برای پذیرش فرهنگ عفاف و حجاب از راه تقویت مبانی فکری و اعتقادی و ارتقای شناخت فرهنگی و

اجتماعی مخاطبان است. مهمترین موضوعهایی که مناسب است در این زمینه به آنها پرداخته شود، به این شرح است:

ـ مبانی نقلی و عقلی تقلید در احکام شرعی؛

ـ جایگاه تعبد و تعبدورزی در آموزههای اسلامی؛

ـ تأثیر اعتقاد به معاد در زندگی روزمره انسانها؛

ـ حقوق فردی و شخصیت اجتماعی زن مسلمان؛

ـ نقد و بررسی جایگاه زن و خانواده در مغرب‌زمین؛

ـ راه‌کارهای تقویت خویشتنداری در نوجوانان و جوانان.

در صورت بهرهگیری مناسب و دقیق برنامهسازان از ساختارهای برنامهسازی چون مستند، ترکیبی، گفتوگو، میزگرد کارشناسی و پرسش و پاسخ میتوان موضوعهای یاد شده را به بهترین شکل ممکن برای مخاطبان رسانه ملی، به ویژه جوانان ارائه داد.

ب) برنامههای نمایشی

اشاره

ب) برنامههای نمایشی

بیتردید، یکی از اثرگذارترین قالبهای برنامهسازی برای انتقال و نهادینه کردن هنجارها و ارزشهای اجتماعی، قالب فیلم، سریال و برنامههای نمایشی است. به همین دلیل، رسانه ملی باید از این قالب برای گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه، به خوبی استفاده کند. برخی موضوعهایی که میتواند دست‌مایه کارهای نمایشی در این زمینه باشد، به شرح زیر است:

ـ عفاف و حجاب به عنوان عاملی برای در امان ماندن از آسیبها و ناهنجاریهای اجتماعی؛

ـ داستان زندگی دختران و زنانی که با شناخت و مطالعه به فرهنگ عفاف

و حجاب روی آوردهاند؛

ـ آثار و پی آمدهای بیتوجهی یا کمتوجهی به ضوابط و چارچوب‌های شرعی عفاف و حجاب؛

ـ زندگی افرادی که با حفظ عفاف و حجاب به جایگاههای مناسب علمی، آموزشی، پژوهشی، فرهنگی، هنری، تولیدی و صنعتی دست یافتهاند.

ناگفته نماند که استفاده از قالب فیلم و سریال برای تبلیغ، ترویج و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب مستلزم توجه به نکاتی است که در فصل آینده به برخی از آنها اشاره خواهیم کرد.

ج) نماآهنگها و میانبرنامهها

تجربه چندساله اخیر رسانه ملی در زمینه تولید نماآهنگها، تیزرها و میانبرنامههای انیمیشن (پویانمایی) و رئال (واقعی) در زمینه فرهنگ‌سازی یا اصلاح فرهنگ در موضوعهای گوناگونی چون صرفه‌جویی در مصرف حاملهای انرژی، سوءمصرف مواد مخدر، استفاده بی‌رویه بعضی داروها، فرهنگ ترافیکی و استفاده از کمربند ایمنی نشان داده است که این قالبهای برنامهسازی به ویژه اگر جذاب و باکیفیت ساخته شده باشند، در اصلاح ناهنجاریهای اجتماعی و ترویج فرهنگ صحیح در حوزههای مختلف زندگی فردی و اجتماعی بسیار مؤثر هستند. از این رو، شایسته است در تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب و نهادینه کردن آن نیز از این قالبهای جذاب و اثرگذار استفاده شود.

برخی موضوعهایی که با استفاده از قالب‌های یادشده میتوان به آنها پرداخت، عبارتند از:

ـ لطافتها و زیباییهای حجاب با بیانی شاعرانه؛

ـ سیر تحول دخترانی که در پی یک رویداد، حجاب برتر را برمی‌گزینند؛

ـ آثار نامناسب بیتوجهی به فرهنگ عفاف و حجاب.

5. سیاستهای برنامهسازی

اشاره

5. سیاستهای برنامهسازی

برای تحقق کامل رسالت رسانه ملی در زمینه گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه، در تولید و پخش برنامهها باید به نکته‌های متعددی توجه شود که در اینجا به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:

الف) توجه به جنبه‌های مختلف موضوع

چنان‌که در مقدمه یادآور شدیم، پدیده بدحجابی در ایران، پدیدهای پیچیده، چندوجهی و برخاسته از علل و عوامل گوناگون است. ازاین‌رو، در برنامه‌هایی که با هدف تبیین و بررسی پدیده یادشده ساخته می‌شود، باید به جنبه‌های مختلف این پدیده و علل و عوامل رشد و گسترش آن در جامعه ما توجه شود تا سرانجام، تصویر جامع و کاملی از این پدیده ناهنجار اجتماعی در ذهن مخاطبان شکل گیرد.

ب) بهرهگیری از پژوهش در تولید برنامهها

تولید و پخش برنامه در زمینه گسترش فرهنگ عفاف و حجاب و مقابله با پدیده بدحجابی، بدون بهرهگیری از مطالعات و پژوهشهای ژرف و گسترده در این زمینه، نتایج مطلوبی در پی نخواهد داشت و چه بسا مسائل و مشکلات جدیدی نیز در بردارد. ازاین‌رو، لازم است

همه برنامههای تولیدی در این زمینه، پیوست پژوهشی داشته باشند و از مشاوره پژوهشی کارشناسان برجسته این حوزه بهره بگیرند.

ج) بهرهگیری از کارشناسان دینی توان‌مند در تولید برنامهها

یکی از آسیبهای فعلی برنامههای رسانه ملی، بهره نگرفتن بجا و مناسب از کارشناسان و مشاوران دینی متخصص و توان‌مند است. این آسیب، وجوه گوناگونی دارد که برخی از آنها به شرح زیر است:

ـ بهره گرفتن از کارشناس یا مشاور دینی غیرمتخصص در حوزه مربوط؛

ـ بهره گرفتن از مشاور دینی در حد مطالعه طرح اجمالی ابتدایی و استفاده نکردن از دیدگاههای او در مراحل تولید و تدوین اثر؛

ـ استفاده از کارشناس یا مشاور غیرحوزوی در حوزه مباحث تخصصی دینی؛

ـ استفاده نکردن از مشاور دینی در مواردی که حضور او ضروری است.

یکی از حوزههایی که به نظر میرسد بدون بهرهگیری مناسب از دیدگاههای کارشناسان و مشاوران متخصص و توان‌مند، در آن به تولید برنامه پرداخته میشود، حوزه فرهنگ عفاف و حجاب است.

بیتردید، برای تبلیغ و ترویج و نهادینه ساختن موضوع حساس و مهمی مانند عفاف و حجاب که وجوه گوناگون فقهی، حقوقی، فرهنگی، تربیتی، جامعهشناختی و روانشناختی دارد، نمیتوان بدون استفاده از دیدگاههای کارشناسی به تولید برنامه پرداخت. حتی باید گفت اگر بدون توجه به نکته یادشده در این زمینه، برنامهای هم ساخته شود، چندان اثری نخواهد داشت.

د) وجود انسجام و همافزایی در برنامهها

برنامهسازی در زمینه فرهنگ عفاف و حجاب، تنها در صورتی میتواند این فرهنگ را در جامعه نهادینه کند که میانِ برنامههای گوناگون رسانه ملی در این زمینه انسجام و هماهنگی برقرار باشد و این برنامهها به گونهای با یکدیگر همافزایی داشته باشند. به دیگر بیان، اگر در یکی از برنامههای رسانه ملی به تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب پرداخته و در برنامهای دیگر، به این فرهنگ خدشه وارد شود، هیچگاه فرهنگ‌سازی در این زمینه اتفاق نمیافتد و مخاطبان رسانه ملی نیز دچار دوگانگی و تضاد میشوند.

و) توجه به ارتباط نظاممند معارف و آموزههای اسلامی

معارف و آموزههای اسلامی در حوزههای گوناگون از جمله در حوزه نظام خانواده، روابط زن و مرد، شیوههای تربیت فرزند، نقش تربیتی پدر و مادر، ارتباط پدر و مادر و فرزندان و فرهنگ عفاف و حجاب، مجموعه‌ای نظاممند و به هم پیوسته است و نمیتوان انتظار داشت که تنها با اجرای بخشی از این معارف و آموزهها به دستاوردهای مطلوبی دست یافت. در حال حاضر، الگویی که در حوزه یاد شده در فیلم‌ها و سریال‌ها و برنامه‌های کارشناسی صدا و سیما ارائه می‌شود، بیشتر برگرفته از آموزه‌های تربیتی و روانشناختی غربی است که حاصل آن، کمرنگ شدن نقش و جایگاه تربیتی پدر در خانواده، فرزندسالاری، تربیت فرزندانی پرتوقع و بی‌بهره از مهارتهای زندگی به ویژه مهارت خویشتن‌داری و با آستانه تحمل پایین و مانند آن بوده است.

روشن است که در چنین شرایطی نمیتوان نوجوانان و جوانان را چنان‌که شایسته است، در کانون خانوادهها برای پذیرش فرهنگ عفاف و حجاب آماده

و این فرهنگ را در آنها نهادینه کرد. از این رو، رسانه ملی برای دست یافتن به هدف خود در زمینه ترویج فرهنگ عفاف و حجاب و نهادینه کردن آن در جامعه باید با نگاه نظاممند و کلاننگر، الگوهای تربیتی را که در حال حاضر در برنامههای گوناگون آن ارائه میشود، بازبینی کند و همه آنها را بر اساس معارف و آموزههای اسلامی سامان دهد.

ز) بهرهگیری از قالبها و روشهای گوناگون برنامهسازی

هر یک از قالبها، ساختارها و روشهای برنامهسازی و القای پیام در صدا و سیما، کارکرد، اثرگذاری و مخاطب خاص خود را دارد. به همین دلیل، برای فرهنگسازی در موضوع مهمی مانند عفاف و حجاب نمی‌توان تنها به قالب خاصی مانند گفتوگوهای کارشناسی یا روش ویژهای مانند القای مستقیم پیام بسنده کرد، بلکه باید از همه قالب‌ها و ساختارهای برنامهسازی اعم از فیلم، سریال، نمایش‌نامه، مستند، گزارش، مسابقه، ترکیبی، نماآهنگ، میزگرد، سخنرانی، مصاحبه، انیمیشن، عروسکی و قصهگویی و همچنین از همه روشهای القای پیام شامل القای مستقیم و غیرمستقیم استفاده کرد تا بتوان بر عموم مخاطبان و در گسترهای قابل توجه اثر گذاشت و زمینه نهادینهسازی این فرهنگ را در جامعه آماده ساخت.

ح) اولویتبخشی به کودکان و نوجوانان

با توجه به آموزههای دینی و تجربههای بشری هرگونه انتقال باورها، ارزشها و هنجارها باید در دوران کودکی و نوجوانی انجام شود تا آن باورها، ارزشها و هنجارها در ذهن و دل مخاطب جای‌گزین و برای همیشه ماندگار گردد. از این رو، رسانه ملی برای تبلیغ و ترویج و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب، باید در درجه نخست به مخاطبان کودک و نوجوان خود توجه کند و

برنامههای این گروه از مخاطبان را به گونهای سامان دهد که به تدریج و بر اساس سیری طبیعی، موضوع محرم و نامحرم و ضرورت حفظ عفاف و حجاب برای آنها نهادینه شود.

بیتردید، اگر رسانه ملی نتواند این موضوعها را زمانی که مخاطبان آن دوران کودکی و نوجوانی را میگذرانند، برای آنها نهادینه کند، در زمانی که مخاطبان به سنین جوانی رسیدند، توفیق چندانی نخواهد داشت.

ط) توجه به ویژگیهای روانشناختی مخاطبان برنامهها

هر سنی، ویژگیها و اقتضاهای شناختی، ادراکی، احساسی و عاطفی خاص خود را دارد و به همین دلیل، یک مربی و آموزگار زمانی میتواند در هدف تربیتی و آموزشی خود به موفقیت دست یابد که به این ویژگیها و اقتضاها توجه کند. رسانه ملی نیز زمانی میتواند اهداف آموزشی یا تربیتی خود را به خوبی تحقق بخشد که ویژگیهای روانشناختی مخاطبان خود را به خوبی بشناسد و در تولید برنامهها به آنها توجه کند.

در تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب هم باید به این موضوع مهم توجه شود و برای هر سن و سالی متناسب با ویژگیهای روان‌شناختی آنها برنامهای ویژه تهیه شود تا اثرگذاری شایستهای در پی داشته باشد.

ی) توجه به مجموعه آموزههای اسلامی در زمینه روابط زن و مرد

مکتب اسلام برای مدیریت غریزه جنسی انسانها و ساماندهی روابط زن و مرد در جامعه، مجموعه آموزههایی را ارائه کرده است که توجه به همه آنها

میتواند ضامن سلامت ارتباطهای اجتماعی دو جنس و مانع بروز گناهان و ناهنجاریهای اخلاقی و جنسی در جامعه باشد. در این مجموعه آموزهها، ضوابط و چارچوبهای شرعی در زمینههایی مانند نوع نگاه مردان و زنان نامحرم به یکدیگر، چگونگی پوشش و آرایش بانوان در مقابل نامحرم، شیوه گفتار و رفتار زنان در برابر نامحرمان، چگونگی ارتباط زن و مرد نامحرم، حدود ارتباط دختر و پسر پیش از ازدواج و خویشتن‌داری جنسی به خوبی بیان شده است. آموزههای یاد شده بیانگر یک نظام و شبکه معنایی به هم پیوسته هستند که در مفاهیمی چون حیا، حریم، عفاف، حجاب و غیرت تجلی مییابند.⁽¹⁾

با توجه به نکات یادشده، مدیران و برنامهسازان رسانه ملی برای گسترش فرهنگ عفاف و حجاب باید به مجموعه آموزههای اسلامی در زمینه روابط زن و مرد توجه کنند و تنها به حفظ پوشش ظاهری مجریان، گزارشگران و بازیگران بسنده نکنند. چه بسا دیده میشود که برخی مجریان یا بازیگران زن تمام ضوابط پوشش را رعایت کردهاند، ولی نوع گفتار و رفتار آنها با نامحرم هیچ تناسبی با فرهنگ حیا و عفاف ندارد.⁽²⁾

ک) توجه به شرایط اثرگذاری پیام

1) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: سید جعفر حقشناس، «مبانی و راه‌کارهای قرآن برای گسترش عفاف و حجاب» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج1، صص 189 – 218 و مریم حاجی عبدالباقی، «مقایسه رویکرد قرآن کریم و سیاست جمهوری اسلامی در طرح موضوع حجاب»، در: همان، صص 439-463.

2) برای مطالعه بیشتر در این زمینه، نک: علی جعفری، «خانم‌ها چادری تلویزیون». ماهنامه رواق هنر و اندیشه، شماره 11، خرداد 1386. «عملکرد رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب: گفتوگو با فریبا علاسوند»، فصل‌نامه تخصصی مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، شماره 3، زمستان 1390.

ک) توجه به شرایط اثرگذاری پیام

پژوهشها و مطالعات اثرسنجی نشان میدهد که برنامههای رسانه آن‌گاه میتواند اثر مورد نظر را بر مخاطبان داشته باشد که دستکم از سه مؤلفه زیر برخوردار باشد:

یکـ مداوم باشد به گونهای که مخاطب به طور مکرر در معرض آن قرار گیرد و به آن توجه کند. این تداوم میتواند حاصل تکرار یک برنامه و در چند نوبت باشد یا اینکه موضوعی واحد به شکل مختلف و در قالبهای گوناگون بارها نمایش داده شود.

دوـ محتوای آن به شکلی جدی و واقعی نمایش داده شود. به عبارت دیگر، پیام برنامه باید به گونهای ارائه شود که مخاطب گمان کند با چیزی واقعی و نه شوخی یا بیاهمیت روبه‌روست. البته این بدان معنا نیست که یک برنامه طنز نمیتواند اثرگذار باشد، بلکه نباید پیامهای چنین برنامهای چنان تحت‌الشعاع شوخیها و داستان آن قرار گیرد که مخاطب، آن برنامه را سراسر طنز و سرگرمی بداند.

سهـ برنامه به دانش و آگاهیهای اولیه مخاطب توجه کرده باشد. توجه مخاطب به برنامهای بیشتر جلب میشود که موضوع یا محتوای آن آشنا بوده یا اندک اطلاعی از آن داشته باشد و به تعبیری بتواند آن را بفهمد و با آن ارتباط برقرار کند. انتظار نمیرود برنامهای که فارغ از دانش و آگاهی مخاطب ساخته میشود، در اثرگذاری بر او موفق باشد.⁽¹⁾

1) اسماعیل سعدیپور، علیرضا خوشگویان فرد و معصومه طالبی دلیر، اثرسنجی در حوزه رسانه با تأکید بر تلویزیون، ص 166.

برای تولید برنامههای اثرگذار در حوزه گسترش و نهادینهسازی فرهنگ عفاف و حجاب نیز باید به این مؤلفهها، به ویژه مؤلفه تکرار و استمرار برنامهها توجه شود تا در آینده، شاهد نهادینه شدن کامل فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه باشیم.

ل) توجه به سطوح مختلف اثر رسانه

اثر رسانه را از زاویههای مختلف میتوان دستهبندی کرد. این اثر بر اساس میزان ماندگاری، به کوتاه، میان یا بلندمدت تقسیم میشود. اثرهای کوتاهمدت، آنی و در بیشتر موارد، بلافاصله با گذشت زمان کوتاهی از قطع ارتباط با محرک (مثلاً با پایان یافتن پخش یک مجموعه تلویزیونی) از بین میروند. به طور معمول، این گونه از اثرها به ایجاد هیجان گذرا در مخاطبان محدود هستند.

اثر را از نظر سطح نفوذ آن نیز میتوان در سه سطح شناختی (اعتقادی)، عاطفی (هیجانی) یا رفتاری مطرح ساخت. اثرهای شناختی با اطلاعات، دانش افراد و نوع نگاهشان به یک پدیده در ارتباط هستند، ولی اثرهای عاطفی با هیجان‌های آنان نظیر خشم، خوشایندی، تنفر یا علاقهمندی مرتبطند. از سوی دیگر، اثرهای رفتاری به تغییر عادت و اعمال افراد میانجامند.⁽¹⁾

رسانه ملی برای نهادینه شدن فرهنگ عفاف و حجاب در جامعه به همه انواع و سطوح اثرگذاری توجه کند و برنامههای خود را بهگونهای سامان دهد که تنها دارای اثر کوتاهمدت و آنی یا اثرشناختی نباشد، بلکه دارای اثر بلندمدت و رفتاری باشد و در نهایت، به اصلاح عادت و رفتار مخاطبان در

1) همان، ص 19.

زمینه عفاف و حجاب منتهی شود.

م) خنثا نکردن اثر برنامههای مناسب

در سالهای اخیر، مدیران و برنامهسازان رسانه ملی به پوشش بازیگران زن فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی توجه ویژهای کرده و کوشیده‌اند که شخصیت‌های اصلی این‌گونه برنامه‌ها را با حجاب کامل و در برخی موارد، با چادر نشان دهند تا به این وسیله، فرهنگ حجاب را در جامعه ترویج دهند. این اقدام در جای خود ارزشمند است و میتواند به فرهنگسازی در زمینه رعایت احکام اسلامی پوشش بانوان یاری رساند، ولی موضوع تأمل برانگیز این است که همین زنان بازیگری که در فیلم‌ها و سریالهای تلویزیونی با حجاب کامل و گاه با چادر حاضر شده‌اند، در مراسم تجلیل از آن فیلم‌ها و سریال‌ها یا در مصاحبه‌های تلویزیونی، یا در جشنواره‌ها و همایش‌های هنری و رسانه‌ای، با ظاهری نامناسب و بدون رعایت برخی اصول و چارچوبهای عفاف و حجاب حاضر می‌شوند. این پدیده تمام آثار مثبت فیلم و سریال نمایش داده شده را از بین می‌برد و به مخاطب این‌گونه القا می کند که احکام شرعی حوزه عفاف و حجاب چندان هم الزامآور نیستند و میتوان بسته به شرایط و محیط، گاهی با حجاب کامل و گاهی با حجاب نیمبند ظاهر شد.

ن) پرهیز از ترویج الگوی پوشش رایج در شهر تهران

هماکنون در بیشتر سریالهای تلویزیونی پوشش معمول در فضای داستان برای خانمها مانتو و شلوار است که این موضوع بازتابی از فضای شهر تهران و برخی از شهرهای بزرگ کشور است. به همین دلیل هنگامی که در سریالی شخصیت زن داستان چادر میپوشد، دارای خصوصیتی میشود که باید توجیه شود.

به عنوان مثال، نشان داده شود که او بسیار مذهبی است. در صورتی که در برخی دیگر از شهرهای کشور فضای عمومی اینگونه نیست و اگر چادر پوشش غالب نباشد، دستکم در کنار مانتو و شلوار پوشش معمول خانمها به شمار میآید.

بازتاب اینگونه سریالها یا به بیان دیگر پیام پنهان آنها، این خواهد بود که پوشش معمول و متداول جامعه مانتو و شلوار است و نیازی به پوشش بهتر و کاملتری مانند چادر نیست. این در واقع تبلیغی است برای کنار گذاشتن چادر که به تعبیر مقام معظم رهبری «حجاب برتر»⁽¹⁾

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8259

و «لباس ملی»⁽²⁾ماست.

بنابراین، در طراحی لباس بازیگران زن فیلمها و سریالهای تلویزیونی باید به‌گونه‌ای عمل کرد که الگوی پوشش رایج در تهران و برخی دیگر از شهرهای بزرگ کشور، تبدیل به الگوی پذیرفته شده همه زنان و دختران کشور نشوند.

ف) استفاده بجا و مناسب از پوشش چادر برای بازیگران

متأسفانه در برخی برنامههای نمایشی، پوشش چادر برای زنان مسن یا زنانی که در سطوح پایین جامعه هستند و یا در موقعیت‌های خاص، مانند مراسم ترحیم استفاده می‌شود. این‌گونه برنامه‌ها، فرهنگ نادرستی را در جامعه رواج می‌دهند و به طور غیرمستقیم به دختران جوان و تحصیلکرده این پیام را القا می‌کنند که چادر پوشش مناسب و درخوری برای آنها نیست.

مدیران و برنامه‌سازان رسانه ملی و دستگاه‌های نظارتی سازمان صدا و

1) نک: سخنان مقام معظم رهبری در دیدار جمعی از بانوان قرآنپژوه کشور، 28/7/1388. درک پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

2) نک: همان.

سیما باید به طور دقیق به این نکته توجه داشته باشند و از تولید و پخش فیلم‌ها و سریال‌هایی که این‌گونه پیام‌های غیرمستقیم را به مخاطبان القا میکنند، جلوگیری کنند.

س) تبلیغ و ترویج عفاف و حجاب در روند معمول فیلمها

توجه به فرهنگ عفاف و حجاب در رسانه، به ویژه در فیلمها و سریال‌ها لزوماً به این معنا نیست که همواره در برنامههای نمایشی محور و موضوع داستان قرار گیرد. گاهی یک شخصیت فرعی دوستداشتنی و اثرگذار در روند داستان میتواند این فرهنگ را به مثابه پیامی نه چندان اصلی و نه چندان آشکار به‌خوبی رواج دهد.

بنابراین، در بهرهگیری از قالب برنامههای نمایشی برای تبلیغ و ترویج فرهنگ عفاف و حجاب باید به این نکته توجه و به‌گونه‌ای عمل کرد که مخاطب بی‌آنکه خود متوجه باشد نسبت به عفاف و حجاب دلبستگی پیدا کند.

ع) پرهیز از تحمیل پوشش کامل به فضای برنامههای نمایشی

در سالهای اخیر بسیار ملاحظه میشود که برخی تهیهکنندگان و کارگردانان برنامههای نمایشی برای رعایت ضوابط و آییننامههایی که به آنها ابلاغ شده است، بدون توجه به فضا و شخصیت داستان، و بدون در نظر گرفتن تناسب آن شخصیت با فرهنگ عفاف و حجاب، از پوشش کامل و در مواردی چادر برای برخی بازیگران زن استفاده می‌کنند، بیآنکه توجه داشته باشند که این‌گونه تحمیل‌ها به ضد خود تبدیل میشود و مخاطب را از این نوع پوشش دل‌زده می‌کند.

بنابراین، در برنامههای نمایشی باید جهان داستان به گونه‌ای باشد که حجاب و عفاف در پرتو شخصیتی دوست‌داشتنی و متناسب با این فرهنگ، تبلیغ و ترویج شود.

6. طرح یک مجموعه تلویزیونی

اشاره

6. طرح یک مجموعه تلویزیونی

زیر فصل ها

الف) مشخصات طرح

ب) خلاصه طرح

ج) عناوین برنامه

الف) مشخصات طرح

عنوان طرح: انتخاب برتر

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با چیستی و چرایی عفاف و حجاب و چگونگی گسترش و نهادینه‌سازی آن در جامعه

قالب: ترکیبی (گفتوگو، ولههای گرافیکی، بخشهای مستند، مصاحبه و نریشن)

تعداد: 26 قسمت 45 دقیقهای (جمعاً 1170 دقیقه)

مخاطب اصلی : جوانان

ب) خلاصه طرح

با نگاهی اجمالی به روزشمار رویدادهای مرتبط با زنان در سه دهه گذشته درمییابیم که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، «پوشش بانوان» همواره یکی از موضوعهای بحث برانگیز جامعه ما بوده است، از تیر 1359 که بحث الزامی شدن رعایت پوشش اسلامی در ادارهها مطرح شد، تاکنون موضوع حجاب و پوشش بانوان دست‌مایه برگزاری همایشها، نشستها، سمینارها و تجمعهای

مختلف بوده و همواره بحث و گفتوگوها، اعتراضها و شکایتهایی در مورد بدحجابی در جامعه ما وجود داشته است.⁽¹⁾البته این بحث و گفتوگوها در دورههای مختلف تاریخ انقلاب اسلامی، فراز و فرودهایی داشته است.

در دهه نخست پیروزی انقلاب اسلامی به ویژه در دوران دفاع مقدس، به دلیل حاکمیت شرایط ویژه فرهنگی و اجتماعی، در مورد حدود پوشش اسلامی، بحث و گفتوگوهایی وجود داشت، ولی جامعه، کمتر با معضل بدحجابی روبه‌رو بود. در دهه دوم انقلاب، به دلایل مختلف سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، ناهنجاریهای اجتماعی از جمله پدیده بدحجابی در جامعه ما ظهور بیشتری یافت و در دهه سوم، این روند با سیری رو به افزایش ادامه پیدا کرد.⁽²⁾

گسترش پدیده بدحجابی در جامعه ما به ویژه در دو دهه گذشته، سازمانها، نهادها و مراکز فرهنگی، اجتماعی، قضایی، انتظامی و ... را به چارهاندیشی برای مهار این ناهنجاری اجتماعی و مقابله با رشد و گسترش آن واداشت و هر از چندگاهی، طرح، برنامه، لایحه، آییننامه و بخشنامهای برای اصلاح وضعیت حجاب در اداره‌ها، سازمانها، مدارس، دانشگاهها، معابر عمومی و ... ارائه شد که آخرین آنها، طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب » و طرح «گسترش امنیت اجتماعی» بود.

مطالعه اجمالی پیشینه طرحهای متنوعی که در سالهای گذشته در این

1) نک: ابراهیم امیری، «روزشمار تحولات و رویدادهای زنان در 25 سال گذشته»، پیام زن، سال چهاردهم، شماره دوم، اردیبهشت 1384 (ویژه‌نامه زن در جمهوری اسلامی ایران، دفتر چهارم).

2) برای مطالعه بیشتر در زمینه عوامل گسترش ناهنجاریهای اجتماعی در دهه دوم پیروزی انقلاب اسلامی، نک: ابراهیم شفیعی سروستانی، «نظام اسلامی و ناهنجاری در روابط جنسی»، در: ابراهیم شفیعی سروستانی (گردآورنده)، نظام اسلامی و مسئله روسپیگری (مجموعه مقالات گفتوگوها)، صص 15 ـ 52.

زمینه اجرا شده است، نشان میدهد بسیاری از آنها به دلایل مختلف از کارآیی لازم برخوردار نبوده و نتوانستهاند در جلوگیری از بدحجابی و گسترش فرهنگ حجاب و عفاف در جامعه مؤثر باشند. از این رو، به نظر میرسد که به جای امید بستن به طرحها و برنامه‌های گسترده و پر سر و صدای دستگاه‌های اجرایی باید به آموزش و فرهنگسازی در این زمینه پرداخت. این آموزش و فرهنگسازی به دو شیوه میتواند انجام شود: نخست از طریق سازمانهای فرهنگی گسترده و اثرگذاری جون وزارت آموزش و پرورش و صدا و سیمای جمهوری اسلامی و دوم با استفاده از ظرفیت نهادهای مردمی، چون مساجد، هیئتهای مذهبی، حوزههای علمیه، انجمنهای اسلامی، بسیج دانشجویی، بسیج جامعه زنان کشور، نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها و ... .

طرح مجموعه تلویزیونی «انتخاب برتر» با همین هدف آماده شده است که امیدواریم در مرحله اجرا بتواند مخاطبان هدف را با چیستی، چرایی و چگونگی عفاف و حجاب آشنا سازد.

در این طرح، مخاطبان در قالب یک مجموعه برنامه ترکیبی هدفمند با مباحث گوناگون فقهی، فرهنگی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی مطرح در زمینه فرهنگ عفاف و حجاب آشنا می‌شوند و در نهایت به تصویر جامعی از وضعیت این فرهنگ در جامعه ما دست می‌یابند.

ج) عناوین برنامه

اشاره

ج) عناوین برنامه

زیر فصل ها

یک ـ حجاب در اسلام (3 قسمت)

دو ـ فلسفه و چرایی حجاب و عفاف (4 قسمت)

سه ـ دلایل و زمینه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی بدحجابی (4 قسمت)

چهارـ بررسی تاریخی و جریانشناسانه حجاب در ایران (3 قسمت)

پنج ـ نظام اسلامی و مسئله حجاب (2 قسمت)

شش ـ آسیبها و بایستههای گسترش فرهنگ حجاب (6 قسمت)

هفت ـ مخاطبشناسی در تبلیغ و ترویج حجاب (4 قسمت)

یک ـ حجاب در اسلام (3 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با مبانی، مستندات، حدود و چارچوب‌های شرعی حجاب و عفاف

سرفصلها:

حجاب و عفاف در قرآن و روایات؛

حدود و چارچوبهای شرعی حجاب و عفاف؛

آداب حجاب.

کارشناسان پیشنهادی:

سرکارخانم دکتر زهرا امینی‌مجد؛

حجت الاسلام دکتر سید جعفر حق‌شناس؛

سرکار خانم دکتر مریم حاج عبدالباقی؛

حجت الاسلام محمدرضا زیبایی‌نژاد؛

سرکار خانم دکتر فتحیه فتاحی‌زاده؛

سرکارخانم دکتر فهیمه فرهمندپور؛

سرکار خانم مریم معین الاسلام.

منابع پژوهشی:

اشتهاردی، محمد مهدی، پوشش زن در اسلام، قم، ناصر، چاپ نهم، 1370.

حسینی، سید مجتبی، احکام نگاه و پوشش (آرایش، روابط، گفتوگو)، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1385.

حقشناس، سیدجعفر، «حجاب در آیات قرآن با نگاهی به روایات»

، فصلنامه شورای فرهنگی، اجتماعی زنان، سال نهم، شماره 36، تابستان 1386.

غروی نائینی، نهله و وحیده عامری، «پویشی در معنا و مفهوم حجاب»، فصلنامه شورای فرهنگی، اجتماعی زنان، سال نهم، شماره 36، تابستان 1386.

فتاحی زاده، فتحیه، حجاب از دیدگاه قرآن و سنت، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، 1379.

کلانتری، علی اکبر، فقه و پوشش بانوان، قم، بوستان کتاب، چاپ اول، 1383.

مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، چاپ شصت و نهم، 1385.

ـــــــــــــــ ، پاسخهای استاد به نقدهایی بر کتاب مسئله حجاب، تهران، صدرا، چاپ هفتم، 1377.

دو ـ فلسفه و چرایی حجاب و عفاف (4 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با فلسفه و آثار حجاب و پی آمدهای بدحجابی در جامعه

سرفصلها:

روان‌شناسی اختلافی زن و مرد؛

نظریه جنسی اسلام؛

آثار فردی و اجتماعی حجاب؛

پی آمدهای بیحجابی.

کارشناسان پیشنهادی:

حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده؛

سرکارخانم مریم حاج عبدالباقی؛

حجت الاسلام دکتر عباس رجبی؛

سرکارخانم منصوره رحماندوست؛

حجت الاسلام دکتر محمدرضا سالاری‌فر؛

سرکار خانم دکتر فریبا علاسوند؛

سرکارخانم فهیمه فرهمندپور؛

سرکارخانم دکتر ایراندخت فیاض؛

حجت الاسلام دکتر رضاعلی کرمی؛

سرکارخانم فروغ نیلچی‌زاده.

منابع پژوهشی:

بنیانیان، حسن، پوشش اسلامی: چالشها و راه‌کارها با رویکردی به مهندسی فرهنگی، تهران، شرکت انتشارات سوره مهر، چاپ اول، 1389.

پور سیدآقایی، مسعود، حجاب، میوه شناخت، قم، حضور، چاپ نهم، 1385.

پیره، روژه، روانشناسی اختلافی زن و مرد، ترجمه: محمد حسین سروری، تهران، جانزاده، چاپ اول، 1377.

پیس، آلن و باربارا، آنچه زنان و مردان نمیدانند، ترجمه: زهرا افتخاری، تهران، نسل نواندیش، چاپ اول، 1383.

حقشناس، سیدجعفر (گردآورنده)، نظام اسلامی و مسئله حجاب (مجموعه مقالات و گفتوگوها)، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان،

چاپ اول، 1387.

رجبی، عباس، حجاب و نقش آن در سلامت روان، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله ، چاپ دوم، 1385.

روبی، تبسم ف.، «گوش فرادادن به ندای حجاب»، ترجمه: نسرین مصباح، در: نظام اسلامی و مسئله حجاب، صص 223 ـ 257.

روحانی، شهریار، آیا حجاب ضرورت دارد؟ (بررسی مسئله پوشیدگی از دیدگاه روان‌شناسی)، تهران، اشراقیه، چاپ اول، 1369.

صلاحی اصفهانی، سهیلا، راز هدیه خدا در نامههای دخترانه، تهران، مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، چاپ اول، 1387.

«نابودی عفاف، ارمغان فمینیسم»، برگرفته از: وندی شلیت، بازگشت به عفاف، تلخیص و ترجمه: سمانه مدنی، در: دبیرخانه همایش سراسر زنان، مسائل فرهنگی _ اجتماعی و جهانسازی، فمینیسم در امریکا تا سال 2003، قم، دفتر نشر معارف اسلامی، چاپ سوم، 1384.

فقیهی، علینقی، تربیت جنسی؛ مبانی، اصول و روشها از منظر قرآن و حدیث، قم، دارالحدیث، چاپ اول، 1387.

گروه نویسندگان «حدیث زندگی»، جوان، هیجان و خویشتنداری، قم، سازمان چاپ و نشر دارالحدیث، چاپ اول، 1386.

مهریزی، مهدی، آسیبشناسی حجاب، تهران، جوانه رشد، چاپ اول، 1379.

میرخندان، سیدحمید، حجاب در فرهنگ اسلامی، تهران، مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری، چاپ اول، 1387.

سه ـ دلایل و زمینه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی بدحجابی (4 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با دلایل و زمینههای فردی و اجتماعی گرایش جوانان به بدحجابی

سرفصلها:

دلایل و زمینههای روانشناختی بدحجابی؛

دلایل و زمینههای جامعهشناختی بدحجابی؛

دلایل و زمینههای فرهنگی بدحجابی؛

نقش رسانههای غربی در گسترش بدحجابی.

کارشناسان پیشنهادی:

حجت الاسلام دکتر حسین بستان؛

دکتر عبدالله بیچرانلو؛

حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده؛

حجت الاسلام حسین دهنوی؛

سرکارخانم منصوره رحماندوست؛

حجت الاسلام دکتر عباس رجبی؛

دکتر سیدحسین شرف الدین؛

دکتر سیاوش صلواتیان؛

سرکار خانم دکتر فریبا علاسوند؛

سرکار خانم دکتر ایراندخت فیاض؛

سرکار خانم دکتر شکوه نوابی‌نژاد.

منابع پژوهشی:

پیشوایی، فریده و دیگران، «رسانه ملی و بایستههای ترویج حجاب و عفاف»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 407-433.

حقشناس، سید جعفر (گردآورنده)، نظام اسلامی و مسئله حجاب (مجموعه مقالات و گفتوگوها)، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، چاپ اول، 1387.

«حجاب و مسئولیت رسانه ملی»، گفت‌وگو با علی‌رضا پویا رئیس [وقت] مرکز تحقیقات صدا و سیما، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 179- 198.

رفیع‌پور، فرامرز، توسعه و تضاد (کوششی در جهت تحلیل انقلاب اسلامی و مسائل اجتماعی در ایران)، تهران، شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1379.

زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «نظام اسلامی و مسئله پوشش زنان»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 455- 505.

سیدی‌تبار، اعظم السادات، «بررسی و تحلیل علل فردی، خانوادگی و اجتماعی گسترش بدحجابی»، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص305-357.

شرفالدین، سید حسین، «ریشه‌یابی جامعه‌شناختی بی‌حجابی»، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 199- 236.

شفیعی سروستانی، ابراهیم (گردآورنده)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی (مجموعه مقالات و گفتوگوها)، 3 جلد، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

ـــــــــــــــــــ ، «نظام اسلامی و ناهنجاری در روابط جنسی»، در: ابراهیم شفیعی سروستانی (گردآورنده)، نظام اسلام و مسئله روسپیگری (مجموعه مقالات و گفت‌وگوها)، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، چاپ اول، 1385.

ـــــــــــــــــــ ، زن؛ نظام سلطه و رسانهها، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، چاپ اول، 1390.

علاسوند، فریبا، «جستاری در آسیب شناسی حضور زن مسلمان در رسانه»، فصلنامه پژوهش و سنجش، شماره 38 (ویژه رسانه و زن)، تابستان 1383.

معیدفر، سعید و مرضیه دهقانی، «تحلیل برخی زمینهها و عوامل فرهنگی و اجتماعی گسترش بدحجابی»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 237- 259.

«ملاحظات روانشناختی در موضوع حجاب»، گفت‌وگو با دکتر شکوه نوابینژاد، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج3، صص 287 – 302.

«نگرش جامعهشناختی به پدیده بدحجابی»، گفت‌وگو با دکتر عماد افروغ، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج3، صص 117-147.

هاشمی فشارکی، سید احمد، «بررسی جامعهشناختی بدحجابی در ایران»، در: نظام اسلامی و مسئله حجاب، صص 119 -180.

چهارـ بررسی تاریخی و جریانشناسانه حجاب در ایران (3 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با دلایل، زمینهها و عوامل گسترش بدحجابی در پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی

سرفصلها:

زمینه‌ها و عوامل فرهنگی، سیاسی و تاریخی کشف حجاب در ایران؛

بررسی وضعیت حجاب در دوران پهلوی دوم؛

بررسی وضعیت حجاب در ایران پس از انقلاب.

کارشناسان پیشنهادی:

حجت الاسلام مرادعلی توانا؛

حجت الاسلام دکتر رسول جعفریان؛

حجت الاسلام دکتر رضا رمضان نرگسی؛

دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی.

منابع پژوهشی:

توانا، مرادعلی، «زمینهها و عوامل فرهنگی، سیاسی و تاریخی گسترش بدحجابی در تاریخ معاصر ایران»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 19ـ54.

جعفری، مرتضی، واقعه کشف حجاب، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی و پژوهش و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم، 1373.

جعفریان، رسول، داستان حجاب در ایران پیش از انقلاب،تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1384.

ــــــــــــــــ ، رسائل حجابیه: شصت سال تلاش علمی در برابر

بدعت کشف حجاب، قم، دلیل ما، چاپ اول، 1380.

حیدریان، فاطمه، کشف حجاب، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول.

صلاح، مهدی، کشف حجاب، زمینهها، واکنشها و پی آمدها، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، چاپ اول، 1384.

رمضاننرگسی، رضا، «بررسی وضعیت حجاب در ایران از سالهای آخر حکومت پهلوی تا پایان جنگ تحمیلی»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 55 ـ 85.

ــــــــــــــــــ ، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، فصلنامه بانوان شیعه، سال اول، شماره2، زمستان 1382.

مالمیر، مهدی، «جامعهشناختی حجاب: بررسی و تحلیل وضعیت حجاب در ایران»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 87 ـ 107.

پنج ـ نظام اسلامی و مسئله حجاب (2 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با مبانی فقهی و حقوقی اختیارات و مسئولیتهای نظام اسلامی در زمینه گسترش حجاب و عفاف و مقابله با بدحجابی

سرفصلها:

مبانی مشروعیت مداخله حکومت اسلامی در موضوع حجاب؛

وظایف و مسئولیتهای نظام اسلامی در موضوع حجاب.

کارشناسان پیشنهادی:

دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی؛

حجت الاسلام دکتر سعید ضیاییفر؛

حجت الاسلام دکتر حسنعلی علی‌اکبریان.

منابع پژوهشی:

ذاکر حسین، محمدهادی، «نگاهی به جایگاه بزه (رعایت نکردن حجاب شرعی) در نظام حقوقی ایران»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 495 ـ 524.

رجبیان، زهره، «پوشش زنان در عرصه قانون و حکومت»، در: نظام اسلامی و مسئله حجاب، صص 75 ـ 118.

ضیائیفر، سعید، «مبانی اختیارات نظام اسلامی در زمینه جلوگیری از بدحجابی»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 231 ـ 268.

علی‌اکبریان، حسن، «مبانی مسئولیت حکومت اسلامی در ترویج حجاب»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 25 ـ 64.

مرتضوی، سید ضیاء، «درآمدی بر مبانی کلی فقهی حجاب و مسئولیت دولت اسلامی»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 65 ـ 101.

نقیبی، سیدابوالقاسم، «تحلیلی بر حکم یا حق بودن حجاب»، نشریه ندای صادق، سال یازدهم، شماره 44، زمستان 1385.

شش ـ آسیبها و بایستههای گسترش فرهنگ حجاب (6 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با آسیب‌ها و بایسته‌های مقابله با بدحجابی و گسترش فرهنگ حجاب و عفاف در سطح خانواده و اجتماع

سرفصلها:

آسیب‌شناسی عملکرد خانواده‌ها در موضوع حجاب؛

بایسته‌های درونی‌سازی حجاب در خانوادهها؛

آسیب‌شناسی عملکرد نهادها و دستگاه‌های دولتی و عمومی در موضوع حجاب؛

بایسته‌های مقابله با بدحجابی و گسترش حجاب در جامعه (نهادهای حکومتی و عمومی)؛

بایسته‌های مقابله با بدحجابی و گسترش حجاب در جامعه (نهادهای تبلیغی)؛

الگوهای حجاب در جهان معاصر.

کارشناسان پیشنهادی:

حجت الاسلام دکتر مسعود آذربایجانی؛

حجت الاسلام دکتر عباس پسندیده؛

حجت الاسلام محمدرضا زیبایی‌نژاد؛

سرکارخانم فریبا علاسوند؛

سرکارخانم دکتر فهیمه فرهمندپور؛

سرکارخانم دکتر ایراندخت فیاض؛

سرکار خانم دکتر نیره قوی؛

حجت الاسلام دکتر رضاعلی کرمی؛

دکتر محمدتقی کرمی؛

دکتر محمود گلزاری.

منابع پژوهشی:

«آسیبها و موانع گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»، گفت‌وگو با دکتر زهره طبیب‌زاده، رئیس مرکز امور زنان و خانواده، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 225 ـ 234.

بهزاد پور، سیمین‌دخت، «آسیب‌شناسی نظام اجرایی کشور در ترویج حجاب»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 393- 406.

حاج عبدالباقی، مریم، «مقایسه رویکرد قرآن کریم و سیاست جمهوری اسلامی در طرح موضوع حجاب»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 439 ـ 463.

«حجاب و مصوبههای اجرا نشده»، گفت‌وگو با منیره نوبخت، رئیس شورای فرهنگی _ اجتماعی زنان، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 303 ـ 317.

حق‌شناس، سیدجعفر، «مبانی و راه‌کارهای قرآن برای گسترش عفاف و حجاب» در: حجاب: مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 189 ـ 218.

دبیرخانه شورای فرهنگی عمومی، راه‌کارهای اجرایی فرهنگ عفاف و

حجاب، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، 1386.

زائری، محمدرضا، حجاب بیحجاب، اصفهان، آرما، چاپ اول، 1390.

زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «نظام اسلامی و مسئله پوشش زنان»، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 455 ـ 505.

«شورای فرهنگ عمومی و عزم ملی برای مهار بدحجابی»، گفت‌وگو با منصور واعظی، دبیر شورای فرهنگی عمومی، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 319 ـ 334.

«طرح‌های سامان‌دهی حجاب و عفاف»، گفت‌وگو با بتول محتشمی، دبیر شورای فرهنگی _ اجتماعی زنان، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 259 ـ 267.

ضیائی، بیتا، «طرح‌های سامان‌دهی حجاب و عفاف در ایران»، در: حجاب؛ مسئولیت‌ها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 435 ـ 451.

قاسمی، هاجرالسادات، «حلقه‌های مفقود حجاب»، مجله حوراء (نشریه داخلی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان)، شماره 9، دی 1383.

مستقیمی، مهدیه السادات، «نقش حاکمیت اسلامی در تربیت دینی حوزه حجاب»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج2، صص 627-669.

هفت ـ مخاطبشناسی در تبلیغ و ترویج حجاب (4 قسمت)

اشاره

هفت ـ مخاطبشناسی در تبلیغ و ترویج حجاب (4 قسمت)

هدف: آشنا ساختن مخاطبان با راه‌کارهای عملی تبلیغ و ترویج حجاب و عفاف در جامعه‌های هدف

سرفصلها:

ویژگیهای روانشناختی نوجوانان؛

ویژگیهای روانشناختی جوانان؛

راه‌کارهای جذب نوجوانان به فرهنگ حجاب و عفاف؛

راه‌کارهای جذب جوانان به فرهنگ حجاب و عفاف.

کارشناسان پیشنهادی:

حجت الاسلام دکتر مسعود آذربایجانی؛

حجت الاسلام حسین دهنوی؛

سرکارخانم دکتر ایراندخت فیاض؛

حجت الاسلام دکتر رضاعلی کرمی؛

دکتر محمود گلزاری.

منابع پژوهشی:

احمدی، سید احمد، روانشناسی نوجوانان و جوانان، اصفهان، مشعل، چاپ دهم، 1382.

جلالوند، علی کرم، مخاطب شناسی و تبلیغ، قم، نور السجاد، چاپ اول، 1385.

زارعنژاد، ندا، «نظریههای روانشناسی تبلیغ در گفتمان حجاب»، بانوان شیعه، شماره 10، زمستان 1385.

صادقی، عبدالمجید، اصول مخاطب شناسی تبلیغی، قم، زمزم هدایت، چاپ اول، 1384.

لطفآبادی، حسین، روانشناسی رشد کاربردی جوانان، تهران، سازمان ملی جوانان، چاپ اول، 1379.

قابل توجه برنامه‌سازان محترم:

برای تسهیل کار کلیه برنامه‌سازانی که قصد تولید برنامه در زمینه موضوع عفاف و حجاب دارند، بخش عمده‌ای از منابع پژوهشی عناوین هفت‌گانه یادشده در نرم‌افزار چندرسانه‌ای «سیمای عفاف: رسانه ملی و فرهنگ عفاف و حجاب» تولید مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما ارائه شده است.⁽¹⁾

برای آشنایی بیشتر با منابع و مآخذ موضوع‌های گوناگون مرتبط با بحث عفاف و حجاب، نک: نیره قوی (تدوین)، ماخذشناسی پوشش، تهران، معاونت فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، چاپ اول، 1388.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره کارشناسان معرفی شده در این طرح با مدیریت کارشناسان و اندیشمندان مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما (به شماره 2933830 ـ 0251) تماس بگیرید یا به بخش کارشناسان پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز (به نشانی

) مراجعه کنید.

پیوست‌ها

اشاره

1) برای آشنایی بیشتر با این نرم‌افزار، نک: همین کتاب، پیوست 3.

پیوست‌ها

زیر فصل ها

پیوست 1

پیوست 2

پیوست 3

پیوست 4

پیشوایی، فریده، «راه‌کارهای قرآنی ترویج عفاف و حجاب و مقایسه آن با عملکرد رسانه ملی»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391

پیوست 5

پیوست 1

اشاره

پیوست 1

زیر فصل ها

سیاست‌ها و ضوابط رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب و روابط زن و مرد

برگرفته از: سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش سازمان صدا و سیما (سال 1386)

مرکز طرح و برنامهریزی سازمان صدا و سیما

فصل اول: سیاستها و ضوابط ناظر بر تمام برنامهها

سیاستهای عمومی برنامهسازان

مراعات حدود و احکام شرعی در تمامی برنامه‌ها ضروری است.

10ـ1ـ1. ترویج چهره‌ها، رفتارها، تکیه‌کلام‌ها، گفتارها، لباس‌ها، آرایش‌ها، نمادها و نشانه‌های نامتناسب با هنجارها و فرهنگ ملی ممنوع است.

11ـ1ـ1. در برنامهها باید از تحقیر سنتها صحیح جامعه نظیر امر ارجمند خانهداری و مادری بانوان، زندگی زوجهای جوان با پدر و مادر، پرهیز و جایگاه و اهمیت والای این سنتها تبیین شود.

سیاستها و ضوابط رفتاری ـ روابط انسانی

4-2-1. روابط اشخاص نامحرم با یکدیگر

1-4-2-1. نمایش هرگونه تماس بدنی (عمدی یا غیرعمدی) زن و مرد ممنوع است.

2-4-2-1. نمایش هرگونه تماس بدنی غیرمتعارف مرد با مرد و زن با زن ممنوع است.

3-4-2-1. نمایش هرگونه بدحجابی در برنامهها ممنوع است.

4-4-2-1. تظاهر زن و مرد به الگوی رفتاری جنس مخالف ممنوع است؛ مگر در مواردی که به منظور تحقیر یا تضعیف این رفتار صورت گیرد.

5-4-2-1. باید از اختلاط بی‌مورد زن و مرد در تولیدات تلویزیونی (در صحنههایی نظیر: عروسی، میهمانی خانوادگی، فضاهای کاری و همچنین جشنها) اکیداً خودداری شود.

6-4-2-1. به تصویر کشیدن الگوهای رفتاری برگرفته از فرهنگ مخرب بیگانه (مگر به‌منظور تقبیح آن) ممنوع است.

7-4-2-1. پخش برنامه‌هایی که مروج عادی‌سازی روابط افراد نامحرم و شکستن حریم‌های شرعی میان آنان می‌گردد، ممنوع می‌باشد.

8-4-2-1. طرح ترکیبهای عشقی هوسآلود (مثلثهای عشقی یا بیشتر) مگر به‌منظور تقبیح آن، ممنوع میباشد.

9-4-2-1. روابط میان دختر و پسر در دوران قبل از ازدواج باید مطابق با موازین شرعی باشد و به صورت معقول و منطقی به تصویر کشیده شود.

10-4-2-1. در برنامهها، به خصوص آثار نمایشی، باید الگوی صحیح و مشروع مراودات و تعاملات اجتنابناپذیر اشخاص نامحرم (در سطح جامعه، مثلاً در محیط کار یا فضاهای آموزشی) ارائه گردد.

11-4-2-1. در برنامهها، آسیبشناسیِ دوستیابی و نمایش فرجام دوستیهای ناسالم و غیرمتعارف بین زن و مرد تأکید شود.

14-4-2-1. در گفتوگوی زن و مرد از افعال مفرد که بیانگر نوعی نزدیکی و دوستی است، خودداری شود.

15-4-2-1. زن و مرد نامحرم یکدیگر را با نام کوچک خطاب نکنند.

16-4-2-1. در مصاحبهها و گفتوگوها، مجری و مصاحبهشونده از یک جنس باشند، مگر در مواردی که بر حسب ضرورت برنامه، غیرهمجنس باشند.

4-1. سیاستها و ضوابط پوشش و حجاب

1-4-1. طراحی لباس نباید با معیارهای زیباییشناختی، محتوای برنامه، شخصیت مورد نظر و ارزشهای فرهنگی، مغایرت داشته باشد.

2-4-1. پوشش مورد استفاده در برنامهها نباید مروج تجملگرایی و اشرافیگری باشد.

3-4-1. استفاده از لباسهای مروج مدهای غیربومی و الگوهای مغایر با فرهنگ اسلامی و زمینهساز فرهنگ بیگانگان، برای مردان و زنان ممنوع میباشد.

4-4-1. پوشش نباید تداعیکننده لباس شهرت (انگشتنما شدن) باشد و نیز نباید حالت تبرج و تحریک‌کنندگی داشته باشد.

5-4-1. پوشش باید آراسته، پاکیزه و متناسب با محتوای برنامه باشد؛ مگر مواردی که فضای برنامه خصوصیات دیگری را اقتضا کند.

6-4-1. لباسهای زنان باید تمامی بدن آنها را به استثنای صورت و دو دست تا مچ

بپوشاند.

7-4-1. در پوشش نباید از لباس‌های منقوش به آرم، تصاویر نامتعارف، نوشتهها و نمادهای فرهنگی بیگانه، علایم فرقه‌های ضاله، گروه‌های منحرف، نمادها و علایم بازرگانی بدون دلیل برنامهسازی خاص، استفاده شود.

8-4-1. در برنامهها لازم است شأن و منزلت چادر به عنوان حجاب برتر رعایت شود و از چادر در نقشهای منفی و حقیر و نازل استفاده نشود؛ مگر هنگامی که نقش منفی آشکارا از چادر سوء استفاده کند یا استفاده ابزاری کرده باشد. در چنین وضعیتی لازم است در کنار شخصیت منفی، شخصیت مثبت با پوشش چادر نیز در آن برنامه وجود داشته باشد.

9-4-1. از نشان دادن مادران چادری در کنار دختران جوان غیرچادری باید تا حد امکان اجتناب شود؛ مگر اینکه اقتضای داستان و شخصیتپردازی چنین امری را ایجاب کند.

10-4-1. در سریالهای تاریخی لازم است ضمن رعایت ضوابط شرعی با انجام تحقیق و پژوهش، در طراحی لباس به مقتضیات و ویژگیهای زمان واقعه توجه شود.

11-4-1. لباسهای قومیتهای ایرانی و یا مذاهب و ادیان الهی نباید در برنامهها تحقیر و یا تمسخر شود.

12-4-1. در برنامهها استفاده از لباسهایی با رنگها و مدلهای نامتعارف و نامناسب، هرگونه لباس، پیراهن و مانتوی تنگ، چسبیده که موجب نشان دادن برجستگیهای بدن میشود و نیز لباسهای کوتاه ممنوع میباشد.

13-4-1. استفاده از بلوز، پیراهن و لباسهای رنگی نامناسب و غیرمتین به

عنوان پوشش خانمها در خارج از منزل و در ارتباط با نامحرم ممنوع میباشد.

14-4-1. نمایش ورزشکاران دارای لباسهای کوتاه و بدننما و چسبان، با نمای نزدیک و بسته ممنوع میباشد.

15-4-1. برنامههای صدا و سیما باید مروج پوشش کامل برای زنان، شامل چادر یا مانتو همراه با شلوار و مقنعه و جوراب با رنگهای مناسب و متین باشد.

16-4-1. رعایت تناسب پوشش با مناسبتها و حال و هوای برنامهها در محدوده ضوابط و سیاستهای مصوب ضرورت دارد.

17-4-1. مدعوین و میهمانان برنامههای صدا و سیما نیز موظف به رعایت ضوابط و سیاستهای پوشش میباشند.

18-4-1. استفاده از پوششهای مربوط به اقوام ایرانی و متناسب با حال و هوای برنامه با حفظ حدود شرعی بدون اشکال است.

21-4-1. در پوشش زنان، مقنعه به عنوان جزیی از پوشش برتر ترویج شود.

22-4-1. استفاده از روسری در پوشش خانمها، باید به نحوی باشد که روی شانهها و برجستگیهای سینه را بپوشاند.

23-4-1. استفاده از رنگهای تند و زننده، به ویژه در پوشش مجریان، به استثنای مواردی که مقتضای نقش منفی است، ممنوع میباشد.

5-1. سیاستها و ضوابط آرایش و گریم

1-5-1. آرایش سر و صورت افراد در برنامهها باید بیانگر متانت، عفاف و وقار و متناسب با هنجارها و ارزشهای دینی باشد.

2-5-1. استفاده از خانمهای دارای آرایش در برنامههای تلویزیونی ممنوع

میباشد. فون و گریمهای ضروری به نحوی که آرایش جلوه نکند مشمول آرایش نمیشود.

3-5-1. نشان دادن زنان جوان دارای آرایش و در نماهای نزدیک و بسته، ممنوع است.

4-5-1. نشان دادن مردان به صورتی که آرایش شده جلوه کنند، ممنوع است.

5-5-1. نمایش مردان با سر و صورت نامناسب و زننده و برگرفته از الگوهای نامتعارف و غربی، موهای بسته یا پیچیده شده غیرمتارف یا نامرتب و یا مدلدار، باز بودن یقه پیراهن بیش از حد معمول، لباس تنگ و چسبیده، عینکهای غیرمتعارف، لنزهای آرایشی و استفاده از طلا و زیورآلات مجاز نیست.

6-5-1. گریم اشخاص نباید با معیارهای زیباشناختی، محتوای برنامه‌ها، شخصیت مورد نظر و ارزشهای فرهنگی مغایر باشد.

7-5-1. پخش برنامههای تولیدی سازمان که در آنها زنانی نمایش داده می‌شوند که تمام یا بخشی از موهای آنها هویداست، ممنوع می‌باشد.

8-5-1. نمایش زنانی که دارای ناخنهای لاک زده و زیورآلات جالب توجه هستند، جز در موارد خاص و ضروری برای برنامهسازی، ممنوع میباشد.

9-5-1. به تصویر کشیدن صحنه آرایش شدن زنان مجاز نمیباشد.

6-1. سیاستها و ضوابط اجرای برنامهها به وسیله مجری

1-6-1. در اجرای برنامه از مجریانی باید استفاده شود که از ویژگی‌های زیر بهره‌مند باشند:

وفاداری، حساسیت و التزام عملی نسبت به ارزشها و مواضع اسلام و انقلاب.

دارا بودن اخلاق و منش همخوان با فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و هنجارهای ملی.

دارا بودن رفتار و برخوردهای متین در حد بارز و برجسته.

دارا بودن چهره و اندامی موزون، معتدل و ظاهری متناسب با فرهنگ و ادب اسلامی.

2-6-1. مجری در برخورد با مخاطبان، موظف به مراعات امور زیر می‌باشد:

رعایت ادب و احترام نسبت به مردم، مخاطبان، شرکت کنندگان، میهمانان و عوامل برنامه.

رعایت اخلاق و ضوابط اسلامی در اجرای مشترک با جنس مخالف.

عذرخواهی متواضعانه هنگام خطا یا اشتباه.

پرهیز از تعارفات بیجا، بزرگنمایی در معرفی افراد و سخنان بیهوده و بی‌هدف.

رعایت صمیمیت، صداقت و تواضع در گفتار.

3-6-1. لباس مجریان باید ضمن پرهیز از مدگرایی تقلیدی، ساده، زیبا، برازنده، خوشفرم و متناسب با ضوابط اسلامی و عرف جامعه باشد.

4-6-1. رفتار، گفتار، پوشش و برخوردهای مجریان باید به نحوی باشد که موجب جذب مخاطبان به رسانه شود.

5-6-1. استفاده از آرایش برای مجریان ممنوع میباشد.

8-6-1. مجریان در برنامهها باید از گفتار غیرمتعارف جاهلانه و دون شأن رسانه، به خصوص در مواردی که با میهمان غیرهمجنس باشند، پرهیز کنند.

12-6-1. ابراز احساسات بیمورد و اعلام پیامهای شخصی از طریق برنامهها مجاز نیست و مجریان به خصوص در تماسهای تلفنی و هنگامی که دوطرف

همجنس نباشند نباید به ابراز عواطف فراتر از حریمهای عرفی بپردازند.

13-6-1. لازم است مجریان خانم که برای اولین بار با چادر در برابر دوربین ظاهر میشوند، در برنامه مورد نظر و سایر برنامهها، همچنان با پوشش چادر ظاهر شوند.

14-6-1. مجریان مردی که در شروع فعالیت خود با ظاهری مذهبی به اجرای برنامه میپردازند صرفاً با حفظ وضعیت خود میتوانند به فعالیت ادامه دهند.

فصل دوم: سیاستها و ضوابط گروههای برنامهسازی

1ـ2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای اجتماعی

1-1-2. پیامهای رسانه نباید موقعیت زن غربی را به عنوان جایگاه و الگوی برتر معرفی کند و یا به تأثیرپذیری از آن دامن بزند.

2-1-2. پیام‌های رسانه نباید موجب بیرغبتی و یا بیتفاوتی زنان نسبت به حجاب اسلامی گردد.

3-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های فرهنگی

12-3-2. در برنامهها هر نوع ترویج، تبلیغ شعارها و مفاهیم و آراء فمینیستی ممنوع میباشد.

15-3-2. برنامههای رسانه نباید در مواجهه با تهاجم فرهنگی بیگانه، سادهانگارانه، سطحی و توأم با غفلتزدگی باشد.

16-3-2. پیامهای رسانه نباید از حساسیت مخاطبین نسبت به وظایف و رسالتهای دینی و فرهنگیشان بکاهد.

17-3-2. پیامهای رسانه نباید موجب بیرغبتی و یا بیتفاوتی زنان نسبت به

حجاب اسلامی، وظایف و مسئولیتهای آنان در خانواده و جامعه گردد.

5-2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای خردسالان

10-5-2. نشان دادن خردسالان به صورت عریان یا نیمه عریان، ممنوع می‌باشد.

19-5-2. پخش موسیقیهایی بسیار محزون و یا بسیار تند که در خردسال حالت رقص ایجاد کند، ممنوع است.

31-5-2. خردسالان میهمان در برنامهها، نباید دارای آرایش و پوشش نامناسب باشند.

6-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های کودکان

12-6-2. نشان دادن کودکان به صورت عریان یا نیمه عریان ممنوع می‌باشد.

18-6-2. استفاده از دختران در برنامهها باید با پوشش کامل و مناسب باشد.

19-6-2. برنامهها نباید مروج اختلاط کودکان دختر و پسر باشد.

21-6-2. پخش موسیقیهای بسیار محزون و بسیار تند که در کودک حالت رقص ایجاد میکند، ممنوع است.

34-6-2. کودکان میهمان در برنامهها، نباید دارای آرایش و پوشش نامناسب باشند.

7-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های نوجوانان

11-7-2. پخش موسیقی‌های بسیار محزون و یا بسیار شاد که در نوجوان حالت رقص ایجاد می‌کند، ممنوع است.

8-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های جوانان

16-8-2. دستهبندی و رودررو قراردادن نسلها و یا جنسها، ممنوع است.

17-8-2. ترویج آداب، رسوم، اصطلاحات و رفتارهای غربی، ممنوع است.

18-8-2. اصل بر جدایی نامحرمان است و هرگونه اختلاط بیمورد آنها، ممنوع میباشد.

9-2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای زن و خانواده

1-9-2. نباید به کرامت زن خدشه وارد شود و هرگونه تحقیر نسبت به زن ممنوع است.

2-9-2. در هیچ برنامهای نباید حقوق و جایگاه زن مخدوش و سنتهای غلط و ظالمانه، عادی جلوه داده شود.

3-9-2. از هر امری که منجر به تضعیف نهاد مهم خانواده در ذهنیت یا عینیت جامعه شود، باید پرهیز گردد.

4-9-2. تحقیر امر خانهداری، شوهرداری و تضعیف مقام مادری، ممنوع است.

5-9-2. از ایجاد هرگونه تقابل آسیبزننده به روابط خانوادگی و اجتماعی بین زن و مرد اجتناب شود.

6-9-2. ترویج فمینیسم، مردستیزی و زنسالاری، ممنوع است.

7-9-2. دامن زدن به مباحثی چون مزدگیری زن در قبال شیر دادن به فرزندان و مزد گرفتن زن در قبال خانهداری که موجب تضعیف جایگاه معنوی زن در خانواده می‌شود، ممنوع است.

8-9-2. از القای این مسئله که ملاک ارزش یافتن زن، حضور در فعالیتهای

مردانه است، پرهیز گردد.

9-9-2. از عادیسازی مسئله طلاق و خانوادههای تک والدینی به ویژه از طریق تکرار آن در برنامههای مختلف، اجتناب شود.

10-9-2. فصل‌الخطاب بودن موضع مرد در هنگام استمرار اختلافات خانوادگی نباید تضعیف و تحقیر گردد.

11-9-2. از هرگونه امری که به تجملگرایی و اشرافیگری در محیط خانواده دامن میزند، باید اجتناب گردد.

12-9-2. ترویج و عادی سازی اختلاط زن و مرد نامحرم، ممنوع است.

13-9-2. استقلال اقتصادی زن نباید به عنوان امری ارزشمند ترویج و تبلیغ شود.

14-9-2. از هر امری که منجر به تشویق تشبه زنان به مردان و بالعکس شود، اجتناب گردد.

15-9-2. از تشویق مردان به تحقیر و تمسخر زنان و بالعکس اجتناب گردد.

16-9-2. هرگونه تبلیغ و نظریهپردازی در مورد زن و مرد که منجر به تضعیف نهاد خانواده شود، ممنوع است.

17-9-2. نمایش همکاری داوطلبانه اعضای خانواده به خصوص آقایان، نباید تمسخرآمیز نشان داده شود.

18-9-2. انجام مسئولیتهای خانهداری و تربیت فرزند به وسیله زنان، نباید در مقابل کار خارج از خانه و فعالیتهای اجتماعی آنان کماهمیت تصویر شود.

19-9-2. نمایش برنامههایی که بیانگر برتری جنسیتی زن یا مرد می‌باشد، ممنوع است.

20-9-2. به تصویر کشیدن برخورد نقادانه والدین نسبت به یکدیگر در برابر

فرزندان، ممنوع میباشد.

21-9-2. در برنامههای آموزشی خانواده باید از مواد اولیه در مسایل قابل دسترس همگان و دارای قیمتهای متناسب با سطح متوسط اقتصادی استفاده شود.

22-9-2. برتری دادن هر نوع فعالیت و شغل نسبت به مسئولیت مقدس مادری، ممنوع است.

14-2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای ورزشی

18-14-2. در مصاحبهها و گفتوگوها از طرح ورزشکارانی که دارای آرایش و پوشش غربی و یا ناهنجاری رفتاری هستند پرهیز شود.

19-14-2. در برنامه‌هایی که به طور خاص به ورزش بانوان می‌پردازد، ترویج دیدگاه‌های فمینیستی و طرح چهرههای مدافع فمینیسم ممنوع است.

20-14-2. نمایش صحنه ورزش کردن بانوان که موجب آشکار شدن برجستگیهای بدن و تحریک شهوانی است ممنوع میباشد.

21-14-2. پخش صحنههای رقابت ورزشی بانوان جز در رشتههای مناسب نظیر کوهپیمایی، شطرنج، تیراندازی ممنوع میباشد. پخش این صحنه باید بدون استفاده از نمای نزدیک صورت گیرد.

22-14-2. ایجاد رقابت و مقایسه میان ورزش بانوان و آقایان در برنامهها ممنوع میباشد.

15-2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای فیلم، سریال و نمایش

7-15-2. در نمایش ارتباطات و اختلافات خانوادگی، به کار بردن زبان اهانت

و توهین به یکدیگر و نیز شکستن حریمهای اخلاقی، ممنوع می‌باشد.

8-15-2. در تصویر ارتباط میان دختران و پسران و نیز زنان و مردان، باید حفظ حدود و ضوابط شرعی و نیز مراعات حریمهای اخلاقی جامعه تحکیم و تثبیت گردد.

9-15-2. در برنامههای نمایشی ترویج زنسالاری، کودکسالاری، تحقیر زن، مرد و کودک، ممنوع میباشد.

10-15-2. استفاده از جاذبههای جنسی و سایر جذابیتهای ظاهری به ویژه در مورد زنان، در برنامههای نمایشی مطلقاً ممنوع میباشد.

11-15-2. نمایش چهره زن در نمای بزرگ و نزدیک، جز در موارد ضروری که استفاده از جذابیت ظاهری وی تلقی نشود، ممنوع می‌باشد.

12-15-2. پوشش شخصیتهای مورد استفاده در برنامهها باید منطبق بر ضوابط شرعی، قانونی و نیز متناسب با عرف اخلاقی جامعه و موقعیت سنی و اجتماعی آنان باشد.

18-15-2. پخش برنامههایی که در آن زنان دارای نقش مردانه و نقش‌های مخالف فطرت و روحیات طبیعی زن هستند، ممنوع است.

17-2. سیاستها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامههای تله تئاتر

4-17-2. طراحی لباس و صحنه تله تئاترها نباید مغایر با ضوابط معمول سازمان باشد.

7-17-2. اجرای تمام سیاستها و ضوابط ناظر بر برنامههای فیلم، سریال و نمایش، برای تله تئاتر نیز الزامی است.

18-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های مسابقه و سرگرمی

10-18-2. در مسابقات نباید مقایسههای اختلاف برانگیز بین دو جنس زن و مرد، مطرح یا جنسیت زن و مرد تحقیر شود.

19-18-2. مجری برنامه مسابقه و سرگرمی باید از شوخی با جنس مخالف و هر اقدامی که بی‌ادبی و یا بی‌احترامی نسبت به شرکت‌کنندگان در مسابقه است، اجتناب کند.

19-2. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش برنامه‌های طنز

7-19-2. شأن و شخصیت زنان و حریم آنان باید کاملاً رعایت شود. حرکات و کلمات دور از شأن زن مسلمان در بازی خانمهای بازیگر یا مجری، قرار داده نشود.

9-19-2. شوخی با مقدسات، ارزشها، نمادها و شعارهای ارزشی ـ دینی، مفاخر مذهبی و ملی در برنامههای طنز ممنوع است.

10-19-2. روابط خارج از ضوابط اسلامی و فرهنگ دینی جامعه در بین زن و مرد در برنامههای طنز نیز ممنوع است.

14-19-2. طنز نباید مجوزی برای عبور از حدود اسلامی و ارزشهای انسانی تلقی شود.

29-19-2. نباید مردها نقش زن‌ها و زن‌ها نقش مردها را ایفا کنند.

فصل چهارم: سایر سیاست‌ها و ضوابط تولید، تأمین و پخش

4-4. سیاست‌ها و ضوابط ویژه ناظر بر خرید و پخش برنامه‌ها تأمینی

10-4-4. برنامه‌های تأمینی نباید مروج آداب، رسوم، الگوها و ارزش‌های رفتاری بیگانه و ناقض هنجارهای جامعه اسلامی باشد.

18-4-4. تأمین و پخش برنامههایی که حاوی اختلاط زن و مرد بوده و مغایر هنجارهای جامعه ایران است، ممنوع میباشد.

19-4-4. در برنامههای تأمینی، رفتار و پوشش زنان نباید به گونهای باشد که موجب تحریک شهوانی مخاطبین شود.

20-4-4. در برنامههای تأمینی پخش هر تصویر، کلام، موسیقی و اشارات (المانها) شهوانی ممنوع است.

21-4-4. پخش برنامههای تأمینی که در آن زنان در نقش اول، مروج شخصیتهای مردانه و فمینیستی هستند ممنوع می‌باشد.

6-4. سیاست‌ها و ضوابط ناظر بر تولید، تأمین و پخش پیام‌های بازرگانی

19-6-4. در تبلیغ کالا و خدمات، استفاده از صدا و تصویر زنان و دختران و بهره‌گیری از جاذبه‌های جنسی، مطلقاً ممنوع میباشد.

پیوست 2

اشاره

پیوست 2

زیر فصل ها

وظایف و مسئولیتهای سازمان صدا و سیما در طرح «راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»

مصوب 13/10/1384 شورای فرهنگ عمومی

اهتمام ویژه در خصوص معرفی و ترویج فرهنگ عفاف به منظور نهادینه سازی و جذاب نمودن آن؛

تبیین نقش حجاب و عفاف در افزایش سلامت جامعه و بهره‌وری آن از طریق تولید برنامه‌های مختلف؛

فرهنگ‌سازی در زمینه اصلاح پوشش نامناسب و ارائه راه‌حل‌های مؤثر و فوری از طریق تولید برنامه‌های کارشناسی، گفتمان، تولید فیلم، تیزرهای تلویزیونی و ... ؛

تبیین و آموزش احکام شرعی حجاب و عفاف و رعایت حریم عفاف در خانه و اجتماع و آموزش معیارهای رفتار صحیح زن و مرد جهت برقراری روابط متعادل اجتماعی؛

به تصویر کشیدن ابعاد شخصیت‌های الهی اسلام چون حضرت زهرا علیها السلام ، حضرت زینب علیها السلام و زنان نمونه از صدر اسلام تا دوران معاصر در

مناسبت‌های مذهبی و ملی و تأثیر آن در فرهنگ سازی و گسترش ارزش‌های اسلامی به صورت جذاب؛

ترویج الگوهای مناسب حجاب از طریق تولید فیلم و سریال و سایر برنامه‌های تلویزیونی و انجام مناظره علمی، فرهنگی و هنری در خصوص فلسفه حجاب و عفاف به منظور استحکام بنیه اعتقادی و فرهنگی جوانان؛

به تصویر کشیدن چهره بانوان محجبه کشورهای خارجی در زمینه‌های مختلف فرهنگی، هنری، اجتماعی و سیاسی از طریق برنامه‌های تلویزیون و تهیه فیلم از زندگی آنان؛

تهیه فیلم و ارایه تصویر روشن از تاریخچه و خاستگاه کشف حجاب در ایران به عنوان یک حرکت سیاسی با هدف تخریب بنیان‌های فکری و عقیدتی و رفتاری زنان در جامعه؛

آموزش و ترویج احکام شرعی حجاب و پوشش بومی (منطقه‌ای) در جغرافیای جمهوری اسلامی ایران؛

به تصویر کشیدن زنان تحصیلکرده، ممتاز، متعهد و باحجاب در فیلم‌ها و مجموعه‌های هنری و پرهیز از نشان دادن آنان در نقش‌ها و شخصیت های عامه و کم‌سواد؛

نشان دادن وضعیت حقوقی، فرهنگی و اجتماعی زنان در غرب و مقایسه آن با وضعیت زنان در غرب و مقایسه آن با وضعیت زنان در ایران به منظور ایجاد احساس رضایت خاطر زنان ایرانی از فرهنگ دینی و پایبندی آگاهانه‌تر آنان به عفاف و حجاب؛

نشان دادن اثرات منفی فرهنگ مبتذل و غیراخلاقی غرب در زندگی اجتماعی و خانوادگی؛

انجام تمهیدات لازم برای کاهش تأثیرات منفی سریال‌ها و فیلم‌های خارجی متضاد با فرهنگ اسلامی از طریق نقد و بررسی فیلم‌ها و سریال‌ها؛

معرفی نمونه‌های عینی از اساتید، مربیان، نفرات اول کنکور، المپیادی‌ها و خانواده‌های ایثارگران و .. از نظر مظاهر عفاف و حجاب و ساده زیستی؛

انعکاس موفقیت‌های جوانان ـ خصوصاً دختران ـ در ابعاد مختلف با هدف احیا و تقویت شخصیت و منزلت اجتماعی آنها؛

تهیه فیلم و گزارش از زندگی زنان فعال در عرصه‌های خانوادگی، مدیریتی، علمی، فرهنگی و هنری با محوریت موضوع «عفاف و پوشش»؛

آشنا کردن خانواده‌ها و جوانان نسبت به برگزاری ازدواج کم هزینه و ساده با توجه به شرایط اقتصادی جامعه؛

بازنگری در شرایط انتخاب فیلم‌ها و سریال‌های خارجی بر اساس ملاک‌های حجاب و عفاف؛

تهیه برنامه‌های متناسب با فرهنگ حجاب و عفاف برای کودکان و استفاده از قهرمان‌های عروسکی مطرح در کارتون‌ها و برنامه‌های کودک نظیر (علی کوچولو، کلاه قرمزی و ...) در ترویج فرهنگ عفاف و حجاب با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان؛

تهیه برنامه‌های مختلف در خصوص تاریخچه و جایگاه پوشش و حجاب در غرب، تبیین علل و عوامل آن و چگونگی رواج فرهنگ برهنگی در سده‌های اخیر در آن جوامع؛

نظارت مستمر بر تبلیغات تجاری به منظور جلوگیری از ایجاد روحیه مصرف‌گرایی و تجمل‌پرستی به عنوان عوامل ترویج بی‌مبالاتی اخلاقی و سوق آن به سوی تبلیغات و آگهی‌ها فرهنگی و اخلاقی؛

تدوین سیاست‌های روشن و مشخص در مورد سبک لباس و آرایش هنرمندان، مجریان زن و مرد و ... در برنامه‌ها، فیلم‌های سینمایی، تئاتر و ... با محوریت عفاف و حجاب؛

اطلاع رسانی مناسب و دقیق به خانواده‌ها در مورد علل آسیب‌های اجتماعی و انحرافات در خصوص زنان بی سرپرست، کودکان خیابانی، طلاق، اعتیاد، فرار دختران و نشان دادن عدم رعایت عفاف و حجاب در بروز این آسیب‌ها؛

انعکاس عواقب منفی استفاده از فیلم‌ها، نوارهای مبتذل و حضور در گروه‌های منحرف بر زندگی فردی ـ اجتماعی از طریق برنامه‌های مناسب به صورت طبیعی و غیرعمدی؛

نشان دادن اثرات منفی تاثیر فرهنگ مبتذل و غیراخلاقی غرب در زندگی اجتماعی نوجوانان به صورت طبیعی؛

بیان آیات و روایات و توصیه‌های دینی در مورد مسئولیت مشترک زن و مرد در رعایت نگاه، رفتار و گفتار؛

اتخاذ سیاست‌های انضباطی در خصوص بازیگران زن صدا و سیما و جلوگیری از تجلیل و تبلیغ چهره‌هایی که در مناظر اجتماعی و عمومی با ظاهر و پوشش بد حضور پیدا می‌کنند؛

ترغیب و تشویق تولید کنندگان آثار فرهنگی که راه‌کارهای بدیع و جذاب در راستای تعمیق و توسعه فرهنگ عفاف ارائه نمایند؛

تجلیل از هنرمندان و فرهنگسازان متعهد که در اشاعه فرهنگ عفاف و حجاب صاحب اثر و نظر هستند؛

افزایش سطح آگاهی خانواده‌ها از طریق رسانه ملی در مورد اهمیت فرهنگ عفاف و حجاب؛

سفارش ساخت و تولید آثار برجسته و تأثیرگذار در موضوع حجاب.

پیوست 3

اشاره

پیوست 3

زیر فصل ها

معرفی نرمافزار چندرسانه‌ای «سیمای عفاف: رسانه ملی و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»

1. بخشهای نرمافزار

الف) پژوهشهای برنامهای

ب) بایستههای برنامهسازی

ج) متنهای برنامهای

د) مراکز و پایگاههای اطلاعرسانی

هـ) نرمافزارهای حجاب و عفاف

و) مباحث کارشناسی

ح) هجوم رسانه‌ای

ز) تولیدات رسانهای

2. امکانات نرمافزار

معرفی نرمافزار چندرسانه‌ای «سیمای عفاف: رسانه ملی و گسترش فرهنگ عفاف و حجاب»

مقدمه

با توجه به نقش مهم و بی‌بدیل سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی در گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ عفاف و حجاب، ارائه بستههای آموزشی که اطلاعات و آگاهیهای مورد نیاز در زمینه توان‌مندسازی مدیران، برنامهسازان، کارشناسان و پژوهشگران رسانه ملی برای تبلیغ و ترویج فرهنگ حجاب و عفاف، را در کوتاهترین زمان ممکن، در اختیار دست‌اندرکاران سازمان صدا و سیما قرار دهد، اهمیت فراوانی دارد. یکی از گزینههای قابل توجه در این بستههای آموزشی، تهیه نرمافزارهای چندرسانهای است که اطلاعات و آگاهیهای مورد نیاز را با حجم و تنوع قابل توجه و در قالبهای گوناگون دیداری، شنیداری و نوشتاری در اختیار کاربران قرار دهد.

مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما در همین راستا، نرمافزار چند رسانهای «سیمای عفاف: رسانه ملی و فرهنگ حجاب و عفاف» را تهیه کرده و در اختیار مخاطبان به ویژه مدیران و برنامهسازان رسانه ملی قرار داده است.

1. بخشهای نرمافزار

نرمافزار چند رسانهای «سیمای عفاف: رسانه ملی و فرهنگ حجاب و عفاف» شامل بخشهای زیر است:

الف) پژوهشهای برنامهای

در این بخش، مهمترین موضوعهای مطرح در حوزه حجاب و عفاف در ایران بر اساس رویکردهای تخصصیِ فقهی، حقوقی، تاریخی، جامعهشناختی، روانشناختی، جریانشناختی و آسیبشناختی دستهبندی شده است. افزون بر آن، تمام محتوای علمی مورد نیاز برای برنامهسازی در این موضوعها شامل اهداف برنامهسازی، محوریابی، منبعشناسی، منابع پژوهشی (متن کامل دهها کتاب و مقاله منتشر شده در موضوعهای گوناگون مرتبط با بحث حجاب و عفاف) به همراه معرفی کارشناسان مناسب هر موضوع گرد آمده است.

عنوان موضوعهای هفتگانه ارائه شده در این بخش به شرح زیر است:

یک ـ حجاب در اسلام؛

دو ـ فلسفه و چرایی حجاب و عفاف؛

سه ـ دلایل و زمینه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی بدحجابی؛

چهار ـ بررسی تاریخی و جریانشناسانه حجاب در ایران؛

پنج ـ نظام اسلامی و مسئله حجاب؛

شش ـ آسیبها و بایستههای گسترش فرهنگ حجاب؛

هفت ـ مخاطبشناسی در تبلیغ و ترویج حجاب.

ب) بایستههای برنامهسازی

در این بخش با بهرهگیری از دیدگاههای تخصصی کارشناسان حوزوی و دانشگاهی که در قالب چندین مقاله و گفتوگوی علمی ارائه شده است، ضمن بررسی عملکرد رسانه ملی در زمینه گسترش فرهنگ حجاب و عفاف در جامعه، مهمترین راهبردها، سیاستها و برنامهها ارائه شده که شایسته است مدیران و برنامهسازان رسانه ملی در این باره به آنها توجه کنند.

ج) متنهای برنامهای

در سومین بخش نرمافزار، با بهرهگیری از آثار متعددی که مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما در قالب کتاب و نشریه، در سالهای اخیر در موضوع حجاب و عفاف منتشر کرده است، مجموعه متنوعی از متنهای برنامهای شامل متنهای کوتاه درباره موضوعهای گوناگون مرتبط با بحث حجاب و عفاف، قطعههای ادبی، شعر، حکایت و ... برای استفاده گویندگان و برنامهسازانی ارائه شده است که در پی تبیین و ترویج فرهنگ و عفاف در برنامههای خود هستند.

د) مراکز و پایگاههای اطلاعرسانی

بیتردید، تولید برنامههای فاخر و اثرگذار در زمینه گسترش فرهنگ حجاب و عفاف بدون بهرهگیری از توان کارشناسی و پژوهشی سازمان‌ها، نهادها، مراکز و پایگاههای اطلاعرسانی که در حوزه مباحث زنان یا به طور خاص در حوزه فرهنگ حجاب و عفاف فعالیت می‌کنند، امکان‌پذیر نیست. از این رو، در ششمین بخش این نرمافزار به معرفی این سازمانها، نهادها، مراکز و پایگاههای اطلاعرسانی پرداخته و راه‌های ارتباط با آنها بیان شده است.

هـ) نرمافزارهای حجاب و عفاف

در سالهای اخیر نرمافزارهای متعددی در زمینه فرهنگ حجاب و عفاف تهیه شده است که آشنایی با آنها برنامهسازان را در ارتقای محتوای برنامههای خود یاری میدهد. در پنجمین بخش نرمافزار فهرستی از این نرمافزارها و قابلیتهای آنها ارائه شده است.

و) مباحث کارشناسی

آشنایی تخصصی پژوهشگران و برنامه‌سازان رسانه ملی با مباحث گوناگون مرتبط با فرهنگ حجاب و عفاف، پیش‌نیاز تهیه و تولید برنامه‌های فاخر، جذاب و اثرگذار در زمینه گسترش و نهادینه‌سازی این فرهنگ در جامعه ماست. به همین دلیل، در پنجمین بخش نرم‌افزار، با بهره‌گیری از حضور تعدادی از استادان و کارشناسان حوزوی و دانشگاهی که به صورت تخصصی درباره جنبههای گوناگون فقهی، حقوقی، تاریخی، تربیتی، روانشناختی و جامعهشناختی حجاب و عفاف مطالعه و پژوهش کردهاند، دوره فشرده و نسبتاً جامع آموزشی ارائه شده است.

عنوانهای دروس اصلی این دوره آموزشی به شرح زیر است:

یک ـ حجاب در اسلام: سرفصلهای این عنوان درسی عبارتند از:

اول ـ حجاب و عفاف در قرآن و روایات؛

دوم ـ حدود و چارچوبهای شرعی حجاب و عفاف؛

سوم ـ آداب حجاب.

دو ـ فلسفه و چرایی حجاب و عفاف: ذیل این عنوان به سرفصلهای زیر پرداخته شده است:

اول ـ روان‌شناسی اختلافی زن و مرد؛

دوم ـ نظریه جنسی اسلام؛

سوم ـ آثار فردی و اجتماعی حجاب؛

چهارم ـ پی آمدهای بی‌حجابی.

سه ـ دلایل و زمینه‌های روان‌شناختی و جامعه‌شناختی بدحجابی: این عنوان درسی نیز شامل سرفصل‌های متعددی است که برخی از آنها عبارتند از:

اول ـ دلایل و زمینه‌های روان‌شناختی بدحجابی؛

دوم ـ دلایل و زمینه‌های جامعه‌شناختی بدحجابی؛

سوم ـ دلایل و زمینههای فرهنگی بدحجابی (با تأکید بر نقش رسانه‌ها).

چهار ـ بررسی تاریخی و جریان‌شناسانه حجاب در ایران: مهم‌ترین سرفصل‌هایی که ذیل این عنوان مطرح شده‌اند، به شرح زیر است:

اول ـ زمینه‌ها و عوامل فرهنگی، سیاسی و تاریخی کشف حجاب در ایران؛

دوم ـ بررسی وضعیت حجاب در دوران پهلوی دوم؛

سوم ـ بررسی وضعیت حجاب در ایران پس از انقلاب.

پنج ـ نظام اسلامی و مسئله حجاب: در ذیل این عنوان، موضوعهای زیر بررسی شده است:

اول ـ مبانی مشروعیت مداخله حکومت اسلامی در موضوع حجاب؛

دوم ـ وظایف و مسئولیتهای نظام اسلامی در موضوع حجاب.

شش ـ آسیب‌ها و بایسته‌های گسترش فرهنگ حجاب: سرفصل‌های اصلی این عنوان درسی عبارتند از:

اول ـ آسیب‌شناسی عملکرد خانواده‌ها در موضوع حجاب؛

دوم ـ بایسته‌های درونی‌سازی حجاب در خانواده‌ها؛

سوم ـ آسیب‌شناسی عملکرد نهادها و دستگاه‌های دولتی و عمومی در موضوع حجاب؛

چهارم ـ بایسته‌های مقابله با بدحجابی و گسترش حجاب در جامعه (نهادهای حکومتی و عمومی)؛

پنجم ـ بایسته‌های مقابله با بدحجابی و گسترش حجاب در جامعه (نهادهای تبلیغی)؛

ششم ـ الگوهای حجاب در جهان معاصر.

هفت ـ مخاطب‌شناسی در تبلیغ و ترویج حجاب: دو سرفصل مهمی که ذیل این عنوان به آنها پرداخته شده است، عبارتند از:

اول ـ ویژگی‌های روان‌شناختی نوجوانان و جوانان؛

دوم ـ راه‌کارهای جذب نوجوانان و جوانان به فرهنگ حجاب و عفاف.

ح) هجوم رسانه‌ای

شبکه‌های ماهواره‌ای بیگانه در چند سال اخیر با هدف گسترش فساد و تباهی در ایران اسلامی، هجوم گسترده و سازمان‌یافته‌ای را به فرهنگ حجاب و عفاف آغاز کرده و هر یک از آنها به گونه‌ای درصدد تضعیف این فرهنگ در میان جوانان و نوجوانان ایرانی برآمده‌اند. شبکه‌های ویژه فیلم و سریال با پخش فیلم‌های مستهجن، فرهنگ برهنگی و بی بند و باری را در جامعه ما ترویج می‌کنند. شبکه‌های خبری و تحلیلی نیز با شبهه‌افکنی در مبانی حجاب و عفاف و زیر سؤال بردن طرح‌ها و برنامه‌های نظام جمهوری اسلامی برای گسترش فرهنگ حجاب و عفاف و مقابله با بدحجابی،

پایه‌های اعتقادی زنان و دختران ایرانی را تضعیف و آنها را در پذیرش این فرهنگ متعالی دچار تردید و دودلی می‌کنند.

با توجه به نکات یادشده و اهمیت مقابله با هجوم رسانهای گسترده و سازمانیافته به فرهنگ حجاب و عفاف، در هفتمین بخش نرمافزار، جنبههای گوناگون این هجوم رسانه‌ای در دو قسمت، تبیین، تحلیل و بررسی شده است.

در قسمت نخست این بخش، گزیده‌ای از برنامه‌هایی آمده که در طول سال‌های 1389 و 1390 با موضوع حجاب و عفاف از شبکه‌های ماهواره‌ای خبری و تحلیلی مانند بی.بی.سی و صدای امریکا پخش شده است. در قسمت دوم این بخش نیز مقالهها و تحلیلهای متعددی در این زمینه عرضه شده است.

ز) تولیدات رسانهای

چنان‌که در مقدمه یادآور شدیم، صدا و سیمای جمهوری اسلامی، در زمینه تبلیغ، ترویج و نهادینهسازی فرهنگ حجاب و عفاف در جامعه اسلامی، رسالت و مسئولیت سنگینی بر عهده دارد. به همین دلیل، مدیران و برنامهسازان رسانه ملی باید از همه قابلیتها و توان‌مندیهای رسانه در این زمینه، استفاده و با بهرهگیری عالمانه و هنرمندانه از ساختارهای گوناگون برنامهسازی، برنامههای متنوع و جذابی برای گروه‌های مختلف مخاطبان خود تولید و پخش کنند.

با توجه به این موضوع و با هدف آشنا کردن برنامه‌سازان رسانه ملی با برخی برنامههایی که در سالهای اخیر در صدا و سیمای جمهوری اسلامی با موضوع حجاب و عفاف تولید شده، هشتمین بخش این نرم‌افزار به ارائه

جدیدترین برنامههای تولید شده در این موضوع اختصاص یافته است. در قسمت نخست این بخش، برخی تولیدات تلویزیونی و در قسمت دوم آن، برخی تولیدات رادیویی گرد آمده است.

2. امکانات نرمافزار

نرمافزار آتوران و بدون نیاز به نصب میباشد و بخشهای صوتی، تصویری و متنی با قابلیتهای بزرگنمایی، ذخیره، پرینت و جستوجو میباشد.

تهیهکننده: مدیریت پژوهش برنامهای و نگارش فیلمنامه اداره کل خدمات رسانهای مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

طراح، پژوهشگر و مجری: ابراهیم شفیعی سروستانی

پیوست 4

مأخذشناسی رسانه ملی و فرهنگ عفاف و حجاب⁽¹⁾

آذرشین، سیدامیر، مطالعه نقش زن در نمایشهای تلویزیونی بر اساس سه دیدگاه اسلامی، فمنیستی و سنتی، تهران، دانشکده صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، 1385.

آصفی، محمدمهدی، «حکم بازیگری زن در فیلم و تئاتر»، فقه اهل بیت، تابستان 1379، شماره 22، صص 59 ـ 98.

ابراهیم‌زاده، حسن، «حجاب و رسانه‌های جمعی و هویت ما»، پیام زن، خرداد 1386، شماره 183، صص 144 ـ 151.

ابراهیمی، محبوبه، «رسانه‌های دیداری و رسالت ترویج حجاب»، فرهنگ پویا (ویژه جوان، هویت، رسانه)، شهریور 1387، شماره 8 و 9، صص 132 ـ 134.

براتی، عبدالعلی، «حجاب و رسانه»، فرهنگ کوثر، زمستان 1387، شماره 76، ص12.

پیشوایی، فریده و مریم رضایی، «راه‌کارهای گسترش عفاف و حجاب در سیما»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، ش3، زمستان 1390.

1) در تهیه بخشی از این مأخذشناسی از «مأخذشناسی حجاب و رسانه» اثر آقای عیسی زارعی استفاده شده است.

ــــــــــــــــــــ ، حجاب و عفاف در سیما: آسیب‌ها و راهکارها، قم، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما، با همکاری دفتر امور زنان و خانواده سازمان صدا و سیما، 1386، 66 صفحه.

پیشوایی، فریده، مریم رضایی و مرضیه رضاییان، «رسانه ملی و بایسته های ترویج حجاب و عفاف»، در حجاب، مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج2، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

پیشوایی، فریده، «راه‌کارهای قرآنی ترویج عفاف و حجاب و مقایسه آن با عملکرد رسانه ملی»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391

ثابت‌قدم، سجاد، «نقش رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی حجاب و عفاف»، شبستان، شهریور 1390، شماره 23.

جعفری، علی، «خانمهای چادری تلویزیون»، ماهنامه رواق هنر و اندیشه، شماره 11، خرداد 1386.

جوادی یگانه، محمدرضا و حمیده هاتفی، «پوشش زنان در سینمای پس از انقلاب اسلامی»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، تابستان 1388، شماره 11، صص 64 ـ 76.

«حجاب در رسانه ملی، چالش‌ها و بایسته‌ها»، نامه جامعه، بهمن 1388، شماره 65، ص91.

«حجاب و مسئولیتهای رسانه ملی: گفتوگو با: علیرضا پویا رئیس وقت مرکز تحقیقات صدا و سیما» در: ابراهیم شفیعی سروستانی (به کوشش)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، قم، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی، چاپ اول، 1387، ج 3، صص 179-

198

دباغ، علی‌رضا، «نگره‌ای بر مقوله جنسیت در برنامه‌های طنز رسانه ملی (بررسی سیمای زن در برنامه‌های رسانه ملی)»، پژوهش و سنجش، تابستان 1383، شماره 38، صص 71 ـ 86.

راستی‌پیشه، طاهره، بررسی روابط قبل از ازدواج دختران و پسران در سریال‌های ایرانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما: محمدعلی هرمزی‌زاده، استاد مشاور: حوا صابرآمل، کارشناس ارشد ارتباطات (گرایش تحقیق در ارتباطات)، دانشکده صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، 1389، 204 صفحه.

«رسانه تصویری، اثرگذارترین وسیله ارتباطی برای ترویج عفاف در جامعه است»، نامه ارتباطات و دین، اردی‌بهشت و خرداد 1387، شماره 13 و 14، صص 8 و 9.

رشکیانی، مهدی، «تحلیل نمایش روابط خانوادگی و عفاف و حجاب در سریال فاصله‌ها»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391.

ریاحی، مرضیه، «آسیب‌شناسی نقش رسانه‌ها در ترویج فرهنگ حجاب»، پاسدار اسلام، آبان 1390، شماره 359، ص43.

زارعی، عیسی، «مأخذشناسی حجاب و رسانه»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391.

شاکرینژاد، محسن، مؤلفههای حجاب و عفاف در پربیننده‌ترین فیلم‌های سینمایی ایران در سال 1386، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشکده صدا و سیمای جمهوی اسلامی ایران، 1388.

شجاعی‌پور، محمدعلی، سنجش نگرش دانشجویان دانشگاه‌های شهر

اراک نسبت به پوشش و موفقیت و عملکرد صدا و سیما در گسترش و نهادینه کردن فرهنگ حجاب، صدا و سیمای استان مرکزی، واحد آموزش و پژوهش، 1385، 370 صفحه.

شفیعی سروستانی، ابراهیم، «وظایف و بایستههای رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب بر اساس مصوب شورای فرهنگی عمومی»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391.

صحفی، سید محمد علی، «نگاهی به سبک زندگی و پوشش زنان در سریال سقوط یک فرشته»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره3، زمستان 1390.

علاسوند، فریبا، «جستاری در آسیب‌شناسی حضور زن مسلمان در رسانه»، پژوهش‌های ارتباطی، تابستان 1383، شماره 38، ص117.

«عملکرد رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب: گفت‌وگو با فریبا علاسوند»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391.

قادری، سید رضی، ارتباط زن و مرد در برنامه‌های تلویزیونی از نظر اخلاق، پایان‌نامه کارشناسی ارشد استاد راهنما: سید مسعود معصومی، استاد مشاور: یوسف‌زاده، کارشناس ارشد ارتباطات، دانشکده صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، 1387.

قاسمی، فاطمه، چگونگی روابط میان فردی زن و مرد و بررسی عوامل مؤثر بر آن در سریالهای ایرانی، تهران، مرکز تحقیقات، مطالعات و سنجش برنامهای صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، 1383.

کلانتری، محبوبه، ایده و ایده‌پردازی با موضوع «حجاب و واقعه کشف

حجاب» بر مبنای اهداف کلان افق رسانه، اولویت‌های برنامه‌سازی شبکه‌ها و تجلی پیام در صدا و سیما، تهران، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، اداره کل آموزش و پژوهش سیما، 1387، 44 صفحه.

گیتی، حسین، «پوشش در فیلم‌های سینمای ایران از آغاز تا 1385: لباس با بار فرهنگی در روایت فیلم‌ها»، فرهنگ و سینما، فروردین 1386، شماره 182، صص 37 ـ 44.

محمدی همدانی، اصغر، فیلم و بازیگری در منابع دینی، تهران، گلزار کتاب، 1384، 196 صفحه.

مرکز تحقیقات صدا و سیما، بررسی نقش صدا و سیما در تعدیل گرایش جوانان و نوجوانان به الگوی بیگانه در پوشش، آرایش و ترویج الگوی ملی ـ اسلامی، 1381.

موسوی، آمنه، «عفاف و حجاب در دست‌اندازهای رسانه»، پنجره، شهریور 1390، شماره 105.

میرخندان، حمید، «نگاه به تصویر در فقه»، بیناب، آبان 1383، شماره 7، صص 308 ـ 323.

نقی‌زاده، حسین، «سینما و حجاب»، مبلغان، اردی‌بهشت 1387، شماره 102، ص85.

«نقش ارتباطات رسانه‌ای در زمینه حجاب وعفاف: گفت‌وگو با پروین سلیحی و طیبه ربانی، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 4، بهار 1391.

هاکس، کیتی، «اثرگذاری رسانهها بر نوع پوشش دختران»، ترجمه: وحیده پیشوایی، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، سال اول، شماره 3، زمستان 1390.

هرمزی زاده، محمدعلی، بررسی ارزشهای اسلامی در سریال‌های همسران و آپارتمان، تهران، مرکز مطالعات تحقیقات و سنجش برنامه‌ای سازمان صدا و سیما، 1374.

یامین‌پور، وحید، «امنیت اخلاقی و تصویرسازی رسانه ملی: بایسته‌های پرداخت رسانه ملی به موضوع پیش‌گیری از جرم»، پژوهش و سنجش، بهار 1387، شماره 53، صص 129 ـ 142.

پیوست 5

اشاره

پیوست 5

زیر فصل ها

آثار مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما در موضوع عفاف و حجاب

الف) کتابها

ب) نشریات

ج) نرمافزار

آثار مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما در موضوع عفاف و حجاب

زیر فصل ها

الف) کتابها

اسحاقی، سیدحسین ، مروارید عفاف ـ کاوشی در حیا، غیرت و حجاب، 1386، 92 صفحه.

پیشوایی، فریده و مریم رضایی، حجاب و عفاف در سیما، آسیب‌ها و راه‌کارها، 1386، 66 صفحه.

جمعی از نویسندگان، حجاب: جایگاه زن از دیدگاه اسلام، 1376، 392 صفحه.

جوان، عبدالله، بررسی روابط دختر و پسر در ایران و راه‌کارهای اصلاحی آن و رسالت رسانه در این راستا، 1387، 262 صفحه.

دهقانی، اکرم سادات، چادر و مقنعه در قرآن و حدیث، 1384، 162صفحه.

شفیعی سروستانی، ابراهیم، زن؛ نظام سلطه و رسانه‌ها، 1390، 192صفحه.

صادقی، حسن، معاشرت زنان و مردان از دیدگاه قرآن، 1382، 142صفحه.

معین الاسلام، مریم، پوشش و آرایش، 1386، 100صفحه.

مهدی‌زاده، حسین، تأثیر پوشش اسلامی در مهار غریزه جنسی، 1383، 106 صفحه.

ب) نشریات

«اثرگذاری رسانه‌ها بر نوع پوشش دختران نوجوان»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره 3، زمستان 1390.

«اجرای طرح استعماری کشف حجاب به دستور رضاخان»، گلبرگ، شماره 94، دی 1386.

«اجرای طرح استعماری کشف حجاب توسط رضاخان»، اشارات، شماره 116، دی 1387.

«الگوی زن مسلمان: زهرا علیها السلام در اوج حیا»، طوبی، شماره 33.

«انقلاب سیاه»، اشارات، شماره 104، دی 1386.

«ایمان و حیا»، طوبی، شماره 19، تیر 1386.

«بیحجابی، نمود پیروی از فرهنگ غیرخودی»، طوبی، شماره 20، مرداد 1386 .

«پوشش برتر»، طوبی، شماره 14، دی 1385.

«پوشش در میان اعضای یک خانواده اسلامی»، طوبی، شماره 36 ، مهر و آبان 1388.

«پوشش و حجاب، پاسدار حرمت زنان»، طوبی، شماره 19، تیر 1386.

«تارهای تردید»، طوبی، شماره 31، زمستان 1387.

«توطئه استکباری کشف حجاب توسط رضاخان پهلوی»، اشارات، شماره 92، دی 1385.

«چرا حجاب؟»، اشارات، شماره 128، دی 1388.

«حافظان حجاب» (سالروز اجرای سیاست کشف حجاب)، گلبرگ، شماره 46، 1382.

«حجاب، گوهر آسمانی» (سالروز کشف حجاب)، گلبرگ، شماره 70 ، دی 1384.

«حجاب، هدیهای آسمانی» (سالروز اجرای سیاست کشف حجاب، گلبرگ، شماره 58، دی 1383.

«حریم عفاف»، اشارات، شماره 68 ، دی 1383.

«حیا و خویشتنداری»، طوبی، شماره 5، اردیبهشت 1385.

«در حریم عفاف»، طوبی، شماره 31، زمستان 1387.

«دستهای شیطان»، اشارات ، شماره 80، دی 1384.

«راه‌کارهای گسترش فرهنگ عفاف وحجاب در سیما»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره 3، زمستان 1390.

«سالروز اجرای سیاست استعماری کشف حجاب»، گلبرگ، شماره 82، دی 1385.

«عفاف حریم عاشقی»، طوبی، شماره 35، مرداد 1388.

«عملکرد رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب در گفت‌وگو با خانم فریبا علاسوند»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره 3، زمستان 1390.

«کتابشناسی در موضوع حجاب وعفاف»، طوبی، شماره 35، مرداد 1388.

«کشف حجاب توسط رضاخان»، اشارات، شماره 98، تیر 1386.

«محدوده آزادی روابط دختران و پسران»، طوبی، شماره 3، اسفند 1384.

«نشانههای مؤمن»، گلبرگ، شماره 70 ، دی 1384.

«نقش خانواده در نهادینه کردن حجاب و عفاف در فرزندان»، طوبی، شماره 35، مرداد 1388.

«نکتههای ظریف»، اشارات، شماره 110، تیر 1387.

«نگاهی به بایستههای پوششی در حریم خانواده و جامعه»، طوبی، شماره 15، اسفند 1385.

«نگاهی به سبک زندگی و پوشش زنان در سریال سقوط یک فرشته»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره3، زمستان 1390.

«وظایف و بایسته‌های رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب بر اساس مصوبات شورای فرهنگ عمومی»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره 3، زمستان 1390.

«یادداشتی علمی بر علل روان‌شناختی بدحجابی در دختران»، فصلنامه مطالعات جوان و رسانه، شماره 3، زمستان 1390.

ج) نرمافزار

نرمافزار چندرسانهای «سیمای عفاف: رسانه ملی و فرهنگ عفاف و حجاب»، تابستان 1391.

کتاب‌نامه

الف) کتاب

جعفری، مرتضی، واقعه کشف حجاب، تهران، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی و پژوهش و مطالعات فرهنگی، چاپ دوم، 1373.

جعفریان، رسول، داستان حجاب در ایران پیش از انقلاب، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ اول، 1384.

حداد عادل، غلا‌معلی، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش، چاپ دهم، 1382.

دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، گفتمان خانواده: بیانیه تحلیلی دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، مرکز نشر هاجر، 1391.

دموس، نانسی لی، دروغهایی که زنان باور میکنند و حقایقی که آنها را آزاد میسازد، ترجمه و تلخیص: پریسا پورعلمداری، قم، دفتر نشر معارف، چاپ اول، 1387.

زائری، محمدرضا، حجاب بیحجاب، چاپ اول: اصفهان، آرما، چاپ اول، 1390.

سعدیپور، اسماعیل؛ علیرضا خوشگویان فرد و معصومه طالبی دلیر، اثرسنجی در حوزه رسانه با تأکید بر تلویزیون، تهران، مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، 1390.

شفیعی سروستانی، ابراهیم (به کوشش)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی (جلد 3)، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

__________ ، (به کوشش)، نظام اسلامی و مسئله روسپیگری، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، چاپ اول، 1385.

__________ ، زن؛ نظام سلطه و رسانهها، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، چاپ اول، 1390.

صلاح، مهدی، کشف حجاب، زمینهها، واکنشها و پی آمدها، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، چاپ اول، 1384.

کاستلز، مانوئل، عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ (قدرت هویت)، ج2، ترجمه: حسن چاووشیان، تهران، طرح نو، چاپ پنجم، 1385.

ب) مقاله

ابتهاج, فریبا و طیبه اسدی، «به رسمیت شناختن هویت فردی و حقوق انسانی زن؛ راهکار گسترش حجاب» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2, صص 544 ـ 577.

امیری، ابراهیم، «روزشمار تحولات و رویدادهای زنان در 25 سال

گذشته»، پیام زن، سال چهاردهم، شماره دوم، اردیبهشت 1384.

پیشوایی، فریده و دیگران، «رسانه ملی و بایستههای ترویج حجاب و عفاف» در: ابراهیم شفیعی سروستانی (به کوشش)، حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 407 ـ 433، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

جعفری، علی، «خانم‌های چادری تلویزیون»، ماهنامه رواق هنر و اندیشه، شماره 11، خرداد 1386.

حاج عبدالباقی، مریم، «مقایسه رویکرد قرآن کریم و سیاست جمهوری اسلامی در طرح موضوع حجاب»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، صص 439 ـ 463، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

«حجاب و مصوبههای اجرا نشده: گفتوگو با منیره نوبخت، رئیس شورای فرهنگی، اجتماعی زنان» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 303 ـ 317، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

حقشناس، سیدجعفر، «مبانی و راه‌کارهای قرآن برای گسترش عفاف و حجاب» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 1، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

شرفالدین، سیدحسین، «ریشهیابی جامعهشناختی بدحجابی» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 210و 211.

«شورای فرهنگ عمومی و عزم ملی برای مهار بدحجابی: گفتوگو با

منصور واعظی، دبیر شورای فرهنگ عمومی» در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 319 ـ 334، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

ضیائی، بیتا، «طرحهای ساماندهی حجاب و عفاف در ایران»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 2، صص 432 ـ 451، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

«طرحهای سازماندهی حجاب و عفاف، گفتوگو با بتول محتشمی، دبیرشورای فرهنگی ـ اجتماعی زنان»، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج 3، صص 259 ـ 267، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

علاسوند، فریبا، «رسانه و بحران نقشهای جنسیتی در خانواده»، فصلنامه بازتاب اندیشه، دوره جدید، شماره اول، زمستان 1389.

«عملکرد رسانه ملی در زمینه عفاف و حجاب: گفت‌وگو با فریبا علاسوند»، فصلنامه تخصصی مطالعات جوان و رسانه، دوره جدید، شماره3، زمستان 1390.

«ملاحظات روانشناختی در موضوع حجاب»، گفت‌وگو با دکتر شکوه نوابینژاد، در: حجاب؛ مسئولیتها و اختیارات دولت اسلامی، ج3، صص 287 ـ 302، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ اول، 1387.

«میزگرد رسانه و الگوی خانواده مطلوب ایرانی، اسلامی»، فصلنامه تخصصی رسانه و خانواده، شماره اول، زمستان 1390.

«نظام اسلامی و مسئله حجاب: گفتوگو با دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی»، مجله حوراء، شماره 37، دی 1389.

ج) پایگاه اطلاع‌رسانی

«ساز ناکوک دستگاه‌ها در گسترش فرهنگ عفاف و حجاب» در: پایگاه تحلیلی ـ خبری خانواده و زنان:

http://www.mehrkhane.com/showcontent.aspx?contentId=3338.

سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی در دیدار با رئیس و مدیران سازمان صدا و سیما، 11/9/1383 در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

http://farsi:khamenei:ir/speech-contenet?id=3262.

سخنان رهبر معظم انقلاب در دیدار با مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران، 16/5/1390. در: پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&id=8432.

سخنان مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای شورای سیاستگذاری صدا و سیما، 14/12/1369. در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

سخنان مقام معظم رهبری در دیدار با مدیران و برنامهسازان کشورهای مختلف، 26/2/1385. در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

content?id=3340.

سخنان مقام معظم رهبری در سومین نشست اندیشههای راهبردی، 14/4/91، در پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی سید علی خامنهای:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id1=18453.

سخنرانی رهبر معظم انقلاب در اجتماع بزرگ بانوان، 30/7/1376، در

پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنهای:

http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=1501.

متن کامل قانون راه‌کارهای اجرایی گسترش فرهنگ حجاب و عفاف»، در: پایگاه اطلاع‌رسانی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران:

http://www.poloce.ir/ipootalg/Home/show page, cspn?object-news8ID.

«ناتوانی در سیاست‌گذاری حوزه حجاب: گفت‌وگو با حجت‌الاسلام و المسلمین محمدرضا زیبایی‌نژاد» در پایگاه تحلیلی ـ تبیینی برهان:

http:// www. Borhan.ir.//Nsite/full story/ news/? Id=3744.

از مجموعه کتاب‌های آیین برنامه‌سازی تاکنون منتشر شده است:

آیین برنامه‌سازی در «اتحاد ملی و انسجام اسلامی»

آیین برنامه‌سازی در موضوع «مهدویت»

آیین برنامه‌سازی «سیر و سلوک در قرآن»

آیین برنامه‌سازی درباره «اصلاح الگوی مصرف»

آیین برنامه‌سازی درباره «تاریخ مقدس و رسانه»

آیین برنامه‌سازی «قابلیت فیلم مستند برای انتقال مفاهیم دینی»

آیین برنامه‌سازی «زندگی امام موسی کاظم علیه السلام »