چهل حدیث تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ملی

مشخصات کتاب

سرشناسه : پاینده، مصطفی، ۱۳۲۶ -

عنوان و نام پدیدآور : چهل حدیث تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ملی/مصطفی پاینده.

مشخصات نشر : قم : آستانه مقدسه قم،انتشارات زائر، ۱۳۹۱.

مشخصات ظاهری : ۶۴ ص.

شابک : ۱۰۰۰۰ ریال‌978 - 964 - 180 - 220 - 4 :

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

موضوع : اسلام و اقتصاد

موضوع : احادیث شیعه -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : آستانه مقدسه قم. انتشارات زائر

رده بندی کنگره : BP۲۳۰/۲/پ۲چ۹ ۱۳۹۱

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۴۸۳۳

شماره کتابشناسی ملی : ۲۷۶۳۱۰۲

اشارة

چهل حدیث

تولید ملّی

و حمایت از کار و سرمایه ایرانی

مصطفی پاینده

انتشارات زائر آستانه مقدسه  

تاریخ درخواست: 16/2/1391

کد پیگیری: 2761991

تولید ملّی و حمایت از کار  و سرمایه ایرانی

مصطفی پاینده

ویراستار: علی باباجانی

ناشر: انتشارات زائر آستانه مقدسه

حروفچینی و صفحه آرایی: محمد قلیزاده

نوبت چاپ : اول -  بهار 1391 

شمارگان: 2000 نسخه

قیمت: 1000 تومان

شابک :  4-220-180-964-978

کلیه حقوق محفوظ است

مرکز پخش: قم میدان شهداء (چهار راه بیمارستان) انتشارات زائر

تلفن : 7742519        ص . پ : 3597-37185

فهرست مطالب

پیشگفتار........................... 7

سخن ناشر......... 15

بخش اول: اهمیت تولید و کسب

اهمیت تولید و کسب حلال......................19

کار و تولید با مجاهدت.............................. 20

بهترین.ارتزاقپ.... 21

ارتزاق ازدسترنج. 22

کسب حلال، بهترین عبادت............................... 23

کوشش برای.روزحلال........ 24

کار و تولیدروش.پیامبران....... 25

تلاش برای کسب و کار....................................... 26

جان ومال.مسلمان............... 27

جدیّت درتولید......... 28

نکوهش تنبلی در کار و تولید.... 29

حفظ سرمایههای عمومی............................... 30

تولید، نشانه مروت. 31

اصلاح تولید و سرمایه.... 32

مال حلال برای فرد شایسته........ 33

فراوانی مال از نعمتهای خدا.. 34

توجه به منابع تولید. 35

کشاورزان، گنجهای خدا. 36

بخش دوم: عرصههای تولید

دانش کشاورزی، موهبتی الهی.. 39

استخراج از زمین..... 40

استفاده.ازدریا................................ 41

صنعت از عرصههای.تولید.............. 42

توجه به دامداری..... 43

حدود تولید و استفاده از سرمایه..................... 44

سرمایه ارزشمند......... 45

پرهیز از حرام خواری................................. 46

بخش سوم: اهداف تولید

هدف تولید، عبادت...........49

هزینه با نگاه به.آینده................ 50

طالب دنیایاآخرت...................... 51

فقرزدایی با افزایش تولید............................ 52

سرمایه برای حفظ آبرو.................. 53

تمکین مالی و کسب تقوا.............................. 54

نفی تجاوز با توانگری................. 55

آزادی انسان........... 56

حسن مدیریت در 57

رعایت حقوق در تولید............................... 58

سوء مدیریت در تولید................................. 59

نهی از تباهی سرمایه................ 60

بدترین سرمایه........... 61

سرمایه زمینه فساد................................................................. 62

منابع و مآخذ.......................................................... 63

مقدمه ناشر

کَلامُکُمْ نُورٌ

سخن شما اهل بیت، نور است.

بر آستان احادیث اهل بیت، عقل خضوع می‌کند دل خشوع می‌یابد و روح سیراب می‌شود. احادیث نورانی ائمه اطهار، منشوری است که حکمت‌های قدسی و معارف ناب الهی را بر دل‌ها و عقل‌ها می‌تاباند.

گلشنی روح پرور و گنجینه‌ای گرانبها و سرمایه‌ای پایان‌ناپذیر است.

امام باقر7فرمود: «شَرِّقا أوْ غَرِّبا، فَلا تَجِدانِ علماً صحیحاً اِلّا شیئاً خَرَجَ مَنْ عِندِنا أهلِ ألْبَیْتِ؛⁽¹⁾به شرق و غرب جهان بروید، هیچ دانش صحیحی نخواهید یافت، مگر آن که از ما خاندان پیامبر صادر شده است.»

همواره مدیون راویان، محدّثان و عالمان گذشتة شیعه‌ایم که با دقّت و درایت و مسئولیت‌شناسی، سخنان نورانی، پیشوایان معصوم را ثبت و ضبط کرده و به عنوان «میراث اهل بیت» به نسل‌های بعدی سپرده‌اند.

احادیث اهل‌بیت: آن‌گونه که خودشان فرموده‌اند، «نور» است.

مجموعه‌های حدیثی، دانشکده‌های صامت امّا جاویدان امامان شیعه است که به بشریّت آموزش غیر حضوری می‌دهد. خرسندیم که ما میراث‌دار این علوم و معارفیم. برای پیمودن راه صحیح زندگی و رهایی از حیرت‌ها و ضلالت‌ها و کج راه‌ها، نیازمند این احادیثیم که «چراغ راه» و هدایت‌گر اندیشه‌ها و صفابخش دل‌ها و جان‌هاست.

روایات پیامبر خدا9 و اهل بیت:، هم در عرصة مباحث اعتقادی برای ما «حجّت» است، هم در قلمرو فقه و تبیین احکام شرع و حلال

و حرام الهی سند و پشتوانه است، هم در موضوعات اخلاقی، تربیتی،تهذیب نفس، پند و موعظه، سرشار از حکمت و بینش و هدایت است . اگر مردم با احادیث نورانی خاندان عصمت و طهارت آشنا شوند، دل در گرو محبت و اطاعت آنان می‌نهند. همان‌گونه که حضرت رضا7 فرمود: «اِنَّ النّاسِ لو عَلمِوا مَحاسِنَ کلامِنا لَاتَّبَعُونا؛⁽¹⁾اگر مردم خوبی‌ها و زیبایی‌های سخن ما را بدانند، از ما پیروی می‌کنند.»

بر این اساس، آموختن، نوشتن، بیان، نشر، شرح و تبیین، حفظ و تعلّم احادیث اهل بیت،

کاری است ارزشمند و در راستای حفظ و گسترش فرهنگ اهل‌بیت:.

کتب حدیثی شیعه، همچون دریایی عمیق و موّاج پر از گهر‌های نفیس است. برای بهره‌گیری از ذخایر این اقیانوس ژرف و پرگهر، باید به غوّاصی در دل آن پرداخت و لؤلؤ و مرجان‌هایی به دست آورد و به نسل امروز و مشتاقان عرضه کرد.

«چهل حدیث نویسی»، یکی از گام‌های ارزشمند در نشر و تشریح احادیث عترت پاک نبوی است که عالمان از دیرباز به آن مبادرت می‌ورزیدند و جامعه را از معنویّت آثار اهل بیت بهره‌مند می‌ساختند. اینکه امامان:

فرموده‌اند: «هر کس چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند، در روز قیامت فقیه و دین‌شناس برانگیخته می‌شود»⁽¹⁾. هم پشتوانة چنین حرکت علمی و فرهنگی است، هم ما را به ضرورت حفظ احادیث آنان آگاه می‌کند. چه حفظ به معنای حافظه سپردن باشد، چه ثبت و ضبط و جلوگیری از فراموش شدن و از بین رفتن باشد و چه به معنای حفظ در عمل. به هر حال، تشویقی است برای رویکرد به معارف اهل بیت که در کلمات نورانی آنان نهفته است.

امروز، نیاز جامعه به آشنایی با فرهنگ ناب اهل‌بیت، بیش از هر زمان احساس

می‌شود. عطش و استقبالی هم که مردم از خود نشان می‌دهند، ضرورت ارائه و عرضة کلمات خاندان عصمت را در قالبی روان، سهل الوصول و متناسب با اقشار مختلف علاقه‌مند، روشن‌تر نشان می‌دهد.  به همین دلیل، مراکز و مؤسسات و اشخاصی به نشر «چهل حدیث» می‌پردازند.

آستانة مقدسة حضرت معصومه3 نیز به عنوان یک حرکت فرهنگی در راه نشر احادیث پیشوایان دین و ترویج معارف عترت، اقدام به چاپ این سلسله از چهل حدیث‌های موضوعی کرده است. موضوعات، ابتدا در کمیته‌ای تعیین، سپس به محققان و مؤلفان سفارش داده شده

تا به گردآوری و تدوین چهل حدیث پیرامون موضوعات برگزیده بپردازند. سعی شده است اغلب موضوعات، اخلاقی، تربیتی، کاربردی و معارفی باشد. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.

اما جزوه حاضر...

خدای متعال، زمین و امکانات آن را برای استفادة بشر آفریده و او را به آبادسازی آن و تأمین معاش خود و زندگی عزتمندانه فراخونده است. بر اساس رهنمودهای دین، امّت اسلامی باید مستقل و آزاد باشد و این درسایة تلاش و مجاهدت و به کارگیری همة ظرفیت‌های انسانی و طبیعی و تولید ثروت و کالا و توزیع عادلانه به دست می‌آید.

جزوة حاضر که به مناسبت نامگذاری سال 1391 به «تولید ملی و حمایت از کار و سرمایة ایرانی» از سوی مقام معظم رهبری دام ظله فراهم شده است، مجموعه‌ای از روایات اهل

بیت عصمت و طهارت: در مورد کار و تلاش و تولید و بهره‌گیری از منابع و حفظ سرمایه‌ها و حفاظت از طبیعت است که تقدیم شما خوانندگان عزیز مِی‌شود.

از پژوهشگر ارجمند، حجت الاسلام و المسلمین آقای مصطفی پاینده تقدیر می‌شود که تهیه و گردآوری و گزینش این احادیث را بر عهده داشته‌اند.

امید است توفیق بهره‌مندی از معارف قرآن و حدیث را داشته باشیم.

انتشارات زائر آستانه مقدس

سال تولید ملی، حمایت از کار و سرمایة ایرانی

(1391)

بخش  اول:اهمیت تولید و کسب

اشارة

بخش  اول:

اهمیت تولید و کسب

اهمیّت تولید و کسب حلال

 1- رسول خدا صلی الله علیه و آله: طَلَبُ الْحَلَالِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ⁽¹⁾تلاش و طلب درآمد حلال بر هر مرد و زن مسلمانی لازم و واجب است.

توضیح:

بدون تردید، مهمترین راه کسب درآمد حلال تولید محصولات و تأمین نیازمندی‌های ضروری اشخاص و جامعۀ اسلامی است و هر زن و مرد مسلمانی باید در تولید نیازهای خود و دیگران سهیم باشند.

کار و تولید با مجاهدت

2- رسول خدا: صلی الله علیه و آله ألْکَادُّ عَلَی عِیَالِهِ کَالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ‌⁽¹⁾کسی که برای تامین نیازهای خانوادۀ خود کار و تولید می‌کند، همانند مجاهد در راه خدا می‌باشد.

توضیح:

زحمت کشیدن برای تامین نیازهای خانواده، بیشتر از راه تولید تحقق می‌پذیرد.

### بهترین ارتزاق

3- رسول خدا صلی الله علیه و آله: ما أکَلَ أَحَدٌ طَعاماً قَطُّ خَیْراً مِنْ اَن یَأکُلَ مِنْ عَمَلِ یَدِهِ وَ إنَّ نَبیَّ اللهِ داوُدَ کانَ یأکُلُ مِنْ عَمَلِ یَدِهِ⁽¹⁾هیچ کس غذایی بهتر از حاصل دسترنج خود صرف نکرد و تحقیقاً داود پیامبر صلی الله علیه و آله از دسترنج خود ارتزاق می‌نمود.

توضیح:

شکی نیست که کار تولیدی خواه ساده باشد یا صنعتی، عمدتا با دست انجام می‌گیرد.

ارتزاق از دسترنج

4- رسول خدا صلی الله علیه و آله: کُلُوا مِنْ کَدِّ أَیْمانِکُمْ⁽¹⁾از دسترنج و کار خود ارتزاق نمایید.

توضیح

مسلمانان باید از راه کار و تولید داخلی موادّ ضروری و نیازهای خویش را تامین نمایند تا از وابستگی به  کشورهای خارجی و بیگانه رهایی یابند.

کسب حلال، بهترین عبادت

 5- امام باقر علیه السلامبه نقل از رسول خدا صلی الله علیه و آله: الْعِبَادَةُ سَبْعُونَ جُزْءاً أَفْضَلُهَا طَلَبُ الْحَلَالِ⁽¹⁾عبادت دارای هفتاد جزء است و بهترین جزء آن طلب مال حلال است.

توضیح

کارهای تولیدی و دارای درآمد مباح، بهترین عبادت در پیشگاه خدا می‌باشد.

کوشش برای روزی حلال

6-  اما صادق علیه السلام: فَعَلَیْکُمْ بِالْجِدِّ وَ الِاجْتِهَادِ وَ إِذَا صَلَّیْتُمُ الصُّبْحَ فَانْصَرَفْتُمْ فَبَکِّرُوا فِی طَلَبِ الرِّزْقِ وَ اطْلُبُوا الْحَلَالَ فَإِنَّ اللَّهَ سَیَرْزُقُکُمْ وَ یُعِینُکُمْ عَلَیْهِ⁽¹⁾بر شما لازم است که جدیت و کوشش کنید. هنگامی که نماز صبح را خواندید و از جماعت برگشتید، برای طلب روزی و مال حلال تلاش نمایید؛ زیرا خداوند به شما روزی عطا می‌کند و شما را در تحصیل آن کمک می‌دهد.

کار و تولید روش پیامبران

7- امام کاظم علیه السلام: کانَ رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آلهوَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ وَ آبَائِی:کُلُّهُمْ قَدْ عَمِلُوا بِأَیْدِیهِمْ وَ هُوَ مِنْ عَمَلِ النَّبِیِّینَ وَ الْمُرْسَلِینَ وَ الصَّالِحِینَ‌⁽¹⁾رسول خدا صلی الله علیه و آله، امیرمؤمنان علیه السلام و تمام اجداد من با دست، کار و تولید می‌کردند و این روش پیامبران و رسولان الهی و بندگان صالح بود.

تلاش برای کسب و کار

8- امام رضا علیه السلام : لَیْسَ لِلنّاسِ بُدٌّ مِنْ طَلَبِ مَعاشِهِم فَلا تَدَعِ الطَّلَبَ⁽¹⁾برای مردم هیچ راه چاره‌ای نیست، جز اینکه برای تامین زندگی و معیشت خود تلاش و کار کنند و نباید کسی از طلب و کسب و کار دریغ ورزد.

توضیح:

اگر برای تامین زندگی راهی جز تلاش و کار نیست، باید توجه داشت که تلاش و کار بیشتر از راه تولید داخلی تحقق می‌پذیرد.

جان و مال مسلمان

9- رسول خدا صلی الله علیه و آله: حُرْمَةُ مَالِ الْمُسْلِم کَحُرْمَةِ دَمِهِ‌⁽¹⁾حفظ حرمت مال مسلمان همچون حفاظت از جان و خون او لازم و واجب است.

توضیح

حفظ سرمایه‌های مسلمانان و اموال آنان خواه خصوصی باشد یا عمومی و دولتی، بر همگان واجب است و نباید از سوی اشخاص یا کارگزاران وحقوق بگیران حکومت کمترین زیان و خسارت به آنها وارد شود.

جدّیت در تولید

10- امام صادق علیه السلام: أَ یَعْجِزُ أَحَدُکُمْ أَنْ یَکُونَ مِثْلَ النَّمْلَةِ فَإِنَّ النَّمْلَةَ تَجُرُّ إِلَی حُجْرِهَا⁽¹⁾آیا شما از مورچه ناتوان‌تر هستید؟ (نمی‌بینید) که مورچه آذوقۀ خود را به سوی لانۀ خود می‌برد.

توضیح

همۀ انسان‌ها باید برای ارتزاق و زندگی خود تلاش نمایند. بهترین راه برای تحصیل روزی و معیشت تولید مواد غذایی ضروری برای زندگی و نگهداری اصولی آنها است.

نکوهش تنبلی در کار و تولید

11- امام صادق علیه السلام: لاتَکْسَلَ عَنْ مَعیشَتِکَ فَتَکُونَ کَلاًّ عَلی غَیرِکَ⁽¹⁾از تلاش برای تامین زندگی مادی خود سستی و تنبلی نکن وگرنه سربار دیگران (و وابسته به آنان) خواهی شد.

توضیح

در راه کسب و تولید، جدیت لازم است و با تنبلی و سستی تولید داخلی رشدی نخواهد داشت و ملّتی که در راه کار و تولید سستی نماید وابسته به بیگانگان می‌گردد.

حفظ سرمایههای عمومی

12- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: إلی بَعْضِ عُمّالِهِ: أدِقُّوا أقلامَکُمْ وَ قارِبُوابَیْن سُطورِکُمْ ... وَ اِیّاکُمْ وَ ألْإکْثارَ، فَاِنَّ أمْوالَ ألْمُسْلِمِینَ لاتَحْتَمِلُ الإِضْرارَ⁽¹⁾حضرت علی علیه السلام به بعضی از کارگزاران خود می‌نویسد: در استفاده از کاغذ و قلم نهایت صرفه‌جویی (و دقت) را کرده و از زیاده روی و اسراف پرهیز نمایید؛ زیرا سرمایه‌ها و اموال مسلمانان نباید دچار زیان و آسیب گردد.

تولید، نشانه مروت

13- امام سجاد علیه السلام: اِسْتنماءُ (استثمار) ألْمالِ، تَمامُ الْمُروَّۀِ⁽¹⁾فراهم ساختن زمینه برای نمو و افزایش دارایی‌ها، کمال مردانگی و مروّت است.

توضیح

از راه‌های مهم افزایش و نموّ اموال، سرمایه‌گذاری آنها در بخش تولید است.

اصلاح تولید و سرمایه

14- امام صادق علیه السلام: عَلَیْکَ بِإصْلاحِ ألْمالِ فَإنَّ فِیهِ مَنْبَهَۀٌ لِلْکَریمِ وَاسْتَغْناءٌ مِنَ ألْلَّئیمِ⁽¹⁾بر شما لازم است که مال را شایسته و حلال سازید؛ زیرا مال حلال و پاکیزه برای انسان‌های بزرگوار مایه شرافت بوده و موجب بی‌نیازی از افراد پست و فرومایه می‌گردد.

توضیح

مال و سرمایه باید از راه مباح و شایسته به دست آید. حرکت در راه حلال در تولید مواد و محصولات ضروری و مباح است و چنین تولید و دارایی است که یک جامعۀ ایمانی را از سرمایه داران فرومایه و پست خارجی بی‌نیاز می‌کند.

مال حلال برای فرد شایسته

پ

15- رسول خدا صلی الله علیه و آله: نِعْمَ الْمالُ ألصّالِحُ لِلرَّجُلِ الصّالِحِ⁽¹⁾چه خوب است مال شایسته و حلال برای انسان صالح و درستکار.

توضیح

سرمایه و مال اگر از راه تولید حلال به دست آید و صاحب آن هم درستکار باشد، می‌تواند سبب خیرات زیادی برای خانواده‌ها و جامعه باشد.

فراوانی مال از نعمتهای خدا

16- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: إنَّ مِنَ النِّعَمِ سَعَۀُ ألْمالِ⁽¹⁾فراوانی دارایی (و گشایش در امور مالی با کار و تولید)، از نعمتهای خدا می‌باشد.

توجه به منابع تولید

17- امام باقر علیه السلام کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام یَقُولُ: مَنْ وَجَدَ مَاءً وَ تُرَاباً ثُمَّ إفْتَقَرَ فَأَبْعَدَهُ اللَّهُ‌⁽¹⁾امیر مؤمنان علیه السلام همواره می‌فرمود: هر کس آب و خاک داشته باشد و در عین حال تهی دست و مستمند گردد، خدا او را از (رحمت خود) دور گردانده است.

توضیح

آب و خاک از منابع و زمینه‌های بسیار مناسب برای تولید داخلی و تامین محصولات

ضروری و زیربنایی برای استقلال و رفاه و آسایش یک کشور است.

کشاورزان، گنجهای خدا

18- امام صادق علیه السلام: عَنِ الفَلاّحینَ قالَ: هُمُ الزّارِعُونَ، کُنوزُ اللهِ فی اَرْضِهِ وَ ما فِی الأعمالِ شَئٌ اَحَبُّ إلَی اللهِ مِنَ الزِّراعَۀِ⁽¹⁾هنگامی که از امام صادق علیه السلام دربارۀ کشاورزان سؤال شد حضرت فرمود: آنان گنج‌های خدا در زمین هستند و هیچ کاری نزد خدا محبوب‌تر از زراعت نیست.

توضیح

تولید محصولات کشاورزی و سرمایه‌گذاری در امر زراعت و آبیاری می‌تواند جامعه اسلامی را از فقر و وابستگی به خارج نجات داده و از واردات مواد غذایی بی‌نیاز سازد.

بخش دوم:عرصههای تولید

اشارة

دانش کشاورزی، موهبتی الهی

19- امام صادق علیه السلام: کَذلِکَ أُعْطِیَ عِلْمَ ما فیهِ صَلاحُ دُنیاهُ کَالزِّراعَۀِ والغِراسِ وَ اِسْتِخراجِ أَلأرَضینَ وَ ... اِسْتِنباطِ ألْمِیاهِ⁽¹⁾همچنین به انسان دانش‌هایی داده شد که در آن مصالح دنیوی آدمیان نهفته است؛ مانند دانش کشاورزی، درختکاری، استخراج مواد و آب از زمین و ... .

توضیح

زراعت، درختکاری، استخراج مواد از زمین و استفاده از آب‌های زیرزمینی و قنات‌ها، بخش دیگری برای رشد تولیدات داخلی است که در شرایط کنونی باید هر چه بیشتر از دانش‌های روز هم بهره جست و از تباه کردن زمین مرغوب و هدر دادن آب پرهیز کرد.

استخراج از زمین

20- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: قَدْ أَمَرَهُمْ بِالْعِمَارَةِ لِیَکُونَ ذَلِکَ سَبَباً لِمَعَایِشِهِمْ بِمَا یَخْرُجُ مِنَ الْأَرْضِ مِنَ الْحَبِّ وَ الثَّمَرَاتِ وَ مَا شَاکَلَ ذَلِکَ مِمَّا جَعَلَهُ اللَّهُ مَعَایِشَ لِلْخَلْقِ⁽¹⁾در ضمن حدیثی فرمود: خداوند مردم را به آبادانی زمین فرمان داد تا به سبب آن حبوبات، محصولات و دیگر موادی که خدا برای تامین معیشت خلق قرار داده از زمین به دست آورند و نیازهای زندگیشان را برطرف سازند.

توضیح

با تولید محصولات کشاورزی و استخراج مواد معدنی می‌توان معیشت مردم را تامین کرد و کشور را خودکفا ساخت.

استفاده از دریا

21- امام علی علیه السلامدر خطاب خود به مردم بصره:... سَخَّرَ لَکُمُ الْماءَ یَغْدُو عَلَیْکُمْ وَ یَرُوحُ صَلاحاً لِمَعاشِکُمْ وَ الْبَحْرَ سَبَباً لِکَثْرَۀِ أمْوالِکُمْ⁽¹⁾خداوند آبی را که در بامداد و شامگاه بر شما می‌گذرد، مسخّر شما گرداند و مایه تأمین معیشت شما قرار داد و دریا را سبب منفعت و فراوانی دارایی شما قرار داد.

توضیح

یکی از عرصه‌های تولید، دریا می‌باشد که می‌توان از آن انواع بهره‌ها برد. بهره‌هایی از قبیل حمل و نقل کالا، جابه جایی مسافر، صید ماهی و استخراج نفت و گاز و... .

صنعت از عرصههای تولید

22- امام صادق علیه السلام: جَعَلَ أسْبابَ أرزاقِهِمْ فی ضُرُوب الأعْمالِ وَ أنْواعِ الصَّناعاتِ وَ ذلِکَ أدْوَمُ فی البَقاءِ و أَصَحُّ فی التَّدبیرِ⁽¹⁾خداوند راه‌های تأمین روزی انسان را در کارها و حرفه‌ها و مهارت‌های صنعتی قرار داد و رمز بقای زندگی و تدبیر آن هم در چنین اموری نهفته است.

توضیح

انواع حرفه‌ها و صنایع، بخش دیگری از زمینه‌های تولیدات یک کشور است که به سبب آن می‌توان بسیاری از نیازهای اقتصادی مردم را برطرف ساخت.

توجه به دامداری

23- امام صادق علیه السلام: کَذَلِکَ أُعْطِیَ عِلْمَ مَا فِیهِ صَلَاحُ دُنْیَاهُ وَ اقْتِنَاءُ الْأَغْنَامِ وَ الْأَنْعَامِ‌⁽¹⁾از جمله اموری که به انسان داده شده، دانش نگهداری گوسفندان (دامپروری و پرورش) چهارپایان (گوسفند، گاو و شتر) است.

توضیح

دامداری، یکی دیگر از عرصه‌های اقتصادی برای تولید لبنیات و محصولات چرمی و ... است که باید از دانش‌های لازم هم بهره جست.

حدود تولید و استفاده از مال

24- رسول خدا صلی الله علیه و آله: طُوبی لِمَن اِکتَسَبَ مِنَ المُؤمنینَ مالاً مِنْ غَیْرِ مَعْصیَۀٍ وَ أَنْفَقَهُ فی غَیْرِ مَعْصِیَۀٍ⁽¹⁾خوشا به حال آن مسلمانی که مال را بدون ارتکاب گناه تحصیل کرده و در راه غیر معصیت هزینه نماید.

توضیح

در جامعه اسلامی، محصولات تولیدی نباید از راه نامشروع، همچون ربا، حیف و میل دستمزد یا حقوق دیگران، غصب، رشوه، تقلّب و ... تحصیل گردد؛ بلکه باید حدود الهی و حقوق مردم در تولید و تحصیل آنها رعایت گردد.

سرمایه ارزشمند

25- امام سجاد علیه السلام: ... وِ أمّا حَقُّ ألْمالِ فَأَنْ لاتأخُذَهُ إلاّ مِنْ حِلّهِ وَ لاتُنفِقَهُ إلّا فَی حِلّهِ...⁽¹⁾حق مال این است که آن را تنها از راه حلال تحصیل کرده و فقط در راه مباح و شایسته هزینه نمایی.

توضیح

هر سرمایه و تولیدی ارزش ندارد. سرمایه و تولید باید از راه مشروع و قانونی تحصیل شود و در راه حلال و شایسته هم هزینه گردد، تا حق آن ادا شود. مالی که از راه تولید شراب، مواد مخدّر و محصولات ضداخلاقی به دست می‌آید، نه تنها ارزش مالی ندارد بلکه حرام است و اصل آن مواد و محصولات هم باید از بین برود.

پرهیز از حرامخواری

26- امام صادق علیه السلام: إنَّ‌الله عَزَّوجَلَّ خَلَقَ الْخَلْقَ وَ خَلَقَ مَعَهُم أرْزاقَهُم حَلالاً، فَمَنْ تَناوَلَ شَیئاً مِنْها حَراماً قَصَّ بِهِ مِنْ ذلِکَ الحَلالِ⁽¹⁾خداوند خلایق و روزی آنان را حلال آفرید. هر کس مقداری حرام خورد، خدا به همان اندازه از روزی حلالش می‌کاهد.

بخش سوم:

اشارة

هدف تولید، عبادت

27- رسول خدا صلی الله علیه و آله: فَلَوْ لَا الْخُبْزُ مَا صَلَّیْنَا وَ لَا صُمْنَا وَ لَا أَدَّیْنَا فَرَائِضَ رَبِّنَا عَزَّوَجلَّ⁽¹⁾اگر نان (و مواد غذایی) نبود ما برای انجام نماز، روزه و واجبات الهی توان نداشتیم.

توضیح

تولید مواد غذایی، نقش اساسی در توان بخشیدن به انسان‌های خداپرست و مؤمن برای ایفا وظیفه بندگی دارد. اگر جامعه اسلامی در اثر سستی یا سوء مدیریت نتواند محصولات غذایی خود را با تولید داخلی تامین نماید، در انجام عبادات و تکالیف الهی هم ناتوان خواهد شد.

هزینه با نگاه به آینده

28- امام علی علیه السلام: اِنَّما لَکَ مِنْ مالِکَ ما قَدَّمْتَهُ لِآخِرَتِکَ وَ ما أَخَّرْتَهُ فَلِلْوارِثِ⁽¹⁾از مال انسان آنچه در راه تحصیل آخرت هزینه می‌گردد، باقی می‌ماند و آنچه نگهداری می‌شود از آنِ وارث است.

طالب دنیا یا آخرت

29- قَالَ رَجُلٌ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ علیه السلام وَ اللَّّهِ إِنَّا لَنَطْلُبُ الدُّنْیَا وَ نُحِبُّ أَنْ نُؤْتَاهَاْ فَقَالَ: تُحِبُّ أَنْ تَصْنَعَ بِهَا مَا ذَا؟ قَالَ أَعُودُ بِهَا عَلَی نَفْسِی وَ عِیَالِی وَ أَصِلُ بِهَا وَ أَتَصَدَّقُ بِهَا وَ أَحُجُّ وَ أَعْتَمِرُ فَقَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ علیه السلاملَیْسَ هَذَا طَلَبَ الدُّنْیَا هَذَا طَلَبُ الْآخِرَةِ؛⁽¹⁾

شخصی به امام صادق علیه السلام عرض کرد: «به خدا سوگند که ما طالب دنیا بوده و برای رسیدن به آن علاقه داریم.» حضرت فرمود: «علاقه داری که با اموال دنیوی چه کنی؟» آن شخص گفت: «از آنها خود و خانواده‌ام استفاده کنیم، به دیگران بخشیده و صدقه می‌دهم و با آنها حج و عمره می‌روم.» امام علیه السلام فرمود: «این دنیا طلبی نیست، بلکه آخرت طلبی است.»

توضیح

یکی از اهداف تولید داخلی و تحصیل سرمایه، گره‌گشایی ازکارهای دیگران، صله رحم و توشه گرفتن از درآمدهای افزوده برای سرمایه گذاری در امور اخروی است.

فقر زدایی با افزایش تولید

30- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: أللهَ أللهَ فیِ الفُقَراءِ وَ المَساکینَ فَشارِکُوهُمْ فی مَعایشِکُمْ⁽¹⁾خداوند را در نظر بگیرید در رابطه با فقیران و مستمندان و آنان را در معیشت خود شریک سازید.

توضیح

یکی از اهداف مهم تولید، باید فقرزدایی از تهیدستان و اقشار محروم جامعه باشد و در این امر کارگزاران حکومت و آحاد تولیدکنندگان و اشخاص متمکن مسؤول‌اند.

سرمایه برای حفظ آبرو

31- امام صادق علیه السلام: لاخَیْرَ فیمَن لایُحِبُّ المالَ مِنْ حَلالٍ فَیَکُفَّ بِه وَجْهَهُ وَ یَقْضِیَ بِه دِیْنَهُ وَ یَصِلُ بِهِ رَحِمَهُ⁽¹⁾در کسی که برای حفظ آبرو، پرداخت بدهکاری‌ها و پیوند با خویشاوندان خود علاقه به گردآوری مال حلال ندارد، خیری هم وجود ندارد.

توضیح

هدف از تولید و علاقه به مال نباید ثروت اندوزی و بخل ورزی باشد، بلکه باید نیکی به دیگران، ادای دُیون الهی و مردم و حفظ عزّت و آبرو مدنظر قرار گیرد.

تمکن مالی و کسب تقوا

32- امام صادق علیه السلام عَنْ رَسُولِ اللَّهِ6: نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَی تَقْوَی اللَّهِ الْغِنَی‌⁽¹⁾امام صادق علیه السلام از رسول خدا9 نقل می‌کند: بی‌نیازی و برخورداری از ثروت پایه خوبی برای صعود به سوی تقوا می باشد.

توضیح

مسلمانان در صورت تولید وتمکن مالی، باید با سرمایه اقتصادی خود بنیاد معنویت و تقوای الهی را در خود، خانواده و جامعه اسلامی استوار سازند و از اسراف و رفاه طلبی پرهیز نمایند.

نفی تجاوز با توانگری

33- امام صادق علیه السلام: غِنًی یَحْجُزُکَ عَنِ الظُّلْمِ خَیْرٌ مِنْ فَقْرٍ یَحْمِلُکَ عَلَی الْإِثْمِ؛⁽¹⁾توانگری مالی که انسان را از تجاوز به حق دیگران باز دارد، بهتر از فقری است که آدمی را وادار به گناه نماید.

توضیح

تولید و تحصیل سرمایه، سبب مصونیت اشخاص و جامعه از بسیاری مفاسد (دزدی، اعتیاد و ...) و تجاوزهای مالی می‌شود.

آزادی انسان

34- امام صادق علیه السلام: أِنَّ أَمِیرَالْمُؤْمِنِینَ علیه السلام أَعْتَقَ أَلْفَ مَمْلُوکٍ مِنْ کَدِّ یَدِهِ؛⁽¹⁾امیرمؤمنان علیه السلام هزار بنده را از درآمد و دسترنج خود آزاد ساخت.

حسن مدیریت در تولید

35- امام علی امیرالمومنین: إذا اَرادَ اللهُ بِعَبْدٍ خَیْراً ألْهَمَهُ الْاِقتِصادَ وَ حُسْنَ التَّدِْبیرِ وَ جَنَّبَهُ سُؤَالتَّدبیرِ وَ ألاِْسْرافَ⁽¹⁾خداوند هرگاه خیر بنده‌ای را بخواهد صرفه‌جویی و حسن تدبیر به او الهام کرده و او را از سوء مدیریت و اسراف باز می‌دارد.

توضیح

از عوامل مهم در رشد تولید داخلی، حسن مدیریت و پرهیز از اسراف در هزینه‌ها و مصرف است.

رعایت حقوق در تولید و سرمایه

36- امام صادق علیه السلام: إِنَّ مِنْ بَقَاءِ الْمُسْلِمِینَ وَ بَقَاءِ الْإِسْلَامِ أَنْ تَصِیرَ الْأَمْوَالُ عِنْدَ مَنْ یَعْرِفُ فِیهَا الْحَقَّ وَ یَصْنَعُ فِیهَا الْمَعْرُوفَ ⁽¹⁾از عوامل بقای اسلام و مسلمانان، این است که سرمایه‌ها و دارایی‌ها در اختیار اشخاص آگاه به حقوق خدا و مردم و نیکوکاران قرار گیرد.

توضیح

سرمایه‌ها و اموال حاصل از تولیدات داخلی، در صورتی سبب بقا و تقویت اسلام و جامعه ایمانی می‌شود که اشخاص صاحب اختیار و مدیران مسئول حقوق خدا و مردم را مدنظر قرار داده و از درآمدها در راه نیکی به دیگران استفاده کنند.

###   سوء مدیریت در تولید

37- امام صادق علیه السلام: إِنَّ مِنْ فَنَاءِ الْإِسْلَامِ وَ فَنَاءِ الْمُسْلِمِینَ أَنْ تَصِیرَ الْأَمْوَالُ فِی أَیْدِی مَنْ لَا یَعْرِفُ فِیهَا الْحَقَّ وَ لَا یَصْنَعُ فِیهَا الْمَعْرُوفَ ⁽¹⁾قرار گرفتن امر تولید و اقتصاد در دست اشخاص جاهل و ناآگاه به حقوق خدا و مردم و بهره نگرفتن از دارایی‌ها برای احسان و نیکی به دیگران، سبب آسیب دیدن و نابودی اسلام و مسلمانان می‌شود.

توضیح

بزرگترین آفت برای سرمایه‌ها و تولیدات داخلی، سوء مدیریت از سوی اشخاص یا کارگزاران جاهل است. افراد یا کارگزارانی که از محصولات تولیدی و اموال به شکل شایسته استفاده نمی‌کنند و حقوق خدا و مردم را در آنها مدنظر قرار نمی‌دهند. باعث سستی اساس اسلام و مسلمانان می‌شوند.

نهی از تباهی سرمایه

38- امام رضا علیه السلام: اِنَّ اللهَ یُبغِضُ ... وَ إضاعَۀَ ألْمالِ ...⁽¹⁾همانا خداوند، تباه کردن مال را مبغوض داشته و نمی‌پسندد.

توضیح

از سرمایه‌ها و دارایی‌های خصوصی و عمومی باید کمال بهره برداری در بخش تولید بشود و روا نیست که اموال ضایع و تباه شوند.

بدترین سرمایه

39- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: شَرُّ الأمْوالِ مالَمْ یَخْرُجْ مِنْهُ حَقُّ اللهِ⁽¹⁾بدترین اموال، سرمایه و مالی است که حق خدا (زکات، خمس، حج و ...) از آن خارج نشود.

توضیح

اموال و سرمایه‌هایی که از راه تولید مشروع به دست می‌آید باید حق خدا از آن پرداخت شود و چنین نیست که هر چه از راه تولید و غیر آن به دست می‌آید مالِ صاحب آن باشد.

سرمایه زمینه فساد

40- امام علی امیرالمومنین علیه السلام: أَلْمالُ مادَّۀُ ألشَّهَواتِ⁽¹⁾مال و سرمایه، زمینه شهوترانی‌ها است.

توضیح:

مال و سرمایه اگر از راه حلال و مشروع کسب نشود و در اختیار اشخاص دنیا طلب یا بی‌ایمان قرار گیرد، موجب بسیاری از مفاسد و شهوترانی‌ها می‌گردد.

نمونه بارز آن، شهوترانی‌ها و هوسرانی‌های اشخاص رفاه طلب یا سرمایه داران بی دین می‌باشد.

منابع و مآخذ

قرآن

وسائل الشیعه، حرّ عاملی، محمد بن حسن، تحقیق: مؤسسه آل البیت:.