زیارتنامه امامزادگان

مشخصات کتاب

سرشناسه : احمدی جلفایی، حمید، - ۱۳۵۷

عنوان و نام پدیدآور : زیارتنامه امامزادگان/ مولف حمید احمدی جلفایی.

مشخصات نشر : قم: انتشارات زائر، ۱۳85.

مشخصات ظاهری : ۱۱۲ص.؛ ۵/۱۴×۵/۲۱س‌م.

شابک : 978-600-8132-39-4

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

موضوع : امامزادگان -- زیارتنامه‌ها

موضوع : دعاها

رده بندی کنگره : BP۵۳/۵ /ھ۱۵‌ج۷ ۱۳۹۵

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۹۸۴

تقدیم به:

أَهْلِ بَیْتِ النُّبُوَّةِ وَ مَعْدِنِ الرِّسَالَةِ!

وَ سَادَاةِ الاْءُمَمِ وَ أُصُولِ الْکَرَمِ!

(صَلَّی اللّهُ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ)

یا حقّ!

شناسنامه کتاب:

عنوان: زیارتنامه امامزادگان

نویسنده: حمید احمدی جلفایی

حروفچینی و صفحه آرایی: کوثر / بابکی 09122539794

لیتوگراف: بیان / قم

چاپخانه: باقری / قم

نوبت چاپ: دوم / 1385 (با اصلاحات جدید)

ناشر: انتشارات زائر - وابسته به آستانه مقدّسه قم

تیراژ: 10000

هدیه هر جلد: 300 تومان

شابک: 3 - 09 - 8567 - 964

«حقّ چاپ و نشر برای مؤلف محفوظ است»

(التماس دعا)

مقدّمه

«به ملازمان سلطان که رساند این دعا را که به شکر پادشاهی ز نظر مران گدا را»

اینجا قصر نور است و میدان حضور، شهر شور است و بلندی طور؛ سفینه عشق می‌خواهد و ناخدای بی ریا و پندار سلیم باید و پاکی موسیا!

آری ، این بوی غربت حیدر است کزین دیار به مشام می‌رسد، وین عطر نسیم کوثر است کزین نگار مدام می‌وزد!

در و دیوار این روضه رضوان ، بوسیدنی است و خاک و گِل این آستان ، به جان بوییدنی!

مدّتها بود که اینجانب در فکر تهیّه زیارتنامه‌ای مناسب و در عین حال مستند برای امامزادگان بودم، تا در گفتگوی با حضرتشان عصای دست زائران باشد و زبان حال عاشقان.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله فرمودند: « هر کس مرا زیارت کند و یا یکی از

اولاد و ذرّیّه مرا زیارت کند، در روز قیامت ، من هم او را زیارت خواهم کرد و او را از پرتگاههای روز قیامت نجات خواهم داد».

(کامل الزیارات : 11/4)

و امام کاظم علیه‌السلام فرمودند: «هر که نتواند خود ما (امامان معصوم) را زیارت کند، بندگان صالح از ذرّیّه و اصحاب ما را زیارت کند تا اجر و پاداش زیارت ما را ببرد» .

(الکافی : 4/59/7)

و امام صادق علیه‌السلام فرمودند: «زیارت قبر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و زیارت قبور شهیدان و زیارت قبر حسین علیه‌السلام و اولاد ائمّه اطهار، معادل یک حجّ مقبول که همراه با رسول خدا بجای آورده شود ثواب دارد» .

(کامل الزیارات : 156/1)

و همچنین امام صادق علیه‌السلام در روایتی دیگر فرمودند: «همانا زیارت ما اهل بیت، بمنزله تجدید پیمان با خدا و رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله است که برگردن شیعیان ما نهاده شده است» .

(المستدرک:10/233/2)

بنده ، فراوان دیده‌ام که بسیاری از زائران این اماکن مقدّسه ، به خاطر در دسترس نبودن متنی مناسب در آداب ونحوه زیارت ، راه

و رسم سلام دادن به حضور انورشان را نیکو بلد نیستند و یا در نهایت به همان سلام و حاجت خواستن اکتفا می‌کنند و بقیّه اوقات زیارتی خود را به بطالت می‌گذرانند و به همین خاطر ، این بنده حقیر به توفیق خداوند متعال ، این دفترچه مختصر را پس از تفحّصاتی در لابلای متون اخبار شیعه و با الهام از روایات و کتب معتبر حدیثی تنظیم نمودم و امیدوارم که گامی هرچند کوچک ، ولی مثبت و مفید در راه خدمت به این آستان ، در دستگاه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام پذیرفته شود و موجب کفّاره گناهان این روسیاه گردد .

در نهایت این زحمت مختصر را به ساحت مقدّس حضرت ولیّ عصر ـ روحی له الفداء، و علیه آلاف التحیّة و الثناء - تقدیم می‌نمایم و امیدوارم که موجبات خشنودی آن حضرت را برای حقیر و همه زائران این اماکن مقدّسه فراهم نماید .

التماس دعا

حمید احمدی جلفایی

دعای برای سلامتی امام زمان(عج)

از جمله دعاهایی است که در منابع بسیار معتبر ذکر شده است :

اَللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ خدایا باش برای ولیّ خودت ، حضرت حجّت ، فرزند امام حسن عسکری صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلی ابآئِهِ، فی هذِهِ السّاعَةِ، که درود تو بر او و بر پدرانش باد ، در این ساعت وَفی کُلِّ ساعَةٍ، وَلِیّاً وَحافِظاً، وَقآئِداً وَناصِراً، و در همه ساعات ، یار و یاور و نگهبان و راهبر و یاری رسان وَدَلیلاً وَعَیْناً، حَتّی تُسْکِنَهُ اَرْضَکَ طَوْعاً، و راهنماو دیده‌بان ، تا اینکه او را از روی میل و اراده در روی زمین سکونت دهی

وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً.

و برای مدّت طولانی در روی زمین بهره‌مندش سازی.

نحوه زیارت

وقتی می‌خواهی قدم بر آستان مبارک امامزاده بگذاری ، سعی کن با وضو باشی و احترام و ادب و تواضع آن مکان مقدّسه را در قلب و عمل مراعات کنی و سپس همانگونه که مرحوم علاّمه مجلسی رحمه‌الله از مرحوم سیّد بن طاووس رحمه‌الله و شیخ مفید رحمه‌الله نقل نموده است، برای زیارت هرکدام از امامزاده‌ها این چنین عمل نمایی :

اوّل روبروی ضریح بایست و بگو:

السَّلاَمُ عَلَیْکَ أَیُّهَا السَّیِّدُ الزَّکِیُّ ، الطّاهِرُ سلام بر تو ای سیّد پاک و مطّهر الْوَلِیُّ، وَ الدّاعِی الْحَفِیُّ ، أَشْهَدُ أَنَّکَ قُلْتَ و ولیّ خدا و دعوت کننده به سوی حقّ و شفیق و مهربان ، شهادت می‌دهم حَقًّا ، وَ نَطَقْتَ حَقًّا وَ صِدْقاً ، وَ دَعَوْتَ إِلی که شما در طول عمر شریفتان تنها حقّ را گفتی و تنها به حقّ مَوْلایَ وَ مَوْلاکَ عَلاَنِیَةً وَ سِرًّا ، فازَ مُتَّبِعُکَ و راستی تکلّم نمودی و مردم را بسوی مولایم و مولایت (علی(ع)) چه در آشکارا

وَنَجا مُصَدِّقُکَ ، وَ خابَ وَ خَسِرَ مُکَذِّبُکَ و چه در نهان فرا خواندی! رستگار شد هر که از تو پیروی کرد و نجات یافت هر وَ الْمُتَخَلِّفُ عَنْکَ، اشْهَدْ لِی بِهذِهِ الشَّهادَةِ که تو را تصدیق نمود و ضرر و زیان نمود هر که تو را تکذیب کرد و از تو سرپیچی نمود ، شهادت بده

لاِءَکُونَ مِنَ‌الْفائِزِینَ بِمَعْرِفَتِکَ وَ طاعَتِکَ ، ای سیّد بزرگوار، بخاطر این شهادت در روز قیامت برای من ، تا من نیز وَ تَصْدِیقِکَ وَ اتِّباعِکَ ، وَ السَّلاَمُ عَلَیْکَ یا از جمله رستگاران به سبب معرفت و اطاعت و تصدیق و پیروی از تو باشم ! و سلام بر تو سَیِّدِی وَ ابْنُ سَیِّدِی ، أَنْتَ بابُ اللّهِ الْمُوءْتی ای آقای من و ای فرزند آقای من، تو همان دری هستی که خداوند متعال مِنْهُ ، وَ الْمَأْخُوذُ عَنْهُ ، أَتَیْتُکَ زائِراً ، از آن حاجات بندگانش را می‌دهد! و بندگان الهی حاجات خود را وَ حاجاتِی لَکَ مُسْتَوْدِعاً ، وَ ها أَنَا ذا از تو می‌گیرند من برای زیارت شما آمده‌ام و همه حاجات خودم را به شما می‌سپارم أَسْتَوْدِعُکَ دِینِی وَ أَمانَتِی ، وَ خَواتِیمَ و همانا من همه امور دینی و سر انجام کار خود و همچنین همه

عَمَلِی، وَ جَوامِعَ أمَلِی ، إِلی مُنْتَهی أَجَلِی ، آرزوهایم را تا آخر عمرم به خودت واگذار می‌کنم! وَ السَّلاَمُ عَلَیْکَ وَ رَحْمَةُ اللّه‌ِ وَبَرَکاتُهُ . و سلام و رحمت و برکات بی پایان خداوند متعال بر روان پاک تو باد!

سپس اگر وقت نمودی این زیارت را هم بخوان :

السَّلاَمُ عَلی جَدِّکَ الْمُصْطَفی، السَّلاَمُ عَلی سلام به جدّت حضرت مصطفی ! سلام به أَبِیکَ الْمُرْتَضَی الرِّضا، السَّلاَمُ عَلَی پدرت حضرت علیّ مرتضی! سلام به السَّیِّدَیْنِ الْحَسَنِ وَ الْحُسَیْنِ، السَّلاَمُ عَلی دو سیّد و آقای بزرگوار: امام حسن و امام حسین! سلام به خَدِیجَةَ سَیِّدَةِ نَساءِ الْعالَمِینَ، السَّلاَمُ خدیجه سرور و بانوی زنان بهشتی! سلام به حضرت عَلی فاطِمَةَ أُمِّ الأَئِمَّةِ الطّاهِرِینَ، السَّلاَمُ فاطمه مادر همه امامان پاک و مطهّر ، سلام

عَلَی النُّفُوسِ الْفاخِرَةِ، بُحُورِ الْعُلُومِ به همه نَفْسهای فاخره و دریاهای پر موج علوم الزّاخِرَةِ، شُفَعائِی فِی الآخِرَةِ ، وَ أَوْلِیائِی و شفیعان من در روز قیامت و یاری کنندگان من به عِنْدَ عَوْدِ الرُّوحِ إِلَی الْعِظامِ النّاخِرَةِ، أَئِمَّةِ هنگام باز گشت روح در استخوان‌های پوسیده و امامان الْخَلْقِ، وَ وُلاةِ الْحَقِّ، السَّلاَمُ عَلَیْکَ أَیُّهَا خلق و زمامداران حقّ ، سلام به تو ای شخص شریف الشَّخْصُ الشَّرِیفُ ، الطّاِهُر الْکَرِیمُ، أَشْهَدُ و بزرگوار و پاک و کریم ، همانا من شهادت می‌دهم أَنْ لاَ إِلهَ إِلاَّ اللّهُ ، وَ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ که معبودی جز خداوند یکتا وجود ندارد و شهادت می‌دهم که حضرت محمّد(ص) وَ مُصْطَفاهُ ، وَ أَنَّ عَلِیًّا وَلِیُّهُ وَ مُجْتَباهُ ، وَ أَنَّ بنده برگزیده او و حضرت علی(ع) ولیّ برگزیده اوست الاْءِمامَةُ فِی وُلْدِهِ إِلی یَوْمِ الدِّینِ، و شهادت می‌دهم که امامت تا روز قیامت تنها در میان فرزندان او قرار دارد

نَعْلَمُ ذلِکَ عِلْمَ الْیَقِینِ، وَ نَحْنُ لِذلِکَ و ما یقین و اعتقاد قلبی به این مسأله داریم

مُعْتَقِدُونَ، وَ فِی نَصْرِهِمْ مُجْتَهِدُونَ.

و بر یاری و نصرت آنها سعی و تلاش می‌کنیم!

پس از آن ، همانگونه که از شیخ مفید رحمه‌الله نقل است، رو به درگاه الهی کرده و این دعا را بخوان که این دعا پس از زیارت هر کدام از حرمهای ائمّه و اولادشان مستحبّ است:

أَللّهُمَّ إِنْ کانَتْ ذُنُوبِی قَدْ أَخْلَقَتْ وَجْهِی خداوندا اگر خطاها و گناهانم آبروی مرا در نزد تو برده عِنْدَکَ ، وَ حَجَبَتْ دُعائِی عَنْکَ ، وَ حالَتْ و مانع از استجابت دعاهای من شده و میان من بَیْنِی وَ بَیْنَکَ، فَأَسْأَلُکَ أَنْ تَقْبَلَ عَلَیَّ و تو جدایی انداخته، پس از تو می‌خواهم که از روی کرامت بِوَجْهِکَ الْکَرِیمِ، وَ تَنْشُرَ عَلَیَّ رَحْمَتَکَ، به من توجّه و عنایت کنی و رحمت خودت را بر من بگسترانی وَ تُنْزِلَ عَلَیَّ بَرَکاتِکَ، وَ إِنْ کانَتْ قَدْ مَنَعَتْ و برکات خود را بر من نازل گردانی! و اگر گناهان من مانع

أَنْ تَرْفَعَ لِی إِلَیْکَ صَوْتاً أَوْ تَغْفِرَ لِی ذَنْباً، أَوْ از آن است که صدای من به سمت تو بالا آید و نمی‌گذارد تا گناهانم بخشوده تَتَجاوَزَ عَنْ خَطِیئَةٍ مُهْلِکَةٍ، فَها أَنَا ذا گردد و مانع از آن است که خطاهای هلاک کننده‌ام را تو بیامرزی، مُسْتَجِیرٌ بِکَرَمِ وَجْهِکَ وَ عِزِّ جَلاَلِکَ، پس اکنون ببین که من به کرم و لطف تو و به عزّت و جلال تو پناهنده‌ام مُتَوَسِّلٌ إِلَیْکَ، مُتَقَرِّبٌ إِلَیْکَ وَبِأَحَبِّ و تنها دست به دامن تو آویخته‌ام ، به تو تقرّب جسته‌ام به واسطه محبوبترین خَلْقِکَ إِلَیْکَ، وَأَکْرَمِهِمْ عَلَیْکَ، وَ أَوْلاهُمْ خلق تو و گرامی‌ترین و نزدیکترین و مقرّبترین آنها ، بِکَ، وَ أَطْوَعِهِمْ لَکَ ، وَ أَعْظَمِهِمْ مَنْزِلَةً یعنی حضرت محمّد(ص) و اهل بیت پاک و مطهّر او وَمَکاناً عِنْدَکَ ، مُحَمَّدٍ وَ بِعِتْرَتِهِ الطّاهِرِینَ، و امامان هدایت یافته تو که اطاعت از آنها را برای الأَئِمَّةِ الْهُداةِ الْمَهْدِیِّینَ، الَّذِینَ فَرَضْتَ همه واجب ساخته‌ای و همه مردم را به دوستی آنها

عَلی خَلْقِکَ طاعَتَهُمْ ، وَ أَمَرْتَ بِمَوَدَّتِهِمْ ، امر نموده‌ای و آنها را صاحبان دین خود پس از وَ جَعَلْتَهُمْ وُلاةَ الأَمْرِ مِنْ بَعْدِ رَسُولِکَ صلی‌الله‌علیه‌و‌آله رسول اکرم(ص) قرار داده‌ای، پس ای‌خوار کننده یا مُذِلَّ کُلِّ جَبّارٍ عَنِیدٍ، وَ یا مُعِزَّ الْمُوءْمِنِینَ، هر ستمگر و متکبّری ، و ای عزّت بخشنده هر مؤمنی، همانا تاب بَلَغَ مَجْهُودِی، فَهَبْ لِی نَفْسِیَ السّاعَةَ وَرَحْمَةً و توان من تمام شده است، پس‌در این ساعت مرا مورد آمرزش و رحمت خودت قرار مِنْکَ ، تَمُنُّ بِها عَلَیَّ ، یا أَرْحَمَ الرّاحِمِینَ. بده و با این کار بر من منّت بگذار ، ای مهربانترین مهربانان! سپس دو طرف صورتت را به ضریح حضرت بمال و آن را ببوس و آنگاه بگو:

أَللّهُمَّ إِنَّ هذا مَشْهَدٌ لا یَرْجُو مَنْ فاتَتْهُ فِیهِ پروردگارا همانا اینجا زیارتگاهی است که هر که در این مکان رَحْمَتُکَ أَنْ یَنالَها فِی غَیْرِهِ ، وَ لا أَحَدٌ رحمتی را از دست داد امیدی نیست که در جای دیگر بتواند آنرا بیابد و نیست کسی

أَشْقی مِنِ امْرِئٍ قَصَدَهُ مُوءَمِّلاً فَآبَ عَنْهُ بدبخت‌تر از آنکه با امید به این درگاه روآورد ولی ناامید و خائِباً ، أَللّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنْ شَرِّ الإِیابِ ، مأیوس برگردد! خدایا من به تو پناه می‌آورم از این که ناامید و مأیوس برگردم وَ خَیْبَةِ الْمُنْقَلِبِ ، وَ الْمُناقَشَةِ عِنْدَ و به تو پناه می‌آورم ازانقلاب و تحوّل روز قیامت و گرفتاریهای آن الْحِسابِ، وَ حاشاکَ یا رَبِّ أَنْ تَقْرِنَ طاعَةَ و تو منزّهی ای پروردگار من از این که طاعت این بزرگواران وَلِیِّکَ بِطاعَتِکَ ، وَ مُوالاتِهِ بِمُوالاتِکَ، وَ را طاعت خود بدانی و دوستی آنها را دوستی خود مَعْصِیَتَهُ بِمَعْصِیَتِکَ، ثُمَّ تُؤْیِسُ زائِرَهُ و معصیت آنها رامعصیت خود معرفی کنی، ولی زائر آنها را از درگاه وَالْمُتَحَمِّلَ مِنْ بُعْدِ الْبِلادِ إِلی قَبْرِهِ ، خود ناامید برگردانی، زائری که از راه دوری‌آمده و به قبر او و به عزّت تو وَ عِزَّتِکَ لا یَنْعَقِدُ عَلی ذلِکَ ضَمِیرِی ، إِذْ

پناهنده شده است، به عزّت خودت قسم که من هرگز این اعتقاد را ندارم ؛ چرا که همه دلها نسبت

کانَتِ الْقُلُوبُ إِلَیْکَ بِالْجَمِیلِ تُشِیرُ.

به تو و کرم تو خوش بین و امیدوار هستند.

و سپس دو رکعت نماز زیارت به نیّت صاحب آن مکان مقدّس به جای‌آور و به روح مطهّر آن امامزاده هدیه کن .

چند نکته مهمّ در آداب زیارت

اشاره

لازم به ذکر است که در روایات اسلامی ما «ادب» را به منزله نمک ایمان معرفی فرموده‌اند و در هنگام زیارت نیز رعایت این مسأله ، ارزش زیارت را بیشتر نموده و همچنین تأثیر زیارت را در روح و جسم و زندگی زائر تقویت خواهد نمود و او را در رسیدن به اهداف زیارتش ، یاری شایانی خواهد کرد .

بدیهی است که ما در این کتاب مختصر ، باید خیلی کوتاه و فشرده در این مورد سخن بگوئیم و به همین خاطر ، تنها به ذکر چند مورد از آداب و یا نکات مهمّ زیارت در این کتابچه بسنده می‌کنیم :

اوّل: اصلاح نیّت

بکوش تا نیّت و قصد خویش را از زیارت و پابوسی این اماکن مقدّسه اصلاح نمایی . درست است که نیّاتی همچون: رفع گرفتاری، گرفتن حاجت، شفای مریض، نجات از سلطه دشمنان و حسودان و یا حتّی رسیدن به بهشت و غیره، همگی بد نیستند و در رفع این‌گونه

امور نیز ، راهی بهتر از توسّل به این خاندان سراغ نداریم، ولی زائر با اخلاصِ این اماکن مقدّس باید بکوشد تا هدف نهایی او از زیارت ، تنها اینها نباشد ؛ چرا که به فرمایش حدیث، این یک معامله تاجرانه‌ای بیش نیست ، بلکه یک زائر مخلص بایستی سعی کند تا این قبور مطهّره را از سر عشق و اخلاص و محبّت زیارت نماید و نیّت او باید بگونه‌ای باشد که اگر زمانی هیچ مشکلی هم در دنیا نداشت ، باز به پابوس این موالی نعم خود که وجود انسانی و شخصیّتی خویش را مدیون آنهاست بیاید و پابوسی کند.

دوّم: اصلاح اندیشه

پ

نکته مهمّ دیگر اینکه یک زائر باید بداند و این حقیقت را در اندیشه خود جای دهد که این بزرگواران در هر درجه و مقامی هم که باشند ، باز هم بنده و مخلوق خداوند هستند و بدون اذن پروردگار متعال، قادر به انجام هیچ کاری نیستند ، به عبارتی دیگر این حضرات ، تنها واسطه بین خدا و خلق خدا هستند و خارج از مشیّت الهی ، کاری را انجام نمی‌دهند.

و این اندیشه، به هنگام دست به دامن شدن ، بسیار مهمّ است و

قطعا هم خداوند متعال و هم امامزاده، هر دو به این اندیشه ارزش قائلند و اگر کسی خلاف این اندیشه را در سر بپروراند ، مرتکب غلوّ شده است که در اخبار بسیار زیادی این مسأله مورد مذمّت و لعن واقع شده است ، معاذاللّه .

سوّم: حسن اعتماد

یکی از نکات بسیار مهمّ دیگر که بویژه در رسیدن زائر به مقصودش تأثیر به سزایی دارد مسأله حسن اعتماد یا حسن ظنّ به امامزاده و خداوند امامزاده است .

یعنی یک زائر آگاه باید بداند که اگر واقعاً خواسته او به مصلحت دنیا و آخرتش باشد، دست ردّ به سینه او نمی‌زنند و احیاناً اگر در برخی از موارد حاجت او برآورده نمی‌شود ، لابدّ به مصلحت او نیست ، و این در مَثَل ، بدین شباهت دارد که مادری ، چاقویی را به دست بچّه‌اش نمی‌دهد ، اگرچه بچّه او ممکن است خود را به زمین بکشد و گریه زیادی نماید؛ چرا که یک مادر عاقل ، خوب می‌داند که اگر چاقو را به دست او بدهد ، دستش را خواهد برید . آری ، ممکن است این بچّه فکر کند که مادر او بخیل است و یا او را دوست ندارد ، ولی مادر ، چون مهربان است و آن را به صلاح بچّه‌اش نمی‌بیند ، فلذا

از این کار منع می‌کند . و باید بدانیم که این بزرگواران نیز ، در عین حال که کریم هستند بسیار حکیم و مصلحت‌اندیش هستند و در اعطای حاجت ، همه جوانب و مصالح او را در برآورن حاجت آنها لحاظ می‌کنند ، تا مبادا زائر مورد عنایتشان ، از کوره به در رود و یا ضرری به دین و ایمان خود بزند.

و یا اینکه در برخی از موارد ، در دنیا به او چیزی نمی‌دهند ، ولی چون او را دوست دارند ، می‌خواهند در روز قیامت و یا حتّی در همین دنیا به پاس آن خواسته، چیز مهمتری غیر از آن خواسته به او بدهند و اگر زائر بداند که چه چیز دیگری قرار است به او بدهند آرزو می‌کند که ای کاش هیچ یک از دعاهای او برآورده نمی‌شد.

پس زائر نباید به هیچ عنوان از لطف و کرم موالی خود ناامید گردد و همانگونه که ناامیدی از رحمت پروردگار ، بنا بر فرمایش قرآن کریم کفر به توحید است ، چه بسا ناامیدی از کرامت این سادات عظام نیز کفر نسبت به مقام امامت و ولایت باشد. (معاذ اللّه)

چهارم: مداومت و نظم در زیارت

از مهمّترین نکات دیگر که باز زائر را در رسیدن به هدفش یاری می‌رساند برخورداری از یک نظم و یا مداومت در زیارت است،

مولایمان امیر المؤمنین علیه‌السلام در این خصوص می‌فرماید: «همانا عمل کم ولی با نظم و دوام بسی بهتر از عمل زیاد ولی بی‌نظم و بی دوام است».

بدین معنا که زائر نباید تنها وقتی گرفتاری خاصّی پیدا کرد و یا وقتی بی‌کار شد به این مکانها مشرّف گردد، بلکه یک زیارت ارزشمند، آن است که زائر طبق برنامه و به صورت مداوم (البتّه متناسب با وسع خودش ، مثلاً هفته‌ای، ماهی، سالی یکبار و یا در ایّام و مناسبت‌های خاصّی) خود را ملزم نماید که نسبت به این سادات عرض ادب کند و باید سعی کند که به هیچ عنوان این برنامه خود را ترک نگوید.

پنجم: ادب مهمّترین شرط زیارت

زائر باید بداند که در چه روضه و یا مقام مقدّسی پای نهاده‌است و بایستی این معنا را از ابتدای ورود به صحن و سرای امامزاده (و بلکه از چند کیلومتری مقام) تا لحظه وداع و دور شدن از آن مدّنظر داشته باشد.

و مهمتر از این ، آنکه زائر باید بداند که معاذ اللّه امامزاده مکان عیش و نوش و یا تفریحگاه نیست که بیاید و بساط عیش خود را در

آنجا پهن کند ، بلکه باید نهایت ادب را در آنجا مراعات نماید . به نظر می‌رسد اگر انسان سالی یکبار به امامزاده برود ، ولی با ادب و معرفت برود ، بسیار بهتر و مؤثّرتر از آن است که مثلاً هفته‌ای یکبار برود ، ولی بی‌ادب باشد و یا حرمت امامزاده را بشکند و بی‌معرفتی نماید.

به عنوان مثال ، زنان و بانوان زائره باید در این مورد بسیار دقیق باشند و با حفظ حجاب و عفّت کامل ، قدم در این روضه‌های مقدّسه بگذارند و باید بدانند که به حکم آیات و روایات ما ، نه تنها زیارت، بلکه سائر اعمال عبادی یک زنِ بی‌حجاب و بی‌عفّت، هیچ کدام مقبول درگاه خداوند نیستند و شاید وبال گردن آنها نیز در روز قیامت خواهند شد.

آری، مادر عزیزم و خواهر عزیزم ، بی‌حجابی و بی‌عفّتی و دورشدن از حجاب و عفّتِ مادرِ این سادات (یعنی حضرت فاطمه زهراء علیهاالسلام ) در همه جا ننگ است ، ولی در این اماکن مقدّسه ، ننگین‌تر از هر ننگ دیگری!

ششّم: رعایت برخی از آداب ظاهری

رعایت برخی از آداب ظاهری در زیارت - که در کتب دعا همچون «مفاتیح الجنان» به برخی از آنها اشاره شده است - در کنار

همه این مسائل اهمّیت به سزائی دارند، آدابی همچون: وضو و طهارت، غسل به نیّت زیارت، مداومت به ذکر و دعا ، قرائت قرآن ، ذکر صلوات ، نماز زیاد ، تفکّر و تدبّر، اذن دخول به هنگام وارد شدن، گذاشتن پای راست به هنگام ورود به زیارتگاه و برعکس آن در هنگام خروج، بوسیدن ضریح مقدّسه ، پروانه‌وار دور حضرت چرخیدن و متبرّک شدن، استفاده از عطر و خوشبو کننده‌ها برای غیر بانوان در هنگام تشرّف به این مکان‌ها، تمیزبودن لباس‌های زائر و کفش‌ها و سائر متعلّقات او، سعی در مشرّف شدن به حرم در روزهای مبارکی همچون پنجشنبه ، جمعه و یا ایّام ولادتها و وفاتها و غیره...!

«زیارت همگی قبول و اجرتان با امامزاده علیه‌السلام »

چند نکته مهمّ پیرامون فلسفه زیارت و دفع شبهات مربوط به آن

هر چند که فضیلت و اهمیّت زیارت قبور پیغمبران ، امامان ، سادات و ذرّیه امامان علیهم‌السلام ، مسأله‌ای نیست که نیاز به اثبات و برهان و دفاع از آن باشد و بلکه این مسأله کاملاً با نقل و عقل و فطرت بشری و تجربه زائران هماهنگ است ، لکن در اینجا ما به دلیل وجود شبهاتی که برخی از فرقه‌های ضالّه همچون وهّابیّت و امثال آن مطرح نموده‌اند و متأسّفانه عدّه‌ای نیز کورکورانه از آن حمایت می‌کنند ، مناسب دیدیم که در این نوشته مختصر ، تنها به ذکر چند نکته مهمّ بپردازیم :

1 . زیارت قبور بزرگان و انسانهای نیکنام و تجلیل و احترام آنها ، نه تنها مورد توصیه اسلام است ، بلکه ریشه در فطرت همه انسانهای روی زمین دارد و در همه جهان بینی‌های مختلف و ادیان آسمانی دیگر این مسأله به شکلهای گوناگون دیده می‌شود .

به عنوان مثال نقل شده است که در یونان باستان ، وقتی ارسطو آن فیلسوف معروف ، در روستای «اسطاغیرا» از دنیا رفت ، اهالی آنجا استخوانهای پوسیده او را جمع کرده و در ظرفی مسی نهاده و در محلّی دفن کردند و پس از آن در کارهای مختلف علمی و غیر علمی

وقتی به مشکلی بر می‌خوردند ، به آن مکان رفته و در آنجا به بحث و مشورت می‌پرداختند و معتقد بودند که اجتماع در آن مکان به عقل آنها می‌افزاید و آنها بهتر بر مشکلات فایق می‌آیند . (المطالب العالیه ، ج 7 ، ص 131) .

و یا وقتی حضرت موسی علیه‌السلام از دنیا رفت ، امّت او وسایل شخصی و یادگارهایش را در صندوقی به نام صندوق عهد و یا تابوت عهد و یا تابوت سکینه جمع نمودند و به آن تبرّک می‌جستند و وقتی به جنگ می‌رفتند ، پیشاپیش صفوف ، آن را با خود می‌بردند و معتقد بودند که وجود آن صندوق به آنها آرامش و ثبات قلب می‌دهد (قصص القرآن ، ص 165) .

2 . تجلیل از قبور پیغمبران و امامان و ذرّیه آنها ، لازمه عقلی و عرفی محبّت و مودّت به آنهاست که در آیات و روایات اسلامی به آن امر شده است ؛ آری انسان وقتی کسی را دوست دارد و به او عشق و محبّت می‌ورزد ، قطعا پس از مرگ هم او را از یاد نمی‌برد و همیشه یاد و خاطره او را در دل و ظاهر زنده نگه می‌دارد .

3 . اگر ما بپذیریم که مصداق بارز آیه شریفه «بَلْ أَحْیَآءٌ عِندَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» [آل عمران : 169] پیغمبران و امامان و ذرّیه مطهّره آنها و همچنین شهدا و علمای عامل و صالحان روزگار هستند و مطابق

بسیاری از روایات دیگر ، توسّل به ساحت مقدّسشان ، پس از مرگ نیز موجب گشایش امور و رفع حاجات و دفع گرفتاریها می‌گردد ، نه تنها زیارت و توسّل به قبور مطهّره ایشان و حاجت خواستن در این مکانهای مبارکه عمل لغوی نخواهد بود ، بلکه امری کاملاً شرعی و لازم تلقّی می‌گردد .

4 . اینکه برخی از مخالفین از اهل سنّت ، اعمال زیارتی شیعیان را مورد تمسخر و لغو تلّقی می‌کنند و به تبلیغات بر علیه آن می‌پردازند ، با متون دینی خود آنها نیز سازگاری ندارد ؛ چرا که در معتبرترین کتابهای خودشان روایاتی نقل شده است که دلالت می‌کند بر اینکه خود رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به زیارت قبور مختلف همچون زیارت قبر مادر و پدر خود و شهدا و حتّی قبور عموم مؤمنین و مسلمین می‌رفتند و به آنها سلام می‌دادند و برخی از صحابه معروف او نیز از ایشان تبعیّت می‌نمودند و این علاوه بر آن دسته روایاتی است که در آنها حضرت پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله صراحتا به زیارت سفارش نموده‌اند .

به عنوان مثال در سنن ابی داود ، ج 2 ، ص 195 و صحیح مسلم ، ج 3 ، ص 65 و کتابهای بعد از آن که از جمله مشهورترین کتب روایی اهل سنّت هستند ، نقل شده است که رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همواره به زیارت قبر مادر خود می‌رفتند و در این مورد می‌فرمودند : «استأذنتُ رَبّی فی

أن أزور قبرها ، فأذن لی ، فزوروا القبور ؛ فإنّها تذکرکم الموتَ» .

یعنی : من از خداوند متعال برای زیارت قبر مادرم اذن خواستم و خداوند متعال اجازه داد ، پس شما هم قبور مردگان خود را زیارت کنید ، که این کار مرگ را به یاد شماها می‌اندازد .

و یا در صحیح مسلم ، ج 3 ، ص 64 و سنن نسائی ، ج 3 ، ص 76 از طریق عایشه از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل شده است که فرمودند : «همانا خداوند متعال به من امر نمود تا به قبرستان بقیع بیایم و برای آنها استغفار نمایم» . عرض شد : یا رسول اللّه ، وقتی به آنجا آمدیم ، چگونه زیارت بخوانیم؟ فرمود : «بگو : السلام علی أهل الدیار من...» .

و یا حاکم نیسابوری از عالمان مشهور اهل سنّت در کتاب المستدرک ، ج 1 ، ص 377 و بعد از او بیهقی و ابوداود نیز نقل کرده‌اند که حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام همیشه به زیارت قبر عموی خود حمزه می‌رفت و در آنجا نماز می‌گزارد و به قبر او سلام می‌کرد .

و یا عبداللّه بن عمر از رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله نقل می‌کند که آن حضرت فرمودند : «هر که به زیارت قبر من بیاید ، بر من حقّ است که شفیع او باشم در فردای قیامت» . (وفاء الوفاء ، ج 4 ، ص 134)

5 . و توصیه‌هایی که در کتابهای معتبر شیعیان ، در احادیث مختلف از لسان معصومین علیهم‌السلام ، نسبت به زیارت قبر رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و

اهل بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام و ذرّیّه پاک آن حضرات و همچنین قبور سادات و علما و شهدا و صلحای روزگار و حتّی زیارت قبر پدر و مادر و همه قبور مسلمانان و مؤمنان وارد شده است چنان گسترده است که جمع نمودن آنها در یک کتاب حجیم و مستّقل امکان‌پذیر نیست . به عنوان مثال شما متون زیاراتی را که از زبان معصومین علیهم‌السلام در نحوه زیارت حضرت رسول اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله ، تا زیارت آخرین معصوم غایب علیه‌السلام ، در مناسبتهای مختلف نقل شده است ملاحظه نمایید که برخی از آنها در کتاب شریف مفاتیح الجنان جمع شده است .

و یا تنها روایاتی را ملاحظه نمایید که در خصوص فضیلت زیارت معصومین ، بویژه حضرت امام حسین علیه‌السلام ، حضرت امام رضا علیه‌السلام و یا همچنین در مورد برخی از فرزندان و ذرّیه آنها همچون حضرت فاطمه معصومه علیهاالسلام در قم ، حضرت شاه عبدالعظیم علیه‌السلام در شهر ری و غیره صادر شده‌اند و ...

6 . مهمتر از همه این استدلالات ، تجربه‌های عینی و شهودی خود زائران این اماکن متبرّکه است که در زندگی خود و یا دیگران مشاهده کرده‌اند و با هیچ ترفندی نمی‌توان اعتقاد و ارادت ناشی از مشاهده این کرامات و معجزات را از دلهای پاک زائران زدود . آری چه کرامتهایی که بسیاری از زائران ، در این اماکن متبرّکه با چشم خود

دیده‌اند ، مریضانی که گره کارشان با توسّل به این بقاع مبارکه گشوده شده است و... و تعداد این گونه کرامات و معجزات در زیارتگاههای مختلف داخل و یا خارج از کشور ، حتّی در دور افتاده‌ترین زیارتگاهها با سندهای محکم چنان فراوان دیده و شنیده شده است که نمی‌توان همه آنها را به حساب اتّفاق و یا تصادف گذاشت .

7 . برخی از مخالفین ، ادّعا کرده‌اند که بسیاری از زیارتگاههای موجود در ایران هیچ سند محکم تاریخی ندارد و احتمال می‌رود که برخی از معاندین اسلام و یا مسلمانانِ افراطی آنها را بنا نموده‌اند و یا احتمال می‌رود که در برخی از آنها هیچ شخص خاصّی دفن نشده است و یا یک شخص عادی در آنجا مدفون است ؟!

ما در جواب می‌گوییم : این تنها یک احتمال است و اگر چه ما این احتمال را صد در صد نفی نمی‌کنیم ، ولی معتقدیم که این احتمال بسیار ضعیف و شاید اصلاً منتفی باشد و همیشه نبودن سند تاریخی دلیل بر آن نمی‌شود که اصل واقعه وجود نداشته است . علاوه بر آن شاید بتوان گفت که مهمترین سند تاریخی این اماکن مقدّسه (هر چند که نوشته‌ای در مورد آنها وجود نداشته باشد) این است که این بناهای مبارکه در دوره‌های مختلف تاریخی همیشه بوده‌اند و اینگونه نبوده است که بصورت ناگهانی در میان اهالی آن منطقه معروف شده باشد و

در واقع نسل به نسل مردمان آن مناطق سند آن بنا را تحکیم نموده‌اند و بعید است که در میان عموم انظار مسلمانان ، در یک برهه تاریخی خاصّ ، کسی و یا کسانی بتوانند بدون هیچ شاهد تاریخی ، مکانی را زیارتگاه جلوه بدهند و مردم را به سمت آن سوق دهند .

و مهمترین از آن اینکه ، هر چند این احتمال در ضعیف‌ترین حدّ خود باقی باشد ، آنچه که در این میان مهمّ است نیّت‌های پاک زائران مسلمان و مؤمن است که حرف اوّل را می‌زند و همین که مسلمانان با نیّتهای پاک و با این باور که این مکان به گلی از گلهای نبوّت و ولایت منتسب است به آنجا می‌روند و به زیارت آنجا می‌پردازند کافی است و همچون سایر زیارتگاهها از تأثیرات مثبت آن بهره‌مند خواهند شد .

8 . شاید عدّه‌ای از مخالفین بگویند که : یکی از نشانه‌های ساختگی بودن برخی از امامزاده‌ها این است که ما شاهد هستیم که گاهی چند قبر و یا امامزاده متعدّد در یک مکان ، همگی به یک اسم خاصّ منتسب هستند ، به عنوان مثال چند امامزاده در ایران به نامهای فاطمه و یا زینب هستند که همگی منتسب هستند به امام کاظم علیه‌السلام ؟!

در جواب می‌گوئیم: اوّلاً احتمال دارد که چند امامزاده به یک اسم باشند که همه آنها نیز واقعی باشند ، ولی در انتساب آنها اشتباه صورت بگیرد و این مسأله به هیچ عنوان دلالت بر ساختگی بودن آنها نمی‌کند .

وثانیا در بسیاری از موارد قضیّه این چنین است که یکی از آنها مثلاً فرزند امام کاظم علیه‌السلام است و آن یکی مثلاً نوه و یا نواده دورتر آن حضرت و این با عرف نامگذاریهای اقوام عرب منافاتی ندارد .

و یا در برخی از موارد قضیّه از این قرار است که یک امام خاصّ چند دختر و یا پسر به یک اسم خاصّ داشته‌اند که آنها را با القاب «صغری، وسطی، کبری» و یا «اصغر و اوسط و اکبر» مشخص می‌نموده‌اند ، چنانکه در میان اعراب آن زمان مرسوم بوده است و چنانکه وجود نازنین امام حسین علیه‌السلام سه فرزند به نام علی داشته‌اند که علی اصغر ، علی اوسط و علی اکبر نام گرفته بودند و یا چند دختر به نامهای فاطمه کبری ، فاطمه صغری ، و... و یا با مطالعه در شرح حال امام کاظم علیه‌السلام چنین فهمیده می‌شود که آن حضرت نیز چند دختر به نامهای زینب و چند دختر دیگر به نامهای فاطمه و غیره داشته‌اند که قبر هر یک از آنها در منابع تاریخی ذکر شده است .

9 . زنده نگه داشتن یاد و خاطره و فرهنگ اهل بیت علیهم‌السلام ، یاد مرگ ، تجدید عهد و میثاق با ولایت ، اتّحاد مسلمانان و مؤمنان ، تقویت روحیه معنویّت و خداباوری و تصفیه باطن ، و آثاری از این قبیل را در جوامع اسلامی به دنبال دارد که همگی از جمله حکمتها و فلسفه‌های مهم زیارت قبور بزرگان اسلام و شریعت به شمار می‌روند و اینگونه

نیست که فقط در همین ظواهر خلاصه شوند .

چنانکه مرحوم علاّمه طباطبائی رحمه‌الله ، آن مفسّر بزرگ شیعه ، در گوشه‌ای از بیانات خود در ردّ اتّهاماتی که از ناحیه برخی از مخالفین مطرح شده است می‌فرماید :

مطلوبیّت زیارت پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌و‌آله و ائمّه اهل بیت علیهم‌السلام به ثبوت رسیده و مورد تحریض و ترغیب شده است و روشن است که حضور به هم رسانیدن در برابر اولیای دین چه اثر روحی عمیق در دل آرزومندان می‌گذارد و چگونه جمال بی مثال حقّ و حقیقت را با جذّاب‌ترین جلوه خود در یک مظهر کامل نشان می‌دهد و چگونه وحدت نظر و همدستی و همداستانی در میان طبقات مردم را از زن و مرد و سیاه و سفید... بوجود می‌آورد... اگر [شیعیان] در تعظیم و احترام آنان می‌کوشند ، در تعظیم شعائر و آثار خدایی می‌کوشند و اگر قبر یا ضریح یا آستان آنان را می‌بوسند ، لازمه محبّت و ارادت را به جا می‌آورند و چگونه ممکن است محبّت خاندان نبوّت [به عنوان] یکی از فرائض دینی قرار بگیرد و در قرآن کریم به آن تصریح شود ، ولی آثار آن ممنوع گردد؟! (مقالات و پرسشها ، ج 1 ، ص 241 ـ 244)

«یا علی مدد!»

منابع و مآخذ

1 . کامل الزیارات : ابن قولوله رحمه‌الله .

2 . مصباح المتهجّد : شیخ طوسی رحمه‌الله .

3 . المزار: شیخ مفید رحمه‌الله .

4 . مسار الشیعه : شیخ مفید رحمه‌الله .

5 . بشارة المصطفی : محمّد طبری رحمه‌الله .

6 . المصباح: کفعمی رحمه‌الله .

7 . البلد الأمین: کفعمی رحمه‌الله .

8 . الدعوات: قطب راوندی رحمه‌الله .

9 . مثیر الأحزان: ابن نما حلّی رحمه‌الله .

10 . إقبال الأعمال: سیّد ابن طاوس حسنی رحمه‌الله .

11 . جمال الاُسبوع، سیّد بن طاوس حسنی رحمه‌الله .

12 . المزار: شهید اوّل رحمه‌الله .

13 . بحار الأنوار (ج 1 و 2): علاّمه مجلسی رحمه‌الله .

14 . مفاتیح الجنان : شیخ عبّاس قمّی رحمه‌الله .

(یا علی مدد)(التماس دعا)