قرآن امام مهدی علیه السلام و زنان

مشخصات کتاب

سرشناسه:نصوری، محمدرضا، 1349 -

عنوان و نام پدیدآور:قرآن، امام‌مهدی علیه‌السلام و زنان/محمدرضا نصوری .

مشخصات نشر:قم: بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود( عج)، 1392.

مشخصات ظاهری:168 ص.

شابک:978-600-6262-95-6

وضعیت فهرست نویسی:فیپا

موضوع:محمدبن حسن (عج)، امام دوازدهم، 255ق. - -- یاوران

موضوع:رجعت

موضوع:زنان در اسلام

موضوع:رجعت -- جنبه‌های قرآنی

شناسه افزوده:بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود (عج)

رده بندی کنگره:BP224/4/ن6ق4 1392

رده بندی دیویی:297/462

شماره کتابشناسی ملی: 3201071

اشاره

قرآن، امام‌مهدی علیه‌السلام و زنان

محمدرضا نصوری

فهرست مطالب

مقدمه6

بخش اول: الگوهایی از زنان11

فصل1

زنان الگو در قرآن13

آسیه17

فصل 2

زنان الگو در صدر اسلام و عصر بعثت29

فصل 3

زنان نمونه در دوران اهل بیت علیه السلام 43

1- حضرت فاطمه علیها السلام 44

بخش دوم: زنان در آخرالزمان و عصر ظهور65

فصل 1

زن در دوران آخرالزمان67

زن در دوران آخرالزمان68

فصل 2

زن در دوران ظهور77

بخش سوم: مسئولیت‌ها و وظائف زنان در عصر غیبت83

الف. دعوت به خدا104

ب. مقابله با انحرافات و بدعتها106

ج. رعایت ادب و محبت نسبت به امام علیه السلام 110

د. ذکر مناقب و فضایل حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف 112

ه. مداومت به خواندن دعای غریق114

و. صدقه دادن به نیابت از حضرت مهدی علیه السلام 115

ز. مهیا و مطیع امام بودن116

بخش چهارم: ویژگی‌های زنان منتظر133

بخش پنجم: مسئلة رجعت و زنان147

رجعت در لغت و اصطلاح148

رجعت در قرآن150

رجعت در ادعیه و زیارات151

ویژگی رجعت کنندگان153

زنان رجعت کننده155

منابع و مآخذ158

مقدمه

«زنان» از ارکان اصلی جامعه و دارای ویژگی‌ها و خصایص ویژه‌ای هستند. زن در اسلام کانون مهرو محبت و مظهر زیبایی و شادابی است. او اجازه دارد با رعایت موازین شرعی در جامعه حضور یافته و نقش ایفا کند. اما دنیاگرایان و مادیّون، نگاه دیگری به زن دارند و از این موجود لطیف، به عنوان کالای تبلیغاتی استفاده می‌کنند!!  در اسلام به زنان فقط دستورات خاصی داده نشده بلکه الگوی کامل و نمونه های پسندیده‌ای نیز از آنان به دیگران معرفی شده است تا با پیروی از آنان، در راه روشن قرار گرفته و یاور دین الهی باشند. در قرآن کریم به نمونه‌های زیادی از زنان اشاره شده که در دوران رسالت پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه

اطهار علیهم السلام در صحنه حاضر و تأثیرگذار بودند. آنان در دوران غیبت و عصر ظهور نیز باتوجه به توانایی های خود، نقش مهمی را ایفا خواهند کرد. خداوند در قرآن تصریح کرده که زن و مرد در پیشگاه الهی از منزلت یکسانی برخوردارند.

زنان، بخشی از جامعه‌اند که در حوزۀ ایمان و کمال، تفاوتی با مردان ندارند و گاه به مقامی بالاتر نیز دست می‌یابند و کارهای مهمی انجام می‌دهند که نمونه آن در عصر حاضر نمایان بوده و نشانگر حضور پرشور و معنوی زنان در عرصه‌های مختلف است. حال اگر او حقیقت و جایگاه وجودی خویش را درک کند و در مسیری که آیین الهی برای وی معین کرده، حرکت نماید، به مقام بسیار والا و ارزشمندی از کمالات روحی و معنوی دست می‌یابد. چنان که امام خمینی رحمة الله فرمود: «از دامن زن مرد به معراج می‌رود»⁽¹⁾. و «ما می‌خواهیم زن در مقام والای انسانیت خودش باشد… زن باید در

سرنوشت خودش دخالت داشته باشد».⁽¹⁾بر این اساس هرکس که می‌خواهد ویژگی یک منتظر را بداند و الگوی خوبی برای دیگران باشد، باید نمونه های خوب و بد آن را از منظر قرآن و تاریخ بشناسد تا خود یک الگوی مطلوب برای دیگران باشد و بتواند خود را به الگوهای شایسته نزدیک کند. از این رو ضروری است زنان عصر ما، هرچه بیشتر، معارف ناب مهدوی، رسالت‌ها و وظایف خود آشنا شوند تا بتوانند جامعه را به سوی وضعیت مطلوب سوق دهند و نسلی را تربیت کنند که زمینه ساز ظهور حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف گردند.

در این نوشتار زنان برگزیده‌ای که در قرآن از آنان به نیکی یاد شده و نیز زنانی که در دوران اهل بیت علیهم السلام نقش آفرینی کرده‌اند، به عنوان الگوی نسل امروز، معرفی شده‌اند و با بیان وظایف زنان در عصرحاضر سعی شده گامی در زمینه سازی ظهور حضرت مهدی علیه السلام

برداشته شود تا آنان بتوانند به خوبی نسل منتظر را تربیت و آماده نمایند.

در پایان از تلاش همه دست اندرکاران بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف و مرکز تخصصی مهدویّت خاصه حجت الاسلام والمسلمین مهدی یوسفیان معاونت پژوهش که در تدوین این اثر نگارنده را یاری کرده‌اند، تشکر می‌نمایم. جای دارد از صبر و بردباری همسر مکرمه و فرزندانم سپاس ویژه‌ای داشته باشم؛ چرا که با فراهم ساختن محیط مناسب، در نگارش این کتاب تأثیرگذار بوده‌اند. امید دارم خداوند متعال به همه تلاشگران عرصة مهدویّت و شما خوانندگان گرامی لطف و عنایت خاصی داشته باشد و در این مسیر، یار و دستگیر رهروان راه ولایت باشد. در پایان خواهشمندم ما را از نظرات و پیشنهاد‌های خود بهره‌مند نماید.

«اللهم عجل لولیک الفرج»

حوزه علمیه قم

محمدرضا نصوری

بخش اول: الگوهایی از زنان

اشاره

فصل 1: زنان الگو در قرآن

اشاره

الگو به معنای نمونه و شخصیت مطلوبی است که می توان او را اسوه و راهنمای خود در زندگی قرار داد.

انسان وارسته، الگوی دیگر انسان‌ها در انجام اعمال صالح و پسندیده است. اگر مرد است، الگوی همه مردم است، نه فقط مردان و اگر زن است، باز الگوی همه است، نه زنان. قرآن دو نمونه خوب و دو نمونه بد از زنان را یاد می‌کند. از نظر قرآن «انسان کامل» الگوی همۀ زنان و مردان، در همۀ عصرها و نسل هاست؛ اعم از اینکه زن یا مرد باشد.⁽¹⁾

خداوند در قرآن (سوره تحریم) چهار نمونه

از زنان را یاد می‌کند که دو تن مظهر پاکی و دو تن نمونۀ ناپاکی هستند. زن لوط و زن نوح دو نمونه و الگوی بد هستند که در قرآن نام آنها ذکر شده است: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلاً لِّلَّذِینَ کفَرُوا اِمْرَأَةَ نُوحٍ وَاِمْرَأَةَ لُوطٍ کانَتَا تَحْتَ عَبْدَیْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَیْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ یُغْنِیَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّهِ شَیْئاً وَقِیلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِینَ؛⁽¹⁾«خدا برای کسانی که کافر شده‌اند، زن نوح و زن لوط را مثل آورده که هر دو در تحت سرپرستی دو بنده از بندگان صالح ما بودند ولی به آن‌ها خیانت کردند و ارتباط با این دو (پیامبر) سودی به حالشان نداشت. و به آن‌ها گفته شد: «وارد آتش شوید همراه کسانی که وارد می‌شوند!».

البته منظور از خیانت، خیانت مکتبی، اعتقادی و فرهنگی به پیامبر خدا است؛ یعنی در برابر دین او بدرفتاری و به خدا خیانت کردند؛ لذا خداوند این دو زن را نمونۀ مردم تبه‌کار و بزهکار معرفی می‌کند.

پیام آیه این است که تک تک افراد در مقابل اعمال خویش، مسئول بوده و همسر پیامبر بودن، موجب شرافت نیست. همچنین هشداری بود به همسران پیامبر که تصور نکنند همسری رسول خدا از مجازات آنها جلوگیری می‌کند.

به هر حال این دو زن خیانت کردند، اما عمل آنان منافی عفت نبود؛ همانطور که پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «ما بغت امراه نبی قطّ»؛ «همسر هیچ پیامبری، آلودۀ عمل منافی عفت نشد.»⁽¹⁾

در تفسیر نمونه در بیان آیه 10 سورۀ تحریم آمده است: «به دو همسر پیامبراسلام - که در ماجرای افشای اسرار و آزار آن حضرت دخالت داشتند - هشدار می‌دهد که گمان نکنند همسری پیامبر، به تنهایی می‌تواند مانع کیفر آن‌ها باشد! همان گونه که رابطۀ همسران نوح و لوط، به خاطر خیانت از خاندان نبوت و وحی قطع شد و گرفتار عذاب الهی شدند. در ضمن هشداری است به همۀ مؤمنان و تمام قشرها که پیوندهای

خود را با اولیاء الله - در صورت گناه و عصیان - مانع عذاب الهی نپندارند-».⁽¹⁾

اگر در عصر حاضر، زنان به مسیری که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه علیه السلام ترسیم کرده‌اند، توجه نکنند و به فرمان های الهی عمل نکنند، گرفتار انحراف شده و سعادتی نصیب آنان نخواهد شد.

از طرفی در قرآن زنانی نمونه و خوب معرّفی شده اند که شایسته الگوگیری هستند. از برجسته ترین چهره‌های تاریخ می‌توان به آسیه همسر فرعون اشاره کرد که در برابر یکی از پلیدترین جباران تاریخ، شجاعانه ایستاد و الگوی همت و شجاعت برای نسل امروز شد. همین طور حضرت مریم علیها السلام نمونه عفت و پاکدامنی است که در اینجا به سیره و زندگی این بانوان برگزیده پرداخته می شود:

1. آسیه

 وی همسر فرعون است که در میان زرق و برق و تجملات زندگی می‌کرد؛ ولی هرگز

تسلیم هوای نفس نگردید و با ایمان محکم به پروردگار، مدافعی حقیقی برای حضرت موسی علیه السلام بود. وی موسی علیه السلام را از آب گرفت و از وی پرستاری کرد و هرگز اجازه نداد به او آسیبی برسد. آسیه در خانه‌ای زندگی می‌کرد که صاحب آن خانه ادعای «أَنَا رَبُّکمُ الْأَعْلَی »⁽¹⁾داشت و شعار «مَا عَلِمْتُ لَکم مِّنْ إِلَهٍ غَیْرِی»⁽²⁾را می داد!! در میان این ادعاهای پوچ و فرومایه، آسیه ندای خداپرستی سر می‌دهد و در این راه، شکنجه‌ها را تحمل می‌کند. فرعون دستور داد مردم را جمع کنند و آن گاه به دستور او آسیه را به زمین خواباندند و دست و پایش را به چهارمیخ بستند؛ سپس سنگ بزرگی را بر روی سینه اش قرار دادند!!⁽³⁾در همین حال آسیه به

دیدار حق شتافت و ندای پروردگارش را لبیک گفت.

مقاومت آسیه در برابر فرعون و حفظ دین خود باعث گردید نامش زینت بخش صحیفه ایمان و خداپرستی باشد و قرآن از او به عنوان نمونۀ خوب یاد می‌کند. این نیست که همسر فرعون نمونۀ زنان خوب است، بلکه او نمونۀ جامعة اسلامی است و جامعه از وی الگو می‌گیرد؛ نه اینکه فقط زنان باید از او درس بگیرند؛ بلکه جامعۀ اسلامی باید از او درس بگیرد.⁽¹⁾علت معرفی آسیه، به عنوان نمونه و الگوی قرآنی، علامه طباطبایی رحمة الله می‌فرماید: «همسر فرعون قرب پروردگار را به عنوان کرامت معنوی و استقرار در بهشت را به عنوان کرامت صوری می‌طلبد. وی جوار حق را بر ملکۀ مصر بودن و جلال و جبروت فرعونی، ترجیح می‌دهد و از فرعون و کردار او و قومش

تبرّی می‌جوید».⁽¹⁾

صاحب تفسیر نور در بارة افکار و رفتار آسیه می‌نویسد:

الف. خواهی نشوی رسوا، هم رنگ جماعت شو، اما آسیه گفت: من هم رنگ جماعت نمی‌شوم و رسوا هم نمی‌شوم.

ب. می‌گویند: یک دست صدا ندارد، اما او ثابت کرد که یک نفر می تواند موج ایجاد کند.

ج. می گویند: زن شخصیت مستقل ندارد، اما او ثابت کرد زن در انتخاب راه مستقل است.

د. می گویند: با مشت نمی شود به جنگ درفش رفت؛ اما او ثابت کرد حق ماندنی است و اگر مشت روی آهن اثر ندارد، روی افکار عمومی در تاریخ اثر دارد.

ه. می گویند: با یک گل بهار نمی شود؛ اما او

ثابت کرد اگر خدا بخواهد، با یک گل هم بهار می شود

و. می گویند: فلانی نمک خورد و نمک گیر شده اما همسر فرعون با اینکه نان و نمک فرعون را خورده بود، ولی از عقیده او متنقّر بود و می گفت: «نجّنی من فرعون»؛ خدایا! مرا از دست فرعون نجات بده.⁽¹⁾

2. مریم

دختر «حِنَّه و عمران بن ماثان» است. حضرت مریم علیها السلام الگو و نمونة زن مقاوم، پاکدامن و با خداست. نام وی 34 بار در قرآن آمده و خداوند نام هیچ زنی را با اسم خاص در قرآن ذکر نکرده؛ جز مریم علیها السلام و تنها سوره‌ای که به نام یک زن در قرآن آمده؛ مریم علیها السلام است. او هدیه‌ای بود از سوی خداوند به پدر و مادر پیرش. حضرت مریم علیها السلام نه تنها صادق بود؛ بلکه از صدیقین به شمار می‌آید. چرا خداوند در بارة

وی می‌فرماید:⁽¹⁾«وَمَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَهَا فَنَفَخْنَا فِیهِ مِنْ رُوحِنَا وَصَدَّقَتْ بِکلِمَاتِ رَبِّهَا وَکتُبِهِ وَکانَتْ مِنْ الْقَانِتِینَ؛ ومریم دختر عمران، همان کسی است که خود را پاک دامن نگه داشت و ما از روح خود، در آن دمیدیم، او کلمات پروردگار و کتابش را تصدیق کرد و از مطیعان فرمان خدا بود.» در این آیه حضرت مریم علیها السلام به عنوان الگوی پاکدامنی و راستگو برای مردان و زنان معرفی شده است. در واقع ارزش زن به پاکدامنی و صداقت اوست، چرا که فرزند پاک از دامان مادری پاک برمی‌خیزد و حضرت مریم چنین زنی بود.

حنّه (مادر حضرت مریم) علیها السلام در دوران کهولت سن، به خداوند پناه برد و باکمال فروتنی و زاری از پروردگارش خواست تا فرزندی به وی و عمران عنایت کند و او در عوض، «فرزند» را به بیت المقدس تقدیم کند

تا خدمتکار خانۀ خدا شود. وقتی مریم به دنیا آمد، مادرش سخت نگران شد؛ زیرا او پسری می‌خواست تا خدمتکار گردد، ولی خداوند به او دختری عنایت فرمود. مادر مریم با حسرت عرضه داشت: «قَالَتْ رَبِّ إِنِّی وَضَعْتُهَا أُنثَی»؛ «خدایا! فرزندی که زاده‌ام دختر است؟»⁽¹⁾اما خداوند به او فرمود: «وَلَیْسَ الذَّکرُ کالأُنثَی» (هرگز پسر نمی‌تواند نقش این دختر را ایفا کند.»⁽²⁾

در اینجا خداوند به او اطمینان داد که مقام حضرت مریم علیها السلام، از مردانی که حِنّه حسرتشان را می‌خورد، بالاتر است. پیام آیه هم این ا ست که گاهی مقام دختر در برکت عمر و پاکدامنی، می‌تواند به جایی برسد که خیلی از مردان نمی‌توانند به آن برسند. پس از آنکه مریم علیها السلام به بیت المقدس سپرده شد، سرپرستی وی به زکریا رسید و زکریا هم به شکرانۀ این نعمت، وسایل

آسایش و تربیت طفل را فراهم ساخت. هرگاه زکریا، در محراب عبادت بر مریم علیها السلام وارد می‌شد، غذایی در کنارش می‌دید. روزی از او پرسید: این غذاها را از کجا آورده ای؟ مریم علیها السلام گفت: این از ناحیه خداست، خداوند هر کس را بخواهد بی حساب روزی می‌دهد.⁽¹⁾

مریم علیها السلام هر روز ارتباط معنوی خود را با خداوند ارتقا می‌داد و خدا هم دل او را باتقوا، نورانی می‌ساخت. مقام او چنان والا بود که با فرشتگان سخن می‌گفت و آنها را می‌دید.

تا آنکه خداوند حضرت عیسی علیه السلام را به وی عطا فرمود؛ در حالی که مردم می‌گفتند: «یَا مَرْیَمُ لَقَدْ جِئْتِ شَیْئاً فَرِیّاً»⁽²⁾«ای مریم! کار بسیار عجیب و بدی انجام دادی». او به فرمان خداوند کودک را به یاری طلبید و عیسی علیه السلام در گهواره گفت: «إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتَانِیَ الْکتَابَ

وَجَعَلَنِی نَبِیّاً»⁽¹⁾«من بندۀ خدایم! او به من کتاب آسمانی داده و مرا پیامبر قرار داده است». پیام این آیه، آن است که ما همیشه باید حقیقت را آشکار کنیم؛ هرچند گروهی ناراحت شوند و نیز امتیازات و برتری‌های خود را از خدا بدانیم. مقام معنوی مریم علیها السلام آن قدر بالا بود که فرزندش، پس از مرگ مادر ناله سرداد و گفت: «دیگر چه کسی مرا در اطاعت از خداوند کمک می‌کند.»⁽²⁾

البته در ارزیابی مقام و کمالات حضرت مریم علیها السلام، نقش مادر وی را نباید نادیده گرفت؛⁽³⁾

حضرت مریم علیها السلام هم به مرحله‌ای رسید که قرآن کریم از وی به عنوان صدیقه یاد می‌کند. این مبالغۀ در تصدیق است و صدیقین کسانی هستند که با انبیا و صالحان و شهیدان همراه هستند. سرّ اینکه مریم علیها السلام صدیقه است، آن نیست که اخبار عادی را تصدیق کرد و آنچه که

دیگران باور دارند، او نیز تصدیق نمود؛ بلکه حقیقتی را تصدیق کرد که دیگران باور نداشتند و زبان به تهمت وی گشودند؛ در حالی که مریم برای پذیرش این امر غیرعادی، آیت و علامت نطلبید⁽¹⁾. در واقع او تسلیم محض بود.

قرآن در همه موارد، زن را همانند مرد سهیم می‌داند و آنها را در زمرۀ صالحان و اولیای خاص قرار داده و نمونه هایی را برای نسل آینده، الگو معرفی می‌کند. البته نه فقط برای زنان؛ بلکه الگو برای مردم جامعه که باید از آنان، درس معرفت بگیرند و بر ایمان خود بیفزایند.

توجه به این نکته ضروری است که قرآن با طرح الگوهای مثبت و منفی، ثابت می‌کند زن به عنوان موجودی مستقل، بر سرنوشت خویش حاکم بوده و هرگز سرنوشت او با دیگران گره نخورده است. در فرهنگ اسلام زن هرگز وابسته و طفیلی اشخاص دیگر نیست. آیاتی که

نمونه خوب و بد را معرفی کرده است، استحکام شخصیت زن را به رسمیت شناخته و او را در انتخاب راه حق یا باطل مسئول می‌داند.⁽¹⁾

© © ©

فصل 2: زنان الگو در صدر اسلام و عصر بعثت

اشاره

در طول تاریخ زنان با ایمان بسیاری نقش‌آفرین بوده‌اند و انسان هایی را تربیت کرده‌اند که به درجه انسان کامل رسیده اند. اینان می‌توانند به عنوان الگوهای مناسبی، برای زنان جامعه منتظر فعلی باشند. اینها هم می توانند با الگوگیری از آنان، نقش آفرینی کنند و جزء یاران وفادار و تأثیرگذار امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف باشند. در این فصل به معرفی چهره های شاخص یاری دهنده اهل بیت علیهم السلام و زنان وفادار می پردازیم.

1. آمنه

آمنه، دختر وهب بن عبد مناف، همسر عبدالله بن عبدالمطلب، مادر گرامی رسول خدا است که به پاکی و عفت شهره بود.⁽¹⁾آمنه مادری

بود که خداوند او را برای دنیا آوردن رسولش محمدا صلی الله علیه و آله و سلم برگزید. آمنه در پنج سالگیِ فرزندش، در هنگام بازگشت از یثرب در محلی بنام «ابواء» از دنیا رخت بربست و پیامبرخدا صلی الله علیه و آله و سلم از سن پنج سالگی یتیم و تنها ماند.⁽¹⁾اینها همه نشانگر لیاقت و شرافت والای آمنه است.

2. فاطمه بنت اسد

فاطمه، دختر اسد بن هاشم، همسر ابوطالب و مادر گرامی امام علی علیه السلام است. وی پیرو مذهب حنیف حضرت ابراهیم علیه السلام بود و هرگز بت پرست و مشرک نبود و با ظهور اسلام به پیامبر اکرم ایمان آورد.⁽²⁾

وی بعد از خدیجه اسلام آورد. حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم بارها به خانۀ وی رفته، به استراحت پرداختند و نسبت به او احترام فوق العاده‌ای

معمول داشتند. ⁽¹⁾فاطمه بنت اسد تنها زنی است که فرزند خود را در کعبه به دنیا آورد. روزی که دیوار کعبه شکافته شد، وی به درون کعبه رفت و حضرت علی علیه السلام را در شب 13 رجب به دنیا آورد. ⁽²⁾

فاطمه بنت اسد، اولین زنی بود که با پای پیاده از مکه به مدینه هجرت کرد.⁽³⁾در مدینه وقتی از دنیا رفت، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «امروز من مادرم را از دست دادم».⁽⁴⁾سپس دستور داد بانوان با احترام، بدن وی را غسل دهند. آن گاه پیراهن خود را به عنوان کفن برای او فرستاد و در مراسم تشییع جنازه این بانوی گرامی، شرکت کرد و حتی تابوت وی را بردوش گرفت. سپس در کندن قبر وی هم مشارکت کرد و در حقش چنین دعا فرمود: «پروردگارا

من او را به تو می‌سپارم».⁽¹⁾

عماریاسر علت این همه اهتمام پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به وی را پرسید؛ حضرت در جواب فرمود: « به راستی فاطمه بنت اسد، مادر من بود؛ زیرا کودکان خود را گرسنه نگه می‌داشت و مرا سیر می‌کرد. آنان را گردآلود می‌گذاشت و مرا شست و شو می‌داد.»⁽²⁾و «هیچ کس بعد از ابوطالب، مانند فاطمه بنت اسد، به من نیکی نکرد.» ⁽³⁾

3. خدیجه

حضرت خدیجه علیها السلام دختر «خویلد»، هم بزرگ زاده بود و هم عفیف و پاکدامن. وی در امور بازرگانی، بسیار موفق و سرآمد قریش بود. او جهت بهبود تجارت خود، حضرت محمد9 را - که در آن موقع به جوانی امانتدار و امین معروف بود - دعوت به

همکاری نمود تا کاروان خدیجه را به سفر تجاری برد. در آن سفر سود زیادی به دست آمد. همکاری خدیجه علیها السلام و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم منجر به ازدواج آنان گشت. بعد از ازدواج، الفت، محبت و معنویتی میان این دو بزرگوار پدید آمد که خدیجه علیها السلام تمام سرمایه و ثروت خود را در اختیار پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قرار داد و بعد از مبعوث شدن آن حضرت، اولین زنی بود که به محمد صلی الله علیه و آله و سلم ایمان آورد و مسلمان شد. در دوران آغازین بعثت او و حضرت علی علیه السلام، پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را یاری می‌کردند و انجام عبادت و اقامه نماز با پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به مسجدالحرام می‌رفتند.⁽¹⁾این کار شجاعت خدیجه علیها السلام را می‌رساند که دوشادوش شوهرش، در برابر شرک و بت پرستی عملاً وارد مبارزه شد. حضرت خدیجه علیها السلام علاوه بر اینکه همسر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و اولین زن مسلمان بود؛ افتخار مادری حضرت زهرا علیها السلام را هم دارد که

به عنوان «ام الائمه» شناخته می‌شود.

وقتی در سال دهم بعثت عمر پر برکت وی به سرآمد و از دنیا رفت؛ پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سخت احساس تنهایی نمود و خلأ خدیجه علیها السلام کاملاً در زندگی ایشان نمایان گردید.⁽¹⁾

قبر مبارک حضرت خدیجه علیها السلام در مکه مکرمه در قبرستان ابوطالب قرار گرفت و مراسم کفن و دفن او را رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم، برای همسرش انجام داد.

زمانی که مردم ایران دچار سختی و فشارگرانی شده بودند، امام خمینی رحمة الله حضرت خدیجه علیها السلام را به عنوان الگو به جامعه معرفی کرد و از زنان و مردان جامعه خواست تا همچو او در برابر سختی‌ها مقاوم شوند و زبان به گلایه وا نکنند.⁽²⁾

4. ماریه

ماریه دختر شمعون قبطیه همسر رسول‌الله صلی الله علیه و آله و سلم و مادر ابراهیم، از قریه حفن از توابع انصنامصر بود. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سال ششم هجرت سفیرانی به کشورهای مختلف فرستاد و طی نامه هایی، فرمانروایان آنان را به آیین توحید و اسلام فراخواند. نامه ای نیز به مقوقس فرمانروای مصر نوشت و او را به اسلام دعوت کرد. مقوقس گرچه اسلام را نپذیرفت؛ اما هدایایی برای پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرستاد؛ از جمله کنیزی به نام ماریه که بعدها همسر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم شد و ابراهیم را به دنیا آورد. البته ابراهیم 18 ماه بیشتر زنده نبود و زود از دنیا رفت. ماریه در زمان عمربن خطاب در سال 14 یا سال 16 ه.ق درگذشت و در قبرستان بقیع دفن شد⁽¹⁾

خیزران مادر امام جواد علیه السلام از خاندان ماریه قبطیه می باشد. ماریه مسلمانی شریف، متدین و مقید به آداب دینی بود. به همین جهت بسیار

مورد توجه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم قرار داشت. او در جمع همسران پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دومین خانمی بود که از آن حضرت صاحب فرزند شد.

از خصوصیات بسیار خوب ماریه این بود که بسیار رازدار و سٍِِِر نگه دار بود و این صفت برای زنان امروز، بسیار مهم و الگوی مناسبی است.

5. سمیّه

سمیه، مادر عماریاسر و کنیز ابوجهل بود. وی در همان آغاز بعثت، به حقانیت اسلام پی برد و به آن ایمان آورد. ابوجهل آن قدر به او تازیانه زد تا دست از اسلام بردارد؛ ولی او استوار و راسخ در عقیدۀ خود باقی ماند.

وقتی ابوجهل با شدیدترین شکنجه ها، نتوانست سمیه را از آیین حق بازدارد، تصمیم گرفت وی را به شهادت برساند، از این رو او را کنار کعبه آورد. مشرکان مکه اجتماع کردند و ابوجهل در میان جمعیت به سمیه گفت: «دو راه پیش رو داری: یا از اسلام برگرد و یا اینکه

کشته خواهی شد». سمیه بازگشت از دین اسلام را نپذیرفت و راه شهادت را برگذیده و بدین ترتیب افتخار «اولین شهیدۀ اسلام» را نصیب خود و خانوادۀ یاسر کرد. ابوجهل هم دو شتر آورد و پای سمیه را به شتر بستند و شترها را در جهت مخالف هم حرکت دادند تا اینکه آن بانوی شجاع دو نیمه شد و به شهادت رسید.⁽¹⁾

6. اسماء

اسماء دختر«عُمیس» و «خوله»، از جمله افراد پیشتازی بود که دعوت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را برای مسلمان شدن پذیرفت. او در سال پنجم بعثت، به همراه همسرش «جعفربن ابی طالب» به حبشه هجرت کرد. خداوند در آنجا به وی سه فرزند به نام‌های عبدالله، محمد و عون عطا کرد و سرانجام پس از سیزده سال اقامت در حبشه به مدینه مهاجرت نمود.⁽²⁾شوهرش «جعفر طیار» در جنگ موته سال هشتم هجرت به شهادت

رسید و پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم هم بعد از شهادت وی، فرمود: «خداوند به من خبر داد که به همسرت دو بال

در بهشت عطا کرده است». اسماء هم عرض کرد: «فضایل و خوبی‌های او را هرگز فراموش نمی‌کنم».⁽¹⁾

اسماء محرم اسرار و یار باوفای حضرت زهرا علیها السلام بود. وی در شب زفاف فاطمه علیها السلام طبق وصیت خدیجه علیها السلام برای آن حضرت مادری کرد. به توفیق این همنشینی و خدمت، لیاقت قابلگی حضرت امام حسن علیه السلام و امام حسین علیه السلام را پیدا کرد.

اسماء همراه با امام علی علیه السلام در غسل و کفن کردن حضرت زهرا علیها السلام شرکت داشت و شبانه همراه با علی علیه السلام بدن حضرت زهرا علیها السلام را دفن کردند.⁽²⁾یکی از افتخارات اسماء این است که او

شصت حدیث از پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده است.⁽¹⁾

7. اُم ایمن

ام ایمن یا برکه دختر«ثعلبة بن عمر» و از زنان آگاه و مخلص بود. او در محضر حضرت زهرا علیها السلام به کمالات معنوی بالایی دست یافت. پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم او را «مادر» می‌خواند و می‌فرمود: «او بقیه‌ای از اهل بیت من است».⁽²⁾

ام ایمن در جنگ احد، حضوری فعال داشت و در امر آب رسانی و مداوای مجروحان کوشا بود. وقتی شایعۀ کشته شدن پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در جنگ احد پخش گردید و گروهی از مسلمانان فرار کردند؛ ام ایمن به آنان تندی کرد و گفت: «شمشیرهای خودتان را به ما بدهید و نخ ریسی

به دست گیرید و نخ بریسید».⁽¹⁾

ام ایمن در جنگ خیبر هم حضوری فعال داشت. وی دارای دو پسر به نام‌های ایمن و اسامه بود. ایمن در جنگ به شهادت رسید و

اسامه در آخرین روزهای عمر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمانده سپاه اسلام جهت جنگ با رومیان شد. ام ایمن بعد از شهادت حضرت زهرا علیها السلام عازم مکه گردید. در بین راه نزدیک جحفه، از تشنگی و خستگی بی حال شد و با حالت تضرع و زاری به خداوند عرض کرد: «خداوندا! آیا مرا تشنه می‌گذاری با اینکه من کنیز دختر پیامبرت بودم؟» بعد از دعا، دلوی پراز آب از آسمان برای او فرستاده شد. ام ایمن از آن خورد و تا هفت سال تشنه و گرسنه نشد.⁽²⁾

از امتیازات ویژه این بانوی بزرگوار، این است که در هنگام ظهور حضرت مهدی علیه السلام به

همراه دوازده زن دیگر، رجعت خواهد کرد.⁽¹⁾

فصل 3: زنان نمونه در دوران اهل بیت علیه السلام

اشاره

در طول دوران زندگی امامان علیه السلام زنانی با ایمان، شجاع و باتقوا بودند که مطیع امر امام خود بوده و برای دیگران الگویی مناسب به شمار می‌روند. برخی از چهره های ماندگار این زنان پرهیزکار و مؤمن عبارت‌اند از:

1. حضرت فاطمه علیها السلام

فاطمه زهرا علیها السلام دختر پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و سلم و همسر امام علی علیه السلام که برترین بانوی جهان هستی می‌باشد. کسی که هنگام تولد او چهار زن نمونه - حوا (همسر حضرت آدم علیه السلام، آسیه(همسر فرعون)، کلثمه(خواهر حضرت موسی علیه السلام )، و مریم(مادر حضرت عیسی علیه السلام )- از جانب پروردگار به کمک حضرت خدیجه علیها السلام شتافتند و به جهت حمایت از اسلام، در به دنیا آوردن فرزندش،

او را یاری کردند.⁽¹⁾

جایگاه و منزلت حضرت زهرا علیها السلام چنان زیاد است که همواره از احترام‌های خاص و ویژه پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و همسر وفادارش و… قرار گرفت؛ چه افتخاری بالاتر از اینکه ائمه اطهار علیه السلام از نسل او می‌باشند. آن حضرت با وجود سن کم، به مقامی می‌رسد که از سوی پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم سرور زنان معرفی می‌شود. بارها پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در حق زهرا علیها السلام می‌فرمود: «فاطمه پارۀ تن من است».⁽²⁾او آخرین نفری بود که پدرش با او خداحافظی کرد و نخستین کسی بود که پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم به دیدارش می‌شتافت.

تمام ابعاد تصور شده برای یک زن نمونه در او جلوه گر است. علاوه بر خانه داری، استاد و معلم بانوان عصر خود بود و با تفاسیر دینی و قرآنی، مشکلات اعتقادی و احکام آنان را حل

می‌کرد. بارها دوشادوش پدر و شوهر گرامی اش در جنگ‌ها شرکت و کمک می‌نمود.

او برترین و بهترین الگو در اخلاص و عبادت، تعلیم و تربیت، شجاعت وپایداری است. در برابر امام زمان علیه السلام خود مطیع و مدافع حریم ولایت وامامت بود و در این راستا چنان استوار و ثابت قدم بود که تا پای جان از امام خود دفاع کرد و در این راه به شهادت رسید. در مقام فاطمه علیها السلام همین بس که امام مهدی علیه السلام او را الگوی خود معرفی کرده است: «فی ابنة الرسول الله لی اسوة حسنه»؛ «دختر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فاطمه زهراء علیها السلام برای من الگویی نیکوست».⁽¹⁾

امام خمینی رحمة الله او را نمونۀ انسان کامل می‌دانست و می‌گفت: «… یک زن در دنیا آمد که مقابل همۀ مردان است؛ یک زن به دنیا آمد که نمونۀ انسان است، یک زن به دنیا آمد که تمام هویت انسانی در او جلوه گر است».⁽²⁾

در وصیت نامه سیاسی الهی ایشان آمده است: «ما مفتخریم که ادعیۀ حیات بخش که او را «قرآن صاعد» می‌خوانند از ائمۀ معصومین ما است. ما به «مناجات شعبانیه» امامان و «دعای عرفات» حسین بن علی علیه السلام و «صحیفۀ سجادیه» این زبور آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم و «صحیفۀ فاطمیه» که کتاب الهام شده از جانب خداوند متعال به زهرای مرضیه است، ازماست».⁽¹⁾

2. فضه

فضّه، بانوی پرهیزگار و با کمالات بود که وظیفه سترگ خدمت گزاری و همراهی حضرت زهرا علیها السلام را بر عهده داشت.

او در طول دوران حضور خود در کنار فاطمه علیها السلام درس معرفت و پرهیزکاری فرا گرفت و به خودسازی پرداخت و نهایت استفاده را از حضور خود در خانواده وی کرد. درمدت بیست سال از زندگی خود، حتی گفت و گو و مکالمات عرفی خود را با آیات قرآن کریم

انجام می‌داد⁽¹⁾و هرکس از وی سؤال می‌نمود با آیات قرآن جواب می‌داد.⁽²⁾او در نهضت عاشورا و همراه حضرت زینب علیها السلام بود و در تمام حوادث، خدمت گزاری راستین و با همت، برای بازماندگان شهدای کربلا به شمار می‌رفت.⁽³⁾

3. اُم البنین علیها السلام

فاطمه کلابیه دختر «حزام بن خالد» همسر امام علی علیه السلام است که توسط برادرش عقیل جهت همسری حضرت انتخاب گردید. وقتی که امیرمؤمنین علیه السلام از وی صاحب چهار پسر به نام‌های عباس، عبدالله، جعفر و عثمان شد، وی را ام البنین خواندند. این چهار فرزند در کربلا در رکاب امام حسین علیه السلام به شهادت رسیدند.

وقتی خبر شهادت آنان به مادرشان رسید، گفت: «از امام حسین علیه السلام به من خبر بدهید!

فرزندانم و آنچه زیر آسمان کبود است، فدای حسین علیه السلام باد…. این علاقه به امام زمان دوران، نشان از اخلاص و ایمان وی دارد که شهادت چهار فرزند خود را در مقابل امام کوچک می‌داند. ما نیز در برابر امام زمان مثل‌ام‌البنین علیها السلام، هرچه داریم باید فدا کنیم تا گزندی متوجه او نگردد. ام البنین علیها السلام بعد از مدتی، در مدینه از دنیا رفت و در بقیع دفن شد.

4. اُمّ وهب

وی دختر «نمربن قاسط» و همسر «عبدالله بن عمیر کلبی» است، زمانی که از آمدن امام حسین علیه السلام به کربلا مطلع شد، به همراه شوهرش خدمت آن حضرت رسید. در روز عاشورا،ام وهب و همسرش عبدالله با سپاه عمر‌سعد جنگیدند. امام حسین علیه السلام او را فراخواند و فرمود: «خدا به تو پاداش خیر دهد. به سوی زنان بازگرد و با آنان باش؛ زیرا جنگ وظیفۀ زنان نیست».

ام وهب به سوی خیمه‌ها بازگشت. زمانی

که شوهرش به شهادت رسید، به بالین وی آمد.

گرد و غبار و خون را از صورتش پاک کرد و گفت: «بهشت بر تو گوارا باد». در این لحظه رستم، غلام شمر، عمودی بر سر ام وهب زد و سرش شکافته شد و در کنار همسرش به شهادت رسید. ام وهب تنها زن شهید در حادثه کربلا در رکاب امام حسین علیه السلام بود.⁽¹⁾فرزندش وهب نیز طبق توصیۀ مادرش مطیع امر امام حسین علیه السلام بود و با رشادت تمام، در روز عاشورا جنگید. وقتی هم که شهید شد؛ عمر سعد دستور داد سر وهب را بریدند و به سوی ام‌وهب پرتاب کردند. او سرجوانش را بغل کرد و بوسید و گفت: «آفرین پسرم! الان از تو راضی شدم و شیرم را به تو حلال کردم». بعد سر فرزندش را به سوی دشمن پرتاب کرد و فریاد زد: «ما چیزی را که در راه خدا دادیم، پس نمی‌گیریم».⁽²⁾

5. زینب علیها السلام

 حضرت زینب دختر امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام است. او زنی شجاع، صبور و دارای افتخاراتی بسیار زیاد است. وی علاوه بر اینکه تربیت شده خانواده وحی و امامت می‌باشد، چند امام را از نزدیک درک و معارف ناب اسلامی را از آنان کسب کرده است. وی مادر شهید، فرزند شهید و خواهر شهید بوده و معروف به عقیله بنی هاشم است؛ چون زنی عالمه و فهمیده بود.

زندگی پررنج و مشقت حضرت زینب علیها السلام از پنج سالگی آغاز گردید؛ یعنی، زمانی که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم ارتحال کرد و مشکلات فراوانی بر خانواده وی وارد شد. این مصیبت‌ها و فشارها، شخصیتی مقاوم و شجاع از حضرت زینب علیها السلام ساخت. زینب علیها السلام، پیش از حماسة عاشورا شاهد شهادت مادرش زهرا علیها السلام و پدر بزرگوارش امام علی علیه السلام و امام حسن علیه السلام بود. این مصایب و سختی‌ها او را آبدیده و صبور کرده بود. او در سال60، به اتفاق برادر گرامی

خود امام حسین علیه السلام عازم سفر پر از غم و غصه کربلا گردید.

کربلا صحنۀ شهادت برادران و برادرزادگان و منظرگاه به شهادت رسیدن فرزندان برومندش محمد و عون است. اوج اقتدار و صبر زینب علیها السلام زمانی بود که به اسیری برده شده، زمانی که کاروان اُسرا به کوفه رسید و زینب علیها السلام به مجلس ابن زیاد برده شد؛ در آنجا خطبه‌ای خواند که همگان احساس کردند کلام علی علیه السلام دوباره در کوفه زنده شده است. بعد هم در مجلس یزید ملعون در شام خطبه‌ای غرّا و آتشین خواند که باعث رسوایی خاندان بنی امیه گردید. زینب علیها السلام چنان حماسه آفرید که پایه‌های حکومت فرزند معاویه را به لرزه درآورد.⁽¹⁾

پس از آن که زینب علیها السلام وارد مدینه شد و قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم را مشاهده کرد، صدای گریه اش

بلند شد و فریاد زد: «ای رسول خدا! خبر کشته شدن حسین علیه السلام را آورده ایم»⁽¹⁾. این نشان از مطیع بودن و تسلیم محض بودن او نسبت به امام زمان خود دارد که باشجاعت و فداکاری هر چه داشت در راه امام خود فدا کرد و خود هم اسیری را با افتخار پذیرفت. حضرت زینب علیها السلام سال 62 ه ق از دنیا رفت.

امام خمینی رحمة الله حضرت زینب علیها السلام را الگویی مناسب و مقاوم در برابر جباران و ظالمان و حتی مصایب دانسته و به همگان می‌فرمود: زینب گونه باشید. «شما ملاحظه کنید که بهترین خلق الله در عصر خودش، حضرت سیدالشهدا علیه السلام و بهترین جوانان بنی هاشم و اصحاب او شهید شدند و از این دنیا رفتند با شهادت؛ لکن وقتی که در آن مجلس پلید یزید صحبت می‌شود، حضرت زینب علیها السلام قسم می‌خورد که «ما راینا الا جمیلا» (ما جز زیبایی

چیزی ندیدیم. رفتن یک انسان کامل، شهادت یک انسان کامل در نظر اولیای خدا جمیل است، نه برای اینکه جنگ کرده و کشته شده، برای اینکه جنگ برای خدا بوده است.⁽¹⁾

6. اُم فروه

 وی دختر «قاسم بن محمد بن ابی بکر»، همسر امام محمد باقر علیه السلام است. امام صادق علیه السلام فرزند برومندش دربارۀ مادرش می‌فرماید: «مادرم، بانویی باایمان، پاک و پرهیزکار بود و درستی و نیکوکاری شیوۀ او بود. (کانت امی ممّن آمنت و ایقنت و احسنت).⁽²⁾به خاطر همان خصلت‌های نیکو بود که مردم، امام صادق علیه السلام را «ابن مکرّمه» (پسر مادر ارجمند) یاد می‌کردند.⁽³⁾

7. نجمه

نجمه «مادر امام رضا علیه السلام »، بسیار نجیب و پارسا بود. اهل مغرب و کنیز حمیده خاتون، همسر امام صادق علیه السلام بود که به جهت احترام وی، هیچ گاه نزدش نمی‌نشست! روزی حمیده به فرزندش امام کاظم علیه السلام فرمود: «نجمه بانویی بسیار زیرک و دارای محاسن اخلاقی بالایی است که مانندی ندارد، با او ازدواج کن».⁽¹⁾ثمرۀ این ازدواج، تولد علی بن موسی الرضا علیه السلام بود. نجمه در تربیت فرزندش سنگ تمام گذاشت؛ از این جهت به بستگانش گفت: «دایه‌ای پیدا کنید تا مرا در امر شیردادن کمک کند؛ چون نوافل و ذکرهایی که قبل از تولد فرزندم داشته و به آنها عادت کرده بودم، به خاطر شیردادن کم شده است. می‌خواهم کسی مرا در امر شیردادن یاری کند تا دوباره عبادات و مناجاتم را شروع کنم.»⁽²⁾

نجمه بعد از عمری زندگی بابرکت و

همراهی با امام کاظم علیه السلام و تربیت فرزندی چون امام رضا علیه السلام، در مدینه از دنیا رفت و در قبرستان مشربة ام ابراهیم مدفون گردید.

8. فاطمه معصومه علیها السلام

ایشان دختر «امام موسی بن جعفر علیه السلام » و نجمه علیها السلام است.

بارگاه این بانوی بزرگوار در قم، باعث گرد آمدن علما و دانشمندان شده و آن را تبدیل به قطب اصلی جهان تشیع کرده است. در این رابطه امام هفتم علیه السلام فرمود: «قم، خانه و پایگاه آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم و شیعیان آنان است». حضرت معصومه علیها السلام در میان فرزندان امام کاظم علیه السلام، جایگاه رفیع و بلندی دارد. وی بانویی دانشمند و راوی حدیث از ائمه معصوم علیهم السلام به شمار می‌آید و دارای مقام علمی و معنوی بسیار بالایی است.

حضرت معصومه علیها السلام، در سال 201ه ق جهت ملحق شدن به برادر خود از مدینه به سمت خراسان حرکت کرد. وقتی به ساوه رسید، بیمار شد؛ و سپس به همراهان خود

دستور داد او را به قم ببرند.⁽¹⁾زمانی که وارد قم شد، پسران سعد اشعری و دیگر بزرگان قم، از وی استقبال باشکوهی انجام دادند. بعد از مدت هفده روز اقامت در این شهر در سن هجده سالگی از دنیا رفت. بدن مطهرۀ وی در مقبرۀ بابُلان⁽²⁾به خاک سپرده شد و سقفی از بوریا روی آن برپا گردید. تا اینکه زینب علیها السلام دختر امام جواد علیه السلام، بر قبر مبارکش گنبدی بنا کرد.⁽³⁾

امام رضا علیه السلام در خصوص زیارت قبر خواهرش فرمود: «کسی که مرقد مطهرۀ معصومه علیها السلام را با دانایی و معرفت به حق او، زیارت کند، سزاوار بهشت می‌شود.»⁽⁴⁾

9. حبابه

حبابه دختر«جعفر» از قبیله بنی اسد است. وی از زمان امام علی علیه السلام تا زمان امام رضا علیه السلام زنده و راوی حدیث هشت امام معصوم علیه السلام بود.

حضرت علی علیه السلام قطعه سنگی به او داد که نقش انگشتری مبارکش در آن نقش بسته بود و از او خواست ضمن نگهداری، آن را خدمت یکایک امامان علیه السلام ببرد و از آنان بخواهد تا انگشت خود را در آن بزنند و مانند نیاکان بزرگوار خود، سنگ را به نقش انگشتری خویش مزین سازند.⁽¹⁾

وی در طول دوران عمر، چندین بار بیمار شد و ضعف پیری بر او غلبه کرد؛ ولی با دعای ائمه علیه السلام شفا گرفت و جوان شد. یک بار در زمان امام حسین علیه السلام بود که حضرت در حق او دعایی خواند و آثار بیماری از او رفع گردید.⁽²⁾یک بار هم در سن 113سالگی در زمان

امام سجاد علیه السلام، آن حضرت برایش دعا کرد و حبابه سلامتی و جوانی خود را به دست آوردند و سومین بار به برکت دعای امام صادق علیه السلام شفا یافت. این بانو، مخلص و اهل عبادت بود و بر اثر سجده‌های طولانی، پیشانی اش پینه بسته بود.⁽¹⁾سرانجام در سن235 سالگی در زمان امام رضا علیه السلام از دنیا رفت و آن حضرت پیراهن خود را برای وی کفن نمود و با دست مبارک خویش وی را به خاک سپرد.⁽²⁾

10. سبیکه

 سبیکه مادر«امام جواد علیه السلام » و از خاندان «ماریه قطبیه» (همسر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم ) است. وی جزء برترین زنان دوران خود بود. اخلاق و منش نیکویی داشت.

امام رضا علیه السلام از سبیکه، به عنوان بانویی منزّه و پاکدامن و بافضیلت یاد می‌کرد و می‌فرمود: «سبیکه، در قداست و پاکی شبیه حضرت

مریم علیها السلام است و پاک و پاکیزه آفریده شده است».⁽¹⁾

امام هفتم علیه السلام سال‌ها پیش از آنکه این بانو به خانۀ امام رضا علیه السلام وارد شود، برخی از خصوصیات وی را بیان فرموده و توسط یکی از یاران خود برایش سلام فرستاده بود.⁽²⁾سبیکه افتخار مادری امام جواد علیه السلام و همسری امام رضا علیه السلام را دارا بود؛ و خود نیز فضایلی بس عظیم داشت. در روایتی سبیکه «خیرة الاماء» (زادة بهترین کنیز)، معرفی شده است.⁽³⁾

11. حکیمه

حکیمه دختر«امام جواد علیه السلام » و همسر «ابوالحسن محدّث» از بانوان مؤثر در دوران اهل بیت علیه السلام بود. مادرش سمانه مغربیه معروف به «سیده» و کنیه اش «ام فضل» بود. او بیشتر

روزها روزه و بسیار باتقوا بود.⁽¹⁾حکیمه شاهد تولد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بود. او در دوران غیبت صغری، برای برطرف کردن حوایج مردم و بیان مسائل از سوی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نقش به سزایی داشته و حتی در شناساندن آن حضرت کسانی که دچار تردید بودن، نقش مهمی ایفا می کرد. در واقع حکیمه در معرفت و شناساندن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف گام‌های بلندی برداشته بود.⁽²⁾

نام حکیمه خاتون در کتب رجال، تراجم و حدیثی آمده است.⁽³⁾او در سال 274ه. ق در سامراء از دنیا رفت و در کنار قبر مطهر امام حسن عسکری علیه السلام دفن شد.⁽⁴⁾در زیارت نامه این بانو از وی به عنوان یک زن صالحه و عابد یاد شده است.⁽⁵⁾

12. نرجس

نرجس، همسر امام حسن عسکری علیه السلام مادر «امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف » است. وی دارای معنویت خاصی بود که حکیمه دختر امام جواد علیه السلام او را سرآمد و سرور خاندان خویش، و خود را خدمتگزار او می‌نامید.⁽¹⁾امام هادی علیه السلام در اولین دیدار با وی - هنگام تزویج ایشان با فرزندش امام حسن عسکری علیه السلام - فرمود: «بشارت می‌دهم تو را به فرزندی که حاکم بر مشرق و مغرب می‌شود و زمین را از عدل و داد آکنده می‌سازد.»⁽²⁾

حکیمه خاتون در خصوص تولد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف از نرجس خاتون در شب نیمه شعبان سال255ه. ق گزارشی مفصل ارایه کرده است. نرجس در طول دوران بارداری و نگه‌داری فرزندش - متحمل سختی‌های بسیاری شد؛ ولی همه آنها را به جان خرید تا آخرین ذخیره الهی در امان باشد. نرجس در سال261ه. ق وفات یافت و در سامراء به خاک سپرده شد.

بخش دوم: زنان در آخرالزمان و عصر ظهور

اشاره

فصل 1: زن در دوران آخرالزمان

اشاره

زن در دوران آخرالزمان

 با مطالعه و پژوهش در منابع دینی روشن گردید که زنان اسوه و نمونه در تاریخ اسلام، کم نبودند و حضور آنان در تمام عرصه‌های سیاسی، اجتماعی و عبادی بسیار پررنگ بوده است. در وقایع سال‌های گذشته نقش زنان کاملاً محسوس بوده است؛ مانند نقش زنان در نهضت تنباکو که باعث تعطیلی بازار شد و ساختمان شاه به محاصره عده ای از آنان در آمد؛ چرا که به مراجع و علمای آنها توهین شده بود. در پیروزی انقلاب اسلامی ایران هم نقش زنان انکار ناشدنی است؛ چرا که آنان دوشادوش مردان در مبارزه با طاغوت شرکت کردند. همین طور در زمان هشت سال جنگ تحمیلی، زنان نقش به سزایی داشتند و در حال حاضر - که

دوران شکوفایی نظام مقدس جمهوری اسلامی است - زنان در تمام عرصه‌های علمی، فرهنگی، سیاسی و … حضوری چشمگیر دارند. اما در دنیایی دیگر و نگاهی دیگر در غرب، از زنان استفاده ابزاری می شود و فرهنگ سالم و انسانی آنان تغییر می یابد. اگر هوشیاری زنان مسلمان و فعال در میدان های مختلف نباشد، شاهد انحراف زنان خواهیم بود که در روایات به آن اشاره شده است. این مسئله، مسؤلیت زنان پاکدامن را بیشتر از گذشته می‌کند….

از مجموع روایاتی که از معصومین علیه السلام وارد شده و با مطالعه سیر جامعۀ بشری و مقایسه جایگاه زن در جوامع مختلف، می‌توان این روندی خاص را در دوران آخرالزمان ترسیم کرد. در این دوران وضعیت زنان ایده آل نبوده و حتی در جوامع اسلامی تهدیدهای جدی ای متوجّه آنان است. در اینجا با استفاده از برخی روایات، وضعیت زنان در آخرالزمان مورد بررسی قرار می گیرد باشد که زنان عصر ما بصیرت لازم را کسب کنند و بافرهنگ سازی و

الگوسازی مناسب، نسل امروز ما را با اهداف بلند جامعه اسلامی آشنا سازند. اگر زن در جایگاه واقعی خود قرار گیرد، نجات دهنده و حیات بخش خواهد بود و الا به انحطاط و تباهی دچار خواهد شد. امروزه زنان مؤمنه و فعال در عرصه دین کم نیستند، ولی فضای کلی روایات آخرالزمانی، هشداری بسیار جدی برای مردم دوران ما است. البته این هشدارها عمومیت ندارد و زنان منتظر باید با تلاش و کوشش و انجام واجبات و ترک محرمات، از گسترده شدن آن جلوگیری کنند، که این مهم به یقین به عهدة زنان جامعه اسلامی برمی‌آید.

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در جمع اصحاب خود می فرمود: «کیف بکم اذا فسدت نساءکم و فسق شبابکم و لم تأمروا بالمعروف بل امرتم و نهیتم عن المعروف و اذا رایتم المعروف منکرا و المنکر معروفا»؛ «چگونه می‌شود حال شما هنگامی که زن‌های شما فاسد شوند و جوانان شما به فسق و فجور بگرایند و شما نیز به جای امربه معروف، امر به منکر و نهی از معروف

نمایید و معروف را منکر و منکر را معروف بپندارید»!؟ صحابه با تعجب سؤال کردند: آیا چنین وضعی پیش خواهد آمد!؟ فرمود: «نعم و شرّمن ذلک»؛ «بله، بدتر از این هم خواهد شد». و در ادامه فرمود:

 «اذا مشارکت النساء ازواجهنّ فی التجارة حریصا علی الدنیا»؛ «هنگامی که زن‌ها برای طمع دنیا در دادوستد همسرانشان شرکت کنند». «یشتبه الرجال بالنساء و النساء بالرجال»، «مردها خود را به صورت زن و زنان خود را به صورت مرد در می‌آورند.» «لعن الله المتشبهات من النساء بالرجال و المتشبهین من الرجال بالنساء»؛ «لعنت خدا بر زنانی که خود را به صورت مرد در می‌آورند و مردانی که خود را به صورت زن درمی آورند.» «وکان الزنا تمتدح به النساء و اللیل لایستخفی به من الجراه علی الله»؛ «زنا دادن به صورت یک فضیلت برای زن بازگو می‌شود. دیگر منتظر شب نمی‌شوند که تاریکی آنها را بپوشاند، زیرا جرأت بر خدا به آن حد می‌رسد. (حیا از بین می‌رود)»

«سیکون فی الآخر امتی الرجال،… نساءهم کاسیات عاریات علی رؤسهنّ… لایجدّن ریح الجنة فالعنوهنّ فانهنّ ملعونان»؛ «در آخر امت من، مردانی پیدا می‌شوند که زنانشان در عین لباس پوشیدن، لخت و عریان هستند و برسرشان چیزی همانند کوهان شتران لاغر است، آنها عطر بهشت را نمی‌شنوند؛ آنها را لعنت کنید که آنها از رحمت خدا به دور هستند.»

«واذا رایت المراة تصانع زوجها علی نکاح الرجال و رایت خیر بیت یساعد النساء علی فسقهنّ»؛ «هنگامی را می‌بینی که زن از همسرش مطلع است که با هم جنس خود رابطه دارد و به روی او نمی‌آورد و می‌بینی که در بهترین خانه‌ها زن تشویق می‌شود که فسق و فجور کند.»

«اذا رفعوا النبیان و شاوروا النِسّوان و یکثُرَ الاختلاط»؛ «هنگامی که ساختمان‌ها بلند شود، زنان مورد مشورت قرار بگیرند و اختلاط زن و مرد فراوان شود.»

«اذا رایت المراة تقهر زوجها و تعمل ما لایشتهی و تنفق علیه من کسبها فیرضی بالدَّنیء من الطعام و الشراب»؛ «در آن زمان زن را ببینی که با خشونت با همسرش رفتار می‌کند، آنچه را که شوهرش نمی‌خواهد انجام می‌دهد و از درآمد شخصی خود به شوهرش انفاق می‌کند و شوهرش نیز برای چیز اندکی از مال دنیا راضی شده و ناملایمات همسرش را تحمل می‌کند.» «عندها امارات النساء و مشاورة الاماء و قعود الصبیان علی المنابر و التباهی باللباس»؛ «در آخرالزمان، زنان حکومت می‌کنند و مورد شور و مشورت واقع می‌شوند. کودکان بر فراز منبر نشسته، امرونهی می‌کنند و آن زمان مردم با لباس ظاهری خود به یکدیگر فخر فروخته و مباهات می‌کنند.»⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام هم در روایتی دربارة

وضعیت زنان دورۀ آخرالزمان می‌فرماید: «و رایت النساء یتزوّجن بالنساء معیشة المراة من کدّ فرجها و رایت النساء یتّخذن المجالس کما یتّخدها الرّجال»؛ «در آن زمان زنان را خواهی دید که با زنانی دیگر آمیزش می‌کنند و زندگی و معیشت زنان با خودفروشی و از راه حرام تأمین می‌شود و زنان همچون مردان جلسه تشکیل می‌دهند.»⁽¹⁾

جامعه پیش از ظهور، جامعه‌ای آکنده از فساد و بی بندوباری اخلاقی است و از فسادهای رایج آن زمان هم جنس بازی است!! به صورتی که جنبه قانونی پیدا می‌کند و به آن رسمیت داده می‌شود و اگر کشوری زیر بار این فساد اخلاقی نرود، به آن اعتراض می‌کنند و اورا مورد تمسخر قرار می‌دهند!!⁽²⁾حال اگر زنان جامعه اسلامی، در احیای فرهنگ ناب اسلامی بکوشند و عرصه را برای فعالیت منحرفان تنگ

کنند و با پرکردن خلأهای معنوی فرزندان و…، جلوی به انحراف کشیده شدن آنان را بگیرند، بسیاری از معظلات اجتماعی و ضددینی حل خواهد شد، آنان با فرهنگ‌سازی و فعالیت در عرصه‌های مختلف می‌توانند، جلوی گسترش تاریکی زنان آخرالزمان را بگیرند و زمینه را برای ظهور منجی موعود فراهم آورند.

نکته مهم در زمان غیبت و آخرالزمان، این است که انسان، باید مراقب خود و خانواده‌اش باشد تا مبادا اسیر شیاطین گمراه کننده گردد و تنها راه نجات از همه خطرات و بدعت‌ها پناه بردن به خداوند، قرآن و عترت است امام علی علیه السلام خطاب به کمیل می‌فرماید: «یا کمیل! لاتاخذ الا عنّا تکن منا»؛ «ای کمیل! ایده‌ای را از غیر ما خاندان عصمت و طهارت نپذیر تا از ما باشی.»⁽¹⁾

پس زنان باید به کارنامه، خویش توجه کنند و در برابر تهاجم فرهنگی، حافظ جامعه و دین

باشند؛ نگاهی به گذشته تاریخ صدسالۀ اخیر نیز گواه این است که زنان جامعه اسلامی، توان این کار را دارند.

فصل 2: زن در دوران ظهور

عصر ظهور امام زمان، دورانی شکوهمند و خیره کننده است؛ عصری که با انقلاب جهانی و تشکیل حکومت بزرگ مهدوی، آمال و آرزوهای همة پیامبران و اولیای الهی محقّق شده و صالحان و مستضعفان بر کرسی قدرت می‌نشینند.

برخی چنان شایستگی و منزلت پیدا می‌کنند، که جزو اصحاب ویژه حضرت مهدی موعود علیه السلام در دوران ظهور قرار می‌گیرند. طبق بعضی از روایات، پنجاه تن از 313یار خاص حضرت زن هستند؛ چنان که در بعضی از روایات به سیزده زن هم اشاره شده است. البته جمع دو روایت ممکن است؛ یعنی، در میان اصحاب و یاران حضرت پنجاه زن وجود دارد که سیزده تن از ایشان رجعت کننده هستند.

امام باقر علیه السلام فرمود: «و یجی والله ثلاثه مائة و

بضعة رجلا فیهم خمسون نسوة هم النّجباء و القضاة و الحکّام و الفقها فی الدّین»؛ «به خدا سوگند! سیصد و اندی خواهند آمد و پنجاه زن نیز در میان آنان است. آنان برگزیدگان، قضاوت کنندگان، حاکمان و فقیهان در دین می‌باشند.»⁽¹⁾

همچنین آن حضرت فرمود: «و یجیء والله ثلاثماثة و بضعه عشر رجلا فیهم خمسون امراه یجتمعون بمکّه...»؛ ِ«به خدا سوگند! سیصد و بیشتر از ده نفر می‌آیند که پنجاه تن از این عده زن، هستند و در مکه، کنار یکدیگر جمع خواهند شد….»⁽²⁾

علاوه بر این پنجاه یار خاص، چهارصد بانوی برگزیده دیگر نیز به اتفاق حضرت عیسی علیه السلام، به همراهان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهند پیوست.

رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «ینزل عیسی بن مریم علی ثمان مأة رجل و اربع ماة امراة اخیار من علی الارض و اصلح من مضی»⁽¹⁾«عیسی بن مریم، به همراه هشتصد مرد و چهارصد زن از بهترین و شایسته ترین افراد روی زمین خواهد آمد.»

تمام اینها نشان از منزلت، جایگاه و شایستگی زنان دارد که حتی در دوران ظهور هم به درجات و مقام های والاتری نایل می‌آیند. دوران ظهور دوران بالندگی و ترقّی زنان می‌باشد آنان پس از دورة ظلمانی وخرد کننده آخرالزمان دوباره به جایگاه رفیع خود بر می‌گردند. زندگی آنها سرشار از علم شده و در کمال امنیت و رفاه قرار می‌گیرند؛ یعنی، زنان دوران ظهور و جا معه دوران ظهور جبران انسان‌های منحرف آخرالزمان را می‌کنند.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «اما جهان پس از ظهور، زن و خانواده به جایگاه اسلامی و انسانی

خود دست می‌یابند».⁽¹⁾در عصر پس از ظهور، هرگونه ناامنی اجتماعی از میان رفته و امنیت و رفاه فراگیر می‌شود. امام علی علیه السلام می‌فرماید: «در روزگاران پس از ظهور، چنان محیط امنی ایجاد می‌شود که زن، با همۀ زر و زیور خود، از عراق تا شام می رود… و چیزی او را نمی‌ترساند»؛⁽²⁾یعنی امنیت کاملاً برای زنان برقرار و جامعه‌ای کاملاً ایده آل شکل می گیرد، به صورتی که رفاه، توسعه و عدالت فراگیر می‌شود. معارف اسلامی تعمیق می گردد. شکاف میان فقیر و غنی از میان برداشته می‌شود. و مساوات و برابری حاکم می گردد. حال اگر بخواهیم این زیبایی دوران ظهور را در عصر حاضر درک کنیم، زنان و مادران بهترین نقش را می‌توانند ایفا کنند و آن بیان زیبایی‌های عصر ظهور برای فرزندان است تا میل و رغبت آنان به ظهور حضرت مهدی علیه السلام بیشتر شود و آنان

در مسیر آرمان‌های زیبای جامعه مهدوی قرار گیرند تا به تبع آن جامعه هم آکنده از این شور و اشتیاق شود.

بخش سوم: مسئولیت‌ها و وظائف زنان در عصر غیبت

اشاره

همه انسان‌های منتظر- اعم از زن و مرد - هر کدام وظایفی برعهده دارند و هرکس با اهتمام به وظیفه خود، می‌تواند زمینه ساز خوبی برای ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف باشد. در این بین برخی وظایف خاص، مربوط به قشر زنان است که به آنها اشاره می‌گردد:

1. معرفت و شناخت به امام

بسیاری از وظایف منتظران، - بخصوص زنان جامعه اسلامی - مرتبط با معرفت و شناخت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف است. اگر معرفت حاصل شود، «وظیفه» و مسئولیت معنا پیدا می‌کند؛ زیرا شناخت او رمز حیات و هویت ما است. البته تنها شناخت کفایت نمی کند، بلکه همراهی آن باید باور و اعتقاد عمیق هم وجود، داشته باشد تا انسان بتواند در آن راه جانفشانی و ایستادگی

کند. پس ایمان و باور داشت عمیق به حجت الهی، رمز ماندگار و پایداری جامعه منتظر است.

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة الجاهلیة»؛ «هرکس بمیرد و امام زمانش را نشناسد [علاوه بر زندگی جاهلی] به مرگ جاهلیت می‌میرد.»⁽¹⁾این معرفت آثار وفواید بسیاری دارد و زنان جامعه باید نسل آینده را متوجه کنند که وجود امام چه آثار و برکاتی دارد و امام یک نعمت و رحمت برای بشر است. امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «من مات و هو عارف الامامه لم یضرّه تقدم هذا الامر و تأخر و من مات و هو لامه کان کمن هو مع القائم فی فسطاطه؛» کسی که بمیرد در حالی که امام خود را شناخته باشد، جلو افتادن یا تأخیر امر[ظهور]، بر او زیان نمی‌رساند و کسی که بمیرد در حالی که امام خود را شناخته است، مانند کسی است

که در خیمه امام و همراه او بوده است.»⁽¹⁾

البته زن منتظر برای مهیا شدن جهت حضور در جامعه مهدوی، علاوه بر شناخت و معرفت به امام، می‌بایست انگیزه‌ها و انرژی لازم برای پیمودن این مسیر سعادت بخش را در خود ایجاد و ذخیره نماید، بدون عزم راسخ و تصمیم جدی، بال ناقصی برای پرواز خواهد بود و کاری از پیش نخواهد برد.

مهم‌ترین و واجب ترین مسئله بعد از شناخت خداوند و رسول او، «شناخت ولی امر و صاحب الزمان علیه السلام » است؛ زیرا این امر یکی از ارکان ایمان می‌باشد. محمد بن حکیم گفت: به حضرت ابی عبدالله امام صادق علیه السلام عرض داشتم: معرفت ساختۀ کیست؟ فرمود: از ساخته‌های خداوند است، بندگان را در آن ساخت بهره‌ای نیست.⁽²⁾

 بعد از کسب معرفت، تداوم درخواست

معرفت آن حضرت از خداوند نیز اهمیت دارد. در این زمینه دعایی وارد شده ا ست که کلینی رحمة الله و نعمانی رحمة الله و صدوقی رحمة الله به سندهای خود از زراره روایت کرده  اند و  بر خواندن آن تأکید شده است: «اللهم عرفنی نفسک فانک ان لم تعرفنی نفسک ام اعرف نبیک، اللهم عرفنی رسولک فانک ان لم تعرفنی رسولک لم اعرف حجتک، اللهم عرفنی حجتک فانک این لم تعرفنی حجتک ظللت عن دینی»⁽¹⁾«بارخدایا! تو مرا به خود آشنا کن که اگر رسول خودت را به من نشناسانی، پیغمبرت را نخواهم شناخت؛ بار خدایا! تو رسولت را به من بشناسان که اگر خود را به من نشناسانی - حجتت را نخواهم شناخت. پروردگارا! حجت خودت را به من بشناسان که اگر حجتت را به من نشناسانی از دین خود گمراه خواهم شد.» یعنی دریچه ای ورود به دین شناخت امام و معرفت به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است.

البته از وظایف دیگر در این زمینه شناخت

علامت‌های ظهور - به ویژه علایم حتمی است - که امامان علیه السلام از آن‌ها خبر داده‌اند. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «علامت را بشناس، پس هرگاه آن را شناختی، پیش افتادن یا تأخیر کردن این امر تو را ضرر نرساند….»⁽¹⁾

2. تربیت نسل منتظر

 براساس آموزه‌های اسلامی، انسان را در مسیر انتظار واقعی قرار می‌دهد و او را در راستای آرمان والا آماده می کند.

زنان و مادران جامعه منتظر، ضمن اینکه خود را در زمره منتظران واقعی قرار می‌دهند، باید برای پرورش نسل منتظر نیز سازوکارهای مناسبی فراهم نموده و جامعه را جهت تحقق این هدف آگاه سازند. مادران با بصیرت و آگاهی و ایجاد زمینه‌های لازم در فرزندان خویش و از بین بردن موانع، در این راه موفق خواهند بود؛ زیرا در طول تاریخ هر وقت زنان در تربیت موفق بودند، موفقیت‌های چشم گیری

نصیب بزرگان و اولیای الهی می شد.

برای اینکه مادران بهتر بتوانند نسل امروز را با اهداف و آرمان‌های مهدوی آشنا کنند، باید در جهت تقویت بنیان‌های دین داری در فرزندان خود تلاش کنند؛ چرا که نسل بدون دین و معرفت، هرگز نمی‌تواند در آینده، پرچم دار حکومت جهانی حضرت مهدی موعود علیه السلام باشد.

در این راستا باید سازو کارهای تربیت نسل منتظر را با تکیه بر قرآن و عترت، شناخت و آنها را با فهمی عمیق، زیبا و شیرین درک و بیان نمود. معرفی دقیق و عالمانه امامان رحمت و بیان سیره و مقام و منزلت آنان، تأثیر بسزایی در تربیت افراد دارد و زودتر نتیجه می‌دهد. دوران کودکی، زمان شکل گیری شخصیت است و در این دوره ای که رسانه‌های الحادی نقش‌آفرینی می‌کنند، شکل‌دهی به شخصیت کودک کار بسیار سختی است. البته در این راه باید از خداوند یاری خواست و همانند امام سجاد علیه السلام عرض کرد: «اللهم اعنی علی تربیة اولادی…»؛

«خدایا! مرا در پرورش فرزندانم یاری کن.»⁽¹⁾

یکی از کارهایی که امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بعد از ظهور انجام می‌دهد، تکمیل مکارم اخلاقی است، همان‌گونه که امام باقر علیه السلام می‌فرماید: « اذا قام قائمنا وضع یده علی رؤس العباد فجمع به عقولهم و اکمل به اخلاقهم»، «زمانی‌که قائم ما قیام کند، دست بر سر مردم می‌کشد و عقول آنها را کامل می‌کند و خداوند متعال به واسطۀ حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اخلاق مردم را به کمال می‌رساند).⁽²⁾

زنان جامعه هم باید فرزندان خود را براساس، اخلاق اسلامی و در مسیر انتظار پویا تربیت کرده و آنان را در راه کمال و تعالی قرار دهند، چرا که هیچ انقلاب و نهضتی، بدون زمینه سازی در تربیت نیروی انسانی کارآمد موفق نخواهد شد. یکی از موارد زمینه سازی و

نیرو سازی حکومت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، تربیت

نسل منتظر در راستای زمینه سازی ظهور، امری مهم و بایسته است که وظیفه آن بردوش زنان با ایمان و کسانی است که احساس تکلیف می‌کنند و پایبند اعتقادات و باورهای خود هستند.

پس زنان باید مقام تربیت را به منزلۀ یک رسالت الهی حفظ کنند و از خداوند یاری بخواهند تا با تربیت و آماده کردن نسل منتظر، زمینه را برای ظهور و حکومت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، آماده سازند و به نیروهای توانمند امام عجل الله تعالی فرجه الشریف بیفزایند.

البته زنان باید خودشان عامل به دستورات الهی باشند، تا بتوانند معارف دینی را به فرزندان و جامعه انتقال دهند و با صبر و حوصله در این راه بکوشند. از آنجایی آموزه‌های قرآن کریم و سخنان ائمه معصوم علیه السلام سرتاسر هدایت و تعلیم است؛ زنان جامعه باید با کمک کارشناسان، آنها را در تربیت نسل منتظر به کار گیرند و فرهنگ اسلامی - بخصوص خاصه فرهنگ مهدویت - را در محیط خانه و اجتماع زنده و پویا سازند. در

این صورت فرزندان از کودکی با فرهنگ مهدویت و انتظار آشنا می شوند و با امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خود رابطه قلبی، عاطفی و علمی برقرار می کنند. خصوصیات حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف را در خانه خود از کودکی احساس نموده و هر لحظه منتظر امام عزیز خود می‌باشند و از غیبت او ناراحت بوده و برای رفع موانع ظهور می کوشند.

در تربیت نسل منتظر، نقش مادر اهمیت به‌سزایی دارد، چنان که حضرت امام خمینی رحمة الله می‌فرماید: «این مادر که بچه در دامن او بزرگ می‌شود، بزرگ ترین مسئولیت را دارد… شریف ترین شغل در عالم، بزرگ کردن بچه است و تحویل دادن یک انسان است به جامعه.»⁽¹⁾

مادر می‌تواند بعد از نماز، صبحگاه خویش را با قرائت دعای عهد آغاز کند و طعم راز و نیاز با خدا و در دل با امام را به کودکان خود

بچشاند. او نباید گامی جز برای رضای خدا بر

دارد و تربیت را بانظارت خداوند و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف انجام دهد. لذا مادران می‌توانند با استفاده از شیوه‌های جدید و کاربردی، در تربیت فرزندان بیش از پیش بکوشند و شاهد آثار و برکات درخشان آن باشند.

3. رعایت حجاب و عفاف

حجاب به معنای رعایت پوشش ظاهر مطابق با دستورات اسلامی است و عفاف؛ یعنی مصون داشتن قلب از توجه به نامحرم و پاک داشتن خود از افتادن در گناه و حرام.

یکی از دستورات اساسی و مهم اسلام - رعایت حجاب و عفاف است که برای حفظ حریم فرد و جلوگیری از انحرافات اجتماعی، وضع شده است. در واقع حجاب برای زن قلعة امنی است تا از هر نوع بدی مصون باشد. رعایت عفاف برای او، کمکی است، برای دست یافتن به هر آنچه که خداوند دوست دارد او بدان دست یابد، از این رو زنان جامعه انتظار با رعایت حجاب و عفاف هم دستور خداوند را

عمل کرده‌اند وهم مورد توجه حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف قرار گرفته اند. در این صورت می توانند جامعه‌ای سالم و با معنویت داشته و آن را به سوی ظهور سوق دهند. در سوره نور آیه 30 خداوند می فرماید:

 «قُلْ للمؤمنین یَغضُّوا مِن ابصار هم و یحفَظَوا فُروُجَهم ذلک ازکی لهم ان الله خبیرٌ بما یصنَعُون»؛

به مؤمنان بگو چشم های خود را [ از نگاه به نامحرمان] فرو گیرند و عفاف خود را حفظ کنند. این، برای آنان پاکیزه تر است. همانا خداوند از آنچه انجام می دهید، آگاه است.

اگر حجاب و عفاف رعایت نشود، زن ضمن اینکه به سوی فساد و آلودگی کشیده می‌شود؛ مردان جامعه، - بویژه جوانان - را نیز تحریک می‌کند و این امر موجب بروز هیجان‌های کاذب غیر اخلاقی می‌شود که مورد رضای خداوند و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نیست. در واقع رعایت حجاب و عفاف، موجب سلامت جامعه منتظر می شود و ساحت جامعه را از آلودگی‌های نفسانی پاک نموده و بر امنیت اخلاقی کمک می کند. حتی

موجب تقویت و استحکام بنیان خانواده‌ها می‌شود و جوانان جامعه هم در آرامش روحی مناسبی، قرار می گیرند و بستر لازم برای رسیدن انسان به کمال را فراهم می سازد.

در واقع ترک حجاب و عدم رعایت آن، موجب انحراف می شود؛ لذا زن و مرد مؤمن باید خود را ملزم به رعایت حجاب و عفاف کنند.

خداوند متعال در قرآن فرمود: علیهنَّ من جلا بیبهنَّ ذلک ادنی ان یُعْرفن فلا یُوْذَینَ و کان الله غفوراً رحیماً؛⁽¹⁾«ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمن بگو: روسری های بلند خود را بر خویش فرو افکنند، این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند، بهتر است و خداوند همواره آمرزنده و رحیم است.»

این آیه به زنان دستور می‌دهد که حجاب خویش را به طور کامل رعایت کنند تا به خوبی شناخته شوند و مردم آنان را به عفاف و پاکدامنی بشناسند و کسی مزاحمشان نشود.

پس رعایت حجاب و عفاف، هم زنان را سلامت نگه می دارد و هم جامعه و هم خانواده را و این همان چیزی است که موجب رضای خدا و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می باشد.

4. اصلاح نفس و تأسی به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

هر گاه جنبه‌های تربیتی و اخلاقی خانواده‌ای بالا برود، به همان اندازه جامعه نیز سالم می‌ماند. در دنیای امروز مسئلۀ تربیت و خلأ معنوی از مسائل مهم افراد جامعه است. در صورتی که زنان بتوانند ضمن اصلاح خود، فرزندان صالح شایسته ای تربیت کنند و آنان را از انحرافات مصون دارند؛ جامعه هم مصون خواهد ماند. اصلاح جامعه و مبارزه با فساد و تباهی از اقدامات اصلی خود امام زمان خواهد بود. امام صادق علیه السلام می فرماید: «من سره ان یکون من اصحاب القائم فلینتظرو لیعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر»؛ «هرکس دوست دارد از یاران حضرت قائم علیه السلام باشد، باید منتظر باشد و در حال انتظار به پرهیزکاری

و اخلاق نیکو رفتار نماید.»⁽¹⁾

این نوع عمل کردن، یعنی، الگو برداری رفتاری و اعتقادی از امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف که منتظر را در راه خویش کمک بسیاری می کند. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «...یشیر بالتقی و یعمل بالهدی...»؛ «…او به تقوا اشاره کرده و خود عمل به هدایت می کند….»⁽²⁾

در مجموع زنان جامعه در صورتی موفق به اصلاح می‌شوند که خودسازی را سرلوحۀ کارهای خود قرار دهند و مزین به شاخصه‌های نیکو و خوب باشند و اگر آنان در امر خودسازی موفق باشند، تربیت دیگران نیز راحت انجام خواهد گرفت. خداوند متعال می‌فرماید:« قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکاهَا. وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا»؛ «هرکس نفس خود را تزکیه کند، به یقین رستگار شده است و نومید و محروم گشت آن که نفس خود را به گناه آلوده

ساخت.»⁽¹⁾

بر این اساس مهم ترین رسالت زن منتظر، نیروسازی و زمینه سازی برای ظهور، امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف است و این امکان ندارد. مگر تلاش در جهت اصلاح خانواده.

هر زن با نقش آفرینی هایش که در سطح اجتماع، می‌تواند نقش اصلاحی خود را ایفا، نماید؛ البته با رعایت تقوا و گسترش عفاف؛ چرا که حضور زن در عرصه‌های مختلف جامعه - به جز در مواردی که اسلام به دلایل خاص برای حفظ جایگاه زن ممنوع کرده است - نه تنها اشکالی ندارد، بلکه واجب است.⁽²⁾

تهذیب نفس و پاک سازی درون از صفات پلید و زیوردادن آن به وسیلۀ اخلاق پسندیده، از برنامه‌هایی است. که زنان نقش مهمی در آن ایفا می‌کنند. اگر این برنامه در راستای تربیت

اسلامی و انتظار ظهور موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف باشد، ثواب انتظار را هم خواهند برد. در واقع منتظران حضرت، از پرهیزکاران و دارای اخلاق نیکو می‌باشند و این در صورتی امکان پذیر است که از درون خانواده با اصلاح و تهذیب نفس همراه باشد.

پیروی کردن و الگو قرار دادن امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در اخلاق و اعمال؛ منجر به رشد و تعالی انسان می‌شود؛ چرا که کمال ایمان و تمامیت ولایت و همراهی؛ او با این کار انجام می‌شود. از این رو باید در اصلاح خانواده و تهذیب نفس، آن حضرت را به عنوان مقتدا و الگوی خود قرار داد.

اگر بانوی منتظر در تمام شئون زندگی، امام را مقتدای خود قرار دهد، موفق شده و حتی مایۀ افتخار و زینت جامعه و خانواده می‌شود. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «کونوا لنا زینا و لاتکونوا علینا شینا»؛ «برای ما زینت باشید و مایۀ ننگ ما نشوید.»⁽¹⁾

5. فعالیت و کوشش

اشاره

انسان منتظر در دوران غیبت کبری، برای زمینه سازی ظهور باید تلاش و کوشش کند، و موانع ظهور آن حضرت را برطرف سازد. چرا که یکی از علت‌های غیبت حضرت، از ناحیه ما بوده است. خواجه نصیرالدین طوسی می‌فرماید: «وجوده لطف و تصرفه لطف آخر و عدمه منا»؛ «وجود او لطف و تصرف او لطفی دیگر است و نبود آن از ناحیۀ ماست.»⁽¹⁾آنان نباید دست روی دست گذارند و بگویند: حضرت خودش ظهور می‌کند و اصلاح امور بر عهدۀ اوست و از ما کاری ساخته نیست!

امام باقر علیه السلام در تفسیر آیة شریفه و لقد کتبنا فی الزبور انّ الارض یرثها عبادی الصالحون⁽²⁾می‌فرماید: «هُم آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم یعبثُ الله مهدیهُم بَعد جهد هم فیعزُّهم و یذلُّ عَدُوَّهم»، «بندگان صالح، همانا آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم هستند که خداوند،

مهدی آنان را پس از کوشش ایشان، مبعوث می‌کند. آن گاه ایشان را عزّت داده، و دشمنان را ذلیل خواهد کرد.»⁽¹⁾

این تفسیر اشاره به فعالیت و کوشش منتظران، پس از ظلم و ستم بیگانگان است. انسان منتظر باید پویا و کوشا باشد و خود را از حالت ایستایی و سکون و رخوت بیرون آورد. زنان جامعه اسلامی نیز باید همچون اصحاب و یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف اهل کوشش و تلاش باشند؛ چنان که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «یجمع الله له من اقاصی البلاد علی عده اهل بدر کرّارون، مجدّون فی طاعته»؛ «خداوند برای او از دورترین کشور ما به تعداد اهل بدر(313نفر) جمع می‌کند، که همگی اهل کوشش و تلاش در راه اطاعت خدا هستند.»⁽²⁾در اینجا تلاش در گسترش علم در سطح جامعه اهمیت بسزایی

دارد؛ همان‌طور که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم دربارۀ حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف فرمود: «... یملأالله عزوجل به الارض نورا بعد ظلمتها و عدلا بعد جورها و علما بعد جهلها»؛ «خداوند به واسطۀ او زمین را بعد از تاریکی، پر از نور کرده و پس از ظلم، پر از عدل نموده و پس از جهل، پر از علم خواهد کرد.»⁽¹⁾

فعالیت با برنامه و آگاهی باعث می‌شود انسان امام علیه السلام خود را بهتر بشناسد و برای ظهورش بیشتر تلاش کند. البته باید توجه داشته باشد نباید نامید گردد و بگوید کار و فعالیت من اثر ندارد، پس انجام ندهم. هرگاه انسان حق را یافت - گرچه پیروان آن کم است - نباید ترس و دلهره داشته و در آن محکم و پایدار باشد. در همین راستا از حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف نقل شده است: «الحق معنا، فلن یوحشنا من قعدعنا»؛ «حق با ماست، هرکس از ما کناره گیرد

مارا به وحشت نمی‌اندازد.»⁽¹⁾

 زن منتظر می کوشد اعمال، رفتار و کردارش همه در راه خدمت کردن به دین خدا و بسط و گسترش سیره و سنّت اهل بیت - بویژه حضرت مهدی - است. در مقابل فعالیت و تلاش زنان مؤمنه مورد عنایت ویژه خدا و اولیای الهی قرار دارد. بعضی از روایات دلالت دارند بر اینکه فرشتگان، خدمتگزاران امامان علیه السلام هستند و دستوراتشان را انجام می‌دهند، و در محضر ایشان جز با اجازه شان نمی‌نشینند.⁽²⁾

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «خوشا به حال کسی که قائم اهل بیت علیه السلام مرا درک نماید، در حالی که در زمان غیبت پیش از قیامش، به امامت او معتقد باشد و با دوستانش، دوستی کند و دشمنانش را دشمن بدارد [فعال و پویا باشد]. چنین کسی از رفقای من و مورد دوستی من، و

گرامی ترین امت نزد من در روز قیامت خواهد بود.⁽¹⁾پس زنان زمینه ساز، در حقیقت با یاری رساندن به امام و فعالیت در جهت اصلاح جامعه، به نوعی خدای متعال را یاری کرده‌اند: و لینصرنّ الله من ینصره ان الله لقویّ عزیز»⁽²⁾و در آیه دیگر آمده «ان تنصروا الله ینصرکم و یثبت اقدامکم.⁽³⁾

برخی از اموری که زن می‌تواند در آن زمینه فعالیت مستقیمی داشته باشد، عبارت است از:

الف. دعوت به خدا

منتظر واقعی باید شجاعانه و با درایت از فرصت‌های به دست آمده، استفاده کند و مردم را به دین خدا دعوت کند؛ یعنی، دین اسلام را به صورت زیبا و شیرین و براساس نوع مخاطب و ادبیات مناسب انتقال دهد و بتواند آنان را جذب معارف دینی کند. امام سجاد علیه السلام

می‌فرماید: «انّ اهل زمان غیبته، القائلین بامامته و المنتظرین لظهوره... الدعاه الی دین الله عزوجل سراّ و جهرا»؛ «معتقدان به مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و منتظران ظهور او در عصر غیبت… در پنهان و آشکار، مردمان را به دین خدا فرا می‌خوانند.»⁽¹⁾یکی از ابزار دعوت به خدا و جلوگیری از انحرافات، امربه معروف و نهی از منکر است که منتظران - بخصوص زنان - باید آن را جدی بگیرند؛ چرا که عده‌ای با سوءاستفاده از احساسات پاک و روح لطیف اعتقادی آنها، می کوشند جذب مرید کرده و آنها را به سوی خودشان دعوت کنند (نه به سوی خدا) و آن‌ها را شخص محور سازند.

امام باقر علیه السلام می‌فرماید: «المهدی و اصحابه… یامرون بالمعروف و ینهون عن المنکر»؛ «مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و یاران او… امر به معروف و نهی از منکر می‌کنند.»⁽²⁾

زنان منتظر اگر در راه اصلاح جامعه و رفع ظلم و فساد و احیای امر به معروف و نهی از منکر تلاش کنند، زمینه ساز برداشتن گام های بلندتری برای ظهور خواهند بود.

این امر محقق نمی‌شود؛ مگر اینکه خودش در مسیر خدا «قربة الی الله» گام بردارد و دیگران را هم دعوت به خدا کند. انسان در زمان غیبت صاحب الزمان عجل الله تعالی فرجه الشریف بیشتر در معرض خطر، زیان، فتنه و امتحان است. در نتیجه اهتمامش به این امر، مؤکدتر و مهم‌تر از سایر زمان هاست.

ب. مقابله با انحرافات و بدعتها

امروزه برخی در قالب جریانهای معنوی و ادعاهای دروغین، (مثل: ادعای ارتباط با حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف، دیدار و…) در پی جذب مرید هستند تا بتوانند دکانی برای خود باز کنند!! لذا بانوان باید به صورت جدی، با بدعت‌ها و خرافات برخورد کنند، و سیره برخورد ائمه علیه السلام را در این زمینه بشناسند. در روایتی آمده است: «یخرج فی آخر الزمان، یقیم

اعوجاج الحق...»؛«در آخر الزمان او خروج می‌کند و انحرافاتی که در حق پدید آمده اصلاح خواهد کرد.»⁽¹⁾

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مقابل مبارزه با بدعت‌ها و خرافات فرمود: «اذا ظهرت البدع فی امتی فلیظهر العالم علمه فمن لم یفعل فعلیه لعنة الله»؛ «هر گاه در میان امتم بدعت‌ها پدید آمد، بر عالمان واجب است علم خویش را آشکار سازند و اگر چنین نکنند، پس لعنت خدا بر آنان باد.»⁽²⁾این فقط خاص مردان نیست؛ بلکه زنان هم باید عالمانه وارد این عرصه شوند. حضرت رسول صلی الله علیه و آله و سلم همچنین فرمود: «من ادّی الی امتی

حدیثاُ یقام به سنة او یثلم به بدعة فله الجنة»؛ «کسی که برای امت من حدیثی بخواند که با آن سنت من احیا شود و بدعت از بین رود بهشت

بر او واجب است.»⁽¹⁾و «و من ردّ صاحب بدعة عن بدعته فهو سبیل من سُبل الله»؛ «هرکس بدعتگزاری را از انحرافش باز دارد، راهی از راه‌های رسیدن به خدا، به شمار می‌آید.»⁽²⁾

اگر برخی از زنان بدون توان علمی مناسب ادله و مبناهای دینی، معارفی را بیان می‌کنند، باید با آنها مبارزه کرد و جلوی بدعت گزاری آنان را گرفت. و اگر با این بدعت‌ها مقابله نشود، زمینه های نابودی اسلام برداشته می‌شود؛ همان‌طور که امام علی علیه السلام می‌فرماید: «من مشی الی صاحب بدعة فوقره فقد مشی فی هدم الاسلام؛ «کسی که به سوی صاحب بدعتی قدم بردارد و او را تعظیم کند و بزرگ بدارد، در راه نابود کردن اسلام قدم برداشته است.»⁽³⁾

متأسفانه در بررسی هایی که شده است

بیشتر مدعیان از مردان هستند؛ ولی بیشتر فریب خوردگان از بانوان می‌باشند!! لذا زنان جامعه اسلامی وظیفه دارند خود را به علم و معرفت اسلامی، مجهز سازند تا هنگام ظهور و بروز مدعیان دروغین، به مقابله با آنان برخیزند و فریب خوردگان را به قرآن و اهل بیت علیه السلام دعوت کنند.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «… هرگاه بدعتی در اسلام دیدید… مردم را از آنان بر حذر دارید تا بدعت هایشان را یاد نگیرند. خداوند در برابر این کار، برای شما حسنات می‌نویسد و به سبب آن درجات شما را در آخرت بالا می‌برد.»⁽¹⁾

ج. رعایت ادب و محبت نسبت به امام علیه السلام

 یکی از فعالیت‌های مهم مهدوی این است که آن حضرت یاد نشود، مگر با القاب مبارکش، مانند: حجت، مهدی، صاحب الامر، حضرت صاحب الزمان و….البته در مواقعی که نام بردن

نام حضرت مشکلی برای دوستان آن حضرت ایجاد می‌کند، (مثل یاد کردن اسم شریف در مواقع ترس در محافل و مجالس دشمنان دین)، باید تقیه کرد. همچنین و لازم است هم خودمان رعایت ادب را بکنیم و هم به دیگران بیاموزیم که امام دارای شرافت و منزلت والایی است و احترام خاصی دارد. ضمناً یادکردن از او باید با نهایت ادب و احترام خاص باشد. گاهی به تعریف و تمجید بعضی از اشخاص عادی می‌پردازیم؛ اما امام با این مهربانی و عظمت را با رعایت ادب یاد نکنیم! البته این رعایت ادب، باید با محبت همراه باشد. و دربارة وجوب محبت ائمه علیهم السلام تردیدی نیست و اینکه دوستی ایشان، بخشی از ایمان و شرط قبولی اعمال است. «رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: «خداوند را دوست بدارید به جهت آنچه از نعمت‌های خویش به شما می‌دهد و مرا به جهت دوستی خدای عزوجل دوست بدارید و اهل بیتم علیهم السلام

را به خاطر دوستی من دوست بدارید».⁽¹⁾لذا باید حب و دوستی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف را در دل‌های مردم - بخصوص نسل جوان - پویا کرد. این محبّت باید به حدی باشد که از طرف امام زمان کارهای خوبی انجام دهد و ثواب آنها به محضر آن حضرت اهدا نماید، مثلاً از طرف ایشان حج به جای آورد و یا به حرم‌های رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه معصومین علیه السلام برود. در هرحال باید از خداوند بخواهیم تا یاد و عشق حضرت، همیشه سرلوحه اعمال و رفتار ما قرار گیرد تا مستوجب عذاب و قهر الهی نباشیم.

از امامان معصوم علیه السلام این ادعا آمده است: «اللهم اغفرلی الذنوب التی تنزل النقم»؛ «بار خدایا! بر من بیامرز گناهانی را که مایۀ نزول نقمت هستند» و بدون تردید فراموش کردن یاد امام و غفلت از آن حضرت، نقمت و بلای بزرگی است که در دنیا و آخرت عواقب سوئی

در پی دارد.»⁽¹⁾

د. ذکر مناقب و فضایل حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف

بیان مناقب و فضایل اهل بیت علیه السلام - بویژه حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف از وظایف منتظران است. عمل به این وظیفه باعث می‌شود که آنان پویا و فعال باشند و نسبت به ظهور حضرت از خود تلاش و اشتیاق خاصی نشان دهند. حضرت موسی بن جعفر علیه السلام فرمودند: «هیچ چیز بر ابلیس و لشگریانش دشوارتر نیست از اینکه برادران ایمانی، با یکدیگر دیدار کنند، و همانا دو مؤمن با یکدیگر دیدار می‌نمایند که به یاد خدا باشند. آن گاه فضایل ما را یادآوری کنند؛ در این حال گوشت سالمی بر صورت ابلیس باقی نمی‌ماند، تا جایی که روح پلیدش به التماس می‌افتد از فرط آن که درد می‌کشد. پس فرشتگان آسمان و بهشت متوجه می‌شوند و او را لعنت می‌کنند تا اینکه هیچ فرشتۀ مقربی باقی

نماند، مگر اینکه بر او لعنت فرستد که زبون و باحسرت و مردود می‌افتد.»⁽¹⁾

پس با شرکت در مجالس مهدوی و جلساتی که فضایل و مناقب آن حضرت بیان می‌شود، می‌توان زمینه ساز ظهور شد؛ امام رضا علیه السلام می‌فرماید: «هرکس در مجلسی بنشیند که امر ما در آن زنده می‌گردد، روزی که دل‌ها می‌میرند، دل او نخواهد مرد.»⁽²⁾و در جایی دیگر امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «خداوند رحمت کند کسی که امر ما را احیاء نماید.»⁽³⁾

زنان منتظر با تشکیل مجالس به نام اهل‌بیت علیهم السلام و امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف و دعوت از کارشناسان معتبر، ضمن اینکه جلوی برخی از جلسات انحرافی را می گیرند؛ می‌توانند دوست داران اهل بیت علیه السلام را افزایش دهند و آنان را با معارف ناب مهدوی آشنا کنند.

ه. مداومت به خواندن دعای غریق

«یا الله یا رحمن یا رحیم یا مقلب القلوب ثبت قلبی علی دینک»؛ «ای خداوند!ای رحمان! ای مهربان! ای دگرگون کنندۀ دل‌ها! دل من را بر دینت پایدار کن». راوی گوید من گفتم: «یا الله یا رحمن یا رحیم یا مقلب القلوب و الابصار ثبت قلبی علی دینک»؛

حضرت فرمود: «البته خداوند دگرگون کنندۀ دل‌ها و دیده‌ها است؛ ولی همین طور که من می‌گویم، تو نیز بگو: «یا مقلب

القلوب ثبّت قلبی علی دینک».⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام نیز می فرماید: «در زمان حیرت و سرگردانی(یعنی دوران غیبت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف نجات نمی‌یابد؛ مگر کسی که دعای غریق را بخواند.»⁽²⁾

البته جدای از خواندن دعای غریق، درود و صلوات بر آن حضرت هم از اقسام دعا است و علاوه بر این گونه اعمال هدیه نماز مخصوص و قرائت قرآن به آن حضرت هم می‌تواند از جمله برنامه های مفید در این زمینه به حساب آید.

و. صدقه دادن به نیابت از حضرت مهدی علیه السلام

یکی از نشانه‌های مودت و دوستی، صدقه - دادن برای سلامتی حضرت یا صدقه دادن از طرف ایشان است. از سفارش های سید ابن طاووس رحمة الله به فرزندش این است که: «… صدقه دادن از سوی آن جناب را پیش از صدقه دادن

از سوی خودت و عزیزانت قرار ده….»⁽¹⁾

کسی که به سبب صدقه دادن از سوی برادران مؤمن خود، استحقاق پاداش می‌یابد، از سوی حضرت ولی عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف، مستحق ثواب و پاداش بزرگ‌تری خواهد بود و شایستگی آن را دارد که به برترین ثواب‌های صدقه دهندگان نایل گردد. چون این عبادت را به نیابت از بهترین انسان عالم انجام می‌دهد و بدون تردید هر قدر که ارتباط و خصوصیت بین او و بین امامش علیه السلام، کامل‌تر و تمام‌تر باشد ثوابش؛ در صدقه دادن از سوی آن حضرت فزون‌تر خواهد بود.⁽²⁾

ز. مهیا و مطیع امام بودن

منتظران ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، باید در همه حال و در هر ساعتی آماده و گوش به فرمان باشند و زندگی خود را به نوعی مدیریت کنند که بی صبرانه منتظر دستورات حضرت

باشند و در راه آمادگی ظهور هر چه در توان دارند دریغ نکنند. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «لیعدّنّ احدکم لخروج القائم ولو سهما فانّ الله اذا علم ذلک من نیّته رجوت لان ینسی فی عمره حتی یدرکه و یکون من اعوانه و انصاره؛ «باید هر یک از شما برای خروج قائم، اسلحه آماده کنید؛ چون وقتی خداوند ببیند کسی به نیت یاری مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف اسلحه تهیه کرده است، امید می‌رود خداوند عمر او را دراز کند تا ظهور را درک کند، و از یاوران مهدی علیه السلام باشد.»⁽¹⁾

آماده کردن اسلحه در اینجا بدین معناست که چون حضرت نیاز به ابزار مبارزه با دشمنان خدا دارد، هرکس در حد توان باید خود را مهیا و آماده کند و این مسئولیت خاص مردان نیست؛ بلکه متوجه زنان هم می‌باشد.

زنان منتظر باید در ابعاد مختلف آماده ظهور حضرت باشند و عصر غیبت کبری، دوران تمرین اطاعت و آماده سازی برای اجرای

دستورات حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است. امام خمینی رحمة الله می‌فرمود: «ما باید خودمان را برای آمدن آن حضرت مهیا کنیم….»⁽¹⁾و این امکان ندارد مگر اینکه از خود آمادگی نشان دهیم و منتظر واقعی باشیم. به راستی برترین اعمال انتظار فرج است؛ یعنی باید برای ظهور کاری انجام بدهیم، نه اینکه در گوشه‌ای بنشینیم و فقط بگوییم! چرا آقا نمی‌آید!

البته زنان ضمن اینکه خود را آماده اجرای فرمان های امام و ظهور می‌کنند، باید فرزندان شجاع و انسان‌های کاردان را هم تحویل جامعۀ مهدوی بدهند؛ و چنان که امام خمینی رحمة الله فرمود: «زن‌ها مردان شجاع را در دامن خود بزرگ می‌کنند. قرآن کریم انسان ساز است و زن‌ها نیز انسان ساز، وظیفۀ زن‌ها انسان سازی است.»⁽²⁾

از ابوعبدالله جعفی می‌گوید: «حضرت ابوجعفر محمدبن علی امام باقر علیه السلام به من فرمود:

منتهای زمان مرابطه نزد شما چند روز است؟ عرض کردم: چهل روز. فرمود: «ولی مرابطۀ ما، مرابطه‌ای است که همیشه هست و هرکس در راه ما اسبی را مهیا نماید، به مقدار دو وزن آن تا مادامی که آن را نگه‌داشته، برایش ثواب خواهد بود، و هرکس سلاحی را برای یاری ما مهیا سازد تا وقتی که نزد او هست، به مقدار وزن آن برایش ثواب خواهد بود. از یک بار و دوبار و سه بار و چهار بار بی تابی نکند….»⁽¹⁾

6. جدیت در عبادات و حفظ دین

عبادت خداوند و داشتن زندگی معنوی، باعث می‌شود انحراف در جامعه کم گردد و نورانیت آن زیاد گردد و در نتیجه انسان و اطرافیان او از آسیب‌های اعتقادی در امان بمانند. اگر زنان بتوانند توجه عمیق به اسرار و معارف اصیل عبادات داشته باشند و مبناهای اسلامی و عبادات را به خوبی بشناسند، موفق خواهند شد دیگران را هم به سوی خداوند

رهنمون سازند از این رو زنان که نقش کلیدی در تربیت و حضور بیشتر در مسائل عبادی دارند در صورتی می‌توانند فرزندان را به سوی معنویت سوق دهند که فلسفه و اسرار عبادی برای خود آنان حل شده باشد. اینان می توانند اولاد و افراد جامعه را عاشق عبادت کنند و بکوشند افراد تحت تربیتشان عبادت را دوست داشته و از دین خدا پاسداری نمایند.

پیامبراکرم صلی الله علیه و آله و سلم می‌فرماید: «... یملا قلوب العباد عبادة...»؛ «حضرت مهدی علیه السلام دل‌های بندگان را، عاشق عبادت می‌کند….»⁽¹⁾این عشق به عبادت و جدی گرفتن آن، باعث بندگی و نزدیکی انسان به خدا می‌شود و شیطان از انسان فرار می کند، همان‌گونه که در مورد حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌خوانیم: «... به یخرج ذل الرق من اعناقکم....»⁽²⁾

یکی از ابزارهایی که شیطان را از انسان دور

می‌کند، بر پایی نماز است؛ و از اهداف اصلی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در دوران ظهور بر پا داشت نماز است. زیدبن علی می‌گوید: «اذا قام القائم من آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم یقول: ایها الناس نحن الذین وعدکم الله فی کتابه، الذین ان مکناهم فی الارض اقاموا الصلاة...»؛ «هنگامی که قائم آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم قیام کند، می‌فرماید: ای مردم! ما کسانی هستیم که خداوند در قرآن وعدۀ آنان را به شما داده است، آنجا که فرمود: کسانی که اگر مادر روی زمین به آنان امکانات دهیم نماز را به پا می‌دارند.»⁽¹⁾

حفظ دین و جدی گرفتن عبادات باعث عزت و سربلندی اسلام می‌شود و بر باور و اعتقاد دیگران به اسلام می‌افزاید. امام صادق علیه السلام در بارة امام مهدی نقل شده است: «اذله علی المومنین، اعزة علی الکافرین»، (در برابر مؤمنان،ذلیل و فروتن و در برابر کافران باعزت

و عزیز است.»⁽¹⁾از برکاتی که حفظ دین و جدی گرفتن عبادات دارد این است که انسان پیوسته به یاد آن حضرت می‌باشد و او را ناظر و شاهد بر اعمال می‌بیند. وقتی هم که یقین پیدا کرد در پیش چشم او قرار دارد، حتماً در نگه‌داری و حفظ دین تلاش چند برابری خواهد داشت. اگر زنان جامعه ما این طور عمل کنند، خانواده و فرزندان به هویت واقعی خود می رسند و در برابر گناه مقاومت نموده و انگیزه‌ای برای خود سازی و دیگر سازی پیدا می کنند.

7. ایجاد ظرفیت های لازم

از جمله وظایف زن منتظر این است که بکوشد در سختی‌ها و دشواری های مسیر ظهور، با عزمی جدی گام بردارد و در دوران غیبت کبری، صبور و مقاوم باشد. زیرا اصلاح امور کاری بسیار سخت و دشوار است؛ همان‌گونه که بسیاری از زنان برای به دست آوردن اندام مناسب، خود را پایبند به رژیم‌های

غذایی می‌کنند و دقّت در ظاهر خود دارند و دشواری‌های آن را تحمّل می‌کنند، برای پرورش و زیباسازی روح خویش نیز باید عزم جدی داشته باشند و خود را ملتزم به یک رژیم روحی و معنوی کنند. با این تلاش ظرفیت‌های لازم را به دست می‌آورند و در برابر دشواری‌ها و موانع ظهور مقاوم می باشند.

 نگه‌داری دین و ترویج آن، نیاز به صبر و حوصله دارد و نیازمند ظرفیت هایی است که باید آنها را ایجاد کرد. زن باید در این دوران رنج زحمت را قبول کند تا بتواند در برابر دشواری‌های دوران غیبت، مقاوم باشد؛ چنان که امام خمینی رحمة الله فرمود: «شما بحمدالله زحمت کشیدید، رنج بردید و در همه مراحل پایداری کردید و بانوان ایران در همه جا فعالیت کردند… همۀ اینها پیش خدای تبارک و تعالی مشکور است و شماها مورد عنایت حق تعالی هستید و مادامی که به این تعهد باقی باشید،

خدای تبارک و تعالی شما را نصرت می‌کند».⁽¹⁾

اگر زنان جامعه اسلامی، می‌خواهند تصمیم و عزمی راسخ در یاری رسانی به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف داشته باشند، باید در برابر هر نوع تهاجم فکری و… قوی و استوار باشند. لازمه این امر این است که هر روز بعد از انجام فرایض (بخصوص نماز صبح)، با امام خود تجدید بیعت کنند تا در این راه ثابت قدم بمانند و یا هر جمعه با ایشان تجدید بیعت نمایند.

زنان با صبوری خود، نقش مهمی در عمل به سفارش پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم دارند، چرا که می‌توانند خانواده و فرزندان و حتی برادران و خواهران دینی خود را به ایمان به حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف و صبر در زمان غیبت دعوت کنند و باعث شوند آنها از فتنه ها، بلاها، محنت ها، و اذیت‌های این دوران در امان بمانند. براساس آموزه های دینی، هرکس صبر کند و انتظار بکشد، به فرج و پیروزی نایل می‌گردد، یعنی،

صبر در ظهور و عدم تعجیل در آن، خود نوعی عبادت است و نتیجه آن ایجاد ظرفیت‌های لازم در برابر دشواری‌های دوران غیبت است. راوی می‌گوید: از امام موسی کاظم علیه السلام دربارۀ فرج پرسیدم، فرمود: «آیا نمی‌دانی که انتظار فرج از فرج است؟ گفتم: نمی‌دانم، مگر اینکه شما به من بیاموزید، فرمود: «آری، انتظار فرج بخشی از فرج است.»⁽¹⁾

8. صبر و صبوری

صبر در زمان غیبت امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف چند گونه است:

خداوند در قرآن می فرماید: یا ایها الذین امنوا اصبر و صابروُا و رابطو و اتقوا الله لعلکم تفلحون؛ «ای کسانی که ایمان آورده اید، شکیبایی کنید و با اتکا به صبر و پایداری یکدیگر، بر مقاومت خویش بیفزاید و در امور دین و دنیا با یکدیگر همبستگی داشته باشید و از عذاب خدا پروا کنید، شاید که نیکبخت شوید.»⁽²⁾

در واقع انسان با صبر و تحمل مشکلات، می تواند دین دار باشد و در سختی دوران غیبت تحمل خود را بالا ببرد. انسان هایی در این راه موفق اند که صبر پیشه کنند و تقوا داشته باشند؛

یعنی، خدا محور باشند تا راه دشوار انتظار را به خوبی طی کنند.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «خداوند رسول خود را به مکارم اخلاق اختصاص داد، پس خودتان را بیازمایید. اگر در شما آن اخلاق بود، خداوند را حمد و سپاس گویید و اگر نبود، از خداوند کمک بخواهید و برای دست یابی به آن‌ها به درگاه خداوند التماس کنید.» پس حضرت آن موارد را نام بردند: «یقین، قناعت، صبر، شکر، خویشتن داری، خلق نیکو، سخاوت، غیرت، شجاعت و مروّت.»⁽¹⁾

پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در خطبۀ روز غدیر نیز توصیه فرموده بود که: در زمان غیبت امام غائب علیه السلام صبر پیشه کنید و یکدیگر را به صبر سفارش نمایید.⁽²⁾

9. حفظ آبروی مسلمان

از حضرت علی علیه السلام نقل شده که از جمله

اموری که حضرت مهدی علیه السلام بر آن با اصحاب خود پیمان می‌بندد، هتک حرمت نکردن افراد است. آنجا که می‌فرماید: «یبا یعون علی الله یهتکوا حریماً محرماً و لا یسّبوا مسلماً و لا یهجموا منزلاً و لا یضربوا احداً الا بالحق... »؛ [آنان بر اصولی با حضرت بیعت می‌کنند که از آن جمله این است که] هتک حرمت فرد آبرومندی را نکنند و کسی را سب و دشنام ندهند و به منزلی هجوم نیاورند و کسی را به جز به حق نزنند….»⁽¹⁾در مورد حفظ آبرو سفار‌های زیادی در اسلام شده که دقّت و رعایت آن بر هر مسلمانی واجب است.

10. نخوردن مال یتیم

از جمله پیمان‌های نقل شده در مورد امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف این است که حضرت با کارگزاران و یاران خود بیعت می‌بندد که: مبادا مال یتیمی را پایمال کنند و به ناحق کسی آن را تصرف نمایند. «انا معکم علی ان... لا تاکلوا مال الیتیم»؛

«من با شما هستم در صورتی که مال یتیم را نخورید.»⁽¹⁾این وظیفه می‌تواند در مورد یاوران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و پیروان او هم صدق کند.

11. دشنام ندادن

طبق روایت امام علی علیه السلام، از جمله پیمان هایی که حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف از کارگزاران اخذ می‌کند، دشنام ندادن به مردم است: «انا معکم علی ان... لا تشتمون...»؛ «من با شما هستم در صورتی که… کسی را دشنام ندهید.»⁽²⁾

زنان و بانوان با توجه به این توصیه باید مراقب زبان خود در محیط خانواده و جامعه باشند و در تربیت فرزندان نیز به این امر مهم دقّت نمایند.

12. پایداری و مقاومت در دین داری

پایداری و مقاومت در برابر بدعت‌ها و خرافات و حفظ ارزش ها برای انسان‌های منتظر  

سخت است و باید با صبر و حوصله و کمک جستن از خداوند آن را انجام دهند. در اینجا باید روحیه پایداری و مقاومت را در خود بالا ببرند تا بتوانند دین و آرمان‌های اصیل را حفظ، کنند؛ بخصوص اینکه پایداری در دین در ابعاد روحی، معنوی و جسمی آن، باید به درستی انجام گیرد. ائمه اطهار علیه السلام و بزرگان دینی، همراه دین داری، به پایداری در دین - نیز توصیه می کنند. و اگر انسان منتظر بتواند از دین خود به خوبی محافظت کند، به مقام والایی خواهد رسید و مورد عنایت خواهد بود دین داری نیز میسر نمی‌شود، مگر اینکه انسان تلاش کند ایمان به خدا را در خود تقویت کند و با بصیرت کامل گام به عرصه اجتماع بگذارد. البته در عصر حاضر، انسان‌های دین دار و مقاوم زیاد هستند؛ بخصوص در قشر بانوان اینان باید بکوشند این امر را حفظ کرده و باعث ارتقای ایمان دیگران هم گردند.

امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «الا اخبرکم بما لا یقبل الله عزوجل من العباد عملا الابه؟ فقلت بلی،

فقال: «شهادة ان لا اله الا الله و ان محمداً عبده و رسوله... و الانتظار للقائم»؛ «خبر دهم شما را به چیزی که خداوند، عمل بندگان را جز با آن نمی‌پذیرد؟ گفتم: بلی، حضرت فرمود: باور به خدای یکتا و بندگی و پیامبری محمد صلی الله علیه و آله و سلم و چشم داشتن به ظهور قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف .»⁽¹⁾

بخش چهارم: ویژگی های زنان منتظر

اشاره

 یکی از مهم ترین شرایط ظهور، کامل شدن اصحاب و یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف است. اینان کسانی‌اند که ظهور امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف جزو دغدغه های اصلی آنان است و بدین جهت می کوشند زندگی خود را طوری طراحی کنند که در راستای رضای خدا و امام باشد. برترین یاران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف همان یاوران خاص ایشان هستند که بسیار مقتدر، عادل و کارآمد می‌باشند. بر این اساس بر زن منتظر، بایسته است که ویژگی‌های یاران حضرت را مدنظر قرار دهد تا خود را با آنها منطبق سازد. این ویژگی ها و اوصاف عبارت است از:

1. خداشناس حقیقی

اصحاب حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف - که پنجاه زن نیز در میان آنها هستند - همگی خداشناس

واهل توحیدند. حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: «... و هم الذین وحدوا الله حق توحیده...»؛ «… و آنان کسانی‌اند که خداشناس حقیقی بوده و اهل توحید می‌باشند.»⁽¹⁾در واقع اینان خداخواهی و خداپرستی عمیق آنان باعث یکدلی و یک رنگی میان آنان می‌شود؛ چنان که امام علی علیه السلام می‌فرماید: «قلوبهم مجتمعه».⁽²⁾

در قرآن خداوند می فرماید: «یا ایها الذین من یرتَدَّ منکم عن دینه فسوف یأتی الله بقوم یحبّهم و یحبونه اذلة علی المؤمنین اعزّة علی الکافرین یجاهدون فی سبیل الله و لا یخافون لومَة لائم ذلک فضل الله یُؤتیه من یشاء و الله واسع علیم»؛

«ای کسانی که ایمان آورده اید! هرکس از شما از آیین خود بازگردد و خداوند جمعّیتی را می‌آورد که آنها را دوست دارد و آنان نیز او را دوست دارند، در برابر مؤمنان متواضع و در برابر کافران سرسخت و نیرومندند. آنها در راه

خدا جهاد می کنند و از سرزنش هیچ ملامت گری هراس ندارند. این فضل خداست که به هرکس بخواهد و شایسته ببیند، می دهد. [فضل] خداوند وسیع و خداوند داناست.»⁽¹⁾

 امام علی علیه السلام در تفسیر این آیه می فرماید: «هم اصحاب القائم»؛ «آنان یاوران امام قائم هستند.»⁽²⁾پس ویژگی مهم زن منتظر باید خداشناسی و توحید باشد تا در برابر هر نوع مسائلی مقاوم باشد و خداوند او را یاری نماید.

2. شب زنده داری و انسان صالحه

دربارۀ اصحاب حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف از امام صادق علیه السلام نقل شده که آنان اهل شب زنده‌داری‌اند! «... لاینامون اللیل، لهم دوی فی صلاتهم کدوی النحل یبیتون قیاما علی اطرافهم...»؛ «آنان شب را نمی‌خوابند، در نمازشان زمزمه‌ای چون زنبور دارند، شب‌ها در حال قیام بر روی

پاهای خود می‌ایستند….»⁽¹⁾

از آن جا که در میان اصحاب امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف زنان هم وجود دارند این صفت شامل آن‌ها نیز می‌شود. البته در عصر ما. حضور زنان در محافل معنوی و مسائل عبادی پررنگ‌تر از مردان است.

 قرآن می‌فرماید: «و لقد کتبنا فی الذبور من بعد الذکر انّ الارض یرثها عبادی الصالحون»؛⁽²⁾

امام باقر علیه السلام در تفسیر این آیه می فرماید: «مراد از بندگان صالح، اصحاب حضرت مهدی علیه السلام هستند که در آخرالزمان می آیند»؛⁽³⁾یعنی، زن منتظر باید صالح و خوب باشد و در امور زندگی و عبادت اهل شب زنده داری بوده و تقوا و پرهیزگاری پیشه کند.

3. امانت داری

بانوان شیعه باید با تبعیت و پیروی از امام خود، امانت دار باشند، همان‌گونه که دربارۀ حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف آمده است: «و الحافظ لما استودع»؛ او نگه دار هر چیزی است که نزد او به امانت سپرده شده است.»⁽¹⁾زن مسلمان نیز با الگو قرار دادن امام خود، باید امانت دار خوبی باشد؛ چرا که بزرگ ترین امانت نزد او فرزندان هستند و او باید برای رسیدن به آرمان‌های آینده ما آنها را به خوبی تربیت کند.

4. اخلاص

زنان منتظر و پیرو مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف ما باید اهل اخلاص و تواضع باشند؛ چرا که آن حضرت برای تکمیل نیروهای خود، نیازمند افراد مخلص است. امام جواد علیه السلام می‌فرماید: «... فاذا اجتمعت له هذه العدة من اهل الاخلاص اظهر الله امره...»؛ «… چون برای حضرت، این مقدار از مخلصان فراهم شود، خداوند امر او را

ظاهر خواهد نمود….»⁽¹⁾زنان جامعه مهدوی اگر اخلاص واقعی داشته باشند؛ بینش عمیق‌تری نسبت به امام زمان علیه السلام پیدا خواهند کرد. امام سجاد علیه السلام می فرماید: آنان[یاران حضرت مهدی] به امامت امام مهدی علیه السلام اعتقاد راسخ دارند.»⁽²⁾

5. شجاعت

بانوان باید در تمام امور، شجاعت و درایت لازم را در تصمیم و موضع گیری داشته باشند و نباید از ملامت افراد ملامت گر بهراسند و در راه حقی که انتخاب کرده‌اند، ثابت قدم بمانند. در روایتی که دربارۀ امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف آمده است: «و لا یأخذه فی الله لومة لائم»؛ «و در راه خدا از ملامت هیچ ملامت کننده‌ای نمی‌هراسد».⁽³⁾

از آنجایی که جهاد و مبارزه، امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف جهانی و فراگیر است؛ یاران آن حضرت نیز

باید شجاعت و جسارتی درخور و عزم هایی پولادین داشته باشند؛ چرا که بدون آن، قدم‌ها یارای حرکت نخواهند داشت. حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: «کلهم لیوثُ قد خرجوا من غابا تهم لوانّهم همّوا باز الة الجبال لا زالوها عن مواضعها»، «همه شیرانی‌اند که از بیشه‌ها خارج شده‌اند و اگر اراده کنند، کوه‌ها را از جا برمی کنند.»⁽¹⁾

امام سجاد علیه السلام هم دربارة شجاعت یاران آن حضرت عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌فرماید: «جعلت قلوبهم کزبرا الحدید»، (دل هایشان چون پاره‌های آهن شده است).⁽²⁾

6. ایثار

 یاران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سختی‌ها را به جان می‌خرند و از خوشی‌ها و لذایذ چشم می‌پوشند و با دست‌های مهربانشان، خوبی‌ها و خوشی‌ها را به دیگران بذل و بخشش می‌کنند تا از این رهگذر، قلب‌ها را نرم کنند و رهیدگان

را به دامان پر از مهر و محبت دین برگردانند. آن چنان که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم از حق اهل بیت خود چشم می‌پوشاند و آنان را در تنگنا و مضیقه قرار می‌داد تا دیگران به رفاه برسند و از این رهگذر دل هایشان نرم و نسبت به دین مایل گردد.

حضرت علی علیه السلام می‌فرماید: «کان من تالّفه لهم ان کان الناس فی السّکن و القرار و الشبع و الرّی و اللباس و الوطا و الدثار» و نحن اهل بیت محمد صلی الله علیه و آله و سلم لا سقوف لبیوتنا و لا ابواب و لاسور الا الجرائد و ما شبهمعا و لا وطا لنا و لا دثار علینا تداولنا الثوب الواحد فی الصلاة اکثرنا و نطوی الایام و اللیالی جوعاً عامتنا... فیوثر به رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم ارباب النّعم و الاموال تالفاً منه لهم و استکانه منه لهم»؛ «از جمله مهربانی‌های پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم نسبت به مردم این بود که آنان در آرامش، سیری و پوشش بودند، زیرانداز و روانداز داشتند؛ ولی خانه‌های ما(خاندان او) سقف و در و دیواری به جز شاخه‌های خرما و مانند آن نداشت و فرش و رواندازی نداشتیم. بیشتر ما، برای نماز تنها لباس مان را دست به دست می‌چرخاندیم و

روزها و شب‌های سالمان را به گرسنگی سپری می‌کردیم… او از سر مهربانی و فروتنی، صاحبان نعمت و مکنت را بر ما مقدم می‌داشت.»⁽¹⁾

7. بردباری و ساده زیستی

هیچ کاری بدون زحمت و سختی نتیجه نمی‌دهد و باید در آن جدیت و تلاش صورت گیرد و با بردباری و شکیبایی پی گیری شود. تصور اینکه در عصر ظهور کارها، خود به خود سامان می‌یابد و بدون تحمل مشقت‌ها و انحرافات از جامعه می‌رود و از همان ابتدای دوران ظهور همه غرق در رفاه و لذت می‌شوند، خیالی خام و تصوری باطل است.

یاران امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف در راه تحقق آرمان‌های جهانی و برقراری حکومت عدل، مشکلات و مصیبت‌های فراوانی پیش روی دارند. از این رو حضرت یارانی می‌خواهد که بردبار و شکیبا باشند. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «ما لباس القائم الا الغلیظ و ما طعامه الا الجشب؟»؛ «مگر می‌شود امام

زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خود لباس خشن بپوشد، ولی یاران و همراهانش غرق در رفاه و خوشی باشند؟»⁽¹⁾

امام علی علیه السلام هم در وصف یاران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف می‌فرماید: «انه یاخذ البیعة عن اصحابه ان لایکنزوا ذهبا و لافضة و برّاً و لاشعیراً و یلبسون الخشن من الثیاب»؛ «او از یارانش بیعت می‌گیرد که طلا و نقره‌ای نیندوزند و گندم و جویی ذخیره نکنند و لباس خشن بپوشند.»⁽²⁾

یاران حضرت مهدی علیه السلام اعمال و عبادات خود را هیچ می پندارند و با بردباری و گذشت و ساده‌زیستی به خداوند منت نمی گذارند. امام علی علیه السلام در این باره فرمود است: «... لمَ یمنَّوا علی الله بالصبر و لم یَسْتَعظمِوا بذل انفسهم فی الحق»؛ «یاران مهدی علیه السلام کسانی اند که به جهت بردباری شان، بر خداوند منت نمی گذراند و از اینکه جان خود را در کف اخلاص نهاده اند، احساس بزرگی نمی کنند.» ⁽³⁾

8. صلابت و استواری

ویژگی دیگر یاران حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف استواری و صلابت است؛ چنان‌که امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «قلوبهم کزبر الحدید لاتزلهم الریاح العواصف»؛ یعنی قلوب یاران و زمینه سازان ظهور امام عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف در مقابل دشمنان و طاغوتیان به تکه‌های آهن بدل شده و هیچ گونه انفعالی از خود در مقابل برنامه‌های شوم دشمن نشان نمی‌دهند.⁽¹⁾

در عصر حاضر که انواع و اقسام تهاجمات فرهنگی از سوی دشمن برای استحاله فرهنگی جامعه دینی صورت می‌گیرد، زنان جامعه باید باصلابت و استواری به مقابله بپردازند و ضمن ارتقای معرفتی خود، با شیوه‌های مختلف با نوآوری‌های زیبا و دلنشین فرزندان خود در برابر این هجمه‌ها حفظ کنند و از دشمن نهراسند و عقب نشینی نکنند. در واقع یاران امام زمان علیه السلام ضمن استواری در مبارزه با دشمن،

چون انگیزه الهی دارند، هیچ وقت خسته نمی‌شوند: «لا یملّون من الحرب»؛ «از مبارزه با دشمن خسته نمی‌شوند.»⁽¹⁾

همین طور این صلابت و استواری را در برابر شبهات هم باید داشته باشند و ذره ای نسبت به بصیرت لازم که به دست آورده اند، متزلزل نشوند. امام سجاد علیه السلام می فرماید: «انَّ الله تبارک و تعالی اعطا هم من العقول و الافهام و المعرفة ما صارَت به الغیبةُ عندهم بمنزلة المشاهدة»؛ «خداوند تبارک و تعالی آنها را آن چنان از عقل و فهم و شناخت برخودار کرده است که غیبت امام علیه السلام برای آنان به منزلة مشاهده و حضور درآمده است.»⁽²⁾

بخش پنجم: مسئلة رجعت و زنان

اشاره

یکی از اعتقادات مهم شیعه «رجعت» است. در این باره روایات زیادی از اهل بیت علیه السلام رسیده که نشانگر والایی جایگاه رجعت است تا جایی که اگر کسی رجعت را انکار کند از دایره تشیع خارج می‌شود. امام صادق علیه السلام می‌فرماید: «لیس منّا من لم یومن بکرّتنا»؛ «از ما نیست کسی که ایمان به بازگشت ما ندارد.»⁽¹⁾

رجعت در لغت و اصطلاح

رجعت در لغت، از باب «رجع، یرجع، رجوعاً» است. در اصطلاح یکبار بازگشتن پس از مرگ در عصر ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است.⁽²⁾

رجعت، اعتقاد به بازگشت دو گروه از مردگان، (مؤمنان محض و کافران محض) پس از ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف است تا مؤمنان از برپایی حکومت جهانی عدل شاد گردند و کافران، از ذلت و حقارت ستمگران متالّم گردند. در واقع دو گروه رجعت می‌کنند: گروه اول، صالحان برای دیدن حکومت صالحان و گروه دوم، ستم کاران برای چشیدن خواری دنیا قبل از خواری آخرت.⁽¹⁾

امام صادق علیه السلام می فرماید: «اِنّ الرجعة لیست بعامّةِ و هی خاصة و لا یرجعُ الّا من محض الایمان محضاً او محض الشرک محضاَ»؛ «رجعت امری همگانی نیست؛ بلکه امری اختصاصی است و تنها کسانی رجعت می کنند که به ایمان خالص یا شرک خالص رسیده باشند.»⁽²⁾

امام صادق علیه السلام در اهمیت رجعت فرمودند:

«ایام الله ثلاثة: یوم یقوم القائم و یومُ الکرَّةِ و یوم القیامة»؛ «روزهای الهی سه تاست: روز قیام قائم عجل الله تعالی فرجه الشریف، روز رجعت و روز قیامت.»⁽¹⁾

رجعت در قرآن

در قرآن آیاتی چند برای اثبات رجعت ذکر شده است. شیخ حر عاملی رحمة الله در کتاب الایقاظ من الهجعة 64 آیه، و محمدرضا طبسی در کتاب الشیعه و الرجعة 76 آیه، و علامه مجلسی در بحارالانوار بیش از 130 آیه ذکر کرده‌اند برخی از مفسران هم در ذیل بعضی از آیات بر مسئلۀ حتمی بودن رجعت صحه گذاشتند.⁽²⁾به عنوان نمونه به یک آیه در اینجا اشاره می‌شود: «و یوم نحشر من کل امة فوجاً ممّن یکذّب بایاتنا فهم یوزعون»⁽³⁾«روزی را که ما از هر امتی، گروهی

را از کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کردند محشور می‌کنیم، و آن‌ها را نگه می‌داریم تا به یکدیگر ملحق شوند.»

در این آیه سخن از روزی است که در آن گروهی از مردم برانگیخته می‌شوند. بنابراین اشاره به روزی، غیر از روز قیامت دارد؛ زیرا که در قیامت همه انسان‌ها از اولین و آخرینشان محشور می‌شوند. در تفسیر مجمع البیان بر اساس روایاتی، این آیه تفسیر می‌نماید به اینکه، گروهی از شیعیان حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و نیز عده‌ای از دشمنان آن حضرت در دوران ظهور به دنیا باز می‌گردند.⁽¹⁾

رجعت در ادعیه و زیارات

الف. امام هادی علیه السلام در زیارت جامعه کبیره می‌فرماید: «معترف بکم، مؤمن بایابکم، مصدق برجعتکم، منتظر لامرکم»؛ «ای امامان و حجت‌های خدا من! به [امامت شما] اعتراف می‌کنم و بازگشت شما را باور دارم و رجعت شما را

تصدیق می‌کنم و امر شما را انتظار می‌کشم.»⁽¹⁾

ب. در دعای عهد آمده است: «اللهم ان حال بینی و بینه الموت ... فَاَخرجنی من قبری مؤتَزراً کفنی ...»؛ «خداوندا! اگر مانع شد میان من و ایشان، آن مرگی که قرار داده ای … پس مرا از قبرم بیرون بیاور در حالی که کفنم را به خود پیچیده ام ….» طبق روایتی امام صادق علیه السلام در مورد خواندن دعای عهد می‌فرماید: «اگر کسی چهل بامداد دعای عهد را بخواند، از یاوران قائم خواهد بود و اگر پیش از ظهور آن حضرت بمیرد، خداوند او را از قبرش بیرون آورد و از یاران قائم قرار می‌دهد.»⁽²⁾

ج. زیارت امام حسین علیه السلام در روز عرفه و نیز در زیارت اربعین آمده است: «انی بکم مؤمن و بایابکم موقن»؛ «همانا من به شما و به برگشت شما معتقد می‌باشم» و «انی من المؤمنین

برجعتکم»؛ «همانا من از مؤمنان به رجعت شما هستم.»⁽¹⁾

د. دعای روز «دحوالارض» آمده است: «وابعثنا فی کرّته حتی نکون فی زمانه من اعوانه»؛ «ما را در برگشتش برانگیز، تا در زمان او از یارانش باشیم.»

ویژگی رجعت کنندگان

1. ایمان خالص

 رجعت شامل همه مردم نمی‌شود؛ بلکه تنها کسانی به دنیا بر می‌گردند که مؤمن خالص باشند؛ یعنی، کسانی که به خدا وفرمان او ایمان آورده باشد. پس باید در این دنیا نگه داری و ارتقای ایمان بکوشد پس در برابر مکرو حیله شیطان مقاومت کند.

2. معرفت خالص

اگر ایمان بدون شناخت و معرفت باشد، توفیقی در آن نیست. باید معرفت واقعی حاصل شود تا ولایت پذیری و اطاعت، زیبا و شیرین

گردد. اگر معرفت خالص باشد، جزو یاران و رجعت کنندگان خواهد بود.

3. تسلیم در برابر با اهل بیت علیهم السلام

در روایتی پیامبراعظم صلی الله علیه و آله و سلم به سلمان فارسی فرمود: «و کل من هومنّا»؛ «و هرکس از ما باشد در آن زمان حضور می‌یابد؛ یعنی، کسانی که بتوانند سنخیت با امامان را در خود ایجاد کنند و مانند سلمان تسلیم محض باشند. همان‌گونه که می‌دانیم سلمان به جهت تسلیم و ولایت پذیری جزء اهل بیت علیه السلام قرار گرفت (سلمان منا اهل البیت).⁽¹⁾

4. آماده جهاد و مبارزه

 امام صادق علیه السلام به ابوبصیر فرمود: «ای ابوبصیر! اگر قائم، قیام کند، خداوند گروهی را زنده می‌گرداند که غلاف‌های شمشیرشان برگردن آنهاست.⁽²⁾

زنان رجعت کننده

زنان رجعت کننده⁽¹⁾

در روایات، از رجعت کنندگان، تحت عنوان کلی، مؤمن محض و کافر محض یاد شده است و به مردو زن اختصاص ندارد. اما روایاتی نیز وجود دارد که به رجعت برخی از زنان اشاره دارد و حتی نام عده‌ای از آنها ذکر شده است. مفضل بن عمر می‌گوید: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می‌فرمود: «همراه قائم سیزده زن وجود دارد. عرض کردم: از آنها در چه کاری بهره می‌گیرد؟ فرمود: «آنان مجروحان را مداوا کرده و از آنها پرستاری می‌کنند»؛ همان‌گونه که زنان همراه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم چنین می‌کردند. عرض کردم: نام آنان را برای من بگو! حضرت فرمود: «قنوا دختر رشید، ام یمن، حبابه والبیه، سمیه مادر عمار، زبیده، ام خاله احمسیه،

ام‌سعید حنفیه و صبّانه ماشطه و‌ام خالد جهنیه».⁽¹⁾

در کتاب منتخب البصائر از دو زن به نام وتیره و احبشیه نیز نام برده شده است که از اصحاب و یاوران حضرت قائم می‌باشند.⁽²⁾برخی از روایات نیز تنها به همراه بودن زنان با حضرت اکتفا کرده و تعدادشان را ذکر نکرده‌اند. در کتاب ریاحین الشریعه نام نسیبه دختر کعب ذکر شده است.⁽³⁾

در نتیجه با توجه به آثار رجعت در زندگی که باعث امید، حرکت و تقویت روحیه ایستادگی و مقاومت می‌شود و مؤمنان ظلم دیده را تسکین می دهد، جایگاهی مهم دارد. از طرفی با توجه به نقش زنان در دوران غیبت و ظهور و بعد از ظهور، اعتقاد و ایمان به رجعت برای این قشر اهمیت وافری دارد و زنان تشویق می‌شوند در امور معرفتی و دین‌داری تلاش کنند.

منابع و مآخذ

8.امین، محسن، اعیان الشیعه، دارالتعارف1403ه، بیروت.

9.بابویه قمی، ابوجعفر بن محمدبن علی بن الحسین، خصال، انتشارات جامعه مدرسین، قم.

10.بحرانی، سیدهاشم، تفسیر البرهان، ت1107، اسماعیلیان، قم.

11.بن شعبه حرّانی، ابو محمد حسن بن علی بن الحسین، تحف العقول عن آل الرسول، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، قم.

12.جعفر بن محمدبن قولویه، کامل الزیارات.، 367ق، چاپخانه مرتضویه، نجف اشرف.

13.جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، ج1، مرکز نشر اسراء، قم1357.

14.حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

15.حر عاملی، محمدبن الحسن، اثباة الهداة، چاپخانه علمیه قم، 1204ق.

16.حلبی شافعی، علی بن برهان الدین، السیرة حلبی، بیروت.

17.حلّی، عزالدین حسن بن سلیمان، مختصر البصائر الدرجات، قرن 9هجری، چاپخانه حیدریه، نجف الشرف، قرآن.

18.رجال مامقانی.

19.رسولی محلاتی، سید هاشم، زندگانی حضرت امیر المومنین علیه السلام، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران.

20.رسولی محلاتی، سید هاشم، زندگانی حضرت محمد خاتم النبیین صلی الله علیه و آله و سلم، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران.

21.رضی الدین، علی بن موسی بن طاووس، الملاحم و الفتن فی ظهور الغائب المنتظر عجل الله تعالی فرجه الشریف، ت664ه، مؤسسة الاعلمی، بیروت.

22.سلیمیان، خدا مراد، بازگشت به دنیا در پایان تاریخ، بوستان کتاب، قم 1384.

23.سید بن طاووس، اقبال الاعمال الحسنة، ت 640، بوستان کتاب قم.

24.السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، دارالکفر، بیروت، 1414ق/1993م.

25.شیخ صدوق، ابوجعفر محمد علی بن بابویه، کمال‌الدین و تمام النعمه، انتشارات اسلامی جامعه مدرسین - قم.

26.شیخ صدوق، امالی.

27.شیخ مفید، محمد بن محمدبن النعمان، الارشاد، بصیرتی، قم.

28.شیرازی، آیت الله مکارم، تفسیر نمونه.

29.شیرویه دیلمی، ابو شجاع شیرویه بن شهردار، فردوس الاخبار، دارالکتب العلمیه، بیروت.

30.صافی گلپایگانی، لطف الله، منتخب الاثر، کتابخانه صدر، تهران.

31.صحیفه سجادیه.

32.الصدوق، ابی جعفر محمد بن علی، من لا یحضر الفقیه، 4 جلد، انتشارات جامعه مدرسین 1413ق.

33.صدوق، محمدبن بابویه، عیون الاخبار الرضا، انتشارات اعلمی، تهران.

34.طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن، اعلام الوری باعلام الهدی، ت548 هجری، دارالکتب الاسلامیه، تهران.

35.طبرسی، احمدبن علی، الاحتجاج، مؤسسه اعلمی، بیروت.

36.طبرسی، الامام السعید ابوعلی الفضل‌بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، دارا احیاء التراث العربی، بیروت.

37.طبرسی، میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل الشیعه، ت1320هجری. مؤسسه آل البیت علیه السلام لاحیاءالتراث، قم.

38.طبری، ابو جعفر محمدبن جریر، تاریخ طبری، دارالمعارف، قاهره.

39.طبری، ابوجعفر بن جریر بن رستم، دلائل الامامة، کتابفروشی رضی، قم.

40.طبری، احمد، ذخائر العقبی، انتشارات جهان، تهران.

41.طبسی، نجم الدین، نشانه هایی از دولت موعود - - بوستان کتاب قم.

42.طوسی، ابوجعفر محمد بن الحسن، الغیبة، کتابفروشی نینوی، تهران.

43.طوسی، خواجه نصیرالدین، کشف المراد.

44.علامه طباطبایی، تفسیر المیزان.

45.عیاشی سمرقندی، محمدبن مسعود، تفسیر العیاشی، کتابفروشی اسلامیه، تهران.

46.فتاحی زاده، فتحیه، زن در تاریخ و اندیشه اسلامی، مرکز پژوهش‌های اسلامی صدا و سیما. بوستان کتاب1387ش.

47.فخرالدین الطریحی، فضل بن حسن، مجمع البحرین، انتشارات ناصر خسرو.

48.فصل نامه مشرق موعود.

49.قرائتی، محسن، تفسیر نور، ناشر مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، چاپ دوم، 1385.

50.قشیری نیشابوری، ابوالحسن مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، 268 هجری، دار احیاء التراث العربی، بیروت.

51.قمی، شیخ عباس، سفینة البحار، دارالمرتضی، بیروت.

52.قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان.

53.قمی، شیخ عباس، منتهی الآمال،.

54.کحاله، عمررضا، اعلام النساء، المطبعة الهاشمیه، دمشق.

55.کشی، ابوعمر و محمدبن عمر بن عبدالعزیز، رجال کشی، اختیار معرفة الرجال.

56.کلینی، اصول کافی، انتشارات علمیه اسلامیه، تهران.

57.کورانی، شیخ علی و طبسی، نجم الدین، معجم الحادیث الامام المهدی، نشر معارف اسلامی، قم.

58.کلینی، روضة الکافی، انتشارات علمیه، تهران.

59.مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت.

60.محسنی دایکندی، محمد عظیم، رجعت در عصر ظهور، بنیاد فرهنگی حضرت مهدی موعود عجل الله تعالی فرجه الشریف 1389.

61.محلاتی، ذبیح الله، ریاحین الشریعة، دارالکتب الاسلامیه، تهران.

62.معین السلام، مریم، رسالت‌های زن منتظر - علی غلامی - 2، 1388ش.

63.مقدسی سلمی شافعی، یوسف بن یحیی، عقدالدرر فی اخبار المنتظر، عالم الفکر، قاهره.

64.مقرّم، سید عبدالرزاق، مقتل الحسین، مکتبة بصیرتی، قم.

65.موسوی اصفهانی، سید محمد تقی، مکیال المکارم، ترجمه: سید مهدی حائری قزوینی، انتشارات مهر قائم، چ اول، پائیز1380.

66.نجفی، محمد مهدی، بیان الائمه، قم، 1408ق.

67.نعمانی، محمدبن ابراهیم، الغیبة، کتابفروشی صدوق، تهران.

68.واقدی، محمدبن عمر، المغازی، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت.

سؤالات کتاب «قرآن، امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف و زنان»

الف. سوره مریم               

ب. سوره نساء

ج. سوره تحریم

الف. فاطمه بنت اسد          

ب. خدیجه

ج. آمنه

الف. خوشرویی              

ب. کم سخن گفتن

ج. رازداری

الف. فاطمه علیها السلام                     

ب. سمیه

ج. اسماء بنت عمیس

الف. ام‌ایمن                    

ب. خدیجه

ج. اسماء

الف. فاطمة الزهراء علیها السلام        

ب. ام‌ایمن

ج. اسماء

الف. فاطمة الزهراء علیها السلام        

ب. خدیجه     

ج. زینب کبری

الف. ام‌البنین                   

ب. فضه        

ج. ام‌وهب

الف. امام صادق علیه السلام               

ب. امام رضا علیه السلام

ج. امام هادی علیه السلام

الف. سبیکه                     .

ب. ام فروه

ج. حبابه

الف. حکیمه                    

ب. سبیکه

ج. نرجس

الف. نرجس                    

ب. حکیمه

ج. سبیکه

الف. نجف اشرف             

ب. مدینة النبی

ج. سامراء

الف. کمیل                      

ب. مالک اشتر

ج. عمار

الف. کامل کردن عقول

ب. به کمال رساندن اخلاق مردم

ج. هر دو مورد

الف. امام خمینی رحمة الله         

ب. مقام معظم رهبری

ج. شهید مطهری

الف. سوره نساء               

ب. سوره نور

ج. سوره مریم

الف. دعای هنگام سال تحویل

ب. دعای غریق

ج. دعای ندبه

الف. صبر در زمان غیبت و سفارش به صبر

ب. سفارش به دعای فرج

ج. سفارش به قرائت قرآن

الف. مسئله طول عمر امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف

ب. مسئله رجعت

ج. مسئله انتظار در زمان غیبت