تبلیغ واحکام عزاداری ویژه سخنرانان و مبلغان

مشخصات کتاب

عنوان و نام پدیدآور : تبلیغ واحکام عزاداری ویژه سخنرانان و مبلغان/ تهیه و تدوین اداره پاسخگویی به سوالات دینی ؛ تنظیم و تولید اداره تولیدات فرهنگی ؛ ؛[ به سفارش] آستان قدس رضوی، معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی.

مشخصات نشر : مشهد: انتشارات قدس رضوی، ۱۳۹۲.

مشخصات ظاهری : ۱۲۴ص.؛ ۵/۹×۵/۱۹س‌م.

فروست : مجموعه رهیافت

شابک : 978-600-299-139-3

وضعیت فهرست نویسی : فیپا

موضوع : حسین‌بن علی (ع)، امام سوم، ۴ - ۶۱ق -- سوگواری‌ها

موضوع : واعظان

شناسه افزوده : موسسه انتشاراتی قدس رضوی

شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. اداره پاسخگویی به سئوالات دینی و اطلاع‌رسانی

شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. اداره تولیدات فرهنگی

شناسه افزوده : آستان قدس رضوی. معاونت تبلیغات و ارتباطات اسلامی

رده بندی کنگره : BP۲۶۰/ت۲ ۱۳۹۲

رده بندی دیویی : ۲۹۷/۷۴

شماره کتابشناسی ملی : ۳۳۴۹۶۰۳

اشاره

رهیافت ترکیبی؛ تبلیغ و احکام عزاداری

ویژه سخنرانان و مبلغان

فهرست مطالب

پیشگفتار ...................................................... 11

مقدمه: ........................................................ 13

فصل اول: مفهوم و جایگاه تبلیغ ........................ 15

معنا و مفهوم تبلیغ ........................................ 17

جایگاه وعظ و منبر .......................................... 18

تأثیر نهاد منبر در جامعه .................................... 19

ارتباط چهره به چهره ....................................... 20

فصل دوم: آسیبها و فرصت ها ......................... 23

جایگاه علمی مطلوب ..................................... 25

منبر؛ فرصت انسان سازی ............................. 26

اهداف وعظ و منبر ....................................... 27

فصل سوم: قیام عاشورا و ترویج دین ............... 29

عناصر اصلیِ حرکت عاشورایی ........................ 31

تبیین حرکت عاشورا و حفظ دین .................. 34

پادزهر تبلیغات سوء .................................... 35

فصل چهارم: تکالیف مبلغان ............................ 37

تکلیف عظیم امروز ....................................... 39

بیان حقایق اسلامی ...................................... 40

پاسخگویی به نیاز واقعی جهانیان ................... 41

ابزار مقابله با باطل ...................................... 43

مقابله با تهاجم فرهنگی ............................... 44

فصل پنجم: بایدها و نبایدها در تبلیغ ................ 45

بخش اول: تکالیف مبلغان .............................. 47

شرط اول موعظه .......................................... 47

دعوت با عمل ............................................. 48

مطالعه قبل از منبر ...................................... 49

بینش وسیع دینی ......................................... 50

بخش دوم: روش صحیح اقامۀ عزا ..................... 51

ویژگیهای عزاداری مطلوب ........................... 51

افزایش حب اهل بیت علیهم السلام ............................ 52

افزایش معرفت حادثۀ عاشورا ........................ 53

افزایش ایمان و معرفت دینی ......................... 54

شیوۀ مطلوب روضه خوانی ............................ 55

اتقان در واقعه خوانی .................................... 56

پرهیز از نقل مطالب گمراه کننده .................... 57

راه بی پایان .................................................. 59

فصل ششم: احکام و آداب عزاداری .................... 63

اهمیت و وجوب عزاداری ............................ 65

جایزنبودن ترک عزاداری ............................... 65

آثار و برکات و فلسفه عزاداری ........................ 65

معنای صحیح عزاداری و روضه خوانی ............ 68

روش درست عزاداری ................................. 69

عزاداری به همراه گناه ................................ 69

ریا در عزاداری ........................................... 69

شرکت در عزاداری با احتمال ریا ...................... 70

بردن نام اهل بیت علیهم السلام به طور عادی ............... 70

اجازۀ شوهر برای برگزاری مراسم در منزل .......... 71

پوشیدن لباس سفید در محرم ..................... 71

پوشیدن لباس مشکی در عزاداری .................. 72

مرثیه خوانی ................................................. 73

مرثیه خوانی بانوان ........................................ 73

غلو در مرثیه خوانی ...................................... 74

به کاربردن الفاظ نامناسب در مرثیه ................ 74

درآوردن صدای حیوانات .............................. 75

مقتلهای معتبر عزاداری ............................. 75

روضۀ ازدواج حضرت قاسم علیه السلام ....................... 76

خواندن روضه های دروغ .............................. 77

خواندن روایت کذب برای دیگران ................. 77

اشعار با مضامین مشتبه ............................... 78

سینه زنی ..................................................... 79

دلیل و فلسفۀ سینه زنی ................................ 79

برهنه شدن برای عزاداری ............................... 80

برهنه شدن در عزادری با حضور نامحرم ........... 80

حضور بانوان در مراسم سینه زنی ...................... 82

زنجیرزنی ..................................................... 84

حکم زنجیرزنی .............................................. 84

زنجیرهای تیغ دار ........................................... 84

هروله کردن ................................................... 85

لطمه زنی .................................................... 86

سینه خیز رفتن .............................................. 87

قمه زنی ....................................................... 88

معیار ضرر در عزاداری ...................................... 88

حکم قمه زنی ............................................... 88

قمه زنی مخفی ............................................ 89

مرگ براثر قمه زنی .......................................... 89

تبرک به خون عزاداری .................................. 90

طهارت خون عزاداری .................................... 90

عَلَم های عزا ................................................... 92

حکم حمل علم .............................................. 92

فروش پارچۀ علم های عزا ................................ 93

آراستن علم ها و ذوالجناح و به زیورآلات ........... 93

حمل وسایلی به شکل صلیب ............................. 94

شبیه خوانی ................................................. 95

حکم تعزیه و شبیه خوانی و نقالی ........................ 95

تشبه به اهل بیت علیهم السلام در شبیه خوانی ............... 95

تعزیه و شبیه خوانی بدون سند معتبر ................. 95

نقّالی و پرده خوانی در عزاداری ......................... 97

موسیقی در عزاداری ...................................... 98

آلات موسیقی و لهو در عزاداری ......................... 98

آلات لهو ...................................................... 98

نواختن شیپور و فلوت و نی در عزاداری ............. 98

طبل و سنج در عزاداری .................................. 99

نوحۀ همراه موسیقی .................................... 99

احکام مسجد و حسینیه ................................. 100

برگزاری مراسم و برپایی چادر عزا ................... 101

سفره انداختن و غذاخوردن ............................ 101

ورود جُنُب به حسینیه .................................... 101

تشکیل هیئت های مذهبی در منزل و خالی ماندن

مساجد ....................................................... 102

صدای بلندگوی مراسم عزادار ی ................... 102

آرایش و اصلاح ............................................... 103

آرایش زنان در مجالس اهل بیت علیهم السلام ................ 103

آرایش کردن بانوان در ایام شهادت ................... 103

نماز و عزاداری ............................................. 104

تقدم نماز بر عزاداری ..................................... 104

شرکت کردن در عزاداری با قضاشدن نماز .......... 104

اقامه نماز ظهر روز عاشورا .............................. 105

گریه برای امام حسین علیه السلام درحال نماز .............. 106

کراهت نماز با لباس سیاه در عزاداری .............. 107

نذر و هدیه در عزاداری ................................. 108

ناتوانی در ادای نذر عزاداری ............................ 108

تبدیل نذر عزاداری ....................................... 108

قبول وسایل نذر مثل عَلم در عزاداری ................ 109

مصرف هدیۀ روحانی در مخارج عزاداری ........... 109

نذر دربارۀ لباس سیاه ..................................... 111

نذر دربارۀ قمه زنی ......................................... 111

دادن لامپ به جای شمع ................................ 111

وقف و عزاداری ............................................. 112

دخالت در تفسیر مفاد وقف نامۀ عزاداری ........... 112

حقِ تولیتِ وقف نامۀ عزاداری ....................... 112

وقف برای امام حسین علیه السلام .............................. 114

زیاد آمدن اموال وقف شده ........................... 115

مسائل مالی عزاداری .................................... 116

جمع آوری پول در عزاداری ............................. 116

مشخص کردن اجرت در عزاداری ....................... 116

پول گرفتن برای مداحی و عزاداری ................. 117

مرثیه سرایان خطاکار ................................ 118

باقیماندۀ پول عزاداری ................................ 118

خمس اموال باقیمانده ................................ 119

حرمت ماه محرم و صفر .............................. 119

احکام عاشورا .............................................. 122

مصافحه کردن در روز عاشورا ......................... 122

کارکردن در روز عاشورا .................................. 122

مسائل متفرقه .............................................. 124

اقامۀ مجالس عزاداری کارمندان در ادارات و

نهادهای دولتی ........................................... 124

مشروعیت احترام به وسایل عزاداری ............... 124

پیشگفتار

قال الرضا علیه السلام: رحم الله عبدا أحیا أمرنا فقلت له: وکیف یحیی أمرکم؟ قال: یتعلم علومنا ویعلمها الناس... ⁽¹⁾

عبد السلام می گوید از امام رضا علیه السلام شنیدم می فرمود: خداوند مورد رحمت قرار دهد هر آنکه امر ما را احیا و زنده می کند. به ایشان گفتم: چگونه امر شما احیاء می شود؟ فرمودند: علوم ما را فراگیرد و آن را به مردم تعلیم دهد....

اداره پاسخگویی به مسائل دینی مفتخر است در راستای رسالت این اداره مبنی بر اشاعه فرهنگ تشیع و پاسخگویی به سوالات مردم در این حوزه گسترده ازدین، محتوای پیش رو را به اساتید فرهیخته تقدیم نماید.

 تلاش بر آن است این نوشتار علاوه بر دادن اطلاعات و محتوای غنی، هماهنگی لازم در جهت ارائه پاسخی مناسب با محتوایی یکسان نیز در اختیار استاد قرار دهد تا از تعدد جواب و تشویش خاطر مراجعین و سوال کنندگان جلوگیری شود.  بدیهی است کتابهای تخصصی در هر حوزه بسیار است اما تلخیص آنها و جمع بندی بین جوابهای داده شده و بی نیاز کردن اساتید از رجوع به منابع بسیار، هنگام پاسخگویی، از اهداف اصلی

تهیه و تنظیم این قبیل نوشتارها  است.

برای رسیدن به این مهم کارگروهی از فرهیختگان اساتید این اداره بر روی موضوع پیشنهادی کار کرده و ما حصل تلاش خویش را به داوری و نظارت هیئت علمی گذاشته و نتیجه قابل قبول آن عرضه می شود.

این مجموعه کتاب ها در چهار دسته موضوعی تدوین و ارائه می شود: رهیافت احکام، رهیافت اعتقادی، رهیافت تربیتی، و رهیافت ترکیبی (مرکب از هر سه موضوع). 

بی شک بررسی دقیق و نگاه نقادانه شما فرهیخته گران قدر، ما را در جهت بهبود کیفی این مجموعه یاری خواهد کرد.

جبهه خضوع به درگاه قدسی احدیث می ساییم که توفیق خدمت در بارگاه سراسر نور و ملکوتی حضرت رضا علیه السلام را ارزانی مان فرمود. امید است بتوانیم به پاس این افتخار و با استعانت از محضر آن امام همام علیه السلام به مصداق روایت نورانی فوق، جرعه ای از علم و معرفت حقیقی را نوشیده، و به تشنگان راستین آن بنوشانیم. 

                                اداره پاسخ گویی به سوالات دینی

مقدمه:

مجموعه پیش رو با عنوان رهیافت تبلیغ و احکام عزاداری در قالب رهیافت ترکیبی تقدیم می شود.

این رهیافت در دو بخش تنظیم شده است:

     اول: امر تبلیغ

مستنداتی که در این کتاب از آنها استفاده شده اکثر فرمایشات مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای است که در سخنرانی های متعدد ایراد فرموده اند و مجموعه آن در سایت معظم له با آدرس http://www.leader.ir  موجود می باشد.  

بدیهی است بهره جستن از کلام بزرگان در این امر مهم و استفاده از تجربیات ایشان، بالاترین سرمایه است که نباید از آن غافل ماند بخصوص شخصی که سالها بر این امر همت گماشته و خود از این امکان بخوبی استفاده نموده و یکی از بهترین شاخصه های امر تبلیغ است و توانایی علمی و اخلاقی ایشان بر احدی از موافق و حتی مخالف پوشیده نیست. لذا به نظر رسید فرمایشات معظم له را در این خصوص

جمع آوری سپس دسته بندی و در بسته ای قابل استفاده برای کلیه اساتید و خبرگان امر تبلیغ و تمام مبلغین بزرگوار ایدههم الله تعالی، قرار دهیم.

بخش دوم: احکام عزاداری

مستنداتی که در این کتاب از آنها استفاده شده و اساتید را نسبت به مراجعه به آنها بی نیاز نموده عبارتند از عروه الوثقی، تحریر الوسیله، منهاج الصالحین، توضیح المسائل و استفتائات مراجع عظام تقلید حضرت امام، و آیت الله خویی، آیت الله گلپایگانی، آیت الله اراکی، آیت الله تبریزی، آیت الله فاضل، آیت الله بهجت، آیت الله صافی، آیت الله مکارم، آیت الله سیستانی، آیت الله وحید، آیت الله نوری همدانی و استفتائات مقام معظم رهبری.

تمامی استفتائات از کتب معتبر یا سایت معتبر مراجع عظام استفاده شده است و در صورت نیاز به استفتاء جدید این استفتاء توسط هیئت علمی انجام شده و در این واحد موجود می باشد.

جمع آوری و تدوین بخش اول، حاصل تلاش استاد ارجمند جناب آقای جواد قربانپور است و بخش دوم حاصل تلاش استاد محترم حجت الاسلام آدینه دوست است که از ایشان کمال تشکر را داریم باشد خداوند در سایه لطف خویش توفیق خدمت بیشتر را به ایشان عنایت فرماید. 

ادارۀ پاسخگویی به سؤالات دینی

فصل اول: مفهوم و جایگاه تبلیغ

اشاره

معنا و مفهوم تبلیغ

تبلیغ یعنی چه؟ تبلیغ یعنی رساندن؛ باید

برسانید. به کجا؟ به گوش؟ نه؛ به دل. بعضی از تبلیغ های ما حتی به گوش هم درست نمیرسد! گوش هم حتی آن را تحمل و منتقل نمی کند! گوش که میگرفت، میدهد به مغز قضیه اینجا نباید تمام بشود؛ بلکه باید بیاید در دل نفوذ و رسوخ کند و به هویت ما، هویت مستمع، تبدیل شود. تبلیغ برای این است. ماتبلیغ نمی کنیم فقط برای اینکه چیزی گفته باشیم؛ ماتبلیغ می کنیم برای اینکه انچه را تکه موضوع تبلیغ است، دردل مخاطب وارد شود و نفوذ کند. آن چیست؟ آن، همه آن چیزهایی است که در اسلام به عنوان ارزش، مورد حمایت جان و حرم و ناموس حضرت ابی عبدالله (علیه السلام)قرار گرفت که همه پیغمبران و اولیای الهی دیگر و وجود مقدس رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم)هم همینطور عمل کردند که البته مظهرش حسین بن علی (علیه السلام)است. ما میخواهیم منطق دین، ارزش های دینی، اخلاق دینی و همه چیزهایی را که دربنای یک شخصیت انسانی برمبنای دین تأثیر دارد، تبلیغ کنیم؛ برای اینکه مخاطب ما به همین شخصیت دینی تبدیل

شود.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

جایگاه وعظ و منبر

این فن را نباید کوچک گرفت. منبررفتن و سخن گفتن در امر دین، جزو شریف ترین کارهاست و باید و شاید که شریف ترین انسان ها و عالم ترین و آگاه ترین آنها به مسائل اسلامی قدم بردارند و آن را برای خود افتخاری بدانند؛ کمااینکه در گذشته هم همین طور بوده است. افرادی مثل شیخ جعفر شوشتری، عالم اخلاقی بزرگ که خود منبری بوده است یا مرحوم هدایة النمله که خود یک واعظ و یک گوینده دینی بوده است یا پسرآن مرحوم، مرحوم آقا میرزامحمد همدانی که از علما بوده است و امثال اینها. در گذشته، شخصیت های علمی وچهره های معروف تقوایی و دینی، متصف به این صفت و مفتخر به این فن بوده اند. در این زمان هم ما بحمدالله شخصیت های برجسته ای در زمینه تبلیغ و منبر دیده ایم و بوده اند و هستند.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات دردیدار روحانیان ومبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیره 70

تأثیر نهاد منبر در جامعه

تأثیر نهاد منبر در جامعه ما، هنوز یک تأثیر بررسی نشده است. شما به جامعه ما نگاه کنید؛ ببینید جایی که منبری به نام ابی عبدالله (علیه السلام)نباشد، کجاست؟! از شهرهای بزرگ و مراکز پرجمعیت تا دوردستها، روستاها، حتی روستاهای کوچک و دورافتاده، دانشگاهها، میان دانشمندان، انجمن های تحصیل کردگان علوم جدید تا مردم دور از علوم و معارف جاری زمان در اقصا نقاط کشور، در کجا منبرابی عبدالله (علیه السلام)نیست که گوینده ای در موقعی از مواقع برآن منبر نمیرود و سخنی نمی گوید؟! پس، کل جامعه ما به عنوان یک مجموعه با تفکر و عقیده شیعی، زیر چتر امام حسین (علیه السلام)است. البته مخصوص شیعیان هم نیست؛ در نقاط گوناگونی از عالم، غیرشیعه، بلکه غیرمسلمین هم به نحوی از انحاء از این بساط بهره ای میبرند.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیر70

ارتباط چهره به چهره

سخنی که شما در جلسه، روی منبر به مردم می گویید، با حرفی که در رادیو به مردم گفته خواهد شد، فرق می کند؛ ولو خود شما آن حرف را بزنید. من بارها این نکته را گفته ام که در نشستن و در چشم هم نگاه کردن و نفس و صدای همدیگر را شنیدن و حضور و گرمای وجود یکدیگر را لمس کردن میان مستمع و گوینده، اثری است که در پیام از راه دور آن اثر نیست. ما معممان، این را قدر بدانیم. بارها در جلسات اهل علم و وعاظ، این مطلب را تکرار کرده ام وگفته ام این امتیاز که در جلسات مردم، چشم به چشم و روبه رویشان با آنها حرف میزنیم و نه فقط امواج صدای ما، بلکه وجودمان را حس می کنند؛ متعلق به ماست. این، چیز خیلی مغتنمی است و تأثیر مضاعفی دارد. مبادا کسی این طور تصور کند که با بودن رادیو و تلویزیون و ویدئو و این وسایل امروزی، دیگر منبر چه نقشی دارد؟! تبلیغ دین چه نقشی دارد؟! نه: آن تأثیری که گفتاریک انسان در یک مجلس، روبه رو، با گزینش مخاطبین، با انتخاب مطلب لازم، در ذهن مخاطبین می گذارد؛ به کلی با هر نوع تبلیغ دیگر متفاوت است. این، نوع تبلیغی است که برکات الهی با آن هست؛ آثار مواجهه انسانی در آن هست. بسیار مهم است.

...تبلیغ دین به شکل سنّتی، یعنی همین حضور روحانی در جمع های مختلف مردم و استفاده از منبر دین و تبلیغ، یکی از مهمترین ابزارها و نعماتی است که خدای متعالی در اختیار شما قرار داده است. برای خدا و در راه خدا، باید حداکثر و بهترین استفاده را از آن بکنید. من به منبر خیلی عقیده دارم. امروز اینترنت، ماهواره، تلویزیون و ابزارهای گوناگون ارتباطی فراوان هست؛ اما هیچ کدام از این ها منبر نیست. منبر یعنی روبه رو و نفس به نفس حرف زدن؛ این یک تأثیرمشخص و ممتازی دارد که در هیچ کدام از شیوه های دیگر، این تأثیر وجود ندارد. این را باید نگه داشت؛ چیز باارزشی است؛ منتها بایستی آن را هنرمندانه ادا کرد تا بتواند اثر ببخشد.

رهبرمعظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و میلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

فصل دوم: آسیب ها و فرصتها

اشاره

جایگاه علمی مطلوب

در گذشته تصور غلطی در ذهن بعضی از ماها بود که بحمدالله بعدها مرتفع شد. ما خیال می کردیم که اگر کسی اهل علم و مجتهد است، نمی تواند اهل منبر یا روضه خوان باشد؛ این دو را در دو سطح مختلف مشاهده می کردیم. آنکسی که می خواهد این سه وظیفه [موعظه، تبیین معارف و ارائۀ الگو و اسوه] را عهده دار بشود؛ چه بهتر است که در معارف دینی، در فقه اسلام، در علوم و فنون رایج در حوزه های علمیه که ملاک فهم احکام است، در سطح بالا، بلکه اعلا باشد. منبر را با این چشم ببینیم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیر 70

منبر؛ فرصت انسان سازی

ما می خواهیم منطق دین، ارزش های دینی، اخلاقی دینی و همه چیزهایی را که در بنای یک شخصیت انسانی برمبنای دین تأثیر دارد، تبلیغ کنیم؛ برای اینکه مخاطب ما به همین شخصیت دینی تبدیل شود. ازجمله این کارها، بنای حکومت اسلامی است. این را من عرض بکنم که تشکیل حکومت اسلامی، یکی از معجزه گونترین کارهاست؛ اما این مسئله نباید تشکیل هویت انسانی افراد را، فرد فرد انسان هایی را که ما با آنها سروکارداریم، از یاد ما ببرد. این، خیلی مهم است.

نبی مکرّم اسلام، انسان ها را اول ساخت؛ اول این پایه ها را تراشید تا توانست این بنا را بر روی دوش آنها قرار دهد. در تمام مدت آن ده سال که بیش از صد سال خاکاردراین ده سالی متراکم شده است، پیغمبر در همه جا: در بحبوحه جنگ، در هتحگام ساختن، در هنگام عیادت کردن، در هنگام گفتوگو کردن با مردم، بنای هویت انسانهای مخاطب خودش را فراموش نکرد. پیغمبر درغوغای جنگ های خطرناک مثل احزاب، بدر واحد هم انسان سازی می کرد. آیات قرآن را ملاحظه کنید؛ «انسان سازی»، هدف این تبلیغ است و این یکی از بزرگترین کارهاست.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

اهداف وعظ و منبر

اگر این مطلب درست است که شرف هر فنی، به شرف هدف و غایت از آن فن بستگی دارد؛ باید بگوییم که یکی از اشرف فنون، همین فن تبلیغ دین و گویندگی معارف دینی و اسلامی است؛ همین چیزی که در عرف ما، به وعظ و منبر معروف است. زیرا هدف از حرفه تبلیغ و گوینده گی دینی، عبارت است از موعظه برای تزکیه مردم، تبیین معارف دینی برای بالارفتن سطح آگاهی دینی مردم و بیان مصائب و مراثی حضرت ابی عبدالله (علیه السلام)؛ یعنی ارائه الگویی به مردم برای کیفیت بخشیدن به حرکت در راه هدف های بزرگ. همه این چیزها جزو اشرف هدف هاست : هم تزکیه، هم بالابردن افکار و آگاهی های مردم، هم ارائه الگو برای جهاد و تلاش فی سبیل الله.

رهبر معظم انقلاب مد ظله العالی. بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیره 70

فصل سوم: قیام عاشورا و ترویج دین

اشاره

عناصر اصلیِ حرکت عاشورایی

سه عنصر در حرکت حضرت ابی عبدالله (علیه السلام) وجود دارد: عنصر منطق و عقلی، عنصر حماسه و عزت و عنصر عاطفه. عنصر منطقی و عقلی در این حرکت، در بیانات آن بزرگوار متجلی است؛ قبل از شروع این حرکت، از هنگام حضور در مدینه تا روز شهادت. جمله جمله این بیانات نورانی، بیان کننده یک منطق مستحکم است. خلاصه این منطق هم این است که وقتی شرایط وجود داشت و متناسب بود، وظیفه مسلمان، «اقدام» است؛ این اقدام خطر داشته باشد در عالیترین مراحل یا نداشته باشد. خطر بالاترین، آن است که انسان جان خود و عزیزان و نوامیس نزدیک خود: همسر خواهر، فرزندان و دختران را در طبق اخلاص بگذارد و به میدان ببرد و در معرض اسارت قرار دهد... عنصر دوم، حماسه است؛ یعنی این مجاهدتی که باید انجام بگیرد، باید با عزت اسلامی انجام بگیرد؛ چون «العزة الله و لرسوله و للمؤمنین». مسلمان در راه همین حرکت و این مجاهدت هم، بایستی از عزت خود و اسلام حفاظت کند... عنصر سوم، عاطفه است؛ یعنی هم در خود حادثه و هم در ادامه و استمرار حادثه،

عاطفه یک نقش تعیین کننده ای ایجاد کرده است که باعث شد مرزی بین جریان عاشورایی و جریان شیعی با جریان های دیگر پیدا شود. حادثه عاشورا، خشک و صرفا استدلالی نیست؛ بلکه در آن عاطفه با عشق و محبت و ترحم و گریه همراه است. قدرت عاطفه، قدرت عظیمی است؛ لذا ما را امر می کنند به گریستن، گریاندن و حادثه را تشریح کردن، زینب (علیها السلام) در کوفه و شام منطقی حرف میزند؛ اما مرثیه می خواند. امام سجاد (علیه السلام) بر روی منبر شام، با آن عزت و صلابت بر فرق حکومت اموی می کوبد؛ اما مرثیه می خواند. این مرثیه خوانی تا امروز ادامه دارد و باید تا ابد ادامه داشته باشد تا عواطف متوجه بشود. در فضای عاطفی و در فضای عشق و محبت است که میتوان خیلی از حقایق را فهمید که در خارج از این فضاها نمی توان فهمید. این سه عنصر، سه عنصر اصلی تشکیل دهنده حرکت عاشورایی حسین بن علی (ارواحنا فداه) است که یک کتاب حرف است و گوشه ای از مسائلی عاشورای حسینی است؛ اما همین یک گوشه برای مادرس های فراوانی دارد. ما مبلغان، زیر نام حسین بن علی (علیه السلام) تبلیغ می کنیم. این فرصت بزرگ را یاد این بزرگوار به مبلغان دین بخشیده است که بتوانند تبلیغ دین را در سطوح مختلف انجام بدهند. هریک از آن سه عنصر باید در تبلیغ ما نقش داشته باشد. هم صرف پرداختن به عاطفه و فراموشی کردن جنبه منطق و عقلی که در ماجرای

حسین بن علی (علیه السلام) نهفته است، کوچک کردن حادثه است؛ هم فراموشی کردن جنبه حماسه و عزت، ناقص کردن این حادثه عظیم و شکستن یک جواهر گرا نبهاست. این مسئله را باید همه، روضه خوان، منبری و مداح، مراقب باشیم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

تبیین حرکت عاشورا و حفظ دین

اساسی دین با عاشورا پیوند خورده و به برکت عاشورا هم باقی مانده است. اگر فداکاری بزرگ حسین بن علی (علیه السلام) نمی بود که این فداکاری، وجدان تاریخ را به کلی متوجه و بیدار کرد، در همان قرن اول یا نیمه قرن دوم هجری، بساط اسلام به کلی برچیده می شد. قطعا این گونه است. اگر کسی اهل مراجعه به تاریخ باشد و حقایق تاریخی را ملاحظه کند، این را تصدیق خواهد کرد....

مادین را به وسیله این حادثه حفظ کردیم؛ احکام را برای مردم بیان کردیم؛ عواطف مردم را در خدمت دین و ایمان قرار دادیم. ما که می گوییم؛ یعنی طایفه روحانیون و مبلغین. در طول چند قرن گذشته، عوامل بقا را در اسلام مشاهده کنید! یکی از عوامل بقا، همین عاشوراست.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار جمعی از روحانیان ومبلغان، ۲۶ خرداد ۷۲

پادزهر تبلیغات سوء

درست است که امروز تبلیغات دشمن، همه فضای ذهن بشریت را فراگرفته است. در این، شکی نیست. درست است که اموال کلانی برای تشویش چهره اسلام، به خصوصی تشیع، خرج می شود. درست است که هرکس که منافع نامشروعی در زندگی ملتها و کشورها دارد، خود را موظف به فعالیت علیه اسلام و حکومت اسلامی میبیند. درست است که کفر با همه تفرق و تشتتش، با استفاده از همه امکانات، در یک امر اتفاق کرده و آن ضدیت با اسلام ناب است و حتی اسلام محرَّف را هم به جنگ اسلام ناب آورده و به میدان کشانیده است. این ها همه درست؛ اما آیا جناح حق و جبهه اسلام ناب نمی تواند در مقابل این تبلیغات خصمانه و خباثت آلود، به برکت روح، پیام و حقیقت عاشورا و پیام محرّم، همان معجزه را یک بار دیگر تکرار کند؟! چرا نتواند؟! سختی دارد؛ اما ممکن است. همت و فداکاری لازم دارد. راه باز است؛ بنبست نیست. مسئولیت ما و شما این است.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار جمعی از روحانیان و مبلغان، ۳ خرداد ۷۴

فصل چهارم: تکالیف مبلغان

اشاره

تکلیف عظیم امروز

امروز هم، تکلیف عظیمی با ما روبه روست؛ یعنی ارائه اسلام به صورتی که بتواند ذهن ها و دل های مردم را اشباع و سیراب کند، استفهام آنها را به در دستی پاسخ بدهد ، ایمان آنها و حضورشان در این میدان را به صورت خالصانه و مخلصانه حفظ کند تا ان شاءالله کار و منش ما مورد عنایت ولی عصر(ارواحنا فداه) قرار بگیرد و تأییدات و دعای آن بزرگوارشامل حال ما بشود.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیر 70

بیان حقایق اسلامی

از این فرصت استفاده شود و همانطور که خود حسین بن علی (علیه السلام) به برکت جهادش، اسلام را زنده کرد، اسلام درحقیقت زنده شده و آزادشده خون و قیام حسین بن علی (علیه السلام) است، امروز هم شما به انگیزه یاد، نام و منبرآن بزرگوار، حقایق اسلامی را بیان کنید؛ قران و حدیث را معرفی کنید؛ نهج البلاغه را برای مردم بخوانید. حقایق اسلامی، ازجمله همین حقیقت مبارکی را که امروز در حکومت حق، یعنی نظام علوی، ولوی و نبوی جمهوری اسلامی تجسد پیدا کرده است، برای مردم بیان کنید؛ این، جزو بالاترین معارف اسلامی است. خیال نکنید که می شود اسلام را تبیین کرد و از حاکمیت اسلام که امروز در این مرز و بوم متجسّد شده است، غافل ماند و آن را مغفولٌ عنه گذاشت.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۳ خرداد ۷۴

پاسخگویی به نیاز واقعی جهانیان

امروز دنیا تشنه حقیقت است. این حرف یک روحانی یا یک شخص متعصب اسلامی نیست؛ بلکه حرف کسانی است که سال ها با فرهنگ غربی، ارتباط، رفت وآمد، مبادله و حتی نسبت به آن، حسن نظر داشته اند. آنها می گویند که امروز دنیای غرب در سطوح حساسش، تشنه اسلام است. « سطوح حساسی» یعنی چه؟ فلان جماعت عامی و غافل یا فرض بفرمایید جماعت هایی که منافعشان به شدت مطرح است؛ مثل حکام، دولتمردان، سرمایه داران، زراندوزان و زورگویان، بخش های کرخ و دیراحساس پیکره فرهنگ غرب و جوامع غربی اند. دانشمندان، متفکّرین، انسان های با وجدان، روشنفکران و جوانان، بخشی های حساس پیکره جوامع غربی هستند. این بخش های حساس، امروز تشنه مکتب و درسی از زندگی هستند که آنها را از هزاران دشواری واقعی زندگی نجات دهد. خیلی از این مشکلات زندگی، مشکلات واقعی نیست. مشکل واقعی، احساس ناامنی روحی، تنهایی، افسردگی، تزلزل و عدم اطمینان و سکینه روحی است. این ها مشکلات واقعی بشر است که در اوج ثروت و شهرت، یک نفر را به خودکشی وادار می کند. جوان، پول دارو دارای امکانات تنّعم و بهره برداری از زندگی است؛ اما خودکشی می کند! خب چرا؟ دردش چیست؟

کدام درد است که از بی پولی و نداشتن امکاناتِ تمتع جسمانی و لذایذ جنسی هم سخت تر است؟ دردی که امروز گریبان جوامع مادی دنیا و تمدن غربی را گرفته است، عدم اطمینان، عدم آرامش، عدم نقطه اتکای روحی، عدم انس و تواصل بین انسا نها، احساس غربت و انکسار است. بخش های حساس جوامعی که این دردها را بیشتر احساس می کنند، چشم انتظارند که دست نجاتی بیاید و آ نها را از این حالت نجات دهد. در آن جاهایی که آگاهی هست، چشم ها به اسلام دوخته شده است. البته عده ای از آنها آگاهی ندارند و اسلام را نمی شناسند؛ اما زمینه گرایش به اسلام را دارند. کسانی که اسلام را می شناسند، مشخصاً روی اسلام تکیه میکنند. یکی از اندیشمندان ایرانیِ خودِ ما گفته بود، بنده شنیدم آن شخص به رحمت خدا رفته است، [او گفته بود] -که امروز غرب در جست وجوی چهه هایی مثل شیخ انصاری و ملاصدراست. زندگی، معنویات و ارزش های آنها امروز چهره های غربی و متفکّرین غربی را جذب می کند. منبع زخّار این حقایق و ارزش ها، عاشورایی است. قدر این ها را باید دانست. ما حالا می خواهیم این معارف را در مقابل چشم مردم دنیا قرار دهیم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۳ خرداد ۷۴

ابزار مقابله با باطل

حالا ما و شما، امانت دارو وارث این حقیقت تاریخی یعنی عاشورا هستیم. امروز کسانی هستند که می خواهند ماجرای عاشورا را به عنوان یک درس، خاطره و یک شرح واقعه، از زبان علما، روحانیون، مبلغین، مبلغات و امثال این ها بشنوند. مادر این زمینه چه خواهیم کرد؟ در اینجا به قضیه خیلی مهم تبلیغ میرسیم. اگر روزی این طلاب جوان، فضلای حوزه های علمیه، مبلغین، وعاظ، مداحان و روضه خوانان، توانسته اند ماجرای عاشورا را مثل حربه ای علیه ظلمات متراکم حاکم بر فضای زندگی همه بشر به کار گیرند و با این تیغ برنده الهی، پرده ظلمات را بشکافند و خورشید حقیقت را به شکل حاکمیت اسلام، واضح و آشکار کنند، این حقیقت در زمان ما اتفاق افتاده است، چرا نباید متوقع بود که در هر عصر و زمانی هرچه هم که تبلیغات دشمن در آن دوره سخت، همه گیر و ظلمات باشد؛ مبلغین، گویندگان و علمای دین، بتوانند علیه هر باطلی شمشیر حق و ذوالفقار علوی و ولوی را در دست گیرند و از آن استفاده کنند؟! چرا ما چنین چیزی را مستبعد بدانیم ؟!

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان، ۳ خرداد ۷۴

مقابله با تهاجم فرهنگی

مردم را هدایت کنید؛ ذهن مردم را روشن کنید؛ مردم را به فراگرفتن دین تشویق کنید؛ دین صحیح و پیراسته را به آنها تعلیم دهید؛ آنها را به فضیلت و اخلاق اسلامی آشنا کنید؛ با عمل و زبان، فضیلت اخلاقی را در آن ها به وجود آورید. مردم را موعظه کنید؛ از عذاب خدا، از قهر خدا، از دوزخ الهی بترسانید؛ انذار کنید. انذار سهم مهمی دارد؛ فراموش نشود. آنها را به رحمت الهی مژده دهید؛ مؤمنین و صالحین و مخلصین و عاملین را بشارت دهید؛ آنها را با مسائل اساسی جهان اسلام و با مسائل اساسی کشورآشنا کنید. این می شود آن مشعل فروزانی که هریک از شما عزیزان، این مشعل را در هرجا روشن کنید، دل هاروشن خواهد شد؛ آگاهی به وجود خواهد آمد؛ حرکت به وجود خواهد آمد؛ ایمان، عمیق خواهد شد. مؤثرترین حربه علیه این تهاجم فرهنگی و شبیخون نامردانه دشمن همین است؛ از این به شدت نگرانم؛ می خواهند نگذارند که روحانیون جوان، مؤمن، شجاع، آگاه و خوش فکر در محیط های مختلف: در محیط دانشگاه، در محیط بازار، در محیط روستا، در محیط شهر، در محیط کارگاه، کار خودشان را انجام دهند. درست نقطه مقابل کار آن ها، همین کار و مجاهدت فی سبیل الله شماست که با اتقان و با دقت و بالاتر از همه، با اخلاص انجام گیرد.

رهبرمعظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان، ۳۳ فروردین ۷۸

فصل پنجم: بایدها و نبایدها در تبلیغ

اشاره

بخش أول: تکالیف مبلغان

شرط أول موعظه

آن چیزی که در محدوده جمع کسانی که اهل منبرند، چه حرفه آنها این است و چه در کنار حرفۀ اصلی به آن می پردازند، واقعاً باید معلوم باشد: این است. که اگر ما میخواهیم مردم را موعظه بکنیم، لازمه آن در درجه اول، اتعاظ نفسی خودِ ماست. برای کسی که بنا برگویندگی دین دارد، تهذیب نفس یک امر الزامی است تا از دل بگوید و حرف او دارای اثر بشود و عملش قول او را تقویت کند و شاهدی برآن باشد.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیره 70

دعوت باعمل

ما در فلان شهر یا روستا برای تبلیغ وارد می شویم: رفتار، نشست و برخاست، معاشرت، نگاه و عبادت ما، دلبستگی یا دلبسته نبودن ما به تنعمات دنیوی و خورد وخواب ما، رساترین تبلیغ یا ضد تبلیغ است. درست باشد، تبلیغ است؛ غلط باشد، ضدتبلیغ است.

ما در محیط اجتماعی و محیط زندگی چطور می توانیم دل مردم را به منشأ گفتار خودمان مطمئن کنیم و اعتماد آنها را برانگیزیم؛ درحالی که از مذمت شهوات دنیوی حرف میزنیم و در عمل خدای نکرده خودمان طور دیگری عمل می کنیم ! از مذمت دل سپردن به پول و دعوت به حرکت کردن و مجاهدت کردن در راه زیاده خواهی های دنیوی حرف بزنیم؛ اما عمل ما طور دیگری باشد! چطور چنین چیزی ممکن است اثربکند؟! یا اثر اصلا نمی کند یا اثر زودگذر می کند یا اثری می کند که بعد با کشف واقعیت کار ما، درست به ضد اثر تبدیل می شود. بنابراین عمل، بسیار مهم است.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

مطالعه قبل از منبر

بنده مکرر عرض کرده ام منبر بی مطالعه رفتن، منبری که انسان برود و بگوید حالا ببینیم چه خواهیم گفت و هرچه به دهانش بیاید در منبر بگوید: گاهی حرف سست، گاهی خدای ناکرده نقل نادرست، خدای ناخواسته حرفی که موهن مذهب باشد؛ ناسپاسی در حق عاشوراست.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در جمع علما، طلاب و روحانیان در آستانه ماه محرم، ۲۶ خرداد ۷۲

بینش وسیع دینی

چون مبلّغ بنابراین دارد که سطح فکر مردم را درمسائل اسلامی بالا ببرد : پس باید آگاهی و بینش دینی وسیع و متنوع داشته باشد: با قرآن مأنوس باشد؛ در احادیث غور بکند و کرده باشد؛ با افکارنوی مربوط به مذهب و دین آشنا باشد؛ در کنار مسائل دینی، پاره ای افکار فلسفی و بینش های اجتماعی هست که از آنها هم باید طعمی چشیده و آگاهی ای داشته باشد وچون بنا دارد که اسوه جهاد و مبارزه را به مردم معرفی کند، در این کار باید دقت نظرو وسواس داشته باشد؛ زیرا زندگی حسین بن علی (علیه السلام) و ماجرای چند روزه آن حضرت در کربلا، فصل عظیمی از تاریخ ماست؛ حجم آن کم، اما مفهوم آن بسیار وسیع و عمق آن خیلی زیاد است.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۲۰ تیر ۷

بخش دوم: روش صحیح اقامه عزا

ویژگی های عزاداری مطلوب

اشاره

یک روحانی چگونه اقامه عزا خواهد کرد؟ این، سؤال من از همه کسانی است که نسبت به اعتقاد بنده، مجالس عزاداری حسینی باید از سه ویژگی برخوردار باشد: اولین ویژگی باید این باشد که چنین مجالسی، محبت به اهل بیت (علیهم السلام) را زیاد کنند ۰۰۰ دومین ویژگی ای که باید در این مجالس به وجود آید، این است که مردم نسبت به اصل حادثۀ عاشورا، معرفت روشنتر و واضح تری پیدا کنند... سومین ویژگی لازم در این مجالس، افزایش ایمان و معرفت دینی در مردم است.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان کهگیلویه و بویراحمد، 17 خرداد 73

افزایش حب اهل بیت (علیهم السلام)

اولین ویژگی [مجالس عزاداری حسینی] باید این باشد که چنین مجالسی، محبت به اهل بیت (علیهم السلام) را زیاد کنند؛ چون رابطه عاطفی، یک رابطه بسیار ذی قیمت است. شما روحانیون، باید کاری کنید که محبت شرکت کننده گان در مجالس مذکور، روز به روز نسبت به حسین بن علی (علیه السلام)، خاندان پیغمبر و مناشی ء معرفت الهی، بیشتر شود. اگر شما خدای ناکرده در مجالس مذکور وضعی را به وجود آورید که مستمع یا فرد بیرون ازآن فضا، ازلحاظ عاطفی به اهل بیت (علیهم السلام) نزدیک نشد، بلکه احساس دوری و بیزاری کرد؛ نه فقط چنین مجالسی فاقد یکی از بزرگترین فواید خود شده؛ بلکه به یک معنا، مضر هم بوده است. حال که شما مؤسس یا گوینده چنین مجالسی هستید، ببینید چه کاری میتوانید بکنید که عواطف مردم، بر اثر حضور در این مجالس، نسبت به حسین بن علی (علیه السلام) و اهل بیت پیغمبر(علیهم افضلی صلواة الله) روزبه روز بیشتر شود.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان کهگیلویه و بویراحمد، 17 خرداد 73

افزایش معرفت حادثه عاشورا

دومین ویژگی ای که باید در این مجالس به وجود آید، این است که مردم نسبت به اصل حادثه عاشورا، معرفت روشن ترو واضح تری پیدا کنند. این طور نباشد که ما در مجلس حسین بن علی (علیه السلام) به منبر برویم یا سخنرانی کنیم؛ اما موضوع سخنرانی، حضّار آن مجلس، اعم از جوان و غیر جوان و زن و مرد اهل فکر و تامل را که امروز در جامعه ما بسیارند و این از برکات انقلاب است، به این فکر فرو ببرد که چرا باید برای امام حسین (علیه السلام) گریه کرد؟ اصلا چرا امام حسین (علیه السلام) به کربلا آمد و عاشورا را به وجود آورد؟ بنابراین به عنوان منبری یا سخنران، باید به موضوعاتی بپردازید که جواب گوی چنین سؤالاتی باشد. باید نسبت به اصلی حادثه عاشورا معرفتی در افراد به وجود آید. اگر در روضه خوانی و سخنرانی یا سایرِ مطالبِ بیان شده ازطرف شما، نکته ای روشنگر یا حداقل اشاره ای به این معنا نباشد، یک رکن از آن سه رکنی که عرض شد، [یعنی عنصر منطق و عقل، عنصر حماسه و عزت وعنصر عاطفه،] کم وناقص خواهد بود، یعنی ممکن است مجلس مذکور، فایدۀ لازم را ندهد و ممکن هم هست خدای ناکرده در بعضی از فروض، ضرر هم بکنیم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان ،کهگیلویه و بویراحمد، ۱۷ خرداد ۷۳

افزایش ایمان و معرفت دینی

سومین ویژگی لازم در این مجالس، افزایش ایمان و معرفت دینی در مردم است. در چنین مجالسی باید از دین، نکاتی عنوان شود که موجب ایمان و معرفت بیشتر در مستمع و مخاطب گردد. یعنی سخنرانان و منبری ها، یک موعظۀ درست، یک حدیث صحیح، بخشی از تاریخ آموزنده درست، تفسیر آیه ای از قرآن یا مطلبی از یک عالم و دانشمندِ بزرگ اسلامی را در بیانات خود بگنجانند و به سمع شرکت کنندگان در این مجالس برسانند. این طور نباشد که وقتی بالای منبر می رویم» یک مقدار لفّاظی کنیم و حرف بزنیم و اگر احیانا مطلبی هم ذکر می کنیم، مطلب سستی باشد که نه فقط ایمان ها را زیاد نمیکند؛ بلکه به تضعیف ایمانِ مستمعین میپردازد. اگر این طور هم شد، ما از جلسات مذکور به فواید و مقاصد مورد نظر نرسیده ایم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی ، بیانات در دیدار روحانیان،کهگیلویه و بویراحمد، ۱۷ خرداد ۷۳

شیوه مطلوب روضه خوانی

عاشورا و ماجرای حسین بن علی (علیه السلام) باید در منبر، به شکل سنتی روضه خوانی شود؛ اما نه برای سنت گرایی، بلکه ازطریق واقعه خوانی؛ یعنی اینکه شب عاشورا این طور شد، روز عاشورا این طور شد، صبح عاشورا این طور شد. شما ببینید یک حادثه بزرگ، به مرور از بین میرود؛ اما حادثه عاشورا، به برکت همین خواندن ها، با جزئیاتش باقی مانده است: فلان کس این طوری آمد با امام حسین (علیه السلام) وداع کرد؛ این طوری رفت به میدان؛ این طوری جنگید؛ این طوری شهید شد و این کلمات را بر زبان جاری کرد. واقعه خوانی تاحد ممکن باید متقن باشد.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان، ۳ خرداد ۷۴

اتقان در واقعه خوانی

شما اگر یک حدیث صحیح از کتابی معتبر را نقل و همان را معنا کنید، کفایت می کند. برخی منبری ها، بعضی اوقات یک حدیث را آنقدر شاخ و برگ می دهند که معنای اصلی اش از بین میرود. اگر شما یک حدیث صحیح را برای مستمع خود درست معنا کنید، ممکن است بخش مهمی از آنچه را که ما می خواهیم، داشته باشد. وقتی شما از روی یک تعبیر معتبر، راجع به یک آیه قران فکر و مطالعه کنید، به تنقیح آن بپردازید و برای مستمع بیان نمایید؛ مقصود حاصل است. اگر برای ذکر مصیبت، کتاب نفس المهموم مرحوم محدث قمی را باز کنید و از رو بخوانید، برای مستمع گریه آور است و همان عواطف جوشان را به وجود می آورد. چه لزومی دارد که ما به خیال خودمان، برای مجلس آرایی کاری کنیم که اصل مجلس عزا از فلسفه واقعی اش دور بماند؟!

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان،کهگیلویه بویراحمد، 17 خرداد 73

پرهیز از نقل مطالب گمراه کننده

بعضاً گوینده ای در یک مجلس به نقل مطلبی می پردازد که هم ازلحاظ استدلال و پایه مدرک عقلی یا نقلی سست است و هم ازلحاظ تأثیر در ذهن یک مستمع مستبصر و اهل منطق استدلال، ویرانگر است. مثلا در یک کتاب، بعضی مطالب نوشته شده است که دلیلی بر کذب و دروغ بودن آن ها نداریم: ممکن است راست باشد، ممکن است دروغ باشد. اگر شما آن مطالب را بیان کنید، ولو مسلم نیست خلاف واقع باشد، و با شنیدن آنها برای مستمعتان که جوان دانشجو یا محصل یا رزمنده و یا انقلابی است و بحمدالله انقلاب، ذهنها را باز و منفتح کرده است، نسبت به دین، سؤال و مسئله ایجاد می شود و اشکال و عقده به وجود می آید؛ نباید آن مطالب را بگویید. حتی اگر سند درست هم داشت؛ چون موجب گمراهی و انحراف است، نباید نقل کنید؛ چه رسد به اینکه اغلب این مطالب مندرج در بعضی کتاب ها، سند درستی هم ندارد! یک نفر از زبان دیگری مطلبی را مبنی بر این می شنود که من در فلان سفر، فلان جا بودم که فلان اتفاق افتاد. گوینده از روی مدرک یا بدون مدرک، چنان مطلبی را می گوید؛ شنونده هم آن را باور می کند و در کتابی می نویسد و این کتاب به دست من و شما میرسد. من و

شما چرا باید آن مطلب را که نمیتواند در یک مجمع بزرگ، برای ذهن های مستبصر و هوشیار و آگاه توجیه شود، بازگو کنیم؟! مگر هر مطلبی را هرجا نوشتند، انسان باید بخواند و بازگو کند؟... بعضی از افراد، بدون توجه به این مسئولیت مهم به بالای منبر می روند و حرفی میزنند که نه فقط گره ای از ذهن مستمع بازنمی کند که گره هایی هم به ذهن او می افزاید. اگر چنین اتفاقی افتاد و ما در بالای منبر حرفی زدیم که ده نفر جوان، پنج نفر جوان یا حتی یک نفر جوان، درامر دین دچار تردید شد و بعد از پای سخنرانی ما برخاست و رفت و ما هم او را نشناختیم؛ بعدا چگونه می شود جبران کرد؟ آیا اصلاً قابل جبران است؟ آیا خدا از ما خواهد گذشت؟ قضیه مشکل است!

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار جمعی از روحانیان ،کهگیلویه و بویراحمد، ۱۷ خرداد ۷۳

راه بی پایان

راه حسین(علیه السلام)، در کشور ما و میان ملت ما در طول چند قرن، هرگز مسدود نشد و اگرچه مخالفین و معاندین بودند؛ اما نتوانستند کاری انجام دهند. با این همه، برکات این راه، خیلی زیاد است. اگر حقیقتاً جمع روحانیون و مبلغین و اصحاب بیان، آن گونه که شایسته ماه محرّم است، در این راه قد م بردارند ابتکارها و نوآوری ها و تلاش مخلصانه همراه با کارهای فکری و علمی ارزشمندی در این راه انجام دهند؛ برکات این راه، نسبت به آنچه که تاکنون بوده است، چندین برابر هم می تواند بشود. لذا وظیفه داریم در این زمینه، هرچه بشود، مشترکاً تلاش کنیم.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و میلغان درآستانة ماه محرم، ۲۶ اردیبهشت ۷۵

آیه های هدایت

 بحمدالله همه برکات در وجود آقایان محترم، بزرگان؛ به خصوص طلاب جوان، پرشور، مؤمن و فاضل وجود دارد. در روز اول هم که همین طبقه، این نهضت را گسترش دادند و با استفاده از آن حدیث شریف، اصحابشان را به نحل تشبیه کردند، این آیه در مقابل چشم انسان مجسم میشد که: (وَأَوْحَی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبَالِ بُیُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا یَعْرِشُونَ * ثُمَّ کُلِی مِن کُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُکِی سُبُلَ رَبِّکِ ...) ( حقایقی را می مکیدند و عسل ناب را به تشنگان حقیقت میدادند که : (فِیهِ شِفَاء لِلنَّاسِ ) امروز هم همین است. امروز هم طلاب، فضلا و مبلغین جوان، با بهره گیری از تجربه های اساتید و بزرگان این فنون، کوله بار خودشان را محکم کنند و به امید خدا، برای خدا، در راه خدا و با قصد قربت، بروند و این حقایق را در همه جای کشور در اقطار این کشور، در اقطار عالم، با زبان مناسب بیان کنند. انشاء الله الطاف حضرت بقیة الله الاعظم (الروحنا فداه)، شامل حال شما باشد.

رهبر معظم انقلاب مدظله العالی، بیانات در دیدار روحانیان و میلقان، ۳ خرداد ۷۴

صبردر تبلیغ

کار تبلیغ، کار بسیار بزرگ، حساس و مؤثری است. امروز برکات تبلیغ های گذشته را مشاهده می کنیم و فردا برکات تبلیغ امروز شما را انشاءالله جامعه مشاهده خواهد کرد. تأثیرات تبلیغ، دفعی و آنی نیست؛ طولانی مدت است. مبلغ دین اگر ظواهری را مشاهده میکند که به گمان او ظواهر غیر دینی است، مأیوس نشود. این توهماتی که بعضی شایع می کنند که جوان ها از دین برگشته اند، همه را جنگ روانی بدانید که واقع قضیه هم همین است. این طور نیست؛ جوان های ما دل را به طرف دین دارند و تشنه حقایق دین اند و دل هاشان تشنه است. هر جوان سالم الفطره و سالم الطبیعه ای اینطور است؛ مخصوص اینجا هم نیست. اینجا بحمدالله زمینه هم آماده است؛ تشنه اند و مشتاق، باید کام جان آنها را سیراب و با حقایق دینی شیرین کرد؛ این نتیجه اش را خواهد بخشید و فردای جامعۀ ما از این موهب ها بهره مند خواهد شد. از خدای متعال مسئلت می کنیم که همه ما و شما را، هم قدردان تبلیغ دین، ارز شهای الهی و این صراط مستقیمی که انقلاب در مقابل ما باز کرده است، قرار بدهد و هم ان شاءاللّه ما را موفق

بدارد که بتوانیم به این وظایف سنگین عمل کنیم.

والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته

رهبر معظم انقلاب 'مدظله العالی'، بیانات در دیدار روحانیان و مبلغان در آستانه ماه محرم، ۵ بهمن ۸۴

فصل ششم: احکام و آداب عزاداری

اشاره

اهمیت و وجوب عزاداری

جایزنبودن ترک عزاداری

پرسش: آیا عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(علیه السلام) واجب است؟ و اگر کسی در این‌گونه مجالس شرکت نکند، معصیت کرده است؟

پاسخ: عزاداری برای امام‌حسین(علیه السلام)، تعظیم شعایر دین است و شرکت‌نکردن در مجالس عزاداری، چنانچه از روی بی‌توجهی و به‌معنای روی‌گرداندن از مذهب اهل‌البیت(علیهم السلام) باشد، جایز نیست (آیت‌الله تبریزی).⁽¹⁾

آثار و برکات و فلسفه عزاداری

برخی  کارهاست که پرداختن به آنها، مردم را به خدا و دین نزدیک می کند یکی از آن کارها همین عزاداریهای سنتی است که باعث تقرب بیشتر مردم به دین می شود . این که امام(ره) فرمودند عزاداری سنتی بکنید به خاطر همین تقریب است. در مجالس عزاداری نشستن ،روضه خواندن ،گریه کردن،به سر و سینه زدن و مواکب و دسته های عزا به راه انداختن،از اموری است که عواطف عمومی را نسبت به خاندان پیغمبر صلی الله علیه و آله، پر جوش میکندو بسیار خوب است. (مقام معظم رهبری)⁽²⁾

مجالس عزاداری خامس آل عبا

سیدالشهداء علیه السلام از برترین و با فضیلت ترین مجالسی است که فرشتگان الهی در آن افتخار حضور دارند و برای کسب تقرب ، مقام در آن شرکت می نمایند.

مجلس عزاداری و مداحی ، دارلشفاءو دارالرحمه و دارالبرکه می باشد.

حضور در این مجالس و عرض ادب به ساحت مقدس سالار شهیدان را غنیمت شمرده و بر آن شاکر و سپاسگذار باشید.

ای کاش این حقیر برای جفت  کردن کفش عزادران در آن مجلس توفیق پیدا می کردم  و با مداحان و عزادارن در سوگواری و عرض ادب به محضر مقدس ثارالله علیه السلام شریک می شدم ، یا لیتنا معکم فنفوز فوزا عظیما .(آیه الله صافی گلپایگانی)⁽¹⁾

بر فرد مومن شایسته نیست حضور در مجالس عزای اهل بیت علیهم السلام را در طول سال ترک نماید.

مناسب است در بعضی از این مجالس حاضر گردد به جهت تقویت دین و تزکیه نفس و آمرزش گناهان و اظهار محبت و مودت به اهل بیت علیهم السلام و تعظیم شعائر مذهب شیعهدکه بزرگداشت آن واجب است.

(آیه الله تبریزی )⁽²⁾

بیان مسائل دین و ذکر مصائب آل محمد علیهم السلام در محل اجتماعات امثال مساجد و حسینیه ها و تکایا و هکذا (همچنین ) خواندن

دعاها و زیارات همانطور که از زمان سابق بین شیعه آل محمد علیهم السلام متداول بوده است امریست منصوص در روایات و مرضی امام عصرعجل ... تعال فرجه الشریف و موجب تقویت دین مبین و بقاءرسالت سید المرسلین صلی الله علیه و آله می باشد ، لذا بر جمیع شیعه و مومنین اید هم الله تعالی لازم است در ابقاء این گونه امور کوتاهی ننموده و سعی کنند که آثار تشیع برای همیشه رونق داشته و مردم جیلا بعد جیل به اساس مذهب تشیع پی برده ، ملیت و حیثیت مذهبی خود را نگه دارند.(آیه  الله خوئی)⁽¹⁾

استحباب موکد ذکر مصائب اهل بیت علیهم السلام خصوصا حضرت سیدالشهداء علیه السلام از ضروریات مذهب شیعه است و همواره شیعیان در قرون و اعصار متمادیه به آن ملتزم بوده و هستند و علاوه بر اجر و ثواب موعود بر آن یکی از علل مبقیه مذهب تشیع و تجلی تنفر شدید شیعه از حکومت های غاصب و ظلم و ستم و معرف هدف قیام بی نظیر حضرت سید الشهداء علیه السلام و تجلیل فداکاری در راه حق و تعظیم شهید و تشویق به تاسی به آن حضرت در دفاع از دین است،برملت عزیز شیعه است که در احیاء این مراسم بکوشند و با درس های آموزنده و حرکت بخش آن بیش از پیش آشنا شوند،خداوند تایید فرماید.(آیه الله گلپایگانی)⁽²⁾

اقامه مجالس تعزیه برای حضرت سید الشهداء علیه السلام و مجالس دعاء و بیان مسائل از شعائر دینی است و اختصاص به زمان خاصی ندارد.(حضرت  امام ره)⁽¹⁾

اقامه مجلس عزای حضرت سیدالشهداء علیه السلام سیره ائمه معصومین علیهم السلام است و ذکر مناقب و مصائب آن حضرت احیاءامر آل محمد صلی الله علیه و آله و استحباب آن مستفاد از روایات متواتره است.

(آیه الله وحید خراسانی)⁽²⁾

معنای صحیح عزاداری و روضه‌خوانی

پرسش: بعضی از مراجع عظام فرموده‌اند بهتر است به‌جای شبیه‌خوانی، روضه‌خوانی برپا کنند. منظور از روضه‌خوانی چیست؟

پاسخ: روضه‌خوانی دراصطلاح عبارت است از آموزش احکام، امربه‌معروف و نهی‌از‌منکر و ذکر فضائل و مناقب اهل‌بیت(علیهم السلام) و مصائب وارده بر آنان، خصوصاً مصائب حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) و اصحاب بزرگوار آن حضرت. چنین مجالسی علاوه‌بر ثواب عزاداری، ثواب بیان احکام و مواعظ را که از اهداف عالیۀ آن بزرگواران بوده نیز خواهد داشت (آیت‌الله فاضل).⁽³⁾

روش درست عزاداری

پرسش: برگزاری عزاداری سالار شهیدان(علیه السلام) چگونه است؟

پاسخ: بهترین شیوۀ عزاداری، تشکیل مجالس باشکوه، ذکر اهداف مقدس حضرت امام‌حسین(علیه السلام)، تاریخچۀ واقعۀ کربلا و تحلیل اتفاقات آن است. همچنین تشکیل دسته‌های عزاداری باشکوه، توأم با شعارهای بیدارکننده و سازنده و پخش و استفاده از پلاکاردها یا شعارهای جالب و جذاب، جزوه‌ها و پوسترهای حساب‌شده و پرمحتوا و روشن‌کننده، از اهداف عزاداری حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) و مانند آن است (آیت‌الله مکارم).⁽¹⁾

عزاداری به‌همراه گناه

پرسش: اگر شرکت در عزاداری توأم با گناه باشد، مثل نگاه به نامحرم یا خودنمایی، چه حکمی دارد؟

پاسخ: چنانچه با گناه باشد، حرام است (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

ریا در عزاداری

پرسش: آیا ریاکردن در شعایر و عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) جایز است؟

پاسخ: ریا در هر عبادتی حرام است؛ ولی تظاهر به عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) و تعظیم شعایر دین به‌قصد قربت، جایز بلکه

مستحب است؛ مثل صدقه‌دادن آشکار، قربةً الی الله، برای تشویق دیگران؛ چنان‌که در قرآن آمده است (آیت‌الله مکارم).⁽¹⁾

پرسش: آیا سینه‌زدن و زنجیرزدن ریایی جایز است؟

پاسخ: إن‌شاءالله از ریا خودداری کنند (آیت‌الله فاضل).⁽²⁾

شرکت در عزاداری با احتمال ریا

پرسش: شرکت در جمعی که گمان می‌رود با ریا عزاداری می‌کنند، چگونه است؟

پاسخ: شما خودتان سعی کنید که عملتان بااخلاص باشد (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

بردن نام اهل‌بیت(علیهم السلام) به‌طور عادی

پرسش: در بعضی از مجالس اهل‌بیت(علیهم السلام) و سینه‌زنی، نام مقدس اهل‌بیت(علیهم السلام) بسیار عادی و عامیانه گفته می‌شود. نظر حضرت‌عالی دراین‌باره چیست؟

پاسخ: تاحدّی‌که موجب هتک نباشد، مانعی ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽⁴⁾

ادامۀ حرکت دسته‌های عزاداری تا نیمه‌شب

پرسش: حکم ادامۀ حرکت دسته‌های عزاداری در شب‌های محرم تا نیمه‌شب، همراه با

استفاده از طبل و نی، چیست؟

پاسخ: به‌راه‌انداختن دسته‌های عزاداری برای سیدالشهدا و اصحاب او(علیهم السلام) و شرکت در امثال این مراسم، امر بسیار پسندیده و مطلوبی است و از بزرگ‌ترین اعمالی است که انسان را به خداوند نزدیک می‌کند؛ ولی باید از هر عملی که باعث اذیت دیگران می‌شود و یا فی‌نفسه ازنظر شرعی حرام است، پرهیز کرد (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

اجازۀ شوهر برای برگزاری مراسم در منزل

پرسش: آیا برپاکردن مجلس جشن میلاد ائمه(علیهم السلام) یا مجلس عزاداری و یا مهمانی‌گرفتن، بدون اجازه و رضایت شوهر، جایز است؟

پاسخ: بدون اجازۀ شوهر جایز نیست و دعوت افراد بیگانه و اجازۀ ورود به منزل شوهر، بدون اجازه جایز نیست؛ مگر احراز رضایت شود (آیت‌الله فاضل).⁽²⁾

پوشیدن لباس سفید در محرم

پرسش: آیا پوشیدن پیراهن سفید در ماه محرم اشکال دارد؟

پاسخ: اگر به‌قصد اعراض از عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) نباشد، اشکال ندارد (آیت‌الله صافی).⁽³⁾

پوشیدن لباس مشکی در عزاداری

پرسش: آیا پوشیدن لباس سیاه در ایام سوگواری و سالروز شهادت معصومین(علیهم السلام) کراهت دارد؟

پاسخ: مستحب و کار پسندیده‌ای است (مراجع عظام)

سیاه پوشیدن از مصادیق عرفی عزاداری بر حضرت أباعبدالله الحسین علیه السلام و سایر ائمه هدی علیهم السلام می­باشد که امری مستحب بوده و به آن ترغیب أکید شده است. (آیت الله سیستانی) ⁽¹⁾

و عملا بزرگانی چون مرحوم آیة اللّه العظمی آقای بروجردی قدس سرّه در روز عاشورا از قبای سیاه استفاده می‌کردند.(آیت الله فاضل) ⁽²⁾

ص: 581 ؛آیه الله مکارم،توضیح المسائل محشی ج1، ص 478.

نکته:پوشیدن لباس سیاه مکروه است، مگر در مورد تعظیم شعائر، چادر، عبا و عمّامه و کفش)⁽³⁾

مرثیه‌خوانی

مرثیه‌خوانی بانوان

پرسش: در مجالس زنانۀ عزاداری، زنان مداحی و سخنرانی می‌کنند و صدای آن‌ها با بلندگو به گوش مردان رهگذر می‌رسد. آیا این عمل جایز است؟

پاسخ: اگر ترس مفسده باشد، باید از آن اجتناب شود (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

اگر شنیدن صدای ایشان شنونده را در معرض ریبه و التذاذ (گناه) قرار ندهد، حرام نیست، ولی با اینکه خداوند متعال می‌فرماید: «فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَرٰاءِ حِجٰابٍ» خوب است که مجالس زنانه خصوصا در رابطه با عزاداری و مداحی اهل البیت علیهم السّلام طوری باشد که کاملا مراعات عفت بشود.(آیت‌الله فاضل).⁽²⁾

درصورتی‌که نامحرم صدای آن‌ها را نشنود، مانعی ندارد (آیت‌الله صافی).⁽³⁾

غلو در مرثیه‌خوانی

پرسش: نظر جناب‌عالی دربارۀ غلو و رعایت‌نکردن شأن اهل‌بیت(علیهم السلام) چیست؟

پاسخ: باید از بهترین مدایح که مشتمل بر مضامین صحیح و اقتباس از آیات و احادیث و نکات شعری ادیبانه و دور از غلو است، استفاده شود (آیت‌الله صافی).⁽¹⁾

این کارها خلاف احتیاط است؛ بلکه اگر به‌طوری باشد که اهانت به آن ذوات مقدسه(علیهم السلام) باشد، به عنوان ثانوی، حرام قطعی است (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

به‌کاربردن الفاظ نامناسب در مرثیه

پرسش: سرودن و خواندن شعرهایی که در آن از الفاظی نامناسب استفاده شده و الفاظ مذکور را به ساحت مقدس ائمۀ اطهار(علیهم السلام) و خودشان نسبت می‌دهند، چه حکمی دارد؟

پاسخ: عزاداری ائمۀ اطهار(علیهم السلام)، مخصوصاً خامس آل‌عبا(علیه السلام)، از افضل قُرُبات است و سرودن و خواندن اشعاری که حکایت از مظلومیت و زحمات و فداکاری آن حضرات نماید، کار بسیار خوبی است؛ ولی باید از هر کاری که باعث هتک حرمت آن بزرگواران می‌شود و موجب وهن مذهب در نظر دیگران می‌شود، پرهیز گردد (آیت‌الله مکارم).⁽³⁾

درآوردن صدای حیوانات

پرسش: برخی مداحان گاهی در مقام خضوع و خشوع، خود را تشبیه به حیوانات مانند سگ می‌کنند، یا حتی گاهی صدای آن‌ها را در می‌آورند. این کارها ازلحاظ شرع چه حکمی دارد؟

پاسخ: این کارها خلاف احتیاط است؛ بلکه اگر به‌طوری باشد که اهانت به آن ذوات مقدسه(علیهم السلام) باشد، به عنوان ثانوی، حرام قطعی است (آیت‌الله بهجت).⁽¹⁾

مقتل‌های معتبر عزاداری

پرسش: مقاتل معتبره اعم از فارسی و عربی کدام‌اند؟

پاسخ: شرح وقایع کربلا در مقاتل معتبر مثل منتهی الآمال، تألیف مرحوم حاج‌شیخ‌عباس قمی(رضوان‌الله‌علیه) و نفس المهموم تألیف مرحوم حاج‌شیخ‌عباس قمی، ترجمۀ مرحوم شعرانی(رضوان‌الله‌علیهما) و غیر آن آمده. به آن کتاب‌ها مراجعه شود (آیت‌الله تبریزی).⁽²⁾

کتاب لهوف و نفس المهموم و ترجمۀ آن، از کتاب‌های معتبرۀ مقاتل می‌باشند (آیت‌الله فاضل) .⁽³⁾

پرسش: مطالب و روایت‌های کتاب طریق البکاء تا چه حدّ معتبر و صحیح است؟

پاسخ: کتاب طریق البکاء مشتمل بر ضعاف است. جهت ذکر مصائب اهل‌بیت عصمت(علیهم السلام) خوب است از کتب مرحوم محدث قمی مثل منتهی الآمال و نفس المهموم که به فارسی هم ترجمه شده و مثل قمقام ذخّار و ابصار العین که آن‌هم ترجمه شده، استفاده شود (آیت‌الله صافی).⁽¹⁾

روضۀ ازدواج حضرت قاسم(علیه السلام)

پرسش: آیا تعزیه و روضه‌هایی که به‌نام ازدواج حضرت قاسم(علیه السلام) در کربلا خوانده می‌شود، صحیح است؟

پاسخ: این مطلب نقل شده، ولی سند معتبری ندارد (آیت‌الله تبریزی).⁽²⁾

اگر در بعضی از کتب تاریخی و روایتی نقل شده، اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

آنچه درمورد عروسی حضرت قاسم(علیه السلام) مطرح می‌شود، صحیح نیست و اثری از این قضیه در کتب معتبره وجود ندارد. علاوه‌براینکه حضرت قاسم(علیه السلام) به سن ازدواج نرسیده بود. بلی، در کتاب منتخب مرحوم طریحی چیزهایی که مناسب ازدواج آن حضرت است، نقل شده است؛ ولی ظاهراً این مطالب نادرست را بعد از آن مرحوم، افراد مغرض یا نادان به آن کتاب اضافه کرده‌اند. مرحوم طریحی عالم‌تر از آن است که

مطالبی را در کتاب خود بنویسد که مناسبتی با واقعۀ عاشورا ندارد. به‌هرحال آنچه در کتاب طریحی آمده است، به این شکل که در مراسم تعزیه‌داری، به‌صورت خرافی پیاده می‌کنند، نیست (آیت‌الله فاضل).⁽¹⁾

خواندن روضه‌های دروغ

پرسش: خواندن روضه‌های دروغ و نامعتبر که موجب تمسخر و هتک می‌شود، چه صورت دارد؟

پاسخ: اگر دروغ یا موجب هتک و تمسخر باشد، جایز نیست (مقام معظم رهبری).

نقل مطالبی که دروغ‌بودن آن‌ها پیش علمای خبره معلوم است، جایز نیست (آیت‌الله تبریزی).

اگر موجب هتک یا دروغ باشد، جایز نیست (آیت‌الله سیستانی).

خواندن روضه‌های دروغ جایز نیست (آیات عظام فاضل، صافی، بهجت، مکارم).⁽²⁾

خواندن روایت کذب برای دیگران

پرسش: اگر به فردی روایتی برای خواندن داده شود و می‌داند که روایت صحیح نیست، آیا خواندن آن برای دیگران، بدون اشاره به کذب

آن، گناه است؟

پاسخ: اگر با دلیل معتبر اطمینان به کذب حدیث دارد، خواندنش جایز نیست (آیت‌الله تبریزی).⁽¹⁾

اشعار با مضامین مشتبه

پرسش: خواندن اشعاری با مضامین مشتبه که در آن، خود را زینب‌اللهی یا حسین‌اللهی می‌دانند، چه صورتی دارد؟ آیا شرکت در چنین مجالسی جایز است؟

پاسخ: اگر منشأ انتزاع حرام است، جایز نیست (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

سینه‌زنی

دلیل و فلسفۀ سینه‌زنی

پرسش: دلیل سینه‌زدن برای ائمه(علیهم السلام) چیست؟

پاسخ: سینه‌زدن برای ائمه(علیهم السلام) به‌عنوان تعظیم شعایر دینی و زنده‌نگاه‌داشتن خاطره و مظلومیت آنان در طول تاریخ، مورد توجه متشرعه بوده و سبب تقویت و احیای حق و نشر معارف اهل‌بیت(علیهم السلام) است (آیت‌الله نوری).⁽¹⁾

سینه‌زنی یکی از مظاهر مهم عزاداری و ابراز تنفر از ظلم بنی‌امیه است و نه‌تنها اشتباه نیست، بلکه در تداوم هدف عاشورا نقش مهمی دارد (آیت‌الله فاضل).⁽²⁾

سینه زنی و گریه کردن و مانند آن هر چند شدید باشد اگر به خاطر حزن و ناراحتی بر حضرت سیدالشهداء علیه السلام باشد داخل در عنوان جَزَع و بُکاء[1]بر آن حضرت علیه السلام می‌شوند که روایات معتبره، آن را راجح و مستحب می‌داند و آن را موجب تقرّب به سوی خداوند متعال می‌شمارد به شرط اینکه خوف ضرر بلیغ (کلّی) و جنایت بر نفس در بین نباشد و باید توجّه داشت مراسم عزاداری سیّد الشهداء علیه السلام از مهمترین شعائر دینی است و نباید در اهتمام به برگزاری آن به نحو شایسته کوتاهی شود. (آیت الله سیستانی)⁽³⁾

برهنه‌شدن برای عزاداری

پرسش: آیا لخت‌شدن برای عزاداری و سینه‌زنی جایز است؟

پاسخ: مانع و اشکالی ندارد (حضرت امام و آیات عظام تبریزی، فاضل، سیستانی، بهجت).⁽¹⁾

اگر درمقابل نامحرم مفسده نداشته باشد، مانعی ندارد (آیت‌الله نوری).⁽²⁾

درمقابل نامحرم بنابر احتیاط واجب جایز نیست (آیت‌الله مکارم).⁽³⁾

برهنه‌شدن در عزادری با حضور نامحرم

پرسش: آیا لخت‌شدن مردان هنگام عزداری با حضور بانوان، جایز است؟⁽⁴⁾

پاسخ: اشکالی ندارد (آیت‌الله تبریزی).

اگر باعث مفسده نباشد، ایرادی ندارد. زنان نباید به بدن نامحرم نگاه کنند (حضرت امام، مقام معظم رهبری، آیات عظام فاضل، نوری).

بنابر حتیاط واجب، بدن خود را از نامحرم بپوشانند (آیت‌الله بهجت).

اگر در معرض دید نامحرم نباشد، اشکال ندارد (آیت‌الله صافی).

بنابر احتیاط، مردان از این کار خودداری کنند (آیت‌الله مکارم).

برهنه شدن مردان در عزاداری‌ها برای سینه‌زنی یا زنجیر زنی چه صورت داشته و نگاه کردن زنان به این صحنه­ها یا فیلم آنها چه حکمی دارد؟

جواب: این کار فی نفسه اشکال ندارد ولی نگاه کردن زنان به اندام برهنه مردان یا به عکس و فیلم مربوط به آن، بنابر احتیاط‌واجب، جایز نیست. (آیت الله سیستانی)⁽¹⁾

سینه‌زدنی که سبب سرخی یا خونی شدن بدن گردد

پرسش: آیا لخت‌شدن و سینه‌زدن، به‌شکلی که سینۀ عزادار قرمز شود یا خون‌ریزی کند، جایز است؟

پاسخ: مانعی ندارد (آیت‌الله تبریزی).⁽²⁾

جایز بلکه راجح است؛ مشروط بر آنکه موجب ضرر مهم و اضرار بر نفس نباشد (آیت‌الله فاضل).⁽³⁾

سینه‌زدن به شکل متعارف، عملی ارزشمند و پسندیده است (آیت‌الله نوری، مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

درصورتی‌که مناسب عزاداری باشد و مرض‌آور نباشد، اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

مانعی ندارد؛ مگر اینکه موجب ضرر فاحش بر بدن شود (حضرت امام).⁽³⁾

اگر ضرر درخور توجهی برای بدن نداشته باشد، در عزای حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) مانعی ندارد (آیت‌الله صافی).⁽⁴⁾

حضور بانوان در مراسم سینه‌زنی

پرسش: آیا جایز است زنان با حفظ حجاب و پوشیدن لباس خاصی که بدن آنان را بپوشاند، در دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی شرکت کنند؟

پاسخ: شرکت زنان در دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی شایسته نیست (مقام معظم رهبری).⁽⁵⁾

سینه‌زدن زنان با حفظ حجاب اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽⁶⁾

اگر همراه با حرام نباشد، جایز است. بانوان محترم باید سعی کنند ضمن شرکت در

عزاداری‌ها، حجاب و عفاف خود را کاملاً رعایت کنند (آیت‌الله نوری).⁽¹⁾

آمیخته با گناه نباشد، مانعی ندارد (آیت‌الله مکارم).⁽²⁾

زنجیرزنی

حکم زنجیرزنی

پرسش: زنجیرزدن به بدن، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر به‌گونه‌ای باشد که ازنظر عرف از مظاهر حزن و اندوه در عزاداری محسوب شود، اشکال ندارد (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

زنجیرهای تیغ‌دار

پرسش: استفاده از زنجیرهای تیغ‌دار هنگام عزاداری، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر موجب وهن مذهب دربرابر مردم شود و یا باعث ضرر بدنی قابل توجهی شود، جایز نیست (حضرت امام، مقام معظم رهبری، آیات عظام تبریزی، فاضل، مکارم).⁽³⁾

اگر ضرر درخور توجهی برای بدن نداشته باشد، در عزای حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) مانعی ندارد (آیت‌الله صافی).⁽⁴⁾

عزاداری برای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) طبق سنت متعارف و معمول بین شیعیان، اشکال ندارد (آیت‌الله نوری).⁽⁵⁾و⁽⁶⁾

هروله‌کردن

پرسش: هروله‌کردن در عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر سبب وهن مراسم عزاداری نشود، اشکال ندارد (مقام معظم رهبری، آیت‌الله مکارم).⁽¹⁾

اشکالی ندارد (آیت‌الله سیستانی).⁽²⁾

پرسش:نظرتان راجع به اینکه به هنگام عزاداری و سینه زدن بعضی به نیت این که در موسم حج هستند و یا اینکه با یاد حضرت زینب سلام ... علیها که در حال هروله بود، هروله می کنند و سینه می زنند را بیان فرمائید؟

پاسخ:نیت اینکه در حال موسم حج هستم و هروله می کنم صحیح نیست ولی به عنوان شدت تاثر و ناراحتی از آن مصائب عظمی اشکال ندارد. (آیه الله صافی ) ⁽³⁾

لطمه‌زنی

پرسش: آیا لطمه‌زنی در عزاداری جایز است؟

پاسخ: عزاداری برای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) طبق سنت متعارف و معمول بین شیعیان اشکال ندارد (آیت‌الله نوری).⁽¹⁾

اشکالی ندارد (آیت‌الله سیستانی).⁽²⁾

سینه‌خیز رفتن

پرسش: برخی از مردم در زیارتگاه‌ها، خود را بر زمین می‌اندازند و صورت و سینۀ خود را بر زمین می‌مالند تا خون جاری شود و با همان حال وارد حرم می‌شوند. این رفتار چه حکمی دارد؟

پاسخ: این اعمال به‌عنوان اظهار حزن و عزاداریِ سنتی و محبت ائمه(علیهم السلام) محسوب نمی‌شوند و ازنظر شرعی اعتباری ندارند؛ چنانچه اگرمنجر به ضرر بدنی قابل توجه و یا وهن مذهب شوند، جایز نیست (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

قمه‌زنی

معیار ضرر در عزاداری

پرسش: معیار شرعی ضرر اعم از جسمی یا روحی چیست؟

پاسخ: معیار، ضرری است که در نظر عرف، قابل توجه و معتنی‌به (قابل اعتنا) باشد (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

حکم قمه‌زنی

پرسش: نظر مراجع عظام درمورد قمه‌زنی چیست؟

پاسخ: اگر ضرر نداشته باشد، مانع ندارد؛ ولی در این زمان انجام نشود (حضرت امام).⁽²⁾

هر کاری که برای انسان ضرر داشته و یا باعث وهن دین و مذهب شود، حرام است و مؤمنین باید از آن اجتناب کنند (مقام معظم رهبری).⁽³⁾

چون ازنظر مخالفین هیچ توجیهی ندارد، بلکه نتیجۀ منفی هم دارد؛ لذا لازم است شیعیان علاقه‌مند به مکتب حضرت امام‌حسین(علیه السلام) از آن خودداری کنند (آیت‌الله فاضل).⁽⁴⁾

اشکال دارد (آیت‌الله نوری).⁽⁵⁾

بر مسلمانان واجب است از چیزهایی که سبب وهن مذهب است، خودداری کنند (آیت‌الله مکارم).⁽¹⁾

باید طوری باشد که باعث وهن شیعه نباشد (آیت‌الله تبریزی).⁽²⁾

اگر ضرر و مفسده‌ای نداشته باشد، فی‌نفسه اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

اگر قمه زنی و زنجیر زنی با قلابهای فلزی که در ماه محرم انجام می گیرد ، منجر به ضرر و زیان قابل توجهی شده و یا هتک ، تمخسر و توهین به دین و مذهب را به دنبال آورد ،جایز  نیست.(آیه الله خوئی )⁽⁴⁾

قمه‌زنی مخفی

پرسش: آیا قمه‌زنی به‌صورت مخفی جایز است؟

پاسخ: چون در زمان حاضر موجب وهن و بدنامی مذهب می‌شود، بنابراین در هیچ حالتی جایز نیست (مقام معظم رهبری).⁽⁵⁾

مرگ براثر قمه‌زنی

پرسش: اگر قمه‌زدن در عزاداری ائمه(علیهم السلام) موجب مرگ شخص شود، آیا این عمل

خودکشی محسوب می‌شود؟

پاسخ: اگر این عمل عادتاً منجر به فوت نمی‌شود، حکم خودکشی ندارد؛ ولی اگر از همان ابتدا خوف خطر جانی برای او وجود داشته و درعین‌حال این کار را انجام داده و منجر به فوت وی شده است، حکم خودکشی را دارد (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

تبرک به خون عزاداری

پرسش: آیا خونی که از بدن سینه‌زنان و عزاداران به‌سبب قمه‌زدن و غیره بیرون می‌آید، باعث تبرک و شفای مریض‌ها و زن‌های عقیم و مانند آن می‌شود؟

پاسخ: این سخنان پایه و اساسی ندارد و سزاوار است عزاداری به‌صورتی باشد که باعث هتک دین و مقدسات نشود و عزاداران حسینی(علیهم‌رضوان‌الله‌وبرکاته) از تفرقه و اختلاف دوری کنند و متحد باشند (آیت‌الله مکارم).⁽²⁾

طهارت خون عزاداری

پرسش: آیا خونی که براثر کوبیدن شدید سر به دیوار در عزای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) از سر انسان جاری و به سر و صورت شرکت‌کنندگان در مراسم عزاداری پاشیده می‌شود، پاک است یا خیر؟

پاسخ: خون انسان درهرصورت نجس است (حضرت امام، مقام معظم رهبری، آیت‌الله مکارم).⁽³⁾

آویزان‌کردن قفل و سنگ به بدن در عزاداری

پرسش: اگر چنانچه به‌عنوان عزاداری برای حضرت امام‌حسین(علیه السلام)، گوشت بدن را سوراخ کرده و قفل و سنگ کیلو به آن آویزان می‌کنند، جایز است؟

پاسخ: این‌گونه اعمال که موجب وهن مذهب می‌شوند، جایز نیست (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

عَلَم‌های عزا

حکم حمل علم

پرسش: حمل‌کردن علم‌های عزا در جلوی هیئات مذهبی چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکالی ندارد (حضرت امام، آیات عظام تبریزی، بهجت، فاضل، سیستانی).⁽¹⁾

طبق عرف اشکالی ندارد (آیت‌الله نوری).⁽²⁾

فی‌نفسه اشکال ندارد؛ ولی نباید این امور جزء دین شمرده شوند (مقام معظم رهبری).⁽³⁾

چون متعلق به عزاداری آن حضرت می‌باشد، محترم است (آیت‌الله مکارم).⁽⁴⁾

فی حد نفسه اشکال ندارد؛ ولی در همۀ امور، رعایت اعتدال و میانه‌روی خوب است و حمل علم بعید نیست از تعظیم شعایر محسوب شود و بی‌اشکال باشد (آیت‌الله صافی).⁽⁵⁾

حمل چهل‌چراغ

پرسش: آیا قراردادن چهل‌چراغ در جلوی دسته‌های عزاداری اشکالی دارد؟

پاسخ: مانع و اشکالی ندارد (آیات عظام سیستانی، بهجت).⁽¹⁾

فروش پارچۀ علم‌های عزا

پرسش: آیا جایز است پارچه و دستمال‌هایی را که ایام محرم بر روی علم می‌بندند، بفروشند و وجه آن را در عزاداری و تعمیر حسینیه مصرف کنند؟

پاسخ: خیر، مگر با اطمینان به اینکه به همین مقصود داده‌اند (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

اگر در مراسم عزاداری نیاز نباشد، می‌توانند بفروشند و به مصارف عزاداری و احتیاجات حسینیه‌ها برسانند و بهتر است که از اهداکنندگان اجازه بگیرند و برای مشتری، هرگونه تصرف جایز است (آیت‌الله فاضل).⁽³⁾

آراستن علم‌ها و ذوالجناح و… به زیورآلات

پرسش: آیا پوشاندن علم‌های حضرت عباس(علیه السلام) و ذوالجناح و شبه‌ضریح‌ها با چادر و آراستن آن‌ها با زیورآلات اشکال دارد؟

پاسخ: اشکال ندارد (آیت‌الله تبریزی).⁽¹⁾

طبق متعارف، اشکال ندارد (آیت‌الله نوری).⁽²⁾

حمل وسایلی به‌شکل صلیب

پرسش: آیا استفاده از وسایل علم و کتل که به‌شکل صلیب (علم و کتل) هستند و در ماه محرم‌الحرام در جلوی صف عزاداری حمل می‌شود، جایز است؟

پاسخ: این علامت‌ها تداعی صلیب را نمی‌کنند؛ ولی عزاداری هرچه ساده‌تر باشد، بهتر است (آیت‌الله مکارم).⁽³⁾

شبیه‌خوانی

حکم تعزیه و شبیه‌خوانی و نقالی

پرسش: برگزاری مراسم شبیه‌خوانی چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر تعزیه‌خوانی مشتمل بر محرمات شرعیه، اهانت به مقدسات و شعایر مذهبی، وهن مذهب دروغ نباشد، مانعی ندارد (مشهور).⁽¹⁾

بهتر است مجالس عزا برپا نموده و روضه‌خوانی نمایند (مقام معظم رهبری).⁽²⁾

اگر مشتمل بر حرام نباشد، اشکالی ندارد (آیت‌الله صافی).⁽³⁾

تشبه به اهل‌بیت(علیهم السلام) در شبیه‌خوانی

پرسش: آیا تشبّه به اهل‌بیت(علیهم السلام) در نمایش و تعزیه و غیر آن جایز است؟

پاسخ: اشکال دارد (آیت‌الله نوری).⁽⁴⁾

اگر باعث اهانت نباشد، مانعی ندارد (آیات عظام فاضل، بهجت).⁽⁵⁾

تعزیه و شبیه‌خوانی بدون سند معتبر

پرسش: تعزیه و شبیه‌خوانی بخش‌هایی از تاریخ که سند معتبری ندارند، مثل ازدواج حضرت قاسم(علیه السلام)، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر معلوم باشد که از برخی کتب

تاریخی و روایی نقل شده است، اشکال ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽¹⁾

پوشیدن لباس زنانه توسط مردان در تعزیه

پرسش: اگر مرد، لباس زن را در تعزیه بپوشد و جای او بخواند، اشکال دارد؟

پاسخ: اشکال دارد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

مرد لباس زن نپوشد (آیت‌الله فاضل).⁽³⁾

نقّالی و پرده‌خوانی در عزاداری

اگر نقالی، نقل صحیح تاریخ زندگی و اخلاق و سیرۀ انبیای عظام و ائمۀ طاهرین(علیهم السلام) باشد، اشکالی ندارد؛ بلکه مفید و مستحب است. ولی اگر از روی شمایل و نقش باشد، همان ذهنیت‌های غیرواقعی را در اذهان ترسیم می‌کند و در بعضی موارد، باعث بی‌احترامی می‌شود (آیت‌الله صافی).⁽¹⁾

اگر مشتمل بر حرام و منشأ انتزاع حرام نباشد، مانعی ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

موسیقی در عزاداری

آلات موسیقی و لهو در عزاداری

پرسش: استفاده از آلات موسیقی در مراسم عزاداری، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر از آلات لهو نباشد و به‌منظور مشروع استفاده شود، اشکالی ندارد؛ هرچند بهتر است ترک شود (مشهور).⁽¹⁾

بنابر احتیاط جایز نیست در مساجد (آیت‌الله نوری).⁽²⁾

جایز نیست (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

مطلقاً حرام است (آیت‌الله صافی).⁽⁴⁾

آلات لهو

پرسش:آیا طبلی که در دسته جات عزاداری استفاده می شود از آلات لهو است؟

پاسخ :طبلی که در عزاداری ها استفاده می شود از آلات لهو نیست ،و استفاده از آن فی نفسه اشکال ندارد زمانی که همراه با حرام دیگری نباشد. (آیت الله خوئی) ⁽⁵⁾

نواختن شیپور و فلوت و نی در عزاداری

پرسش: آیا نواختن شیپور و فلوت و نی در تعزیه اشکال دارد؟

پاسخ: نواختن آلات موسیقی به‌صورت مطرب

و لهوی، مناسب مجالس گناه بوده و حرام است (حضرت امام، مقام معظم رهبری، آیت‌الله فاضل).⁽¹⁾

درهرحال، جایز نیست (آیات عظام صافی، بهجت).⁽²⁾

نواختن آلات موسیقی به‌صورت لهوی و مناسب مجالس گناه، حرام است (آیات عظام تبریزی، سیستانی، مکارم، نوری).⁽³⁾

طبل و سنج در عزاداری

پرسش: استفاده از طبل و سنج در مراسم عزاداری چه حکمی دارد؟

پاسخ: اگر به‌نحو متعارف و غیرلهوی نواخته شود، اشکال ندارد (مشهور).⁽⁴⁾

استفاده از آن اشکال دارد (آیات عظام صافی، بهجت).⁽⁵⁾

نوحۀ همراه موسیقی

پرسش: نوارهای نوحه‌ای اخیراً رایج شده که نوحۀ همراه با موسیقی خوانده می‌شود و برخی از آن‌ها بسیار تأثیرگذار است. آیا تولید، پخش، خریدوفروش و شنیدن چنین نوارهایی جایز است؟

پاسخ: جایز نیست (آیت‌الله بهجت).⁽⁶⁾

احکام مسجد و حسینیه

گذاشتن علم‌ها و وسایل عزا در مساجد

پرسش: آیا گذاشتن علم‌های عزا در مساجد جایز است؟

پاسخ: چنانچه موجب واردآمدن خسارت به مسجد و نیز مانع از نمازخواندن نشود، اشکال ندارد (حضرت امام).⁽¹⁾

اگر قراردادن آن‌ها در مسجد با شئونات عرفی مسجد منافات داشته باشد و یا برای نمازگزاران مزاحمت ایجاد کند، اشکال دارد (مقام معظم رهبری).⁽²⁾

گذاشتن وسایل هیئات و دسته‌های عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) در مسجد مانعی ندارد؛ لکن باید در جایی از مسجد بگذارند که مانع از نمازِ نمازگزاران نباشد؛ و لو به اینکه با تخته و مثل آن، جای خاصی برای آن در مسجد درست کنند که مانع نمازگزاران نشود (آیت‌الله تبریزی).⁽³⁾

برگزاری مراسم و برپایی چادر عزا

پرسش: آیا جایز است برای مراسم عزاداری و روضه‌خوانی، در مسجد چادر برپا کرده و پردۀ سیاه آویزان کنند، یا وسایل پذیرایی و چای و غذا ببرند؟

پاسخ: چنانچه موجب واردآمدن خسارت به مسجد و نیز مانع از نمازخواندن نشود، اشکال ندارد (حضرت امام).⁽¹⁾

سفره‌انداختن و غذاخوردن

پرسش: غذاخوردن و سفره‌انداختن در مسجد، چه حکمی دارد؟ اگر برای عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) باشد، چطور؟

پاسخ: اگر با نمازگزاران مزاحمت نداشته باشد و با اِذن متولّی باشد، به‌خودی‌خود مانعی ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

چنانچه موجب واردآمدن خسارت به مسجد و نیز مانع از نمازخواندن نشود، اشکال ندارد (حضرت امام).⁽³⁾

ورود جُنُب به حسینیه

پرسش: آیا شخص جنب می تواند وارد حسینیه بشود؟

پاسخ: مانعی ندارد (آیت‌الله تبریزی).⁽⁴⁾

واردشدن دسته‌های عزا با کفش به مسجد

پرسش: گاهی برخی از دسته‌ها با کفش وارد مسجد می‌شوند. آیا این بی‌احترامی به مسجد نیست؟

پاسخ: اگر موجب هتک شود، اشکال دارد (آیت‌الله نوری).⁽¹⁾

تشکیل هیئت‌های مذهبی در منزل و خالی‌ماندن مساجد

پرسش: تشکیل هیئت‌های مذهبی در منازل و خالی‌کردن مساجد در مناسبت‌های مذهبی، چه حکمی دارد؟

پاسخ: اشکال ندارد و مناسب است مساجد را برای اقامۀ نماز و عبادات دیگر بگذارند (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

صدای بلندگوی مراسم عزاداری

پرسش: آیا شرعاً می‌توان بلندگوهای بیرون مسجد را جهت عزاداری امام‌حسین(علیه السلام) روشن گذاشت تا مردم از آن بهرۀ بیشتری ببرند؟ اگر علم به رضایت مردم داشته باشیم، چطور؟

پاسخ: اگر موجب اذیت دیگران نباشد، جایز است (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

آرایش و اصلاح

آرایش زنان در مجالس اهل‌بیت(علیهم السلام)

پرسش: در برخی از مجالس سُرور اهل‌بیت(علیه السلام)، زنان در مجالس زنانه خود را آرایش می‌کنند. آیا این عمل جایز است؟

پاسخ: اگر در مقابل نامحرم نباشد و مستلزم حرامی نباشد، جایز است (آیت‌الله بهجت).⁽¹⁾

آرایش‌کردن بانوان در ایام شهادت

پرسش: آیا آرایش‌کردن بانوان در دو ماه محرم و صفر حرام است؟

پاسخ: حرام نیست؛ ولی سزاوار است در ایام شهادت، رعایت احترام را بنمایند (آیت‌الله مکارم).⁽²⁾

پرسش: رسم است بانوان در دو ماه محرم و صفر، اصلاح نمی‌کنند. آیا اصلاح‌کردن بانوان در دو ماه محرم و صفر، اشکال دارد؟

پاسخ: این کار (اصلاح‌نکردن) اشکالی ندارد؛ اصلاح‌کردن هم مانعی ندارد. البته سزاوار است در روزهای عزا از این کار پرهیز شود (آیت‌الله مکارم).⁽³⁾

نماز و عزاداری

تقدم نماز بر عزاداری

پرسش: در ایام سوگواری اباعبدالله الحسین(علیه السلام)، نماز مقدم است یا عزاداری؟

پاسخ: بهتر آن است که نماز را مقدم دارند؛ همان‌طورکه حضرت امام‌حسین(علیه السلام) در روز عاشورا هنگام ظهر، نماز ظهر اقامه کردند (آیت‌الله فاضل).⁽¹⁾

جمع آن دو، ممکن است (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

شرکت‌کردن در عزاداری با قضاشدن نماز

پرسش: اگر بعضی واجبات از مکلف به‌سبب شرکت در مجالس عزاداری فوت شود، مثلاً نماز صبح قضا شود، آیا بهتر است بعدازاین در این مجالس شرکت نکند یا اینکه شرکت‌نکردن او باعث دوری از اهل‌بیت(علیهم السلام) می‌شود؟

پاسخ: بدیهی است که نماز واجب، مقدم بر فضیلت شرکت در مجالس عزاداری اهل‌بیت(علیهم السلام) است و ترک نماز و فوت آن به‌بهانۀ شرکت در عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) جایز نیست. ولی شرکت در عزاداری به‌گونه‌ای که مزاحم نماز نباشد، ممکن و از مستحبات مؤکد است (مقام معظم رهبری).⁽³⁾

اقامه نماز ظهر روز عاشورا

اقامه نماز  جماعت در روز عاشورا کار بسیار مهمی است و به یقین امام حسین علیه السلام از چنین عزاداری خشنود خواهد بود .(آیه الله مکارم)

نماز بر عزاداری مقدم است و سعی شود هنگام نماز عزاداری و سایر امور تعطیل شده و نماز اقامه شود. (آیه الله فاضل)

عزاداری حضرت سیدالشهداء علیه السلام مقدمه برپائی نماز و سایر وظایف دینی است و قیام آن حضرت برای تحکیم قرآن و احکام شرع واقع گردید.و عزاداران بیش از هر چیز به وظایف دینی که اهم آن نماز است باید اهتمام کنند.( آیه الله تبریزی)

مقتضی است که همه هیئات محترم به این امر مهم توجه کنند.(آیه الله صافی)

معلوم است که نماز در اول وقت و آن هم به جماعت مورد رضایت سیدالشهداء علیه السلام است.(آیه الله بهجت )

بسیار مناسب است که نماز را به وقت بخوانند و با این کار هدف اصلی از اقامه این مجالس را نشان دهند .(آیه الله سیستانی)⁽¹⁾

پرسش :شرکت در عزاداری به طوری که نتوانیم نماز را در اول وقت بخوانیم چه حکمی دارد؟

پاسخ :نماز در اول وقت را در اولویت قرار دهید. (آیه الله بهجت )⁽¹⁾

پرسش: وظیفه کسی که مردد است بین انجام امور عزاداری تا دیر وقت یا مراقبت بر قضاء نشدن نماز صبح چیست؟

پاسخ:مراقبت بر قضاء نشدن نماز واجب است.(آیه الله صافی ) ⁽²⁾

گریه برای امام‌حسین(علیه السلام) درحال نماز

پرسش: گریه برای امام‌حسین(علیه السلام) درحال نماز، چه حکمی دارد؟

پاسخ: جایز است (آیات عظام فاضل، تبریزی، بهجت).⁽³⁾

بنابر احتیاط واجب، ترک شود (حضرت امام و آیات عظام مکارم، نوری).⁽⁴⁾

اگر رجوع به امر اخروی یا الهی نماید اشکال ندارد (آیات عظام خویی، سیستانی، وحید).⁽⁵⁾

کراهت نماز با لباس سیاه در عزاداری

پرسش: در ایام محرم و صفر که به‌خاطر امام‌حسین(علیه السلام) لباس مشکی می‌پوشند، اگر با همین لباس نماز بخوانند، بازهم کراهت دارد یا نه؟

پاسخ: چون به‌عنوان اظهار حزن پوشیده و ازاین‌جهت دارای رجحان است، ممکن است در مورد سؤال، کراهت آن مرتفع شود (آیت‌الله صافی).⁽¹⁾

چون لباس سیاه علامت عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) است و عزاداری آن حضرت کمال رجحان دارد، لذا نمازخواندن با آن نیز مکروه نیست (آیت‌الله فاضل).⁽²⁾

نذر و هدیه در عزاداری

ناتوانی در ادای نذر عزاداری

پرسش: شخصی نذر کرده که در روز هفتم محرم، گوسفندی برای حضرت عباس(علیه السلام) ذبح کند؛ ولی به‌علت مشغولیت و موانع نتوانست انجام دهد. آیا ذبح آن در روزهای بعد مجزی است؟

پاسخ: اگر نتوانسته است به نذر عمل کند، از ذمۀ او ساقط است (آیت‌الله سیستانی).⁽¹⁾

محل مصرف نذر برای امام‌حسین(علیه السلام)

پرسش: نذرهایی که برای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) و حضرت ابولفضل(علیه السلام) می‌شود، چگونه باید مصرف شود؟

پاسخ: می‌شود در راه اقامۀ عزا برای آن‌ها مصرف کرد (آیت‌الله سیستانی).⁽²⁾

تبدیل نذر عزاداری

پرسش: شخصی نذر سفرۀ حضرت ابوالفضل(علیه السلام) دارد؛ ولی به‌علت کمیِ جا در محل سکونت، نمی‌تواند نذر خویش را ادا نماید؛ بنابراین آیا می‌تواند پول آن را جای دیگر خرج کند؟

پاسخ: اگر صیغۀ مخصوص نذر را نخوانده، نذر وجوب انجام ندارد و اختیار با خود شخص

است؛ ولی چنانچه صیغۀ نذر را خوانده باشد، باید برطبق آن عمل کند؛ مگر آنکه قدرت بر انجام نداشته باشد (حضرت امام).⁽¹⁾

اگر نذر با صیغۀ شرعی باشد، باید طبق نذر عمل شود (آیت‌الله سیستانی).⁽²⁾

قبول وسایل نذر مثل عَلم در عزاداری

پرسش: اگر کسی وسیله‌ای مثل عَلم و... را جهت عزاداری حضرت امام‌حسین(علیه السلام) نذر کرده باشد، آیا مسئول حسینیه می‌تواند از قبول آن خودداری کند؟

پاسخ: اگر صلاح نداند، می‌تواند (آیت‌الله بهجت).⁽³⁾

پرسش: اگر شخصی عَلَمی را برای عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) نذر کرده‌باشد، آیا جایز است مسئولین حسینیه از قبول آن خودداری کنند؟

پاسخ: اگر صلاح ندانند، می‌توانند (آیت‌الله بهجت).⁽⁴⁾

این نذر، متولی حسینیه و هیئت‌امنای آن را ملزم به قبول عَلَم نمی‌کند (مقام معظم رهبری).⁽⁵⁾

مصرف هدیۀ روحانی در مخارج عزاداری

پرسش: در مجالس عزاداری، پول‌هایی برای هدیه به روحانی جمع‌آوری می‌شود. آیا می‌توان

مقداری از آن را برای ساخت و تعمیر حسینیه یا مسجد و هزینه‌های عزاداری یا مصارف عام‌المنفعه هزینه کرد؟

پاسخ: خیر، نمی‌توان (آیت‌الله بهجت).⁽¹⁾

نذر دربارۀ لباس سیاه

پرسش: آیا نذر در این موارد (پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری...) منعقد می‌شود یا خیر؟

پاسخ: در مواردی که رجحان داشته باشد، نذر منعقد می‌شود (آیت‌الله نوری).⁽¹⁾

نذر دربارۀ قمه‌زنی

پرسش: اگر کسی درمورد قمه‌زنی نذری داشته باشد، وظیفه‌اش چیست؟

پاسخ: اشکال دارد (آیت‌الله نوری).⁽²⁾

دادن لامپ به‌جای شمع

پرسش: آیا افرادی که قبلاً در مسجد شمع می‌گذاشتند، می‌توانند به‌جای شمع، چیز دیگری مانند لامپ به مسجد بدهند؟

پاسخ: اشکال ندارد (آیت‌الله سیستانی).⁽³⁾

وقف و عزاداری

دخالت در تفسیر مفاد وقف‌نامۀ عزاداری

پرسش: آیا شرکت‌کنندگان در مجالس عزاداری و اهالی منطقه‌ای که حسینیه برای آنان تأسیس شده، حق دخالت در تفسیر فقرات وقف‌نامه را دارند؟

پاسخ: برای فهم مفاد وقف‌نامه، درصورتی‌که اجمال یا ابهام داشته باشند، باید به شواهد و قراین حالیه و مقالیه و یا به عرف مراجعه کرد و کسی حق ندارد آن‌ها را ازطرف خودش تفسیر به رأی کند (حضرت امام).⁽¹⁾

حقِ تولیتِ وقف‌نامۀ عزاداری

پرسش: شخصی املاک خود را برای مجالس عزاداری حضرت اباعبدالله الحسین(علیه السلام) در ایام محرم و غیر آن، وقف کرده است و بعد از خودش، فرزندان خود را تا ابد، متولی آن قرار داده و ثلث منافع املاک را هم برای متولی قرار داده است. اگر در زمانی، واقف، اولاد مذکر و مؤنث از طبقۀ اول و دوم و سوم داشته باشد، آیا تولیت وقف برای همۀ آنان به‌طور مشترک است و حق تولیت بین آنان تقسیم می‌شود؟ و بر فرض تقسیم بین همۀ آنان، آیا بین فرزندان مذکر و مؤنث به‌طور

مساوی تقسیم می‌شود یا با تفاوت؟

پاسخ: اگر قرینه‌ای که دلالت بر ترتیب برحسب طبقات ارث و تقدیم نسل سابق بر لاحق بکند، وجود نداشته باشد، همۀ طبقات موجود در هر زمانی به‌طور مشترک و مساوی متولی وقف هستند و حق تولیت بدون‌آنکه تفاوتی بین مذکر و مؤنث باشد، به‌طور مساوی بین آنان تقسیم می‌شود (حضرت امام).⁽¹⁾

نداشتن توانایی اقامۀ عزا، در محل ذکرشده در وقف‌نامه

پرسش: شخصی ملک خود را برای برپایی مجالس عزاداری سیدالشهدا(علیه السلام) در روستا وقف کرده است؛ ولی درحال‌حاضر متولی وقف، توانایی اقامۀ عزا در روستای مذکور در وقف‌نامه را ندارد. آیا جایز است در شهری که در آن اقامت دارد، مجالس عزاداری برگزار کند؟

پاسخ: اگر وقف، مخصوص اقامۀ مجالس عزاداری در همان روستا باشد، تازمانی‌که عمل به وقف هرچند با گرفتن وکیل برای آن، در همان روستا ممکن باشد، حق ندارد آن مجالس را به جای دیگر انتقال دهد؛ بلکه واجب است فردی را نایب بگیرد تا در آن روستا، مجالس عزاداری برپا کند (حضرت امام).⁽²⁾

وقف برای امام‌حسین(علیه السلام)

پرسش: اگر چیزی را بر سیدالشهدا(علیه السلام) وقف کنند، در کجا باید صرف شود؟

پاسخ: چنانچه واقف، موارد صرف را تعیین نکرده باشد، باید در عزاداری و مجالس روضه‌خوانی و اطعام عزاداران و امثال آن و زُوّار فقیری که نیاز به کمک دارند، صرف شود (آیت‌الله تبریزی).⁽¹⁾

اگر برای سیدالشهدا(علیه السلام) وقف کند، باید در عزاداری و مجلس عزا و روضه‌خوانی به هر نحو که متعارف است، صرف شود (حضرت امام).⁽²⁾

وقف برای امام‌حسین(علیه السلام)

پرسش: اگر چیزی را بر سیدالشهدا(علیه السلام) وقف کنند، در کجا باید صرف شود؟

پاسخ: چنانچه واقف محل صرف را تعیین نکرده باشد، باید صرف عزاداری و مجالس روضه‌خوانی و اطعام عزاداران و امثال آن و در زوار فقیری که نیاز به کمک دارند، شود (آیت‌الله تبریزی).⁽³⁾

اگر بر سیدالشهدا(علیه السلام) وقف کند، باید در عزاداری و مجلس عزا و روضه‌خوانی به هر نحو که متعارف است، صرف شود (حضرت امام).⁽⁴⁾

زیادآمدن اموال وقف‌شده

پرسش: اگر از اموال وقف برای عزاداری،

پولی اضافه آمد، آیا می‌توان در بنای حسینیه خرج کرد؟

پاسخ: همان‌طوری‌که وقف کرده‌اند، باید عمل شود. چنانچه جهت وقف عزاداری است، نمی‌توانند صرف ساختن حسینیه نمایند؛ ولی درصورتی‌که مورد نیاز عزاداری باشد، مانند اینکه توسعۀ حسینیه ضروری باشد یا آنکه تعمیر ضروری داشته باشد، اشکالی ندارد (آیت‌الله بهجت).⁽¹⁾

مسائل مالی عزاداری

جمع‌آوری پول در عزاداری

پرسش: آیا جایز است در ایام محرم، از افراد خیّر، اموالی را جمع‌آوری کرد و با تقسیم آن‌ها به سهم‌های مختلف، قسمتی را به قاری قرآن و مرثیه‌خوان و سخنران داد و باقی‌مانده را برای برگزاری مجالس مصرف کرد؟

پاسخ: اگر با رضایت و موافقت صاحبان اموال باشد، اشکال ندارد (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

مشخص‌کردن اجرت در عزاداری

پرسش:با توجه به روایات و تأکیداتی که در کتابهایی مثل «لؤلؤ و مرجان» محدث نوری رحمه اللّه راجع به پول گرفتن بابت مداحی و بوسیله آل محمد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم وارد گردیده معمولا طوری است که مداحان قیمت و اجرت را تعیین می‌کنند و اگر هم به وضوح تعیین نکنند می‌گویند فلان مجلس این مبلغ را پرداخته است، یا اگر یک بار کم پول بدهند دفعۀ بعد دیگر دعوت را اجابت نمی‌کنند، نظر مبارک در این باره چیست؟

پاسخ: افرادی که به این صورت مداحی می‌کنند ثواب موعود برای مداحی معصومین علیهم السّلام را نمی‌برند، اگر بخواهند ثواب موعود بر مداحی را ببرند باید مداحی‌شان‌به نحو صحیح باشد و برای مداحی کردن هم وجهی تعیین نکنند، هر چقدر که مردم دادند بگیرند.⁽²⁾

پرسش: آیا ذاکر اهل‌بیت(علیهم السلام) می‌تواند برای ذکر فضایل و مصائب اهل‌بیت(علیهم السلام) اجرت طی کند؟

پاسخ: تعیین اجرت، شرعاً اشکالی ندارد؛ ولی این کار در شأن ذاکران اهل‌بیت(علیهم السلام) که باید مظهر تقوا و پارسایی باشند، نیست (آیت‌الله مکارم).⁽¹⁾

پول‌گرفتن برای مداحی و عزاداری

پرسش: گرفتن پول و اعانات و نذورات درمقابل نوحه‌سرایی حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) به‌وسیلۀ مداحان اهل‌بیت(علیهم السلام)، چه حکمی دارد؟

پاسخ: نوحه‌سرایی در مجالس عزای حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) از اعظم قربات (باعث نزدیکی به خداوند) است و دریافت تبرّعات و اعانات و نذورات مربوط به این کار، مانع ندارد (حضرت امام).⁽²⁾

چون در اسلام، وعظ و ارشاد و تعلیم و تربیت و آموزگاری و استادی و تدریس، فضیلت بسیار دارد و از مشاغل مقدسه و از شئون مهم انبیا و اولیا(سلام‌الله‌علیهم اجمعین) می‌باشد، غالباً مسلمانان برای کسب ثواب و تقرب به درگاه الهی انجام می‌دادند و اجر مادی، در آن ملاحظه نمی‌شد و کسانی‌که این مشاغل و امثال آن مانند طبابت را عهده‌دار می‌شدند، آن را با اجر مادی، معاوضه نمی‌کردند؛ هرچند از بیت‌المال، مخارج آن‌ها تأمین می‌شد و گاهی خود مردم، خدمت مناسبی می‌کردند؛ ولی

معاملۀ این اعمال مقدس با پول، در نظر نبود و ازاین‌جهت موجب قوّت تأثیر کلام و مواعظ می‌شد. مع‌ذلک گرفتن مزد دربرابر ذکر مصائب پیغمبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و ائمۀ اطهار(علیهم السلام) و بیان مواعظ و نصایح و تعیین قبلی اجرت، اشکال ندارد. بلی، اگر گرفتن وجه، دربرابر بیان احکام واجبه و ارشاد به اصول دین و عقاید باشد، جایز نیست و بانیان مجالس، در انتخاب هر واعظ و ناطقی که بیانات و تبلیغاتش مورد اعتماد باشد، مختارند (آیت‌الله گلپایگانی).⁽¹⁾

مرثیه‌سرایان خطاکار

پرسش: آیا پول‌دادن به مرثیه‌سرایانی که بعضی از مطالب بی‌مدرک یا ضعیف‌السند را می‌خوانند و یا با غنا اشعار را می‌خوانند، جایز است؟

پاسخ: اگر به‌نحو حرام بخوانند، جایز نیست؛ مگر اینکه به‌عنوان مزد کار حرام نباشد (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

باقی‌ماندۀ پول عزاداری

پرسش: باقی‌ماندۀ اموالی که به‌عنوان هزینه‌های مراسم عاشورای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) جمع‌آوری می‌شود، در چه جایی باید خرج شود؟

پاسخ: می‌توان اموال باقی‌مانده را با کسب اجازۀ اهداکنندگان آن‌ها، در امور خیریه مصرف

کرد و یا آن‌ها را برای مصرف در مجالس عزاداری آینده نگه داشت (مقام معظم رهبری).⁽¹⁾

خمس اموال باقی‌مانده

پرسش: مقداری قند و برنج و مبلغی پول برای عزاداری محرم جمع شده و زیاد آمده است که در سال آینده مصرف می‌شود. آیا پرداخت خمس آن‌ها واجب است؟

پاسخ: خیر، واجب نیست (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

حرمت ماه محرم و صفر

اشاره

مجالس عقد و عروسی و شادی در وفیات معصومین (علیهم السلام)

عادت شیعه بر این است که در ماه محرم و صفر ازدواج نمی کنند آیا این ازدواج اشکال دارد؟ اگر به عرف

 مراجعه نماییم عرف این کار را قبیح و زشت می داند ،ما می خواهیم بدانیم آیا شارع هم ، نظر عرف را به عنوان رای . نظر خود قرار می دهد و با آن موافق است ؟

ازدواج و عقد در ایام حزن ائمه علیهم السلام و شیعه که خداوند آنان  را از شرور دشمنان حفظ کند ،برکتی ندارد. و این امری که مربوط به عرف باشد نیست بلکه آن از بعضی از روایات وارده از اهل بیت علیهم السلام استفاده می شود.(آیه الله تبریزی )⁽³⁾

برپایی مجالس شادی در وفیات معصومان(علیهم السلام)

پرسش: برپایی مجلس عقد یا عروسی در ایام و لیالی شهادت ائمۀ معصومین(علیهم السلام) و راه‌اندازی کاروان‌های شادی که موجب هتک حرمت این ایام و مناسبت‌ها می‌شود، چه صورت دارد؟

پاسخ: این حرکات مناسب دوستان اهل‌بیت(علیهم السلام) نیست. مؤمنین باید از آن بپرهیزند (آیت‌الله صافی).

در مورد سوال جایز نیست (آیت‌الله سیستانی). ⁽¹⁾

تزویج و عقد و عروسی در ایام سوگواری ائمۀ معصومین(علیهم السلام) برکتی ندارد و راه‌انداختن کاروان شادی در کوچه و خیابان در آن ایام، جایز نیست و همچنین در غیر ایام سوگواری که معرض فساد است، جایز نیست (آیت‌الله تبریزی).

اگر موجب توهین و هتک باشد، اجتناب لازم است (مقام معظم رهبری).

درصورت صدق عنوان هتک، حکم آن نزد متشرعه واضح است (آیت‌الله بهجت).

در فرض مسئله، حرام است (آیت‌الله مکارم).⁽²⁾

پرسش :اجاره دادن تالار و و اماکن شادی توسط فرد شیعی به شخصی که از اهل سنت است در روز عاشورا برای برگزاری مراسم جشن و شادی چه حکمی دارد ؟

پاسخ:اجاره ادن تالارها و اماکن شادی برای برپایی مراسم جشن و شادی در روز عاشورا جایز نیست و فرقی نمی کند  از شیعیان باشد یا از اهل سنت باشد .(آیه الله تبریزی)⁽¹⁾

احکام عاشورا

مصافحه‌کردن در روز عاشورا

پرسش: آیا مصافحه‌کردن در روز عاشورا جایز است؟

پاسخ: اگـر تـرک مـصافحه علامت حزن باشد و در ایام مصیبت نبی اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) و اهل‌بیت(علیهم السلام) به‌عنوان عزاداری باشد، اولی است (آیت‌الله تبریزی).⁽¹⁾

کارکردن در روز عاشورا

پرسش: آیا کارکردن در روز عاشورا حرام است؟

پاسخ: کارکردن و کسب در روز عاشورا، مکروه است (آیت‌الله سیستانی).⁽²⁾

پرسش :حکم خارج شدن ازمنزل برای کسب وکاردر روزدهم محرم روزعاشوراچیست؟همچنین حکم مبلغی که درآن روزکسب می کند چیست؟آیابرکسی که روزعاشوراء کار می کند واجب است در آمد آن روزش را مجانا به مراسم عزاء حسینی ببخشد؟

پاسخ:کسب و کار در روز عاشورا برکتی ندارد و آن روز ، روز حزن بزرگ شیعه است و بر شیعیان شایسته است روز عاشورا را در اموری که نماد و مظهر حزن است نه کسب و کار صرف نمایند .بله اگر کار فرد از اموری است که حفظ امنیت مردم و زائرین و تهیه مایحتاج لازم زندگی آنان

و داروی مورد احتیاجشان به آن وابسته است ، اشکال ندارد . و بخشش در آمد حاصله در آن روز به مراسم عزای حسینی واجب نیست بله اشتغال به کار لازم و ضروری بدون دریافت اجرت بهتر است و از مصادیق مشارکت در شعائر و مظاهر حزن است ،آنچنان که در بعضی از مناطق شیعه نشین است. (آیت الله تبریزی)⁽¹⁾

سؤال: انجام کارهای تجاری در ایام شهادت و وفات معصومین علیهم السلام چگونه است، در حالی که آن کار ضرورتی ندارد یعنی اگر آن روز تجارت نکنیم ضرر چندانی بر ما وارد نمی‌شود؟

جواب: شایسته است مؤمنین در ایّامی که مصادف با ایّام شهادت و وفیات حضرات معصومین سلام الله علیهم است، از بستن و تعطیلی مراکز تجاری که خود نمادی از مشارکت در مصیبت اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام و اظهار همدردی با آنان محسوب می‌شود، در حدّ ممکن دریغ ننمایند. ⁽²⁾

مسائل متفرقه

اقامۀ مجالس عزاداری کارمندان در ادارات و نهادهای دولتی

پرسش: آیا جایز است کارمندان در اداره‌ها و مؤسسات دولتی، اقامۀ نماز جماعت داشته و یا مجالس عزاداری بر پا کنند؟

پاسخ: اقامۀ نماز و بیان احکام و معارف و امثال آن درهنگام اجتماع برای نماز درخصوص ماه مبارک رمضان و سایر ایام‌الله مانع ندارد؛ مشروط بر اینکه حقوق مراجعین تضییع نشود (حضرت امام).⁽¹⁾

مشروعیت احترام به وسایل عزاداری

پرسش: آیا احترام‌گذاشتن به لباس سیاه، ضریح، علم و پارچه‌هایی که اختصاص به عزای حضرت امام‌حسین(علیه السلام) دارد، مشروع است؟

پاسخ: بله (آیت‌الله بهجت).⁽²⁾

پرسش :با توجه به برپایی محفل میلاد زادروز حضرت امام موسی بن جعفر علیهما السلام و ذکر میلاد آن بزرگوار و ابراز سرور و شادی توسط محبان آن و با توجه به ماه محرم و صفر آیا این کار حضرت خلاف شرع است ؟

پاسخ:خلاف شرع نیست ولی اولی آن است که حرمت اربعین (چهل روز )شهادت  ،مقدم داشته شود.(آیت الله مکارم) ⁽³⁾