منتخب میزان الحکمه با ترجمه فارسی

مشخصات كتاب

‌سرشناسه : محمدي ري‌شهري، محمد، ۱۳۲۵ -

عنوان قراردادي : ميزان‌الحكمه. فارسي - عربي. برگزيده.

عنوان و نام پديدآور : منتخب ميزان‌الحكمه با ترجمه فارسي/ محمدي‌ري‌شهري؛ ترجمه حميدرضا شيخي؛ تلخيص حميد حسيني.

مشخصات نشر : قم: موسسه علمي فرهنگي دارالحديث، سازمان چاپ و نشر، ۱۳۸۱.

مشخصات ظاهري : ۲ ج.

شابك : ۸۰۰۰۰ ريال (دوره) ؛ ۸۵۰۰۰ ريال (دوره، چاپ پنجم) ؛ ۱۲۰۰۰۰ريال: دوره، چاپ ششم978-964-7489-03-4 : ؛ ج.۱ 96474890303 : ؛ ج.۱، چاپ ششم 9789644932649 : ؛ ج. ۲، چاپ پنجم 964-493-209-9 : ؛ ۱۲۰۰۰۰ريال : ج.۲، چاپ ششم 9789644932656 :

يادداشت : ج. ۱ و ۲ (چاپ پنجم: ۱۳۸۵).

يادداشت : ج.۱و۲ (چاپ چهارم: ۱۳۸۴).

يادداشت : ج.۱و ۶(چاپ ششم: ۱۳۸۶).

موضوع : احاديث شيعه -- قرن ۱۴

موضوع : احاديث اهل سنت -- قرن ۱۴

شناسه افزوده : شيخي، حميدرضا، ۱۳۳۷ -، مترجم

شناسه افزوده : حسيني، حميد

رده بندي كنگره : BP۱۱۶/۵/م‌۳م‌۹۰۴۲۱۵ ۱۳۸۱

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۲۱

شماره كتابشناسي ملي : م‌۸۱-۴۱۱۱۹

اشاره

مقدمه

مقدّمه مؤلّف سپاس و ستايش ، ويژه پروردگار جهانيان است كه براى هدايت انسان ، كتاب و حكمت را بر سرآمد انبياى خود ، محمّد صلى الله عليه و آله ، فرستاد و اهل بيت او را در حديث متواتر «ثقلين» ، به امّت اسلامى تا دامنه قيامت ، «همتاى قرآن» معرّفى نمود . ميزان الحكمة ، كتابى است كه با نظمى نوين و ابتكارى و به صورت موضوعى ، معارف بلند و سازنده قرآن كريم را در كنار احاديث رسول خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت پاك آن بزرگوار ، ارائه مى كند و بدين سان ، دستيابى پژوهشگران را به متن آموزه هاى اسلامى در زمينه هاى مختلف : اعتقادى ، اخلاقى ، اجتماعى ، سياسى ، فرهنگى ، تربيتى ، تاريخى و... ، آسان مى نمايد . اين كتاب ، نخستين بار در سال ۱۳۶۲ ش ، در ده جلد ، منتشر شد و استقبال گسترده و كم نظير محقّقان جهان اسلام از اين كتاب و چاپ هاى مكرّر آن ، حاكى از نياز جدّى جهان اسلام به آموزه هاى اصيل اسلامى بود . اين اتّفاق ، نشان دهنده علاقه روزافزون نسل نو به رهنمودهاى سازنده وحى و خاندان رسالت ، از يك سو ، و بيانگر ناكامى دشمنان اسلام در تلاش هاى همه جانبه خود در جهت منزوى كردن اين آيين در افكار عمومى ، از سوى ديگر است . بى شك ، اين استقبال گسترده از معارف حياتبخش اسلام ، مسئوليت حوزه هاى علميه و پژوهشگران دينى را مضاعف مى نمايد و بدين سان ، انگيزه اين جانب براى تكميل ميزان الحكمة ـ كه در مقدمه آن ، بدان اشاره كرده بودم ـ ، تقويت گرديد و به فضل خداوند منّان و عنايت ارواح پاك انبياى عظام ، بويژه خاتم و افضل آنها ، و نيز اوصياى بزرگوار آنان ، بويژه خاندان پاك رسول خدا صلى الله عليه و آله ، نه تنها طرح تكميل ميزان الحكمة با عنوان دانش نامه ميزان الحكمة

.

آغاز شد ، بلكه اين اقدام مبارك ، به تأسيس مؤسّسه علمى ـ فرهنگى دار الحديث ـ كه مشتمل بر پژوهشكده علوم و معارف حديث و دانشكده علوم حديث است ـ ، انجاميد . امّا با عنايت به اين كه گزيده اين كتاب ، در مواردى ، بويژه در سفرهاى تبليغى و نيز براى ترجمه به زبان هاى ديگر ، كاربرد فراوانى داشت ، فاضل گران قدر جناب آقاى سيّد حميد حسينى ، با نظارت محقّق ارجمند آقاى سيّد محمّدكاظم طباطبايى ، مسئوليت تلخيص آن را به عهده گرفت كه لازم مى دانم از زحمات هر دو بزرگوار ، و نيز سايرفضلاى پژوهشكده علوم و معارف حديث ـ كه در آماده سازى آن ، همكارى داشته اند ـ ، صميمانه تشكّر كنم . گفتنى است كه ترجمه اين كتاب به زبان هاى مختلف ، ايجاب مى كرد كه متن تهيّه شده ، مورد بازنگرى قرار گيرد . اين اقدام نيز با نظارت اين جانب و همكارى شُمارى از همكاران پژوهشكده ، انجام شد و اينك ، جديدترين چاپ اين كتاب ، با ويرايشى تازه ، تقديم علاقه مندان به آثار پيامبر صلى الله عليه و آله واهل بيت عليهم السلام در سراسر جهان مى گردد ؛ ليكن پيش از آن ، توجّه خوانندگان عزيز را به دو نكته مهم ، جلب مى نمايم :

۱ . حديث اهل بيت عليهم السلام ، حديث پيامبر خداستنكته اوّل ، اين كه براساس آنچه از اهل بيت رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده ، آنچه آنان در باره معارف اسلامى مى گويند ، سخن رسول خداست ، چنان كه امام صادق عليه السلام مى فرمايد : حَديثي حَديثُ أبي ، وَ حَديثُ أبي حَديثُ جَدّي ، وَ حَديثُ جَدّي حَديثُ الحُسَينِ ، وَ حَديثُ الحُسَينِ حَديثُ الحَسَنِ ، وَ حَديثُ الحَسَنِ حَديثُ أميـرِ المُؤمِنينَ عليهم السلام ، وَ حَديثُ أميـرِ المُؤمِنينَ حَديثُ رَسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله ، وَ حَديثُ رَسولِ اللّهِ قَولُ اللّهِ عز و جل . ⁽¹⁾حديث من ، حديث پدرم [امام باقر عليه السلام ] است و حديث پدرم ، حديث جدّم [امام زين العابدين عليه السلام ] است و حديث جدّم ، حديث حسين عليه السلام است و حديث حسين ، حديث حسن عليه السلام و حديث حسن ، حديث امير المؤمنين عليه السلام است و حديث امير المؤمنين ، حديث رسول خدا صلى الله عليه و آله است و حديث رسول خدا ، سخن خداوند عز و جل است .

.

۲ . ادب نقل حديثيكى از آداب مهمّ نقل حديث، چگونگى نسبت دادن آن به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام است. كلينى رحمه الله ، از امام على عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : إذا حَدَّثتُم بِحَديثٍ فَأسنِدوهُ إلَى الَّذي حَدَّثَكُم ؛ فَإِن كانَ حَقّا فَلَكُم وَإِن كانَ كَذِبا فَعَلَيهِ . ⁽¹⁾هنگامى كه حديثى را نقل مى كنيد ، آن را به كسى كه آن را روايت نموده ، نسبت دهيد ، كه اگر درست باشد ، به سود شماست و اگر دروغ باشد ، به زيان راوى است . بنا بر اين ، براى رعايت احتياط ، توصيه اكيد داريم كه هر كس مى خواهد از اين كتاب يا ساير كتب روايى ، حديثى را نقل كند ، آن را مستقيما به پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام نسبت ندهد ؛ بلكه حديث را از طريق منبعى كه آن را روايت كرده است ، به آنان منسوب نمايد . براى نمونه ، نگويد : «پيامبر صلى الله عليه و آله چنين فرمود» يا : «امام عليه السلام چنين فرمود» ؛ بلكه بگويد : «فلان كتاب، از پيامبر صلى الله عليه و آله چنين روايت كرده است» و يا بگويد : «از پيامبر صلى الله عليه و آله چنين روايت شده است» . در پايان ، ضمن سپاس خداوند منّان كه توفيق آماده سازى ويرايش جديد اين مجموعه را عنايت فرمود ، از همه عزيزانى كه در اين راه ، مرا يارى كردند و همچنين از مترجم گران قدر ميزان الحكمة ، جناب آقاى حميدرضا شيخى ، سپاس گزارم و از ايزد متعال ، پاداشى در خور فضل خود ، براى همه آنان ، مسئلت دارم . محمّد محمّدى رى شهرى ۱۶ / ۹ / ۱۳۸۶ ش ۲۶ / ۱۱ / ۱۴۲۸ ق

.

. .

مقدّمه گزيده سازسخنان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و اهل بيت پاك او ، به عنوان يكى از منابع اصلى دين و مبيّن و مفسّر قرآن ، همواره مورد توجّه عالمان دين بوده و تحقيقات و تأليفات بسيارى در باره آنها انجام گرفته است . تدوين و گردآورى مصادر اوّليه و سپس جوامع متقدّم و متأخّر حديثى ، توسط برجسته ترين دانشمندان شيعه و اهل سنّت ، نشان دهنده جايگاه مؤثّر سنّت در فرهنگ اسلامى است . بى ترديد ، تمامى علوم و نظام هاى دينى در طول تاريخ اسلام ، مرهون اين مجموعه هاى گران سنگ اند كه در هر دوره ، متناسب با شرايط ، نيازها و اقتضائات جامعه اسلامى ، گردآورى و تدوين شده اند . در عصر حاضر نيز كه از يك سو ، دوران بالندگى و گسترش دانش و اطّلاعات و مواجهه با دنيايى نوين است و از ديگر سو ، عصر بازگشت به دين و احساس نياز به آموزه هاى دينى است و شاهد تشنگى و كنجكاوى جوانان براى آشنايى با اصول ، منابع ، قوانين ، آداب و باورهاى اسلامى هستيم ، تلاش براى تحقيق و ترويج احاديث ، امرى بسيار ضرورى به نظر مى رسد . امروزه ، علاوه بر متخصّصان رشته هاى گوناگون علمى كه مايل اند از ديدگاه پيشوايان اسلام نسبت به موضوعات مرتبط با رشته خود آگاه شوند ، عموم مردم نيز به مطالعه و شنيدن تحليل ها و برداشت هاى دينى ، اكتفا نمى كنند و علاقه دارند تا عطش روح خويش را با جرعه نوشى از سرچشمه هاى زلال معرفت ، سيراب سازند . مجموعه ارزشمند ميزان الحكمة ، به عنوان دستاورد سال ها تلاش مستمر و خستگى ناپذير آية اللّه محمّدى رى شهرى ، يكى از بهترين پاسخ ها به اين نياز مبرم در عصر حاضر ، بوده است . اين اثر ارجمند ، به دليل ويژگى هاى منحصر به فردش ، با استقبال بى نظيرى از سوى طبقات گوناگون جامعه ، بويژه طلّاب علوم

.

دينى ، دانشجويان ، محقّقان و مبلّغان دينى مواجه شد ، به گونه اى كه در مدّتى كوتاه ، بيش از بيست نوبت با ترجمه هاى فارسى و اُردو و در اَشكال و ابعاد مختلف ، انتشار يافت . برخى از ويژگى هاى خاصّ ميزان الحكمة كه موجب موفّقيت و نفوذ آن در مجامع علمى شده اند ، عبارت اند از : ـ توجه جدّى به موضوعات غير فقهى ، مانند اخلاق ، اجتماع ، تاريخ و ديگر جنبه هايى كه پيش از آن ، در حوزه هاى علميه ، كمتر مورد توجّه قرار مى گرفتند ؛ ـ سازماندهى موضوعات با طرح و برنامه اى جديد و منظّم ؛ ـ معرّفى مآخذ مرتبط با عناوين و فصول ؛ ـ بيان ارتباطات مفهومى ميان موضوعات و عناوين ؛ ـ ذكر احاديث هر باب در زير آيات مرتبط قرآنى ؛ ـ نگاه نسبتا جامع به جنبه هاى مختلف هر موضوع ؛ ـ ارائه تحليل ها و توضيحات مناسب در موارد لازم . آثار و بركات تدوين و انتشار ميزان الحكمة ، در آنچه بيان شد ، خلاصه نمى شود . علاوه بر تأثيرات علمى و فرهنگى و نفوذ اين كتاب در محافل حوزوى ، دانشگاهى و تبليغى ، تأسيس مؤسّسه علمى ـ فرهنگى دار الحديث ، كه هدف اوّليه آن ، ايجاد تشكيلاتى براى تكميل ميزان الحكمة بود و در مدّتى كوتاه ، به بزرگ ترين مؤسّسه علمى و فرهنگى كشور در زمينه حديث ، تبديل شد ، نيز مى تواند از آثار و بركات اين اثر شريف و ارزنده ، به شمار آيد . ميزان الحكمة ، به سرعت ، جايگاه ويژه اى در عرصه حديث پژوهى پيدا كرد و توانست موقعيت خود را در مجامع دينى و علمى و حتّى در ميان جوانان ، تثبيت نمايد . به ياد دارم در دورانى كه دانش آموز دبيرستان بودم ، بخش عمده اى از اين كتاب را با دقّت و علاقه ، مطالعه كردم و حتّى براى تحقيقات درسى آن دوره ، از اين كتاب ، بهره مى بردم ؛ امّا با وجود تمامى ويژگى هاى بى بديل ميزان الحكمة ، همواره ذهن نگارنده به اين نكته مشغول بود كه حجم زياد و تعدّد مجلّدات كتاب و دشوارى تهيّه و حمل آن ، مشكلاتى جدّى در مسير استفاده بيشتر افراد جامعه از اين مجموعه حديثى ، ايجاد كرده است . از اين رو ، در همان دوران ، به مؤلّف محترم ،

.

پيشنهاد دادم كه گزيده اى از احاديث آن ، فراهم گردد . اگر چه ايشان در آن زمان ، با اين پيشنهاد ، موافق نبودند و اجراى آن را به بازبينى و تكميل دانش نامه ميزان الحكمة موكول مى كردند ، امّا با طولانى شدن روند تدوين دانش نامه ميزان الحكمة ، پيشنهاد مجدّد مرا پذيرفتند و افتخار اجراى آن و گزينش منتخب ميزان الحكمة را به اين حقير ، واگذار كردند . آنچه پيش رو داريد ، دستاورد تلاشى متواضعانه است كه در مقايسه با زحماتى كه براى تأليف اصل اثر انجام گرفته ، به هيچ وجه ، قابل ذكر نيست . به هر حال ، به لطف الهى ، اين گزيده ، در سال ۱۳۸۰ ش ، منتشر و با استقبال گسترده اى مواجه شد ، به گونه اى كه در مدّتى كوتاه ، بيش از ۳۴ هزار و پانصد نسخه از آن ، طى شانزده نوبت چاپ با ترجمه فارسى انتشار يافت . اكنون كه بناست براى اوّلين بار ، ترجمه انگليسى كتاب منتخب ميزان الحكمة انتشار يابد ، مناسب ديدم بخشى از ويژگى هاى اين كتاب و مراحل تنظيم آن را براى اطّلاع خوانندگان گرامى ، يادآور شوم : ۱ . ميزان الحكمة ، از ۵۶۴ عنوان اصلى ناظر به موضوعات گوناگون اعتقادى ، اخلاقى ، اجتماعى و تاريخى ، تشكيل شده است . از آن جا كه هدف از تهيّه اين گزيده ، كم كردن حجم كتاب براى گنجاندن چهارده جلد در يك مجلّد بود ، اوّلين گام در اين مسير ، حذف عناوينى بود كه كاربرد چندانى براى عموم نداشت . به همين منظور ، تعداد عناوين اصلى كتاب به ۴۱۹ عنوان و تعداد ابواب فرعى آن از ۴۲۶۰ به ۱۹۱۷ باب ، كاهش يافت . ۲ . حذف احاديث تكرارى يا مشابه ، اقدام ديگرى بود كه براى اين هدف ، انجام پذيرفت . اين كار ، با نهايت دقّت و احتياط و به گونه اى انجام شد كه در حدّ امكان ، تمامى مطالب و نكاتى كه در اصل كتاب ، قابل دستيابى است ، در اين گزيده نيز به نحوى قابل بازيابى باشد . در بسيارى از ابواب و فصول ميزان الحكمة ، دسته هايى از احاديث يافت مى شوند كه پيام و مضمون واحدى را با تعابير و الفاظ مختلف ، بيان كرده اند . تلاش ما بر اين بود كه با مطالعه و بررسى اين احاديث ، موردى را كه اعتبار ، وضوح و جامعيت بيشترى داشت ، برگزينيم و ساير احاديث را حذف كنيم .

.

۳ . در برخى موارد خاص ، احساس مى شد كه ذيل يك عنوان يا فصل ، احاديث بسيار كمى وجود دارد و همين ، تناسب و تعادل ميان بخش هاى مختلف كتاب را به هم مى زد . در اين موارد ، با هماهنگى و تأييد مؤلّف محترم ، احاديثى مناسب از ساير منابع ، انتخاب و افزوده شد . ۴ . با توجّه به حذف شدن بسيارى از فصول و عناوين ، لازم بود مآخذ موجود در پانوشت ها ، ساماندهى و بازنگرى شوند . همچنين با هدف افزايش كارآيى كتاب ، تلاش شد از يك سو ، به تكميل مآخذ ، و از سويى ديگر ، به يافتن ارتباطات بيشتر ميان سرفصل ها و ابواب آن بپردازيم . ۵ . به منظور كاهش حجم كتاب ، علاوه بر حذف تعدادى از احاديث ، از راه هاى ديگرى ، مانند كم كردن حاشيه و فضاى خالى صفحات نيز بهره جستيم . به اين ترتيب ، با وجود عرضه محتواى مجموعه اى چهارده جلدى در يك مجلّد ، توانستيم تعداد ۶۸۵۲ حديث از مجموع ۲۳۰۳۰ حديث موجود در ميزان الحكمة را همچنان در منتخب آن ، حفظ كنيم . در اين جا لازم مى دانم از مؤلّف محترم ، به لحاظ اعتماد ، لطف و راهنمايى هاى ارزشمندشان ، صميمانه تشكّر كنم و سپاس خود را نسبت به محقّق ارجمند جناب حجة الإسلام والمسلمين سيّد محمّدكاظم طباطبايى كه با نظريات ارزشمند خود ، مرا در اجراى اين طرح يارى دادند ، ابراز دارم . در پايان ، ضمن عرض سپاس بى پايان به درگاه خداوند متعال كه به بنده كوچك خود ، توفيق خدمت گزارى به معارف نورانى پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام را ارزانى داشته است ، از او مسئلت مى كنم كه با كَرَم خويش ، اين تلاش ناچيز را بپذيرد و بر نفوذ و تأثير آن در گسترش فرهنگ اسلامى بيفزايد تا جهان ، در پرتو سخنان آن بزرگواران ، نورانى شود و زمينه ظهور منجى بشر ، فراهم گردد و اشتياق جهانيان براى پيروى از حقيقت ، فزونى يابد . سيّد حميد حسينى ۲۴ آذر ۱۳۸۶ شهر رى

.

قال رسول الله صلّي الله عليه و آله و سلّم:أنا ميزانُ الحكمةِ وَ عليٌّ لِسانُهُ ⁽¹⁾

من ترازوي حكمتم و علي زبانه آن

.

« الف »

۱ . ايثار

۱ ـ ارزش ايثار

۲ ـ ارزش ايثارگران

۱ ايثار۱ ـ ارزش ايثارامام على عليه السلام :ايثار ، عالى ترين خصلت اخلاقى است .

امام على عليه السلام :ايثار ، خوى نيكان است.

امام على عليه السلام :ايثار ، بهترين احسان و بالاترين مرتبه ايمان است.

امام على عليه السلام :ايثار ، برترين عبادت و شكوهمندترين آقايى است.

امام على عليه السلام :برترين سخاوت ، ايثار است.

امام على عليه السلام :با ديگر مردمان به انصاف رفتار كنو با مؤمنان به ايثار .

امام على عليه السلام :نقطه اوجِ خصلت هاى اخلاقى ، ايثار است.

امام على عليه السلام :با ايثار ، آزادگان به بندگى كشيده مى شوند .

ر.ك : انفاق ، باب ۱۷۶۰ ، ۱۷۶۲ .

۲ ـ ارزش ايثارگرانقرآن :«و كسانى كه پيش از آمدن مهاجران در ديار خود [مدينه ]بوده اند و ايمان آورده اند ، آنهايى را كه به سويشان مهاجرت كرده اند دوست مى دارند و از آنچه مهاجران را داده مى شود در دل احساس نياز [و حسد ]نمى كنند و آنان را بر خويش برمى گزينند هر چند خود نيازمند باشند . و آنان كه از بخل خويش درامانند رستگارانند» .

حديث :امالى طوسى به نقل از ابو هريره :مردى نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و از گرسنگى شكوِه كرد . رسول خدا صلى الله عليه و آله كسى را به خانه هاى همسران خود فرستاد . امّا آنان گفتند : جز آب چيزى نداريم . رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود : چه كسى امشب اين مرد را ميهمان مى كند ؟ على بن ابى طالب عليه السلام عرض كرد : يا رسول اللّه ! من او را ميهمان مى كنم . سپس نزد فاطمه عليهاالسلام آمد و گفت : غذا چه دارى اى دخت رسول خدا ؟ فاطمه عرض كرد : جز غذاى كودكان چيزى نداريم ، امّا ميهمان را بر خويشتن مقدم مى داريم . آن حضرت فرمود : اى دخت محمّد ! بچّه ها را بخوابان وچراغ را خاموش كن . چون بامداد على عليه السلام نزد پيامبر صلى الله عليه و آله آمد و ماجرا را برايش گفت ديرى نپاييد كه خداوند عز و جل آيه «و از خود گذشتگى مى كنند ...» را نازل فرمود .

تنبيه الخواطر به نقل از عايشه :رسول خدا صلى الله عليه و آله تا زمانى كه از دنيا رفت هرگز سه روز پياپى سير غذا نخورد . و اگر مى خواست مى توانست خود را سير كند اما ديگران را بر خود مقدم مى داشت .

مجمع البيان به نقل از ابوالطفيل :على عليه السلام جامه اى خريد كه از آن خوشش آمد . پس آن را صدقه داد و فرمود : از پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شنيدم كه مى فرمود : هر كس ايثار كند خداوند در روز رستاخيز بهشت را بدو بخشد .

.

ص: 24

الإجارة

الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ في قَولِهِ تَعالى : «وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَ يَتِيمًا وَ أَسِيرًا» ـ: كانَ عِندَ فاطِمَةَ عليهاالسلام شَعيرٌ ، فَجَعَلوهُ عَصيدَةً ، فَلَمّا أنضَجوها ووَضَعوها بَينَ أيديهِم جاءَ مِسكينٌ، فَقالَ المِسكينُ : رَحِمَكُمُ اللّهُ ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّهُ ، فَقامَ عَلِيٌّ عليه السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَها. فَما لَبِثَ أن جاءَ يَتيمٌ ، فَقالَ اليَتيمُ : رَحِمَكُمُ اللّهُ ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّهُ ، فَقامَ عَلِيٌّ عليه السلام فَأَعطاهُ ثُلُثَهَا الثّانِيَ. فَما لَبِثَ أن جاءَ أسيرٌ ، فَقالَ الأَسيرُ : يَرحَمُكُمُ اللّهُ ! أطعِمونا مِمّا رَزَقَكُمُ اللّهُ ، فَقامَ عَلِيٌّ عليه السلام فَأعطاهُ الثُّلُثَ الباقِيَ ، وما ذاقوها. فَأَنزَلَ اللّهُ فيهِم هذِهِ الآيَةَ إلى قَولِهِ : «وَ كَانَ سَعْيُكُم مَّشْكُورًا» . ⁽¹⁾

۲ الإجارة۳ ـ الإجارَةُ وَ المَعيشَةُالكتاب :(أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَةَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضا سُخْرِيّا وَرَحْمَةُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمّا يَجْمَعُونَ) . ⁽²⁾

(قالَتْ إِحْدَاهُمَا يَا أَبَتِ اسْتَأْجِرْهُ إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ) ⁽³⁾.

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ في قولِهِ تعالى : «نحنُ قَسَمنا بينهم معيشَتهم» ـ: أخبرَنا سبحانَه أنَّ الإجارةَ أحدُ مَعايشِ الخَلْقِ ، إذ خالفَ بحكمتِهِ بينَ هِمَمِهم وإرادتهِم وسائرِ حالاتِهم ، وجعلَ ذلكَ قِواما لِمَعايِشِ الخَلْقِ ، وهُو الرّجُلُ يَستأجِرُ الرّجُلَ ... ولو كانَ الرّجُلُ منّا يُضْطَرُّ إلى أن يكونَ بَنّاءً لنفسهِ أو نَجّارا أو صانعا في شيءٍ مِن جميعِ أنواعِ الصَّنائعِ لنفسِهِ ... ما استقامَتْ أحوالُ العالَمِ بتلكَ ، ولا اتّسعُوا لَه ، ولَعَجِزوا عَنهُ ، ولكنّهُ أتْقَنَ تدبيرَهُ لِمخالَفتِهِ بينَ هِمَمِهِم ، وكلُّ ما يُطلَبُ مِمّا تَنصَرِفُ إليهِ همّتُهُ ممّايَقومُ بهِ بعضُهُم لبعضٍ ، ولِيَستَغنيَ بعضُهُم ببعضٍ في أبوابِ المَعايِشِ الّتي بها صَلاحُ أحوالِهِم . ⁽⁴⁾

.

ص: 25

اجاره (الإجارة)

۲ . اجاره

۳ ـ اجاره و معاش

امام صادق عليه السلام :درباره اين گفته خداوند «و غذا را به پاس دوستى [خدا] به مسكين و يتيم و اسير مى دهند» : فاطمه عليهاالسلام مقدارى جو در خانه داشت و از آن كاچى تهيه كردند . چون آماده شد و آن را در برابر خود نهادند [تا تناول كنند ]بينوايى از راه رسيد و گفت : خداوند شما را رحمت كند . از آنچه خدا روزيتان كرده ، به ما هم بخورانيد پس ، على برخاست و يك سوم غذا را به او داد . ديرى نپاييد كه يتيمى آمد و گفت : خدايتان رحمت كناد ، از آنچه خدا روزيتان كرده ، به ما هم بخورانيد . پس ، على عليه السلام برخاست و يك سوم ديگر را به او داد . سپس اسيرى از راه رسيد و گفت : رحمت خدا بر شما باد ، از آنچه خدا روزيتان كرده به ما هم بخورانيد . على عليه السلام يك سوم باقيمانده را نيز بدو داد و خود هيچ از آن نچشيدند . پس ، خداوند سبحان اين آيات را تا «و تلاشتان مشكور باد» درباره ايشان فروفرستاد .

۲ اجاره۳ ـ اجاره و معاشقرآن:«آيا آنان رحمت پروردگارت را قسمت مى كنند؟ روزىِ آنان در زندگى دنيا را ما ميان ايشان قسمت مى كنيم. و درجات ومراتب برخى را بر برخى ديگر بالا برده ايم تا يكديگر را به خدمت گيرند. و رحمت پروردگارت از آنچه آنها گرد مى آورند، بهتر است».

«يكى از آن دو گفت: اى پدر! او را اجير كن؛ همانا بهترين كسى كه مى توانى اجير كنى ، كسى است كه هم نيرومند باشد و هم درستكار».

حديث:امام على عليه السلامـ درباره آيه «ما روزى ايشان را ميانشان قسمت مى كنيم» ـفرمود: خداوند سبحان [با اين آيه ]به ما خبر داده كه اجاره و اجيرى يكى از راههاى معيشت مردمان است؛ زيرا به حكمت خود، همّتها وخواستها و ديگر احوال مردم را متفاوت قرار داد و اين امر را مايه قوام معيشت آنها ساخت. از اين رو ، مردى مرد ديگر را اجير مى كند ... اگر هر كس ناچار مى شد كار بنّايى يا نجّارى و يا هركار ديگرى را خودش براى خودش انجام دهد ، نه كارهاى دنيا سامان مى گرفت و نه مردم فرصت و توانايى انجام همه اين كارها را داشتند ؛ اما خداوند با متفاوت ساختن خواسته هاى مردم، تدبيرى استوار كرد تا انسان هر چه را بخواهد، ديگران برايش انجام دهند و بدين سان هر كدام با كمك ديگرى آن طور كه مصلحت حالش اقتضا دارد، امور زندگانى اش را پيش ببرد.

.

ص: 26

۴ ـ كَراهَةُ إجارَةِ النَّفْسِالكافي عن عمّارِ السّاباطيِ :قلتُ لأبي عبدِاللّهِ عليه السلام : الرّجُلُ يَتّجِرُ ، فإنْ هُو آجَرَ نَفسَهُ اُعطِيَ ما يُصِيبُ في تجارتِهِ ، فقالَ: لا يُؤاجِرْ نفسَهُ، ولكنْ يَسترزِقُ اللّهَ عزّ وجلّ ويَتَّجِرُ، فإنّهُ إذا آجَرَ نفسَهُ حَظَرَ على نفسِهِ الرِّزْقَ . ⁽¹⁾

۵ ـ الدَّلَالُ فِي الإجارَةِالكافي عن محمّدَ بنِ مسلمٍ عن أحدِهِما عليهماالسلام :أ نَّهُ سُئلَ عنِ الرَّجُلِ يَتَقبّلُ بالعَمَلِ فلا يَعملُ فيهِ ويَدفَعُهُ إلى آخرَ فيربَحُ فيهِ ، قالَ : لا ، إلّا أن يَكونَ قد عَمِلَ فيهِ شَيئا . ⁽²⁾

۶ ـ ظُلمُ الأجيرِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن ظَلَمَ أجِيرا أجرَهُ أحبَطَ اللّهُ عَملَهُ وحَرّمَ علَيهِ رِيحَ الجَنّةِ ، وإنّ رِيحَها لَتُوجَدُ مِن مَسيرَةِ خَمسِمائةِ عامٍ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ظُلمُ الأجِيرِ أجرَهُ مِن الكبائرِ . ⁽⁴⁾

۷ ـ إعلامُ الاُجرَةِ وأدَبُ إعطائِهارسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أعطُوا الأجيرَ أجرَهُ قَبلَ أنْ يَجِفَّ عَرَقُهُ ، وأعْمِلْهُ أجرَهُ وهُو في عملِهِ . ⁽⁵⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :نَهى [ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ] أن يُسْتَعمَلَ أجيرٌ حتّى يُعلمَ ما اُجرتُهُ . ⁽⁶⁾

.

ص: 27

۴ ـ كراهت اجير شدن

۵ ـ دلّالى در اجاره

۶ ـ ستم كردن در حقّ اجير

۷ ـ تعيين كارمزد و آداب مزد دادن

۴ ـ كراهت اجير شدنالكافىـ به نقل از عمّار ساباطى ـ: به ابو عبداللّه (امام صادق عليه السلام )عرض كردم:شخصى مى تواند تجارت كند، با اين حال اگر خودش را اجير [ديگرى] سازد، به اندازه اى كه خودش تجارت كند ، به او داده مى شود. فرمود: اجير نشود؛ بلكه از خداوند بزرگ روزى طلبد و دست به تجارت زند؛ زيرا اگر اجير شود ، مانع روزى خود شده است.

۵ ـ دلّالى در اجارهالكافىـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام باقر يا صادق عليهماالسلام ، پرسيده شد: فردى كارى را بر مى دارد ؛ اما خودش آن را انجام نمى دهد ؛ بلكه به ديگرى وا مى گذارد و در اين ميان سود مى برد. فرمود: نه، مگر آن كه خودش نيز مقدارى از آن كار را انجام دهد.

۶ ـ ستم كردن در حقّ اجيرپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه مزدِ اجيرى را كم دهد ، خداوند عملش را باطل مى گرداند و بوى بهشت را كه از مسافت پانصد ساله به مشام مى رسد، بر وى حرام مى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كم دادن مزد اجير (كارگر) ، از گناهان كبيره است.

۷ ـ تعيين كارمزد و آداب مزد دادنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مزد كارگر را پيش از آن كه عرقش خشك شود بدهيد و در همان حال ، مزدش را برايش مشخص كنيد .

امام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله نهى فرمود از اين كه كارگرى، پيش از تعيين مزدش، به كار گرفته شود.

.

ص: 28

الأجل

۳ الأجل۸ ـ الأجَلُ أصدَقُ شَيءٍالإمامُ عليٌّ عليه السلام :خَلَقَ الآجالَ فأطالَها وقَصَّرَها ، وقدَّمَها وأخَّرَها ، ووصَلَ بالموتِ أسبابَها . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :لا شيءَ أصدقُ مِن الأجلِ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :نِعْمَ الدَّواءُ الأجلُ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :نَفَس المَرءِ خُطاهُ إلى أجَلِهِ . ⁽⁴⁾

۹ ـ الأجَلُ حِصْنٌ حَصينٌالكتاب :(وَما كانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلّا بِإِذْنِ اللّهِ كِتَابا مُؤَجَّلاً) . ⁽⁵⁾

الحديث :الإمام عليٌّ عليه السلام :كفى بالأجلِ حارِسا . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :الأجَلُ حِصْنٌ حَصِينٌ . ⁽⁷⁾

۱۰ ـ لِكُلِّ شَيءٍ أجَلٌالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنّ لكلِّ شيءٍ مُدّةً وأجَلاً . ⁽⁸⁾

عنه عليه السلام :جَعلَ اللّهُ لكلِّ شيءٍ قَدْرا، ولكلِّ قَدْرٍ أجَلاً . ⁽⁹⁾

۱۱ ـ لِكُلِّ اُمَّةٍ أجَلٌالكتاب :(وَلِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌ فَإِذَا جـاءَ أَجَلُهُـمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ) . ⁽¹⁰⁾

(وَما أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ إِلّا وَلَها كِتَابٌ مَعْلُومٌ * ما تَسْبِقُ مِنْ أُمَّةٍ أَجَلَهَا وَما يَسْتَأْخِرُونَ) . ⁽¹¹⁾

(انظر) النحل : ۶۱ و طه : ۱۲۹ و العنكبوت : ۵ والشورى : ۱۴ و المؤمنون : ۴۳.

۱۲ ـ الأجَلُ المُعَلَّقُ وَالأجَلُ المَحتومُالكتاب :(هُوَ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ طِينٍ ثُمَّ قَضَى أَجَلاً وَأَجَلٌ مُسَمّىً عِنْدَهُ ثُمَّ أَنْتُمْ تَمْتَرُونَ) . ⁽¹²⁾

الحديث :الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ في تفسيرِ الآيةِ ـ: الأجلُ الّذي غَيرُ مُسمّى مَوقوفٌ ، يُقدِّمُ مِنه ما شاءَ ، ويؤخِّرُ مِنه ما شاءَ ، وأمّا الأجَلُ المُسمّى فهُوَ الّذي يَنزِلُ مِمّا يُريدُ أنْ يكونَ مِن ليلةِ القَدْرِ إلى مِثلِها مِن قابِلٍ ، فذلك قولُ اللّهِ: «إذا جَاء أجلُهم لا يستأخِرونَ ساعةً ولا يستقدِمون» ⁽¹³⁾. ۱۴

.

ص: 29

اجل (الأجل)

۳ . اجل

۸ ـ چيزى راست تر از اجل نيست

۹ ـ اجل، دژى استوار

۱۰ ـ هر پديده اى اجلى دارد

۱۱ ـ هر امّتى اجلى (سرآمدى) دارد

۱۲ ـ اجل معلّق و اجل قطعى

۳ اجل۸ ـ چيزى راست تر از اجل نيستامام على عليه السلام :[خداوند ،] اجلها (مدت عمرها) را مشخص ساخته، برخى را كوتاه و برخى را دراز گردانيد وپاره اى را پس وبرخى را پيش انداخت و عوامل آنها را به مرگ ، پيوند داد (موجبات به سرآمدن اجل را فراهم آورد).

امام على عليه السلام :چيزى راست تر از اجل (مرگ) نيست.

امام على عليه السلام :خوب دارويى است اجل.

امام على عليه السلام :نَفَسهاى آدمى گامهاى او به سوى مرگ است.

۹ ـ اجل، دژى استوارقرآن:«و هيچ كس جز به فرمان خدا نمى ميرد، مهلتى است تعيين شده».

حديث:امام على عليه السلام :نگهبانى اجل، كافى است.

امام على عليه السلام :اجل ، دژى استوار است.

۱۰ ـ هر پديده اى اجلى داردامام على عليه السلام :هر چيزى را مدتى است و اجلى.

امام على عليه السلام :خداوند براى هر چيزى اندازه اى گذاشته است و براى هر اندازه اى، اجلى و سرآمدى.

۱۱ ـ هر امّتى اجلى (سرآمدى) داردقرآن:«هر امّتى را اجلى است و چون اجلشان در رسد نه ساعتى از آن تأخير مى كنند و نه پيشى مى گيرند».

«هيچ قريه اى را هلاك نكرديم مگر آن كه اجل معيّنى داشتند. هيچ امّتى از اجل خويش نه پيش مى افتد و نه پس مى ماند».

ر .ك: نحل: آيه ۶۱ و طه: آيه ۱۲۹ وعنكبوت: آيه۵ و شورا: آيه ۱۴ ومؤمنون: آيه۴۳ .

۱۲ ـ اجل معلّق و اجل قطعىقرآن:«اوست كه شما را از گِل بيافريد و عمرى مقرّر كرد و اجل حتمى نزد اوست. با اين همه، شما ترديد مى ورزيد».

حديث:امام صادق عليه السلامـ در تفسير اين آيه ـفرمود : اجل غير مسمّى (غير قطعى) ، موقوف و معلّق است و به خواست خدا پس و پيش مى شود . اما اجل مسمّى (قطعى)، آن است كه از شب قدر تا شب قدر سال آينده مقدّر مى فرمايد و اين است سخن خداوند كه: «چون اجلشان در رسد ساعتى از آن پس و پيش نمى افتند» . ⁽¹⁾

.

ص: 30

الآخرة

۱۳ ـ ما يَدفَعُ الأجَلَ المُعَلَّقَالإمامُ عليٌّ عليه السلام :بالصَّدَقةِ تُفْسَحُ الآجالُ . ⁽¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :يَعيشُ النّاسُ بإحسانِهِم أكثرَ مِمّا يَعيشُونَ بأعمارِهِم ، ويَموتُونَ بذُنوبِهِم أكثرَ مِمّا يَموتُونَ بآجالِهِم . ⁽²⁾

(انظر) العُمر : باب ۱۳۷۱ .

۴ الآخرة۱۴ ـ التَرغيبُ في الآخِرَةِالكتاب :(مَنَ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْاخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَمَنْ كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَالَهُ فِي الْاخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ) ⁽³⁾.

الحديث :الإمام عليٌّ عليه السلام :الدُّنيا مُنْيةُ الأشْقِياءِ، الآخِرةُ فَوزُ السُّعَداءِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :عَلَيْكَ بالآخِرَةِ تأتِكَ الدُّنيا صاغِرةً . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :إنّ الدُّنيا مُنقَطِعةٌ عنكَ ، والآخِرةَ قريبةٌ منكَ . ⁽⁶⁾

۱۵ ـ عَظَمَةُ ما فِي الآخِرَةِالكتاب :(انْظُرْ كَيْفَ فَضَّلْنا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَلَلْاخِرَةُ أَكْبَرُ دَرَجاتٍ وَأَكْبَرُ تَفْضِيلاً) . ⁽⁷⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :كلُّ شيءٍ مِن الدُّنيا سَماعُهُ أعظمُ مِن عِيانهِ، وكلُّ شيءٍ مِن الآخرةِ عِيانُهُ أعظَمُ مِن سَماعِهِ، فَلْيَكْفِكُم مِن العِيانِ السَّماعُ ، ومِن الغَيبِ الخَبَرُ . ⁽⁸⁾

.

ص: 31

آخرت (الآخرة)

۱۳ ـ آنچه اجل معلّق را دور مى كند

۴ . آخرت

۱۴ ـ ترغيب به آخرت

۱۵ ـ عظمت امور آخرت

۱۳ ـ آنچه اجل معلّق را دور مى كندامام على عليه السلام :با صدقه دادن ، عمرها طولانى مى شود.

امام صادق عليه السلام :مردم بيش از آن كه با عمر خود زندگى كنند ، با احسان و نيكوكارى خويش مى زيند. و بيش از آن كه به سبب فرا رسيدن اجل خود بميرند ، بر اثر گناهان خويش مى ميرند .

ر.ك : عمر ، باب ۱۳۷۱ .

۴ آخرت۱۴ ـ ترغيب به آخرتقرآن:«هر كس كِشت آخرت را بخواهد به كِشته اش مى افزاييم، و هركس كشت دنيا را بخواهد از همان به او عطا مى كنيم و در آخرت نصيبى ندارد».

حديث:امام على عليه السلام :دنيا آرزوى شوربختان است، و آخرت پيروزى نيكبختان.

امام على عليه السلام :به آخرت چنگ درزن، دنيا خود با خوارى پيش تو خواهد آمد.

امام على عليه السلام :همانا دنيا از تو جدا شدنى و آخرت به تو نزديك است.

۱۵ ـ عظمت امور آخرتقرآن:«بنگر كه چگونه برخى از ايشان را بر برخى ديگر برترى داده ايم و درجات و برترى هاى آخرت، برتر و بالاتر است».

حديث:امام على عليه السلام :هر چيز دنيا، شنيدن آن بزرگتراز ديدن آن است؛ و هر چيز آخرت، ديدن آن بزرگتر از شنيدن آن است. پس، به جاى ديدن آخرت و مشاهده آنچه از ديدگان شما پنهان و در پس پرده غيب است، به همان شنيدن و خبر يافتن [توسط پيامبران ]اكتفا كنيد.

.

ص: 32

۱۶ ـ الآخِرَةُ دارُ القَرارِالكتاب :(يا قَوْمِ إِنَّمَا هذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌ وَإِنَّ الْاخِرَةَ هِيَ دَارُ القَرَارِ) . ⁽¹⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَن عَمَّر دارَ إقامتِهِ فهُوَالعاقلُ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :الدُّنيا أمَدٌ ، الآخِرَةُ أبَدٌ . ⁽³⁾

۱۷ ـ فَضلُ الآخِرَةِالكتاب :(قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْاخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى) . ⁽⁴⁾

الحديث :الامام عليٌّ عليه السلام :لَيسَ عنِ الآخرةِ عِوَضٌ ، ولَيستِ الدُّنيا للنَّفْسِ بِثَمَنٍ . ⁽⁵⁾

(انظر) الدنيا : باب ۷۱۷ .

۱۸ ـ ذِكرُ الآخِرَةِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :ذِكرُ الآخرةِ دَواءٌ وشِفاءٌ ، ذِكرُ الدُّنيا أدْوَأُ الأدواءِ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :مَن أكثَرَ مِن ذِكرِ الآخِرةِ قَلَّتْ مَعصيتُهُ . ⁽⁷⁾

۱۹ ـ العَمَلُ لِلآخِرَةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :اعمَلْ لِدُنياكَ كأنّكَ تَعيشُ أبدا ، واعمَلْ لآخرتِكَ كأنّكَ تَموتُ غَدا . ⁽⁸⁾

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن أصبَحَ وأمسى والآخِرهُ أكبرُ هَمِّهِ جَعلَ اللّهُ الغِنى في قلبِهِ، وجَمَع لَه أمرَهُ،ولَم يَخرُج مِن الدُّنيا حتّى يَستكمِلَ رزقَهُ . ومَن أصبحَ وأمسَى والدُّنيا أكبرُ هَمِّهِ جَعَلَ اللّهُ الفَقْرَ بينَ عينَيهِ، وشتَّتَ علَيهِ أمْرَه، ولَم يَنَلْ مِن الدُّنيا إلّا ما قُسِمَ لَهُ . ⁽⁹⁾

الامام عليٌّ عليه السلام :لايَنفَعُ العَمَلُ للآخِرَةِ مَعَ الرَّغبَةِ فِي الدُّنيا . ⁽¹⁰⁾

.

ص: 33

۱۶ ـ آخرت ، سراى ماندگار

۱۷ ـ برترى آخرت

۱۸ ـ ياد آخرت

۱۹ ـ كار براى آخرت

۱۶ ـ آخرت ، سراى ماندگارقرآن:«اى قوم من! اين زندگى دنيا كالايى بيش نيست. و همانا اين آخرت است كه سراى بقاست».

حديث:امام على عليه السلام :كسى كه سراى ماندگارى خود را آباد سازد ، خردمند است.

امام على عليه السلام :دنيا تمام شدنى است، آخرت هميشگى است.

۱۷ ـ برترى آخرتقرآن:«بگو: كالاى دنيا اندك است و آخرت براى كسى كه تقوا داشته باشد بهتر است».

حديث:امام على عليه السلام :آخرت، هيچ جايگزينى ندارد، و دنيا بهاى جان [آدمى] نيست.

ر.ك : دنيا ، باب ۷۱۷ .

۱۸ ـ ياد آخرتامام على عليه السلام :ياد آخرت دارو و درمان است ، ياد دنيا بدترين درد و بيمارى.

امام على عليه السلام :هر كس كه زياد به ياد آخرت باشد، كمتر گناه مى كند.

۱۹ ـ كار براى آخرتپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :براى دنياى خود چنان كار كن كه گويى تا ابد زنده اى، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويى همين فردا خواهى مُرد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر آن كس كه در شب و روز، بزرگترين همّش آخرت باشد ، خداوند بى نيازى را در دل او جاى مى دهد و كارش را سامان مى بخشد و از دنيا نمى رود مگر وقتى كه روزى اش را كامل دريافت كرده باشد. و هر آن كس كه شب و روز، بزرگترين همّش دنيا باشد، خداوند فقر را در بين دو چشم او قرار مى دهد (هميشه چشمش گرسنه دنيا است) و كارش را پريشان مى سازد و از دنيا به چيزى بيش از قسمت خود نمى رسد.

امام على عليه السلام :با رغبت به دنيا، كار براى آخرت بى فايده است.

.

ص: 34

الأخ

۵ الأخ۲۰ ـ المُؤمِنُ أخُو المُؤمِنِالكتاب :(إِنَّما الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ) . ⁽¹⁾

الحديث :رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :المؤمنونَ إخْوَةٌ، تَتَكافى دِماؤهُم، وَهُمْ يَدٌ على مَن سِواهُم ، يَسْعى بذِمّتِهم أدناهُم . ⁽²⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :رُبَّ أخٍ لَم تَلِدْهُ اُمُّكَ . ⁽³⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :المؤمنُ أخو المؤمِن لأبيهِ واُمِّهِ . ⁽⁴⁾

الامام الصادق عليه السلام :المُؤمنُ أخو المؤمنِ ، عَينُهُ ودَليلُهُ ، لا يَخونُهُ ، ولا يَظْلِمُهُ ، ولا يَغُشُّهُ ، ولا يَعِدُهُ عِدَةً فيَخْلِفَهُ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :المؤمنُ أخو المؤمنِ كالجَسَدِ الواحدِ، إنِ اشتكَى شيئا مِنهُ وَجَدَ ألمَ ذلكَ في سائرِ جسدِهِ ، وأرواحُهُما مِن رُوحٍ واحدةٍ . ⁽⁶⁾

(انظر) الإيمان : باب ۱۸۹ .

۲۱ ـ الاستِكثارُ مِنَ الإخوانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :استكْثِروا مِن الإخوانِ ؛ فإنَّ لكلِّ مؤمنٍ شَفاعةً يومَ القيامةِ . ⁽⁷⁾

الإمام عليٌّ عليه السلام :عَلَيكَ بإخوانِ الصِّدْقِ فأكْثِرْ مِنِ اكتِسابِهِم؛ فإنَّهُم عُدّةٌ عِندَ الرَّخاءِ ، وجُنّةٌ عِندَ البَلاءِ . ⁽⁸⁾

(انظر) الصديق : باب ۱۱۰۲ .

۲۲ ـ مَوَدَّةُ الإخوانِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :لا يكونُ أخوكَ أقوى مِنكَ على مَودّتِهِ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :أحْبِبِ الإخْوانَ على قَدْرِ التَّقْوى . ⁽¹⁰⁾

الإمام الصادق عليه السلام :مِن حُبِّ الرَّجلِ دِينَه حبُّهُ أخَاهُ . ⁽¹¹⁾

۲۳ ـ ما يوجِبُ بَقاءَ المَوَدَّةِالإمام الصادق عليه السلام :يابنَ النُّعمان ، إنْ أردتَ أن يَصْفُوَ لكَ وُدُّ أخيكَ فلا تُمازِحَنَّهُ، ولا تُمارِيَنَّهُ ، ولا تُباهِيَنَّهُ ، ولاتُشارَّنَّهُ . ⁽¹²⁾

عنه عليه السلام :تَحتاجُ الإخْوةُ فيما بَيْنَهُم إلى ثلاثةِ أشياءَ ، فإنِ استَعمَلُوها وإلّا تَبايَنُوا وتَباغَضُوا، وهي : التَّناصُفُ ، والتَّراحُمُ ، ونَفْيُ الحَسَدِ . ⁽¹³⁾

(انظر) عنوان ۴۲ «البِشر» ؛ المحبّة : باب ۴۱۸ .

.

ص: 35

برادر (الأخ)

۵ . برادر

۲۰ ـ مؤمن ، برادر مؤمن است

۲۱ ـ افزودن بر شمار برادران

۲۲ ـ دوست داشتن برادران

۲۳ ـ آنچه دوستى را پايدار مى كند

۲۴ ـ برادرى براى خدا

۵ برادر۲۰ ـ مؤمن ، برادر مؤمن استقرآن:«همانا مؤمنان با هم برادرند؛ پس ميان برادرانتان آشتى دهيد و از خدا پروا كنيد، باشد كه مورد رحمت قرار گيريد» .

حديث:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمنان برادرند، خونشان برابر است، در برابر ديگران يكدستند و كمترين آنها [مى تواند ]كسى را به امان و زنهار همه شان درآورد.

امام على عليه السلام :بسى برادر كه مادرت او را نزاد.

امام باقر عليه السلام :مؤمن برادر تنى مؤمن است .

امام صادق عليه السلام :مؤمن برادر مؤمن است، چشم او و راهنماى اوست. به او خيانت نمى كند، به او ستم نمى كند، كلاه سرش نمى گذارد، و به او وعده اى نمى دهد كه بدان عمل نكند.

امام صادق عليه السلام :مؤمن برادر مؤمن است، همچون يك پيكر كه هرگاه عضوى از آن به درد آيد ديگر اندامها آن درد را حس مى كنند؛ و ارواح آنها از يك روح است.

ر . ك : ايمان، باب ۱۸۹.

۲۱ ـ افزودن بر شمار برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بر شمار برادران خود بيفزاييد؛ زيرا در روز قيامت هر مؤمنى را شفاعتى است.

امام على عليه السلام :در پى دوستان راستين باش و بر شمارشان بيفزاى كه آنان ذخيره دوران آسايش و سپر روزگار بلايند!

ر.ك : دوست ، باب ۱۱۰۲ .

۲۲ ـ دوست داشتن برادرانامام على عليه السلام :برادرت در دوستى اش [نسبت به تو ]از تو قويتر نباشد.

امام على عليه السلام :برادران را به اندازه پرهيزگارى آنان دوست بدار.

امام صادق عليه السلام :از نشانه هاى دين دوستى آدمى اين است كه برادرش را دوست داشته باشد.

۲۳ ـ آنچه دوستى را پايدار مى كندامام صادق عليه السلام :اى پسر نعمان! اگر مى خواهى محبّت برادرت براى تو خالص باشد، هرگز با او شوخى [بيجا ]مكن، از جدال با او بپرهيز، بر او فخر مفروش، و با او ستيزه مكن.

امام صادق عليه السلام :برادران در ميان خود به سه چيز نيازمندند كه اگر به كار بندند دوستى مى پايد و گرنه از يكديگر جدا و دشمن هم مى شوند. آن سه چيز اينهاست: انصاف با يكديگر، مهربانى با يكديگر ، و حسد نبردن به هم.

ر.ك : عنوان ۴۲ «خوشرويى» ؛ محبّت ، باب ۴۱۸ .

.

ص: 36

۲۴ ـ الاُخُوَّةُ فِي اللّهِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :النَّظَرُ إلى الأخِ تَوَدُّهُ في اللّهِ عزّ وجلّ عِبادَةٌ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما استَفادَ امرؤٌ مسلمٌ فائدةً بعدَ فائدةِ الإسلام مثلَ أخٍ يَستَفيدُهُ في اللّهِ . ⁽²⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :على التَّواخِي في اللّهِ تَخْلُصُ الَمحَبّةُ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :الإخْوانُ في اللّهِ تعالى تَدُومُ مَودّتُهُم ، لِدَوامِ سَبَبِها . ⁽⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :بالتَّواخي في اللّهِ تُثْمِرُ الاُخُوّة . ⁽⁵⁾

(انظر) المحبّة : باب ۴۳۳ .

۲۵ ـ الإخاءُ لِلدُّنياالإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَن لَم تَكُن مَودّتُهُ في اللّهِ فاحْذَرْهُ؛ فإنّ مودّتَهُ لَئيمةٌ ، وصُحْبتَه مَشُومةٌ. ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :مَن آخَى في اللّهِ غَنِمَ ، مَن آخى في الدُّنيا حُرِمَ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :مَن وادَّكَ لأمرٍ ولّى عندَانقِضائِهِ . ⁽⁸⁾

۲۶ ـ إعلامُ الأخِ بِالحُبِّرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذا أحبَّ أحدُكُم صاحِبَهُ أو أخاهُ فليُعْلِمْهُ . ⁽⁹⁾

بحار الأنوار :مَرّ رجلٌ في المسجدِ وأبو جعفرٍ عليه السلام جالسٌ وأبو عبدِاللّهِ عليه السلام ، فقالَ له بعضُ جُلَسائهِ: واللّهِ، إنّي لَاُحِبُّ هذا الرّجُلَ. قالَ لَه أبوجعفرٍ عليه السلام : ألَا فأعْلِمْهُ ؛ فإنَّهُ أبقى لِلمَوَدّة ، وخَيْرٌ في الاُلْفةِ . ⁽¹⁰⁾

۲۷ ـ مَوَدَّةُ الأخِ دَليلٌ عَلى مَوَدَّتِهِ لِأخيهِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :سَلُوا القُلوبَ عنِ المَوَدّاتِ ؛ فإنّها شَواهِدُ لا تَقْبَلُ الرُّشا . ⁽¹¹⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :اعرِفِ المَودّةَ لكَ في قلبِ أخيكَ بما لَهُ في قلبِكَ . ⁽¹²⁾

الإمامُ الهاديُّ عليه السلام :لا تَطلب الصَّفا ممّن كَدّرتَ علَيهِ ، ولا النُّصْحَ ممّن صَرَفْتَ سُوءَ ظنِّكَ إلَيهِ ، فإنّما قلبُ غيرِكَ لكَ كقلبِكَ لَهُ . ⁽¹³⁾

(انظر) المحبّة : باب ۴۲۸.

۲۸ ـ قَطِيعَةُ الإخوانِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنْ أرَدْتَ قَطِيعةَ أخيكَ فاستَبْقِ لَهُ مِن نفسِكَ بَقيّةً يَرجِعُ إليها إن بَدا لَه ذلكَ يوما مّا . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :ما أقبحَ القَطِيعةَ بعدَ الصِّلَةِ ، والجَفاءَ بعدَ الإخاءِ ، والعَداوةَ بعدَ المَودّةِ! ⁽¹⁵⁾

الإمامُ الصادق عليه السلام :مَن وضَعَ حُبَّهُ في غيرِ موضعِهِ فقد تَعرَّضَ للقَطيعةِ . ⁽¹⁶⁾

(انظر) عنوان ۳۹۰ «الهجران» .

.

ص: 37

۲۵ ـ برادرى (دوستى) براى دنيا

۲۶ ـ اظهار محبّت نسبت به برادر

۲۷ ـ دوست داشتن برادر [دينى] نشانه آن است كه

۲۸ ـ بريدن از برادران

۲۴ ـ برادرى براى خداپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :نگاه كردن به برادرى كه به خاطر خداوند عز و جل دوستش مى دارى، عبادت است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :انسان مسلمان، بعد از به دست آوردن سود اسلام، سودى همچون برادرى كه براى خدا به دست مى آورد، كسب نكرده است.

امام على عليه السلام :برادرى كردن به خاطر خدا محبت را خالص مى گرداند.

امام على عليه السلام :كسانى كه براى خداى متعال برادرى ورزند دوستى شان مى پايد ؛ چون سبب آن دوستى پايدار است.

امام على عليه السلام :با برادرى در راه خدا، برادرى به بار مى نشيند.

ر.ك : محبّت ، باب ۴۳۳ .

۲۵ ـ برادرى (دوستى) براى دنياامام على عليه السلام :از كسى كه دوستى اش براى خدا نيست بپرهيز؛ زيرا دوستى او پستى است و همنشينى با او شوم .

امام على عليه السلام :هر كه براى خدا برادرى كند سود مى برد و هر كه براى دنيا برادرى ورزد محروم مى ماند.

امام على عليه السلام :كسى كه براى كارى با تو دوستى مى كند ، پس از تمام شدن آن به تو پشت مى كند.

۲۶ ـ اظهار محبّت نسبت به برادرپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه يكى از شما رفيق يا برادر خود را دوست دارد، آن را به او اظهار كند.

بحار الأنوار :ابو جعفر (امام باقر عليه السلام ) و ابو عبداللّه (امام صادق عليه السلام ) در مسجد نشسته بودند، مردى از آن جا گذشت. يكى از همنشينان ابوجعفر عليه السلام عرض كرد: به خدا، من اين مرد را دوست دارم. ابو جعفر عليه السلام فرمود: پس، به او اعلام كن ؛ چرا كه دوستى را پايدارتر و الفت را بيشتر مى كند.

۲۷ ـ دوست داشتن برادر [دينى] نشانه آن است كه او نيز برادرش را دوست داردامام على عليه السلام :دوستيها و محبتّها را از دلها بپرسيد كه دلها گواهانى رشوه ناپذيرند.

امام باقر عليه السلام :محبّت قلبى برادرت را نسبت به خودت، ازمحبّتى كه در قلبت نسبت به او دارى، بشناس.

امام هادى عليه السلام :از كسى كه مكدّرش كرده اى صفا مجوى و از كسى كه تير بدگمانى ات را به او نشانه رفته اى خيرخواهى و صداقت مخواه؛ زيرا دل ديگرى با تو همچون دل توست با او.

ر.ك : محبّت ، باب ۴۲۸ .

۲۸ ـ بريدن از برادرانامام على عليه السلام :اگر خواستى از برادرت ببرى، ته مانده اى از دوستى خود براى او باقى گذار كه اگر روزى به فكرش رسيد كه آشتى كند به آن بازگردد.

امام على عليه السلام :چه زشت است بريدن بعد از پيوستن، و بيگانگى پس از برادرى، و دشمنى پس از دوستى!

امام صادق عليه السلام :هر كس دوستى و محبت خود را در جايگاه مناسبش ننهد، [خود را] در معرض قطع رابطه قرار داده است.

.

ص: 38

۲۹ ـ وَصلُ الإخوانِالإمام عليٌّ عليه السلام :لا يَكُونَنَّ أخوكَ أقوى على قَطيعتِكَ منكَ على صِلَتِهِ ، ولا تَكُونَنّ على الإساءَهِ أقوى منكَ علَى الإحسانِ . ⁽¹⁾

الإمامُ الحسينُ عليه السلام :إنّ أوْصَلَ النّاسِ مَن وَصَلَ مَن قَطَعَهُ . ⁽²⁾

۳۰ ـ أقسامُ الإخوانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أقلُّ ما يكونُ في آخِرِ الزّمانِ أخٌ يُوثَقُ بهِ أو دِرْهَمٌ من حَلالٍ . ⁽³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :الإخوانُ ثلاثةٌ: فواحِدٌ كالغِذاءِ الّذي يُحتاجُ إليهِ كلَّ وقتٍ فَهُو العاقلُ، والثّاني فيمعنَى الدّاءِ وهُو الأحْمَقُ، والثّالثُ في معنَى الدّواءِ فَهُو اللّبِيبُ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :الإخْوانُ ثلاثةٌ : مُواسٍ بنفسِهِ ، وآخرُ مُواسٍ بمالِهِ ؛ وهُما الصّادقانِ في الإخاءِ ، وآخَرُ يأخذُ منكَ البُلْغَةَ ، ويُريدُكَ لِبَعضِ اللّذَّةِ ، فلا تَعُدَّه مِن أهلِ الثِّقَةِ . ⁽⁵⁾

۳۱ ـ النَّهيُ عَن بَعضِ الإخاءِالإمام عليٌّ عليه السلام :ليسَ لكَ بأخٍ مَنِ احْتَجْتَ إلى مُداراتِهِ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :لا تُواخِ مَن يَسْتُرُ مَناقِبَك، ويَنْشُرُ مَثالِبَكَ . ⁽⁷⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :بِئسَ الأخُ أخٌ يَرعاكَ غَنِيّا وَيقطعُكَ فَقيرا ⁽⁸⁾.

عنه عليه السلام :لا تُـقارِنْ ولا تُـواخِ أربعةً : الأحْمَقَ ، والبَـخيلَ ، والجَبانَ ، والكَذّابَ ⁽⁹⁾.

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :احذَرْ أن تُواخيَ مَن أرادَكَ لِطَمعٍ أو خَوفٍ أو مَيْلٍ أو للأكلِ والشُّرْبِ ، واطلبْ مُواخاةَ الأتقياءِ ولو في ظُلُماتِ الأرضِ ،وإنْ أفنيتَ عُمْرَكَ في طلبِهِم ⁽¹⁰⁾.

(انظر) الصديق : باب ۱۱۰۳ ؛ المحبّة : باب ۴۱۹ .

۳۲ ـ المُحافَظَةُ عَلَى الاُخُوَّةِ القَديمَةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنَّ اللّهَ تعالى يُحِبُّ المُداوَمَةَ على الإخاءِ القديمِ ، فَداوِمُوا علَيهِ . ⁽¹¹⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :اخْتَرْ مِن كلِّ شيءٍ جَدِيدَهُ ، ومِن الإخْوانِ أقدَمَهُمْ . ⁽¹²⁾

۳۳ ـ الاُخُوَّةُ الحَقيقيَّةُالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنَّ أخاكَ حَقّا مَن غَفَرَ زلّتَكَ ، وسَدَّ خَلّتَكَ ، وقَبِلَ عُذْرَكَ ، وسَتَرَ عَوْرَتَكَ ، ونَفى وَجلَكَ ، وحَقّقَ أملَكَ . ⁽¹³⁾

عنه عليه السلام :أخوكَ الّذي لا يَخْذُلُكَ عِندَ الشِّدَّةِ ، ولا يَغْفُلُ عنكَ عندَ الجَرِيرةِ ، ولا يَخْدَعُكَ حينَ تَسْألُهُ . ⁽¹⁴⁾

.

ص: 39

۲۹ ـ پيوند با برادران

۳۰ ـ اقسام برادران

۳۱ ـ نهى از برخى برادرى ها و دوستيها

۳۲ ـ نگه داشتن برادرى هاى ديرين

۳۳ ـ برادرى حقيقى

ر . ك : عنوان ۳۹۰ «قهر كردن» .

۲۹ ـ پيوند با برادرانامام على عليه السلام :هرگز نبايد توانايى برادرت در قطع رابطه با تو بيشتر از توانايى تو در پيوند با او باشد و نبايد توانايى او بر بدى كردن بيشتر از توانايى تو بر نيكى كردن باشد.

امام حسين عليه السلام :قويترين فرد در ايجاد ارتباط كسى است كه با كسى كه از او بريده رابطه برقرار كند.

۳۰ ـ اقسام برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كمياب ترين چيز در آخر الزمان برادرى قابل اعتماد، يا درهمى حلال است.

امام صادق عليه السلام :برادران سه دسته اند: يكى چون خوراك است كه هميشه بدان نياز است و آن خردمند است، و دومى چون درد است و آن نابخرد است، و سومى چون داروست و آن شخص هوشمند است.

امام صادق عليه السلام :برادران سه گروهند: آن كه باجان همراهى مى كند، ديگرى آن كه با مال يارى مى رساند و اين دو گروه در برادرى صادقند؛ و سومى آن كه از تو وجه معاش مى گيرد و تو را براى اندكى لذّت و خوشى مى خواهد، او را مورد اعتماد مدان.

۳۱ ـ نهى از برخى برادرى ها و دوستيهاامام على عليه السلام :كسى كه نيازمند مدارا كردن با او باشى، برادر تو نيست.

امام على عليه السلام :با كسى كه خوبيهايت را مى پوشاند و عيبهايت را پخش مى كند، برادرى مكن.

امام باقر عليه السلام :چه بد برادرى است آن كه به هنگام توانگرى هوادار توست و در وقت تهيدستى رهايت مى كند.

امام باقر عليه السلام :با چهار كس همنشينى و برادرى مكن: احمق، بخيل، ترسو ودروغگو.

امام صادق عليه السلام :از برادرى كردن با كسى كه تو را به طمع چيزى يا از سر ترس يا خواهشى و يا به خاطر خورد و خوراك مى خواهد، دورى كن و برادرى پرهيزگاران را بجوى، هر چند براى جستن آنها در اعماق زمين فرو روى و هر چند عمر خود را در اين راه صرف كنى.

ر . ك : دوست، باب ۱۱۰۳ ؛ محبّت ، باب ۴۱۹ .

۳۲ ـ نگه داشتن برادرى هاى ديرينپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند متعال مداومت بر برادرى ديرينه را دوست مى دارد، پس، آن را مداومت دهيد .

امام على عليه السلام :از هر چيزى جديدش را برگزين و از برادران، قديمى ترينشان را.

۳۳ ـ برادرى حقيقىامام على عليه السلام :برادر حقيقى تو كسى است كه از لغزشت درگذرد، نيازت را برآورد، پوزش تو را بپذيرد، عيبت را بپوشاند، ترس را از تو دور كند و آرزويت را برآورد.

.

ص: 40

۳۴ ـ اختيارُ الأخِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَن جانَبَ الإخْوانَ على كُلِّ ذَنبٍ قَلَّ أصدِقاؤهُ . ⁽¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن لَم يُؤاخِ إلّا مَن لا عَيبَ فيهِ قَلَّ صَديقُهُ . ⁽²⁾

۳۵ ـ تَحَمُّلُ زِلَّةِ الأخِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :احتمِـلْ زلّـةَ وَليِّـكَ لوقتِ وَثْبَةِ عَدُوِّكَ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :الاحتِمالُ زَيْنُ الرِّفاقِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :مَن لم يَحْتَمِلْ زَلَلَ الصَّديقِ ماتَ وحيدا . ⁽⁵⁾

(انظر) عنوان ۲۰۶ «السياسة» .

۳۶ ـ خَيرُ الإخوانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :خيرُ إخْوانِكَ مَن أعانَكَ على طاعةِ اللّهِ، وصَدَّكَ عن مَعاصِيهِ ، وأمَرَكَ برِضاهُ . ⁽⁶⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :خيرُ الإخْوانِ أقلُّهُمْ مُصانَعةً في النَّصيحَةِ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :خيرُ إخْوانِكَ مَن واساكَ ، وخيرٌ مِنه مَن كَفاكَ ، وإنِ احتاجَ إليكَ أعْفاكَ . ⁽⁸⁾

عنه عليه السلام :خيرُ الإخْوانِ مَن كانتْ في اللّهِ مَودّتُهُ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :خيرُ إخْوانِكَ مَن سارَعَ إلى الخيرِ وجَذَبَكَ إلَيهِ ، وأمَرَكَ بالبِرِّ وأعانَكَ علَيهِ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :خَيرُ إخْوانِك مَن كثُرَ إغْضابُهُ لكَ في الحقِّ . ⁽¹¹⁾

عنه عليه السلام :خيرُ الإخْوانِ مَن لا يُحْوِجُ إخْوانَهُ إلى سِواهُ . ⁽¹²⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :أحبُّ إخْواني إليَّ مَن أهْدَى عُيُوبي إلَيَّ . ⁽¹³⁾

(انظر) الصديق : باب ۱۱۰۶ .

۳۷ ـ شَرُّ الإخوانِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :شَرُّ الإخْوانِ مَن تُكُلِّفَ لَهُ . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلامـ لَمّا سُئل: أيُّ صاحبٍ شرٌّ ؟ ـ: المُزَيِّنُ لكَ مَعصيةَ اللّهِ . ⁽¹⁵⁾

۳۸ ـ اختِبارُ الإخوانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذا رأيتَ مِن أخيكَ ثلاثَ خِصالٍ فارْجُهُ : الحياءُ ، والأمانةُ ، والصِّدقُ. وإذا لم تَرَها فلا تَرْجُهُ . ⁽¹⁶⁾

الإمام عليٌّ عليه السلام :مَنِ اتّخَذَ أخا بعدَ حُسْنِ الاختِبارِ دامَتْ صُحْبَتُهُ وتأكّدَتْ مَودّتُهُ . مَنِ اتّخَذَ أخاَ مِن غيرِ اختِبارٍ ألْجَأهُ الاضْطِـرارُ إلى مُرافَقَـةِ الأشرارِ . ⁽¹⁷⁾

.

ص: 41

۳۴ ـ انتخاب برادر

۳۵ ـ تحمّل لغزش برادر

۳۶ ـ بهترين برادران

۳۷ ـ بدترين برادران

۳۸ ـ آزمودن برادران

امام على عليه السلام :برادر تو آن كس است كه گاهِ سختى تنهايت نگذارد، و جور تو را بر دوش كشد و هرگاه از او چيزى بخواهى [يا بپرسى ]فريبت ندهد.

۳۴ ـ انتخاب برادرامام على عليه السلام :هر كس به خاطر هر خطايى از برادران كناره گيرد، دوستانش كاهش مى يابند.

امام صادق عليه السلام :كسى كه تنها با آن كه هيچ عيبى ندارد برادرى كند دوستان اندكى خواهد داشت.

۳۵ ـ تحمّل لغزش برادرامام على عليه السلام :لغزش دوست خود را براى زمان يورش دشمنت تحمّل كن.

امام على عليه السلام :تحمّل [لغزشها] زيور همراهى و رفاقت است.

امام على عليه السلام :كسى كه لغزشهاى دوست را تحمّل نكند [ به تدريج از آنها مى بُرد و] تنها مى ميرد.

ر.ك : عنوان ۲۰۶ «سياست» .

۳۶ ـ بهترين برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين برادر تو كسى است كه در راه اطاعت خدا يارى ات رساند و از نافرمانيهاى او بازت دارد و به خشنودى او فرمانت دهد.

امام على عليه السلام :بهترين برادر آن است كه در نصيحت و ارشاد كمتر ملاحظه كند.

امام على عليه السلام :بهترين برادران تو كسى است كه به تو يارى دهد و بهتر از او كسى است كه تو را بسنده باشد و اگر به تو نيازمند شد از تو بگذرد.

امام على عليه السلام :بهترين برادران كسى است كه دوستى اش براى خدا باشد .

امام على عليه السلام :بهترين برادران تو كسى است كه براى انجام كارهاى نيك بشتابد و تو را نيز به نيكوكارى بكشاند و به نيكى فرمانت دهد و در آن يارى ات دهد.

امام على عليه السلام :بهترين برادر تو آن است كه در راه حق، بر تو زياد خشم گيرد.

امام على عليه السلام :بهترين برادر آن است كه برادران خويش را نيازمند ديگرى نسازد.

امام صادق عليه السلام :دوست داشتنى ترين برادرانم كسى است كه عيبهايم را به من هديه كند.

ر.ك : دوست ، باب ۱۱۰۶ .

۳۷ ـ بدترين برادرانامام على عليه السلام :بدترين برادر آن است كه مايه رنج و زحمت آدمى باشد.

امام على عليه السلامـ وقتى از وى پرسيده شد: بدترين همنشين كدام است؟ ـفرمود : آن كه معصيت خدا را در نظرت زيبا جلوه دهد.

۳۸ ـ آزمودن برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اگر سه خصلت در برادر خود ديدى بدو اميد ببند : حيا، امانتدارى و راستى. اگر اين سه را نديدى به او اميد مبند.

امام على عليه السلام :هر كس پس از آزمايش درست ، برادرى را انتخاب كند، رفاقتش مى پايد و دوستى اش استوار مى گردد. هر كه بدون آزمايش، برادرى را انتخاب كند به ناچار به همنشينى با بدان دچار خواهد شد.

.

ص: 42

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :اختبِرُوا إخْوانَكُم بخَصلَتَينِ؛ فإنْ كانَتا فيهِم وإلّا فاعْزُبْ ثمّ اعزُبْ ثمّ اعزُبْ : محافظةٌ علَى الصّلواتِ في مَواقِيتِها ، والبِرُّ بالإخْوانِ في العُسْر واليُسرِ . ⁽¹⁾

۳۹ ـ إرشادُ الإخوانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :المؤمنُ مِرآةٌ لأخيهِ المؤمنِ ، يَنْصَحُهُ إذا غابَ عنه، ويُمِيطُ عنه ما يَكْرهُ إذا شَهِدَ . ⁽²⁾

الإمام عليٌّ عليه السلام :مَن وَعَظَ أخاهُ سِرّا فَقَد زانَهُ ، ومَن وعَظَهُ عَلانِيَةً فَقَد شانَهُ . ⁽³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن رأى أخاهُ عَلى أمرٍ يَكرَهُهُ فَلم يَرُدَّه عَنهُ وَهُو يَقدِرُ علَيهَ فقد خانَهُ . ⁽⁴⁾

(انظر) عنوان ۳۹۱ «الهداية» ، ۳۷۴ «النصح» .

۴۰ ـ إكرامُ الإخوانِ وإعظامُهُمرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :ما في اُمّتي عبدٌ ألْطَفَ أخاهُ في اللّهِ بشيءٍ مِن لُطْفٍ إلّا أخْدَمَهُ اللّهُ مِن خَدَمِ الجنّةِ . ⁽⁵⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن أتاهُ أخوهُ المسلمُ فأكرَمَهُ فإنّما أكرَمَ اللّهَ عزّ وجلّ . ⁽⁶⁾

(انظر) عنوان ۲۸۲ «التعظيم».

۴۱ ـ قضاءُ حاجَةِ الإخوانِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :لا يُكلِّفْ أحدُكُم أخاهُ الطَّلَبَ إذا عَرَفَ حاجتَهُ . ⁽⁷⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :اللّهُ في عَونِ المؤمنِ ما كانَ المؤمنُ في عَونِ أخيهِ . ⁽⁸⁾

عنه عليه السلام :مَن قَضى لأخيهِ المؤمنِ حاجةً قضى اللّهُ عزّوجلّ له يومَ القيامةِ مائةَ ألفِ حاجةٍ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :كَفى بالمَرْءِ اعتِمادا على أخيهِ أنْ يُنْزِلَ بهِ حاجتَهُ . ⁽¹⁰⁾

(انظر) الحاجة : باب ۵۸۹ ؛ السؤال(۲) : باب ۹۱۳ ؛ السرور : باب ۹۳۵ ، ۹۳۸ .

۴۲ ـ أدَبُ الإخاءِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذا آخى أحَدُكُم رَجُلاً فَلْيَسألْهُ عَنِ اسمِهِ وَاسمِ أبيهِ وقَبيلَتِهِ ومَنزِلِهِ ؛ فَإنّهُ مِن واجِبِ الحَقِّ وصافِي الإخاءِ ، وإلّا فَهِيَ مَوَدَّةٌ حَمْقاءُ . ⁽¹¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :اِلْقَ أخاكَ بوجْهٍ مُنبسِطٍ . ⁽¹²⁾

بحار الأنوار عَن أنَس :كانَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إذا فَقَدَ الرَّجُلَ مِن إخْوانِهِ ثَلاثَةَ أيّامٍ سَألَ عَنهُ ، فإنْ كانَ غائِبا دَعا لَهُ ، وإنْ كانَ شاهِدا زارَهُ ، وإنْ كانَ مَريضا عادَهُ . ⁽¹³⁾

(انظر) الصّديق : باب ۱۱۰۷ .

.

ص: 43

۳۹ ـ راهنمايى برادران

۴۰ ـ احترام و بزرگداشت برادران

۴۱ ـ برآوردن نياز برادران

۴۲ ـ آداب برادرى

امام صادق عليه السلام :برادران خود را به دو خصلت بيازماييد. اگر آن دو خصلت را داشتند با آنها دوستى كنيد و گرنه از ايشان دورى كن، دورى كن ، دورى كن. [آن دو خصلت اينهاست]: پايبندى به خواندن نماز در وقت خود، و نيكى كردن به برادران در سختى و آسايش.

۳۹ ـ راهنمايى برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن آينه برادر مؤمن خويش است. در غيابش براى او خيرخواهى مى كند و در حضورش، ناخوشايندى ها را از او دور مى گرداند.

امام على عليه السلام :هر كه برادر خود را پنهانى اندرز دهد او را آراسته و هر كه آشكارا پندش دهد او را تباه كرده است.

امام صادق عليه السلام :هر كه در برادر خود امر ناخوشايندى بيند و بتواند او را از آن باز دارد و چنين نكند، به او خيانت كرده است.

ر.ك : عنوان ۳۹۱ «هدايت» ، ۳۷۴ «نصيحت و خيرخواهى» .

۴۰ ـ احترام و بزرگداشت برادرانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بنده اى از امّتم نيست كه به برادر دينى خود مهر و محبتى ورزد مگر آن كه خداوند از خدمتكاران بهشتى به خدمت او درمى آورد.

امام صادق عليه السلام :كسى كه برادر مسلمانش بر او واردشود ووى گرامى اش بدارد، در حقيقت خداوند عز و جل را گرامى داشته است.

ر.ك : عنوان ۲۸۲ «بزرگداشت» .

۴۱ ـ برآوردن نياز برادرانامام على عليه السلام :هرگاه يكى از شما بداند كه برادرش نيازمند است، زحمت خواهش را از دوش او بردارد [و در برآوردن آن پيشدستى كند].

امام صادق عليه السلام :خداوند مددكار مؤمن است تا زمانى كه مؤمن مددكار برادر خود باشد.

امام صادق عليه السلام :هر كه يك نياز از برادر مؤمن خود را برآورده سازد، خداوند عز و جل در روز رستاخيز صد هزار نياز او را برمى آورد.

امام صادق عليه السلام :در اعتماد انسان به برادرش همين بس كه نياز خود را پيش او بَرَد .

ر.ك : نياز ، باب ۵۸۹ ؛ پرسش (۲) ، باب ۹۱۳ ؛ شادمانى ، باب ۹۳۵ ، ۹۳۸ .

۴۲ ـ آداب برادرىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه يكى از شما با كسى طرحبرادرى افكند از او نام، نام پدر، طايفه و محل سكونتش را بپرسد، كه اين كار از حقوق لازم و مايه صفا و خلوص برادرى است؛ در غير اين صورت، اين دوستى، دوستى اى نابخردانه است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :با برادرت با گشاده رويى برخورد كن.

بحار الأنوارـ به نقل از انس ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله هرگاه يكى از برادران خود را سه روز نمى ديد جوياى حالش مى شد. اگر در شهر نبود برايش دعا مى كرد و اگر حضور داشت به ديدنش مى رفت و اگر بيمار بود عيادتش مى كرد.

ر.ك : دوست ، باب ۱۱۰۷ .

.

ص: 44

الأدب

۶ الأدب۴۳ ـ فَضلُ الأدَبِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :الأدبُ كمالُ الرَّجُلِ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :يا مؤمنُ ، إنّ هذا العِلْمَ والأدبَ ثَمَنُ نفسِكَ ، فاجتَهِدْ في تَعلُّمِهِما ، فما يَزيدُ مِن عِلمِكَ وأدبِكَ يَزيدُ في ثَمَنِكَ وقَدْرِكَ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :الأدبُ أحْسَنُ سَجِيّةٍ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :خيرُ ما وَرّثَ الآباءُ الأبناءَ الأدبُ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :إنّ النّاسَ إلى صالحِ الأدبِ أحْوَجُ مِنهُم إلى الفِضّةِ والذَّهَبِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :حُسنُ الأدبِ أفضلُ نَسَبٍ وأشرفُ سَبَبٍ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :عليكَ بالأدبِ فإنَّهُ زَيْنُ الحَسَبِ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :حُسنُ الأدبِ يَنُوبُ عنِ الحسَبِ . ⁽⁸⁾

عنه عليه السلام :لا حسَبَ أنفعُ مِن الأدبِ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :فَسَدَ حسَبُ مَن ليسَ لَه أدبٌ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :زِينتُكُم الأدبُ . ⁽¹¹⁾

عنه عليه السلام :لا زينةَ كالآدابِ . ⁽¹²⁾

۴۴ ـ الأدَبُ وَالعَقلُرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :حُسنُ الأدبِ زِينةُ العقلِ . ⁽¹³⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :كلُّ شيءٍ يَحتاجُ إلى العقلِ ، والعقلُ يَحتاجُ إلَى الأدبِ . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :الأدبُ في الإنسانِ كشَجَرةٍ أصلُها العقلُ . ⁽¹⁵⁾

عنه عليه السلام :مَن زادَ أدبُهُ على عقلِهِ كانَ كالرّاعي بينَ غَنَمٍ كثيرةٍ . ⁽¹⁶⁾

الإمامُ الحسنُ عليه السلام :لا أدبَ لِمَن لا عَقْلَ لَهُ . ⁽¹⁷⁾

۴۵ ـ تَأديبُ النَّفسِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :تَولَّوْا مِن أنفسِكُم تأديبَها ، واعدِلُوا بها عَن ضَراوةِ عاداتِها . ⁽¹⁸⁾

عنه عليه السلام :مُعلّمُ نفسِهِ ومُؤدّ بُها أحَقُّ بالإجْلالِ مِن معلّمِ النّاسِ ومُؤدّبِهِم . ⁽¹⁹⁾

۴۶ ـ مَبادِئُ الأدَبِتحف العقول :قالَ اللّهُ تعالى لعيسى عليه السلام : أدِّبْ قلبَكَ بالخَشْيةِ . ⁽²⁰⁾

تنبيه الخواطرـ لَمّا قيلَ لِعيسى عليه السلام : مَن أدّبَكَ؟ ـ: ما أدّبَني أحَدٌ ، رأيتُ قُبْحَ الجهلِ فجانَبْتُهُ . ⁽²¹⁾

.

ص: 45

ادب (الأدب)

۶ . ادب

۴۳ ـ ارزش ادب

۴۴ ـ ادب و خرد

۴۵ ـ تأديب [و تربيت] نفس

۴۶ ـ آنچه ادب مى آورد

۶ ادب۴۳ ـ ارزش ادبامام على عليه السلام :ادب، كمال انسان است.

امام على عليه السلام :اى مؤمن! اين دانش و ادب جان بهاى توست، پس در فراگرفتن آن دو كوشا باش كه هر چه بر دانش و ادبت افزوده شود، قدر و ارزشت فزونى مى گيرد.

امام على عليه السلام :ادب، بهترين خوى است.

امام على عليه السلام :بهترين چيزى كه پدران براى فرزندان به ميراث مى گذارند، ادب است.

امام على عليه السلام :مردم به تربيتِ نيك نيازمندترند تا به زر و سيم.

امام على عليه السلام :ادب نيكو، برترين تبار و والاترين خويشاوندى است.

امام على عليه السلام :ادب بياموز كه زيور شرافت است.

امام على عليه السلام :ادب نيكو، جايگزين شرافت مى شود.

امام على عليه السلام :شرافتى سودمندتر از ادب نيست.

امام على عليه السلام :كسى كه ادب ندارد، شرافت خانوادگى اش تباه است .

امام على عليه السلام :زيور شما ادب است.

امام على عليه السلام :[براى آدمى] هيچ زيورى زيبنده تر از ادب نيست.

۴۴ ـ ادب و خردپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ادب نيكو، زيور خرد است.

امام على عليه السلام :هر چيزى نيازمند خرد است و خرد نيازمند ادب.

امام على عليه السلام :ريشه درخت ادب در انسان، خرد است.

امام على عليه السلام :هر كه ادبش بر خردش افزون باشد، همچون شبانى است در ميان گوسپندان بسيار.

امام حسن عليه السلام :آن را كه خرد نيست، ادب نيست.

۴۵ ـ تأديب [و تربيت] نفسامام على عليه السلام :به تأديب و تربيت نفسهاى خود بپردازيد و آنها را از شيفتگى به عادتهايشان بازداريد .

امام على عليه السلام :كسى كه آموزگار و مربّى خود باشد ، بيشتر در خور بزرگداشت است از كسى كه آموزگار و مربّى مردم باشد .

۴۶ ـ آنچه ادب مى آوردتحف العقول :خداوند متعال به عيسى عليه السلام فرمود : دل خود را با ترس (از من) تربيت كن .

تنبيه الخواطرـ به عيسى بن مريم عليه السلام عرض شد : چه كسى تو را ادب آموخت؟ ـفرمود: هيچ كس ادبم نياموخت، بلكه زشتىِ نادانى را ديدم و از آن دورى گزيدم.

.

ص: 46

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :جالِسِ العلماءَ يَزْدَدْ علمُكَ ويَحْسُنْ أدبُكَ وَتَزكُ نَفْسُكَ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :إذا زادَ عِلمُ الرّجُلِ زادَ أدبُهُ ،وتضاعَفَتْ خَشيتُه لربِّهِ . ⁽²⁾

۴۷ ـ آثارُ الأدَبِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :سبَبُ تزكيةِ الأخلاقِ حُسنُ الأدبِ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :مَن كَلِفَ بالأدبِ قَلَّتْ مَساوِيهِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :بالأدبِ تُشْحَذُ الفِطَنُ . ⁽⁵⁾

(انظر) التجربة : باب ۳۲۹ .

۴۸ ـ تَفسيرُ الأدَبِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :كَفاكَ أدبا لنفسِكَ اجتِنابُ ما تَكْرهُهُ مِن غيرِكَ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :كَفى بالَعْبدِ أدَبا أن لا يُشرِكَ في نِعَمهِ وأرَبهِ غيرَ ربِّهِ . ⁽⁷⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :أدَّبَني أبي عليه السلام بثلاثٍ ...قالَ لي : يا بُنيَّ مَن يَصْحَبْ صاحبَ السَّوْءِ لا يَسْلمْ ، ومَن لا يُقيِّدْ ألفاظَهُ يَنْدَمْ ، ومَن يدخُلْ مَداخِلَ السُّوءِ يُتَّهمْ . ⁽⁸⁾

۴۹ ـ أفضَلُ الأدَبِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :أفضلُ الأدبِ أن يَقِفَ الإنسانُ عند حَدِّه ولا يَتَعدّى قَدْرَهُ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :أحسَنُ الآدابِ ما كَفَّكَ عنِ المَحارِمِ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :ضَبْطُ النّفْسِ عندَ الرَّغَبِ والرَّهَبِ مِن أفضلِ الأدبِ . ⁽¹¹⁾

۵۰ ـ الحَثُّ عَلى تَأديبِ الوَلَدِ والأهلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أكرِمُوا أولادَكُم وأحْسِنواآدابَهُم يُغْفَرْ لَكُم . ⁽¹²⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلامـ للحسنِ عليه السلام ـ: إنّما قَلْبُ الحَدَثِ كالأرضِ الخالِيةِ ما اُلقِيَ فيها مِنْ شيءٍ قَبِلَتْهُ ، فبادَرْتُكَ بالأدبِ قبلَ أن يَقْسُوَ قلبُكَ ويَشتغِلَ لُبّكَ . ⁽¹³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :لمّا نَزَلتْ هذه الآية : «يا أيُّها الّذينَ آمَنوا قُوا أنفسَكُم وأهليكُم نارا» ⁽¹⁴⁾قالَ النّاسُ : يا رسول اللّه ! كيفَ نَقِي أنفسَنا وَأهلِينا؟ قالَ : اعمَلُوا الخيرَ وذَكِّروا بهِ أهْلِيكُم فأدِّبُوهُم على طاعةِ اللّهِ . ⁽¹⁵⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :مُرِ الصَّبيَّ فلْيَتَصدَّقْ بيدِهِ بالكِسْرةِ والقَبْضةِ والشَّيءِ وإنْ قَلَّ ، فإنَّ كلَّ شيءٍ يُرادُ بهِ اللّهُ ـ وإنْ قَلَّ ـ بعدَ أنْ تَصدُقَ النِّيّةُ فيهِ عظيمٌ . ⁽¹⁶⁾

(انظر) الوالد والولد : باب ۱۸۹۲ ؛ عنوان ۲۳۴ «الصغر» .

.

ص: 47

۴۷ ـ ثمرات ادب

۴۸ ـ تفسير ادب

۴۹ ـ برترين ادب

۵۰ ـ تشويق به ادب آموزى فرزند و خانواده

امام على عليه السلام :با دانشمندان همنشينى كن تا بر دانشت افزوده ، ادبت نيكو و جانت پاكيزه گردد.

امام على عليه السلام :چون دانش آدمى فزونى گيرد، ادبش افزون مى شود و ترسش از پروردگارش دو چندان مى گردد.

۴۷ ـ ثمرات ادبامام على عليه السلام :تربيت نيكو، سبب تزكيه اخلاق است.

امام على عليه السلام :هر كه دلداده ادب باشد بديهايش كاستى مى گيرد.

امام على عليه السلام :تربيت ، سبب تيزهوشى مى شود.

ر .ك : تجربه ، باب ۳۲۹ .

۴۸ ـ تفسير ادبامام على عليه السلام :براى تأديب خود همين بس كه از آنچه در ديگران نمى پسندى دورى كنى.

امام على عليه السلام :در ادب بنده همين بس كه در ناز و نيازهايش كسى جز پروردگار خود را شريك نسازد.

امام صادق عليه السلام :پدرم سه ادب به من آموخت ... به من فرمود: پسرم! هر كه با دوست بد همنشينى كند سالم نمى ماند، و هر كه گفتار خود را مهار نكند پشيمان مى گردد، و هر كه به جاهاى بد در آيد آماج تهمت و بدگمانى مى شود.

۴۹ ـ برترين ادبامام على عليه السلام :برترين ادب آن است كه انسان در حدّ خود بماند و از اندازه خويش تجاوز نكند.

امام على عليه السلام :نيكوترين ادب آن است كه تو را از حرام ها باز دارد.

امام على عليه السلام :خويشتندارى در بيم و اميد ، از برترين ادبهاست.

۵۰ ـ تشويق به ادب آموزى فرزند و خانوادهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به فرزندان خود احترام گذاريد و آنان را آداب نيكو بياموزيد تا آمرزيده شويد .

امام على عليه السلامـ به امام حسن عليه السلام ـفرمود : دل نوجوان همچون زمين خالى است كه هر چه در آن افكنده شود مى پذيرد ؛ از اين رو، من پيش از آن كه دلت سخت و فكرت مشغول شود به تأديب و تربيت تو پرداختم.

امام صادق عليه السلام :چون آيه «اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خود و خانواده خود را از آتش نگه داريد» نازل شد، مردم گفتند: يا رسول اللّه ! چگونه خود و خانواده مان را حفظ كنيم؟ فرمود: عمل خير انجام دهيد و آن را به خانواده خود نيز يادآورى كنيد و بر پايه فرمانبردارى از خدا پرورششان دهيد.

امام رضا عليه السلام :به كودك دستور ده كه بادست خودش صدقه بدهد، اگر چه به اندازه تكّه نانى يا يك مشت چيز اندك باشد؛ زيرا هر چيزى كه در راه خدا داده مى شود، هر چند كم، اگر با نيّت پاك باشد زياد است.

ر .ك : پدر و فرزند ، باب ۱۸۹۲ ؛ عنوان ۲۳۴ «خردسالى» .

.

ص: 48

۵۱ ـ كَيفيَّةُ التَّأديبِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :علِّموا أولادَكُمُ الصَّلاةَ إذا بَلَغوا سَبْعا ، واضرِبُوهُمْ علَيها إذا بَلَغوا عَشْرا ، وفَرِّقوا بينَهُم في المَضاجِعِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :الوَلدُ سَيّدٌ سبعَ سنينَ ، وعبدٌ سبعَ سنينَ ، ووزيرٌ سبعَ سنينَ، فإنْ رَضِيتَ أخلاقَهُ لإحدى وعشرينَ، وإلّا فَاضْرِبْ على جَنبِهِ ، فقد أعْذَرتَ إلَى اللّهِ تعالى . ⁽²⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :يُؤدَّبُ الصَّبيُّ علَى الصَّومِ ما بينَ خَمْسَ عَشْرةَ سَنةً إلى سِتَّ عَشرةَ سنةً . ⁽³⁾

(انظر) الوالد والولد : باب ۱۸۹۳ .

۵۲ ـ آدابُ التَّأدِيبِبحار الأنوار :نَهَى رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عنِ الأدبِ عندَ الغَضَبِ . ⁽⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :ازْجُرِ المُسيءَ بِثوابِ المُحسِنِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :استِصْلاحُ الأخيارِ بإكْرامِهِمْ ، والأشرارِ بتأديبِهِمْ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :عاتِبْ أخاكَ بالإحسانِ إليهِ ، وارْدُدْ شرَّهُ بالإنعامِ علَيهِ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :أصْلِحْ المُسيءَ بحُسْنِ فِعالِكَ ، ودُلَّ علَى الخيرِ بِجميلِ مَقالِكَ . ⁽⁸⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلامـ عِندَ ما شَكى لَهُ بَعضُهُم إبنَالَهُ ـ: لا تَضرِبْهُ ، واهْجُرْهُ ولا تُطِلْ . ⁽⁹⁾

۵۳ ـ التَّأدُّبُ بآدابِ اللّهِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنْ تأدّبَ بآدابِ اللّهِ عزّ وجلّ أدّاهُ إلَى الفلاحِ الدائمِ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :مَنْ لم يَصْلُحْ على أدبِ اللّهِ لم يَصْلُحْ على أدبِ نفسِهِ . ⁽¹¹⁾

۵۴ ـ تَأديبُ اللّهِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنّ البلاءَ للظّالمِ أدبٌ. ⁽¹²⁾

الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :إلهي ، لا تُؤدِّبْني بِعُقوبَتِكَ، ولا تَمكُرْ بِي في حِيلَتِكَ . ⁽¹³⁾

(انظر) البلاء : باب ۲۶۷ .

.

ص: 49

۵۱ ـ چگونگى تأديب

۵۲ ـ آنچه در تربيت بايد رعايت شود

۵۳ ـ مؤدّب شدن به آداب خدايى

۵۴ ـ تأديب خداوند

۵۱ ـ چگونگى تأديبپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرزندان خود را در هفت سالگى نماز بياموزيد، و چون ده ساله شدند آنها را بر ترك نماز تنبيه كنيد، و بسترهايشان را از هم جدا سازيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فرزند، هفت سال آقاست، هفت سال بنده و هفت سال وزير. اگر تا ۲۱ سالگى اخلاق و رفتارش را پسنديدى [كه خوب] و گرنه به حال خود رهايش كن كه تو در پيشگاه خداوند متعال معذورى.

امام صادق عليه السلام :پسر بچّه را بايد از پانزده شانزده سالگى بر روزه گرفتن تأديب كرد.

ر.ك : پدر و فرزند ، باب ۱۸۹۳ .

۵۲ ـ آنچه در تربيت بايد رعايت شودبحار الأنوار :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله از تأديب [و تنبيه ]كردن به هنگام خشم نهى فرمود.

امام على عليه السلام :با پاداش دادن به نيكوكار، بدكار را از بدكردارى باز دار .

امام على عليه السلام :اصلاح كردن نيكان با گرامى داشتن آنهاست، و اصلاح كردن بدكاران با تأديب (تنبيه) آنان.

امام على عليه السلام :برادرت را با نيكى كردن به او سرزنش كن و بدى اش را با بخشش به او پاسخ ده.

امام على عليه السلام :بدكار را [يا كسى را كه به تو بدى كرده است] با كردار نيكت اصلاح كن، و با گفتار نيكو و زيبايت او را به خير رهنمون شو .

امام كاظم عليه السلامـ به شخصى كه از فرزندش شكايت داشت ـفرمود : او را نزن، بلكه براى مدتى كوتاه با او قهر كن.

۵۳ ـ مؤدّب شدن به آداب خدايىامام على عليه السلام :هر كه به آداب خداوند عز و جل مؤدّب شود ، او را به رستگارى جاويد مى رسانَد.

امام على عليه السلام :هر كه با ادب [تعاليم] خداوند اصلاح نشود، با ادب خويش [نيز] اصلاح نمى گردد.

۵۴ ـ تأديب خداوندامام على عليه السلام :بلا براى ستمگر تأديب (تنبيه) است .

امام زين العابدين عليه السلام :خداى من ! با كيفر خود مرا ادب مفرما و به مكر خودت گرفتارم مكن .

ر.ك : آزمايش ، باب ۲۶۷ .

.

ص: 50

الأذان

الإيذاء

۷ الأذان۵۵ ـ فَضلُ الأذانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :قُمْ يا بِلالُ فأرِحْنا بالصَّلاةِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ الشَّيطانَ إذا سَمِعَ النِّداءَ بالصَّلاةِ هَرَبَ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أهلَ السَّماءِ لا يَسْمَعُونَ مِن أهلِ الأرضِ شَيئا إلّا الأذانَ . ⁽³⁾

۵۶ ـ المُؤَذِّنُرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :يُغْفَرُ للمؤذّنِ مَدُّ صَوتِهِ وبَصَرِهِ ، ويُصدِّقُهُ كلُّ رطْبٍ ويابِسٍ ، وله مِن كُلِّ مَن يُصلّي بأذانِه حَسَنةٌ . ⁽⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :لِيؤذّنْ لَكُم أفصحُكُمْ ، وَلْيؤمّكُمْ أفقهُكُم . ⁽⁵⁾

۵۷ ـ الأذانُ في الاُذُنرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :يا عليُّ ، إذا وُلِدَ لكَ غُلامٌ أو جاريةٌ فأذِّنْ في اُذنِه اليُمنى وأقِمْ في اليُسرى ؛ فإنّه لا يَضُرُّهُ الشّيطانُ أبدا . ⁽⁶⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن ساءَ خُلُقُه فأَذِّنوا في اُذنِهِ . ⁽⁷⁾

۸ الإيذاء۵۸ ـ فَضلُ كَفِّ الأذيِ عَنِ النّاسِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :كُفَّ أذاكَ عنِ النّاسِ ؛ فإنّهُ صَدَقهٌ تَصّدَّقُ بها عَلى نَفْسِكَ . ⁽⁸⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن كَفّ يدَهُ عنِ النّاسِ فإنّمايكُفُّ عَنهُم يَدا واحدةً ويَكُفّونَ عنه أياديَ كثيرةً . ⁽⁹⁾

(انظر) الجار : باب ۴۱۳ .

۵۹ ـ فَضلُ كَفِّ الأذيِ حَتّى عَنِ الذَّرِّالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :فاز واللّهِ الأبرارُ ، أتدري مَن هُم؟ هُمُ الّذينَ لا يُؤذُونَ الذَّرَّ . ⁽¹⁰⁾

۶۰ ـ خَطَرُ إيذاءِ المُؤمِنِالكتاب:(وَالّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانا وَإِثْما مُبِينا) . ⁽¹¹⁾

الحديث :الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :قالَ اللّهُ عزّ وجلّ : لِيأذَنْ بِحَربٍ منّي مَن آذى عَبديَ المؤمنَ . ⁽¹²⁾

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن آذى مُؤمنا فَقَدْ آذاني . ⁽¹³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن نَظَرَ إلى مؤمنٍ نظرةً يُخيفُهُ بها أخافَهُ اللّهُ تعالى يومَ لا ظِلَّ إلّا ظِلّهُ . ⁽¹⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن أحْزَن مُؤمنا ثمّ أعطاهُ الدُّنيا لم يَكُنْ ذلكَ كَفّارتَه ، ولم يُؤْجَرْ عَلَيهِ . ⁽¹⁵⁾

.

ص: 51

آزردن (الإيذاء)

اذان (الأذان)

۷ . اذان

۵۵ ـ فضيلت اذان

۵۶ ـ اذان گو

۵۷ ـ اذان گفتن در گوش

۸ . آزردن

۵۸ ـ فضيلت خوددارى از آزردنِ مردم

۵۹ ـ فضيلت خوددارى از آزردن حتى آزار به مورچه اى

۶۰ ـ خطر آزردن مؤمن

۷ اذان۵۵ ـ فضيلت اذانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بلال! برخيز و ما را با نمازآسايش بخش.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شيطان چون بانگ دعوت به نماز را بشنود، بگريزد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اهل آسمان از ساكنان زمين چيزى جز اذان نمى شنوند.

۵۶ ـ اذان گوپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤذّن تا جايى كه صدايش مى رسد و نگاهش كار مى كند به همان اندازه آمرزيده مى شود و هر خشك و ترى [گفته ]او را تصديق مى كند و به تعداد هر نفرى كه با اذان او نماز بگزارد حسنه اى برايش منظور مى شود.

امام على عليه السلام :بايد فصيح ترين فرد شما اذان بگويد، و آگاهترينِ شما به مسائل دينى، امامت [نمازتان ]را به عهده گيرد.

۵۷ ـ اذان گفتن در گوشپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :يا على ! هرگاه پسرى يا دخترى برايت به دنيا آمد، در گوش راستش اذان بگو و در گوش چپ او اقامه؛ در اين صورت شيطان هرگز به او گزندى نمى رساند.

امام صادق عليه السلام :اگر كسى بد اخلاق شد، در گوش او اذان بگوييد.

۸ آزردن۵۸ ـ فضيلت خوددارى از آزردنِ مردمپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :به مردم آزار نرسان، كه بى آزارى صدقه اى است كه براى خودت مى پردازى.

امام صادق عليه السلام :هر كه دست از آزار مردم بردارد، يك دست از آنها نگه داشته و مردم دستهاى بسيار از [آزار ]او نگه مى دارند.

ر.ك : همسايه ، باب ۴۱۳ .

۵۹ ـ فضيلت خوددارى از آزردن حتى آزار به مورچه اىامام صادق عليه السلام :به خدا سوگند كه نيكان رستگارند. آيا مى دانيد آنها چه كسانى هستند؟ كسانى كه آزارشان به مورچه اى نمى رسد.

۶۰ ـ خطر آزردن مؤمنقرآن:«كسانى كه مردان و زنان مؤمن را بى آنكه گناهى كرده باشند، مى آزارند، تهمت و گناه آشكارى را به دوش مى كشند».

حديث:امام صادق عليه السلام :خداوند عز و جل فرموده است : هر كه بنده مؤمن مرا بيازارد، به من اعلان جنگ مى دهد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه مؤمنى را بيازارد مرا آزار داده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كس به مؤمنى نگاه ترسناكى كند، خداوند متعال او را در روزى كه سايه اى جز سايه او نيست، بترساند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه مؤمنى را اندوهناك سازد و سپس دنيا را به او بدهد، گناهش بخشوده نمى شود و در برابر آن پاداشى نمى بيند.

.

ص: 52

الأسير

۹ الأسير۶۱ ـ لا يَجوزُ الاستِسلامُ لِلأسرِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَن اسْتُؤْسرَ مِن غيرِ جِراحةٍ مُثقِلةٍ فلا يُفْدى مِن بيتِ المالِ ، ولكنْ يُفْدى مِن مالهِ إن أحبَّ أهلُهُ . ⁽¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :لمّا بَعثَ رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله بِبراءةٍ معَ عليٍّ عليه السلام بَعثَ مَعهُ اُناسا ، وقالَ رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله : مَنِ اسْتُؤْسرَ مِنْ غيرِ جِراحةٍ مُثْقِلةٍ فليسَ مِنّا . ⁽²⁾

۶۲ ـ الإحسانُ إلَى الأسيرِالكتاب:(وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلى حُبِّهِ مِسْكِينا وَيَتِيما وَأَسِيرا) . ⁽³⁾

(يا أَيُّها النَّبيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرى إِنْ يَعْلَمِ اللّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْرا يُؤْتِكُمْ خَيْرا مِمّا أُخِـذَ مِنْكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُـمْ وَاللّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ) . ⁽⁴⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :إطعامُ الأسيرِ والإحسانُ إليهِ حقٌّ واجبٌ ، وإنْ قَتَلْتَه مِن الغدِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلامـ لِابنَيهِ عليهماالسلام لمّا ضَرَبه ابنُ مُلْجَم ـ: احبِسُوا هذا الأسيرَ ، وأطعِمُوهُ ، واسْقُوهُ ، وأحْسِنوا إسارَهُ . ⁽⁶⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إطعامُ الأسيرِ حقٌّ على مَن أسَرَهُ وإن كان يُرادُ مِن الغدِ قَتْلُهُ ، فإنّه يَنبغي أن يُطعَمَ ويُسْقى ويُظَلّ ويُرفَقَ بهِ ، كافرا كان أو غَيْرَهُ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :إنّ عليّا عليه السلام كان يُطعِمُ مَن خُلِّدَ في السِّجْنِ مِن بيتِ مالِ المسلمينَ . ⁽⁸⁾

.

ص: 53

اسير (الأسير)

۹ . اسير

۶۱ ـ تن به اسارت دادن روا نيست

۶۲ ـ خوشرفتارى با اسير

۹ اسير۶۱ ـ تن به اسارت دادن روا نيستامام على عليه السلام :هركس، بدون جراحت شديد، تن به اسارت دهد، نبايد براى آزادى او از بيت المال سَربها داد؛ بلكه در صورت رضايت خانواده اش، سربهاى او بايد از مال خودش پرداخت شود.

امام صادق عليه السلام :زمانى كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله على عليه السلام را براى اعلام برائت فرستاد، عده اى را نيز به همراه او گسيل داشت و فرمود: هر كس، تن به اسارت دهد، بى آنكه زخم كارى برداشته باشد، از ما نيست.

۶۲ ـ خوشرفتارى با اسيرقرآن:«وطعام را در حالى كه خود دوستش دارند به مسكين و يتيم و اسير مى خورانند».

«اى پيامبر! به اسيرانى كه در دست شما هستند بگو: اگر خدا در دلهايتان نشان ايمان ببيند بهتر از آنچه از شما گرفته اند ارزانى تان خواهد داشت و شما را مى آمرزد كه خدا آمرزنده و مهربان است».

حديث:امام على عليه السلام :غذا دادن به اسير و خوشرفتارى با او حقّى است واجب، هر چند [بخواهى ]فردا او را بكشى.

امام على عليه السلامـ پس از آن كه ابن ملجم بر او ضربت زد، به حسن و حسين عليهماالسلام ـفرمود : اين اسير را زندانى كنيد و به او غذا و آب دهيد و در اسارت با وى خوشرفتار باشيد.

امام صادق عليه السلام :غذا دادن به اسير حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است، هر چند بنا باشد فردا كشته شود. بايد به اسير، آب و خوراك و جاى مناسب داد و با او مدارا كرد، كافر باشد يا غير كافر.

امام صادق عليه السلام :على عليه السلام كسى را كه زندانى مى شد، از بيت المال مسلمانان غذا مى داد.

.

ص: 54

الأكل

۱۰ الأكل۶۳ ـ الحَثُّ عَلى قِلَّةِ الأكلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَنْ قَلَّ طُعْمُهُ صَحَّ بَطْنُهُ وَصَفَا قَلْبُهُ، وَمَنْ كَثُرَ طُعْمُهُ سَقُمَ بَطْنُهُ وقَسَا قَلْبُهُ . ⁽¹⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :قِلَّةُ الأَكْلِ مِنَ العَفَافِ ، وَكَثْرَتُهُ مِنَ الإسْرَافِ . ⁽²⁾

۶۴ ـ التَّحذيرُ عَن كَثرَةِ الأكلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَا مَلأ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرَّا مِنْ بَطْنِهِ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا يَدْخُلُ مَلَكُوتَ السَّمَاواتِ والأرْضِ مَنْ مَلَأَ بَطْنَهُ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إيَّاكُمْ وَفُضُولَ المَطْعَمِ ؛ فإنَّهُ يَسِمُ القَلْبَ بِالقَسوةِ ، وَيُبْطِئُ بِالجَوارِحِ عَنِ الطّاعَةِ، وَيُصِمُّ الهِمَمَ عَنْ سَمَاعِ المَوْعِظَةِ . ⁽⁵⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنْ كَثُرَ أَكْلُهُ قَلَّتْ صِحَّتُهُ ، وَثَقُلَتْ عَلى نَفْسِهِ مُؤْنَتُهُ . ⁽⁶⁾

مصباح الشريعةـ فيما نسبه إلى الإمامِ الصّادقِ عليه السلام ـ: لَيْسَ شَيْءٌ أضَرَّ على قلب المُؤْمِنِ مِنْ كَثْرَةِ الأكْلِ ، وَهِيَ مُورِثَةٌ لِشَيْئَيْنِ: قَسْوَةِ القَلْبِ ، وَهَيَجَانِ الشَّهْوَةِ . ⁽⁷⁾

۶۵ ـ مِن مَساوِئِ البِطنَةِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :لَا تَجْتَمِعُ الفِطْنَةُ وَالبِطْنَةُ . ⁽⁸⁾

عنه عليه السلام :إذَا مُلِئَ البَطْنُ مِنَ المُبَاحِ عَمِيَ القَلْبُ عَنِ الصَّلَاحِ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :الشِّبَعُ يُفسِدُ الوَرَعَ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :نِعْمَ عَوْنُ المَعاصِي الشِّبَعُ . ⁽¹¹⁾

۶۶ ـ ميراثُ الجُوعِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :طُوبَى لِمَنْ طَوَى وَجَاعَ وَصَبَرَ، اُولئكَ الّذِينَ يَشْبَعُونَ يَوْمَ القِيَامَةِ . ⁽¹²⁾

بحار الأنوار :في حديثِ المعراج : قال [رسولُ اللّه صلى الله عليه و آله ]: يا رَبِّ، مَا مِيراثُ الجُوعِ ؟ قال : الحِكْمَةُ ، وَحِفْظُ القَلْبِ ، والتَّقَرُّبُ إلَيّ ، والحُزْنُ الدّائمُ ، وَخِفَّةُ المَؤونَةِ بَيْنَ النَّاسِ ، وَقَوْلُ الحَقِّ ، وَلا يُبالِي عَاشَ بِيُسْرٍ أوْ بِعُسْرٍ . ⁽¹³⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :نِعْمَ العَوْنُ عَلى أسْرِ النَّفْسِ وَكَسْرِ عَادَتِها التَّجَوُّعُ . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :لَا يَجْتَمِعُ الجُوعُ وَالمَرَضُ . ⁽¹⁵⁾

الإمامُ الهاديُّ عليه السلام :السَّهَرُ ألذُّ لِلمَنَامِ ، والجُوعُ يَزِيدُ فِي طِيبِ الطَّعَامِ . ⁽¹⁶⁾

.

ص: 55

خوردن (الأكل)

۱۰ . خوردن

۶۳ ـ تشويق به كم خورى

۶۴ ـ پرهيز از پرخورى

۶۵ ـ زيان هاى پُرخورى

۶۶ ـ دستاورد گرسنگى

۱۰ خوردن۶۳ ـ تشويق به كم خورىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آن كه غذا كم خورَد معده اش سالم مى ماند و صفاى دل مى يابد. و هر كه پرخور باشد معده اش بيمار و قلبش سخت مى شود.

امام على عليه السلام :كم خورى نشانه خويشتندارى است و پرخورى نشانه زياده روى.

۶۴ ـ پرهيز از پرخورىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آدمى ظرفى را بدتر از شكم، پر نكرده است .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كسى كه شكم خود را پر كند، به ملكوت آسمانها و زمين وارد نمى شود .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از خوردن بيش از حد بپرهيزيد كه آن دل را سخت مى گرداند و اعضاى بدن را در اطاعت خدا تنبل مى سازد و گوش همّتها را از شنيدن پند و اندرز كر مى كند .

امام على عليه السلام :هر كه خوراكش زياد باشد سلامتى اش كم مى شود و خرج زندگى را بر دوش خود سنگين مى كند .

مصباح الشريعةـ در آنچه به امام صادق عليه السلام نسبت داده است ـ: براى قلب مؤمن چيزى زيانبارتر از پرخورى نيست. پرخورى موجب دو چيز مى شود : سنگدلى و شهوت انگيزى .

۶۵ ـ زيان هاى پُرخورىامام على عليه السلام :با پرخورى ، تيزهوشى [در كار ]نيست .

امام على عليه السلام :هرگاه شكم از خوردنيهاى مباح انباشته شود، دل از ديدن خير و صلاح نابينا مى گردد .

امام على عليه السلام :سيرىِ شكم، پارسايى را نابود مى كند .

امام على عليه السلام :سيرى، ياور خوبى براى گناهان است .

۶۶ ـ دستاورد گرسنگىپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خوشا به حال آن كه اندرون از طعام خالى دارد و گرسنگى بكشد و شكيبايى ورزد. اينان كسانى هستند كه در روز قيامت سير مى شوند.

بحار الأنوار :در حديث معراج آمده است: [ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله ] عرض كرد: پروردگارا! ثمره گرسنگى چيست؟ فرمود: حكمت، و نگه داشتن دل، و نزديك شدن به من، و اندوه هميشگى، و كم خرج و زحمت بودن براى مردم، و گفتن حق، و باك نداشتن از اين كه به آسودگى زندگى كند يا در سختى.

امام على عليه السلام :گرسنگى كشيدن، نيكو ياورى است براى به بند كشيدن نفس و درهم شكستن عادتهاى آن .

امام على عليه السلام :گرسنگى و بيمارى با هم جمع نمى شوند .

امام هادى عليه السلام :شب زنده دارى، خواب را دلنشين تر و گرسنگى، غذا را لذتبخش تر مى كند.

.

ص: 56

۶۷ ـ الميزانُ فِي الأكلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :كُلْ وَأنتَ تَشْتَهِي ، وَأمْسِكْ وَأنتَ تَشْتَهِي . ⁽¹⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :مَنْ أرادَ أنْ يَكُونَ صَالِحا خَفِيفَ الجِسْمِ (وَاللّحْمِ) فَلْيُقَلِّلْ مِنْ عَشائِه بِاللَّيْلِ . ⁽²⁾

۶۸ ـ آدَابُ الأكلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَنْ أكَلَ وَذُو عَيْنَيْنِ يَنْظُرُ إلَيْهِ وَلَمْ يُواسِهِ، ابْتُلِي بِدَاءٍ لَا دَوَاءَ لَهُ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :المُؤْمِنُ يَأْكُلُ بشَهْوَةِ أهْلِهِ ، والمُنَافِقُ يَأْكُلُ أهْلُهُ بِشَهْوَتِهِ . ⁽⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنْ ذَكَرَ اسْمَ اللّهِ عِنْدَ طَعَامٍ أوْ شَرَابٍ فِي أوّلِهِ ، وَحَمِدَ اللّهَ فِي آخِرِهِ لَمْ يُسْألْ عَنْ نَعِيمِ ذلِكَ الطَّعَامِ أبَدا . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :ابْدَؤوا بِالمِلْحِ فِي أوَّلِ طَعَامِكُمْ ، فَلَوْ يَعْلَمُ النَّاسُ مَا فِي المِلْحِ لاخْتَارُوُهُ عَلَى الدِّرْيَاقِ المُجَرَّبِ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :أقِرُّوا الحَارَّ حَتّى يَبْرَدَ ، فإنَّ رَسُولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله قُرِّبَ إلَيْهِ طَعَامٌ حَارٌّ فَقَالَ : أقِرُّوهُ حَتَّى يَبْرَدَ ،مَا كَانَ اللّهُعزّ وجلّ لِيُطْعِمَنَـا النَّـارَ ، وَالبَرَكَةُ فِي البَارِدِ . ⁽⁷⁾

الإمامُ الحسنُ عليه السلام :فِي المَائدةِ اثْنَتَا عَشرَةَ خَصْلَةً يَجِبُ عَلى كُلِّ مُسْلِمٍ أنْ يَعْرِفَهَا : أرْبَعٌ مِنْها فَرْضٌ ، وَ أرْبَعٌ سُنَّةٌ، وأرْبَعٌ تأدِيبٌ. فَأمَّا الفَرْضُ : فَالمَعْرِفَةُ ، وَالرِّضَا ، وَالتَّسْمِيَةُ، وَالشُّكْرُ . وَأمَّا السُّنَّةُ : فَالوُضُوءُ قَبْلَ الطَّعَامِ ، والجُلُوسُ عَلَى الجَانِبِ الأيْسَرِ ، والأكْلُ بِثَلاثِ أصَابِعَ ، وَلَعْقُ الأصَابِعِ. وَأمّا التَّأدِيبُ : فَالأكْلُ مِمَّا يَلِيكَ ، وَتَصْغِيرُ اللُّقْمَةِ ، وَتَجْوِيدُ المَضْغِ ، وَقِلّةُ النّظَرِ فِي وُجُوهِ النّاسِ . ⁽⁸⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَنْ غَسَلَ يَدَهُ قَبْلَ الطَّعَامِ وَبَعْدَهُ بُورِكَ لَهُ فِي أوَّلِهِ وَآخِرِهِ ، وَعَاشَ مَاعَاشَ في سَعَةٍ، وَعُوفِيَ مِنْ بَلْوىً فِي جَسَدِهِ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلامـ عن آبائهِ عليهم السلام في حديثِ مَناهي النّبيِّ صلى الله عليه و آله ـ: ونَهَى أنْ يُنْفَخَ فِي طَعَامٍ أو شَرَابٍ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :لَا تَدَعُوا آنِيَتَكُمْ بِغَيْرِ غِطَاءٍ ؛ فإنَ الشَّيْطَانَ إذَا لَمْ تُغَطَّ الآنِيَةُ بَزَقَ فِيها، وَأخَذَ مِمَّا فِيهَا مَا شَاءَ . ⁽¹¹⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلامـ لَمّا سُئلَ عنِ السَّفْلَةِ ـ: الّذِي يَأْكُلُ فِي الأسْوَاقِ . ⁽¹²⁾

الاختصاص:رُويَ: أطِيلُوا الجُلُوسَ عَلى المَوائِدِ؛فَإنَّها أوْقَاتٌ لَا تُحْسَبُ مِنْ أعْمارِكُمْ . ⁽¹³⁾

.

ص: 57

۶۷ ـ اندازه خوردن

۶۸ ـ آداب خوردن

۶۷ ـ اندازه خوردنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :وقتى غذا بخور كه اشتها دارى و از خوردن دست بشوى در حالى كه هنوز اشتها دارى .

امام رضا عليه السلام :هر كه مى خواهد تندرست و داراى بدنى لاغر و چابك باشد، از شام شبش كم كند .

۶۸ ـ آداب خوردنپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه در حال خوردن غذا باشد و جاندارى او را بنگرد و وى او را شريك غذاى خود نكند به دردى بى درمان گرفتار مى آيد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مؤمن به ميل خانواده خود غذا مى خورد و منافق، خانواده اش به ميل او چيز مى خورند.

امام على عليه السلام :هر كه در هنگام شروع خوردن غذا يا نوشيدنى، نام خدا را به زبان آورد و در پايان، خدا را حمد و سپاس گويد، هرگز درباره نعمت آن غذا از او سؤال نخواهد شد .

امام على عليه السلام :غذايتان را با خوردن نمك آغاز كنيد؛ چه، اگر مردم مى دانستند كه نمك چه فوايدى دارد آن را بر پادزهر مجرَّب ترجيح مى دادند .

امام على عليه السلام :غذاى داغ را سرد كنيد؛ زيرا غذاى داغى در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله نهاده شد، آن حضرت فرمود: آن را سرد كنيد. خداوند عز و جل به ما آتش نمى خوراند. بركت در غذاى سرد است.

امام حسن عليه السلام :سفره دوازده رسم دارد كه هر مسلمانى بايد آنها را بداند: چهارتاى آنها لازم ، چهار تا خوب و چهار تا ادب است. آن چهارتا كه لازمند : معرفت، خشنودى، نام خدا بر زبان آوردن و شكرگزارى است. آن چهار كه خوب است: دست شستن پيش از غذا خوردن، نشستن بر طرف چپ، خوردن با سه انگشت [ و نه دو انگشت] و ليسيدن انگشتهاست. اما آن چهار كه از باب رعايت ادب است : خوردن از [غذاى ]جلوى خود، كوچك گرفتن لقمه، خوب جويدن غذا و كمتر نگريستن به صورت ديگران.

امام صادق عليه السلام :هر كه قبل و بعد از غذا دستهايش را بشويد، در اول و آخر آن غذا به او بركت داده مى شود و تا زنده است در نعمت به سر مى برد و از بيمارى جسمى در امان مى ماند.

امام صادق عليه السلامـ از قول پدران خود در حديث «نهى هاى پيامبر صلى الله عليه و آله » ـفرمود : پيامبر از دميدن در غذا يا آشاميدنى نهى فرمود.

امام صادق عليه السلام :ظرفهاى خود را بدون در پوش نگذاريد؛ زيرا هر گاه روى ظرفها پوشيده نباشد شيطان در آنها آب دهان مى اندازد و هر چه بخواهد از آنها بر مى دارد.

امام كاظم عليه السلامـ در پاسخ به سؤال درباره انسان فرومايه ـفرمود : كسى است كه در كوچه و بازار چيز مى خورد.

الاختصاص :روايت شده كه : نشستن بر سر سفره را طولانى كنيد كه اين اوقات از عمر شما به حساب نمى آيد.

.

ص: 58

الاُلفة

۱۱ الاُلفة۶۹ ـ الحَثُّ عَلى الأُلفَةِالكتاب:(هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ * وَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعا ما أَلَّفْتَ بَيْنَ قُلُوبِهِمْ وَلكِنَّ اللّهَ أَلَّفَ بَيْنَهُمْ إِنَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ) . ⁽¹⁾

(وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانا) . ⁽²⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :إزَالَةُ الرَّوَاسِي أسْهَلُ مِنْ تَأْلِيفِ القُلُوبِ المُتَنَافِرَةِ . ⁽³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنَّ سُرْعةَ ائْتِلَافِ قُلُوبِ الأبْرَارِ إذا الْتَقَوا ـ وَإنْ لَمْ يُظهِرُوا التَّوَدُّدَ بأَلْسِنَتِهِمْ ـ كَسُرْعَةِ اخْتِلَاطِ ماءِ السَّمَاءِ بِماءِ الأنْهَارِ . وإنَّ بُعْدَ ائْتِلَافِ قُلُوبِ الفُجَّارِ إذَا الْتَقَوا ـ وَإنْ أظْهَـرُوا التـَّوَدُّدَ بأَلْسِنَتِهِـمْ ـ كَبُعْـدِ البَهَـائِـمِ مِـنَ التَّعَاطُفِ وَإنْ طَالَ اعْتِلَافُهَا عَلى مِذْوَدٍ واحِدٍ . ⁽⁴⁾

۷۰ ـ لا خَيْرَ فِيمَنْ لا يأ لَفُ ولا يُؤلَفُرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :خِيَارُكُمْ أحاسِنُكُمْ أخْلَاقا ، الّذِينَ يَألَفُونَ وَيُؤلَفُونَ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :خَيْرُ المُؤْمِنِينَ مَنْ كَانَ مَأْلَفَةً لِلْمُؤْمِنِينَ ، وَلَا خَيْرَ فِيْمَنْ لَا يُؤلَفُ وَلَا يَألَفُ . ⁽⁶⁾

.

ص: 59

الفت (الاُلفة)

۱۱ . الفت

۶۹ ـ تشويق به الفت

۷۰ ـ در كسى كه با ديگران انس و الفت نمى گيرد

۱۱ الفت۶۹ ـ تشويق به الفتقرآن:«اوست كه تو را به يارى خويش و به يارى مؤمنان تأييد كرد و دلهايشان را با يكديگر الفت داد. اگر تو همه آنچه را كه در روى زمين است انفاق مى كردى [ بازهم نمى توانستى ]دلهاى ايشان را بايكديگر الفت دهى، ولى خداوند دلهايشان را با يكديگر مهربان ساخت كه او پيروزمند وحكيم است».

«و از نعمتى كه خدا به شما ارزانى داشته است ياد كنيد: آن هنگام كه دشمن يكديگر بوديد و او دلهايتان را با هم الفت داد و به لطف او برادر شديد».

حديث:امام على عليه السلام :از جاى كندن كوههاى استوار آسانتر است تا الفت دادن دلهاى از هم رميده.

امام صادق عليه السلام :نيكوكاران چون با هم روبه رو شوند ـ هر چند به زبان اظهار دوستى نكنند ـ دلهايشان، به سرعتِ درآميختن باران با آب رودخانه ها، با هم الفت مى گيرد. و بدكاران هر گاه با هم روبه رو شوند ـ هر چند به زبان اظهار دوستى كنند ـ دلهايشان از الفت با يكديگر دور است، همانند چارپايان كه از مهرورزى با هم بدورند، گرچه روزگارى دراز بر سر يك آخور، علوفه خورند.

۷۰ ـ در كسى كه با ديگران انس و الفت نمى گيرد خيرى نيستپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين شما خوش خوترين شماست؛ آنان كه الفت مى گيرند و الفت مى پذيرند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين مؤمنان كسى است كه مؤمنان بدو الفت مى گيرند ، و در كسى كه با ديگران الفت نگيرد و ديگران نيز با او الفت نيابند خيرى نيست.

.

ص: 60

اللّه

الإمارة

۱۲ اللّه۷۱ ـ معنى «اللّهُ»الإمامُ عليٌّ عليه السلام :اللّهُ مَعْناهُ المَعْبُودُ الّذِي يَأْلَهُ فِيْهِ الْخَلْقُ وَيُؤْلَهُ إلَيْهِ ، وَاللّهُ هُوَ المَسْتُورُ عَنْ دَرْكِ الأبْصَارِ ، المَحْجُوبُ عَنِ الأوْهَامِ وَالخَطَرَاتِ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلامـ في تفسير قوله : «اللّه » ـ: هُوَ الّذييَتَألَّهُ إليهِ عِندَ الحَوائِجِ وَ الشَّدائِدِ كُلُّ مَخلوقٍ عِندَ انقِطاعِ الرَّجاءِ مِن جَميعِ مَن هُوَ دونَهُ ، وتَقَطُّعِ الأسبابِ مِن كُلِّ مَن سِواهُ . ⁽²⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :اللّهُ مَعْنَاهُ المَعْبُودُ الّذِي ألِهَ الخَلْقُ عَنْ دَرْكِ مَاهِيَّتِهِ والإحَاطَةِ بِكَيْفِيَّتِهِ . ⁽³⁾

الإمامُ الكاظم عليه السلامـ في مَعنَى «اللّه » ـ: اِستَولى عَلى ما دَقَّ وجَلَّ . ⁽⁴⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :إنَّ في تَسمِيَةِ اللّهِ عزّ وجلّ الإِقرارُ بِرُبوبِيَّتِهِ وتَوحيدِهِ . ⁽⁵⁾

(انظر) عنوان ۱۳۲ «الخالق» ؛ عنوان ۲۰۲ «اسماء اللّه » .

۱۳ الإمارة۷۲ ـ ضَرورَةُ الإمارَةِالإمامُ عليٌّ عليه السلامـ في قَضيّةِ التَّحْكِيم ـ: إنَّ هؤلاءِ يَقُولُونَ : لَا إمْرَةَ ! وَلَابُدَّ مِنْ أمِيرٍ يَعْمَلُ فِي إمْرَتِهِ المُؤْمِنُ ، وَيَسْتَمْتِعُ الفَاجِرُ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :لَايُصْلِحُ النَّاسَ إلَا أمِيرٌ ؛ بَرٌّ أوْ فَاجِرٌ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :إنَّ مُعاوِيَةَ سَيَظْهَرُ عَلَيْكُمْ ، قَالُوا : فَلِمَ نُقَاتِلُ إذا ؟ قَالَ : لَابُدَّ لِلنّاسِ مِنْ أمِيرٍ بَرٍّ أوْ فَاجِرٍ ⁽⁸⁾.

عنه عليه السلامـ فِي الحَرُورِيَّةِ وَهُمْ يقولون: لا حُكْمَ إلّا للّهِِ ـ: الحُكْمُ للّهِِ ، وَفِي الأرْضِ حُكَّامٌ ، وَلكِنَّهُمْ يَقُولُونَ : لَا إمَارةَ ، وَلَابُدَّ لِلنّاسِ مِنْ إمَارَةٍ؛ يَعْمَلُ فِيْها المُؤْمِنُ ، ويَسْتَمْتِعُ فِيَها الفَاجِرُ وَالكَافِرُ، وَيُبَلِّغُ اللّهُ فِيهَا الأجَلَ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :لَابُدّ لِلنَّاسِ مِنْ أمِيرٍ بَرٍّ أوْ فَاجِرٍ ، يَعْمَلُ فِي إمْرَتِهِ المُؤْمِنُ وَيَسْتَمْتِعُ فِيهَا الكَافِرُ ، وَيُبَلِّغُ اللّهُ فِيهَا الأجَلَ ، ويُجْمَعُ بِهِ الفَيْءُ ، وَيُقَاتَلُ بهِ العَدُوُّ ، وَتَأمَنُ بِهِ السُّبُلُ ، وَيُؤْخَذُ بِهِ لِلضّعِيفِ مِنَ القَوِيِّ، حَتّى يَسْتَرِيحَ بَرٌّ وَيُسْتَراحَ مِنْ فَاجِرٍ . ⁽¹⁰⁾

.

ص: 61

اللّه (اللّه )

فرمانروايى (الإمارة)

۱۲ . اللّه

۷۱ ـ تفسير «اللّه »

۱۳ . فرمانروايى

۷۲ ـ ضرورت فرمانروايى و حكومت

۱۲ اللّه۷۱ ـ تفسير «اللّه »امام على عليه السلام :اللّه به معناى معبودى است كه آفريدگان درباره او حيرانند و [نيز] كسى كه بدو پناه برده مى شود. اللّه ، هموست كه از ديده ها پوشيده است و از وهم و خيال در پرده.

امام على عليه السلامـ در بيان معناى «اللّه » ـ: او كسى است كه هر مخلوقى ، به هنگام نيازها و سختى ها و قطع اميد از همه چيزهاى ديگر و دست نداشتن به غير او ، شيدايش مى شود .

امام باقر عليه السلام :اللّه به معناى معبودى است كه خلايق در رسيدن به چيستى او و احاطه بر چگونگى اش حيرانند.

امام كاظم عليه السلامـ در معناى «اللّه » ـ: بر هر چيز كوچك و بزرگ ، چيره است .

امام رضا عليه السلام :در ناميدن خداوند عز و جل به اللّه ، اقرار به ربوبيت و يگانى او نهفته است .

ر.ك : عنوان ۱۳۲ «آفريدگار» ؛ عنوان ۲۰۲ «نامهاى خدا» .

۱۳ فرمانروايي۷۲ ـ ضرورت فرمانروايى و حكومتامام على عليه السلامـ در قضيه حكميت ـفرمود : اينان (خوارج) مى گويند فرمانروايى ضرورتى ندارد! ⁽¹⁾حال آن كه وجود فرمانروا لازم است تا در زمان حكومت او مؤمن كار خود كند و كافر بهره خود بَرَد.

امام على عليه السلام :[وضع] مردم را به سامان نياورد مگر فرمانروا؛ نيكو باشد يا بد.

امام على عليه السلام :بزودى معاويه بر شما چيره خواهد شد ؛ گفتند : پس ، چرا با او بجنگيم ؟ فرمود : مردم را ناگزير فرمانروايى بايد ؛ نيكوكار باشد يا بدكار .

امام على عليه السلامـ درباره حروريه ( خوارج) كه مى گفتند «حُكم و داورى جز از آن خدا نيست» ـفرمود : [آرى ]حُكم [واقعا] از آنِ خداست و در زمين نيز حاكمان و داورانى هستند، اما آنان مى گويند: فرمانروايى لزومى ندارد، حال آن كه مردم را از حكومت گريزى نيست، تا مؤمن در آن حكومت، كار خويش كند و تبهكار و كافر بهره خود برند و خداوند در زمان آن هر كس را به اجل مقدّر مى رساند.

امام على عليه السلام :مردم را ناچار فرمانروايى بايد؛ نيكوكار يا تبهكار؛ زيرا در حكومت او فرد باايمان كار خويش (اطاعت خدا) مى كند و كافر بهره خويش مى برد و خداوند با وجود حكومت ، هركس را به اجل مقدّر مى رساند و به وسيله او مالياتها جمع آورى مى شود و با دشمن جنگيده مى شود و راهها امن مى گردد و حقّ ناتوان از زورمند ستانده مى شود و نيكوكار آسايش مى بيند و از تبهكار در امان مى ماند.

.

ص: 62

عنه عليه السلام :أسَدٌ حَطُومٌ خَيْرٌ مِنْ سُلْطَانٍ ظَلُومٍ ، وَسُلْطانٌ ظَلُومٌ خَيرٌ مِنْ فِتَنٍ تَدُومُ . ⁽¹⁾

كنز العمّال عن أبي البختريّ :دَخَل رَجُلٌ المَسْجِدَ فَقَالَ : لَا حُكْمَ إلّا للّهِِ، ثُمَّ قَالَ آخَرُ : لَا حُكْمَ إلّا للّهِِ،فَقَالَ عَلِيٌّ عليه السلام : لَا حُكْمَ إلّا للّهِِ «إنَّ وَعْدَ اللّهِ حَقٌّ وَلَا يَسْتَخِفَنَّكَ الّذِينَ لا يُوقِنُونَ» ⁽²⁾، فَمَا تَدْرُونَ مَا يَقُولُ هؤلَاءِ ، يَقُولُونَ : لَا إمَارَةَ . أيُّهَا النَّاسُ! إنَّهُ لَا يُصْلِحُكُمْ إلَا أمِيرٌ؛ بَرٌّ أوْ فَاجِرٌ . قَالُوا : هذَا البَرُّ فَقَدْ عَرَفْنَاهُ ، فَمَا بَالُ الفَاجِرِ؟ فَقَالَ : يَعْمَلُ المُؤْمِنُ ، وَيُمْلَأُ لِلْفَاجِرِ ، ويُبَلِّغُ اللّهُ الأجَلَ، وَتَأمَنُ سُبُلُكُمْ، وَتَقُومُ أسْواقُكُمْ، وَيُجْبى فَيْئُكُمْ ، وَيُجَاهَدُ عَدُوُّكُمْ ، ويُؤخَذُ لِلضَّعِيفِ مِنَ الشَّدِيدِ مِنْكُمْ . ⁽³⁾

۷۳ ـ إمَارَةُ الأشرارِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذَا كَانَ اُمَرَاؤكُمْ خِيَارَكُمْ، وَأغْنِيَاؤكُمْ سُمَحَاءَكُمْ، وأمْرُكُمْ شُورى بَيْنَكُمْ؛ فَظَهْرُ الأرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ بَطْنِهَا . وإذَا كَانَ اُمَراؤكُمْ شِرَارَكُمْ، وأغْنِيَاؤكُمْ بُخَلاءكُمْ، وَاُمُورُكُمْ إلى نِسَائكُمْ؛ فَبَطْنُ الأرْضِ خَيْرٌ لَكُمْ مِنْ ظَهْرِهَا . ⁽⁴⁾

۷۴ ـ قيمَةُ الإمارَةِالإمامُ عليٌّ عليه السلامـ لابنِ عَبّاسٍ إذْ دَخَـلَ عَلَيْهِ وَقَالَ : إنَّ الحَاجَّ قَدِ اجْتَمَعُوا لِيسْمَعُوا مِنْكَ ، وَهُوَ يَخْصِفُ نَعْلاً ـ: أمَا وَاللّهِ لَهُما أحَبُّ إلَيَّ مِنْ أمْرِكُمْ هذَا ، إلّا أنْ اُقِيمَ حَدّا أوْ أدْفَعَ بَاطِلاً . ⁽⁵⁾

نهج البلاغة عن ابنِ عبّاسٍ :دَخلتُ على أميرِ المؤمِنينَ عليه السلام بِذي قار وهوَ يَخصِفُ نَعلَه، فقالَ لِي : مَا قِيمَةُ هذَا النَّعْلِ ؟ فَقُلْتُ : لَا قِيمَةَ لَهَا! فَقَالَ عليه السلام : وَاللّهِ لَهِيَ أحَبُّ إلَيَّ مِنْ إمْرَتِكُمْ، إلّا أنْ اُقِيمَ حَقّا ، أوْ أدْفَعَ بَاطِلاً. ⁽⁶⁾

عنه عليه السلامـ فِي كِتابِه إلَى ابنِ عبّاسٍ ـ: أمّا بَعْدُ ، فَلَا يَكُنْ حَظُّكَ في وِلَايتِكَ مَالاً تَسْتَفِيدُهُ ، وَلَا غَيْظا تَشْتَفِيهِ ، وَلكنْ إمَاتَةُ بَاطِلٍ وإحْيَاءُ حَقٍّ . ⁽⁷⁾

(انظر) عنوان ۱۹۶ «السلطان» .

.

ص: 63

۷۳ ـ فرمانروايى بدكاران

۷۴ ـ ارزش حكومت

امام على عليه السلام :شير درنده بهتر است از فرمانرواى ستمگر و فرمانرواى ستمگر بهتر است از فتنه هاى ديرپاى .

كنز العمّالـ به نقل از ابو البخترى ـ: مردى وارد مسجد شد و گفت: حُكم جز از آنِ خدا نيست. ديگرى نيز گفت: حُكم جز خدا را نشايد. در اين هنگام على عليه السلام فرمود: [البته ]حكم جز از آنِ خدا نيست «همانا وعده خدا راست است . مبادا آنان كه يقين ندارند تو را بى ثبات گردانند» . شما نمى دانيد اينها چه مى گويند؟ اينها مى گويند: حكومت لازم نيست. اى مردم! [وضع] شما را به سامان نياورد مگر فرمانروا؛ نيك باشد يا تبهكار. گفتند: سخن تو درباره فرمانرواى نيكو كردار، درست، اما تبهكار چگونه؟ فرمود: مؤمن به كار خود مى پردازد و نابكار برخوردار مى شود، خداوند اجل مقدّر را مى رساند، راههايتان امن مى شود، بازارهايتان رونق مى گيرد، خراجهايتان گردآورى مى شود، با دشمنتان پيكار مى شود و حقّ ناتوان از زورمند گرفته مى گردد.

۷۳ ـ فرمانروايى بدكارانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه فرمانروايان شما نيكانتان باشند و توانگران شما بخشندگانتان و كارهايتان با شور و مشورت، روى زمين از درون آن براى شما بهتر است، و هرگاه فرمانروايانتان بَدان شما باشند و ثروتمندانتان بخيلانتان و كار شما به دست زنانتان افتد، زير خاك از روى زمين برايتان بهتر است.

۷۴ ـ ارزش حكومتامام على عليه السلامـ آنگاه كه مشغول پينه زدن كفش خود بود و ابن عباس آمد و گفت: حاجيان گرد آمده اند تا سخنى از شما بشنوند ـفرمود : سوگند به خدا اين دو (لنگه كفش) را بيش از كار شما (حكومت) دوست مى دارم مگر آنكه حدّى را اجرا كنم يا باطلى را دور سازم.

نهج البلاغةـ به نقل از عبد اللّه بن عباس ـ: بر اميرالمؤمنين عليه السلام در منطقه ذى قار وارد شدم در حالى كه حضرت كفش خود را پينه مى زد . از من پرسيد: اين كفش چقدر مى ارزد؟ گفتم: ارزشى ندارد. فرمود: به خدا قسم اين را از حكومت بر شما دوست تر دارم مگر آن كه [بخواهم] حقّى را بر پا دارم يا باطلى را براندازم.

امام على عليه السلامـ در نامه خود به ابن عباس ـنوشت : اما بعد [ از حمد]؛ مبادا بهره تو از حكومتت به دست آوردن مالى يا فرو نشاندن خشمى (انتقامگيرى ) باشد. بلكه بايد بهره ات ميراندن باطلى باشد و زنده كردن حقّى.

ر.ك : عنوان ۱۹۶ «سلطان» .

.

ص: 64

الأمل

۱۴ الأمل۷۵ ـ الأمَلُ رَحمَةٌرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :الأملُ رَحمةٌ لِاُمّتي ، ولَوْلا الأملُ ما أرْضَعَتْ والِدَةٌ وَلَدَها، ولا غَرَسَ غارِسٌ شَجَرا . ⁽¹⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الأملُ رَفيقٌ مُؤْنِسٌ . ⁽²⁾

تنبيه الخواطر :بينما عيسَى بن مريم عليه السلام جالِسٌ وشَيخٌ يَعملُ بِمِسْحاةٍ ويُثيرُ بهِ الأرضَ ، فقالَ عيسى عليه السلام : اللّهُمَّ انْزعْ عنه الأملَ . فَوَضَعَ الشَّيخُ المِسْحاةَ واضْطَجَعَ، فَلَبِثَ ساعةً فقالَ عيسى عليه السلام : اللّهُمَّ ارْدُدْ إليهِ الأملَ ، فقامَ فَجَعَلَ يَعملُ . ⁽³⁾

۷۶ ـ الآمالُ لا تَنتَهيرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن كانَ يَأمَلُ أن يَعيشَ غَدا فإنّهُ يَأمَلُ أن يَعيشَ أبَدا . ⁽⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الأملُ لا غايةَ لَهُ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :الآمالُ لا تَنْتَهي . ⁽⁶⁾

۷۷ ـ التَّحذيرُ مِنَ الآمالِ الباطِلَةِالكتاب:(ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ) . ⁽⁷⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :اتَّقُوا باطِلَ الأملِ ، فَرُبَّ مُسْتَقْبِلِ يومٍ ليسَ بِمُسْتَدْبِرِهِ ، ومَغْبُوطٍ في أوَّلِ لَيلِهِ ⁽⁸⁾قامَتْ بَواكِيهِ في آخِرِهِ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :الأملُ كالسَّرابِ : يَغِرُّ مَنْ رَآهُ ، ويُخْلِفُ مَن رَجاهُ . ⁽¹⁰⁾

عنه عليه السلام :الأمانِيُّ تُعْمي عُيُونَ البصائرِ . ⁽¹¹⁾

عنه عليه السلام :الأملُ سُلطانُ الشَّياطِينِ على قُلُوبِ الغافِلِينَ . ⁽¹²⁾

عنه عليه السلام :ثَمَرَةُ الأملِ فَسادُ العَمَلِ . ⁽¹³⁾

عنه عليه السلام :إنّ الأملَ يُسْهي القلبَ ، ويُكْذِبُ الوَعْدَ ، ويُكْثِرُ الغَفْلَةَ ، ويُورِثُ الحَسْرَةَ . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :إنَّ الأملَ يُذْهِبُ العقلَ ، ويُكْذِبُ الوَعدَ ، ويَحُثُّ علَى الغَفْلَةِ ، ويُورِثُ الحَسْرَةَ . فأكْذِبوا الأملَ ؛ فإنّه غَرُورٌ ، وإنَّ صاحِبَهُ مَأزُورٌ . ⁽¹⁵⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :كَمْ مِنْ نِعمةٍ للّهِ على عبدِهِ في غَيْرِ أملِهِ ، وكَمْ مِنْ مُؤَمِّلٍ أملاً الخِيارُفي غَيرِهِ . ⁽¹⁶⁾

.

ص: 65

آرزو (الأمل)

۱۴ . آرزو

۷۵ ـ آرزو رحمت است

۷۶ ـ آرزوها را پايانى نيست

۷۷ ـ هشدار دادن از آرزوهاى پوچ و باطل

۱۴ آرزو۷۵ ـ آرزو رحمت استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آرزو، براى امت من رحمت است. و اگر آرزو نبود ، هيچ مادرى فرزند خود را شير نمى داد و هيچ باغبانى درختى بر نمى نشاند.

امام على عليه السلام :آرزو، رفيقى همدم است.

تنبيه الخواطر :عيسى عليه السلام نشسته بود و پيرمردى با بيل زمين را شيار مى كرد، عيسى عليه السلام فرمود: بار خدايا! آرزو (اميد) را از او برگير. آن پير در دم بيل را كنار نهاد و دراز كشيد. ساعتى گذشت و عيسى گفت: بار خدايا! آرزو را به او بازگردان. آن پير بيدرنگ برخاست وشروع به كار كرد.

۷۶ ـ آرزوها را پايانى نيستپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه پيوسته آرزو داشته باشد كه فردا زنده بماند آرزوى زندگى هميشگى كرده است.

امام على عليه السلام :آرزو را پايانى نيست.

امام على عليه السلام :آرزوها، پايان ناپذيرند.

۷۷ ـ هشدار دادن از آرزوهاى پوچ و باطلقرآن:«رهايشان كن تا بخورند و بهره ور شوند و آرزو ، به خود مشغولشان دارد، زودا كه خواهند دانست».

حديث:امام على عليه السلام :از آرزوى پوچ و باطل بپرهيزيد؛ زيرا چه بسا كسى كه به اميد فردا بود ، ولى آن را پشت سر نگذاشت وچه بسا كسى كه در آغاز شب به او غبطه مى خورند ولى در پايان آن به حال او مى گريند.

امام على عليه السلام :آرزو چون سراب است كه بيننده اش را مى فريبد و اميدوارش را مأيوس مى سازد.

امام على عليه السلام :آرزوها، چشمان بصيرت را كور مى كنند.

امام على عليه السلام :آرزو، مايه چيرگى شيطانها بر دلِ غافلان است.

امام على عليه السلام :ثمره آرزو ، تباهى كار است .

امام على عليه السلام :آرزو، دل را به گمراهى مى كشاند، وعده دروغ مى دهد، غفلت بسيار به بار مى آورد، و حسرت بر جاى مى گذارد.

امام على عليه السلام :آرزو عقل را مى برد، وعده پوچ مى دهد، به غفلت ترغيب مى كند و حسرت به بار مى آورد. پس، آرزو را دروغ شماريد، كه آرزو فريبنده است و آرزومند گناهكار است.

امام صادق عليه السلام :بسا نعمتى كه خداوند به بنده اش مى دهد بى آن كه آرزويش را كرده باشد و بسا كسى كه آرزوى چيزى داشته و خلاف آن نصيبش شده است.

.

ص: 66

۷۸ ـ الأمَلُ وَالأجَلُتنبيه الخواطر :رُويَ أنّهُ [رسول اللّه ] صلى الله عليه و آله أخَذَ ثلاثةَ أعْوادٍ فَغَرَسَ عُودا بين يَدَيْهِ والآخَرَ إلى جَنْبِهِ ، وأمّا الثّالثُ فأبْعَدَهُ وقالَ : هَل تَدْرُونَ ما هذا ؟ قالوا : اللّهُ ورسولُهُ أعْلَمُ . قالَ : هذا الإنسانُ ، وهذا الأجلُ ، وهذا الأملُ يَتَعاطاهُ ابنُ آدمَ ويَخْتَلِجُهُ الأجلُ دُونَ الأملِ . ⁽¹⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :لو رأَى العبدُ أجلَهُ وسُرْعَتَهُ إلَيهِ أبْغَضَ الأملَ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :الأملُ يُنْسي الأجَلَ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :أقْرَبُ شَيْءٍ الأجلُ، أبْعَدُ شَيْءٍ الأملُ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :لا تَخْلو النَّفْسُ مِنَ الأملِ حتّى تَدْخُلَ في الأجلِ ⁽⁵⁾.

عنه عليه السلام :ألَا وإنّكُمْ في أيّامِ أملٍ مِن وَرائهِ أجلٌ ، فَمَنْ عَمِلَ في أيّامِ أملِهِ قَبْلَ حُضُورِ أجلِهِ فَقَدْ نَفَعَهُ عَمَلُهُ ولَم يَضْرُرْهُ أجلُهُ . ⁽⁶⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :لَو ظَهَرتِ الآجالُ افتَضَحَتِ الآمالُ . ⁽⁷⁾

۷۹ ـ ثَمَراتُ طولِ الأملِالكافي :فيما ناجَى اللّهُ عزّ وجلّ بهِ موسى عليه السلام : يا موسى ، لا تُطَوِّلْ في الدُّنْيا أملَكَ فَيَقْسُوَ قَلْبُكَ ، والقاسِي القلبِ منّي بَعِيدٌ . ⁽⁸⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنِ اتَّسَعَ أملُهُ قَصُرَ عَمَلُهُ . ⁽⁹⁾

عنه عليه السلام :أمّا طُولُ الأملِ فَيُنْسي الآخِرَةَ . ⁽¹⁰⁾

۸۰ ـ قِصَرُ الأمَلِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لابنِ مسعودٍ ـ: قَصِّرْ أمَلَكَ ، فإذا أصْبَحْتَ فَقُلْ : إنّي لا اُمْسِي ، وإذا أمْسَيْتَ فَقُلْ : إنّي لا اُصْبِحُ ، واعْزِمْ على مُفارَقَةِ الدُّنْيا ، وأحِبَّ لِقاءَ اللّهِ . ⁽¹¹⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنْ أيْقَنَ أنّهُ يُفارِقُ الأحبابَ، ويَسكُنُ التُّرابَ، ويُواجِهُ الحِسابَ، ويَسْتَغْنِي عَمّا خَلَّفَ، ويَفْتَقِرُ إلى ما قَدَّمَ ، كانَ حَرِيّا بِقِصَرِ الأملِ وطُولِ العَملِ . ⁽¹²⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :تَزَوَّدْ مِنَ الدُّنْيا بِقِصَرِ الأملِ . ⁽¹³⁾

۸۱ ـ النَّهيُ عَنِ التّأمِيلِ بِغَيرِ اللّهِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :يَقولُ اللّهُ عزّ وجلّ : لَأقْطَعَنَّ أملَ كُلِّ مُؤمنٍ أمَّلَ دُوني بالإياسِ . ⁽¹⁴⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :مَنْ أمَّلَ إنسانا فَقَدْ هابَهُ . ⁽¹⁵⁾

(انظر) التوكّل : باب ۱۸۷۸ .

.

ص: 67

۷۸ ـ آرزو و اجل

۷۹ ـ نتايج آرزوى دراز

۸۰ ـ كوتاهى آرزو

۸۱ ـ نهى از اميد بستن به غير خدا

۷۸ ـ آرزو و اجلتنبيه الخواطر :روايت شده كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله سه قطعه چوب برداشت و يكى را در مقابل خود در زمين فرو برد و ديگرى را در كنار آن و سومى را دورتر قرار داد، آنگاه فرمود: آيا مى دانيد اينها چيست؟ گفتند: خدا و پيامبرش بهتر مى دانند. فرمود: اين انسان است، اين اجل و آن ديگرى آرزوست كه آدميزاده به دنبالش مى رود، اما اجل در مى رسد و او به آرزو نمى رسد.

امام على عليه السلام :اگر انسان اجل و سرعت آن را [به سوى خود] مى ديد، آرزو را دشمن مى داشت.

امام على عليه السلام :آرزو، اجل را از ياد انسان مى برد.

امام على عليه السلام :نزديكترين چيز [به انسان] اجل (مرگ) است. دورترين چيز آرزوست.

امام على عليه السلام :نفْس از آرزو تهى نمى شود مگر زمانى كه اجل سر رسد.

امام على عليه السلام :هان! شما در روزگار آرزويى هستيد كه اجل در پى آن است. پس هر كه در روزگار آرزومندى، پيش از در رسيدن اجلش، كار كند، عملش به حال او سودمند مى افتد و اجلش به او زيان نمى رساند.

امام كاظم عليه السلام :اگر اجلها (مدت عمرها) معلوم شود آرزوها رسوا مى شوند.

۷۹ ـ نتايج آرزوى درازالكافى :در نجواهاى خداوند با موسى آمده است : اى موسى! در دنيا آرزوى دراز نكن كه دلت سخت مى شود و انسان سخت دل از من بدور است.

امام على عليه السلام :هر كه آرزويش دور و دراز شود عملش كم و كوتاه مى گردد.

امام على عليه السلام :اما آرزوى دراز، آخرت را از ياد آدمى مى زدايد.

۸۰ ـ كوتاهى آرزوپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به ابن مسعود ـفرمود : آرزويت را كوتاه گردان و چون صبح شد [پيش خود ]بگو: من روز را به شب نخواهم رساند. و چون شب درآمد بگو: من تا صبح زنده نخواهم بود، و بر جدا شدن از دنيا مصمّم باش و ديدار خدا را دوست بدار.

امام على عليه السلام :هر كه يقين كند كه از دوستان جدا خواهد شد و در دل خاك خواهد خفت و حساب و كتابى در پيش رو دارد و آنچه بر جاى مى نهد به كارش نخواهد آمد و به آنچه پيش فرستاده نيازمند است، سزاوار است كه رشته آرزو را كوتاه و دامنه عمل را دراز گرداند.

امام باقر عليه السلام :با كوتاه كردن آرزو ، از دنيا [براى آخرتت] توشه برگير.

۸۱ ـ نهى از اميد بستن به غير خداپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :خداوند عز و جل مى فرمايد: بى گمان ، اميد هر مؤمنى را كه به غير من اميد بندد، قطع مى كنم.

امام على عليه السلام :هر كس به انسانى اميد بندد، او را تكريم كرده است .

ر.ك : توكّل ، باب ۱۸۷۸ .

.

ص: 68

الاُمّة

۱۵ الاُمّة۸۲ ـ مَنزِلَةُ الاُمَّةِ الإسلامِيَّةِالكتاب:(كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتابِ لَكانَ خَيْرا لَهُم مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ) . ⁽¹⁾

الحديث :رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :اُمّتي اُمّةٌ مُبارَكَةٌ، لا يُدْرى أوَّلُها خَيْرٌ أو آخِرُها خَيْرٌ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :اُمَّتي هذهِ اُمّةٌ مَرْحومةٌ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنَّكُمْ تُتِمُّونَ سَبْعينَ اُمّةً ،أنتُمْ خَيْرُها وأكْرَمُها علَى اللّهِ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :بَشِّرْ هذِهِ الاُمَّةَ بالسَّناءِ ، والدِّينِ ، والرِّفْعَةِ ، والنَّصْرِ ، والتَّمْكينِ في الأرضِ . ⁽⁵⁾

۸۳ ـ أخيارُ الاُمَّةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :خَيْرُ اُمّتي أزْهَدُهُمْ فِي الدُّنْيا، وأرْغَبُهُمْ فِي الآخِرَةِ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :خَيْرُ اُمّتي مَنْ هَدَمَ شَبابَهُ في طاعةِ اللّهِ ، وفَطَمَ نَفْسَهُ عَنْ لَذّاتِ الدُّنْيا وتَوَلَّهَ بالآخِرَةِ ، إنّ جَزاءهُ علَى اللّهِ أعلى مَراتِبِ الجنّةِ . ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :خَيْرُ اُمّتي مَن إذا سُفِهَ عَلَيْهِمْ احْتَمَلوا ، وإذا جُنِيَعَلَيْهِمْ غَفَروا، وإذا اُوذُوا صَبَروا. ⁽⁸⁾

۸۴ ـ الاُمَّةُ الوَسَطُالكتاب:(وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدا) . ⁽⁹⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :نَحْنُ شُهَداءُ اللّهِ على خَلْقِهِ ، وحُجَّتُهُ في أرضِهِ ، ونَحْنُ الّذينَ قالَ اللّهُ جلّ اسمه : «وَكَذلِكَ جَعَلْناكُمْ اُمَّةً وَسَطا» . ⁽¹⁰⁾

۸۵ ـ ما يوجِبُ خَيرَ الاُمَّةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :لا تَزالُ اُمّتي بِخَيْرٍ ما تَحابُّوا وأدَّوا الأمانَةَ ، واجْتَنَبوا الحَرامَ، وقَرَوُا الضَّيْفَ ، وأقامُوا الصَّلاةَ ، وآتَوا الزَّكاةَ . ⁽¹¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا تَزالُ هذِهِ الاُمّةُ تَحْتَ يَدِ اللّهِ وفي كَنَفِهِ ما لَم يُداهِنْ قُرّاؤها اُمَراءَها ، ولَم يُزَكِّ عُلَماؤها فُجّارَها ، وما لَم يُهَنِّ خِيارُها أشْرارَها ، فإذا فَعَلوا ذلكَ رَفَع اللّهُ عَنْهُمْ يَدَهُ ثُمَّ سَلَّطَ عَلَيْهِمْ جَبابِرَتَهُمْ . ⁽¹²⁾

.

ص: 69

امّت (الاُمّة)

۱۵ . امّت

۸۲ ـ جايگاه امّت اسلامى

۸۳ ـ بهترين هاى امّت

۸۴ ـ امّت ميانه

۸۵ ـ موجبات خير و خوبى امّت

۱۵ امّت۸۲ ـ جايگاه امّت اسلامىقرآن:«شما بهترين امّتى هستيد كه براى مردم پديدار گشته است، كه امر به معروف و نهى از منكر مى كنيد و به خدا ايمان داريد. اگر اهل كتاب نيز ايمان بياورند برايشان بهتر است، بعضى از ايشان مؤمنند ولى بيشترشان فاسدند».

حديث:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امّت من امّت خجسته اى است كه معلوم نيست كه اوّل آن بهتر است يا آخر آن.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اين امّت من، امّتى مرحوم (در سايه رحمت حق) است. ⁽¹⁾

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شما هفتادمين امّت هستيد و شما بهترين و گراميترين آنها نزد خداونديد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بشارت باد اين امّت را به ارجمندى، ديندارى، سربلندى، پيروزى و قدرت يافتن در روى زمين.

۸۳ ـ بهترين هاى امّتپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين افراد امّت من آنهايند كه به دنيا بى اعتناتر و به آخرت مشتاق تر باشند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين فرد امّت من كسى است كه جوانى خويش را در طاعت خدا گذراند و نفس خويش را از خوشيهاى دنيا باز دارد و به آخرت دل بندد. بالاترين درجه بهشت پاداش خداوند به اوست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بهترين افراد امّت من آنانندكه هرگاه نسبت به آنان جسارتى شود، تحمّل و بردبارى مى نمايند، و چون در حقّ آنان جرم و ستمى شود گذشت مى كنند، و هرگاه آزار و اذيت شوند شكيبايى مى ورزند.

۸۴ ـ امّت ميانهقرآن:«و اين چنين شما را امّتى ميانه گردانيديم تا بر مردمان ، گواه باشيد و پيامبر بر شما گواه باشد».

حديث:امام على عليه السلام :ماييم گواهان خدا بر آفريدگانش و حجّت او در زمينش و ما همانان هستيم كه خداوند ـ كه بزرگ است نامش ـ فرموده است: «واين چنين شما را امّتى ميانه گردانيديم» .

۸۵ ـ موجبات خير و خوبى امّتپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امّت من، تا زمانى كه يكديگر را دوست بدارند، امانت را [به صاحبش] بازگردانند، از حرام دورى كنند، ميهمان را گرامى بدارند، نماز بگزارند و زكات بپردازند، پيوسته در خير و خوبى خواهند بود.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :تا زمانى كه قاريان اين امّت با فرمانروايانش سازش نكنند و علماى آن گنهكارانش را تبرئه و بى گناه معرفى نكنند و نيكان آنان بدانش را پشتيبانى نكنند، دست خدا بر سر اين امّت خواهد بود و در سايه حمايت او به سر خواهند برد. اما چنانچه اين كارها را مرتكب شوند، خداوند دست قدرت خود را از سر آنها برخواهد داشت و ستمگرانشان را بر ايشان مسلّط خواهد كرد.

.

ص: 70

۸۶ ـ مَنزِلَةُ الاُمَّةِ الإسلامِيَّةِ فِي الآخِرَةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أنا أكْثَرُ النَّبِيِّينَ تَبَعا يومَ القِيامةِ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ في الجنّةِ عِشْرينَ ومائةَ صَفٍّ ، اُمّتي منها ثَمانُونَ صَفّا . ⁽²⁾

۸۷ ـ ما يَنزِعُ مَهابَةَ الاُمَّةِ الإسلامِيَّةِالملاحم و الفتن عن ثوبان مَولى رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله :قال رسول اللّه صلى الله عليه و آله : يُوشِكُ الاُمم تَداعى عَلَيْكُمْ تَداعِيَ الأكَلَةِ على قَصْعَتِها . قالَ قائلٌ مِنْهُمْ : مِنْ قِلّةٍ نَحْنُ يَوْمَئذٍ ؟ قالَ : بَلْ أنْتُمْ كَثِيرٌ ، ولكنّكُمْ غُثاءٌ كَغُثاءِ السَّيْلِ ، وَليَنْزِعَنَّ اللّهُ مِنْ عَدُوِّكُمُ المَهابةَ منهم ، ولَيَقْذِفَنَّ في قُلوبِكُمُ الوَهْنَ ! قالَ قائلٌ : يا رسولَ اللّه ، وما الوَهْنُ ؟ قالَ : حُبُّ الدُّنيا وكَراهِيَةُ المَوتِ . ⁽³⁾

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذا عَظَّمَتْ اُمّتي الدُّنيا نَزَعَ اللّهُ منها هَيْبَةَ الإسلامِ . ⁽⁴⁾

(انظر) عنوان ۶۹ «الجماعة» ؛ ۱۳۰ «الاختلاف» .

۸۸ ـ ما يَخافُ النَّبِيُّ عَلى اُمَّتِهِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنّما أخافُ على اُمّتي ثَلاثا : شُحّا مُطاعا ، وهَوىً مُتَّبعا ، وإماما ضالّاً . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ثَلاثةٌ أخافُهُنَّ على اُمّتي : الضَّلالةُ بَعْدَ المَعْرِفةِ، ومُضِلّاتُ الفِتَنِ ، وشَهْوَةُ البَطْنِ والفَرْجِ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أشَدُّ ما يُتَخَوَّفُ على اُمّتي ثَلاثةٌ : زَلّةُ عالِمٍ ، أو جِدالُ منافقٍ بِالقرآنِ ، أو دُنيا تَقْطَعُ رِقابَكُمْ فاتَّهِمُوها على أنفُسِكُمْ . ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أخْوَفَ ما أتَخَوَّفُ على اُمّتي مِن بَعْدي : هذهِ المَكاسِبُ المُحَرَّمةُ ، والشَّهْوَةُ الخَفِيّةُ ، والرِّبا . ⁽⁸⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عَلى اُمّتِي الهَوى وطُولُ الأملِ ؛ أمّا الهوى فَإنّهُ يَصُدُّ عَنِ الحقِّ ، وأمّا طُولُ الأملِ فَيُنْسي الآخِرَةَ . ⁽⁹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عَلَيْكُمُ الشِّرْكُ الأصْغَرُ . قالُوا : وما الشِّرْكُ الأصْغَرُ يا رسولُ اللّهِ ؟ قال : هُوَ الرِّياءُ . ⁽¹⁰⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أخْوَفَ ما أخافُ عَلى اُمّتِي كُلُّ مُنافقٍ عَليمِ اللِّسانِ . ⁽¹¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أخْوَفُ ما أخافُ على اُمّتي زَهْرَةُ الدُّنيا وكَثْرَتُها . ⁽¹²⁾

.

ص: 71

۸۶ ـ مقام امّت اسلامى در آخرت

۸۷ ـ آن چه شكوه امت اسلامى را مى برد

۸۸ ـ آنچه پيامبر از آنها بر امّتش بيمناك بود

۸۶ ـ مقام امّت اسلامى در آخرتپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در روز رستاخيز، من بيش از هر پيامبرى پيرو دارم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در بهشت يكصد و بيست صف است كه هشتاد صف آن ، امّت من است.

۸۷ ـ آن چه شكوه امت اسلامى را مى بردالملاحم و الفتنـ به نقل از ثوبان ، بنده رسول خدا ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : زود باشد كه ملّتها بر شما هجوم آورند، همچون هجوم گرسنگان به ظرف غذا . يكى از آن ميان گفت: آيا به علت آن كه در آن هنگام شمارمان اندك است [چنين مى كنند]؟ فرمود: بر عكس، تعدادتان بسيار زياد است اما چونان كف و خاشاك روى سيلاب هستيد، و به تحقيق خداوند هيبت و شكوه شما را از دلهاى دشمنانتان بر مى گيرد و در دلهاى شما «وهن» مى افكند. يكى پرسيد: اى پيامبر خدا! «وهن» چيست؟ فرمود: دوست داشتن دنيا و ناخوش داشتن مرگ.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هرگاه امّت من دنيا را بزرگ بدارند، خداوند شكوه اسلام را از آنان مى گيرد.

ر.ك : عنوان ۶۹ «جماعت» ؛ ۱۳۰ «اختلاف» .

۸۸ ـ آنچه پيامبر از آنها بر امّتش بيمناك بودپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا من از سه چيز بر امّت خود بيم دارم: گردن نهادن به فرمان آزمندى و بخل، پيروى از هوا و هوس ، و پيشواى گمراه.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سه چيز است كه از آنها بر امّت خود بيمناكم: گمراهى بعد از شناخت، فتنه هاى گمراه كننده، و شكمبارگى و شهوترانى.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آنچه بيش از هر چيز درباره امتم نگران كننده است ، سه چيز مى باشد : لغزش عالم ، يا مجادله منافق به وسيله قرآن ، يا دنيايى كه گردنهاى شما را مى زند ؛ پس از دنيا بر خويش بترسيد .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ترسناكترين چيزهايى كه بعد از خود بر امّتم مى ترسم اينهاست: درآمدهاى ناروا، شهوتهاى نهفته، و ربا.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :آنچه مرا بيش از همه نگران امّتم كرده است دو خصلت است: خواهشهاى نفس و آرزوى دراز؛ زيرا هوا و هوس ، آدمى را از حق باز مى دارد و آرزوى دراز ، آخرت را از ياد مى برد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ترسناكترين چيزى كه مى ترسم به آن مبتلا شويد شرك اصغر است؛ گفتند: اى رسول خدا! شرك اصغر چيست؟ فرمود: ريا.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :وحشتناكترين چيزى كه بر امّتم مى ترسم، منافق زبان باز است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ترسناكترين چيزى كه از آن براى امّت خود مى ترسم زرق و برق و وفور متاع دنياست.

.

ص: 72

الإمامة ۱ «الإمام العامّة»

۱۶ الإمامة (۱)«الإمامةُ العامّةُ»۸۹ ـ أهَمِّيَّةُ الإمامَةِالكتاب:(الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْاءِسْلامَ دِينا) ⁽¹⁾.

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :الإمامةُ نِظامُ الاُمّةِ . ⁽²⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :بُنِيَ الإسلامُ على خَمْسٍ : عَلى الصَّلاةِ ، والزَّكاةِ ، والصَّومِ ، و الحَجِّ ، والوَلايةِ ، ولَمْ يُنادَ بِشَيْءٍ كَما نُودِيَ بالوَلايةِ . ⁽³⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :الإمامةُ هِيَ النُّورُ ، وذلكَ قولُهُ عزّوجلّ: «آمِنُوا باللّهِ وَرَسُولِهِ والنُّورِ الّذي أنْزَلْنا» ⁽⁴⁾، قالَ : النُّورُ هُوَ الإمامُ . ⁽⁵⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :وأنْزَلَ في حِجَّةِ الوَداعِ وَهِيَ آخِرُ عُمْرِهِ صلى الله عليه و آله «اليَومَ أكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ» وأمرُ الإمامةِ مِنْ تَمامِ الدِّينِ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :إنَّ الإمامةَ اُسُّ الإسلامِ النّامي، وفَرْعُهُ السّامي . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :إنّ الإمامةَ زِمامُ الدِّينِ ، ونِظامُ المُسلِمينَ، وصَلاحُ الدُّنيا، وعِزُّالمُؤمِنينَ . ⁽⁸⁾

(انظر) الصراط : باب ۱۱۱۹ .

۹۰ ـ فَضلُ الإمامَةِ عَلى النُّبُوّةِالكتاب:(وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ إِماما) . ⁽⁹⁾

الحديث :الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنَّ اللّهَ تبارَكَ وتعالى اتَّخَذَ إبراهيمَ عَبْدا قَبْلَ أنْ يَتَّخِذَهُ نَبِيّا ، وإنَّ اللّهَ اتَّخَذَهُ نَبِيّا قَبْلَ أنْ يَتَّخِذَهُ رَسُولاً، وإنَّ اللّهَ اتَّخَذَهُ رَسُولاً قَبْلَ أنْ يَتَّخِذَهُ خَليلاً، وإنَّ اللّهَ اتَّخـَذَهُ خَليلاً قَبْلَ أنْ يَجْعَلَهُ إماما ، فَلَمّا جَمَعَ لَهُ الأشياءَ قالَ : إنّي جاعِلُكَ لِلنّاسِ إماما . ⁽¹⁰⁾

۹۱ ـ الاضطِرارُ إلَى الإمامِالإمامُ الباقرُ عليه السلام :لَو أنّ الإمامَ رُفِعَ مِنَ الأرضِ ساعةً لَماجَتْ بأهْلِها كَما يَمُوجُ البَحْرُ بأهلِهِ . ⁽¹¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنَّ الأرضَ لا تَخْلُو إلّا وَفِيها إمامٌ ، كَيْما إنْ زادَ المُؤمنونَ شَيْئا رَدَّهُمْ ، وإنْ نَقَصُوا شَيْئا أتَمَّهُ لَهُم . ⁽¹²⁾

۹۲ ـ الحُجَّةُ إمامٌ يُعرَفُالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنَّ الحُجَّةَ لا تَقُومُ للّهِ عزّ وجلّ على خَلْقِهِ إلّا بإمامٍ حتّى يُعْرَفَ . ⁽¹³⁾

.

ص: 73

امامت (۱) «امامت عامّه» (الإمامة (۱) «الإمام العامّة»)

۱۶ . امامت (۱) «امامت عامّه»

۸۹ ـ اهمّيت امامت

۹۰ ـ برترى امامت بر نبوّت

۹۱ ـ نياز به امام و رهبر الهى

۹۲ ـ حجّت، امامى است شناخته شده

۱۶ امامت (۱) «امامت عامّه»۸۹ ـ اهمّيت امامتقرآن:«امروز دينتان را براى شما كامل كردم و نعمتم را بر شما تمام گردانيدم و اسلام را دين شما برگزيدم».

حديث:امام على عليه السلام :امامت ، رشته كار امّت است.

امام باقر عليه السلام :اسلام بر پنج پايه استوار است: نماز، زكات، روزه، حج و ولايت؛ و بر هيچ چيز به اندازه ولايت تأكيد نشده است.

امام كاظم عليه السلام :امامت، نور و روشنايى است؛ همان كه خداوند عز و جل فرموده: «به خدا و پيامبر او و نورى كه فرو فرستاديم ايمان آوريد» . نور همان امام است.

امام رضا عليه السلام :خداوند آيه «امروز دينتان را براى شما كامل كردم» را در حجّة الوداع كه در پايان عمر پيامبر صلى الله عليه و آله بود نازل كرد و امر امامت از جمله كمال دين است .

امام رضا عليه السلام :امامت ريشه بالنده اسلام و شاخه برافراشته آن است.

امام رضا عليه السلام :امامت، زمام دين است و رشته مسلمانان و اصلاح و آبادانى دنيا و عزّت مؤمنان.

ر.ك : صراط ، باب ۱۱۱۹ .

۹۰ ـ برترى امامت بر نبوّتقرآن:«و [بياد آر] هنگامى كه ابراهيم را پروردگارش به كلماتى آزمود و او آنها را به انجام رسانيد، خدا فرمود: من تو را پيشواى مردم گردانيدم».

حديث:امام صادق عليه السلام :خداوند تبارك و تعالى ابراهيم را به بندگى گرفت پيش از آن كه او را به پيامبرى برگزيند، و او را به نبوّت رساند پيش از آن كه به رسالت گزيند و او را رسول خود ساخت پيش از آن كه به دوستى برگزيند و او را دوست و خليل خود گردانيد پيش از آن كه امامش قرار دهد. و چون همه اين مقامات را در او گرد آورد فرمود: من تو را پيشواى مردم قرار دادم.

۹۱ ـ نياز به امام و رهبر الهىامام باقر عليه السلام :اگر براى لحظه اى وجود امام از زمين برداشته شود ، زمين ، ساكنان خود را چنان به تلاطم مى اندازد كه امواج دريا دريانشينان را .

امام صادق عليه السلام :زمين هيچگاه خالى از امام نمى ماند تا اگر مؤمنان چيزى [به دين] افزودند ، آنها را [از اين كژراهه ]برگرداند و اگر چيزى را كاستند برايشان كامل كند .

۹۲ ـ حجّت، امامى است شناخته شدهامام صادق عليه السلام :حجّت خداوند عز و جل بر خلقش بر پا نمى گردد مگر به وجود امامى كه شناخته شده باشد .

.

ص: 74

۹۳ ـ قَد يَكونُ الإمامُ خائِفا مَغموراالإمامُ عليٌّ عليه السلام :اللّهُمَّ بَلى، لا تَخْلو الأرضُ مِنْ قائِمٍ للّهِ بِحُجَجِهِ ، إمّا ظاهِرا مَشْهُورا ، أو خائفا مَغْمورا لئلّا تَبْطُلَ حُجَجُ اللّهِ وبَيِّناتُهُ . ⁽¹⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :لا تَبْقَى الأرضُ بغيرِ إمامٍ ظاهرٍ أو باطنٍ . ⁽²⁾

۹۴ ـ لَولَا الإمامُ لَساخَتِ الأرضُالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :لَو بَقِيَتِ الأرضُ بِغَيْرِ إمامٍ لَسَاختْ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :إنّ الأرضَ لا تكونُ إلّا وفيها حُجَّةٌ ، إنَّهُ لا يُصْلِحُ النّاسَ إلّا ذلكَ ، ولا يُصْلِحُ الأرضَ إلّا ذاكَ . ⁽⁴⁾

(انظر) عنوان ۸۸ «الحُجَّة» .

۹۵ ـ دَعوَةُ كُلِّ اُمَّةٍ بِإمامِهاالكتاب:(يَوْمَ نَدْعُو كُلَّ أُناسٍ بِإِمامِهِمْ) . ⁽⁵⁾

الحديث :الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إذا كانَ يومُ القِيامةِ ... يَأتي النِّداءُ مِنْ عِنْدِ اللّهِ جلَّ جلالُهُ : ألَا مَنِ ائْتَمَّ بإمامٍ في دارِ الدُّنيا فَلْيَتَّبِعْهُ إلى حَيْثُ يَذْهَبُ بهِ ، فَحِينَئذٍ «تَبَرَّأ الَّذينَ اتُّبِعُوا مِنَ الّذينَ اتَّبَعُوا...» ⁽⁶⁾. ⁽⁷⁾

۹۶ ـ أهَمِّيَّةُ مَعرِفَةِ الإمامِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن ماتَ وَهُوَ لا يَعرفُ إمامَهُ ماتَ مِيتةً جاهليّةً . ⁽⁸⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن ماتَ بغيرِ إمامٍ ماتَ مِيتةً جاهليّةً ⁽⁹⁾. ⁽¹⁰⁾

الإمامُ الحسينُ عليه السلامـ لَمّا سُئل عَن مَعرفةِ اللّهِ ـ: مَعرفةُ أهلِ كُلِّ زمانٍ إمامَهُمُ الّذي يَجِبُ عَلَيهِمْ طاعَتُهُ . ⁽¹¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ في قولِهِ تعالى: «وَ منْ يُـؤْتَ الحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِىَ خَيْرًا كَثِيرًا» ⁽¹²⁾ـ: طاعةُ اللّهِ ومعرفةُ الإمامِ . ⁽¹³⁾

عنه عليه السلام :الإمامُ عَلَمٌ بَيْنَ اللّهِ عزّ وجلّ وبَيْنَ خَلْقِهِ ، فَمَنْ عَرَفَهُ كانَ مُؤمنا ، ومَنْ أنْكَرَهُ كانَ كافرا . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :مَن لَم يَعْرِفْنا ولَم يُنْكِرْنا كانَ ضالّاًحتّى يَرْجِعَ إلَى الهُدَى الّذي افْتَرَضَ اللّهُ عَلَيْهِ مِنْ طاعَتِنا الواجِبةِ ، فإن يَمُتْ على ضَلالَتِهِ يَفْعَلِ اللّهُ بهِ ما يَشاءُ . ⁽¹⁵⁾

.

ص: 75

۹۳ ـ گاه امام در بيم و گمنامى به سر مى برد

۹۴ ـ اگر امام نباشد ، زمين در هم فرو مى رود

۹۵ ـ فرا خواندن هر امّتى با امام و پيشواى آن

۹۶ ـ اهمّيت شناخت امام

۹۳ ـ گاه امام در بيم و گمنامى به سر مى بردامام على عليه السلام :صد البتّه زمين از كسى كه حجّتهاى خدا را بر پا دارد ـ آشكار و سرشناس يا بيمناك و گمنام ـ خالى نمى ماند، تا كه حجّتها و برهانهاى خداوند از بين نرود.

امام باقر عليه السلام :زمين، بدون امام آشكار يا نهان باقى نمى ماند .

۹۴ ـ اگر امام نباشد ، زمين در هم فرو مى رودامام صادق عليه السلام :اگر زمين بدون امام مى ماند، به يقين در هم فرو مى ريخت.

امام صادق عليه السلام :در زمين هميشه حجّت هست؛ زيرا مردم را اصلاح نمى كند مگر حجّت و زمين را به سامان نمى آورد مگر حجّت.

۹۵ ـ فرا خواندن هر امّتى با امام و پيشواى آنقرآن:«(به ياد آوريد) روزى را كه هرگروهى از مردم را با پيشوايشان بخوانيم» .

حديث:امام صادق عليه السلام :چون روز قيامت شود... از سوى خداوند جلّ جلاله، ندا مى آيد كه: هان! هر كس در سراى دنيا به امامى اقتدا كرده است، پس، در پى او به همان جا رود كه او را مى برند. در اين هنگام است كه «پيروى شدگان ازپيروان خود بيزارى مى جويند» .

۹۶ ـ اهمّيت شناخت امامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه بميرد و امام خود را نشناخته باشد به مرگ جاهلى مرده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه بدون داشتن امام بميرد به مرگ جاهلى مرده است. ⁽¹⁾

امام حسين عليه السلامـ هنگامى كه از ايشان درباره شناخت خدا سؤال شد ـفرمود : [يعنى] شناخت مردم هر زمان نسبت به امامى كه اطاعتش بر آنان واجب است.

امام صادق عليه السلامـ درباره آيه «و هر كه را حكمت داده شود به يقين ، خيرى فراوان داده شده است» ـفرمود : [يعنى ]فرمانبرى از خدا و شناخت امام.

امام صادق عليه السلام :امام راهنماى ميان خداوند عز و جلو آفريدگان اوست ؛ هر كه او را بشناسد مؤمن است و هر كه منكرش شود كافر.

امام صادق عليه السلام :كسى كه ما را نشناسد و منكر ما هم نباشد گمراه است، تا آن كه به سوى هدايتى كه خدا بر او واجب كرده، يعنى لزوم اطاعت از ما، برگردد. و اگر در حال گمراهى اش بميرد، خدا با او هر طور كه خود بخواهد عمل مى كند.

.

ص: 76

۹۷ ـ شَرائِطُ الإمامَةِ وخَصائِصُ الإمامِالكتاب:(وَجَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمّا صَبَرُوا وَكانُوا بِآياتِنا يُوقِنوُنَ) . ⁽¹⁾

(أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدّي إِلّا أَنْ يُهْدى فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ ) . ⁽²⁾

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :لا يَحمِلُ هذا الأمْرَ إلّا أهلُ الصَّبْرِ والبَصَرِ والعِلْمِ بِمَواقِعِ الأمرِ . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :يَحتاجُ الإمامُ إلى قلبٍ عَقُولٍ، ولسانٍ قَؤولٍ، وجَنانٍ على إقامةِ الحَقِّ صَؤولٍ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :مَن نَصَبَ نَفْسَهُ للنّاسِ إماما فَلْيَبدأ بتعليمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تعليمِ غيرِهِ ، ولْيَكُنْ تأديبُهُ بسِيرَتِهِ ، قبلَ تأديبِهِ بِلِسانِهِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :لا يُقيمُ أمْرَ اللّهِ سُبحانَهُ إلّا مَنْ لا يُصانِعُ ولا يُضارِعُ ولا يَتَّبِعُ المَطامِعَ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :كِبارُ حُدودِ وَلايةِ الإمامِ المَفْروضِ الطّاعةِ أنْ يُعْلَمَ أنَّهُ مَعْصومٌ مِنَ الخطأِ والزَّلَلِ والعَمْدِ ، ومِنَ الذُّنوبِ كُلِّها صغيرِها وكبيرِها ،لا يَزِلُّ ، ولا يُخْطئُ ، ولا يَلْهو بِشَيْءٍ مِنَ الاُمورِ المُوبِقَةِ للدِّينِ ، ولا بِشَيْءٍ مِنَ المَلاهي ، وأنَّهُ أعْلَمُ النّاسِ بِحَلالِ اللّهِ وحَرامِهِ ، وفَرائضِهِ وسُنَنِهِ وأحْكامِهِ ، مُسْتَغْنٍ عَنْ جَميعِ العالَمِ ، وغَيْرُهُ مُحتاجٌ إلَيْهِ ، وأنَّهُ أسْخَى النّاسِ وأشْجَعُ النّاسِ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :وقَدْ عَلِمْتُمْ أنَّهُ لايَنبغي أنْ يَكونَ علَى الفُروجِ والدِّماءِ والمَغانِمِ والأحْكامِ وإمامةِ المُسلِمينَ : البَخيلُ فَتَكُونَ في أموالهِمْ نُهْمَتُهُ ، ولا الجاهلُ فَيُضِلَّهُمْ بِجَهْلِهِ، ولا الجافي فَيَقْطَعَهُمْ بِجَفائهِ ، ولا الحائفُ (الجائف)للدُّولِ فَيَتَّخِذَ قوما دُونَ قومٍ ، ولا المُرْتَشي في الحُكْمِ فَيَذْهَبَ بالحُقوقِ ويَقِفَ بها دُونَ المَقاطِعِ ، ولا المُعَطِّلُ للسُّنّةِ فَيُهْلِكَ الاُمَّةَ . ⁽⁸⁾

الإمامُ الحسينُ عليه السلامـ في كتابهِ إلى أهلِ الكوفةِ ـ: فَلَعَمْري ، ما الإمامُ إلّا الحاكمُ بالكِتابِ ، القائمُ بالقِسْطِ، الدّائنُ بِدِينِ الحَقِّ ، الحابِسُ نَفْسَهُ على ذاتِ اللّهِ . ⁽⁹⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلامـ في تَبْيينِ عَلَامةِ الإمامِ ـ: طَهارَةُ الوِلادَةِ وحُسْنُ المَنْشأ، ولا يَلْهو ولا يَلْعبُ . ⁽¹⁰⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلامـ في صِفَةِ الإمامِ ـ: مُضْطَلِعٌ بالإمامةِ ، عالِمٌ بالسِّياسَةِ . ⁽¹¹⁾

.

ص: 77

۹۷ ـ شرايط امامت و ويژگيهاى امام

۹۷ ـ شرايط امامت و ويژگيهاى امامقرآن:«از ميان آن قوم ، پيشوايانى پديد آورديم كه چون شكيبايى ورزيدند و به نشانه هاى ما يقين داشتند، با امر ما به هدايت مردم پرداختند».

«آيا آن كه به سوى حق راه مى نمايد ، به پيروى سزاوارتر است يا آن كه راه نمى نمايد مگر آنكه خود راهنمايى شود؟ پس شما را چه مى شود؟ چگونه داورى مى كنيد؟».

حديث:امام على عليه السلام :اين امر (امامت) را به دوش نمى كشد مگر كسى كه اهل شكيبايى، بينش و آگاهى از سررشته امور باشد.

امام على عليه السلام :امام بايد انديشه اى خردورز، زبانى گويا و دلى خروشان در راه برپايى حق داشته باشد.

امام على عليه السلام :هر كه خود را پيشواى مردم كند بايد پيش از آموزش ديگران به آموزش خويش بپردازد و پيش از آن كه] ديگران را]به گفتار ادب كند بايد به كردار خود تربيت نمايد.

امام على عليه السلام :فرمان خدا را بر پا نمى دارد جز كسى كه [در اجراى حكم خدا ]سازش نكند و همرنگ جماعت نشود و در پى طمع خويش نرود.

امام على عليه السلام :شرط ها و نشانه هاى اصلى ولايت امامى كه اطاعتش واجب مى باشد، اين است كه از خطا و لغزش و گناه عمدى و از همه گناهان، كوچك و بزرگ، مصون است، نه مى لغزد و نه اشتباه مى كند، به هيچ امر دين براندازى دل نمى بندد و هيچگاه عياشى و خوشگذرانى نمى كند، داناترين مردم به حلال و حرام خدا و واجبات و مستحبات و احكام اوست، از همه جهانيان بى نياز است و ديگران به او نيازمندند و بخشنده ترين و دليرترين مردمان است.

امام على عليه السلام :دانستيد كه نبايد مسؤوليت نواميس، جانها، غنايم، احكام و پيشوايى مسلمانان را به دست بخيل سپرد تا كه بر اموال آنان حريص گردد و نه به دست نادان كه با نادانى خود ايشان را گمراه كند و نه به دست جفاكار كه بر اثر جفا و بى وفايى اش از آنان ببُرد ⁽¹⁾و نه به دست بى عدالت در تقسيم مالها تا به مردمى ببخشد و مردمى را محروم سازد ⁽²⁾و نه به دست كسى كه در حكم كردن رشوه ستانَد تا حقوق مردم را پايمال كند و در رساندن حق به صاحبانش كوتاهى ورزد و نه به دست كسى كه فروگذار سنّت است تا امّت را به نابودى كشاند.

امام حسين عليه السلامـ در نامه اش به كوفيان ـنوشت : به جان خودم سوگند، امام و پيشوا كسى نيست مگر آن كه بر اساس كتاب خدا حكومت كند، عدل و داد را بر پا دارد، پايبند دين حق باشد و خود را وقف در راه خدا كند.

امام باقر عليه السلامـ در توضيح نشانه امام ـفرمود : حلال زادگى، پرورش نيكو، و نپرداختن به لهو و لعب.

امام رضا عليه السلامـ در بيان ويژگى امام ـفرمود : در امامت ، توانمند و از سياست ، آگاه است.

.

ص: 78

۹۸ ـ ما فُرِضَ عَلى أئِمَّةِ العَدلِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنَّ اللّهَ جَعَلَني إماما لِخَلْقِهِ ، فَفَرَضَ عَلَيَّ التَّقْديرَ في نَفْسي ومَطْعَمي ومَشْرَبي ومَلْبَسي كَضُعَفاءِ النّاسِ، كَيْيَقْتَديَ الفقيرُ بِفَقْري، ولا يُطْغِيَ الغَنِيَّ غِناهُ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :إنَّهُ لَيسَ علَى الإمامِ إلّا ما حُمِّلَ مِنْ أمرِ رَبِّهِ : الإبلاغُ في المَوعِظةِ ، والاجتهادُفي النَّصيحةِ ، والإحْياءُ للسُّنّةِ، وإقامةُ الحُدودِ على مَسْتَحِقِّيها ، وإصدارُ السُّهْمانِ على أهْلِها . ⁽²⁾

۹۹ ـ الحُقوقُ المُتَبادَلَةُ بَينَ الإمامِ وَالاُمَّةِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :حَقٌّ على الإمامِ أنْ يَحْكُمَ بماأنْزَلَ اللّهُ وأنْ يُؤدّيَ الأمانةَ ، فإذا فَعَلَ فَحَقٌ علَى النّاسِ أنْ يَسْمَعوا لَهُ وأنْ يُطيعوا وأنْ يُجيبوا إذا دُعوا . ⁽³⁾

عنه عليه السلام :أمّا بَعْدُ ، فإنَّ حَقّا عَلَى الوالي أَلاّ يُغَيِّرَهُ على رَعِيَّتِهِ فَضْلٌ نالَهُ ، ولا طَوْلٌ خُصَّ بِهِ ، وأنْ يَزيدَهُ ما قَسَمَ اللّهُ لَهُ مِنْ نِعَمِهِ دُنُوّا مِنْ عِبادِهِ ، وعَطْفا على إخْوانِهِ. ألَا وإنَّ لَكُمْ عِندي ألّا أحْتَجِزَ دُونَكُمْ سِرّا إلّا في حَرْبٍ ، ولا أطْويَ دُونَكُمْ أمْرا إلّا في حُكْمٍ ، ولا اُؤخِّرَ لَكُمْ حَقّا عَنْ مَحِلِّهِ ، ولا أقِفَ بِهِ دُونَ مَقْطَعِهِ ، وأنْ تَكونوا عِندي في الحَقِّ سَواءً ، فإذا فَعَلْتُ ذلكَ وَجَبَتْ للّهِ عَلَيْكُمُ النِّعْمَةُ ولي عَلَيْكُمُ الطّاعةُ . ⁽⁴⁾

۱۰۰ ـ أئِمَّتُكُمْ وَفدُكُمرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنّ أئمّتَكُمْ وَفْدُكُمْ إلَى اللّهِ، فانْظُروا مَنْ تُوفِدونَ في دِينِكُمْ وصَلاتِكُمْ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ أئمّتَكُمْ قادَتُكمْ إلَى اللّهِ ، فانْظُروا بِمَنْ تَقْتَدونَ في دِينِكُمْ وصَلاتِكُمْ . ⁽⁶⁾

۱۰۱ ـ مَنِ ائتَمَّ بِغَيرِ إمامِ الحَقِّالإمامُ الباقرُ عليه السلام :قالَ اللّهُ تبارَكَ وتعالى : لاُعَذِّبَنَّ كُلَّ رَعِيَّةٍ في الإسلامِ دَانَتْ بِولايةِ كُلِّ إمامٍ جائرٍ ليسَ مِنَ اللّهِ . ⁽⁷⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَنْ أشْرَكَ مَعَ إمامٍ إمامتُهُ مِنْ عِنْدِ اللّهِ مَنْ لَيسَتْ إمامَتُهُ مِنَ اللّهِ كانَ مُشْرِكا باللّهِ . ⁽⁸⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :لا يَقْبَلُ اللّهُ مِنَ العِبادِ الأعمالَ الصّالحةَ الّتي يَعْمَلونَها إذا تَوَلَّوا الإمامَ الجائرَ الّذي ليسَ مِنَ اللّهِ تعالى . ⁽⁹⁾

۱۰۲ ـ أئِمَّةُ النّارِالكتاب:(وَجَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النّارِ) . ⁽¹⁰⁾

.

ص: 79

۹۸ ـ وظايف پيشوايان عدل و حق

۹۹ ـ حقوق متقابل امام و امّت

۱۰۰ ـ پيشوايان شما نمايندگان شما هستند

۱۰۱ ـ هر كه از پيشوايى جز پيشواى حق پيروى كند

۱۰۲ ـ پيشوايان دوزخ

۹۸ ـ وظايف پيشوايان عدل و حقامام على عليه السلام :خداوند مرا پيشواى خلق خود قرار داد. از اين رو، بر من واجب كرد كه درباره خودم و خورد و خوراك و پوشاكم همانند مردمان تنگدست باشم تا نادار به نادارى من تأسى جويد و توانگر را توانگرى اش به طغيان و سركشى نكشاند.

امام على عليه السلام :چيزى بر عهده امام نيست جز همان وظايفى كه پروردگار بر عهده اش نهاده است: جدّيت در موعظه و اندرز، كوشش در خيرخواهى و ارشاد، زنده كردن سنّت، اجراى حدود الهى بر آنان كه سزاوار آنند و رساندن سهام (بيت المال) به كسانى كه سهم مى برند.

۹۹ ـ حقوق متقابل امام و امّتامام على عليه السلام :امام وظيفه دارد بر طبق آنچه خدا نازل كرده است حكومت كند و امانت را ادا نمايد. چون چنين كند مردم وظيفه دارند سخنش را بشنوند، فرمانش را ببرند و هرگاه آنان را فرا خواند، اجابت كنند.

امام على عليه السلام :اما بعد، وظيفه حكمران است كه اگر به زيادتى رسيد يا به نعمتى مخصوص گشت موجب تغيير حال و دگرگونى رفتار او بر رعيتش نشود و نعمتهايى كه خدا نصيبش كرده بر نزديكى او به بندگان خدا و مهربانى او به برادرانش بيفزايد. بدانيد حقّ شماست بر من كه رازى را از شما نپوشانم مگر در جنگ، و بدون رايزنى با شما كارى را نكنم مگر در قضاوت، و در اداى حقّ شما تأخير نكنم (حقوق و عطاياى شما را به موقع بپردازم) و در رساندن آن درنگ نكنم و همه شما را در حق يكسان بدانم. پس، هرگاه چنين كردم، خداوند بر شما حقّ نعمت خواهد داشت و من بر شما حقّ اطاعت.

۱۰۰ ـ پيشوايان شما نمايندگان شما هستندپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا امامان شما نمايندگان شما نزد خدايند؛ پس، بنگريد كه در دين و نماز خود چه كسانى را نماينده مى كنيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا امامان شما راهبران شما به سوى خداوندند، پس، بنگريد كه در دين و نماز خود به چه كسانى اقتدا مى كنيد.

۱۰۱ ـ هر كه از پيشوايى جز پيشواى حق پيروى كندامام باقر عليه السلام :خداوند تبارك و تعالى فرموده است: بيگمان هر رعيتى از رعاياى اسلام را كه حكومت هر پيشواى ستمگر غير خدايى را بپذيرد عذاب خواهم كرد.

امام صادق عليه السلام :هركس پيشواى غيرالهى را با پيشوايى كه امامتش از جانب خداست شريك گرداند به خدا شرك ورزيده است.

امام صادق عليه السلام :اگر بندگان، پيشواى ستمگر را كه از جانب خدا نيست به زمامدارى گيرند، خداوند كارهاى شايسته اى را كه انجام مى دهند نخواهد پذيرفت.

۱۰۲ ـ پيشوايان دوزخقرآن:«و آنان (فرعونيان) را پيشوايانى قرار داديم كه به آتش [دوزخ] فرا مى خوانند».

.

ص: 80

الحديث :الإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنّ شَرَّ النّاسِ عِنْدَ اللّهِ إمامٌ جائرٌ ضَلَّ وضُلَّ بِهِ ، فأماتَ سُنَّةً مأخُوذَةً وأحيا بِدْعةً مَتْروكَةً ، وإنّي سَمِعْتُ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يقولُ : يُؤتى يومَ القِيامَةِ بالإمامِ الجائرِ ولَيسَ مَعَهُ نَصيرٌ ولا عاذِرٌ ، فيُلقى في نارِ جَهَنَّمَ ، فَيَدُورُ فيها كما تَدورُ الرَّحى ، ثُمَّ يُرْتَبَطُ في قَعْرِها . ⁽¹⁾

۱۰۳ ـ مُدَّعِي الإمامَةِ كاذِباالإمامُ الباقرُ عليه السلامـ في قولِهِ تعالى : «وَيَوْمَ القِيامَةِ تَرَى الّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ» ⁽²⁾ـ: مَنْ قالَ: إنّي إمامٌ ، وليسَ بإمامٍ . ⁽³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَنِ ادّعى الإمامةَ ولَيسَ مِنْ أهلِها فَهُوَ كافِرٌ . ⁽⁴⁾

۱۰۴ ـ لا طاعَةَ لِمَن لَم يُطِعِ اللّهَالكتاب:(وَقالُوا رَبَّنا إِنّا أَطَعْنا سادَتَنا وَكُبَرَاءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِيلَا) . ⁽⁵⁾

الحديث :رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :لا طاعةَ لِمَنْ لَمْ يُطِعِ اللّهَ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :يا عليُّ ، أربعةٌ مِنْ قَواصِمِ الظَّهْرِ : إمامٌ يَعصياللّهَ ويُطاعُ أمْرُهُ ... . ⁽⁷⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :بَعَثَ النَّبيُّ صلى الله عليه و آله جَيْشا وأمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً وأمَرَهُمْ أنْ يَسْتَمِعوا لَهُ ويُطيعوا ، فأجَّجَ نارا وأمَرَهُمْ أنْ يَقْتَحِموا فيها ، فأبى قومٌ أنْ يَدْخُلوها وقالوا : إنّا فَرَرْنا مِنَ النّار. وأرادَ قومٌ أنْ يَدْخُلوها ، فَبَلَغَ ذلكَ النّبيَّ صلى الله عليه و آله فقالَ : لو دَخَلوها لَم يَزالوا فيها ، وقالَ : لا طاعةَ في مَعْصيةِ اللّهِ ، إنّما الطّاعةُ في المَعْروفِ . ⁽⁸⁾

۱۰۵ ـ وُجوبُ الخُروجِ عَلى أئِمَّةِ الجَورِالدرّ المنثور :ـ قال رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله ـ: إنّ رَحَى الإسلامِ سَتَدورُ ، فحَيْثُ ما دارَ القرآنُ فدوروا بِهِ ، يُوشِكُ السُّلطانُ والقرآنُ أنْ يَقْتَتِلا ويَتَفَرَّقا، إنَّهُ سَيَكونُ عَلَيْكُمْ مُلوكٌ يَحْكُمونَ لَكُمْ بِحُكْمٍ ، ولَهُمْ بِغَيْرِهِ ، فإنْ أطَعْتُموهُمْ أضَلُّوكُمْ ، وإنْ عَصَيْتُموهُمْ قَتَلوكُمْ . قالوا : يا رسولَ اللّهِ ، فكَيْفَ بنا إن أدْرَكْنا ذلكَ؟ قالَ : تَكونون كأصْحابِ عيسى : نُشِروا بالمَناشِيرِ ورُفِعوا علَى الخَشَبِ . مَوتٌ في طاعةٍ خَيْرٌ مِنْ حياةٍ في مَعْصيةٍ . ⁽⁹⁾

۱۰۶ ـ ما يُجَوِّزُ القُعودَالإمامُ الباقرُ عليه السلام :إذا اجْتمَعَ للإمامِ عِدَّةُ أهلِ بَدْرٍ «ثَلاثُمائةٍ وثَلاثَةَ عَشَرَ» وَجَبَ عَلَيْهِ القِيامُ والتَّغْيِيرُ . ⁽¹⁰⁾

الكافي :ـ قالَ الإمامُ الصّادقُ عليه السلام لسدير ـ: واللّهِيا سَديرُ ، لَو كانَ لي شِيعةٌ بِعَدَدِ هذهِ الجِداءِ ما وَسِعَني القُعودُ. [ قال سدير:] نَزَلْنا وصَلَّيْنا، فلَمّا فَرَغْنامِنَ الصَّلاةِ عَطَفْتُ علَى الجِداءِ، فعَدَدْتُها فإذا هِيَ سَبْعَةَ عَشَرَ ⁽¹¹⁾. ⁽¹²⁾

.

ص: 81

۱۰۳ ـ مدّعى دروغين امامت

۱۰۴ ـ از كسى كه فرمانبر خداوند نيست نبايد

۱۰۵ ـ وجوب قيام عليه پيشوايان ستم

۱۰۶ ـ آنچه «قيام نكردن» را روا مى دارد

حديث:امام على عليه السلام :بدترينِ مردم نزد خداوند پيشواى ستمگرى است كه هم خود گمراه است و هم سبب گمراهى است؛زيرا سنّت معمول را مى ميراند و بدعت متروك را زنده مى كند. شنيدم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى فرمود: در روز قيامت پيشواى ستمگر آورده مى شود بى آن كه پشتيبان و عذرخواهى داشته باشد. پس، در آتش دوزخ افكنده مى شود و همچون سنگ آسيا در دوزخ به چرخش در مى آيد، سپس در قعر آن به بند كشيده مى شود.

۱۰۳ ـ مدّعى دروغين امامتامام باقر عليه السلامـ درباره آيه «در روز قيامت آنهايى را كه به خدا دروغ بسته اند سيه روى مى بينى» ـفرمود : كسى است كه بگويد: من امام هستم، در حالى كه امام نيست.

امام صادق صلى الله عليه و آله :هر كه ادّعاى امامت كند در حالى كه شايستگى آن را ندارد، كافر است.

۱۰۴ ـ از كسى كه فرمانبر خداوند نيست نبايد فرمان بردقرآن:«و (دوزخيان) مى گويند : پروردگار ما! ما از مهتران و بزرگان خود فرمان برديم و آنها ما را گمراه كردند».

حديث:پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :از كسى كه فرمانبردار خدا نيست، نبايد فرمان برد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى على! چهار چيز كمرشكن است: پيشوايى كه خدا را نافرمانى مى كند ولى فرمانش را مى برند... .

امام على عليه السلام :پيامبر صلى الله عليه و آله سپاهى را گسيل داشت و مردى را فرمانده آنان كرد و به سپاهيان فرمود تادستورهاى او را بشنوند و اطاعت كنند. او آتشى بيفروخت و به سپاهيان دستور داد خود را در آن بيندازند. گروهى از ورود به آتش سر باز زده گفتند: ما از آتش گريخته ايم و گروهى تصميم گرفتند وارد آتش شوند. اين خبر به پيامبر صلى الله عليه و آله رسيد، فرمود: اگر به ميان آتش مى رفتند براى هميشه در آتش بودند. آن گاه فرمود: در معصيت خدا نبايد از كسى اطاعت كرد بلكه فقط در خوبيها بايد فرمان برد.

۱۰۵ ـ وجوب قيام عليه پيشوايان ستمالدرّ المنثور :ـ پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود ـ: سنگ آسياب اسلام به زودى به چرخش خواهد افتاد. پس، شما بر محور قرآن بچرخيد. نزديك است كه قدرت و قرآن با يكديگر به پيكار برخيزند و از هم جدا شوند. به زودى شاهانى بر شما حاكم خواهند شد كه براى شما به گونه اى حكم مى كنند و براى خود به گونه اى ديگر. اگر از آنان فرمان بريد، گمراهتان مى كنند و اگر نافرمانى كنيد شما را مى كشند. گفتند: اى پيامبر خدا! در چنان روزگارى چه كنيم؟ فرمود: همچون ياران عيسى باشيد، كه با ارّه پاره پاره و بر چوبه دار آويخته شدند. مرگ در راه طاعت [خدا] بهتر از زندگى در معصيت است.

۱۰۶ ـ آنچه «قيام نكردن» را روا مى داردامام باقر عليه السلام :اگر براى يارى امام به شمار اهل بدر، سيصد و سيزده تن، گردآيند ، بر او واجب است كه قيام كند و اوضاع را تغيير دهد.

الكافى :ـ امام صادق عليه السلام به سدير فرمود ـ: اى سدير! به خدا قسم اگر تعداد شيعيانم به اندازه اين بزغاله ها بود خوددارى از قيام برايم روا نبود. [سدير گويد:] فرود آمديم و نماز گزارديم و چون از نماز فارغ شديم، بزغاله ها را نگاه كردم و شمردم، آنها هفده رأس بودند. ⁽¹⁾

.

ص: 82

۱۰۷ ـ اختِيارُ الإمامِكمال الدين عَن سَعْدِ بنِ عبدِ اللّهِ القُمّيّـ لمّا سَألَهُ (الإمام المهدى عليه السلام ) عَنِ العِلّة الّتي تَمْنَعُ القومَ من اختيارِ إمامٍ لأنفسِهِم ـقال : مُصْلِحٌ أو مُفْسِدٌ؟ ، قلتُ : مُصْلحٌ ، قالَ : فَهَلْ يَجوزُ أنْ تَقَعَ خِيَرَتُهُمْ علَى المُفْسِدِ بَعْدَ أنْ لا يَعلمَ أحدٌ ما يَخْطِرُ بِبالِ غيرِهِ مِن صَلاحٍ أو فسادٍ ؟ قلتُ : بلى ، قالَ : فَهِيَ العِلَّةُ . ⁽¹⁾

۱۰۸ ـ حَديثُ الثّقَلَينِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنّي قَد تَرَكْتُ فِيكُمُ الثّقلَيْنِ ، ما إنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهما لَن تَضِلّوا بَعْدي، وأحَدُهُما أكْبَرُ مِنَ الآخَرِ : كِتابُ اللّهِ حَبْلٌ مَمْدودٌ مِنَ السَّماءِ إلَى الأرضِ، وعِتْرَتي أهلُ بَيْتي ، ألَا وإنَّهُما لَن يَفْتَرِقا حتّى يَرِدا علَيَّ الحَوضَ . ⁽²⁾

۱۰۹ ـ وُجوبُ مُلازَمةِ أهلِ البَيتِ عليهم السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنّما مَثَلُ أهلِ بيتي فِيكُمْ كَمَثَلِ سَفينةِ نُوحٍ ؛ مَنْ رَكِبَها نَجا، ومَنْ تَخَلَّفَ عَنها غَرِقَ . ⁽³⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :انْظُروا أهلَ بيتِ نبيِّكُمْ ، فالْزَموا سَمْتَهُمْ ، واتَّبِعوا أثَرَهُمْ ، فلَنْ يُخْرِجُوكُمْ مِن هُدىً ، ولَنْ يُعيدوكُمْ في رَدىً ، فإن لَبَدوا فالْبُدوا ، وإن نَهَضوا فانْهَضوا . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :ألَا إنّ مَثَلَ آلِ مُحمّدٍ صلى الله عليه و آله كَمَثَلِ نُجومِ السَّماءِ ؛ إذا خَوى نَجْمٌ طَلَعَ نَجْمٌ ، فكَأنَّكُمْ قَد تَكامَلَتْ مِنَ اللّهِ فيكُمُ الصَّنائعُ ، وأراكُمْ ما كُنْتُمْ تَأملونَ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :نَحْنُ شَجَرَةُ النُّبُوّةِ، ومَحَطُّ الرِّسالةِ، ومُخْتَلَفُ المَلائكةِ ، ومَعادِنُ العِلْمِ ، ويَنابيعُ الحُكْمِ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :إنّما الأئمّةُ قُوّامُ اللّهِ على خَلْقِهِ ،وعُرَفاؤهُ على عِبادِهِ ، ولا يَدْخُلُ الجنّةَ إلّامَنْ عَرَفَهُمْ وعَرَفُوهُ ، ولا يَدْخُلُ النّارَ إلّا مَنْ أنْكَرَهُمْ وأنْكَروهُ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :نَحْنُ النُّمْرُقَةُ الوُسْطى ، بها يَلْحَقُ التّالي وإلَيْها يَرْجِعُ الغالي . ⁽⁸⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ في ذِكْرِ حالِ الأئمّهِ وصِفاتِهمِ ـ: جَعَلَهُمُ اللّهُ حياةً للأنامِ ، ومَصابيحَ للظَّلامِ ، ومَفاتيحَ للكلامِ ، ودَعائمَ للإسلامِ . ⁽⁹⁾

.

ص: 83

۱۰۷ ـ انتخاب امام

۱۰۸ ـ حديث ثقلين

۱۰۹ ـ وجوب پيروى از اهل بيت عليهم السلام

۱۰۷ ـ انتخاب امامكمال الدين :ـ سعد بن عبداللّه قمى مى گويد: از امام مهدى عليه السلام سؤال كردم كه چرا مردم نمى توانند خود، امام را برگزينند؟ ـحضرت فرمود: نيكوكار را برگزينند يا تبهكار را؟ عرض كردم: نيكوكار. فرمود: آيا امكان دارد كه از سر ناآگاهى از خوبى و بدى درون يكديگر، فرد فاسد و بدكارى را برگزينند؟ عرض كردم: بله. فرمود: علّت ، اين است.

۱۰۸ ـ حديث ثقلينپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من در ميان شما دو شى ءگرانبها گذاشته ام كه تا وقتى به آنها چنگ آويزيد هرگز پس از من گمراه نمى شويد و يكى از آن دو بزرگتر از ديگرى است: كتاب خدا كه ريسمانى است از آسمان به زمين كشيده و عترت و خاندان من. بدانيد كه اين دو هرگز از هم جدا نمى شوند تا كنار حوض [كوثر] نزد من آيند.

۱۰۹ ـ وجوب پيروى از اهل بيت عليهم السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا مَثَل خاندان من در ميان شما به كشتى نوح مى ماند كه هر كه بر آن سوار شد نجات يافت و هر كه از آن بازماند غرق شد.

امام على عليه السلام :به خاندان پيامبر خود بنگريدو راه آنان را در پيش گيريد و در پى آنها حركت كنيد؛ زيرا آنان هرگز شما را از راه راست منحرف نمى كنند و به هيچ هلاكتى در نمى افكنند. اگر نشستند شما نيز بنشينيد و اگر بپا خاستند شما نيز بپا خيزيد.

امام على عليه السلام :هان! مَثَل خاندان محمّد صلى الله عليه و آله مثل ستارگان آسمانند كه هرگاه ستاره اى ناپديد شود ستاره اى ديگر آشكار مى گردد، پس، چنان است كه نعمتهاى خداوند در ميان شما كامل گشته و آنچه را آرزو مى كرديد به شما ارائه كرده است.

امام على عليه السلام :ماييم درخت نبوّت و جايگاه فرود آمدن رسالت و جاى آمد و شد فرشتگان و كانهاى دانش و چشمه هاى حكمت.

امام على عليه السلام :همانا امامان از جانب خدا تدبير كننده كار مردمانند وكارگزاران او بر بندگانش. به بهشت در نمى آيد مگر كسى كه آنان را بشناسد و آنها نيز او را، و به دوزخ وارد نمى شود مگر كسى كه ايشان را انكار كند وايشان نيز او را نشناسند و نپذيرند.

امام على عليه السلام :ما تكيه گاه ميان راهيم، هر كه وا مانَد خود را به آن مى رسانَد و آن كه پيش تاخته است به سوى آن باز مى گردد.

امام صادق عليه السلامـ در بيان حال ائمّه و ويژگيهاى آنان ـفرمود : خداوند آنان را [مايه ]حيات مردمان و چراغهايى در تاريكى و كليدهاى سخن و ستونهاى اسلام قرار داد.

ر.ك : دانش و دانايى ، باب ۱۳۶۷ .

.

ص: 84

(انظر) العلم : باب ۱۳۶۷ .

۱۱۰ ـ عِلَّةُ الاستِبدادِ عَلى أهلِ البَيتِ عليهم السلامالإمامُ عليٌّ عليه السلام :أمّا الاسْتِبدادُ علَينا بهذا المَقامِ ـ ونحنُ الأعْلَونَ نَسَبا والأشَدُّونَ برسولِ اللّه صلى الله عليه و آله نَوْطا ـ فإنّها كانتْ أثَرةً ، شَحَّتْ علَيها نفوسُ قومٍ وسَخَتْ عنها نفوسُ آخَرِينَ ، والحَكَمُ اللّهُ . ⁽¹⁾

۱۱۱ ـ فَلسَفَةُ الحُكمِ عِندَ أهلِ البَيتِ عليهم السلامالإمامُ عليٌّ عليه السلام :اللّهُمَّ إنّكَ تَعلَمُ أنَّهُ لم يَكُنِ الّذي كانَ مِنّا مُنافَسةً في سُلطانٍ ، ولا الْتِماسَ شَيءٍ مِن فُضولِ الحُطامِ ، ولكن لِنَرُدَّ المَعالِمَ مِن دِينِكَ، ونُظهِرَ الإصْلاحَ في بلادِكَ، فيأمَنَ المظلومونَ مِن عبادِكَ ، وتُقامَ المُعَطَّلةُ مِن حُدودِكَ . ⁽²⁾

(انظر) الإمارة : باب ۷۴ .

۱۱۲ ـ لَولا مَخافَةُ الفُرقَةِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :وايمُ اللّهِ، لولا مَخافةُ الفُرقَةِ بَيْنَ المسلمينَ ، وأن يَعودوا إلَى الكفرِ ويَعْوَرَّ الدِّينُ، لَكُنّا قد غَيّرْنا ذلكَ ما استَطَعْنا . ⁽³⁾

۱۱۳ ـ الأئِمَّةُ الإثنا عَشَرَرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :لا يَزالُ أمرُ النّاسِ ماضيا ما وَلِيَهُم اثنا عَشرَ رجُلاً ... كلّهُم مِن قريشٍ ⁽⁴⁾. ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ عِدّةَ الخُلَفاءِ بَعدي عِدَّةُ نُقَباءِ موسى . ⁽⁶⁾

(انظر) كتاب «أهل البيت في الكتاب والسنّة» ، الفصل الخامس والسادس من القسم الأوّل .

۱۱۴ ـ عِلمُ الإمامِالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنّ علِيّا كانَ عالِما والعلمُ يُتوارَثُ ، ولَن يَهْلِكَ عالِمٌ إلّا بَقِيَ مِن بَعدِهِ مَن يَعلَمُ عِلمَهُ أو ما شاءَ اللّهُ . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :واللّهِ، إنّي لَأعلَمُ كتابَ اللّهِ مِن أوّلِهِ إلى آخِرهِ كأنّهُ في كَفِّي ، فيهِ خَبَرُ السّماءِ وخَبرُ الأرضِ ، وخَبرُ ما كانَ وخَبرُ ما هو كائنٌ ، قالَ اللّهُ عزّ وجلّ : فيهِ تِبيانُ كلِّ شيءٍ ⁽⁸⁾. ⁽⁹⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :إنّ العبدَ إذا اختارَهُ اللّهُ عزّ وجلّ لاُمورِ عبادِهِ شَرحَ صَدرَهُ لذلكَ ، وأودَعَ قلبَهُ يَنابِيعَ الحِكمةِ، وألْهَمهُ العِلمَ إلهاما ، فلَم يَعْيَ بعدَهُ بجوابٍ ولا يَحيرُ فيهِ عنِ الصّوابِ . ⁽¹⁰⁾

(انظر) العلم: باب ۱۳۶۵، ۱۳۶۷؛ الغيب: باب ۱۴۵۳.

.

ص: 85

۱۱۰ ـ علّت رفتار خودكامانه نسبت به اهل بيت عليهم السلام

۱۱۱ ـ فلسفه حكومت از نگاه اهل بيت عليهم السلام

۱۱۲ ـ اگر ترس از تفرقه و جدايى نبود

۱۱۳ ـ امامان دوازده گانه

۱۱۴ ـ علم امام

۱۱۰ ـ علّت رفتار خودكامانه نسبت به اهل بيت عليهم السلامامام على عليه السلام :علت آن كه در زمينه خلافت با ما خودكامانه و انحصارطلبانه رفتار كردند ـ با آن كه نسب ما برتر و پيوند خويشى ما با پيامبر صلى الله عليه و آله استوارتر است ـ اين بود كه خلافت ، مرغوب و جذاب بود . گروهى آزمندانه به آن چسبيدند و گروهى ديگر (اهل بيت) سخاوتمندانه از آن چشم پوشيدند. و داور [ميان ما و ايشان ]خداست.

۱۱۱ ـ فلسفه حكومت از نگاه اهل بيت عليهم السلامامام على عليه السلام :بار خدايا! تو مى دانى كه آنچه از ما سر زد، نه از سر رغبت به كسب قدرت بود و نه براى به دست آوردن چيزى از متاع دنيا؛ بلكه مى خواستيم نشانه هاى دين تو را [به جايگاهشان] بازگردانيم و اصلاح و آبادانى را در سرزمينهاى تو پديدار سازيم، تا بندگان ستمديده ات امنيت و آسودگى يابند و حدود و احكامِ تعطيل شده ات دوباره بر پا شود.

ر.ك : فرمانروايى ، باب ۷۴ .

۱۱۲ ـ اگر ترس از تفرقه و جدايى نبودامام على عليه السلام :سوگند به خدا اگر بيم آن نبودكه مسلمانان پراكنده شوند و به كفر بازگردند و دين صدمه ببيند، بى گمان تا آن جا كه توان داشتيم اين وضع را دگرگون مى ساختيم.

۱۱۳ ـ امامان دوازده گانهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :كار مردم پيوسته بگذرد تا آن كه دوازده مرد بر آنها فرمان برانند ... اين دوازده نفر همگى از قريش هستند. ⁽¹⁾

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :شمار جانشينان من به تعداد نُقباى موسى است.

ر.ك : كتاب «اهل بيت در قرآن و حديث» ، فصل پنجم و ششم از بخش يكم .

۱۱۴ ـ علم امامامام صادق عليه السلام :على عليه السلام عالم بود، و علم ، ارث برده مى شود. هرگز عالمى نمى ميرد مگر آن كه پس از او كسى مى ماند كه علم او يا آنچه را خدا خواهد، بداند.

امام صادق عليه السلام :به خدا سوگند من كتاب خدا را ، از آغاز تا پايانش، چنان مى دانم كه گويى در مشت من است. خبر آسمان و زمين و گذشته و حال (آينده) در قرآن موجود است . خداوند عز و جل فرموده است: «بيان هر چيز در قرآن هست» . ⁽²⁾

امام رضا عليه السلام :هرگاه خداوند عز و جل بنده اى را براى [اداره ]امور بندگانش برگزيند براى اين امر به او شرح صدر عطا مى كند، چشمه هاى حكمت را در دلش جارى مى سازد و به او علم و دانش الهام مى فرمايد كه از آن پس ، از پاسخ هيچ چيز درنمى ماند و در يافتن راه درست سرگردان نمى شود.

ر.ك : دانش و دانايى ، باب ۱۳۶۵ ، ۱۳۶۷ ؛ غيب ، باب ۱۴۵۳ .

.

ص: 86

الإمامة ۲ «الأمامة الخاصّة»

۱۷ الإمامة (۲) الأمامة الخاصّةالإمام عليُّ بنُ أبي طالبٍ عليه السّلام۱ ـ فضائل الإمام علي عن لسان النبيّ صلى الله عليه و آله۱۱۵ ـ حُبُّ الإمامِ عَلِيٍّ وبُغضُه عليه السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :حُبُّ عليٍّ يأكُلُ الذُّنوبَ كما تأكُلُ النّارُ الحَطَبَ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عُنوانُ صحيفةِ المؤمنِ حُبُّ عليِّ بنِ أبي طالبٍ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ما ثَبّتَ اللّهُ حُبَّ عليٍّ في قلبِ مؤمنٍ فَزلَّتْ به قدمٌ إلّا ثَبّتَ اللّهُ قَدَما يومَ القيامةِ علَى الصِّراطِ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ لِعَليٍّ عليه السلام ـ: لا يُحِبُّكَ إلّا مؤمنٌ ، ولا يُبغِضُكَ إلّا منافقٌ . ⁽⁴⁾

(انظر) المحبّة : باب ۴۳۴ .

۱۱۶ ـ عَلِيٌّ عليه السلام إمامُ البَرَرَةِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :عليٌّ إمامُ البَرَرةِ ، وقاتِلُ الفَجَرةِ ، منصورٌ مَن نَصرَهُ ، مَخذولٌ مَن خَذلَهُ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :اُوحِيَ إليَّ في عليٍّ بثلاث خصال : أنَّهُ سَيّدُ المسلِمينَ ، وإمامُ المُتّقِينَ ، وقائدُ الغُرِّ المُحَجَّلينَ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ اللّهَ عزّ وجلّ عَهِدَ إليَّ في عليِّ عَهْدا، قلتُ : يا ربِّ بَيِّنْهُ لي . قالَ: اسْمَعْ . قلتُ : قد سَمِعْتُ ، قالَ : إنّ علِيّا رايةُ الهُدى وإمامُ أوليائي ونورُ مَن أطاعَني ، وهُوَ الكلمهُ الّتي ألْزَمْتُها المتّقينَ ⁽⁷⁾، مَن أحبَّهُ أحبَّني ، ومَن أطاعَهُ أطاعَني . ⁽⁸⁾

۱۱۷ ـ عليٌّ خَليفَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آلهرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنّ أخي ووصِيّي ووزيري وخليفَتي في أهلي عليُّ بنُ أبي طالبٍ ، يَقْضي دَيني ، ويُنجِزُ مَوعِدي يا بني هاشمٍ . ⁽⁹⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ مُشيرا إلى عليٍّ عليه السلام ـ: إنّ هذا أخيووصيّي وخليفتي فيكُم ، فاسْمَعوا لَه وأطِيعُوا . ⁽¹⁰⁾

۱۱۸ ـ عَلِيٌّ عليه السلام وَلِيُّ كُلِّ مُؤمِنٍرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن كنتُ مَولاهُ فعليٌّ مَولاهُ . ⁽¹¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ عليّا منّي وأنا مِنهُ ، وهُو وليُّ كلِّ مؤمنٍ بَعدي . ⁽¹²⁾

تاريخ دمشق عن عبدِ الرّحمنِ بنِ أبي ليلى :شَهِدتُ عليّا في الرُّحبةِ يَنْشُدُ النّاسَ : أنْشُدُ اللّهَ مَن سَمِعَ رسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله يقولُ يومَ غديرِ خُمّ : «مَن كنتُ مولاهُ فعليٌّ مولاهُ » لَمّا قامَ فشَهِدَ ، قالَ عبدُ الرّحمنِ : فقامَ اثنا عَشَرَ بَدْريّا، كأنّي أنظُرُ إلى أحدِهِم ، فقالوا: نَشهَدُ أنّا سَمِعْنا رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يقولُ يومَ غديرِ خُمٍّ : ألستُ أولى بالمؤمنينَ ... ؟ فقُلنا: بلى يا رسولَ اللّهِ ، قالَ : مَنْ كنتُ موَلاهُ فعليٌّ مَولاهُ ، اللّهمَّ والِ مَن والاهُ وعادِ مَن عاداهُ . ⁽¹³⁾

.

ص: 87

امامت (۲) امامت خاصّه امام على عليه السلام (الإمامة (۲) «الأمامة الخاصّة»)

۱۷ . امامت (۲) امامت خاصّه امام على عليه السلام

۱ ـ فضايل امام على از زبان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله

۱۱۵ ـ دوستى و دشمنى امام على عليه السلام

۱۱۶ ـ على عليه السلام پيشواى نيكوكاران

۱۱۷ ـ على عليه السلام جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله است

۱۱۸ ـ على عليه السلام ولىّ هر مؤمنى است

۱۷ امامت(۲) «امامت خاصّه»امام على عليه السّلام۱ ـ فضايل امام على از زبان پيامبر خدا صلى الله عليه و آله۱۱۵ ـ دوستى و دشمنى امام على عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دوستى على گناهان را مى خورد همچنان كه آتش هيمه را.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سرلوحه كارنامه مؤمن، دوستى على بن ابى طالب است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر گاه خداوند عشق و دوستى على را در دل مؤمنى استوار سازد و با اين حال قدمش بلغزد (خطايى از او سر زند) خداوند قدمش را در روز قيامت بر صراط ، استوار نگه مى دارد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـفرمود : تو را جز مؤمن دوست ندارد و جز منافق دشمنت نمى دارد.

ر.ك : محبّت : ۴۳۴ .

۱۱۶ ـ على عليه السلام پيشواى نيكوكارانپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على پيشواى نيكوكاران است و كُشنده بدكاران، هر كه او را يارى كند ، يارى مى شود و هر كه از يارى او دست شويد، بى يار مى ماند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :درباره على سه ويژگى به من وحى شده كه او سرور مسلمانان ، پيشواى پرهيزگاران و رهبر روسپيدان است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا خداوند عز و جل درباره على بن ابى طالب به من سفارشى فرمود. گفتم: بار پروردگارا! آن را برايم روشن فرما. فرمود: بشنو! عرض كردم: گوش به فرمانم. فرمود: همانا على پرچم هدايت و پيشواى دوستان من و روشنايى [راه ]كسانى است كه مرا اطاعت مى كنند. اوست آن كلمه اى كه پرهيزگاران را ملزم به همراهى آن كردم. ⁽¹⁾هر كه او را دوست بدارد مرا دوست داشته و هر كه از او اطاعت كند از من اطاعت كرده است.

۱۱۷ ـ على عليه السلام جانشين پيامبر صلى الله عليه و آله استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اى بنى هاشم! همانا برادر من، وصىّ من ، وزير من و جانشين من در ميان خانواده ام على بن ابى طالب است. او بدهى مرا مى پردازد و وعده ام را به انجام مى رساند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ با اشاره به على عليه السلام ـفرمود : اين برادر و وصى و جانشين من در ميان شماست. پس گوش به فرمانش باشيد و اطاعتش كنيد .

۱۱۸ ـ على عليه السلام ولىّ هر مؤمنى استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه من مولاى اويم، پس على مولاى اوست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على از من است و من از او. او بعد از من ولىّ هر مؤمنى است.

تاريخ دمشقـ به نقل از عبدالرحمان بن ابى ليلى ـ: على را ديدم كه در رحبه [ى كوفه] مردم را سوگند مى دهد: شما را به خدا سوگند مى دهم اگر كسى از شما هست كه شنيده باشد پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در روز غدير خم مى فرمود: «هر كه من مولاى اويم، پس على مولاى اوست» برخيزد و گواهى دهد. عبدالرحمان مى گويد: دوازده تن از بدريان كه گويى هم اكنون يكايك آنان را مى نگرم، برخاستند و گفتند: گواهى مى دهيم كه شنيديم پيامبر خدا صلى الله عليه و آله در روز غدير مى فرمود: آيا من اولى به مؤمنان نيستم...؟ عرض كرديم: البته، اى رسول خدا. پيامبر فرمود: پس، بر هر كس كه من ولايت دارم على نيز ولايت دارد، خدايا! دوست بدار هر كه را دوستدار على باشد و دشمن بدار هر كه را با او دشمنى ورزد.

.

ص: 88

۱۱۹ ـ عَلِيٌّ عليه السلام مَعَ الحَقِّ والقرآنرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :عليٌّ مَع الحقِّ والحقُّ مَع عليٍّ ، يَدورُ حَيثُما دارَ ⁽¹⁾. ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :الحقُّ مع عليٍّ أيْنَما مالَ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ معَ الحقِّ والحقُّ معَ عليٍّ ، ولن يَتَفَرّقا حتّى يَرِدا علَيَّ الحوضَ يومَ القيامةِ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ مَع الحقِّ والقرآنِ ، والحقُّ والقرآنُ معَ عليٍّ ، ولن يَتَفَرَّقا حتّى يَرِدا علَيّ الحوضَ . ⁽⁵⁾

۱۲۰ ـ عَلِيٌّ عليه السلام بابُ عِلمِ النَّبِيِّرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أنا مدينةُ العلمِ وعليٌّ بابُها ، فمَن أرادَ العلمَ فلْيَأتِ البابَ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أنا دارُ الحِكمةِ وعليٌّ بابُها . ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أنا ميزانُ الحِكمَةِ وَعَليٌّ لِسانُهُ . ⁽⁸⁾

۱۲۱ ـ عليّ والنبيّ من شجرةٍ واحدةٍرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أنا وعليٌّ مِن شَجَرةٍ واحدةٍ ، والنّاسُ مِن أشجارٍ شَتّى . ⁽⁹⁾

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لِعليٍّ عليه السلام ـ: أنتَ أخي في الدُّنيا والآخِرَةِ . ⁽¹⁰⁾

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :عليٌّ مِنّي وأنا مِنهُ . ⁽¹¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ مِنّي بمنزلةِ رَأسي مِن بَدَني . ⁽¹²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ علِيّا لَحْمُهُ مِن لَحْمي ودَمُهُ مِن دَمي . ⁽¹³⁾

تاريخ دمشق :إنّ النّبيَّ صلى الله عليه و آله كان بعرَفَةَ وعليٌّ تجاهَهُ ، فقالَ : يا عليُّ ، اُدْنُ مِنّي (و) ضَعْ خَمْسَكَ في خَمْسِي . يا عليُّ ، خُلِقْتُ أنا وأنتَ مِن شَجَرةٍ أنا أصلُها وأنتَ فَرعُها ، والحَسَنُ والحُسَينُ أغصانُها ، مَن تَعَلّقَ بغُصْنٍ مِنها أدخَلَهُ اللّهُ الجَنّةَ . ⁽¹⁴⁾

۱۲۲ ـ النَّوادررسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لِعليٍّ عليه السلام ـ: أنتَ مِنّي بمنزلةِ هارونَ مِن موسى إلّا أنّه لا نَبيَّ بَعدي . ⁽¹⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آلهـ عندما ذُكِرَتِ الإمارةُ أو الخلافةُ عندَهُ ـ: إنْ وَلَّيتُموها عليّا وجَدْتُموهُ هادِيا مَهْدِيّا ، يَسلُكُ بكُمْ علَى الطّريقِ المستقيمِ . ⁽¹⁶⁾

.

ص: 89

۱۱۹ ـ على عليه السلام با حقّ و قرآن است

۱۲۰ ـ على عليه السلام دروازه دانش پيامبر است

۱۲۱ ـ على و پيامبر از يك درخت اند

۱۲۲ ـ گوناگون

۱۱۹ ـ على عليه السلام با حقّ و قرآن استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على با حق و حق با على است و بر محور او مى گردد. ⁽¹⁾

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حق با على است هر جا كه رو كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على با حق و حق با على است و هرگز از هم جدا نمى شوند تا در روز قيامت كنار حوض (كوثر) نزدم آيند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على با حق و با قرآن است و حق و قرآن با على، و هرگز از هم جدا نمى شوند تا كنار حوض، نزدم آيند.

۱۲۰ ـ على عليه السلام دروازه دانش پيامبر استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من شهر علم هستم و على دروازه آن است. پس، هر كه علم مى خواهد، بايد از دروازه درآيد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من سراى حكمتم و على دَرِ آن است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من ترازوى حكمتم و على زبانه آن .

۱۲۱ ـ على و پيامبر از يك درخت اندپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :من و على از يك درختيم و ديگر مردمان از درختهاى گوناگون.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـفرمود : تو در دنيا و آخرت برادر من هستى.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على از من است و من از اويم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على نسبت به من به منزله سر من است براى پيكرم.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا گوشت على از گوشت من است و خون او از خون من.

تاريخ دمشق :پيامبر صلى الله عليه و آله در عرفه بود و على رو به روى آن حضرت قرار داشت. پيامبر فرمود: اى على! نزديك من آى و پنجه ات را در پنجه من گذار. اى على! من و تو از يك درخت آفريده شده ايم. من ريشه آن درختم و تو تنه آن و حسن و حسين شاخه هايش . هر كه به شاخه اى از آن بياويزد خداوند او را به بهشت درمى آورد.

۱۲۲ ـ گوناگونپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به على عليه السلام ـفرمود : تو براى من همچون هارون براى موسى هستى جز آن كه پس از من پيامبرى نيست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ آن گاه كه از موضوع فرمانروايى يا خلافت نزد آن حضرت سخن به ميان آمد ـفرمود : اگر آن را به على بسپاريد خواهيد ديد كه رهنمايى رهيافته است و شما را در راه راست مى برد.

.

ص: 90

رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :مَن أرادَ أن يَنظُرَ إلى آدمَ فيعلمِهِ ، وإلى نوحٍ في فَهمِهِ ، وإلى إبراهيمَ في حِلمِهِ ، وإلى يحيى بنِ زكريّا في زُهدِهِ ، وإلى موسى بنِ عِمرانَ في بَطْشِهِ ، فَليَنْظُرْ إلى عليِّ بنِ أبِي طالبٍ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ سيّدُ المؤمنينَ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ عَمودُ الدِّينِ . ⁽³⁾

عنه صلى الله عليه و آله :مَن آذى عليّا فَقدْ آذاني . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :عليٌّ يَعْسوبُ المؤمنينَ ، والمالُ يَعْسوبُ المنافقينَ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :حقُّ عليٍّ على هذهِ الاُمّةِ كحقِّ الوالدِ علَى الولَدِ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :صاحِبُ سِرّي عليُّ بنُ أبي طالبٍ . ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ عليّا وشيعتَهُ هُمُ الفائزونَ يومَ القيامةِ . ⁽⁸⁾

عنه صلى الله عليه و آله :ذِكرُ عليٍّ عبادةٌ . ⁽⁹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :كَفِّي وكَفُّ عليٍّ في العَدلِ سَواءٌ . ⁽¹⁰⁾

۲ ـ فضائل الإمام عليّ عن لسانه۱۲۳ ـ عِلمُ الإمامِ عَلِيٍّ عليه السلامالإمامُ عليٌّ عليه السلامـ في خُطبتِه لمّا بُويِعَ بالخلافةِ ـ: يامعشرَ النّاسِ، سَلُوني قبلَ أن تَفْقِدوني ، سَلُوني فإنّ عندي عِلمَ الأوَّلينَ والآخِرِينَ. أمَا واللّهِ لو ثُنِيَ لي الوِسادُ لَحَكَمْتُ بينَ أهلِ التّوارةِ بتَوراتِهم ... ـ ثُمّ قالَ : ـ سَلُوني قبلَ أن تَفْقِدوني ، فوالّذي فَلَقَ الحَبّةَ وبَرأَ النَّسَمَةَ لو سَألتُموني عن آيةٍ آيةٍ لأخبَرتُكُم بوقتِ نُزولِها وفي مَن نَزلَتْ . ⁽¹¹⁾

عنه عليه السلام :اندَمَجْتُ على مَكْنونِ عِلمٍ لو بُحْتُ بهِ لاضْطَرَبْتُمُ اضْطِرابَ الأرشِيَةِ فِي الطَّوِيِّ البعيدةِ . ⁽¹²⁾

۱۲۴ ـ مَظلومِيَّةُ الإمامِ عَلِيٍّ عليه السلامالإمامُ عليٌّ عليه السلام :ما زِلْتُ مُذ قُبِضَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مظلوما . ⁽¹³⁾

عنه عليه السلام :ما لَقِيَ أحدٌ مِن النّاسِ ما لَقِيتُ . ⁽¹⁴⁾

عنه عليه السلام :كنتُ أرى أنّ الواليَ يَظلِمُ الرَّعيّةَ ، فإذا الرّعِيّةُ تَظلِمُ الواليَ ! ⁽¹⁵⁾

عنه عليه السلامـ وقد قيلَ له : إنّكَ على هذا الأمرِ [الخلافة ]لَحريصٌ ـ: بَلْ أنتُم واللّهِ لَأحْرَصُ وأبْعَدُ ، وأنا أخَصُّ وأقْرَبُ، وإنّما طَلَبتُ حقّا لي وأنتمُ تَحُولونَ بَيني وبَينَهُ ، وتَضرِبونَ وَجْهي دُونَه ... اللّهمَّ إنّي أسْتَعديكَ على قُريشٍ ومَن أعانَهُم ، فإنّهم قَطَعوا رَحِمي ، وصَغَّروا عظيمَ مَنزِلتي ، وأجْمَعوا على مُنازَعَتي أمْرا هُو لِي ⁽¹⁶⁾. ۱۷

.

ص: 91

۲ ـ فضايل امام على عليه السلام از زبان او

۱۲۳ ـ دانش امام على عليه السلام

۱۲۴ ـ مظلوميت امام على عليه السلام

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه مى خواهد دانش آدم را ببيند و بينش نوح و بردبارى ابراهيم و زهد يحيى بن زكريا و قدرت موسى بن عمران را، به على بن ابى طالب بنگرد.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على، سرور مؤمنان است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على، ستون دين است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هر كه على را بيازارد مرا آزرده است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على مهتر مؤمنان است و مال و ثروت، مهتر منافقان.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حقّ على بر اين امّت همچون حقّ پدر است بر فرزندش .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على بن ابى طالب، رازدار من است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :على و شيعيان او همان رستگارانِ در روز رستخيزند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :ياد و ذكر على، عبادت است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دست من و دست على در [ اجراى ]عدالت يكسان است.

۲ ـ فضايل امام على عليه السلام از زبان او۱۲۳ ـ دانش امام على عليه السلامامام على عليه السلامـ در خطبه اى، پس از آن كه مردم با او به عنوان خليفه بيعت كردند ـفرمود : اى مردم! پيش از آن كه مرا از دست دهيد از من بپرسيد . از من سؤال كنيد ؛ زيرا دانش اولين و آخرين نزد من است. سوگند به خدا كه اگر بر مسند داورى تكيه زنم ميان پيروان تورات بر اساس تورات آنان داورى مى كنم و ... [آن گاه فرمود :] از من بپرسيد پيش از آن كه مرا از دست دهيد. سوگند به آن كه دانه را شكافت و انسان را آفريد اگر از آيه آيه قرآن از من بپرسيد به شما خواهم گفت كه چه وقت و درباره چه كسى نازل شده است.

امام على عليه السلام :دانشى در سينه نهان دارم كه اگر آن را آشكار سازم همچون ريسمانهاى دلوِ آويخته در چاهى عميق به لرزه درمى آييد.

۱۲۴ ـ مظلوميت امام على عليه السلامامام على عليه السلام :از همان زمان كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله رحلت كرد همواره مظلوم بوده ام.

امام على عليه السلام :ظلمى كه به من رسيده به احدى از مردم نرسيده است.

امام على عليه السلام :من فكر مى كردم كه والى بر مردم ستم مى كند اما اكنون مى بينم كه مردم بر والى ستم روا مى دارند.

امام على عليه السلامـ وقتى به وى گفته شد: تو به اين امر (خلافت) حريصى ـفرمود : به خدا قسم كه شما حريص تريد و دورتر (نالايق تر)، و من سزاوارترم و نزديكتر (لايق تر و شايسته تر يا در خويشاوندى با پيامبر نزديكتر). من، در حقيقت، حقّ خود را طلبيده ام و شما مانع رسيدن من به آن مى شويد ... خدايا! من در برابر قريش و ياوران قريش از تو يارى مى طلبم؛ زيرا آنان پيوند خويشاوندى مرا بريدند، منزلت والاى مرا خرد شمردند و براى ستيز با من بر سر امرى (خلافت) كه از آنِ من است، همداستان شدند. ۱

.

ص: 92

۱۲۵ ـ ما يبدأ بلفظ «إنِّي»الإمامُ عليٌّ عليه السلام :إنّيلا أحُثُّكُم على طاعةٍ إلّا وأسْبِقُكُم إلَيها ، ولا أنْهاكُم عن معصيةٍ إلّا وأتَناهى قَبلَكُم عنها . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :إنّي فيكُم أيُّها النّاسُ كهارونَ في آلِ فِرعونَ ، وكبابِ حِطّةٍ في بني إسرائيلَ ، وكسفينةِ نوحٍ عليه السلام في قومِ نوحٍ ، وإنّي النّبأُ الأعظمُ، والصِّدّيقُ الأكبرُ ، وعن قليلٍ ستَعْلَمونَ ما تُوعَدونَ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :إنّي لَم أفِرَّ مِنَ الزَّحفِ قَطُّ ، ولَم يُبارِزْني أحدٌ إلّا سَقَيتُ الأرضَ مِن دَمِهِ . ⁽³⁾

۱۲۶ ـ ما يبدأ بلفظ «أنا»الإمامُ عليٌّ عليه السلام :أنا الّذي أهَنْتُ الدُّنيا . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :أنا صِنْوُ رسولِ اللّهِ ، والسّابقُ إلَى الإسلامِ ، وكاسِرُ الأصنامِ ، ومُجاهِدُ الكُفّارِ ، وقامِعُ الأضدادِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :أنا عَلَمُ الهُدى ، وكَهْفُ التُّقى ، ومَحَلُّ السَّخاءِ ، وبَحرُ النَّدى ، وطَودُ النُّهى . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :أنا قَسيمُ اللّهِ بينَ الجَنّةِ والنّارِ ، لا يَدخُلُهاداخِلٌ إلّا على حَدِّ قَسْمي ، وأنا الفاروقُ الأكبرُ ، وأنا الإمامُ لِمَن بَعدِي ، والمُؤَدِّي عَمَّن كانَ قَبلي . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :أنَا يَعسوبُ المُؤمِنينَ ، وَالمالُ يَعسوبُ الُفجّارِ . ۸

عنه عليه السلام :أنا الهادي ، وأنا المُهتَدي ، وأناأبو اليَتامى والمَساكينِ ، وزوجُ الأراملِ ، وأنا مَلْجَأُ كلِّ ضعيفٍ ، ومأمَنُ كلِّ خائفٍ ، وأنا قائدُ المؤمنينَ إلَى الجنّةِ ، وأنا حَبلُ اللّهِ المتينُ، وأنا عُروَةُ اللّهِ الوُثْقى ، وكلمةُ التَّقوى ، وأنا عَينُ اللّهِ ، ولسانُهُ الصّادقُ ، ويَدُهُ . ⁽⁸⁾

.

ص: 93

۱۲۵ ـ فضايلى كه بالفظ «همانا من» آغاز مى شود

۱۲۶ ـ فضايلى كه با لفاظ «من» آغاز مى شود

۱۲۵ ـ فضايلى كه بالفظ «همانا من»آغاز مى شودامام على عليه السلام :همانا من، شما را به طاعتى وا نمى دارم مگر آن كه خود جلوتر از شما آن را انجام مى دهم و از گناهى باز نمى دارم جز آن كه خودم پيش از شما از آن باز مى ايستم.

امام على عليه السلام :اى مردم! همانا من در ميان شما مانند هارونم در ميان فرعونيان و همچون باب حطّه ام در ميان بنى اسرائيل و چونان كشتى نوح عليه السلام در ميان قوم نوح، منم آن «نبأ» اعظم و آن صدّيق اكبر. و بزودى آنچه را وعده داده شده ايد خواهيد دانست.

امام على عليه السلام :همانا من هرگز از ميدان جنگ و جهاد نگريخته ام و هيچ كس به پيكار من نيامد مگر آن كه زمين را از خونش سيراب كردم.

۱۲۶ ـ فضايلى كه با لفاظ «من» آغاز مى شودامام على عليه السلام :منم كه دنيا را خوار و بيمقدار شمردم.

امام على عليه السلام :من يار و برادر مهربان پيامبر خدايم و پيشگام در اسلام و شكننده بتها و ستيزنده با كافران و براندازنده دشمنان دين.

امام على عليه السلام :من پرچم هدايتم، و پناهگاه پرهيزگارى، و جايگاه سخاوت، و درياى جود و جوانمردى، و كوه خِرد.

امام على عليه السلام :من از جانب خدا قسمت كننده بهشت و دوزخم . هيچ كس وارد آن نمى شود مگر به تقسيم من. منم فاروق اكبر (بزرگترين جداساز حق و باطل)، منم امام مردم پس از خودم، و اداكننده از جانب كسى كه پيش از من بود (يعنى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ).

امام على عليه السلام :من پيشواى مؤمنانم و مال و دارايى ، زمامدار فاجران .

امام على عليه السلام :من رهنمايم، من رهيافته ام. پدر يتيمان و مستمندانم ، سرپرست بيوه زنانم، پشت و پناه هر ناتوانى هستم و مأمن هر وحشتزده اى؛ من رهنماى مؤمنان به سوى بهشتم، ريسمان استوار خدايم، حلقه و دستاويز محكم خدايم و كلمه تقوا؛ من چشم خدايم و زبان راستگوى او و دست او.

.

ص: 94

اُمّ الأئمّة فاطمة

عنه عليه السلام :أنا أوَّلُ مَن يَجْثو لِلخُصومَةِ بينَ يدَيِ اللّهِ عزّ وجلّ يومَ القيامةِ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :أنا أوَّلُ مَن أسلَمَ . ⁽²⁾

عنه عليه السلام :أنا أوَّلُ مَن صَلّى مَع النّبيِّ صلى الله عليه و آله . ⁽³⁾

۱۲۷ ـ النّوادرُعنه عليه السلام :قالَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله : لَوْلاكَ يا علِيّ، ما عُرِفَ المؤمنونَ مِنْ بَعْدي . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلام :واللّهِ ، لَأنْ أبِيتَ على حَسَكِ السَّعْدانِ مُسَهَّدا أو اُجَرّ في الأغْلالِ مُصَفَّدا أحَبُّ إليَّ مِن أنْ ألقَى اللّهَ ورسولَه يومَ القيامةِ ظالما ... . واللّهِ ، لو اُعْطيتُ الأقالِيمَ السَّبعةَ بما تَحتَ أفلاكِها على أن أعصِيَ اللّهَ في نَمْلةٍ أسْلُبُها جُلْبَ شَعيرةٍ ما فَعَلْتُه . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :إنّما مَثَلي بينَكُم كالسِّراجِ في الظُّلمَةِ ، يَستَضيءُ بها مَن وَلَجَها . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلامـ أنَّه كانَ يقولُ ـ: ما للّهِ عزّ وجلّ آيةٌ هِي أكبرُ مِنّي . ⁽⁷⁾

عنه عليه السلام :ما شَكَكْتُ في الحقِّ مُذ اُرِيتُهُ . ⁽⁸⁾

۱۸ اُمّ الأئمّة فاطمة۱۲۸ ـ أسماءُ فاطِمَةَ عليهاالسلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إنَّما سُمِّيَت ابنَتي فاطِمَةُ لأنَّ اللّهَ عزّوجلّ فَطَمَها وفَطَمَ مَن أحَبَّها مِنَ النَّارِ . ⁽⁹⁾

الإمامِ الصادِق عليه السلام :لِفاطِمَةَ سَلامُ اللّهِ عَلَيها تِسعَةُ أسماء عِندَ اللّهِ عزّ وجلّ : فَاطِمَةُ وَالصِّديقَةُ والمُبارِكَةُ والطّاهِرَةُ و الزَّكيَّةُ والرَّضيَّةُ والمَرضيَّةُ والُمحَدَّثَةُ والزَّهراءُ . ⁽¹⁰⁾

معاني الأخبار عن عَمَّارَة :سَألتُ أبا عَبدِ اللّهِ عليه السلام عَن فاطِمَةَ لِمَ سُمِّيَت زَهراء ؟ فَقال : لأنَّها كانَت اذا قامَت في مِحرابِها زَهَر نورُها لأهلِ السَّماءِ كَما يَزهَر نورُ الكواكبِ لأهلِ الأرضِ . ⁽¹¹⁾

۱۲۹ ـ فاطِمَةُ عليهاالسلام بَضعَةٌ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آلهرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :فاطمةُ بَضْعَةٌ مِنّي ، مَن سَرَّها فقد سَرَّني ومَن ساءها فقد ساءني ، فاطمةُ أعزُّ النّاسِ علَيَّ . ⁽¹²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ فاطمةَ بَضْعةٌ مِنّي ، وهي نورُ عَيْني ، وثَمَرةُ فُؤادي ، يَسوؤني ما ساءها ، ويَسُرُّني ما سَرَّها ، وإنّها أوّلُ مَن يَلْحَقُني مِن أهلِ بيتي . ⁽¹³⁾

.

ص: 95

« م »

مادر امامان ، فاطمه عليهاالسلام (اُمّ الأئمّة فاطمة)

۱۲۷ ـ گوناگون

۱۸ . مادر امامان ، فاطمه عليهاالسلام

۱۲۸ ـ نام هاى حضرت فاطمه عليهاالسلام

۱۲۹ ـ فاطمه عليهاالسلام ، پاره تن پيامبر صلى الله عليه و آله

امام على عليه السلام :من نخستين كسى هستم كه در روز قيامت براى دادخواهى [ از دشمنان ]در برابر خداوند عز و جل بر زانو مى نشيند.

امام على عليه السلام :من نخستين كسى هستم كه اسلام آوردم.

امام على عليه السلام :من نخستين كسى هستم كه با پيامبر صلى الله عليه و آله نماز گزارد.

۱۲۷ ـ گوناگونامام على عليه السلام :پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود : اى على ! اگر تو نبودى بعد از من مؤمنان شناخته نمى شدند .

امام على عليه السلام :به خدا سوگند اگر شب را بر روى اشتر خار تا صبح بيدار مانم و مرا در كُند و زنجيرها كت بسته بكشند خوش تر دارم از اين كه در روز رستاخيز، خدا و پيامبرش را با عنوان ستمكار ديدار كنم... . به خدا سوگند اگر هفت اقليم را با آنچه زير آسمانهاى آنهاست به من دهند تا با گرفتن پوست جوى از دهان مورچه اى خدا را نافرمانى كنم چنين نخواهم كرد.

امام على عليه السلام :همانا حكايت من در ميان شما همچون چراغ در تاريكى است كه هر كس به حريم آن درآيد از نور آن روشنايى مى گيرد.

امام على عليه السلامـ همواره ـمى فرمود : خداوند عز و جل را آيتى بزرگتر از من نيست.

امام على عليه السلام :از آن زمان كه حق به من نموده شد، در آن ترديد نكرده ام.

۱۸ مادر امامان ، فاطمه۱۲۸ ـ نام هاى حضرت فاطمه عليهاالسلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دخترم به اين دليل فاطمه ناميده شده است كه خداوند عز و جل او و دوستدارانش را از آتش [دوزخ ]به دور داشته است .

امام صادق عليه السلام :فاطمه عليهاالسلام ، در نزد خداوند عز و جل نُه اسم دارد : فاطمه ، صدّيقه ، مباركه ، طاهره ، زكيّه ، رضيّه ، مرضيّه ، مُحدَّثه ، و زهراء .

معانى الأخبارـ به نقل از عماره ـ: ازحضرت صادق عليه السلام پرسيدم : چرا فاطمه را زهراء (درخشان) ناميده اند ؟ حضرت فرمود : چون وقتى در محرابش به نماز مى ايستاد ، نور او براى اهل آسمان چنان مى درخشيد كه نور ستارگان براى اهل زمين مى درخشد .

۱۲۹ ـ فاطمه عليهاالسلام، پاره تن پيامبر صلى الله عليه و آلهپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فاطمه پاره تن من است، هر كه او را شاد سازد مرا شاد ساخته و هر كه او را ناراحت كند مرا ناراحت كرده است. فاطمه عزيزترين فرد براى من است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :همانا فاطمه پاره تن من است. او نور ديده و ميوه دل من است. آنچه او را ناراحت كند، مرا نيز ناراحت مى كند و آنچه او را شاد سازد، مرا شاد مى سازد. او نخستين فرد از خاندان من است كه به من مى پيوندند.

.

ص: 96

۱۳۰ ـ فاطِمَةُ عليهاالسلام سَيِّدَةُ نِساءِ العالَمينَرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :ابنَتي فاطمةُ سيّدةُ نِساءِ العالَمينَ . ⁽¹⁾

عنه صلى الله عليه و آله :فاطِمَةُ سَيِّدَةُ نِساءِ أهلِ الجَنَّةِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :أمّا ابنَتي فاطمةُ فإنّها سيّدةُ نِساءِ العالَمينَ مِن الأوّلِينَ والآخِرِينَ . ⁽³⁾

۱۳۱ ـ غَضَبُ اللّهِ لِغَضَبِ فاطِمَةَ عليهاالسلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لِفاطمةَ عليهاالسلام ـ: إنّ اللّهَ يَغضَبُ لِغَضَبِكِ ، ويَرضى لِرِضاكِ . ⁽⁴⁾

۱۳۲ ـ في مُصيبَةِ فاطِمَةَ عليهاالسلامالإمامُ عليٌّ عليه السلامـ عِندَ دَفنِ فاطِمَةَ عليهاالسلام ـ: السَّلامُ عَلَيكَ يا رسولَ اللّهِ عَنّي وَعَن اِبنَتِكَ النّازِلَةِ في جِوارِكَ وَالسَّريعَةِ اللَّحاقِ بِكَ. قَلَّ يا رسولُ اللّهِ عَن صَفيَّتِكَ صَبري، وَرَقَّ عَنها تَجَلُّدي؛ إلاّ أنَّ لي في التَّأسّي بِعَظيمِ فُرقَتِكَ وَفادِحِ مُصيبَتِكَ مَوضِعَ تَعَزٍّ ؛ فَلَقَد وَسَّدتُكَ في مَلحودَةِ قَبرِكَ، وَفاضَت بَينَ نَحري وَصَدري نَفسُكَ. فَإنّا للّهِ وَإنّا إلَيهِ راجِعونَ . فَلَقَد استُرجِعَتِ الوَديعَةُ، وَأُخِذَتِ الرَّهينَةُ.أمّا حُزني فَسَرمَدٌ، وَأمّا لَيلي فَمُسَهَّدٌ إلى أن يَختارَ اللّهُ لي دارَكَ الَّتي أنتَ بِها مُقيمٌ. وَسَتُنَبِّئُكَ ابنَتُكَ بِتَضافُرِ أُمَّتِكَ عَلى هَضمِها فَأحفِها السؤالَ وَاستَخبِرها الحالَ. هذا وَلَم يَطُلِ العَهدُ وَلَم يَخلُ مِنكَ الذِّكرُ. وَالسَّلامُ عَلَيكُما سَلامَ مُوَدِّعٍ لاقالٍ وَلاسَئِمٍ.فَإن أنصَرِف فَلا عَن مَلالَةٍ، وَإن أُقِم فَلا عَن سوءِ ظَنٍّ بِما وَعَدَ اللّهُ الصّابِرينَ . ⁽⁵⁾

.

ص: 97

۱۳۰ ـ فاطمه عليهاالسلام ، سرور زنان عالم است

۱۳۱ ـ خشم خدا با خشم فاطمه عليهاالسلام

۱۳۲ ـ در مصيبت حضرت فاطمه عليهاالسلام

۱۳۰ ـ فاطمه عليهاالسلام، سرور زنان عالم استپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :دخترم فاطمه، سرور زنان عالم است.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :فاطمه ، سرور زنان اهل بهشت است .

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :اما دخترم فاطمه، او سرور زنان عالم، از پيشينيان و پسينيان است.

۱۳۱ ـ خشم خدا با خشم فاطمه عليهاالسلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ به فاطمه عليهاالسلام ـفرمود : خداوند با خشم تو به خشم مى آيد و با خشنودى تو خشنود مى شود.

۱۳۲ ـ در مصيبت حضرت فاطمه عليهاالسلامامام على عليه السلامـ هنگام خاكسپارى فاطمه عليهاالسلامـفرمود : سلام بر تو ـ اى رسول خدا ـ از من و دخترت ، كه در كنارت آرميده و زودتر[از ديگران] به تو رسيده . اى رسول خدا ! از جدايى دردانه دخترت صبرم لبريز گشته و تاب توان از كفم رفته است . اما ، يادآورى فراق جانگداز تو و مصيبت بزرگ از دست رفتن تو در اين هنگام ، مايه تسلّاى من است ؛ زيرا هرگز از ياد نمى برم آن لحظاتى را كه سرت به سينه من بود و در آغوش من جان دادى و من با دست خود سر تو را بر سنگ آرامگاهت نهادم . همه ما از آن خداييم و همگى به سوى او باز مى گرديم . اينك امانتى [كه به من سپرده بودى ]بازگردانيده شد و گروگان دريافت شد . امّا از اين پس ، اندوه من [از غم فراق شما ]هميشگى خواهد بود و شبهايم به بيدارى خواهد گذشت ، تا آن گاه كه خداوند سرايى را كه تو در آنى ، برايم برگزيند . بزودى دخترت تو را از ستمها و حق كشيهايى كه امّتت ، همداستان ، در حقّ او روا داشتند ، آگاه خواهد ساخت . همه وقايع را از او بپرس و اخبار اوضاع و احوال را از وى جويا شو . اين ستمها در حالى شد كه هنوز از رفتن تو مدتى نگذشته ، و يادت از ميان نرفته بود . بدرودتان باد ، بدرودى وداع گونه ، نه از سر نفرت و بيزارى. پس اگر از نزد شما بروم ، به سبب ملال و بى علاقگى نيست و چنانچه بمانم نه از آن روست كه به آنچه خداوند به شكيبايان وعده داده است ، بدگمانم .

.

ص: 98

الإمام الحسن بن عليّ (ع)

۱۹ الإمام الحسن بن عليّ۱۳۳ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالإمامُ الباقرُ عليه السلام :إنّ أميرَ المؤمنينَ صلواتُ اللّهِ علَيه لمّا حَضرَهُ الّذي حَضرَهُ قالَ لابنهِ الحسنِ : اُدْنُ منّي حتّى اُسِرَّ إليكَ ما أسرَّ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إليَّ ، وأئتَمِنَكَ على ما ائتَمنَني علَيهِ ، فَفعَلَ . ⁽¹⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۲ ص ۲۶۳ باب فضائلهما ومناقبهما والنصوص عليهما . و ج ۴۲ ص ۳۲۲ النص عليه .

۱۳۴ ـ حَسَنٌ مِنِّي وأنا مِنهُرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :حسنٌ مِنّي وأنا مِنهُ ، أحَبَّ اللّهُ مَنْ أحبَّهُ ، الحسنُ والحسينُ سِبْطانِ مِن الأسْباطِ . ⁽²⁾

عنه صلى الله عليه و آله :اللّهُمَّ إنّي اُحِبُّهُ فأحِبَّهُ ، وأحِبَّ مَن يُحِبُّهُ . ⁽³⁾

۱۳۵ ـ فَضائِلُهُ عليه السلامالإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :إنَّ الحَسَنَ بنَ عَليِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام كانَ أعبَدَالناسِ فيزَمانِهِ وَأزهَدَهُم وَأفضَلَهم، وَكانَ إذا حَجَّ حجَّ ماشيا وَرُبَّما مَشى حافيا ، وَكانَ إذا ذُكِرَ المَوتُ بَكى ، وَإذا ذُكِرَ القَبرُ بَكى ، وَإذا ذُكِرَ البَعثُ وَالنُشورُ بَكى ، وَإذا ذُكِرَ المَمَرُّ عَلى الصِّراطِ بَكى ، وَإذا ذُكِرَ العَرضُ عَلى اللّهِ تَعالى ذِكرُه شَهِقَ شَهقَةً يُغشى عَلَيهِ مِنها ، وَكانَ إذا قامَ في صَلاتِهِ تَرتَعِدُ فَرائِصُهُ بَينَ يَدي رَبِّهِ عزّ وجلّ ، وَكانَ إذا ذُكِرَ الجَنَّةُ وَالنارُ اضطَرَبَ اضطِرابَ السَّليمِ وَسأل اللّهَ تعالى الجَنَّةَ وَتَعوذُ بِهِ مِنَ النَّارِ . ⁽⁴⁾

المناقب لابن شهر آشوب :إنَّهُ مَرَّ الحسنُ بنُ عَليٍّ عليه السلام عَلى فُقَراءٍ وَقَد وَضَعوا كَسيراتٍ عَلَى الأرضِ وَهُم قُعودٌ يَلتَقِطونَها وَيَأكُلونَها فَقالوا لَهُ : هَلُمَّ يابنَ بِنتِ رَسولِ اللّهِ إلى الغَداءِ ، قالَ : فَنَزَلَ وَقالَ : إنَّ اللّهَ لا يُحِبُ المُستَكبِرينَ وَجَعَلَ يَأكُلُ مَعَهُم حَتّى اكتَفوا وَالزادُ على حالِهِ بِبَرَكَتِهِ ثُمَّ دَعاهُم إلى ضِيافَتِهِ وَأطعَمَهُم وَكَساهُم . ⁽⁵⁾

مختصر تاريخ دمشق عن رَجلٍ مِن أهلِ الشامِ :قَدِمتُ المَدينَةَ فَرَأَيتُ رَجـُلاً بَهَرَني جَمالُهُ ، فَقُلتُ : مَن هذا ؟ قالوا : الحَسنُ بنُ عَليٍّ ، قالَ : فَحَسَدتُ عَليّا أن يَكونَ لَهُ ابنٌ مِثلُهُ ، قالَ : فَأتَيتُهُ فَقُلتُ : أنتَ ابنُ أبي طالِبٍ ؟ قالَ : إنّي [ أبي] ابنُهُ فَقُلتُ : بِكَ وَبِأبيكَ وَبِكَ وَبِأبيكَ، قالَ: وَأَزِمَ لا يَرِدُ إلَيَّ شَيئا، ثُمَّ قالَ: أراكَ غَريبا فَلَو استَحمَلتَنا حَمَلناكَ ، وَإن استَرفَدتَنا رَفَدناكَ ، وَإن استَعَنتَ بِنا أعَنّاكَ ، قالَ : فَانصَرَفتُ عنه وَما في الأرضِ أحَدٌ أحَبُّ إلَيَّ مِنهُ . ⁽⁶⁾

.

ص: 99

امام حسن مجتبى عليه السلام (الإمام الحسن بن عليّ)

۱۹ . امام حسن مجتبى عليه السلام

۱۳۳ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۳۴ ـ حسن از من است و من از اويم

۱۳۵ ـ فضايل امام حسن عليه السلام

۱۹ امام حسن مجتبى۱۳۳ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارامام باقر عليه السلام :چون وفات اميرالمؤمنين صلوات اللّه عليه فرا رسيد، به فرزندش حسن فرمود: نزديك من آى تا رازى را كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من گفت به تو بگويم و آنچه را به من امانت سپرد به تو بسپارم. سپس، اين كار را كرد.

۱۳۴ ـ حسن از من است و من از اويمپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :حسن از من است و من از اويم. هر كه او را دوست بدارد خداوند دوستش دارد. حسن و حسين دو سبط از اسباط هستند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ نيز با اشاره به حسن عليه السلام ـفرمود : خدايا! من او را دوست دارم، تو نيز دوستش بدار و دوستدارانش را هم دوست بدار.

۱۳۵ ـ فضائل امام حسن عليه السلامامام زين العابدين عليه السلام :حسن بن على بن ابى طالب عليهماالسلام عابدترين و زاهدترين و بافضيلت ترين مردم روزگار خود بود . هرگاه حج مى رفت پياده و گاه با پاى برهنه مى رفت ؛ هرگاه سخن از مرگ به ميان مى آمد مى گريست ؛ هرگاه سخن از قبر به ميان مى آمد مى گريست ؛ هرگاه سخن از قيامت و رستاخيز به ميان مى آمد مى گريست ؛ هرگاه از گذشتن بر صراط ياد مى شد مى گريست ؛ هرگاه از حاضر شدن در دادگاه عدل الهى سخن به ميان مى آمد ، چنان صيحه اى مى زد كه بر اثر آن از هوش مى رفت ؛ هرگاه به نماز مى ايستاد بدنش در پيشگاه پروردگارش عز و جل ، مى لرزيد ؛ هرگاه از بهشت و دوزخ سخن به ميان مى آمد ، مانند مارگزيده به خود مى پيچيد و بهشت را از خداوند مسئلت مى كرد و از آتش دوزخ به او پناه مى برد.

المناقب ، ابن شهر آشوب :روزى حسن بن على عليهماالسلام بر تعدادى فقير عبور كرد كه روى زمين نشسته بودند و از تكّه نانهايى كه جلو آنها بود برمى داشتند و مى خوردند . آنان حضرت را تعارف كردند و گفتند : اى پسر دخت رسول خدا ! بفرماييد با ما غذا بخوريد . راوى مى گويد : حضرت پياده شد و فرمود : خداوند مستكبران را دوست ندارد . آن گاه با ايشان مشغول خوردن شد تا اين كه همگى سير شدند و به بركت وجود حضرت چيزى از آن نانها كم نشد . حضرت ، سپس آن فقرا را به ميهمانى خود دعوت كرد و به آنها غذا و لباس داد .

مختصر تاريخ دمشقـ به نقل از مردى از اهل شام ـ: وارد مدينه شدم ، مردى را ديدم كه زيبايى او مرا خيره كرد . پرسيدم : اين مرد كيست ؟ گفتند : حسن بن على . من بر على به داشتن چنين فرزندى حسادت كردم . پس نزد او رفتم و گفتم : تو پسر ابو طالب هستى ؟ فرمود : من نوه او هستم . گفتم : نفرين بر تو و پدرت ؛ نفرين بر تو و پدرت . اما او سكوت كرد و چيزى در جوابم نگفت . سپس فرمود : فكر مى كنم غريب هستى . اگر مركبى از ما بخواهى در اختيارت مى گذاريم ، اگر عطيه اى بخواهى به تو مى دهيم ، و اگر يارى بخواهى يارى ات مى كنيم. من از نزد آن حضرت رفتم در حالى كه محبوبترين فرد روى زمين نزد من بود .

.

ص: 100

الإمام الحسين بن عليّ(ع)

۲۰ الإمام الحسين بن عليّ۱۳۶ ـ وِلادَةُ الحُسَينِ عليه السلامالإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :فَلَمّا وُلِدَ الحُسَينُ عليه السلام أوحى اللّه تَعالى إلى جَبرَئيلَ عليه السلام أنَّهُ قَد وُلِدَ لُِمحَمَّدٍ ابن فاهبِط إلَيهِ فَهَنِّئْهُ وَقُل لَهُ إنَّ عَليّا مِنكَ بِمَنزِلَةِ هارونَ مِن موسى فَسمِّهِ بِاسمِ ابنِ هارونَ فَهَبَطَ جَبرَئيلُ عليه السلام فَهَنَّاهُ مِنَ اللّهِ تَعالى ثُمَّ قالَ : إنَّ اللّهَ عزّ وجلّ يَأمُرُكَ أن تُسَمّيهِ بِاسمِ ابنِ هارونَ ، فَقالَ وَما كانَ اسمُهُ ؟ قالَ : شُبَيرا ، قالَ : لِساني عَرَبيٌ ، قالَ : سَمِّهِ الحُسَينَ . ⁽¹⁾

۱۳۷ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِ وامامَةِ وُلْدِهِفاطمة عليهاالسلام :دَخَلَ إليَّ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عِندَ وِلادَتي الحُسَينَ عليه السلام فَناوَلتُهُ إيّاهُ في خِرقةٍ صَفراءَ ، فَرَمى بِها وَأخَذَ خِرقَةً بَيضاءَ وَلَفَّهُ فيها ثُمَّ قالَ : خُذيهِ يا فاطِمَةُ فَإنَّهُ امامُ ابنُ امامٍ أبو الأئِمَّةِ التِسعَةِ ، مِن صُلبِهِ ائِمَّةٌ أبرارٌ وَالتّاسِعُ قائِمُهُم . ⁽²⁾

الإمامُ الحسنُ عليه السلام :إنّ الحسينَ بنَ عليٍّ عليهماالسلام ، بعدَ وفاةِ نَفْسي ومُفارَقَةِ رُوحي جِسْمي ، إمامٌ مِن بَعدي ، وعندَ اللّهِ جلّ اسمُهُ في الكتابِ ، وِراثة مِن النّبيِّ صلى الله عليه و آله أضافَها اللّهُ عزّ وجلّ لَه في وِراثةِ أبيهِ واُمّهِ ، فعَلِمَ اللّهُ أنّكم خِيَرةُ خَلقِهِ ، فاصْطَفى مِنكُم مُحمّدا صلى الله عليه و آله ، واختارَ محمّدٌ عليّا عليه السلام ، واختارَني عليٌّ عليه السلام بالإمامةِ ، واخْتَرْتُ أنا الحُسَينَ عليه السلام . ⁽³⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۴ ص ۱۷۴ باب النص عليه بخصوصه . و بحار الأنوار : ج ۴۳ ص ۲۶۱ باب فضائلهما ومناقبهما والنصوص عليهما .

۱۳۸ ـ حُسَينٌ مِنِّي وأنا مِنهُرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أمّا الحُسَينُ فَإنَّهُ مِنّي وَهُوَ ابني وَوَلَدي وَخَيرُ الخَلقِ بَعدَ أخيهِ وَهُوَ إمامُ المُسلِمينَ وَمَولى المُؤمِنينَ وَخَليفَةُ رَبِّ العالَمينَ وَغياثُ المُستَغيثينَ وَكَهفُ المُستَجيرينَ وَحُجَّةُ اللّهِ عَلى خَلقِهِ أجمَعينَ وَهُوَ سَيِّدُ شَبابِ أهلِ الجَنَّةِ وَبابُ نَجاةِ الاُمَّةِ أمرُهُ أمري وَطاعَتُهُ طاعَتي مَن تَبِعَهُ فَإنَّهُ مِنّي وَمَن عَصاهُ فَلَيسَ مِنّي . ⁽⁴⁾

بحار الأنوار عن البَراءِ بنِ عازِبٍ :رأيتُ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حاملَ الحسينِ عليه السلام وهُو يقولُ : اللّهُمَّ إنّي اُحِبُّهُ فأحِبَّهُ . ⁽⁵⁾

المستدرك على الصحيحين عَن يَعلَى العامِريِّ :إنَّهُ خَرَجَ مَعَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله إلى طَعامٍ دَعوا لَهُ ، قالَ : فاستَقَبلَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أمامَ القَومِ وَحُسَينٌ مَع الغُلمانِ يَلعَبُ فَأرادَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله أن يَأخُذَهُ فَطَفِقَ الصَّبيُ يَفِرُّ هاهُنا مَرَّةً وَهاهُنا مَرَّةً فَجَعَلَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يُضاحِكُهُ حَتَّى أخَذَهُ ، قالَ : فَوَضَعَ إحدى يَديهِ تَحتَ قَفاهُ وَالاُخرى تَحتَ ذِقنِهِ فَوَضَعَ فاهُ عَلى فيهِ يُقَبِّلُهُ ، فَقالَ : حُسَينٌ مِنّى وَأنا مِن حُسَينٍ أحَبَّ اللّهُ مَن أحَبَّ حُسَينا ، حُسَينٌ سِبطٌ مِنَ الأسباطِ . ⁽⁶⁾

.

ص: 101

امام حسين عليه السلام (الإمام الحسين بن عليّ)

۲۰ . امام حسين عليه السلام

۱۳۶ ـ ولادت امام حسين عليه السلام

۱۳۷ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار و

۱۳۸ ـ حسين از من است و من از اويم

۲۰ امام حسين۱۳۶ ـ ولادت امام حسين عليه السلامامام زين العابدين عليه السلام :چون حسين عليه السلام زاده شد ، خداوند متعال به جبرئيل وحى فرمود كه : براى محمّد صلى الله عليه و آله پسرى متولّد شده است ، نزد او برو و شادباش بگو ، و به او بگو كه على براى تو به منزله هارون براى موسى است . پس ، طفل را به نام پسر هارون نامگذارى كن . جبرئيل عليه السلام فرود آمد و از جانب خداوند متعال به پيامبر تبريك گفت ، و آن گاه عرضه داشت : خداوند عز و جل به تو فرمان مى دهد كه او را به نام پسر هارون نامگذارى كنى . پيامبر پرسيد : نام پسرهارون چه بوده است ؟ جبرئيل گفت : شُبَير . پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : زبان من عربى است . جبرئيل گفت : نامش را حُسَين بگذار .

۱۳۷ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارو امامت فرزندان وىفاطمه عليهاالسلام :پس از آن كه حسين عليه السلام را به دنيا آوردم ، رسول خدا صلى الله عليه و آله نزد من آمد . طفل را در پارچه اى زرد رنگ، به دست آن حضرت دادم . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آن پارچه را دور انداخت و پارچه سفيدى گرفت و حسين را در آن پيچيد . آن گاه فرمود : بگيرش اى فاطمه ، كه او امام است و فرزند امام . او پدر نُه امام بزرگوارى است كه از صُلب او به دنيا مى آيند و نُهمين آنان قائم است .

امام حسن عليه السلام :بعد از وفات من و جدا شدن روح از بدنم، حسين بن على عليهماالسلام امام است. وراثت او از پيامبر صلى الله عليه و آله نزد خدا در كتابْ ⁽¹⁾ثبت است كه خداوند عز و جل اين وراثت را به وراثت از پدر و مادرش افزوده است؛ زيرا خدا دانست كه شما بهترين خلق او هستيد. از اين رو، از ميان شما محمّد صلى الله عليه و آله را برگزيد و محمّد، على عليه السلام را وعلى عليه السلام مرا به امامت انتخاب كرد ومن حسين عليه السلام را برگزيدم.

۱۳۸ ـ حسين از من است و من از اويمپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :امّا حسين ، او از من است . او پسر من و زاده من است و بهترين انسانها پس از برادرش مى باشد . او امامِ مسلمانان است و مولاىِ مؤمنان و خليفه پروردگار جهانيان و ياورِ ياريخواهان و پناهِ پناهجويان و حجّت خداوند بر همه خلق او . او سرور جوانان بهشت و دروازه نجات امّت است . فرمان او فرمان من است ، و اطاعت از او اطاعت از من ، هركه از او پيروى كند از من است و هركه نافرمانى او كند از من نيست .

بحار الأنوارـ به نقل از بَراء بن عازب ـ: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را ديدم كه حسين را بر دوش خود سوار كرده و مى گويد: خدايا! من او را دوست دارم، تو نيز دوستش بدار.

المستدرك على الصحيحينـ به نقل از يَعلى عامرى ـ: براى رفتن به ضيافتى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله را به آن دعوت كرده بودند ، با آن حضرت همراه شد[م] . رسول خدا صلى الله عليه و آله پيشاپيش مردم به راه افتاد و حسين با بچه ها مشغول بازى بود . رسول خدا صلى الله عليه و آله خواست او را بگيرد اما طفل ، اين طرف وآن طرف مى دويد . پيامبر صلى الله عليه و آله شروع به خنداندن و شوخى كردن با او كرد تا اين كه حسين را گرفت و يك دستش را پشت گردن و دست ديگرش را زير چانه او گذاشت و دهان بر دهانش گذاشت و او را بوسيد و فرمود : حسين از من است و من از حسينم.خداوند دوستدار حسين را دوست بدارد! حسين يكى از اسباط (نوادگان دخترى) است .

.

ص: 102

سنن الترمذي :كانَ رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله حامِلَ الحُسَينِ ابنِ عَليٍّ عَلى عاتِقِهِ ، فَقالَ رَجُلٌ :نِعمَ المَركَبُ رَكِبتَ يا غُلامُ، فَقالَ النَبيُّ صلى الله عليه و آله : وَنِعمَ الراكبُ هُوَ . ⁽¹⁾

۱۳۹ ـ فَضائِلُهُ عليه السلامرسولُ اللّه صلى الله عليه و آله :مَن أحَبَّ أن يَنظُرَ إلى أحَبِ أهلِ الأرضِ إلى أهلِ السَّماءِ فَليَنظُر إلَى الحُسَينِ . ⁽²⁾

الإمامُ الحسينُ عليه السلام :دَخَلتُ عَلى رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله وَعِندَهُ أبي ابنُ كَعبٍ ، فَقالَ لي رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله مَرحَبا بِكَ يا أبا عَبدِاللّهِ ، يا زَينَ السَمَواتِ وَالأرَضينَ ، قالَ لَهُ أبَيٌّ : وَكَيفَ يَكونُ يا رسولَ اللّهِ صلى الله عليه و آله زَينُ السَّماواتِ وَالأرَضينَ أحَدٌ غَيرُكَ ؟! قالَ : يا أبَيُّ وَالَّذي بَعَثَني بِالحَقِّ نَبيّا إنَّ الحُسَينَ بنَ عَليٍّ في السَّماءِ أكبَرُ مِنهُ في الأرضِ ، وَإنَّهُ لَمَكتوبٌ عَن يَمينِ عَرشِ اللّهِ عزّ وجلّ : مِصباحُ هُدىً وَسَفينَةُ نَجاةٍ وَإمامٌ غَيرُ وَهنٍ وَعِزٌّ وَفَخرٌ وَعَلَمٌ وَذُخرٌ . ⁽³⁾

عنه عليه السلامـ مِن كَلامِهِ يَومَ عاشوراءَ ـ: ألا وَإنَّ الدَّعيَّ ابنَ الدَّعيِّ قَد رَكَّزَ بَينَ اثنَتينِ بَينَ السُلَّهِ وَالذِلَّةِ وَهَيهاتَ مِنّا الذِلَّةُ يَأبى اللّهُ ذلك لَنا وَرَسولُهُ وَالمُؤمِنونَ وَحُجورٌ طابَت وَطَهُرَت وَأنوفُ حَميَّةٍ وَنُفوسُ أبيَّةٍ مِن أن تُؤثِرَ طاعَةَ اللِئامِ عَلى مَصارِعِ الكِرامِ . ⁽⁴⁾

عنه عليه السلامـ مِن كَلامِهِ يَومَ عاشوراءَ ـ: لا وَاللّهِلا أُعطيكُم بِيَدي إعطاءَ الذَّليلِ وَلا أُفِرُّ فِرارَ العَبيدِ . ⁽⁵⁾

الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :سَمِعتُ الحُسَينَ عليه السلام يَقولُ : لَو شَتَمَني رَجلٌ في هَذهِ الأُذُنِ ـ وَأومى إلى اليُمنى ـ وَاعتَذَر لي في الاُخرى لَقَبِلتُ ذلك مِنهُ ، وَذَلِكَ أنَّ أميرَالمُؤمِنينَ عَليَّ بنَ أبي طالبٍ عليه السلام حَدَّثَني أنَّهُ سَمِعَ جَدّي رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله يَقولُ : لا يَرِدُ الحَوضَ مَن لَم يَقبَلِ العُذرَ مِن مُحقٍّ أو مُبطِلٍ . ⁽⁶⁾

الأمالي للصدوق عن حُذَيفةَ بنِ الَيمانِ :رَأيتُ النَبيَّ صلى الله عليه و آله آخِذا بِيَدِ الحُسين بن عَليٍّ عليهماالسلاموَهُوَ يَقولُ : يا أيُّها النّاسُ هذا الحُسَينُ بنُ عَليٍّ فاعرِفوهُ ، فَوَالَّذي نَفسي بِيَدِهِ إنَّهُ لَفيالجَنَّةِ وَمُحِبّيهِ في الجَنَّةِ وَمُحبّي مُحِبّيهِ في الجَنَّةِ . ⁽⁷⁾

.

ص: 103

۱۳۹ ـ فضايل امام حسين عليه السلام

سنن الترمذى :رسول خدا صلى الله عليه و آله حسين بن على را سوار شانه خود كرده بود . مردى گفت : پسرجان ! چه نيكو مركبى سوار شده اى . وپيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : و او چه نيكو راكبى است .

۱۳۹ ـ فضايل امام حسين عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :هركس كه دوست دارد به محبوبترين فرد روى زمين در نزد اهل آسمان نگاه كند به حسين بنگرد .

امام حسين عليه السلام :بر رسول خدا صلى الله عليه و آله وارد شدم . ابن ابى كعب در خدمت ايشان بود . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به من فرمود : خوش آمدى اى ابا عبداللّه ، اى زيور آسمانها و زمينها ! اُبىّ به پيامبر عرض كرد : اى رسول خدا ! چگونه ممكن است كسى غير از شما زيور آسمانها و زمينها باشد ؟ ! پيامبر فرمود : اى ابىّ ! سوگند به آن كسى كه بحق مرا به پيامبرى برانگيخت ، مقام و منزلت حسين بن على در آسمان ، بالاتر از منزلت او در زمين است . در سمت راست عرش خداوند عز و جل نوشته شده است : [حسين ]چراغ هدايت و كشتى نجات و امامى سستى ناپذير ، با عزّت، افتخارآفرين، راهنما، و ذخيره[اى گرانبها ]است .

امام حسين عليه السلامـ در بخشى از سخنانش در روز عاشورا ـفرمود : هان ! اين حرامزاده پسر حرامزاده مرا ميان دو چيز مخيّر كرده است : ميان شمشير و تن دادن به خوارى . و هيهات كه ما تن به ذلّت و خوارى دهيم . خدا و رسول او و مؤمنان و دامنهاى پاك و مطهّر[ى كه ما در آن پرورش يافته ايم] و دلهاى غيرتمند و جانهاى بزرگمنش ، اين را بر ما نمى پذيرند كه فرمانبرى از فرومايگان را بر مرگ شرافتمندانه ترجيح دهيم .

امام حسين عليه السلامـ در بخش ديگرى از سخنانش در روز عاشورا ـفرمود : به خدا سوگند ، نه دست ذلّت و خوارى به شما مى دهم و نه چونان بردگان مى گريزم .

امام زين العابدين عليه السلام :از حسين عليه السلام شنيدم كه مى فرمايد : اگر مردى در اين گوشم ـ اشاره به گوش راست خود كرد ـ مرا دشنام دهد و در ديگرى از من پوزش بخواهد ، پوزش او را مى پذيرم ؛ چرا كه امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام برايم نقل كرد كه از جدّم رسول خدا صلى الله عليه و آله شنيد كه مى فرمايد : بر حوض كوثر وارد نمى شود كسى كه عذر را ـ موجّه باشد يا غير موجّه ـ نپذيرد .

الأمالى للصدوقـ به نقل از حذيفة بن يمان ـ: پيامبر صلى الله عليه و آله را ديدم كه دست حسين بن على عليهماالسلام را گرفته است و مى فرمايد : اى مردم ! اين حسين بن على است . او را بشناسيد . سوگند به آن كه جانم در دست (قدرت) اوست، او در بهشت است، و دوستدارانش در بهشتند و دوستداران دوستدارانش نيز در بهشتند .

.

ص: 104

الإمام عليّ بن الحسين(ع)

المناقب لابن شهر آشوب :وُجِدَ عَلى ظَهرِالحُسَينِ بنِ عَليٍّ يَومَ الطَّفِّ أثَرٌ ، فَسَألوا زَينَ العابِدينَ عَن ذلك فَقالَ : هذا مِمّا كانَ يَنقُلُ الجَرابَ عَلى ظَهرِهِ إلى مَنازِلَ الأرامِلِ وَاليَتامى وَالمَساكينَ . ⁽¹⁾

اللهوف عَن راوي الحَديثِ :ثُمَّ إنَّ الحُسَينَ عليه السلام دَعا الناسَ إلى البَرازِ ، فَلَم يَزل يَقتُل كُلَّ مَن بَرَزَ إلَيهِ ، حَتّى قَتَل مَقتَلةً عَظيمَةً، وَهُوَ في ذلك يَقولُ : القَتلُ أولى مِن رُكوبِ العارِ وَالعارُ أولى مِن دُخولِ النارِ قال بَعضُ الرواةِ : وَاللّهِ ما رَأيتُ مَكثوراقَطُّ قَد قُتِلَ وُلدُهُ وَأهلُ بَيتِهِ وَأصحابُهُ أربَطُ جَأشا مِنهُ ، وَإنَّ الرجالَ كانَت لَتَشُدُّ عَلَيهِ فَيَشُدُّ عَلَيها بِسَيفِهِ فَتَنكَشِفُ عنه انكِشافَ المَغزىِّ إذا شَدَّ فيها الذِئبُ ، وَلَقَد كانَ يَحمِلُ فيهم ، وَقَد تَكَمَّلوا ثَلاثينَ ألفا ، فَينهَزِمونَ بَينَ يَديهِ كَأنَّهُم الجَرادُ المُنتَشِرُ ، ثُمَّ يَرجِعُ إلى مَركَزِهِ وَهُوَيَقولُ : «لا حَولَ وَلا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ العَليِّ العَظيمِ» . ⁽²⁾

(انظر) عنوان ۲۷۸ «عاشوراء» .

۲۱ الإمام عليّ بن الحسين۱۴۰ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالإمامُ الباقرُ عليه السلام :إنّ الحسينَ بنَ عليٍّ عليهماالسلام لمّا حَضَرهُ الّذي حَضَرهُ ، دَعا ابنَتَهُ الكبرى فاطمةَ بنتَ الحسينِ عليهماالسلام ، فدفَعَ إلَيها كِتابا مَلْفوفا ، ووَصِيَّةً ظاهِرةً. وكانَ عليُّ بنُ الحسينِ عليهماالسلاممَبْطونا مَعهُم لا يَرَونَ إلّا أنّه لِما بهِ ، فَدفَعَتْ فاطمهُ الكِتابَ إلى عليِّ بنِ الحسينِ عليهماالسلام ثُمّ صارَ واللّهِ ذلكَ الكتابُ إلَينا ... فيهِ واللّهِ ما يَحتاجُ إلَيهِ وُلْدُ آدمَ مُنذُ خلَقَ اللّهُ آدمَ إلى أن تَفْنَى الدُّنيا . ⁽³⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۶ ص ۱۷ النصوص على الخصوص على امامته .

۱۴۱ ـ منزلةُ الإمامِ زينِ العابدينَ عليه السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :إذا كانَ يومُ القيامةِ يُنادي مُنادٍ : أينَ زينُ العابدينَ ؟ فكأنّي أنظُرُ إلى وَلَدي عليِّ بنِ الحسينِ بنِ عليِّ بن أبي طالبٍ يَخْطِرُ بينَ الصُّفوفِ . ⁽⁴⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :إنَّهُ كانَ يَعولُ مائَةَ بَيتٍ مِن فُقَراءِ المَدينَةِ وَكانَ يُعجِبُهُ أن يَحضُرَ طَعامَهُ اليَتامى وَالأضِرّاءُ وَالزَّمني وَالمَساكينُ الَّذينَ لا حيلَةَ لَهُم وَكانَ يُناوِلُهُم بِيَدِهِ وَمَن كانَ مِنهُم لَهُ عِيالٌ حَمَلَهُ إلى عِيالِهِ مِن طَعامِهِ ، وَكانَ لا يَأكُلُ طَعاما حَتّى يَبدَأ فَيَتَصَدَّقُ بِهِ . ⁽⁵⁾

.

ص: 105

امام سجّاد عليه السلام (الإمام عليّ بن الحسين)

۲۱ . امام سجّاد عليه السلام

۱۴۰ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۴۱ ـ منزلت امام زين العابدين عليه السلام

المناقب ، ابن شهر آشوب :در روز طفّ (كربلا)بر پشت مبارك حسين بن على اثر چيزى ديده شد. درباره آن از زين العابدين پرسيدند، فرمود : اثر كيسه هايى است كه بر پشت خود مى نهاد و به خانه هاى زنان بى سرپرست و يتيمان و مستمندان مى برد.

اللهوفـ به نقل از راوى حديث ـ: آن گاه، حسين عليه السلام دشمن را به جنگ تن به تن طلبيد. هر كس را كه به مبارزه اش مى آمد مى كشت، چندان كه شمار عظيمى را از پاى درآورد، و در ضمن مبارزه مى فرمود: كشته شدن سزاوارتر از پذيرش ننگ است ننگ بهتر از رفتن به آتش دوزخ است يكى از راويان مى گويد: به خدا قسم هرگز نديده ام شخص مغلوبى را كه فرزندان و اعضاى خانواده و يارانش همگى كشته شده باشند و مانند حسين چنين آرام و خونسرد باشد. لشكر دشمن حلقه را بر او تنگ مى كرد اما او با شمشير خود بر آنان حمله مى آورد و چنان از برابر او مى گريختند كه گله اى بز از برابر گرگى كه بر آن حمله كرده باشد. او بر سپاه سى هزار نفرى آنان يورش مى آورد و آنها را مانند مور و ملخ پراكنده مى ساخت، و آن گاه «لا حول و لا قوّة إلّا باللّه العلىّ العظيم» گويان به قرارگاه خود باز مى گشت.

ر.ك : عنوان ۲۷۸ «عاشورا» .

۲۱ امام سجّاد۱۴۰ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارامام باقر عليه السلام :چون هنگام شهادت حسين بن على عليهماالسلام رسيد دختر بزرگ خود، فاطمه بنت الحسين عليه السلام ، را خواند و نامه اى سر بسته و وصيت نامه اى سرگشاده به او داد؛ [چون] على بن حسين دچار چنان شكم دردى بود كه گمان نمى كردند جان سالم به در برد. سپس فاطمه آن نوشته را به على بن الحسين عليهماالسلامداد و به خدا قسم اين نامه به ما رسيد ... سوگند به خدا كه آنچه از زمان خلقت آدم تا پايان دنيا مورد نياز فرزندان آدم بوده و هست در اين نوشته وجود دارد!

۱۴۱ ـ منزلت امام زين العابدين عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در روز رستاخيز آواز دهنده اى صدا مى زند: كجاست زين العابدين (زيور پرستشگران) ؟ و من فرزندم على بن حسين بن على بن ابى طالب را مى بينم كه صفها را مى شكافد [و پيش مى رود].

امام باقر عليه السلام :او يكصد خانوار از فقراى مدينه را سرپرستى مى كرد ، و دوست داشت كه يتيمان و تنگدستان و افراد عاجز و مستمندان بيچاره بر سر سفره او حاضر شوند . او با دست خود براى آنها غذا مى آورد ، و اگر كسى از آنها عائله اى داشت ، حضرت از غذاى خود براى خانواده او مى برد . هيچ غذايى نمى خورد مگر اين كه ابتدا از آن صدقه مى داد .

.

ص: 106

عنه عليه السلام :إنَّ عَليَّ بنَ الحُسَينِ عليهماالسلام قاسَمَ اللّهَ عزّ وجلّ مالَهُ مَرَّتَينِ . ⁽¹⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :كانَ أبي يَقولُ : كانَ عَليُّ بنُ الحُسَينِ عليهماالسلام إذا قامَ في الصَّلاةِ كَأنَّهُ ساقُ شَجَرةٍ لا يَتَحرَّكُ مِنهُ شَيءٌ إلاّ ما حَرَّكَهُ الرّيحُ مِنهُ . ⁽²⁾

إعلام الوَرى :وَكانَت جاريةٌ لِعَليِّ بنِ الحُسَينِ عليهماالسلام تَسكُبُ عَلَيهِ الماءَ فَسَقَطَ الإبريقُ مِن يَدِها فَشَجَّهُ فَرَفَعَ رَأسَهُ إليها فَقالَت الجاريةُ : إنَّ اللّهَ يَقولُ : «وَالكاظِمينَ الغَيظَ» فَقالَ : كَظَمتُ غَيظي ، قالَت : «وَالعافينَ عَنِ النّاسَ» قالَ : عَفَوتُ عَنكِ قالَت : «وَاللّهُ يُحِبُّ الُمحسِنينَ» ⁽³⁾قالَ : اذهَبي فَأنتِ حُرَّةٌ لِوَجهِ اللّهِ . ⁽⁴⁾

محمدُ بنُ طَلحةِ الشافِعيِّ في مَطالِبِ السَؤولِ :وَقَعَ الحَريقُ وَالنّارُ في البَيتِ الَّذي هُوَ فيهِ وَكانَ ساجِدا في صَلَوتِهِ فَجَعلوا يَقولونَ لَهُ : يابنَ رَسولِ اللّهِيابنَ رَسولِ اللّهِ ! النّارَ ، النّارَ ! فَما رَفَعَ رَأسَهُ مِن سُجودٍ حَتَّى اُطفِئَت فَقيلَ لَهُ : ما الَّذي ألهاكَ عَنها ؟ فَقالَ : نارُ الآخِرَةِ ⁽⁵⁾.

حلية الأولياء :سَمِعَ عَليُّ بنُ الحُسَينِ عليهماالسلامناعِيَةً في بَيتِهِ وَعِندَهُ جَماعَةٌ فَنَهَضَ إلى مَنزِلِهِ ثُمَّ رَجَعَ إلى مَجلِسِهِ ، فَقيلَ لَهُ : أمِن حَدَثٍ كانَتِ النّاعِيَةُ؟ قالَ : نَعَم ! فَعَزّوهُ وَتَعَجَّبوا مِن صَبرِهِ . فَقالَ : إنّا أهلُ بَيتٍ نُطيعُ اللّهَ فيما نُحِبُّ ، وَنَحمَدُهُ فيما نَكرَهُ . ⁽⁶⁾

(انظر) السجود : باب ۹۲۰، ۹۲۱ .

.

ص: 107

امام باقر عليه السلام :على بن الحسين عليهماالسلام اموال خود را دو بار با خداوند عز و جل تقسيم كرد .

امام صادق عليه السلام :پدرم مى فرمود : على بن الحسين عليهماالسلامهرگاه به نماز مى ايستاد به ساقه درختى مى مانست كه اصلاً تكان نمى خورَد مگر قسمتهايى از آن كه باد تكان مى دهد .

إعلام الورى :يكى از كنيزان على بن الحسين عليهماالسلام براى آن حضرت آب مى ريخت [تا دستانش را بشويد ]آفتابه از دستش افتاد و صورت ايشان را زخمى كرد . على بن الحسين سرش را به طرف او بلند كرد ؛ كنيز گفت : خداوند تعالى مى فرمايد : «و فرو خورندگان خشم» . حضرت فرمود : خشمم را فرو خوردم . كنيز گفت : «و گذشت كنندگان از مردم» . حضرت فرمود : از تو گذشتم . كنيز گفت : «و خداوند نيكوكاران را دوست دارد» ⁽¹⁾. حضرت فرمود : برو ، تو را در راه خدا آزاد كردم .

محمّد بن طلحه شافعى در مطالب السَؤول :على بن الحسين در اتاق خود مشغول خواندن نماز و در حال سجده بود كه در اتاق آتش سوزى رخ داد . اهل خانه داد مى زدند و مى گفتند : يا بن رسول اللّه ، يا بن رسول اللّه ! آتش ، آتش ! امّا حضرت همچنان در حال سجده بود تا آن كه آتش خاموش شد . عرض كردند : چه چيز باعث شد كه شما به آتش توجه نكنيد ؟ فرمود : آتش آخرت .

حلية الأولياء :على بن الحسين عليهماالسلام با جماعتى نشسته بود كه از درون خانه صداى زنى را شنيد كه از مرگ كسى خبر مى داد ، برخاست و به منزل خود رفت و لحظاتى بعد به مجلسش بازگشت . عرض كردند : آيا اتفاقى افتاده بود ؟ فرمود : آرى ! آن جماعت به حضرت تسليت گفتند و از صبر و شكيبايى او شگفت زده شدند . حضرت فرمود : ما خاندانى هستيم كه در امور خوشايندمان مطيع خداونديم و در امور ناخوشايندمان ستايشگر او .

ر.ك : سجود ، باب ۹۲۰ ، ۹۲۱ .

.

ص: 108

الإمام محمّد بن عليّ الباقر(ع)

۲۲ الإمام محمّد بن عليّ الباقر۱۴۲ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِكفاية الأثر عن مالك بن أعين الجهني ، قال :أوصى عَلِيُّ بنُ الحُسَينِ عليه السلام إبنَهُ مُحَمَّد بنَ عَلِيّ ـ صلوات اللّه عليهما ـ فَقالَ : يا بُنَيَّ إنِّي جَعَلتُكَ خَليفَتِي مِن بَعدِي ، لا يَدّعي فيما بَيني وَ بَينكَ أحَدٌ إلّا قَلَّدَهُ اللّه يَومَ القِيامَةِ طَوقا مِن نارٍ . ⁽¹⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۶ ص ۲۲۹ ، النصوص على امامة محمّد بن على الباقر عليهماالسلام .

۱۴۳ ـ هُوَ يَبقَرُ العِلمَ بَقْرارسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لِجابِرِ بنِ عبدِ اللّهِ الأنصاريّ ـ: إنَّكَ سَتَدرُكُ رَجُلاً مِنِّي اسمُهُ اسمي وَ شَمائِلُهُ شَمائِلي يَبقَرُ العِلمَ بَقرَا . ⁽²⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :إنَّ الحَقَّ استَصرَخَني وَقَد حَواهُ الباطِلِ في جَوفِهِ ، فَبَقَرتُ عَن خاصِرَتِهِ وَاطَّلَعتُ الحَقَّ عَن حُجُبِهِ حَتَّى ظَهَرَ وَانتَشَرَ ، بَعدَ ما خَفيَ وَاستَتَرَ . ⁽³⁾

۱۴۴ ـ فَضائِلُهُ عليه السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :يا جابِرُ ، يُولَدُ لابني الحسينِ ابنٌ يُقالُ لهُ : عليٌّ ، إذا كانَ يومُ القيامةِ نادى مُنادٍ : لِيَقُمْ سيّدُ العابدينَ ، فيقومُ عليُّ بنُ الحسينِ. ويُولَدُ لِعليٍّ ابنٌ يُقالُ لَه : محمّدٌ . يا جابِرُ ، إنْ رأيتَهُ فأقْرِئهُ مِنّي السَّلامَ ، واعْلَمْ أنَّ بَقاءكَ بعدَ رؤيتِهِ يَسيرٌ ⁽⁴⁾.

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :كانَ أبي عليه السلام كَثيرَ الذِّكرِ لَقَد كُنتُ أمشي مَعَهُ وَإنَّهُ لَيَذكُرُ اللّهَ ، وَآكُلُ مَعَهُ الطَّعامَ وَإنَّهُ لَيَذكُرُ اللّهَ ، وَلَقد كانَ يُحَدِّثُ القَومَ وَما يَشغَلُهُ ذلك عَن ذِكرِ اللّهِ وَكُنتُ أرى لِسانَهُ لازِقا بِحَنَكِهِ يَقولُ : لا إلِهَ إلّا اللّهَ ، وَكانَ يَجمَعُنا فَيَأمُرُنا بِالذِّكرِ حَتَّى تَطلُعَ الشَّمسُ وَيَأمُرُ بِالقَراءَةِ مَن كانَ يَقرَأُ مِنّا وَمَن كانَ لا يَقرَأُ مِنّا أمَرَهُ بِالذِّكرِ . ⁽⁵⁾

عنه عليه السلام :وَكانَ أبو جَعفَرٍ عليه السلام أحسَنُ الناسِ صَوتا . ⁽⁶⁾

الإرشاد عن سُلَيمانَ بنِ قرمٍ :كانَ أبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عليٍّ عليهماالسلام يُجيزُنا بِالخَمسمِائَةِ دِرهَمٍ إلى السِّتِمائَةِ إلى الألفِ دِرهَمٍ وَكانَ لا يَمُلُّ مِن صِلَةِ الإخوانِ وَقاصِديهِ وَمُؤَمِّليهِ وَراجيهِ . ⁽⁷⁾

.

ص: 109

امام محمّد باقر عليه السلام (الإمام محمّد بن عليّ الباقر)

۲۲ . امام محمّد باقر عليه السلام

۱۴۲ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۴۳ ـ او دانش را تا ژرفايش مى شكافد

۱۴۴ ـ فضايل امام باقر عليه السلام

۲۲ امام محمّد باقر۱۴۲ ـ تصريح به امامت آن بزرگواركفاية الأثرـ به نقل از مالك بن أعين جهنى ـ: على بن الحسين به فرزندش محمّد بن على عليهماالسلاموصيت كرد و اينگونه فرمود : فرزندم ! من تو را جانشين خود پس از خودم قرار دادم ، در مورد آنچه بين من و توست هيچ كس ادّعايى نكند مگر آنكه خداوند در روز قيامت طوقى از آتش به گردنش بياويزد .

۱۴۳ ـ او دانش را تا ژرفايش مى شكافدپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ خطاب به جابر بن عبداللّه انصارى ـفرمود : به زودى تو مردى از (خاندان) من را درك مى كنى (مى بينى) ، نام او همنام من و شمائل او شمائل من است ، او علم را مى شكافد شكافتنى .

امام باقر عليه السلام :حق ، كه باطل ، آن را در شكم خود گرفته بود ، از من فرياد طلبيد ، و من پهلوى باطل را شكافتم و حق را از ميان پرده هاى شكم آن درآوردم و پس از آن حق كه پوشيده و پنهان بود ، آشكار و منتشر شد.

۱۴۴ ـ فضايل امام باقر عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :جابر! براى فرزندم حسين، پسرى به دنيا مى آيد به نام على. در روز رستاخيز آواز دهنده اى آواز مى دهد كه سرور عابدان برخيزد و على بن الحسين بر مى خيزد. براى على نيز پسرى به دنيا مى آيد به نام محمّد. اى جابر! اگر او را ديدى سلام مرا به وى برسان. بدان كه زندگى تو بعد از ديدن او زمانى كوتاه خواهد پاييد.

امام صادق عليه السلام :پدرم عليه السلام بسيار ذكر خدا مى گفت ، هر وقت با ايشان راه مى رفتم مى ديدم ذكر خدا مى گويد . هر وقت با ايشان غذا مى خوردم مى ديدم ذكر خدا مى گويد . با مردم مشغول صحبت كردن بود ، امّا اين كار او را از ذكر خدا باز نمى داشت . مى ديدم زبانش به كامش چسبيده است و لا إله إلّا اللّه مى گويد . او ما را جمع مى كرد و دستور مى داد تا هنگام طلوع آفتاب ذكر بگوييم . به كسانى از ما كه قرآن بلد بوديم مى فرمود قرآن بخوانيم و به كسانى كه قرآن خواندن نمى دانستند ، دستور مى داد ذكر بگويند .

امام صادق عليه السلام :امام باقر عليه السلام خوش صداترين مردم بود .

الإرشادـ به نقل از سليمان بن قرم ـ: ابو جعفر محمّد بن على عليهماالسلام پانصد تا ششصد تا هزار درهم به ما صله و پاداش مى داد ، و از صله دادن به برادران و ملاقات كنندگانش و كسانى كه به اميد و آرزوى كمكى نزد او مى آمدند ، خسته نمى شد .

.

ص: 110

الإمام جعفر بن محمّد الصادق(ع)

۲۳ الإمام جعفر بن محمّد الصادق۱۴۵ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِبحار الأنوار عن همّام بن نافع ، قال :قال أبو جعفر عليه السلام لأصحابه يوما : إذا افتَقَدتُمُوني فَاقتَدُوا بِهذا ، فَهُوَ الإمامُ وَالخَلِيفَةُ بَعدي ، وَأشارَ إلى أبي عَبد اللّهِ عليه السلام . ⁽¹⁾

بحار الأنوار عن محمّدَ بنِ مسلمٍ :كنتُ عندَ أبي جعفرٍ محمّدِ بنِ عليٍّ الباقرِ عليهماالسلامإذْ دخَلَ جعفرٌ ابنُهُ ، وعلى رأسِهِ ذُؤابةٌ ، وفي يَدهِ عَصا يَلْعبُ بِها ، فأخَذَهُ الباقرُ عليه السلام وضمَّهُ إليهِ ضَمّا ، ثُمّ قالَ : بأبي أنتَ واُمّي ، لا تَلْهو ولا تَلْعبُ . ثُمّ قالَ لي : يا محمّد ، هذا إمامُكَ بَعدي ، فاقْتَدِ بهِ ، واقْتبِسْ مِن عِلمِهِ ، واللّهِ إنّهُ لَهُوَ الصّادقُ الّذي وَصَفهُ لنا رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله . إنّ شِيعتَهُ مَنصورونَ فيالدُّنيا والآخِرَةِ . ⁽²⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۷ ص ۱۲ ، النص عليه عليه السلام .

۱۴۶ ـ سِيرتُهُ وَمكارِمُ أخلاقِهِبحار الأنوار عن محمّدَ بنِ زيادٍ الأزْديّ :سَمِعتُ مالكَ بنَ أنسٍ فقيهَ المدينةِ يقولُ : كنتُ أدخُلُ إلَى الصّادقُ جعفرِ بنِ محمّدٍ عليهماالسلامفيُقدِّمُ لي مِخَدَّةً ، ويَعرِفُ لي قَدْرا ويقولُ : يا مالكُ ، إنّي اُحِبُّكَ. فكنتُ اُسَرُّ بذلكَ وأحمَدُ اللّهَ عليهِ . قالَ : وكانَ عليه السلام رجُلاً لا يَخْلو مِن إحدى ثلاثِ خِصالٍ : إمّا صائما ، وإمّا قائما ، وإمّا ذاكِرا ، وكانَ مِن عُظَماء العُبّادِ ، وأكابِرِ الزُّهّادِ الّذينَ يَخْشَونَ اللّهَ عزّ وجلّ ، وكانَ كثيرَ الحديثِ ، طَيِّبَ المُجالَسةِ ، كثيرَ الفوائدِ . ⁽³⁾

الكافي :كانَ أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام إذا اعتَمَّ وَذَهَبَ مِنَ اللَّيلِ شَطرَهُ أخَذَ جِرابا فيهِ خُبزٌ وَلَحمٌ وَالدَّراهِمُ فَحَمَلَهُ عَلى عُنُقِهِ ثُمَّ ذَهَبَ بِهِ إلى أهلِ الحاجَةِ مِن أهلِ المَدينَةِ فَقَسَّمَهُ فيهِم وَلا يَعرِفونَهُ فَلَمّا مَضى أبو عَبدِاللّهِ عليه السلام فَقَدوا ذلك فَعَلِموا أنَّهُ كانَ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام . ⁽⁴⁾

ثواب الأعمال عن مُعلّى بنِ خُنَيسٍ :خَرَجَ أبو عَبدُاللّهِ عليه السلام في لَيلَةٍ قَد رَشَّتِ السَّماءُ وَهُوَ يُريدُ ظُلَّةَ بَني ساعِدَةٍ فَأتبَعتُهُ فَإذا هُوَ قَد سَقَطَ مِنهُ شَيءٌ فَقالَ : بِسمِ اللّهِ اللّهمَّ رُدَّ عَلَينا ، قالَ : فَأتَيتُهُ فَسلَّمتُ عَلَيهِ فَقالَ: أنتَ مُعلّى؟ قُلتُ : نَعَم جُعلتُ فِداكَ ، فَقالَ لي : الَتمِس بِيَدِكَ فَما وَجَدتَ مِن شَيءٍ فَادفَعهُ إلَيَّ قالَ : فَإذا أنا بِخُبزٍ مُنتَثِرٍ ، فَجَعلتُ أدفَعُ إلَيهِ ما وَجَدتُ ، فَإذا أنا بِجِرابٍ مِن خُبزٍ فَقُلتُُ : جُعلتُ فِداكَ أحمِلهُ عَنكَ ؟ فَقالَ : لا أنا أولى بِهِ مِنكَ وَلكِن امضِ مَعي ، قالَ : فَأتَينا ظُلَّةَ بَني ساعِدَةٍ فَإذا نَحنُ بِقَومٍ نيامٍ فَجَعَلَ يَدُسُّ الرَّغيفَ وَالرَّغيفَينِ تَحتَ ثَوبِ كُلَّ واحِدٍ مِنهُم حَتّى أتى عَلى آخِرَهُم ثُمَّ انصَرَفنا فَقلتُ : جُعلتُ فِداكَ يَعرِفُ هؤلاءِ الحقَّ ، فَقالَ : لَو عَرَفوا لَواسَيناهُم بِالدِّقَّةِ . ⁽⁵⁾

.

ص: 111

امام جعفر صادق عليه السلام (الإمام جعفر بن محمّد الصادق)

۲۳ . امام جعفر صادق عليه السلام

۱۴۵ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۴۶ ـ اخلاق و رفتار پسنديده آن حضرت

۲۳ امام جعفر صادق۱۴۵ ـ تصريح به امامت آن بزرگواربحار الأنوارـ به نقل از همّام بن نافع ـ: امام باقر عليه السلام روزى با اشاره به امام صادق عليه السلام خطاب به اصحابش فرمود : هرگاه من را از دست داديد به ايشان اقتدا كنيد كه او امام و جانشين بعد از من است .

بحار الأنوارـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: در حضور ابو جعفر محمّد بن على الباقر عليهماالسلام بودم كه فرزندش جعفر وارد شد در حالى كه زلف داشت و در دستش تركه اى بود و با آن سرگرم بود. [امام] باقر عليه السلام او را گرفت و محكم به آغوش چسبانيد، و فرمود: پدر و مادرم فدايت كه اهل لهو و لعب نيستى. آنگاه به من فرمود: اى محمّد! بعد از من اين امام توست؛ به او اقتدا كن و از دانش وى بهره بگير. به خدا قسم او همان صادقى است كه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله درباره او فرموده است كه شيعيان وى در دنيا و آخرت يارى مى شوند.

۱۴۶ ـ اخلاق و رفتار پسنديده آن حضرتبحار الأنوارـ به نقل از محمّد بن زياد ازدى ـ: شنيدم كه مالك بن انس، فقيه مدينه، مى گفت: به حضور [امام ]صادق جعفر بن محمّد مى رسيدم و آن حضرت پشتى در اختيارم مى نهاد و احترامم مى كرد و مى فرمود: مالك! من تو را دوست دارم. من از اين سخن خوشحال مى شدم و خدا را شكر مى كردم. مالك مى گفت: آن حضرت پيوسته در يكى از اين سه حال بود: يا روزه داشت، يا نماز مى خواند و يا ذكر مى گفت. او از بزرگ ترينِ عابدان و زاهدانِ خداترس بود. حديث بسيار مى گفت، خوش مجلس بود و پرفايده.

الكافى :هوا كه تاريك مى شد و پاسى از شب مى گذشت ، امام صادق عليه السلام انبانى از نان و گوشت و درهم برمى داشت و بر دوش خود مى نهاد و آن را براى نيازمندان مدينه مى برد و ميان آنان تقسيم مى كرد و مردم او را نمى شناختند . وقتى ابو عبداللّه عليه السلام درگذشت ، اين كمكها قطع شد و نيازمندان مدينه فهميدند كه آن شخص ، حضرت صادق عليه السلام بوده است .

ثواب الأعمالـ به نقل از معلّى بن خنيس ـ: ابو عبد اللّه عليه السلام در يك شبى كه باران نم نم مى باريد ، منزل خود را به قصد صُفّه (سايبان) بنى ساعده ترك كرد . من به دنبال آن حضرت به راه افتادم . ناگاه چيزى از دستش افتاد ، گفت : بسم اللّه ، خدايا آن را به ما برگردان . من خود را به ايشان رساندم و سلام كردم . فرمود : تويى مُعلّى ؟ عرض كردم : آرى ، فدايت شوم . فرمود : با دستت جستجو كن و اگر چيزى يافتى آن را به من بده . من تكّه هاى نان پراكنده اى را پيدا كردم و آن را به طرف حضرت بردم كه به ايشان بدهم . ديدم انبان نانى بر دوش دارد . عرض كردم : فدايت شوم ، اجازه مى دهيد من حملش كنم ؟ فرمود : نه ، من خود سزاوارتر به اين كارم ؛ امّا با من بيا . به صُفّه بنى ساعده رسيديم ، ديديم عدّه اى خوابيده اند . حضرت ، زير جامه هر يك از آنها يكى دو گرده نان مى گذاشت تا به آخرين نفر آنها رسيد . آن گاه برگشتيم . من عرض كردم : فدايت شوم ، اينها حق را مى شناسند (به امامت شما معتقدند) ؟ فرمود : اگر مى شناختند ، آرد هم به آنها مى داديم .

.

ص: 112

الإمام موسى بن جعفر الكاظم(ع)

الكافي عن أبي عَمرو الشَّيباني :رَأيتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام وَبِيَدِهِ مِسحاةٌ وَعَلَيهِ إزارٌ غَليظٌ يَعمَلُ في حائِطٍ لَهُ وَالعَرَقُ يَتَصابُّ عَن ظَهرِهِ فَقُلتُ : جُعلتُ فِداكَ أعطِني أكفِكَ فَقالَ لي : إنّي أُحِبُّ أن يَتَأذَّي الرَّجُلُ بِحَرِّ الشَّمسِ في طَلَبِ المَعيشَةِ . ⁽¹⁾

۲۴ الإمام موسى بن جعفر الكاظم۱۴۷ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالمناقب لابن شهر آشوب عن صَفوانِ الجَمّالِ :سَألتُ أبا عَبدِاللّهِ عليه السلام عَن صاحِبِ هذا الأمرِ ، فَقالَ : صاحبُ هذا الأمرِ لا يَلْهو ولا يَلْعبُ . فأقْبَلَ موسى بنُ جعفرٍ وهُو صغيرٌ ومَعهُ عَناقٌ مكّيّة وهُو يقولُ لها : اسجُدي لربِّكِ ، فأخَذَهُ أبو عبدِاللّهِ فضَمَّهُ إلَيهِ وقالَ : بأبي واُمّي ، لا يَلْهو ولا يَلْعبُ . ⁽²⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۸ ص ۱۲ ، النصوص عليه .

۱۴۸ ـ الإمامُ في السِّجنِعيون أخبار الرِّضا عن الثَوباني :كانَت لأبي الحَسَنِ موسَى بنِ جَعفَرٍ عليهماالسلام بِضعَ عَشَرهَ سِنَةٍ كُلَّ يَومٍ سَجدَةٌ بَعدَ ابيضاضِ الشَّمسِ إلى وَقتِ الزَّوالِ قالَ : فَكانَ هارونُ رُبَّما صَعَدَ سَطحا يُشرِفُ مِنهُ عَلى الحَبسِ الَّذي حَبَسَ فيهِ أبا الحَسَنِ عليه السلام فَكانَ يَرى أبا الحَسَنِ عليه السلام ساجِدا فَقالَ للرَّبيعِ : ما ذاكَ الثَّوبُ الَّذي أراهُ كُلَّ يَومٍ في ذلك المَوضِعِ؟ قالَ : يا أميرَالمُؤمِنينَ ما ذاك بِثَوبٍ وإنّما هُوَ موسَى بنُ جَعفَرٍ عليهماالسلاملَهُ كُلُّ يَومٍ سَجدَةٌ بَعدَ طُلوعِ الشَّمسِ إلى وَقتِ الزَّوالِ ، قالَ الرَّبيعُ : فَقالَ لي هارونُ : أما إنَّ هذا من رُهبانِ بَني هاشِمٍ ، قُلتُ : فَما لَكَ فَقَد ضَيَّقتَ عَليهِ في الحَبسِ ؟! قالَ : هَيهاتَ لابُدَّ مِن ذلك . ⁽³⁾

.

ص: 113

امام موسى كاظم عليه السلام (الإمام موسى بن جعفر الكاظم)

۲۴ . امام موسى كاظم عليه السلام

۱۴۷ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۴۸ ـ امام در زندان

الكافىـ به نقل از ابو عمرو شيبانى ـ: امام صادق عليه السلام را ديدم كه در دستش بيلى بود و پيراهنى ضخيم بر تن داشت و در بوستان خود كار مى كرد و عرق از پشت او سرازير بود . عرض كردم : فدايت شوم ؛ اجازه بدهيد من به جاى شما كار كنم . فرمود : من دوست دارم كه مرد ، براى تأمين معيشت خود ، در گرماى آفتاب اذيّت شود .

۲۴ امام موسى كاظم۱۴۷ ـ تصريح به امامت آن حضرتالمناقب ، ابن شهر آشوبـ به نقل از صفوان جمّال ـ: از امام صادق عليه السلام درباره دارنده اين منصب (امامت ) سؤال كردم . حضرت فرمود : دارنده اين مقام، به لهو و لعب نمى پردازد. در اين هنگام موسى بن جعفر، كه كودكى بود ، وارد شد در حالى كه ماده بزغاله اى مكّى با خود داشت و به او مى گفت: پروردگارت را سجده كن! ابو عبداللّه او را گرفت و در آغوش كشيد و فرمود: پدر و مادرم فدايش كه اهل لهو و لعب نيست.

۱۴۸ ـ امام در زندانعيون أخبار الرضاـ به نقل از ثوبانى ـ: ابوالحسن موسى بن جعفر عليهماالسلام ، به مدّت ده سال و اندى ، هر روز پس از بالا آمدن آفتاب به سجده مى رفت و تا هنگام ظهر در سجده بود. گاهى اوقات هارون روى بامى كه مشرف بر زندان امام كاظم عليه السلام بود مى رفت و حضرت را در حال سجده مى ديد . يك بار به ربيع گفت : اين جامه اى كه هر روز در آن جا مى بينم چيست ؟ ربيع گفت : اى امير المؤمنين ! آن جامه نيست بلكه موسى بن جعفر عليهماالسلام است كه هر روز بعد از طلوع خورشيد تا هنگام ظهر به سجده مى افتد . ربيع گفت : هارون به من گفت : براستى كه او از راهبان بنى هاشم است . من گفتم : پس چرا در زندان عرصه را بر او تنگ كرده اى ؟ ! گفت : هيهات كه چاره اى جز اين نيست .

.

ص: 114

بحار الأنوار عن عليِّ بنِ سُوَيدٍ :كَتَبتُ إلى أبي الحسنِ موسى عليه السلام ، وهو في الحَبْسِ ، كِتابا أسألُهُ عن حالِه وعن مَسائلَ كثيرةٍ، فاحْتَبسَ الجوابُ علَيَّ أشْهُرا، ثمّ أجابَني بجوابٍ هذِه نُسْخَتُهُ: بسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ ... أمّا بعدُ ،فإنّكَ امرؤٌ أنْزَلكَ اللّهُ مِن آلِ محمّدٍ بمَنزلةٍ خاصّةٍ ، وحَفِظَ مَوَدّةَ ما اسْتَرعاكَ من دِينهِ ... الحديث . ⁽¹⁾

۱۴۹ ـ فضائِلُه عليه السلامالإرشاد :رُويَ أنَّهُ (الكاظم عليه السلام ) كانَ يَدعوكَثيرا فَيَقولُ : اللّهمَّ إنّي أسألُكَ الرّاحَهَ عِندَ المَوتِ وَالعَفوَ عِندَ الحِسابِ . وَيُكَرِّرُ ذلك . وَكانَ مِن دُعائِهِ عليه السلام : عَظُمَ الذَّنبُ مِن عَبدِكَ فَليَحسُنِ العَفوُ مِن عِندِكَ . وَكانَ يَبكي مِن خَشيَةِ اللّهِ حَتَّى تَخضَلُّ لِحيَتُهُ بِالدُّموعِ . وَكانَ أوصَلُ النّاسِ لأهلِهِ ورَحِمِهِ وَكانَ يَفتَقِدُ فُقَراءَ المَدينَةِ في اللَّيلِ فَيَحمِلُ إليهِم (الزَّنبيلَ) فيهِ العَينُ وَالوَرَقُ وَالأدِقَّةُ وَالتُّمورِ فَيوصِلُ إلَيهِم ذلك وَلا يَعلَمونَ مِن أيِّ جَهَةٍ هُوَ . ⁽²⁾

تاريخ بغداد عن الحَسَنِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ يَحيَى العَلَويِّ :حَدَّثَني جَدّي : كانَ موسَى بنُ جَعفَرٍ يُدعى العَبدَ الصّالِحَ مِن عِبادَتِهِ وَاجتِهادِهِ .رَوى أصحابُنا أنَّهُ دَخَلَ مَسجِدَ رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله فَسَجَدَ سَجدَةً في أوَّلِ اللَّيلِ، وَسُمِعَ وَهُوَ يَقولُ في سُجودِهِ : «عَظيمُ الذَّنبِ عِندي فَليَحسُنِ العَفوُ عِندَكَ ، يا أهلَ التَّقوى وَيا أهلَ المَغفِرَةِ» فَجَعَلَ يُرَدِّدُها حَتَّى أصبَحَ وَكانَ سَخيّا كَريما ، وَكانَ يَبلُغُهُ عَنِ الرَّجلِ أنَّهُ يُؤذيهِ فَيَبعَثُ إلَيهِ بِصُرَّةٍ فيها ألفَ دينارٍ . ⁽³⁾

.

ص: 115

۱۴۹ ـ فضايل امام كاظم عليه السلام

بحار الأنوارـ به نقل از على بن سويد ـ: زمانى كه ابوالحسن موسى عليه السلام در زندان بود، من نامه اى به ايشان نوشتم و از حالش جويا شدم و مسائل بسيارى را نيز مطرح كردم. چند ماهى به من پاسخى نرسيد. سپس براى من جوابى نوشت كه متن آن اين است: به نام خداوند مهرگستر مهربان ... اما بعد، تو مردى هستى كه خداوند نزد خاندان محمّد منزلت خاصى به تو بخشيده است و تو را دوستدار دينش، كه از تو خواسته آن را پاس دارى، قرار داده است....

۱۴۹ ـ فضايل امام كاظم عليه السلامالإرشاد:روايت شده است كه حضرت كاظم عليه السلام زياد دعا مى خواند ،و عرضه مى داشت : بار خدايا ! راحتى در هنگام مردن ، و عفو و بخشش در هنگام حسابرسى را از تو مسئلت مى كنم . و اين جمله را تكرار مى كرد . يكى از دعاهاى آن حضرت اين بود : گناه بنده تو بزرگ است و عفو و گذشت از جانب تو نيكوست . آن حضرت از خشيت خدا چندان مى گريست كه محاسن او از اشك تر مى شد . هيچ كس به اندازه ايشان به خانواده و خويشاوندانش رسيدگى نمى كرد . شب هنگام به فقراى مدينه سركشى مى كرد و زنبيلى پر از درهم و دينار و آرد و خرما با خود مى برد و بر درِ خانه هاى آنان مى گذاشت و آنها نمى فهميدند كه اين پول و اجناس از طرف چه كسى آمده است .

تاريخ بغدادـ به نقل از حسن بن محمّد بن يحيى علوى ـ: جدّم برايم نقل كرد كه : موسى بن جعفر را به خاطر سختكوشى و شدّت عبادتش ، عبد صالح مى گفتند . اصحاب ما روايت كرده اند كه آن حضرت سرِشب به مسجد رسول خدا صلى الله عليه و آله رفت و به سجده افتاد ؛ شنيده شد كه در سجودش مى گويد : بزرگ است گناه من ، و عفو از تو نيكوست ، اى آن كه سزاوار آنى كه از تو پروا كنند ، و اى آن كه اهل آمرزشى . و اين جمله را تا صبح تكرار مى كرد . موسى بن جعفر ، انسانى با سخاوت و بزرگوار بود . هرگاه مى شنيد كسى حرفهاى آزار دهنده اى درباره او گفته است [به جاى تلافى ]هميانى پر از هزار دينار برايش مى فرستاد .

.

ص: 116

الإمام عليّ بن موسى الرضا(ع)

۲۵ الإمام عليّ بن موسى الرضا۱۵۰ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِبحار الأنوار :أوصى أبو الحسنِ موسَى بنُ جعفرٍ عليه السلام إلى ابنِه عليٍّ عليه السلام ، وكتبَ لهُ كِتابا أشْهَدَ فيهِ سِتِّينَ رجُلاً مِن وُجوهِ أهلِ المدينةِ . ⁽¹⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۴۹ ص ۱۱ ، النصوص عليه .

۱۵۱ ـ إجبارُ الإمامِ عَلى وِلايَةِ العَهدِعيون أخبار الرِّضا :إنّ المأمونَ قالَ للرِّضا عليه السلام : يابنَ رسولَ اللّهِ ... إنّي قد رأيتُ أنْ أعزِلَ نَفْسي عنِ الخِلافةِ ، وأجْعَلَها لكَ واُبايِعَكَ ! فقالَ له الرِّضا عليه السلام : إنْ كانتْ هذهِ الخلافةُ لكَ واللّهُ جَعلَها لكَ فلا يَجوزُ لكَ أنْ تَخْلَعَ لِباسا ألبَسَكَهُ اللّهُ وتَجْعلَهُ لِغَيرِكَ ، وإنْ كانتِ الخِلافةُ لَيستْ لكَ فلايَجوزُ لكَ أن تَجْعلَ لِي ما ليسَ لكَ. فقالَ له المأمونُ : يابنَ رسولِ اللّهِ ، فَلابُدَّ لكَ مِن قَبولِ هذا الأمرِ! فقالَ : لَستُ أفْعَلُ ذلك طائعا أبدا ... تُريدُ بذلكَ أن يَقولَ النّاسُ : إنّ عليَّ بنَ موسى الرِّضا لم يَزْهَدْ في الدُّنيا بل زَهِدَتِ الدُّنيا فيهِ ! ألا تَرَونَ كيفَ قَبِلَ وِلايةَ العهدِ طمَعا في الخِلافة ؟ ! فغَضِبَ المأمونُ ثُمَّ قالَ : ... فباللّهِ اُقسِمُ لَئنْ قَبِلْتَ وِلايةَ العهدِ وإلّا أجْبَرتُكَ على ذلكَ ، فإنْ فَعلتَ وإلّا ضَرَبتُ عُنُقَكَ . ⁽²⁾

۱۵۲ ـ فضائلُهبحار الأنوار عن الهَرَويّ :جِئتُ إلى بابِ الدّارِ الّتي حُبِسَ فيها الرِّضا عليه السلام بِسَرَخْسَ وقد قُيِّدَ ، فاسْتَأذَنتُ علَيهِ السَّجّانَ فقالَ : لا سَبيلَ لَكُم إلَيهِ ، فقلتُ : ولِمَ؟ قالَ : لأنّه رُبَّما صلّى في يَومِهِ وليلَتِهِ ألفَ رَكعةٍ ، وإنّما يَنْفَتِلُ مِن صَلاتِهِ ساعةً في صدرِ النّهارِ وقَبلَ الزّوالِ وعندَ اصْفِرارِ الشَّمسِ ، فهُوَ في هذهِ الأوقاتِ قاعِدٌ في مُصَلّاهُ يُناجي ربَّهُ . قالَ : فقُلتُ لَه : فاطْلُبْ لِي في هذِه الأوقاتِ إذْنا علَيهِ ، فاسْتأذَنَ لِي علَيهِ ، فدَخَلتُ علَيهِ وهُو قاعِدٌ في مُصلّاه مُتَفكِّرٌ . ⁽³⁾

عيون أخبار الرِّضا عن إبراهيمَ بنِ العبّاسِ :ما رَأيتُ أبا الحَسَنِ الرّضا عليه السلام جَفا أحَدا بِكَلِمَةٍ قَطُّ وَلا رَأيتُهُ قَطَعَ عَلى أحَدٍ كَلامَهُ حَتَّى يَفرُغَ مِنهُ ، وَمارَدَّ أحَدا عَن حاجَةٍ يَقدِرُ عَلَيها وَلا حَدَّ رِجلَهُ بَينَ يَدَي جَليسٍ لَهُ قَطُّ وَلا اتَّكى بَينَ يَدَي جَليسٍ لَهُ قَطُّ ، وَلا رَأيتُهُ شَتَمَ أحَدا مِن مَواليهِ وَمَماليكِهِ قَطُّ ، وَلا رَأيتُهُ تَفَلَ وَلا رَأيتُهُ يُقَهقِهُ في ضِحكِهِ قَطُّ ، بَل كانَ ضِحكُهُ التَّبَسُّمُ ، وَكانَ إذا خَلا وَنَصَبَ مائِدَتَهُ أجلَسَ مَعَهُ عَلى مائِدَتِهِ مَماليكَهُ وَمَواليهِ حَتَّى البَوّابَ السّائِسَ . ⁽⁴⁾

.

ص: 117

امام رضا عليه السلام (الإمام عليّ بن موسى الرضا)

۲۵ . امام رضا عليه السلام

۱۵۰ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۵۱ ـ مجبور كردن امام به پذيرش ولايتعهدى

۱۵۲ ـ فضايل امام رضا عليه السلام

۲۵ امام رضا۱۵۰ ـ تصريح به امامت آن بزرگواربحار الأنوار :ابوالحسن موسى بن جعفر عليهماالسلامفرزند خود على عليه السلام را وصى قرار داد و براى او وصيت نامه اى نوشت و شصت تن از سرشناسان مدينه را بر آن گواه گرفت.

۱۵۱ ـ مجبور كردن امام به پذيرش ولايتعهدىعيون أخبار الرضا :مأمون به حضرت رضا عليه السلام گفت: اى پسر رسول خدا! ... من صلاح ديدم كه خود را از خلافت عزل كنم و آن را به تو بسپارم و با تو بيعت كنم! حضرت رضا عليه السلام فرمود: اگر اين خلافت از آنِ توست و خدا به تو داده است كه روا نيست جامه اى را كه خدا بر قامت تو پوشانده از تن به درآورى و به ديگرى بپوشانى و اگر خلافت از آنِ تو نيست ، حق ندارى آنچه را از آنِ تو نيست به من واگذارى. مأمون گفت: اى فرزند رسول خدا! بايد اين كار را بپذيرى . امام فرمود: من با ميل خود هرگز اين كار را نمى كنم ... تو با اين كار مى خواهى مردم بگويند: على بن موسى به دنيا پشت نكرده بود، بلكه دنيا به او پشت كرده بود، مگر نمى بينيد كه چگونه به طمع خلافت ، ولايتعهدى را پذيرفت؟! مأمون در خشم شد و گفت: ... به خدا سوگند اگر ولايتعهدى را نپذيرى تو را به پذيرفتن آن مجبور مى كنم. اگر اين كار را كردى چه بهتر و گرنه گردنت را مى زنم.

۱۵۲ ـ فضايل امام رضا عليه السلامبحار الأنوارـ به نقل از ابا صلت هروى ـ: به باب الدار سرخس كه حضرت در آن جا زندانى و به زنجير بسته شده بود رفتم. از زندانبان اجازه خواستم خدمت آن حضرت بروم اما او گفت: نمى توانيد با او ملاقات كنيد. پرسيدم: چرا ؟ گفت: چون گاهى اوقات شبانه روزى هزار ركعت نماز مى گزارد. فقط در آغاز روز و قبل از زوال و نزديك غروب آفتاب ساعتى از نماز باز مى ايستد و در همين اوقات نيز بر سجاده خود مى نشيند و با خدايش راز و نياز مى كند. به زندانبان گفتم: از ايشان خواهش كن كه اجازه دهند در اين اوقات به ديدارشان روم. او برايم اجازه گرفت و من به حضور آن بزرگوار رسيدم و ديدم بر سجاده خود نشسته و در انديشه است.

عيون أخبار الرضاـ به نقل از ابراهيم بن العباس ـ: هرگز نديدم كه امام رضا عليه السلام به كسى سخن تندى بگويد ، و يا پيش از آن كه كسى سخنش تمام شود سخن او را قطع كند . اگر مى توانست حاجت كسى را برآورد ، هرگز او را دست خالى برنمى گرداند ؛ هيچ گاه در برابر كسى پاى خود را دراز نمى كرد ، و چنانچه كسى در حضور او نشسته بود ، تكيه نمى كرد . هرگز نديدم كه به يكى از غلامان و خدمتكارانش ناسزا بگويد ؛ هرگز نديدم كه آب دهان بيندازد ، و يا هنگام خنديدن قهقهه سر دهد ، بلكه خنده اش تبسّم بود . هرگاه سفره اش را پهن مى كرد غلامان و خدمتكاران خود و حتى دربان [و ]مِهتر اسبان را با خود سر سفره مى نشاند .

.

ص: 118

الإمام محمّد بن عليّ الجواد(ع)

۲۶ الإمام محمّد بن عليّ الجواد۱۵۳ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آلهـ لَمّا سَألَهُ عَبدُاللّهُ بنُ مَسعودٍ عَنِ الأئِمَّةِ في صُلبِ الحُسَينِ عليه السلام ـ: ... وَيَخرُجُ مِن صُلبِ عَليٍّ (الرِّضا) ابنُهُ مُحَمَّدٌ المَحمودُ أطهَرُ النّاسِ خَلقا وَأحسَنُهُم خُلقا ⁽¹⁾.

بحار الأنوار عن عبدِ اللّهِ بنِ جعفرٍ :دَخَلتُ على الرِّضا عليه السلام أنا وصَفوانُ بنُ يحيى ، وأبو جعفرٍ عليه السلام قائمٌ قد أتى لهُ ثلاثُ سِنينَ ، فقُلْنا لَه : جَعَلَنا اللّهُ فِداكَ ، إنْ ـ وأعَوذُ باللّهِ ـ حَدَثَ حدَثٌ فَمن يَكونُ بَعدَكَ؟ قالَ : ابْنِي هذا، وأومَأَ إليهِ . قالَ : فقُلْنا لَه: وهُو في هذاالسِّنِّ ؟! قالَ : نَعَمْ ، وهُو في هذا السِّنِّ ، إنَّ اللّهَ تبارَكَ وتعالى احْتَجَّ بعيسى عليه السلام وهُو ابنُ سنَتَينِ . ⁽²⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۵۰ ص ۱۸ ، النصوص عليه .

۱۵۴ ـ فَضائِلُهُ عليه السلامالكافي عن يَحيى الصَّنعاني :دَخَلتُ عَلى أبي الحسن الرِّضا عليه السلام وَهُوَ بِمَكَّةَ وَهُوَ يَقشِرُ مَوزا وَيُطعِمُهُ أبا جَعفَرٍ عليه السلام فَقُلتُ لَهُ : جُعِلتُ فِداكَ هذا المَولودُ المُبارَكُ ؟ قالَ : نَعَم يا يَحيى هذا المَولودُ الَّذي لَم يولَد في الإسلامِ مِثلُهُ مَولودٌ أعظَمُ بَرَكَةً عَلى شيعَتِنا مِنهُ . ⁽³⁾

عَبدُاللّهُ بنُ سَعيدٍ :قالَ لي مُحَمَّدُ بنُ عَليِّ بنِ عُمَرِ التَّنّوخي : رَأيتُ مُحَمَّدَ بنَ عَليٍّ وَهُوَ يُكَلِّمُ ثَورا فَحَرَّكَ الثَّورُ رَأسَهُ ، فَقُلتُ لا وَلكن تَأمُرُ الثَّورَ أن يُكَلِّمَكَ ، فَقالَ وَعُلِّمنا مَنطِقَ الطَّيرِ وَاوتينا مِن كُلِّ شَيءٍ ثُمَّ قالَ قُل لا إلهَ إلّا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ وَمَسَحَ بِكَفِّهِ عَلى رَأسِهِ فَقالَ الثَّورُ لا إله إلّا اللّهُ وَحدَهُ لا شَريكَ لَهُ . ⁽⁴⁾

دلائل الإمامة عن عليِّ بنِ حَسّانِ الواسِطيِّ المَعروفِ بِالعَمشِ :حَمَلتُ مَعي إليهِ عليه السلام مِن الآلَةِ الَّتي لِلإصبِهانِ بَعضُها مِن فِضَّةٍ وَقُلتُ أتحُفُ مَولايَ أبا جَعفَرٍ بِها فَلَمّا تَفرَّقَ النّاسُ عنه بَعدَ جَوابِ الجَميعِ قامَ فَمَضى فَاتَّبَعتُهُ فَلقيتُ مُوَفِّقا فَقُلتُ استَأذِن لي عَلى أبي جَعفَرٍ ، فَدَخَلتُ وَسَلَّمتُ فَردَّ عَلىَّ السَّلامَ وَفي وَجهِهِ الكَراهَةُ وَلَم يَأتي بِالجُلوسِ فَدَنوتُ مِنهُ وَأفرَغتُ ما كانَ في كُمّي بَينَ يَدَيهِ فَنَظَرَ إلَىَّ مُغضِباً ثمّ رَنا يَمينا وَشِمالاً وَقالَ ما لِهذا خَلَقَني اللّهُ ما أنا وَاللَّعبِ ؟ فاستَعفَيتُهُ فَعَفا عَنّي فَأخَذتُها فَخَرَجتُ . ⁽⁵⁾

كشف الغمّة عن القاسِمِ بنِ عَبدِالرَّحمنِـ وَكانَ زِيديّا ـ: خَرَجتُ إلى بَغدادَ فَبَينا أنا بِها إذرَأيتُ النّاسَ يَتَعادونَ وَيَتَشَرَّفونَ وَيَقِفونَ ؛ فَقُلتُ : ما هذا ؟ فَقالوا : ابنُ الرِّضا ، فَقُلتُ : وَاللّهِ لأنظُرَنَّ إلَيهِ فَطَلَعَ عَلى بَغلٍ أو بَغلَةٍ فَقُلتُ : لَعَنَ اللّهُ أصحابُ الإمامَةِ حَيثُ يَقولونَ إنَّ اللّهَ افتَرَضَ طاعةَ هذا ، فَعَدَلَ إليَّ وَقالَ : يا قاسمَ بنَ عبدِالرَّحمنِ : «أبَشَرا مِنّا واحِدا نَتَّبِعُهُ إنّا إذا لَفي ضَلالٍ وَسُعُرٍ» ⁽⁶⁾فَقُلتُ في نَفسي ساحِرٌ واللّهِ! فَعَدَلَ إلَىَّ فَقالَ : «ءاُلقِيَ الذِّكرُ عَلَيهِ مِن بَينِنابَل هُوَ كَذّابٌ أشِرٌ» ⁽⁷⁾قالَ : فانصَرَفتُ وَقُلتُ بِالإمامَةِ ؛ وَشَهِدتُ أنَّهُ حُجَّةُ اللّهِ عَلى خَلقِهِ وَاعتَقَدتُهُ . ⁽⁸⁾

.

ص: 119

امام جواد عليه السلام (الإمام محمّد بن عليّ الجواد)

۲۶ . امام جواد عليه السلام

۱۵۳ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۵۴ ـ فضايل امام جواد عليه السلام

۲۶ امام جواد۱۵۳ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارپيامبر خدا صلى الله عليه و آلهـ در پاسخ به سؤال عبد اللّه بن مسعود از امامان از نـسل حسين عليه السلام ـ فرمود : . . . و از صلب على (امام رضا) فرزندش محمّدِ ستوده شده به دنيا مى آيد ، كه پاكترينِ مردم از نظر خلقت و خوش خلق ترين آنهاست .

بحار الأنوارـ به نقل از عبداللّه بن جعفر ـ: من و صفوان بن يحيى به خدمت امام رضا عليه السلام رسيديم. ابو جعفر عليه السلام كه سه سال از عمرش مى گذشت ايستاده بود. عرض كرديم: خدا ما را فداى شما كناد! اگر نعوذ باللّه اتفاقى بيفتد، چه كسى بعد از شما [امام] خواهد بود؟ امام عليه السلام به حضرت جواد اشاره كرده ، فرمود: اين فرزندم. عرض كرديم : او با اين سن و سال؟! فرمود: آرى، او، با همين سن و سال. خداوند تبارك و تعالى با عيساى دو ساله حجّت را تمام كرد.

۱۵۴ ـ فضايل امام جواد عليه السلامالكافىـ به نقل از يحيى صنعانى ـ: در مكّه به حضور امام رضا عليه السلام رسيدم ، ديدم حضرت ، موزى پوست مى كَند و در دهان ابو جعفر (امام جواد) عليه السلام مى گذارد . عرض كردم : فدايت شوم ! فرزند گرامى شما همين است ؟ فرمود : آرى يحيى ! اين فرزندى است كه هيچ فرزندى در اسلام بابركت تر از او براى شيعيان ما زاده نشده است .

عبد اللّه بن سعيد :محمّد بن على بن عمر تنوخى به من گفت : محمّد بن على را ديدم كه با گاو نرى صحبت مى كرد و گاو سر خود را تكان داد . گفتم : نه (اين قبول نيست) بلكه دستوربده گاو با تو صحبت كند. حضرت فرمود : زبان مرغان به ما آموخته شده و از هر چيزى به ما داده شده است . آن گاه (خطاب به گاو) فرمود : بگو : لا اله الا اللّه وحده لا شريك له . و دستى به سر گاو كشيد . در اين هنگام گاو گفت : لا اله الا اللّه وحده لا شريك له .

دلائل الإمامةـ به نقل از على بن حسّان واسطى ـ: وسيله اى كه ساختِ اصفهان و قسمتهايى از آن از نقره بود ، با خود برداشتم و گفتم اين را به مولايم ابو جعفر تحفه مى دهم . پس از آن كه حضرت پاسخ همه مردم را داد و آنان پراكنده شدند ، ايشان برخاست و رفت . من در پى ايشان به راه افتادم ، به جناب موفِّق برخوردم . به او گفتم : از ابو جعفر براى من اجازه شرفيابى بگير . پس ، خدمت حضرت رسيدم و سلام كردم . در حالى كه در چهره اش نارضايتى بود ، جواب سلامم را داد و ننشست . به حضرت نزديك شدم و آنچه را در آستينم بود جلو ايشان خالى كردم . با خشم به من نگريست و آن گاه به راست و چپ نگاهى كرد و فرمود : خداوند مرا براى اين كارها نيافريده است . مرا چه به بازى ؟ ! من از حضرت طلب بخشش كردم . ايشان مرا بخشيدند و من آن وسيله را برداشتم و بيرون رفتم .

كشف الغمّةـ به نقل از قاسم بن عبد الرحمان كه زيدى مذهب بود ـ: من رهسپار بغداد شدم . چون به آن جا رسيدم مردم را ديدم كه مى دوند و نگاه مى كنند و مى ايستند . پرسيدم : چه خبر است ؟ گفتند : ابن الرضاست . گفتم : بايد او را ببينم . او سوار بر قاطرى نر يا ماده ظاهر شد . گفتم : خدا لعنت كند معتقدان به امامت را كه مى گويند خداوند اطاعت اين مرد را واجب ساخته است . او به طرف من برگشت و گفت : اى قاسم بن عبدالرحمان ! «آيا از بشرى همانند خودمان پيروى كنيم ؛ در اين صورت گمراه و ديوانه خواهيم بود» . با خودم گفتم : به خدا ، جادوگر است ! باز به طرف من برگشت و گفت : «آيا از ميان همه ما كلام خدا به او القا شده است ؟ نه ، او دروغگويى سبكسر است» . من برگشتم و معتقد به امامت شدم و شهادت دادم كه او حجّت خدا بر خلق اوست ، و به وى اعتقاد پيدا كردم .

.

ص: 120

الإمام عليّ بن محمّد الهادي(ع)

۲۷ الإمام عليّ بن محمّد الهادي۱۵۵ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالإمامُ الجوادُ عليه السلام :إنّ الإمامَ بَعدي ابْنِي عليٌّ، أمرُهُ أمري ، وقَولُهُ قَولي ، وطاعَتُهُ طاعَتي ، والإمامةُ بعدَهُ في ابنِهِ الحسنِ . ⁽¹⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۵۰ ص ۱۱۸ ، النصوص عليه .

۱۵۶ ـ فضائلُه عليه السلامبحار الأنوار :ذكر الحسن بن محمد جمهور العَمِّي فى كتاب الواحدة قال : حدَّثَني أخي الحسينُ بنُ محمّدٍ قالَ : كان لي صَدِيقٌ مُؤدِّبٌ لِوُلدِ بَغا أو وَصِيفٍ ـ الشَّكُّ مِنّي ـ فقالَ لي: قالَ لي الأميرُ ـ مُنْصَرَفَهُ مِن دارِ الخليفةِ ـ : حَبَسَ أميرُ المؤمنينَ هذا الّذي يَقولونَ ابنُ الرِّضا اليومَ ، ودفَعَهُ إلى عليِّ بنِ كَرْكَرٍ، فسَمِعتُهُ يقولُ : أنا أكْرَمُ عَلى اللّهِ مِن ناقةِ صالحٍ «تَمَتَّعوا في دارِكُمْ ثَلاثةَ أيّامٍ ذلِكَ وَعدٌ غيرُ مَكذوبٍ» ⁽²⁾، وليسَ يُفصِحُ بالآيةِ ولا بالكلامِ ، أيُّ شيءٍ هذا؟ قالَ: قلتُ: أعَزّكَ اللّهُ تَوَعّدَ ، انظُرْ ما يكونُ بعدَ ثلاثةِ أيّامٍ. فلمّا كانَ مِن الغَدِ أطْلَقَهُ واعْتَذرَ إلَيهِ ، فلَمّا كانَ في اليومِ الثّالثِ وَثَبَ علَيهِ ياغزُ ويَغْلونُ وتامِشُ وجَماعةٌ مَعهُم ، فقَتَلوهُ وأقْعَدوا المُنْتَصِرَ ولَدَهُ خليفةً . ⁽³⁾

.

ص: 121

امام هادى عليه السلام (الإمام عليّ بن محمّد الهادي)

۲۷ . امام هادى عليه السلام

۱۵۵ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۵۶ ـ فضايل امام هادى عليه السلام

۲۷ امام هادى۱۵۵ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارامام جواد عليه السلام :امامِ پس از من فرزندم على است؛ فرمان او فرمان من است، سخن او سخن من و اطاعت از او اطاعت از من؛ و پس از او امامت به فرزندش حسن مى رسد.

۱۵۶ ـ فضايل امام هادى عليه السلامبحار الأنوار:از حسن بن محمّد جمهور در كتاب الواحدة آمده است: برادرم حسين بن محمّد به من گفت: دوستى داشتم كه آموزگار فرزند «بغا» يا «وصيف» ـ ترديد از من است ـ بود . او به من گفت: امير در بازگشت از سراى خليفه به من گفت: امروز اميرمؤمنان ، آن كسى را كه فرزند رضا مى خوانند دستگير كرد و او را به دست على بن كركر سپرد و شنيدم كه مى گويد: من نزد خداوند از ناقه صالح گرامى تر و ارجمندترم «سه روز در سراى خود از زندگى برخوردار شويد. اين وعده اى است عارى از دروغ» . من از آيه و حرفهايش چيزى نفهميدم؛ منظورش چيست؟ [برادرم ]گفت: گفتم: خدا به تو عزّت دهد! تهديد كرده است. صبر كن ببين تا سه روز ديگر چه مى شود. فرداى آن روز خليفه امام را آزاد كرد و از او پوزش خواست. روز سوم ياغز و يغلون و تامش با همراهانشان بر خليفه شوريدند و او را كشته ، فرزندش منتصر را به خلافت نشاندند.

.

ص: 122

كشف الغمّة :حدَّثَ جَماعَةٌ مِن أهلِ إصفِهانَ مِنهُم أبوالعَبّاسِ أحمدُ بنُ النَّصرِ ، وَأبو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلويَّةِ ، قالوا : كانَ بِإصفِهانَ رَجلٌ يُقالُ لَهُ عَبدُالرَّحمنِ وَكانَ شيعيّا ، فَقيلَ لَهُ :ما السَّبَبُ الَّذي أوجَبَ عَلَيكَ القَولُ بِإمامَةِ عَليٍّ النَّقيِّ دونَ غَيرِهِ مِن أهلِ الزَّمانِ ؟ فَقالَ : شاهَدتُ ما يوجِبُ عَلىَّ ذلِكَ ، وَذلك أنّي كُنتُ رَجُلاً فَقيرا وَكانَ لي لِسانٌ وَجُرأةٌ ، فَأخرَجَني أهلُ إصفِهانَ سِنةً مِنَ السِّنينَ مَعَ قَومٍ آخَرينَ ، (فَجِئنا ـ ظ) إلى بابِ المُتَوَكِّل مُتَظَلِّمينَ ، وَكُنّا بِبابِ المُتَوَكِّلِ يَوما إذ خَرَجَ الأمرُ بِإحضارِعَلىِّ بنِ مُحَمَّدِ بنِ الرِّضا ؛ فَقُلتُ لِبَعضِ مَن حَضَرَ : مَن هذا الرَّجُلُ الَّذي قَد أمِرَ بِإحضارِهِ ؟ فَقيلَ : هذا رَجُلٌ عَلَويٌ تَقولُ الرافِضَةُ بِإمامَتِهِ ، ثُمَّ قالَ : وَنَقدِرُ أنَّ المُتَوَكِّلَ يُحضِرُهُ للقَتلِ ، فَقُلتُ : لا أبرَحُ مِن هيهُنا حَتَّى أنظُرَ إلى هذا الرَّجُلِ أيِّ رَجُلٍ هُوَ ؟ قالَ : فَأقبَلَ راكِبا عَلى فَرَسٍ وَقَد قامَ النّاسُ صَفَّينِ يُمنَةَ الطَّريقِ وَيُسرَتَها يَنظُرونَ إلَيهِ ، فَلَمّا رَأيتُهُ وَقَفتُ فَأبصَرتُهُ فَوَقَعَ حُبُّهُ في قَلبي ، فَجَعلتُ أدعو لَهُ في نَفسي بِأن يَدفَعَ اللّهُ عنه شَرَّ المُتَوَكِّلِ ، فَأقبَلَ يَسيرُ بَينَ النّاسِ وَهُوَ يَنظُرُ إلى عُرفِ دابَّتِهِ لا يَلتَفِتُ ، وَأنا دائمُ الدُّعاءِ لَهُ ، فَلَمّاصارَ إلَيَّ أقبَلَ عَلىَّ بِوَجهِهِ وَقالَ : استَجابَ اللّهُ دُعاءَكَ وَطَوَّلَ عُمرَكَ وَكَثَّرَ مالَكَ وَوَلَدَكَ ، فانصَرفنا بَعدَ ذلك إلى إصفِهانَ ، فَفَتَحَ اللّهُ عَلَىَّ وُجوها مِنَ المالِ حَتَّى إنّي أغلِقُ بابي عَلى ما قيمَتُهُ ألفَ ألفَ دِرهَمٍ سِوى مالي خارِجَ داري ؛ وَرُزِقتُ عَشَرةً مِنَ الأولادِ وَقَد بَلَغتُ مِن عُمري نَيِّفا وَسَبعينَ سَنَةً ، وَأنا أقولُ بِإمامَةِ هذا الَّذي عَلِمَ ما في قَلبي وَاستَجابَ اللّهُ دَعائَهُ لي . ⁽¹⁾

.

ص: 123

كشف الغمّة :گروهى از مردم اصفهان ، از جمله ابو العباس احمد بن نصر و ابو جعفر محمّد بن عَلويه نقل كردند كه : در اصفهان مردى بود شيعه ، به نام عبد الرحمان . از او پرسيدند : چه شد كه از ميان همه مردم فقط به امامت على النقى معتقد شدى و نه جز او ؟ گفت : چيزى ديدم كه باعث اين كار شد . من مردى فقير و در عين حال حرّاف و با جرأت بودم . در يكى از سالها ، اهالى اصفهان مرا با عدّه اى ديگر براى دادخواهى به دربار خليفه فرستادند . روزى در حضور خليفه بوديم كه دستور احضار على بن محمّد بن الرضا صادر شد . به يكى از حاضران گفتم : اين مردى كه دستور احضارش را صادر كرد كيست ؟ گفته شد : او مردى علوى است كه رافضيان به امامت او اعتقاد دارند . سپس گفت : حدس مى زنيم كه متوكّل او را احضار كرده تا بكشد . گفتم : از اين جا تكان نمى خورم تا ببينم اين مرد چگونه مردى است . وى ، در حالى كه سوار بر اسبى بود آمد . مردم در سمت راست و چپ مسير صف كشيده بودند و به او نگاه مى كردند . چون او را ديدم ايستادم و به ايشان نگاه كردم . محبتش در دلم افتاد . لذا در دلم دعا مى كردم كه خداوند شرّ متوكّل را از او دفع كند . او از ميان صف مردم حركت مى كرد و چشمش را به يال اسبش دوخته بود و به اطراف توجّه نمى كرد . من دائما برايش دعا مى كردم ، وقتى به من رسيد صورتش را به طرف من برگرداند و گفت : خداوند دعايت را مستجاب فرمود و عمر طولانى به تو عطا فرمود و اموال و فرزندانت را زياد گردانيد . بعد از آن واقعه ما به اصفهان برگشتيم . خداوند آنقدر به من ثروت عطا فرمود كه تنها در خانه ام ، افزون بر آنچه در بيرون دارم ، اموالى دارم كه هزار هزار درهم مى ارزد . ده فرزند نيز روزى ام شده و هفتاد و اندى سال هم از عمرم مى گذرد . اين است علت اعتقاد من به امامت چنين كسى كه از قلبم خبر داشت و خداوند دعاى او را در حقّ من اجابت فرمود .

.

ص: 124

الإمام الحسن بن علي العسكري(ع)

۲۸ الإمام الحسن بن عليالعسكري۱۵۷ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالإمامُ الهاديُّ عليه السلام :الإمامُ بَعدي الحسَنُ ، وبعدَ الحسنِ ابنُه القائمُ ، الّذي يَملأُ الأرضَ قِسْطا وعدلاً كما مُلِئتْ جَورا وظُلما . ⁽¹⁾

راجع : بحار الأنوار : ج ۵۱ ص ۶۵ ، أبواب النصوص من اللّه تعالى ومن آبائه .

۱۵۸ ـ فضائلُه عليه السلامبحار الأنوار :دخَلَ العبّاسِيّونَ على صالحِ ابنِ وَصيفٍ ، ودخَلَ صالحُ بنُ عليٍّ وغيرُهُ مِن المُنْحَرِفينَ عن هذهِ النّاحيةِ على صالحِ بنِ وصيفٍ عندَما حُبِسَ أبو محمّدٍ عليه السلام ، فقالَ لَه : ضَيِّقْ عليهِ ولا تُوَسِّعْ، فقالَ لَهم صالحٌ: ما أصْنَعُ بهِ، وقد وَكّلْتُ بهِ رُجلَينِ شَرَّ مَن قَدَرْتُ علَيهِ ، فقَد صارا مِن العِبادةِ والصّلاةِ إلى أمرٍ عظيمٍ؟ ! ⁽²⁾

المناقب لابن شهر آشوب عن أبي القاسِمِ الكوفيِّ :إنَّ إسحاقَ الكِنديِّ كانَ فيلسوفَ العِراقِ في زَمانِهِ أَخَذَ في تَأليفِ تَناقُضِ القُرآنِ وَشَغَلَ نَفسَهُ بِذلك وَتَفَرَّدَ بِهِ في مَنزِلِهِ وَإنَّ بَعضَ تَلامِذَتِهِ دَخَلَ يَوما عَلى الإمامِ الحَسَنِ العَسكَريِّ فَقالَ لَهُ أبو مُحَمَّدٍ عليه السلام : أما فيكُم رَجُلٌ رَشيدٌ يَردِعُ أستاذَكُم الكِنديِّ عَمّا أخَذَ فيهِ مِن تَشاغُلِهِ بِالقُرآنِ؟ فَقالَ التِّلميذُ : نَحنُ مِن تَلامِذَتِهِ كَيفَ يَجوزُ مِنّا الإعتِراضُ عَليهِ في هذا أو في غَيرِهِ ، فَقالَ لَهُ أبو مُحَمَّدٍ : أتُؤَدّي اللّهَ ما ألقيهِ إليكَ؟ قالَ : نَعَم قالَ : فَصِر إلَيهِ وَتَلَطَّف في مُؤانَسَتِهِ وَمَعونَتِهِ عَلى ما هُوَ بِسَبيلِهِ فَإذا وَقَعَتِ الأُنسَةُ في ذلك فَقُل قَد حَضَرَتني مَسألَةٌ أسألُكَ عَنها فَإنَّهُ يَستَدعي ذلك مِنكَ فَقُل لَهُ إن أتاكَ هذا المُتَكَلِّمُ بِهذا القُرآنِ هَل يَجوزُ أن يَكونَ مُرادُهُ بِما تَكَلَّمَ مِنهُ غَيرَ المَعاني الَّتي قَد ظَنَنتَها أنَّكَ ذَهَبتَ إليها ؟ فَإنَّهُ سَيَقولُ لَكَ إنَّهُ مِنَ الجائِزِ لأنَّهُ رَجُلٌ يَفهَمُ إذا سَمِعَ ، فَإذا أوجَبَ ذلك فَقُل لَهُ : فَما يُدريكَ لَعَلَّهُ قَد أرادَ غَيرَ الَّذي ذَهَبتَ أنتَ إلَيهِ فَيكونَ واضِعا لِغَيرِ مَعانيهِ . فَصارَ الرَّجلُ إلى الكِنديِّ وَتَلَطَّفَ إلى أن ألقى عَلَيهِ هذِهِ المَسألَةَ فَقالَ لَهُ : أعِد عَلَيَّ ، فَأعادَ عَلَيهِ فَتَفَكَّرَ في نَفسِهِ وَرأى ذلك مُحتَمَلاً في اللُّغَةِ وَسائِغا في النَّظَرِ فَقالَ : أتَيتُ إلَيكَ الّا أخبَرتَني مِن أينَ لَكَ ؟ فَقالَ : إنَّهُ شَيءٌ عَرَضَ بِقَلبي فَأورَدتُهُ عَلَيكَ ، فَقالَ : كَلّا ما مِثلُكَ مَن اهتَدى إلى هذا وَلا مَن بَلَغَ هذِهِ المَنزَلَةَ فَعَرِّفني مِن أينَ لَكَ هذا ؟ فَقالَ : أمَرَني بِهِ أبو مُحَمَّدٍ فَقالَ : الآنَ جِئتَ بِهِ وَما كانَ لِيَخرُجَ مِثلَ هذا إلّا مِن ذلك البَيتِ؛ ثُمَّ إنَّهُ دَعا بِالنّارِ وَأحرَقَ جَميعَ ما كانَ ألَّفَهُ . ⁽³⁾

.

ص: 125

امام حسن عسكرى عليه السلام (الإمام الحسن بن علي العسكري)

۲۸ . امام حسن عسكرى عليه السلام

۱۵۷ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۵۸ ـ فضايل امام عسكرى عليه السلام

۲۸ امام حسن عسكرى۱۵۷ ـ تصريح به امامت آن بزرگوارامام هادى عليه السلام :امام پس از من، حسن است و پس از حسن فرزندش قائم؛ همو كه زمين را پر از عدل و داد مى كند، همچنان كه از بيدادگرى و ستم پر شده است .

۱۵۸ ـ فضايل امام عسكرى عليه السلامبحار الأنوار :هنگامى كه ابو محمّد عليه السلام زندانى شد، عباسيان و صالح بن على و ديگر منحرفان از جاده امامت نزد صالح بن وصيف رفتند و گفتند: بر او سخت بگير و كوتاه نيا. صالح به ايشان گفت: با او چه كنم؟ من دو تن از بدترين و شرورترين افرادى را كه توانستم بيابم بر او گماردم اما آن دو [تحت تأثير امام] سخت به عبادت و نماز روى آوردند.

المناقب ، ابن شهر آشوبـ به نقل از ابو القاسم كوفى ـ: اسحاق كِندى ، كه فيلسوف عراق در عصر خود بود ، تصميم گرفت تناقضات قرآن را گرد آورد و بدين منظور در خانه اش نشست و مشغول اين كار شد . روزى يكى از شاگردان او خدمت امام حسن عسكرى عليه السلام رسيد . امام عليه السلام به او فرمود : آيا در ميان شما يك آدم رشيد پيدا نمى شود كه استادتان كِندى را از كارى كه در پيش گرفته و به قرآن پرداخته است، بازدارد؟ شاگرد عرض كرد: ما از شاگردان او هستيم ؛ چگونه بر ما رواست كه در اين مورد يا مواردى ديگر به او اعتراض كنيم ؟ امام عسكرى عليه السلام فرمود : آيا حاضرى كارى كه مى گويم انجام دهى ؟ عرض كرد : آرى . حضرت فرمود : پيش او برو و با وى گرم بگير و وانمود كن كه مى خواهى در انجام كارش به او كمك كنى . وقتى خوب با او انس گرفتى بگو سؤالى برايم پيش آمده است كه مى خواهم آن را از تو بپرسم . خواهد گفت بپرس . به او بگو : اگر گوينده اين قرآن نزد تو آيد ، آيا ممكن است مراد او از گفته هايش غير از معانى اى باشد كه تو به گمان خود آنها را فهميده اى ؟ او خواهد گفت : آرى ، ممكن است ؛ زيرا آدم فهميده اى است . پس چون چنين جواب داد، به او بگو: تو چه مى دانى؟ شايد گوينده چيزى غير از آنچه تو فهميده اى اراده كرده و مراد واقعى اش غير از معناى اوليه جمله هايش باشد. آن مرد نزد كِندى رفت و با او از در ملاطفت درآمد و آن گاه اين سؤال را از او پرسيد . كِندى گفت : سؤالت را تكرار كن . آن مرد سؤالش را تكرار كرد . كِندى با خود انديشيد و اين موضوع را هم از نظر لغوى محتمل دانست و هم از نظر عقلى جايز . پس به شاگردش گفت : تو را قسم مى دهم كه بگويى اين سؤال را از كجا آموخته اى ؟ شاگرد گفت : مطلبى بود كه به ذهنم خطور كرد و از تو پرسيدم . كِندى گفت : هرگز ، چنين سؤالى به فكر امثال تو نمى رسد ، و تو و امثال تو را نشايد كه به چنين منزلتى دست يابيد . بگو از كجا اين سؤال را گرفته اى ؟ شاگرد گفت : ابو محمّد به من فرمود اين سؤال را از تو بپرسم . كِندى گفت : حالا حقيقت را گفتى . چنين نكته اى جز از چنان خاندانى سر نمى زند ، آن گاه آتش طلبيد و آنچه را گرد آورده بود سوزاند .

.

ص: 126

الإمام القائم(ع)

۲۹ الإمام القائم۱۵۹ ـ أسماءُ الإمامِالإمامُ الباقرُ عليه السلام في قولِه تعالى : «ومَنْ قُتِلَ مظلوما فقد جَعَلْنا لوليّهِ سُلطانا . . . إنّه كان منصورا» ⁽¹⁾ـ : سمَّى اللّهُ المهديَّ المنصورَ ، كما سمَّى أحمدَ ومحمّد ومحمود ، وكما سَمّى عيسَى المسيحَ عليه السلام . ⁽²⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلامـ لمّا سُئلَ عن عِلّةِ تَسمِيَةِ القائمِ بالمَهديِّ ـ: لِأنّه يُهدى إلى كلِّ أمرٍ خَفيٍّ . ⁽³⁾

۱۶۰ ـ النَّصُّ عَلى إمامَتِهِالإمامُ العسكريُّ عليه السلامـ وقد سُئلَ عن الحُجّةِ والإمامِ بعدَهُ ؟ ـ: ابْنِي محمّدٌ ، وهُو الإمامُ والحُجّةُ بَعدي ، مَن ماتَ ولَم يَعرفْهُ ماتَ مِيتةً جاهليّةً . أمَا إنّ لَه غَيبةً يَحارُ فيها الجاهلونَ ، ويَهْلِكُ فيها المُبطِلونَ ، ويَكْذِبُ فيها الوَقّاتونَ ، ثُمّ يَخرُجُ فكَأنّي أنظُرُ إلَى الأعْلامِ البِيضِ تَخْفِقُ فوقَ رأسِهِ بِنَجفِ الكوفةِ . ⁽⁴⁾

۱۶۱ ـ البِشارَةُ بِالمَهدِيِّ عليه السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أبْشِري يا فاطمةُ ، فإنّ المهديَّ منكِ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :المهديُّ رجُلٌ مِن وُلْدي ، وجهُهُ كالكَوكبِ الدُّرّيِّ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا تَقومُ السّاعةُ حتّى تَمْتَلئَ الأرضُ ظُلما وعُدْوانا ، ثُمّ يخرُجُ رجُلٌ مِن عِترتي فيَملَؤُها قِسْطا وعَدلاًكما مُلِئتْ ظُلما وعُدْوانا. ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :يَليرجُلٌ مِن أهلِ بيتي يُواطِئُ اسمُه اسمِي، لَو لَم يَبْقَ مِن الدُّنيا إلّا يَومٌ لَطوَّلَ اللّهُ ذلكَ اليومَ حتّى يَليَ . ⁽⁸⁾

الإمامُ عليٌّ عليه السلام :المهديُّ رجُلٌ مِنّا مِن وُلدِ فاطمةَ . ⁽⁹⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :فإذا خَرجَ أسْندَ ظَهْرَهُ إلَى الكعبةِ،واجْتَمعَ إليهِ ثلاثُمائةٍ وثلاثةَ عَشَرَ رجُلاً، فأوّلُ ما يَنطِقُ بهِ هذهِ الآيةُ: «بَقِيّةُ اللّهِ خيرٌ لكم إنْ كُنتم مؤمنين» . ⁽¹⁰⁾ثُمّ يقولُ : أنا بَقِيّةُ اللّهِ وحُجّتُهُ وخليفتُهُ علَيكُم ، فلا يُسَلِّمُ إلَيهِ مُسَلِّمٌ إلّا قالَ : السّلامُ عليكَ يا بَقِيّةَ اللّهِ في أرضِهِ . ⁽¹¹⁾

۱۶۲ ـ غَيبَتا الإمامِ القائِمِ عليه السلامالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :للقائمِ غَيبتانِ : إحْداهُما طويلةٌ ، والاُخرى قصيرةٌ ، فالاُولى يَعلَمُ بمكانِهِ فيها خاصّةٌ مِن شيعتِهِ، والاُخرى لا يَعلمُ بمكانِهِ فيها (إلّا) خاصّةُ مواليهِ في دِينهِ . ⁽¹²⁾

(انظر) الحج : باب ۴۵۵ .

.

ص: 127

امام مهدى عليه السلام (الإمام القائم)

۲۹ . امام مهدى عليه السلام

۱۵۹ ـ نامهاى امام

۱۶۰ ـ تصريح به امامت آن بزرگوار

۱۶۱ ـ بشارت به امام مهدى عليه السلام

۱۶۲ ـ دو غَيبتِ امام قائم عليه السلام

۲۹ امام مهدى۱۵۹ ـ نامهاى امامامام باقر عليه السلامـ درباره آيه «هر كه به ستم كشته شود به ولىّ او قدرتى داده ايم ... همانا او پيروزمند است» ـفرمود : خداوند مهدى را «منصور (پيروزمند)» ناميد، همچنان كه [پيامبر را] احمد و محمّد و محمود ناميد و همچنان كه عيسى را مسيح نامگذارى كرد.

امام صادق عليه السلامـ آن گاه كه از علت نامگذارى قائم به مهدى پرسيده شد ـفرمود : چون او به هر امر نهانى رهنمون مى شود.

۱۶۰ ـ تصريح به امامت آن حضرتامام عسكرى عليه السلامـ در پاسخ به پرسش از حجّت و امام بعد از ايشان ـفرمود : فرزندم محمّد ، اوست امام وحجّت پس از من. هر كه بميرد و او را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است. بدانيد كه او را غيبتى است كه پس از آن ، ظهور مى كند؛ غيبتى كه جاهلان در آن سرگشته مى شوند و باطل گرايان به نابودى مى افتند و كسانى به دروغ [براى ظهور او ]زمان تعيين مى كنند. گويى پرچمهاى سفيدى را مى بينم كه در نجفِ كوفه بر فراز سر او در اهتزازند.

۱۶۱ ـ بشارت به امام مهدى عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :بشارت باد تو را اى فاطمه كه مهدى از توست.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مهدى مردى از فرزندان من است و چهره اش چون ستاره درخشان.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :قيامت بر پا نمى شود تا زمانى كه زمين از ستم و دشمنى آكنده شود، آن گاه مردى از خاندان من قيام مى كند و زمين را، همچنان كه از ظلم و جور آكنده شده، از عدل و داد پر مى كند.

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :مردى از خاندان من حكومت خواهد كرد كه نامش با نام من يكى است . اگر از دنيا جز يك روز نمانده باشد خداوند آن روز را دراز مى گرداند تا او حكومت را به دست گيرد .

امام على عليه السلام :مهدى، مردى از ماست، از نسل فاطمه.

امام باقر عليه السلام :هرگاه قيام كند به كعبه تكيه مى دهد و سيصد و سيزده مرد بر گردش حلقه مى زنند . نخستين سخنى كه مى گويد اين آيه است : «بقيّة اللّه براى شما بهتر است اگر ايمان داشته باشيد» . آن گاه مى فرمايد : من بقيّة اللّه هستم و حجّت و جانشين خدا بر شما . هيچ درود فرستنده اى به او درود نمى فرستد مگر چنين : درود بر تو اى باقيمانده خدا در زمين او .

۱۶۲ ـ دو غيبت امام قائم عليه السلامامام صادق عليه السلام :قائم را دو غيبت است: يكى طولانى و ديگرى كوتاه. در غيبت نخستين [كه كوتاه است]، جايگاه آن حضرت را شيعيان خاصّ او مى دانند و در غيبت دوم [كه طولانى است] از جايگاه او كسى خبر ندارد بجز خواصّ از بستگان هم آيين او.

ر.ك : حج ، باب ۴۵۵ .

.

ص: 128

۱۶۳ ـ صُعوبَةُ التّمَسُّكِ بِالدِّينِ فيغَيبةِ الإمامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :والّذي بَعثَني بالحـقِّ بشيرا ، إنّ الثّابِتِينَ على القَولِ بهِ في زمانِ غَيبتِه لَأعزُّ مِنَ الكِبريتِ الأحْمَرِ . ⁽¹⁾

الغيبة للنعماني عن الإمامِ الصّادقِ عليه السلام :إنّ لِصاحِبِ هذا الأمرِ غَيبةً المُتَمَسِّكُ فيها بدِينهِ كالخارِطِ لِشَوْكِ القَتادِ بيَدِهِ. ـ ثُمّ أطْرَقَ مَلِيّا ثُمّ قالَ : ـ إنّ لِصاحِبِ هذا الأمرِ غَيْبةً فَلْيَتَّقِ اللّهَ عَبدٌ ولْيتَمَسَّكْ بدِينِهِ . ⁽²⁾

(انظر) الدين : باب ۷۳۹ .

۱۶۴ ـ الدُّعاءُ عِندَ غَيبةِ القائِمِ عليه السلامبحار الأنوار عن عبدِ اللّه بنِ سنانٍ :قالَ أبوعَبدِ اللّهِ عليه السلام : سَتُصيبُكُم شُبْهةٌ فَتَبقَونَ بلا عَلَمٍ يُرى ولا إمامِ هُدىً، لا يَنْجو مِنها إلّا مَن دَعا بدُعاءِ الغَريقِ . قلتُ : وكيفَ دُعاءُ الغَريقِ؟ قالَ : تقولُ : يا اللّهُ يا رحمنُ يا رحيمُ ، يا مُقلِّبَ القلوبِ ثَبِّتْ قلبي على دِينِكَ. فقلتُ : يا مُقلِّبَ القلوبِ والأبصارِ ثَبِّتْ قلبي على دِينِكَ ! فقالَ : إنّ اللّهَعزّ وجلّ مُقلِّبُ القلوبِ والأبصارِ، ولكنْ قُلْ كما أقولُ: يا مُقلّبَ القلوبِ ثَبّتْ قلبي على دِينِكَ . ⁽³⁾

۱۶۵ ـ انتِظارُ الفَرَجِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :أفضلُ أعمالِ اُمّتي انتظارُ فَرَجِ اللّهِ عزّ وجلّ . ⁽⁴⁾

الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :انتظارُ الفَرَجِ مِن أعظمِ الفَرَجِ . ⁽⁵⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :مَن ماتَ مُنتظِرا لهذا الأمرِ كانَ كَمَنْ كانَ مَع القائمِ في فُسْطاطِهِ ، لا بَلْ كانَ بمنزلةِ الضّاربِ بينَ يدَي رسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله بالسَّيفِ . ⁽⁶⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :انتظارُ الفَرَجِ مِن الفَرَجِ . ⁽⁷⁾

۱۶۶ ـ ظُهورُ القائِمِ عليه السلام بَعدَ يَأسِ النّاسِالإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنّ هذا الأمرَ لا يَأتيكُم إلّا بعدَ إياسٍ ، لا واللّهِ ، حتّى تُمَيَّزوا . ⁽⁸⁾

الإمامُ الرِّضا عليه السلام :إنّما يَجيءُ الفَرَجُ على اليَأْسِ . ⁽⁹⁾

۱۶۷ ـ كَذَبَ الوَقّاتونَالإمامُ الباقرُ عليه السلامـ وقد سألَه الفُضَيلُ : هَل لهذا الأمرِ وقتٌ ؟ ـ: كَذَبَ الوَقّاتونَ ، كَذَبَ الوَقّاتونَ ، كَذَبَ الوَقّاتونَ . ⁽¹⁰⁾

۱۶۸ ـ عِلَّةُ الغَيبَةِالإمامُ الصّادقُ عليه السلام قالَ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :لابدّ للغُلامِ من غَيبةٍ، فقيلَ لَهُ : ولِمَ يا رسولُ اللّهِ ؟ قال : يَخافُ القَتْلَ . ⁽¹¹⁾

.

ص: 129

۱۶۳ ـ دشوار بودن ديندارى در زمان غيبت امام

۱۶۴ ـ دعا در زمان غيبت امام عليه السلام

۱۶۵ ـ انتظار فرج (گشايش)

۱۶۶ ـ ظهور قائم عليه السلام پس از نوميدى مردم

۱۶۷ ـ تعيين كنندگان وقت ظهور دروغ مى گويند

۱۶۳ ـ دشوار بودن ديندارى در زمان غيبت امامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :سوگند به آن كه به حق مرا نويد دهنده برانگيخت، آنان كه در روزگار غيبت او بر اعتقاد به او استوار بمانند از كبريت احمر كميابترند.

الغيبة ، نعماني :امام صادق عليه السلام فرمود : صاحب اين امر (امامت) غيبتى دارد كه در آن ديندار همانند كسى است كه خار ساقه گون را با دست مى زدايد. ـ امام سپس، اندكى خاموش ماند و آن گاه فرمود ـ : صاحب اين امر را غيبتى است، پس بايد كه بنده از خدا بترسد و به دين خويش چنگ آويزد.

ر.ك : دين ، باب ۷۳۹ .

۱۶۴ ـ دعا در زمان غيبت امام عليه السلامبحار الأنوارـ به نقل از عبداللّه بن سنان ـ: امام صادق عليه السلام فرمود: بزودى در شبهه اى خواهيد افتاد و بدون نشانه اى نمايان و امامى رهنما خواهيد ماند. از اين شبهه رهايى نمى يابد مگر آن كس كه دعاى غريق را بخواند. عرض كردم: دعاى غريق چگونه است؟ فرمود: مى گويى: «يا اللّه ، يا رحمن، يا رحيم، يا مقلّب القلوب ثبّت قلبى على دينك؛ خدايا! مهرگسترا! مهربانا! اى دگرگونساز دلها! دل مرا بر دينت استوار گردان». و من گفتم: «يا مقلّب القلوب والأبصار، ثبّت قلبى على دينك؛ اى دگرگونساز دلها و انديشه ها ! دل مرا بر دينت استوار گردان!» و امام فرمود: البته خداوند عز و جل دگرگون كننده دلها و انديشه هاست. اما تو همان بگو كه من مى گويم: اى دگرگونساز دلها! دل مرا بر دينت استوار گردان .

۱۶۵ ـ انتظار فرج (گشايش)پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :برترين كارهاى امّت من ، انتظار فرج از خداوند عز و جل است.

امام زين العابدين عليه السلام :انتظار فرج، خود بزرگترين فرج است.

امام صادق عليه السلام :هر كه در حال انتظار اين امر (ظهور قائم) بميرد ، همچون كسى است كه با قائم در خيمه او باشد؛ نه، بلكه به مانند كسى است كه پيشاپيش پيامبر خدا صلى الله عليه و آله شمشير مى زند.

امام كاظم عليه السلام :انتظار فرج، جزء فرج است.

۱۶۶ ـ ظهور قائم عليه السلام پس از نوميدى مردمامام صادق عليه السلام :به خدا قسم اين امر (ظهور) برايتان در نمى رسد مگر پس از آن كه نوميد شويد، نه به خدا، مگر پس از آن كه سره از ناسره تان جدا شود.

امام رضا عليه السلام :همانا فرج و گشايش ، پس از نوميدى مى آيد.

۱۶۷ ـ تعيين كنندگان وقت ظهور دروغ مى گويندامام باقر عليه السلامـ در پاسخ به اين پرسش فضيل كه آيا زمان ظهور تعيين شده است؟ ـفرمود : وقت گذاران دروغ مى گويند، وقت گذاران دروغ مى گويند، وقت گذاران دروغ مى گويند.

.

ص: 130

كمال الدين عن عبدِ اللّهِ بنِ الفَضلِ الهاشِمِيّ :سَمِعتُ الصّادقُ جَعفرَ بنَ مُحمَّدٍ عليهماالسلاميَقولُ : إنّ لِصاحبِ هذَا الأمرِ غَيبةً لابُدَّ مِنها يَرتابُ فيها كلُّ مُبطلٍ. فقُلتُ : وَلِمَ جُعِلتُ فِداكَ؟ قالَ : لِأمرٍ لَم يُؤذنْ لنا في كَشفِهِ لكُم . قلتُ : فما وجْهُ الحِكمةِ في غَيبتهِ ؟ قال : وجْهُ الحِكمةِ في غَيبتهِ وجهُ الحكمةِ في غَيباتِ مَن تقدّمَهُ مِن حُجَجِ اللّهِ تعالى ذِكرُهُ ، إنّ وجهَ الحكمةِ في ذلكَ لا يَنكشِفُ إلّا بعدَ ظهورِهِ ... إنّ هذا الأمرَ أمرٌ مِن أمرِ اللّهِ تعالى ، وسِرٌّ مِن سرِّ اللّهِ ، وغيبٌ مِن غَيبِ اللّهِ ، ومتى عَلِمنا أنّهُ عزّ وجلّ حكيمٌ صدّقْنا بأنّ أفعالَهُ كلَّها حِكمةٌ ، وإنْ كانَ وجهُها غيرَ مُنكَشِفٍ . ⁽¹⁾

عنه عليه السلام :القائمُ عليه السلام لَن يَظهرَ أبدا حتّى تَخرُجَ ودائعُ اللّهِ تعالى [يعني بها المؤمنينَ مِن أصلابِ الكافرينَ ]فإذا خَرجَتْ ظَهرَ على مَن ظَهرَ مِن أعداءِ اللّهِ فقتَلَهُم؟ ⁽²⁾

عنه عليه السلام :ما يكونُ هذا الأمرُ حتّى لا يبقى صِنفٌ مِن النّاسِ إلّا وقد وُلّوا عَلَى النّاسِ، حتّى لا يَقولَ قائلٌ : إنّا لو وُلِّينا لَعَدَلْنا ! ثُمّ يَقومُ القائمُ بالحقِّ والعَدلِ . ⁽³⁾

الإمامُ الكاظمُ عليه السلام :لو كانَ فيكُم عِدّةُ أهلِ بَدرٍ لَقامَ قائمُنا . ⁽⁴⁾

۱۶۹ ـ انتِفاعُ النّاسِ بِالإمامِ في غَيبتِهِالإمامُ المهديُّ عليه السلام :أمّا وَجـهُ الانْتِفاعِ بي في غَيبَتي فكالانْتِفاعِ بالشَّمسِ إذا غَيَّبها عَنِ الأبصارِ السَّحابُ ، وإنّي لَأمانٌ لأهلِ الأرضِ كما أنّ النُّجومَ أمانٌ لأهلِ السَّماءِ . ⁽⁵⁾

۱۷۰ ـ عَلاماتُ الظُّهورِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إذا هلَكَ الخاطِبُ ۶ وزَاغَ صاحِبُ العَصرِ وبقِيَتْ قلوبٌ تَتَقلّبُ مِن مُخْصِبٍ ومُجْدِبٍ، هلَكَ المُتَمَنّونَ واضْمَحَلَّ المُضْمَحِلّونَ وَبقِيَ المؤمنونَ ، وقَليلٌ ما يكونونَ ، ثلاثُمائةٍ أو يَزيدونَ ، تُجاهِدُ معَهُم عِصابةٌ جاهَدَتْ مَعَ رسولِ اللّهِ صلى الله عليه و آله يومَ بَدرٍ ، لَم تُقْتَلْ ولَم تَمُتْ . ⁽⁶⁾

كمال الدين عن محمّدَ بنِ مُسلمٍ :سَمعتُ أبا عبدِاللّهِ عليه السلام يَقولُ : إنّ قُدّامَ القائمِ عَلَاماتٍ تكونُ مِنَ اللّهِ عزّوجلّ للمؤمنينَ ، قلتُ : وما هِيَ ، جَعَلني اللّهُ فِداكَ؟ قالَ : ذلكَ قَولُ اللّهِ عزّ وجلّ : «وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ» يعني المؤمنينَ قبلَ خروجِ القائمِ عليه السلام « بِشَيْءٍ مِنَ الخَوْفِ والجُوعِ ونَقْصٍ مِنَ الأمْوالِ والأنْفُسِ والثَّمَراتِ وبَشِّرِ الصّابِرينَ» ⁽⁷⁾. ⁽⁸⁾

.

ص: 131

۱۶۸ ـ علّت غيبت

۱۶۹ ـ بهره گيرى مردم از امام در زمان غيبت

۱۷۰ ـ نشانه هاى ظهور

۱۶۸ ـ علّت غيبتامام صادق عليه السلام پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرمود:آن جوان را لاجرم غيبتى بايد. عرض شد: چرا، اى رسول خدا؟ فرمود: بيم كشته شدن مى رود.

كمال الدينـ به نقل از عبداللّه بن فضل هاشمى ـ: شنيدم امام صادق عليه السلام مى فرمود: صاحب الامر را غيبتى است كه ناچار به وقوع مى پيوندد كه هر باطل انديشى در آن شك مى كند . عرض كردم: فدايت شوم، براى چه؟ فرمود: به سبب چيزى كه اجازه نداريم آن را براى شما فاش سازيم. عرض كردم: پس، حكمت غيبت او چيست؟ فرمود: حكمت غيبت او همان حكمت غيبت حجّتهاى الهى پيش از اوست. حكمت آن فقط پس از ظهور او معلوم خواهد شد ... غيبت ، امرى از ( امور ) خداست و رازى از رازهاى خدا و غيبى از غيب خدا. وقتى دانستيم كه خداوند عز و جل حكيم است، تصديق مى كنيم كه همه كارهاى او از روى حكمت است هر چند راز حكيمانه بودن آنها بر ما معلوم نباشد.

امام صادق عليه السلام :قائم عليه السلام هرگز ظهور نمى كند تا آنگاه كه امانتهاى خداوند متعال (يعنى مؤمنان از صلب كافران) بيرون آيند . پس، هرگاه آنان بيرون آمدند قائم بر دشمنان خدا چيره مى شود و آنها را مى كشد.

امام صادق عليه السلام :اين كار (قيام قائم عليه السلام ) رخ نخواهد داد تا آن كه هر گروه و دسته اى حكومت بر مردم را به دست گيرد تا كسى نگويد : اگر حاكم مى شديم عدالت را مى گسترانديم. بعد از اين، قائم حق و عدل گستر قيام مى كند.

امام كاظم عليه السلام :اگر در ميان شما به تعداد اهل بدر وجود داشت، قائم ما قيام مى كرد.

۱۶۹ ـ بهره گيرى مردم از امام در زمان غيبتامام مهدى عليه السلام :چگونگى بهره مند شدن از من در روزگار غيبتم همچون بهره مند شدن از خورشيد است، آنگاه كه در پس ابر از ديدگان پنهان مى شود. من مايه امان زمينيانم همچنان كه ستارگانْ مايه امان آسمانيان هستند.

۱۷۰ ـ نشانه هاى ظهورامام على عليه السلام :آنگاه كه خاطب به هلاكت درمى افتد ⁽¹⁾و امامِ عصر از ديدگان پنهان مى شود و دلهايى شاداب و دلهايى ديگر فسرده مى گردند، آرزومندان نابود مى شوند و از هم فرو مى پاشند و مؤمنان باقى مى مانند كه شمارشان اندك است، سيصد نفر يا بيشتر. در ركاب اين مؤمنان دسته اى [از فرشتگان ]مى جنگند كه روز بدر در كنار پيامبر خدا صلى الله عليه و آله جنگيدند كه نه كشته شدند و نه مردند.

كمال الدينـ به نقل از محمّد بن مسلم ـ: از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مى فرمود: خداوند براى مؤمنان نشانه هايى از قيام قائم عليه السلام بر شمرده است. عرض كردم: خداوند مرا فداى شما كند ، آن نشانه ها چيست؟ فرمود: اين سخن خداوند متعال كه: «شما» يعنى مؤمنان پيش از قيام قائم «را حتما به چيزى از ترس و گرسنگى و كمبود مال و جان و ميوه ها مى آزماييم و شكيبايان را نويد ده» .

.

ص: 132

الإمامُ المهديُّ عليه السلام وقد سألَه عليُّ بنُ مهزيارَ :يا سيّدي ، متى يكونُ هذا الأمرُ ؟ ـ إذا حِيلَ بينَكُم وبينَ سبيلِ الكعبةِ . ⁽¹⁾

۱۷۱ ـ عِندَ الظُّهورِالإمامُ عليٌّ عليه السلام :إذا نادى مُنادٍ من السَّماء : «إنّ الحَقَّ في آلِ محمّدٍ» فعندَ ذلكَ يَظهرُ المَهديُّ على أفواهِ النّاسِ ، ويُشْرَبونَ حُبَّهُ ، فلا يكونُ لَهم ذِكْرٌ غـيرُهُ . ⁽²⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :إذا وَقَعَ أمرُنا وجاءَ مَهدِيُّنا كانَ الرَّجُلُ مِن شيعَتِنا أجرأَ مِن لَيثٍ وأمضى مِن سِنانٍ يَطَأُ عَدُوَّنا بِرِجلَيهِ وَيضرِبُهُ بِكَفَّيهِ وذلِكَ عِندَ نُزولِ رَحمَةِ اللّهِ وفَرَجِهِ عَلَى العِبادِ . ⁽³⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إذا قامَ القائِمُ عليه السلام حَكَمَ بِالعَدلِ وَارتَفَعَ في أيّامِهِ الجَورُ ، وأمِنَت بِهِ السُّبُلُ ، وأخرَجَتِ الأَرضُ بَرَكاتِها ورَدَّ كُلَّ حَقٍّ إلى أهلِهِ . ⁽⁴⁾

الإمامُ الصّادقُ عليه السلام :إنّ قائمَنا إذا قامَ مَدَّ اللّهُ عزّ وجلّ لِشيعتِنا في أسْماعِهِم وأبْصارِهِم ، حتّى (لا) يكونَ بينَهُم وبينَ القائمِ بَريدٌ ، يُكلِّمُهُم فيَسْمَعونَ ، ويَنظُرُونَ إليهِ وهُو في مكانِهِ . ⁽⁵⁾

الغيبة للنعماني عن الإمامِ الصّادقِ عليه السلام :معَ القائمِ عليه السلام مِن العربِ شيءٌ يَسيرٌ ، فقيلَ له: إنّ مَن يَصِفُ هذا الأمرَ مِنهُم لَكثيرٌ ! قالَ: لابُدّ للنّاسِ مِن أنْ يُمَحَّصوا ويُمَيَّزوا ويُغَرْبَلوا ، وسَيَخرُجُ مِن الغِرْبالِ خَلْقٌ كثيرٌ . ⁽⁶⁾

عنه عليه السلام :إذا خرجَ القائمُ عليه السلام خَرجَ مِن هذا الأمرِ مَن كانَ يرى أنّهُ مِن أهلِهِ ، ودخلَ فيهِ شِبْهُ عَبَدَةِ الشَّمسِ والقمرِ . ⁽⁷⁾

۱۷۲ ـ العالَمُ بَعدَ ظُهورِ المَهدِيِّ عليه السلامرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :يَخرُجُ في آخرِ اُمّتي المَهديُّ ، يَسْقيهِ اللّهُ الغَيْثَ، وتُخرِجُ الأرضُ نَباتَها ، ويُعطَى المالُ صِحاحا ، وتَكْثُرُ الماشِيَةُ ، وتَعْظُمُ الاُمّةُ . ⁽⁸⁾

الإمامُ زينُ العابدينَ عليه السلام :إذا قامَ قائمُنا أذْهَبَ اللّهُ عن شِيعتِنا العاهَةَ ، وجَعلَ قلوبَهُم كَزُبَرِ الحديدِ ، وجَعلَ قُوّةَ الرّجُلِ مِنهُم قُوّةَ أربَعينَ رجُلاً ، ويكونونَ حُكّامَ الأرضِ وسَنامَها . ⁽⁹⁾

الإمامُ الباقرُ عليه السلام :إذا قامَ القائمُ عَرَضَ الإيمانَ على كلِّ ناصِبٍ ، فإنْ دَخلَ فيهِ بِحَقيقةٍ وإلّا ضَربَ عُنُقَهُ أو يُؤدّيَ الجِزْيةَ كما يُؤدّيها اليومَ أهلُ الذِّمّةِ ، ويَشُدُّ على وَسَطِهِ الهِمْيانَ ، ويُخرِجُهُم مِن الأمْصارِ إلَى السَّوادِ . ⁽¹⁰⁾

.

ص: 133

۱۷۱ ـ در هنگام ظهور

۱۷۲ ـ جهان، پس از ظهور امام مهدى عليه السلام

امام مهدى عليه السلامـ در پاسخ به اين پرسش على بن مهزيار كه: سرورم! اين امر (ظهور) كى خواهد بود؟ ـفرمود : هرگاه راه كعبه بر شما بسته شود.

۱۷۱ ـ در هنگام ظهورامام على عليه السلام :هرگاه آواز دهنده اى از آسمان آواز برآورد كه: «همانا حق در ميان خاندان محمّد است» آن هنگام مهدى بر سر زبانهاى مردم مى افتد و جام محبت او را سر مى كشند و جز ياد و نام او بر زبان نمى آورند.

امام باقر عليه السلام :هر گاه زمام امور به دست ما بيفتد و مهدى ما بيايد ، هر يك از شيعيان ما ، كارى تر از شير و برنده تر از شمشير خواهند شد . دشمنان ما را به زير پا مى گذارند و با دست آنان را مى كوبند . و اين ، هنگامى است رحمت خداوند فرود آيد و بر بندگانش گشايش خدا نازل شود .

امام صادق عليه السلام :هرگاه قائم برخيزد ، به دادگرى حكم راند و ستم در روزگار او به سر آيد و راه ها امن شود و زمين بركت هاى خود را بيرون ريزد و هر حقى به صاحبش داده شود .

امام صادق عليه السلام :زمانى كه قائم ما قيام كند، خداوند عز و جل گوشها و چشمهاى شيعيان ما را چنان توانا مى كند كه ميان آنان و قائم پيكى نباشد. از همان جايى كه هست با شيعيان سخن مى گويد و آنها سخنانش را مى شنوند و او را مى بينند.

الغيبة ، نعمانىـ به نقل از امام صادق ـعليه السلام : اندكى از عربها به همراه قائم عليه السلام قيام مى كنند . عرض شد : عده زيادى از عربها خود را از ياران او مى دانند ؟ ! فرمود : مردم بايد پالايش شوند و سره و ناسره شان از هم جدا گردد و غربال شوند و شمار فراوانى از غربال خواهند گذشت .

امام صادق عليه السلام :زمانى كه قائم عليه السلام قيام كند كسانى كه گمان مى شود از خاندان او هستند ، از صف آن حضرت خارج مى شوند و افرادى به مانند خورشيد و ماه پرستان به صف او در مى آيند.

۱۷۲ ـ جهان، پس از ظهور امام مهدى عليه السلامپيامبر خدا صلى الله عليه و آله :در ميان واپسين امّتم، مهدى ظهور مى كند. خداوند به او باران عطا مى كند، زمين گياهش را برمى روياند، مال به يكسان و بى كم و كاست عطا مى شود، دامها و چارپايان زياد مى شوند، و امّت سربلند و بزرگ مى گردد.

امام زين العابدين عليه السلام :زمانى كه قائم ما قيام كند، خداوند آفت را از شيعيان ما مى زدايد و دلهاى آنان را چون پاره هاى آهن [سخت و تزلزل ناپذير ]مى كند و هر مرد آنان را قدرت چهل مرد مى دهد. آنان فرمانروا و سالار جهان خواهند بود.

امام باقر عليه السلام :زمانى كه قائم قيام كند ايمان را بر هر دشمن كينه توزى عرضه مى كند، اگر از جان و دل ايمان نياورد گردنش زده مى شود يا همچون ذمّيان امروز جزيه مى پردازد و به كمر او زنّار مى بندد و آنان را از شهرها به دشت ها مى فرستد.

.

ص: 134

الإيمان

۳۰ الإيمان۱۷۳ ـ الإيمانُ وَالإسلامُالكتاب:(قَالَتِ الْأَعْرَابُ آمَنّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَلكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْاءِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ ) . ⁽¹⁾

الحديث :الإمامُ الباقرُ عليه السلام :الإيمانُ إقرارٌ وعملٌ ، والإسلامُ إقرارٌ بلا عملٍ . ⁽²⁾

الإمامِ الصّادقِ عليه السلام :إنّ الإيمانَ ما وَقَرَ في القلوبِ ، والإسلامَ ما علَيهِ المَناكِحُ والمَوارِيثُ وحَقْنُ الدِّماءِ . ⁽³⁾

۱۷۴ ـ حقيقةُ الإيمانِرسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله :ليسَ الإيمانُ بالتَّحَلّي ولا بالتَّمَنّي ، ولكنَّ الإيمانَ ما خَلَصَ في القلبِ وصَدّقَهُ الأعمالُ . ⁽⁴⁾

عنه صلى الله عليه و آله :الإيمانُ مَعرِفةٌ بالقلبِ ، وقَولٌ باللِّسانِ ، وعَملٌ بالأرْكانِ . ⁽⁵⁾

عنه صلى الله عليه و آله :الإيمانُ ، الصَّبرُ والسَّماحةُ . ⁽⁶⁾

عنه صلى الله عليه و آله :إنّ لكلّ شيءٍ حقيقةً ، وما بلَغَ عبدٌ حقيقةَ الإيمانِ حتّى يَعلَمَ أنّ ما أصابَهُ لَم يكُنْ لِيُخْطِئَهُ وما أخْطأهُ لم يَكُن لِيُصيبَهُ . ⁽⁷⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا يَحُقُّ العبدُ حقيقةَ الإيمانِ حتّى يَغْضَبَ للّهِ ويَرضى للّهِ ، فإذا فَعلَ ذلكَ فَقَدِ اسْتَحَقَّ حقيقةَ الإيمانِ . ⁽⁸⁾

عنه صلى الله عليه و آله :لا يُؤمِنُ عبدٌ حتّى يُحِبَّ للنّاسِ ما يُحبُّ لِنفسهِ مِن الخَيرِ . ⁽⁹⁾