مناسک همراه

1.

واجب است احرام داخل مسجد شجره (بنابر احتياط در صورت امكان در مسجد قديم؛ آيت‌الله بهجت) باشد و احرام خارج از آن كفايت نمي‌كند؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

2.

بنابر احتياط واجب، داخل مسجد شجره احرام صورت گيرد؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، سيستاني و نوري.

3.

احرام در محاذي مسجد از طرف چپ يا راست كفايت مي‌كند، هر چند احرام از داخل مسجد مستحب است؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي، سبحاني و مكارم. (البته بنابر احتياط واجب از پشت مسجد قديم احرام نبندد؛ آيت‌الله تبريزي).

4.

احرام در منطقه ذوالحليفه جايز است؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله اردبيلي.

1.

از همانجا احرام ببندد؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، فاضل، بهجت، زنجاني، مكارم و نوري.

2.

اگر از ميقات ديگري عبور مي‌كند، از ميقات بعدي محرم شود؛ وگرنه بايد به مقداري كه ممكن است به طرف ميقات برگردد و محرم شود؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و سبحاني.

3.

احتياط واجب اين است كه به مقداري كه ممكن است به طرف ميقات برگردد و محرم شود؛ آيات عظام: تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني و اردبيلي.

1.

اگر به اعمال مي‌رسد، بايد از حرم خارج شود و (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله بهجت) به طرف ميقات به مقداري كه ممكن است برود وإلاّ از ادني الحل محرم شود و در صورت عدم تمكن از رفتن به ادني الحلّ در مكه محرم شود؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و سبحاني.

2.

اگر به اعمال مي‌رسد، بايد از حرم خارج شود

1.

بنابر احتياط واجب جايز نيست، اگر چه ميقات ديگري در پيش باشد؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، تبريزي، مكارم و نوري.

2.

نبايد بدون احرام از محاذي گذر كند؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و سبحاني. (البته اگر به هيچ يك از ميقات‌ها عبورش نيفتد؛ آيت‌الله خامنه‌اي)

3.

در صورتي كه ميقات يا محاذي ميقاتي در پيش داشته باشد، بعيد نيست كه گذشتن جايز باشد؛ آيت‌الله فاضل و آيت‌الله سيستاني.

4.

گذشتن از محاذي دور مانعي ندارد، اما براي ورود به مكه يا حرم بايد احرام ببندد؛ آيت‌الله زنجاني.

5.

عبور از محاذات ميقات غير از محاذي مسجد

6. اهل مدينه مي‌توانند براي احرام از ذوالحليفه بگذرند و در جحفه محرم شوند؛ آيت‌الله بهجت.

1.

در صورت امكان بايد به ميقات برگردد؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، زنجاني، صافي و سبحاني. (مگر آنكه بدون عذر از ذوالحليفه گذشته و به جحفه رسيده كه احرام از آن كافي است و لازم نيست برگردد، هر چند گنهكار است؛ آيت‌الله سيستاني)

2.

بنابر احتياط واجب به ميقات قبلي برگردد؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل و نوري.

3.

بنابر احتياط مستحب به ميقات قبلي برگردد؛

1.

بنابر احتياط نزديك مسجد محرم شوند و در جحفه يا محاذي آن تجديد احرام كنند؛ امام خميني.

2.

در محاذي مسجد محرم شوند و بنابر احتياط در جحفه يا محاذي آن تجديد احرام كنند؛ آيت‌الله بهجت.

3.

بايد از جحفه يا محاذي آن محرم شوند؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

4.

احرام از نزديك مسجد شجره كفايت مي‌كند؛ بقيه مراجع.

1.

احرام با نذر جايز است، مگر آنكه بداند مستلزم ارتكاب حرام مي‌شود ـ مانند استظلال ـ كه انعقاد نذر، مورد اشكال است؛ آيت‌الله سيستاني. بله، اگر بداند براي احرام عمره تمتع نمي‌تواند به يكي از مواقيت معروفه برود، نذر اشكال ندارد؛ ولي احتياط آن است كه در ادني‌الحل، تجديد احرام كند؛ آيت‌الله فاضل.

2.

اگر از يكي از مواقيت پنج‌گانه، يا از نزديكي‌هاي آن مي‌گذرند، نمي‌توانند حتي با نذر از غير مواقيت محرم شوند، و اگر از آنجا نمي‌گذرند، قبل از حرم هركجا محرم شوند، كافي است و نيازي به نذر نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

اگر نذر كند از محلي كه پيش از ميقات است

1.

نذر زن، بايد با اذن شوهر باشد؛ آيات عظام: امام خميني،گلپايگاني، صافي و نوري. ولي اجازه در سفر كفايت از اذن در نذر مي‌كند؛ آيت‌الله فاضل.

2.

اگر شوهر حضور دارد، بايد بنابر احتياط واجب، نذر زن با اجازه او باشد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

اگر نذر زن، مزاحم حق شوهر نباشد، اجازه لازم نيست؛ بقيه مراجع.

1.

محل احرام حج، بنابر احتياط واجب، مكه قديم است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت و صافي.

2.

محل احرام حج، شهر مكه است هرجا باشد... گرچه در محله‌هاي تازه‌ساز؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، فاضل، خامنه‌اي، زنجاني و نوري. ولي در مناطقي كه جزو حرم نيست، احرام بنابر احتياط

1.

لازم نيست، ولي با قصد انجام محرماتي كه عمره يا حج را باطل مي‌كند، احرام باطل بلكه غير ممكن است؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، فاضل، خامنه‌اي، سبحاني، اردبيلي و نوري.

2.

اگر مكلف قصد داشته باشد در حين احرام عمره مفرده قبل از فارغ شدن از سعي با همسر خود نزديكي كند يا در اين كار ترديد داشته باشد

3.

قصد ترك⁽¹⁾جميع محرّمات لازم است؛ آيات عظام: گلپايگاني، بهجت، صافي و مكارم.

4.

عزم بر ترك محرّمات احرام، از اول تا آخر احرام لازم نيست؛ آيت‌الله تبريزي.

1.

اكتفا به ذكر «لَبَّيْكَ، اللّهُمَّ لَبَّيْكَ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ» جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني و نوري.

2.

بنابر احتياط (بنابر فتوا؛ آيت‌الله زنجاني) «انّ الحمد والنعمة لك والملك لا شريك لك» به آن ضميمه شود؛ آيات عظام: بهجت، گلپايگاني، سبحاني، صافي، اردبيلي و مكارم.

1.

احتياط واجب در مراعات است؛ آيت‌الله نوري.

2.

اگر در نزد اهل لسان صحيح باشد اشكال ندارد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

اشكال ندارد. بقيه مراجع.

1.

هنگام ورود به حرم تلبيه را قطع كند؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، مكارم و سبحاني.

2.

بنابر احتياط هنگام ورود به حرم تلبيه را قطع كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، سيستاني و صافي.

3.

مستحب است تا ورود به حرم تلبيه را تكرار نمايد؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

هنگام مشاهده كعبه تلبيه را قطع كند؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، مكارم و سبحاني.

2.

بنابر احتياط هنگام مشاهده كعبه (موضع

1.

وقتي خانه‌هاي مكه پيدا شد، تلبيه را قطع كند؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، فاضل، خامنه‌اي و مكارم.

2.

بنابر احتياط واجب وقتي خانه‌هاي مكه پيدا شد، تلبيه را قطع كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، بهجت، سيستاني، صافي، اردبيلي و نوري.

3.

تكرار تلبيه تا ديدن خانه‌هاي مكه مستحب است و بعد از آن استحبابي ندارد؛ آيت‌الله زنجاني (و واجب است قطع كند؛ آيت‌الله سبحاني).

1.

محدوده مكه زمان پيامبر اكرم9 است؛ آيت‌الله زنجاني.

2.

خانه‌هاي قديمي مكه است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، سيستاني و سبحاني.

3.

خانه‌هايي كه در زمان انجام عمره جزو مكه

1.

تا ظهر روز عرفه مستحب است و بعد از آن مستحب نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

2.

بايد تا ظهر روز عرفه بيشتر تلبيه نگويد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، مكارم و سبحاني.

3.

بنابر احتياط واجب تا ظهر روز عرفه بيشتر تلبيه نگويد؛ بقيه مراجع.

1.

بنابر احتياط، در كمتر از يك ماه، به قصد رجاء به‌جا آورده شود؛ امام خميني.

2.

فاصله معيّن شرط نيست؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، سبحاني، اردبيلي و

4.

در يك ماه قمري اشكال دارد و به قصد رجاء آورده شود؛ آيت‌الله مكارم.

5.

اگر هر دو را براي خود انجام مي‌دهد، در عمره مفرده قصد رجاء نمايد؛ آيت‌الله صافي.

2. فاصله معيني بين دو عمره مفرده شرط نيست؛ آيات عظام: گلپايگاني، بهجت، زنجاني، سبحاني و نوري.

4. بين دو عمره وجود فاصله معين شرط نيست، ولي بنابر احتياط در هر ماه فقط يك عمره براي خود مي‌تواند به‌جا آورد. و اگر دو عمره براي افراد ديگر انجام دهد يا يك عمره براي خود و يك عمره هم براي ديگري، فاصله مذكور شرط نيست؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

1.

ملاك ماهي است كه در آن محرم شده است؛ آيات عظام: گلپايگاني، تبريزي، سيستاني، صافي و سبحاني.

2.

ملاك ماهي است كه در آن عمره را انجام داده است؛ آيات عظام: خويي، فاضل و مكارم.

3.

در خصوص ماه رجب بنابر احتياط ملاك

4. اگر از احرام عمره مفرده سي روز نگذشته، لازم نيست احرام ببندد؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

اگر به جده مي‌روند، تا سي روز فاصله نشده لازم نيست محرم شوند، ولي اگر به مدينه مي‌روند و از آنجا به مكه برمي‌گردند، بايد در مسجد شجره محرم شوند براي عمره مفرده ديگر و اگر با عمره مفرده اول يك ماه فاصله نشده، عمره دوم را رجاءً بجا آورند؛ امام خميني.

2.

اگر سي روز از احرام قبلي آنان نگذشته باشد، تجديد احرام لازم نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

اگر از احرام قبلي سي روز گذشته، بايد محرم شود و اگر فاصله كمتر از سي روز بوده و در غير آن ماهي است كه احرام بسته، احتياط واجب آن است كه محرم شود؛ آيت‌الله گلپايگاني.

4. اگر در همان ماه قمري كه محرم شده وارد شود، تجديد احرام لازم نيست؛ بقيه مراجع.

2.

چنانچه بدون عذر از مكه خارج شده عمره تمتعش باطل مي‌شود و در مورد گذشتن از ميقات، چنانچه از احرام قبلي او سي روز نگذشته، مي‌تواند بدون احرام از ميقات بگذرد؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

اگر در همان ماه برگردد احرام لازم نيست و اگر در ماهِ بعد باشد، پس اگر دوباره نخواهد خارج شود تا زمان حج بايد به قصد عمره تمتع محرم شود و اگر دوباره قصد خروج و بازگشت در ماه بعد دارد، بايد به قصد عمره مفرده محرم شود؛

5. احتياط واجب آن است كه از ميقات بدون احرام بگذرد و براي دخول مكه احرام ببندد و براي حج خود نيز از مكه محرم شود و هر دو احرام را به قصد قربت مطلقه انجام دهد؛ آيت‌الله نوري.

2.

اگر به صورت يقه پيراهن در بيايد، جايز نيست؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

3.

بنابر احتياط واجب جايز نيست؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، سيستاني، سبحاني و اردبيلي.

4.

از اموري همچون گره زدن و بستن لبه‌هاي جامه احرام مردان با هر وسيله تا لزوم نداشته باشد اجتناب شود؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

جايز است؛ آيات عظام: فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني و اردبيلي.

2.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، بهجت، مكارم و نوري.

3.

جايز نيست، مگر در صورت لزوم؛ آيت‌الله زنجاني.

4.

استفاده از هميان و كمربندي كه براي حفظ پول به كمر مي‌بندند جايز است؛ آيت‌الله گلپايگاني و

5. در صورتي كه كمربند پهن نباشد و پوشش حساب نشود، اشكال ندارد؛ آيت‌الله سبحاني.

1.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت و نوري.

2.

اگر تمام روي پا پوشيده نشود (و لباس هم صدق نكند؛ آيت‌الله خامنه‌اي) جايز است؛ بقيه مراجع.

1.

اشكال ندارد؛ آيات عظام: فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، زنجاني، سيستاني و مكارم.

2.

اگر لباس صدق نكند اشكال ندارد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

بنابر احتياط از ساعتي كه بند دوخته دارد اجتناب كند؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، گلپايگاني، بهجت، صافي، سبحاني، اردبيلي و نوري.

1.

جايز نيست، مگر در حال ضرورت و در صورت علم و عمد كفاره دارد، هر چند لزوم كفاره در شب‌هاي غير باراني و بين الطلوعين بنابر احتياط است؛ آيت‌الله زنجاني.

2.

تنها در صورت باران (و يا باد شديد؛ آيت‌الله سبحاني) جايز نيست؛ آيت‌الله مكارم.

3.

بنابر احتياط واجب (در شب باراني؛ آيت‌الله سيستاني ـ در شب‌هاي باراني و سرد به خاطر تحفظ از سرما؛ آيت‌الله خامنه‌اي) جايز نيست؛ آيت‌الله تبريزي.

4.

چنانچه موجب تحفظ از باران، گرما و سرما (و باد و مانند آن؛ آيت‌الله خويي) نباشد جايز است؛ آيت‌الله اردبيلي.

5.

جايز است؛ بقيه مراجع.

1. مانعي ندارد؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، فاضل، مكارم، صافي و نوري.

2.

بنابر احتياط واجب جايز نيست؛ آيات عظام: تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، سيستاني و اردبيلي.

3.

بنابر احتياط واجب تا دخول مكه متيقن سابق استظلال نكند؛ آيت‌الله خويي.

4.

تنها در صورت مشقت شديد يا اختياري نبودن آن براي محرم جايز است؛ آيت‌الله زنجاني.

5.

استظلال در روز جايز نيست و در شب هم در صورت باد شديد يا باران جايز نيست؛ آيت‌الله سبحاني.

1.

نبايد به مرد و حتي شوهر خود نشان دهد، ولي جلوگيري از ديده شدن آنها توسط شوهر لازم نيست؛ آيت‌الله سبحاني.

2.

بنابر احتياط مستحب براي شوهر و ديگر محارم ظاهر نسازد؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

نبايد به مرد و حتي شوهر خود نشان دهد؛ بقيه مراجع.

1.

جايز است؛ آيت‌الله خامنه‌اي و آيت‌الله مكارم.

2.

بنابر احتياط واجب مطلقاً جايز نيست؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

در حال ضرورت مانعي ندارد، ولي به

4.

در حال ضرورت مانعي ندارد و كفاره هم ندارد؛ آيت‌الله فاضل.

5.

اگر مثل نخ باشد، مانعي ندارد و اگر زنان مضطر به اين عمل باشند اشكال ندارد؛ آيت‌الله تبريزي.

6.

جايز نيست؛ آيت‌الله نوري.

1.

جايز نيست؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

2.

احتياط در ترك است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل و نوري.

3.

جايز است؛ بقيه مراجع.

2.

مطلقاً (بنابر احتياط؛ آيت‌الله تبريزي) كفاره دارد؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

در فرض معطر بودن كفاره دارد؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، صافي، سبحاني و نوري. (و بنابر احتياط غير معطر نيز كفاره دارد؛ آيت‌الله مكارم).

4.

بنابر احتياط واجب در فرض معطر بودن كفاره دارد؛ آيات عظام: بهجت، سيستاني و اردبيلي.

2.

بنابر احتياط واجب جايز نيست؛ آيات عظام: خويي، خامنه‌اي، سيستاني و اردبيلي.

3.

جايز است؛ بقيه مراجع.

1.

رعايت فاصله بين كعبه تا مقام ابراهيم واجب است، مگر آنكه ضرورت اقتضا كند؛ يعني نتواند در اين حد طواف كند و زماني كه خلوت باشد را نيز پيدا نكند، كه در اين صورت با رعايت الأقرب فالأقرب طواف خارج از مطاف جايز است؛ امام خميني و آيت‌الله سبحاني.

2.

در صورت امكان بنابر احتياط طواف بايد در محدوده مذكور باشد، ولي در موارد ازدحام، طواف در خارج از اين محدوده نيز كافي است؛ آيت‌الله تبريزي.

3.

چنانچه ضرورت عرفي اقتضا كند انجام طواف در خارج از اين محدوده با رعايت الاقرب فالاقرب مانعي ندارد؛ آيت‌الله فاضل.

4.

رعايت فاصله مذكور لازم است و كسي كه نمي تواند در اين محدوده طواف كند و يا ازدحام جمعيت است، نايب مي‌گيرد و اگر از آن هم معذور است، مي‌تواند در فاصله دورتر طواف كند و رعايت الأقرب فالأقرب لازم نيست، البته در ايام شلوغ مثل حج و رمضان كه مشقت نوعيه دارد استثناء است؛ آيت‌الله زنجاني.

5.

براي كساني كه نتوانند در محدوده مذكور طواف كنند و يا طواف براي آنها مشقت داشته باشد، با تحري اوقات خلوت نسبي طواف در خارج از محدوده جايز است؛ آيت‌الله بهجت.

6.

مطاف حد خاصي ندارد، الاّ اينكه بايد به صف طواف كننده‌گان متصل باشد؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و اردبيلي.

1.

اشكال ندارد؛ آيات عظام: خامنه‌اي، سيستاني، مكارم و نوري. (و به شرط اتصال به طواف كنندگان در تمام دورها؛ آيت‌الله اردبيلي)

2.

حائل مذكور مشكلي ايجاد نمي‌كند، ولي از آنجايي كه سازه مذكور خارج از محدوده طواف بين مقام و كعبه است مجزي نيست؛ مگر در حال ضرورت و ايام شلوغ سال؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله سبحاني.

3.

صدق طواف از طبقه اول با وجود حائل مشكل است و لذا معذورين كه مجاز از طواف در طبقه اول هستند احتياط به جمع بين طواف و نايب

1.

نماز صحيح است، البته به شرط آنكه در صورت امكان بر «مايصح السجود عليه» سجده كند؛ آيات عظام: سيستاني، مكارم، اردبيلي و نوري.

2.

در صورت امكان نماز در صحن مسجد الحرام، خلف مقام خوانده شود؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

چنانچه بتوان سجده خود را بر «مايصح السجود عليه» در همان طبقه اول سازه پشت مقام به‌جا آورد، مانعي ندارد والا بايد نماز را در پايين خواند؛ آيت‌الله سبحاني.

4.

نماز طواف بر روي سازه صحيح نيست، حتي اگر سجده بر «مايصح عليه السجود» باشد؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله صافي.

1.

اشكال ندارد؛ آيت‌الله مكارم و آيت‌الله اردبيلي.

2.

صحيح نيست و اگر نتواند در مطاف طواف كند بايد نايب بگيرد كه در پائين از طرف او طواف كند؛ آيات عظام: زنجاني، سيستاني، صافي و نوري.

3.

بنابر احتياط واجب هم نايب بگيرد كه از پايين طواف كند و هم خودش از طبقه فوقاني طواف كند؛ آيات عظام: فاضل، تبريزي و خامنه‌اي.

4.

بايد براي طواف در پايين نايب بگيرد و علاوه بر نايب، خود نيز نماز طواف را در پايين و اگر مشقت دارد، در بالا به گونه‌اي كه پشت مقام قرار گيرد بخواند؛ آيت‌الله سبحاني.

1.

جايز نيست؛ آيت‌الله نوري.

2.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، بهجت، سبحاني و صافي.

1.

جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، تبريزي، خامنه‌اي، زنجاني، سيستاني، مكارم و اردبيلي.

2.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، بهجت، سبحاني، صافي و نوري.

1.

در حدث اكبر اعاده و در حدث اصغر بنابر احتياط واجب تكميل و اعاده كند؛ امام خميني و آيت‌الله نوري.

2.

بعد از طهارت، طواف را اعاده كند؛ بقيه مراجع.

1.

بعد از طهارت، طواف را تكميل و اعاده مي‌كند؛ آيت‌الله فاضل (بنابر احتياط واجب؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني و صافي)

2.

حكم قبل از نصف را دارد؛ آيات عظام: امام خميني، سيستاني، اردبيلي و نوري.

3.

حكم بعد از اتمام شوط چهارم را دارد؛ آيات عظام: تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، مكارم و سبحاني.

4.

اگر حدث بدون اختيار باشد، بعد از طهارت، طواف را تكميل كرده و اعاده نمايد و اگر با اختيار باشد باطل است؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

بعد از طهارت، طواف را تكميل مي‌كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، مكارم، صافي و نوري.

2.

بنابر احتياط واجب آن را تكميل كرده، سپس اعاده نمايد؛ آيت‌الله تبريزي.

3.

اگر حدث بدون اختيار باشد، بعد از طهارت، طواف را تكميل مي‌كند و اگر با اختيار باشد باطل است؛ آيت‌الله زنجاني.

4.

اگر حدث بدون اختيار باشد، بعد از طهارت،

1.

اگر بعد از حدث اصغر شك كند كه غسل كرده يا نه، بايد غسل كرده و طواف را اعاده نمايد و براي اعمال آتيه وضو بگيرد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و اردبيلي.

2.

اگر احتمال دهد هنگام طواف متوجه طهارت خود بوده به شك خود اعتنا نكند؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

اگر سابقه او از جهت تقدم طهارت و حدث قبل از شروع به طواف روشن نباشد به شك خود اعتنا نكند ولي بايد براي اعمال بعد طهارت لازم را تحصيل نمايد؛ آيت‌الله سبحاني.

4.

طواف او صحيح است، ولي بايد براي نماز طواف وضو بگيرد؛ بقيه مراجع.

1.

اعاده طواف و نماز آن كافي است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، مكارم و نوري.

2.

علاوه بر اعاده طواف و نماز آن، اعاده سعي و تقصير نيز (بنابر احتياط؛ آيات عظام: تبريزي، بهجت و اردبيلي) لازم است؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، زنجاني، سبحاني و صافي.

3.

اگر قبل از گذشتن وقت يادش آمد بايد آن را جبران كند و بعد از آن سعي و تقصير را نيز اعاده كند و اگر بعد از گذشتن وقت تدارك متوجّه شود، در صورت سهو و نسيان، اعاده طواف كافي است و در صورت جهل حجّش باطل است و به احتياط

1.

با تدارك طواف‌ها و نماز، حج او صحيح است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، مكارم و نوري.

2.

با تدارك طواف‌ها و نماز و سعي، حج او صحيح است و اگر از مكه خارج شده و بازگشتن حرجي است، نايب بگيرد و علاوه بر نايب خودش هر كجا كه هست نماز طواف را بخواند. ولي چنانچه بعد از ذي‌حجه متوجه بطلان وضوي خود در طواف حج شد، وظيفه او عمره مفرده است و چنانچه خود نمي‌تواند، بايد نايب بگيرد و سال بعد حج واجب خود را به‌جا آورد؛ آيت‌الله سبحاني.

3.

با تدارك طواف‌ها و نماز، حج او صحيح است؛ ولي در فرض جهل به حكم حج او باطل است و بنابر احتياط واجب بايد يك شتر كفاره بدهد و از احرام خارج شده است؛ آيت‌الله سيستاني و آيت‌الله اردبيلي (بنابر احتياط واجب سعي را هم اعاده

4.

واجب است نايب بگيرد و احتياط اين است نايب بعد از طواف، سعي را نيز اعاده كند؛ آيت‌الله بهجت.

5.

اگر بعد از مراجعت به وطن متوجه شده، اعاده طواف و نماز آن كافي است؛ آيت‌الله زنجاني.

6.

طواف باطل است و احرام باقي است و اگر در ذي‌حجه در مكه متوجه شود، طواف ها و نماز آن ها و سعي را انجام داده و عمره مفرده نيز به‌جا آورد و در سال بعد حج واجب را به‌جا آورد و اگر بعد از ذي‌حجه متوجه شود، عمره مفرده را انجام دهد و چنانچه در خارج از ميقات باشد لازم است دوباره محرم شود رجاءً و اعمال عمره مفرده را با طواف نساء انجام دهد تا مُحلّ شود و در سال بعد حج واجب خود را به‌جا آورد؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

7.

حجّ تمتع او باطل است و بنابر احتياط طواف و سعي را به قصد عمره مفرده به‌جا آورده و تقصير يا حلق نموده، طواف نساء را انجام داده از احرام

8. اگر زمان تدارك گذشته حج و احرام او باطل است و اگر زمان تدارك باقي باشد مانند اينكه طواف حج باطل بوده و هنوز ماه ذي‌حجه تمام نشده، طواف و اعمال مترتبه را اعاده كند و اگر متمكن از مباشرت نيست براي آن اعمال نايب بگيرد و نبايد اعاده غير از طواف نساء از ماه ذي‌حجه بگذرد؛ آيت‌الله خويي.

1.

براي طواف و نماز يك وضو كافي است، مادامي كه خروج بول به شكل متعارف نباشد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، سيستاني و زنجاني

2.

براي طواف و نماز يك وضو كافي است، اگر نماز را بلافاصله بعد از طواف مي‌خواند و در غير اين صورت براي هر يك وضو بگيرد؛ آيت‌الله مكارم.

3.

اگر تجديد وضو در اثناء طواف مشقت دارد براي طواف يك وضو بگيرد و چهار شوط آن را به‌جا آورد و بعد تجديد وضو نموده و سه شوط ديگر آن را انجام دهد؛ آيت‌الله گلپايگاني.

4.

اگر حرج و مشقتي نباشد، در اثناي عمل تجديد وضو لازم است و گرنه يك وضو براي طواف و يك وضو براي نماز كافي است؛ بقيه مراجع. (و بنابر احتياط واجب نايب هم بگيرد؛ آيت‌الله فاضل).

1. براي طواف و نماز يك وضو كافي است، مگر حدثي غير از آنچه مستند به بيماري او مي‌باشد از او سر بزند؛ آيت‌الله سيستاني و آيت‌الله زنجاني. (و به

2.

بايد براي طواف نائب بگيرد؛ آيت‌الله بهجت.

3.

اگر حرجي و مشقتي نباشد، در اثناي عمل تجديد وضو لازم است و گرنه يك وضو براي طواف و يك وضو براي نماز كافي است؛ بقيه مراجع. و بايد (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله فاضل) نائب بگيرد و احتياطاً خودش هم طواف كند؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

1.

مانعي ندارد؛ آيت‌الله خامنه‌اي و آيت‌الله زنجاني.

2.

معفو نيست؛ آيت‌الله سبحاني و آيت‌الله نوري.

3.

بنابر احتياط واجب معفو نيست و بايد اجتناب شود؛ بقيه مراجع.

1.

جايز نيست؛ آيت‌الله نوري.

2.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني و فاضل.

3.

مانعي ندارد؛ بقيه مراجع.

1.

در صورت عدم امكان تطهير در حين طواف، اگر علم به نجاست بعد از اتمام شوط چهارم باشد، بعد از طهارت، طواف را تكميل كند؛ و اگر قبل از اتمام شوط چهارم باشد، بعد از تطهير، بنابر احتياط يك طواف به نيّت اعم از تمام و اتمام به‌جا آورد؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

2.

در صورت عدم امكان تطهير در حين طواف، طواف را رها كند، و اين طواف اگر قبل از اتمام سه و نيم باشد، باطل است و بعد از سه و نيم و قبل از چهار، بنابر احتياط تطهير و تكميل و با نماز اعاده كند و اگر بعد از دور چهارم است، تطهير و

1.

بنابراحتياط تطهير كرده، طواف را تكميل و اعاده كند؛ امام خميني و آيت‌الله نوري.

2.

همان حكم مسئله قبل را دارد؛ بقيه مراجع.

1.

بايد عمل باطل شده را جبران كند و از احرام خارج شده است؛ آيات عظام: امام خميني، خامنه‌اي، فاضل، مكارم و نوري.

2.

از احرام خارج نشده و بايد عمل باطل شده

3. اگر طواف يا سعي به‌طور كلي باطل بوده، بايد آن عمل و اعمال بعدي را به‌جا آورد و تا تقصير نكرده، از محرمات احرام اجتناب كند و اگر تنها برخي از اشواط طواف يا سعي باطل بوده، آن را اتمام كند و اعاده اعمال بعدي و اجتناب از محرمات احرام، لازم نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني، اردبيلي و نوري.

2.

بنابر احتياط جايز نيست؛ آيت‌الله بهجت و

3. جايز نيست؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، صافي، زنجاني و سبحاني.

1.

اشكال دارد و اگر بعد از شوط چهارم طواف بوده، بايد آن را تمام كند و نماز بخواند و دو مرتبه طواف و نماز آن را اعاده نمايد؛ امام خميني.

2.

انجام طواف دوم مانعي ندارد؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، زنجاني، مكارم، صافي و نوري.

3.

در فرض اعتقاد به جواز، از سرگرفتن صحيح است؛ آيت‌الله خويي.

4.

اشكال دارد، مگر آنكه جاهل قاصر باشد؛ آيت‌الله سيستاني.

5.

در هر صورت اگر يك طواف كامل به نيت وظيفه فعليه؛ اعم از تمام و اتمام به جا آورد كافي

6.

اگر طواف دوم را پس از فوت موالات عرفيه طواف اول به جا آورده باشد و يا طواف اول را پيش از تمام شدن شوط چهارم قطع كرده و از مطاف خرج شده و مشغول به عملي شده كه عرفاً بگويند طواف را قطع كرده، عملش صحيح است؛ وگرنه اگر قبل شوط چهارم طواف را قطع كرده، احتياطاً آن را اعاده نمايد و اگر پس از آن باشد، احتياطاً يك طواف به نيت اعم از تمام و اتمام به جا آورد؛ آيت‌الله اردبيلي.

7.

اگر قبل از نصف بدون عذر طواف را رها كرده و پس از فوت موالات عرفيه آن را از سر گرفته، طواف و اعمال بعد از آن صحيح است؛ وگرنه بنابر احتياط واجب طواف قبلي را تمام كند و نماز آن را بخواند و سپس طواف را از سر بگيرد و اعمال مترتبه را اعاده نمايد؛ آيت‌الله سبحاني.

1.

قبل از اتمام چهار، اعاده كند و بعد از آن، طواف را تكميل كند؛ آيات عظام: امام خميني، سيستاني، مكارم، اردبيلي و نوري.

2.

قبل از اتمام چهار، اعاده كند و بعد از دور چهارم احتياط آن است كه براي اتمام باقيمانده، نايب بگيرد و بعد از زوال عذر احتياطاً تكميل و اين طواف را اعاده نمايد. آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي. (البته بين نيمه و دور چهار، احتياطاً اتمام و اعاده كند و يا يك طواف كامل از نو انجام دهد؛ آيت‌الله فاضل)

3.

قبل از اتمام نيمه اعاده كند و بعد از آن، طواف را تكميل كند؛ آيت‌الله سبحاني (البته اگر موالات بهم خورده بنابر احتياط طواف قبلي را تكميل و يك طواف جديد به‌جا آورد؛ آيت‌الله خامنه‌اي).

4.

قبل از نيمه اعاده كند و بعد از دور چهارم بدون تأخير براي اتمام نايب بگيرد و بين نيمه و پايان شوط چهارم، بدون تأخير براي اتمام نايب بگيرد وهمچنين خودش و اگر نمي‌تواند نايبش يك طواف كامل به جا آورد؛ آيت‌الله زنجاني.

5.

اگر موالات بهم بخورد قبل از نيمه، اعاده و بعد از چهار، تكميل و بين نيمه و پايان شوط چهارم، احتياط در تكميل و اعاده است؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

6.

اگر قبل از شوط چهارم طواف را قطع كند و از مطاف بيرون رود، طوافش باطل و اعاده‌اش لازم است؛ ولي اگر بعد از شوط چهارم باشد، اگر قادر به اتمام نيست، صبر كند تا وقت طواف تنگ شود و اگر باز هم قادر نشد، او را طواف مي‌دهند و اگر آن هم ممكن نبود، براي اتمام طواف نايب مي‌گيرد؛ آيت‌الله بهجت.

1. اگر در جماعت شركت كند، اتمام طواف كافي است؛ و گرنه اگر قبل از اتمام چهارم بوده و موالات باقي است، اتمام كند وگرنه اعاده كند و بعد از چهارم مطلقاً اتمام كند؛ آيات عظام: امام خميني، سيستاني و نوري.

2.

اگر در جماعت شركت كند، اتمام طواف كافي است؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

3.

اگر در جماعت شركت كند، اتمام طواف كافي است؛ و گرنه در تمام صور مي‌تواند طواف را از سر بگيرد و صحيح است، اما اگر بخواهد احتياط كند پس اگر طواف قبل از سه دور و نيم قطع شده و فصل طويل شده، طواف را از سر بگيرد، امّا اگر بعد از نصف و قبل از تمام شدن دور چهارم بوده و فاصله هم شده طواف را تمام كند و نماز آن را بخواند و بعد طواف و نماز را اعاده كند؛ آيت‌الله فاضل.

4.

بعد از نيمه اتمام كند و قبل از آن، اعاده كند؛ آيت‌الله سبحاني (البته قبل از نيمه تنها با طولاني شدن فاصله بنابر احتياط اعاده كند؛ آيت‌الله خامنه‌اي).

5.

پس از رفع عذر، طواف قبلي را هر چند كمتر از نصف باشد تكميل كند؛ آيت‌الله مكارم.

6.

اگر موالات عرفيه به‌هم نخورد اشكالي ندارد و اگر به‌هم بخورد و قبل از اكمال شوط چهارم باشد احتياط مراعات شود با اكمال آن طواف و اعاده آن؛ آيت‌الله بهجت.

7.

اگر در نماز جماعت شركت كند، طواف را تكميل مي‌كند، هر چند قبل از شوط چهارم باشد، و اگر شركت نكند، ولي تشكيل صفوف جماعت، مانع ادامه طواف شود، در بعد از شوط چهارم طواف قبلي را اتمام مي‌كند، مگر بيش از نايب گرفتن افراد بيمار فاصله شود كه طواف را اعاده مي‌كند و در قبل از نيمه شوط چهارم طواف را اعاده مي‌نمايد؛ الاّ اينكه فاصله كم باشد، كه آن را تكميل مي‌نمايد و در بين سه و نيم و چهار، طواف قبلي را اتمام و سپس اعاده مي‌نمايد؛ آيت‌الله زنجاني.

8.

بعد از دور چهارم اتمام كند و قبل از آن بنابر احتياط اتمام و اعاده نمايد؛ آيت‌الله اردبيلي.

1.

طواف را اعاده كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، مكارم، صافي، سبحاني و نوري.

2.

طواف را تكميل كند؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

احتياطاً يك طواف به نيت اعم از تمام و اتمام به جا آورد؛ آيت‌الله اردبيلي.

4.

بنابر احتياط واجب اتمام و اعاده كند؛ آيت‌الله تبريزي و آيت‌الله سيستاني. (و اگر مقدار باقيمانده بيش از يك شوط و كمتر از چهار شوط باشد، بايد شخصاً طواف را تمام كند و بهتر است اعاده هم بنمايد؛ آيت‌الله خويي).

1.

طواف را اعاده كند؛ آيت‌الله بهجت.

2.

طواف را تكميل كند؛ آيات عظام: خويي، زنجاني، مكارم، سبحاني و اردبيلي.

3.

بنابر احتياط واجب اتمام و اعاده كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني، صافي و نوري.

1.

بنابر احتياط واجب (بايد؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله اردبيلي) بدون تعيين قصد استحباب يا وجوب، (با نيت وجوب؛ آيت‌الله سبحاني) آن را به هفت برساند؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، فاضل، تبريزي، بهجت، خامنه‌اي، سيستاني،(6) مكارم و نوري.

2.

مي‌تواند دور اضافي را رها كند؛ هر چند احتياط مستحب آن است كه طبق نظر اول عمل كند؛

1.

طوافش باطل است؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني، اردبيلي، سبحاني و نوري.

2.

به احتياط واجب طوافش باطل است؛ آيات عظام: گلپايگاني، بهجت و صافي.

3.

آن دور را تمام كند و طوافش صحيح است؛ آيت‌الله فاضل و آيت‌الله مكارم.

4.

اگر اطمينان دارد تا پيش از پايان طواف، نسبت به تعداد اشواط، حجت شرعي پيدا مي‌كند، مي‌تواند طواف را ادامه دهد و اگر حجت شرعي پيدا كرد، طواف صحيح، وگرنه باطل است؛

1.

اگر احتمال بدهد هنگام طواف نسبت به رعايت عدد اشواط، التفات داشته است، به شكش اعتنا نكند والا بايد طواف را اعاده كند؛ آيت‌الله زنجاني.

2.

به شك خود اعتنا نكند؛ بقيه مراجع.

1.

به شك خود اعتنا نكند؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، سيستاني، سبحاني و صافي.

2.

احتياط ترك نشود؛ آيات عظام: امام خميني، مكارم و نوري.

3.

اگر وارد عمل بعدي شده، به شكش اعتنا نكند و اگر وارد عمل بعدي نشده، بايد (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله اردبيلي) طواف را اعاده كند؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

1.

حكم ظن در نماز (يقين) را دارد؛ آيت‌الله بهجت.

2.

حكم شك را دارد؛ بقيه مراجع.

1.

اگر به حد وسواس رسيده، نبايد اعتنا كند؛ آيت‌الله خويي.

2.

بنا را بر اقل گذاشته، طواف را تمام كند و سپس دوباره اعاده نمايد و اگر كثرت شك به حد وسواس برسد اعتنا نكند؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

به شكش اعتنا نكند؛ بقيه مراجع.

1.

اشكال ندارد و صحيح است؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي، سيستاني، مكارم و نوري.

2.

بنابر احتياط واجب صحيح نيست؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و فاضل.

3.

اگر به قصد رجاء و كشف وضعيت خودش ادامه دهد، صحيح است؛ آيات عظام: گلپايگاني،

4. اگر اطمينان دارد تا پيش از پايان طواف، نسبت به تعداد اشواط، حجت شرعي پيدا مي‌كند، مي‌تواند طواف را ادامه دهد و اگر حجت شرعي پيدا كرد، طواف صحيح، وگرنه باطل است؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

لازم نيست در سه روز اول حيض جريان خون پشت سر هم باشد، ولي بايد سه روز اول در يك دهه باشد؛ آيت‌الله زنجاني.

2.

اگر سه روز اول حيض جريان خون مستمر نباشد، بنابر احتياط واجب در روزهايي كه خون مي‌بيند بايد بين كارهاي مستحاضه و تروك حايض جمع كند و در روزهايي كه خون نمي‌بيند، هم كارهايي كه بر حايض حرام است را ترك كند و هم عبادات خود را

3. بايد در سه روز اول حيض جريان خون پشت سر هم باشد تا حيض محقق شود؛ بقيه مراجع.

1.

اگر مجموع روزهايي كه خون ديده و روزهايي كه پاك بوده از ده روز تجاوز نكند، روزهايي كه در وسط پاك بوده نيز حيض است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي و نوري. (البته اگر خون دوم داراي نشانه هاي حيض بوده و يا در ايام عادت باشد؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي)

2.

در ايام پاكي وسط بنابر احتياط واجب بين تروك حائض و عبادات مستحاضه جمع كند؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و سيستاني.

3.

روزهاي پاكي، حكم حيض را ندارد و عبادات در آن ايام صحيح واقع مي‌شود؛ آيت‌الله

1.

براي هر يك از طواف و نماز بايد غسل كند، مگر آنكه از وقت غسل تا آخر نماز، خون قطع باشد، كه البته وضو براي هريك لازم است؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي، اردبيلي و نوري.

2.

اگر خون مستمر باشد به‌گونه‌اي كه بيرون آمدن خون از پنبه منقطع نشود، يك غسل كافي است؛ وگرنه اگر بعد از غسل، خون بيرون نزند، براي نماز هم كافي است؛ و اگر بيرون زده باشد، به احتياط واجب براي نماز، غسل لازم است؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

علاوه بر اغسال يوميه، بنابر احتياط براي طواف و نماز آن يك غسل كند و براي هر يك از آن دو، يك وضو بگيرد؛ آيت‌الله تبريزي و آيت‌الله فاضل.

4.

براي هر كدام غسل كند و وضو لازم ندارد مگر اينكه محدث به حدث اصغر باشد كه احوط

5.

اگر بعد از غسل براي نماز يوميّه خون نبيند، تجديد لازم نيست وگرنه براي هر كدام از طواف و نماز احتياطاً يك غسل كند و اگر فاصله بين غسل و طواف زياد مي‌شود و در نزديك مسجد هم نمي‌تواند غسل كند، احتياطاً موقع ورود به مسجد الحرام تيمم بدل از غسل هم بنمايد؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

6.

غير از غسل‌هاي نماز، غسل ديگري واجب نيست و تنها بايد (بنابر احتياط؛ آيت‌الله مكارم) وضو بگيرد؛ آيت‌الله سبحاني.

7.

بايد براي هر طواف علاوه بر غسل، وضو هم بگيرد و بدون تأخير طواف كند و در مورد نمازِ طواف، چنانچه آن را بدون فاصله قابل توجهي از طواف به‌جا آورده باشد لازم نيست براي آن مجدداً اعمال مستحاضه را به‌جا آورد والاّ بايد براي نماز طواف هم وظايف مستحاضه را تكرار كند، مگر در صورتي كه اطمينان داشته باشد كه پس از طواف

1.

رفتن به مسجدين براي مستحاضه جايز است، اگرچه غسل‌هاي واجبش را انجام نداده باشد؛ آيات عظام: امام خميني، خويي، فاضل، تبريزي، خامنه‌اي، سيستاني، اردبيلي و نوري.

2.

رفتن به مسجدين بدون غسل‌هاي واجب نماز (تنها در مستحاضه كثيره؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله مكارم) جايز نيست؛ آيت‌الله بهجت و آيت‌الله سبحاني.

3.

رفتن به مسجدين بدون غسل هاي واجب نماز بنابراحتياط واجب جايز نيست؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

1. مطلقاً اتمام 50 سال قمري است، (مگر اينكه خون صفات حيض و شرايط آن را داشته باشد؛

2.

مطلقاً اتمام 60 سال قمري است؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

تعيين سن يائسگي محل تأمل و احتياط است، در اين مسئله با رعايت شرايط، به مجتهد ديگر مراجعه كنيد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

4.

اگر بين 50 سال و 60 سال قمري خون به صفات حيض باشد، بنابر احتياط بين احكام حائض و مستحاضه جمع كنند و بعد از 60 سال قمري، محكوم به استحاضه است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و نوري.

5.

اگر 50 سال قمري تمام شده و قرشيه نيست، حكم استحاضه را دارد و اگر اطمينان دارد كه قرشيه است و يا در آن شك دارد، چنانچه در عادت يا يكي دو روز قبل از آن خون ديده و يا خون او اوصاف حيض را دارد، حكم حيض را دارد و سيده قسمي از اقسام قرشي است؛ آيت‌الله زنجاني.

6.

قرشيه اتمام 60 سال و غير قرشيّه اتمام50

1.

بنابر احتياط واجب طوافش صحيح نيست؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، تبريزي، بهجت، صافي، اردبيلي و نوري.

2.

تنها در صورت جهل به حكم، طواف صحيح است؛ آيت‌الله خويي.

3.

صحيح است، هر چند معصيت كرده است؛ آيات عظام: فاضل، خامنه‌اي، زنجاني، سبحاني، سيستاني و مكارم.

1.

با نماز فرق مي‌كند و بنابر احتياط واجب (بنابر فتوا؛ آيت‌الله اردبيلي و آيت‌الله سبحاني) تنها وجه و كفين در طواف استثنا شده است؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، بهجت، خامنه‌اي، مكارم و صافي.

2.

از آنجا كه معمولاً طواف‌كننده در معرض ديد ناظر محترم است، پوشاندن عورت بر مردها و تمام اندام ـ به جز وجه و كفّين ـ بر بانوان، تكليفاً واجب است؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

با نماز فرق نمي‌كند و پوشاندن صورت براي زن از نامحرم، بنابر احتياط واجب است ولكن بايد به نحوي باشد كه ساتر به صورت زن مسّ نشود؛ آيت‌الله خويي.

4.

احتياط اين است همان مقدار كه در نماز پوشاندن آن واجب است در طواف نيز واجب است، ولي اگر قسمتي از موها يا بازو و ساق پا پيدا باشد طواف صحيح است؛ آيت‌الله سيستاني.

5.

در حال طواف براي زن حفظ از نامحرم

6. با نماز فرقي نمي‌كند، جز اينكه در نماز مي‌تواند صورت خود را بپوشاند، ولي در طواف واجب است صورت خود را نپوشاند؛ آيت‌الله نوري.

1.

نيابت صحيح است؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي و نوري.

2.

تنها اگر بعد از تجاوز از نصف معذور شده و عذرش بيماري است، نيابت صحيح است؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

(اگر نتوان در باقيمانده اشواط مكلف را طواف داد؛ آيت‌الله مكارم) براي طواف كامل نايب بگيرد؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي و صافي. (مگر بعد از شوط چهارم، كه در اين صورت احتياط آن است كه براي باقيمانده نايب بگيرد و بعد از زوال عذر خودش

4.

اگر شخص نصف طواف را انجام داده، نايب بايد آن را تمام كند، وگرنه براي طواف كامل نايب بگيرد؛ آيت‌الله سبحاني.

5.

بنابر احتياط واجب نايب هفت شوط به نيت اعم از تمام و اتمام انجام دهد؛ آيت‌الله اردبيلي.

6.

اگر از اول مي‌داند كه نمي‌تواند طواف را تمام كند (از ابتدا از انجام طواف مأيوس باشد؛ آيت‌الله فاضل) و نيز در صورت عجز از اتمام شوط چهارم، بايد براي طواف كامل نايب بگيرد؛ ولي اگر بعد از شوط چهارم باشد، مي‌تواند براي بقيه نايب بگيرد؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

لزوم موالات بين طواف و نماز طواف حكم تكليفي است و نه وضعي؛ بنابراين با تأخيرِ نماز، اعاده طواف لازم نيست؛ آيات عظام: گلپايگاني، امام خميني، بهجت، خامنه‌اي، صافي، مكارم و نوري.

2.

لزوم موالات بين طواف و نماز آن حكم وضعي است و در صورت عدم مراعات عمدي، بايد طواف را اعاده كند؛ آيات عظام: خويي، زنجاني، سبحاني.

3.

لزوم موالات بين طواف و نماز آن حكم

1.

پشت مقام و يا يكي از طرفين آن باشد و مادامي كه جلوتر از مقام نباشد صحيح است؛ آيت‌الله سبحاني.

2.

بنابر احتياط واجب پشت مقام باشد، به طوري كه مقام بين او و كعبه قرار گيرد و هر چقدر نزديك‌تر باشد بهتر است؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، بهجت و صافي.

3.

بايد پشت مقام باشد، به طوري كه مقام بين او و كعبه قرار گيرد؛ بقيه مراجع. (و در صورت عدم

1.

اگر پشت مقام به نحوي كه نزد مقام باشد، ممكن نشد، در يكي از طرفين آن نماز بخواند، به گونه‌اي كه گفته شود نزد مقام نماز مي‌خواند و اگر آن هم ممكن نشد، نزديك‌تر از طرفين و پشت مقام را ملاحظه كند (بنابر احتياط پشت مقام بخواند؛ آيت‌الله فاضل) و اگر سه طرف مساوي باشد، پشت مقام نماز بخواند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني و صافي.

2.

نزديك مقام اقامه شود و در صورت ازدحام و مزاحمت، در مسجدالحرام با فاصله پشت مقام به جا آورد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

با عدم تمكن از خواندن نماز نزد مقام، در نزديك‌ترين نقطه به مقام به جا آورد، چه پشت مقام و چه دو طرف آن؛ آيت‌الله سبحاني. (و اگر نشد، در هر جاي مسجد بخواند كافي است؛ آيت‌الله اردبيلي).

4.

در صورت عدم تمكن و بعد مفرط، در يكي از دو جانب مقام نماز را به جا آورد و اگر نشد، مراعات الاقرب فالاقرب خلف مقام و دو طرف آن را با رعايت احتياط به جمع در نماز كند و بلكه اعاده آن پس از تمكن از نماز در پشت سر، هر چند در آخر وقت امكان باشد؛ آيت‌الله بهجت.

5.

با مراعات الاقرب فالاقرب بايد (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله تبريزي) پشت مقام به جا آورد؛ آيت‌الله خويي.

6.

بنابر احتياط واجب هم در يكي از طرفين مقام و هم پشت مقام، ولي دورتر از آن به جا آورد و اگر هر دو ممكن نشد، هر كدام ممكن است و اگر هيچ كدام ممكن نيست، هر جاي مسجد مي‌تواند بخواند؛ آيت‌الله سيستاني.

7.

تا جايي كه مزاحمت طواف‌كنندگان نباشد، عقب برود، اما بايد پشت مقام بايستد؛ آيت‌الله زنجاني.

8.

مي‌تواند در يكي از طرفين يا عقب‌تر از مقام بخواند؛ آيت‌الله مكارم.

1.

بايد عدم تقدم و عدم محاذات رعايت شود، مگر اينكه اين شرط حرجي باشد، يا به موالات بين طواف و نماز لطمه بزند، (و يا زن از اهل سنت باشد؛ آيت‌الله فاضل) كه در اين صورت، رعايت اين شرط لازم نيست؛ آيت‌الله سبحاني.

2.

اگر حداقل يك وجب بين زن و مرد فاصله باشد، تقدم زن بر مرد و يا محاذات اشكال ندارد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

عدم رعايت فاصله مرد با زن ضرري به صحت نماز نمي‌زند؛ بقيه مراجع.

1. به هر صورتي كه مي‌تواند بخواند و مجزي است و در صورت امكان كسي را بگمارد كه نماز را به او تلقين كند و نايب گرفتن لزومي ندارد؛

2.

در صورتي كه اقتدا كردن ممكن باشد، واجب است اقتدا كند و در غير اين صورت هر طوري مي‌تواند بخواند؛ آيت‌الله بهجت.

3.

به هر نحوي كه مي‌تواند خودش بخواند و با جماعت هم بخواند؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

4.

هر چند در يادگيري مسامحه كرده باشد، ولي اگر مقدار زيادي از سوره حمد را مي‌تواند به‌طور صحيح بخواند، همان كافي است و اگر نمي‌تواند به احتياط واجب مقداري از قرآن را كه مي‌تواند صحيح بخواند را به آن اضافه كند و اگر آن را هم نمي‌تواند، تسبيح بگويد و اگر وقت براي يادگرفتن همه حمد نباشد، همان مقدار معتنابه كه ياد گرفته كافي است و اگر نمي‌تواند، هر مقدار از قرآن كه صدق قرآن خواندن كند كافي است و اگر نمي‌تواند، تسبيح بگويد و سوره از جاهلي كه نتواند ياد بگيرد ساقط است؛ آيت‌الله سيستاني.

5. خودش به هر ترتيبي كه مي‌تواند به جا آورد و احتياط آن است در صورت امكان به جماعت هم انجام دهد و نايب هم بگيرد؛ آيت‌الله سبحاني.

1.

احتياط واجب اعاده بعد از اتمام است؛ آيت‌الله مكارم.

2.

ظن در ركعات معتبر است؛ بقيه مراجع.

1.

معتبر است؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل و اردبيلي.

2.

حكم شك را دارد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، سيستاني و سبحاني.

3.

احتياط شود؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي، صافي، زنجاني، مكارم و نوري.

1.

صحيح و مجزي است؛ آيات عظام: خامنه‌اي، مكارم، زنجاني، سبحاني و نوري.

2.

اگر اطمينان پيدا كنند كه كوه صفا و مروه تا مسعاي جديد امتداد داشته است، سعي در آنجا مجزي است؛ آيت‌الله بهجت و آيت‌الله سيستاني.

2.

در طبقه دوم فعلي سعي محل اشكال است؛ آيت‌الله اردبيلي.

3.

اگر محرز نيست كه بين صفا و مروه واقع شده، مجزي نيست؛ بقيه مراجع.

2.

بدون عذر قبل از سعي، طواف و نماز آن را بنابر احتياط اعاده كند؛ آيات عظام: تبريزي،⁽¹⁾سيستاني و اردبيلي.

3.

تأخير جايز نيست، اما طواف و نماز اعاده ندارد؛ بقيه مراجع.

1.

جايز است مطلقاً، هرچند راه رفتن افضل است؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، فاضل، بهجت و مكارم.

2.

در حال اختيار و توانايي بايد خودش وسيله را راه ببرد؛ آيات عظام: خامنه‌اي، زنجاني، صافي و سبحاني.

3.

اگر خودش وسيله را حركت مي‌دهد و يا اينكه مي‌تواند وسيله را نگه دارد، بدون اينكه براي نگهداشتن از شخصي كه حركتش مي‌دهد درخواست كند جايز است؛ آيت‌الله سيستاني.

4. اگر با اختيار خود نشسته جايز است؛ آيت‌الله خويي. (صراط النجاة، ص229)

1.

موالات در سعي لازم نيست؛ آيت‌الله گلپايگاني.

2.

در غير شوط اول، لازم نيست؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي و نوري.

3.

بنابر احتياط (بايد؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله صافي) در تمامي اشواط موالات مراعات شود؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، فاضل، سيستاني، مكارم، سبحاني و اردبيلي.⁽¹⁾

1.

بدون عذر احوط ترك آن است؛ آيت‌الله بهجت.

2.

بنابر احتياط واجب به مقداري باشد كه موالات عرفيه به هم نخورد؛ آيات عظام: خويي،

3.

مطلقاً جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، خامنه‌اي، صافي و نوري.

4.

براي رفع خستگي جايز است، هر چند طولاني شود، ولي پس از رفع خستگي، بلافاصله سعي را ادامه دهد؛ آيت‌الله زنجاني و آيت‌الله سيستاني. (ملحقات مناسك، ص212)

1.

محل اشكال است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل و نوري.

2.

اشكال دارد، مگر آنكه جاهل قاصر باشد؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

سعي را اتمام كند و اعاده تقصير لازم نيست؛ آيات عظام: امام خميني، خامنه‌اي، اردبيلي و نوري.

2.

سعي را اتمام و تقصير را اعاده كند؛ آيات عظام: خويي، بهجت، زنجاني و سبحاني.

3.

سعي را اتمام و بنابر احتياط تقصير را اعاده كند؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، تبريزي، سيستاني، مكارم و صافي.

1.

اشكال دارد؛ امام خميني.

2.

با اعتقاد به جواز از سرگرفتن مجزي است؛ آيت‌الله خويي.

3.

اگر بعد از فوت موالات باشد صحيح است، وگرنه اشكال دارد؛ آيت‌الله اردبيلي؛ (مگر آنكه جاهل

4.

اگر از آنچه انجام داده منصرف شده و پس از فوت موالات شروع كرده، اشكال ندارد؛ ولي اگر نصف سعي را انجام داده، احتياطاً آن را به هفت برساند و سعي را به عنوان تكليف فعلي انجام دهد؛ آيت‌الله سبحاني.

5.

سعي جديد اشكال ندارد؛ بقيه مراجع.

1.

سعي صحيح است؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي، سيستاني، سبحاني و نوري.

2.

با شك در عدد اشواط سعي باطل مي‌شود و بايد اعاده كند؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله زنجاني.

3.

بنابر احتياط واجب اعاده كند؛ آيت‌الله تبريزي و آيت‌الله فاضل.

4.

اگر به رجاء كشف حال ادامه داده صحيح است؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي، مكارم و اردبيلي.

1.

بودن مقداري از شب تا طلوع فجر واجب است؛ آيت‌الله سيستاني.

2.

واجب است؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

3.

بنابر احتياط واجب، لازم است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، بهجت، خامنه‌اي، مكارم، سبحاني، اردبيلي و نوري.

4.

واجب نيست، هرچند مطابق احتياط است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و زنجاني.

1.

واجب است از طلوع فجر تا طلوع آفتاب در مشعر بماند؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، صافي، مكارم و سبحاني؛ و تا كمي قبل از طلوع آفتاب؛ امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، اردبيلي و نوري.

2.

بنابر احتياط واجب ماندن تا طلوع آفتاب واجب است؛ آيت‌الله بهجت.

3.

مقدار واجب وقوف اختياري مشعر، مسمّاي وقوف بين الطلوعين است و مقدار ركن وقوف، مسمّاي وقوف بين غروب (زوال حمره مشرقيه) روز نهم تا طلوع خورشيد روز عيد است؛ آيت‌الله زنجاني.

4.

واجب وقوف قسمتي از شب تا طلوع آفتاب است و ركن، وقوف في الجمله از آن است؛ آيت‌الله سيستاني.

2.

بنابر احتياط واجب بعد از نيمه‌شب حركت كنند؛ امام خميني.

3.

مي‌توانند قبل از نيمه‌شب حركت كنند؛ بقيه مراجع.

1.

در صورت امكان (بنابر احتياط؛ آيت‌الله مكارم) بايد برگردند؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، زنجاني و صافي.

2.

كساني كه ناچارند همراه معذورين باشند، اگر بتوانند ولو يك لحظه قبل از طلوع آفتاب به مشعر برگردند؛ بايد برگردند و در فرض عجز، اگر بتوانند قبل از ظهر روز عيد به آنجا برگردند بايد برگردند. آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

3.

اگر معذورين نيازي به اينها ندارند، برگردند؛ آيت‌الله سيستاني.

4.

اگر معذورين نيازي به اينها ندارند، به احتياط واجب برگردند؛ اما كساني كه حج آنها نيابي است، چنانچه با معذورين به منا رفتند براي درك وقوف

5. لازم نيست برگردند؛ بقيه مراجع.⁽¹⁾

1.

حج او صحيح است؛ آيات عظام: گلپايگاني، بهجت، زنجاني، سيستاني، مكارم و صافي.

2.

بايد حج را اعاده كند؛ آيت‌الله فاضل و آيت‌الله خامنه‌اي؛ مگر اينكه جاهل باشد، كه در اين صورت حج او صحيح است؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

3.

بنابر احتياط حج را اعاده كند؛ آيات عظام: امام خميني، سبحاني و نوري.

4.

احتياط واجب آن است كه اعمال واجب حج تمتع و عمره مفرده را به قصد ما في الذمه به جا

1.

ترتيب لازم است و در صورت عدم رعايت، بايد اعاده شود؛ آيات عظام: زنجاني، سبحاني و اردبيلي.

2.

بنابر احتياط ترتيب لازم است و در صورت عدم رعايت، در صورت امكان بنابر احتياط اعاده شود؛

3.

ترتيب لازم است و اگر رعايت نكند، گناه كرده، ولي عملش صحيح است؛ آيات عظام: بهجت، خامنه‌اي و مكارم.

4.

اگر قرباني را در جايي كه ذبح و قرباني در آن مجزي است تهيه كرده باشد، مي‌تواند قبل از ذبح حلق يا تقصير كند؛ آيت‌الله سيستاني.

5.

واجب است ذبح بعد از رمي باشد و بنابر احتياط حلق و تقصير بعد از آن؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

1. اگر بتواند جاي جَمَره قديمي را بشناسد، بايد همان‌جا را رمي كند، و اگر شناختن جاي جمره قديمي يا رمي آن براي او مشقت داشته باشد، (وسط ديوار جديد را كه مشتمل بر ستون سابق است، رمي كند؛ آيت‌الله تبريزي) هر جاي جمره فعلي را رمي كند كافي است؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

2.

اگر بتواند جاي جمره قديمي را بشناسد، بايد همان جا را رمي كند و اگر ميسور نباشد، به احتياط واجب بايد رمي را تكرار كند، مگر مقداري كه مستلزم حرج يا ضرر است؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

رمي هر جاي جمره، غير از مقداري از ديوار كه خارج از حدود منا است كافي است، ولي اصابت به ستون شرط نيست و رمي بايد با هدف‌گيري فضا همرا باشد؛ آيت‌الله سبحاني.

4.

سنگ بايد به حوضچه بيفتد؛ هر چند بزرگتر از سابق شده باشد و اگر به ديوار بزند تا به حوضچه بيفتد كافي است؛ آيت‌الله مكارم.

5.

(اگر ممكن نيست سؤال شود كه جمره از كجا زياد شده؛ آيت‌الله بهجت.) رمي هر قسمت از جمرات كافي است؛ بقيه مراجع.

1.

خلاف احتياط است؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، سيستاني و صافي.

2.

هنگام ازدحام جمعيت جايز است؛ آيت‌الله مكارم.

3.

جايز و كافي است؛ بقيه مراجع.

1.

معذورين مي‌توانند در هر وقت شب، شب قبل يا شب بعد، رمي كنند؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، صافي، مكارم و نوري.

2.

معذورين تنها مي‌توانند شب قبل از آن روز رمي كنند؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و سبحاني (و در شب بعدي احتياطاً رمي نكند؛ آيت‌الله اردبيلي)

3.

معذورين مي‌توانند شب قبل از آن روز رمي كنند؛ اما در شب بعد، احتياط واجب اين است كه تا طلوع آفتاب به تأخير بيندازند، اگر مي‌دانند روز بعد (روز يازدهم) مي‌توانند قضا نمايند؛ آيت‌الله بهجت.

4.

معذورين مي‌توانند شب قبل از آن روز رمي كنند و اگر نتوانستند، رمي همه روزها را در يك شب جمع كنند؛ آيت‌الله گلپايگاني.

5.

كساني كه شب از ماندن در مشعر معذور بودند، مثل زنان و بيماران مي‌توانند همان شب عيد رمي كنند؛ ولي پرستاران و همراهان آنها بايد روز رمي كنند، مگر اينكه نياز مستمر در طول روز به آنها باشد؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

مي‌توانند نايب بگيرند؛ امام خميني و آيت‌الله نوري

2.

معذور از رمي روزانه بايد نايب بگيرد و نمي‌تواند در شب رمي كند؛ مگر چوپانان و كساني كه از ماندن روز در منا معذور باشند؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

بنابر احتياط در شك در نقيصه، تدارك كند؛ امام خميني و آيت‌الله فاضل.

2.

به شك خود مطلقاً اعتنا نكند؛ آيت‌الله بهجت.

3.

اگر بعد از صدق عرفي فراغ باشد اعتنا نكند؛ آيت‌الله سيستاني و آيت‌الله اردبيلي.

4.

اگر احتمال بدهد هنگام عمل به رعايت عدد توجه داشته اعتنا نكند؛ آيت‌الله زنجاني.

5.

اگر شك در نقيصه كند بايد برگردد و نقيصه را تمام كند؛ بقيه مراجع.

1. اگر نايب از رفع عذرِ معذور مأيوس باشد و يا نتواند اذن بگيرد، اذن معتبر نيست؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، زنجاني و نوري

3.

اگر قطع به رضايت داشته باشد اذن لازم نيست؛ آيت‌الله بهجت.

4.

استنابه بدون اذن گرفتن تحقق پيدا نمي‌كند، مگر اينكه از نايب گرفتن هم عاجز باشد مثل بي‌هوش و طفل غير مميز؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، سيستاني، صافي و اردبيلي.

1. بنابر احتياط واجب به ناخن گرفتن اكتفا نشود؛ آيت‌الله مكارم و آيت‌الله اردبيلي و اگر خواست ناخن بگيرد، پس از كوتاه كردن مو باشد؛

2. ناخن گرفتن در تقصير كافي است، هر چند بهتر است به آن اكتفا نشود؛ بقيه مراجع.

1.

كافي است؛ آيات عظام: امام خميني، بهجت، خامنه‌اي و نوري.

2.

كافي نيست؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، سيستاني و سبحاني.

3.

بنابر احتياط واجب كافي نيست؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، مكارم، صافي و اردبيلي.

4.

كافي است، مگر اينكه حاجي با توجه به حرمت حلق محرم، از او بخواهد كه او را حلق نمايد، كه در اين صورت بنابر احتياط كافي نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

جايز است؛ آيات عظام: فاضل، زنجاني و سيستاني.

2.

جايز نيست؛ آيات عظام: امام خميني، خامنه‌اي، سبحاني، و نوري.

3.

بنابر احتياط واجب ترك شود؛ آيات عظام: گلپايگاني، بهجت، مكارم و صافي.

4.

اگر عمره تمتع در ماه شوال باشد، تراشيدن تا سي روز بعد از عيد فطر جايز است؛ و بعد از آن بنابر احتياط ترك شود؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و اردبيلي.

1.

بايد حلق كند؛ آيت‌الله سبحاني و آيت‌الله اردبيلي. (البته اگر حجةالاسلام او باشد؛ آيت‌الله زنجاني).

2.

به احتياط واجب بايد حلق كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، خامنه‌اي، سيستاني و صافي.

3.

تقصير جايز است؛ هر چند حلق، مستحب و

1.

تأخير تا آخر ايام تشريق جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، مكارم، صافي و اردبيلي.

2.

حلق در روز است و در صورت تأخير، شب هم مجزي است؛ آيت‌الله بهجت.

3.

احتياط واجب آن است كه در روز عيد باشد و اگر به‌جا نياورد شب يازدهم يا بعد آن به‌جا آورد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

4.

تأخير تا آخر ذي حجه جايز است؛ آيت‌الله سيستاني و آيت‌الله زنجاني.

5.

بنابر احتياط واجب بايد در روز عيد باشد؛ آيت‌الله نوري و اگر تأخير انداخت، (تا غروب روز سيزدهم؛ آيت‌الله سبحاني) تا آخر ذي حجه وقت دارد؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

1.

بنابر احتياط واجب حلق و تقصير در شب جايز نيست؛ آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، مكارم، سبحاني و صافي.

2.

احتياط واجب آن است كه در روز عيد باشد و اگر به‌جا نياورد شب يازدهم يا بعد آن به‌جا آورد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

حلق در شب كفايت مي‌كند؛ بقيه مراجع.

1.

بنابر احتياط واجب بايد ذابح مومن (شيعه دوازده امامي) باشد، بلكه خالي از قوت نيست؛ امام خميني.

2.

اگر از او خصوص ذبح را خواسته باشد، لازم نيست مومن باشد و خودش بايد قصد قرباني و قربت كند؛ آيات عظام: فاضل، خامنه‌اي و نوري.

3.

ايمان در ذبح شرط نيست و اسلام كافي است؛ بقيه مراجع.

1.

تثليث واجب است؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

2.

بنابر احتياط تثليث واجب است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و بهجت.

3.

تثليث واجب نيست؛ بقيه مراجع.⁽¹⁾

1. مي‌تواند (اگر قرباني در روز عيد ممكن نباشد؛ آيت‌الله خويي (صراط النجاة، ج1، ص237) و آيت‌الله تبريزي ـ اگر قرباني را در منا تهيه كرد؛ آيت‌الله سيستاني)

2.

نبايد حلق را از روز عيد به تاخير بيندازد؛ آيت‌الله بهجت و آيت‌الله نوري.

3.

بنابر احتياط بايد در روز عيد حلق يا تقصير نمايد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

4.

بنابر احتياط نمي‌تواند تقصير كند، بلكه بايد ترتيب بين قرباني و تقصير و اعمال پس از آن را مراعات كند؛ وگرنه هر چند عمل او باطل نيست، ولي گناه كرده است؛ آيت‌الله مكارم.

5.

بايد بعد از قرباني، حلق يا تقصير نمايد؛ آيت‌الله زنجاني؛ ولي حلق از غروب روز سيزدهم به تاخير نيفتد؛ آيت‌الله سبحاني.

6.

بنابر احتياط واجب (مگر در فرض اضطرار يا حرج؛ آيت‌الله فاضل) حلق نكند و بعد از قرباني، حلق يا تقصير نمايد؛ امام خميني.

7.

اگر تاخير تا روز دوازدهم باشد، بايد حلق را بعد از قرباني انجام دهد و اگر از روز دوازدهم نيز تاخير مي‌افتد، مي‌تواند حلق نمايد؛ آيت‌الله اردبيلي.

1.

بايد نيمه اول شب را بيتوته كند؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، بهجت، صافي و نوري.

2.

مخير است بين بيتوته در نيمه اول يا دوم شب؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، فاضل، خامنه‌اي، سيستاني، مكارم و اردبيلي.

3.

مي‌تواند از سر شب تا نيمه‌شب را بيتوته كند و يا اگر نصف اول در منا نبوده، بايد به نحوي به منا برگردد كه پيش از طلوع فجر به منا بيايد تا فجر طلوع كند؛ آيت‌الله سبحاني.

4.

در شب يازدهم مخير است از سر شب تا

1.

بنابر احتياط واجب از مغرب شرعي تا طلوع آفتاب حساب مي‌شود؛ امام خميني و آيت‌الله نوري.

2.

بنابر احتياط نيمه اول شب را از غروب شرعي تا طلوع آفتاب و نيمه دوم را از غروب آفتاب تا طلوع فجر حساب كند؛ آيت‌الله اردبيلي.

3.

براي بيتوته نيمه اول شب احتياط به اين است كه شب تا طلوع آفتاب حساب شود و براي بازگشتن قبل از نيمه شب به منا، احتياط به اين است كه شب تا طلوع فجر حساب شود؛

1.

بايد براي نفر بعدازظهر به منا برگردد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي و صافي.

2.

بايد در منا مي‌ماند، ولي حالا كه كوچ كرده، لازم نيست قبل از ظهر به منا برگردد؛ آيت‌الله زنجاني.

3.

بايد ـ هر چند بعدازظهرـ به منا برگردد، تا كوچ از منا قبل از غروب روز دوازدهم و يا بعد از رمي روز سيزدهم تحقق پيدا كند؛ آيت‌الله سيستاني.

4.

در صورت امكان بايد قبل از ظهر به منا برگردد، تا فريضه نفر را بعدازظهر انجام دهد، مگر در صورت اضطرار؛ آيت‌الله سبحاني.

5.

بنابر احتياط واجب قبل از ظهر برگردد؛ آيت‌الله فاضل.

6.

لازم نيست قبل از ظهر برگردد، هر چند اگر قبل از ظهر بيايد، نمي‌تواند قبل از ظهر كوچ كند؛ بقيه مراجع.

1.

بايد براي تحقق نفرِ بعدازظهر برگردد؛ آيات عظام: گلپايگاني، تبريزي و صافي.

2.

بنابر احتياط واجب براي تحقق نفر بعدازظهر برگردد؛ آيات عظام: فاضل، بهجت و مكارم.

3.

هر چند خروج از منا جايز نبوده است، ولي لازم نيست قبل از ظهر به منا برگردد؛ امام خميني، خامنه‌اي، صافي، اردبيلي و نوري.

4.

اگر مي‌تواند قبل از ظهر به منا برگردد، بايد برگردد؛ وگرنه بر او چيزي نيست؛ آيت‌الله خويي.

5.

بايد در صورت امكان قبل از ظهر به منا برگردد، وگرنه بعداز ظهر برگردد، تا فريضه

6. اگر وسايل خود را در منا گذاشته، بايد به منا برگردد، ولي اگر با وسايل كوچ كرده، لازم نيست برگردد، هر چند جايز نيست بدون عذر با وسايل كوچ كند؛ آيت‌الله زنجاني.

7. اگر در منا متعلقاتي (مثل اثاث و وسايل) داشته باشد كه مستلزم برگشتن باشد، مي‌تواند پس از رمي و پيش از ظهر از منا بيرون رود، ولي ـ چه پيش از ظهر و چه بعد از ظهر ـ بايد برگردد و قبل از غروب يا روز بعد كوچ كند و اگر متعلقاتي ندارد، بنابر احتياط جايز نيست پيش از ظهر خارج شود، گرچه نيت برگشتن داشته باشد و اگر خارج شد به احتياط واجب بايد ـ چه پيش از ظهر و چه بعد از ظهر ـ براي نفر بازگردد؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

مقدّم شدن طواف نساء بر تقصير در عمره مفرده در صورت ضرورت يا نسيان يا جهل مجزي است؛ آيت‌الله بهجت.

2.

بايد (بنابر احتياط واجب آيات عظام: سيستاني، مكارم

1.

مي‌توان به يك طواف اكتفاء كرد؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، مكارم و نوري.

2.

بنابر احتياط، براي هر كدام يك طواف نساء انجام دهد؛ آيات عظام: فاضل، بهجت، سيستاني و سبحاني.

3.

هر احرام، طواف نساء مستقل لازم دارد؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، زنجاني، صافي و اردبيلي.

4.

واجب است براي هر عمره مفرده جداگانه طواف نساء به‌جا آورد، اگرچه تحلّل با طواف نساء واحد بعيد نيست؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

1. مطلق تلذذ حرام است، ولي عقد كردن، شهادت دادن و خواستگاري كردن اشكال ندارد؛ آيت‌الله

2.

نزديكي با زن و بنابر احتياط واجب ساير استمتاعات حرام است، ولي عقد كردن و شهادت دادن بر آن و خواستگاري اشكالي ندارد؛ آيت‌الله اردبيلي.

3.

تنها نزديكي با زن حرام است؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

4.

مطلق تلذذ و بنابر احتياط واجب عقد و خواستگاري كردن و شهادت دادن بر آن حرام است؛ بقيه مراجع.

1.

محل اشكال است؛ امام خميني.

2.

اگر عذر او منجر به نقص بعضي از اعمال حج نشود، نيابت او صحيح است، و اگر موجب نقص شود، بطلان اجاره بعيد نيست و احوط آن است كه حج براي منوب‌عنه اعاده شود و در مورد اجرت با منوب‌عنه مصالحه شود؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

3.

در عذر طاري حكم نايب مثل حكم منوب‌عنه

1.

در نيابت از ميت به وظيفه خودش عمل كند و در نيابت از حي في‌الجمله احتياط كند؛ آيت‌الله بهجت.

2.

در نيابت از حي و ميتي كه وصيت كرده طبق تقليد منوب‌عنه عمل كند و در نيابت از ميتي كه وصيت نكرده طبق وظيفه خودش؛ آيت‌الله خويي

3. نايب طبق وظيفه خودش عمل مي‌كند، ولي اگر كيفيت خاصي شرط شده، بايد طبق همان عمل كند؛ بقيه مراجع.⁽¹⁾

1.

نيابت صحيح نيست و حج او باطل است؛ آيات عظام: امام خميني، زنجاني، سبحاني و نوري.

2.

حج نايب صحيح و ذمه منوبٌ‌عنه برئ مي‌شود؛ آيات عظام: خويي، فاضل، تبريزي، بهجت، سيستاني و مكارم.

3.

اگر نايب از مستطيع بودن خود بي اطلاع باشد، بعيد نيست حج نيابي او صحيح باشد؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

4.

در صورت علم، نيابت صحيح نيست و اگر غافل يا جاهل باشد، در نيابت و صحت حج او اشكال است؛ آيت‌الله گلپايگاني و آيت‌الله صافي.

5. در صورت علم بنابر احتياط حج او باطل است و اگر در جهلش مقصر نباشد و يا غافل باشد، نيابتش صحيح است؛ آيت‌الله اردبيلي.

1.

نيابت صحيح نيست، مگر آنكه بتواند قرائت خود را تصحيح كند؛ آيات عظام: امام خميني، خامنه‌اي، مكارم، زنجاني، صافي و نوري.

2.

بنابر احتياط واجب (بايد؛ آيت‌الله سيستاني و آيت‌الله سبحاني) عمل را به نيت منوب‌عنه تمام كند، هرچند (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله سيستاني) نيابتش مجزي نيست؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي

3.

بنابر احتياط واجب به نيت منوب‌عنه اعمال را به جا آورد، ولي صحت آن براي منوب‌عنه محل اشكال است؛ آيت‌الله گلپايگاني.

4.

اگر هنگام قبول نيابت، احتمال تصحيح قرائت

5. هرچند نمي‌تواند نايب شود، اما اگر نايب شد و در وسط اعمال و يا بعد از عمره تمتّع متوجه نقص كار خود شد، احتياطاً در موارد عذر نايب بگيرد تا عمل را صحيحاً به‌جا آورد و خود نيز آن عمل را انجام دهد و نيابتش صحيح است؛ آيت‌الله بهجت.

2.

در باقي ماندن بر تقليد ميّت، صرف التزام به متابعت از فتواي مجتهد ميت كافي است و عمل كردن به دستور او لازم نيست؛ آيت‌الله سيستاني.

3.

همين كه در بعضي از مسائل به فتواي مجتهد ميت عمل كرده باشد كافي است؛ آيات عظام: امام خميني، خامنه‌اي، صافي و نوري.

4.

اگر به فتواي مجتهد ميت عمل كرده و يا براي عمل آن را اخذ كرده باشد، كافي است؛ آيت‌الله مكارم.

5.

اگر به فتواي مجتهدي عمل كرده يا آن را

7.

باقي ماندن بر تقليد ميّت تنها در مسائلي است كه در آنها تقليد و عمل كرده است؛ آيت‌الله بهجت.

8.

در مسائلي كه از مجتهد ميت ياد گرفته، مي‌تواند بر تقليد ميت باقي ماند؛ آيت‌الله سبحاني.

9.

اگر انسان، مجتهدي را در زماني كه مي‌توانسته از او تقليد كند (يعني در هنگامي كه مميّز بوده و خوب و بد را مي‌فهميده، هر چند بالغ نشده) درك كند، مي‌تواند پس از مرگ آن مجتهد از او تقليد كند، خواه در زمان زنده بودن مجتهد از او تقليد كرده باشد يا از او تقليد نكرده باشد، در غير اين صورت، بنا بر احتياط عمل كردن به فتواي مجتهدي كه از دنيا رفته جايز نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، گلپايگاني، خامنه‌اي، سبحاني و نوري.

2.

لازم است؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت،

3.

بنابر احتياط لازم است؛ آيت‌الله صافي.

4.

بايد با علم به اختلاف در مسائل محل ابتلاء ولو اجمالاً بر تقليد او باقي بماند؛ آيت‌الله سيستاني.

1.

تخيير در همه جاي مكه و مدينه جايز است؛ آيات عظام: گلپايگاني، فاضل، خامنه‌اي، سيستاني، صافي، مكارم و نوري.

2.

تخيير در شهر مكه و مدينه قديم جايز است؛ آيت‌الله خويي و آيت‌الله تبريزي.

3.

تخيير در تمام دو مسجد فعلي حتي در جاهاي توسعه داده شده داخل مسجد جايز است؛ آيات عظام: امام خميني، سبحاني و اردبيلي.

4.

تخيير در قسمت‌هاي قديمي دو مسجد جايز است و در جاهايي كه بعداً به اين دو مسجد اضافه شده، به احتياط واجب شكسته است؛ آيت‌الله بهجت.

5.

در هيچ‌جا تخيير ثابت نيست؛ آيت‌الله زنجاني.

1.

اقتدا به اهل سنت (در حال ضرورت؛ آيت‌الله گلپايگاني و در صورتي كه موجب تاليف قلوب آنها و دفع اتهام به شيعه شود؛ آيت‌الله صافي) صحيح است؛ نه اعاده دارد و نه نيازمند عمل به وظيفه منفرد؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل، خامنه‌اي، مكارم، اردبيلي و نوري.

2.

جماعت صوري است و بايد وظيفه منفرد رعايت شود؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، سيستاني، زنجاني و سبحاني.

1.

با وضع فعلي نياز به اعاده ندارد؛ آيات عظام: امام خميني، فاضل و اردبيلي.

2.

چون امام جماعت شرايط را ندارد و اقتدا صوري است، بايد وظيفه منفرد رعايت شود؛ آيات عظام: خويي، تبريزي، بهجت، سيستاني، زنجاني و سبحاني.

3.

نماز به نحو استداره (در فرض ضرورت؛ آيت‌الله گلپايگاني) مانعي ندارد، ولي بنابر احتياط واجب (بايد؛ آيت‌الله نوري) به حسب دايره مقدم بر امام و نزديك‌تر از امام به كعبه نباشد؛ آيات عظام: گلپايگاني، صافي و مكارم.

4.

نماز كسي كه پشت سر امام يا در يكي از دو طرف او بايستد، صحيح است، اما نماز كسي كه در طرف ديگر كعبه مقابل امام بايستد، صحيح نيست؛ آيت‌الله خامنه‌اي.

2. اگر تقيه باشد، بايد تبعيت كند و نمازش صحيح است؛ آيات عظام: فاضل، خامنه‌اي و صافي.

1.

نماز صحيح و مجزي است؛ آيات عظام: خامنه‌اي، زنجاني، سيستاني، سبحاني و مكارم.

2.

در سعه وقت تاخير بيندازد و در تنگي وقت نماز بخواند و اعاده لازم نيست؛ آيت‌الله فاضل.

3.

در صورت علم به اينكه قبل از اتمام وقت، هواپيما مي‌نشيند، بايد تاخير بيندازد و در صورت احتمال، بنابر احتياط واجب در هواپيما بخواند و اگر قبل از اتمام وقت رسيد، اعاده نمايد؛ آيت‌الله صافي.

4.

اگر احتمال بدهد تا آخر وقت هواپيما نمي‌نشيند، مي‌تواند بخواند، ولي اگر قبل از اتمام وقت رسيد، اعاده نمايد؛ آيت‌الله تبريزي.

1.

سجده بر فرش در مسجدالنبي و شبستان هاي مسجدالحرام مانع ندارد، حتي اگر بتواند در جايي كه سنگ است برود، لازم نيست و سجده بر فرش صحيح است؛ آيات عظام: امام خميني، مكارم و نوري.

2.

در صورتي كه مي‌تواند (طوري كه به زحمت نيفتد، در همان محل؛ آيت‌الله خامنه‌اي) در جايي كه سنگ و امثال آن است سجده كند، آنجا را انتخاب كند و نبايد (بنابر احتياط واجب؛ آيت‌الله خامنه‌اي) بر فرش سجده كند، مگر آنكه تقيه اقتضا كند؛آيات عظام: خويي، گلپايگاني، تبريزي، فاضل، سيستاني، صافي، سبحاني و اردبيلي.

3.

در صورت امكان سجده بر «ما يصح السجود عليه» اكتفا به غير آن خلاف احتياط است؛ آيت‌الله بهجت.

4.

سجده بر فرش مجزي نيست و در فرض ضرورت، نمازش را بخواند؛ ولي نبايد به آن اكتفا كند؛ آيت‌الله زنجاني.

1. دريافت قرآن‌هاي دسته اول و دوم جايز نيست و در دسته سوم، احتياط در ترك است، و تملّك دسته چهارم مانعي ندارد؛ آيت‌الله بهجت و آيت‌الله سبحاني.

2.

استفاده از قرآن‌هاي دسته اول و دوم در غير مسجدالحرام اشكال دارد، اما دسته سوم و چهارم اشكالي ندارد و تحقّق ملكيت نسبت به دسته چهارم مسلّم است؛ آيت‌الله فاضل.

3.

تمليك قرآن‌هايي كه از طرف مسئولين به زوار داده مي‌شود اشكال ندارد؛ آيت‌الله مكارم.

4.

گرفتن قرآن‌ها در غير از دسته چهارم اشكال دارد و نمي‌توان آنها را به مساجد ديگر برد؛ آيت‌الله نوري.

5.

قرآن‌هايي را كه وقف (ويا هديه بودن؛ آيت‌الله تبريزي و آيت‌الله زنجاني) آنها محرز است، نمي‌توان تملك كرد (و در صورتي كه برگرداندن آنها به مسجدالحرام امكان ندارد، آنها را به مساجد ديگر ببرد؛ آيت‌الله خامنه‌اي)؛ ولي گرفتن قرآن‌هاي ديگر (هر چند علامت «وقف بالمسجدالحرام» روي آن باشد؛ آيت‌الله زنجاني) جايز است؛ آيت‌الله تبريزي.