همراه زائران حج تمتع 2

1. پس از اعلام نوبت تشرف از سوى سازمان و پذيرفته شدن اوليه در كاروان بايد به پزشك مراجعه و آزمايشات و معاينات لازم را انجام دهيد و پس از اطمينان از سلامت، فيش مابه التفاوت سفر حج را به حساب مربوطه واريز كنيد، عوارض خروج از كشور را بپردازيد، هزينه‌هاى داخل ايران را به حساب اعلام شده از سوى مدير كاروان وازير كنيد. اگر گذرنامه نداريد حتماً در اسرع وقت براى دريافت آن اقدام نماييد (هر فرد يك گذرنامه) و اگر داريد اعتبار آن را كه بايد از تاريخ اعزام هفت ماه باشد كنترل كنيد.

• توجه داشته باشيد كه پس از پرداخت مابه التفاوت و هزينه‌هاى داخل كشور كه به حساب مدير كاروان واريز مى‌كنيد هيچ وجه ديگرى نبايد بپردازيد. (البته پول قربانى،

2. پس از پذيرش در كاروان، گذرنامه‌ها در ماه شوال (35 روز قبل از اعزام) توسط مدير كاروان جمع‌آورى مى‌شود و سپس از طريق سازمان حج و زيارت براى گرفتن رواديد به سفارت عربستان ارسال مى‌گردد و بعد از صدور رواديد، به مدير كاروان بازگردانده مى‌شود و وى براى گرفتن بليت به فرودگاه يا سازمان حج مراجعه مى‌كند. در بليت، علاوه بر شماره‌ى صندلى، تاريخ، شماره و ساعت پرواز رفت و برگشت نيز درج شده است. پس از صدور بليت، تمام مدارك نزد مدير كاروان خواهد ماند و به هنگام تشرف، در وقت و مكان مناسب به شما تحويل داده مى‌شود (زائرين پس از تحويل مدارك، رسيد را دريافت و فرم رسيد پذيرش را امضاء نمايند تا از مقررات انصراف آگاهى يابند).

•

گذرنامه شما تا پايان سفر در اختيار شما نخواهد بود.

•

از به همراه داشتن مدارك اضافى مانند شناسنامه- كارت شناسايى محل كار، دسته چك، كارت ملى و ... در سفر خوددارى كنيد.

3. به منظور حفظ سلامت خود لازم است سوابق پزشكى و بيمارى خاص و هر سوابق دارويى و معالجاتى خود را صادقانه در اختيار پزشك و مدير كاروان قرار دهيد تا در مواقع اضطرارى مورد بهره‌بردارى قرار گيرد. با

4.

با توجه به اينكه آموزش مناسك و احكام و آداب و اسرار سفر و مسائل اجرايى و پزشكى در حج بسيار ضرورى است و بر بينش و معرفت و آمادگى زائر براى اين سفر عظيم الهى مى‌افزايد لازم است در تمام جلسات كاروان (مدينه قبل ده جلسه و مدينه بعد 12 جلسه) كه قبل از سفر و طبق برنامه زمان‌بندى شده و موضوعات مشخص برگزار مى‌شود، شركت نماييد و به تذكّرات مدير، روحانى و پزشك كاروان و ديگر مسؤولان با دقّت و توجّه كامل، گوش فرا دهيد. از كتب، نوارها و هاى آموزشى كه در اختيار شما قرار مى‌گيرد استفاده نموده و آمادگى بيشترى كسب نماييد.

5.

با راهنمايى پزشك به يكى از مراكز درمانى مراجعه و واكسن‌هاى لازم را تزريق كنيد و كارت‌ها را تا پايان سفر در اختيار داشته باشيد، اعتبار كارت سه سال مى‌باشد. چنانچه كارت داراى اعتبار داريد نياز به تزريق مجدد واكسن نيست.

6.

مقدار واجب لباس احرام براى آقايان دو عدد حوله يا پارچه احرام مى‌باشد، ولى اگر به سرما حساس هستيد يا مى‌خواهيد از حوله براى حمّام استفاده كنيد، يك حوله اضافى همراه خود ببريد، البته توجه داشته باشيد كه احرام‌ها

• چون در اين سال‌ها حج در فصل سرما قرار دارد داشتن لباس گرم مازاد هم توصيه مى‌شود.

7.

وصيّت‌نامه‌ى خود را با آگاهى از اصول شرعى و قانونى، در دو برگ نوشته و يك برگ آن را در جاى مخصوصى كه اعضاى خانواده از آن مطّلع باشند، قرار دهيد و نسخه‌اى هم در دست خودتان باشد. در وصيت‌نامه طلب‌ها، بدهى‌ها، نماز و روزه قضا و ساير حقوق الهى و حقوقى را كه مردم بر گردن شما دارند، ذكر نموده و سفارش‌هاى لازم را به اعضاى خانواده نماييد و وضعيت خمس خود را نيز روشن كنيد.

8.

براى تأمين آرامش هرچه بيشتر، زائران و بار همراه

9.

در طول سفر در صورت نياز مى‌توانيد با مراجعه به پزشك يا درمانگاه‌ها و بيمارستان هيئت پزشكى، از درمان رايگان استفاده نماييد.

10.

چنانچه به صورت دائم به ويلچر (صندلى چرخ‌دار) نياز داريد، در ايران آن را خريدارى كرده و يا از بهزيستى امانت بگيريد تا در طول سفر راحت باشيد، امّا اگر نياز هميشگى نداريد، در عربستان نيز مى‌توانيد به طور موقت ويلچر به امانت گرفته و از آن استفاده كنيد.

11.

تهيه‌ى ارز براى هزينه‌هاى شخصى بر عهده‌ى زائران است. با هماهنگى مديركاروان، به بانك معرفى شده از سوى مدير كاروان مراجعه و پس از پرداخت مبلغ ريالى، ارز مورد نياز خود را تهيه نماييد.

12.

واحد پول عربستان سعودى «ريال» و نرخ برابرى آن با دلار تقريباً ثابت است؛ يعنى هر دلار آمريكا برابر با 75/ 3 ريال سعودى است. با اين حساب 100 دلار معادل 375 ريال است. البته صرّافى‌هاى مكّه و مدينه، در برابر هر 100

13. شما مى‌توانيد با مراجعه به صرّافى‌هاى مورد اعتماد داخل ايران، يا صرّافى‌هاى مكّه و مدينه، دلار خود را به ريال سعودى تبديل كنيد، ولى انجام اين كار در داخل كشور مقرون به صرفه‌تر است. ضمنا پيش از معاوضه‌ى دلار با ريال، شماره اسكناس‌هاى خود را يادداشت نماييد، زيرا ممكن است به مقدار پول شما پس بدهند ولى آن را با دلار تقلّبى عوض نمايند. مصرف كردن دلار و ريال تقلّبى در بازارهاى عربستان پيگرد قانونى دارد.

• چك پول‌هاى ايرانى در عربستان مورد قبول نمى‌باشد.

15.

براى ارتباط با خانواده و بستگان مى‌توانيد اطلاعات محل استقرار خود را در هتل‌هاى مكّه و مدينه، از مدير كاروان پرسيده و در اختيار آنان قرار دهيد. اين اطلاعات در كارت‌هاى شناسايى مخصوصى كه به هر زائر مى‌دهند، درج شده است. براى سهولت برقرارى ارتباط مى‌توانيد با آوردن يك دستگاه گوشى تلفن همراه در عربستان سيمكارت اعتبارى تهيه نماييد تا بستگان شما به‌راحتى بتوانند با شما تماس بگيرند.

16.

اشياى فلزى، مانند چاقو، قيچى، ناخن‌گير و ... را در ساك بزرگ قرار دهيد.

17. پول و جواهرات خود را در ساك‌ها قرار ندهيد، بلكه به همراه خود داشته باشيد تا آن‌ها را در هتل (مدينه يا مكّه) به صندوق امانات تحويل دهيد، گرچه بهتر آن است كه خواهران محترمه، جواهرات زينتى خود را از ايران به همراه نبرند.

18. برخى از وسايل و اشيايى كه خروج آنها بر اساس قانون گمرك ممنوع بوده يا ورود آنها به كشور عربستان مجاز نمى‌باشد، عبارت‌اند از:

19.

چند روز قبل از پرواز، ساك‌هاى بزرگ توسط مدير و خدمه‌ى كاروان تحويل گرفته شده و توسط آنان به قسمت بار هواپيمايى سپرده شده و سپس به عربستان ارسال مى‌شود، از اين رو وسايلى را كه آنجا به آن نياز داريد، درون ساك گذاشته و تحويل دهيد. البته زائرين مدينه بعد، لباس احرام خود را در ساك‌هاى دستى خود قرار دهند تا در ميقات جحفه از آن استفاده كنند. توجه كنيد كه ساك‌ها قفل نباشد، زيرا در فرودگاه محتويات آن را بازرسى مى‌كنند. تأكيد مى‌شود كه وسايل ممنوع داخل هواپيما را حتماً داخل ساك‌هاى بزرگ قرار دهيد.

20.

روى تمام ساك‌ها و بسته‌هايى كه به همراه داريد، نام، نام خانوادگى، شماره‌ى كاروان، نشانى و شماره تلفن

21.

در صورتى كه از عينك استفاده مى‌كنيد، در تمام مراحل سفر مواظب عينك خود باشيد، زيرا تعويض يا تعمير آن شما را با مشكل روبرو مى‌كند. همچنين جلد و بند مخصوصِ عينك را به همراه داشته باشيد. داشتن عينك يدك هم توصيه مى‌شود.

22.

كارت‌هاى شناسايى خود را در طول سفر به گردن آويزان نماييد يا داخل جيب خود قرار دهيد تا در موارد ضرورى، دسترسى به آن آسان باشد.

23.

در اين سفر كه سرشار از معنويت است، زائران محترم بيش از هر زمان به همكارى و صميميّت نياز دارند، بنابر اين در صورتى كه در ميان اعضاى كاروان كسى از خانواده و بستگان شما حضور ندارد، دوستان و همراهانى براى خود انتخاب كنيد و با معرفى هم‌اتاقى‌ها در يك برگ،

24.

همواره بردبار، صبور و رازدار باشيد و اسرار برادران و خواهران مؤمن را فاش نكنيد. دوستى‌هايى كه در اين سفر آغاز مى‌شود، ممكن است مدت‌هاى طولانى ادامه يابد، بنابراين اخلاق انسانى و اسلامى را همواره مراعات نماييد كه منافع بسيارى براى شما در دنيا و آخرت دارد.

25.

اعضاى كاروان همچون اعضاى خانواده‌اى هستند كه بايد در طول سفر يكديگر را يارى كنند، حساسيت‌هاى لازم را براى حفظ آبرو و حيثيت يكديگر داشته باشند و مسؤولان را از هر حركت مشكوك آگاه نمايند.

26.

صبر و تحمّل، مهم‌ترين مسأله‌اى است كه بايد از ابتداى سفر به آن توجه داشته باشيد. بدانيد همان‌گونه كه چهره‌ى افراد مختلف است، روحيّات و اخلاق آنها نيز تفاوت دارد. بنابراين، كوشش نماييد خود را با اخلاق همسفران و اعضاى كاروان تطبيق دهيد و از خطاها و لغزش‌هاى احتمالى ديگران چشم پوشى و از هرگونه درگيرى و مشاجره جدّاً پرهيز نماييد. البته اگر نصيحت يا امر به معروف و نهى از منكر مى‌كنيد، به گونه‌اى باشد كه به برخوردهاى تند و نامناسب منجر نشود.

27. شما به عنوان سفيران جمهورى اسلامى ايران، در كشور عربستان موقعيّت حسّاسى داريد. كارى نكنيد كه بهانه به دست افراد تندرو بيفتد و از آن به عنوان دستاويزى عليه نظام بهره‌بردارى كنند. همواره از آنچه موجب وهن تشيع و نظام مقدس جمهورى اسلامى است، بپرهيزيد. در رهنمودهاى ائمه معصومين عليهم السلام آمده است: كار نيك از هر فرد نيكو است، ولى از شما شيعيان نيكوتر؛ و كار زشت از هركسى سر زند زشت است، ولى از شما شيعيان زشت‌تر.

28.

قبل از سفر، روزانه دقايقى پياده‌روى كنيد تا بدن شما آمادگى بيشترى براى انجام مناسك پيدا كند. خوب است در اين ايام بيشتر با دمپايى تردد كنيد تا پاهاى شما به استفاده از اين نوع كفش‌ها عادت كنند.

29.

براى مشخص نمودن هم اتاقى مواردى از جمله سيگارى بودن استفاده از كولر و ... را مدنظر خودتان قرار دهيد و براى خود يك همسفر يك ماهه گزينش كنيد.

30.

قبل از تحويل ساك به مدير كاروان مجدداً لوازم داخل ساك را چك كنيد، حواستان باشد هچ چيز فراموش نشود.

31.

به علت اينكه لباس احرام و دمپايى احرام چه زنانه و چه مردانه تقريباً همگى شبيه هم مى‌باشد شايسته است اسم

•

يقيناً مهمترين كار زائر پس از پذيرش در كاروان تا زمان اعزام، شركت در كلاس‌هاى آموزشى كاروان است كه زائران بايد در همه آن‌ها شركت كنند تا بتوانند سفر خوبى داشته باشند و مناسك خود را به صورت صحيح انجام دهند.

•

پيش از سفر شايسته است به كليه مسائل اجرايى كاروان در ايران و عربستان ونيز اصول درمانى و بهداشتى آشنا شويد و در طول سفر يار و ياور كاروان باشيد.

1. بار همراه مسافر كه مى‌تواند آن را به داخل هواپيما ببرد، به اندازه‌ى يك ساك دستى كوچك مى‌باشد. وسايلى را كه بايد در ساك‌هاى بزرگ گذاشته شود، قبلًا به عوامل كاروان تحويل داده و فقط ساك‌هاى كوچك را به همراه بياوريد. از قرار دادن نوشيدنى و هرگونه مايعات در ساك‌هاى بزرگ كه تحويل قسمت بار مى‌دهيد، خوددارى كنيد.

• بهتر است كه خواهران محترمه لباس‌هاى خاص خود را در ساك دستى گذاشته و همراه داشته باشند.

2. زائران محترم بايد سه يا چهار ساعت قبل از پرواز، در فرودگاه حاضر شوند. پس از حضور همه‌ى افراد كاروان و خداحافظى با بدرقه‌كنندگان و انجام سرشمارى، جهت كنترل گذرنامه به سالن دوم وارد مى‌شويد. هنگام ورود به اين سالن بايد هر كدام از شما گذرنامه و بليت هواپيما را كه

3.

علاوه بر گذرنامه و بليت، لازم است كارت زرد رنگى را كه پس از تزريق واكسن مننژيت به شما داده شده همراه داشته باشيد. تمامى مدارك را در كيف مخصوص گذرنامه كه در اختيار شماست، قرار داده و پيوسته با خود داشته باشيد. پول و اشياى قيمتى خود را هم در ساك قرار ندهيد و حتى الامكان آن را به همراه داشته باشيد.

4.

شتاب‌زدگى در فرودگاه، به آشفتگى و بى‌نظمى منجر شده و در نهايت، موجب تأخير در انجام كارها مى‌گردد. بنا بر اين، آرامش و نظم را رعايت و طبق دستور مأموران فرودگاه عمل نماييد.

5.

چنانچه نماز نخوانده‌ايد يا به تجديد وضو نياز داريد، پيش از سوار شدن به هواپيما (در سالن‌هاى انتظار) اقدام كنيد تا در هواپيما دچار مشكل نشويد.

6.

ممكن است گاهى مجبور شويد نماز را در هواپيما به جا آوريد، از اين‌رو بهتر است پيش از سوارشدن، وضو بگيريد. همچنين توجه داشته باشيد كه هنگام رفتن به عربستان، جهت قبله تقريباً به طرف جلوى هواپيما و در برگشت، به سوى عقب هواپيما مى‌باشد. در اين زمينه از ميهمانداران كمك بگيريد تا شما را راهنمايى كنند.

7.

سعى كنيد مقررات داخل هواپيما را كه توسط مهمانداران اعلام مى‌شود (مانند نكشيدن سيگار، بستن كمربند، خوددارى از رفت وآمدهاى اضافه و بى‌موقع، صحبت‌كردن با صداى بلند، باز و بسته كردن صندوق‌هاى بالاسر و ...) رعايت نماييد.

8.

رعايت مقرّرات و نظافت در هواپيما بسيار ضرورى است؛ رفتار شما مى‌تواند بيان‌كننده‌ى فرهنگ، اخلاق و تربيت دينى و مذهبى شما باشد.

9.

پس‌از رسيدن‌به‌مقصد، هنگام‌خروج از هواپيما عجله نكنيد، اثاثيه‌ى خود را برداريد و به آرامى و با رعايت نوبت، خارج شويد و توجه داشته باشيد كه گذرنامه را در داخل هواپيما جا نگذاريد.

10. هنگام رسيدن به فرودگاه جدّه يا مدينه، ابتدا به سالنى وارد مى‌شويد كه گذرنامه‌ها را در آن بررسى مى‌كنند.

11. براى بازگشت به ايران بايد حدود ده ساعت قبل (مدينه قبلى‌ها) از پرواز، آماده‌ى حركت به سوى فرودگاه باشيد. بنابراين، در روز آخر از رفتن به زيارت يا بازار كه ممكن است موجب تأخير در حركت به سوى فرودگاه شود، اجتناب كنيد. در فرودگاه جده و يا مدينه، مدير كاروان گذرنامه و بليط را به شما تحويل مى‌دهد؛ دقت شود كه گذرنامه دست خودتان و در كيف مخصوص گذاشته شود و تحويل بار نشود.

• ساك بزرگ روز قبل به قسمت بار داده مى‌شود. بعد از تحويل ساك‌ها ديگر خريد نكنيد زيرا اجازه بردن به داخل هواپيما را نداريد.

12. هم‌چنان‌كه براى سفر به عربستان يادآورى شد،

13.

توجّه داشته باشيد كه شركت‌هاى هواپيمايى سعودى و ايران‌اير از حمل كالاهايى نظير تلويزيون، كپسول گاز، انواع اسپرى و لوازم كمپرسور يخچال و ... جلوگيرى مى‌كنند.

14.

چنانچه گالن‌هاى آب زمزم به همراه داريد، بايد در فرودگاه جدّه و يا مدينه به محل تعيين شده مراجعه كرده و آن را در كيسه‌هاى مخصوص قرار داده و با خود به داخل هواپيما ببريد. اين كيسه‌هاى مخصوص «كيس الماء» نام دارد و براى هر يك از آنها حدود 5 ريال سعودى دريافت مى‌شود.

15.

وسايل و اشياء موجود در هواپيما، مانند جليقه‌ى نجات و ... را از هواپيما بيرون نبريد. همچنين غذا و

16.

حداكثر بار مجاز براى هر زائر 40 كيلوگرم و در قالب دو ساك مى‌باشد و هر كيلو بار اضافه 21 ريال سعودى كرايه دارد. حداكثر بار مجاز براى بردن به داخل هواپيما نيز يك كيف دستى به وزن هفت كيلوگرم مى‌باشد. افزايش بار از اين ميزان و اضافه كردن عدد ساك‌ها برايتان مشكل جدى در پى دارد.

17.

فاصله‌ى زمانى مكّه تا جدّه (با اتوبوس) حدود يك ساعت و فاصله‌ى جدّه تا فرودگاه‌هاى ايران حدود سه ساعت است.

18.

هنگام ورود به سالن فرودگاه مقصد در ايران، نظم و ترتيب را رعايت نماييد و تحمل داشته باشيد تا گذرنامه‌ها بررسى شده و مهر ورود بر آنها زده شود. عجله نكنيد، زيرا معلوم نيست كه شما زودتر از ديگران از سالن اصلى خارج شويد.

19.

هنگام تحويل گرفتن اثاثيه و ساك‌ها نيز نظم و ترتيب را رعايت نماييد و از مزاحمت و برخوردهاى غيراخلاقى پرهيز كنيد، زيرا ممكن است به دليل حجم زياد بارها و شلوغى محوطه مدتى براى دريافت بار خود منتظر

•

امكان دارد تمام ويا مقدارى از بار شما به دلايل مختلف با پرواز شما به مقصد نرسد. نگران اين موضوع نباشيد.

•

به علت وجود مشكلات در فرودگاه‌هاى مبدأ و مقصد و يا بروز نقص فنى، برخى پروازها با تأخيراتى مواجه مى‌شود. انتظار اين است كه زائران صبر و بردبارى پيشه كنند.

•

در هنگام ورود و خروج از فرودگاه‌ها دقت كنيد كه گذرنامه شما به مهرهاى ورود و خروج ممهور شود.

1.

به محض ورود به مدينه يا مكّه و استقرار در محل سكونت خود، فرم شماره 1 را كه در صفحه 132 همين كتاب آمده است، تكميل كنيد تا در مواقع نياز بتوانيد از آن استفاده نماييد و ساعت‌هاى خود را با ساعت عربستان تنظيم كنيد. (عربستان در 6 ماهه اول سال يك ساعت و نيم ساعت و در 6 ماهه دوم نيم ساعت از ايران عقب‌تر است)

2.

توجه داشته باشيد كه هريك از شما در كشور عربستان، نماينده‌ى ملت شهيدپرور ايران و نظام مقدس جمهورى اسلامى هستيد، بنابراين كارى نكنيد كه خداى ناكرده موجب خدشه‌دار شدن مذهب اهل‌بيت عليهم السلام و عزت ملّى گردد.

3.

ضمن خوش‌رويى در هر مكان و هر زمان، با رعايت ادب و احترام نسبت به زائران كشورهاى مختلف، باعث سربلندى مذهب و ميهن اسلامى خود باشيد. طبق رواياتى كه از ائمه‌ى معصومين عليهم السلام به ما رسيده، احترام مؤمن از احترام خانه‌ى كعبه بيشتر است. بنابراين در سلام كردن به ديگران، به‌ويژه در برخورد با برادران و خواهران اهل سنّت در همه جا، اعم از مساجد، اماكن زيارتى، فروشگاه‌ها و اماكن عمومى، دريغ نورزيد، زيرا سلام كردن تأثير بسيار خوبى در جذب ديگران به شما دارد.

4.

خواهران محترمه حجاب كامل (چادر مشكى) را حفظ كرده و از رفت وآمد در قسمت‌هايى از حرم كه مخصوص برادران است، خوددارى كنند. در دو شهر مكّه و مدينه، به‌ويژه در مسجدالحرام و مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله با رعايت اصول و احكام اسلامى و با عمل به دستورات اخلاقى، مبلّغ مذهب جعفرى عليه السلام باشيد.

5.

امربه معروف و نهى از منكر، همانند نماز از واجبات الهى است. بنابراين، بر همه‌ى ما لازم است كه در صورت مشاهده‌ى موارد خلاف، به هموطنان خود تذكر دهيم.

7. براى اقامه نماز جماعت در مسجدالنّبى و مسجد الحرام و آگاهى از مسائل خاصّ آن، تذكرات بخش احكام را مطالعه و يا از روحانيون محترم كاروان سئوال نماييد.

8. با توجه به اين‌كه شما به زبان عربى مسلط نيستند، از ورود به مباحث اعتقادى و سياسى خوددارى كنيد. هرگاه در چنين موقعيّت‌هايى قرار گرفتيد، افراد مذكور را به مبلّغان و مسؤولان ذى‌ربط ارجاع دهيد تا از عهده‌ى اين كار برآيند.

9.

چه بسا از سوى عناصر تندرو به بهانه‌هاى مختلف، مورد اهانت، بى‌مهرى و برخوردهاى غيراخلاقى قرار بگيريد، در اين صورت، بهترين جواب و برخورد، سكوت و رفتار كريمانه است.

10.

رعايت نظافت، از ضرورت‌هاى اين سفر مقدس است. از كثيف‌كردن معابر و ريختن دستمال كاغذى، پوسته‌ى تخمه، تنقلات، پسته و مانند اين‌ها روى زمين جدّاً پرهيز نموده و آنها را در سطل‌هاى مخصوص زباله بيندازيد و حتى‌الإمكان از خوردن تنقلات در اماكن مقدس خوددارى نماييد. اين موارد در مواقع برگزارى دعاى كميل در مدينه منوره بيشتر مورد تأكيد است.

11.

وهابيان، بوسيدن ضريح، درها و ديوارها را حرام و از مصاديق شرك مى‌دانند. از اين رو براى جلوگيرى از برخوردهاى تند و متعصبانه، از انجام اين اعمال پرهيز نماييد.

12.

از برداشتن خاكِ اماكن زيارتى، به‌ويژه قبرستان بقيع، خوددارى فرماييد، زيرا سفارشى از بزرگان دين براى

13.

از خريد گندم و ريختن آن در بقيع يا اماكن ديگر خوددارى كنيد، زيرا معمولا اين گندم‌ها به مصرف نمى‌رسد و به علاوه، اين كار، برخورد تند نيروهاى پليس سعودى را نيز به دنبال دارد.

14.

از خواندن برخى زيارتنامه‌ها و دعاها (مانند زيارت عاشورا) با صداى بلند و يا خواندن نماز در مقابل بقيع خوددارى كنيد و با انجام اين اعمال، زمينه‌ى درگيرى و برخوردهاى اهانت‌آميز را به وجود نياوريد. از پارچه بستن به پنجره‌هاى بقيع و ديگر اماكن مذهبى و يا عريضه انداختن بر روى قبرها نيز اجتناب كنيد. توجه داشته باشيد در ايران از كسى پول يا عريضه براى انداختن به بقيع يا ضريح پيامبر دريافت نكنيد.

15.

حرم نبوى صلى الله عليه و آله نيز مانند مسجدالحرام بصورت شبانه روزى باز مى باشد و شما مى‌توانيد براى ساعات حضور در آن برنامه‌ريزى كنيد.

16.

بهترين عمل در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و مسجدالحرام، اقامه نماز (خصوصا به جماعت)، قرائت قرآن، ختم صلوات و دعا و نيايش است، سعى كنيد در طول سفر حداقل يكبار

17.

آن دسته از زائرانى كه سواد ندارند، از ديگر زائران بخواهند كه ادعيه را براى آنها با صداى آرام بخوانند. علاوه بر اين مى‌توانند در زيارت‌هاى گروهى، از محضر روحانيون كاروان استفاده كنند. اگر اين هم ممكن نشد، مى‌توانند به نيابت از پدر، مادر و بستگان ديگر نمازهاى قضا و مستحبى بخوانند يا با استفاده از تسبيح همراه به ذكرهاى مستحب، مانند صلوات، استغفراللَّه ربّى واتوب اليه، سبحان‌اللَّه، الحمداللَّه، اللَّه اكبر، لا اله الّا اللَّه و ... مشغول باشند. هم‌چنين خواندن فاتحه در قبرستان بقيع براى هر كدام از بزرگان دين نيز امرى بسيار پسنديده است. علاوه بر اين، يادكردن از همه‌ى حاجت‌مندان و دعاكردن براى برآورده شدن حاجات ملتمسين دعا، پاداش زيادى دارد.

18.

اقامه نماز شب در سرزمين وحى از ثواب ويژه‌اى برخوردار است.

19.

افراد باسواد هنگام تشرّف به حرم مطهر و قبرستان بقيع، كتابهاى زيارت را به همراه داشته باشند و چنانچه افراد بى‌سواد از آنان درخواست كردند، ادعيه را به صورت آرام براى ايشان بخوانند. عنايت داشته باشيد كه صداى شما به

20.

از فرصتى كه در اين سفر براى شما به دست آمده بيشترين استفاده‌ى معنوى را بنماييد و بيشتر وقت خود را در حرم بگذرانيد. اين فرصتى است كه هزاران نفر آرزوى آن را در دل دارند.

21.

برادران جوان از پوشيدن لباس‌هاى نامناسب و پيراهن آستين كوتاه خوددارى نمايند. همراه داشتن زنجير، حلقه، انگشتر و ساعت طلا نيز علاوه بر حرمت و بطلان نماز، موجب بدبينى ديگران به مذهب اهل‌بيت عليهم السلام مى‌شود.

22.

در همه‌جا، رعايت حال سالمندان و بانوان بر جوان‌ترها لازم است، اين كار در مواقعى مانند سوار و پياده شدن اتومبيل، ورود و خروج آسانسورها و ... اهميت بيشترى دارد.

23.

افراد سالخورده و بيمار توجه داشته باشند كه اگر براى انجام زيارت يا اعمال حجّ و عمره به ويلچر نياز دارند، براى كرايه‌ى اين وسايل يا مزد كارگر، ريال عربستان در حد كافى به همراه داشته باشند تا در پرداخت با مشكل مواجه نشوند، زيرا كارگران، ساير پول‌ها را قبول نمى‌كنند.

24.

چنان‌كه مى‌دانيد، مدير و خدمه‌ى كاروان‌ها از افراد

25.

هنگام نقل و انتقال زائران، مدير و خدمه‌ى محترم كاروان در اتوبوس‌ها تقسيم مى‌شوند. اين عزيزان براى اداره‌ى اتوبوس و راهنمايى راننده و مسائل ديگر بايد در قسمت جلوى اتوبوس مستقر باشند. علاوه بر اين، اجازه دهيد مردان جوان نيز در صندلى‌هاى رديف جلوى اتوبوس بنشينند تا در تقسيم آب و غذا و هدايت كاروان همكارى داشته باشند.

26.

كارت شناسايى و كارت هتل را به‌دقت حفظ كرده و در همه جا و هر زمان به همراه داشته باشيد؛ زيرا اين كارت، تنها وسيله‌ى شناسايى افراد بوده و نشانى محلّ اقامت آنها در شهرهاى مكّه و مدينه، روى آن نوشته شده است. در صورت نياز آن را به مأموران سازمان حج يا پليس سعودى ارائه دهيد تا شما را راهنمائى كنند.

27.

اهميّت گذرنامه در خارج از كشور مانند شناسنامه در داخل و حتى بيش از آن است، در سفر حج گذرنامه‌ها به مسؤولان مؤسسه‌هاى مطوفى و ادلاء سپرده مى‌شود و

28.

در صورت گم‌شدن يا احتياج به راهنمايى و هر نياز ديگر، بدون هيچ‌گونه اضطراب و نگرانى، تنها از زائران ايرانى يا نيروهاى امداد گمشدگان كه لباس‌هاى آبى رنگ به تن دارند، يارى بخواهيد. در اين زمينه، كاملًا احتياط نموده و به ديگران نيز اين نكته مهم را يادآورى كنيد.

29.

در اين سفر، چندين بار با استفاده از اتوبوس و وسايل نقليه‌ى مختلف، از محلى به محل ديگر منتقل مى‌شويد، از اين رو در حفظ و مراقبت از وسايل و اثاثيه‌ى خود كوشا بوده و دقت كنيد كه چيزى را جا نگذاريد، زيرا در بسيارى از موارد امكان برگشت به محلّى كه قبلا در آنجا بوده‌ايد، وجود ندارد و پس از حركت اتوبوس، ديگر اميدى به پيداشدن اشياء جامانده نيست.

30.

زمانى كه براى زيارت دوره و بازديد از اماكن مختلف اعزام مى‌شويد، هنگام پياده شدن از اتوبوس، كاملًا دقّت كنيد و رنگ اتوبوس، نشانه‌ى مخصوص و شماره آن

31. عبور و مرور در خيابان‌هاى مكه و مدينه براى رهگذران و عابران پياده امن نيست، خودروها بسيار سريع حركت مى‌كنند و برخى رانندگان بسيار بى‌احتياط مى‌باشند.

32.

خواهران محترمه همواره براى رفت و آمدها، فقط از سرويس‌هاى ويژه زائران ايرانى استفاده كرده و از سوار شدن به خودروهاى شخصى خوددارى نمايند. در صورت نياز به تاكسى، حتماً همراه يكى از دوستان يا خانواده‌ى خود باشيد و از تردد انفرادى و بدون همراه، خصوصاً در ساعات پايانى شب بپرهيزند.

33.

از چند سال پيش زائران ايرانى در مدينه و مكّه از حدود 600 دستگاه اتوبوس كه با پرچم جمهورى اسلامى مزيّن هستند، استفاده مى‌كنند. سعى كنيد كه شماره‌ى خط و

34.

در صورت مشاهده‌ى هرگونه تخلّف، شماره‌ى اتوبوس يا خودرويى را كه سوار شده‌ايد، يادداشت كنيد تا به تخلّفات آنها رسيدگى شود.

35.

توجه داشته باشيد كه عكس گرفتن و فيلمبردارى در حرم‌هاى شريف ممنوع است و با افراد برخورد مى‌شود و گاهى هم آنها را دستگير و وسيله فيلم‌بردارى را ضبط مى‌كنند.

36.

براى ارتباط تلفنى از مدينه يا مكّه به ايران، مى‌توانيد از كابين‌هاى مخابراتى كه در سطح شهر فراوان هستند، استفاده كنيد. البته تماس‌گرفتن با تلفن همراه از ايران به عربستان، مقرون به صرفه‌تر است. استفاده از سيم‌كارت عربستان نيز امكان‌پذير است.

37.

از بستن هر نوع كيف يا تلفن همراه (موبايل) به كمر و تظاهر به داشتن آن خوددارى كنيد، زيرا در معرض خطر و سرقت قرار مى‌گيريد.

38.

در مسجدالحرام و مسجدالنّبى (به ويژه هنگام اقامه‌ى نماز) تلفن همراه خود را خاموش كنيد. همچنين از

39.

از دمپايى‌هاى ابرى (كه در صورت خيس بودن زمين، بسيار لغزنده مى‌شوند) استفاده نكنيد، بلكه از دمپايى‌هاى پلاستيكى و مانند آن استفاده كنيد كه وقتى روى كاشى يا سنگ‌هاى صاف و خيس راه مى‌رويد، دچار مشكل نشويد.

40.

بردن هر وسيله‌اى به داخل حرم مطهر پيامبر صلى الله عليه و آله در مدينه، و مسجدالحرام در مكّه، ممنوع است. از طرفى بيرون از حرم نيز جاى امنى براى گذاشتن اثاثيه نيست، بنابراين زمان خريد را طورى تنظيم نماييد كه پس از خريد اجناس از بازار، مستقيماً به هتل يا محلّ سكونت خود برويد.

41.

جايگاه خواهران محترمه در مدينه‌ى منوّره، در قسمت‌هاى عقب مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله است. چنانچه بخواهيد از فيض حضور در قسمت‌هاى جلوى حرم كه مرقد پيامبر صلى الله عليه و آله و خانه‌ى حضرت فاطمه‌ى زهرا عليها السلام قرار دارد، بهره‌مند شويد، مى‌توانيد از ساعت ويژه‌ى خواهران (صبح‌ها از طلوع آفتاب تا حدود ساعت 10 و ظهرها نيم ساعت پس از نماز ظهر تا حدود ساعت 15 و شب‌ها بعد از ساعت 7) استفاده

42.

از خوابيدن در مسجد و حرم مطهّر بپرهيزيد، زيرا علاوه بركراهت، ممكن است اتّفاقاتى همچون سرقت پول، كفش و وسايل ديگر براى شما پيش آيد.

43.

هنگامى كه قرآن را از جايگاه‌هاى مخصوص برمى‌داريد، پس از قرائت، آن را در همان جا قرار دهيد و از گذاشتن آن روى زمين، فرش يا هر جاى ديگر جدّاً خوددارى نماييد. هم‌چنين از حمل قرآن و كفش‌ها با يك دست بپرهيزيد، زيرا اين كار بى‌احترامى به كتاب خدا به شمار مى‌آيد. رعايت اين نكته در هر موقعيّتى، ضرورى مى‌باشد و بهتر است قرآن در دست راست نگه‌دارى شود.

44.

از بردن كفش‌ها به محوّطه‌ى روضه‌ى منوّره، كه همان قسمت قديمى مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله است، پرهيز نماييد، چنين كارى نوعى بى‌احترامى به آن مكان مقدّس است.

45.

براى جابه‌جايى كفش‌هاى خود، هنگام تشرّف به حرم مطهر نبوى صلى الله عليه و آله از كيسه‌هاى مخصوصى كه توسط كاروان به شما داده مى‌شود، استفاده كرده و آنها را در قفسه‌هاى ويژه‌اى كه در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله و مسجدالحرام وجود دارند، قرار دهيد. البته شماره‌ى قفسه را به خاطر بسپاريد تا هنگام برگشت محلّ آن را گُم نكنيد. هيچگاه اسامى مقدس را روى دمپايى و يا كفش خود ننويسيد.

46.

كلمن‌هاى آب سرد در همه جاى حرم موجود است. در طرف راست آن، ليوان‌هاى استفاده نشده و در طرف چپ، ليوان‌هاى استفاده شده قرار دارد. شما نيز براى نوشيدن آب از ليوان‌هاى سمت راست استفاده نموده و پس از مصرف، آن را در سمت چپ قرار دهيد. هرگز از اين آب‌ها براى وضو استفاده نكنيد.

47.

از سخن‌گفتن و صلوات فرستادن با صداى بلند در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله، مسجدالحرام و ديگر مساجد پرهيز كرده و دوستان و همراهان خود را با صداى بلند صدا نكنيد، زيرا برخى از اهل سنت اين كارها را حرام و نشانه‌ى بى‌احترامى به اين مكان‌هاى مطهّر مى‌دانند.

48.

هنگام استفاده از تلفن همراه در اماكن مقدّس، ضمن رعايت احترام، از انتخاب آهنگ‌هاى نامناسب به‌عنوان زنگ تلفن و گفت وگوهاى طولانى، آن هم با صداى بلند (به‌ويژه در اوقات قبل از نماز كه حالت سكوت و معنويت در صفوف نماز حاكم است) جدّاً خوددارى نماييد.

49.

در برخى از اماكن مقدّس، مانند مسجد ذوقبلتين و مسجد قُبا، حتى از همراه داشتن كفش جلوگيرى مى‌شود، بنابراين، ضمن پرهيز از بحث و نزاع با مأموران، كفش‌ها را در جاى مخصوص قراردهيد.

50.

از همراه داشتن پول نقد زياد و اشياء قيمتى در حرمين شريفين و مكان‌هاى شلوغ خوددارى كنيد و هرگز همه‌ى پول‌هاى همراه خود را در يك جيب قرار ندهيد.

51.

هنگام نماز از مقابل نمازگزاران عبور نكنيد، زيرا اين عمل در فقه شيعه مكروه است و از نظر برخى فرقه‌هاى اهل سنت، عملى حرام به شمار مى‌آيد.

2. يكى از نخستين اقدامات ضرورى، تزريق واكسن مننژيت و آنفلوانزاست. اين موضوع را جدى بگيريد و دست‌كم ده روز پيش از اعزام، به آدرسى كه مدير و پزشك كاروان اعلام مى‌كنند، مراجعه كرده و ضمن اطمينان از سلامت خود، كارت ويژه‌ى معاينه‌ى پزشكى و تزريق

3.

توجّه داشته باشيد كه زائران در طول سفر تحت پوشش بيمه قرار دارند، پس هرگاه احساس ناراحتى نموديد، به پزشك كاروان مراجعه كنيد تا در صورت لزوم، شما را به مراكز بهداشتى و درمانى ايرانيان راهنمايى كند و از خدمات درمانى رايگان بهره‌مند شويد.

4.

پس از دستشويى و پيش از غذا خوردن و بعد از آن حتماً دست‌هاى خود را با آب و صابون و يا مايع دستشويى شسته و با حوله‌ى شخصى خشك كنيد.

5.

كسانى كه به بيمارى قند مبتلا هستند، از پرخورى و مصرف نوشابه و آب ميوه‌ها، عسل و مواد شيرين اجتناب نمايند. هم‌چنين كسانى كه فشار يا چربى خون بالا دارند، از مصرف غذاهاى چرب و پرنمك پرهيز كنند.

6.

افرادى كه دچار نارسايى كليوى هستند در مصرف گوشت، شير و ميوه كه مملو از پياسيم است تعادل را رعايت كنند.

7.

با توجّه به گرمى هوا (در مدينه و مكه) و پياده‌روى‌هاى زياد، ازشست وشوى بدن، به ويژه پاها، غفلت نكنيد. چنانچه هر موضعى از بدن عرق‌سوز شد، آن محل را كاملًا با آب شسته و خشك نماييد، و در صورت عدم بهبودى به پزشك كاروان مراجعه كنيد.

8.

اگر چشمان شما به تابش آفتاب حساسيت دارد، از عينك‌هاى آفتابى يا كلاه‌هاى مخصوص كه لبه‌ى بلندى دارند، استفاده كنيد.

9.

در صورت ابتلا به اسهال، حدّاقل يك وعده غذا نخوريد و تنها از مايعات استفاده كنيد. سپس با مراجعه به پزشك كاروان اقدامات لازم را انجام دهيد.

10.

خوب است مقدارى عرق نعنا و خاكشير به همراه داشته باشيد تا در مواقع لزوم مصرف كنيد.

11.

نوشابه‌هاى گازدار، با برخى از مزاج‌ها سازگارى ندارد و ناراحتى معده ايجاد مى‌كند. اگر ناراحتى گوارشى احساس نموديد، نخستين كار، ترك نوشابه است. سعى كنيد بيشتر از آب خالص استفاده نماييد.

12.

از نوشيدن آب يا نوشابه‌ى بسيار سرد، به‌ويژه هنگامى كه از زيارت يا خريد برمى‌گرديد، پرهيز كنيد. اين كار معمولًا باعث سرماخوردگى، سينه درد و گلودرد مى‌شود.

13.

در مراسم حجّ تمتّع به دليل كمبود وسايل نقليه و مسافت زياد هتل تا حرم، گاهى مجبور مى‌شويد مقدارى پياده‌روى كنيد، از اين رو همواره دستمال سفيد يا كلاه مناسب به همراه داشته باشيد تا در صورت لزوم از آن استفاده كنيد.

14.

در صورتى كه احتمال سرماخوردگى مى‌دهيد از انجام غسل‌هاى مستحبى، به‌ويژه در فصل سرما پرهيز نماييد، بعد از غسل نيز با سر و بدن خيس، مقابل باد پنكه و كولر داخل ماشين و حرم و منازل قرار نگيريد.

15.

در صورت ابتلا به سرماخوردگى، بيشتر مايعات گرم مانند چاى كم‌رنگ بنوشيد و از آشاميدن آب يخ و نوشابه و

16.

از نگه‌دارى غذا در اتاق محل استراحت خويش حتى در داخل يخچال خوددارى نموده و حتماً غذا را در زمانِ توزيع و در محل معين شده و به اندازه ميل كنيد. در ضمن از خوردن غذا و شيرينى در ميانِ وعده‌هاى ناهار و شام بپرهيزيد تا هنگام صرف غذا، اشتهاى شما بهتر باشد.

17.

به منظور حفظ سلامت شخصى و بهره‌گيرى هرچه بيشتر از معنويات اين سفر، حتى الامكان از غذاهاى سبك و ساده استفاده كنيد و بويژه در ايام تشريق از پرخورى به شدت پرهيز كنيد.

18.

از خريد هرگونه مواد غذايى از دست فروش‌ها و اغذيه‌فروش‌هاى داخل شهرهاى مكه و مدينه خوددارى نماييد، زيرا به دليل بهداشتى نبودن برخى از آنها ممكن است به بيمارى دچار شويد.

19.

اتاق‌هاى محل اقامت به كولر گازى مجهز هستند.

20.

هنگام بارندگى يا شستشوى صحن‌ها، به دليل لغزندگى كف صحن‌هاى مسجدالحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله، امكان زمين خوردن و آسيب ديدگى زياد است، مراقب باشيد.

21.

هنگام سوار و پياده شدن از سرويس‌ها شتاب ننماييد و اجازه دهيد كه خودرو كاملًا متوقف شود تا دچار سانحه نشويد.

22.

پيوسته نظافت حمام و سرويس‌هاى بهداشتى را حفظ كرده و از نگه‌دارى زباله در اتاق پرهيز نماييد. هر روز صبح و عصر زباله‌ها را در كيسه‌هاى مخصوص بريزيد و پس از گره‌زدن، در سطل‌هاى بزرگ كنار سالن‌ها بگذاريد تا عوامل كاروان آنها را بيرون ببرند.

23.

در صورت نياز از مأموران نظافت بخواهيد تا مايع ضدّعفونى كننده دراختيار شما قرار دهند. از انداختن تفاله چاى به دستشويى‌ها يا ظرف‌شويى‌ها خوددارى كنيد.

24.

هر نفر بايد از حوله شخصى خود استفاده نمايد.

25.

در تمام مدّتى كه در مدينه يا مكّه هستيد، ساعات استراحت خود را طورى تنظيم كنيد كه بيش‌ترين استفاده را از لحظات معنوى حضور در حرمين شريفين ببريد و ضمناً به اندازه كافى استراحت كنيد تا دچار خستگى و بى‌خوابى نشويد.

26.

از خريد لباس‌هاى دست دوم و مستعمل از حراجى‌ها و كنار خيابان‌ها بپرهيزيد؛ چنين لباس‌هايى معمولًا

27.

از خريد لوازم آرايشى غيرمطمئن و دارو، بدون نسخه‌ى پزشك خوددارى كنيد ودر اين‌گونه موارد با پزشك كاروان يا پزشكان مستقر در مركز پزشكى حج مشورت نماييد.

28.

چنانچه دچار مشكلات تنفسى هستيد، از ماسك‌هاى مخصوص استفاده كنيد. طول دوره بيمارى تنفسى بايد طى شود. از مراجعه مكرر به درمانگاه‌ها خوددارى كنيد. هم‌چنين اگر به سرماخوردگى و زكام مبتلا شديد، حتماً از ماسك‌هايى كه توسط مراكز پزشكى حج در اختيار شما قرار مى‌گيرد، استفاده نماييد.

29.

در اماكن زيارتى، از سجّاده‌هاى مخصوص استفاده كنيد تا مجبور نباشيد دستان خود را روى زمين يا فرش‌هاى آلوده بگذاريد، در اين‌صورت، گردوخاك و آلودگى‌هاى زمين را نيز از راه بينى، استنشاق نمى‌كنيد.

30.

استعمال دخانيات در تمامى اماكن عمومى عربستان، ممنوع است. بنابراين، از كشيدن سيگار حتّى در اتاق‌ها و راهروهاى ساختمان محل اقامت خوددارى نماييد. تا آنجا كه امكان دارد در اين سفر معنوى نسبت به ترك آن اقدام نماييد.

31.

ناخن‌هاى خود را هميشه كوتاه نگه داريد، زيرا ناخن‌هاى بلند يكى از راه‌هاى انتقال ميكروب است.

32.

لباس‌هاى زير خود را به‌موقع عوض كنيد و بشوييد.

33.

چنانچه قصد رفتن به اماكن زيارتى يا گردش در بازار را داريد، در مواقعى كه هوا گرم است يك شيشه آب يا دست‌كم يك ليوان مخصوص و يك بادبزن كوچك به همراه داشته باشيد و حتى الامكان از منبع‌هاى آب آشاميدنى سرراهى، به‌ويژه از ليوان‌هاى موجود در آب‌خورى‌هاى عمومى، استفاده نكنيد.

34.

مرتب استحمام كنيد تا بوى پا و بدن شما موجب آزردگى همسفران نشود. هنگام استحمام، از پوشيدن دمپايى ابرى كه موجب سُر خوردن و ايجاد خطر سقوط مى‌شود، خوددارى كنيد.

35.

اگر تحت رژيم يا پرهيز غذايى هستيد، آن را ادامه دهيد و از غذاخوردن زياد پرهيز كنيد. هم‌چنين هرگونه مشكلات غذايى خود را با مدير و پزشك كاروان در ميان بگذاريد.

36.

برخى از زائران در طول سفر به يبوست مبتلا مى‌شوند كه مهم‌ترين دلايل آن عبارت‌اند از:

•

عرق كردن زياد و كاهش آب بدن؛

•

آشاميدن نوشابه‌هاى گازدار و چاى پررنگ؛

•

مصرف زياد موز، به‌ويژه موزهاى نرسيده.

37. بانوان محترمه توجه داشته باشند كه پيش از سفر حجّ

38.

با توجه به گرماى هوا و فعاليت بدنى، حتما روزانه شش تا هشت ليوان آب بنوشيد. به ياد داشته باشيد كه براى آشاميدن، فقط از آب‌هاى معدنى كه در بطرى‌هاى پلمب‌شده در اختيار شما قرار مى‌گيرد استفاده كنيد.

39.

به منظور جلوگيرى از شكستگى اعضاى بدن در هنگام استحمام و استفاده از وان دقت كافى داشته باشيد زيرا كف صابون و ليز بودن سراميك در منزل و حرمين باعث سقوط انسان و شكستگى مى‌شود و شيرينى سفر را به كام شما تلخ مى‌نمايد.

•

پزشك كاروان در طول سفر همراه شماست. تلاش كنيد با مشورت او تمامى موارد بهداشتى و درمانى را رعايت كنيد تا بتوانيد به راحتى مناسك خود را انجام دهيد.

•

ميوه و مواد لبنى نيز به حد كافى مصرف كنيد.

1.

هنگام ورود به هتل و يا ساختمان محل اقامت خود، صبر و حوصله پيشه كنيد تا مديران و مسئولان محترم كاروان بتوانند زمينه را براى استقرار سريع شما فراهم سازند.

2.

توجه داشته باشيد كه قراردادهاى تنظيمى با مالكان

3.

در ساختمان‌هايى كه چند كاروان به‌طور هم زمان اسكان مى‌يابند، همكارى مديران، عوامل و زائرين در جهت بهره‌مندى از خدمات و امكانات رفاهى، اهميت بسيار دارد.

4.

محدوديت آسانسورها در تمام ساختمان‌ها به‌ويژه در اوقات اوج مصرف و ازدحام، ايجاب مى‌نمايد كه زائرين از استفاده غيرضرورى پرهيز نموده و براى سرعت در رسيدن آسانسور، از توقف بيش از حدّ در طبقات خوددارى كنند.

5. به زائران محترم توصيه مى‌شود تا ضمن همراه داشتن كارت شناسايى و كارت ساختمان يا هتل و نصب آن به لباس خود، زمان رفت و آمد را به‌گونه‌اى انتخاب نمايند كه يك ساعت قبل از نمازهاى پنج‌گانه، از محل اسكان خارج شوند و بلافاصله بعد از اتمام نماز جماعت به يكباره به هتل‌ها و ساختمان‌هاى محل اقامت خود مراجعه نكنند.

6. در سفر حج تمتع، معيار تعيين كيفيت هتل‌ها و اماكن مسكونى، درجه آنها نيست، بلكه گروه قيمتى مورد توجه قرار مى‌گيرد. ضمناً از آنجا كه امكانات همه‌ى هتل‌ها و ساختمان‌ها يكسان نيست، نبايد آنها را با هم مقايسه كرد.

7.

پول و اشياء قيمتى خود را به صندوق امانات هتل‌ها و ساختمان‌ها سپرده و اگر كليدى دريافت كرديد، در نگهدارى كليد صندوق دقت لازم را داشته باشيد.

8.

هنگام خروج از هتل يا ساختمان محل اقامت، كليد اتاق‌ها را به هيچ عنوان همراه خود نبريد و آنرا به مسئول پيش‌خوان تحويل دهيد چرا كه ممكن است ديگران بعلت نبودن كليد پشت در اتاق معطل بمانند.

9.

از روزى كه وارد مكّه يا مدينه مى‌شويد، يك اتاق به شما و دوستان همراه كه قبلًا انتخاب كرده‌ايد اختصاص مى‌يابد و پس از چند روز بايد آن را تحويل دهيد، از اين رو نظافت را مراعات نماييد. خدمه‌ى كاروان و مأموران هتل، وسايل نظافت از قبيل كيسه پلاستيكى، سطل‌زباله و امكانات ديگر را در اختيار شما قرار مى‌دهند. سعى كنيد لباس‌هاى خود را جايى پهن كنيد كه در محل ديد و عبور ديگران

10.

در بيش‌تر ساختمان‌ها، جهت قبله با علامت ويژه‌اى بر ديوار يا سقف اتاق‌ها مشخص و نصب شده است. معمولًا در ساخت سرويس‌هاى بهداشتى، جهت قبله رعايت نشده است، بنابراين هنگام استفاده، به گونه‌اى بنشينيد كه رو به قبله يا پشت به قبله قرار نگيريد.

11.

سرويس‌هاى بهداشتى اغلب فرنگى است. از ايستادن روى لبه‌ى آنها پرهيز كنيد و اگر چگونگى استفاده از آن را نمى‌دانيد، از همراهان و يا مسؤولان كاروان بپرسيد.

12.

زائران محترمى كه تاكنون از وان حمّام استفاده نكرده‌اند، به‌ويژه سالمندان عزيز توجّه داشته باشند كه در وان‌هاى حمام خطر ليز خوردن وجود دارد، به‌ويژه اگر پابرهنه يا با دمپايى ابرى باشند. بنابراين، مراقب باشيد هنگام استحمام، خداى ناكرده مشكلى براى شما پيش نيايد.

13.

حمّام، توالت و آشپزخانه‌هايى كه در هر اتاق يا سوئيت وجود دارد، براى استفاده‌ى همه‌ى افراد ساكن در آن اتاق است. بنابراين، پس از استفاده، سرويس‌هاى بهداشتى را تميز كنيد و از باقى گذاشتن موى سر و صورت، صابون و شامپو و تيغ‌هاى مصرف شده لباس زير و ... جداً پرهيز نماييد.

14.

با توجه به اين كه سالن‌ها و رستوران‌هاى غذاخورى

• خواهران محترمه زمان خارج شدن از اتاق حتماً جوراب بپوشند.

15.

هنگام خروج، كليد ياكارت خود را داخل اتاق جا نگذاريد، زيرا گرفتن كليد يدك مشكلات زيادى دارد، خصوصاً اگر مدير كاروان در آن ساعت در محل سكونت حضور نداشته باشد. مسئول هتل تا مطمئن نشود كه اتاق متعلق به خود شماست، كليد را تحويل نمى‌دهد. اگر كليد را به همراه خود مى‌بريد، در حفظ آن دقّت زيادى داشته باشيد.

16.

در روزهاى نخست، براى استفاده از آسانسور و پلّه‌هاى برقى، حتماً همراه افرادى باشيد كه با طرز كار آنها آشنا هستند. سالمندان عزيز و برادران و خواهرانى كه تاكنون از اين وسايل استفاده ننموده‌اند، در اين‌باره بيش‌تر دقّت كنند و از افراد با تجربه كمك بخواهند. ظرفيت آسانسورها را رعايت كنيد تا مشكل سقوط يا خرابى و نقص فنّى آن پيش نيايد.

17.

خواهران محترمه، در تمام اوقات، به‌ويژه شب‌ها كه داخل اتاق روشن و بيرون تاريك است، به پنجره‌ى اتاق‌هاى خود توجه داشته باشند و دقت كنند كه حتماً پرده‌ها آويخته و جاى ديگرى به آن مشرف نباشد.

18.

از خواهران محترمه تقاضا مى‌شود در لابى هتل‌ها بيش از حد ننشينند.

19.

در صورت بروز هرگونه نقص ساختمانى در داخل اتاق، مانند چكّه نمودن آب از سقف، خرابى شيرها و دست‌شويى‌ها يا مشكلات ديگر، به سرعت مدير يا خدمه‌ى كاروان را آگاه سازيد تا مشكل را برطرف نمايند.

20.

از ايجاد سروصدا در داخل اتاق و زياد كردن صداى تلويزيون يا ضبط صوت خوددارى كنيد، زيرا ممكن است همسايگان شما در حال استراحت باشند.

21.

همواره از شوخى‌هاى ناراحت‌كننده، كلمات نامناسب و سخنان آزار دهنده پرهيز نماييد و شخصيّت ديگران را در نظر داشته باشيد.

22.

هيچ يك از وسايل ساختمان را بيرون نبريد و از آنها استفاده‌ى نابه‌جا نكنيد. در صورت خرابى يا مفقود شدن هريك از اسباب و اثاثيه، خسارت آن را از سازمان حج دريافت مى‌كنند و از نظر شرعى، شما ضامن هستيد.

23.

توجه داشته باشيد كه هتل‌ها و اماكن اقامتى مدينه در مقايسه با ساختمان‌هاى مكّه، از امكانات بسيار بهترى برخوردارند. بنابراين در صورتى كه در منازل مكّه محدوديت‌هايى را مشاهده كرديد، تصوّر نكنيد كه تغييرى در سيستم خدمات‌رسانى ايجاد شده است، زيرا به طور كلى مراكز اقامتى مكّه سطح پايين‌ترى دارند.

24.

مدير و خدمه كاروان در سفر حج، وظايف تعريف شده‌اى دارند كه آنها را به‌دقت انجام مى‌دهند، امّا در برخى موارد هيچ گونه دخالتى نمى‌توانند داشته باشند، زيرا كارها

25. در هر كاروان، براى هر نفر از زائران مقدار معينى اقلام بهداشتى از قبيل پودر لباس‌شويى و مايع دستشويى در نظر گرفته شده است. در مصرف آنها زياده‌روى و اسراف نكنيد.

26.

افراد سالمند و مريض را حتى براى مدت كوتاه در اتاق تنها نگذاريد. هم‌چنين جهت احتياط بيشتر، دقت كنيد آنان هنگام خروج، مشخصات كامل و آدرس محل اقامت و شماره كاروان را همراه داشته باشند.

27.

از قرار دادن لباس و هرگونه شى‌ء پارچه‌اى بر روى آباژورها خوددارى كنيد، زيرا ممكن است باعث آتش‌سوزى شده و خسارات جبران ناپذيرى به بار آورد. خانم‌ها نيز لباس‌هاى شسته خود را در معرض ديد آقايان قرار ندهند.

28.

در زمانى كه در داخل هتل استراحت مى‌كنيد، از باز گذاشتن درب اتاق‌ها جداً خوددارى كنيد و از تردد و ايستايى با لباس زير در راهرو و سالن غذاخورى نيز پرهيز نماييد.

1.

سازمان حج و زيارت براى رفاه حاجيان و نيز فراهم آوردن وقت كافى براى آنان جهت رسيدگى به مسائل معنوى، از سال‌ها پيش آماده سازى تغذيه زائران را در دستور كار خود قرار داده است.

2.

تا چند سال گذشته همه كاروانها توسط آشپزهاى اعزامى در داخل ساختمان‌هاى خود غذاى زائران را طبخ مى‌كردند.

3.

تا سال گذشته 100 درصد دو وعده غذاى زائران حج در روزهاى اقامت در مدينه منوره در دو آشپزخانه متمركز اين شهر مقدس و 70 درصد نيز در مكه مكرمه در همين تعداد آشپزخانه پخت و روانه كاروان‌ها مى‌شد. 30 درصد ديگر به علت كمبود امكانات به همان روش سنتى عمل مى‌كردند.

4.

سازمان حج و زيارت به لحاظ اهميت دادن به كيفيت تغذيه و نيز ذائقه زائران در اين سالها تمامى تلاش خود را به

5.

در چهار آشپزخانه تحت پوشش سازمان حج و زيارت در مدينه منوره و مكه مكرمه اولين شعار دست اندركاران، بهداشت و سپس توليد غذاست.

6.

تمامى نيروهاى آشپزخانه اعم از مدير، سر آشپز، آشپز، نيروهاى ادارى و ... از افراد مجرّب در داخل كشور و آشنا به مسئوليت خود در حج هستند كه يك هفته قبل از استقرار زائران عزيمت مى‌كنند و تاهنگامى كه زائران حضور دارند به انجام وظيفه مشغول هستند.

7.

تمامى اين عدّه هم قبل از عزيمت و هم هنگام حضور در عربستان، مورد آزمايش‌هاى گوناگون و تست سلامت قرار مى‌گيرند.

8.

تمامى مواد غذايى قبل از مصرف، در آزمايشگاههايى كه در آشپزخانه‌ها وجود دارد آزمايش مى‌شوند و سپس وارد چرخه آماده سازى غذا قرار مى‌گيرند.

9.

در آشپزخانه‌ها، مهندس تغذيه ايرانى همواره حضور دارد و بر كيفيت طبخ از ابتدا تا انتها نظارت مى‌كند.

10.

مأموران بهداشت از سوى مركز پزشكى حج

11.

نگه دارى و آماده سازى مواد غذايى در يك شرايط 100 درصد بهداشتى صورت مى‌گيرد. همه نيروهاى آشپزخانه از لباس‌هاى مخصوص و دستكش‌هاى مخصوص استفاده مى‌كنند و آمد و شد به محيط به صورت كاملًا كنترل شده و بهداشتى است.

12.

جداول غذايى بر اساس نياز جسمى زايران، امكانات موجود در بازار عربستان و با نظر مهندسان علوم تغذيه و مركز پزشكى حج تدوين و به صورت يكنواخت به اجرا در مى‌آيد.

13.

با توجه به اينكه در كشور ما تنوع غذايى، بسيار متفاوت و دامنه سليقه‌ها بسيار گسترده است و پاسخ گفتن به همه خواسته‌ها در شرايط دشوار حج امكانپذير نمى‌باشد، در آشپزخانه‌هاى مركزى سعى شده آنچه كه تهيه مى‌شود بيشترين نزديكى را به فرهنگ تغذيه ايرانى‌ها داشته باشد. اگرچه ممكن است برخى غذاها نظر بعضى زائران استانها را تأمين نكند.

14.

غذاهايى كه در آشپزخانه‌هاى متمركز طبخ مى‌شود به وسيله ماشين‌هاى داراى گرمكن به كاروان‌ها منتقل مى‌شود. در داخل هر كاروان مسؤولى براى تحويل و گرم نگه داشتن غذا تعيين شده و بايد طبق وظيفه اى كه به او سپرده شده است تا هنگام سرو، غذا را گرم نگه دارد. آشپز كاروان موظف است غذا را آماده و با دورچين مناسب در اختيار زائران قرار دهد. بديهى است

15.

براى بيماران معمولًا همه روزه طبق سفارش مدير كاروان غذاى رژيمى توسط آشپزخانه‌ها تهيه و در اختيار افراد متقاضى قرار مى‌گيرد.

16.

زائران بايد با رعايت بهداشت در رستوران و يا اتاق‌هاى خود و سرو به موقع غذا طبق برنامه زمان بندى، بخش تغذيه را در انجام بهينه مأموريت خود مساعدت نمايند.

17.

معمولًا همه ساله با هماهنگى مديران كاروان‌ها و مسؤولان مناطق مكه و مدينه، عده‌اى از زائران، داوطلب بازديد از آشپزخانه‌ها مى‌شوند.

18.

سازمان حج و زيارت از همان سال ابتدايى، تحول در شيوه آماده سازى غذاى زائران را در دستور كار جدى خود قرار داده و با ورود دستگاه‌هاى مدرن از داخل و خارج كشور به آشپزخانه‌ها، سعى كرده است كه تنوع و كيفيت غذاها را افزايش دهد.

19.

مطالعات جدى براى تهيه غذاهاى ايرانى به صورت انبوه و با استفاده از توان شركت‌هاى معتبر داخلى از جمله برنامه‌هاى آينده سازمان است كه ممكن است در حج سال جارى تا اندازه اى پاسخ دهد.

20.

آب نوشيدنى زائران در قالب بطرى‌هاى نيم ليترى بهداشتى تهيه و در اختيار آنان قرار مى‌گيرد.

21.

خدمتگزاران زائران در طول سفر تلاش مى‌كنند تا متناسب با ذائقه و نياز زائران ميوه تهيه و در اختيار قرار دهند.

1.

حمل و نقل زائران معمولًا در سه بخش هوايى، بين شهرى و درون شهرى صورت مى‌گيرد كه در بخش هوايى جابه جايى زائران بين فردگاه‌هاى داخلى و دو فرودگاه مدينه منوره و بندر جده توسط دو شركت هواپيمايى جمهورى اسلامى ايران و خطوط هوايى سعودى انجام مى‌شود.

2.

در بخش بين شهرى كه مسيرهاى جده به حجفه و مكه، مدينه به مكه، مكه به مدينه، مكه به جده و نيز مشاعر مقدس را شامل مى‌شود سازمان حج و زيارت با پنج شركت معتبر سعودى كه اتوبوس‌هاى با مدل بالاتر در اختيار دارند قرارداد مى‌بندد و آنها در طول سفر و در مسيرهاى ذكر شده زائران ايرانى را طبق برنامه تنظيم شده توسط ستادهاى حج جا به جا مى‌كنند. زائران بايد در مسيرهاى مختلف، شماره اتوبوس و محلى را كه بايد مجدداً سوار شوند به خاطر بسپارند، حركت دستجمعى را از ياد نبرند و به تذكرات مدير

3.

يكى از مهمترين دستاوردهاى حج جمهورى اسلامى ايران كه از هفت سال گذشته پياده شده، راه اندازى يك سيستم حمل و نقل داخل شهرى ويژه براى تردّد زائران ايرانى بين محل‌هاى استقرار و حرمين شريفين است.

4.

از حج گذشته كه قريب 100 درصد زائران ايرانى در مدينه منوره در دو دايره اطراف حرم شريف نبوى (ص) اسكان مى‌يابند حمل و نقل درون شهرى برچيده شده و فقط چند مينى بوس براى مواقع موردنياز در اختيار هستند.

5.

در مكه مكرمه حدود 600 اتوبوس و مينى‌بوس در قالب 18 خط، زائران ايرانى را از قسمت‌هاى مختلف شهر كوهستانى مكه در نوبت‌هاى متعدد به مسجدالحرام منتقل كرده و باز مى‌گردانند.

6.

همه اتوبوس‌ها كه با عنوان «نقل صلوات» نامگذارى شده‌اند مزين به پرچم جمهورى اسلامى هستند و وظيفه دارند كه فقط زائران ايرانى را در مسيرهاى تعيين شده به صورت رايگان جابه جا كنند.

7.

همه زائران بايد در روز اول استقرار در مكه با كمك مديران و عوامل كاروان خود با نزديكترين توقف گاه اتوبوس آشنا شده و شماره خط را به خاطر بسپارند و به محل سوار شدن و پياده شدن كاملا آگاهى يابند.

8.

براى همه خطوط حمل و نقل درون شهرى كه متناسب با تعداد زائرى كه در منطقه هستند به اندازه كافى

9.

در ايام پر ازدحام اول ذيحجه به بعد رفت و آمد اتوبوس‌ها كندتر مى‌شود. حتى ممكن است اتوبوس‌ها نتوانند در زمان‌هاى از پيش تعيين شده در محل سوار و پياده شدن حضور يابند. در اين هنگام شايسته است كه زائران صبر و حوصله داشته باشند.

10.

براى هر اتوبوس در ابتدا و انتها و نيز برخى مسيرهاى بين راهى ايستگاه‌هايى تعيين شده است. زائران عزيز انتظار نداشته باشند كه اتوبوسها در هر جايى توقف داشته باشند.

11.

برخى زائران به دليل بعد مسافت بايد فاصله منزل تا حرم را توسط دو خط اتوبوس طى كنند. انتظار اين است كه ضمن رعايت نظم با مسؤولين حمل و نقل كه با لباس‌هاى ويژه خدمتگزار زائران در اين بخش هستند همكارى لازم صورت گيرد.

12.

مسجدالحرام و اطراف آن در مواقع برگزارى نمازهاى پنجگانه بسيار شلوغ و پر رفت و آمد است. زائران ايرانى حتما برنامه خود را طورى تنظيم كنند تا يك ساعت قبل از شروع هر نماز راهى حرم شوند و تا يك ساعت پس از اقامه نماز نيز حرم را ترك نكنند تا بتوانند به راحتى به محل‌هاى استقرار خود برگردند.

13.

نظم انقلابى ويژه شهروندان ايرانى در هنگام سوار و پياده شدن و نيز رعايت حال كهنسالان و افراد ناتوان و نيز زنان مورد انتظار است. درخواست اين است كه در هنگام بازگشت از حرم، زائران در جاهاى تعيين شده براى سوار

14.

از ابتداى ماه ذيحجه كه عدد زائران حاضر در مكه مكرمه به اوج مى‌رسد، محدوديت‌هاى ترافيكى اعمال مى‌شود و در اطراف مسجد و تا فاصله‌هاى دورتر اتوبوس‌ها اجازه توقف پيدا نمى‌كنند. در اين وضعيت مسؤولان بخش اتوبوسرانى ستاد حج جمهورى اسلامى ايران در مكه مكرمه مجبور به جابه جايى ايستگاه‌ها مى‌شوند. زائران در اين چند روز بايد آمادگى طى مسافت بيشترى را به صورت پياده پيدا كنند.

15.

از آخرين ساعات روز پنجم ذيحجه و يا ساعات اوليه روز ششم تمامى اتوبوس‌هاى مورد استفاده در حمل و نقل درون شهرى به بخش حمل و نقل مشاعر منتقل شده و سيستم اتوبوسرانى بر چيده مى‌شود. زائران در روزهاى باقى مانده (6، 7 و 8 ذيحجه) بايد خودشان با هماهنگى مدير كاروان براى رفت و برگشت به حرم (يا به صورت پياده و يا با استفاده از خودروهاى كرايه‌اى) برنامه‌ريزى كنند. اين روند در برگشت از منى تا صبح روز چهاردهم ذيحجه ادامه دارد.

16.

سيستم حمل و نقل درون شهرى علاوه بر مسؤوليت جابه‌جايى زائران در فاصله ميان منازل و حرم، براى انجام طواف اول زائران و نيز زيارت دوره آنان برنامه ريزى مى‌كنند.

17.

انتظار مسؤولان حج از زائران عزيز در نحوه بهره‌بردارى از حمل و نقل درون شهرى رعايت نظم، داشتن صبر و تحمل و مراعات كردن همواره حال افراد مسن و ناتوان مى‌باشد.

1.

از خريد اجناس حجيم و كالاهاى صوتى، تصويرى و ديگر وسايل برقى كه بهاى آنها معمولا در ايران ارزان‌تر است، خوددارى كنيد. علاوه بر اين اجناس بدل و قلّابى كه با نمونه اصلى شباهت زيادى دارد، در بازار عربستان بسيار مشاهده شده، و در بسيارى از موارد پس از خريد، امكان برگشت و معاوضه‌ى كالا وجود ندارد. تلاش كنيد كه در همه موارد خريد، از فروشنده فاكتور دريافت كنيد.

2.

هنگام برپايى نماز جماعت، از رفت و آمد در خيابانها و نشستن كنار پياده‌روها و فروشگاه‌ها جداً اجتناب نمائيد.

3.

حتى المقدور از خريد كالاهايى كه نسبت به چگونگى و ارزش آن اطلاعات لازم را نداريد خوددارى

4.

خواهران محترمه، ضمن رعايت كامل حجاب اسلامى، از بحث و جدل، خنديدن با صداى بلند، اصرار و چانه‌زدن با مردان بيگانه جداً پرهيز نمايند.

5.

مراقب كيف پول، اجناس خريدارى شده و تلفن همراه خود باشيد و آنها را در مغازه‌ها جانگذاريد. هنگام خريد سعى كنيد با در اختيار داشتن اسكناس‌هاى مختلف (پول خرد) قيمت اجناس خريدارى شده را پرداخت كنيد و از دادن اسكناس‌هاى درشت پرهيز كنيد، زيرا برخى از فروشندگان در پس دادن باقيمانده‌ها سخت‌گير بوده و يا در محاسبه عمداً يا سهواً اشتباه مى‌كنند. مسؤوليت حفظ و نگهدارى ارز زائر به عهده خود اوست و هيچ دستگاه ايرانى يا سعودى براى جبران پول سرقت شده مسؤوليتى ندارد، لذا توصيه مى‌شود در اماكن مقدسه و محيطهاى شلوغ و پرازدحام مراقب پول همراه باشيد.

6.

پاساژها و فروشگاه‌هايى در شهرهاى مدينه و مكّه بنا شده كه از مركز شهر فاصله دارند. فروشندگان اين مراكز اتومبيل‌هاى ويژه‌اى را مقابل هتل‌ها مستقر مى‌كنند و افراد را براى خريد اجناس به آن‌جا مى‌برند. دقت كنيد كه اجناس را

7.

سعى كنيد خريد خود را متناسب با دو ساك كه در اختيار داريد تنظيم كنيد.

8.

تا حدّ امكان از فروشگاه‌هايى كه اجناس آنها برچسب قيمت دارند، خريد نماييد.

9.

زائران محترم خصوصاً خواهران هرگز به‌تنهايى به داخل پاساژها نشوند و يا به فروشگاه‌هاى خارج از شهر مكه و مدينه نروند.

10.

در هنگام حضور در مجامع عمومى در آراستگى ظاهر و لباس خود دقت نموده و از استفاده از لباس‌هاى نامتناسب و راحتى كه منظره زننده‌اى اغلب پيدا مى‌كند، جداً خوددارى نماييد.

• توصيه اكيد اين است كه بيشتر سوغات مورد نياز خود را از داخل كشور و فروشگاه‌هايى كه معرفى مى‌شوند تهيه نماييد تا بتوانيد بيشتر از معنويت سفر استفاده كنيد. در اين زمينه فروشگاه‌هاى شاهد (وابسته به بنياد شهيد) امكانات خوبى رادر مبادى خروجى فراهم كرده‌اند كه مى‌توانيد از اين امكانات بهره‌مند شويد.

11. هميشه تمامى پول خود را همراه نبريد بلكه به اندازه‌اى كه قصد خريد داريد همراه داشته باشيد. بعضى

1.

چنانچه مدّت اقامت شما در شهرهاى مكّه و مدينه كم‌تر از ده روز است، نمى‌توانيد قصد اقامت ده روزه داشته باشيد. بنابراين نمازهاى چهار ركعتى شما شكسته خواهد بود، البته در مسجدالنّبى يا مسجدالحرام وبنا به فتواى برخى مراجع، در همه جاى مكه و مدينه مى‌توانيد نمازهاى چهار ركعتى را شكسته و يا تمام بخوانيد.

2.

تلاش نماييد كه در اوقات نماز، در حرم يا در نزديك‌ترين مسجد محل سكونت خود حضور يابيد. در اين مواقع از راه‌رفتن يا نشستن در كنار خيابان‌ها يا مقابل فروشگاه‌ها و هتل‌ها و خصوصاً حركت در خلاف جهت

3.

براى خواندن نمازهاى واجب، در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله مى‌توانيد از سجاده‌هايى استفاده نماييد كه در قسمت بالاى آن قطعه كوچكى حصير دوخته شده است و به هيچ وجه از مهر و كاغذ استفاده نكنيد. در مورد خواندن نمازهاى مستحبى، مانند نماز زيارت يا تحيّت مسجد، اگر امكان سجده روى سنگ يا آن سجاده‌ها نبود، مانند روضه‌ى منوّره در مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله مى‌توانيد روى همان فرش‌ها سجده كنيد. با اين حال، خوب است قبلًا از نظر مرجع خود آگاه باشيد.

4.

از آن‌جا كه در عربستان نماز خواندن در كنار قبور را حرام مى‌دانند، براى جلوگيرى از برخوردهاى تند و نامناسب، نمازهاى زيارت را داخل حرم و مسجد نبوى بخوانيد. خواهران محترمه از خواندن نماز زيارت روى سنگ‌فرش‌هاى پشت ديوار و پنجره‌هاى بقيع جدّاً پرهيز نمايند.

5.

معمولًا پس از نمازهاى جماعت اعلان نماز ميّت مى‌شود و موذن مى‌گويد: «الصَّلاةُ عَلَى الأمواتِ يَرحَمُكُمُ اللَّه». شما نيز در اين نماز (كه چهار تكبير دارد) شركت كنيد و هنگامى كه نماز ميّت خوانده مى‌شود، از رفت وآمد در بين صفوف جدّاً پرهيز نماييد.

6.

برخى از اهل سنت خواندن نمازمستحبى را بعد از نماز جماعت صبح حرام مى‌دانند (البته اين كار از نظر شيعه

7.

توجّه داشته باشيد كه تأكيد بر شركت در نماز جماعت حرمين، به معناى آن نيست كه همه‌ى كارهايى را كه آنها در نماز انجام مى‌دهند، بايد طبق نظر آنها به جا آوريم، بنابراين، هنگام خواندن نماز جماعت، از قراردادن دست‌ها روى هم و گفتن آمين پرهيز نماييد.

8.

طبق نظر بيشتر مراجع، حدود شرعى مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله عبارت است از تمام ساختمانى كه در حال حاضر ديوار و سقف دارد، به ضميمه‌ى دو محوطه‌اى كه سقف‌آن، چتر است؛ بنابراين صحن‌هاى اطراف، حكم مسجد را ندارد. لذا اگر مى‌خواهيد از فضيلت مسجد بهره‌مند باشيد، بايد در محوطه‌هاى داخلى مسجد، حتى المقدور نزديك به مسجد اصلى كه در جلو قرار دارد، حضور يابيد.

9.

در بعضى از روزها، مانند روزهاى جمعه كه جمعيّت نمازگزار بسيار است، ممكن است مجبور شويد كه به طبقات بالاى مسجد برويد. توجّه داشته باشيد كه اتّصال صفوف نماز در آن‌جا برقرار نمى‌باشد. بنابراين نماز خود را پس از

10.

اهل سنّت در نماز جماعت به نظم در صفوف بسيار اهمّيّت مى‌دهند، ولى در مورد اتّصال صفوف، اين دقّت را ندارند. بنابراين، لازم است در مكان‌هايى بايستيد كه اتّصال صفوف نماز برقرار باشد.

11.

توجّه داشته باشيد كه امام جماعت اهل سنّت معمولًا بعد از حمد به جاى سوره، چند آيه و گاهى در نماز صبح، به‌ويژه نماز صبح جمعه، آيه‌هاى سجده‌دار مى‌خواند. در اين وقت همه‌ى نمازگزاران به سجده مى‌روند و سپس به حالت قيام برگشته و نماز را ادامه مى‌دهند و شما تصوّر مى‌كنيد كه يك ركعت بدون ركوع به نماز اضافه شد. به هر حال، شما نيز از آنها پيروى نماييد، ولى پس از چنين نمازى حتماً بايد نماز صبح را اعاده كنيد، يا اين كه بايد پيش از اقامه‌ى جماعت، نماز صبح را خوانده باشيد.

12.

پس از اذان اول هر نماز، همه مشغول خواندن نماز نافله و مستحبى مى‌شوند و منتظر اذان دوم، يعنى اقامه‌ى نماز جماعت هستند. شما نيز بعضى از نمازهاى مستحبى يا قضا را در همين فاصله به جا آوريد و تا هنگام اذان دوم از سخن‌گفتن با يكديگر خوددارى نماييد.

13.

صفوف نماز بايد مستقيم و كامل باشند. اين، دستورى است كه امام جماعت پيش از شروع هر نماز اعلام

14. اهل سنّت در نماز جماعت پس از بلند شدن از ركوع، مكث زيادى مى‌كنند و سپس به سجده مى‌روند.

15.

هنگام خواندن نماز جماعت يا فرادى، فقط به محل سجده نگاه كنيد. برخى به اين نكته توجّه ندارند و ديگران اين كار را دليلِ اهميّت ندادن به نماز و عدم خضوع و خشوع مى‌دانند.

16.

اگر نماز (واجب يا مستحب) را به صورت فرادى مى‌خوانيد، كوشش كنيد سجده و ركوع را كامل انجام دهيد؛ يعنى پس از ركوع و سجده اندكى صبر كنيد تا بدن آرام گيرد. خواندن قنوت هم مستحب است و مى‌توانيد در مسجدالحرام و مسجدالنبى آنرا نخوانيد.

17.

در نماز جماعت، اذكار را بسيار آرام بخوانيد تا در آن سكوت خاصّى كه در هنگام نماز بر مسجد حاكم است، صداى شما شنيده نشود.

18.

اهل‌سنّت در پايان نماز با گفتن: «السّلام عليكم و

19.

تا جايى كه ممكن است در صفوف جماعت براى ايستادن، به ديگران جا دهيد.

20.

معمولًا پس از نمازها و نماز ميّت، دو يا چهار ركعت نافله‌ى نماز را به صورت فرادى مى‌خوانند. شما هم نيّت كنيد و چند ركعت نماز مستحبى بخوانيد و توجّه داشته باشيد تا نمازهاى نافله تمام نشده و صفوف نماز به هم نريخته، از بين صفوف نمازگزاران عبور نكنيد، زيرا بعضى از افراد در حال خواندن نافله هستند و عبور افراد را از مقابل خود جايز نمى‌دانند، و چه‌بسا با دست به سينه‌ى شما بزنند.

21.

در مسجد شجره كه محل احرام زائران مدينه قبل و مسجد جحفه كه محل زائران مدينه بعد مى‌باشد، نظافت را رعايت كرده و از ريختن پاكت و زباله‌ى ميوه و تنقّلات خوددارى كنيد.

22.

مواد آرايشى خانم‌ها مانع رسيدن آب به مواضع

23.

به هنگام پوشيدن لباس احرام، حتى اگر در هتل باشد، قصد قربت نماييد.

24.

خواهران محترمه مى‌توانند در صورتى كه براى خواندن نماز طواف در پشت مقام ابراهيم جا نبود، به قسمت‌هاى عقب‌تر بروند.

25.

سجدهِ‌ى نماز طواف روى سنگ‌فرش مسجدالحرام صحيح و بى‌اشكال است.

26.

هنگام تردد در مسجدالحرام يا مسجدالنّبى صلى الله عليه و آله روى محل سجده‌ى افراد پا نگذاريد، زيرا انجام اين كار نوعى بى‌احترامى به نمازگزاران محسوب مى‌شود.

27.

در هنگام شلوغى و ازدحام در محل طواف، خصوصاً بانوان محترمه از انجام طواف مستحبى خوددارى كنند.

28.

انجام اعمال مفرده تا چند روز پس از اعمال حجّ تمتع توصيه نمى‌شود ليكن اگر خواستيد آن را به جا آوريد، در ساعات نخستين شب، يعنى پس از نماز عشا انجام دهيد تا خلوت باشد و به استراحت شبانه نيز برسيد و از طرفى نماز صبح هم قضا نشود.

29.

برنامه‌هايى كه مى‌توانيد در وقت تشرّف به مسجدالحرام انجام دهيد، عبارت‌اند از:

•

ختم قرآن مجيد؛

•

خواندن نماز قضا؛

•

دعا و نيايش كه بهترين دعاها، همان مناجات‌هاى موجود در مفاتيح‌الجنان و صحيفه‌ى سجّاديه است، مانند دعاى جوشن كبير، دعاى مجير و ...؛

•

نگاه كردن به كعبه كه بسيار توصيه شده است.

30.

بوسيدن حجرالأسود و هروله براى بانوان مستحب هم نيست. بنابراين بانوان از بوسيدن حجرالأسود كه موجب اختلاط با مردان مى‌باشد، و در بعضى مواقع خطرات جانى در بردارد، جدّاً پرهيز كنند. مردان نيز هنگام ازدحام و يا حضور زنان به حجرالأسود نزديك نشوند تا مورد اتهام قرار نگيرند.

31.

حجّاج محترم پس از انجام عمره‌ى تمتّع و قبل از احرام براى حج تمتع، حق خروج از شهر مكّه را ندارند.

32.

خواهران محترمه اگر مى‌دانند در ايام حجّ تمتّع، مبتلا به عادت ماهيانه مى‌شوند، مسأله را از روحانى محترم كاروان سؤال كنند تا با جلو انداختن اعمال مكه مكرمه، در انجام مناسك با مشكل روبه‌رو نشوند.

33.

در مسجدالحرام، نمازگزاران، از هر طرف به جانب كعبه نماز جماعت مى‌خوانند. يكى از احكام جماعت در فقه شيعه، ايستادن پشت سر امام جماعت است. امام جماعت مسجدالحرام در نماز صبح، مغرب و عشا، پشت مقام ابراهيم و براى نماز ظهر در طبقه‌ى اوّل، تقريباً بين ركن

34.

سعى بين صفا و مروه اضافه بر مناسك هيچ استحبابى ندارد، بنابراين پس از انجام طواف مستحبى نيازى به انجام سعى نيست.

35.

خواهران گرامى توجه داشته باشند كه در محيط معنوى و ملكوتى مسجدالحرام عفاف را رعايت نموده و از تردّد در قسمت‌هايى كه معمولًا برادران در آنجا حضور دارند، بپرهيزند.

36.

پس از انجام طواف مستحبى در هر جاى مسجدالحرام مى‌توانيد نماز طواف بخوانيد؛ اصرار نداشته باشيد كه در پشت مقام ابراهيم نماز بخوانيد، حتى در طواف واجب نيز چنانچه طواف تا پشت مقام ابراهيم امتداد دارد، سعى نكنيد كه با ايجاد مزاحمت براى طواف‌كنندگان، پشت مقام نماز بخوانيد.

37.

در هيچ موردى با دستورات پليس و مأموران انتظامات مخالفت نكنيد، زيرا آنها مجرى قوانينى هستند كه به آنها ابلاغ شده است. البته چنانچه برخوردهاى بى‌ادبانه‌اى داشته باشند، مى‌توانيد از آنها شكايت كنيد و به همراه يكى از برادران ايرانى كه به زبان عربى تسلط دارد، شكايت خود

38.

در ساعات نزديك به اذان و نماز، از حضور افراد در حجر اسماعيل ممانعت مى‌شود. اگر قصد اقامه‌ى نماز در اين مكان مقدس را داريد. فقط در ساعاتى كه اجازه حضور در آنجا داده مى‌شود، وارد شويد و در مواقع ديگر اصرارى براى ورود به حجر اسماعيل نداشته باشيد.

39.

اگر توفيق اقامه نماز در حجر اسماعيل را يافتيد، دو ركعت نماز به نيّت همه‌ى افرادى كه در نظر داريد، به‌جا آوريد. و سپس محلّ نماز را خالى كنيد و به ديگران هم فرصت استفاده از اين فيض الهى را بدهيد.

1.

زائرين مدينه قبل، در آخرين روز حضور در مدينه، تمامى وسايل خود را در ساك‌هاى بزرگ بسته‌بندى كرده و براى حمل به مكه، به مدير كاروان تحويل مى‌دهند و فقط يك ساك دستى را كه حاوى لباس‌هاى احرام، كتاب، قيچى، ناخن‌گير و كارت شناسايى مى‌باشد، نزد خود نگه مى‌دارند. در اين روز زائران پس از صرف ناهار و كمى استراحت آماده‌ى حركت مى‌شوند.

2.

ابتدا به حمام رفته، نظافت كرده و براى احرام غسل كنيد، سپس لباس‌هاى احرام را با نيّت «قربةً الى اللَّه» پوشيده

3.

توجه داشته باشيد كه پس از غسل مستحبى احرام، وضو بگيريد تا هنگام اقامه نماز در مسجد ميقات آمادگى لازم را براى نماز و دعا داشته باشيد.

4.

زائرين مدينه قبل بعد از صرف ناهار در فرودگاه جدّه طبق برنامه‌ريزى مدير و روحانى كاروان براى رفتن به مسجد شجره، سوار اتوبوس مى‌شوند و حركت مى‌كنند و بعد از خواندن نماز مغرب و عشاء و محرم شدن با اعلام مدير و روحانى كاروان از مسجد خارج مى‌شوند.

5.

در مسجد شجره كاملًا دقت كنيد كه از كدام طرف مسجد و كدام در داخل شده‌ايد و اتوبوس شما كجا توقف كرده تا براى برگشت سرگردان نشويد، چون ورود شما به مسجد در روز است، ولى خروج شما پس از نماز مغرب و عشا مى‌باشد و اگر نشانه‌هايى براى خود مشخص نكرده باشيد، دچار مشكل مى‌شويد.

6.

مسجد شجره دو پاركينگ، يكى در جنوب مسجد (طرف قبله) و ديگرى در شمال (طرف مدينه) دارد. و در صورتى كه اتوبوس‌ها زياد شود از مناطق باز اطراف مسجد نيز استفاده مى‌شود.

7.

پيش از ورود به مسجد در ميقات، كتاب دعا و مناسك را همراه خود برداريد تا با استفاده از فرصت به دست آمده در ميقات، ادعيه مربوطه را بخوانيد.

8.

همه‌ى افراد كاروان در يك نقطه از مسجد كه روحانى محترم معيّن مى‌كند، جمع مى‌شوند و پس از تذكرات روحانى كاروان در مورد مسايل اخلاقى و يادآورى موقعيت زمانى و مكانى به زائران و ارزش توبه و تضرّع به درگاه الهى در اين مكان، از زائرانى كه سال اول تشرف آنهاست مى‌خواهد تا نيّت احرام حجةالاسلام نمايند، كسانى هم كه به نيابت آمده يا حج مستحبى انجام مى‌دهند بايد نيت خاص خود را داشته باشند. پس از آن «تلبيه» رابه گونه‌اى كه در كتب مناسك آمده ذكر گردد.

9.

تا فرا رسيدن موعد اذان مغرب، در مسجد شجره، (زائران مدينه قبل) مشغول تلاوت قرآن، نماز قضا و نمازهاى مستحب ديگر مى‌شويد بعد از اذان نماز را به جماعت مى‌خوانيد و با اعلام مدير و روحانى كاروان، از مسجد خارج و سوار اتوبوس‌ها مى‌شويد تا به سوى مكّه‌ى مكرّمه حركت كنيد.

10.

در اين هنگام، همه زائران با لباس احرام، شبيه يكديگر هستند. اتوبوس‌ها نيز هم‌شكل هستند و اطراف مسجد نيز تقريباً هم‌شكل و به يك رنگ است و تنها نشانه‌ى هر كاروان، پرچمى است كه در دست يكى از افراد

11.

بعد از محرم شدن در محل ميقات، چنانچه شك و شبهه‌اى يا مسأله‌اى در مورد احرام داريد، با روحانى كاروان مطرح نماييد، زيرا برگشت به مسجد ميقات امكان ندارد و احرام نيز بايد در همين مكان، به طور كامل و صحيح، انجام شده باشد.

12.

خواهران محترمه نيز در بخش ويژه‌ى بانوان در مسجد محرم مى‌شوند و اگر معذور باشند، با راهنمائى روحانى محترم كاروان در بيرون مسجد نيت كرده، محرم مى‌شوند. پس از حركت اتومبيل‌ها به طرف مكّه‌ى مكرمه، ذكر لبيك و ديگر ذكرهاى مستحب را تكرار نماييد.

13.

در يكى از استراحتگاه‌هاى نيمه‌ى راه مدينه تا مكّه، براى مدت كوتاهى جهت استراحت و تجديد وضو، پياده مى‌شويد و سپس ادامه‌ى مسير مى‌دهيد. در اين جا نيز با توجه به تاريكى هوا و حضوركاروان‌هاى متعدد، دقّت نماييد تا اتوبوس خود را گم‌نكنيد.

14.

زائرين مدينه قبل معمولا پس از نيمه شب وارد

15. پس از رسيدن به هتل و استراحت لازم با هماهنگى مدير و روحانى با انجام غسل و وضو براى ادامه اعمال عمره تمتع روانه حرم مى‌شويد، لذا از عجله بى‌مورد و تك‌روى در انجام اعمال خوددارى نماييد. چراكه انجام اعمال به طور جمعى و در وقت مناسب موجب انجام صحيح اعمال خواهد شد. همچنين از همراهى افرادى كه مدعى هستند قبلًا مشرف شده‌اند و كاملًا به اعمال اشراف دارند خوددارى و با روحانى و مدير كاروان براى انجام اعمال به حرم مشرف شويد. سعى كنيد با وضو از منزل خارج شويد و كارت شناسايى با كيسه كفش و دعاى طواف را همراه داشته باشيد.

16.

اگر براى نخستين بار به اين سفر پربركت مشرّف مى‌شويد، پيش از آغاز اعمال عمره‌ى تمتع، اندكى صبر كنيد تا با فضاى مسجدالحرام آشنا شويد و به تذكّرات روحانى كاروان كاملًا گوش فرا دهيد.

17.

دومين عمل در عمره‌ى تمتّع، طواف است كه بايد از روبه‌روى حجرالأسود شروع شود و هفت دور كامل به دور كعبه بگرديد.

•

پس از طواف سعى كنيد در پشت مقام در هر كجا كه امكان داشت نماز طواف را بخوانيد به گونه‌اى كه مزاحم طواف‌كنندگان نباشيد.

•

پس از خواندن نماز، كمى عقب‌تر، نزديك پلّه‌ها و ديوارهاى اطراف مسجد اجتماع نماييد. كمى از آب زمزم بنوشيد و و سپس منتظر بمانيد تا همه‌ى افراد كاروان جمع شوند.

•

در هنگام سعى صفا و مروه نيز تذكرات روحانى و مدير را مدنظر داشته و حركت به صورت دست‌جمعى را رعايت كنيد.

•

استراحت و آب نوشيدن در بين سعى صفا و مروه بلا اشكال است.

•

در تقصير حتماً مقدار موى قيچى شده و يا ناخن كوتاه شده را در سطل‌هاى مخصوص بريزيد و از ريختن آنها در محل عبور و مرور زائران خوددارى كنيد.

2. در شهر مكّه و پس از تعيين منزل و انجام اعمال عمره، فرم شماره 2 را كه در صفحه 137 همين كتاب آمده تكميل كنيد.

• چند تذكر

1. به تجربه ثابت شده كه بهترين زمان براى انجام و تكميل اعمال عمره‌ى تمتّع، نيمه شب و يا پس از نماز صبح است. سعى كنيد همه با هم باشيد تا اعمال براى شما و كسانى كه اين سفر، نخستين سفرشان است، به سادگى انجام پذيرد.

2. هنگام طواف و سعى بين صفا و مروه، جمع شدن اعضاى كاروان در يك محل مشكل است، پس لازم است قبلًا احكام مربوط به مناسك و وظيفه‌ى خود را بدانيد و طبق آن عمل نماييد، گرچه روحانى محترم و مدير كاروان در هر حال، شما را همراهى خواهند كرد و نيروهاى امداد ايرانى نيز با لباس‌هاى آبى در داخل و خارج حرم مستقر هستند.

3.

زائران سالمند و افرادى كه مبتلا به پادرد و كمردرد هستند و به كمك ديگران نياز دارند، اجازه دهند شخصى كه همراه آنهاست در روز اوّل، اعمال خود را انجام دهد و سپس به كمك آنها بيايد، چون بسيار مشكل است كه كسى بخواهد در يك زمان، علاوه بر اعمال خود، كارهاى ديگرى را انجام دهد، به‌ويژه اگر براى هر دو نفر، سفر اوّل باشد.

4.

در صورتى كه براى انجام سعى يا طواف به ويلچر نياز داريد، مى‌توانيد با در دست داشتن كارت شناسايى، به دفتر «العربات المجانيّه» نزديك كوه صفا (طبقه دوم) مراجعه و ويلچر دريافت نماييد. البته اين كار را براى بار اوّل همراه با مدير يا خدمه‌ى كاروان انجام دهيد.

5.

اگر بخواهيد از چرخ‌دستى‌هاى ويژه‌اى كه كارگران عرب آنها را مى‌برند استفاده نماييد، بايد كرايه‌ى آن را آماده كنيد و با مراجعه به دفتر مذكور در محلّ كوه صفا، طبق نوبت و مقرّرات ديگر، يكى از چرخ‌دستى‌ها را اجاره كنيد.

6.

خواهران محترمه از گره‌زدن چادرهايشان به يكديگر در حال طواف خوددارى كنند، زيرا با اين كار موجب زحمت براى خود و ديگران خواهند شد. علاوه بر اين، هريك از خواهران در حالت عادى و انفرادى بهتر مى‌تواند طواف را انجام دهد.

7.

همواره سعى كنيد هنگام طواف، ذكرها را آهسته بخوانيد (مگر اين‌كه طواف اوّل باشد كه براى انسجام و هماهنگى كاروان، معمولًا يك نفر بلند مى‌خواند و ديگران همراهى مى‌كنند). ضمناً به دليل حساسيت‌هاى اهل سنت، در حال طواف از گفتن ذكرهايى مانند يا على عليه السلام، يا حسين عليه السلام، يا فاطمة الزهرا عليها السلام و ... با صداى بلند اجتناب كنيد.

8. خواهران محترمه هنگام طواف و خواندن نماز طواف

9.

خواهران محترمه توجّه داشته باشند كه طواف مستحب يا واجب را در ساعات نزديك به اذان انجام ندهند، زيرا با مشكل روبه‌رو مى‌شوند. هم‌چنين تأكيد مى‌شود كه در بين نماز مغرب و عشا و يك ساعت مانده به اذان صبح مشغول طواف نشوند، زيرا در اين ساعات، صفوف نماز تشكيل شده و مجبور هستند كه در مقابل مردان يا در بين صفوف آنان نماز بخوانند كه اين كار دور از شأن يك زائر متعهّد است و علاوه بر اين، مأموران سعودى هم از آن جلوگيرى مى‌كنند.

10.

برادران محترم توجه داشته باشند كه از باز و بسته كردن لباس احرام در برابر نامحرم و نمايان ساختن مواضع بدن و هم‌چنين از نشستن روى پله‌ها، بپرهيزند. خواهران محترمه نيز روى پلّه‌ها و راه‌هاى عبور زائران ننشينند، مأموران هم از نشستن روى پله‌ها جلوگيرى مى‌كنند.

2. معمولًا كاروان‌ها در عصر روز هشتم، پس از صرف ناهار برابر ساعتى كه مدير كاروان اعلام مى‌كند به سوى عرفات حركت مى‌كند.

3. آنچه براى وقوف در عرفات، مشعر و منا مورد نياز است، عبارت است از: يك دست لباس معمولى (كه راحت و مناسب فصل باشد تا پس از خارج شدن از احرام آن را در منا بپوشيد) و نيز بعضى از وسايل شخصى (قرآن، كتاب دعا و زيرانداز) و احياناً داروهايى كه براى اين مدّت مورد نياز است.

4. در اين سال‌ها كه موسم حج در فصل زمستان و پاييز واقع شده، معمولًا شب‌هاى مشعر سرد است. چنانچه تحمّل

5.

خانم‌هاى محترمه بدانند كه در اين چند روز (ايّام تشريق) كاملًا از شوهران خود جدا و مستقل هستند؛ يعنى آقايان و خانم‌ها جدا از هم و به صورت دسته‌جمعى در چادرها به سر مى‌برند. بنابراين، وسايل و امكاناتى را كه هر نفر به آن نياز دارد، در ساك شخصى خود قرار دهد.

6.

همراه داشتن كيف و وسايل ديگر (گرچه دوخته باشند)، براى مردِ مُحرم اشكالى ندارد، آنچه حرام است، پوشيدن لباس دوخته به عنوان «لباس احرام» است.

1. مساحت چادرها به گونه‌اى است كه جاى استراحت براى اعضاى كاروان در آن منظور شده است. البته همگى براى استراحت در كنار يكديگر قرار مى‌گيريد و بايد ملاحظه و مراعات يكديگر را بنماييد. چون سرزمين عرفات محدود است و زائران در حال افزايش‌اند و تعيين مكان در عرفات با دستور و نظارت مسئولان سعودى است و آنها نيز با توجه به حضور جمعيت فراوان، فضاى موجود

2.

سرويس‌هاى دستشويى عمومى در جهات مختلف و با فاصله از چادرها واقع شده است. همواره سعى كنيد از نزديك‌ترين سرويس استفاده كنيد، زيرا امكان گم شدن در لابه‌لاى چادرها كه به صورت يكنواخت برپا شده، بسيار است. گرچه جاى نگرانى نيست و نهايتاً با سؤال و جست وجو چادر خود را پيدا خواهيد كرد.

3.

به دليل شلوغى سرويس‌هاى دستشويى، سعى كنيد دقايقى زودتر برويد و در نوبت باشيد تا مشكلى پيش نيايد و ديگران هم ناراحت نشوند.

4.

خواهران محترمه هنگام خروج از چادرها و حتّى در داخل آنها، حجاب كامل را رعايت كنند، زيرا داخل چادرها از لابه‌لاى‌آن‌ها پيداست.

5.

توجه داشته باشيد كه دستشويى آقايان و خانم‌ها به هم متّصل است، لذا از صحبت كردن با صداى بلند و داد و فرياد زدن بى‌جا پرهيز نماييد. هم‌چنين نسبت به زائرين ديگر، رعايت نوبت، احترام و ادب را داشته باشيد، خصوصاً اگر از كاروان‌ها يا كشورهاى ديگرى باشند.

6.

پس از خروج از دستشويى‌ها حتماً دست‌هاى خود را

7.

تا زمانى كه عين نجاست را در جايى نديده‌ايد، همه جا را پاك بدانيد، پس چنانچه ترشّحى از آب‌ها به بدن و لباس شما پاشيد يا گوشه‌اى از لباس احرام شما در آن افتاد، نگران نباشيد. از فرياد زدن و اهانت كردن به يكديگر جداً بپرهيزيد.

8.

در نحوه‌ى جمع كردن لباس احرام يا درآوردن آن براى‌رفتن به دستشويى‌ها بر اعصاب خود مسلّط باشيد.

9.

چنانچه كاروان شما قبل از غروب روز هشتم وارد عرفات شود، با توجه به خلوت بودن عرفات، امكان استراحت شبانه و آشنايى بيشتر با منطقه وجود دارد.

10.

پس از صرف صبحانه در روز نهم ذى‌حجّه طبق برنامه‌ى سنواتى، بعثه‌ى مقام معظّم رهبرى (مدّظلّه) مراسم برائت از مشركين را در چادرهاى محل استقرار بعثه برگزار كرده و از همه‌ى كاروان‌ها جهت شركت در اين مراسم، دعوت مى‌نمايد. لذا كليه‌ى خواهران و برادرانى كه امكان شركت براى آنها فراهم است، در اين مراسم سياسى مذهبى شركت نمايند. هم‌چنين سعى كنيد با پرچم مخصوص كاروان خود فاصله‌ى زيادى نداشته باشيد. البته مى‌توانيد

11.

مستحبّات روز عرفه را انجام دهيد. خواهران و برادرانى كه با سواد هستند، مطالب را براى كسانى كه سواد ندارند بخوانند و به هر حال، سعى كنيد جمع كاروان خود را جمعى علمى و معنوى قرار دهيد و از فرصت‌ها حداكثر استفاده را بنماييد.

12.

توجه داشته باشيد كه نمازهاى ظهر و عصر و عشا در عرفات، مشعر و منا فقط براى كسانى كه قبل از عرفات ده روز در مكه قصد داشته‌اند، تمام و براى ديگران شكسته است.

13.

قبل از اذان ظهرِ روز عرفه در هر كجا كه هستيد در چادر كاروان خود جمع شويد تا براى وقوف در عرفه نيت كنيد.

14.

در روز عرفه پس از اقامه‌ى نماز جماعت ظهر و عصر و صرف ناهار سعى كنيد كمى استراحت نماييد.

15.

پس از ناهار و استراحت، هر كاروان مراسم دعاى عرفه را با جمع زائران خود شروع مى‌كند و چنانچه

17.

با نزديك شدن مغرب، زائران اثاثيه‌ى خود را جمع مى‌كنند تا پس از اقامه‌ى نماز جماعت مغرب و عشا به طرف مشعرالحرام حركت نمايند. دقّت كنيد كه چيزى را در چادرها جا نگذاريد، زيرا برگشت به اين نقطه، امكان‌پذير نيست. با توجه به شلوغى سرويس‌هاى بهداشتى در مشعر، حتى المقدور در روز نهم از پرخورى امساك كنيد.

18.

در صورت امكان، چند بطرى آب معدنى كوچك و مقدارى كيك يا بيسكويت در ساك دستى خود به همراه داشته باشيد.

1.

خواهران محترمه و افراد سالمند و بيمار از اين مرحله به بعد، تابع احكام خاصّى هستند. به اين صورت كه پس از وقوف اضطرارى، به همراه يكى از عوامل اجرايى كاروان، به منا مى‌روند و پس از رمى جمره در شب در چادرها مستقر مى‌شوند، ولى آقايان مجاز به اين كار نيستند.

2.

يكى از طرح‌هاى جالبى كه در سال‌هاى اخير به آن توجه شده اين است كه افراد جوان در كاروان‌ها كه توان پياده‌روى حدود شش كيلومتر را دارند، به صورت دسته‌جمعى از عرفات حركت مى‌كنند و خود را به مشعر مى‌رسانند و با اين كار علاوه بر بهره‌مندى از اجر معنوى، از خستگى ناشى از حركت با خودرو نيز اجتناب مى‌كنند.

3. توجه داشته باشيد كه در عرفات، خدمه‌ى كاروان اثاثيه‌ى شما را در وانت بار قرار داده و به چادرهاى منا

5.

در هر ساعتى از شب كه به وادى مشعر يا مزدلفه رسيديد، سعى‌كنيد با نظر مدير كاروان يا خدمه‌اى كه همراه شماست در محل مناسبى كه نزديك به خروجى از مشعر به منا باشد مستقر شويد تا فردا صبح زودتر به منا برسيد و اعمال روز عيد قربان را انجام دهيد.

6.

مجموعه كاروان سعى مى‌كنند زائرانى را كه با چند اتوبوس به مشعر منتقل شده‌اند در يك نقطه جمع كنند تا به هنگام نيّتِ وقوف، كه قبل از اذان صبح است همه در كنار هم باشند، شما هم سعى كنيد از جمع دور نشويد.

7.

خانم‌ها و آقايان سالمند و افراد بيمار يا ناتوان، قبل يا پس از نيمه‌ى شب، طبق برنامه‌اى كه با هماهنگى مدير و روحانى تنظيم شده، براى وقوف اضطرارى در مشعرالحرام نيت كرده و به طرف منا حركت مى‌كنند. آنان همان شب، وارد منا شده و رمى جمره‌ى عقبه را انجام مى‌دهند و سپس به چادرهاى مخصوص محلّ اقامت در منا رفته و تا صبح روز بعد كه بقيّه‌ى افراد كاروان وارد مى‌شوند، در آنجا مستقر خواهند بود.

8.

يكى از اعمالى كه بهتر است در سرزمين مشعرالحرام انجام شود، جمع كردن تعداد 49 عدد ريگ در اندازه‌ى حدود فندق يا پسته (يك بند انگشت) است. معمولًا براى احتياط، تعداد بيشترى جمع مى‌كنند. البته ريگ‌ها را مى‌توان از هر نقطه‌اى كه به آن حرم اطلاق مى‌شود جمع‌آورى كرد.

9.

برخى از افراد قبلًا اين تعداد سنگ را از همان كوه‌هاى شهر مكّه جمع كرده‌اند كه چون از داخل حرم جمع‌آورى شده مانع ندارد، اما از عرفات به دليل اينكه در خارج حرم واقع شده نمى‌توان براى رمى، ريگ جمع كرد.

• براى جمع كردن ريگ‌ها بهتر است از دستكش يكبار مصرف استفاده كنيد.

10. چنانكه قبلًا تذكّر داده شد، در اين سال‌ها شب‌هاى مشعر، سرد و همراه با باد و گردوغبار است. در چنين شرايطى مى‌توانيد از حوله‌هايى كه براى در امان بودن از سرما به همراه آورده‌ايد، استفاده كنيد؛ البته مى‌توانيد از

11.

سعى كنيد مدتى هرچند كوتاه، بخوابيد و استراحت كنيد تا نيروى لازم را براى ادامه‌ى اعمال داشته باشيد.

12.

سرويس‌هاى بهداشتى در نقاط مختلف مشعرالحرام وجود دارد، ولى چون تعداد آنها محدود است، معمولًا شلوغ هستند. براى استفاده از آنها بايد قبلًا نوبت بگيريد.

13.

نماز شب (يازده ركعت) را در آن شب سراسر رحمت و مغفرت فراموش نكنيد و با خواندن مناجات‌هاى متعدّدى كه در كتب ادعيه وارد شده است، حالت معنوى خود و دوستان همراه را حفظ نماييد. اگر با اين برنامه‌ها و عبادات مشغول نشويد، طبعاً گفتگوهاى بى‌معنا و بى‌فايده‌اى پيش خواهد آمد و بعدها افسوس اين لحظات را خواهيد خورد.

• نيت وقوف و نيز اعمال اين شب را با هدايت روحانى محترم كاروان انجام دهيد. اگر موفق به انجام نيت با كاروان خود نشديد مى توانيد با هر كاروانى نيت كنيد و حتى تا منا همراه آن كاروان باشيد. پس از طلوع خورشيد براى حركت به سمت منا آماده مى‌شويد، سعى كنيد چون مسير پر ازدحام است و داشتن هر وسيله ديگر حركت را كند مى‌كند چيز اضافى همراه نداشته باشيد.

1. سرزمين مقدس منا مكان محدودى است كه زائر مى‌بايست صرفا در اين فضاى محدود اسكان يابد. طى اين سال‌ها به رغم افزايش تعداد زائران ايرانى، مساحت و تعداد چادرهاى اختصاص يافته به زائران ثابت مانده و محدوديت بيشترى را ايجاد كرده است.

2.

در تمام مدّتى كه در منا هستيد، از معنويات و معارف و اسرار آن سرزمين مقدس كه توسط روحانيون محترم بيان مى‌شود، بهره بگيريد.

3.

معمولًا پس از ورود به منا ابتدا به چادرهاى

4.

فاصله‌ى چادرهاى ايرانى تا محلّ رمى جمرات حدود 5/ 2 كيلومتر است. پس در اين مسير سعى كنيد از همراهان عقب نمانيد تا مجبور شويد به تنهايى بازگرديد. قبل از حركت به جمرات، كارت شناسايى و بندعينك خود را به همراه داشته باشيد.

5.

براى رمى جمره‌ى روز اول، فقط هفت ريگ واجب است، ولى‌تعدادى سنگ‌اضافه نيز برداريد كه‌چنانچه برخى‌از آنهابه هدف نخورد، دچار كمبود نشويد. اگر ريگ كم آورديد، از همراهان قرض بگيريد، اما از ريگ‌هاى ريخته بر روى زمين استفاده نكنيد.

6.

پس از رمى با احتياط خود را از جمعيت جدا كرده و به محلّى كه قبلًا توسط افراد كاروان تعيين شده، باز گرديد.

7. چنانچه در مسير برگشت از كاروان عقب افتاديد به يكى از كاروان‌هاى ايرانى بپيونديد. اگر آن كاروان از استان شما بود، مشكلى نخواهيد داشت، زيرا تقريباً به نزديكى محلّ كاروان شما مى‌روند و مى‌توانيد به‌راحتى به مقصد برسيد، امّا اگر از استان شما هم نبود، با آنان به منطقه‌ى استقرار

8. براى رفت و برگشت از جمرات، ظرف آب يا قمقمه به همراه داشته باشيد، گرچه در مسير هم آب آشاميدنى موجود مى‌باشد، ولى براى عقب نيفتادن از كاروان چنين تمهيداتى لازم است. اگر در شلوغى جمعيّت قمقمه يا ظرف آب شما هم از دست رفت، نگران نباشيد و معطّل نشويد.

9.

چادر امداد گمشدگان در طول ايام تشريق در عرفات و منا مستقر است، اگر راه را گم كرديد، به اين چادر مراجعه كنيد تا برادران امدادگر، شما را به محل استقرار كاروان هدايت نمايند. سعى كنيد تمامى علائم را براى راه يافتن به محل چاردهاى ايرانى‌ها و خيمه‌هاى خود شناسايى كنيد.

10.

پس از رمى جمره‌ى عقبه، به چادرها باز مى‌گرديد و منتظر مى‌مانيد تا افرادى كه قبلًا به آنها وكالت با حق توكيل داده بوديد، خبر ذبح گوسفند قربانى توسط ذابحان ايرانى را براى شما بياورند. هر زمان اين خبر به شما رسيد، نوبت انجام عمل بعدى، يعنى حلق يا تقصير (تراشيدن موى سر براى آقايان و تقصير براى خانم‌ها) فرا مى‌رسد.

11.

بانوان محترمه دقت نمايند كه چيدن ناخن يا كوتاه كردن مو در محل حضور يا رؤيت آقايان انجام نشود.

12.

آقايان محترم، وسائل لازم براى حلق يا تقصير را برداشته و در محل‌هاى مخصوصى كه در كنار دستشويى‌ها در نظر گرفته شده، عمل حلق را انجام دهند.

13.

مهم‌ترين مسأله در انجام اين مرحله از اعمال، رعايت نظافت و بهداشت شخصى، خصوصاً محل تراشيدن مو و حلق است. براى اين منظور، توجه به نكته‌هاى زير توجه ضرورى است:

•

هرگز از تيغ مشترك استفاده نكنيد؛

•

براى جلوگيرى از ريزش مو، ازپيش‌بند پلاستيكى استفاده كنيد؛

•

موها را حتماً در سطل‌هاى زباله بريزيد؛

•

چنانچه دچار بريدگى‌هاى بزرگ در پوست سر شديد، با محلول بتادين و پانسمان، محلّ مورد نظر را ضدعفونى نماييد.

•

پس از انجام حلق، زير دوش‌ها برويد و تمام بدن را با صابون بدون بو بشوييد و به شستن زير شيرها اكتفا نكنيد.

14. در روزهاى يازدهم و دوازدهم ذى‌حجّه مى‌بايد براى رمى جمرات سه گانه برويد، لذا توصيه مى‌شود پيش از گرم شدن هوا به طرف جمرات حركت نماييد. در برگشت به چادرها نيز حتماً با افراد كاروان خود باشيد تا دچار نگرانى و اشتباه در مسيرها نشويد.

15. از ظهر روز دوازدهم، كوچ از منا شروع مى‌شود و تا غروب همان روز بايد از منا خارج شويد كه عملًا اين كار صورت مى‌گيرد و چنانچه كسى در منا بماند، احكامى دارد كه بايد از روحانى محترم كاروان پرسيده شود.

•

در منا و عرفات هنگام ورود به چادرها حتماً از كيسه كفش استفاده كنيد.

•

از شستن لباس‌هاى احرام و پهن كردن بين چادرها كه سبب اتلاف وقت و سد معبر مى‌گردد خوددارى كنيد.

1.

در زمان برگشت از منا به مكه، اكثر زائرين خسته از اعمال حج و چند روز دورى از شهر و هتل بوده و لازم است در اين زمان حوصله و صبر بيشترى داشته باشند.

2.

پس از بازگشت از منا به منازل رفته و استحمام كامل نماييد. ليكن به دليل اينكه آب هتل‌ها در ساختمان‌هاى مكه توسط تانكرهاى بزرگ تهيه و با مشكلات زياد به ساختمان‌ها آورده مى‌شود، بهتر است براى اينكه با بى‌آبى در ساختمان‌ها مواجه نشويد از شستن لباس‌هاى احرام خودددارى نموده و در روزهاى سيزدهم به بعد كم‌كم اين كار را صورت دهيد.

• برخى از كاروان‌ها اعمال حج تمتع را با هماهنگى مدير و روحانى در هنگام حضور در منا انجام مى‌دهند و بعضى هم آن را به بعد از بازگشت از منا موكول مى‌كنند. در اعمال پس ازمنا كه طواف، نماز طواف، سعى بين صفا و مروه و نماز طواف نسا مى‌باشد رعايت تذكراتى كه در انجام عمره تمتع داده شد مورد انتظار است.

• چند تذكّر