شرح وظایف گروه های ارشاد کاروانهای حج 1385

مشخصات كتاب

نام كتاب: شرح وظايف گروه هاى ارشاد كاروانهاى حج( 1385)

نويسنده: مركز تحقيقات حج

موضوع: مباحث اجتماعى و سياسى

زبان: فارسى

تعداد جلد: 1

ناشر: نشر مشعر

مكان چاپ: تهران

سال چاپ: 1385

نوبت چاپ: 1

اشاره

مقدمه

بسم اللَّه الرحمن الرحيم

ولتكن منكم امة يدعون الى الخير ... (آل عمران 104)

شناخت حوزه مسئوليت و چگونگى انجام وظايف محوله، از شروط اصلى مسئوليت‌دهى و يامسئوليت پذيرى است كه اگر با شرايط ديگر پيوند پيدا كند، موفقيت انسان را دو چندان خواهد كرد.

از اين رو و با توجه به وظايف گروههاى ارشاد كاروانهاى حج جمهورى اسلامى ايران و نقش آنان در ارشاد زائران، مطالبى در چند بخش تقديم مى‌گردد.

اميد است با حسن انجام آن، عزت و اقتدار تشيع افزون و ثواب مضاعف نصيب همگان گردد.

*** پيشينه گروههاى ارشاد

گروه ارشاد زائران بيت‌اللَّه‌الحرام براى اولين بار پس از پيروزى انقلاب اسلامى با تعداد محدودى در بعثه مقام معظم رهبرى تشكيل و در مكانهاى خاصى همچون بقيع به ارشاد و راهنمايى زائران مى‌پرداخت.

اين شيوه گرچه موفقيت‌هايى را به همراه داشت، ليكن همواره با كاستى‌هايى روبرو بود كه موجب شد تا معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى با بهره‌گيرى از نظرات و پيشنهادات دست‌اندركاران امر حج، و با بازنگرى در تشكيلات و سازماندهى و روش اجرايى آن، گروههاى ارشاد كاروانها را به شكل كنونى سازماندهى نمايد.

وضعيت حجاج اعزامى

همه ساله ده‌هاهزار نفر از نقاط مختلف ايران اسلامى جهت انجام فريضه حج، و زيارت نبى اكرم‌اسلام صلى الله عليه و آله و فاطمه زهراء عليها السلام و چهار امام مدفون در بقيع: امام مجتبى، امام سجاد، امام باقر، امام صادق عليهم السلام و ديگر اماكن زيارتى مكه و مدينه توسط سازمان حج وزيارت به عربستان اعزام مى‌شوند.

در ميان زائران اعزامى دو دسته وجود دارند كه بايد به نوعى به كمك آنان شتافت:

1- افراد ضعيف، بيمار و احياناً مسن و ناتوان.

2- افراد بى سواد و يا كم سوادى كه تجربه سفرهاى خارجى را نداشته، و عظمت اين سفر الهى و معنوى را درك نمى‌كنند و در نتيجه خواسته يا ناخواسته به اعمالى دست مى‌زنند كه موجب وهن تشيع و جمهورى اسلامى ايران مى‌گردد.

طبيعت سفر حج

جمعى بودن سفر، محدود بودن امكانات پروازى، دشوار بودن شيوه زائرگردانى آنهم در يك كشور خارجى، محدوديت زمانى و مكانى جهت انجام مناسك حج، جابجائيهاى متعدد در مدت محدود سفر هريك مشكلات خاص به خود را دارد و برنامه‌ريزى را با مشكل روبه‌رو خواهد كرد و باعث مى‌شود كه از يك سو زائر توقع خود را كمتر كرده و به حد قابل قبولى برساند و از سوى ديگر به جهت موقعيت خاص و ويژه زائران ايرانى به عنوان پيروان تشيع و انقلاب اسلامى و انتظار حجاج ديگر كشورها از آنان، موجب احساس مسئوليت بيشتر نسبت به مكتب اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام و انقلاب اسلامى مى‌گردد.

وضعيت خاص عربستان

عربستان سعودى در موسم حج مقررات و قوانين خاصى را به اجرا مى‌گذارد كه اين مقررات ايجاب مى‌كند تا مسئولان حج دو كشور تلاشهايى را براى هرچه بهتر و باشكوهتر برگزار شدن اين فريضه الهى انجام دهند و عليرغم آمار گسترده زائران و اختلاف نگرش عربستان و ايران در برخى مسائل مرتبط با حج و نيز ايجاد محدوديت براى برخى امور ارشادى و تبليغى

تلاش كنند تا زائران ايرانى بتوانند به راحتى و درستى اعمال و مناسك خود را انجام دهند.

لازم به تذكر است كه در ميان كشورهاى اسلامى تنها جمهورى اسلامى ايران است كه در مراحل مختلف سفر، تمامى امور مربوط به زائران از قبيل: تهيه مسكن، تغذيه، حمل ونقل، امور پزشكى و ارشاد آنان را به عهده دارد.

اهداف جمهورى اسلامى ايران از حج

1- انجام حج صحيح و مقبول توسط حجاج.

2- فراهم كردن رفاه نسبى زائران به منظور استفاده هرچه بيشتر معنوى از اين سفر روحانى.

3- ايجاد تحول روحى و اخلاقى در حاجيان.

4- معرفى شيعه و نظام جمهورى اسلامى ايران به حجاج ديگر كشورها.

5- فراهم نمودن زمينه هرچه بيشتر اخوت دينى و وحدت اسلامى.

رسيدن به اين اهداف، با توجه به محدوديت امكانات، جز با اتكاء به نيروهاى مؤمن و عاشق خدمت به اسلام عزيز و نظام جمهورى اسلامى ايران ميسّر نخواهد شد.

با توجه به مقدمات پيشگفته و اهداف فوق، همه ساله

از ميان زائران هر كاروان براساس دستورالعمل پيوست، تعدادى از خواهران و برادران براى انجام مسئوليت دينى و شرعى امر بمعروف و نهى ازمنكر و ارشاد ديگر زائران، به صورت داوطلبانه انتخاب مى‌شوند تا با پيشگيرى از امورى كه در آن محيط به شيعه و تشيع لطمه وارد مى‌كنند، دين خود را به ائمه معصومين عليهم السلام ادا نموده، ديگر مسلمانان را به مكتب اهل بيت علاقمند و اميدوار سازند.

*** توجيه و گزينش

پس از پيروزى انقلاب اسلامى‌به‌رهبرى پيشواى رحيل و قائدكبير حضرت‌امام خمينى قدس سره ايران به صورت يك مركز سياسى بزرگ، درانظار جهان اسلام وبلكه همه جهانيان مطرح شده است و طبعاً افتخار انتساب به امامان معصوم شيعه، مسؤوليت هر ايرانى و دوستدار خاندان عترت و طهارت را صد چندان مى‌كند. زائران محترم ايرانى حرمين شريفين، كه سفيران انقلاب اسلامى دراين سرزمين‌اند، بايد بدانند كه اعمال آنان در ديد تيزبين ديگر زائران مسلمان، هم بر آبروى انقلاب و جمهورى اسلامى و هم بر توجه به خاستگاه اين نظام اسلامى، يعنى فقه و فرهنگ ائمه معصومين عليهم السلام تأثير

مثبت يا منفى خواهد داشت از اين رو توجيه درست و هدايت به موقع زائران ايرانى، مسؤوليت بس سنگينى است كه بر دوش روحانيون ومعين‌هاى محترم‌كاروانهاى حج، گذارده شده است و عزيزان روحانى مى‌بايد پيوسته و به صورت‌هاى گوناگون، در زمينه حفظ شخصيت شيعى و انقلابى، به زائران خود تذكرات لازم را بدهند.

يكى از فلسفه‌ها و مقاصد بلند حج، اين است كه حج‌گزاران در پرتو زيارت خانه خدا و انجام مناسك، قطره‌هاى وجود خود را به درياى بيكران امامت و رهبرى خاندان رسول اكرم صلى الله عليه و آله وصل كنند، چرا كه «من‌تمام الحج لقاء الامام» و در اين راستا، ائمه بقيع عليهم السلام محور و مركز اصلى اين توجه‌اند وچون بهره‌گيرى از ثمرات زيارت ائمه و حفظ بقيع و بازنگهداشتن درب اين حرم الهى بر روى همه زائران حرم نبوى صلى الله عليه و آله يكى از حياتى‌ترين مسائل اجتماعى شيعه در طول تاريخ بوده است لذا لازم است از دست زدن به اعمالى كه ما را از اين اصل مهّم وحسّاس دور مى‌كند، جداً احتراز نماييم.

مردم ايران به دليل سابقه طولانى در ولاى اهلبيت عليهم السلام و ارادت به ساحت مقدس آن بزرگواران و به عنوان پيروان تفكر اصيل اسلام ناب‌محمدى صلى الله عليه و آله و تربيت يافتگان مكتب ولايت وامامت، بايستى با رفتارى درست و

كردارى شايسته، محبت وعلاقه ساير مسلمانان را به سوى ائمه هدى عليهم السلام جلب كرده و مايه آبرو و عزت پيشوايان مظلوم و معصوم خود باشند، اقدام به اعمالى كه موجب وهن مذهب و از بين بردن علاقه ديگران به مكتب نجاتبخش اهل بيت عليهم السلام مى‌شود، خسران عظيمى است كه با جديت بايد از آن جلوگيرى كرد.

ارشاد سازنده و مواعظ بليغ روحانيون محترم كاروانها، با شيوه‌اى قابل فهم و با بهره‌گيرى از قرآن كريم و احاديث اهلبيت عليهم السلام و استفاده از درايت كارساز و تجارب ملموس مى‌تواند مشتاقان و زائران حرمين شريفين را در برابر موارد خلاف، مصونيت بخشد. براى تحقق اين امر مهم وبه منظور تشويق زائران بيت‌اللَّه الحرام به بهره‌بردارى هر چه بيشتر از مراسم عظيم عبادى سياسى حج و حفظ شؤون دينى واسلامى حجاج محترم ايرانى وپيشگيرى از رفتارهاى خلاف اخلاق، گروه ارشاد در هر كاروان به شيوه ذيل تشكيل مى‌گردد:

1- در هر كاروان ده نفر از افراد واجد شرايط از بين برادران وخواهران، به‌عنوان گروه مركزى انتخاب، وآنان نسبت به وظايف محوّله توجيه شوند.

2- يكنفر از افراد گروه مركزى، به‌عنوان رابط با معاونت آموزش و پژوهش بعثه مقام معظم رهبرى تعيين گردد.

3- هريك از اعضاى گروه براساس ضوابط شرعى و دينى عهده‌دار امر ارشاد گرديده و تنها در محورهاى مشخص شده كه پس از اين ذكر خواهد شد انجام وظيفه مى‌نمايند.

4- هر يك از گروهها در رابطه با مشكلات و موانع احتمالى و نيز استفاده از نظرات ديگران با يكديگر به تبادل نظر پرداخته، سپس مباحث مطرح شده را جمع‌بندى، و به رابط گروه منتقل مى‌كنند، وى نيز نتيجه كامل جلسات و كارهاى انجام شده را به معاونت آموزش و تحقيقات منعكس خواهد نمود.

تبصره: تخلفات و گزارشات مهم، لازم است در همان روز به بعثه گزارش شود.

مشكلات رفتارى:

الف- فرودگاه جده

1- حمل مواد مخدر هر چند كم در عربستان جرم به حساب مى‌آيد، و همراه داشتن آن علاوه بر خدشه‌دار ساختن حيثيت زائران ايرانى، براى اعضاء كاروان و مسئولان ايرانى نيز در فرودگاه مشكل‌آفرين بوده، در عربستان مجازات سنگين در پى خواهد داشت. بيان اين

نكته ضرورى است كه زائران و وسايل همراه آنان نيز توسط مأموران سعودى در فرودگاه دقيقاً كنترل و گاهى به وسيله سگهاى تربيت شده مورد بازرسى قرار مى‌گيرد.

2- فروش اجناسى از قبيل: پسته، زعفران، تسبيح، انگشتر، گز و ... به ويژه توسط بانوان.

ب- در بقيع و اطراف آن

1- تجمع جلو بقيع به هنگام نماز جماعت.

2- خواندن روضه‌هاى حساسيت برانگيز توأم با حركات ناموزون و احياناً با صداى بلند.

3- نماز خواندن جلو و داخل بقيع.

4- نوحه خوانى و سينه زنى.

5- خواندن دعاى توسل و زيارت عاشورا به صورت دسته جمعى و باصداى بلند جلو بقيع و ديگر اماكن زيارتى.

6- روشن كردن شمع و انداختن سفره‌هاى نذرى.

7- بستن دخيل به شبكه‌هاى بقيع به وسيله پارچه، نخ، قفل و امثال آن.

8- برداشتن خاك و سنگ و گندم.

9- انداختن عريضه، پول، لباس، پارچه، شمع و ...

روى قبور.

10- فيلمبردارى و گرفتن عكس داخل بقيع.

11- ماليدن پارچه‌هاى كفنى و غيره به شبكه‌هاى اطراف جهت تبرك.

12- سد معبر در جلو بقيع و ايجاد مزاحمت براى ديگران.

13- سيگار كشيدن در بقيع و ديگر اماكن عمومى.

ج- مسجدالنبى صلى الله عليه و آله و اطراف آن

1- بوسيدن ضريح و دربهاى حرم مطهر.

2- گذاشتن مهر و چوب و كاغذ در حرمين و مساجد.

3- عبور از جلو نمازگزاران و خصوصاً هنگام نماز جماعت.

4- گرفتن قرآن و كفش در يك دست.

5- عبور از روى قرآن و قفسه‌هاى قرآنى.

6- بردن قرآن از مسجد جهت تلاوت به محل سكونت.

7- بهم‌زدن صفوف نماز جماعت و اصرار بر گذشتن از ميان جمعيت.

8- خواندن نماز نافله و قرائت قرآن هنگام خطبه‌هاى نماز جمعه.

9- صحبت كردن هنگام اذان و ايراد خطبه‌هاى نماز جمعه.

10- ترك مسجد در آستانه اقامه نماز جماعت.

11- خواندن زيارت و فرستادن صلوات با صداى بلند.

12- يكديگر را با صداى بلند صدا كردن.

13- خواندن نماز فرادى همزمان با نماز جماعت.

14- پشت به ضريح پيامبر صلى الله عليه و آله نشستن.

15- دست بسته‌نماز خواندن وگفتن «آمين» در نماز.

16- بلند گفتن ذكر ركوع و سجود.

17- زودتر از امام جماعت به ركوع و سجود رفتن.

18- شركت نكردن در نماز ميت و ترك مسجد در آن لحظه.

19- روشن گذاشتن تلفن همراه و خاموش نكردن آن به هنگام نماز.

د- مسجدالحرام

1- نازك بودن لباس احرام بانوان و نمايان بودن بدن در حين طواف.

2- بردن نام ائمه عليهم السلام با صداى بلند در طواف.

3- برخلاف مسير طواف كنندگان رفتن به منظور رسيدن مقابل حجرالاسود.

4- نماز خواندن در مسير طواف كنندگان و ايجاد مزاحمت براى ديگران.

5- بوسيدن مقام ابراهيم.

6- كندن نخ از پرده كعبه.

7- عبور خانمها از ميان صفوف نمازگزاران به ويژه در آستانه اقامه جماعت به جهت فشرده بودن صفوف.

7- آزار رساندن به ديگران به منظور استلام حجرالاسود.

8- پشت به كعبه نشستن.

9- ساير موارد يادشده در مسجدالنبى صلى الله عليه و آله

ه- موارد فرهنگى و اجتماعى

1- حضور با لباس نامناسب در اماكن عمومى.

2- بدحجابى و پوشيدن جورابهاى نازك.

3- تجمع در جلو ساختمانهاى محل اسكان در اوقات نماز.

4- ريختن آشغال و زباله در معابر عمومى.

5- وضو گرفتن از منبع‌هاى آب آشاميدنى خصوصاً داخل مسجدالحرام و مسجدالنبى صلى الله عليه و آله.

6- نوشتن نام و نام خانوادگى مشابه با نام خدا و معصومان عليهم السلام روى دمپايى و كفش.

7- ايجاد مزاحمت در اوقات استراحت ديگران.

8- عدم حضور به موقع براى سوار شدن به اتوبوس، خوردن غذا و در نتيجه معطل ساختن ديگران.

9- رعايت نكردن بهداشت و ايجاد ناراحتى براى خود و سايرين.

و- موارد مربوط به بازار و خريد

1- چانه زدن‌هاى حقارت آميز.

2- حمل بارهاى حجيم و سنگين توسط افراد.

3- مراجعت به محل اسكان در اوقات نماز از حرمين شريفين.

4- تجمع جلو مغازه‌ها هنگام نماز.

5- بازگرداندن كالاى خريدارى شده به دليل عدم دقت در هنگام خريد.

لازم به تذكراست گرچه برخى از موارد ياد شده، خود به‌خود اشكالى ندارد، ليكن به دليل برانگيختن حساسيت پيروان ساير مذاهب و پيامدهاى نامطلوب آن و براى رعايت مصلحت مهم‌تر بايد از آنها احتراز نمود.

باز بودن درب بقيع، و رفت و آمد همه مسلمانان براى زيارت قبور اولياى دين و كم شدن غربت ائمه هدى عليهم السلام از مصالح مهمترى است كه بخاطر آن پرهيز از برخى مسائل دشوار نخواهدبود.

وظايف

1- همكارى با شوراى فرهنگى در اجراى مصوبات شورا.

2- مراقبت و ارشاد زائران در طول سفر.

3- تكميل و يا جمع‌آورى پاسخنامه‌هاى مربوط به نظرسنجى از زائران و ارسال آن به واحد مربوطه در بعثه مقام معظم رهبرى.

4- كمك به افراد ناتوان در انجام اعمال.

5- اجراى مسابقات فرهنگى.

چگونگى انجام وظايف

الف- قبل از تشرف

اعضاء گروه ارشاد در هر كاروان، ياوران و مشاوران روحانى محترم كاروان بوده، در صورت لزوم وظايف محوله از سوى روحانيون از قبيل: تصحيح قرائت نماز، قرائت قرآن و ... را انجام مى‌دهند.

ب- هنگام تشرف

روحانى كاروان پس از تشرف به مدينه منوره و يا مكه مكرمه در اولين فرصت با مراجعه به «واحد گروه ارشاد» مستقر در بعثه مقام معظم رهبرى، و اعلام حضور و اخذ برنامه كار «گروه ارشاد» آن را به اعضاء گروه

اعلام مى‌نمايد.

لازم به تذكر است:

1- وظايف گروه ارشاد به گونه‌اى تعيين گرديده كه مزاحمتى با برنامه زيارتى و عبادى آنها نداشته باشد گرچه اين عمل خود از مهمترين عبادات است.

2- روحانى كاروان اسامى اعضاء گروه را در فرمى كه نمونه آن به پيوست مى‌باشد تعيين و قبل از سفر آن را به معاونت آموزش و پژوهش ارسال مى‌نمايد.

بسمه تعالى و لتكن منكم امة يدعون الى الخير

فرم‌ها

فرم گروه ارشاد كاروان

1- استان: 2- شهرستان:

3- شماره كاروان: 4- نام مديركاروان:

5- تعداد زائر: 6- نام روحانى:

7- نام معين روحانى: 8- رابط گروه ارشاد:

رهنمودهاى حضرت امام خمينى قدس سره به حجاج

رهنمودهاى حضرت امام خمينى

اخلاق كريمه انسانى- اسلامى را با همه زوار از هر طبقه و هر طايفه و هر رنگ و هر زبان و هر كشور باشند، با دقت مراعات نماييد و در برخوردها و رفت و آمدها در جميع اوقات و احوال و پيشامدها صبور و بردبار باشيد و كريمانه با همه رفتار نماييد و در مقابل درشتى‌ها، نرمى و سلم و در مقابل بدرفتارى‌ها، خوبى و محبت كنيد و براى رضاى خداوند تعالى تحمل هر پيشامد بدى از هر كس باشد، با روى گشاده و سعه صدر نمايد كه آن مواقف كريمه و بقاع شريفه محل نزاع و جدال نيست.

لازم است زائران محترم ايرانى توجه كنند كه از كشورى انقلابى و اسلامى و متعهد به احكام اسلام، راهى حج شده‌اند و چشمان دوستان و دشمنان بر آنان دوخته شده است.

در هر حال زائران ايرانى به نقش و رسالت خود در تمامى مراحل حج توجه كنند كه تمامى اعمال و رفتار

آنان با دقت مورد توجه و نظر دوستان و دشمنان انقلاب ماست. دشمنان انقلاب در صدد دست يافتن به سوژه‌اى ولو مختصر جهت تخريب قداست و اعتبار الهى مردم كشور ما مى‌باشند و دوستان و طرفداران انقلاب مشتاق آشنايى با روش و سيره و خصوصيات اين ملتى كه آوازه نام و نشانش- به يارى خداوند- در سراسر عالم طنين افكنده است، گرديده‌اند. و حج بهترين ميعادگاه معارفه ملت‌هاى اسلامى است كه مسلمانان با برادران و خواهران دينى و اسلامى خود از سراسر جهان آشنا مى‌شوند.

رهنمودهاى مقام معظم رهبرى

حجاج عزيز ما در بين خودشان به افرادى كه مى‌بينند ملاحظه مصالح اسلام و انقلاب را نمى‌كنند تذكر دهند چنين تذكرى مسلماً مصداق نهى از منكر است البته خداى متعال تفضلات خود را بر كسانى كه در راه او و براى او كار مى‌كنند و به عبادت و تلاش مى‌پردازند قطعاً و بلاشك نازل خواهد فرمود.

مردمى كه به حج مشرف مى‌شوند قدر اين نعمت بزرگ را بدانند و عزت اسلامى، عزت ناشى از برافراشتن پرچم اسلام در ايران اسلامى را، حفظ كنند.

مبادا رفتار حاجى ايرانى به گونه‌اى باشد كه عزت اين نظام و انقلاب و شكوه و عظمتى كه به اسلام در اين جا داده شده است، خداى نكرده اندكى مخدوش شود.

امروز هر كس كه موجب جدايى دل‌هاى مسلمانان و فرق اسلامى از يكديگر شود، در حالى كه

در مقابل دشمنان دين و دشمنان اسلام و دشمنان قرآن، احتياج به وحدت و همدلى دارند، به همان اندازه تلاش خود، نسبت به اسلام و مسلمين خيانت آشكار كرده است.⁽¹⁾