بهار بندگی ویژه مبلغان ماه مبارک رمضان

مشخصات کتاب

سرشناسه:صافی گلپایگانی، لطف‌الله، 1298 -

عنوان و نام پديدآور:بهار بندگی (ویژه مبلغان ماه مبارک رمضان) [کتاب]/ صافی‌گلپایگانی.

وضعيت ويراست:[ویراست ؟].

مشخصات نشر:قم: دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله‌العظمی حاج شیخ لطف الله صافی‌گلپایگانی، 1392.

مشخصات ظاهری:90 ص.

شابک:24000 ریال:978-600-5105-69-8

وضعیت فهرست نویسی:فاپا

یادداشت:کتابنامه: ص. [87]- 90؛ همچنین به صورت زیرنویس.

موضوع:فقه جعفری -- رساله عملیه -- پرسش‌ها و پاسخ‌ها

موضوع:رمضان

موضوع:روزه (اسلام)

موضوع:اسلام -- مسائل متفرقه

شناسه افزوده:دفتر تنظیم و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی

رده بندی کنگره:BP183/9/ص2437ب9 1392

رده بندی دیویی:297/3422

شماره کتابشناسی ملی:3219678

اشاره

بهار بندگی

(ویژه مبلغان ماه مبارک رمضان)

حضرت آیت‌الله العظمی حاج شیخ لطف الله صافی گلپایگانی

سرشناسه: صافى گلپايگانى، لطف الله، 1298 -

عنوان و نام پديدآور: بهار بندگي (ويژه مبلغان ماه مبارك رمضان)، آيت الله العظمي صافي گلپايگانى.

مشخصات نشر: قم: دفتر تنظيم و نشر آثار حضرت آيت الله العظمي صافى گلپايگانى مدظله العالى، 1392

ويرايش: ويراست 2

مشخصات ظاهرى: 95 ص.

شابك: 24000 ريال 8-69-5105-600-978

وضعيت فهرست نويسى: فيپا

يادداشت: كتابنامه: ص.] 99[-102؛ همچنين به صورت زيرنويس.

موضوع: فقه جعفري - رساله عمليه - پرسش ها و پاسخ ها

موضوع: رمضان

موضوع: روزه

موضوع: اسلام - مسائل متفرقه

شناسه افزوده: دفتر آيت الله العظمى شيخ لطف الله صافى گلپايگانى مدظله العالى

رده بندى كنگره: 9 1392 ب 2 ص/ 183/9 BP

رده بندى ديويى: 297/3422

شماره كتابشناسى ملّى: 3219678

دفتر تنظيم و نشر آثار

نام كتاب: بهار بندگى (ويژۀ مبلغان ماه مبارك رمضان)

مؤلف: حضرت آيت الله العظمى لطف الله صافى گلپايگانى مدظله الوارف

چاپ اول/ ويراست جديد: 1392

شمارگان: 5000

بها: 2400 تومان

شابك: 8-69-5105-600-978

سايت الكترونيكى: www.saafi.net www.safi.ir

پست الكترونيكى: saafi@saafi.net

آدرس پستى: قم / انقلاب 6 / پلاك 181

تلفن: 37723380 (025)

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحيم

در زمان غيبت حضرت ولى عصر بقية الله الاعظم - ارواحنا فداه - بايد به حاملان علوم اهل بيت عليهم السلام رجوع و مسائل دينى را از آنان سؤال نمود، بلكه روش و سيره عقلا در هر علمى پرسش از دانشمندان و كارشناسان همان علم بوده و هست و اين روش در عمل، مورد تأييد و امضاى شارع مقدس نيز قرار گرفته است.

مجموعه اى كه پيش روى داريد گزيده اى از آثار مرجع عالى قدر حضرت آيت الله العظمى حاج شيخ لطف الله صافى گلپايگانى - مدّظله الشريف - است كه از كتاب هاى رمضان در تاريخ، عالى ترين مكتب تربيت و اخلاق يا ماه مبارك رمضان، معارف دين «جلد 1 و 2» و پاسخ كوتاه «جلد 1 و 2» كه همگى از تأليفات معظم له مى باشد، گردآورى و به مناسبت ماه مبارك رمضان در اختيار ائمه محترم جمعه و جماعات و مبلّغين عزيز قرار مى گيرد. اميد است اين خدمت ناچيز مورد نظر و قبول قطب عالم امكان حضرت بقية الله الاعظم - ارواحنا فداه - قرار گيرد.

رمضان المبارك 1431

مطابق با مرداد ماه 1389

دفتر تنظيم و نشر آثار معظم له

فهرست مطالب

سخن ناشر 5

خطبۀ شعبانيه 9

پيام معظم له به مناسبت حلول ماه مبارك رمضان 17

روزشمار تاريخى ماه مبارك رمضان 21

بيعت با ولايتعهدى امام رضا عليه السلام 21

وفات ابوطالب عليه السلام 22

وفات حضرت خديجه عليها السلام 22

اجراى عقد اخوّت 23

ولادت امام حسن مجتبى عليه السلام 24

ولادت امام جواد عليه السلام 25

غزوه بدر 25

فتح مكّه 26

شهادت مولاى متقيان، اميرمؤمنان على عليه السلام 27

جوانان مى پرسند 29

قرآن 29

اعجاز قرآن 29

تحريف قرآن 29

رسم الخط يا رسم الاملاء 30

قرائت قرآن يا ترجمه آن 31

ضمير متكلم مع الغير در قرآن 32

اميرالمؤمنين على عليه السلام 33

علم اميرالمؤمنين عليه السلام به شهادت خود 33

عدم تصريح به نام اميرالمؤمنين على عليه السلام در قرآن 34

دعا و مناجات 35

عربى بودن زبان ادعيه 35

سن بلوغ 36

سن تكليف دختران 36

روزه 37

وجوب روزه 37

30 روز، 30 جلسۀ احكام شرعى 41

جلسه 1: روزه 41

جلسه 2: تقليد 44

جلسه 3: طهارت و نجاست 45

جلسه 4: نماز 47

جلسه 5: احكام خمس 49

جلسه 6: خريد و فروش و اجاره 50

جلسه 7: حق التأليف و رايت 51

جلسه 8: نذر 52

جلسه 9: مسابقات و شرطبندى 52

جلسه 10: قرض و ربا 53

جلسه 11: معاشرت با اهل كتاب و فرقه هاى گوناگون 54

جلسه 12: قوانين و مقررات 54

جلسه 13: حجاب و رابطه با نامحرم 55

جلسه 14: لباس و زينت 56

جلسه 15: نگاه كردن 57

جلسه 16: مسائل پزشكى 58

جلسه 17: تصرف در مال ديگرى 59

جلسه 18: تلويزيون و ماهواره 60

جلسه 19: ازدواج 62

جلسه 20: موسيقى 63

جلسه 21: مراسم و مجالس مذهبى 64

جلسه 22: ورزش 65

جلسه 23: امر به معروف و نهى از منكر 66

جلسه 24: صله رحم 67

جلسه 25: استخاره 68

جلسه 26: خرافات 68

جلسه 27: دروغ 69

جلسه 28: غيبت 70

جلسه 29: وظيفه معلّم و دانش آموز 71

جلسه 30: خوردنى ها و آشاميدنى ها 72

احاديث رمضانيه 73

مناجات اميرالمؤمنين عليه السلام 83

كتاب نامه 87

آثار حضرت آيت الله العظمى صافى گلپايگانى مدظله الوارف 91

خطبۀ شعبانيه

عَنْ أبي اْلحَسنِ الرضا، عَنْ أبيهِ، عَنْ آبائهِ، عَنْ أَميرِاْلمُؤمِنينَ عليه السلام قالَ: إنَّ رَسولَ الله صلي الله عليه و آله خَطَبَنا ذاتَ يَوْمٍ فَقال: أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِى وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ هُوَ شَهْرٌ دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ وَ نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلَاوَةِ كِتَابِهِ، فَإِنَّ الشَّقِيَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِى هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِيمِ وَ اذْكُرُوا بِجُوعِكُمْ وَ عَطَشِكُمْ فِيهِ جُوعَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَ عَطَشِهِ وَ تَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِكُمْ وَ مَسَاكِينِكُمْ وَ وَقِّرُوا كِبَارَكُمْ وَارْحَمُوا صِغَارَكُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَكُمْ وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَكُمْ وَ غُضُّوا عَمَّا لَا يَحِلُّ النَّظَرُ إِلَيْهِ أَبْصَارَكُمْ وَ عَمَّا لَا يَحِلُّ الِاسْتِمَاعُ إِلَيْهِ أَسْمَاعَكُمْ وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَيْتَامِ النَّاسِ يُتَحَنَّنْ عَلَى أَيْتَامِكُمْ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِكُمْ وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِى أَوْقَاتِ صَلَواتِكُمْ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ يُجِيبُهُمْ إِذَا

نَاجَوْهُ وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ (وَ يُعْطِيهِمْ إِذَا سَأَلُوهُ) وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ.

أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَكُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِكُمْ فَفُكُّوهَا بِاسْتِغْفَارِكُمْ وَ ظُهُورُكُمْ ثَقِيلَةٌ مِنْ أَوْزَارِكُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِكُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لَا يُعَذِّبَ الْمُصَلِّينَ وَ السَّاجِدِينَ وَ أَنْ لَا يُرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَمِينَ. أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْكُمْ صَائِماً مُؤْمِناً فِى هَذَا الشَّهْرِ كَانَ لَهُ بِذَلِكَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ رَقَبَةٍ وَ مَغْفِرَةٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ، فَقِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَلَيْسَ كُلُّنَا يَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ فَقَالَ ص اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَةٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاء. ٍ

أَيُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْكُمْ فِى هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ كَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ يَوْمَ تَزِلُّ فِيهِ الْأَقْدَامُ وَ مَنْ خَفَّفَ فِى هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ يَمِينُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَيْهِ حِسَابَهُ وَ مَنْ كَفَّ فِيهِ شَرَّهُ كَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ أَكْرَمَ فِيهِ يَتِيماً أَكْرَمَهُ اللَّهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِيهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِيهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ يَوْمَ يَلْقَاهُ وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِيهِ بِصَلَاةٍ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ وَ مَنْ أَدَّى فِيهِ فَرْضاً كَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِينَ فَرِيضَةً فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ.

أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِى هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُغَلِّقَهَا عَلَيْكُمْ وَ أَبْوَابَ النِّيرَانِ مُغَلَّقَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُفَتِّحَهَا عَلَيْكُمْ وَالشَّيَاطِينَ

مَغْلُولَةٌ فَاسْأَلُوا رَبَّكُمْ أَنْ لَا يُسَلِّطَهَا عَلَيْكُمْ.

قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام فَقُمْتُ فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِى هَذَا الشَّهْرِ؟ فَقَالَ صلي الله عليه و آله يَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِى هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَ وَ جَلَّ. ثُمَّ بَكَي، فَقُلْتُ: يا رَسُولَ اللهِ! ما يُبْكيك؟ فقالَ: يا عَلِيُّ! أبْكي لِما يُستَحَلُّ مِنْك في هذَا الشَّهْرِ. كأنّي بِك وَ أنْتَ تُصَلِّي! لِرَبِّكَ وَ قَدِ انبْعَثَ أشْقَي اْلأوَّلينَ واْلآخِرينَ شَقُيقُ عاقِرِ ناقَهِ ثَمُودَ، فَضَرَبَكَ ضَرْبَةً عَلَي قَرْنِكَ فَخَضّبَ مِنْها لِحْيتَكَ. قالَ اميرُالْمُؤمِنينَ عليه السلام: فَقُلْتُ: يا رَسوُلَ الله! ِ وَ ذلِكَ في سَلامَةٍ مِنْ ديني؟ فقال صلي الله عليه و آله: في سَلامَةٍ مِنْ دينِكُ. ثُمَّ قالَ صلي الله عليه و آله: يا عَليُّ مَنْ قَتَلكَ فَقَدْ قَتلَنِي، وَ مَنْ أبْغَضَكَ فَقَدْ أبْغَضَني، وَ مَنْ سَبَّكَ فَقَدْ سَبَّنِي، لِأنّكَ مِنّي كَنَفْسِي، روُحُكَ مِنْ روَحي، وَ طِيَنتُكَ مِنْ طيَنتِي، إنّ اللهَ تبارَكَ و تَعالي خَلَقَني وَإيّاكَ، واصْطَفانِي وَ إيّاكَ، و اخْتَارَني لِلنُّبوَّةِ، وَ اخْتارَكَ لِلْإِمامَةِ، وَ مَنْ أنْكَرَ إمامَتَكَ فَقَدْ أنْكَرَ نُبُوّتِي، يا علىُّ! أنْتَ وَصِيّي وَأَبَوُ وُلْدي وَزوْجُ ابْنتَى وَخَلِيفَتي عَلى أُمّتَي في حَياتي وَبَعْدَ مَوْتي أمْرُك أَمْرى وَنَهُيُك َنهْيي أُقْسِمُ بِاّلذى بَعَثَني بالُنُبَّوةِ وَجَعَلَنى خَيْرَ اْلبَرِيّةِ إنَّكَ لَحُجَّةُ اللهِ عَلى خَلْقِهِ وَأَمينُهُ عَلى سِرَّهِ وَخَليفَتُهُ عَلى عِبادِهِ.⁽¹⁾

حضرت امام رضا عليه السلام از پدران بزرگوارش از حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام روايت كرده است كه فرمود: پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله روزى براى ما خطبه خواند و فرمود:

اى مردم! به درستى كه ماه خدا با بركت و رحمت و آمرزش به شما رو كرده است. ماهى كه نزد خدا بهترين ماه ها، روزهايش بهترين روزها، شب هايش بهترين شب ها و ساعاتش بهترين ساعات است. ماهى كه در آن به ضيافت خدا خوانده و از اهل كرامت خدا قرار داده شده ايد. نفس هاى شما در آن ثواب تسبيح دارد و خواب شما در آن عبادت و عمل شما در آن مقبول و دعاى شما در آن مستجاب است؛ پس با نيت هاى راست و دل هاى پاك، از خدا درخواست كنيد كه شما را براى روزه و تلاوت قرآن توفيق دهد. به درستى كه شقى و بدعاقبت، كسى است كه از آمرزش خدا در اين ماه بزرگ محروم شود و به گرسنگى و تشنگى خود در اين ماه، گرسنگى و تشنگى روز قيامت را ياد كنيد و بر فقيران و مسكينان خود صدقه بدهيد، سالمندان را احترام نماييد، بر صغار و خُردسالان رحم كنيد و صله ارحام نماييد و زبان هاى خود را [از آنچه نبايد گفت] و چشم هاى خود را از آنچه نبايد به آن نگاه كرد، نگاه داريد و گوش هاى خود را از آن چه نبايد شنيد حفظ كنيد، و با يتيمان مردم مهربانى كنيد تا با يتيمان شما مهربانى شود، و از گناهان خود به سوى خدا توبه و بازگشت نماييد و دست هاى خود را در اوقات نماز به دعا بلند كنيد كه آن هنگام بهترين ساعت هاست. خدا در آن هنگام به رحمت به سوى بندگانش نظر مى فرمايد و هرگاه ايشان با او مناجات نمايند، جواب مى فرمايد و هرگاه او را ندا كنند،

لبيك مى گويد (و هرگاه از او درخواست كنند به آنها عطا مى كند) و هرگاه او را بخوانند، مستجاب مى كند.

اى مردم! به درستى كه جان هاى شما در گرو عمل هاى شماست؛ پس با استغفار، از گرو بيرون آوريدو پشت هاى شما از گناهانتان سنگين است، پس به طول دادن سجود، آن را سبك سازيد و بدانيد كه خدا به عزّت خود سوگند ياد كرده است كه نمازگزاران و سجده كنندگان را عذاب نكند و آنها را به آتش جهنّم در روز قيامت نترساند.

اى مردم! هركس از شما مؤمن روزه دارى را در اين ماه افطار دهد، براى او نزد خدا ثواب يك بنده آزاد كردن و آمرزش گناهان گذشته خواهد بود. پس گفته شد: يا رسول الله! همه ما قدرت بر آن نداريم؛ فرمود: با افطار دادن به روزه دار - اگرچه به نصف دانه خرما باشد - از آتش بپرهيزيد، اگرچه به شربتى آب باشد.

اى مردم! هركس از شما خلق خود را در اين ماه نيكو سازد، گذشتن از صراط در روزى كه قدم ها بر آن بلغزد، براى اوست.

اى مردم! كسى كه در اين ماه خدمت غلام و كنيز خود را سبك گرداند، خدا در قيامت حساب او را آسان سازد و هركس در اين ماه شرّ خود را باز دارد، خدا خشم خود را از او در روز قيامت باز دارد و كسى كه يتيمى را در اين ماه گرامى بدارد، خدا او را در روز قيامت گرامى دارد و كسى كه در اين ماه صله رحم نمايد، خدا او را در قيامت به رحمت خود وصل كند و كسى كه در اين ماه قطع رحم كند، خدا در روز قيامت رحمت خود را از او قطع

فرمايد و هركس در اين ماه نماز مستحبّى به جا آورد، براى او برائت از آتش نوشته مى شود. و كسى كه نماز واجب به جا آورد، مثل كسى است كه در ماه هاى ديگر هفتاد نماز واجب به جا آورد و كسى كه در اين ماه بسيار بر من صلوات بفرستد، خدا در روزى كه ميزان ها سبك باشد، ميزان او را سنگين سازد و هركس در اين ماه تلاوت آيه اى از قرآن كند، ثواب ختم قرآن در ماه هاى ديگر را دارد.

اى مردم! درهاى بهشت در اين ماه گشوده است؛ از خدا بخواهيد كه [اين درها را] به روى شما نبندد و درهاى آتش، بسته است، از پروردگار خود بخواهيد كه آنها را به روى شما باز نگرداند. و شياطين دربند هستند؛ از خدا درخواست كنيد كه آنها را بر شما مسلّط نسازد.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: پس من برخاستم و عرض كردم: يا رسول الله! بهترين اعمال در اين ماه چيست؟ فرمود: يا اباالحسن! برترين اعمال در اين ماه پارسايى است از آنچه خدا حرام كرده است.

سپس رسول خدا صلى الله عليه و آله گريست. عرض كردم: يا رسول الله! چه چيز شما را به گريه درآورد؟ فرمود: گريه مى كنم براى آنچه در اين ماه به تو مى رسد. گويا تو را مى بينم كه براى پروردگارت نماز مى گزارى و برخاسته است شقى ترينِ اوّلين و آخرين، جفت پى كننده ناقه ثمود و بر فرقت ضربتى زده است كه با آن ريش تو خضاب شده است. پس، من عرض كردم: اين در سلامت دين من است. فرمود: در سلامت دين تو است! سپس فرمود: يا

على! هركس تو را بكشد، مرا كشته و هركس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته و هركس تو را سَبّ كند مرا سَبّ كرده است؛ براى اينكه تو مانند جانم هستى، روح تو از روح من، و طينت تو از طينت من است، خداوند تبارك وتعالى من و تو را آفريد و من و تو را برگزيد؛ مرا به نبوت برگزيد و تو را به امامت و كسى كه امامت تو را انكار كند، نبوت مرا انكار كرده است. اى على تو وصى من و پدر فرزندانم و همسر دخترم و جانشين من بر امتم در زمان حياتم و پس از آن هستى؛ دستور تو دستور من است و نهى تو نهى من است. به كسى كه مرا به پيامبرى مبعوث كرد و بهترين آفريدگان قرار داد سوگند مى خورم كه تو حجت خدا بر مردم و امين خدا بر سرّش و جانشين او بر بندگانش هستى.

پيام معظم له به مناسبت حلول ماه مبارك رمضان

بسم الله الرّحمن الرّحيم

قالَ اللهُ تَعالى:

(يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ)

مسلمانان، امت اسلام، ماه مبارك رمضان عيد اولياءالله و ميعاد اصفياءالله و بهار قرائت قرآن كريم و موسم حضور در مساجد و ضيافت و ميهمانى خدا و بازگشايى يكى از بزرگترين مدرسه هاى عام آموزشى و تربيتى اسلامى را كه شامل همگان از پير و جوان و مرد و زن و عوام و خواص و دانشجو و استاد و كارگر و كارفرما و لشكرى و كشورى و شهرى و روستايى است، به همه تبريك و تهنيت عرض مى نمايم.

مدرسه اى كه كلاس هاى بزرگ آن مساجد و نمازجماعت ها و مجالس موعظه و تبليغ معارف و احكام و هدايت همگان است و همه در هر درجه از علم و معرفت باشند، در آن شرف شركت مى يابند و در رأس همه قطب عالم امكان و عدل يگانه قرآن، حضرت صاحب الزمان مولانا المهدى - ارواح العالمين له الفداء - در آن حضور دارند و بيشتر از هركس از رحمت ها و عنايات الهى كه در اين ماه نازل و متواتر است بهره مند مى باشند.

مدرسه اى كه كلاس هاى كوچك آن خانه هاى شخصى و اطاق هاى

فردى است، كتاب هاى درسى آن قرآن مجيد و نهج البلاغه و احاديث شريفه و صحيفه كامله و دعاى افتتاح و دعاى جامع و معرفت بخش و سازندۀ ابوحمزه است.

راستى اين ماه بزرگ چه ماه جامعى است، ما مسلمانان بايد خدا را از اين برنامه ها و فرصت هاى خوب و سازنده اى كه به امت اسلام موهبت شده است سپاسگزار باشيم.

بايد قدر اين هدايت ها را بشناسيم و در حقايق آن تفكر و انديشه داشته باشيم، در معانى دعاها تأمل كنيم، پيام هايى را كه روزه و اين دعاها به جامعه ما، به مسئولين امور، به افراد و اشخاص، به مقامات لشكرى و كشورى و به توانگران و به فقرا و به علما و دانشمندان و نويسندگان و همه اقشار دارند به گوش جان بشنويم.

عزيزان، برادران و خواهران، خدا مى داند اكنون كه اين سطور را براى آنكه تقديم خدمت شما بنمايم مى نويسم، جمال ماه رمضان را چنان زيبا و عالم آرا مى بينم و از آن به قدرى احساس لذت و ايمان مى نمايم كه خود را از توصيف آن عاجز مى يابم من بايد بگويم اگر امثال اين بنده حقير ناچيز اين ماه شريف را به اين جمال مى بينيم، اهل الله و كسانى كه بيشتر و بيشتر به معانى اين ماه و آداب و برنامه هاى آن آگاهى دارند آن را در چه جمالى مى بينند.

حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله، و ائمه طاهرين عليهم السلام اين ماه عزيز را در چه جمالى ديده و مى بينند كه در عين حال بخشى و جلوه اى از جمال اسلام است.

برادران و خواهران به اين دين و به اين افتخارات، به اسلام، به قرآن به هويت اسلامى، به عزت اسلامى خود، به ماه رمضان، به ولايت اهل بيت عليهم السلام، بباليد. در اين ماه مبارك با اسلام، با قرآن با احكام خدا تجديد عهد

نماييد؛( وَ لِلّهِ الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ )⁽¹⁾عزت اسلامى، دين خدا و اخلاق و سنت هاى اسلامى را عزيز و گرامى بداريد. در مساجد و مراسم اين ماه شركت نماييد و شكوه التزام خود را به دين و شعائر اسلام نشان بدهيد؛ در هر كجا و در هر شهر و روستا هر مسجدى را اهلش خالى بگذارند، آن مسجد به خدا از اهلش شكايت مى نمايد.⁽²⁾

فاضل ترين اعمال در اين ماه و در همه ماه ها ترك گناه، ترك حرام، ترك معصيت است، مواظب و مراقب خود باشيد، دشمنان اسلام براى ضربه زدن به حيثيت اسلامى ما كمين گرفته و دائماً در توطئه هستند؛ به اسم آزادى، به اسم حقوق بشر، به اسم تساوى زن و مرد و به اسم هاى ديگر مى خواهند ما را از اسلام جدا كنند و به شخصيت اسلامى ما ضربه بزنند، با ايادى خود، با قلم هاى مسموم، با تبليغات، با اختلاط زن و مرد، با زير سؤال بردن احكام خدا معروف را منكر و منكر را معروف جلوه مى دهند؛ به هوش باشيد، در جاى خود بايستيد، سنت هاى اسلامى را محكم نگاه داريد؛ دشمن موسيقى را به اسم هنر، بى بندوبارى و بى اعتنايى به احكام و آداب را به اسم آزادى ترويج مى نمايد.

ديگران اگر در تكنيك و صنعت و زور و استيلا و استكبار قدرت يافته اند و با اين زور و قلدرى مى خواهند فرهنگ منحط و فاسد خود را بر دنيا حاكم كنند، در اخلاق، در انسانيت در حيا و شرافت و وجدان و كرامت بشرى بسيار پست و پوچ و بى محتوا و مصداق( يَعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ )⁽³⁾و(... أُولئِكَ كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ)

مى باشند، ارزش هايشان ضدارزش و هنرهايشان عيب است، در برابر چشم ميلياردها انسان مظالمى كه در تاريخ بشريت بى سابقه است، مرتكب مى شوند و از كسى حيا نمى كنند و خود را متمدن مى شمارند.

در چنين دنيايى مؤمنان به اسلام و احكام اسلام بينديشند و در حفظ مواقف و مواضع اسلامى سستى نكنند. اين وعده خداست بايد هشيار باشند، هم بر خود واجب بدانند كه در برابر اين زورگويى ها آماده دفاع باشند و به هر سلاح لازم مسلح باشند و هم خطر هجوم هاى به اصطلاح فرهنگى آنها را به اسلام و به اخلاق و آداب و سنن اسلامى كم نگيرند و استقلال اسلامى خود را در برابر دشمنان حتى در ظاهر لباس و عادات متعارف حفظ نمايند و فقط به اسلام و احكام اسلام بينديشند و در حفظ مواقف و مواضع اسلامى سستى نكنند، اين وعده خداست: (وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ) .⁽¹⁾

روزشمار تاريخى ماه مبارك رمضان

اشارة

روزشمار تاريخى ماه مبارك رمضان⁽¹⁾

بيعت با ولايتعهدى امام رضا عليه السلام

از حوادث و اتّفاقات تاريخى كه در ماه مبارك رمضان به وقوع پيوست، بيعت با ولايتعهدى امام على بن موسى الرّضا بود كه بنابه نقل شيخ مفيد و ديگران، در اول ماه رمضان سال 201 هجرى قمرى صورت گرفت.⁽²⁾

براى اطلاع از اقوال رجوع كنيد به: يعقوبى، تاريخ، ج 2، ص 488؛ طبرى، تاريخ، ج 7، ص 139؛ صدوق، عيون اخبارالرضا عليه السلام، ج 2، ص 274؛ مفيد، مسارالشيعه، ص 22؛ همو، الارشاد، ج 2، ص 261؛ طبرسى، اعلام الورى، ج 2، ص 85-86؛ ابن اثير جزرى، الكامل فى التاريخ، ج 6، ص 326؛ ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج 1، ص 264؛ اربلى، كشف الغمه، ج 3، ص 123؛ ابن كثير، البداية و النهايه، ج 10، ص 269؛ كفعمى، المصباح، ص 513؛ مجلسى، بحارالانوار، ج 49، ص 128؛ ج 99، ص 43.

واقعه واگذارى ولايتعهدى به امام رضا عليه السلام از جانب مأمون يك نقشه سياسى، بود. به اين ترتيب كه مأمون براى فرونشاندن آتش انقلاب هاى داخلى و تظاهر به حسن نيت و ارادت خود به خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله اين عمل را انجام داد.

وفات ابوطالب عليه السلام

يكى ديگر از اتّفاقات تاريخى ماه مبارك رمضان، وفات حضرت ابوطالب است. بنابه قول شيخ مفيد رحمه الله در هفتم ماه رمضان سال دهم بعثت، سه سال قبل از هجرت، ابوطالب يگانه حامى و كفيل پيامبر صلى الله عليه و آله وفات نمود.

همان بزرگ مرد ارجمندى كه از اجتماع قريش و نقشه ها و تهديدها و قطع روابط و آزار و اذيت ايشان بيم نداشت و تا زنده بود، با خلوص نيت، از پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله حمايت كرد و به او گفت:

«اِذْهَبْ يَا ابْنَ أَخي! فَقُلْ ما أَحْبَبْتَ فَوَ اللهِ لا اسَلِّمُكَ لشىءٍ ابَداً»؛⁽¹⁾

«اى پسر برادرم! برو و هرچه دوست دارى بگو؛ به خدا سوگند تو را در هيچ پيشامدى تنها نمى گذارم».

از امام محمد باقر عليه السلام روايت شده است:

«اگر ايمان ابى طالب را در يك كفه ترازو و ايمان اين خلق را در كفه ديگر بگذارند، ايمان او سنگين تر خواهد بود».⁽²⁾

مقام آن حضرت چنان رفيع بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله در مصيبتش گريان شد و بسيار اندوهناك گرديد.⁽³⁾

وفات حضرت خديجه عليها السلام

در سال دهم بعثت، سه سال قبل از هجرت، در ماه مبارك رمضان، امُّ‌المؤمنين خديجه عليها السلام، بانوى مؤمنه و فداكار پس از سپرى شدن شصت و

پنج سال از عمر پربركتش، درگذشت و بنابه قول مفيد، اين واقعه دردناك، در روز دهم ماه رمضان اتّفاق افتاد⁽¹⁾، و رسول خدا او را به دست خويش، در حجون مكّه مكرّمه دفن كرد، و حزن و اندوه آن حضرت، در مصيبت او به حدّى زياد شد كه آن سال را «عامُ الْحُزْن» نام نهاد.⁽²⁾

خاندان خديجه عليها السلام، از جانب پدر و مادر و اجداد پدرى و مادرى از اصيل ترين خانواده هاى «جزيرة العرب» و صاحب شرافت و سيادت بودند.

خدا خواست كه اين بانوى بى همتاى حرم نبوّت و مادرِ يازده اخترِ برج امامت و ولايت، در عقل و ادب و حكمت و بصيرت و معرفت، نابغه و ممتاز باشد. او نمونه برجسته كمال و نبوغ و فهم و بينش بود كه همانند آن را در ميان مردان و زنان، كمتر مى توان يافت و عفّت، نجابت، طهارت، سخاوت، حسن معاشرت و صميميت و مهر و وفا ازجمله صفات برجسته او بود.

اجراى عقد اخوّت

بنابه نقل مفيد در روز دوازدهم ماه مبارك رمضان، پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بين اصحاب، عقد اخوّت قرار داد و بين خود و على نيز پيوند برادرى برقرار كرد.⁽³⁾

موضوعى كه در اين صحنه مودّت ساز و محبّت آفرين، جالب و بااهميت بود، انتخاب حضرت على عليه السلام توسّط پيامبر صلى الله عليه و آله به برادرى خود بود.

پيامبر صلى الله عليه و آله همه را باهم برادر كرد و به گفته بسيارى از مورّخان و محدّثان، افرادى را كه هم طراز و هم رتبه بودند، برادر قرار داد.

براين اساس، براى خود نيز بايد برادرى انتخاب مى كرد. به راستى آن كس كه لايق و شايسته اين مكرمت باشد، كيست؟ و آن كس كه بتواند، قرين و هم طراز پيامبر صلى الله عليه و آله باشد (جز در مقام نبوّت) چه شخصيتى است؟

اين انتخاب، يك انتخاب ساده نبود. يقيناً پيامبر صلى الله عليه و آله كسى را براى خود انتخاب مى كرد كه از هر جهت شايسته باشد. برادرى كه همفكر و هماهنگ و هم زبان با او باشد؛ و نسبت به جان و مال و هرچه دارد فداكار باشد و بتواند حقّ برادرى رسول خدا صلى الله عليه و آله را ادا كند. آرى، به غير از على عليه السلام، كسى لايق چنين مقامى نبود كه پيامبر صلى الله عليه و آله در حقّش فرمود:

«أنْتَ مِنّي بِمَنْزِلَةِ هارُونَ مِنْ مُوسى إلاّ انَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدِي».⁽¹⁾

ولادت امام حسن مجتبى عليه السلام

بنابه اختيار مفيددر مسارالشيعه و شيخ بهائى در توضيح المقاصد سبط اكبر، حضرت امام حسن عليه السلام در پانزدهم ماه رمضان سال سوم هجرت متولّد شد.⁽²⁾

پس از آن رسول خدا صلى الله عليه و آله در گوش راستش اذان، و در گوش چپش اقامه را قرائت فرمود و بدين گونه نخستين صدايى كه گوش نوزاد با آن آشنا شد، صداى آشناى جدّش، خاتم الانبياء صلى الله عليه و آله بود؛ صدايى كه نداهنده توحيد، تكبير، تهليل و نبوّت بود.

پيامبر گرامى صلى الله عليه و آله به حضرت على عليه السلام فرمود: آيا اين نوزاد مبارك را نام گذارده اى؟

حضرت على عليه السلام فرمود: من بر شما سبقت نمى گيرم!

هنوز لحظاتى نگذشته بود كه بشير وحى جبرييل نازل شد و فرمان خدا را به پيغمبر صلى الله عليه و آله رساند: «سَمِّه الحَسَن»؛ «او را حسن نام گذار».⁽¹⁾

ولادت امام جواد عليه السلام

بنابه قول شيخ مفيد در مسار الشيعه ولادت باسعادت حضرت امام محمّد تقى عليه السلام در پانزدهم ماه مبارك رمضان سال 195 هجرى اتّفاق افتاد.⁽²⁾

در اخلاق كريمه و صفات پسنديده و علم و معرفت و دانش و زهد و تقوا، وارث اجداد بزرگوار و در عظمت و جلالت زبانزد خاّص و عام بود و شخصيت هاى بزرگ علمى و دينى در برابر او خاضع و فروتن بودند.

غزوه بدر

در هفدهم يا نوزدهم ماه مبارك رمضانِ سال دوّم هجرت، غزوه بدر اتّفاق افتاد.⁽³⁾

اين غزوه، نخستين مقابله سپاه اسلام با كفر و نبرد اهل توحيد با اهل شرك بود. مشركان در اين جنگ، از جنبه ساز و برگ و اسلحه و مهمّات بر مسلمانان برترى داشتند و نفرات و افراد آنها تقريباً، سه برابر

سپاه اسلام بود. پيروزى سپاه اسلام در اين جنگ، براى آينده اسلام، از ارزش و اهميت ويژه اى برخوردار بود و در تعيين مسير تاريخ اسلام، به حسب ظاهر تأثير فراوان داشت.

قهرمان و يگانه مجاهد و فداكارِ اين غزوه و غزواتِ ديگر، اميرالمؤمنين عليه السلام بود. با اينكه هنوز سنّ آن حضرت به بيست نرسيده و پيش از اين غزوه در جنگ و نبرد ديگرى شركت نكرده بود، مردانگى ها و شجاعت هايى كه از او ظاهر شد، از افراد باسابقه و رزمندگان و مردان سالخورده ظاهر نگشت.⁽¹⁾

فتح مكّه

) إِنّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً (2؛

«ما تو را پيروزى بخشيديم [چه] پيروزى درخشانى!».

يكى از بزرگترين فتوحات اسلام و دين توحيد، فتح مكّه بود كه برحسب كتب معتبره، در بيستم ماه مبارك رمضانِ سالِ هشتم هجرت اتّفاق افتاد.⁽²⁾

تا هشتم هجرت فتوحات و پيروزى هاى فراوانى نصيب اسلام شده بود؛ امّا شهر مكّه، همچنان در تصرّف بت پرستان و مشركان باقى مانده، و بت پرستى، فساد و انحطاط اخلاقى، استثمار و استعباد انسان ها در آنجا رايج بود.

پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله به امر خدا با ده هزار نفر از مسلمانان آهنگ شهر مكّه فرمود.

ابوسفيان وگروه او از مخالفت و مقاومت نااميد شده و مكّه بدون هيچ مقاومتِ قابل توجّهى آزاد شد و به دين خدا و آيين جديد و قوانين آزادى بخش اسلام گرويد.

شهادت مولاى متقيان، اميرمؤمنان على عليه السلام

يكى از حوادث بزرگ ماه مبارك رمضان كه سير تاريخ اسلام را تغيير داد، شهادت مولاى متقيان، امير مؤمنان على عليه السلام بود.⁽¹⁾

على عليه السلام همان كسى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله او را از كودكى با آواز دلنواز و ملكوتى خود مى خوابانيد و نوازش مى كرد و پرورش مى داد؛ همان كسى كه در غار حرا هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله به پرستش و عبادت خدا و تفكّر مشغول بود، او را همراهى مى كرد. على عليه السلام همان كسى است كه پيامبر صلى الله عليه و آله تمام علوم خويش را به او آموخت تا نسخه اى از اصل باشد.

او كه موحّد به دنيا آمد، موحّد از اين جهان گذشت، و به پرستش بت ها آلوده نگرديد.⁽²⁾هرگز در اسلام كسى به سابقه او نمى رسد و هيچگاه از پيامبر صلى الله عليه و آله و دين و روش او جدا نشد و حتّى هفت سال بيش از ديگران با پيامبر صلى الله عليه و آله نماز خواند.⁽³⁾

جوانان مى پرسند

اشارة

⁽¹⁾

قرآن

اعجاز قرآن

س. چرا مى گوييم قرآن معجزه است؟

ج. قرآن مجيد از جهات عديده مانند علوّ محتوا و فصاحت و بلاغت و ساير خصوصيات به مرتبه اى است كه اگر تمام انس و جن جمع شوند نمى توانند يك سوره يا يك آيه مانند آن بياورند.

قرآن كريم جن و انس را در اين امر تحدّى نموده است:) قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً (⁽²⁾و بعد از قرن ها كه از نزول قرآن مجيد گذشته است كسى مانند آن را نياورده با آنكه افراد زيادى در مقام مبارزه با قرآن بوده اند.

تحريف قرآن

س. با مطالعۀ برخى از كتب اهل سنت شبهاتى براى ما ايجاد گرديده است ازجمله تحريف قرآن به عقيدۀ برخى علماى معروف شيعه و ساير شبهاتى كه در كتب فوق و ديگر كتب موجود است، لطفاً ما را در رفع اين شبهات يارى فرماييد.

ج. در قرآن كريم هيچ گونه تحريفى واقع نشده و در اين رابطه رساله اى به نام القرآن مصون من التحريف و بحثى در كتاب مع الخطيب فى خطوطه العريضة با عنوان «صيانة لكتاب من التحريف» دارم،⁽¹⁾مراجعه نمائيد.

رسم الخط يا رسم الاملاء

س. قرآن هايى كه در حال حاضر در جهان اسلام مورد استفاده قرار مى گيرد به صورت عمده از دو شيوۀ نگارشى «رسم المصحف» (مانند قرآن هاى به خط عثمان طه) و «رسم الإملاء» (مانند عمده قرآن هاى ايرانى) تبعيت مى كنند. روش نگارش «رسم المصحف» در قرآن كريم از حدود يكصد سال پيش در حالى در كشور مصر احيا شد كه از بدو اختراع خط نسخ (حدود قرن چهارم هجرى) تا آن تاريخ، غالب قرآن هاى مورد استفاده در كشورهاى عربى نيز با شيوۀ «رسم الإملاء» كتابت شده و حتى غالب نمونه قرآن هايى كه در سايت «مركز طبع قرآن ملك فهد عربستان» به نمايش گذاشته شده به شيوه «رسم الإملاء» است. باتوجه به تفاوت هايى كه در نگارش كلمات در اين دو شيوه وجود دارد و با عنايت به اصرار برخى از كشورهاى اسلامى به ويژه عربستان سعودى بر معرفى و ترويج شيوه «رسم المصحف» به عنوان ميراث مأثور و امر توقيفى كه مورد تأييد شخص حضرت رسول صلى الله عليه و آله است و به حاشيه راندن شيوه «رسم الإملاء» با وجود قدمت هزار ساله، استفاده فراگير مسلمانان و سهولت قرائت آن، مستدعى است نظر مباركتان را درباره امور ذيل بيان فرماييد:

ج. رسم الخط توقيفى نيست بلكه رسم الخط براى حفظ كلمات قرآن است كه باقى بماند و به آيندگان برسد و رسم الاملاء مقدم بر رسم المصحف است؛ زيرا رسم المصحف در بسيارى از موارد و بسيارى از كسانى كه قرآن مى خوانند سبب اشتباه و غلط خواندن مى شود درحالى كه برطبق رسم الاملاء به سهولت و صحيح خوانده مى شود، مثلاً برطبق رسم المصحف در آيه شريفه 35 سوره مباركه بقره چنين نوشته شده) يا آدَمُ ( و بر شيوه رسم الاملاء «يا آدم» يا در آيات ديگر كلمه طورى نوشته شده كه قرائت آن سبب اشتباه مى شود.

قرائت قرآن يا ترجمه آن

س. ترجمۀ قرآن كريم مهم تر است يا قرائت قرآن كريم؟

ج. خواندن ترجمه صحيح قرآن كريم نيز بسيار خوب است و فضيلت و ثواب دارد و تا حدودى شخص را با قرآن مجيد آشنا و مربوط مى سازد؛ اما ثواب هاى خاص و مهمّى كه براى قرائت قرآن است به خواندن خود قرآن به همان الفاظ عربى اختصاص دارد. ترجمه هرچه هم دقيق و رسا باشد بالأخره كلام بنده و مخلوق است و قرآن كلام خدا و خالق و هرگز ترجمه قرآن را نمى توان مثل ترجمه كتاب هاى ديگر در كنار هم و مانند هم دانست. بايد ترجمه قرآن را پله اول صعود به معارف الهى و حقايق غيرمتناهى دانست و صعود را تا هر كجا ممكن است ادامه داد و بديهى است كه تفسير از سطح عميق تر و غناى بيشترى برخوردار است و مفسر بايد علاوه بر تسلط به لغت عرب، آگاه به روايات وارده از معصومين عليهم السلام درباره آيات قرآنى نيز باشد.

ضمير متكلم مع الغير در قرآن

س. منظور خداوند از آوردن كلمه «نا» و «نحن» يعنى «ما» كه در بعضى از آيات اشاره شده، چه كسانى هستند؟

ج. يك نكته آن به اقتضاى اشاره به عظمت متكلّم در مقام بيان بعضى مطالب است كه به ضمير جمع مناسب با بلاغت و تكلّم به مقتضاى حال است، تا مخاطب، باتوجّه به عظمت متكلّم، مطلب را - چنان كه بايد و شايد و به طورجدّى - دريافت نمايد و اهميت آن را درك كند؛ مثل:) إِنّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنّا لَهُ لَحافِظُونَ (⁽¹⁾، كه به اين تعبير مشحون از اعجاز و متضمّن پنج ضمير جمع، محفوظ بودن درون قرآن مجيد را به حفظ الهى، به طور بسيار اكيد و بليغ بيان فرموده است؛ كه با تعبيرى مثل: «انى نزلت الذكر و انى له لحافظ» بيان نمى شود.

نكته ديگر اين است كه گاهى بعضى كارهاى الهى به واسطه ملائكه - كه جنود و عدد آنها را هم غير از او كسى نمى داند:) وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلاّ هُوَ2 (- انجام مى گيرد و ملائكه مدبّرات يا مقسّمات و ديگران كه مأموريت هايى دارند، به عنوان واسطه عمل مى كنند. براى اينكه اشاره به اين باشد كه اين عمل بدون واسطه انجام نشده، به لفظ جمع متكلّم مع الغير بيان مى شود؛ مثل اينكه بلاتشبيه مدير يك كارخانه و مؤسّسه - كه همه امور و جريان آن كارخانه به واسطه يا بى واسطه، كار اوست - مى گويد: اين كار را كرديم، و گاه ضمير متكلّم وحده بيان مى شود كه عنايت خاص به چيزى و به خلق بلاواسطه چيزى معلوم شود و احتمال

مداخله غير و وسايط دفع شود؛ مثل: (يا مُوسى... إِنَّنِي أَنَا اللّهُ‌1 (كه در مثل اين مورد، استعمال ضمير متكلّم مع الغير منافى با مقصود است.

اميرالمؤمنين على عليه السلام

علم اميرالمؤمنين عليه السلام به شهادت خود

س. از خطيبى شنيده ام كه حضرت على عليه السلام از شهادت خود در روز بيست و يكم رمضان به وسيله ابن ملجم - عليه اللّعنه - آگاهى داشته است. چرا علاج واقعه را قبل از وقوع نكردند با وجود آنكه قرآن فرموده:) وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ‌2 (

ج. اين ايراد كه با اين علم چگونه اميرالمؤمنين عليه السلام اقدام به هلاكت خود فرموده و با اراده و اختيار به مسجد تشريف بردند؛ يا بعضى ديگر از ائمه عليهم السلام دانسته و با عدم اجبار به تناول، سمّ و زهر را ميل فرمودند، فقط در اين مورد جارى نيست و نظير آن در موارد ديگر نيز قابل طرح است. جواب اين است كه اوّلاً، اين عالم و نظام آن بر اين اساس است كه حوادث و امور مادّى، جز در مواردى كه اعجاز و مصالحى اقتضا كند، بر مجراى علوم عادّى و مادّى نوع بشر جريان مى يابد. مثلاً با زحمت و كوشش، داروهاى انواع بيمارى ها را كشف و بر قواى طبيعى مسلّط مى شوند، يا با قدرت و نيروى بدنى و اسلحه و استقامت و شجاعت جهاد مى نمايند و دشمن را مغلوب مى سازند. ثانياً، انبيا و ائمه عليهم السلام در روش زندگى و سلوك، معاشرت ها و معاملات و مجالست با اصحاب و

مؤمنين و اغيار و اخيار و فجّار، به طورعادّى و متعارف رفتار مى فرمودند، و به علم و قدرتى كه به آنها اعطا شده، جز در موارد استثنايى، عمل نمى كردند؛ و از راه علم امامت از خود دفع خطر و فقر و امراض و ابتلائات را نمى فرمودند؛ چون غير اين روش، نقض غرض و منافى با حكمت و هدف بعثت انبيا و نصب ائمه هدى عليهم السلام است. ثالثاً، تكاليف آن بزرگواران هم مثل ديگران اغلب در حدود علوم عادّى و متعارف بوده است، و مأمور به ترتيب اثر به علوم خاصّى كه دارند، نبوده اند. در مثل نهى) وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ‌1 (، مثل ديگران مأمور بوده اند كه به علم عادّى رفتار نمايند. تهلكه منهى عنه در آيه، همان تهلكه اى است كه به علم عادّى و علمى كه براى غير امام حاصل مى شود، معلوم مى گردد. آنان در انجام تكاليف، شرايط عامّه را ملاحظه مى فرمودند، مثلاً اگر اطّلاع از آب به نحو غيرعادّى داشتند، تكليفشان مثل ديگران تيمّم بوده؛ چنان كه در قضا و حكومت و تدبير امور نيز به همين نحو عمل مى كردند و به بينه و يمين حكم مى دادند. رابعاً، شهادت از بهترين وسايل فوز و رستگارى و تقرّب به خداوند متعال است و با علم، به استقبال آن رفتن ممدوح و پسنديده است. خامساً، اتمام حجّت و انجام امتحاناتى كه خدا از بندگان خود مى نمايد، به غير اين نحو كه آن بزرگواران به ظواهر عمل كنند، امكان پذير نيست.

عدم تصريح به نام اميرالمؤمنين على عليه السلام در قرآن

س. چرا نام على عليه السلام در قرآن نيامده است؟

ج. در مثل است «الكناية ابلغ من التصريح» گاهى به كنايه مقصود را

بيان كردن رساتر از تصريح است. در قرآن مجيد آيات متعدد است كه به كنايه به شخص اميرالمؤمنين عليه السلام دلالت دارد يا از اين جهت كه فقط آن حضرت منحصراً مدلول آن مى باشد يا اينكه مصداق اظهر و اكمل آن اميرالمؤمنين عليه السلام است كه براى اشخاص آشنا و مخاطب اميرالمؤمنين عليه السلام متبادر مى شود و اين نكته مهمى است كه اين آيات به غير اين قابل تفسير نيست مع ذلك هم اين دو آيه) وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ (⁽¹⁾و)... وَ جَعَلْنا لَهُمْ لِسانَ صِدْقٍ عَلِيًّا (⁽²⁾محتمل الانطباق بر آن حضرت است.

دعا و مناجات

عربى بودن زبان ادعيه

س. چرا ما بايد راز و نيازهاى خود را به زبان عربى و دعاهاى تكرارى كه صحبت هاى شخصى با خداوند است مانند دعاى كميل كه صحبت امام على عليه السلام با خداوند است انجام دهيم؟ راز و نياز كردن به اين طريق، زيبا كه نيست حتى براى خيلى ها خسته كننده است و اصلاً حال خوبى به انسان دست نمى دهد؛ مگر خداوند عرب زبان است يا اينكه ما انسان ها و خداوند مانند كامپيوتر يا ماشينى شبيه مى مانيم كه يك سرى كارها را روزانه على رغم ميلمان تكرار كنيم؟

ج. در الفاظ عربى نكات ادبى و مضمونى وجود دارد كه به فارسى ادا نمى شود؛ اگر هم ادا شود همه نمى توانند؛ علاوه براينكه اين الفاظ، آنچه كه قرآن است وحى الهى است و نكات و جهاتى كه در آن منظور است در چنان حد كمالى است كه بشر نمى تواند - كما هو حقه - آن را به

لغت ديگر و بلكه به لغت عربى و لفظ ديگر ادا كند. اذكار هم همه مأثور و از اهل بيت وحى عليهم السلام رسيده است. مضافاً بر اينكه تعهد بر خصوص اين الفاظ موجب اتحاد شكل و حفظ اساس مى شود و ترجمه آن به زبان هاى مختلف به مرور زمان به خصوص كه هركس خودش ترجمه را بگويد موجب اختلاف در اصل مضمون مى شود و معايب زياد دارد و خلاصه براى حفظ اين جهت و رفع اين معايب بايد قرائت و اذكار واجب به عربى باشد و ظاهراً در اين گونه دعاها باتوجّه به معرفت و كمال آن بزرگواران و نيز احاطه اى كه بر نفوس انسان ها و تمايلات و هواها و جهالت ها و ضلالت ها و بى خبرى ها و غفلت هاى آنها دارند و عاقبت امور را هم مى دانند از لسان آنها در صورت توجّهشان به موقعيت خود سخن مى گويند و گويا به زبان حال مى فرمايند: اى انسان تو در چنين وضعى قرار گرفته اى و بايد حالتت چنين باشد و مشاهده مى كنيم گاهى كسى در خطر عظيمى قرار گرفته و چون بى خبر و غافل است بى تفاوت عمل مى كند و دراين حال شخص عاقل و دلسوزى كه خطر را احساس مى كند به حال او گريه مى كند و در روايات هم مؤيداتى بر اين امر وجود دارد كه مجال ذكرش نيست. در هر صورت دعا به هر زبانى كه باشد مطلوب است و ثواب دارد.

سن بلوغ

سن تكليف دختران

س. با استناد به كدام منبع فقهى و چه ادلهى سنّ تكليف دختران را 9 سال مى دانيد؟

ج. خداوند متعال كه خالق پسر و دختر است و قدرت و آمادگى و

اسرار وجودى آنها را مى داند تفاوت گذاشته، سپس پيغمبر اكرم و ائمه هدى عليهم السلام آن را به ما خبر دادهند و جهت آن را خودشان مى دانند و آنچه براى ما روشن است و هيچ ترديدى در آن نداريم اصل حكم است و همين اندازه براى وجوب اطاعت و معذور نبودن در مخالفت كافى است و اصل حكم از منابع فقهى مانند روايات به دست آمده است.

روزه

وجوب روزه

س. چرا روزه واجب است؟

ج. چنانچه مى دانيم روزه داراى فوايد، حكمت ها، مصالح روانى و اخلاقى، جسمى، اجتماعى، اقتصادى، بهداشتى، درمانى و حتّى سياسى است. برخى از حكمت هاى اجتماعى روزه عبارتند از:

شكيبايى مى پردازد و از خوردن غذاهاى لذيذ و اعمال غريزه جنسى خوددارى مى كند، فقير و محروم صابر و باايمان، علاوه بر اجراى برنامه ماه مبارك رمضان در دوره سال، بر محروميت هايى كه دارد صبر مى كند و از حدود شرع تجاوز نمى نمايد و زبان به شكايت از خدا نمى گشايد و به مال كسى چشم طمع ندوخته و به اغنيا و ثروتمندان حسد نمى ورزد.

پس اگر شخصى در تمام مدّت روز و در خلوت و جلوت، پنهان و آشكار روزه دار بود، علامت پاكى نيت و صدق باطن و اخلاص اوست و فايده آن، تمرين و تربيت نفس بر خلوص نيت و طهارت مقصد و پرهيز از حبّ شهرت و عوام فريبى و حبّ جاه و كسب اعتبار در بين مردم است.

گذشت و دورى از كينه توزى، تندخويى، بدزبانى، ستيزه جويى، غيبت و دشنام است؛ زيرا ازجمله تعاليمى كه به طور مؤكّد به روزه دار داده شده، اين است كه مواظب چشم و زبان و گوش خويش باشد و اگر از كسى نادانى و بى ادبى ديد يا دشنام و سخن زشتى شنيد به او پاسخ ندهد.

اين برخى از فوايد و حكمت هاى اجتماعى روزه بود كه نشان مى دهد كه روزه يك كلاس تربيتى، اجتماعى و عملى و تعليم سلوك و معاشرت هرچه بهتر و منزّه تر و انسانى تر است.

30 روز، 30 جلسۀ احكام شرعى

جلسه 1: روزه

ج. اين گونه ضعف و سستى ها تقريباً لازمه روزه است و براى نوع افراد پيش مى آيد و نمى توان به خاطر آن، روزه را خورد. مى توانيد سحر از غذاى مقوى استفاده كنيد و ساعات خواب شب را كمى بيشتر نماييد تا در روز دچار مشكل نشويد.

ج. هر مقدار از روزه ها را كه مى توانند، در ماه رمضان بگيرند و قضاى بقيه آن را در طول سال به تدريج بجا آورند و اگر نمى توانند روزه بگيرند، فعلاً پرداخت كفاره (يك مُدّ طعام تقريباً 750 گرم طعام براى هر روز) كافى است و در سال هاى بعد قضاى آن را هم بگيرند.

ج. براى هر روز، يك مُد طعام، تقريباً 750 گرم گندم، آرد، جو و.... به فقير غيرسيد بپردازيد وقضاى آن را هم بعداً بجا آوريد.

آيا در ماه مبارك رمضان، مى شود سرم يا آمپول، تزريق كرد؟ اگر تقويتى باشد چطور؟

ج. احتياط مستحب آن است كه روزه دار از استعمال آمپول و سرم خوددارى كند و فرقى بين آمپول ها نيست و اگر لازم شد و تزريق كرد روزه او باطل نمى شود.

ج. اگر بخواهند خبرى را كه نمى دانند راست است يا دروغ نقل كنند بنابر احتياط واجب بايد از كسى كه آن خبر را گفته, يا از كتابى كه آن خبر در آن نوشته شده، نقل نمايند.

ج. شخص مذكور بايد آن روز را امساك كند و قضاى آن را هم بگيرد ولى كفاره ندارد.

ج. اگر عده اى كه از گفتۀ آنان يقين يا اطمينان پيدا مى شود, بگويند ماه را ديده ايم, اول ماه ثابت مى شود.

ج. اگر روزه دار در روز محتلم شود, واجب نيست فوراً غسل كند.

مادر بنده سال پيش به بيمارى سختى دچار شد و نتوانست روزه هايش را بگيرد. بيمارى او تا امسال ادامه دارد و امسال هم نمى تواند روزه بگيرد. حكم روزه هاى او چيست؟ لطفاً جواب را روشن بفرماييد تا وظيفه شرعى خود را بدانيم؟

ج. اگر مادر شما به واسطه بيمارى روزه خود را نگرفته و بيمارى اش تا ماه رمضان سال بعد طول بكشد, قضاى روزه هايى را كه نگرفته بر او واجب نيست و بايد براى هر روز يك مد كه تقريباً ده سير (750 گرم) است طعام - يعنى: گندم يا جو و مانند اينها - به فقير بدهد.

ج. بلى، به طفل شيرخوار نيز زكات فطره تعلّق مى گيرد.

ج. در فرض سؤال فطرۀ آنها بر عهده پدر است.

ج. به نظر اينجانب زكات فطره بنابر احتياط واجب بايد به فقراى شيعه اثنى عشرى برسد و مكلّف بايد آنچه را تحت عنوان زكات فطره به اين گونه سازمان ها و مؤسسات مى دهد يقين كند كه بدون كم و زياد در مورد مصرف (فقير شيعه اثنى عشرى)، صرف شده و الا ذمّه اش برى نمى شود؛ پس براى هركس اين يقين حاصل شود، اشكال ندارد مثلاً كسى كه زكات فطره مى دهد و سيد نيست بايد يقين كند كه به مصرف فقير غيرسيد رسيده است و به سيد و به مدرسه و مسجد و حسينيه نداده اند.

جلسه 2: تقليد

ج. مجتهد و اعلم را از سه راه كه در رساله آمده مى توان شناخت؛ يكى از راه ها آن است كه دو نفر عالم عادل كه مى توانند اعلم را تشخيص بدهند اعلم بودن كسى را بگويند به شرط آنكه دو نفر ديگر مانند آنها مخالف نظرشان نباشند و اگر براى شما بعد از تحقيق از اهل خبره اعلم يا محتمل الاعلميه را تعيين نكردند مخيريد از هر يك از مجتهدين تقليد نماييد.

ج. اگر با اطمينان به صحت تحقيق آنها، مرجعى را اعلم تشخيص داده است، مانعى ندارد؛ در غير اين صورت، لازم است پس از تحقيق، به مرجع اعلم رجوع كند.

ج. عدول از مرجع تقليد زنده به مجتهد ديگر، بنابر احتياط واجب، جايز نيست؛ مگر آنكه مرجع دوم از مرجع اول اعلم باشد.

ج. امر مذكور در سؤال مجوز تغيير مرجع تقليد نيست. تنها در صورتى مى توان به مرجعى ديگر عدول كرد كه مرجع اول شرايط مرجعيت را از دست داده باشد يا اعلميت مرجع دوم احراز شده باشد.

جلسه 3: طهارت و نجاست

ج. چنانچه بر اثر بول نجس شده باشد، پس از برطرف شدن عين نجاست دو مرتبه آب بريزيد، و اگر بر اثر خون و مانند آن نجس شده باشد، پس از برطرف شدن عين نجاست يك مرتبه آب ريختن كافى است.

ج. چون آب لوله كشى شهرها به كر متصل است، به هر موضع نجسى كه برسد آن را پاك مى كند. بنابراين، اگر آب لوله كشى، حتى از محلى كه نجس است به انسان ترشح كند پاك است؛ مگر اينكه عين نجاست مانند خون در آب ترشح شده باشد.

ج. اگر يقين نداريد كه پاى تر شما با قسمت نجس فرش برخورد كرده است، محكوم به طهارت است.

ج. خون كمتر از درهم، نجس و نجس كننده است؛ ولى اگر در بدن و لباس نمازگزار باشد، نماز با آن صحيح است.

ج. اگر از مُسكر مايع بالاصاله تهيه نشده باشد، و يا شك در اين جهت داشته باشيد، پاك است.

ج. عطرها و ادكلن هايى كه در كشورهاى مسلمان يا غيرمسلمان ساخته مى شوند، در صورت شك در طهارت و نجاست آن، محكوم به طهارت است. ازاين رو استفاده از آنها موجب نجس شدن بدن يا لباس نمى شود.

ج. جوهر خودكار و هر رنگ ديگر اگر جسميت داشته باشد و مانع رسيدن آب به پوست باشد، بايد برطرف شود؛ ولى اگر فقط رنگ است و جسميت ندارد، مثل اينكه بعد از شستن، باز اثر آن باقى باشد، براى غسل و وضو اشكال ندارد.

ج. وضو گرفتن به قصد با طهارت بودن مستحب است. بنابراين، با اين قصد مى توان قبل از وقت نماز، وضو گرفت و بعد از داخل شدن وقت نماز، با همان وضو، نماز خواند.

ج. غير از بول و منى سه نوع آب از مخرج بول خارج مى شود كه موجب غسل و وضو نيستند:

حال اگر مايع مذكور علائم منى را نداشته باشد و شما شك در منى بودن آن داريد، محكوم به طهارت است و غسل لازم نيست.

جلسه 4: نماز

ج. در مواردى كه سر بدون اختيار از محل سجده برمى گردد و دوباره بدون اختيار به محل سجده مى رسد، يك سجده محسوب مى شود و نماز صحيح است؛ اما اگر مى تواند بعد از برگشتن سر از محل سجده از فرود دوباره آن به مُهر جلوگيرى كند؛ بايد از برگشتن سر به سجده خوددارى كند و آن را يك سجده به حساب آورد (حتّى اگر ذكر سجده را نگفته باشد) و بعد از نشستن، دوباره به سجده برود و آن را سجده دوم خود حساب كند.

ج. اگر چيزى كه سجده بر آن صحيح است در دسترس او باشد، بايد بر همان سجده كند؛ و گرنه - اگر وقت وسعت دارد - نماز را بشكند و دوباره با چيزى كه مى توان بر آن سجده كرد، نماز بخواند؛ امّا اگر وقت تنگ است و نماز قضا مى شود، بايد به لباس خود سجده كند؛ و اگر آن هم ممكن نبود، به پشت دست سجده كند.

ج. نمازها را بايد مطابق افق نزديك ترين محلى كه روز و شب طبيعى دارد، بخوانند، و يا مطابق افق مناطق معتدل عمل كنند.

ج. اشكال ندارد.

ج. بودن اشيايى مانند دستمال كوچك، كليد، چاقو و پول نجس به همراه نمازگزار، درصورتى كه نجاست آن به بدن و لباس سرايت نكند، اشكال ندارد.

ج. اگر بتوانند بايد با استفاده از ميز و مانند آن، محل سجده را بالا بياورند؛ و اگر به اين مقدار هم نمى توانند خم شوند، مُهر را با دست بالا آورده، پيشانى را بر آن بگذارند.

ج. دانشجويانى كه بين وطن و محل تحصيل تردّد مى كنند سه دسته اند:

دسته اوّل: كسانى كه بين وطن و محل تحصيل به صورت مرتّب در هفته يك روز يا بيشتر يا هر ده روز يك بار براى تحصيل سفر مى كنند و ده روز در يكجا نمى مانند (نه در وطن و نه در محل تحصيل) و اين رفت وآمد به مدت سه الى چهار ماه يا بيشتر باشد، در غير سفر اول نمازش تمام و روزه اش صحيح است؛ چه در محل خوابگاه و چه در محل تحصيل و چه بين راه.

دسته دوّم: كسانى هستند كه وضع رفت و آمدشان مرتّب نيست كه

اغلب بين شهر خود و محل تحصيل هر هفته يا در بين هر ده روز در رفت وآمد نيستند، آنان حكم مسافر را دارند كه بايد در بين راه و محل تحصيل با عدم قصد اقامه ده روز يا عدم توقف سى روز بدون قصد، نماز را شكسته خوانده و روزه نگيرند.

دسته سوّم: كسانى هستند كه از وطن به محل تحصيل رفته و قصد توقف ده روز در محل تحصيل را دارند كه در اين صورت نماز تمام و روزه صحيح است و چنانچه بيشتر از ده روز درآنجا بماند تا وقتى كه مسافرت نكرده بايد نمازش را تمام بخواند و لازم نيست دوباره قصد ماندن ده روز كند.

جلسه 5: احكام خمس

ج. اگر سود به نحو مشروع باشد، هر مقدار از آن كه مصرف نگردد و تا سر سال خمسى باقى بماند پرداخت خمس آن واجب است.

ج. پولى كه پرداخته ايد، اگر از درآمد بين سال بوده ودر همان سال عمره مفرده را انجام داده ايد خمس ندارد؛ و در غير اين صورت متعلق خمس است، اما وام نيز نسبت به اقساط پرداخت شده اگر در همان سال عمره انجام داده ايد خمس ندارد و الا متعلق خمس است، و نسبت به اقساط پرداخت نشده خمس تعلق نمى گيرد.

ج. اگر راهى براى تهيه خانه مسكونى مورد نياز فعلى، غير از پس انداز تدريجى نداريد، پس انداز مذكور خمس ندارد.

ج. جهيزيه براى دخترى كه در سنين ازدواج تهيه مى شود جزء مؤونه است و خمس ندارد، ولى پولى كه جهت جهيزيه كنار گذاشته مى شود اين حكم را ندارد، بلى اگر تهيه بعضى اقلام جهيزيه بدون كنار گذاشتن پول كه قهراً سال هم بر آن مى گذرد و براى شخص يكجا خريدن آن ممكن نباشد در اين صورت به پولى كه جهت تهيه آن كنار گذاشته، خمس تعلق نمى گيرد.

ج. لازم است خمس را به مجتهد زنده بپردازد، و پرداخت به وكيل مجتهد ميت كفايت نمى كند.

جلسه 6: خريد و فروش و اجاره

ج. خود چك قابل خريد و فروش نيست. بلى، چنانچه چك صورى نباشد و حقيقتاً كسى طلبى در ذمّه صاحب چك داشته مى تواند آن طلب خود را به ديگرى و يا به خود بدهكار به كمتر بفروشد.

ج. درصورتى كه غرض عقلايى، مثل تبديل پول كهنه به نو يا پول ريز به درشت يا براى فرار از ربا باشد، اشكال ندارد.

ج. اگر قرض مشروط به كم شدن مال الاجاره باشد، قرض ربوى و حرام است و اگر موجر خانه را به مبلغى اجاره دهد و در ضمن اجاره شرط كند كه فلان مبلغ را مستأجر به او قرض بدهد اشكال ندارد.

جلسه 7: حق التأليف و رايت

ج. به طوركلى مشروعيت مالكيت معنوى كه بر آن آثار خاصى مرتب مى كنند و حتى در بعضى موارد از ديگران سلب حق مى نمايند و ديگران را از تقليد آن ممنوع مى سازند در نزد اينجانب ثابت نيست.

ج. كپى چند صفحه يا يك فصل از كتاب، چاپ كتاب نيست و آن حكم را ندارد، و اگر مالك آن اذن بدهد اشكال ندارد.

ج. اگر در موقع فروش، شرط نشكستن قفل و عدم كپى شده و يا

مبنى بر آن فروخته شده باشد، شكستن قفل و كپى كردن خلاف شرط است و جايز نيست و اگر كسى اين كار را كرد استفاده از آن براى شخص دوم اشكال ندارد.

جلسه 8: نذر

ج. اگر در موقع نذر كردن، صيغه نذر را به عربى يا فارسى نخوانده باشيد، چيزى بر شما واجب نيست.

ج. اگر صيغه نذر را خوانده ايد، بايد احتياط كرده و به هر دو عمل كنيد.

ج. كفاره آن، آزاد كردن يك بنده يا اطعام شصت فقير و يا گرفتن دو ماه روزه است.

جلسه 9: مسابقات و شرطبندى

ج. شرطبندى در مواردى مثل مسابقات اسب دوانى و تيراندازى با شرايط مقرّر جايز، و در ساير موارد جايز نيست.

ج. جوايزى كه از طرف سازمان ها و مؤسسات پرداخت مى شود، حلال است؛ ولى اگر جايزه از سوى بازيكنان باشد و بازى با شرط برد و باخت برگزار شود، قمار و حرام است.

ج. به نظر حقير بازى شطرنج و لو بدون بردوباخت باشد و تعليم وتعلم و خريدوفروش آن و شركت در مسابقات به هر نحو باشد، حرام است.

جلسه 10: قرض و ربا

ج. در فرض سؤال، اگر پول خود را به بانك به عنوان وام ندهيد، بلكه بانك را وكيل كنيد كه با پول شما معامله مشروع با رعايت شرايط آن انجام دهد و بانك آن مبلغ را به عنوان منافع معاملات بدهد اشكال ندارد.

ج. اگر در موقع افتتاح حساب، شرط شركت در قرعه كشى نكرده باشند، اشكال ندارد؛ هرچند انگيزه شخص از افتتاح حساب، شركت در قرعه كشى باشد.

ج. به طور كلّى وام به شرط سود و لو به عنوان كارمزد يا به شرط گذاشتن پول براى مدتى در بانك، وام به شرط مى باشد و حرام است.

جلسه 11: معاشرت با اهل كتاب و فرقه هاى گوناگون

ج. ذبايح اهل كتاب مردار و نجس است و خوردن آن جائز نيست و خودشان نيز بنابر احتياط واجب نجس هستند؛ بنابراين هرچه كه در حال رطوبت با آن ملاقات نمايد بنابر احتياط واجب نجس مى شود.

ج. صوفيه با فرقه ها و انشعابات بسيارى كه دارند اگرچه در انحراف در يك سطح نيستند و بسا برخى از آنان خارج از ربقه اسلام شمرده نشوند، در مجموع منحرفند و عقايد خاصه اى كه دارند غيراسلامى است.

ج. فرقه بهائى گرى دينى ندارند و ضالّ و مضلّ هستند و كافر مى باشند و نجس هستند و با هر چه در حال رطوبت برخورد كنند نجس مى شود و تبليغ و ترويج آنها حرام و معامله با آنها جايز نيست؛ مؤمنين بايد با شناخت كامل از عقايد حقّه شيعه اثنى عشرى دفاع نموده و خودشان را از شر مكايد شيطانى و دشمنان محافظت نمايند.

جلسه 12: قوانين و مقررات

ج. جايز است كارمند در غير ساعات ادارى براى ديگران كار كند، و شرعاً ملزم به قبول اضافه كارى در اداره نيست.

ج. تابع مقررات و اجازه قانونى مسئول مربوط مى باشد.

ج. اگر رسيدن به حق مسلّم و مشروع بدون پرداخت وجهى به كسى كه ادا يا احقاق حق با اوست ميسّر نمى شود جايز است، ولى بر گيرنده پول حرام است.

ج. اگر آرد را دولت به نانوا فروخته و شرط كرده كه آن را نان كند و به مردم بدهد بر نانوا فروختن آن جايز نيست و مردم هم نبايد آرد را از نانوا بخرند.

جلسه 13: حجاب و رابطه با نامحرم

ج. اگر مى دانيد يا احتمال مى دهيد كه در آينده اين فيلم ها توسط افراد نامحرم مشاهده مى گردد، لازم است حجاب كامل خود را موقع

فيلم بردارى مراعات كنيد و اگر نمى توانيد، از واقع شدن در مقابل دوربين فيلم بردارى خوددارى نماييد.

ج. اگر آرايش و زينت محسوب نشود، و بوى خوش آن موجب التذاذ و تحريك نامحرم نگردد اشكال ندارد؛ ولى در هر صورت بنابر احتياط واجب، صورت را از نامحرم بپوشاند.

ج. چون پوشاندن روى پا در مقابل نامحرم واجب است. بنابراين، استفاده از جوراب نازك كه پوست پا از زير آن پيدا باشد در مقابل نامحرم جايز نيست.

ج. لباس خانم ها در مقابل نامحرم، بايد اولاً بدن را بپوشاند و ثانياً به نحوى نباشد كه موجب تحريك نامحرم گردد، و برجستگى هاى بدن در آن ظاهر باشد.

جلسه 14: لباس و زينت

ج. چنانچه مرد بداند زنان با قصد لذت به دست او نگاه مى كنند، احتياط واجب پوشاندن آن است.

ج. تراشيدن ريش با تيغ و كوتاه كردن آن، اگر مثل تراشيدن باشد،

حرام است. البته لازم نيست ريش بلند گذاشته شود؛ بلكه به مقدارى كه صدق ريش كند كافى است.

ج. گذاشتن ناخن بلند براى زن مسلمان كار مناسبى نيست و پوشاندنش از نامحرم بنابر احتياط واجب لازم است؛ چه بلند باشد، چه كوتاه.

ج. اشكال ندارد و لكن در موقع خروج از منزل اگر معطر بودن موجب توجه اجنبى شود از عطر زدن خوددارى شود.

ج. اگر پوشيدن چنين لباسى در مجالس زنانه معمول باشد و موجب ترويج بدحجابى و فساد اخلاق و لو تدريجاً نباشد، مانع ندارد.

ج. طلاى زرد، اگر مخلوط نقره داشته باشد كه در اصطلاح برخى طلاى سفيد ناميده مى شود، براى مرد جايز نيست؛ اما پلاتين كه فلز ديگرى غير از طلا است، براى مردان اشكال ندارد.

جلسه 15: نگاه كردن

ج. نگاه به وجه و كفين اگر با قصد لذت باشد حرام است و نظر بدون لذت را هم بنابر احتياط واجب بايد ترك كند و انداختن عكس هم اگر مستلزم نظر نباشد اشكال ندارد و الا حكمش همان است كه گفته شد.

ج. نگاه عمدى با التذاذ و ريبه حرام و بدون آن نيز بنابر احتياط واجب ترك شود و اما صحبت كردن درصورتى كه التذاذ و ريبه در بين نباشد اشكال ندارد و الاّ جايز نيست.

ج. اشكال دارد.

ج. چون معرضيت براى فساد دارد، جايز نيست.

ج. چون معرضيت براى فساد دارد، جايز نيست.

جلسه 16: مسائل پزشكى

ج. عقيم كردن زن و يا مرد جايز نيست ولى جلوگيرى موقت از انعقاد نطفه اشكال ندارد.

ج. پس از انعقاد نطفه، سقط جنين حرام است و موجب ديه مى گردد و ديه آن برحسب مراحل خلقت جنين از بيست تا هزار دينار طلاست.⁽¹⁾

ج. كسى كه جنسيتش محرز است، تغيير جنسيت براى او جايز نيست و اگر با عدم جواز، كسى اين كار را با اين كه تحقّق آن بعيد است انجام دهد و حقيقتاً جنسيت او؛ چه در اعضاى ظاهرى بدن و چه اعضاى باطنى تغيير كند به طورى كه واقعاً مرد، زن شود و با زنان ديگر فرق نداشته باشد و يا بالعكس، در اين صورت حكم روابط بر اساس جنسيت جديد است.

ج. جايز نيست و حرام مى باشد. به طوركلى مراجعه مرد به طبيب زن و بالعكس در صورت وجود مماثل و در غيرضرورت اشكال دارد؛ مگر اينكه هيچ گونه گناهى از قبيل لمس و نظر و غير اينها در بين نباشد.

جلسه 17: تصرف در مال ديگرى

ج. بايد به طريقى، پول را به صاحبش برسانيد و لازم نيست بگوييد بابت چه چيز است؛ مثلاً مى توانيد به او بگوييد اين پول را سابقاً از من طلب داشته اى و يا به حساب بانكى او واريز كنيد و يا به وسيله شخص ديگرى پول را به دست او برسانيد و در هر حال صدقه دادن كفايت نمى كند.

ج. اگر بدانيد كفشى كه برداشته ايد مال كسى است كه كفش شما را برده، مى توانيد به جاى كفش خود برداريد؛ ولى اگر قيمت آن از كفش خودتان بيشتر باشد، بايد هر وقت صاحب آن پيدا شد زيادى قيمت را به او بدهيد؛ و چنانچه از پيدا شدن او نااميد شويد، بايد با اجازه حاكم شرع (مجتهد جامع الشرايط) زيادى قيمت را از طرف صاحبش صدقه بدهيد. اما اگر احتمال مى دهيد كفشى كه برداشته ايد مال كسى كه كفش شما را برده نيست، بايد صاحب آن را پيدا كنيد و چنانچه مأيوس شديد، آن را از طرف صاحبش به فقير غيرسيد صدقه بدهيد.

ج. در فرض سؤال، جواز تصرف همسايه در ميوه درخت يا شاخه او منوط به اجازه صاحب درخت است.

جلسه 18: تلويزيون و ماهواره

ج. به لحاظ مفاسد مترتبه بر آن جايز نيست.

ج. ازجمله آداب و رسوم متشرعه جدايى مرد اجنبى از زن اجنبيه و عدم اختلاطشان با يكديگر است كه از روش اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام و بياناتشان در اين خصوص تلقى شده است و آنچه امروز متداول شده كه

مرد و زن اجنبى در كنار يكديگر قرار مى گيرند، پشتوانه شرعى ندارد، بلكه مدارك شرعى برخلاف آن است.

ج. نشان دادن چهره حضرت زهرا عليها السلام اهانت به آن حضرت است و بايد ترك شود و نشان دادن چهره حضرت رسول اكرم و ائمه طاهرين عليهم السلام چون حاكى از چهره واقعى آن بزرگواران نيست و به اختلاف كسانى كه خود را شبيه ايشان مى نمايند چهره هاى گوناگون كه بسا برخى از آنها نامناسب است ارائه مى شود و اشخاصى كه در نقش شبيه آنها عمل مى كنند گاه در بين مردم اعتبار اخلاقى ندارند و حتى ممكن است اشخاصى باشند كه سوابق خوبى در جامعه ندارند و خلاصه به جهات متعددّ كه در اينجا مجال شرح آن نيست، موجب اهانت و تحريف بعضى حقايق مى شود؛ لذا مورد تجويز نيست.

ج. نظر به اينكه بسيارى از شبكه هاى ماهواره اى كه پخش مى شود موجب سوق دادن مردم به شهوات و انحراف و فساد اخلاق مى باشند، خريد و فروش و استفاده از آن جايز نيست مگر اينكه انسان كاملاً مطمئن باشد كه استفاده غيرمشروع نمى كند. در هرحال بسيار بايد مراقب باشيد.

ج. چون آهنگ هاى مورد سؤال نوعاً لهو محسوب مى شود حرام است و همچنين نظر به فيلم هاى مبتذل جايز نيست و سرودها نيز اگر به الحان غنا خوانده شود، حرام است.

جلسه 19: ازدواج

ج. به نظر اينجانب بنابر احتياط لازم اذن پدر يا جدّ پدرى دختر باكره در صحّت نكاح او شرط است و رشيده بودن، مجوز عدم اذن نيست، ولى چون به نظر حقير بنابر احتياط است، رجوع به غير - كه اين شرط را معتبر نداند - جايز است با رعايت الاعلم فالاعلم.

ج. اگر مادر يا خواهر شما يا زن يكى از برادران شما شير داشته باشد، و سن دختر كمتر از دو سال باشد، مى توانند از طريق رضاع (شيرخوارگى) او را به شما و ساير برادرانتان محرم سازند. شرايط رضاع را در توضيح المسائل ملاحظه فرماييد.

ج. امور مذكور هيچ يك موجب سعادت زن نيست و مستحب است

مهريه زن بيشتر از مهرالسنه نباشد و دخترانى كه با مهريه كم و شرايط آسان ازدواج كرده و مى كنند سعادتمندند. در كتاب وسائل الشيعه كه از كتب معتبره است نقل شده است

«إِنَّ مِنْ بَرَكَةِ الْمَرْأَةِ قِلَّةَ مَهْرها وَ مِنْ شُؤْمها كَثْرَةُ مَهْرِها»⁽¹⁾و نيز از رسول خدا صلى الله عليه و آله روايت شده است:

«اَفْضَلُ نِساءِ امَّتِي أَصْبَحُهُنَّ وَجْهَاً وَ اقَلُهَّنَّ مَهْراً».⁽²⁾

جلسه 20: موسيقى

ج. به نظر اينجانب تمام آهنگ هايى كه از آلات طرب مى باشد حرام است و هيچ نوعى جايز نيست.

ج. استماع و گوش دادن حرام است، ولى به گوش رسيدن آن حرام نيست. بنابراين، در صورت اضطرار، توقف در آن محيط مانعى ندارد، به موسيقى گوش ندهد؛ هرچند به گوش او برسد.

ج. استفاده از آلات مذكور جايز نيست و تفاوتى بين مراسم عزادارى و جشن وجود ندارد.

جلسه 21: مراسم و مجالس مذهبى

ج. لهو است و اشكال دارد و مخصوصاً اشكالش در صورت دوّم بيشتر است و مشابه مجالس رقص و سماع بعضى فرق باطله است و علاوه با احترام و قداست اين مجالس عزيز مناسب نيست و معلوم نيست اين چه گرايشى است كه بعضى به امور لهويه و ملاهى پيدا كرده اند و چه شيطانى پشت ترويج اين حركات است.

ج. به عنوان عزا و اظهار حزن در مصيبت اهل بيت عليهم السلام مستحب است.

ج. اگرضرر معتدّبه براى بدن نداشته باشد يا در عزاى حضرت سيدالشهداء عليه السلام مانعى ندارد.

ج. مراسم عزادارى حضرت سيدالشهداء عليه السلام كه به صورت مجالس روضه و سخنرانى و حركت هيئت هاى عزا برگزار مى شود از شعائر بزرگ مذهب و موجب احياى آثار اهل بيت عليهم السلام و از علائم شعور دينى و تبلور احساسات مذهبى است، بايد مظاهر آن مظاهر ايمانى بوده و هر چه از آلايش استعمال اين وسايل و آلات منزه تر باشد و ساده و

بى پيرايه تر برگزار شود. شكوه معنوى آن برتر و جلوه هاى آموزنده آن بيشتر مى شود؛ اين پيرايه ها و آلايش ها خصوصاً استفاده از آلات لهو كه شرعاً ممنوع است از حال عزا و سوگوارى و توجه به مفاهيم بلند و آموزنده اين مراسم مانع مى شود. اميد است در برگزارى اين شعائر همگان موفق و مشمول عنايات خاصه حضرت بقية اللّه عجل الله تعالى فرجه الشريف باشند.

ج. صورت هايى كه به پيامبر اكرم و ائمه معصومين عليهم السلام نسبت داده مى شود خيالى و سليقه اى مى باشد و بهتر اين است كه دوستداران اهل بيت عليهم السلام احاديث و سخنان آن بزرگواران را با خطّ زيبا نوشته و در مساجد و منازل و بناهاى ديگر نصب نمايند. و بهترين عمل در عزادارى، بيان مصائب آن بزرگواران عليهم السلام برطبق مدارك معتبره مى باشد.

جلسه 22: ورزش

ج. مناسب با ادب و شرف و حيا و وقار مسلمان در لباس ورزشى اين است كه به طورى كه معمول شده؛ كوتاه نباشد و علاوه بر قسمت هاى بالاى بدن بين ناف و زانو را هم بپوشاند.⁽¹⁾

ج. بكس جايز نيست و در صورت سياه شدن و يا كبود و يا سرخ شدن و يا مجروح شدن عضو، ديه دارد كه در توضيح المسائل مقدار هر يك ذكر شده است و شمشيربازى اگر موجب صدمات بدنى باشد همين حكم را دارد.

ج. جايز نيست.

ج. حضور بانوان محترمه در زمين هاى ورزشى چه براى تماشا و چه براى ورزش به جهت تبعات سوء و مفاسدى كه دارد جايز نيست.

جلسه 23: امر به معروف و نهى از منكر

ج. چنانچه نهى از منكر تأثير نداشته باشد و يا اينكه پياده شدن شما حرجى باشد، در مواقع مذكور گوش به موسيقى ندهيد. ان شاء الله موفق باشيد.

ج. حضور در چنين مجالسى چون مجلس معصيت است، جايز نيست. لازم

به ذكر است كه شخص مسلمان نبايد در چنين مجالسى شركت كند و بايد علت آن را بگويد و چنانچه حاضر نشدن وى در مجالس معصيت سبب قطع رحم شود، اشكال ندارد؛ چراكه در حقيقت، علت قطع رحم آنان مى باشند.

جلسه 24: صله رحم

ج. صله رحم حتّى با خويشاوندان فاسق واجب است و لازم است در ارشاد آنان تلاش شود. بلى چنانچه سختى و مشقتى در بين باشد، صله رحم وجوب ندارد؛ ولى بايد توجّه داشت كه لازم نيست اين عمل با رفتن به منزل ارحام و مهمانى كردن و مهمان شدن و... انجام گيرد. همين اندازه كه قطع رحم نشود كافيست و اين كار با پيغام فرستادن يا تماس تلفنى يا نوشتن نامه يا سلام كردن هم محقّق مى شود.

ج. صله رحم به نحو مذكور در سؤال كفايت مى كند؛ هرچند در صورت احتمال تأثير، بهتر است رفت وآمد را قطع نكند. بلى، اگر قطع رابطه در توجه او به وظايف شرعى مؤثر باشد، از باب نهى از منكر لازم است.

ج. فرزندان به وظيفه خود عمل نمايند؛ مگر آنكه رفتن آنها موجب آزار والدين باشد كه در اين صورت، مى توانند با نامه يا تماس تلفنى، صله رحم نمايند.

جلسه 25: استخاره

ج. مورد استخاره جايى است كه در انجام كارى، شخص، تحقيق خود را انجام داده ولى به نتيجه نرسيده و مردد باقى مانده است، كه مى تواند استخاره كند. عمل به استخاره واجب نيست؛ لكن اگر استخاره بد آمد، بهتر است با آن مخالفت نشود.

ج. به نحوى كه مرحوم محدث قمى در حاشيه مفاتيح الجنان نقل فرموده اند اشكال ندارد.

ج. اگر تحقيق كاملى نسبت به اخلاق و ديانت فرد نموده ايد و مطمئن هستيد نياز به استخاره نيست.

جلسه 26: خرافات

ج. چنين عملى مستند شرعى ندارد.

ج. اگر به قصد ترويج آداب مرده و غيراسلامى و جبهه گيرى در مقابل هويت اسلامى باشد، حرام است.

ج. در مورد سؤال صبركردن لازم نيست.

ج. اعتقاد به صحّت آن وجه شرعى ندارد.

ج. از مراسم بعضى از ايرانيان قديم است و چون تشبه به آتش پرستان است مذموم است و براى شخص مسلمان عمل لغوى است و سزاوار است آن را ترك كند هرچند دوست داشته باشد.

جلسه 27: دروغ

ج. اگر شنونده مى داند كه گوينده شوخى مى كند حرام نيست، ولى اگر طرف مطلب را جدّى تلقى مى كند جايز نيست. مع ذلك در روايت است كه

«لا يَجِدُ عَبْدٌ طعمَ الْاِيمانِ حَتّي يَتْرُكَ الْكِذْبَ هَزْلَهُ و جَدَّهُ»⁽¹⁾

ج. دروغ مصلحتى به معنايى كه نزد مردم رايج است و در واقع دروغ

منفعتى است، حرام است. موارد جواز دروغ در اسلام مشخص است؛ ازجمله آنها وجود مصلحت اهم، مثل حفظ جان مؤمن يا رفع نزاع بين دو مسلمان مى باشد.

ج. توريه آن است كه انسان از جمله اى معنايى را قصد كند كه در واقع صحيح است ولى شنونده به ملاحظه ظاهر و متفاهم عرفى جمله، چيز ديگرى بفهمد، مثلاً كسى دقّ‌الباب مى كند و از شخصى كه درب را باز مى كند سؤال مى كند فلانى در منزل است و آن شخص كه نمى خواهد بگويد بلى در منزل است، جواب مى دهد خير اينجا نيست و قصد مى كند كه در اينجايى كه من ايستاده ام نيست و سؤال كننده چنين مى فهمد كه در منزل نيست و توريه مفسده دار جايز نيست.

جلسه 28: غيبت

ج. بيان نقاط ضعف استادان نزد مسئولان به عنوان گزارش اشكال ندارد. و به طوركلى در مواردى كه مصلحت غيبت، اهم از مفسده آن باشد، غيبت حرام نيست.

ج. چنانچه به غيبت گوش ندهيد و بدون اختيار صداى آنها به گوش شما برسد، اشكال ندارد.

ج. اگر راضى نباشد، جايز نيست.

ج. اگر تعبير مذكور، ظهور داشته باشد در اينكه همه اهل آن شهر چنين هستند يا توهين به اهل آن شهر باشد محل اشكال است.

جلسه 29: وظيفه معلّم و دانش آموز

ج. تقلب نوعى خيانت است و جايز نيست؛ و خيانت در مسائل علمى، از ساير موارد، زشت تراست و در شأن مسلمان نيست.

ج. در فرض سؤال اگر دانش آموز استحقاق آن نمره را با توجه به رتبه تحصيل اش نداشته باشد نمره قبولى دادن محل اشكال است و همچنين اگر دادن هديه در دادن نمره قبولى مؤثر باشد به طورى كه اگر آن هديه داده نمى شد معلّم نمره قبولى را برحسب رتبه تحصيلى نمى داد گرفتن آن جايز نيست.

جلسه 30: خوردنى ها و آشاميدنى ها

ج. اگر غذا با دست و يا عضو ديگر غيرمسلمان ملاقات كرده باشد، خوردن آن جايز نيست و همچنين اگر با گوشت غيرمذّكى درست شده باشد.

ج. گوشت خرگوش و جوجه تيغى هر نوع كه باشند، حرام است.

ج. كوسه ماهى حرام گوشت است و اگر گوشت آن منافع محللّه اى داشته باشد، فروش آن به منظور صرف در آن منافع اشكال ندارد.

ج. اگر يقين به نجاست آنها نداشته باشيد مانعى ندارد؛ البته سزاوار است كه مسلمين از محصولات كفّار كه ضرورتى در مصرف آن ندارند اجتناب نمايند.

ج. كشمش، با جوش آمدن و سرخ كردن نجس نمى شود و خوردن آن نيز اشكال ندارد.

احاديث رمضانيه

⁽¹⁾ قالَ رَسُولُ الله صلي الله عليه و آله لِجَابِرِ بْنِ عَبدِاللهِ: «يا جَابِرُ! هذَا شَهْرُ رَمَضانَ مَنْ صامَ نَهارَهُ وَ قامَ وِرْداً مِنْ لَيْلِهِ وَ عَفَّ بَطنهُ وَ فَرْجَهُ وَ كَفَّ لِسانَهُ خَرَجَ مِن ذُنُوبِهِ كَخُرُوجِهِ مِنَ الشَهْر». فَقالَ جابِر: يا رَسُولَ الله! ما أحْسَنَ هَذا اْلحَدِيثَ!. فَقالَ رَسُولُ اللهِ صلي الله عليه و آله: «يا جابرُ! وَ ما أَشَدَّ هَذِهِ الشُرُوطَ»؛⁽²⁾

رسول خدا صلى الله عليه و آله به جابر بن عبدالله انصارى فرمودند: «اى جابر، اين ماه رمضان است؛ هركسى روزه بگيرد و مقدارى از شب آن را به عبادت مشغول شود و شكم و شهوت و زبانش را نگهدارد، خارج مى شود از گناهان همچنان كه ماه تمام مى شود». پس جابر سؤال كرد: اى رسول خدا، چه گفتار زيبايى است! «رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمودند: اى جابر، و اين شرائط، بسيار سخت است».

رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمود: «ماه رمضان ماهى است كه خداوند روزه آن را واجب كرده بر شما. هركس از روى ايمان و فرمان برى روزه بگيرد گناهانش بخشيده مى شود مانند روزى كه از مادرش متولد شده است».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «روزه بگيريد تا سالم باشيد».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «روزه سپرى است در برابر آتش جهنم».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «ماه مبارك رمضان ماهى است كه در آن به ميهمانى الهى دعوت شده ايد و مورد اكرام خداوند هستيد».

امام صادق عليه السلام فرمود: «كسى كه روزى از ماه رمضان را (بدون عذر) افطار كند، روح ايمان از او بيرون خواهد رفت».

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: «روزه امتحانى است براى خلوص بندگان».

امام باقر عليه السلام فرمود: «اسلام بر پنج چيز بنا شده است: نماز، زكات، حج، روزه و ولايت».

در حديث است كه «حمزة بن محمّد» به امام حسن عسكرى عليه السلام نوشت: چرا خدا روزه را واجب فرمود؟ پاسخ رسيد:

«براى اينكه ثروتمند احساس كند شدت گرسنگى را تا بر فقرا رحم كند».

امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند روزه را واجب گردانيد تا به وسيلۀ آن غنى و فقير مساوى گردند».

امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند مى فرمايد: روزه براى من است و پاداش آن بر من واجب است».

امام صادق عليه السلام فرمود: «وقتى روزه مى گيرى بايد گوش تو و چشم تو و موى تو و پوست تو روزه بگيرد و چيزهاى ديگرى را نيز برشمرد».

امام صادق عليه السلام فرمود: «البتّه روز روزه دارى تو مثل روزى كه روزه نيستى، نباشد».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بندۀ روزه دارى نيست كه به او دشنام داده شود و او به دشنام دهنده بگويد: من روزه هستم. سلام بر تو! من دشنام نمى دهم؛ چنانچه تو دشنام

مى دهى؛ مگر اين كه پروردگار تعالى مى فرمايد: بندۀ من به وسيلۀ روزه از شرّ بنده (به من) پناه جست. من به تحقيق او را از (شرِّ) آتش پناه دادم».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «بدبخت كسى است كه از آمرزش خدا در اين ماه بزرگ محروم بماند (و نتواند خود را عوض كند و گناه و معصيت را كنار بگذارد.)»

اميرالمومنين عليه السلام فرمود: «امروز (عيدفطر) عيد است براى كسى كه روزه اش مقبول، و سعى و كوشش او مشكور، و گناهش مغفور شده باشد. و هر روزى كه در آن خدا معصيت نشود، آن روز عيد است».

اميرالمومنين عليه السلام فرمود: «امروز براى ما عيد است و فردا هم براى ما عيد است و هر روزى را كه در آن معصيت خدا نكنيم آن روز براى ما عيد است».

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «روز عيد فطر، فرشتگان بر در هر راهى مى ايستند و ندا مى دهند: اى مسلمانان، صبح خود را با آرزوى خير از خداوند بخشنده آغاز كنيد تا ثواب بزرگى از طرف خدا به شما برسد. همانا به شب زنده دارى امر شديد، انجام داديد و نيز به روزه دارى مأمور شديد فرمان برديد، و پروردگارتان را اطاعت كرديد، پس جوائزتان را دريافت كنيد. هنگامى كه نماز عيد خوانده

مى شود منادى ندا مى دهد: آگاه باشيد كه پروردگارتان شما را آمرزيد، برگرديد به منازلتان درحالى كه هدايت شده هستيد. امروز روز جائزه و در آسمان هم به همين اسم ناميده شده است».

خَطَبَ أَمُيرالمؤمنينَ عَليُّ بنُ أبي طالب عليه السلام لِلنَّاسِ يَومَ الفِطرِ فقال: «ياأيُّها الناسُ! إنَّ يَومَكُمَ هذا يومٌ يُثابُ فيهِ المُحسِنونَ، وَ يَخسَرُ فيهِ المُسيؤوَنَ وهُوَأَشبَهُ يَومٍ بِيَوم قيامَتِكُم فَاذكُرُوا بِخُروجِكُم مِن مَنازِلِكُم إلي مُصَلّاكُم خُروُجَكُم مِنَ الأَجداثِ إِلي رَبَّكُم، وَ اذكُروا بِوُقُوِفُكم في مُصَلاّكُم وُقُوفَكُم بَينَ يَدَي رَبَّكُم وَ اذكُروا بِرُجوُعِكُم إِلي مَنازِلِكُم رُجُوعَكُم إِلي مَنازِلِكُم في الجَنَّة أو النَّارِ وَ اعْلَموُا عِبادَ اللهِ! أنَّ أَدني ما لِلصَّائِمينَ و الصَّائِماتِ أنَ يُنادَيهِمِ مَلَكٌ في آخِرِ يَومٍ مِن شَهرِ رمَضانَ: أبشِرُوا عِبادَ اللهِ فَقَد غَفَرَ لَكُم ما سَلَفَ مِن ذُنوبِكُم فَانظُروُا كَيفَ تَكونوُنَ فيما تَستَأنِفوُنَ»؛⁽¹⁾

اميرالمؤمنين عليه السلام در روز عيد فطرى خطبه خواند و فرمود: «اى مردم اين روز شما روزى است كه در آن نيكوكاران ثواب داده مى شوند و بدكاران زيانكار مى گردند، و شبيه ترين روز است به روز قيامت شما. پس ياد كنيد به بيرون آمدنتان از منزلهايتان به سوى نمازگاهتان، بيرون آمدن خودتان را از قبرها به سوى

پروردگارتان، و ياد كنيد به ايستادنتان در نمازگاهتان، ايستادن تان را در برابر پروردگارتان، و ياد كنيد به بازگشت به سوى منازلتان بازگشت خود را به سوى منازلتان در بهشت يا آتش و بدانيد بندگان خدا! كمتر چيزى كه براى مردان و زنان روزه دار است اين است كه فرشته اى در روز آخر ماه رمضان ندا مى كند: شادمان باشيد بندگان خدا به تحقيق گناهان گذشته شما آمرزيده شد. پس نگاه كنيد چگونه مى باشيد در اعمال و رفتار آينده كه چگونه آغاز مى نماييد».

مناجات اميرالمؤمنين عليه السلام

شب به گوش آمدم از سوى حجاز ناله و صوت مناجات و نياز

ناله اى كز دل پاكى خيزد حالت شوق و نشاط انگيزد

نغمه اى روح نشين جان پرور اندر آن سرّ حقيقت مضمر

ناله پرشور و صدا پرسوز است شب ز انوار تجلّى روز است

بنده اى واقف سرّ لاهوت عاشقى مست ز صهباى وصال

گشته با خالق خود گرم مقال حمد مى گفت و ستايش مى كرد

بر در دوست نيايش مى كرد نالۀ نافذ سوزانى داشت

حالت زار پريشانى داشت تنش از بيم خدا لرزان بود

نازنين ديدۀ او گريان بود يار، بى پرده تماشا مى كرد

خلوت خاص تمنّا مى كرد اين چنين دُرّ حقايق مى سفت

راز در حضرت جانان مى گفت اى كه ذكر تو بود اصل شفا

نيست سرمايۀ من غير رجا از درت كس نشود خائب باز

پاكى از بخل و نياز و انباز نعمتت هست فزون از احصا

حق شكرت نتوان كرد ادا ياد تو ورد زبانم باشد

حُبّ تو مونس جانم باشد فخرم اين بس كه تو مولاى منى

خالق و رازق و ملجاى منى بر درت خوار و حقير آمده ام

زار و محتاج و فقير آمده ام تويى آن خالق قهّار جليل

منم آن بندۀ مسكين و ذليل چه خوش است آنكه به درگاه خدا

بنده اى روى نهد بهر دعا آن قدر عرض ادب كرد و نياز

كه جهان گشت پر از سوز و گداز دشت و صحرا همه جا بود سكوت

ناگهان گشت صدايش خاموش جلوۀ دوست نمودش مدهوش

مرغ حق ماند ز تسبيح و نوا من در انديشۀ آن نغمه سرا

يارب اين صوت مناجاتِ كه بود؟ كه ز من طاقت و آرام ربود؟

يارب اين صوت روان بخش زكيست؟ هاتفى گفت كه اين صوت على است

اين مناجات على شير خداست كه از آن ولوله در ارض و سَماست

يكّه تاز غزوات اسلام فاتح خيبر و احزاب لئام

اين على بود كه در بزم حضور هست چون موسى عمران در طور

شب رود چون كه به خلوتگه راز به سوى دوست نمايد پرواز

همه شب سوز و گدازى دارد با خدا راز و نيازى دارد

از رُخش نور خدا تابان است محو در معرفت جانان است

صاحب مكرمت و لطف عميم مظهر رحمت يزدان رحيم

خود به سر وقت يتيمان مى رفت كلبه تنگ فقيران مى رفت

پرسش از حال ضعيفان مى كرد با همه رأفت و احسان مى كرد

نشد از معدلتش كس محروم خصم ظالم بُد و يار مظلوم

داشت مُلك دو جهان زير نگين بُد غذايش نمك و نان جوين

آن كز ضربت بِن ملجم دون حق نما صورت او شد پُرخون

چهرۀ عدل شد از ظلم نهان گشت اركان هدايت ويران

كُشته شد شير خدا حبل متين كُشته شد رهبر ارباب يقين

يا على! اى تو مُراد دل من حُبّ تو مايۀ آب و گِل من

الكن از مدح تو نطق مَلك است كمترين پايۀ قَدرت فلك است

نامه ام پر شده از جرم و گناه روسياهم به تو آورده پناه

به درت آمده محتاج عطا «لطفى صافيت» اى بحر سخا

به ولايت، دل محكم دارم پس چه باكى ز جهنم دارم

بستۀ سنبل گيسوى توام فخرم اين بس كه سگ كوى توام

من نجف را به جهان نفروشم سر كويت به جنان نفروشم

حَرَمت روضه ى رضوان من است دين و دنياى من ايمان من است.

كتاب نامه