راهنمای زائران حج تمتع

مشخصات كتاب

عنوان و نام پديدآور : راهنماي زائران حج تمتع/ تدوين معاونت آموزش و تحقيقات بعثه مقام معظم رهبري؛ [براي] حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت

مشخصات نشر : تهران: سنا، ۱۳۸۰.

مشخصات ظاهري : ۶۳ ص؛ ۸ x۱۱س‌م

شابك : 964-6126-46-4 ؛ 964-6126-46-4

وضعيت فهرست نويسي : فهرستنويسي قبلي

موضوع : حج

شناسه افزوده : بعثه مقام معظم رهبري در امور حج و زيارت. معاونت آموزش و تحقيقات

شناسه افزوده : حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت

رده بندي كنگره : BP۱۸۸/۸/ر۲۳

رده بندي ديويي : ۲۹۷/۳۵۷

شماره كتابشناسي ملي : م‌۸۰-۲۷۱۶۸

اشاره

تذكرات عبادى و اخلاقى

اشاره

زائر عزيز و گرامى؛

هم اينك كه به لطف و عنايت حضرت حق توفيق تشرف به حرمين شريفين نصيب شما گرديده و به ميهمانى خداوند و رسول اكرمصلى الله عليه و آله دعوت شده‌ايد، توّجه شما را به نكاتى چند جلب مى‌نمائيم:

1- باتوّجه به كوتاه بودن عمر سفر، از هم اكنون براى بهره‌بردارى معنوى هر چه بيشتر برنامه ريزى نمائيد تا پس از مراجعت

دچار ندامت و پشيمانى نشويد.

2- احكام عمومى، مناسك حج، اسرار و معارف حج، تاريخ اسلام، اماكن و آثار اسلامى مكه ومدينه، آداب و اخلاق در سفر حج، شناخت عربستان، آداب و رسوم ديگر ملت‌ها و بسيارى نكات ديگر، از جمله امورى هستند كه بايد قبل از سفر پيرامون آنها مطالعه كرده تا بتوانيد از آثار و بركات حج و زيارت حرمين شريفين به خوبى بهره‌مند شويد. در اين زمينه توسط بعثه مقام معظم رهبرى كتابهاى متنوعى منتشر شده، كه مطالعه آنها شما را در درك بهتر اين معارف يارى خواهد كرد.

3- براى قبولى اعمال، حقوق الهى همچون خمس و زكات و كفارات و ردّ مظالم را پرداخت و حقوق مردم را ادا نمائيد.

4- درصورتى كه با ديگران دادوستد داريد، كليه مطالبات و ديون خود را مشخص و در دفترى ثبت نمائيد.

5- با فاميل و دوستان و نزديكان خود خداحافظى كرده از آنها حلاليت بطلبيد.

6- اگر در قرائت و اذكار نماز شما و يا گفتن تلبيه اشكالى وجود دارد، با مراجعه به روحانى كاروان يا روحانى محل و يا افرادى كه نماز آنهاصحيح است نسبت به رفع

اشكال اقدام نمائيد.

در ضمن بعثه مقام معظم رهبرى نوارى تحت عنوان آموزش نماز تهيه كرده كه مى‌توانيد با تهيه آن نسبت به رفع اشكالهاى احتمالى نمازتان اقدام كنيد.

7- وضعيت تقليد خويش را مشخص كرده، با مراجعه به رساله و مناسك مرجع تقليد خود با نظرات و فتاواى ايشان آشنا شويد.

8- درصورتى كه خود مستطيع هستيد و يا در رابطه باصحيح خواندن نماز دچار مشكل مى‌باشيد نمى‌توانيد به نيابت ديگران حج انجام دهيد، و درصورت انجام چنين

حجى، ذمّه شما همچنان مشغول خواهد ماند.

9- مسائل حج دقيق است ليكن مشكل نيست، لذا دلهره و وسواس به خود راه ندهيد، با فراگيرى احكام و مناسك و با آرامش كامل اعمال را انجام دهيد.

هنگام سفر

10- سفر خود را با نام خدا و دادنصدقه آغاز كنيد.

11- با حُسن رفتار و سلوك خوب با همسفران، سفر را شيرين و خاطره خوشى از خود در ذهن آنان به يادگار بگذاريد.

12- به حقوق ديگران احترام گذاشته،

آنچه را براى خود نمى‌پسنديد براى همسفرانتان نيز روا نداريد.

مدينه منوّره

زائران عزيز در مدينه منوّره سه وظيفه مهمّ را بر عهده دارند:

13- شركت در جلسات دينى كاروان و آشنايى بيشتر با احكام و معارف اسلامى.

14- زيارت پيامبر اكرمصلى الله عليه و آله و ائمّه مظلوم بقيع عليهم السلام و فاطمه زهرا عليها السلام و زيارت حضرت حمزه سيدالشهداء و ديگر شهداى احد و سايرصحابه و بزرگانى كه در اين شهر مدفون‌اند.

15- آشنايى با تاريخ اسلام و مشاهده اماكن و آثار اسلامى موجود در اين شهر مانند: مسجدالنبى- بقيع- احد- منطقه جنگ خندق، مسجد قبا، مسجد قبلتين، و امثال آن.

طبيعى است با فرصت محدودى كه شما زائر گرامى داريد بايد دقيقاً برنامه‌ريزى كرده تا بتوانيد در تمامى زمينه‌هاى فوق به اهداف سفر دست پيدا كنيد.

بقيع

باتوّجه به حضور مسلمانان از اقصى نقاط جهان و لزوم حفظ وحدت اسلامى و ايجاد جاذبه براى تشيّع لازم است از برخى مسائل

كه موجب خدشه‌دار شدن وحدت مسلمانان و دادن بهانه به دست مخالفان تشيّع مى‌شود پرهيز گردد. برخى از اين مواد عبارتند از:

1- برداشتن خاك، سنگ و يا گندم از بقيع

2- نمازخواندن در داخل و كنار بقيع

3- تجمع كنار بقيع هنگام اقامه نمازهاى جماعت

4- بستن دخيل به نرده‌هاى بقيع

5- خواندن اشعار و مراثى تحريك آميز و سينه‌زنى در داخل و بيرون بقيع

6- روشن نمودن شمع و انداختن

سفره‌هاى نذرى در مقابل بقيع

7- سد معبر كردن و خوابيدن كنار بقيع

8- انداختن عريضه يا پول بر روى قبور

قبرستان بقيعصبح‌ها پس از اقامه نمازصبح و بعدازظهرها نيز پس از نماز عصر به مدت دو ساعت باز است و تنها به مردان اجازه ورود مى‌دهند. از اين رو در چنين ساعاتى بانوان محترم، پائين پله‌ها نشسته زيارت بخوانند.

روضه منوّره رسول خداصلى الله عليه و آله و سلم نيزصبح‌ها از ساعت 30/ 7 الى 30/ 9 و بعدازظهرها پس از اقامه نماز ظهر به مدت دو ساعت براى استفاده بانوان باز است.

ميقات

16- در ميقات مسجد شجره از بردن ساك و اثاثيه به داخل مسجد جلوگيرى مى‌كنند، لذا قبل از ورود به مسجد، لباس و حوله‌هاى احرامى را بپوشيد و وسائل اضافى را داخل اتوبوس‌ها بگذاريد و سپس براى محرم شدن داخل مسجد برويد.

17- مسجد شجره قسمتى كه بانوان در آنجا محرم مى‌شوند داراى دو در بوده و در بيشتر اوقات هر دو باز است، لذا بانوانى كه عذر شرعى دارند مى‌توانند از يك در وارد شده و در حال عبور نيّت كنند و لبيك بگويند و سپس از در ديگر خارج شوند و

درصورت بسته بودن در، با هماهنگى روحانى كاروان، بيرون مسجد محرم شوند.

18- قبل از حركت از ميقات اگر شبهه‌اى داريد آن را با روحانى كاروان در ميان بگذاريد و با اطمينان خاطر ازصحّت عمل خود آنجا را ترك كنيد.

مسجد الحرام:

19- موقع ورود و خروج به محدوده طواف، به شكل گروهى وارد و يا خارج نشده، مراعات حال ديگر ميهمانان خداوند را بنمائيد.

20- هنگام طواف از دست گرفتن و حلقه زدن دور طواف كنندگان و فشار وارد كردن

به ديگران جداً خوددارى نمائيد.

21- در طواف و سعى از ادعيه موجود و يا دعاهائى همچون دعاى كميل و مناجات شعبانيه استفاده نموده، به لحاظ حساسيت موجود در عربستان از خواندن دعاى توسل و امثال آن خوددارى كنيد.

22- برخى آقايان با حلقه زدن و در بغل گرفتن همسرانشان در طواف،صحنه‌هاى ناخوشايندى را ايجاد مى‌كنند لذا ضمن مراقبت از بانوان، آنان را در انجام طواف آزاد بگذاريد.

23- پارچه و حوله‌هاى احرامى را از جنس نازك انتخاب ننمائيد، زيرا موقع عرق

كردن و يا خيس شدن و نيز قرار گرفتن در نور، بدن نمايان مى‌شود. بانوان محترمه نيز هنگام دوختن لباس احرام به اين نكته مهم توجه داشته باشند.

24- بوسيدن و استلام حجرالاسود مستحب، ليكن اختلاط و تماس زن و مرد حرام است، از اين رو از بانوان محترمه خواهشمنديم‌هنگام ازدحام‌جمعيت از استلام و بوسيدن حجرالاسودصرف‌نظر نمايند.

25- جهت برپائى نماز طواف واجب، هر كجا حلقه طواف كنندگان در حركت است، مى‌توانيد پشت مقام ابراهيم نماز طواف را بخوانيد، لذا از دست به دست هم دادن و

حلقه‌زدن و ايستادن در برابر طواف كنندگان و گفتن صلوة،صلوة، خوددارى كنيد.

26- هنگام شلوغى جمعيت و ازدحام بيش از حد طواف كنندگان، از انجام طواف مستحبى خوددارى نموده، زمينه را براى انجامصحيح طواف واجب ديگران فراهم سازيد.

صفا و مروه

27- برداشتن سنگ ازصفا و مروه و يا بريدن پرده كعبه جايز نيست، لذا از همراه آوردن آن خوددارى نمائيد.

28- درصفا و مروه، پا را به كوه ماليدن و

يا از كوه بالا رفتن لازم نيست، بنابراين بطور متعارف سعى نموده بالاى بلندى كه رسيديد دور زده به سعى خود ادامه دهيد.

مشاعر

درعرفات ومشعر ومنى، هنگام استراحت ديگران، براى خواندن دعا و مناجات و يا ذكر مصيبت از بلندگو استفاده نكنيد.

تذكرات مشترك عبادى، اخلاقى حرمين شريفين

29- قرآن‌هاى موجود در مساجد، خصوصاً مسجدالنبىصلى الله عليه و آله و مسجدالحرام وقف

بوده، بيرون بردن آنها جايز نيست، لذا براى بهره‌مندى از قرآن كريم، يك جلد كلام اللَّه مجيد براى استفاده در طول سفر همراه خود برداريد.

30- در اوقات نماز، ابتدا از بلندگوى مساجد اذان وبه فاصله 5 تا 20 دقيقه بعد به اختلاف نمازهاى يوميه، اقامه نماز پخش مى‌گردد، فاصله زمانى بين اذان و اقامه، تقريباً به ترتيب ذيل است:صبح‌ها 20 دقيقه، ظهرها 15 دقيقه، عصرها 10 دقيقه، مغرب 20 دقيقه، عشا 10 دقيقه.

هنگام سحر نيز قبل از اذانصبح اذان ديگرى گفته مى‌شود كه مربوط به نماز

شب است.

31- گاهى اوقات خصوصاًصبح‌هاى جمعه امام جماعت حرم آيات سجده قرآن را در نماز قرائت مى‌كند و پس از آن بلافاصله به سجده رفته، مجدداً برمى‌خيزد و نماز را ادامه مى‌دهد، در چنين مواقعى شما نيز با آنان همراهى نموده، پس از نماز بار ديگر آن را اعاده نمائيد.

32- يك ركعت نماز در مسجدالنبىصلى الله عليه و آله و سلم ده هزار ركعت و در مسجدالحرام يكصدهزار ركعت ثواب دارد. از اين رو و براى دستيابى به ثواب بيشتر، نمازهاى خود را در مسجدالنبى و مسجدالحرام بخوانيد.

33- براساس فتواى حضرت امام خمينى قدس سره و تعدادى از مراجع معظم تقليد استفاده از مهر و كاغذ و امثال آن در مساجد حرمين شريفين جايز نيست. بنابراين سجده روى سنگ‌هاى مرمر و يا فرش‌هاى داخل مساجد مانعى ندارد و نمازصحيح است.

لازم به تذكر است در سال‌هاى اخير با هماهنگى بعثه مقام معظم رهبرى سجاده‌هائى مخصوص نماز در حرمين شريفين تهيه گرديده كه در مكان سجده از حصير استفاده شده است، شما مى‌توانيد قبل از سفر با هماهنگى مدير كاروان نسبت به تهيه آن اقدام نمائيد.

34- به دليل شركت هرچه بيشتر در نمازهاى جماعت حرمين شريفين و بهره‌بردارى معنوى از اين اماكن مقدس، و باتوجه به فتواى حضرت امام خمينى قدس سره، نماز جماعت در محلّ استقرار كاروان‌ها اقامه نمى‌شود، از اين رو تلاش نمائيد نمازهاى واجب خودرا درحرمين شريفين اقامه نمائيد.

35- هنگام برگزارى نماز جماعت بطور منظم درصفوف جماعت بايستيد و هرگز نماز خود را فرادى نخوانيد.

36- اهل سنت در نمازهاى جماعت هنگام برخواستن از ركوع، بيشتر از شيعيانصبر نموده سپس به سجده مى‌روند لذا سعى

كنيد پيش از امام جماعت به سجده نرويد.

37- در نمازهاى جماعت اذكار نماز را آهسته بخوانيد.

38- باتوّجه به پاره‌اى تبليغات غلط عليه شيعه در رابطه با سه مرتبه الله‌اكبر گفتن در پايان نماز، تنها به گرداندنصورت به سمت راست و چپ اكتفا نموده، از بالا بردن دست‌ها تا نزديك سر خوددارى نمائيد.

39- برخى از اهل سنت عبور از مقابل نماز گزار را حرام مى‌دانند از اين رو هنگامى كه ديگران مشغول اقامه نماز مى‌باشند از روبروى آنها عبور نكنيد.

40- درمسجدالحرام و مسجدالنبىصلى الله عليه و آله

يكديگر را باصداى بلندصدا نزنيد و از گذاردن قرآن روى زمين و يا روى كفش‌ها اكيداً خوددارى فرمائيد.

41- اهل سنت در نمازهاى خود قنوت نمى‌خوانند، لذا باتوّجه به اينكه قنوت در فقه شيعه مستحب است، در نمازهاى جماعت قنوت نخوانيد.

42- هرگز هنگام برگزارى نمازجماعت و يا در آستانه آن، از مسجد خارج نشده و نيز در كنار كوچه و بازار و مغازه‌ها اجتماع ننمائيد، چرا كه اين حركت لطمه جبران ناپذيرى به حيثيت شيعه و تشيّع وارد مى‌سازد.

43- معمولًا جنازه فوت شده‌گان را براى اقامه نماز ميت به مسجدالنبى و مسجدالحرام منتقل و پس از اقامه نمازهاى واجب، نماز ميت مى‌خوانند، توّجه داشته باشيد وقتى مؤذن مى‌گويد: «الصلوة على الاموات يرحمكم اللَّه» قرار است نماز ميت خوانده شود لذا شما نيز در نماز ميّت شركت و از جاى خود حركت نكنيد.

44- هنگام شركت در نمازهاى جماعت، و باتوجه به ويژگيهاى فقه شيعه، دست بسته نماز نخوانيد و در پايان سوره حمد نيز آمين نگوييد.

45- تلاوت قرآن كريم، و خواندن نماز و

دعا در حرمين شريفين ثواب فراوان دارد لذا فرصت را غنيمت دانسته حداكثر استفاده را ببريد.

46- در مسجدالنبىصلى الله عليه و آله و مسجدالحرام از دور هم نشستن و باصداى بلند خنديدن وصحبت كردن با يكديگر خوددارى فرمائيد.

47- به هنگام ايراد خطبه‌هاى نماز جمعه در مسجدالحرام و مسجدالنبى از خواندن نمازهاى نافله و قرائت قرآن و دعا پرهيز كنيد.

48- كسانى كه قصد ده روز اقامه و ماندن در مدينه يا مكه را نكرده‌اند مى‌توانند در مسجدالنبىصلى الله عليه و آله و مسجدالحرام نماز خود را

تمام يا شكسته بخوانند ليكن در خارج از مسجد باتوجه به اختلاف فتواى مراجع عظام لازم است نظر مرجع خويش را از مناسك و يا روحانى كاروان جويا شويد هر چند شكسته خواندن مطابق فتواى همه مراجع بلامانع است.

49- در فرهنگ دينى و اسلامى ما ايرانيان، چادر به عنوان حجاب برتر برگزيده شده است، لذا بانوان محترمه با استفاده از آن، وقار و عظمت زن مسلمان ايرانى را اثبات نمايند.

50- نذورات نقدى و جنسى خود را به دفتر وجوهات بعثه تحويل داده، رسيد آن را

دريافت نمائيد تا انشاء اللَّه نسبت به مصرف آن طبق ضوابط شرعى اقدامات لازم بعمل آيد.

51- در برخورد با مغازه‌داران و هنگام خريد كالا عزت و مناعت طبع و حيثيت اسلامى و انقلابى خود را حفظ كنيد.

52- از آنجا كه ساختمان‌هاى مكّه و مدينه براى مجموعه زائران كشورهاى اسلامى ساخته شده و در نتيجه بيشتر آنها از توالت‌هاى فرنگى استفاده كرده‌اند و علاوه بر آن، برخى از توالت‌ها نيز متاسفانه رو به قبله ساخته شده است، لذا شيوه استفاده از آن را فراگرفته، ضوابط شرعى را دقيقاً

مراعات نماييد.

53- پروازهاى هواپيمايى بر اساس ظرفيت پروازى و زمان اجازه داده شده توسط كشور مقصد تنظيم گرديده است، از اين رو ممكن است برخى پروازها زمانى انجام شود كه شما ناچار شويد نماز واجب خود را در هواپيما اقامه نماييد.

54- شوراى استفتاى مستقرّ در بعثه مقام معظّم رهبرى، همه روزهصبح و بعد از ظهر، آماده پاسخگويى به مسائل شرعى شما مى‌باشند، بنابراين درصورتى كه مشكل شرعى شما در داخل كاروان مرتفع نگرديد مى‌توانيد به شكل حضورى و يا از طريق

تلفن با بعثه تماس حاصل نموده، پاسخ خود را دريافت نماييد.

55- در برخورد با زائران و حجاج ديگر كشورها، آداب و اخلاق اسلامى را دقيقاً مراعات و با اخلاق نيكوى خود، آنان را به انقلاب و تشيّع علاقمند كنيد.

56- پس از خاتمه اعمال و قبل از خروج از مكّه، چگونگى انجام اعمال را با روحانى محترم كاروان مطرح نموده، نسبت بهصحّت اعمال خود اطمينان پيدا كنيد.

تذكّرات اجرايى

اشاره

57- در فرودگاه جده تا آماده شدن اتوبوس‌ها ممكن است چند ساعتى معطل بمانيد، لذا از محل اسكان فاصله نگرفته، مراقب وسائل خود باشيد.

58- براى راحتى و رفاه بيشتر، قبل از استقرار در ساختمان، نام و مشخصات كسانى كه تمايل داريد با آنان در يك اتاق باشيد را در اختيار مدير كاروان قرار دهيد

لازم به تذكر است در موسم حج، به دليل

تراكم جمعيت و محدود بودن امكانات، محل استقرار آقايان و بانوان از يكديگر جدا بوده هر كدام در مكان مخصوصى مستقر مى‌شوند.

59- باتوّجه به وضعيت هوا در فصول مختلف سال در عربستان، و پس از مشورت با مدير كاروان از لباس‌هاى مناسب در هر فصل استفاده و همراه خود برداريد و از همراه بردن لباس‌هاى اضافى خوددارى كنيد.

60- موقع ورود به ساختمان محل اسكان خود در مدينه و مكه، تا زمان تقسيم اطاق‌ها و استقرار كاملصبور و شكيبا باشيد.

61- از پوشيدن لباس‌هاى نامناسب

خصوصاً به هنگام تردّد در راهروهاى محل سكونت كاروان خوددارى كنيد.

62- بمنظور حفظ و حراست از حرمت تشيّع و حفظ شئونات زائران ايرانى، از فروش اجناسى همچون انگشتر، تسبيح، زعفران و امثال آن بطور جدى خوددارى نمائيد.

63- از سيگار كشيدن در داخل هواپيما و نيز راه رفتن‌هاى غير ضرورى خوددارى نموده، با مهمانداران هواپيما همكارى‌هاى لازم را بعمل آوريد.

64- به هنگام سوار و پياده شدن از هواپيما و اتوبوس، مراعات حال ديگران

خصوصاً پيرمردان و پيرزنان را نموده، در همه جا از عجله و شتاب پرهيز كنيد.

65- هنگام خروج از هواپيما مراقب باشيد گذرنامه و اثاثيه خود را در هواپيما به جاى نگذاريد.

66- پس از خروج از هواپيما و ورود به سالن انتظار فرودگاه از يكديگر سبقت نگرفته، درصفوف منظم بايستيد تا براساس نوبت، به گذرنامه‌ها مُهر ورود زده و سريعتر از سالن خارج شويد.

67- پس از رسيدن به مقصد دقت نمائيد چيزى از اثاثيه و مدارك شما در اتوبوس جاى نماند.

68- در بارگيرى و تخليه اثاثيه از اتوبوس‌ها به يكديگر كمك كنيد.

69- وسائل مورد نياز سفر عبارتند از:

-صابون بدون بو جهت استفاده در حال احرام

70- حج در ميان عبادات به جهت محدوديت زمانى و مكانى، شرايط جوّى، ازدحام جمعيت، لزوم جابجائى‌هاى مكرّر و ... با سختى‌ها و دشوارى‌هايى همراه است، از اين رو و عليرغم تمامى خدماتى كه سازمان حج وزيارت و بعثه مقام معظم رهبرى ارائه مى‌نمايند، لازم‌است از هم اكنون خود را براى‌تحمل مشكلات و دشوارى‌هاى سفر و استقامت در برابر آنها آماده نمائيد.

71- در جلسات آموزشى توجيهى

كاروان شركت نموده، ضمن آشنائى با روحانى، مدير و خدمه كاروان نسبت به برنامه‌ها و وظايف خود آگاه شويد.

72- حتى‌المقدور نام، شماره تلفن و آدرس محل سكونت خود در مدينه و مكه را توسط مدير كاروان تهيه و در اختيار خانواده خويش قرار دهيد تا درصورت لزوم بتوانند به راحتى با شما تماس بگيرند.

73- باتوّجه به محدوديت‌هاى گمركى و استفاده بهينه از اوقات شبانه‌روز جهت عبادت و رشد روحى و معنوى، از پذيرش سفارشات خريد عذرخواهى كنيد.

74- همراه داشتن اسلحه، مواد مخدر و

امثال آن جرم بوده، با افراد خاطى طبق مقررات برخورد جدى و قاطع خواهد شد.

75- از اموال و اثاثيه خود تا پايان سفر مراقبت نمائيد.

76- شناسنامه، اوراق بهادار، چك بانكى و مدارك‌ديگرى از اين قبيل را همراه نبريد.

77- باتوّجه به اينكه انداختن عريضه در داخل حرم پيامبرصلى الله عليه و آله و سلم و نيز در بقيع و كنار قبور ائمه بقيع عليهم السلام با مقررات دولت عربستان ناسازگار بوده، آن را جايز نمى‌دانند. لذا از پذيرفتن عريضه خوددارى نموده، به دعا و زيارت براىصاحبان آنها بسنده كنيد.

78- هنگام رفت و آمد در بازار و

خيابان‌ها، خصوصاً موقع زيارت، پول زياد همراه خود برنداريد، همچنين مدارك مهم همچون گذرنامه را با خود حمل نكنيد.

79- در مراكز پر تردّد و شلوغ، مواظب جيب‌ها و ساك‌هاى دستى خود باشيد.

80- چنانچه در مدينه وجه نقد يا مدارك و وسائل شما به سرقت رفت بلافاصله با هماهنگى مدير كاروان، به پليس و مراكز مربوطه اطلاع دهيد.

81- باتوّجه به اينكه ساختمان‌ها، مساجد و معابر مدينه اكثراً سنگ‌فرش شده و به هنگام شستشو لغزنده است لذا رعايت احتياط ضرورى است تا خداى ناكرده گرفتار

شكستگى نشويد.

82- دستشويى ساختمان‌ها اغلب فرنگى است، لذا ضمن يادگيرى شيوه استفاده از آن، سعى نمائيد از كف‌پوش و سرپائى پلاستيكى مخصوص استفاده كنيد تا گرفتار لغزندگى نشويد.

83- هنگام استفاده از آسانسور به ظرفيت آن توّجه نموده از سوار شدن بيش از ظرفيت جلوگيرى كنيد.

84- سرعت حركت اتومبيل‌ها در خيابان‌هاى عربستان زياد بوده و خيابانها نيز عريض است، لذا براى عبور و مرور حتماً از محل عبور عابر پياده و يا پل‌هاى هوائى

استفاده نمائيد.

85- هنگام شب به دليل ديد ناكافى رانندگان، از راه رفتن و دويدن در عرض خيابان پرهيز و از لباس‌هاى سفيد و روشن استفاده كنيد.

86- تماس تلفنى از عربستان با گرفتن پيش شماره 0098 و سپس اضافه نمودن كُد بدونصفر هر شهر ميّسر است و قيمت آن براساس هر دقيقه 7 ريال سعودى محاسبه خواهد شد.

87- درصورت برخورد با زائر گمشده ايرانى، وى را به امدادگران معرفى نمائيد تا به كاروان خود هدايت شود.

88- خواهران گرامى جهت رفت و آمد به حرم و يا بازار بصورت جمعى از منزل خارج شده و يا به منزل برگردند و براى تردد در سطح شهر نيز از اتوبوس و تاكسى استفاده كنند و حتى‌المقدور سوار وسائل نقليه شخصى نشوند.

89- زائرانى كه مدينه بعد مى‌باشند حوله و وسائل مربوط به احرام خود را در ساك دستى گذاشته همراه خود بردارند تا درصورت تأخير احتمالى ورود بار و اثاثيه، دچار مشكل نشوند.

90- هرگز براى وضو گرفتن از ظروف و منبع‌هاى آب داخل مسجدالحرام و

مسجدالنبى صلى الله عليه و آله و سلم استفاده نكنيد.

91- مأموران دولت عربستان از بردن مواد خوراكى و اثاثيه به داخل حرم‌ها جلوگيرى مى‌كنند لذا پيش از رفتن به حرم نسبت به رفع مانع اقدام نمائيد.

92- خوابيدن در مسجد مكروه است، در عين حال اگر خستگى فشار آورد گوشه خلوتى را انتخاب نموده، مزاحمت براى ديگران فراهم نياوريد.

93- براساس قوانين عربستان، آوردن دوربين داخل حرم‌ها و مساجد و عكسبردارى از آن اماكن ممنوع است لذا مراقبت‌هاى لازم را بعمل آوريد.

94- كارت شناسائى و آدرس و شماره تلفن كاروان خود را هميشه همراه داشته و درصورت امكان به سينه نصب نمائيد.

95- از پياده روى در مسيرهاى طولانى خصوصاً در شرايط قبل از ايام تشريق خوددارى نموده تا خداى ناكرده هنگام اعمال گرفتار بيمارى نشويد.

در مشاعر مقدسه:

96- دستبند و كارت شناسائى خود را همراه داشته باشيد.

97- از نوشيدن آب شيرهاى مخصوص شستشو در مشاعر مقدسه خوددارى نمائيد.

98- بصورت تنهائى از كاروان فاصله نگيريد.

99- درصورت جدا افتادن از كاروان ترس و هراس به خود راه نداده، سعى كنيد با كاروان‌هاى ديگر ايرانى و ايجاد ارتباط با گروه امداد به كاروان خود برگرديد. لازم به تذكر است خيمه‌هاى ايرانيان با پرچم پرافتخار جمهورى اسلامى ايران مشخص شده است.

100- هنگام غروب عرفه و حركت به طرف مشعر، امكان شناخت موقعيت بسيار دشوار است لذا مراقب باشيد از كاروان جدا نشويد.

101- در مشعرالحرام خيمه و محل استراحت خاصى براى كاروان‌ها وجود ندارد، لذا لازم است با مدير و روحانى كاروان نسبت به چگونگى استقرار در مشعرالحرام و كوچ به طرف منى هماهنگى‌هاى لازم را بعمل آوريد.

102- براى جلوگيرى از گم شدن در مشعرالحرام مى‌توانيد ريگ‌هاى مورد نياز را از مكه جمع‌آورى نمائيد.

103- هنگام حركت از مشعر به طرف منى همراه با ديگر كاروان‌ها حركت نموده، باتوّجه به علائم نصب شده به سمت چادرهاى ايرانى حركت كنيد.

توصيه‌هاى مربوط به رمى جمرات:

104- زمان مناسب را براى رمى جمرات انتخاب كنيد.

105- افراد عينكى هنگام رمى از عينك‌هاى بنددار استفاده نمايند.

106- درصورت افتادن عينك، يا حوله احرامى، و خارج شدن سرپائى از پاى شما، هرگز در تراكم جمعيت براى برداشتن آنها خم نشويد.

107- افرادى كه قامتى بلند دارند هنگام رمى خصوصاً طبقه پائين، زياد به جمره نزديك نشوند زيرا احتمال اصابت سنگ از پشت سر به آنها وجود دارد.

108- درصورتى كه هنگام رمى جمره از كاروان و يا دوستان خود جدا شديد ترس و اضطراب به خود راه نداده، با كاروان‌هاى ديگر ايرانى به محل خيمه‌ها برگرديد.

109- نزديك ظهر و خصوصاً بعدازظهر روز دوازدهم ذيحجه، جمرات بسيار شلوغ و رمى بسيار خطرناك و احتمال خطر جانى دارد، لذا حتماً قبل از ظهر نسبت به رمى جمرات اقدام نمائيد تا خداى ناكرده گرفتار مشكل نشويد.

قربانى:

110- حتى‌المقدور براى انجام قربانى

نائب بگيريد.

111- كسانى كه به قربانگاه مى‌روند، پس از قربانى دست‌ها و پاها و نيز كارد و لباس خونين خود را شستشو داده، تحت هيچ شرايطى قبل از تطهير كامل به داخل چادرها نروند.

112- به علت نگرانى‌هاى موجود در اشاعه بيمارى‌هاى مشترك بين انسان و دام، از انتقال گوشت قربانى به هر مقدار به خارج قربانگاه بطور جدى خوددارى نمائيد.

حلق:

113- هنگام حلق از پيش بند مناسب

استفاده كنيد.

114- مواظب باشيد در مناطقى كه خارج منى مى‌باشد حلق ننمائيد.

115- موهاى تراشيده شده را در پلاستيك جمع‌آورى و از پراكنده شدن موهاى تراشيده شده جداً جلوگيرى نمائيد.

116- براى سر تراشيدن، از تيغ و خودتراش شخصى استفاده نموده، تيغ استفاده شده خود را به ديگران ندهيد.

117- از تراشيدن مو و پراكنده ساختن موها در اطراف دستشويى‌ها خوددارى فرمائيد.

توصيه‌هاى گمركى:

118- حجاج مى‌توانند دو نوع ساك بزرگ و كوچك متحدالشكل را كه همراه آورده‌اند بهصورت رايگان به داخل كشور حمل كنند.

119- هواپيمائى تعهدى در قبال كالاهاى خريدارى شده خارج از ضوابط نداشته، بارهاى اضافى را با دريافت هزينه اضافه بار بصورت نقدى و به ريال سعودى دريافت و بار را يك هفته پس از مراجعت زائر به ايران، به انبار گمرك تحويل و پس از تسويه حساب و پرداخت عوارض گمركى ترخيص خواهد كرد.

120- ساك‌هاى متحدالشكل مسافرتى حجاج درصورتى كه حاوى كالاهاى ممنوعه يا تجارتى نباشد، به عنوان كالاى مجاز، مشمول معافيت گمركى خواهد بود.

121- كالاهاى زير نيز به عنوان بار زائر محسوب نگرديده از حمل آنها خوددارى مى‌شود:

تلويزيون و ضبطصوت بزرگ، چرخ خياطى، ماشين لباسشويى و ظرفشويى، يخچال و فريزر، آبگرمكن، اجاق گاز، دوچرخه، فرش ماشينى، ماشين بافندگى، موكت، موتور برق و كولر گازى.

122- فروشگاههاى شركت شاهد در اكثر

ايستگاههاى پروازى زائران داير است و حجاج تا يك ماه پس از بازگشت به كشور مى‌توانند اقلام مورد نياز خود را با رعايت مقررات گمركى خريدارى نمايند.

تذكرات بهداشتى

123- به دليل وجود برخى بيماريهاى شايع در عربستان، قبل از سفر نسبت به تزريق واكسن مننژيت اقدام و در طول سفر از ظروف مشترك استفاده نكنيد.

124- درصورتى كه به بيمارى خاصى مبتلا هستيد سوابق بيمارى و داروهاى مورد نياز خود را به اندازه كافى همراه خود برداريد.

125- از آغاز تا پايان سفر، نظافت را در همه جا مراعات نموده، سعى كنيد هميشه تميز و با پوشش مرتب و مناسب در مجامع حاضر شويد.

126- بهداشت محيط زندگى ضامن سلامت و مانع بروز بيماريهاى واگيردار است لذا به طور جدّى در حفظ بهداشت محل سكونت خود تلاش نمائيد.

127- در هر كاروان پزشكى مستقر است كه مسئول بهداشت و درمان زائران آن كاروان مى‌باشد، به توصيه‌هاى آنان توّجه جدى داشته باشيد.

128- وسائل شخصى خود را بطور منظم

در گوشه اتاق جمع نموده، از پاشيدگى و به هم ريختگى محيط جلوگيرى كنيد.

129- از مصرف آب از آب خورى‌هاى داخل ساختمان و خيابان‌ها و معابر پرهيز نموده، از ليوان‌هاى شخصى و يا يكبار مصرف استفاده نمائيد.

130- آب‌هاى لوله‌كشى داخل ساختمان‌ها قابل استفاده براى نوشيدن نيست لذا فقط از بطرى‌هاى آب معدنى براى آشاميدن استفاده نمائيد.

131- قبل و بعد از غذا دست‌هاى خود را با آب وصابون بشوييد.

132- هنگام استفاده از توالت، شرايط

بهداشتى را كاملًا مراعات نموده، حتماً از سيفون استفاده كنيد و پس از آن نيز دست‌هاى خود را با آب وصابون بطور كامل بشوئيد.

133- باشستن مرتب پاها و جوراب، از ايجاد بوى بد در فضاهاى عمومى و اتاق استراحت جلوگيرى‌كنيد.

134- از بردن غذا به داخل اتاق‌ها خوددارى نموده، هرگز از غذاهاى مانده استفاده نكنيد.

135- طبق مقررات دولت عربستان كشيدن سيگار در مساجد ممنوع است. لذا در مساجد و اماكن عمومى

خصوصاً مسجدالحرام و مسجدالنبىصلى الله عليه و آله سيگار نكشيد.

همچنين از كشيدن سيگار و قليان در داخل اتاق‌ها، محيط آشپزخانه و هنگامصرف غذا جداً خوددارى فرمائيد.

136- آب دهان و بينى خود را در معابر و اماكن عمومى نيانداخته، هميشه دستمال كاغذى به همراه داشته، موقع نياز از آن استفاده نمائيد.

137- اگر بيمارى خاصى داريد كه احتياج به رعايت رژيم غذايى ويژه دارد حتماً آن را به پزشك و مدير كاروان اطلاع دهيد.

138- درصورت‌بروزعلائم سرماخوردگى

از مصرف خودسرانه دارو اجتناب نموده، با پزشك كاروان تماس بگيريد.

139- از پراكنده نمودن زباله و مواد غذائى كه موجب تجمع پشه و آلودگى محيط مى‌شود خوددارى نمائيد.

140- از خوردن ميوه و سبزيجات شسته نشده خوددارى كنيد.

141- براى جبران كم آبى بدن بدليل فعاليت‌هاى روزانه و پياده‌روى زياد، مايعات بيشترى در طول روز مصرف نمائيد.

142- از نوشيدن آب شيرهاى مخصوص شستشو در مشاعر مقدسه خوددارى نمائيد.

143- باتوّجه به وضعيت هوا در فصول

مختلف سال در عربستان، و پس از مشورت با مدير كاروان از لباس‌هاى مناسب در هر فصل استفاده و همراه خود برداريد.