پیمانه ای از غدیر

مشخصات كتاب

سرشناسه: مهرپرور، عليرضا، گردآورنده

عنوان و نام پديدآور: پيمانه‌اي از غدير: شامل خطبه الغدير پيامبر اكرم صلي‌الله عليه و آله و سلم با ترجمه منظوم استاد صغير اصفهاني … / به‌اهتمام عليرضا مهرپرور

مشخصات نشر: تهران: حر، 1380.

مشخصات ظاهري: ص 359

شابك: 964-6885-25-x13500ريال؛ 964-6885-25-x13500ريال

وضعيت فهرست نويسي: فهرستنويسي قبلي

يادداشت: كتابنامه به‌صورت زيرنويس

موضوع: غدير خم -- شعر

موضوع: شعر فارسي -- مجموعه‌ها

موضوع: شعر مذهبي -- مجموعه‌ها

موضوع: غدير خم، خطبه

رده بندي كنگره: PIR4053/غ‌4م‌9 1380

رده بندي ديويي: 1فا8/00831

شماره كتابشناسي ملي: م‌80-27732

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

پيمانه‌اي از غدير

شامل خطبه الغدير پيامبر اكرم صلي‌الله عليه و آله و سلم با ترجمه منظوم استاد صغير اصفهاني …

به‌اهتمام عليرضا مهرپرور

اهداء

اين مجموعه را به پيشگاه مقدس پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم و همچنين وصيّ بحقّ و جانشين بلافصل آن حضرت يعني مولا اميرالمؤمنين حضرت علي‌بن ابيطالب عليه‌السلام و اولين شهيده‌ي راه ولايت حضرت فاطمه‌ي زهرا عليهاالسلام و اولاد طيّبين و طاهرينشان مخصوصاً بقيةاللَّه الاعظم حضرت حجة بن الحسن المهدي عجل‌اللَّه تعالي فرجه الشريف و تمام كساني كه عمر خود را در راه دفاع از حريم ولايت و امامت و بزرگداشت غدير سپري نمودند به ويژه علّامه ملّا محمّدباقر مجلسي، علّامه حاج شيخ عبدالحسين اميني و آيةاللَّه آقاي حاج سيّد احمد فقيه امامي اهدا مي‌نمايم.

مقدمه مؤلف

اشاره

مهمترين و سرنوشت‌سازترين واقعه تاريخي جهان براي انسان‌ها اظهار ولايت حضرت اميرالمؤمنين صلوات‌اللَّه عليه بوده است و اهميّت آن از اينجا معلوم مي‌شود چنان كه در روايات آمده است همه پيامبران الهي براي آن مبعوث شده‌اند. (كتاب: الامام علي بن ابي‌طالب عليه‌السَّلام عنوان صحيفة المؤمن ص 373) اين روايت را نظيري نيشابوري خيلي زيبا سروده است:

مبعوث بر ولايت او بود هر نبي

سرّ علي (ع) به هيچ پيمبر نهان نبود

كه به اين واسطه اسلام كامل گشته و خداوند متعال بر بندگانش اتمام نعمت نمود. (آيه 3 سوره مائده)

و لذا حضرات معصومين عليهم‌السلام آن روزي را كه اين واقعه مهم در آن اتفاق افتاد عيداللَّه‌الاكبر نام نهادند و هم چنين پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلم و ائمه اطهار عليهم صلوات اللَّه اهتمام زيادي به زنده نگاه داشتن اين واقعه كرده و ديگران را نيز تشويق مي‌نمودند بلكه آن را از وظائف هر مسلماني قرار دادند. بر همگان معلوم است كه يكي از راههاي زنده نگهداشتن وقايع مهمّ تاريخي نقل آن به صورت شعر مي‌باشد زيرا در اذهان و نفوس انسان‌ها اثر به‌سزائي دارد، لذا از همان روز هيجده ذي الحجه سال دهم هجرت كه به نام غدير خم بود، بعد از خطبه عجيب و مهمّ پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلّم حسّان بن ثابت اين واقعه را به صورت شعر سروده و به محضر مبارك حضرتش عرضه داشت و آن بزرگوار فرمودند تا مادامي كه براي ما شعر مي‌گوئي روح القدس تو را ياري

خواهد كرد و به اين واسطه از كار او تجليل كرده و آيندگان را ترغيب و تشويق نمودند، به همين خاطر شعراء در طول تاريخ از اين سنّت حسنه پيروي كرده و در وصف اين واقعه مهمّ اشعار فراواني سروده‌اند و به اين وسيله نسبت به شاه ولايت حضرت اميرالمؤمنين صلوات اللَّه عليه اظهار ارادت و در حدّ خويش انجام وظيفه نمودند. و اينجانب وظيفه خود را چنين تشخيص دادم كه در حدّ توان مقدار كمي از بهترين اشعاري را كه به زبان پارسي سروده شده جمع‌آوري نموده و در دسترس علاقه‌مندان به ساحت مقدّس علوي (ع) قرار دهم باشد كه ما هم از جرعه‌نوشان خم غدير محسوب شويم و لذا اين مجموعه را پيمانه‌اي از غدير نام نهادم كه شامل خطبة الغدير پيامبر اكرم صلي اللَّه عليه و آله و سلّم با ترجمه فارسي آن كه توسط مرحوم استاد صغير اصفهاني به نظم آمده است و 110 قصيده و رباعي و سرود در رابطه با عيد غدير خم مي‌باشد و اين مجموعه با نام و ياد احياء كننده غدير در قرن اخير يعني عالم كم نظير صاحب كتاب شريف الغدير مرحوم آيةاللَّه علّامه حاج شيخ عبدالحسين اميني (ره) پايان مي‌پذيرد و به اولين شهيده‌ي راه غدير يعني حضرت فاطمه‌ي زهرا سلام اللَّه عليها و آخرين ذخيره‌ي الهي و تحقق بخشنده به اهداف غدير حضرت بقيةاللَّه الاعظم عجل‌اللَّه تعالي فرجه‌الشريف اهدا مي‌گردد، اميد است با بزرگواري خودشان آن را قبول فرمايند.

تقدير و تشكر

در پايان خداي متعال را بر اين موهبت كه به‌اين بنده فرمود شاكرم. همچنين اميرمؤمنان را به خاطر اين مرحمت سپاسگزارم. ضمناً وظيفه‌ي خود مي‌دانم از كليه اساتيد و بزرگاني كه به هر نوعي اظهار لطف و محبّت نمودند و يا حقير را تشويق فرمودند مخصوصاً استاد آقاي حاج محمّد علي صاعد اصفهاني و عزيزاني كه براي چاپ و نشر اين مجموعه زحماتي را متحمّل شده‌اند تشكّر و قدرداني بنمايم.

عليرضا مهرپرور

ربيع الاول 1422 قمري

خرداد ماه 1380 شمسي

خطبة الغدير پيامبر اكرم‌

مقدمه منظومه استاد صغير اصفهاني بر خطبة الغدير

به نام خداوند لوح و قلم

فرستنده‌ي انبياء بر امم

به هست آور هر چه بالا و پست

كه او را نشان مي‌دهد هرچه هست

بگيرم به كف خامه‌ي مشكبار

كنم مشك بر مغز عالم نثار

بريزم به جام صغير و كبير

مي‌روح پرور ز خمّ غدير

در اينجا نه مقصود من شاعريست

بل اظهار اعجاز پيغمبريست

همي خواهم آن خطبه‌ي جانفزا

كه هست از لب خاتم الأنبياء

كلامي كه يكسر همه انس و جان

ندارند قدرت به اتيان آن

بياني كه تبليغ خيرالأنام

از آن گشت اكمل بدان شد تمام

نهم خلق را جمله در دسترس

كه خلق جهان راست اين خطبه بس

گر انصاف باشد ره خير و شرّ

در اين خطبه پيداست بهر بشر

بشر برده پي بر حقايق بسي

نموده است كشف دقايق بسي

جهان را سراسر ز بالا و پست

نهاده است پاي و فكنده دست

ولي با چنين هوش و تدبير و راي

به بازي گرفته است دين خداي

به هر چيز آگه ز حق غافل است

نه بر مبدء و مرجعي قائل است

نگويد به گيتي چرا آمدم

كجا مي‌روم از كجا آمدم

نداند بشر بايد از زندگي

به دست آورد حاصل بندگي

نداند كه در بندگي آن غوي

ز پيغمبري بايدش پيروي

نداند جز اسلام دين دگر

نباشد پسنديده دادگر

نداند كه از قاف كس تا بقاف

نباشد ز شرع محمّد (ص) معاف

نداند كه با بعثت عقل كلّ

تمامي پذيرفت شرع رسل

نداند كه اسلام دين خدا است

محمّد به نوع بشر رهنما است

نداند سه ره تا بخمّ غدير

چه فرمان رسيدش ز حيّ قدير

نداند چنين خطبه فاش و جلي

فرو خوانده احمد بشأن علي

نداند كه دين را چو بي‌اعتنا است

به دارين مشمول قهر خدا است

نگويم نداند كه داند تمام

ندانسته بگرفته تمّ الكلام

كنون من ز گفتار گشتم خموش

به قول رسول خدا دار گوش

خطبة الغدير پيامبر اكرم

(1) اَلْحَمدُ لِلَّهِ الَّذي عَلا في تَوَحُّدِهِ وَ دَني في تَفَرُّدِهِ

(2) وَ جَلَّ في سُلطانِهِ وَ عَظُمَ في اَرْكانِهِ

(3) وَ اَحاطَ بِكُلِ شَيئٍ وَ هُوَ في مَكانِهِ

(4) وَ قَهَرَ جَميعَ الْخَلقِ بِقُدرَتِهِ وَ بُرْهانِهِ

(5) مَجيداً لَمْ يَزَلْ مَحْمُوداً لا يَزالُ

(6) بارِئُ الْمَسمُوكاتِ وَ داحِي الْمَدحُوّاتِ

(7) وَ جَبّارُ الْاَرَضينَ وَالسَّمواتِ سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِكَةِ وَالرُّوحُ

(8) مُفَضِّلٌ عَلي جَميعِ مَنْ يَراهُ

(9) مُتَطَوِّلٌ عَلي مَنْ اَدْناهُ

(10) يَلْحَظُ كُلَّ عَيْنٍ وَ الْعُيُونُ لا تَراهُ

(11) كَريمٌ حَليمٌ ذُو أناةٍ

(12) قَدْ وَسِعَ كُلَّ شَيئٍ بِرَحْمَتِهِ وَ مَنَّ عَلَيْهِم بِنِعْمَتِهِ

(13) لا يُعَجِّلُ بانْتِقامِهِ وَ لايُبادِرُ اِلَيْهِمْ بِمَااستَحَقُّوا مِنْ عَذابِهِ

(14) قَدْ فَهِمَ السَّرائِرَ وَ عَلِمَ الضَّمائِرَ

(15) وَ لَمْ يَخْفَ عَلَيْهِ المَكْنُوناتُ وَ لَااشْتَبَهَتْ عَلَيْهِ الْخَفِيّاتُ

(16) لَهُ الْإِحاطَةُ بِكُلِّ شَئٍ وَالْغَلَبَةُ عَلي كُلِّ شَئٍ وَ الْقُوَّةُ في كُلِّ شَئٍ وَالْقُدرَةُ عَلي كُلِّ شَئٍ

(17) لَيْسَ مِثْلَهُ شَئٌ وَ هُوَ مُنْشِئُ الشَّئ حينَ لا شَيَْ

(18) دائِمٌ قائِمٌ بِالْقِسطِ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ

(19) الْعَزيزُ الْحَكيمُ

(20) جَلَّ عَنْ اَنْ تُدْرِكَهُ الْأَبصارَ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبصارُ

(21) وَ هُوَ اللَّطيفُ الْخَبيرُ لا يَلْحَقُ اَحَدٌ وَصْفَهُ مِنْ مُعايَنَةٍ

(22) وَ لايَجِدُ اَحَدٌ كَيْفَ هُوَ مِن سِرٍّ وَ عَلانِيَةٍ اِلاَّ بِما دَلَّ عَزّ وَ جَلَّ عَلي نَفسِهِ

(23) وَ اَشْهَدُ بِاَنهُ اللَّهُ الَّذي مَلَأَ الدَّهْرَ قُدْسُهُ

(24) وَالَّذي يَغْشي الْأَبَدَ نُورُهُ

(25) وَالَّذي يُنْفِذُ اَمْرُهُ بِلا مُشاوَرَةِ مُشيرٍ

(26) وَ لا مَعَهُ شَريكٌ في تَقْديرِهِ وَ لاتَفاوُتَ في تَدْبيرِهِ

(27) صَوَّرَ ما اَبْدَعَ عَلي غَيْرِ مِثالٍ

(28) وَ خَلَقَ ما خَلَقَ بِلا مَعونَةٍ مِنْ اَحَدٍ

(29) وَ لا تَكَلُّفٍ وَ لَااحْتِيالٍ

(30) اَنْشَأَها فَكانَتْ وَ بَرَاَها فَبانَتْ

(31) فَهُوَ اللَّهُ الَّذي لا اِلهَ اِلاَّ هُو الْمُتْقِنُ الصَّنْعَةِ الْحَسَنُ الصَّنيعَةِ

(32) الْعَدْلُ الَّذي لا يَجُورُ وَالْأَكْرَمُ الَّذي تَرْجِعُ اِلَيْهِ الْأُمُورُ

(33) وَ اَشْهَدُ اَنَّهُ الَّذي تواضَعَ كُلُّ شَئٍ لِقُدْرَتِهِ

(34) وَ خَضَعَ كُلُّ شَئٍ لِهَيْبَتِهِ

(35) مالِكُ الأَمْلاكِ وَ مُفَلِّكُ الْأَفْلاكِ

(36) وَ مُسَخِّرُ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ كُلٌّ يَجْري لِاَجَلٍ مُسَمّيً

(37) يُكَوِّرُ اللَّيلَ عَلَي النَّهارِ وَ يُكَوِّرُ النَّهارَ عَلَي اللَّيْلِ يَطْلُبُهُ حَثيثاً

(38) قاصِمُ كُلِّ جَبّارٍ عَنيدٍ وَ مُهْلِكُ كُلِّ شَيطانٍ مَريدٍ

(39) لَمْ يَكُنْ مَعَهُ ضِدٌّ وَ لانِدٌّ

(40) اَحَدٌ صَمَدٌ لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً اَحَدٌ

(41) اِلهٌ واحِدٌ وَ رَبٌّ ماجِدٌ

(42) يَشاءُ فَيُمْضي وَ يُريدُ فَيَقْضي

(43) وَ يَعْلَمُ فَيُحْصي وَ يُميتُ وَ يُحْيي

(44) وَ يُفْقِرُ وَ يُغْني وَ يُضْحِكُ وَ يُبْكي

(45) وَ يُدْني وَ يَقْضي وَ يَمْنَعُ وَ يُعْطي

(46) لَهُ الْمُلْكُ وَ لَهُ الْحَمْدُ

(47) بِيَدِهِ الْخَيْرُ وَ هُوَ عَلي كُلِّ شَئٍ قَديرٌ

(48) يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ

(49) لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ الْعَزيزُ الْغَفّارُ

(50) مُجيبُ الدُّعاءِ وَ مُجْزِلُ الْعَطاءِ

(51) مُحْصِي الْأَنْفاسِ وَ رَبُّ الْجِنَّةِ وَ النّاسِ

(52) لا يَشكُلُ عَلَيْهِ شَئٌ وَ لايُضْجِرُهُ صُراخُ المُستَصرِخينَ

(53) وَ لايُبْرِمُهُ اِلْحاحُ الْمُلِحّينَ الْعاصِمُ للصّالِحينَ

(54) وَالْمُوَفِّقُ لِلْمُفْلِحينَ وَ مَوْلَي الْعالَمينَ

(55) الَّذِي اسْتَحَقَّ مِنْ كُلِّ خَلْقٍ اَنْ يَشْكُرَهُ وَ يَحْمَدَهُ عَلَي السَّراءِ وَالضَّراءِ وَ الشِّدَّةِ وَ الرَّخاءِ

(56) وَ اوُمِنُ بِهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ

(57) اَسْمَعُ اَمْرَهُ وَ اُطيعُ

(58) وَ اُبادِرُ اِلي كُلِّ ما يَرْضاهُ

(59) وَ اَسْتَسْلِمُ لِقَضائِهِ رَغْبَةً في طاعَتِه وَ خَوْفاً مِنْ عُقُوبَتِهِ

(60) لِأَنَّهُ اللَّهُ الَّذي لا يُؤْمَنُ مَكْرُهُ وَ لا يُخافُ جَورُهُ

(61) اُقِرُّ لَهُ عَلي نَفْسي بِالْعُبُودِيَّةِ وَ اَشْهَدُ لَهُ بِالرُّبُوبِيَّةِ

(62) وَ اُؤَدّي ما اَوْحي اِلَيَّ حَذَراً اَنْ لا اَفْعَلَ فَتَحِلَّ بي مِنْهُ قارِعَةٌ لا يَدْفَعُها اَحَدٌ

(63) وَ اِنْ عَظُمَتْ حيلَتُهُ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ لِاَنَّهُ قَدْ اَعْلَمَني اَنّي اِنْ لَمْ اُبَلِّغْ ما اَنْزَلَ اِلَيَّ فَما بَلَّغتُ رِسالَتَهُ

(64) فَقَدْ ضَمِنَ لي تَبارَكَ وَ تَعالي الْعِصْمَةَ

(65) وَ هُوَ اللَّهُ الْكافِي الْكَريمُ فَاَوْحي اِلَيَّ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ يا اَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ في عَلِيٍّ وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ يَعْصِمُكِ مِنَ النّاس» ⁽¹⁾.

(66) مَعاشِرَ النّاسِ ما قَصَّرْتُ في تَبليغِ ما اَنْزَلَهُ اِلَيَّ وَ اَنَا مُبَيِّنٌ لَكُمْ سَبَبَ هذِهِ الْآيَةِ اِنَّ جِبْرَئيلَ عَلَيْهِ‌السَّلامُ هَبَطَ اِلَيَّ مِراراً ثَلاثاً ياْمُرُني عَنِ السَّلامِ رَبّي وَ هُوَ السَّلامُ اَنْ اَقُومَ في هذاَ الْمَشْهَدِ

(67) فَاُعْلِمَ كُلَّ اَبْيَضٍ وَ اَسْوَدٍ اَنَّ عَلِيَّ بْنَ اَبيطالِبٍ اَخي وَ وَصِيّي وَ خَليفَتي وَالْأمامُ مِنْ بَعْدي اَلَّذي مَحَلُّهُ مِنّي مَحَلُّ هروُنَ مِنْ مُوسي اِلاَّ اَنَّهُ لا نَبِيَّ بَعْدي

(68) وَ هُوَ وَلِيُّكُمْ بَعْدَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ قَدْ اَنْزَلَ اللَّهُ تَبارَكَ وَ تَعالي عَلَيَّ بِذلِكَ آيَةً مِنْ كِتابِهِ «اِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَالَّذينَ امَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلوةَ وَ يُؤتُونَ الزَّكوةَ وَ هُمْ راكِعُونَ» ⁽¹⁾.

(69) وَ عَلِيّ‌بنُ اَبيطالِبٍ اَقامَ الصَّلوةَ وَ اتَي الزَّكوةَ وَ هُوَ راكِعٌ يُريدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ في كُلِّ حالٍ

(70) وَ سَاَلْتُ جِبْرَئيلَ عَلَيْهِ‌السَّلامُ أنْ يَسْتَعْفِيَ لي عَنْ تَبْليغِ ذلِكَ اِلَيْكُمْ اَيُّهَا النّاسُ لِعِلْمي بِقِلَّةِ الْمُتَّقينَ وَ كَثْرَةِ الْمُنافِقينَ وَ اِذْ غالِ الْآثِمينَ وَ حِيَلِ الْمُسْتَهْزِئينَ بالْإسلامِ الَّذينَ وَصَفَهُمُ اللَّهُ في كِتابِهِ بِاَنَّهُم يَقُولُونَ بِاَلْسِنَتِهِمْ ما لَيْسَ في قُلُوبِهِمْ وَ يَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظيمٌ وَ كَثْرَةُ اَذاهُمْ لي غَيْرُ مَرَّةٍ حَتّي سَمُّوني اُذُناً وَ زَعَمُوا اَنّي كَذلِكَ لِكَثْرَةِ مُلازَمَتِهِ اِيّايَ وَ اِقْبالي عَلَيْهِ حَتّي اَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ في ذلِكَ وَ «مِنْهُمُ الَّذينَ يُؤْذُونَ النَّبِيَّ وَ يَقُولونَ هُوَ اُذُنٌ» ⁽²⁾قُلْ اُذُنُ عَلِيٍّ الَّذينَ يَزْعُمُونَ اَنَّهُ اُذُنُ «خَيْرٍ لَكُمْ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ يُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنينَ» ⁽³⁾وَ لَوْ شِئْتُ اَنْ اُسَمِيَّ بِأَسْمائِهِمْ لَسَمَّيْتُ وَ اَنْ اُومِيَ اِلَيْهِمْ بَاَعْيانِهِمْ لَاَوْمَيْتُ وَ اَنْ اَدُلَّ عَلَيْهِمْ لَدَلَلْتُ وَ لكِنّي وَاللَّهِ في اُمُورِهِمْ قَدْ تَكَرَّمْتُ وَ كُلُّ ذلِكَ لا يُرْضِي اللَّهَ مِنّي اِلاَّ اَنْ اُبَلِّغَ ما اَنْزَلَ اِلَيَّ ثُمَّ تَلا عَليه‌السَّلامُ «يا اَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما اُنْزِلَ اِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ» ⁽⁴⁾في عَلِيٍّ «وَ اِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ» ⁽⁵⁾.

(71) فَاعْلَمُوا مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ قَدْ نَصَبَهُ لَكُمْ وَلِيّاً وَ اِماماً مُفْتَرَضاً طاعَتُهُ عَلَي الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ عَلَي التّابِعينَ لَهُمْ بِاِحْسانٍ وَ عَلَي الْبادي وَ الْحاضِرِ وَ عَلَي الْأَعْجَمِيِّ وَ الْعَرَبِيِّ وَ الْحُرِّ وَ الْمَملوكِ وَ الصَّغيرِ وَ الْكَبيرِ وَ عَلَي الْأَبْيَضِ وَ الْأَسْوَدِ وَ عَلي كُلِّ مُوَحِّدٍ ماضٍ حُكْمُهُ جايِزٌ قَوْلُهُ نافِذٌ اَمْرُهُ مَلْعُونٌ مَنْ خالَفَهُ مَرْحُومٌ مَنْ تَبِعَهُ وَ مَنْ صَدَّقَهُ فَقَدْ غَفَرَهُ اللَّهُ لَهُ وَ لِمَنْ سَمِعَ مِنْهُ وَ اَطاعَ لَهُ

(72) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ اخِرُ مَقامٍ اَقُومُهُ في هذَا الْمَشْهَدِ فَاسْمَعُوا وَ اَطيعُوا وَ انْقادُوا لِاَمْرِ رَبِّكُمْ

(73) فَاِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ هُوَ رَبُّكُمْ وَ وَلِيُّكُمْ وَ اِلهُكُمْ ثُمَّ مِنْ دُونِهِ رَسُولُهُ مُحَمَّدٌ وَلِيُّكُمْ وَالْقائِمُ الْمُخاطِبُ لَكُمْ ثُمَّ مِنْ بَعْدي عَلِيٌّ وَلِيُّكُمْ وَ اِمامُكُمْ بِاَمْرِاللَّهِ رَبِّكُمْ ثُمَّ الْأِمامَةُ في ذُرِيَّتي مِنْ وُلْدِهِ اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ يَوْمَ تَلْقَوْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لا حَلالَ اِلاَّ ما اَحَلَّهُ اللَّهُ وَ لا حَرامَ اِلاَّ ما حَرَّمَهُ اللَّهُ عَرَّفَنِي الْحَلالَ وَ الْحَرامَ وَ اَنَا أَفْضَيْتُ بِما عَلَّمَني رَبّي مِنْ كِتابِهِ وَ حَلالِهِ وَ حَرامِهِ اِلَيْهِ

(74) مَعاشِرَ النّاسِ ما مِنْ عِلْمٍ اِلاَّ وَ قَدْ اَحْصاهُ اللَّهُ فِيَّ وَ كُلُّ عِلْمٍ عُلِّمْتُهُ فَقَدْ اَحْصَيْتُهُ في عَلِيٍّ اِمامِ الْمُتَّقينَ ما مِنْ عِلْمٍ اِلاَّ وَ قَدْ عَلَّمْتُهُ عَلِيّاً وَ هُوَ الْإمامُ المُبين

(75) مَعاشِرَ النّاسِ لا تَضِلُّوا عَنْهُ وَ لاتَنْفِرُوا مِنْهُ وَ لاتَستَنْكِفُوا مِنْ وِلايَتِهِ فَهُوَ الَّذي يَهْدي اِلَي الحَقِّ وَ يَعْمَلُ بِهِ وَ يُزْهِقُ الْباطِلَ وَ يَنْهي عَنْهُ وَ لاتَاْخُذُهُ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لائِمٍ ثُمَّ اِنَّهُ اَوَّلُ مَنْ امَنَ بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الَّذي فَدي رَسُولَ اللَّهِ بِنَفْسِهِ وَ الَّذي كانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ وَ لااَحَدَ يَعْبُدُ اللَّهَ مَعَ رَسُولِهِ مِنَ الرِّجالِ غَيْرُهُ

(76) مَعاشِر النّاسِ فَضِّلُوهُ فَقَدْ فَضَّلَهُ اللَّهُ وَ اقْبِلُوهُ فَقَدْ نَصَبَهُ اللَّهُ

(77) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ اِمامٌ مِنَ اللَّهِ وَ لَنْ يَتُوبَ اللَّهُ عَلي اَحَدٍ اَنْكَرَ وِلايَتَهُ وَ لَنْ يَغفِرَ اللَّهُ لَهُ حَتْماً عَلَي اللَّهِ اَنْ يَفْعَلَ ذلِكَ بِمَنْ خالَفَ اَمْرَهُ فيهِ وَ اَنْ يُعَذِّبَهُ عَذاباً نُكْراً اَبَدَ الْآبادِ وَ دَهْرَ الدُّهُورِ فَاحْذَرُوا اَنْ تُخالِفُوهُ فَتَصْلُوا ناراً وَ قُودُ هاَ النّاسُ وَ الْحِجارَةُ اُعِدَّتْ لِلْكافِرينَ

(78) أَيُّهَا النّاسُ بي وَ اللَّهِ بَشَّرَ الْأَوَّلُونَ مِنَ النَّبِييّنَ وَ المُرْسَلينَ وَ اَنَا خاتِمُ الْأَنبِياءِ وَ الْمُرسَلينَ وَ الْحُجَّةُ عَلي جَميعِ الْمَخْلُوقينَ مِنْ اَهْلِ السَّمواتِ وَ الْأَرَضينَ فَمَنْ شَكَّ في ذلِكَ فَهُوَ كافِرٌ كُفْرَ الْجاهِليَّةِ الْأُولي وَ مَنْ شَكَّ في شَيْ‌ءٍ مِنْ قَوْلي هذا فَقَدْ شَكَّ فِي الْكُلِّ مِنْهُ وَ الشّاكُّ فِي الْكُلِّ فَلَهُ النّارُ

(79) مَعاشِرَ النّاسِ حَبانِيَ اللَّهُ بِهذِهِ الْفَضيلَةِ مَنّاً مِنْهُ عَلَيَّ وَ اِحْساناً مِنْهُ اِلَيَّ وَ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ لَهُ الْحَمْدُ مِنّي اَبَدَ الْأبِدينَ وَ دَهْرَ الدّاهِرينَ عَلي كُلِّ حالٍ

(80) مَعاشِرَ النّاسِ فَضِّلُوا عَلِيّاً فَإِنَّهُ اَفْضَلُ النّاسِ بَعْدي مِنْ ذَكَرٍ وَ اُنْثي بِنا اَنْزَلَ اللَّهُ الرِّزْقَ وَ بَقِيَ الْخَلْقُ

(81) مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَغْضُوبٌ مَغْضُوبٌ مَنْ رَدَّ قَوْلي هذا وَ لَمْ يُوافِقْهُ اَلا اِنَّ جِبْرَئيلَ خَبَّرَني عَنِ اللَّهِ تَعالي بِذلِكَ وَ يَقُولُ مَنْ عادي عَلِيّاً وَ لَمْ يَتَوَلَّهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَتي وَ غَضَبي «فَلْتَنْظُر نَفْسٌ ما قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتّقُوا اللَّهَ» ⁽¹⁾اَنْ تُخالِفُوهُ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِها «اِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما تعْمَلُونَ» ⁽²⁾.

(82) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ جَنْبُ اللَّهِ الَّذي نَزَلَ في كِتابِهِ «يا حَسْرَتي عَلي ما فَرَّطْتُ في جَنْبِ اللَّهِ» ⁽³⁾.

(83) مَعاشِرَ النّاسِ تَدَبَّرُوا الْقُرانَ وَافْهَمُوا آياتِهِ وَ انْظُرُوا اِلي مُحْكَماتِهِ وَ لاتَتَّبِعُوا مُتَشابِهَهُ

(84) فَوَ اللَّهِ لَنْ يُبَيِّنَ لَكُمْ زَواجِرَهُ وَ لايُوضِحُ لَكُمْ تَفْسيرَهُ اِلَّاالَّذي اَنا آخِذٌ بِيَدِهِ وَ مُصْعِدُهُ اِلَيَّ وَ شائِلٌ بِعَضُدِهِ وَ مُعْلِمُكُمْ اَنَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَهذا عَلِيٌ مَوْلاهُ وَ هُوَ عَلِيُّ بْنُ اَبيطالِبٍ اَخي وَ وَصِيّي وَ مُوالاتُهُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَنْزَلَها عَلَيّ

(85) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ عَلِيّاً وَ الطَّيِّبينَ مِنْ وُلْدي هُمُ الثِّقْلُ الْأَصْغَرُ وَ الْقُرْءانُ هُوَ الثِّقْلُ الْأَكْبَرُ فَكُلُّ واحِدٍ مُنْبِئٌ عَنْ صاحِبِهِ وَ مُوافِقٌ لَنْ يَفْتَرِقا حَتّي يَرِدا عَلَيَّ الْحَوْضَ اُمَناءُ اللَّهِ في خَلْقِهِ وَ حُكّامُه في اَرضِهِ

(86) اَلا وَ قَدْ اَدَّيْتُ اَلا وَ قَدْ بَلَّغْتُ اَلا وَ قَدْ اَسْمَعْتُ اَلا وَ قَدْ اَوْضَحْتُ اَلا وَ اِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ قالَ وَ اَنَا قُلْتُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ اَلا اِنَّهُ لَيْسَ اَميرُالْمُؤمِنينَ غَيْرَ اَخي هذا وَ لاتَحِلُّ اِمْرَةُ الْمُؤمِنينَ بَعدي لِاَحَدٍ غَيْرِهُ

ثُمَّ ضَرَبَ بِيَدِهِ اِلي عَضُدِهِ فَرَفَعَهُ وَ كانَ مُنْذُ اَوَّلِ ما صَعَدَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ شالَ عَلِيّاً حَتّي صارَتْ رِجْلاهُ مَعَ رُكْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ ⁽⁴⁾.

(87) ثُمَّ قالَ مَعاشِرَ النّاسِ هذا عَلِيٌ اَخي وَ وَصِيّي وَ واعي عِلْمي وَ خَليفَتي عَلي اُمَّتي وَ عَلي تَفْسيرِ كِتابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الدّاعي اِلَيْهِ وَالْعامِلُ بِما يَرْضاهُ وَالْمُحارِبُ لِأَعْدائِه وَ الْمُوالي عَلي طاعَتِهِ وَ النّاهي عَنْ مَعْصِيَتِهِ خَليفَةُ رَسُولِ اللَّهِ وَ اَميرُ المُؤْمِنينَ وَ الْإمامُ الْهادي وَ قاتِلُ النّاكثينَ وَ الْقاسِطينَ وَ الْمارِقينَ بِاَمْرِ اللَّهِ اَقُولُ «ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ» ⁽¹⁾بِاَمْرِ اللَّهِ رَبّي اَقولُ

(88) اَللّهُمَّ والِ مَنْ والاهُ وَ عادِ مَنْ عاداهُ وَالْعَنْ مَنْ اَنْكَرَهُ وَ اَغْضِبْ عَلي مَنْ جَحَدَ حَقَّهُ

(89) اَللّهُمَ اِنَّكَ اَنْزَلْتَ عَلَيَّ اَنَّ الْأِمامَةَ لَعَلِيٍّ وَلِيِّكَ عِنْدَ تِبْياني ذلِكَ وَ نَصْبي اِيّاهُ بِما اَكْمَلْتَ لِعِبادِكَ مِنْ دينِهِمْ وَ اَتْمَمْتَ عَلَيْهِمْ نِعْمَتَكَ وَ رَضيتَ لَهُمْ الأسلامَ ديناً فَقُلْتَ «وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الاْسلامِ ديناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْأخِرَةِ مِنَ الْخاسِرينَ» ⁽²⁾اَللّهُمَّ اِنّي اُشْهِدُكَ اَنّي قَدْ بَلَّغْتُ

(90) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّما اَكْمَلَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ دينَكُمْ بِاِمامَتِهِ فَمَنْ لَمْ يَاْتَمَّ بِهِ وِ بِمَنْ يَقُومُ مَقامَهُ مِنْ وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ اِلي يَومِ القِيمَةِ وَ الْعَرْضِ عَلَي اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَاُولئِكَ الَّذينَ «حَبِطَتْ اُعْمالُهُمْ وَ فِي النّارِهُمْ خالِدُونَ» ⁽³⁾«لا يُخَفِّفُ اللَّهُ عَنْهُمُ الْعَذابَ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ» ⁽⁴⁾.

(91) مَعاشِرَ النّاسِ هذا عَلِيٌّ اَنْصَرُكُمْ لي وَ اَحَقُّكُمْ بي وَ اَقْرَبُكُم اِلَيَّ وَ اَعَزُّكُمْ عَلَيَّ وَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ اَنَا عَنْهُ راضِيانِ وَ ما نَزَلَتْ آيَةُ رِضَيً اِلاَّ فيهِ وَ ما خاطَبَ اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا اِلاَّ بَدَأَ بِهِ وَ لانَزَلَتْ آيَةُ مَدْحٍ فِي الْقُرءانِ اِلاَّ فيهِ وَ لا شَهِدَ اللَّهُ بِالْجَنَّةِ في هَلْ اَتي عَلَي الْإِنسانِ اِلاَّ لَهُ وَ لا اَنْزَلَها في سِواهُ وَ لا مَدَحَ بِها غَيْرُهُ

(92) معاشِرَ النّاسِ هُوَ ناصِرُ دينِ اللَّهِ وَ الْمُجادِلُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَ هُوَ التَّقِيُّ النَّقِيُّ الْهادِي الْمَهْدِيُّ نَبِيُّكُمْ خَيْرُ نَبِيٍّ وَ وَصِيُّكُمْ خَيْرُ وَصِيٍّ وَ بَنُوهُ خَيْرُ الْأَوصِياءِ

(93) مَعاشِرَ النّاسِ ذُرِّيَةُ كُلِّ نَبِيٍّ مِن صُلْبِه وَ ذُرِيَّتي مِنْ صُلْبِ عَلِيّ

(94) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اِبْليسَ اَخْرَجَ آدَمَ مِنَ الْجَنَّةِ بِالْحَسَدِ فَلا تَحْسُدُوهُ فَتَحْبِطَ اَعْمالُكُمْ وَ تَزِلَّ اَقْدامُكُمْ فَاِنَّ آدَمَ عَلَيْهِ‌السَّلام اُهْبِطَ اِلَي الْأَرضِ بِخَطيئَةٍ واحِدَةٍ وَ هُوَ صَفْوَةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَكَيْفَ بِكُمْ وَ اَنْتُمْ أنتم وَ مِنْكُمْ اَعْداءُ اللَّهِ

(95) ألا اِنَّهُ لا يُبْغِضُ عَلِيّاً اِلاَّ شَقِيٌّ وَ لايَتَوَلّي عَلِيّاً اِلاَّ تَقِيٌّ وَ لايُؤْمِنُ بِهِ اِلاَّ مُؤْمِنُ مُخْلِصٌ وَ في عَلِيٍّ وَ اللَّهِ نَزَلَتْ سُورَةُ الْعَصْرِ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحمن الرَّحيم وَ الْعَصْرِ» ⁽¹⁾اِلي آخِرِه

(96) مَعاشِرَ النّاسِ قَدِ اسْتَشْهَدْتُ اللَّهَ وَ بَلَّغْتُكُمْ رِسالَتي وَ ما عَلَي الرَّسُولِ اِلّا الْبَلاغُ المُبينُ

(97) مَعاشِرَ النّاسِ «اِتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لاتَمُوتُنَّ اِلاَّ وَ اَنتُمْ مُسْلِمُونَ» ⁽²⁾.

(98) مَعاشِرالنّاسِ آمِنُوا بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ وَ النُّورِ الَّذي اُنْزِلَ مَعَهُ ⁽³⁾«مِنْ قَبْلِ اَنْ نَطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّها عَلي اَدْبارِها» ⁽⁴⁾مَعاشِرَ النّاسِ اَلنُّورُ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فِيَّ ثُمَّ مَسْلوكٌ في عَلِيٍّ ثُمَّ في النَّسْلِ مِنْهُ اِلَي الْقائِمِ الْمَهْدِيِّ الَّذي يَاْخُذُ بِحَقِّ اللَّهِ وَ بِكُلِّ حَقٍّ هُوَ لَنا لِاَنَّ اللَّهَ عَزَّوَ جَلَّ قَدْ جَعَلَنا حُجَّةً عَلَي الْمُقِصِّرينَ وَ الْمُعانِدينَ وَ الْمُخالِفينَ و الْخائِنينَ و الْآثمينَ و الظّالِمينَ مِنْ جَميعِ الْعالَمينَ

(99) مَعاشِرَ النّاسِ اِنّي اُنْذِرُكُم اَنّي رَسُولُ اللَّهِ اِلَيْكُم قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِيَ الرُّسُلُ اَفَاَنْ مِتُّ اَوْ قُتِلْتُ انْقَلَبْتُمْ عَلي اَعْقابِكُمْ وَ مَنْ يَنْقَلِبْ عَلي عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيَجْزِي اللَّهُ الشّاكِرينَ

(100) اَلا وَ اِنَّ عَلِيّاً هُوَ الْمَوصُوفُ بِالصَّبْرِ وَ الشُّكْرِ ثُمَّ مِنْ بَعْدِهِ وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ

(101) مَعاشِرَ النّاسِ لا تَمُنُّوا عَلَي اللَّهِ تَعالي اِسْلامَكُمْ فَيُسْخِطَ عَلَيْكُمْ وَ يُصيبَكُمْ بِعَذابٍ مِنْ عِنْدِهِ اِنَّهُ لَبِالْمِرْصادِ

(102) مَعاشِرَ النّاسِ سَيَكُونُ مِنْ بَعْدي اَئِمةً يَدْعُونَ اِلَي النّارِ وَ يَوْمَ الْقِيمَةِ لا يُنْصَرُونَ، مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّه تعالي وَ اَ نَا بَريئانِ مِنْهُمْ، مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُمْ وَ اَشْياعَهُمْ وَ اَتْباعَهُمْ وَ اَنْصارَهُمْ في الدَّرْكِ الْاَسْفَلِ مِنَ النّارِ وَ لَبِئْسَ مَثْوَي الْمُتَكَبِّرينَ، ألا اِنَّهُمْ اَصْحابُ الصَّحيفَةِ، فَلْيَنْظُر اَحَدُكُمْ في صَحيفَتِهِ

(قالَ فَذَهَبَ عَلَي النّاسِ اِلاَّ شِرْ ذِمَةً مِنْهُمْ اَمْرُ الصَّحيفَةِ)

(103) مَعاشِرَ النّآسِ اِنّي اَدَعُها اَمانَةً وَ وِراثَةً في عَقِبي اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ وَ قَدْ بَلَّغْتُ ما اُمِرْتُ بَتَبْليغِهِ حُجَّةً عَلي كُلِّ حاضِرٍ وَ غائِبٍ وَ عَلي كُلِّ اَحَدٍ مِمَّنْ شَهِدَ اَوْلَمْ يَشْهَدْ وُلِدَ اَوْ لَمْ يُولَدُ فَلْيُبَلِّغِ الْحاضِرُ الْغائِبَ وَالْوالِدُ الْوَلَدَ اِلي يَوْمِ الْقِيمَةِ

(104) وَ سَتَجْعَلُونَها مُلْكاً اِغْتِصاباً اَلا لَعَنَ اللَّهُ الْغاصِبينَ وَ الْمُغْتَصِبينَ وَ عِنْدَها سَنَفْرُغُ لَكُمْ اَيُّهَا الثَّقَلانِ فَيُرسِلُ عَلَيْكُما شُواظٌ مِنْ نارٍ وَ نُحاسٌ فَلا تَنْتَصِرانِ

(105) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَكُنْ يَذَرُكُمْ عَلي ما اَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتّي يَميزَ الْخَبيثَ مِنَ الطَّيِبِ وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَي الْغَيْبِ

(106) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّهُ ما مِنْ قَرْيَةٍ اِلاَّ وَ اللَّهُ مُهْلِكُها بِتَكْذيبِها وَ كذلِكَ يُهْلِكُ الْقُري وَ هِيَ ظالِمَةٌ كَما ذَكَرَ اللَّهُ تَعالي وَ هذا اِمامُكُم وَ وَلِيُّكُمْ وَ هُوَ مَواعيدُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَصْدُقُ ما وَعَدَهُ

(107) مَعاشِرَ النّاسِ قَدْ ضَلَّ قَبْلَكُمْ اَكْثَرُ الْأَوَّلينَ وَ اللَّهِ لَقَدْ اَهْلَكَ الْأَوَّلينَ وَ هُوَ مُهْلِكُ الْأخِرينَ

(108) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ اللَّهَ قَدْ اَمَرَني وَ نهاني وَ قَدْ اَمَرْتُ عَلِيّاً وَ نَهَيْتُهُ فَعَلِمَ الْأَمْرَ وَ النَّهيَ مِنْ رَبِّهِ عَزَّوَجَلَّ فَاسْمَعُوا لِاَمْرِهِ تَسْلِمُوا وَ اَطيعُوهُ تَهْتَدُوا وَ انْتَهُوا لِنَهْيِهِ تَرْشُدُوا وَ صيرُوا اِلي مُرادِهِ وَ لا يَتَفَرَّقُ بِكُمُ السُّبُلُ عَنْ سَبيلِهِ

(109) اَ نَا صِراطُ اللَّهِ الْمُستَقيمُ الَّذي اَمَرَكُمْ بِاِتِّباعِهِ ثُمَّ عَلِيٌّ مِنْ بَعْدي وُلْدي مِنْ صُلْبِهِ اَئِمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَ بِهِ يَعْدِلُونَ (ثُمَّ قَرَأَ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ) «اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ» ⁽¹⁾اِلي اخِرِها (وَ قالَ) فِيَّ نَزَلَتْ وَ فيهِمْ نَزَلَتْ وَ لَهُمْ عَمَّتْ وَ اِيّاهُمْ خَصَّتْ اُولئِكَ اَوْلِياءُ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ⁽²⁾اَلا اِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْغالِبُونَ ⁽³⁾.

(110) اَلا اِنَّ اَعْداءَ عَلِيٍّ هُمْ اَهْلُ الشِّقاقِ الْعادُونَ وَ اِخوانُ الشَّياطينَ الَّذينَ يُوحِي بَعْضُهُمْ اِلي بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً

(111) اَلا اِنَّ اَوْليائَهُمَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ ذَكَرَهُمُ اللَّهُ في كِتابِهِ فَقالَ عَزَّوَ جَلَّ «لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَ الْيَومِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ» ⁽⁴⁾إلي آخِرِ الْآيَةِ

(112) اَلا اِنَّ اَوْلِياءَهُمُ الَّذينَ وَ صَفَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فَقالَ «الَّذينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إيمانَهُمْ بِظُلمٍ اُوْلئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَ هُمْ مُهْتَدونَ» ⁽¹⁾اَلا اِنَّ اَوْلِيائَهُمُ الَّذينَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ آمِنينَ وَ تَتَلَقَّهُمُ الْمَلئِكَةُ بِالتَّسليمِ اَنْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوها خالِدينَ ⁽²⁾اَلا اِنَّ اَولِيائَهُمُ الَّذينَ قالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ حِسابٍ ⁽³⁾.

(113) اَلا اِنَّ اَعْدائَهُمْ اَلَّذينَ يَصْلَوْنَ سَعيراً ⁽⁴⁾اِنَّ اَعْدائَهُمُ الَّذينَ يَسْمَعُونَ لِجَهَنَّمَ شَهيقاً وَ هِيَ تَفُورُ وَ لَها زَفيرٌ ⁽⁵⁾«كُلَّما دَخَلَتْ اُمَّةٌ لَعَنَتْ اُخْتَها» ⁽⁶⁾(الْأيَة) اَلا اِنَّ اَعْدائَهُمُ الَّذينَ قالَ اللَّهُ عَزَّ و جَلَّ «كُلَّما اُلْقِيَ فيها فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُها اَلَمْ يَأتِكُمْ نَذيرٌ» ⁽⁷⁾(الْأيَة)

(114) اَلا اِنَّ اَوْلِيائَهُمُ «الَّذينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ اَجْرٌ كَبيرٌ» ⁽⁸⁾.

(115) مَعاشِرَ النّاسِ شَتّانَ ما بَيْنَ السَّعيرِ وَ الْجَنَّةِ عَدُوُّنا مَنْ ذَمَّهُ اللَّهُ وَ لَعَنَهُ وَ وَلِيُّنا مَنْ اَحَبَّهُ اللَّهُ وَ مَدَحَهُ

(116) مَعاشِرَ النّاسِ ألا وَ اِنّي مُنْذِرٌ وَ عَلِيٌّ هادٍ مَعاشِرَ النّاسِ اِنّي نَبِيٌّ وَ عَلِيٌّ وَصِيّي

(117) اَلا وَ اِنَّ خاتِمَ الْأَئِمَّةَ مِنّا الْقائِمُ الْمَهْدِيُّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ، ألا اِنَّهُ الظّاهِرُ عَلَي الدّينِ، ألا اِنَّهُ الْمُنْتَقِمُ مِنَ الظّالِمينَ، ألا اِنَّهُ فاتِحُ الْحُصُونِ وَ هادِمُها، ألا اِنَّهُ قاتِلُ كُلِّ قَبيلَةٍ مِنْ اَهْلِ الشِّركِ، ألا اِنَّهُ مُدْرِكُ كُلِّ ثارٍ لِأَولِياء اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، ألا اِنَّهُ ناصِرُ دينِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ، ألا اِنَّهُ الْغَرّافُ مِنْ بَحْرٍ عَميقٍ، ألا اِنَّهُ يَسِمُ كُلَّ ذي فَضْلِ بِفَضْلِهِ وَ كُلَّ ذي جَهْلٍ بِجَهْلِهِ، ألا اِنَّهُ خِيَرةُ اللَّهِ و مُختارُه، ألا اِنَّهُ وارِثُ كُلِّ علمٍ و المُحيطُ بِه، ألا اِنَّهُ الْمُخْبِرُ عَنْ رَبِّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْمُنَبِّهُ بِاَمْرِ إيمانِهِ، ألا اِنَّهُ الرَّشيدُ السَّديدُ، ألا اِنَّهُ الْمُفَوَّضُ اِلَيْهِ، ألا اِنَّهُ قَدْ بَشَّرَ بِهِ مَنْ سَلَفَ بَيْنَ يَدَيْهِ، ألا اِنَّهُ الْباقي حُجَّةً وَ لا حُجَّةَ بَعْدَهُ وَ لا حَقَّ اِلاَّ مَعَهُ وَ لا نوُرَ اِلاَّ عِنْدَهُ، ألا اِنَّهُ لا غالِبَ لَهُ وَ لا مَنْصُورَ عَلَيْهِ، ألا اِنَّهُ وَلِيُّ اللَّهِ في اَرضِهِ وَ حَكَمِهِ في خَلْقِهِ وَ اَمينُهُ في سِرِّهِ وَ عَلانِيَتِهِ

(118) مَعاشِرَ النّاسِ قَدْ بَيَّنْتُ لَكُمْ وَ اَفْهَمْتُكُمْ وَ هذا عَلِيٌّ يُفَهِّمُكُمْ بَعْدي

(119) اَلا و اِنَّ عِنْدَ انْقِضاءِ خُطْبَتي اَدْعُوكُمْ اِلي مُصافَقَتي عَلي بَيْعَتِهِ وَ الْأقْرارِ بِهِ ثُمَّ مُصافَقَتِهِ مِنْ بَعْدي، ألا وَ اِنّي قَدْ بايَعْتُ اللَّهَ وَ عَلِيٌّ قَدْ بايَعَني وَ اَنَا آخِذُكُمْ بِالْبَيْعَةِ لَهُ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «فَمَنْ نَكَثَ فَاِنَّما يَنْكُثُ عَلي نَفْسِهِ» ⁽¹⁾(الْأيَة)

(120) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ الْحَجَّ وَ الصَّفا وَ الْمَروَةَ وَ الْعُمْرَةَ مِنْ شَعائِرَ اللَّهِ «فَمَنْ حَجَّ الْبَيْتَ اَوِاعْتَمَرَ» ⁽²⁾(الْأيَة)، مَعاشِر النّاسِ حِجُّوا الْبَيْتَ فَما وَرَدَهُ اَهْلُ بَيْتٍ اِلَّااسْتَغْنَوْا وَ لا تَخَلَّفُوا عَنْهُ اِلاَّ افْتَقَرُوا، مَعاشِرَ النّاسِ ما وَقَفَ بِالْمَوقِفِ مُؤْمِنٌ اِلاَّ غَفَرَ اللَّهُ لَهُ ما سَلَفَ مِنْ ذَنْبِهِ اِلي وَقْتِهِ ذلِكَ فَاِذَا انْقَضَتْ حُجَّتُهُ اِسْتَوْقَفَ عَمَلُهُ، مَعاشِرَ النّاسِ اَلْحُجّاجُ مُعانُونَ وَ نَفَقاتُهُم مُخَلَّفَةٌ وَ اللَّهُ لا يُضيعُ اَجْرَ الْمُحسِنينَ، مَعاشِرَ النّاسِ حِجُّوا الْبَيْتَ بِكَمالِ الدّينِ وَ النَّفَقَةِ وَ لا تَنْصَرِفُوا عَنِ الْمَشاهِدِ اِلاَّ بِتَوبَةٍ وَ اِقْلاعٍ

(121) مَعاشِرَ النّاسِ اَقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُوا الزَّكوةَ كَما اَمَرَكُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَئِنْ طالَ عَلَيْكُمُ الْأَمَدُ فَقَصَّرْتُمْ اَوْ نَسيتُمْ فَعَلِيٌّ وَلِيُّكُمْ وَ مُبَيِّنٌ لَكُمْ الَّذي نَصَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَعْدي وَ مَنْ خَلَقَهُ اللَّهُ مِنّي وَ مَنْ يُخْبِرُكُمْ بِما تَسْئَلُونَ عَنْهُ وَ يُبَيِّنُ لَكُم ما لا تَعْمَلُونَ ألا اِنَّ الْحَلالَ وَ الْحَرامَ اَكْثَرُ مِنْ اَنْ اُحْصِيَهُما وَ اُعَرِّفَهُما فَآمُرَ بِالْحَلالِ وَ اَنْهي عَنِ الْحَرامِ في مَقامٍ واحِدٍ فَاُمِرْتُ اَنْ آخُذَ الْبَيْعَةَ عَلَيْكُمْ وَ مِنْكُمْ وَ الصَّفْقَةَ لَكُمْ بِقَبُولِ ما جِئْتُ بِهِ عَنِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ في عَلِيٍّ اَميرِالْمُؤْمِنينَ وَ الْأَئِمَّةِ مِنْ بَعْدِهِ الَّذينَ هُمْ مِنّي وَ مِنْهُ اَئِمَّةٌ قائِمُهُمُ الْمَهْدِيُّ اِلي يَوْمِ الْقِيامَةِ الَّذي يَقْضي بِالحَقّ

(122) مَعاشِرَ النّاسِ كُلُّ حَلالٍ دَلَلْتُكُمْ عَلَيْهِ وَ كُلُّ حَرامٍ نَهَيْتُكُمْ عَنْهُ فَاِنّي لَمْ اَرْجِعْ عَنْ ذلِكَ وَ لَمْ اُبَدِّلْ، ألا فَاذْكُرُوا ذلِكَ وَاحْفَظُوهُ وَ تَواصَوْا بِهِ وَ لا تُبِدِّلُوهُ وَ لا تُغَيِّرُوهُ

(123) اَلا وَ اِنّي قَدْ اُجَدِّدُ الْقَوْلَ، ألا فَاَقيمُوا الصَّلوةَ وَ آتُوا الزَّكوةَ وَاْمُرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ، ألا وَ اِنَّ رَاْسَ الْأَمرِ بِالْمَعْرُوفِ اَنْ تَنْتَهُوا اِلي قَوْلي وَ تُبَلِّغُوهُ مَنْ لَمْ يَحْضُرْهُ وَ تَاْمُرُوهُ بِقَبُولِهِ وَ تَنْهَوْهُ عَنْ مُخالَفَتِهِ فَاِنَّهُ اَمْرٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مِنّي وَ لا اَمْرَ بِمَعْرُوفٍ وَ لا نَهْيَ عَنْ مُنْكَرٍ اِلاَّ مَعَ اِمامٍ مَعْصُومٍ

(124) مَعاشِرَ النّاسِ الْقُرءانُ يُعَرِّفُكُمْ اَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ بَعْدِهِ وُلْدُهُ وَ عَرَّفْتُكُمْ اَنَّهُمْ مِنّي وَ مِنْهُ حَيْثُ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ كَلِمَةً باقِيَةً في عَقِبِهِ وَ قُلْتُ لَنْ تَضِلُّوا ما اِنْ تَمَسَّكْتُمْ بِهِما

(125) مَعاشِرَ النّاسِ التَّقْوي التّقوي اِحْذَرُوا السّاعَةَ كَما قالَ اللَّهُ تَعالي «اِنَّ زَلْزَلَةَ السّاعَةِ شَيْ‌ءٌ عَظيمٌ» ⁽¹⁾اُذْكُرُوا الْمَماتَ وَ الْحِسابَ وَ الْمَوازينَ وَ الْمُحاسِبَةَ بَيْنَ يَدَيْ رَبِّ الْعالَمينَ وَ الثَّوابَ وَ الْعِقابَ فَمَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ اُثيبَ وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِئَةِ فَلَيْسَ لَهُ فِي الْجِنانِ نَصيبٌ

(126) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّكُمْ اَكْثَرُ مِنْ اَنْ تُصافِقُوني بِكَفٍّ واحَدَةٍ وَ اَمَرَنِيَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ اَنْ آخُذَ مِنْ اَلْسِنَتِكُمُ الاِْقرارَ بِما عَقَدْتُ لِعَلِيٍّ مِنْ اِمْرَةِالْمُؤْمِنينَ وَ مَنْ جاءَ بَعْدَهُ مِنَ الْأَئِمَّةِ مِنّي وَ مِنْهُ عَلي ما أعْلَمْتُكُمْ اِنَّ ذُرِيَّتي مِنْ صُلْبِهِ

(127) فَقُولُوا بِاَجْمَعِكُمْ اِنّا سامِعُونَ مُطيعُونَ راضُونَ مُنْقادُونَ لِما بَلَّغْتَ عَنْ رَبِّنا وَ رَبِّكَ في اَمْرِ عَلِيٍّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ اَمْرِ وُلْدِهِ مِنْ صُلْبِهِ مِنَ الْأَئِمَّةِ نُبايِعُكَ عَلي ذلِكَ بِقُلُوبِنا وَ اَنْفُسِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ اَيْدينا عَلي ذلِكَ نَحْيي وَ نَمُوتُ وَ نَبْعَثُ وَ لا نُغَيِّرُ وَ لا نُبَدِّلُ وَ لا نَشُكُّ وَ لا نَرْتابُ وَ لا نَرجِعُ عَنْ عَهْدٍ وَ لا نَنْقُضُ الْميثاقَ، نُطيعُ اللَّهَ وَ نُطيعُكَ وَ عَلِيّاً اَميرَالْمُؤْمِنينَ وَ وُلْدَهُ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتَهُمْ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ مِنْ صُلْبِهِ بَعْدَ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ الَّذينَ عَرَّفْتُكُمْ مَكانَهُما مِنّي وَ مَحَلَّهُما عِنْدي وَ مَنْزِلَتَهُما مِنْ رَبّي عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ اَدَّيْتُ ذلِكَ اِلَيْكُمْ وَ اَنَّهُما سَيِّدا شَبابِ اَهْلِ الْجَنَّةِ وَ اَنَّهُمَا الإِمامانِ بَعْدَ اَبيهِما عَلِيٌّ وَ اَنَا اَبُوهُما قَبْلَهُ

(128) وَ قُولُوا اَطَعْنَا اللَّهَ بِذلِكَ وَ اِيّاكَ وَ عَلِيّاً وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتَ عَهْداً وَ ميثاقاً ماْخُوذاً لِاَميرِالْمُؤْمِنينَ عليه‌السَّلام مِنْ قُلُوبِنا وَ اَنْفُسِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ مُصافَقَةِ اَيْدينا مَنْ اَدْرَكَهُما بِيَدِهِ وَ اَقَرَّ بِهِما بِلِسانِهِ لا نَبْتَغي بِذلِكَ بَدَلاً وَ لا نَري مِنْ اَنْفُسِنا عَنْهُ حِوَلاً اَبَداً، اَشْهَدْنَا اللَّهَ وَ كَفي بِاللّهِ شَهيداً وَ اَنْتَ عَلَيْنا بِهِ شَهيدٌ وَ كُلُّ مَنْ اَطاعَ مِمَّنْ ظَهَرَ وَ اسْتَتَرَ وَ مَلائِكَةُ اللَّهِ وَ جُنُودُهُ وَ عَبيدُهُ وَ اللَّهُ اَكْبَرُ مِنْ كُلِّ شَهيدٍ

(129) مَعاشِرَ النّاسِ ما تَقُولُونَ فَاِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ كُلَّ صَوْتٍ وَ خافِيَةِ كُلِّ نَفْسٍ «فَمَنِ اهْتَدي فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَاِنَّما يَضِلُّ عَلَيْها» ⁽¹⁾وَ مَنْ بايَعَ فَاِنَّما يُبايِعُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ «يَدُ اللَّهِ فَوْقَ اَيْديهِمْ» ⁽²⁾.

(130) مَعاشِرَ النّاسِ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ بايِعُوا عَلِيّاً اَميرَالْمُؤْمِنينَ وَ الْحَسَنَ وَ الحُسَيْنَ وَ الْأَئِمَّةَ كَلِمَةً باقِيَةً يُهْلِكُ اللَّهُ مَنْ غَدَرَ وَ يَرْحَمُ اللَّهُ مَنْ وَفي «وَ مَنْ نَكَثَ فَاِنَّما يَنْكُثُ عَلي نَفْسِهِ» ⁽³⁾(الآية)

(131) مَعاشِرَ النّاسِ قُولُوا الَّذي قُلتُ لَكُم فَسَلِّمُوا عَلي عَليٍّ بِإِمْرَةِ المُؤمِنينَ و قُولُوا «سَمِعْنا وَ اَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَ اِلَيْكَ الْمَصيرُ» ⁽⁴⁾وَ قُولُوا «الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي هَدينا لِهذا وَ ما كُنّا لِنَهْتَدِيَ لَولا اَنْ هَدانَا اللَّهُ» ⁽⁵⁾.

(132) مَعاشِرَ النّاسِ اِنَّ فَضائِلَ عَلِيّ‌بْنِ اَبيطالِبٍ عِنْدَاللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ قَدْ اَنْزَلَها عَلَيَّ فِي القُرْآنِ اَكْثَرُ مِنْ اُحْصِيَها في مَكانٍ واحِدٍ فَمَنْ اَنْبَاَكُمْ بِها وَ عَرَّفَها فَصَدِّقُوهُ

(133) مَعاشِرَ النّاسِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ عَلِيّاً وَ الْأَئِمَّةَ الَّذينَ ذَكَرْتُهُمْ فَقَدْفازَ فَوْزاً عَظيماً

(134) مَعاشِرَ النّاسِ السّابِقُونَ السّابِقُونَ اِلي مُبايَعَتِهِ وَ مُوالاتِهِ وَ التَّسْليمِ عَلَيْهِ بِإِمْرَةِ الْمُؤْمِنينَ اُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ في جَنّاتِ النَّعيمِ

(135) مَعاشِرَ النّاسِ قُولُوا ما يُرضِي‌اللَّهُ بِهِ عَنْكُمْ مِنَ الْقَوْلِ فَاَنْ تَكْفُرُوا اَنْتُمْ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ جَميعاً فَلَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً

(136) اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ اعْطِبِ الْكافِرينَ وَ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالِمينَ

فَنادَتْهُ الْقَوْمُ نَعَمْ سَمِعْنا وَ اَطَعْنا عَلي اَمْرِ اللَّهِ وَ اَمْرِ رَسُولِهِ بِقُلُوبِنا وَ اَلْسِنَتِنا وَ اَيْدينا وَ تَداكُوا عَلي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ وَ عَلي عَلِيٍّ صَلَواتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ صافَقُوا بِاَيْديهِمْ فَكانَ اَوَّلُ مَنْ صافَقَ رَسُولَ اللَّهِ الْأَوَّلَ وَ الثّانِيَ وَ الثّالِثَ وَ الرّابِعَ وَ الْخامِسَ وَ باقِيَ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ باقِيَ النّاسِ عَنْ اخِرِهِم عَلي قَدْرِ مَنازِلِهِمْ

اِلي اَنْ صُلِّيَتِ الْعِشاءُ وَ الْعُتْمَةُ في وَقْتِ واحِدٍ وَ واصَلُوا الْبَيْعَةَ و المُصافَقَةَ اِلي ثُلْثِ اللَّيْلِ وَ رَسُولُ اللَّهِ صلّي‌اللَّه عليه و آله يَقُولُ كُلَّما بايَعَ قَوْمٌ

(137) اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذي فَضَّلَنا عَلي جَميعِ الْعالَمين ⁽¹⁾وَصارَتِ‌الْمُصافَقَةُ سُنَّةً وَرَسْماً يَسْتَعْمِلُها مَنْ‌لَيْسَ لَهُ حَقٌّ فيها:

(و رُوِي) عَنِ الصّادِقِ عَلَيْهِ‌السَّلام اِنَّهُ لَمّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ مِنْ هذِهِ الْخُطْبَةِ رُإِيَ فِي النّاسِ رَجُلٌ جَميلٌ بَهِيٌّ طَيِّبُ الرِّيح فَقالَ تاللّهِ ما رَاَيْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ ما اَشَدَّ ما يُؤَكِّدُ لِابْنِ عَمِّهِ وَ اِنَّهُ لَعَقَدَ عَقْداً لا يَحِلُّهُ اِلاَّ كافِرٌ بِاللّهِ الْعَظيمِ وَ بِرَسُولِهِ الْكَريم وَيْلٌ طَويلٌ لِمَنْ حَلَّ عَقْدَهُ

قالَ فالْتَفَتَ اِلَيْهِ عُمَرُ حينَ سَمِعَ كَلامَهُ فَاَعْجَبَتْهُ هَيْئَتُهُ ثُمَّ الْتَفَتَ اِلَي‌النَّبيِّ صلَّي‌اللَّهُ عليه‌وَآلِهِ وَقالَ أَما سَمِعْتَ ما قالَ هذَاالرَّجُلُ قالَ كَذا وَ كَذا فَقالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الِهِ اَتَدري مَنْ ذاكَ الرَّجُلُ قالَ لا قالَ ذلِكَ الرَّجُلُ الرُّوحُ الْأَمينُ جَبرَئيلُ فَاِيّاكَ اَنْ تَحِلَّهُ فَاِنَّكَ وَ اللَّهِ اِنْ فَعَلْتَ فَاللّهُ وَ رَسُولُهُ وَ مَلائِكَتُهُ وَ الْمُؤْمِنُونَ مِنْكَ بُراءٌ.

منظومه فارسي ترجمه خطبة الغدير

(1) بود حمد مخصوص ذاتي چنين

كه او راست اوصاف ذاتي قرين

همش در توحّد كمال علوّ

همش در تفرّد كمال دنوّ

(2) جليل است در عزّت و شان خويش

بزرگ است ذاتش در اركان خويش

(3) به اشيا محيط است و در عين حال

بود در مكان خود آن بيمثال

(4) سر عجز دارند خلقان فرو

بر قدرت و پيش برهان او

(5) بزرگي كه او را فنا و زوال

نبوده است و باشد هم او را مُحال

(6) بپا آسمانها بفرمان اوست

زمين در فضا گوي چوگان اوست

(7) هم او هست سبّوح و قدّوس نيز

ملك هست مخلوق وي روح نيز

(8) بود فضل و اكرام او متّصل

بر آنانكه بينندش از چشم دل

(9) هر آنكس كه با اوست نزديكتر

ز لطفش بود بيشتر بهره‌ور

(10) ببيند همه ديده‌ها را عيان

ولي خود ز هر ديده باشد نهان

(11) كريم است بر هر كس آن بي‌نظير

حليم است و بر بندگان ديرگير

(12) گرفته فرا هر چه را رحمتش

بمنّت رهين جمله از نعمتش

(13) نباشد شتابنده در انتقام

سزاي گنه‌كار ندهد تمام

(14) بود با خبر از سرائر همه

بود مطّلع بر ضمائر همه

(15) بر او نيست پوشيده هر مختفي

نگردد بر او مشتبه، هر خفي

(16) بر اشيا تمام آن سميع بصير

محيط است و غالب قويّ و قدير

(17) نباشد چو او شي‌ء و اشياء همه

نبوده و زو گشته پيدا همه

(18) جز آن دائم قائم دادگر

جهان را نباشد خداي دگر

(19) عزيز است و عزّت سزاوار اوست

حكيم است و شايسته هر كار اوست

(20) اجلّ است ما را ز درك بصر

بصير است ما را بديد و نظر

(21) لطيف و خبير است وز اوصاف آن

كسي نيست آگه نهان و عيان

(22) بجز با صفاتي كه خود را ستود

نيارد كسي وصف ذاتش نمود

(23) گواهي دهم اينكه باشد جهان

پر از قدس آن قادر غيب دان

(24) منزّه خداوندگاري كه او

ابد را گرفته است نورش فرو

(25) بود نافذ الامر آن بي‌نظير

مشاور نخواهد ندارد مُشير

(26) شريكيش در امر تقدير نيست

تفاوت مر او را به تدبير نيست

(27) بدايع كه از صنعش آمد عيان

نبودش مثالي كه سازد چنان

(28) چو ايجاد فرمود بي‌كم و كاست

در ايجاد خود ياري از كس نخواست

(29) نه دشوار بود آفرينش بر او

نه در صنعت خويش بد حيله‌جو

(30) بيك خواستن هر چه مي‌خواست كرد

بناي وجود اين چنين راست كرد

(31) نباشد خداوندگاري جز او

كه صنعش حكيمانه است و نكو

(32) از آن دادگر ظلم و جور است دور

بود هم بدو بازگشت امور

(33) گواهي دهم اينكه هست آن خدا

چنان كش تواضع كند ما سوي

(34) همه در بر هيبتش در خضوع

قرين خضوع و رهين خشوع

(35) بود مالك او جمله املاك را

بگَردش در آورده افلاك را

(36) مسخّر بفرمان او مهر و ماه

كه سرگرم سِيرند تا وعده‌گاه

(37) بپوشد گهي شب بروز آن حكيم

گهي روز بر شب ز صُنع قديم

كند روز را شب شتابان طلب

بود همچنين روز جوياي شب

(38) از او هر ستمكار دون را شكست

و زو گشته هر ديو بدخوي پست

(39) نه او را بود ضِدّ و نِدّي كز آن

مر او را رسد در خدائي زيان

(40) نه كس زاده از او نه از كس بزاد

نه همتائي او را قرين اوفتاد

(41) يگانه خداوند ليل و نهار

بزرگ است و بر خلق پروردگار

(42) بخواهد پس آنگاه امضا شود

هم آن را كه او خواست مُجري شود

(43) بداند همه چيز و اِحصا كند

بميراند و باز اِحيا كند

(44) هم از اوست فقر و هم از او غني

هم از او رسد خنده هم زو بُكا

(45) از او دور و نزديك را اعتبار

وز او قبض و بسط عطا برقرار

(46) هم او مالك ملك و اشيا همه

بحمدش تر و خشك گويا همه

(47) كند هر چه او خوب و زيبا بود

بهر چيز ذاتش توانا بود

(48) بترتيب آن ذات گيتي فروز

كند روز داخل بشب شب بروز

(49) خدائي نباشد جز آن پادشاه

كه بخشد همي بندگان را گناه

(50) دعاها بدرگاه او مستجاب

ز لطف عميمش جهان كامياب

(51) نفسهاي خَلقش بود در شمار

بجنّ و بانس است پروردگار

(52) نه چيزي به او مشكل اندر اُمور

نه ز الحاح كس باشد او را نفور

(53) نه اصرار كس سازد او را ملول

بود حافظ و يار اهل قبول

(54) بتوفيق او رستگاران سعيد

بمولائيش اهل عالم عَبيد

(55) خدائيكه هر بنده بايد ز جان

گذارد سپاس و كند حمد آن

چه گاه رفاه و چه وقت تعب

چه هنگام سختي چه روز طرب

(56) من آن ذات بيمثل را مؤمنم

بآيات و احكام او موقنم

مُقرّم به آياتش از جزء و كلّ

همش بر ملايك همش بر رسل

(57) كنم امر او را بجان استماع

مطيعم بفرموده‌ي آن مُطاع

(58) گرايم بدان گفت و كردار و راي

كه باشد پسنديده نزد خداي

(59) بجان خواستار رضاي ويم

كه تسليم امر و قضاي ويم

برغبت بود طاعتش پيشه‌ام

ز خوف عقابش در انديشه‌ام

(60) چه او پادشاهيست كز مكر آن

نباشد كسي ايمن اندر جهان

نبايست بودن ز جورش مخوف

كه او عادلست و عطوف و رئوف

(61) من او را بجان عبد فرمان‌گذار

گواهم كه او هست پروردگار

(62) به مردم كنم وحي او را ادا

كه بر خود ندارم بلايش روا

بلائي كه گر او فرستد به من

كسش دفع نتواند اندر زمن

(63) اگر چه به تدبير و مكر و حيل

مر آن چاره جو را نباشد بَدل

كنون هستم از امر ديّان دين

مكلّف بابلاغ وحيي چنين

كه آن وحي را گر نسازم ادا

رسالت نياورده باشم بجا

(64) خداوند خود ضامن من بود

نگهدارم از كيد دشمن بود

(65) كفايت كند از كرم او ز من

كنون من از آن وحي رانم سخن

(66) بنام خداوند كون و مكان

كه او هست بخشنده و مهربان

الا اي فرستاده بر گو جلّي

ز ما آنچه داني بحقّ علي

وگر آنچه داني نگوئي تمام

نبُردستي از ما بخلقان پيام

نگهدار دل را ز بيم و هراس

كه حقّت نگهدارد از شرّ ناس

(67) من اي قوم در دعوت از آگهي

نكردم بحقّ شما كو تهي

بمن هر چه نازل شد از كردگار

نمودم بيان بر شما آشكار

بدين آيه اين شد سبب كز جليل

سه ره گشت نازل بمن جبرئيل

بياورد امر از حقم اين چنين

كه سازم قيام اندرين سرزمين

(68) نمايم سفيد و سيه را خبر

كه پور ابوطالب آن نامور

علي (ع) آنكه باشد برادر مرا

وصي باشد و يار و ياور مرا

هم او جانشين باشد از بعد من

هم او امّتم را امام زَمن

زِ من دارد آن رتبه و آن مقام

كه هارون ز موسي عليه‌السَّلام

بمن ختم شد امر پيغمبري

ولي راست بعد از نبي (ص) سروري

(69) بدانيد بعد از رسول و اِله

وليّ شما اوست بي‌اشتباه

به تحقيق اين آيه‌ي مستطاب

بدان امر راجع بود در كتاب

وليّ شما حق بود با رسول

هم آنان كه كردند ايمان قبول

بدارند بر پا نماز از خضوع

دهنده زكاتند اندر ركوع

كسي جُز علي (ع) در ركوعِ صلوة

نداده است مر سائلان را زكوة

(70) ز جبريل من خواستم تا كه آن

كند مسئلت از خداي جهان

كه شايد در اين قوم پر اختلاف

ز تبليغ اين امر گردم معاف

چو دانم كه دلها بكين مدغم است

مُنافق فراوان و مؤمن كم است

هم آگاهم از مكر اهل گناه

هم از حيله و طعن هر دين پناه

كساني كه اوصاف آنان خدا

بقرآن نموده است اينسان ادا

كه رانند دين را همي بر زبان

وليكن ندارند در دل نهان

بگيرند آسان مر اين ماجرا

ولي بس بزرگست نزد خدا

رساندند بيحد اذيّت بمن

كه بوديم همراز بابوالحسن (ع)

مرا بود دائم ملازم علي (ع)

باو من مصاحب خفيّ و جليّ

اُذُن نام من كرده بر من گمان

همي رفتشان اينكه هستم چنان

برايم روا داشتند اين مقال

پس اين آيه نازل شد از ذوالجلال

از آنها كساني بعصيان تنند

رسول خدا را اذيّت كنند

نهندش اُذُن نام يعني كه او

علي (ع) را دهد گوش بر گفتگو

بگو اين اُذُن راست خوبي قرين

كه ايمان بحق دارد و مؤمنين

بخواهم اگر نام ايشان برم

همه نامها بر زبان آورم

بخواهم دهم جمله را گر نشان

به يك يك اشارت كنم بيگمان

اگر پرده خواهم ز مطلب گشود

توانم به آنها دلالت نمود

ولي دائماً من بيزدان قسم

بديشان نمودم سلوك از كرم

خود اينها نسازد خدا را رضا

مگر گويم آن وحي را بر ملا

دگر باره آن قلزم بيكران

بدين آيه از لعل شد دُر فشان

رسان اي پيمبر بخلق آشكار

ترا آنچه نازل شد از كردگار

بحقّ علي (ع) آنچه فرمان ماست

عمل كن بدستور بي‌كم و كاست

وگر آن عمل را نياري بجا

نكردستي امر رسالت بجا

نگهداردت حق ز شرّ كسان

تو حكم خدا را بمردم رسان

(71) بدانيد اي مسلمين بر شما

وليّ و امام اوست ز امر خدا

مهاجر چو انصار يك تار مو

نبايد به پيچند سر ز امر او

هم آنان كه هستند تابع ز جان

بر آنها به نيكوئي اندر جهان

هم آنانكه هستند صحرانشين

هم آنكس كه در شهر باشد مكين

ز خلق جهان از عجم و از عرب

چه مملوك و چه خواجه‌ي ذو حسب

صغير و كبير و سفيد و سياه

دگر هر موحّد بذات اله

علي (ع) هست حكمش بامضا قرين

بود نافذ الأمر در امر دين

هر آنكس كه او را مخالف شود

ز حق مورد خشم و لعنت بود

باو هر كه تابع شود بي‌سخن

فرو گيردش رحمت ذوالمنن

كند هر كه تصديق او را خدا

نمايد از او عفو جرم و خطا

هم از آنكه تصديق وي بشنود

بصدق دل او را مصدّق شود

(72) بدانيد اي مردم اين سرزمين

بود بهر من محضر آخرين

سخن بشنويد و بصدق ضمير

شويد از خداوند فرمان‌پذير

(73) شما را خداوند ليل و نهار

وليّ و اِله است و پروردگار

پس آنگه رسولش محمّد ولي است

پس از او ولي مر شما را علي است

خود اين حكم از جانب كبرياست

كه معبود و پروردگار شماست

امامت پس آنگاه بي‌گفتگو

بود در نژاد من از نسل او

خود انجامد اين تا قيامت بطول

كه باشد رضاي خدا و رسول

حلالي نباشد بجز آن حلال

كه ما را حلال آمد از ذوالجلال

حرامي نباشد بجز آن حرام

كه از حق حرام است بر خاص و عام

خدا هر حلال و حرامي به من

نشان داد و من نيز بر بوالحسن (ع)

بمن هر چه آموخت حق از كتاب

بياموختم جمله بر بوتراب (ع)

(74) دگر نيست علمي جز آن كش خدا

شمرده است در من بمحض عطا

من آنرا كه دانستم از كردگار

بقلب علي (ع) جمله دادم شمار

جز آن هيچ علمي نباشد يقين

كه آن هست در اين امام مبين

امام مبيني كه يزدان فرد

بياسين ز دانائيش وصف كرد

(75) مگرديد اي مردم از راه او

مجوئيد دوري ز درگاه او

مپيچيد سر از تولّاي وي

هدايت بيابيد از راي وي

بحق هادي است و دليل فِرق

كند هر عمل هست بر طبق حق

شود باطل از كوشش او تباه

هم از آن كند نهي بيگاه و گاه

بحلمش ملامت ندارد اثر

كه اوراست حكم خدا در نظر

علي (ع) باشد آنكس كه اوّل قبول

نموده است دين خدا و رسول

هم او باشد آنكس كه بهر خدا

نموده است جان بر پيمبر فدا

گهي با پيمبر خدا را ستود

كه با او دگر كس ز مردان نبود

(76) دهيد اي طوايف بر او برتري

كه حق برتري دادش و سروري

پذيريد او را كه نصب از خداست

پذيرفتنش فرض بر ماسواست

(77) بدانيد اي مردم از خاص و عام

كه از جانب حق بود او امام

نه هرگز بغفران كسي در خور است

كه اندر ولايت بدو منكر است

بلي هرگز او را نبخشد خدا

كه حتم است بر منكرش اين جزا

بود بر خدا تا كند اين عمل

بدان كو بورزد بحيدر دغل

سزاي چنين كس عذابيست سخت

كه دايم دچار است آن تيره‌بخت

بترسيد از اين كش مخالف شويد

بدو نگرويد و در آتش رويد

چه آتش كه از جنس ناس و حجر

بفرمان يزدان شود شعله‌ور

مهيّاست آن آتش پر شرار

كه از قوم كافر برآرد دمار

(78) بمن اي خلايق بيزدان قسم

رسل مژده دادند خود بر اُمم

منم اشرف و خاتم انبياء

منم حجّت حق بارض و سما

كند هر كه شك كافر است آنچنان

كه بودند در جاهليت كسان

هر آنكس كه در جزئي از اين كلام

شك آرد شك آورده در آن تمام

شك آرنده در كلّ تبليغ من

به تحقيق دارد در آتش وطن

(79) بدانيد مردم كه بر من خدا

بداد اين فضيلت بمحض عطا

بمن كرده لطفي چنين بي‌غرض

كه احسان او را نباشد عوض

نباشد خدائي بجز آن خدا

كه دايم ز من باد بر او ثنا

مرا حضرتش ملجأ و مأمن است

سپاسش بهر حال ورد من است

(80) دهيد اي گروه از پي سروري

علي (ع) را بهر برتري برتري

كه بعد از من است افضل آن پاكجان

ز خلق از اناث و ذكور جهان

بما رزق نازل كند كردگار

بما آفرينش بود برقرار

(81) يقين هست ملعون و مغضوب حقّ

بدين قول هر كس زند طعن و دق

مرا داده جبريل از حق خبر

كه هر كس بود با علي (ع) كينه ور

هم آن‌كش نه‌مِهر علي (ع) در دلست

ز من خشم و لعنت بر او شامل است

پس امروز هر كس به‌بيند چه پيش

فرستاده از بهر فرداي خويش

بترسيد از حق كه با حكم او

مخالف شويد و به‌پيچيد از او

كه لغزد از آن پاي رفتارتان

خدا هست آگه ز كردارتان

(82) بدين سر بيابيد ايقوم راه

علي (ع) هست جَنْبُ اللّهي كش اِله

بقرآن خبر داده كاندر جزا

بگويد عدويش كه وا حسرتا

كه در حق جنب اللَّه از غافلي

به تفريط كوشيدم و بد دلي

(83) بقرآن گرائيد باري ز جان

تدبّر كنيد و تأمّل در آن

بفهميد ز آيات آن خير و شرّ

بداريد بر مُحكماتش نظر

كلامي كه در آن تشابه بود

بدان كس نبايد كه تابع شود

(84) به يزدان قسم هرگز از بهر كس

نباشد چنين رتبه در دسترس

كه بهر شما آورد در بيان

ز امر و ز نهي و ز تفسير آن

مگر اينكه در دست من دست اوست

كه بينيد او را چه دشمن چه دوست

گرفتم از او بازوي زورمند

به پيش نظرها نمودم بلند

بسوي خود آوردم او را فراز

نمودم از او ظاهر اين امتياز

به هر كس كه مولا منم بيسخن

علي (ع) هست مولاي او همچو من

علي (ع) پور بوطالب آن با وفا

بود هم وصي، هم برادر مرا

موالاة او هست حكم جليل

كه آورد آن را به من جبرئيل

(85) بدانيد اي مردم اين ارجمند

وز اولاد من نيز پاكان چند

كه ايشان چو قرآن بحق رهبرند

دو ثقلند ليك اكبر و اصغرند

دهند اين دو هر يك از آن يك خبر

مخالف نباشند با يكدگر

نگردند هرگز جدا بي‌سخن

لب كوثر آيند تا نزد من

امينهاي حقند در خلق او

به احكام او حكمران مو به مو

ز قول نبي (ص) اين بيان متين

نموده است روشن به اهل يقين

كه آن مظهرِ عدلِ پروردگار

امام زمان (عج) خاتم هشت و چار

خود از نسل ختم رسولان (ص) بود

كتابش بتحقيق قرآن بود

كه فرموده او تا بروز جزا

نگردند اين هر دو از هم جدا

گر آيد كسي با كتاب دگر

مُنافيست با اين حديث و خبر

در او آنچه بايست موجود نيست

بود غير و مهدي موعود نيست

(86) الا آنچه بايد نمايم ادا

ادا كردم از جزء و كل بر شما

الا آنچه بايستم ابلاغ آن

نمودم به وفق بلاغت بيان

الا آنچه بود از پيام و سروش

رساندم شما را يكايك به گوش

الا آنچه محتاج توضيح بود

نمودم بفهم شما وانمود

الا از خدا بود و بس هر سخن

شنيدند در نصب حيدر ز من

بود نيز اين قول ربّ قدير

كه باشد علي (ع) مؤمنانرا امير

روا نيست اين رتبه بر هيچ كس

پس از من علي (ع) راست شايان وبس

به بازوي حيدر زد آنگاه دست

بر آوردش آن سيّد حق پرست

بنحوي كه پاي شه اوليا

قرين گشت با زانوي مصطفي

(87) بگفتا پس اي قوم اين بوالحسن

وصيّ و برادر بود بهر من

مرا ظرف علم است و هم جانشين

مفسّر بود بر كتاب مبين

به قرآن بود داعي و در عمل

مطيع خداوند عَزّ وَ جَلّ

به اعداي حقّ است در كارزار

مطيعان او را بود دوستدار

كند نهي هر بنده را از گناه

بود جانشين رسول اِله

زند قوم پيمان شكن را به تيغ

كُشد هر ستمكار را بي‌دريغ

هم آنانكه از دين برون مي‌روند

قتيل وي از حكم حق مي‌شوند

مبدّل نمي‌گردد از من سخن

كه قول اِله است گفتار من

(88) خدايا هر آنكس شدش دوستدار

تواش دوستدار و به او باش يار

هر آنكس كه با او كند دشمني

تواش باش خصم اي خداي غني

شدش هر كه منكر تواش خوار كن

به لعن خود او را گرفتار كن

غضب كن بر آن دشمنِ زشت خو

كه نا حق شود منكرِ حقِّ او

(89) خدايا تو اين مژده‌ام داده‌اي

توام اين بشارت فرستاده‌اي

كه باشد امامت براي علي (ع)

تو را آنكه هست از شرافت ولي

گواهي به اعمال من مو بمو

تو ديدي بيان من و نصبِ او

به نصبِ علي (ع) دين براي عباد

تو كامل نمودي ز روي وِداد

بمولائي اين امام هُمام

تو نعمت نمودي به خَلقت تمام

چو با او شد آغاز و انجامشان

رضا گشتي از دين اسلامشان

همين است آن دين كه اندر كتاب

نمودي براي قبول انتخاب

بفرمودي آن كس كه آئين و كيش

گزيند جز اسلام از بهر خويش

از او نيست هرگز قبول و يقين

بود در قيامت وي از خاسرين

خدايا توئي شاهد حال من

كه راندم به ابلاغ وَحيت سخن

(90) بدانيد مردم بامر خدا

علي (ع) گشت چون بر شما پيشوا

قبول خدا گشت آئينتان

شد اَكمل به يُمنِ علي (ع) دينتان

پس آنكس كه نشناسد او را امام

هم او را كه بر اوست قائم‌مقام

ز وُلدِ من و صُلبِ او طيّبين

كه هادي بخلقند تا يوم دين

همان روز كز بنده عرضِ عمل

شود بر خداوند عَزّ وَ جَلّ

پس آنان بود پست كردارشان

بود دائماً جاي در نارشان

نگردد بر آنها خفيف از شرر

نيفتد بِدانها ز رحمت نظر

(91) بود مَردم، اين صفدر نامور

به من ياريش از شما بيشتر

ز هرگونه حق هست آن باوفا

به من خود سزاوارتر از شما

ز هرگونه قربي بود بي‌گمان

بمن از شما اَقرب آن پاك جان

ز هرگونه عزّت بگيتي رواست

فزون عزّتش پيش من از شماست

خداوند راضي‌ست از بوالحسن

و ز او راضيم چون خداوند، من

نشد آيتي نازل اندر رضا

مگر اينكه بُد در حق مرتضي

نيامد ز حق مؤمنين را خطاب

كه اوّل مخاطب نشد بُوتراب (ع)

نشد آيه در مدح نازل كه آن

ندادي شئون علي (ع) را نشان

نه حق داده جز بهر آن مُقتدي

گواهي بفردوس در هَل اَتي

نه اين سوره جز او كسيرا بشان

نه جز مدح او مدح كس اندر آن

(92) علي (ع) مَردم، از روي صدق و صفا

بود يار و ياور بدينِ خدا

كند بهر خوشنودي ذوالجلال

بفرمان من با مخالف جدال

بپرهيز و پاكيست ذاتش قرين

هم او هادي و مهدي از ربِّ دين

فرستاده‌ي حق به سوي شما

بود بهتر از جمله‌ي انبيا

وصيّ شما نيز بهتر وصي‌ست

ميان من و اين وصي فرق نيست

ز صلب ويند اوصياء خَلَفْ

همه بهتر از اوصياء سَلَفْ

(93) بدانيد مردم نژاد رُسل

خود از صُلب آنهاست از جزء و كُلّ

نژاد من از صلب پاك علي‌ست (ع)

كز ايشان چو آئينه دين منجليست

(94) نمود از حسد مردم ابليس دون

ز باغ جنان بوالبشر را برون

نباشيد پس با علي (ع) رشك مند

كه بينيد از آن رشك‌مندي گزند

شود پست كردار و اعمالتان

بلغزد قدم، بد شود حالتان

ز فردوس آدم بحكم اِله

بسوي زمين آمد از يك گناه

بحالي كز امكان حقش برگزيد

چنينش سزاي گنه در رسيد

چو از يك گنه او ببرد اين ملال

شما چون شمائيد چونست حال

بسي از شما جنس اهريمنند

به يزدان ز اهريمني دشمنند

(95) الا نيست خصم علي (ع) جز شقي

ندارد ولايش بجز متّقي

نيارد در آفاق بي‌گفتگو

بجز مؤمن خالص ايمان به او

به يزدان قسم كز خداي جهان

علي (ع) راست والعصر نازل بشان

بنام خداوند روزي رسان

كه او هست بر مؤمنين مهربان

به والعصر پس لعل لب برگشود

اِلي آخر آن را قِرائت نمود

(96) بگفتا پس اي قوم، حق را گواه

گرفتم به تبليغِ أمر اِله

رساندم شما را فروع و اصول

جز اين هم نباشد براي رسول

(97) الا اي گروه از صِغار و كِبار

خدا ترس باشيد و پرهيزكار

جز اسلام بر مذهبي نگرويد

نه با دين ديگر ز دنيا رويد

(98) بياريد ايقوم ايمان بجان

بذات خداوندگارِ جهان

هم آريد ايمان بشخص رسول

هم آن نور كان يافت با وي نُزول

از آن پيش كز قهر، از هر كسي

شود محو و ناچيز روها بسي

بگردند آنها بسوي قفا

بود اين چنين منكران را سزا

ز حق مردم آن نور در من بتافت

پس آنگه علي (ع) از من آن نور يافت

پس آن را بود نسل وي مُستَقرّ

اِلَي القائِمِ الْمَهْديِ الْمُنْتَظَر (عج)

امامي كه حق خداوندِ ما

بگيرد ز اعدا به امر اِله

به تحقيق ما را خداوندگار

بداد از كرم حجّت خود قرار

به تقصير كاران و خصمان دين

به اهل تخلّف دگر خائنين

گنه‌كارها و ستم‌پيشگان

كه دارند جا در تمام جهان

(99) به اعلام بيم‌آور اي مسلمين

كنم باز آگاهتان اين چنين

مرا كرده مبعوث حق بر شما

چو پيش از من و بعثت انبيا

ز من پس سرآيد اگر روزگار

شوم كشته يا در صف كار زار

بگرديد آيا به اعقابتان

شود منقلب حال و آدابتان

پس آنكس كه گرداند رو در قفا

از آن نيست هرگز زيان بر خدا

بزودي خداوندِ عزّوجل

دهد شاكرين را جزايِ عمل

(100) بدانيد مردم علي (ع) بي‌قصور

بود هم صبور و بود هم شكور

پس از وي ز وُلدِ من و صُلبِ او

بدين وصف باشند و اين طبع و خو

(101) ز اسلامتان گر كه مرد رهيد

به يزدان نبايد كه منّت نهيد

كه گرديد از اين خيال غلط

خداوند را مستحقِّ سخط

شما را عذابش نمايد هلاك

بود در كمين گاه آن ذات پاك

(102) بدانيد مردم امامانِ چند

پس از من بزودي بدعوت تَنَند

بخوانند مر خلق را سوي نار

ندارند در عرصه‌ي حشر يار

بدانيد مردم از اين خود سري

من و كردگاريم از آنها بَري

همانا خود و جمله اشياعشان

چه انصار آنها چه اتباعشان

شوند از تبه كاري خود مقيم

به بيغولِهِ پست اندر جحيم

چه بسيار بد جايگاهي بود

كه آن جاي اهل تكبّر شود

همان نابكاران حيلت شعار

كه گشتند با هم صحيفه نگار

ببايست هر يك پي خير و شر

نمائيد در نامه‌ي خود نظر

چنين گفت راوي كه صدقِ بيان

از آن سرور آمد بزودي عيان

بگشتند اهل صحيفه ز كيش

ببردند امّت بهمراه خويش

جز اشخاص معدودي از اهل دين

كه بودند نائل بنور يقين

(103) رساندم شما را پي اِنتباه

چنين حكم محكم كه بود از اِله

كه آن هست حجّت ز روي يقين

بهر حاضر و غائب از اهل دين

هم از بهر هر كس بود در شُهود

هم آنانكه يابند زين پس وجود

هم آنانكه زائيده از مادرند

و يا خود به صلب و رحم اندرند

ازين امر بايد بهر بوم و بر

كه حاضر بغائب رساند خبر

پدر گويد آن را بفرزند نيز

شود تا بپا عرصه‌ي رستخيز

(104) چه زود اين امامت كه باشد ز ما

شود مملكت در ميان شما ⁽¹⁾.

به غصب او فتد در كفِ غاصبين

پذيرد خلل آن زمان شرعِ دين

بهر غاصب و مُغتصب بي‌گمان

كند خشم و لعنت خداي جهان

در اين حال زود از براي شما

پديد آيد اي انس و جن ابتلا

شما را فرستد خداوندگار

بسي شعله از آتش پر شرار

بسي نيز از مسِّ بگداخته

كه دفعش نباشد ز كس ساخته

(105) بدانيد مردم خداي جهان

نمايد بهر حالتان امتحان

چنين رفته تقدير از بي‌نياز

كه يابد زنا پاك، پاك امتياز

هم از مصلحت آن مُبرّا ز عيب

شما را نكرده‌ست دانا به غيب

(106) بدانيد مردم كه در روزگار

نبوده‌است يك قريه‌كش كردگار

مقدّر كند امر تخريبِ آن

مگر در مكافات تكذيبِ آن

كند همچنان نيز حالي هلاك

ندارد هر آن قريه از ظلم باك

كند ظالمانرا چنين حق عِقاب

كه فرموده خود ذكر آن در كتاب

شما را امام و ولي اين عليست (ع)

كه آگاه بر هر خفيّ و جليست

بود او مواعيد حقّ و خدا

مواعيد خود را نمايد وفا

(107) چه بسيار پيش از شما در جهان

نمودند ره گُم ز پيشينيان

خداوند كرد اوّلين را هلاك

جهان را كند ز آخرين نيز پاك

(108) خداوند اي مردم از راهِ وحي

مرا كرد امرو مرا كرد نهي

علي (ع) نيز در امر و نهي من است

همان امر و نهيي كه از ذوالمن است

بدانِست اوامر و نهي خداي

بياريد پس امر و نهيش بجاي

هدايت بيابيد ازين پيشوا

پذيريد نهيش ز هر ناروا

به ارشاد او برخوريد از رشاد

بپوئيد از وي طريق مراد

مبادا كند راههاي دگر

شما را از ين راه سالم بِدر

(109) خدا را محقّق منم راه راست

ز من پيروي فرض بهر شماست

مرا راه حقّ است حيدر (ع) ز پي

پس از او نژاد من از صُلبِ وي

هدايت نمايند آنان بحق

عدالت گذارند اندر فِرَق

پس از لعل لب آنشه انس و جان

شد از سوره‌ي فاتحه دُر فشان

پس آنگاه فرمود در من خدا

مر اين سوره نازل نمود از سما

هم اين سوره اندر علي (ع) نازلست

هم اولاد او را چو او شاملست

ز درگاه يزدان چنين لطفِ خاصّ

بمن دارد و آلِ من اختصاص

خدا را همان اولياء عِظام

كه از خوف و حُزنند ايمن تمام

الا حزب حق راست فتح و ظفر

بر احزاب غالب بود سر بسر

(110) الا با علي (ع) دشمنند آن كسان

كه اهل شقاقند اندر جهان

همان سركشاني كز اِخوانشان

شياطين رسد وحي بر جانشان

ز گفتار بيجا، بيانِ گزاف

كز آنها نخيزد بجز اختلاف

(111) بدانيد هستند احبابشان

كساني كه حق داده ز آنها نشان

در احوال آن قومِ دور از ثواب

چنين ذكر فرموده اندر كتاب

نمي‌يابي آنقوم را اهل دين

بحشر و خداوند صاحب يقين

محبّند با آن گروه جُهول

كه هستند خصمِ خدا و رسُول

اِلي آخر اين آيه را شاه دين

فرو خواند آن لحظه بر مُسلمين

(112) بفرمود پس با نداي جلي

بحقّ محبّانِ آل علي (ع)

الا دوستداران ايشان ز جاه

شدستند موصوف وصف اِله

كسانيكه دارند ايمان و هم

نپوشند بر آن لباس ستم

كشانند در ايمني رخت خويش

بگيرند راه هدايت به پيش

الا دوستدارانِ اين اوصيا

همان مرد مانند كاندر جزا

شود مَسكن امن جنّاتشان

بود با ملايك ملاقاتشان

بگوئيد بعد از درود و سلام

بپاكي در آئيد در اين مقام

بمانيد جاويد در اين سرا

مصون از زوال و مُعاف از فنا

الا دوستدارانِ آن رهبران

همان ناجيانند كاندر جنان

نمايند منزل بدون حساب

كز آنها خبر داده حق در كتاب

(113) بدانيد اعداي آن اوليا

همان هالكانند كاندر جزا

بگردند واصل بنارِ سَعير

كه بدخواه را بد رسد ناگزير

بدانيد اعداي آن سروران

همان منكرانند و اِستمگران

كه بينند از حق عذابِ اليم

كنند استماعِ شهيق از جحيم

بحالي كه آتش بود شعله زا

زفيرش دل و جان بر آرد ز جا

در آن هر گروهي كه داخل شوند

بلعنِ هم از غيظ قائل شوند

اِلي آخر آنشاهِ گردون جناب

بيان كرد اين آيه را از كتاب

دگر باره فرمود ز اعدايشان

بقرآن چنين داده يزدان نشان

كه درياي آتش چو آيد بموج

در افتند اعدا در آن فوج فوج

بپرسندشان خازنان جحيم

شما را كس آيا نداده است بيم

مر اين آيه را نيز تا انتها

بيان كرد آندم رسول خدا (ص)

(114) دگر باره در حقّ احبابشان

ز مرجان بدين آيه شد دُر فشان

كساني كه هستند خالي ز رَيب

ز پروردگارند ترسان بغيب

ز حق در خور لطف و آمرزشند

به اجر كبير الهي خوشند

(115) بدانيد مردم جحيم و جنان

بسي فرق‌ها دارد اندر ميان

كسي دشمن ماست كو را خدا

مذمّت فرستاد و لعنت سزا

بود دوست ما را كسي كش ودود

محبّ است و مدّاح ز انعام و جود

(116) منم مردم از حق نبيّ و بشير

علي (ع) هست بر من وصيّ و ظهير

(117) بدانيد ختم امامانِ پاك

بود مهدي قائم (عج) آنجانِ پاك

بدانيد او هست غالب بدين

كشد در جهان كيفر از ظالمين

بدانيد او فاتح قلعه‌هاست

از او منهدم ظلم را هر بناست

بدانيد اندر قبائل به تيغ

بود قاتل مشركين بي‌دريغ

بدانيد او مي‌نمايد قيام

بخونخواهيِ اولياءِ عِظام

بدانيد او ناصرِ دين بود

مروّج به احكامِ آئين بود

بدانيد آن طرفه بحر شگرف

همي آب گيرد ز درياي ژرف

بدانيد او آگه است از كسان

كه در فضل و جهلند هر يك چسان

بدانيد بنموده پروردگار

وِرا انتخاب و وِرا اختيار

بدانيد هست از ضميرِ بسيط

بهر علم هم وارث و هم محيط

بدانيد آن رهنماي بشر

دهد از خداوندگارش خبر

كند در جهان آن امامِ هُمام

به بيداري امر ايمان قيام

بدانيد آن ذو رشادِ رشيد

بود در امور استوار و سديد

بدانيد بر اوست تفويض امر

برون كار از دست زيد است و عَمرو

بدانيد بگذشتگانِ خبير

شدند از وجود شريفش بشير

بدانيد آنشاه در روزگار

بود حجّتِ باقيِ كردگار

نباشد دگر بعد از او حُجّتي

جز او نيست كس را چنين رُتبتي

نه حقّي مگر اينكه با او بود

نه نوري مگر اينكه زان رو بود

بدانيد كس نيست غالب بر او

نه منصور مي‌گردد او را عدو

بدانيد هست او وليِّ خدا

جُز او در زمين نيست فرمانروا

حَكَم خلق را باشد از ذوالمنن

امين است حق را به سِرّ و علن

(118) من اي مردم احكام پروردگار

نمودم براي شما آشكار

مرا بود هر امر و نهيي ز دين

بفهم شما كردم آن را قرين

هم از بعد من اين علي (ع) بر شما

بفهماند آن را كه باشد روا

(119) شما را چو اين خطبه اتمام يافت

بهمدستي من ببايد شتافت

بياريد رسم تَحيّت بجا

ز منصوب گرديدن مرتضي (ع)

پس آنگه پي بيعتِ آن امام

نمائيد آماده خود را تمام

بدانيد من بيعتم با خداست

علي (ع) بيعتش با من از ابتداست

من از جانب حق در اين امر عام

كنم اخذِ بيعت ز امّت تمام

پس آن كس كه اين عهد را بشكند

بنفس خود البتّه اِستم كند

اِلي آخر آن شاهِ مُلكِ ادب

بدين آيه شكّر فشان شد ز لب

(120) دگر باره فرمود از كردگار

بود حجّ و عمره در آئين شعار

بس آن بنده كو حجّ بجا آورد

ور از عمره گويِ سعادت برد

مر اين آيه را نيز سلطان دين

ز لعل لب افشاند دُرّ ثمين

دگر ره بفرمود مردم ز حجّ

بيابيد در كعبه فتح و فرج

در آن اهل بيتي نكرده ورود

كه ننموده حق بي‌نيازش ز جود

هم از آن تخلّف نورزيده‌اند

مگر اينكه محتاج گرديده‌اند

در آن هيچ مؤمن توقّف نكرد

بانجام دستور يزدانِ فرد

مگر آنكه بخشيد تا آنزمان

گناهان او را خداي جهان

چو از حجّ بانجام فرمان رسيد

پس اعمالش اينجا به پايان رسيد

بدانيد مردم ز روي يقين

كه يزدان بحُجّاج باشد معين

در اين ره نمايند چون صرف مال

دهدْشان عوض حضرت ذوالجلال

نه ضايع كند اجر آنان خداي

كه آرند اعمال نيكو بجاي

بكوشيد در حجِّ بيت اي گروه

به بخشيد دين را كمال و شكوه

هم انفاق اندر ره دين كنيد

از اين راه ترويجِ آئين كنيد

مگرديد دور از مشاهد مگر

زماني كه از توبه گيريد اثر

شما را شود عفو حق مقترن

گناهانتان را كند ريشه كن

(121) بداريد بر پاي مردم صلوة

نباشيد از مانعينِ زكوة

نمائيد از روي رغبت عمل

بامر خداوند عزّ و جلّ

و گر بُرد طول زمان هوشتان

ز كوتاهي آن شد فراموشتان

پس احكام حق را مُبَيِّن عليست (ع)

ز حق بعد من او شما را وليست

دگر آنكه حق آفريد از مَنَش

بود روح من در مبارك تَنَش

دگر آنكه بدهد شما را خبر

چو پرسند از مُعْلَن و مُسْتَتَر

بدانيد باشد حلال و حرام

از آن بيش كانرا شمارم تمام

چو يك يك شناساندن اين و آن

برونست از حدِّ شرح و بيان

باخذِ حلال و بِرَدِّ حرام

شما را كنم امر در يك مقام

مرا كرده مأمور پس بر شما

پي بيعت و صفقت اينك خدا

پذيريد از من بحُسنِ قبول

عَنِ اللَّهِ ما في عَلِيٍّ اَقُول

هم از بعد او پيشوايان چند

كه از صلب او وز نژاد منند

از آنها يكي مهدي قائم (عج) است

كه تا حشر دوران او دائم است

امامي كه در ملك روي زمين

بحقّ مي‌كند حكم آن بي‌قرين

(122) شما را من اي مَردم از ذوالجلال

دلالت نمودم سوي هر حلال

هم از هر حرامي بگوش شما

فروخواندم آيات نهي از خدا

من از آنچه گفتم نگرديده‌ام

نه تبديل بر آن پسنديده‌ام

پس آگاه باشيد و ياد آوريد

بخاطر بيان مرا بسپريد

خبر ز آنچه گفتم بياران دهيد

نه تبديل و تغيير بر آن دهيد

(123) بدانيد مردم دگر باره من

به تجديدِ مطلب بِرانم سخن

الا پس بداريد بر پا نماز

تقرّب بجوئيد با بي‌نياز

ز اموال حقِّ مساكين دهيد

زكوتش بدستور آئين دهيد

ز امر بمعروف در انتباه

نورزيد غفلت به بيگاه و گاه

هم از نهي منكر مداريد دست

ز سُستي مياريد بر دين شكست

خود امر بمعروفتان را كمال

نيوشيدن از من بود اين مقال

هم ابلاغ فرمان و گفتار من

بدانكو نباشد در اين انجمن

همش امر كردن باخذ و قبول

همش نهي كردن ز ردّ و نكُول

مر اين امر هست از خداوند و من

بهر شيخ و شاب و بهر مرد و زن

خود اين امر و اين نهي نيز از شما

نباشد بدلخواه هر كس روا

بود حكم فرما در اين دستگاه

امامي كه خود هست دور از گناه

(124) كتاب خدا باشد اي مسلمين

شما را معرّف ز روي يقين

كه بعد از علي (ع) از نژاد علي (ع)

شما را امامند و حق را ولي

من اين نيز گفتم كه اندر جهان

ز نسل منند و علي (ع) آن مهان

خداوند درباره‌ي بوتراب (ع)

چنين ذكر فرموده اندر كتاب

ولايت كه هستي بدان قائم است

در اعقاب او باقي و دائم است

بگفتم من البته هرگز شما

نگرديده گمره ز دين خدا

ولي تا بقرآن و عترت ز جان

شما را تَمَسُّك بود در جهان

(125) پي ايمني مردم اندر معاد

به تقوي بتقوي كنيد اعتماد

حذر زان تزلزل نمائيد و بيم

كه خوانده خداي عظيمش، عظيم

بخاطر بياريد مرگ و حساب

ز ميزان اعمال و هولِ عذاب

هم از اينكه باشد حسابِ كسان

حضور خداوندگارِ جهان

هم از اينكه هر كس شود بهره ياب

يكي از ثواب و يكي از عِقاب

پس آن كس كه آيد بفعلِ نكو

به نيكي جزا داده خواهد شد او

هم آنكو بيايد بكردارِ زشت

نصيبي ندارد ز باغ بهشت

(126) شما بيش از آنيد اي مُسلمين

كه من با همه اندرين سرزمين

بيك دست در صفقه كوشا شوم

بهمدستي اينك مهيّا شوم

خداوند عزّ و جلّ اين زمان

همي خواهد اقرارتان بر زبان

بدان عقد منصب كه فاش و جلي

به بستم من اينجا براي علي (ع)

سپردم امارت در امّت به وي

پس آنانكه آيند او را ز پي

امامان (ع) ز نسل من و صُلب او

كز آنان نمودم بسي گفتگو

شما را بگفتم ببانگِ بلند

كه ذرّيه من ز صُلبِ وِيَنْد

(127) سراسر بگوئيد از خاص و عام

نموديم ما استماعِ كلام

مطيعيم در امر و راضي بدان

پذيراي فرمانِ يزدان بجان

ز حق آنچه گفتي بما مو بمو

كه آن در علي (ع) بود و اولاد (ع) او

ز صُلب وي آن اولياءِ عِظام

بدآنها نمائيم بيعت تمام

بدلهايمان هم بجانهايمان

دگر دستها و زبانهايمان

نه پيچيم از اين امر روي ثبات

چه اندر حيات و چه اندر ممات

چه در موقعِ بعثِ يومِ النُّشور

كه هر كس بر آرد سر از خاكِ گور

نه تغيير و تبديل بر آن دهيم

نه بر شكّ و ريب از خطا دل نهيم

نه از عهد خود روي‌گردان شويم

مُصَمَّم نه بر نقضِ پيمان شويم

اطاعت كنيم از خدا و رسول (ص)

نمائيم امر علي (ع) را قبول

پذيريم نيز امر اولادِ وي

كه آيند او را يكايك ز پي

بخلقِ جهان رهنما و ولي

ز نسلِ تو و صلبِ پاكِ علي (ع)

كه‌آيند بعداز حسين (ع) و حسن (ع)

جگر گوشه‌هاي علي (ع) آن دو تن

كه نزد خود و حق مقاماتشان

نمودم بيان و بدادم نشان

بگفتم از آن هر دو جاه و محلّ

به نزد خداوند عزّ و جلّ

به تحقيق آنرا نمودم ادا

بگويم مر اين نكته را با شما

كه دو سَيّدند اين دو نيكو سرشت

براي جوانانِ اهلِ بهشت

همين دو امامند (ع) بعد از پدر

مطاعند يكسر بجنّ و بشر

بدانيد من نيز پيش از علي (ع)

پدر هستم از بهر اين دو ولي

(128) بگوئيد اطاعت نموديم ما

خدا را بفرمان اين اوليا

تو و مرتضي (ع) آن امام همام

حسن با حسين (ع) آن‌دو سبط گرام

دگر آن امامان (ع) كه اوصافشان

نمودي تو از بهر امّت بيان

گَهِ اخذِ ميثاق در امرِ دين

براي علي (ع) سرور مؤمنين

ز دلها و جانها زبانهاي ما

هم از بيعت دست و آراي ما

ز ما هر كه با اين دو بيعت نمود

مُقِرّ گشت و نيز از زبانْشان ستود

مر آن را نجوئيم هرگز بَدل

نه بينيم در خود خلاف از حِول

گرفتيم بر خود خدا را گواه

كه كافي است بهر شهادت اِله

تو هم باش بر ما گواه و دگر

هر آنكوست فرمانبر از دادگر

چه باشند پنهان و چه بر ملا

ملايك جنود و عبيد خُدا

خود از هر گواهي خدا اكبر است

بدين نكته هر بنده مستحضر است

(129) چه رانيد اي مسلمين بر زبان

كه باشد خداوند آگه از آن

به تحقيق حق عالِم هر صداست

بر او كشف اسرارِ نفسِ شماست

پس آن كو براه هدايت رود

وِ را رستگاري مسلّم شود

هر آنكس كه گمره شد از ابلهي

خود از بهر او باشد آن گمرهي

پس آن كس كه بيعت كند در عيان

بود بيعتش با خدا در نهان

بدين بيعت آنكو شود پاي بست

وِ را دست حقّ است بالاي دست

(130) بترسيد مردم ز حق وز يقين

نمائيد بيعت بسالار دين

علي (ع) سرور مؤمنين پس حسن (ع)

پس از او حسين (ع) آن دو فرزند من

پس آن پيشوايان (ع) كه در روزگار

ولايت در آنها بود پايدار

كند هر كه حيلت، خداوندِ پاك

نمايد به تحقيق او را هلاك

گرفت آنكه راه وفا را به پيش

در رحمت حق گشايد بخويش

پس آنكس كه از جَحد بشكست عهد

به اِشكستِ نفسِ خود او كرده جَهد

بدين آيه باز آن شه انس و جان

ز ياقوتِ لب گشت گوهر فشان

(131) دگر ره بگفت اي گروه آنچه من

بگفتم بگوئيد و بر بوالحسن (ع)

دهيد از سرِ ميل و رغبت سلام

كه او مؤمنين راست مير و امام

بگوئيد يارب بيان رسول

شنيديم و كرديم از وي قبول

نموديم اطاعت ز فرمانِ تو

كنون از تو خواهيم غُفرانِ تو

بسوي تو اي خالق اِنس و جان

بود بازگشتِ همه بندگان

بگوئيد حمد است خاص خداي

كه ما را بدين راه شد رهنماي

هدايت يقين شامل ما نبود

خداوند مان گرنه ره مي‌نمود

(132) علي (ع) را فضائل بنزد خداست

ز فضل علي (ع) با خبر كبرياست

بتحقيق آن از خداي حميد

شده نازل اندر كتاب مجيد

بود بيشتر زآنكه در يك مقام

براي شما من شمارم تمام

پس آن را كه از آن فضايل خبر

بدادم من و گشت صاحب نظر

نورزيد انكارِ تحقيقِ وي

نمائيد البتّه تصديقِ وي

(133) بدانيد اي مردم آن كو قبول

كند حكم يزدان و امر رسول

پس امر علي (ع) و آن امامان (ع) كه من

براندم در اوصاف آنان سخن

رهد از عذاب و شود رستگار

بود فارغ از هولِ روزِ شمار

(134) بدانيد اي مسلمين آن كسان

كه در بيعت مرتضي (ع) اين زمان

بگيرند پيشي كنند اهتمام

هم اندر تولّي هم اندر سلام

اميرش بدانند بر مؤمنين

بود جايگهْشان بهشتِ برين

(135) بگوئيد اي مسلمين آن سخن

كه خوشنود گردد از آن ذوالمنن

اگر چه شما و آنچه اندر زمين

ز جنّ و ز اِنسند از ساكنين

بكُفر و ضلالت بر آرند سر

خداوند را نيست هرگز ضرر

(136) خدايا ببخشاي بر مؤمنين

بكن كافران را هلاكت قرين

ستايش بدان ذات پاكي نثار

كه مر عالمين راست پروردگار

پس آندم بر آمد ز مردم ندا

كه آري شنيديم حُكمِ خدا

نموديم اطاعت بحُسنِ قبول

ز امر خداوند و امر رسول

پذيريم هر امر و فرمان كه هست

سراسر بقلب و زبان و به دست

ببردند بر آن دو سَرور هجوم

بخورشيد و مه گِرد آمد نجوم

نمودند با دستِ بيعت شروع

همي يافت امر الهي وقوع

در آندم بسوي نبيّ (ص) و علي (ع)

شد اوّل به بيعت روان اوّلي

دگر ثاني و ثالث از بعد وي

دگر رابع و خامس او را ز پي

پس آنگه مهاجر بدين افتخار

سرافراز گشتند خُرد و كبار

پس انصار و آنگاه ديگر كسان

اِلي آخر از روي مقدارشان

در آنشب بانجام آن مُدّعا

ادا شد صلواتين وقتِ عشا

به بيعت عَلَي الرّسم پرداختند

خود اين نَرد تا ثُلثِ شب باختند

به هر لحظه هر فرقه از مسلمين

نمودند بيعت بسالار دين

(137) نبي (ص) گفت حمد خدا كز وِداد

بما برتري داده اندر عِباد

از آن لحظه بيعت بَرِ اهل دين

بشد رسم و اندر سُنَن جا گزين

كه معمول دارند اندر فِرَق

كسانيكه در آن ندارند حقّ

روايت نمودند اهل كلام

كه فرمود صادق عليه‌السَّلام

كز اين خطبه دلكشِ جانفزا

چو گرديد فارغ رسُول خدا (ص)

بشد ديده مردي بوجه منير

نكوروي و خوشبوي و روشن ضمير

همي گفت هرگز بيزدان قسم

نديدم چو امروز فخر اُمَم

به تشديد و تأكيد راند سخن

بحقّ پسر عم خود بوالحسن (ع)

مر اين عقد بيعت كه امروز بست

كس آنرا نخواهد گشود و شكست

مگر كافري بر خداي عظيم

خداي عظيم و رسول كريم (ص)

بسي واي بر آنكه حيلت كند

مر اين عقد و اين عهد را بشكند

چنين گفت صادق (ع) كه بر وي عُمَر

بيفكند از روي حيرت نظر

از آن هيئتِ دلربا وان كلام

عجب بُرد و گفتا بخيرالأنام

كه آيا تو نشنيدي اي شاه دين

كه اين مرد گفتا چنان و چنين

نبي (ص) گفت داني ز كه بود آن جليل

بگفتا نه، فرمود بُد جبرئيل

حذر كن مبادا تغافل كني

خود اين عقد بگشائي و بشكني

كه گر از تو يابد ظهور اين عمل

بذاتِ خداوندِ عزّ و جلّ

خدا و رسول و ملايك يقين

بَري از تو گردند با مؤمنين

مر اين خطبه و اين حديث اِمتزاج

بدين فارسي يافت از اِحتجاج

پس از اَلْف دوران چرخ فلك

بسيصد بيفزوده هفتاد و يك

كه اين نامه‌ي نامي اتمام يافت

بحمداللَّه اين كار انجام يافت

شد از نظمِ اين خطبه‌ي دلپذير

بلطف خداوند فارغ «صغير»

ز مولي (ع) بدين نظم بهر صِلت

قبول و اثر باشدش مسئلت ⁽¹⁾.

نخستين شاعر و شعر غدير

اشاره

حسّان بن ثابت اولين شاعر غدير است كه بعد از خطبه‌ي پيامبر اكرم صلّي اللَّه عليه و آله در همان محل غدير خم به همين مناسبت اشعاري را سرود و خدمت حضرت رسول صلّي اللَّه عليه و آله عرضه داشت و اجازه گرفت تا براي همه كساني كه در غدير بودند و خطبه را شنيدند بخواند حضرت اجازه دادند و فرمودند بخوان بنام خداوند و بركت او.

حسان بر جاي بلندي قرار گرفت و مردم براي شنيدن كلامش ازدحام كردند و گردن مي‌كشيدند. او گفت: «اي بزرگان قريش، سخن مرا به گواهي و امضاي پيامبر گوش كنيد».

سپس اشعاري را كه همان جا سروده بود خواند كه به‌عنوان يك سند تاريخي از غدير ثبت شد و به يادگار ماند.

متن عربي اشعار حسان بن ثابت‌

(1) اَلَمْ تَعْلَموا أَنَّ النَّبِيَّ مُحَمَّداً

لَدي دَوْحِ خُمٍّ حينَ قامَ مُنادِياً

(2) وَ قَد جاءَهُ جِبْريلُ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ

بِأنَّكَ مَعْصُومٌ فَلا تَكُ وانِياً

(3) وَ بَلِّغْهُمُ ما أَنْزَلَ اللَّهُ رَبُّهُمْ

وَ إن اَنْتَ لَمْ تَفْعَلْ وَ حاذَرْتَ باغِياً

(4) عليكَ فما بَلَّغْتَهُم عَن إلهِهِمْ

رِسالَتَهُ إِنْ كُنْتَ تَخْشَي الْأَعادِيا

(5) فَقامَ بِهِ إذْ ذاكَ رافِعُ كَفِّهِ

بِيُمني يَدَيْهِ مُعْلِنُ الصَّوْتِ عالِياً

(6) فَقالَ لَهُمْ: مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ مِنْكُمُ

وَ كانَ لِقَوْلي حافِظاً لَيْسَ ناسِياً

(7) فَمَوْلاهُ مِنْ بَعْدي عَلِيٌّ وَ اِنَّني

بِهِ لَكُمْ دُونَ الْبَرِيَّةِ راضِياً

(8) فَيا رَبِّ مَنْ والي عَلِيّاً فَوالِهِ

وَ كُنْ لِلَّذي عادي عَلِيّاً مُعادِياً

(9) وَيا رَبِّ فَانْصُرْ ناصِريهِ لِنَصْرِهِمْ

إمامَ الْهُدي كالْبَدْرِ يَجْلُو الدَّياجِيا

(10) وَيا رَبِّ فَاخْذُلْ خاذِليهِ وَ كُنْ لَهُمْ

إذا وَقَفُوا يَوْمَ الْحِسابِ مُكافِياً

ترجمه اشعار حسان بن ثابت‌

پس از اشعار حسّان، پيامبر صلّي اللَّه عليه و آله فرمودند: اي حسّان، مادامي كه با زبانت از ما دفاع مي‌كني، از سوي روح القدس مؤيّد خواهي بود.

نامهاي عيد غدير، در روايات

در روايات براي غدير 70 نام برده شده است كه مرحوم علّامه كفعمي رضوان اللَّه

تعالي عليه روايات مذكور را به نظم در آورده‌اند.

روز آشكار شدن آنچه در سينه‌ها پنهان بود و آن كارهايي كه از ديده‌ها نهان.

روز فاش شدن توطئه‌هاي پشت پرده.

روز ادريس پيامبر.

روز آسايش مؤمنان.

روز طعام دادن.

روز افشاي رازي كه در نهان نگه داشته مي‌شد.

روز زياد درود فرستادن بر محمّد و آل محمّد.

روز غدير، روزي است كه خداوند، به وسيله‌ي آن، دين را كامل ساخت.

آن، روزي است كه خداوند بر توان كسي كه او را عبادت كند مي‌افزايد.و همين‌گونه كسي كه بر خويش و خانواده‌اش وسعت در زندگي ايجاد كند و خدا او را از آتش رهايي مي‌بخشد.

روز راهنمايي كردن است.

روز بيان كردن، آشكار ساختن و پرده برگرفتن از مرتبت خالص و پيراسته است. (مقصود: پرده برگرفتن از مقام امامت است).

روز آسودگي پاس داشته شده است.

روز دليل استوار.

روز مژده دادن است.

روز بيان بنيادهاي پايدار ايمان.

روز لبخند زدن در چهره‌ي مؤمنان.

روز روشنگري پيمان‌ها از دو روييها و انكارهاي آگاهانه.

روز ريزش گناه.

روز رها كردن گناهان بزرگ و وانهادن نافرمانيها.

روز پيراستن.

روز افطاري دادن به روزه‌داران.

روز زدودن دشواريها.

روز مهر ورزيدن.

روز تبريك گفتن.

روز اجتماع گواه گرفته شده.

روز بخشش و ارمغان.

روز راندن شيطان.

روز ارائه‌ي دليل درباره‌ي راهنمايان.

روز گرد آمدن پيرامون درختان تنومند.

روزي است كه گناه شيعيان آمرزيده مي‌شود.

روزي كه نردبان تكامل برافراشته شد.

روز خشنودي.

آن روز، روز آراستن است.

روز پيشي گرفتن.

روز گواه و گواه گرفته شده.

روز شرط نهاده شده.

روز «شمعون الصفا»، وصيِ حضرت عيسي علي نبيّنا و آله و عليه‌السَّلام.

روز «شيث»، وصيّ حضرت آدم علي نبيّنا و آله و عليه‌السَّلام.

روزي كه خداوند، به‌وسيله‌ي آن اسلام را استوار ساخت و نشان درخشان دين را آشكار كرد.

روز چشم‌پوشي و گذشت از گناهكاران شيعيان اميرالمؤمنين سلام اللَّه عليه.

روز روزه داشتن و نماز خواندن و پيوند با برادران ديني.

روز خواستن افزونيهاست.

روز عبادت كردن.

روزي كه اعمال شيعيان، پذيرفته مي‌شود.

روز پيمان نهاده شده.

روز عيد اهل بيت محمّد صلّي اللَّه عليه و آله.

روز عيد، شادماني و سرور.

بزرگترين عيد.

بزرگترين عيد خداوند.

گفتني است كه: در روايات، عيد غدير، اكبر اعياد، افضل اعياد، ⁽³⁾اشراف اعياد، ⁽⁴⁾و اعظم، ⁽⁵⁾اعياد اسلامي شمرده شده است. و در برخي از روايات رسيده كه آن عيد، در آسمان، مشهورتر از زمين است. در چنين رواياتي، واژه‌ي «اَشْهَرْ» به كار رفته. ⁽⁶⁾.

روز جدايي حق و باطل (روز داوري).

روز گشايش.

روز خشنودي خداي رحمان.

روزي كه در ميان عيدها بسان ماه در بين ستاره‌هاست.

روز پوشيدن جامه‌هاي شايسته و افكندن لباسهاي سياه.

روز داد و ستد با خداست.

روز آزمايش بندگان.

روز ناخرسند گشتن شيطان است.

روز فرشتگان والا.

روز بازپرسي بزرگ.

روز پيمان گرفته شده.

روز خبر بزرگ.

روز گسترش دانش.

روز ارائه‌ي سخنهاي روشن درباره‌ي ويژگان.

روز زدودن اندوه‌ها و غصّه‌ها.

روز دست يافتن به رحمت خداوند است.

روزي است كه حجّتها آشكار گشت.

روز هود است.

روزي است كه دعا در آن مستجاب مي‌گردد.

روزي است كه خداوند، تلاش شيعه را در آن سپاسگزاري كرده است.

روز يوشع.

مرحوم علامه شيخ كفعمي‌

اشاره

تقي الدّين ابراهيم بن عليّ بن حسن بن محمّدبن صالح عاملي، مشهور به: «كفعمي» صاحب «مصباح كفعمي» از علماي لبنان و شخصيِتهاي برجسته‌ي جهان تشيّع، در «كفعم» از قصبات جبل عامل لبنان ديده به جهان گشود، در حدود 50 اثر ارزشمند از خود به يادگار نهاد، كه از مشهورترين آنها: «مصباح» و «البلد الأمين» مي‌باشد.

همه‌ي بزرگان از او به عظمت ياد كرده، علم و زهد و تقوي و جامعيّت و وثاقت او را ستوده‌اند. علّامه شيخ آقا بزرگ تهراني از قرائني به دست آورده كه تولّد كفعمي به سال 828 ه (حدوداً) بوده، و از كشف الظّنون نقل كرده كه وفاتش به سال 905 ه بوده است.

قبر شريفش در روستاي «جبشيت» از دهات جبل‌عامل زيارتگاه خاصّ و عام است. ⁽¹⁾.

نام‌هاي منظوم عيد غدير

متن عربي اشعار مرحوم علامه شيخ كفعمي‌

هَنِيأً هَنِيأً لِيَوْمِ الْغَديرِ

وَ يَوْمِ النُّصُوصِ وَ يَوْمِ السُّرورِ

وَ يَوْمِ الْكَمَالِ لِدِينِ الأِلهِ

وَ إتْمامِ نِعْمَةِ رَبٍّ غَفُورٍ

وَ يَوْمِ الدَّليلِ عَلَي المُرتَضي

وَ يَوْمِ الْبَيانِ لِكَشْفِ الضَّميرِ

وَ يَوْمِ الرِّشادِ وَ إبْداءِ ما

تَجِنُّ بِه مُضْمَراتِ الصُّدُورِ

وَ يَوْمِ الأمانِ وَ يَوْمِ النَّجاةِ

وَ يَوْمِ التَّعاطُفِ يَوْمِ الْحُبُورِ

وَ يَوْمِ الصَّلاةِ وَ يَوْمِ الزَّكاةِ

وَ يَوْمِ الصِيامِ وَ يَوْمِ الفُطُورِ

وَ يَوْمِ العقِودِ وَ يَوْمِ الشَّهُودِ

وَ يَوْمِ العُهُودِ لِصِنْوِ البَشيرِ

وَ يَوْمِ الطَّعامِ وَ يَوْمِ‌الشَرابِ

وَ يَوْمِ اللِّباسِ وَ يَوْمِ النُّحُورِ

وَ يَوْمِ تَواصُلِ أرْحامِكُم

وَ يَوْمِ الْعَطاءِ وَ بِرِّ الفَقيرِ

وَ يَوْمِ لِشِيث وَ يَوْمٍ لِهُودٍ

وَ يَوْمٍ لِاءِدْريس ما مِن نَكيرٍ

وَ يَوْمِ نِجاةِ النَّبيِّ الخَليلِ

مِنَ النّارِ ذاتِ وَقُودِ السَّعيرِ

وَ يَوْمِ الظُّهورِ عَلَي السامِريِّ

وَ إغْراقِ فِرعَونَ أَهْلِ الفُجُور

وَ يَوْمٍ لِمُوسي وَ عيسي مَعاً

وَ يَوْمِ سُلَيمانَ مِن غَيْرِ ضَيْرٍ

وَ يَوْمِ الوَصِيَةِ لِلْاَنْبِياءِ

عَلَي الاَوْصِياء بِكُلِّ الدُّهورِ

وَ يَومِ انْكِشافِ المَقامِ الصراحِ

وَ ايضاحِ بُرْهانِ سِرِّ الاُمُورِ

وَ يَوْمِ الجَزاءِ وَ حَطِّ الاِثامِ

وَ يَوْمِ الحِباوَةِ لِلْمُستَمير

وَ يَوْمِ البِشارَةِ يَوْمِ الدُّعاءِ

وَعيدِ الأِلهِ العَلِيِّ الكَبيرِ

وَ يَوْمِ اشْتِمامِ أريجِ المُسُوكِ

وَ عَنْبَرِها وَ أريجِ العَبيرِ

وَ يَوْمِ مُصافِحَةِ الْمُؤمِنين

وَ يَوْمِ التَّخَلُصِ مِنْ كُلِّ ضَيْرِ

وَ يَوْمِ الدَّليلِ عَلَي الرّائِدينَ

وَ فِتْنَةِ عَبْدٍ وَ يَوْمِ الظُّهُورِ

وَ يَوْمِ انْعِتاقِ رِقابٍ جَنَتْ

مِنَ النّارِ يا صاحَ ذاتِ السَّعيرِ

وَ يَوْمَ النَّبِيِّ وَ يَوْمِ الوَصِيِّ

وَ يَوْمِ الأئِمَة يَوْمِ الأميرِ

وَ يَوْمِ الفَلاحِ وَ يَوْمِ النَّجاحِ

وَ يَوْمِ الصَّلاحِ لِكُلِّ الاُمُور

وَ يَوْمِ التَّهاني وَ يَوْمِ الرِّضا

وَ يَوْمِ اسْتِزادَةِ رَبٍّ شَكُورٍ

وَ يَوْمِ اسْتِراحَةِ أَهْلِ الوِلاءِ

وَ يَوْمِ التِّجارَةِ أَهْلِ الاُجُورِ

وَ يَوْمِ الزِّيارَةِ لِلْمُؤمِنينَ

وَ يَوْمِ ابْتِسامِ ثَنايَا الثُغُورِ

وَ يَوْمِ التَّوَدُّدِ للِاْوْلِياءِ

وَ اِلْباسِ اِبْليسَ ثَوْبَ الدُّحُورِ

وَ يَوْمَ ارْتِغامِ اُنُوفِ العَدي

وَ يَوْمِ الْقَبُولِ وَ جَبْرِ الْكَسيرِ

وَ يَوْمِ الْعِبادَةِ يَوْمِ الْوُصُولِ

اِلي رَحِماتِ العَلِيِّ القَدير

وَ يَوْمِ السَّلامِ عَلَي المُصْطَفي

وَ عِتْرَتِهِ الْأَطْهَرينَ الْبُدُورِ

وَ يَوْمِ الأِمارَةِ لِلِمُرتَضي

أبِي الحَسَنَيْنِ اِمامِ الأَميرِ

وَ يَوْمِ اشْتِراطِ وِلاء الوَصِيِّ

عَلَي المُؤمِنينَ بِيَوْمِ الغَديرِ

وَ يَوْمِ زِيادَةِ ما يُنْفِقُونَ

بِمائَةِ ألْفٍ خَلَتْ مِنْ نَظيرٍ

وَ يَوْمِ المَعارِجِ في وَقْعِها

وَ أنباءِ فَضْلٍ عَظِيمٍ كَبيرٍ

فَهذَا الأِمامِ العَديمِ النَظير

وَ أنّي يَكُونُ لَهُ مِنْ نَظيرٍ

ترجمه اشعار مرحوم علامه‌ي كفعمي‌

كسائي مروزي

شاعر شيعه مذهب قرن چهارم هجري.

اولين شعر فارسي در مدح مولا اميرالمؤمنين حضرت علي بن ابيطالب عليه‌السلام

سخني با اهل سنت

فهم كن گر مؤمني فضل اميرالمؤمنين

فضل حيدر شير يزدان مرتضاي (ع) پاكدين

فضل آنكس كز پيمبر (ص) بگذري فاضل‌تر اوست

فضل آن ركن مسلماني امامُ المتّقين

فضل زَينُ الأصفيا، داماد فخر انبيا (ص)

كافريدش خالق خلق آفرين از آفرين

اي نواصب گر نداني فضل سرّ ذوالجلال

آيت «قربي» نگه كن وان «اصحاب اليمين»

«قُل تَعالَوْا نَدْعُ» برخوان ور نداني گوش‌دار

لعنت يزدان ببين از «نَبْتَهِلْ» تا «كاذِبين»

«لا فتي الّا علي» برخوان و تفسيرش بدان

يا كه گفت و يا كه داند گفت جز «روح‌الأمين»؟

آن‌نبي (ص) وز انبيا كس ني به علم او را نظير

وين ولي (ع) وز اوليا كس ني به فضلْ او را قرين

آن چراغ عالم آمد وز همه عالم بديع

وين امام امّت آمد وز همه امّت گزين

آن قَوام علم و حكمت چون مبارك پي قِوام

وين معين دين و دنيا وز منازل بي‌معين

از مُتابع گشتن او «حور» يابي با «بهشت»

وز مخالف گشتن او «وَيل» يابي با «اَنين»

اي بدست ديو ملعون، سال و مه گشته اسير

تكيه كرده بر گمان، برگشته از «عَيْنُ اليَقين»

گر نجات خويش خواهي در سفينه‌ي نوح شو

چند باشي چون رَهي تو بينواي دل رَهين

دامن اولاد حيدر (ع) گير و از طوفان مترس

گِرد كِشتي گير و بنشان اين فَزَع اندر پسين

گر نياسايي تو هرگز روزه نگشايي به روز

وز نماز شب هميدون ريش گرداني جبين

بي‌تولّي بر عليّ (ع) و آل او دوزخ تُراست

خوار بي‌تسليمي از تسنيم و از خلد برين

هر كسي كو دل به نقص مرتضي (ع) معيوب كرد

نيست آنكس بر دل پيغمبر (ص) مكّي مكين

اي بكرسي برنشسته «آية الكرسي» بدست

نيش زنبوران نگه كن پيش خوان انگبين

گر به تخت و گاه و كرسي غرّه خواهي گشت خيز

سجده كن كرسي گران را در نگارستان چين

سيصد و هفتاد سال از وقت پيغمبر (ص) گذشت

سير شد منبر ز نام و خوي سِكّين و تَگين

منبري كالوده گشت از پاي مروان و يزيد

حقّ صادق كي شناسد وان زين العابدين

مرتضي و آل او با ما چه كردند اي دريغ

يا چه خلعت يافتيم از مُعتصم يا مُستعين

كان همه مقتول و مسمومند و مجروح از جهان

وين همه ميمون و منصورند اميرالفاسقين

اي «كسائي» هيچ منديش از نواصب وز عدو

تا چنين گويي مناقب دل چرا داري حزين؟

غدير در شعر فارسي، ص 125 تا 123.

نظيري نيشابوري

محمّدحسين نظيري نيشابوري متوفي 1021 هجري قمري.

قصيده‌اي شيوا و زيبا در فضائل و مناقب مولاي متقيان (ع)

مضمون تعدادي از آيات و احاديث و روايات

نبي (ص) كه معجز ماه دو پيكر آورده

مثال نور خود و نور حيدر آورده

فراز منبر يوم الغدير اين رمزست

كه سر ز جيب محمّد علي برآورده

حديث «لحمك لحمي» بيان اين معني‌ست

كه بر لسان مبارك پيمبر آورده

خداي از آدمشان تا بآل عبد مناف

بصلب پاك و ببطن مطهّر آورده

هم از سرايت اين نور آل زهرا(س) را

نبي (ص) بزير عبا با علي (ع) درآورده

بآب زمزم و خاك صفا سرشته گلش

حقش بحلمت و عفت مخمر آورده

نهاده وقت ولادت بخاك كعبه جبين

نياز و بندگي از بطن مادر آورده

خديجه نور نبي (ص) ديده در جبين علي (ع)

بشادماني داماد دختر آورده

بعرس فاطمه (س) و مرتضي نثار ملك

درخت‌هاي جنان حلّه‌ها برآورده

درخت طوبي اسناد جنت و انهار

برون به نام محبان حيدر آورده

سزد كه خاك كشد آفتاب اندر چشم

ز معدني كه چو سبطين گوهر آورده

درون قبه‌ي بيضاست جاي ذوي القرني

ز عرش آل عبا رخت برتر آورده

علي (ع) بجاي سرست از جسد پيمبر (ص) را

كه صحتش همه راي منور آورده

بر او بسبقت اسلام كس مقدّم نيست

به بعثت نبي (ص) ايمان برابر آورده

هزار شاهد عادل به مجمع اسلام

بدعوي «انا صديق اكبر» آورده

نبي (ص) به كودكي اسلام كرده تعليمش

نه همچو غير بايمانش كافر آورده

به دوستكامي اين باده از لبان حبيب

كرامتي ست كه ساقي كوثر آورده

ز قول ثابت «لو لا علي» به رجم نسا

بفضل خويش مثالي مقرر آورده

نداي «بخٍ بخٍ لك يا علي مولاي»

گواه نص ولايت بمحضر آورده

بيان صفدر كرّار عسكر فرّار

بشرح واقعه‌ي حرب خيبر آورده

نبي (ص) بوقت مؤاخات و عزتِ اصحاب

بلفظ و صدق علي (ع) را برادر آورده

چو بر ولايت او هر نبي شده مبعوث

زمان ازو كه درين كار بهتر آورده

وصي كسي ست كه تجهيز مصطفا كرده

نه آن كه ميل بمحراب و منبر آورده

گشايش از در ديگر مجو بحكم خدا

كه غير باب علي (ع) را بِگل بر آورده

كسي ز آتش دوزخ بري نخواهد ماند

مگر كسي كه تولا به حيدر آورده

خلاف نيست روا در خليفه‌يي كه نبيش

«خليفتي و خليلي» مكرر آورده

امام اوست كه در تن حيات موتي را

چو عيسي از نفس روح پرورآورده

ز بس محبّتِ سُكّانِ آسمان، ايزد

بشكل او ملكي را مصوّر آورده

مقام مجد گرفته بعرش علييين

لواي حمد بصحراي محشر آورده

چگونه نور كسي را بِگل توان اندود

كه آفتاب فرو رفته را بر آورده

چگونه قول كسي را توان بخاك انداخت

كه سنگ ريزه گرفته‌ست و گوهر آورده

هماي همت زوج بتول آن مرغي ست

كه دولت دو جهان زير شهپر آورده

بيان نسبت خود كرده با خليل علي (ع)

برون ز كعبه صنم‌هاي آزر آورده

خدا دوازده تن را ز عترت اطهار

امام خلق جهان تا بمحشر آورده

كسي كه پي به امام زمان همي نبرد

رسول صادقش از خيل كافر آورده

تويي امام كه اقرار بر امامت تو

صهيب و جابر و سلمان و بوذر آورده

نه والي‌يي كه به حقيّت ولايت خويش

سِجل به مُهر رئيس و توانگر آورده

خدا محبّت آل تو كرده فرض و ترا

بآيت الوالارحام سرور آورده

زبير و طلحه كه از بيعتت برون شده‌اند

اجل بنزد خداشان مكرر آورده

قضاي چرخ بر آن جاهلي زند خنده

كه در مشاوره حرف مزور آورده

همان كه خسته‌ي اشرار كرده عثمان را

عزا نهاده بپاداش و لشكر آورده

سگان دشت بر او گر كنند نوحه سزاست

مخدرات رسول از حرم بر آورده

سپه كه خوانده بجنگ جمل زبير عوام

كف خسي بسر راه صرصر آورده

معاويه كه سبب گشته حرب صفين را

صف غزال بچنگ غضنفر آورده

معاندان ترا نيست مغفرت كه رسول (ص)

به تو محاربه با خود برابر آورده

مگوي خال كه خال نبي (ص) بكتف نبي‌ست

نه قرحه‌يي كه سزاوار نشتر آورده

نزاع و صلح تو ميزان باطل و حق ست

كه بهر دوزخ و فردوس داور آورده

دلير تيغ نرانم بموي استردن

كه يار شيفته مو خال بر سر آورده

خوشا علي (ع) كه چنان در نماز محو شده

كه سجده با الم زخم منكر آورده

عجايب اين كه بشكل خود و لباس نبي (ص)

بكفن و دفن خود اعرابي‌يي در آورده

نموده مرده و زنده دو تن به يك صورت

ز يك حقيقت مخفي دو پيكر آورده

ميان احمد (ص) و حيدر (ع) تميز نتوان كرد

درين مقام بياني سخنور آورده

سخن بپرده علي (ع) گفته در شب معراج

صباح تهنيه پيش پيمبر (ص) آورده

نبي (ص) ز زله‌ي شب نيم سيب كرده عيان

ز جيب نيمه‌ي ديگر علي (ع) بر آورده

ز فكر بوالعجبي‌هاي قادر بي‌چون

به حيرتم كه عجايب دو مظهر آورده

هراس نيست ز فوت و فنا «نظيري» را

كه پي به چشمه‌ي خضر و سكندر آورده

كدورت از چه جهت رو دهد محبي را

كه از ولاي علي (ع) دل منور آورده

چه كم كند ز جلال كسي زيان جهان

كه خواجگي ز غلامي قنبر آورده

بنظم آخرت از دست داده دنيا را

فكنده رخت به دريا و گوهر آورده

كسي ز طاعت و خدمت زيان نمي‌بيند

كه هر كه تحفه رطب برده شِكّر آورده

قبول سمع تو كافي‌ست يا عليّ ولي

زمانه گوش تميز از ازل كر آورده

ز آستان تو دورم اگر به بيداري

مرا به واقعه نور تو در بر آورده

از آن شبي كه باين خواب گشته‌ام مسرور

خرد بهر نظرم پايه برتر آورده

بمدحت تو بس اين عز كه همگنان گويند

برات جايزه بر حوض كوثر آورده

صلت كه مي‌طلبد بنده‌ي ثنا گويت

مناقب تو نگويم كه در خور آورده

هنر بس‌ست همين كز براي ختم سخن

درود پاك بر آل مطهّر آورده ⁽¹⁾.

هفته ولايت، عيد غدير خم

بگشاي چشم و آينه‌ي كبريا ببين

قدر و فضيلت و شرف مرتضي ببين

تاريخ را ورق زن و از ليله‌ي غدير

تا هفت روز رحمت بي‌منتهي ببين

جشن زفاف حيدر كرار و فاطمه

عقد اُخوت علي و مصطفي ببين

هم سير در حديث شريف بساط كن

هم آيه‌ي مباركه‌ي انّما ببين

هم خطبه‌ي خلافت شير خدا شنو

هم آيه‌ي مُباهله، هم هَل اَتي ببين

اين هفت روز داده خدا بر تو هفت گنج

اي شيعه ديده وا كن و گنج خدا ببين ⁽²⁾

18 ذي‌الحجه: روز غدير و نزول آيه 3 سوره‌ي مائده

شب 19 ذي‌الحجه: ازدواج اميرالمؤمنين (ع) با حضرت زهرا سلام‌اللَّه عليها بنا بر قول محدث كفعمي و محدث فيض.

روز 24 ذي‌الحجه: روز مباهله و روز نزول آيه ولايت آيه 55 سوره‌ي مائده و روز نزول آيه تطهير آيه 33 سوره‌ي احزاب.

روز 25 ذي‌الحجه: روز نزول هل اتي.

يكصد و ده قصيده غديريه‌

آزرم (نعمت)

حماسه‌ي غدير …

«تمام قافله گيرد به جاي خويش قرار … !»

مناديان همه كردند، حكم را تكرار

كوير بود، افق تا افق، گداخته مس

بر آن گداخته مس، كاروان، خطي ز غبار

دميده مَجمر خورشيد، بر فراز كوير

وزان شراره فرو تافته، هزار هزار

به نيمروز، تو گفتي كه كوره‌ي خورشيد

تمام هستي خود، زي كوير كرده نثار

هوا سِتاده كه در سينه‌اش گرفته نَفَس

نفس نمانده كه خود باد، مانده از رفتار

شتابِ قافله افزون، كه زودتر برسد

به منزلي كه مگر، سايه باشد و جوبار

به دور دست نه پيدا، مگر درختي چند

در آن كوير، به مانند قامتِ زنهار

فراخناي بيابان، چو پيكري خفته

كه پاش در افق و، سر به سينه‌ي كُهسار

به نيمروز به «جُحفه» قرار ممكن نيست

فتاد همهمه در كاروان، كه چيست قرار؟

نه كاروان، كه ز حج باز گشته انبوهي

فزون ز ديدن و، افزون‌تر از حدود شمار

نه كاروان، كه به فرسنگها خطي ممتد

نود هزار نفر، از پيادگان و سوار

قبيله‌هاي عرب، در كنارِ يكديگر

ركابدارِ نبي، چون مهاجر و انصار

نبي (ص) سِتاد و بفرمود، تا كه گِرد آيند

تمام قافله، از پيش و پس، كران و كنار

كنار راه، يكي كوه بود و در پايش

بماند بِركه‌ي بارانِ ابرهاي بهار

كنارِ بركه، درختان سالخوردي چند

كه سايبان شده در آن كويرِ آتشبار

بگفت تا كه برآرند، از جهاز شتر

فراز دامنه‌ي كوه، منبري سُتوار

از آنكه لحظه‌ي پيشين رسيده بود سروش

كه در رسيده زماني، كه حق شود اظهار

ملازمان همه ديدند- بر نشانه‌ي وحي-

عرق نشسته نبي (ص) را، به جبهه و رخسار

شكفته چهره‌ي پاكش ز التهاب پيام

زُدوده جلوه‌ي وحيَش، ز روي خسته غبار

فراز دامنه‌ي كوه، بر شد و نگريست

در آن قبايلِ بسيار، از يمين و يسار

در آن فراز چه مي‌ديد، كس نمي‌دانست

كنون بگويمت از آن مناظر و اسرار:

«گذشته»ها و «كنون» و فضاي «آينده»

همه معاينه مي‌ديد، اندر آن ديدار

«گذشته» بود ره رفته، مبدأش «مكه»

كه تا «مدينه» همي گشته بود، ره هموار

«كنون» تجمّع خلق است، اندرين منزل

كه‌شان به مقصد «آينده» بست، بايد بار

وليك حوزه‌ي «آينده» هست جمله جهان:

رهي به طول أبد، رهنمودي‌اش دشوار

هر آنچه طي شده زين پيشتر، رهي اندك

هر آنچه مانده از اين پس، مسافتي بسيار

چنان رهي‌ست فرا پيش و، وقتِ رهبر تَنگ

كرا سزاست، كه بر كاروان شود سالار؟

چنين «گذشته» و «آينده» و «كنون» مي‌ديد

به چشم روشنِ دل، نقشهاي روشن و تار

به بيست سال و سه، كوشيده بود تا اسلام

رسيده بود به «اكنون»، به يُمنِ بس پيكار

وز آنكه شارع اسلام بود، مي‌دانست

كه هست نهضت او، تازه پاي در رفتار

ز «جاهليّت» پيشين، هنوز آثاري ست

كه گاه جلوه كند آشكار، آن آثار

هنوز دوره‌ي تعليم، خود نگشته تمام

كه تا پديد شود راه و چاه و گُلبن و خار

اگر چه هست در اسلام، اصل آزادي

و در «امور» به شُورَند، مردمان مختار

وليك قاعده را نيز هست، إستثنا

كزين خلاف، شود قاعده بسي سُتوار

به‌ويژه آنكه كمين كرده‌اند در ره خلق

بسا به چهره شبان و، به سيرت كَفتار

كه هست نهضت اسلام، چون نهالي خُرد

كه باغبان طلبد، تا نهالْ آرد بار

نهالْ نهضت اسلام و، باغبانْ رهبر

و بار، مردم آزاد و، چشم و دلْ بيدار

وز آنكه مرحله‌ي رهبري، هنوز به‌جاست

تمام نيست هدايت، در اين زمان ناچار

به يُمنِ تربيت آنگه كه ريشه كرد درخت

به بار آيد و، نقصان نيابد از آزار

ميان «رهبر» و «حاكم» تفاوتي است عظيم

چنان‌كه هست تفاوت ميان «راه» و «سوار»

نخست راه ببايد به سوي مقصد خلق

وزان سپس به سر كاروان، يكي سالار

از آن فراز، در اين‌گونه پرده‌ها مي‌ديد

هزار نقش، كه نارم سرودْ در گفتار

كنون سزاست، يكي راهبر بُوَد حاكم

كنون رواست، همان راهدان بُوَد سردار

كسي كه نهضتِ اسلام را شناسد نيك

كسي كه در ره حق، بگذرد ز خويش و تبار

كسي كه در دل و جانش، ز جاهليت نيست

نه هيچ شعله‌ي آز و، نه هيچ لكّه‌ي تار

كسي كه دانش و آزادگي، از او رويد

چنان كه از دل آتش، شود پديد شرار

كسي كه در نظرش هيچ نيست، جز انسان

كسي كه در دل او نيست هيچ، جز دادار

كسي كه هست ستمديده را، بهين ياور

كسي كه هست ستم باره را، مهين قهّار

كسي كه قلعه‌ي «خيبر» گشوده است به دست

به جنگِ «بدر» ز اهريمنان كشيده دَمار

كسي كه روي نگردانده هيچ‌گه، از رزم

كسي كه در «اُحُد» از دشمنان نكرده فرار

كسي كه هست چو دريا و مي‌كُند توفان

ز اشك چشم يتيم؛ اين شِگِرف دريابار

كسي كه هست چنان چون نبي (ص)، به قول و عمل

كسي كه جانِ گرامي، به حق كند ايثار

كسي كه خُفت به جاي نبي (ص)، در آن شب خوف

درون مهلكه تا جان كُند به دوست، نثار

كسي كه نيست جدا از فروغ عِلم نبي (ص)

چنان كه نيست ز آتش جدا، شراره‌ي نار

به‌ويژه آنكه سروش آمده است لحظه‌ي پيش

كه بيش از اين بِنَشايد درنگ، در اين كار

از آن فراز، علي (ع) را بخواند در برِ خويش

«وصي» (ع) كنار «نبي» (ص) آمد و گرفت قرار

فرازِ دست نبي (ص) شد، علي (ع) كه تا بينند

به دستِ قائدِ اسلام، مظهري ز شعار

گرفت دست عليّ (ع) و، نمود بر همه خلق

كه اينك آنكه شما راست رهبر و سردار

هر آنكه را كه بُدم مُقتدا و پيغمبر

علي‌ست (ع) زين سپس او را، امير و حُكم‌گذار

وديعت‌ست شما را، ز من دو شئ گران

كه هست ارزششان بيشتر ز هر مقدار

يكي كلام خدا و، دگر حريم رسول (ص)

كه نيستند جدا، اين دو، تا به روزِ شمار

وگر ز دست نهيد اين دو را، يقين دانم

كه نيست بهره شما را، به غير رنج و مرار

علي‌ست (ع) آنكه شما راست، زين سپس رهبر

علي‌ست (ع) آنكه‌شما راست، زين سپس سردار

گذشته است از آن روز، روزگارِ دراز

گذشته است بسي ماه و سال و ليل و نهار

وليكْ بيعت آن روز، همچنان برجاست

چو آفتاب، كه نارَد كَسَش كُند انكار

«غدير» چشمه‌ي پاكي‌ست، در دل تاريخ

روان به بسترِ آينده، ني به وادي پار

هماره تا كه بُوَد حق، برابر باطل

هماره تا كه تحرّك بُوَد، بَري ز قرار

پيام صحنه‌ي آن روز، بانگ آزادي‌ست

طنين فكنده در آفاقِ هستي و اعصار

در خلوت علي (ع)، ص 128 تا 121.

ابن‌يمين (فريومدي)

اوست مولانا به فرمان خدا

مقتداي اهل عالم چون گذشت از مصطفي (ص)

ابن‌عمّ مصطفي (ص) را دان علي (ع) مرتضي

آن علي (ع) اسم و مسمّي كز عُلُوّ مرتبت

اوج گردون با جنابش ارض باشد با سما

آنكه از مغرب به مشرق كرد رجعت آفتاب

تا نماز با نياز او نيفتد در قضا

آنكه نسبت خرقه را يكسر بدرگاهش برند

سالكان راه حق از اولياء و اتقيا

وانكه مي‌زيبد كه روح اللَّه ز بهر افتخار

نوبت صيتش زند فوق السموات العلا

اوست مولانا بفرماني كه از حق ناطق است

چون توان منكر شدن در شأن او مَنْ كُنْتْ را

بر جهان جاهش سُرادق ميكشد خورشيدوار

و از تواضع او بزير سايباني از عبا

خسرو سيّاره بر شير فلك بودي سوار

چون به دُلدل بر نشستي مرتضي (ع) روز وغا

جز به قوّتهاي روحاني كجا ممكن شدي

در ز خيبر كندن و بر هم دريدن اژدها

زان كرامتها كه ايزد كرد و خواهد كرد نيز

با علي (ع) اكنون بشارت مي‌رساند هل اتا

بهر اثبات امامت گر بود قاضي عدل

علم و جود و عفت و مرديش بس باشد گوا

گر نكردي در نبوّت را نبي اللَّه مُهر

مرسلي بودي علي (ع) افضل ز كلّ انبيا

آنكه در حين صلوة از مال خود دادي زكوة

جز علي (ع) را كس نمي‌دانم بنصّ انّما

آنچه او را از فضايل هست از اقرانش مجوي

جهل باشد جستن انسانيت از مردم كيا

كي رسيديش ار نبودي افضليت وصف او

از سلوني دم زدن در بارگاه مصطفي

رهنمائي جوي از وي كو شناسد راه را

چون نبرد اين ره كسي هرگز به‌سر بي‌رهنما

ترك افضل بهر مفضول از فضول نفس دان

در طريق حق مكن جز نور عصمت پيشوا

و آن ندانم هيچكس را از نبي (ص) چون بگذري

جز علي (ع) مرتضا را پادشاه اوليا

تا بدو دارم تولّا با تبرّايم ز غير

چون نيابد بي‌تبرّا از تولّا دل صفا

در ولاي او نمايم پايداري همچو قطب

ور بگرداند فلك بر سر بخونم آسيا

منقبت از جان و دل «كابن يمين» مي‌گويدش

هست اظهار عبوديت نه انشاء ثنا

من كه باشم كش ثنا گويم ولي مقصودم آنك

از شمار بندگان داند مرا روز جزا

كردگارا مجرمم امّا تو آگاهي كه من

بنده‌ي اويم چه باشد گر بدو بخشي مرا

ابن‌يمين (فريومدي)

امام كيست و امامان كيستند؟

مظهر نور نخستين ذات پاك مصطفاست

مصطفي (ص) كو اولين و آخرين انبياست

آنكه هستي بر طُفيلش حاصل است افلاك را

وين نه من تنها همي گويم بدين گويا خداست

در صفات ذات پاكش زحمت اِطناب نيست

گفته شد اوصاف او يكسر چو گفتي مصطفاست

چون نبي (ص) بگذشت امّت را امامي واجبست

وين نه كاري مختصر باشد مر اين را شرطهاست

حِكمتست و عِصمتست و بخشش و مردانگي

كژنشين و راست ميگو تا زِ ياران اين كِراست

اين صفات و زين هزاران بيش و عصمت بر سري

با وصي مصطفي (ص) يعني علي المرتضاست

جز علي (ع) مرتضي در بارگاه مصطفي (ص)

هيچكس ديگر به دعوي سلوني برنخاست

مصطفي (ص) و جمله يارانش مسلّم داشتند

اينچنين دعوي چو دانستند كان رمز از كجاست

حجّت اثبات علمش لو كشف باشد تمام

از فتوّت خود چه گويم قائل آن هل اتاست

او به استحقاق امام است و به نصّ مصطفي (ص)

بر سر اين موجب نص نيز حكم انّماست

با چنين فاضل ز مفضولي تراشيدن امام

گر صواب آيد ترا باري به نزد من خطاست

چون گذشت از مرتضي (ع) اولاد او را دان امام

اوّلين زيشان حسن (ع) وانگه شهيد كربلاست

بعد ازو سجّاد (ع) و آنگه باقر (ع) و صادق (ع) بود

بعداز او موسي (ع) نجيّ اللَّه وبعد از وي رضا (ع)ست

چون گذشتي زو تقي (ع) را دان امام آنگه نقي (ع)

پس امام عسكري (ع) كاهل هُدي را پيشواست

بعد ازو صاحب زمان كز سالهاي ديرباز

ديده‌ها در انتظار روي آن فرّخ لقاست

چون كند نور حضور او جهان را باصفا

هر كژي كاندر جهان باشد شود يكباره راست

اين بزرگان هر يكي را در جناب ذوالجلال

از بزرگي رفعتي فوق سماوات العلاست

بنده خود را گر چه حد آن نمي‌داند وليك

دائم از اخلاص ايشان كارش انشاء ثناست

بر اميد آنكه روز حشر از اين شاهان يكي

گويد اين «ابن يمين» از بندگان خاص ماست

اين عنايت بس بود «ابن يمين» را بهر آنك

هر كه باشد بنده‌شان در اين دو دنيا پادشاست

روح پاك هر يكي در جنّة المأوي مقيم

بود و باشد كان مقام اتقيا و اصفياست ⁽¹⁾.

اميري اسفندقه (مرتضي)

غدير دلپذير

صداي كيست چنين دلپذير مي‌آيد

كدام چشمه به اين گرمسير مي‌آيد

صداي كيست كه اينگونه روشن و گيراست

كه بود و كيست كه از اين مسير مي‌آيد

چه گفته است مگر جبرئيل با احمد

صداي كاتب و كلك دبير مي‌آيد

خبر به روشني روز در فضا پيچيد

خبر دهيد: كسي دستگير مي‌آيد

كسي بزرگتر از آسمان و هر چه در اوست

به دستگيري طفل صغير مي‌آيد

علي (ع) به جاي محمّد (ص)، به انتخاب خدا

خبر دهيد: بشيري نذير مي‌آيد

كسي به سختي سوهان به سختي صخره

كسي به نرمي موج حرير مي‌آيد

كسي كه مثل كسي نيست مثل او تنهاست

كسي شبيه خودش بي‌نظير مي‌آيد

خبر دهيد: كه دريا به‌چشمه خواهد ريخت

خبر دهيد: به باران، غدير مي‌آيد

كسي دوباره به پاي يتيم مي‌سوزد

كسي دوباره سراغ فقير مي‌آيد

كسي حماسه‌تر از اين حماسه‌هاي سبك

كسي كه مرگ به چشمش حقير مي‌آيد

غدير آمد و من خواب ديده‌ام در شب

كسي سراغ من گوشه گير مي‌آيد

كسي به كلبه‌ي شاعر، به كلبه‌ي درويش

به ديده بوسي عيد غدير مي‌آيد

علي هميشه بزرگ است در تمام فصول

امير عشق هميشه امير مي‌آيد

به سربلندي او هر كه معترف نشود

به هر كجا كه رود سر به زير مي‌آيد

شبيه آيه‌ي قرآن نمي‌توان آورد

كجا شبيه به اين مرد گير مي‌آيد؟

مگر نديده‌اي آن اتّفاق روشن را

به اين محله، خبرها چه دير مي‌آيد؟

بيا كه منكر مولا اگر چه آزادست

به عرصه گاه قيامت اسير مي‌آيد

بيا كه منكر مولا اگر چه پخته، ولي

هنوز از دهنش بوي شير مي‌آيد

علي هميشه بزرگ است در تمام فصول

امير عشق هميشه امير مي‌آيد

كيهان فرهنگي شماره 170

بهار (محمدتقي- ملك‌الشعرا)

غديريه‌ي مولاي متقيان (ع)

اي نگار روحاني خيز و پرده بالا زن

در سرادق لاهوت كوس لا و الا زن

در ترانه معني دم ز سرّ مولا زن

وانگه از غدير خم باده‌ي تولا زن

تا ز خود شوي بيرون زين شراب روحاني

در خم غدير امروز باده‌اي بجوش آمد

كز صفاي او روشن جان باده نوش آمد

و ان مبشّر رحمت باز در خروش آمد

كان صنم كه از عشاق‌برده عقل و هوش آمد

با هيولي ⁽¹⁾توحيد در لباس انساني

حيدر احد منظر احمد (ص) علي (ع) سيما

آن حبيب و صد معراج آن كليم صد موسي

در جمال او ظاهر سرّ علّم الاسماء

بزم قرب را مَحرم راز غيب را دانا

ملك قدس را سلطان، قصر صدق را باني

خاتم وفا را لعل، لعل راستي را كان

قلزم صفا را فُلك، فُلك صدق را سُكّان

اوست قطبي از اقطاب اوست ركني از اركان

ممكن است بي‌ايجاب واجبي است بي‌امكان

ثاني است بي‌اوّل، اوّلي است بي‌ثاني

در غدير خم يزدان گفت مر پيمبر را

كز پي كمال دين شو پذيره حيدر را

پس پيمبر اندر دشت بر نهاد منبر را

بُرد بر سر منبر حيدر ملك فر را

شد جهان دل روشن زان دو شمس نوراني

گفت بشنويد اي قوم قول حقتعالي را

هم بجان بياويزيد گوهر تولّا را

پوزش آوريد از جان اين ستوده مولا را

اين وصيّ بر حق را اين وليّ والا را

با رضاي او كوشيد در رضاي يزداني

اوست كز خُم لاهوت نشأة صفا دارد

در خريطه‌ي ⁽¹⁾تجريد گوهر وفا دارد

در جبين جان پاك نور كبريا دارد

در تجلّي ادراك جلوه‌ي خدا دارد

در رخش بود روشن رازهاي رحماني

كي رسد بمدح او وهم مرد دانشمند

كي توان بوصف او دم زدن ز چون و چند

به كه عجز مدح آرم از پدر سوي فرزند

حجت صمد مظهر آيت احد پيوند

شبل حيدر كرّار خسرو خراساني

پور موسي جعفر آية اللَّه اعظم

آنكه هست از انفاسش زنده عيسي مريم

در تحقق ذاتش گشته خلقت عالم

آفتاب كز رفعت بر فلك زند پرچم

مي‌كند بدرگاهش صبح و شام درباني

عقل و وهم كي سنجد اوج كبريايش را

جان و دل چسان گويند مدحت و ثنايش را

گر رضاي حق جوئي رو بجو رضايش را

هر كه در دل افرازد رايت ولايش را

همچو خواجه بتواند دم زد از مسلماني

شكوفه‌هاي ولايت، ص 102 -103.

بهار (محمدتقي- ملك‌الشعرا)

علي وليُّ اللَّه …

گر نظر در آينه يكره بر آن منظر كند

آفرين‌ها بايد آن فرزند بر مادر كند

گر دگر بار اين چنين بيرون شود آن دلرُباي

خود يقين مي‌دان كه اوضاع جهان ديگر كند

كس به رُخسارِ مَه از مُشگ سيه چنبر نكرد

او به رُخسار مَه از مُشكِ سيه چنبر كند

كس قمر را همنشين با نافه‌ي اذفر نديد

او قمر را همنشين با نافه‌ي اذفر كند

گر گشايد يك گِره از آن دو زلفِ عنبرين

يك جهان آراسته از مُشك و از عنبر كند

غم بَرَد از دل تو گوئي تا همي خواهد چو من

هر زمان مدح و ثناي خواجه‌ي قنبر كند

آنكه اندر نيمه شب بر جاي پيغمبر بخفت

تا تن خود را به تير كيد خصم اِسپر كند

جز صفات داوري در وي نيابد يك صفت

آنكه عقل خويش را بر خويشتن داور كند

در غدير خُم خطاب آمد ز حق بر مصطفي (ص)

تا علي (ع) را او ولي بر مِهتر و كهتر كند

تا رساند بر خلايق مصطفي امر خداي

از جهازِ اشتران، از بهر خود منبر كند

گِرد آيند از قبايل اندر آن دشت و، نبي (ص)

خطبه بر منبر پي امر خلافت سر كند

جشن فيروزِ وي است امروز كز كاخ امام

بانگ كوس و تهنيت گوش فلك را كَر كند

بُوالحسن (ع) فرزند موسي (ع) آنكه خاك درگهش

مرده را مانند عيسي روح در پيكر كند

حُكم فرمايند اگر خاقان و قيصر در جهان

حاجِب او حُكم بر خاقان و بر قيصر كند

در خلوت علي (ع) ص 297 -298.

بهنيا كاشاني (دكتر عباس)

خليفه‌ي برحقّ

صبح درخشان نمود، روي ز خاور

چهره‌ي شب را زدود، مهر منّور

لشگر روم، آمد از ره و سپه زنگ

خانه تهي كرد و برد با خود اختر

مرغ سحر پر گشود جانب گلزار

شد مترنم به مدح حيدر صفدر

شاه ولايت علي عالي اعلي

شوهر خير النّساء و صهر پيمبر

كيست علي، آن كه بُد به عرصه هيجا

فارسِ ميدان و شير گير و دلاور

كيست علي، آن كه گاه عدل و مساوات

از ره تنبيه سوخت، دست برادر

كيست علي، آن كه خفت از ره ياري

جاي محمّد (ص) شبي ميانه‌ي بستر

كيست علي، آن كه بود در همه‌ي عمر

يار ستمديدگان، عدوي ستمگر

كيست علي، آن كه هست تاج سلوني

تارك او را بهين، درخشان، گوهر

شرع نبي، كِي رواج يافت، به دوران

گر نبدي ذوالفقار و بازوي حيدر

مدحش اين بس، كه در غديرخم، احمد

خاتم پيغمبران، ستوده‌ي داور

گفت ز بعد من، او خليفه‌ي بر حق

گفت كه بر امّت است هادي و رهبر

هر كه مرا دوست شد، علي‌اش مولا

ز آن كه منم شهر علم و اوست ورا در

منقبتت كي توان، به چامه بيان كرد

مدح تو را هل اتي ست، زينت و زيور

قاتل مرحب تويي و مرشد جبريل

فاتح خيبر تويي و خواجه‌ي قنبر

شد ز تف تيغ كفر سوز تو اي شاه

چهره‌ي مريخ، سرخ فام، چو آذر

كِلكِ دبير فلك، نبود نويسا

گر نبدي مكتب علي، به جهان در

مشتري آن كو شده است قاضي گردون

گاه قضاوت تو راست بنده و چاكر

تا به صف گلشن است، لاله جگر خون

تا به سر گلبن، از گل، آيد افسر

دشمن تو هر كه هست، داغش بر دل

شيعه‌ي تو تاج افتخارش بر سر

خاك رهت «بهنياست» اي شه مردان

چشم اميدش به تست، در صف محشر

شاهكار خلقت، ص 71 -73.

ثابت خراساني (قاسم استادي)

خوشترين ايّام

از غدير خم نداي روحپرور بشنويد

نغمه‌ي «مَن كنتُ مولي» از پيمبر بشنويد

گرچه در روز الست اين نغمه را بشنيده‌ايد

گوش جان بايد گشودن تا مكرّر بشنويد

روي گلفرش زمين اين آسماني نغمه را

از لبِ لعل نبي (ص) از قولِ داور بشنويد

از جهاز اشتران چون منبري آراستند

حكمِ يزدان را به خلق از عرشِ منبر بشنويد

رو سوي امّت نمود آن مصطفاي كردگار

كاي جماعت جمله از مولا و چاكر بشنويد

در غدير خم شدم مأمور از سوي خدا

تا به حق، حق را رسانم بار ديگر بشنويد

مي‌كنم امروز حجّت بر خدا جويان تمام

نشنويد امروز اگر، فرداي محشر بشنويد

من به هر نفسي كه اولايم علي اولي بود

رستگاريد، از دل و جان گفته‌ام گر بشنويد

همرهان كردند بيعت با علي در آن كوير

ذكر بخٍّ بخٍّ اي مولي، مكرّر بشنويد

شام عيد است و جلال اين خجسته عيد را

از زبان اطهر فتّاح خيبر بشنويد

شد سؤال ازاو چه‌روزي خوشترين روز تو بود

پاسخش را با شعف اي اهل محضر بشنويد

گفت: روي دست پيغمبر به صحراي غدير

بهترين روزم بُد، ار داريد باور بشنويد

باز پرسيدند از او از سختي ايّامِ عمر

مي‌زند گفتار او بر قلب نشتر بشنويد

گفت: آن روزي كه سيلي بر رخ زهرا زدند

رنج و اندوه من از ديوار و از در بشنويد

موسم عيد است «ثابت» وقت آن آمد كه باز

از غدير خم نداي روحپرور بشنويد

نسيم غدير، ص 19-20.

ثقفي تهراني (ميرزا محمد)

امام مبين

اگر تراست به سر شور عشق حيّ قدير

بنوش جام مي‌معرفت ز خمّ غدير

ز غير دوست نگردد دل تو پاك، مگر

به آب مهر وليّ خدا شود تطهير

علي عالي اعلي كه نام او به ازل

ز نام حق مشتق بر ساق عرش شد تحرير

امام بر حق بود و به حكم حق گرديد

وليّ امر قضا و قدر گه تقدير

خدا چو خواست كند آشكار شأنش را

نمود امر نبي (ص) را و اين چنين تحذير

كه گر به خلق نسازي عيان مقام علي (ع)

بدان در امر رسالت نموده‌اي تقصير

چو شد نبي (ص) مكرّم به حكم حق ملزم

روا نديد در ابلاغِ آن دگر تأخير

گرفت بازوي مولا و پس بلند نمود

به روي دست خود آنگه براي خلق كثير

ز بعد حمد خدا و گرفتن اقرار

بر اولويّت خود كرد اين چنين تقرير

كه من به هر كه بُدم صاحب اختيار و ولي

پس اين عليست (ع) به او صاحب اختيار و امير

دعا نمود از آن پس به دوستانش و كرد

به دشمنانش نفرين كه بُد بشير و نذير

عدوش بخٍّ بخٍّ گفتا و رخ ز حكم بتافت

كه بُد به ظاهر تعظيم و باطنش تحقير

به مَرّ حق چو علي كار كرد، تلخ آمد

به كام خلق ولايش، خصوص نفس شرير

وليّ مطلق حق آن بود كه در همه عمر

نكرد سجده بجز بهر كردگار قدير

عليست (ع) مظهر اسماء حق به وقت ظهور

عليست (ع) مخزن اسرار حق به سرّ ضمير

عليست (ع) اسعد و اتقي و ز هر سعيد و تقي

عليست (ع) اعلم و اشجع ز هر عليم و دلير

علي وصيّ رسول و عليست (ع) زوج بتول

ابوالائمّه و بر مؤمنان يگانه امير

علي وليّ و علي والي و علي مولا

عليست (ع) ساقي كوثر، قسيم خلد و سعير

به وقت مهر، علي مهربان و خاتم بخش

به گاه قهر، علي قهرمان و افسرگير

فزود رونق اسلام چون گرفت عَلَم

زُدود كفر ز گيتي كشيد چون شمشير

گشود باب معارف چو رفت بر منبر

ببست راه مظالم نشست چون به سرير

عليست (ع) مالك ملك وجود و منبع جود

براي طاعت او گشته مهر و مه تسخير

ببين به وقت نمازش نمود شمس رجوع

بدان گرفته ز حق اختيار هر تدبير

خداش مي‌نتوان خواند و از خداش جدا

مدان كه قابل بخشش نباشد اين تقصير

نكرده احصا فضلش بجز خدا در ذكر

از آن شده است امام مبين بدو تفسير

اگر چه قرآن در مدح اوست يكسره ليك

عطا بما نشود از كثير، غير يسير

ز حق كسي ننموده‌ست چون علي تقديس

چو حق كسي ننموده‌ست از علي تقدير

علي ز بعد نبي (ص) اشرف است از همه خلق

اطاعتش شده مفروض بر صغير و كبير

به نصّ «انفسنا» شد ز انبيا افضل

ز عيب و نقص مبرّي به آيه‌ي تطهير

علي معين همه انبيا بُدي در سِرّ

چنانكه بهر محمّد شد آشكار نصير

علي ز روز ازل بود با نبي (ص) توأم

شدند خلق ز يك نور، پادشاه و وزير

نبي براي علي بُد مربّي و استاد

علي براي نبي بود پشتبان و ظهير

نَبي به نصّ نُبي منذر است و او هادي

مزيّتي نبود بيش از اين به نزد بصير

به حبّ او شده تعيين، شخص پاك نژاد

ز بغض او شده تشخيص، هر پليد شرير

شبي به جاي نبي خفت و حيرت‌آور گشت

چو شد به چشم ملايك مصوّر آن تصوير

به روز خندق زد ضربتي به عمرو كه شد

فزون ز طاعت جنّ و بشر به نصّ شهير

علي بود اسد اللَّه و حيدر كرّار

نمود حمله به دشمن چو شير بر نخجير

سه روز از خود و اهلش طعام باز گرفت

از آن نمود يتيم و اسير و مسكين سير

غذا نخورد و غزا كرد و از قضا گرديد

حبيب خاص خدا و امير خيبرگير

چو پا نهاد به دوش رسول در كعبه

نمود مولد خود را ز لوث بت تطهير

ثناي او شده واجب به هر وضيع و شريف

عطاي او شده واصل به هر غنيّ و فقير

اگر چه نيست در اَنظار دوستان ظاهر

بشو به او متوسّل كه حاضر است و خبير

به خاك درگه او نِه جبين و دل خوش دار

كه بهتر است ز آب حيات در تأثير

مس وجود خود از آن طلا نما و بدان

كه جز مودّت او نيست در جهان اِكسير

بگير از در فضلش سعادت دو جهان

كه هست در بر اِفضال او متاعِ حقير

مرا اميد شفاعت از اوست در محشر

كه خاك من شده با آب مهر او تخمير

من آن كسم كه جوان بودم و ثنا گويش

چگونه دم نزنم حاليا كه گشتم پير

ولي ز مدحش يك از هزار گفته نشد

كه بود فضلش بي‌انتها و عمر قصير ⁽¹⁾.

جذبه (محمود شاهرخي)

مرآت حق

اي تو بهين گوهر دُرج وجود

نادره‌ي عالَم غيب و شهود

روي دل افروز تو مرآت حق

منظر تو آينه‌ي ذات حق

مطلعِ انوارِ الهي تويي

كاشف اسرار كماهي تويي

برتر از انديشه بود سير تو

دم ز «سلوني» كه زند غير تو

عقل ز سوداي تو ديوانه‌اي

با رخ چون شمع تو پروانه‌اي

عدل پر آوازه شد از نام تو

جور فرو مُرد در ايّام تو

حُسن ز انوار رخت تاب يافت

عشق ز سرچشمه‌ي تو آب يافت

يا علي اي قافله سالار ما

از تو بود رونق بازار ما

ما همه سرمست ولاي توايم

ريزه‌خور خوان عطاي توايم

مهر تو آميخته با خاكِ ما

عشق تو صهبا كند از تاكِ ما

تا كه به مهر تو سپرديم دل

باز رهيديم از اين مشت گل

سرخوش و مستيم ز برنا و پير

دُرد كشانيم ز خُمّ غدير

اي ز دَمت هر دو جهان فيض ياب

خورده دو عالم ز غديرِ تو آب

اين نه غدير اين يم بي‌منتهاست

عقل نداند كه كرانش كجاست

جرعه كشانند صغير و كبير

تا ابد از رَشحه‌ي اين آبگير

موجي از آن به كه به ايران رسد

شور از اين خطّه به كيوان رسد

مي‌رود اين موج كه توفان شود

صاعقه‌ي خرمن طغيان شود

مي‌رود اين سيل شتابنده تيز

تا به جهان در فكند رستخير

خصم فسون بي‌مر و بي‌حد كند

تا ره اين سيل دمان سد كند

ليك به فرّ تو در اين گير و دار

جان نبرد اهرمن نابكار

دست كريم تو كه مشكل گشاست

باز گشاي گره‌ي كار ماست ⁽¹⁾.

جيحون يزدي‌

در جشن عيد غدير و منقبت مولاي متقيان علي بن ابي‌طالب (ع)

چون پُر شراب راز شد، خمّ غدير حيدري

مَنْ كُنْتُ مولي ساز شد، از بربط پيغمبري

پرشد زمين ز اسرار حق، بر شد ز چرخ انوار حق

هر باطلي در كار حق، پا بر گرفت از همسري

تُرك من اي فرخنده خو، شيرين زبان چرب گو

كان زلف مشكينت به رو، ديويست انباز پري

مشرق رُخ نيكوي تو، مغرب خَم گيسوي تو

در قيروان موي تو، صد آفتاب خاوري

چون تا سه روز از خلق حق، پيچد خطيئت را ورق

شكرانه را بي‌طعن و دق، ده رطل خَمر خُلّري

بر بام نوشم باده را، در كوي بوسم ساده را

سوزم دو صد سجّاده را، بي‌اتهام كافري

چون من بدين طاق و طَرُم، ريزد غديرم مي‌به خُم

كو زُهره كز چرخ سوم، بر سازدم خنياگري

جائيكه از ما دادگر، دارد معاصي مغتفر

مفتي نيرزد مفت اگر، نايد ز خشكي در تري

يا در خُم مِي تا گلو، زين جشنِ فرّخ شو فرو

يا اين فضايل را ازو، كن از رذايل منكري

اي خضر خطّ نوش لب، ظلمت بر از زلف تو شب

وز رخ به مويت مُحتجب، آئينه‌ي اسكندري

پرويز مسكينت به كو، فرهاد مجنونت به رو

شيرينت اندر آرزو، ز آن طرفه لعل شكري

اكنون بمردي ران طرب، بر ياد اين جشن عجب

وز شيشه‌ي بِنْتُ العِنب، بردار مُهر دختري

بخشا عصاره‌ي تاك را، بفزا بجان ادراك را

وز جرعه‌اي ده خاك را، از چرخ اعظم برتري

دل را نما بي‌كاهلي، ز آن آب اخگر گون جلي

كاندر تو با مِهر علي، ننمايد اخگر اخگري

شاهي كه نتوان زد رقم، يك مدحت از آن ذوالكرم

اشجار اگر گردد قلم، يا چرخ سازد دفتري

گر چه خداي دادگر نايد در اجسام بشر

سر تا به پا پا تا به سر، غير از خدايش نشمري

جز او كه فرّخ پِي بود، مست از الهي مِي بود

آن كيست تا كز وي بود، پر از ثُريّا تا ثَري

اي لُجّه‌ي ناياب بُن، حق را يَد و عَين و اُذُن

حُكم تو كرد از بَدْوِ كُنْ، فُلك فَلَك را لنگري

شطّ شريعت را پُلي، جام طريقت را مُلي

بُستان وحدت را گُلي، نخل مشيّت را بري

پنهان به هر هنگامه‌اي، در جلوه از هر جامه‌اي

دست خدا را خامه‌اي، سرّ صمد را محضري

دامن ز خويش افشانده‌اي، خِنگ ⁽¹⁾از جهان بجهانده‌اي

هم خادم درمانده‌اي، هم پادشاه كشوري

هم حاضر و هم غايبي، هم طالع و هم غاربي

هم هر زمان را صاحبي، هم هر عرض را جوهري

شاها مرا چون هست دل، دايم به وصفت مشتغل

مپسندم از غم معتزل، با اين ادات اشعري

آخر تو بي‌پايان يَمي، فُلك نجات عالَمي

در كار «جيحون» كن نَمي، زا بر عنايت گستري

ديوان جيحون يزدي، ص 256-258.

حسان (حبيب الله چايچيان)

پايگاه دانش

چونكه احمد كعبه را بدرود گفت

با خدايش آنچه در دل بود گفت

كاي خدا اين آخرين حجِّ من است

كاروان آماده‌ي كوچيدن است

عمر من بگذشت يا رب با شتاب

بر لب بام است ديگر آفتاب

چرخ عمرم را زمان فرسوده كرد

با اجل كي مي‌توان كردن نبرد

شد مرا در اين بيابان رهنمون

جذبه‌ي: «اِنّا اِليه راجعون»

گشت پايان عمرم و، باقيست كار

كي شود امر ولايت آشكار

گر چه مي‌دانم علي (ع) باشد امام

او بود لايق براي اين مقام

ليك خواهم بر ملا گردد سخن

تا بداند پير و برنا، مرد و زن

خود تو داني اي خداي مهربان

كي توانم گفت اين راز نهان

چونكه بسيار است بدخواه علي (ع)

گر نباشد از تو وحيِ مُنزلي

ترسم از آن فتنه‌ها گردد عيان

آيد آخر پايِ تُهمت در ميان

دور مي‌شد احمد از بيت الحرام

با نگاهي پر ز عشق و احترام

جاي دارد اشك ريزد آسمان

در وداعِ آتشينِ عاشقان

بود طوفاني، دلِ آگاهِ او

گرد غم بگرفته رويِ ماهِ او

ناله چون مي‌كرد زنگ كاروان

حلقه مي‌زد اشك او بر ديدگان

در غدير خم كه نام بركه‌اي است

داد احمد (ص) را، خدا فرمان ايست

كاي نبي (ص) اينجا غدير خُم بود

آب آن هر قطره يك قُلزم بود

شاهراه كشور جان است اين

پايگاه علم و ايمان است اين

چارراه حادثات عالم است

جلوه‌گاه نور اسم اعظم است

شهر علم مصطفي (ص) را هست باب

نور دل مي‌بخشد اينجا آفتاب