چلچراغ اشک مناجات و مدایح و مراثی اهل بیت علیهم السلام

مشخصات كتاب

سرشناسه : كارگر، رحيم ۱۳۴۹ - عنوان و نام پديدآور : چلچراغ اشك مناجات و مدايح و مراثي اهل بيت ع / گردآورنده رحيم كارگر (پارسا).

مشخصات نشر : تهران نشر مشعر ۱۳۸۵

مشخصات ظاهري : ۳۴۲ ص

شابك : ۱۰۰۰۰ ريال 964-6293-63-8 ؛ ۱۴۰۰۰ ريال

وضعيت فهرست نويسي : فاپا (چاپ دوم)

يادداشت : چاپ اول: ۱۳۷۸ (فيپا).

يادداشت : چاپ دوم.

عنوان ديگر : اشعار مراثي و مدايح ائمه اطهار(ع .

موضوع : شعر مذهبي -- قرن ۱۴ -- مجموعه‌ها

رده بندي كنگره : PIR۴۱۹۰/ك‌۲۲چ‌۸ ۱۳۸۵

رده بندي ديويي : ۸فا۱/۶۲۰۸

شماره كتابشناسي ملي : م‌۷۹-۸۷۶

اشاره

بخش اول: راز و نياز با معبود بى‌نياز

به پناه آمده‌ايم‌

بخش اول: راز و نياز با معبود بى‌نياز

به پناه آمده‌ايم

بندگانيم و به درگاه خدا آمده‌ايم چون فقيران به تمناى نوا آمده‌ايم

ما كه گِرد يكى خانه طوافى داريم به گِدايى به سرِ خوان خدا آمده‌ايم

ما نه مشتاق به سنگيم و نه وابسته به گِل به وصال تو به سر نى كه به پا آمده‌ايم

آرزومندى و درويشى و بى‌سامانى جمع در ما و به اميد غنا آمده‌ايم

كوله‌بار گنه از كوه صفا سنگين‌تر خالى از غير و در اين جا به پناه آمده‌ايم

از سر خاكِ غريب حَسَن عليه السلام و امّ‌البنين عليها السلام خون جگر، شِكوه‌كنان، سوى خدا آمده‌ايم

تا بگوييم گلستان خزان است بقيع از احد، وز سر قبر شهدا آمده‌ايم

(محتشم)

شعله آه‌

يا رب از فرط گنه نامه‌سياهم چه كنم گر نبخشى زره لطف گناهم چه كنم

بسته گرديده زهر سو به رُخم راه نجات ندهى گر تو در اين معركه راهم چه كنم

جز تو ما را نبود پشت و پناهى به جهان بى‌پناهم ندهى گر تو پناهم چه كنم

يوسف افتاد بچاه از اثر بى‌گنهى من زفرط گنه افتاده به چاهم چه كنم

بخشش و لطف تو پاينده‌تر از كوه بود من كه ناچيزتر از يك پَرِ كاهم چه كنم

به هدف گر نخورد تير دعايم هيهات به اثر گر نرسد شعله آهم چه كنم

سايه لطف تو از لطف اگر روز معاد نشود شامل احوال تباهم چه كنم

كس به روى من «ژوليده» نگاهى نكند نكنى گر تو هم از مهر نگاهم چه كنم

(ژوليده نيشابورى)

كار آتش‌

كار آتش به صفِ معركه بگداختن است نَفس سركش هدفش كار خرد ساختن است

علّت غفلت انسان ز خدا، آز و هواست حاصل آز و هوا هستى خود باختن است

هيچ كارى به جهان بهر بشر نيست محال هدف از خلقت ما اسب عمل تاختن است

هر كه با تيغِ زبان تيغِ ستم خيز كند حاصلش نسل خود از ريشه برانداختن است

راز بدبختى و بيچارگى نوع بشر خويش را از نظر مرتبه نشناختن است

سيلى از مالك دوزخ به جهنّم خوردن مزدِ سر از خطِ فرمان خدا تافتن است

زاد راهى به كف اى رهگذر آور كه به دهر كار عمر گذران تيغ اجل آختن است

پاى ميزانِ عمل رمز سرافرازى ما پرچم بندگى خويش برافراختن است

شعر «ژوليده» بود سنبل شخصيّت او راز آن در گرو خواندن و پرداختن است

(ژوليده نيشابورى)

ميهمان تو

الهى! بنده‌اى گم‌كرده راهم بده راهم كه سرتاپا گناهم

اگر عمرى به غفلت زيست كردم تمام هستيم را نيست كردم

به هر در، حلقه كوبيدم خدايا لباس يأس پوشيدم خدايا

اسير نفس هر جايى شدم من مقيم شهر رسوايى شدم من

نچيدم گل زشاخ آرزويى ندارم پيش مردم آبرويى

كنم با عجز و لابه بر تو اظهار گنه‌كارم گنه‌كارم گنه‌كار

تو رحمان و رحيم و مهربانى منم مهمان تو، تو ميزبانى

تو سوز سينه‌ام را ساز كردى در رحمت به رويم باز كردى

تو گفتى توبه كن، من مى‌پذيرم ترحم كن اميرا من فقيرم

الهى! هرچه هستم هر كه هستم سر خوان عطاى تو نشستم

يقين دارم كه با اين شرمسارى نجاتم مى‌دهى از خوار و زارى

اگر كوه گنه گرديده بارم يقين دارم على را دوست دارم

ببخشا اى همه آگاهى من گناهم را به خاطرخواهى من

الهى! گرچه هستم غرق عصيان پشيمانم پشيمانم پشيمان

(ژوليده نيشابورى)

پريشان‌روزگار

الهى! عاشقى شب‌زنده‌دارم چو مشتاقان زعشقت بيقرارم

زكوى خويش نوميدم مگردان كه جز كوى تو اميدى ندارم

الهى! در دلم نورى بيفروز كه باشد مونس شب‌هاى تارم

زلطفت جز گل اميدوارى نرويد از دل اميدوارم

الهى! بنده‌اى برگشته احوال گدايى روسياه و شرمسارم

تهيدست و اسير و دردمندم سيه‌روز و پريشان‌روزگارم

الهى! گر بخوانى ور برانى تويى مولا و صاحب‌اختيارم

از آن ترسم به رسوايى كشد كار مبادا پرده بردارى زكارم

الهى! اشك عذر ازديده‌جارى است ترحم كن به چشم اشكبارم

نظر بر حال زارم كن كه جز تو ندارد كس خبر از حال زارم

الهى! عزّت و خوارى است از تو مگردان پيش چشم خلق خوارم

الهى! گر كند غم بر دلم روى تويى در خلوتِ دل غمگسارم

يقين دارم كزين گرداب هايل رهاند رحمت پروردگارم

الهى! ناتوانم كو توانى؟ كه شكر لطف و احسانت گزارم

بيانى كو كه الطافت ستايم زبانى كو كه انعامت شمارم

الهى! تا نسيم رحمت تست زغم بر چهره ننشيند غبارم

مگر عفو تو گرداند مرا پاك كه سر از شرمسارى برنيارم

«رسا» بر شاعرانم فخر اين بس كه مدّاح شه والاتبارم

(دكتر قاسم رسا)

غرق گنه‌

غرق گنه نااميد مشو زدرگاه ما كه عفو كردن بود در همه‌دم كار ما

توبه شكستى بيا هرآنچه هستى بيا اميدوارى بجوى زنام غفّار ما

بنده شرمنده تو، خالق بخشنده من بيا بهشتت دهم مرو تو در نار ما

در دل شب خيز و ريز قطره اشكى ز چشم كه دوست دارم كند گريه گنهكار ما

خواهم اگر بگذرم ز جمله عاصيان كيست كه چون و چرا، كند زكردار ما

(حبيب چايچيان «حسان»)

يك عمر عصيان‌

تو بخشنده هر گناهى الهى به جز تو نباشد پناهى الهى

به اين بنده ناتوانت كمك كن كه ابليس دارد سپاهى الهى

زيك عمر عصيان، نشانى نماند زرحمت كنى، گر نگاهى الهى

به نيكى مبدل نمايى بدى را چه خواهى ببخشى گناهى الهى

چو رحم تو سبقت زقهر تو گيرد در آن‌دم چه كوهى چه كاهى الهى

ولى هر كه با مرتضى آشنا نيست ندارد به عفو تو راهى الهى

به باغ ولايش به رسم گدايان منم ره‌نشين چون گياهى الهى

به قلب «حسان» مهر جانبخش او را فزون كن دمادم، الهى، الهى

(حبيب چايچيان «حسان»)

شرمسار

الهى! اى دواى درد جانم بشوى اين ظلمت و زنگ از روانم

ترحّم كن ندارم توشه راه مگر لاتقنطوا من رحمةاللَّه

يكى وامانده از راه و ذليلم به چاه تن فتاده بى‌دليلم

اسيرم خائفم بى‌خانمانم گدايم بى‌نوايم ميهمانم

سيه‌رويم تهيدستم فكارم گنهكارم تباهم شرمسارم

بده راهى تو اين شرمنده‌ات را نوازش كن به رحمت بنده‌ات را

مرا با عفو خود بنماى درمان نجاتم ده نجات از نفس و شيطان

به حالم در همه‌حالى نظر كن زجرم و هر گناه من گذر كن

به جز جود و به جز لطفت الهى مرا نبود در اين عالم پناهى

(حبيب چايچيان «حسان»)

شب فيض‌

خيز، اى بنده محروم و گنهكار بيا يك شب اى خفته غفلت‌زده بيدار بيا

بس شب و روز كه در زير لَحَد خواهى خفت دَم غنيمت بشمار امشب و بيدار بيا

شب فيض است و در توبه و رحمت باز است خيز، اى عبد پشيمان و خطاكار بيا

پرده شب كه بود آيت ستّارى من دور از ديده مردم، به شب تار بيا

اين تويى، بنده آلوده و شرمنده من اين منم، خالق بخشنده ستّار بيا

مگشا دست نيازت به عطاى دگران دل به من بسته و بگسسته زاغيار بيا

فرصت از دست مده، مى‌گذرد اين لحظات منشين غافل و بى‌حاصل و بيكار بيا

انديشه ساحل‌

گول زرق و برق زر را مى‌خورى اى دل چرا؟ زندگى را مى‌كنى بر خويشتن مشكل چرا

غنچه گل شد، گل خزان گرديد و بلبل شد خموش مانده‌اى اى باغبان، حيران و پا در گِل چرا

عمر طى شد، نوجوانى رفت و پيرى سررسيد حبّ دنيا را نمى‌سازى برون از دل چرا

چهره پرچين گشت و قامت دال و موى سر سپيد از مكافات عمل بنشسته‌اى غافل چرا

كاخ‌ها گرديد كوخ و كوخ‌ها گرديد كاخ زاد راهى برنمى‌دارى از اين منزل چرا

نوح رفت و كشتى‌اش بشكست و طوفان شد تمام غافلى‌اى بى‌خبر زانديشه ساحل چرا

كاروان مرگ هر دم مى‌زند كوس رحيل برنمى‌خيزى براى بستن محمل چرا

عمر چون رفت از كفت ديگر نمى‌آيد به كف اين سخن حقّ است، حق را مى‌كنى باطل چرا

مزرع كشت است دنيا از براى آخرت برنمى‌دارى از آنچه كشته‌اى حاصل چرا

مرگ مأمور است و معذور از براى بردنت راحت و آسوده خوابيدى در اين منزل چرا

از من «ژوليده» بشنو اى به دنيا بسته دل حب دنيا را نمى‌سازى برون از دل چرا

(ژوليده نيشابورى)

لقاى دوست‌

مى‌نشينم چو گدا كنج سرايت اى دوست تا كه بينم همه شب لطف و عطايت اى دوست

آتش هجر تو در سينه سوزان من است گاه‌گاهى نظرى كن به گدايت اى دوست

هاتف جان من غم زده با سوز و گداز سر نهاده است به درگاه وَلايت اى دوست

شهريار دل و جانِ منِ آشفته تويى طالبم طالب آن جود و سخايت اى دوست

چشمه سارى است دو چشمان گناه آلودم اشك من در طلب عفو و رضايت اى دوست

سرزمين دل پاييزى من، ويران است روشنى بخش دلم را به لقايت اى دوست

دردمندانه به كوى تو پناه آوردم واثقم تا بنوازى به دعايت اى دوست

طور اميد وجودم، شده كنعان بلا يوسف عشق من افتاده به پايت اى دوست

گرچه تقصير من افزون شده در محضر تو ليك بردار زمن تيغ بلايت اى دوست

عالمى واله و مفتون تواند و «پارسا» نيز دارد همه دم، شوق لقايت اى دوست

(رحيم كارگر «پارسا»)

در مناجات‌

راه گم كردم، چه باشد گر به راه آرى مرا رحمتى بر من كنى واندر پناه آرى مرا

مى‌نهد هر ساعتى بر خاطرم بارى چو كوه خوف آن ساعت كه با روى چو كاه آرى مرا

راه باريك است و شب تاريك، پيش خود مگر با فروغ نور آن روى چو ماه آرى مرا

رحمتى دارى كه بر ذرّات عالم تافته است با چنان رحمت عجب گر در گناه آرى مرا

شد جهان در چشم من چون چاه تاريك از فزع چشم آن دارم كه بر بالاى چاه آرى مرا

دفتر كردارم آن ساعت كه گويى: باز كن از خجالت پيش خود در آه‌آه آرى مرا

اسب خيرم لاغر است و خنجر كردار كُند آن نمى‌ارزم كه در قلب سپاه آرى مرا

لاف يكتايى زدم چندان كه زير بار عُجب بيم آنستم كه با پشت دوتاه آرى مرا

هر زمان از شرم تقصيرى كه كردم در عمل همچو كشتى زآب چشم اندر شناه آرى مرا

خاطرم تيره است و تدبيرم كژ و كارم تباه با چنين سرمايه كى در پيشگاه آرى مرا

گر حديث من به قدر جرم من خواهى نوشت همچو روى نامه با روى سياه آرى مرا

بندگى گر زين نمط باشد كه كردم «اوحدى» آه از آن ساعت كه پيش تخت شاه آرى مرا

(اوحدى مراغه‌اى)

توبه كردم‌

خم شدم از بار عصيان، بارالها توبه كردم گشتم از كرده پشيمان، بارالها توبه كردم

نفس، سركش؛ حرص، غالب؛ فكر، اندك؛ وهم، افزون رفته‌ام دنبال شيطان، بارالها توبه كردم

رطب و يابس را نوشتى در كتاب خويش، قرآن گر نخواندم بنده قرآن، بارالها توبه كردم

انبيا و اوليا گفتند هر خوب و بدى را گر نمودم ترك آنان، بارالها توبه كردم

در اصول و در فروع دين اگر اهمال كردم برخلاف حكم و فرمان، بارالها توبه كردم

گر به نفس خود ستم كردم و يا بر بندگانت مى‌كنم من بعد جبران، بارالها توبه كردم

گر كه كردم ترك بيعت، اى خدا، معذور دارم يا شكستم عهد و پيمان، بارالها توبه كردم

گر زدم بر خلق تهمت يا كه هستم اهل غيبت يا كه بودم اهل بهتان، بارالها توبه كردم

از غرور و كبر، نافرمانيى گر سر زد از من مست بودم، قول رندان، بارالها توبه كردم

بايدم برتر شوم من از مَلَك، امّا نگشتم بل شدم بدتر زحيوان، بارالها توبه كردم

از در دربار شاهى گر شدستم من فرارى آمدم با آه و افغان، بارالها توبه كردم

كاروان از پيش رفته، بار من افتاده در گل مانده تنها در بيابان، بارالها توبه كردم

عذر بدتر از گناه است، از كه گريم وز كه نالم خود شدم از اهل عصيان بارالها توبه كردم

راه بنمودى نرفتم، امر فرمودى نكردم هستم از كرده پشيمان، بارالها توبه كردم

گر گنهكار و پليدم يا خطاكار و كثيفم گويم اينك از دل و جان، بارالها توبه كردم

بارالها بنده «مفتون» را به اين جرم و گنه‌ها عفو كن بر شاه مردان، بارالها توبه كردم

(مفتون همدانى)

طواف كعبه‌

خوشا به نيمه شبى با خدا صفا كردن زبان حال گشودن زدل دعا كردن

تمام لذّت عالم نمى‌رسد قدرش به يك دقيقه مناجات، با خدا كردن

به صد هزار قبولى عمره مى‌ارزد به دهر يك گره از كار خلق وا كردن

به ادّعا نتوان برد بهره‌اى فردا كه بهره از عمل آيد نه ادّعا كردن

در اين سراى دو در، از درى درآ اى دوست كه حاجتى بتوان از كسى روا كردن

براى جلب رضاى خدا بكوش اى دل كه مشكل است خدا را زخود رضا كردن

به زرق و برق زر اى دل مناز، مى‌بازى كه كار زر، بود از حق تو را جدا كردن

بهشت برگ عبورش محبّت مولاست خوشا به حبّ على دورى از خطا كردن

(ژوليده نيشابورى)

توكل‌

هر كه بر لطف خداى خود توكّل مى‌كند گر كشد بار غم عالم تحمّل مى‌كند

بيمى از آتش مكن وقت توكّل چون خليل كز توكّل آتش نمرود هم گُل مى‌كند

جام گردون از غم عالم نمى‌گردد تهى قدر وسعش هر كسى از آن تناول مى‌كند

بيشتر از خوان دوزخ نان غفلت مى‌خورد هر كه عمر خويش را صرف تغافل مى‌كند

نيست در قاموس هستى هيچ كارى بى‌حساب كار را هر كس به مبناى تعادل مى‌كند

خط و مشى زندگى را نيست جبر انتخاب هر كسى با فكر خود سير تكامل مى‌كند

در سرابِ زندگى لب‌تشنه از حق غافليم ورنه زير پاى ما صد چشمه قل‌قل مى‌كند

(ژوليده نيشابورى)

شرمساريم‌

خداوندى چنين بخشنده داريم كه با چندين گنه اميدواريم

كه بگشايد درى كايزد ببندد بيا با هم در اين درگه بناليم

خدايا! گر بخوانى ور برانى جز انعامت در ديگر نداريم

سرافرازيم اگر بر بنده بخشى وگرنه از گنه سر برنياريم

زمشتى خاك ما را آفريدى چگونه شكر اين نعمت گزاريم

تو بخشيدى روان و عقل و ايمان وگرنه ما همان مشت غباريم

تو با ما روز و شب در خلوت و ما شب و روزى به غفلت مى‌گذاريم

نگفتم خدمت آورديم و طاعت كه از تقصير خدمت شرمساريم

مباد آن روز در درگاه لطفت به دست نااميدى سر بخاريم

خداوندا! به لطفت با صلاح آر كه مسكين و پريشان روزگاريم

(سعدى شيرازى)

نجواى شب‌

چه شب است يا رب امشب كه شكسته قلب ياران چه شبى كه فيض و رحمت، رسد از خدا چو باران

چه شبى كه تا سحرگاه، زفرشتگان «اللَّه» بركات آسمانى، برسد به جان‌نثاران

شب انس و آشنايى است، شب عاشقان مهدى است شب وصل هر جدايى است، شب اشك رازداران

شب تشنگان ديدار، شب‌ديدگان بيدار شب سينه‌هاى سوزان، شب سوز سوگواران

شب قلب‌هاى لرزان، شب چشم‌هاى گريان شب بندگان خالص، شب راز رستگاران

شب توبه و انابت، شب صدق و معنويت شب گريه و مناجات، شب شور و شوق ياران

شب نغمه‌هاى ياربّ، شب ذكر «توبه» بر لب شب گوش دل سپردن، به سرود جويباران

چه بسا كه تا سحرگاه، سفر شبانه رفتيم كه مگر نسيم لطفى، بوَزَد در اين بهاران

چه خوش است يا رب امشب، كه خطاى ما ببخشى ز كرم كنى نگاهى به جميع شرمساران

تو خدايى و خطاپوش، تو بزرگ و اهل احسان گنه از غلام مسكين، كرم از بزرگواران

تو انيس خلوت دل، تو پناه قلب خسته تو طبيب چاره‌سازى، تو كريم روزگاران

دل دردمند ما را، تو شفايى و تو درمان به تو مبتلا و محتاج، نه منم، كه صد هزاران

به خدائيت خدايا، به مقام اوليايت به فرشتگان، رسولان، به خشوع خاكساران

شب دلشكستگان را به سحر رسان، خدايا ز فروغ خود بتابان، به دل اميدواران

(جواد محدّثى)

نتيجه بدى‌

اى دل زچه رو طاعت دادار نكردى؟ خوفى زعذاب و شَرَرِ نار نكردى؟

يك عمر تو را داد خدا مهلت و هيهات دل را بَرى از صحبت اغيار نكردى؟

گفتم كه مكن پيروى از نفس بدانديش كردى تو از او پيروى و عار نكردى؟

گفتم كه مرو از ره بيراهه كه چاه است رفتى و هراسى زشب تار نكردى؟

گفتم به ره خير بكن سيم و زر ايثار بس سيم گرفتى و زر ايثار نكردى؟

گفتم كه مزن تيشه تو بر ريشه اسلام رحمى تو بر اين نخل پر ازبار نكردى؟

مزد زحمات على و آل ندادى شرمى ز رخ احمد مختار نكردى؟

دستى به سر طفل يتيمى نكشيدى وز پاى به ره مانده برون خار نكردى؟

در مرگ كسى قطره اشكى نفشاندى همدردى خود را به كس اظهار نكردى؟

جز فتنه و شر از تو دگر كار نيايد از خير چه ديدى كه تو اين كار نكردى؟

صد بار بدى كردى و ديدى ثمرش را نيكى چه بدى داشت كه يك‌بار نكردى؟

«ژوليده» مزن دَم به عمل كوش كه كارى از بهر خود از گفتن اشعار نكردى؟

(ژوليده نيشابورى)

سفر عشق‌

واى از آن دل كه درى رو به خدا باز نكرد تا فراسوى ملك، همت پرواز نكرد

بال نگشود و خيال و سر پرواز نداشت با شهيدان خدا زمزمه‌اى ساز نكرد

در حصار تن خود ماند و وجودش پوسيد خطر عشق نكرد و سفر آغاز نكرد

ديد نجواى شب و حادثه و سوز دعا پر به خلوتكده زمزمه‌ها باز نكرد

عرق شرم به پيشانى خود، هيچ نديد خويش را با نفس لاله هم‌آواز نكرد

بارها شاهد خاكستر نخلى سرسبز بود اما سفرى آن طرف راز نكرد

اى صدافسوس كه اين فرصت بشكوه گذشت مى‌توانست ولى حيف كه اعجاز نكرد

(غلامرضا كاج)

خداوندا ببخش!

گر گناهى كردم و دارم، خداوندا ببخش چون گنه را عذر مى‌آرم، خداوندا ببخش

پاى خجلت را روايى نيست بر درگاه تو دست حاجت پيش مى‌دارم، خداوندا ببخش

گر گناهم سخت بسيار است رحمت نيز هست بر گناه سخت بسيارم، خداوندا ببخش

چون پذيرفتار بدرفتار نادانان تويى بر من نادان و رفتارم، خداوندا ببخش

پيشت از روز «الست» آوردم اقرار «بلى» هم بر آن پيشينه اقرارم، خداوندا ببخش

بخششت عام است و مى‌بخشى سزاى هر كسى گر به بخشايش سزاوارم، خداوندا ببخش

نااميدى بردم از ياران، كه مى‌اندوختم روز نوميدى تويى يارم، خداوندا ببخش

آبرويم نيست اندر جمع خاصان را، ولى آب چشمم هست و مى‌بارم، خداوندا ببخش

عالِمى بر عيب و تقصيرم تو، يارب! دست گير واقفى بر غيب و اسرارم، خداوندا ببخش

گفته‌اى: بر زارى افتادگان بخشش كنم اينك آن افتاده زارم، خداوندا ببخش

گر به دلدارى دل مجروح من ميلى نمود بر دل مجروح و دلدارم، خداوندا ببخش

ور چشيدم شربتى بيخود زروى آرزو زآرزوى خود، به آزارم، خداوندا ببخش

«اوحدى» وار از گناه خود فغانى مى‌كنم بر فغان اوحدى‌وارم، خداوندا ببخش

(اوحدى مراغه‌اى)

پشيمان آمدم‌

اين منم، بيدار، از هول گناه مى‌كنم، بر آسمان شب، نگاه

اين منم، از راه دور افتاده‌اى رايگان، عمر خود از كف داده‌اى

اين منم، در دستِ غفلت‌ها اسير اى خداى مهربان، دستم بگير

گرچه من پا تا به سر، آلوده‌ام رُخ به درگاه تو آخر سوده‌ام

جانم از غم سوزد و، دارم خروش اى خداى رازدار پرده‌پوش

آمدم، با چشم گريان آمدم گر گنه‌كارم، پشيمان آمدم

يا رئوف يا رحيم و يا رفيع چارده معصوم را آرم شفيع

ناگهان، آمد به گوش دل ندا مژده‌اى از رحمت بى‌انتها:

«يا عِبادى، الَّذِينَ اسْرَفُواْ» از نويد رحمتم، «لا تَقْنَطُواْ»

با چنين رأفت كه مى‌خوانى مرا كى خداوندا، بسوزانى مرا

كى شود نوميد، از رحمت «حسان» تا كه دارد چون تو ربّى مهربان

(چايچيان «حسان»)

مهمان حرم‌

شكر خدا زيارت پيغمبر آمديم توفيق يار شد كه سوى اين در آمديم

ما لايق حضور تو هرگز نبوده‌ايم لطف تو بود اين كه به اين محضر آمديم

آلوده‌ايم و از گنه خويش شرمسار با دست‌هاى خالى و چشم تر آمديم

اى مهربانِ بنده‌نواز و بزرگوار ما خائف از محاسبه محشر آمديم

ما دلشكسته‌ايم، وليكن اميدوار ما را زخود مران كه بر اين باور آمديم

با آرزوى ديدن مهدى «عج» در اين ديار از مروه تا صفاى تو چون هاجر آمديم

بوى گلى است در عرفات از حضور تو سوى گل وجود تو ما با سر آمديم

ما داغدار كوچِ هزاران ستاره‌ايم گريان ولى زداغِ گل ديگر آمديم

داغ بزرگ، مدفن پنهان فاطمه است ما در پى زيارتِ اين مادر آمديم

(جواد محدثى)

شرمنده‌ام‌

در درگهت، يكى زغلامانم نام تو، زينتِ لب و دندانم

تو برتر از هرآنچه به وصف آيد من كمتر از هرآنچه كه مى‌دانم

غفّارى و كريم و خطاپوشى من صاحب معاصىِ پنهانم

شايد مرا نگاهِ تو گيرد دست ورنه فريب‌خورده شيطانم

تو آن خداى خالق و رحمانى من، بنده حقير و پشيمانم

بگذشته از شماره و حدّ و حصر اندازه خطا و گناهانم

با اين‌همه گناه كه من دارم چون ادّعا كنم كه مسلمانم؟

در چاهِ نفس خويش گرفتارم از جهل خويش سر به گريبانم

شرمنده‌ام، زيان‌زده‌ام، خامم من بنده فرارى و ترسانم

خاكم، گِلم، كَفَم، خس و خاشاكم خارم، خَسَم، فقيرم و نادانم

تا كى به درگهِ كرمت دوزم اين ديدگان خسته و گريانم

آن كس كه نيست لايقِ احسانت آن كس كه هست شيفته، من آنم

يك لحظه گر نظر فكنى بر من يك عمر، سرفرازم و خندانم

سيلابِ خون به چهره زردِ من جارى شده زديده گريانم

چون دل، سراى توست، نه بيگانه در راه دل نشسته و دربانم

حاشا كه جز تو، ره به دلم يابد جانم فدايت، اى همه جانانم

(جواد محدّثى)

يا قاضى‌الحاجات‌

يا رب به ما تو قدرت ترك خطا بده توفيق بندگى بدون ريا بده

از بحر بى‌كرانه الطاف خويشتن بر آنچه لايقيم به ما اى خدا بده

از ما بگير كينه و كبر و حسد ولى بر ما صفاى باطن و صدق و صفا بده

ما مجرم و تو مجرى ديوان كيفرى حكم برائت گنه ما به ما بده

ما بنده‌ايم ذات تو بخشنده و رحيم از خوان نعمتت نعمتى بر گدا بده

خون شد زهجر كربُ و بلا قلب شيعيان بر دست ما تو تذكره كربلا بده

گويد به طعنه خصم كه مهديتان كجاست لطفى نما و مهدى ما را به ما بده

«ژوليده» عاشق است ولى عاشق حسين يا رب مريض عشق و صفا را شفا بده

(ژوليده نيشابورى)

هوس‌

هوس هرجا نهد پا را تمنّا مى‌شود پيدا چنانكه اسم هر كس از مسمّا مى‌شود پيدا

به دنيا دل مبند اى دل كه دنيا جاودانى نيست كه معيار على از ترك دنيا مى‌شود پيدا

در اين دنيا بكن كارى كه بتوان بهره بردارى كه قدر عمر ما در روز عقبا مى‌شود پيدا

زسيما پى توان بردن كه در طينت چه مى‌باشد بلى هرجا كه صورت هست، معنا مى‌شود پيدا

به زور و زر مناز اى دل كه حق فرموده در قرآن مقام و ارزش انسان زتقوا مى‌شود پيدا

مشو از مرگ خود غافل كه بهر بردنت اى دل اگر پيدا نشد امروز، فردا مى‌شود پيدا

مكن سرپيچى از حظِّ على و آل چون فردا تو را خطّ امان از حبّ مولا مى‌شود پيدا

(ژوليده نيشابورى)

چشمه لطف‌

الهى بى‌پناهان را پناهى به سوى خسته‌حالان كن نگاهى

مرا شرح پريشانى چه حاجت كه بر حال پريشانم گواهى

خدايا تكيه بر لطف تو دارم كه جز لطفت ندارم تكيه‌گاهى

دل سرگشته‌ام را رهنما باش كه دل بى‌رهنما افتد به چاهى

نهاده سر به خاك آستانت گدايى، دردمندى، عذرخواهى

گرفتم دامن بخشنده‌اى را كه بخشد از كرم كوهى به كاهى

خوشا آن كس كه بندد با تو پيوند خوشا آن دل كه دارد با تو راهى

زنخل رحمت بى‌انتهايت بيفكن سايه بر روى گياهى

به آب چشمه لطفت فرو شوى اگر سر زد خطايى، اشتباهى

مران يا ربّ زدرگاهت «رسا» را پناه آورده سويت بى‌پناهى

(دكتر قاسم رسا)

قدر و بها

هر كه عارى از ريا گردد صفايش مى‌دهند چون كه گردد باصفا بر ديده جايش مى‌دهند

اهل تقوا را به محشر امتياز ديگريست گرچه اين‌جا بيشتر جام بلايش مى‌دهند

بى‌بها بودن به نزد خلق گنجى پربهاست خاك چون آدم شود قدر و بهايش مى‌دهند

هر كسى از راه فهمش مى‌كند درك سخن هرچه سوزِ نى فزون باشد نوايش مى‌دهند

آب حيوان خضر را رمز نجات مرگ نيست فانى فى‌اللَّه را آب بقايش مى‌دهند

همچو يوسف در جوانى ترك شهوت كن كه نفس هرچه كام دل برآرد اشتهايش مى‌دهند

از مقام لا به الّااللَّه انسان مى‌رسد هر كه اين معنى نداند حكم لايش مى‌دهند

قفل جنّت را كليدى هست در دست على هر كه را خواهد على اذن سرايش مى‌دهند

(ژوليده نيشابورى)

اشتباه‌

گذشت عمر و بيا غفلت از اله مكن بس است خيره‌سرى ديگر اشتباه مكن

هر آنچه نامه نوشتى تو از گناه بس است بيا و توبه كن و نامه‌اى سياه مكن

به ميهمانى خود خوانده‌ات خدا اينك بيا و وقت گرانمايه را تباه مكن

به درك اين زمانه اگر نكوشيدى بيا و غفلت از اين مابقىِ ماه مكن

اگر كه چشم شفاعت به مرتضى دارى به چشم بد به كسى در جهان نگاه مكن

براى آن كه به مقصد رسى بدون خطر بيا و نفس دنى را رفيق راه مكن

كليد گنج سعادت بُوَد به دست عمل بكوش در عمل و ترك پايگاه مكن

شعار شاعر «ژوليده» روز و شب اين است گذشت عمر و بيا غفلت از گناه مكن

(ژوليده نيشابورى)

دوبيتى‌هاى دردمندى‌

(1)

خدايا! بر در تو بنده توست همى خواهان آن گلْ خنده توست

تو روى نازنين از من مگردان بزرگى و كرم زيبنده توست

(2)

خدايا! اى رحيم بنده پرور بكن ابر كرم را سايه گستر

نمى‌بينم به جز ذاتت غفورى بميرانم كنون پاك و مطهّر

(3)

خداوندا! طمع دارم فراوان به لطف و بخششت با چشم گريان

سزاوار عذابى جانگزايم ببخشا اى طبيب دردمندان

(4)

خدايا! شرمسارم شرمسارم به غير از كوى تو جايى ندارم

دل من برده نفس پلشت است به لطف و رحمتت چشم انتظارم

(5)

خداوندا! شبى دمساز خود كن مرا پروانه جانباز خود كن

چشمان شهد وصالت را به جانم اسير درگه پر راز خود كن

(6)

خداوندا! منم عبد گنه كار اسير نفس بند انديش و بدكار

مرا شرم آيد از گفتار و كردار تويىُّ و من، من عاصىّ و تو غفّار

(7)

خدايا! جرمم از حد گشته افزون شده قلبم سياه و دل پر از خون

مرا رنجى است جانكاه و كشنده به فريادم برس اكنون! اكنون!

(8)

خدايا! روشنى بخش جهانى حبيب و مونس صاحب دلانى

مرا مغضوب درگاهت نميران تو غفّار الذنوب و مهربانى

(9)

خدايا! گفته‌اى تو به پذيرم گنه كاران بد را دستگيرم

من بد را ببخشا و بيامرز بكن لطفى كه با عشقت بميرم

(10)

خداوندا! منم با ناله همدم شريك غصّه‌ها و محنت و غم

قبولم كن كه هستم شرمسارت تمام كرده‌هايم ناقص و كم

(رحيم كارگر «پارسا»)

انديشه‌

لحظه‌اى خود را بيا از خويشتن بيگانه كن ديدنى‌ها را فداى ديدن جانانه كن

تا به كى مِى از سبوى غير مى‌نوشى بيا از سبوى رحمت حق باده در پيمانه كن

گنج در ويرانه پنهان‌ست بايد رنج كرد گنج بى‌رنج ار كه خواهى خويش را ويرانه كن

تا نگردد از پريشانى پريشان خاطرت هر كجا ديدى پريشان گيسوانى شانه كن

هر كجا ديدى كه عقل تو حريف نفس نيست عقل را بگذار و خود را در جهان ديوانه كن

همچو شمعى فيض‌بخش ديگران باش و بسوز در مقام جانفشانى خويش را پروانه كن

بهر تاريكى گورِ خويش شمعى برفروز فكر فردا و حساب خالق جانانه كن

در مقام خاكسارى همچنان خورشيد باش خدمت خلق خدا با همّتى مردانه كن

پند عبرت مى‌دهد «ژوليده» با پندش تو را تا نگرديدى اسير دام ترك دانه كن

(ژوليده نيشابورى)

مناجات‌

الهى مرده‌ام من زنده‌ام كن فقيرم دولت پاينده‌ام كن

الهى راه را گم كرده‌ام من ازين جويندگى يابنده‌ام كن

الهى سوختم در آتش جهل رها از آتش سوزنده‌ام كن

اگر عمرى گنه كردم الهى كرم بر عمر باقى‌مانده‌ام كن

غلامم سرخط آزادى‌ام ده زغفلت برده‌ام من بنده‌ام كن

اگر شرمى نكردم از تو يا رب تو با بخشندگى شرمنده‌ام كن

به آب رحمتت پاك از سياهى در اين شام سيه پرونده‌ام كن

تهى‌دستم بگير از لطف دستم زپا افتاده‌ام پوينده‌ام كن

غمم از حد گذشته شادى‌ام بخش سراپا گريه‌ام من، خنده‌ام كن

من «ژوليده» مى‌گويم به زارى الهى مرده‌ام من، زنده‌ام كن

(ژوليده نيشابورى)

خطا كردم‌

الهى گرچه يك عمرى به نفس خود جفا كردم ندانستم، نفهميدم كه اين كار خطا كردم

تو گفتى اين جهان سجن است و انسان هست زندانى در اين زندان فتادم هستى خود را فنا كردم

گنه‌كارم ولى دل بر اميد رحمتت بستم زخوف آتش قهرت توسل بر رجا كردم

به مهمانى خود در خانه خود دعوتم كردى سر خوانت نشستم، توبه نزدت بارها كردم

نمك خوردم شكستم با نمكدان توبه خود را ولى از بس رئوفى تو، به تو من التجا كردم

(ژوليده نيشابورى)

كبوتر حرم‌

كجا روم كه درِ لطف تو به من باز است شها زتوست در عالم هر آنچه آواز است

كسى به باب دگر مى‌رود كه انديشد كه بسته بابِ تو و باب ديگران باز است

كبوترى كه وطن كرد بر درِ حَرَمت كجا دگر به سرِ او هواى پرواز است

كسى كه از دم گرم تو ذوق صحبت يافت كجا دگر به دم سرد خلق دمساز است

كسى كه نازكشى چون تو نازنين دارد بجاست بر مَلك و بر فَلَك گَرَش ناز است

خوش آنكه در ملأ عام با تو همدوش است خوش آنكه در حرمِ خاص با تو همراز است

براى رهرو كوى تو راه نزديك است زبهر قاصد بابت، مدام در باز است

بيامديم به باب اللهى به درگه تو كرم نما و عطا كن كه جاى اعزاز است

انَّما الدُّنْيا فَناءٌ لَيْسَ لِلدُّنْيا ثَباتٌ ها حَبيبى قُمْ ادِرْ مِنْ كَأْسِكَ الْعَذْبَ الْفُراتَ ⁽¹⁾

(عارف تهرانى)

خسته‌دل‌

الهى جز تو من يارى ندارم تو را دارم به كس كارى ندارم

روانم تيره از دود گناه است دلم مهجور و روى من سياه است

چه سازم من چه گويم من الهى به سوى خود مرا بگشاى راهى

نشد غير از گنه از من پديدار همه آثار ذلت شد نمودار

زمن عزم گنه را دور گردان دلم را از كرم پرنور گردان

مرا از بند غم آزاد گردان به مهر و عفو خود دلشاد گردان

علاجى كن علاج، اين خسته‌دل را ترحّم كن تو اين، بشكسته‌دل را

اگر از رحمتت من دور مانم سيه‌رو گردم و رنجور مانم

(انصاريان)

كريما ...

كريما به رزق تو پرورده‌ايم به انعام و لطف تو خو كرده‌ايم

گدا چون كرم بيند و لطف و ناز نگردد زدنبال بخشنده باز

چو ما را به دنيا تو كردى عزيز به عقبى همين چشم داريم نيز

خدايا به عزّت كه خوارم مكن به ذُلّ گنه شرمسارم مكن

به لطفم بخوان و مران از درم ندارد بجز آستانت سرم

تو دانى كه مسكين و بيچاره‌ايم فرومانده نفس امّاره‌ايم

به مردان راهت كه راهى بده وزين دشمنانم پناهى بده

خدايا به ذات خداونديت به اوصاف بى‌مثل و ماننديت

به لبّيك حجّاج بيت الحرام به مدفون يثرب عليه السلام

به طاعات پيران آراسته به صدق جوانان نوخاسته

كه چشمم ز روى سعادت مبند زبانم به وقت شهادت مبند

(سعدى شيرازى)

قلب خسته‌

الهى اى انيس شام تارم به غير از لطف تو يارى ندارم

الهى اين من و اين قلب خسته دل سوزان و اين پشت شكسته

الهى اين من و اين خوارى من به روز و شب ببين اين زارى من

الهى اين من و تنهايى من الهى اين من و رسوايى من

الهى اين من و اين تيره‌روزى بود حق گر مرا فردا بسوزى

سزاوار عقاب و هم عذابم به وحشت از غم روز حسابم

همان روزى كه روز شرمسارى است همان روزى كه مجرم غرق خوارى است

بى‌نوا

درى بگشا زرحمت يا الهى به روى بى‌پناه عذرخواهى

نوازش كن تو بارى خسته‌اى را عنايت كن تو دل‌بشكسته‌اى را

خداوندا زدوشم بار بردار به روز حشرم از ذلت نگه‌دار

در اين ملك فنا من بى‌نوايم اسير نفس و دربند هوايم

دريغ از من مكن يا رب عطا را بشوى از دفترم جرم و خطا را

طبيبا اى شفاى دردمندان كريما اى اميد مستمندان

ببخشا از گنهكاران گناهان بگير از لطف، دست بى‌پناهان

پريشان‌خاطران را شاد گردان گرفتاران زبند آزاد گردان

(انصاريان)

جمال يار

اى كه مى‌خواهى جمال بى‌منال يار را در حريم دل چرا ره مى‌دهى اغيار را

ديدن ناديده را عشق خودى‌ها حائل است از خودى بگذر كه تا بى‌پرده بينى يار را

درس هشيارى برو در مكتب مستان بخوان زانكه اين مكتب به مستى مى‌كشد هشيار را

در مسير عشق همچون ميثم خرمافروش با على باش و به گردن نه طناب دار را

«روزه‌دارى» را دهان‌بسته تنها شرط نيست طاقت اشتر به ما ثابت كند اين كار را

پاك كن زآيينه دل گرد خودبينى كه كور با عصايى مى‌كند پيدا رهِ هموار را

گر كه در حصن امان خواهى زحق اذن دخول در كف نفس دنى هرگز مده افسار را

در مذاق اهل عالم حرف حق تلخ است تلخ زهر گردد چون شكر، دارو شود بيمار را

در مقام خاكسارى همچنان «ژوليده» باش كز مسير خاكسارى يافت اين آثار را

(ژوليده نيشابورى)

بقا

لحظه‌اى در خود فنا شو تا بقا پيدا كنى از منيّت‌ها جدا شو تا منا پيدا كنى

حاصلى ما و تو را از ارتباط خلق نيست سعى كن تا ارتباطى با خدا پيدا كنى

تا توانى در رفاقت با خدا يكرنگ باش صاف شو در زندگانى تا صفا پيدا كنى

بگذر از قدر و بها و خاكسارى پيشه كن تا مقامى برتر از شيخ بها پيدا كنى

همچو زرگر روز و شب دنبال سيم و زر مگرد بگذر از زر تا به عالم كيميا پيدا كنى

ديدن ناديده را چشم خدابين لازم است از خودى بيگانه شو تا آشنا پيدا كنى

تا نگردى لا ز الّااللَّه، اللَّهى بجو جستجو كن تا كه اللَّه را ز لا پيدا كنى

(ژوليده نيشابورى)

دون‌همّتان‌

هر كه خود را بيشتر پابند دِرهم مى‌كند بيشتر خود را اسير محنت و غم مى‌كند

وه چه بدبخت است آنكه با وجود ذات حق سر بر دون‌همّتان از بهر نان خم مى‌كند

روزى هر روزه ما را دهد روزى‌رسان در عوض روزى زعمر ما و تو كم مى‌كند

گريه ابر بهاران بين كه از همبستگى چشمه، نهر و نهر، رود و رود را يم مى‌كند

در ضمير خويش هرگز ره مده فكر گناه فكر هر كارى تو را بر آن مصمّم مى‌كند

از «فَمَنْ يَعْمَل» كه حق فرموده در قرآن بدان خير و شر را ذات حق تفكيك از هم مى‌كند

تفرقه هرجا فتد كارش زهم‌پاشيدگى است اى بنازم آن كه با حق رشته محكم مى‌كند

(ژوليده نيشابورى)

اتّكا

هر كس كه اتّكا به زر و زور مى‌كند خود را زفيض رحمت حق دور مى‌كند

در ملك جان زياده مكن آرزو، كه مرگ آهنگ آرزوى تو در گور مى‌كند

بشكن غرور خويش كه در ارتكاب جرم شيطان كمك به آدم مغرور مى‌كند

دنيا چو دام و دانه آن مكر و صيد را با يك نگاه لال و كر و كور مى‌كند

گر بار منّتى نتوانى برى به دوش كارى بكن كه با عملش مور مى‌كند

(ژوليده نيشابورى)

سحر رسيد

شد وقت آن كه درد نهان را دوا كنيم روى نياز خويش به سوى خدا كنيم

اى خفتگان بستر راحت سحر رسيد خيزيد تا كه چاره جرم و خطا كنيم

بيگانگى بس است زدرگاه كردگار خود را دمى به خالق خود آشنا كنيم

تا صبح عمر ما ننموده است رو به شام كارى براى خجلت روز جزا كنيم

بهر نجات آتش دوزخ به صد اميد دست دعا بلند به سوى خدا كنيم

تا كاسه‌هاى ديده نگرديده پر زخاك چشمى به حال بى‌كسى خويش وا كنيم

شيطان نهاده بند گناهان به پاى ما بهر رها نمودن خود دست و پا كنيم

(نغمه‌هاى مناجاتى، ص 224)

اميدواران‌

آمد به درت اميدوارى كو را به جز از تو نيست يارى

محنت‌زده‌اى نيازمندى خجلت‌زده‌اى گناهكارى

از گفته خود سياه‌رويى وز كرده خويش شرمسارى

شايد زدر تو باز گردد نوميد چنين اميدوارى

(چايچيان «حسان»)

باب رحمت‌

آمدم، آمدم به سوى تو باز اى خداى كريم بنده‌نواز

پاى تا سر همه نيازم من از كرم سايه بر سرم انداز

آبروى گداى خويش مريز دستم آخر سوى تو است دراز

بسته‌اى راه نااميدى را كرده‌اى چون كه باب رحمت باز

(چايچيان «حسان»)

يا ربّ!

يا رب مرا به سلسله انبيا ببخش بر شاه اوليا، على مرتضى ببخش

يا رب گناه من بود از كوه‌ها فزون جرم مرا به فاطمه، خيرالنسا ببخش

هر كار كرده‌ام، همه بد بوده و غلط يا رب مرا تو بر حسن مجتبى ببخش

يا رب اگر كه جود و سخايى نكرده‌ام ما را تو بر سخاوت اهل سخا ببخش

يا رب مرا به رحمت بى‌منتها ببخش يعنى به ساحت حرم كبريا ببخش

يا رب گناهكار و ذليل و محقّرم عصيان من به شوكت عزّوعلا ببخش

يا رب تو را به جاه و جلالت دهم قسم جرم گذشته عفو كن و ماجرا ببخش

يا رب مرا ببخش به اهل صلات و صوم يعنى به نور صفوت اهل صفا ببخش

يا رب تو را به نور جمالت دهم قسم كز ظلمتم رهان و به نور هدا ببخش

يا رب به نور ظلمت خاصان درگهت اين بنده را به ختم همه انبيا ببخش

يا رب از اين معاصى بسيار بى‌شمار مستوجب عقوبتم؛ امّا مرا ببخش

(مفتون همدانى)

استغفارها

اى شفاى علّت بيمارها پيش تو آسان، همه دشوارها

اى سرور سينه صاحبدلان اى فروغ ديده بيدارها

اى به كينه ذات تو نابرده پى عقل‌ها، انديشه‌ها، پندارها

اى رهانيده زطوفان بلا كشتى بى‌ناخدا را بارها

ريخته باران رحمت بى‌دريغ بر سر گل‌ها، به پاى خارها

كرده از ابر كرامت بهره‌مند خشك و تر، گلزارها، نى‌زارها

با خيال نرگس جادوى تو در ضمير عارفان گلزارها

مى‌كنم اقرار بر يكتايى‌ات دور باد از جان من انكارها

روز رستاخيز چشم پرسرشك با تو و لطف تو دارد كارها

تا چه خواهى كرد با شرمنده‌اى كز گنه دارد به كف طومارها

گر نگردد دستگيرم عفو تو واى بر من، با چنين كردارها

اين تو و اين لطف بى‌پايان تو اين من و اين بانگ استغفارها

(باقر زاده «بقا»)

به چهارده معصوم‌

خدايا به اعزاز اين چند تن كه هستند فخر زمين و زمن

به حق تو اى داور آب و خاك بدين چارده نام معصوم پاك

به نور محمد چراغ سُبُل سر و سرور و سرو باغ رسل

على ولى شير پروردگار سپهدار دين شاه دلدل‌سوار

به زهرا كه او دخت پيغمبر است كه در عرش او زهره خنياگر است

به خلق حسن افتخار زمن كه خلقش حسن بود و نامش حسن

به خون حسين آن كه در كربلا بيفزود او را بلا بر بلا

به سجّاده زينت‌العابدين به باقر شناساى علم‌اليقين

محمد كه همنام پيغمبر است كه نعلين او عرش را زيور است

به جعفر گل روضه اصطفا كش افزون بُد از صبح صادق صفا

به موساى كاظم به ميقات او به قرب و مقام و مقامات او

به قدر على بن موسى الرضا شهيد خراسان به ظلم و جفا

به زهد محمد كه نعتش تقى است كه‌در دين چوباباى خودمتّقى است

به شمع شبستان اهل يقين على النّقى نِقوة المهتدين

به شهد شكر لذّت عسكرى كه همچون حسن بُد به دين‌پرورى

به مهدى قائم امام انام سلامٌ عليهم، عليهم سلام

كه در دين و دنيا مرا چند كار برآرى به فضل خود اى كردگار

يكى حاجتم را نمانى به كس برآرنده آن تو باشى و بس

دويم روزى من زجايى رسان كه منّت نبايد كشيد از خسان

سيم چون به مرگم اشارت بود به «الّا تخافوا» بشارت بود

چهارم چنانم سپارى به خاك كه باشم زآلودگى گشته پاك

ششم آن كه رويم زشرم گناه در انبوه محشر نباشد سياه

به هفتم به نيكوترين حال من بچربد ترازوى اعمال من

به هشتم به هنگام بيم فزع زبان را نبايد نمودن جزع

نهم آن كه بر من به كردار زشت نبندند درهاى خرّم بهشت

دهم آن كه بر سير بالاى پُل بود گردن آزادم از بند و غل

ده و يك چو دوزخ زبانه كشد مرا لطف تو بر كرانه كشد

ده و دو چو سرعت بود در حساب بود بر من آسان سؤال و جواب

سه و ده كه آن نامه‌هاى درشت به دست چپم نايد از سوى پشت

ده و چارمين آن كه بى‌ماجرا ببخشى بدين چارده تن مرا

(حسام خوسفى)

يا رب‌

وقت است اگر به دعوت ادْعونى استَجِب دستى برآوريم به درگاه كبريا

يا رب به حق نقطه انّى انَا الغَفور كاندر بسيط مركز عالم نيافت جا

يا رب به حق آيت لاتَقنُطوا كه هست سرمايه سعادت و پيرايه رجا

يا رب به حق خامه مشكل‌گشاى «كُن» كاو بست نقش نام تو بر لوح از ابتدا

يا رب به حق عرش كه تمجيد قدر او مفهوم نيست كان ز كجا بود تا كجا

يا رب به حق صاحب صور و به نفخ او آن‌دم كه گوش را نبود هوش از كجا

يا رب به آب ديده كرّوبيان پاك كز خوف، چشمشان نبود خالى از بُكا

يا رب به حق كوثر و تسنيم و سلسبيل كان بر حبيب حضرت خود كرده‌اى عطا

يا رب به حق ابر بهاران كه مى‌رسد هر شب ز فيض شبنم او خاك را نما

يا رب به حق غنچه كه از شرم عندليب چون نوعروس مانده پس پرده حيا

يا رب به تاب طرّه سنبل كه دم‌به‌دم چون زلف دلبران بگشايد ز هم صبا

يا رب به ساز بلبل عاشق كه هر سحر بر بوى گل ز روى چمن بركشد نوا

يا رب به انبياى معظّم كه كرده‌اند بى‌اجر و مزد حكمت تنزيل را ادا

يا رب به حق چارده معصوم متّقى آنها كه در سفينه چو نوحند ناخدا

يا رب به حق عفّت مريم كه پاك بود از زلّت فواحش و از تهمت زنا

يا رب به حسن و مال خديجه كه صرف كرد در مقدم رسول تو بى‌شبهه و ريا

يا رب به حق چادر عصمت كه كرده‌اند دوشيزگان قدس بدو روى التجا

يا رب به دعوتى كه اجابت قرين اوست يا رب به حاجتى كه كند لطف تو روا

يا رب در آن زمان كه تو مانى و ما و بس رحمت كنى و باز نگيرى ز ما عطا

مستوجب عذاب اليم و عقوبتيم ما را اگر به شرطِ عمل، مى‌دهى جزا

چون جان وداع قالب خاكى ما كند آه ار عنايت تو نباشد در آن عَنا

«ابن‌حسام» را عملى موجب ثواب گر نيست هست رحمت عام تو ملتجا

اميد من به رحمت بى‌منتهاى توست يا منتهى‌الرّجا مكن اميد من هَبا

دعوت چو بى‌درود محمّد تمام نيست صلّوا عليه، سيّدنا، اكرم‌الورى

(حسام خوسفى)

رحمت بى‌منتها

يا رب! گناه اهل جهان را به ما ببخش ما را سپس به رحمت بى‌منتها ببخش

هرچند ما نه‌ايم سزاوار رحمتت ما را بدان چه نيست سزاوار ما ببخش

گفتى كه مستجاب كنم گر دعا كنى توفيق هم عطا كن و حال دعا ببخش

بگذر از آن گناه كه سدّ ره دعاست هم بر دعاى ما اثرى برملا ببخش

قصد از دعا، اجابت امر است، ورنه من خود كيستم كه با تو بگويم خطا ببخش

ما را شبى به باغ پر از نرگس فلك يعنى: بدين كواكب نرگس‌نما، ببخش

تا بشكفد به گلشن دل‌ها گل اميد ما را به فيض لطف نسيم صبا ببخش

ما را اميد عفو تو مغرور كرد و بس گر شد خطا، بدين سخن بى‌ريا ببخش

اين اولين گذشت تو نبود ز جرم ما بخشيده‌اى چنان كه به ما بارها ببخش

تا همچو ديگران به نوايى مگر رسيم ما را به سوز سينه هر بينوا ببخش

دل‌هاى ما كه تيره شد از زنگ معصيت يا رب! به نور معرفت خود، صفا ببخش

دور ار ز كاروان سعادت فتاده‌ايم ما را به رهروان طريق وفا ببخش

آلوده از نخست نبوديم كامديم ما را به حسن سابقه، روز جزا ببخش

اشك ندامتى نفشانديم اگر ز چشم ما را به چارده گهر پربها ببخش

روزى كه هر كسى به شفيعى برد پناه ما را به آبروى شه انبيا ببخش

گر از خواص امّت مرحومه نيستيم ما را به لطف عام شه اوليا ببخش

ما را ز اهل بيت ولايت اميدهاست تقصير ما به حرمت خيرالنسا ببخش

گيرم به ما معاويه نفس، چيره شد ما را به رأفت حسن مجتبى ببخش

تا بر حسين عقل سليم اقتدا كنيم عصيان ما به خامس آل عبا ببخش

از شيخ و شاب چون همه بيمار غفلتيم در سايه امام چهارم، شفا ببخش

در راه علم و معرفت از ما قصور شد ما را به علم باقر احمدسخا ببخش

تا جز طريق صدق و صفا راه نسپريم ما را به زهد صادق حيدرعطا ببخش

زين تنگناى محبس تن تا برون رويم ما را به حلم موسى جعفر، بيا ببخش

از قربت ار به غربت دنيا فتاده‌ايم عصيان ما به ساحت قدس رضا ببخش

ما را به آبروى جواد آن سپهر جود يعنى تقى به علم و عمل مُرْتَقى ⁽¹⁾ببخش

يا رب، به سيّدالنقبا شاه دين، نقى ما را به راه دين، نظر كيميا ببخش

هرچند رحمت تو فزون‌تر ز جرم ماست ما را به حق عسكرى ذوالعطا، ببخش

عمرى ز ما اگرچه نديدى به جز خطا يا ذاالكرم به مهدى صاحب‌لوا ببخش

ما را بدان دقيقه كه گلگون‌بِراق عشق بى‌مصطفى شد از ستم اشقيا ببخش

بر آن دمى كه دلدل ميدان پردلى بى‌مرتضى شد از ره جور و جفا ببخش

يا رب، بدان دقيقه كه عنقاى قاف عشق رو كرد در حريم شه كربلا ببخش

يعنى كه ذوالجناح فلك سير شاه دين بى‌شاه شد به سوى حرم برملا ببخش

يا رب، بدان دقيقه و ساعت كه اهل بيت واقف شدند زان خبر غمفزا ببخش

(صابر همدانى)

در مناجات بارى‌تعالى‌

الهى مرا محرم راز كن در معرفت بر دلم باز كن

دلى ده كه باشد شناساى تو زبانى كه بستايد آلاى تو

چو با من در اول كرم كرده‌اى به فضل خودم محترم كرده‌اى

در آخر همان كن كه كردى نخست كه در هر دو حالت اميدم به توست

چو لطفت مرا رايگان آفريد خردمنديم داد و جان آفريد

هم آخر به لطف خودم دستگير به فضلت مرا رايگان درپذير

چو دانى كه بى‌زاد و بى‌توشه‌ام هم از خرمن خويش ده خوشه‌ام

مبر آبم اى آبرويم به تو اميد من و آرزويم به تو

به روى من از كرده ناپسند درى را كه هرگز نبستى مبند

ز رحمت به رويم ز پيشم مران به قهر از در لطفِ خويشم مران

كه برگيردم گر توام بفكنى كه بپذيردم گر توام رد كنى؟

اگر لطف تو برنگيرد مرا كرا زهره كاندر پذيرد مرا

مخوف است راهم دليلى فرست گذر آتش آمد خليلى فرست

اگر دوزخ اين ناسزا را جزاست تو آن كن كه از رحمت تو سزاست

من ار بى‌رهم از لئيمى خويش تو مگذار راه كريمىّ خويش

خط عفو دركش خطاى مرا ببخش از كرم كرده‌هاى مرا

مدر پرده من كه بى‌پرده‌ام به رويم ميار آن‌چه من كرده‌ام

به آب كرم دفترم را بشوى مريز اين سيه‌نامه را آبرو

اگر من گنهكارم اى كردگار تو آمرزگارى و پروردگار

سراپاى من گرچه آلايش است اميدم ز عفو تو، بخشايش است

(حسام خوسفى)

دوبيتى‌ها و رباعيات‌

رفتار تو با من اى خداوند كريم آن است كه بوده با مسيحا و كليم

گويى كه نديده‌اى گناهى از من از بس كه رحيمى و غفورى و حليم

گر برانى ور بخوانى زين درم غير از اين نيست جاى ديگرم

خانه‌ات را حلقه بر در مى‌زنم گرد بام خانه‌ات پر مى‌زنم

بارالها بر درت روى سياه آورده‌ام عمر از كف رفته و بار گناه آورده‌ام

راه تاريك است وليكن آيه «لاتقنطوا» روشنى با خود من گم كرده راه آورده‌ام

شد عمر و به طبع خواهشم هست هنوز صد نعل گنه در آتشم هست هنوز

با آن كه نه روى توبه مانده است و نه عذر از دوست اميد بخششم هست هنوز

اى باب هدايتت به خلقان همه باز اشيا همه را به درگهت روى نياز

هرچند كنم گناه آرم به تو روى هرچند غلط كنم ره آيم به تو باز

بر بنده روسياه يا رب تو ببخش بر عاجز بى‌پناه يا رب تو ببخش

از عفو و عطا ملول هرگز نشوى من هرچه كنم گناه يا رب تو ببخش

ابروى تو قبله نمازم باشد ياد تو گره گشاى رازم باشد

از هر دو جهان برفكنم روى نياز گر گوشه چشمت به نيازم باشد

رباعيات حاجتمندى‌

(1)

اللَّه كه كافى‌المهمّات تويى اللَّه كه سامع‌المناجات تويى

حاجات مرا برآر كاندر همه حال ذوالعفو و برآرنده حاجات تويى

(2)

يا رب غلطم فزون ز مقدار بود روزم سيه از خطاى بسيار بود

با اين‌همه نيست افتخارم به كسى فخرم همه بر خداى غفار بود

(3)

يا رب چو من ار گناهكارى باشد غفران ترا در انتظارى باشد

عفوت ز پى گناه كاران گردد چون يار كه در سراغ يارى باشد

(4)

اى آن كه به جز تو هرگزم يار نبود در شدت و محنتم نگه‌دار نبود

در مهلكه‌ها كه بسته بد راه نجات افتادم و جز توام مددكار نبود

(صفى عليشاه)

رباعيات پشيمانى‌

(1)

يا رب ز كرم درى به رويم بگشا راهى كه در او نجات باشد بنما

مستغنيم از هر دو جهان كن به كرم جز ياد تو هرچه هست بر از دل ما

(2)

يا رب ز كرم حال دعا بخش مرا از حال دعا جرم و خطا بخش مرا

تا امشب اگر مرا نيامرزيدى امشب به على مرتضى بخش مرا

(3)

يا رب مددى كه بى‌پناهيم همه اى بحر كرم غرق گناهيم همه

اى باعث روسفيدى روسيه‌ان بر ما نظرى كه روسياهيم همه

(4)

يا رب تو به فضل خويش دلشادم كن گشتم ز گنه خراب آبادم كن

بگريختم از درگه تو يك چندى بد كردم و بازگشتم آزادم كن

(5)

يا رب مكن اندر صف محشر خجلم من كرده گناه و پيش خود منفعلم

اندر دو جهان ببخش و رحمى بنما چون غير تو امّيد نباشد به دلم

(6)

عصيان خلايق از چه صحرا صحراست در پيش عنايت تو يك برگ گياست

هرچند گناه ما كشتى كشتى است غم نيست كه رحمت تو دريا درياست

(ابوسعيد ابوالخير)

اشك مى‌غلطد به مژگانم به جرم روسياهى اى پناه بى‌پناهان موسپيدم روسياهم

روز و شب از ديدگان اشك پشيمانى فشانم تا بشويم شايد از اشك پشيمانى گناهم

گر من گنه جمله جهان كردستم لطف تو اميد است بگيرد دستم

گويى كه به وقت عجز دستت گيرم عاجزتر از اين‌مخواه‌كه‌اكنون هستم

اگر كه مزرع دل را كنيم زير و زبر به غير مهر تو در آن زمين گناهى نيست

ز خاك سر چو برآريم از بضاعتمان به دست غير يكى نامه سياهى نيست

روزى كه زير خاك تن ما نهان شود وآنها كه كرده‌ايم يكايك عيان شود

يا ربّ به فضل خويش ببخشاى بنده را آن‌دم كه عازم سفر آن جهان شود

هله نوميد نباشى كه تو را يار براند گرت امروز براند نه كه فردات بخواند

جملگى ملك سليمان به يكى مور ببخشد بدهد هر دو جهان را و دلى را نرماند

ره از همه‌جا بسته ولى راه تو باز است عالم همه را بر در تو روى نياز است

هرچند نيم لايق بخشايشت امّا چشم طمعم بر در احسان تو باز است

ما عبد ضعيف درگه اللَّه‌ايم گوينده لا اله الّا اللَّه‌ايم

در خط على و آل پاينده چو كوه از بعد محمد بن عبداللَّه‌ايم

قدر اين عمر گران را نه تو دانى و نه من اسب آمال جهان را نه تو رانى و نه من

گيرم از لطف خدا عمر دوصد نوح كنى باخبر باش كه آخر نه تو مانى و نه من

سعى كن حرص و طمع خانه‌خرابت نكند غافل از واقعه روز حسابت نكند

اى كه دم مى‌زنى از نوكرى احمد و آل آن‌چنان باش كه ارباب جوابت نكند

روز محشر كه بسنجند گناه من و تو عضوعضو من و تو هست گواه من و تو

اگر از آل محمد نرسد خط امان در پس معركه افتاد كلاه من و تو

بخش دوم: سوگنامه اهل بيت عليهم السلام‌

فصل 1: هم‌نوا با رسول صلى الله عليه و آله، هم‌راز با بقيع‌

مرآت خدا

بخش دوم: سوگنامه اهل بيت عليهم السلام

فصل 1: هم‌نوا با رسول صلى الله عليه و آله، هم‌راز با بقيع

مرآت خدا

ماتم جانسوز ختم الانبيا شد اى دريغ لاله‌آسا قلب شاه اوليا شد اى دريغ

رفت از دنيا سفير بارگاه قرب دوست زين مصيبت، عالمى ماتمسرا شد اى دريغ

آسمان، خون گريد از داغ رسول عالمين در زمين، طوفان غم يكسر به پا شد اى دريغ

مى‌رسد امشب، صداى ناله زهرا به گوش اشك غم، جارى زچشم مرتضى شد اى دريغ

زآتش غم، آب شد شمع وجود فاطمه در نقاب خاك، مرآت خدا شد اى دريغ

آنكه ديده رنج و غم، در مدت بيست و سه سال بهر احياى شريعت، او فدا شد اى دريغ

چشم پاك اختران، در ماتم خورشيد دين «حافظى» دريايى از اشك عزا شد اى دريغ

(محسن حافظى)

داغ جگر سوز

هنگامه رنج و غم و ماتم شده امشب گريان، زغمى ديده عالم شده امشب

آهنگ سرشكم، كه رسد بر لب مژگان با اين دل سودا زده همدم شده امشب

پايان شب آخر ماه صفر است اين يا آنكه زنو ماه محرّم شده امشب

مهتاب، رخ خويش نهان كرد زماتم چون رحلت پيغمبر خاتم شده امشب

از داغ جگر سوز نبى سيّد ابرار نخل قد زهرا و على خم شده امشب

شد كار فلك، خون جگر خوردن از اين غم گردون، ز محن با رخ درهم شده امشب

سيماى جهان، غرقه خون دل «ياسر» در سوگ رسول اللَّه اعظم شده امشب

(محمود تارى «ياسر»)

اى شهر مدينه‌

اى شهرپيمبر، كه تويى مدفن اطهار در خاك‌تو پنهان شده گنجينه اسرار

آرامگه نور خدا جان جهانى برپاى و سرافراز، به هر دور زمانى

پاكيزه‌تر از تربت تو، نيست مكانى شوينده ناپاكى قلب همگانى

خفته‌ست در آغوش تو چون آيت غفّار اى شهر مدينه، كه پر از آيت نورى

با اين‌همه انوار، مگر وادى طورى سوى تو شتابيم كه ميعاد حضورى

آيينه آيات خداوند غفورى

چون باب سلامىّ و دَرِ رحمت دادار خاك‌تو سراپرده قرآن مبين است

اين تربت پاك تو مگر عرش برين است خورشيد نبوّت، به برت پرده‌نشين است

باب حرمت، مَهْبطِ جبريل امين است

آيند ز اطراف جهان، سوى تو زُوّار پُراختر تابنده، بقيع تو سراسر

اين‌جا بُوَد از پيكر سجّاد منوّر اين‌جاست حسن، پور على، سبط پيمبر

هم باقر و هم صادق و صد گوهر ديگر

اى دامن پُرمهر تو منزلگه اطهار بسيار گل از روضه رضوان تو چيدم

بس در حرم نور تو، خورشيد تو ديدم

بس‌كوكب رخشان، كه‌حضورش برسيدم با ياد «بلال» تو، اذان تو شنيدم

از راز نهانت نشدم ليك خبردار كو ماه دل‌آراى تو، اى شهر مدينه؟

كو فاطمه، كو آن گل بى‌مثل و قرينه؟ آن گوهر بشكسته كجا گشته دفينه؟

اى واى، چه غم‌ها كه تو را هست به سينه

تا حشر بُوَد احمد ازين داغ عزادار كو مام حسين و حسن و همسر حيدر؟

ازجمله زنان برتر و والاتر و بهتر كو بضعه طاها و چه شد عصمت داور؟

كو دخت نبى، ركن على آيت كوثر

مشكات دل‌افروز بشر در همه ادوار گشتم همه‌جا را، و نجستم اثر از او

اى شهر مدينه، چه شد آن گلبن مينو؟

آن درگه و آن قتلگه محسن او كو؟ آن‌جا كه شكستند ورا سينه و پهلو

گويى شنوم ناله او از در و ديوار اى خاك مدينه كه گرفتيش در آغوش

با آن دل بشكسته و، آن سينه و پهلوش هرگز نشود شعله غم‌هاى تو خاموش

بشكن قلم شعر «حسانا» و بده گوش

(چايچيان «حسان»)

يك باغ گل!

تا قصّه او را شنوى از لب مسمار اى خاك تو به چشم مَلك توتيا بقيع!

اى محترم‌تر از حرم كبريا بقيع! يك باغ گل به دامن تو جا گرفته است

از گلشن خزان‌زده مصطفى بقيع! با قطره‌هاى اشك، دل از دست مى‌دهد

بگذارد آن كه گرد حريم تو پا، بقيع! اى شاهد خزان شدن باغ آرزو!

بر قصّه‌هاى غصّه خود لب گشا، بقيع! آغوش تو، به پاكى دامان فاطمه‌ست

اى تربت چهار ولىّ خدا بقيع! بر برگ‌برگ دفتر تو نقش بسته است

با خط خون، حديث غم لاله‌ها، بقيع! خاك تو و سكوت شب و اشك مرتضى

با ما بگو حكايت آن ماجرا، بقيع!

(محمّد نعيمى)

شبهاى بقيع‌

در جهان، هم شأن و همتايى، كجا دارد بقيع چون كه يك جا، چار محبوب خدا دارد بقيع

نور چشمان رسول و، پور دلبند بتول صادق و سجّاد و باقر، مجتبى دارد بقيع

خلق شد عالم ز يُمنِ خلقت آل عبا يك تن از آن پنج تن آل عبا دارد بقيع

همدم دلدادگان و محرم محراب راز هست زين‌العابدين، بنگر چه‌ها دارد بقيع

حاصل آيات قرآن، باقر علم رسول وارث فضل و كمال انبيا دارد بقيع

صادق آل محمّد، ناشر احكام حق دين و دانش را، رئيس و پيشوا دارد بقيع

در نظر آيد، زمين بر چرخ سنگينى كند بس كه خاكش گوهر سنگين بها دارد بقيع

گرچه تاريك است و در ظاهر ندارد يك چراغ همچو ايوان نجف نور و صفا دارد بقيع

رازها گويد به گوش شب در اين‌جا كهكشان رمزها از خلقت ارض و سما دارد بقيع

اختران حيران و مه مات است و شب غرق سكوت يا كه پاس احترام اوليا دارد بقيع؟

سايه‌ها نجواكنان بر مدفن اين چار تن كرده شب گيسو پريشان؟ يا عزا دارد بقيع؟

سر به ديوارش زند هر كس از اين‌جا بگذرد در سكوتش، ناله‌ها و گريه‌ها دارد بقيع

چار معصومند و دورند از حريم جدّشان شكوه‌ها از دشمنان مصطفى دارد بقيع

مى‌كند محكوم ظالم را، به هر دور زمان گفته‌ها با زائران آشنا دارد بقيع

بشنو از اين قبرها، بانگ: انَا الْمَظْلوم را تا كه مهدى باز آيد، اين ندا دارد بقيع

تا شود ثابت، كه نور حق نمى‌گردد خموش گرچه ويران شد، جلال كبريا دارد بقيع

ناله امُ‌البَنين با اشك زهرا همدم است در غبار غم جمال كربلا دارد بقيع

چون «حسان» اين‌جا بود، شب‌ها، مسير فاطمه تا كه نامحرم نيايد، انزوا دارد بقيع

(چايچيان «حسان»)

راز نهان‌

برگشا مُهر خاموشى از زبانت اى بقيع! جاى زهرا را بگو با زائرانت اى بقيع!

ديده گريان ما را بنگر و با ما بگو در كجا خوابيده آن آرام جانت اى بقيع!

لطف كن، گم‌كرده ما را نشان ما بده بشكن اين مُهر خموشى از زبانت اى بقيع!

گر دهى بر من نشان از قبر زهرا تا ابد برندارم سر ز خاك آستانت اى بقيع!

گفت مولا رازِ اين مطلب مگو با هيچ‌كس خوب بيرون آمدى از امتحانت اى بقيع!

گر ندارى اذن از مولا كه سازى برملا لااقل با ما بگو از داستانت اى بقيع!

فاطمه با پهلوى بشكسته شد مهمان تو دِه خبر ما را ز حال ميهمانت اى بقيع!

آرزو دارد به دل خسرو كه تا صاحب‌زمان برملا سازد مگر راز نهانت اى بقيع!

(محمّد خسرو نژاد)

اين‌جا بقيع است‌

اى راهيان شهر نور اين‌جا بقيع‌ست اين خاك عنبربوى مشك‌آسا، بقيع‌ست

اين‌جا هزاران داستان ناگفته دارد اين‌جا دوصد سرّ نهان بنهفته دارد

سوز جگرها بس در اين خاك بقيع‌ست بيرون ز حدّ عقل ادراك بقيع‌ست

آيينه آيين حق را قبر اين‌جاست خاكش عجين با زهر تلخ و صبر اين‌جاست

اين خاك تا عرش خدا ره‌توشه دارد ركن و حطيم و كعبه در هر گوشه دارد

بيمار عشق سرمدى را تربت اين‌جاست يك شهر نى، يك دهر حزن و غربت اين‌جاست

اين‌جا به «كرّمنا بنى‌آدم» طرازست از اين زمين تا عرش رحمان راه، بازست

ايمان و عشق و سرّ حق را جوهر اين‌جاست انهار نور و چشمه‌سار كوثر اين‌جاست

روح عروج «ارجعى» پوياست اين‌جا خاكش قرين با تربت زهراست اين‌جا

عطرى ز بوى بقعه زهرا در اين‌جاست حزنى ز اندوه شب مولا در اين‌جاست

داناى اسرار نهانِ اين جهان كو فرزند زهرا، مهدى صاحب‌زمان كو

كو آن كه از هر بى‌نشان دارد نشانه؟ كو آن كه باشد آگه از دفن شبانه؟

كو آن كه ريزد اشك و از سيلى بگويد با سوز دل از صورت نيلى بگويد

تا از مزار مخفى مادر بگويد تا از جفاى خصم بدگوهر بگويد

اى دست حق، وى حجّت خلّاق دادار زنجير و غُل از گردن بيمار بردار

(محمّد آزادگان «واصل»)

بغض غريب‌

غُربت‌آبادِ ديار آشناييها، بقيع! همدم ديرينه غم‌هاى ناپيدا بقيع!

در تو حتّى لحظه‌ها هم بى‌قرارى مى‌كنند اى تمام واژه‌هاى درد را معنى بقيع!

سنگ فرش كوچه‌هايت، داغ‌هاى سينه‌سوز شمع فانوس نگاهت چشم خون‌پالا بقيع!

تو بلور روشنايى‌هاى شهر يثربى چون نگينى مانده در انگشتر بطحا بقيع!

هم‌صدا با قرن‌ها مظلومى آل رسول حنجرى كو تا در اين غربت كند آوا بقيع!

وسعت غم‌هاى تو، دل‌هاى ما را مى‌برد تا خدا، تا عشق، تا تنهايى مولا بقيع!

قصّه مظلومى‌اش را با تو گفت آن شب كه داشت در گلو بغض غريب ماتم زهرا بقيع!

در هجوم تيرگى‌ها در شب سردِ سكوت حسرتى مى‌بُرد خورشيد جهان‌آرا بقيع!

اى بهشت آرزو؛ گم‌كرده جان‌هاى پاك اى زيارتگاه يك عالم دل شيدا بقيع!

آنچه از ايل شقاوت رفت بر آل على شرح غم‌هاشان گذشت از خاطرت آيا بقيع؟

اى مزار پنج خورشيد از سپهر روشنى اى شكوه نور در آيينه غَبْرا بقيع!

تا تن پاك امام صبر شد آماج تير صبر هم آن‌جا گريبان چاك زد، آن‌جا بقيع!

(جعفر رسول زاده «آشفته»)

فصل 2: در عزاى امير مؤمنان عليه السلام‌

شرح ماتم‌

دلى دارم پر از خون از جفاى روزگار امشب كه روزم تيره گرديده است از شام تار امشب

هزاران زخم در دل دارم از يك زخم اى مردم چه گويم من ز زهر و جور تيغ آبدار امشب

به محراب عبادت گشت مُنشق تارك حيدر به سوى جنّت‌المأوا على شد رهسپار امشب

حسين و مجتبى نالند از داغ پدر امّا چو ابر نوبهارى با دو چشم اشكبار امشب

حسن را اين وصيّت مرتضى فرمود قبل از مرگ كه چون دُر، پند من در گوش جان كن گوشوار امشب

حسن جان از حسين جان، مبادا دست بردارى كه مى‌گريد حسينم بى‌كس و بى‌غمگسار امشب

ابوالفضلم، تو هم در كربلا يار حسينم باش بماند با تو از من اين وصيّت يادگار امشب

يتيمان جهان بار دگر داغ پدر ديدند نشست از اين مصيبت بر رخ آنان غبار امشب

مبادا ابن‌ملجم را فزون از حد بيازارى كه شايد باشد او از كرده خود شرمسار امشب

به شرح ماتمش «حدّاد» عالم را خبر كردى ببار از ديده خونين، چو ابر نوبهار امشب

(حاج عباس حدّاد)

شهيد محراب‌

فضاى كوفه غمبار است امشب غم از هرسو پديدار است امشب

سحاب غم گرفته روى مه را زمين و آسمان تار است امشب

همه ذرّات عالم بى‌قرارند هراسان چرخ دوّار است امشب

همه افلاك در سوز و گدازند شب افشاى اسرار است امشب

سرشگ از ديده جبريل جارى بسان درّ شهوار است امشب

ملايك در سما سر در گريبان نبى را ديده خونبار است امشب

نداى قَدقُتل مى‌آيد از عرش جهان مبهوت و افگار است امشب

چه در سر دارد آيا ابن‌ملجم كه لرزان عرش دادار است امشب

به محراب عبادت شاه مردان قتيل تيغ اشرار است امشب

ميان خاك و خون چون مرغ بسمل على سلطان احرار است امشب

عدالت را به خاك و خون كشيدند ز خون محراب گلزار است امشب

براى بهترين فرزند آدم همه عالم عزادار است امشب

[ستون خيمه اشراق بشكست رسول حق عزادار است امشب

رخ مهتابى فرزند كعبه ز شوق وصل گلنار است امشب

[بگفتا «فزت ربّ الكعبه» زيرا شب ديدار با يار است امشب

به گردون آه فرزندان زهرا جگرسوز و شرربار است امشب

ز چشم آسمان گر خون ببارد در اين ماتم سزاوار است امشب

ترا «فولادى» ار داغ على نيست چرا غم يار و غمخوار است امشب

(حسين فولادى)

افلاك بر خاك‌

ترتيل بيا به گريه خوانيم سيل از رخ هر دو ديده رانيم

امشب شب گريه است و ناله داغ است به دل بسان لاله

اى واى شكسته كاسه جم از ضربتِ تيغ ابن‌ملجم

گويا كه چو فرق فجر بشكفت آن ضارب تيغ يا على گفت

با نيل رقابتى مگر داشت فرقى كه شكاف تيغ برداشت

آن روز على نبود در خاك افلاك فتاده بود بر خاك

آهنگ حزين فُزْتُ يا رب پيچيد در آسمان در آن شب

خنديد به تيغ فرق دريا بشكفت دريغ فرق دريا

هستى همه هستى‌اش ز كف داد روزى كه على به خاك افتاد

ترتيل بيا به گريه خوانيم خون از دل هر دو ديده رانيم

خون گريه ماست زاد توشه از گوشه چشم خوشه خوشه

هر ذره من على‌على‌گوست هر قطره اشك من على‌جوست

ما را به زبان زبانه از تُست اين شعله عاشقانه از تُست

تا كينه و جهل با هم آميخت خونش دل و ديده را به هم ريخت

اى شير هميشه بيشه حق قائم به تو مانده ريشه حق

لب‌هاى تو نور بخش مى‌كرد دستان تو عشق پخش مى‌كرد

اى تيغ زبان بى‌قرارت همدوش زبان ذوالفقارت

يك دست تو در جهاد با تيغ يك دست دگر عقيده، تبليغ

يك دست به عرصه تيغ مى‌زد يك دست قلم بليغ مى‌زد

با تيغ قلم جهاد بشكوه با تيغ دودم جهاد نستوه

معناى حيات تو دو چيز است تيغ و قلم تو هر دو تيز است

يعنى كه حيات در ممات است يعنى كه ممات ما حيات است

اى صاحب ذوالفقار عرفان بر جسم جهان وجود تو جان

در هر دو جهت جهاد كردى در راه عقيده، رادمردى

خصمى كه به راه هرزه افتاد از هيمنه‌ات به لرزه افتاد

افسانه‌اى از حقيقتى جو گنجينه‌اى از فضيلتى تو

آدم اگر او ز خاك و آب است نام تو ولى ابوتراب است

(امير على مصدّق)

نخل بارور

روا باشد كه گردد آسمان زير و زبر امشب كه شد فرق على شير خدا شقّ‌القمر امشب

ز خون فرق حيدر دامن محراب گلگون شد به خاك افتاد از بيداد، نخلى بارور امشب

شد از نيرنگ و تزوير رياكاران بداختر على در دامن محراب در خون غوطه‌ور امشب

منادى اين ندا بين زمين و آسمان درداد على زين دار فانى كرد آهنگ سفر امشب

چو شمشير عدو بر تارك حيدر فرود آمد به جنّت دست ماتم زد به سر خيرالبشر امشب

فغان زاندم كه مولا را به سوى خانه آوردند چو از احوال بابا گشت زينب باخبر امشب

كشيد از سر به آه و ناله آن‌دم معجر خود را فغان سرداد كلثوم از مصيبت تا سحر امشب

به دور بسترش آزادگانش جمع گرديدند پريشان بهر باب خويش هر يك نوحه‌گر امشب

مزن «محبوب» ديگر دم از اين ماتم كه در عالم زدى از سوز دل آتش به جان خشك و تر امشب

(احمد مشجّرى «محبوب»)

مُحاق خون‌

به محراب شفق، منشق سر مهتاب مى‌بينم الهى هاله‌اى از غم، در اين محراب مى‌بينم

على و مسجد و عدل و شجاعت جملگى در خون تمام انبيا را اين چنين بى‌تاب مى‌بينم

نداى «فُزتُ ربّ الكعبه» را مولا چه سان گفت؟ كه عرش و فرش را لرزان و در ارعاب مى‌بينم

نماز عشق او با اشك ياران كرده همراهى لهيب غصّه‌ها را در دل احباب مى‌بينم

هلا روح الامين! بشتاب، ميقات وصال است اين دعاى شير حق را مستجاب الباب مى‌بينم

فراق لاله‌گون او، چنان سخت و غم افزا شد كه چشمان يتيمان را چنين پر آب مى‌بينم

هلال صورت او در مُحاق خون چون پنهان شد پيمبر را سيه پوشيده با اصحاب مى‌بينم

چه صبحى بود آن صبح دل آزار و ستم پيشه؟! شرار اشك زينب را چونان سيلاب مى‌بينم

على عليه السلام، آيينه دار مهر و خوبى‌هاى اين عالم جهان را بى‌وجود او، سراب آب مى‌بينم

خموش اى پارسا! آتش زدى بر خرمن جان‌ها جهانى را ز هجر مرتضى بى‌تاب مى‌بينم

(رحيم كارگر «پارسا»)

چلچراغ اشك‌

اى آسمان غم‌زده، امشب، شب على است مطلوب اولياى خدا، مطلب على است

امشب به كوفه ديده بيدار اختران مثل هميشه محو نماز شب على است

مسجد گرفته ماتم و گلدسته غريب چشم‌انتظار زمزمه يا رب على است

در دوردست حادثه قلب صبور چاه لبريز سوز سينه و تاب و تب على است

دلجويى از خرابه‌نشينان مستمند درس محبّتى است كه در مكتب على است

همكاسه فقير شدن رسم مرتضاست دمساز با يتيم شدن مذهب على است

تصوير هرچه غم كه تصوّر كند كسى در چلچراغ اشك غم زينب على است

آيينه جمالش اگر غرقه خون شود ذكر جميل فاطمه نقش لب على است

(مشهدى «شفق»)

هواى جنّت‌

ز سيل اشك ديده، خاك را گِل مى‌كنم امشب نباشد محرمم كس، راز با دل مى‌كنم امشب

نظر بر آسمان مى‌افكنم گه بر مه و انجم گه از منزل برون، گه رو به منزل مى‌كنم امشب

روان گردم سحرگاهان به سوى مسجد كوفه ز خواب صبحدم بيدار، قاتل مى‌كنم امشب

ز ضرب تيغ خصم دون، سرم شق‌القمر گردد ز خون زخم سر پيمانه كامل مى‌كنم امشب

هواى جنّت و خلد برينم آرزو باشد به سوى قرب حق طىّ مراحل مى‌كنم امشب

«افق» باشد گدا و خوشه‌چين خرمن مولا جُوى از خرمن لطف تو حاصل مى‌كنم امشب

(سيد حسن حسن زاده «افق»)

خون فَلَق‌

نيست جز بر اثر كوكبه طاعت حق كه به محراب شب تيره شود مه منشق

اختر از ديده مهتاب چكد وقت سحر شب سيه‌پوش كند هيمنه خون شفق

حق‌كشى، دامن شب را چو بيالود، نشست مرغ حق، شب همه شب نوحه‌گر از ماتم حق

صبحدم مهر سرآسيمه برآيد ز افق زان كه شد مهر ولا كشته به هنگام فلق

شد شهيد ره ايمان و وفا رهبر عدل آن كه زو ملك شريعت به نظام است و نسق

مشهدش خانه حق مولد او كعبه دوست نام آن پاك هم از حضرت اعلا مشتق

بر سپهر دل عاشق غم او همچو «شهاب» اهرمن‌سوز شد از پرتو ذات مطلق

(شهاب تشكّرى «شهاب»)

بال شوق‌

گذر دارد زمان بر جادّه شب سوگوار امشب مه از غم كرده روى خويش پنهان در غبار امشب

چه افتاده است يا رب در حريم گنبد گردون كه مى‌ريزند انجم اشك حسرت در كنار امشب

مگر كشتند در محراب آن دلداده حق را كه دل در سينه مى‌گريد ز ماتم زار زار امشب

نسيم مويه‌گر غمگين به گوش نخل مى‌گويد دوتا شد پشت چرخ از سوگ آن يكتاسوار امشب

ز تيغ شب‌پرستان در حريم مسجد كوفه رخ فرزند قرآن شد ز خون سر، نگار امشب

على مولود كعبه حجّت حق يار محرومان به خون غلطيد و شد فارغ ز رنج و انتظار امشب

سوى معبود شد، زندانى زندان آب و گل شد از «فُزت و ربّ الكعبه» اين راز آشكار امشب

على در چاه غم فرياد زد تنهايى خود را شنو پژواك آن را از وراى شام تار امشب

بنال اى همنوا با من سرشك از ديده جارى كن كه خون مى‌گريد از اين قصه چاه رازدار امشب

گل گلزار مسكينان مگر شد از خزان پرپر كه مى‌بارند اشك از ديده چون ابر بهار امشب

دگر آن ناشناس مهربان از در نمى‌آيد كه بنوازد يتيمان را به لطف بى‌شمار امشب

دلا پرواز كن سوى نجف آن قبله دل‌ها سلام ما به بال شوق بر تا آن ديار امشب

بگو اى يار محرومان شب قدرت مبارك باد ترا قدر آفرين داده است قدر بى‌شمار امشب

«سپيده» سر به درگاه على بهر شفاعت نه مگر در پرتو لطفش دلت يابد قرار امشب

(سپيده كاشانى)

نخلستان خاموش‌

زمين و آسمان امشب غم و دردى دگر دارد به پشت تيره ابرى، ماه‌چشمى پرگهر دارد

نواى مرغكانِ نغمه‌خوان در سينه بشكسته به هر سو بنگرى مرغى سر از غم زير پر دارد

به نخلستان گذر كردم كه جويم حال مولا را بديدم از دل غمگين من غم بيشتر دارد

هزاران بوسه بر پاى على اى خاك نخلستان بزن امشب كه آن مولا سحر عزم سفر دارد

به گوش جان شنو امشب مناجات على اى دل كه اين باشد كلام آخر و سوزى دگر دارد

به مسجد مى‌رود مولا پى انجام امرِ حق دل و جانى همه تسليم امر دادگر دارد

دمى ديگر چو بگذارد به محراب عبادت رخ ز تيغ كين سرى پُرخون رخى هم رنگ زر دارد

على مهمان كلثومش بود افطار آخر را كه از نان و نمك قوت غذايى مختصر دارد

به خون غلتيده در محراب، شير بيشه تقوا در آن حالت نواى ديگر و شور دگر دارد

به‌ناگه نغمه «فُزتُ و رب الكعبه» زد مولا بلى هر گفته كز دل سركشد بر دل اثر دارد

(سيد تقى قريشى «فراز»)

امام عاشقان‌

شد امشب شمع جمع كودكان بينوا خاموش عدالت شد يتيم و گشت كانون وفا خاموش

ز بانگ قَدقُتِل جبريل آورده پيام خون شده نور هدى از صرصر جور و جفا خاموش

به موج خون فتاده ناخداى كشتى عصمت ز طوفان بلا شد شمع فانوس وفا خاموش

دريغا گشت از شمشير زهرآگين خصم دون چراغ پرفروغ مكتب و دين خدا خاموش

به قامت بست قدقامت، امام عاشقان ليكن به گاه سجده شد از تيغ اشقى‌الاشقيا خاموش

بهار عدل و آزادى خزان شد از سموم كين چراغ لاله شد در دامن دشت صفا خاموش

اگر با خون او آباد گشته كاخ عدل و داد وليكن شد چراغ روشن ويرانه‌ها خاموش

چه حالى داشت هنگامى كه زينب ديد در بستر نوابخش جهان يكباره گرديد از نوا خاموش

شرر زد «حافظى» بر دفتر دل خامه‌ات زيرا به بستان ولا شد بلبل دردآشنا خاموش

(محسن حافظى)

معراج از محراب‌

مسجد كوفه ببين عزم سفر كرد على با دلى خون ز تو هم قطع‌نظر كرد على

مسجد كوفه مگر مسجدالاقصايى تو كه ز محراب تو تا عرش سفر كرد على

رفت آن شب كه به مهمانى امّ‌كلثوم دخترش را ز غمى سخت خبر كرد على

خبر از كشتن خود داد به تكبير و فسوس هر زمان جانب افلاك نظر كرد على

كس چو او روزه يك‌ساعته هرگز نگرفت چون كه افطار به هنگام سفر كرد على

گرچه جانش سفر تير بلا بود، آخر پيش شمشير ستم فرق سپر كرد على

ريخت بر دامن محراب ز فرق سر او آنچه اندوخته از خون جگر كرد على

گرچه در هر نفسى بود على را معراج غوطه در خون زد و معراج دگر كرد على

(سيد رضا مؤيّد)

قائمه عرش‌

شمشير خصم تارك حيدر شكسته است محراب، همچو لاله در خون نشسته است

فلك نجات و قائمه عرش كردگار از موج‌خيز حادثه بى‌تاب و خسته است

آزادمرد صف‌شكن خيبر و احد چشم از جهان و هر چه در او هست، بسته است

مولا چو شمع ز آتش بيداد آب شد تار حيات و رشته عمرش گسسته است

«تائب» كسى كه درد دل خود به چاه گفت، از قيد اين جهان تبه‌كار رسته است

(حسين اخوان «تائب»)

هنگام سجود

پيچيد به كوفه اين خبر در رمضان شد شام غم على سحر در رمضان

هنگام سجود شد دوتا فرق على يعنى كه دونيمه شد قمر در رمضان

(سيد تقى قريشى «فراز»)

شب قدر على عليه السلام‌

پيشانى عدل و عدالت را شكستند آن دسته‌اى كه با على پيمان ببستند

معصوم را ديدى كه مظلومانه كشتند در سجده گاهى ناجوانمردانه كشتند

يا رب چه صبحى در پى شب‌هاى او بود «فُزتُ وربّ الكعبه» بر لب‌هاى او بود

تا كى شود بى‌حرمتى در اين ليالى وقت نماز و كشتن مولى‌الموالى

اسطوره علم و ولايت را شكستند ديديد اركان هدايت را شكستند

ديگر اذان‌گويى نماند از بهر كوفه بگرفت رنگ خون تمام شهر كوفه

ديگر كه، نان و آب بر ايتام آرد ديگر كه بر دامن، سر آنان گذارد

ديگر ز سرها، هوش و از تن، عقل‌ها رفت شب‌زنده‌دارى در كنار نخل‌ها رفت

آخر همان خار به ديده رفته‌اش كشت آن استخوان در گلو بگرفته‌اش كشت

بانگ منادى را چو بشنيد ام‌كلثوم ديگر يتيمى گشتنش گرديد معلوم

آن كس كه اقضى‌الناس بود و اشجع‌الناس تاول زده بر دست زهرايش ز دستاس

مهر و ولايش «اشعرى» در حشر كافى است مظلوم‌تر از فاطمه غير از على كيست

(عبدالحسين اشعرى)

پيشانى خورشيد

پيشانى او به مرگ خنديد، شكافت چون ماه كه تا روى نبى ديد، شكافت

«با دست نبى رقابتى داشت مگر» آن تيغ كه پيشانى خورشيد، شكافت

(قيصر امين پور)

امير دادگستر

از تيغ زهرآلود دژخيمى ستمگر محراب شد يادآور درياى احمر

ديگر چه كس داد ضعيفان را ستاند افتاد از پا آن امير دادگستر

شب‌باوران خورشيد را در خون كشيدند خون گريه كن در سوگ او اى صبح‌باور

كو، آن كه بردوشش كشاند در دل شب قوت يتيم و دردمند و زار و مضطر

اى واى من ناراستان ديدى چه كردند با راستين احياگر راه پيغمبر

از رويداد آن شب خونين عجب نيست گر خون ببارد ديده‌ها تا صبح محشر

از ماتم جانكاه او هر رادمردى دست مصيبت مى‌زند بر سينه و سر

(على نسائى «شيدا»)

خوناب شفق‌

(1)

چون‌تيغ ستم فرق على را بشكافت خورشيدسراسيمه زمشرق بشتافت

خوناب شفق ز چشم خون پالا ريخت چون كاسه چشمِ چشم حق پرخون يافت

(2)

دروازه شهر علم بستند امشب نظم دو جهان ز هم گسستند امشب

بر سر نزنى چرا كه با تيغ ستم فرق سر مرتضى شكستند امشب

(3)

در مسجد كوفه شير مست افتاده در پيش خدا، خداپرست افتاده

غلطيده به خون خود على در محراب اركان وجود را شكست افتاده

(4)

از چيست بُوَد مسجد كوفه خاموش آواز على دگر نيايد بر گوش

از ضربت تيغ زهرآگين مولا افتاده به محراب عبادت مدهوش

(5)

امامى گشت شهره عالم عبادتش دلجويى از ستمزدگان بود عادتش

در كعبه شد تولد و در سجده شد شهيد نازم به آن ولادت و بر آن شهادتش

(سيد مصطفى آرنگ)

وصف على عليه السلام‌

بايد ز قلب ظلمت شب كسب نور كرد وز كسب نور ديده خفاش كور كرد

از بهر درك قدرت پروردگار خويش بايد كتاب وصف على را مرور كرد

نور جلى‌

در ظلمت شب نور جلى را كشتند سرچشمه فيض ازلى را كشتند

جبريل امين گفت به آواز جلى از فرط عدالتش على را كشتند

فصل 3: در ماتم صديقه كبرى عليها السلام‌

صبرى كه من دارم‌

خدايا! گرچه من مُهر خموشى بر دهن دارم درون سينه يك‌دنيا غم و رنج و محن دارم

به محراب دعا، خير از براى غير مى‌خواهم اگرچه خاطرى آزرده از اهل وطن دارم

سر از خاك سيه بردار اى پيغمبر رحمت! كه من دلگيرم و با حضرتت ميل سخن دارم

حكايت مى‌كند از سوز و و سازم يا رسول‌اللَّه! شكايت‌ها كه از اين امّت پيمان‌شكن دارم

درخت سايبانم را شكستند و، منِ غمگين خدا را خلوتى در گوشه بيت‌الحزن دارم

چرا پروا نكردند و زدند آتش به جان من مگر چون شمع، من كارى به غير از سوختن دارم؟!

به دست و سينه‌ام چون لاله نقش ماتمست، امّا اگرچه داغدارم من، حجاب از پيرهن دارم

تحمّل مى‌كنم رنج و مصيبت را، به امّيدى كه گيرد دخترم سرمشق از صبرى كه من دارم

سخن در پرده مى‌گويم كه مولا نشنود، زيرا هنوز آثارى از آن حق‌كُشى‌ها بر بدن دارم

ز من شرح پريشانى مپرس اى دل كزين حسرت پريشان خاطرى همچون «شفق» در انجمن دارم

(محمّد جواد غفور زاده «شفق»)

سايبان‌

بر ديده‌ام، كه موج زند قطره‌هاى اشك اى كاش بوده جلوه رويت به جاى اشك!

بعد از غروب ماه رخت، خانه‌ام پدر! ماتم‌سراى دل شد و خلوت‌سراى اشك

دود دلم ز سينه برآيد به جاى آه خون دلم ز ديده بريزد به جاى اشك

وقتى كه همرهان ز برم پا كشيده‌اند اشكم انيس گشته، بنازم وفاى اشك

روز و شبم كه مى‌گذرد با هزار درد پيوند مى‌زنند به هم دانه‌هاى اشك!

تا نخل سايبان مرا قطع كرده‌اند هر روز مى‌روم به «احُد» پابه‌پاى اشك!

(سيّد رضا مؤيّد)

آشيان فاطمه‌

عاقبت از بند غم شد خسته جان فاطمه پرگرفت از آشيان مرغ روان فاطمه

گر بسوزد عالمى از اين مصيبت نى عجب سوخته يكسر زآتش كين آشيان فاطمه

وامصيبت بعد مرگ احمد ختمى‌مآب دادن جان بود هردم آرمان فاطمه

آسمان شد نيلگون چون ديد نيلى روى او خُرد شد از ضربت در استخوان فاطمه

محسن شش‌ماهه‌اش در راه داور شد شهيد ريخت خون در ماتمش از ديدگان فاطمه

نيمه شب بهر تدفينش مهيّا شد على عاقبت شد در دل غبرا مكان فاطمه

منع كرد از ناله طفلان را ولى ناگه ز دل ناله‌ها زد همسر والانشان فاطمه

اى فلك ترسم شوى وارون كه افكندى شرر از غم مرگش به جان كودكان فاطمه

نيست «مردانى» نشان از تربت پاكش ولى مهدى‌يى آيد كند پيدا نشان فاطمه

(محمّد على مردانى)

بيا فاطمه شد زمان وصال‌

پس از رحلت گل، رسول بهار على ماند و زهرا و شبهاى تار

پدر رفت و او روزه غم گرفت دل داغدارش، محرّم گرفت

پدر رفت و بيمار شد روح او تو اى دل، ز بيمارى گل بگو

گل فاطمه از ستم خسته بود به كنج قفس، مرغ پر بسته بود

در خانه را بسته بود و غريب به اندوه مى‌خواند «امّن يجيب»

كه حق روح او را اجابت كند نصيب دل او شهادت كند

قفس بشكند او پرستو شود دلش مست آواز «هو هو» شود

به سوى خدا، بال و پر وا كند جمال خدا را تماشا كند

به دل داشت آيينه يك آرزو كه كى مى‌رسد وقت پرواز او؟

كه تا از خدا اين بشارت رسيد كه زهرا زمان شهادت رسيد

سفير شهادت صلا مى‌زند و روح تو را، حق صدا مى‌زند

رسول خدا تشنه بوى توست به شوق وصال گل روى توست

بيا فاطمه شد زمان وصال اذان شهادت بگو اى بلال

بيا باز «اللّه اكبر» بگو كه از بند تن پر كشد روح او

اذان شهادت بگو اى بلال كه زهرا شود مست عطر وصال

و اين گونه شد روح غربت شهيد و زهرا به سوى خدا پركشيد

(رضا اسماعيلى)

گلبن عفاف‌

زهرا كه بود بار مصيبت به شانه‌اش مهمان قلب ماست غم جاودانه‌اش

درياى رحمت‌ست حريمش، از آن سبب فُلك نجات تكيه زده بر كرانه‌اش

شب‌هاى او به ذكر مناجات شد سحر اى من فداى راز و نياز شبانه‌اش

باللَّه كه با شهادت تاريخ، كس نديد آن حق‌كُشى كه فاطمه ديد از زمانه‌اش

مى‌خواست تا كناره بگيرد ز ديگران دلگير بود و كلبه احزان، بهانه‌اش

تا شِكوه‌ها ز امّت بى‌مهر سر كند ديدند سوى قبر پيمبر، روانه‌اش

طى شد هزار سال و، گذشت زمان نبرد گرد ملال از در و ديوار خانه‌اش

افروختند آتش بيداد آن‌چنان كآمد برون ز سينه زهرا زبانه‌اش

آن خانه‌اى كه روح‌الامين بود مَحرمش يادآور هزار غمست آستانه‌اش

گلچين روزگار از آن گلبن عفاف بشكست شاخه‌اى كه جدا شد جوانه‌اش!

شرم آيدم ز گفتنش، اى كاش مى‌شكست دستى كه ماند بر رخ زهرا نشانه‌اش!

تنها نشد شكسته‌دل از ماتمش، على درهم‌شكست چرخ وجود استوانه‌اش

(غفورزاده «شفق»)

جانم سوخت!

خدا! ز سوز دلم آگهى، كه جانم سوخت دلم ز فرقت ياران مهربانم سوخت

چو ديد دشمن ديرينه، انزواى مرا ز كينه آتشى افروخت كآشيانم سوخت

هنوز داغ پيمبر به سينه بود مرا كه مرگ فاطمه ناگاه جسم و جانم سوخت

اميد زندگى و، يار غمگسارم رفت ز مرگ زودرسش قلب كودكانم سوخت

دمى كه گفت: على جان! دگر حلالم كن به پيش ديده ز مظلوميَش، جهانم سوخت

به حال غربت من مى‌گريست در دم مرگ ز مهربانى او، طاقت و توانم سوخت

گشود چشم و سفارش ز كودكانش كرد نگاه عاطفه‌آميز او، روانم سوخت

چو خواست نيمه‌شب او را به خاك بسپارم از اين وصيّت جانسوز، استخوانم سوخت

(حسين فولادى)

چشم‌انتظارى!

درين شب‌ها ز بس چشم‌انتظارى مى‌برد زهرا پناه از شدّت غم‌ها، به زارى مى‌برد زهرا!

ز چشم اشكبار خود، نه‌تنها از منِ بى‌دل كه صبر و طاقت از ابر بهارى مى‌برد زهرا

اگر پشت فلك خم شد چه غم؟! بار امانت را به هجده‌سالگى با بردبارى مى‌برد زهرا

زيارت مى‌كند قبر پيمبر را به تنهايى بر آن تربت گلاب از اشكِ جارى مى‌برد زهرا

همه‌روزش اگر با رنج و غم طى مى‌شود، امّا همه‌شب لذّت از شب‌زنده‌دارى مى‌برد زهرا

نهال آرزويش را شكستند و، يقين دارم به زير گِل، هزار امّيدوارى مى‌برد زهرا

اگرچه پهلويش بشكسته، در هر حال زينب را به دانشگاه صبر و پايدارى مى‌برد زهرا

شنيد از غنچه نشكفته‌اش فرياد يا محسن! جنايت كرده گلچين، شرمسارى مى‌برد زهرا

به باغ خاطرش چون ياد محسن زنده مى‌گردد قرار از قلب من با بى‌قرارى مى‌برد زهرا

به هر صورت كه از من رخ بپوشد، باز مى‌دانم كه از اين خانه با خود يادگارى مى‌برد زهرا

(غفورزاده «شفق»)

سراپاى على گريد!

نه چون پروانه‌ام كز سوز غم بال و پرم سوزد من آن شمعم كه از شب تا سحر پا تا سرم سوزد

همان بهتر نگردد هيچ كس نزديك اين بستر كه دانم هر كسى آيد كنار بسترم، سوزد

گذارد دست خود بر سينه سوزان من زينب ولى من بيم آن دارم كه دست دخترم سوزد

مگير اى رهبر مظلوم! زانو در بغل ديگر كه اين ديدار طاقت‌سوز، جان و پيكرم سوزد

نه‌تنها چشم عين‌اللَّه، سراپاى على گريد چو از من مى‌كند پنهان، به نوع ديگرم سوزد

چنان چيدند امّت نارسيده ميوه دل را كه هرگه مى‌كنم يادش، ز غم برگ و برم سوزد

(على انسانى)

بهانه‌

كمان كشيد غم و سينه را نشانه گرفت چنان، كه آتش دل تا فلك زبانه گرفت!

خدا گُواست كه خورشيد از حرارت سوخت از آتشى كه از آن‌سوىِ در به خانه گرفت!

در آن چمن كه دل باغبان چو شمع گداخت چگونه بلبل دلخسته آشيانه گرفت؟!

شفق ز ديده دل خون گريست، چون زهرا براى گيسوى زينب به دستْ شانه گرفت!

ز بس كه فاطمه رنجيده بود از امّت دل از حيات خود آن گوهر يگانه گرفت

على چه كرد و چه گفت اى خدا در آن شب تار كه زينب از غم بى‌مادرى، بهانه گرفت؟!

براى آن‌كه بماند نهان ز چشم رقيب على، مراسم تدفين او شبانه گرفت!

(حسين صالحى خمينى)

وصيّت‌

مى‌گفت: يا على! بكن از خود بِحِل مرا گفت: اى عزيز جان! مكن از خود خجل مرا

گفتا: مرا به گِل كن و آبى ز ديده پاش! گفتا: چه‌كار بى‌تو به اين آب و گل مرا؟!

گفتا: مرا ز دل مبر و، ياد كن مرا گفتا: بلى، اگر نرود با تو دل مرا!

گفتش: بدى كه ديده‌اى، از لطف درگذر گفت: اى خوشى نديده! تو خود كن بِحِل مرا

گفتش كه: مهر مگسل ازين كودكان من گفت: ار گذارد اين الم جان‌گسل مرا

اين گفت و جستجوى حسين و حسن نمود آغوش از دو گل، چمن ياسمن نمود

(وصال شيرازى)

نغمه‌هاى تنهايى على عليه السلام‌

الهى! كوثرم كو؟ دلبرم كو؟ گلم كو؟ هستى‌ام كو؟ گوهرم كو؟

على تنها و دلخون مانده افسوس يگانه مونس و تاج سرم كو؟

(2)

الهى! كلبه‌ام را غم گرفته دل محزون من ماتم گرفته

شرار شعله‌هاى در نديدم گلم را خصم از دستم گرفته

(3)

الهى! سينه من كوى درد است گلستان سرورم سرد سرد است

عزيزم فاطمه از رنج مسمار رخ مهتابى‌اش غمگين و زرد است

(4)

الهى! دست من را بسته بودند حريم خانه‌ام بشكسته بودند

به ضرب تازيانه آن جماعت تن مرضيه را آزرده بودند

(5)

الهى! غمگسارم، سوگوارم شبست و طاقت رفتن ندارم

فلك با من سرسازش ندارد بدون فاطمه نالان و زارم

دريغا!

گذشته نيمه‌اى از شب، دريغا رسيده جانِ شب بر لب، دريغا

چراغ خانه مولاست، خاموش كه شمع انجمن‌آراست خاموش

فغان تا عالم لاهوت مى‌رفت به روى شانه‌ها، تابوت مى‌رفت

على زين‌غم چنان مات‌ست و مبهوت كه دستش را گرفته دست تابوت!

شگفتا! از على، با آن دليرى كند تابوت زهرا، دستگيرى!

به مژگان ترش ياقوت مى‌سُفت سرشك از ديده مى‌باريد و مى‌گفت

كه: اى گل نيستى تا بوت بويم مگر بوى تو از تابوت بويم

جدا از تو دل، آرامى ندارد على بى‌تو دلارامى ندارد

چنان در ماتمش از خويش مى‌رفت كه خون از چشم غير و خويش مى‌رفت

كه ديده در دل شب، بلبلى را كه زيرِ گل نهان سازد گلى را

ز بيتابى، گريبان چاك مى‌كرد جهانى را به زير خاك مى‌كرد

على با دست خود، خشت لحد چيد بساط ماتم خود تا ابد چيد

دل خود را به غم دمساز مى‌كرد كفن از روى زهرا باز مى‌كرد

تو گويى ز آن رخ گرديده نيلى به رخسار على مى‌خورد سيلى!

از آن دامان خود پر لاله مى‌كرد كه چون نى، بندبندش ناله مى‌كرد

على، در خاك زهرا را نهان كرد نهان در قطره، بحر بى‌كران كرد

گُل خود را به زير گِل نهان ديد بهار زندگانى را، خزان ديد

شد از سوز درون، شمع مزارش على با آب و آتش بود كارش!

چنان از سوز دل، بيتاب مى‌شد كه شمع هستىِ او، آب مى‌شد

غم پروانه‌اش، بيتاب مى‌كرد على را قطره قطره آب مى‌كرد

چو بر خاك مزارش ديده مى‌دوخت سراپا در ميان شعله مى‌سوخت

مگر او گيرد از دست خدا، دست كه دشمن بعد او، دست على بست

(محمّد على مجاهد «پروانه»)

ذات ازلى‌

مى‌زد به رُخَم ولى، ولى را مى‌كشت آن مظهر ذات ازلى را مى‌كشت

مى‌ديد كه جان او به جانم بسته‌ست با كشتن من، خصمْ على را مى‌كشت‌

داغ پدر

اى فلك! داغ پدر، سوخت مرا هجر آن پاك‌گهر، سوخت مرا

داغ مادر به دلم بود هنوز كه غم مرگ پدر، سوخت مرا

غم مرگ پدر از ياد نرفت كه دل از داغ پسر سوخت، مرا

دارم امّيد كه سوزد ثمرش ظالمى را كه، ثمر سوخت مرا

گرچه آتش شود از آب خموش زينب از اشك بصر سوخت مرا

اشك زينب به دلم آتش زد زآه كلثوم، جگر سوخت، مرا

من حمايت ز على مى‌كردم دشمن افروخت شرر، سوخت مرا

دادخواهى كنم از او فردا دشمن امروز اگر سوخت مرا

«آصفى» بس كن و بگذر، كه فلك از غم مرگ پدر سوخت مرا

(مهدى آصفى)

بر مزار حضرت زهرا عليها السلام‌

با آنهمه جلالت و عزّت كه زاده شد يا رب، مراسم شب دفنش، چه ساده شد

طاها مگر كه بار دگر دفن شد به خاك بر خاك، چون كه صورت زهرا نهاده شد

آن شهسوار وادى صبر و توان، على بى‌تاب شد، ز مركب طاقت پياده شد

سرّ خدا به دست يَدُ اللّه شد نهان بر قبر او ز غيب، حجاب اوفتاده شد

رسم است، بر قبور عزيزان، دهند آب بر قبر او، ز اشك على، آب داده شد

(حسان)

دانشگاه زهرا عليها السلام‌

پناه عالمى، درگاه زهراست بشر حيران، ز قدر و جاه زهراست

صراط او، صراط المستقيم است كه راه رستگارى، راه زهراست

تمام نور خورشيد نبوّت نمايان از جمال ماه زهراست

على در شاهراه عشق و توحيد هماره همدم و همراه زهراست

شرف، اين بس اميرالمؤمنين را كه مهرش در دل آگاه زهراست

به هرجا، شمع دانش، مى‌دهد نور ز نور علم دانشگاه زهراست

ز سوز گفته «عجل وفاتى» نمايان غصّه جانكاه زهراست

ز جور ظالمان، اظهار نفرت به صبح و شام، اشك و آه زهراست

اگر مخفى بُود، قبرش عجب نيست كه رمز نام «سرّ اللّه» زهراست

صداى شيون از هر سو بلند است كه ختم عمر بس كوتاه زهراست

بياييد اى گُنهكاران، بگرييم جلاى دل، غم دلخواه زهراس

(حسانا) مى‌كشد اين غم على را كه او خانه، قربانگاه زهراست

(حسان)

حقيقت گمنام‌

ما مى‌رويم و ديده ما بين كوچه‌هاست مثل غبار سر به هوا، بين كوچه‌هاست

ما مى‌رويم و خاطره سوختن هنوز چون دامن نسيم رها بين كوچه‌هاست

اى آينه ببين كه غبار نگاه ما در جستجويت آبله پا، بين كوچه‌هاست

از اين سكوت ريخته در پاى نخل و چاه پيداست اينكه رد صدا بين كوچه‌هاست

مى‌پرسم از تو باز كه از مسجدالنبى آيا چقدر فاصله تا بين كوچه‌هاست

دنبال اين حقيقت گمنام چشم ما يا در بقيع مانده و يا بين كوچه‌هاست

(محمّد كامرانى)

سينه سيناى عصمت‌

سينه‌اى كز معرفت گنجينه اسرار بود كى سزاوار فشار آن در و ديوار بود

طور سيناى تجلّى مشعلى از نور شد سينه سيناى عصمت مشتعل از نار بود

ناله زهرا زد اندر خرمن هستى شرر گويى اندر طور غم چون نخل آتش‌بار بود

آن كه كردى ماه تابان پيش او پهلو تهى از كجا پهلوى او را تاب اين آزار بود

صورتى نيلى شد از سيلى كه چون نيل سياه روى گيتى زين‌مصيبت تا قيامت تار بود

(غروى اصفهانى «مفتقر»)

در فراق تو

رنگ خزان گرفت بهار جوانى‌ام در دشت غم نشست گل شادمانى‌ام

بعد از تو اى پيمبر رحمت به روزگار امّت نگر، چه خوب كند قدردانى‌ام!

شب‌ها به ياد ماه رخت اختران چرخ نظاره‌گر شوند به اختر فشانى‌ام

بابا ز جاى خيز و ببين زير بار غم بشكست در فراق تو پشت كمانى‌ام

وقت دعا زحق، طلب مرگ مى‌كنم از بس كه بى‌علاقه به اين زندگانى‌ام

از جور چرخ پير و ز بيداد روزگار با قامت خميده به فصل جوانى‌ام

شد «حافظى» به پاى على هستى‌ام فدا تاريخ شاهد است بر اين جانْ فشانى‌ام

(محسن حافظى)

غم خوار على‌

من بيمار، مداوا نكند خوشنودم غم طبيبم شده و مرگ شده بهبودم

هيچ كس نيست كه بارى ز دلم بردارد عاقبت داغ و غم و درد كند نابودم

اشك بس ريخته‌ام، هركه ببيند گويد سرو بشكسته خم گشته كنار رودم!

گه ز حق، مرگْ طلب مى‌كنم و گه گويم كاش مى‌بودم و غمخوار على مى‌بودم

زير اين چرخ، على دوست تر از فاطمه نيست سند مستندم، بازوى خون آلودم!

من نفس مى‌زدم و او كف افسوس به هم من چه سان گويم و او چون شِنَود بدرودم

اى اجل پا به سر من ز محبّت بگذار جز تو كس نيست كه از لطف كند خوشنودم

(على انسانى)

صحراى محشر

روز وفات حضرت زهراى اطهر است عالم پر از مصيبت و دل‌ها مكدّر است

خشكيده چون نهال برومند عمر او چشم جهانيان همه از اشك غم تر است

عالم ز بس كه پر شده از ناله‌هاى زار مردم گمان برند كه صحراى محشر است

امروز از شكنجه و غم مى‌رود به خاك جسمى كه در شكوه ز افلاك برتر است

پنهان به خاك تيره شود با همه فروغ رويى كه تابناك چو خورشيد خاور است

آن چهره‌اى كه زهره برد روشنى از او آن صورتى كه بر سر خورشيد افسر است

پژمرده در بهار جوانى شد، اى دريغ! پژمردگى نه درخور سرو و صنوبر است

اين مرگ زودرس كه شرر زد به جان او از آتش مصيبت مرگ پيمبر است

او طاقت جدايى و مرگ پدر نداشت زيرا كه سال‌هاست عزادار مادر است

جز اندكى، درنگ به عالم نكرد و رفت بعد از پدر كه مرگ به كامش چو شكّر است

در انزوا به كشور خود مى‌رود به خاك «آن نازنين كه خال رخ هفت كشور است»

خواهد كه نشنوند خسان بوى تربتش با آن‌كه همچو مشك زمينش معطّر است

با ديده‌اى كه ريزد از او خون به جاى اشك زينب نشسته بر سر بالين مادر است

هم زار و دلشكسته از آن مرگ جانگداز هم خسته‌دل ز رنج دو غمگين برادر است

آن كودكان كه زاده دخت پيغمبرند هريك ز قدر، با همه عالم برابر است

آن‌يك به گلستان صفا لاله بود و گل وين‌يك به آسمان شرف ماه و اختر است

اكنون ز مرگ مادر خود هر دو تن ملول دامانشان ز اشك پر از لعل و گوهر است

گنج مرادشان چو نهان مى‌شود به خاك خوناب اشكشان همه ياقوت احمر است

بر سر زند حسين و كَنَد موى خود حسن زينب دهان گشوده به اللَّه‌اكبر است

فريادشان به ناله و زارى بلند شد امّا دريغ و درد كه گوش جهان كر است

تلخ است و جانگداز ز مادر جدا شدن از بهر كودكى كه چنين نازپرور است

آن هم چه مادرى؟ كه وفاى مجسّم است آن هم چه مادرى؟ كه صفاى مصوّر است

آن مادرى كه بانوى زن‌هاى عالم است پيغمبرش پدر شد، مولاش شوهر است

آن مادرى كه آسيه كمتر كنيز او است آن مادرى كه مريم عذراش خواهر است

اطفال را كه خانه بود جايگاه امن بس دلگشاست سايه مادر كه بر سر است

(ابوالحسن ورزى)

يا فاطمةالزهراء

اين چه غوغايى است كاندر ماسوا افتاده است لرزه بر عرش خدا زين ماجرا افتاده است

اين چه آشوبى است كز طوفان غم بار دگر نوح با كشتى به گرداب بلا افتاده است

آتش نمروديان افتاده در جان خليل كز شرارش آتشى بر جان ما افتاده است

گريه كن اى آسمان كز فرط غم در رود نيل زين‌مصيبت از كف موسى عصا افتاده است

ناله كن اى دل كه از سوز دل و اشك مسيح لرزه بر اركان عرش كبريا افتاده است

شهپر جبريل مى‌سوزد كه از بيداد خصم آتشى در مهبط وحى خدا افتاده است

باغبان در خواب و گل در باغ و گلچين در كمين بلبل شوريده از شور و نوا افتاده است

يا رسول‌اللَّه برخيز و ببين كز ضرب در پشت درب خانه زهرايت ز پا افتاده است

در بهار زندگى از يورش باد خزان غنچه نشكفته‌اى از گل جدا افتاده است

(ژوليده نيشابورى)

دريا گريستم‌

جانا! من از فراق تو، دريا گريستم امّا گمان مدار كه بيجا گريستم

آن‌قدْر گويمت كه درين چند روز عمر هر روز داغ ديدم و شب‌ها گريستم

دانستم اين كه گريه و زارىّ و اشك و آه بر دردِ بى‌دواست مداوا گريستم

پرپر چو شد ز باد خزان غنچه گلم از هجر گل چو بلبل شيدا گريستم

دشمن چو كرد از منِ غمديده منعِ اشك رفتم ز شهر و در دل صحرا گريستم

پهلو شكسته‌اند و دلم خسته‌اند و، باز هستند مدّعى ز چه بابا! گريستم!!

بسيار گريه كردم، امّا نه بهر خويش ديدم على‌ست بى‌كس و تنها گريستم

خود آگهى پدر! كه ز بس رنج ديده‌ام بودم پس از تو تا كه به دنيا گريستم

(حسين غلامى)

غربت بقيع‌

حسرت گرفته باز حصار مدينه را غم تيره كرده است ديار مدينه را

از غربت بقيع كه غمخانه على‌ست گلرنگ خون زدند حصار مدينه را

آثار خون فاطمه و غربت على پر كرده است گوشه كنار مدينه را

در كوچه‌هاى شهر چو ماه على گرفت رنگى دگر نماند عذار مدينه را

زآن گل كه از جسارت مسمارِ در شكفت نقش خزان زدند بهار مدينه را

در خلوت بقيع به جز اشك مهدى‌اش شمعى كجا بود شب تار مدينه را

من جان‌نثارِ مكتب اويم، مؤيّدم دارم ازو اميد جوار مدينه را

(سيّد رضا مؤيّد)

نور على نور

على چون جسم زهرا را كفن كرد شقايق را نهان در ياسمن كرد

دو نور ديده‌اش از ره رسيدند به زارى جانب مادر دويدند

خود افكندند بر آن جسم رنجور عيان شد معنى نورٌ على نور

بغل بگشاد و در آغوششان برد چنان ناليد كز سر هوششان برد

ايا مادر! دلت از ما رميده چو اشك افكنده‌اى ما را ز ديده

بيا مادر يتيمان را به بر گير وز آفت جوجگان را زير پر گير

گل و بلبل به نغمه ناله سر كرد بغل بگشاد و گل‌ها را به بر كرد

(شيخ محمّد نهاوندى)

حديث دل‌

بس كه دل بى ماه رويت در دلِ شب‌ها گريست آسمان ديده‌ام زين‌غصّه يك دريا گريست

باغبان عشق، در سوگت نه‌تنها ناله كرد اى گل پرپر به حالت بلبل شيدا گريست

بارالها! بين ديوار و درى، آن شب چه شد؟ كآسمان بر حال زار زُهره زهرا گريست

گشت خون‌آلوده چشم اختران آسمان بس كه زهرا تا سحر بر غربت مولا گريست

شد كوير تشنه سيراب اى فلك از بس على داغ بر دل، لاله‌آسا، در دل صحرا گريست

تا نبينند اشك او را، تا سحر هر شب على يا حديث دل به چَهْ گفت از غريبى، يا گريست

شير ميدان شجاعت بود و يك دنياى صبر من ندانم اى فلك با او چه كردى تا گريست

سوخت همچون شمع و از او غير خاكستر نماند بس كه از داغ تو خورشيد «جهان‌آرا» گريست

(جواد جهان‌آرايى)

گريه بى‌شيون‌

شمع اين مسأله را بر همه‌كس روشن كرد كه توان تا به سحر گريه بى‌شيون كرد

به سر تربت زهرا، على از خون جگر ناله‌ها در دل شب بى‌خبر از دشمن كرد

غم آن پهلوى بشكسته و بازوى سياه رخ نيلى، همه در قلب على مسكن كرد!

تنگ شد سينه بى‌كينه آن جان جهان كآرزوى سفر جان ز ديار تن كرد

گفت: اى كاش كه جان از بدن آيد بيرون! هجر تو گلشن دنيا به على، گلخن كرد

(عارفى ملايرى «جوكار»)

اى دريغ!

نور حق در ظلمت شب رفت در خاك، اى دريغ! با دلى از خون لبالب رفت در خاك، اى دريغ!

طلعت بيت‌الشَّرف را، زُهره تابنده بود آه! كآن تابنده‌كوكب رفت در خاك، اى دريغ!

آفتاب چرخ عصمت با دلى از غم كباب با تنى بيتاب و پرتب رفت در خاك اى دريغ!

پيكرى آزرده از آزار افعى سيرتان چون قمر در برج عقرب رفت در خاك، اى دريغ!

ليلى حُسن قِدَم، با عقل اقدم همقدم اوّلين محبوبه رب رفت در خاك، اى دريغ!

حامل انوار و اسرار رسالت آن كه بود جبرئيلش طفل مكتب، رفت در خاك اى دريغ!

(غروى اصفهانى «مفتقر»)

چه پاداش گرانقدرى!

دلم از خون شده دريا و چشمم چشمه جويى خدا را تا بگريم بيشتر اى اشك! نيرويى!

قدَم خم گشته در پاى سرشك خود، بِدان ماتم كه سروى، قامتش در هم شكسته بر لب جويى

چنان در شهر خود گشتم غريب و بى‌كس و تنها كه غير از چشم گريانم، ندارم يار دلجويى ..

به خون ديده بنويسيد بر ديوار اين كوچه كه اين‌جا كشته راه ولايت گشته، بانويى

گرفتم در ميان كوچه، پاداش رسالت را! چه پاداش گرانقدرى! چه بازوبند نيكويى!

مدينه! ثبت كن اين را، كه در امواج دشمن‌ها حمايت كرد از دست خدا بشكسته بازويى

(غلام‌رضا سازگار «ميثم»)

امشب سپيده جامه به تن چاك مى‌كند طوفان غم به معركه كولاك مى‌كند

اشك پدر به چهره سرازير و دخترش با دست‌هاى كوچك خود پاك مى‌كند

مى‌سوزد هنوز!

در عزايت اين دل ديوانه مى‌سوزد هنوز شمع، خاموش‌ست و اين پروانه مى‌سوزد هنوز

در ميان سينه، قلب داغدار شيعيان از براى محسن دُردانه، مى‌سوزد هنوز

ناله جانسوز زهرا مى‌رسد هردم به گوش از شرارش اين دل ديوانه مى‌سوزد هنوز

مرغ خونين‌بال و پر را، زآشيان صيّاد برد در ميان شعله‌ها، كاشانه مى‌سوزد هنوز

زآن شرر كاندر گلستان ولا افروختند گل فتاد از شاخه و، گلخانه مى‌سوزد هنوز

در غم زهرا ز سوز آشنا كم گو «فراز»! در عزاى فاطمه، بيگانه مى‌سوزد هنوز

(سيد تقى قريشى «فراز»)

اى بلال!

نام گل بردىّ و بلبل گشت خاموش اى بلال! مادر مظلومه ما رفت از هوش، اى بلال!

بوستان وحى را بيت‌الحزن كردى، بس‌ست با اذان خود مكن ما را سيه‌پوش، اى بلال!

دير اگر خاموش گردى، زودتر گردد ز تو مادر ما را چراغ عمر، خاموش، اى بلال!

مادر ما بر اذانت گوش داد، اينك تو هم بر صداى گريه زينب بده گوش، اى بلال!

مرگ پيغمبر، شكسته قامت ما را به هم بار غم مگذار ما را بر سر دوش، اى بلال!

غنچه، پرپر گشت و گل از دست رفت و باغ، سوخت كرد حقّ باغبان، گلچين فراموش، اى بلال!

گرد غم بر روى ما بنشسته و، دانسته‌ايم خاك گيرد لاله ما را در آغوش، اى بلال!

تا زبان حال ما يكسر به نظم «ميثم» است اشك و خون از چشم اهل دل زند جوش، اى بلال!

(غلام رضا سازگار «ميثم»)

شكوفه زيباى احمدى‌

هرگز كسى نظير تو پيدا نمى‌شود همتا كسى به عصمت كبرا نمى‌شود

اى كوثرى كه خير كثير از وجود توست اسلام، جز به فيض تو، احيا نمى‌شود

هر چند دختران دگر داشت مصطفى هر دخترى كه «امّ ابيها» نمى‌شود

بعد از تو اى شكوفه زيباى احمدى لبهاى من، به خنده دگر، وا نمى‌شود

چون خواستم كه دفن كنم پيكر تو را ديدم بدون يارى طاها، نمى‌شود

دادم تو را به دست نبى، چونكه هيچ كس بر دفن جان خويش مهيّا نمى‌شود

خواهم كنار قبر تو، نالم شبانه روز امّا به پيش ديده اعدا، نمى‌شود

اين عمر تندپا، ز فراق تو، كُند شد امروزم اى خدا، ز چه فردا نمى‌شود

آيد به گوشم از در و ديوار، ناله‌ات يكدم خموش، نغمه غمها نمى‌شود

الهام صبر، هر شبه گيرم، ز قبر تو قلب على، و گرنه شكيبا نمى‌شود

گريم نهان، به ياد تو زهرا، تمام عمر داغ تو آتشى است، كه اطفا نمى‌شود

جز در ظهور حضرت مهدىّ منتقم راز نهان قبر تو افشا نمى‌شود

(حسان)

بهانه!

مرد اگر خانه به گلزار جنان برگيرد دل او، باز هواى سر و همسر گيرد

گرچه فرزند، عزيزست چه دختر چه پسر بيشتر مهر پدر جانب دختر گيرد

بارها گفت نبى: فاطمه چون جان منست كه گمان داشت كسى جان پيمبر گيرد؟!

بارها گفت كه آزار وى، آزار منست كاش مى‌بود كه گفتار خود از سر گيرد

كاش مى‌بود در آن كوچه، نَبى تا كه مگر راه بر قاتل دختر، پىِ كيفر گيرد

كاش مى‌بود كه از خادمه دختر خويش خبرى از سبب سوختن در گيرد

كاش مى‌بود پيمبر كه ز اسما پرسد كه: چرا دختر من روى ز همسر گيرد؟!

كاش مى‌بود كه آن شب، جسد فاطمه را گاه بر دوشْ على، گاه پيمبر گيرد

كاش مى‌بود كه اطفال يتيم او را بدهد تسليت و بوسد و در بر گيرد

كاش مى‌بود در آن نيمه شبها، كه حسين خيزد از خواب و بهانه پىِ مادر گيرد

چه غم از وحشت فرداست؟ كه «آواره» او دامن فاطمه را در صف محشر گيرد

(تعجبى همدانى «آواره»)

در همه‌جا تنها بود!

آن كه بعد پدر در همه‌جا تنها بود نور چشمان نبى، فاطمه زهرا بود!

گل مينوى بهشتى به جوانى پژمرد آن كه عطر نفسش، بوى خوش گلها بود

پاره جسم نبى را ز جفا آزردند مأمن فاطمه، بيت‌الحزَن صحرا بود!

همه گفتند: على بعد وى از پا افتاد كوه صبرى كه چنان ثابت و پابرجا بود!

تا جگر گوشه محراب خدا را كشتند چشم حيدر ز غمش يكسره خون‌پالا بود

رفت زهرا و على زآتش داغش همه عمر سوخت چون شمع سراپاى، اگر بر پا بود!

بارد از ديده خود خون جگر «جيرودى» بس كه آن ماتم جانسوز، توان‌فرسا بود

(كاظم جيرودى)

نشان مرگ!

امشب به نخل آرزويم برگ پيداست بر چهره زردم نشان مرگ پيداست

امشب مرا در بستر خود واگذاريد بيمار بيت وحى را، تنها گذاريد

دوران هجرم رو به اتمامست امشب خورشيد عمرم بر لب بامست امشب

چون روز آخر بود، كارِ خانه كردم گيسوى فرزندان خود را شانه كردم

ديدى چه حالى در نمازم بود اسْما؟! اين آخرين راز و نيازم بود، اسْما!

آخر نگاه خويش را، سويم بيفكن مى‌خوابم اينك، پرده بر رويم بيفكن

ديدى اگر خامش به بستر خفته‌ام من راحت شدم، پيش پيمبر رفته‌ام من!

شب‌ها برايم بزم اشك و غم بگيريد در خانه آتش‌زده، ماتم بگيريد!

از من بگو با زينب آزاده من برچيده نگذارد شود سجّاده من

من رفتم امّا، يادگارم- زينب- اين‌جاست روح مناجات و دعايم، هرشب اين‌جاست

(غلام رضا سازگار «ميثم»)

زهرا عليها السلام را نمى‌ديد

شب بود و چشم خفتگان در خواب خوش بود بيدار مردى اشك چشمش، آب خوش بود

در خاك پنهان كرده خونين لاله‌اش را آزرده جسم يار هجده‌ساله‌اش را

اشكش به رخ، چون انجم از افلاك مى‌ريخت بر پيكرِ تنهااميدش، خاك مى‌ريخت

در ظلمت شب، بى‌صدا چون شمع مى‌سوخت تنهاى تنها، بى‌خبر از جمع مى‌سوخت

گويى كه مرگ يار را باور نمى‌داشت از خاك قبر همسرش، سر برنمى‌داشت

مى‌خواست كم‌كم گم شود در آسمان، ماه چون عمر يارش، عمر شب را ديد كوتاه

بوسيد در درياى اشك ديده، گِل را برداشت صورت از زمين، بگذاشت دل را!

بگذاشت جانش را در آن صحرا، شبانه با پيكرى بى‌جان، روان شد سوى خانه

آن‌جا كه خاكش را به خون آغشته بودند هم آرزو، هم شاديش را كشته بودند

آن‌جا كه جز غم‌هاى دنيا را نمى‌ديد در هر طرف مى‌گشت و زهرا را نمى‌ديد ...

دوش آن تن آزرده را مولا چو برداشت با جان خود مخفى درون خاك بگذاشت

خون دلش با اشك چشمش در هم آميخت از پهلوى زهراى او خونابه مى‌ريخت

(غلام رضا سازگار «ميثم»)

مبادا!

مبادا باغبانى در بهاران خزانِ نخل بارآور ببيند

مبادا در بهار زندگانى كه نخلى، چيده برگ و بر ببيند

مبادا عندليبى لانه خويش ز برق فتنه در آذر ببيند

چه‌حالى دارد آن‌مرغى كه از جفت بجا در لانه مشتى پر ببيند

وزآن جانسوزتراحوال مرغى است كه جاى لانه، خاكستر ببيند

ندارد كودكى طاقت كه نيلى ز سيلى صورت مادر ببيند

گل سرخ‌ست مادر، كى تواند رخ خود را چو نيلوفر ببيند

هزاران‌بار اجل بر مرد خوشتر كه سيلى خوردن همسر ببيند

چه حالى مى‌كند پيدا خدايا! اگر اين صحنه را، حيدر ببيند؟

مگو رو كرده پنهان تا مبادا رخش را، ساقى كوثر ببيند

تواند آن‌كه مولا بى‌نگاهى رخ محبوبه داور ببيند

خسوف مه، كسوف آفتاب‌ست نخواهد خصم بداختر ببيند

ميان شعله، در از درد ناليد كه يا رب قاتلش كيفر ببيند

ولى از روى مولا شرم دارد كه مسمارش به خون اندر ببيند

چه‌سان مولاازين پس خانه خويش تهى از دخت پيغمبر ببيند؟

نهان كن چادر و سجّاده‌اش را مبادا زينب مضطر ببيند

برو ديوار و در را شستشو كن مگر اين صحنه را كمتر ببيند

(محمّد على مجاهدى «پروانه»)

مادر نمى‌ماند!

چرا مادر نماز خويش را بنشسته مى‌خواند؟! ز فضّه راز آن پرسيدم و گويا نمى‌داند!

نفَس از سينه‌اش آيد به سختى، گشته معلومم كه بيش از چند روزى پيش ما، مادر نمى‌ماند!

به جان من، تو لب بگشا مرا پاسخ بده فضّه! كه ديده مادرى از دختر خود رو بپوشاند؟!

الهى! مادرم بهر على جان داد، لطفى كن كه جاى او، اجل جان مرا يكباره بستاند!

به چشم نيمْ‌باز خود، نگاهم مى‌كند گاهى كند از چهره تا اشك غمم را پاك و نتواند!

دلم سوزد بر او، امّا نمى‌گريم كنار او مبادا گريه من، بيشتر او را بگرياند!

كنار بسترش تا صبحدم او را دعا كردم كه بنشيند، مرا هم در كنار خويش بنشاند

بسى آزار از همسايگانش ديد و، مى‌بينم دعا درباره همسايگانش بر زبان راند!

چه در برزخ، چه در محشر، چه در جنّت، چه در دوزخ به غير از وصف او، «ميثم» نمى‌خواند

(سازگار «ميثم»)

كه شكسته پر تو؟!

اى هماى ملكوتى! كه شكسته پر تو؟! كه به زير پر و بال‌ست ز محنت، سر تو!

اى بهارى كه شد از فيض تو، هستى خرّم گشته پژمرده چو پاييز چرا منظر تو؟!

ترجمان غم پنهانى و رنجورى توست اين‌همه گريه اطفال تو بر بستر تو

سبب رنج و دواى تو ز من مى‌طلبند پرسش‌انگيزْ نگاه پسر و دختر تو

چهره از من ز چه پنهان كنى اى دخت رسول؟! عليّم من، پسرِ عمّ تو و همسر تو!

واى از آن لحظه و آن منظره طاقت‌سوز ديدن ميخ در و غرقه به خون پيكر تو

درد دل‌هاى تو با جسم تو شد دفن به خاك سوخت جان على از قصّه دردآور تو

(تعجّبى همدانى «آواره»)

يا فِضَّةُ خُذِينى!

هرگه كه ياد آرم، زين آستانه مادر! گردد ز ديده چون سيل، اشكم روانه مادر!

ياد آرم از صداى: يا فِضَّةُ خُذِينى! تا مى‌كنم نظاره، بر درب خانه مادر!

باللَّه على‌ست مظلوم، از روى توست پيدا كز غربتش به صورت، دارد نشانه مادر!

گويى ز درد و محنت، دستت نداشت قدرت موى مرا نكردى، امروز شانه مادر!

لب‌بسته‌اى ز يا رب، جاى تو اين دل شب ريزد ز چشمْ زينب اشك شبانه مادر!

(سازگار «ميثم»)

روزهاى آخر!

ياد آن روزى كه ما هم سايه بر سر داشتيم همچو طفلان دگر، در خانه مادر داشتيم

جدّ ما- پيغمبر- از ما چهره پنهان كرد و باز يادگارى همچو زهرا از پيمبر داشتيم

مادر مظلومه ما نيز رفت از دست ما مرگ او را كى به اين تعجيل باور داشتيم؟!

اندر آن روزى كه آتش بر سراى ما زدند ما در آن‌جا، حال مرغ سوخته‌پر داشتيم!

آمد و، رفت از جهان محسن در آن غوغا، دريغ! آرزوى ديدن روى برادر داشتيم

مادر ما، خود ز حق مى‌خواست مرگ خويش را ورنه ما بهرش دعا با ديده تر داشتيم

روزهاى آخر عمرش ز ما رومى‌گرفت! چون على، ما هم ازين غم دلْ پراخگر داشتيم!

در شب دفنش به ما معلوم شد اين طُرفه راز تا ز روى نيلگونش بوسه‌اى برداشتيم!

از كفن دستش برآمد، جسم ما دربرگرفت جسم او را همچو جان ما نيز دربرداشتيم

از فراق روى مادر، با پدر هر روز و شب دو برادر بزم ماتم با دو خواهر، داشتيم!

با فغان گويد «مؤيد» آنچه را «ميثم» بگفت: (اى خوش آن روزى كه ما در خانه، مادر داشتيم!)

(سيّد رضا مؤيّد)

سجّاده نماز تو!

رفتىّ و هست ياد تو در خاطرم هنوز مرگ تو ديدم و، نبوَد باورم هنوز!

با آن‌كه روز و شب ز فراقت گريستم نقش رخت نرفته ز چشم ترم هنوز

زهراى من! كه سوخت سراپاى تو چو شمع مى‌سوزد از فراق تو، پا تا سرم هنوز!

شمعى كه در عزاى تو افروختم ز آه باشد چراغ محفل حُزن‌آورم هنوز

ياد تو بس كه مونس جان و دلم بوَد احساس مى‌كنم كه تويى در برم هنوز!

شب‌ها كه بى‌تو جانب محراب مى‌روم گيرد بهانه‌ات، دل غمپرورم هنوز!

زآن غم، كه وقت غسل تو بر جان من نشست گل‌هاى داغ، سر زند از پيكرم هنوز!

از پهلوى شكسته تو، دلشكسته‌ام وز قبر بى‌نشان تو، تنهاترم هنوز!

بى‌اختيار، مى‌فكند موقع نماز سجّاده نماز تو را، دخترم هنوز!

اين شعر جانگداز، «مؤيّد» سرود و گفت: باشد گواه داغ تو، چشم ترم هنوز

(سيّد رضا مؤيّد)

يا زهرا عليها السلام‌

داغت آتش زده بر جان و تنم يا زهرا شعله‌ها سركشد از پيرهنم يا زهرا

از غم مرگ تو داغى كه مرا گشته نصيب آتش افروخته در جان و تنم يا زهرا

بعد فقدان تو اى نوگل گلزار وجود سير از گردش باغ و چمنم يا زهرا

شامگاهان به سر قبر تو با حال پريش بى‌تو خاموش شده انجمنم يا زهرا

يك طرف ناله زينب ز دلم برده قرار يك طرف اشك حسين و حسنم يا زهرا

ياد آن پهلوى بشكسته و رخسار كبود به نظر آورم و دم نزنم يا زهرا

رفتى و بى‌تو شدم يكّه و تنها و غريب چه كنم بى‌تو غريب وطنم يا زهرا

همدم ناله من چاه بيابان شده است محرمى نيست كه گويم سخنم يا زهرا

در غمت با دل بشكسته «براتى» گويد داغت آتش زده بر جان و تنم يا زهرا

(عبّاس براتى پور)

زبان حال فضه‌

من آن عصاره عشق و عقيده را ديدم جهاد ظلمت و صبح سپيده را ديدم

چو بر جمال دل‌آراى او نظر كردم در او صفات خداى نديده را ديدم

به گاه يورش باد خزان به گلشن دين بهار و عصمت و صدها جريده را ديدم

در آستانه در تا كمك ز من طلبيد دويدم و گُلِ از شاخه چيده را ديدم

كنار آن گل پرپر ز كينه گلچين فتاده غنچه در خون تپيده را ديدم

صداى خنده ظلمت شنيدم و گفتم كه اشك چشم فروغ دو ديده را ديدم

ز ضرب ميخ در خانه يا رسول‌اللَّه به لوح سينه زهرا قصيده را ديدم

چو دست‌بسته على را ز خانه‌اش بردند دفاع بانوى قامت‌خميده را ديدم

(ژوليده نيشابورى)

غم زهرا عليها السلام‌

آمد به يادم از غم زهرا و ماتمش آن محنت پياپى و رنج دمادمش

آن ديده پرآتش و آن آه آتشين آن قلب پر ز حسرت و آن حال درهمش

آن دست پر ز آبله و آن شانه كبود آن پهلوى شكسته و آن قامت خمش

در وى كه بود داغ پدر آخرالدّواش زخمى كه تازيانه همى بود مرهمش

از ديده سرشك فشان در غم پدر وز ديده نظاره به حال پسر عمش

يك‌سو سرير و تخت سليمان دين تهى يك‌سو به دست اهرمن افتاده خاتمش

توحيد را بديد خراب است كشورش اسلام را بديد نگون است پرچمش

امّ‌الكتاب محو و امام مبين غريب منسوخ نصّ واضح و آيات محكمش

گه ياد كردى از حسن و هفتم صفر گه از حسين و عاشر ماه محرمش

آتش زدى به جان سماعيل و هاجرش خون ريختى ز ديده عيسى و مريمش

از گريه‌اش ملايك گردون گريستند كرّوبيان به ماتم او خون گريستند

(اديب الممالك فراهانى)

چرا سوخت؟

در سوگ و عزا نشسته حيدر، يا ربّ! مى‌گفت غمين و افسرده مكرّر، يا ربّ!

پروانه مصطفى چرا سوخت؟ چرا؟ در آتش پرشراره در، يا ربّ!

آن روز

آن روز كه در شراره، سنبل مى‌سوخت بيش از همه در ميانه، بلبل مى‌سوخت

آن‌دم كه ز باغ، باغبان را بردند در شعله هنوز غنچه و گل، مى‌سوخت!

طاير قدس‌

تو مظهر ذات لايزالى، زهرا! مجموعه اوصاف كمالى، زهرا!

با اين‌همه اعتبار، اى طاير قدس پرسوخته و شكسته‌بالى زهرا!

كشتى اهل ولا

كيست يا رب آن كه پشت در ز پا افتاده است از غمش شور و نوا در ماسوا افتاده است

كيست يا رب تا بگويد آن زپاافتاده كيست گر ز پا افتاده در آتش چرا افتاده است

گر ببارد خون ز چشم چرخ گردون نى عجب زين شرر كاندر دل ارض و سما افتاده است‌

اى مرگ بيا!

غرقاب غمم دگر مرا ساحل نيست جز اشك فراق، ديگرم حاصل نيست

اى مرگ بيا! كه زندگى كردن من بى‌فاطمه، جز خوردنِ خون دل نيست!

آه!

مى‌رفت علىّ و مى‌كشيد از دل آه وز همسر خويش برنمى‌داشت نگاه

ديدند كه با خويش، على مى‌گويد: لا حول وَلا قوَّةَ الّا باللَّه‌

دست تو مگر؟!

اى دست خدا! به پاى تو شير نبود شمشير اگر نبود، تكبير نبود

آن روز كه تازيانه بود و زهرا دست تو مگر به دست شمشير نبود؟!

ماه گرفت!

گويند كه: چون خصم بر او، راه گرفت بر فاطمه راه، خصم گمراه گرفت

برخاست خروش از همه عالم كه: بلال! برخيز و برو اذان بگو، ماه گرفت!

پيدا بود!

شب بود و كفن‌پوشْ تنِ زهرا بود تاريك، جهان در نظر مولا بود

دردى كه نهان داشت به زحمت زهرا از چهر شكسته على پيدا بود

دو شاهد صادق!

خون ريخت ز سينه‌اش، ز مسمار بپرس بازوش كبود شد، ز اغيار بپرس

دو شاهد صادق ار ز من مى‌طلبى برخيز و برو از در و ديوار بپرس!

تمام هستيم بود همين!

آن شب كه ابوتراب با قلب حزين بسپرد تن امِ‌ابيها به زمين

دانى كه چرا خاك ز دستش افشاند؟ يعنى كه: تمام هستيَم بود همين!

يا على مى‌گفتم!

مى‌زد چو بلا صلا، بلى مى‌گفتم اندوه نبى را به ولى مى‌گفتم

در لحظه برخاستن از بستر درد تابم كه نبود، يا على مى‌گفتم!

مرتضى تنها بود!

شب بود و بقيع و مرتضى تنها بود بگداخته چون شمع، ز سر تا پا بود

مى‌سوخت و قطره قطره آبش مى‌كرد آن آتش غم كه قاتل زهرا بود!

پنهان‌مانده‌ست!

قدر تو چو تربت تو، پنهان مانده‌ست از ديده شب، سپيده پنهان مانده‌ست

دانى كه جدا از تو دل ما چونست؟! مانند تنى كه دور از جان مانده‌ست!

ديدار خدا

گفتم به پدر مادر مظلومه كجا رفت درپاسخ‌من‌گفت به ديدار خدا رفت

گفتم كه پدر مادر ما بود مريضه گفتاكه مخورغصه به‌دنبال دوا رفت‌

در ماتم سحر

امشب‌على زسوز جگر گريه مى‌كند در ماتم سپيده سحر گريه مى‌كند

مادر ز خانه رفته و دختر بسان ابر تنها نشسته بهر پدر گريه مى‌كند

گل محمّد

سرچشمه فيض حى سرمد زهرا مادر به نبى و آل احمد زهرا

در گلشن هستى گل بى‌خار يكى است آن هم گل گلزار محمد زهرا

پهلو شكسته‌

من آن گلم كه ديده ز گلزار بسته‌ام از بس كه ديده‌ام ستم از خار خسته‌ام

بنشسته گر بخوانم از اين پس نماز خويش يا ربّ مرا ببخش كه پهلو شكسته‌ام

پس از محسن‌

يا فاطمه چيدند گل ياسمنت را تاراج نمودند عقيق يمنت را

آن فرقه كه پهلوى تو از كينه شكستند كشتند پس از كشتن محسن حسنت را

امانتى گران‌

اين كه نزد تو آرمش اى خاك بِهْ ز جان دوست دارمش اى خاك

اين كه بينى امانتى است گران كه به تو مى‌سپارمش اى خاك‌

گل بهشتى‌

با غنچه گلى به پاى خس افتاده از ضربت ميخ از نفس افتاده

مولا ز غم گل بهشتى‌بويش چون بلبل خسته در قفس افتاده‌

فصل 4: در رثاى امام مجتبى عليه السلام‌

مصيبت عظما

رسد نواى غم‌افزا مرا به گوش امشب پيام غم رسد از نغمه سروش امشب

چه روى داده خدايا كه اين چنين در عرش برآورند ملايك ز دل خروش امشب

عزا عزاى چه آزاده‌ايست كز ماتم شوند مردم عالم سياه‌پوش امشب

شب عزاى پيمبر بود گمان دارم على ز داغ نبى مى‌رود ز هوش امشب

عجب مدار اگر زين مصيبت عظما فتاده عالم هستى ز جنب و جوش امشب

على كه لنگر عرش خداست مى‌لرزد كه جسم جان جهان را كشد به دوش امشب

چه روى داده كه از غرفه‌هاى باغ بهشت نواى واحَسنا مى‌رسد به گوش امشب

چه آتشى شده از آب آن سبو روشن كه شد چراغ امامت از آن خموش امشب

بريز اشك عزا «خسرو» از براى حسن برآر بهر پيمبر ز دل خروش امشب

(محمّد خسرونژاد)

ياس و ياسمن‌

مدينه شد ز داغ مصطفى بيت‌الحزن امشب فضاى عالم هستى بود غرق محن امشب

مكن اى آسمان روشن چراغ ماه را كز كين چراغ لاله شد خاموش در صحن چمن امشب

نه‌تنها ماتم جان‌سوز پرچمدار توحيد است كه هستى شد سيه‌پوش امام ممتحن امشب

گهى گريم ز داغ جانگداز حضرت خاتم گهى نالم چو نى در سوگ فرزندش حسن امشب

فدا شد ناخداى فلك حق در بحر طوفان‌زا كه شد درياى ديده در عزايش موج‌زن امشب

دهد غسل از سرشك ديدگان با زارى و شيون علىّ بت‌شكن جسم نبى بت‌شكن امشب

نمى‌دانم چه حالى مى‌كند پيدا امير عشق چو مى‌سازد تن آن جان جانان را كفن امشب

شد از داغ دو ماتم قلب زهرا لاله‌سان خونين كه در دشت بلا گم كرده ياس و ياسمن امشب

چراغ انجمن آرا شده خاموش و اهل دل كند روشن چراغ آه در هر انجمن امشب

سرآمد بر همه غم‌هاست داغ ماتم خاتم كه امّت را برون رفته است روح از ملك تن امشب

شرر زد «حافظى» بر دفتر دل خامه‌ات كاين‌سان كه آتش مى‌زنى بر جان، تو با سوز سخن امشب

(محسن حافظى)

در رثاى امام مجتبى عليه السلام‌

مهرت به كاينات برابر نمى‌شود داغى ز ماتم تو فزون‌تر نمى‌شود

از داغ جانگداز تو اى گوهر وجود سنگ است هر دلى كه مكدّر نمى‌شود

ظلمى كه بر تو رفت ز بيداد اهل ظلم بر صفحه خيال مصوّر نمى‌شود

تنها جنازه تو شد آماج تير كين يك ره شد اين جنايت و ديگر نمى‌شود

بى‌بهره از فروغ و لاى تو يا حسن مشمول اين حديث پيمبر نمى‌شود

فرمود ديده‌اى كه كند گريه بر حسن آن ديده كور وارد محشر نمى‌شود

دارم اميد بوسه قبر تو در بقيع امّا چه مى‌توان كه ميسّر نمى‌شود

با اين ستم كه بر تو و بر مدفنت رسيد ويران چرا بناى ستمگر نمى‌شود

آن را چه دوستى است «مؤيّد» كه ديده‌اش از خون دل ز داغ حسن تر نمى‌شود

(سيّد رضا مؤيّد)

در شهادت حضرت امام حسن عليه السلام‌

زآن طشت پر ز [اشك خون در مقابلش پيدا بود كه زهر چه كرده است با دلش

مظلوم چون على و به مظلوميش گواه آن [خانه نبى كه بود در مقابلش

او حاصل نبوّت و بيداد دشمنان از آب شعله‌خيز، شرر زد به حاصلش

عمر حسن ز عمر على سخت‌تر گذشت تا آن كه مرگ آمد و حل كرد مشكلش

از ورطه‌اى كه بود كران تا كران ملال موجى زد و رساند، شهادت به ساحلش

هر مرد راست محرم دل همسرش، ولى غربت ببين كه همسر او گشته قاتلش

از زهر، پاره‌پاره و از صبر، ريزريز قرآن برگ شهادت بود دلش

چشمش به لطف اوست «مؤيّد» كه دم زند گاه از مصائب وى و گاه از فضايلش

(سيّد رضا مؤيّد)

خزان گلشن آل رسول صلى الله عليه و آله‌

چندان كه ديده در غم آل عبا گريست يا خون دل به دامن ما كرد يا گريست

دل، مبتلاى آتش غم گشت تا كه سوخت شد ديده بى‌فروغ ز اندوه تا گريست

گه سينه در رثاى نبى ناله كرد، زار گه ديده در عزاى حسن، گه رضا گريست

از داغِ سينه‌سوز حبيبان كردگار خيل ملك به بارگه كبريا گريست

حوّا كنار مريم و هاجر به سينه كوفت آسيه با خديجه و خيرالنّسا گريست

تنها به جنّ و انس، پريشان گريستند روح‌الامين به عرش از اين ماجرا گريست

بيگانه زين مصيبت عظماست بى‌قرار آن‌جا كه با تمام وجود آشنا گريست

آرى خزان گلشن آن رسول شد چون ابر نوبهار، اگر چشم‌ها گريست‌

تير به تابوت‌

لاله‌اى بود كه با داغ جگر سوخته بود آتشى در دل سودا زده افروخته بود

شرم دارم كه بگويم تن مسموم تو را خصم با تير به تابوت به هم دوخته بود

راز دل را همه با همسر خود مى‌گويند حسن از همسر خودكامه خود سوخته بود

جگرش پاره شد از نيشتر زخم زبان در لگن خون دلى ريخت كه اندوخته بود

ارث از مادر خود بُرد غم و رنج و محن صبر و تسليم و رضا از پدر آموخته بود

(اخوان كاشانى «تائب»)

در مرثيت امام حسن مجتبى عليه السلام‌

اى دل خون‌شده! ايّام عزاى حسن‌ست كز ثَرى تا به ثريّا همه بيت‌الحزن‌ست

پيرهن چاك زنم در غم آن گوهر پاك گز غمش چاك ملك را به فلك پيرهن‌ست

قسمت آل عبا اى فلك از گردش تو گوئيا درد و غم و رنج و بلا و محن‌ست

بشكنى گوهر دندان نبى گاه به سنگ گاه بر بازوى حيدر ز جفايت رسن‌ست

گه دَرِ كينه به پهلوى بتول عَذرا مى‌زنى، كينه بلى عادت چرخ كهن‌ست

گه بود خنجر خونخوار تو بر خلق حسين گه ز تو سوده الماس به كام حسن‌ست

خاطرم از الَمِ اين يك، دارالالم‌ست سينه‌ام از حَزَنِ آن يك، بيت‌الحزن‌ست

عرش از بوى يكى پر بود از ناقه چين خاك از خون يكى پر ز عقيق يمن‌ست

هر كه گويد چو «طرب» مرثيه آل عبا به يقين جنّت فردوس مر او را وطن‌ست

(نصر اصفهانى «طرب»)

جگر گوشه زهرا عليها السلام‌

تا آتش زهر ستم افروخته شد پروانه دين بال و پرش سوخته شد

سوزد جگر از داغ جگرگوشه زهرا بر چوبه تابوت تنش دوخته شد

قمر پاره پاره‌

طومار جان جنّ و بشر پاره‌پاره گشت قرآن به چشم اهل نظر، پاره‌پاره گشت

بى‌پرده چون به شرّ گروهى بشرنما صد پرده از حريم بشر پاره‌پاره گشت

برزد شبى شراره ظلمت به قلب نور دل از سپيده، وقت سحر پاره‌پاره گشت

آبى به جاى رفع عطش ريخت آتشى بر دل، كه تا بروز شُمَر پاره‌پاره گشت

از قلب كلّ هستى و از پيكر وجود آتش گرفت جان و جگر پاره‌پاره گشت

دردا كه از سپهر بنى‌هاشم، آن كه بود يك مه دو جا به ماه صفر، پاره‌پاره گشت

يك جا به زهر فتنه و يك جا به تير كين يك جسم خسته از دو شرر پاره‌پاره گشت

قلبى كه بود در اثر زهر، چاك‌چاك با تير كينه بار دگر پاره‌پاره گشت

در پيش چشم آن‌همه اختر، چنان شهاب باريد تير شب كه قمر پاره‌پاره گشت

باران تير بر كفن و بر بدن نشست جيب صدف دريد و گهر پاره‌پاره گشت

اى دل دگر مجو هنر حُسن، بى‌حَسَن شيرازه كتاب هنر پاره‌پاره گشت

(محمّد موحّديان «امير»)

زهر كين‌

اى علوى ذات و خدايى صفات صدر نشين همه كائنات

سيد و سالار شباب بهشت دست قضا و قلم سرنوشت ...

صبر هم از صبر تو بى‌تاب شد كوزه شد و زهر شد و آب شد

بعد شهادت نكشيد از تو دست تير شد و بر تن پاكت نشست

سبزه برآمد ز گلستان دين تا رخ تو سبز شد از زهر كين

ريشه دين گشت همايون درخت تا ز تو خورد آن جگر لخت لخت

ملّت اسلام كه پاينده باد مشعل توحيد كه تابنده باد

هر دو رهين خدمات تواند شكرگزارنده ذات تواند

(رياضى يزدى «رياضى»)

فصل 5: در سوگ ابا عبداللَّه عليه السلام‌

عَرَفات محبّت‌

عاشق چو رو به كعبه عشق و وفا كند احرام خود ز كسْوَت صبر و رضا كند

در پيش، راه باديه گيرد غريب‌وار ترَك عشيره و بَلَد و اقربا كند

بى‌اعتنا به زحمت و رنج مسافرت در هر قدم تحمّل خار جفا كند

آن جا كه موقِفِ عَرَفات محبّتست در پيشگاه دوست، سر و جان را فدا كند

از صدق چون نهاد قدم در مناى عشق نقدينه حيات خود از كف رها كند

در مشعرالحرام وفا چون گشود بار از آه خويش، مشعل سوزان به پا كند

بر گِرد خيمه‌گاه بگردد پى وداع با چشم اشكبار طواف النّسا كند

از مروه خيام، شتابان به قتلگاه رو آرد و به هروله قصد صفا كند

پس در كنار زمزم اخلاص، تشنه‌لب بنشيند و به زمزمه ياد خدا كند

آن‌گاه‌دست وروى بشويدبه‌خون خويش برخيزد و نماز شهادت به‌پا كند

قربان عاشقى كه حديث مصيبتش ايّام را هر آينه ماتمسرا كند

بى‌اختيار خون چكد از ديده «جلى» هرگه كه ياد واقعه كربلا كند

(ابوتراب جلى)

كشته محبت‌

به قتلگه ز سر شوق گفت شاه حجاز (منم كه ديده به ديدار دوست كردم باز)

بدين شرف كه شدم كشته محبت تو (چه شكر گويمت اى كارساز بنده‌نواز)

ز شاهراه شهادت چو بگذرى اى دوست (بسا كه بر رخ دولت كنى كرشمه و ناز)

به خون، وضو نكند گر قتيل راه وفا (به قول مفتى عشقش درست نيست نماز)

به آستان جلالت جبين به عجز نهم (كه كيمياى مرا دست خاك كوى نياز)

سرم به عرش سنان بهْ، تنم به فرش تراب (كه مرد راه نينديشد از شيب و فراز)

ازل به گوش دلم پير مى‌فروشان گفت: (در اين سراچه بازيچه غير عشق، مباز)

به عشق دوست قسم، هر بلا رود سرم (من آن نيم كه از اين عشق بازى آيم باز)

(محمّد عابد تبريزى «عابد»)

غروب آتشين‌

صد نوا خيزد ز ناى نينوايت، يا حسين نغمه‌هاى عشق باشد در نوايت، يا حسين

ميزند آتش، به قلب دوستانت دم به دم داستان جانگداز كربلايت، يا حسين

زد شرر بر قلب خونين تو، در دشت بلا داغ مرگ اكبر گلگون قبايت، يا حسين

جان فدا كردى به راه مكتب آزادگى جان هر آزاده‌اى گردد، فدايت يا حسين

من چه در وصف تو گويم، اى شهيد حق كه هست خونبهاى خون تو، خون خدايت يا حسين

كى شود ريزه خور خوان خوانين، آنكه هست ريزه خوار خوان احسان و عطايت يا حسين

بسكه مشتاق حريم با صفايت، گشته‌ام پر زند مرغ دل من، در هوايت يا حسين

در غروب آتشين، دشمن پى غارتگرى زد شرار ظلم و كين بر خيمه‌هايت يا حسين

«حافظى» فخر و مباهات بود اين بس، كه هست پيشه او، گفتن مدح و ثنايت يا حسين

(محسن حافظى)

اشرف انسانها

اى ياد تو در عالم، آتش زده بر جانها هر جا ز فراق تو، چاك است گريبانها

نامت چو به لب آيد، همواره بود با آه از شوق تو در دلها، برپا شده طوفانها

اى گلشن دين سيراب، با اشك محبّانت از خون تو شد رنگين، هر لاله به بستانها

بسيار حكايتها، گرديده كهن امّا جانسوز حديث تو، تازه است به دورانها

يك جان به ره جانان، دادى و خدا داند كز ياد تو چون سوزد، تا روز جزا جانها

در دفتر ازادى، نام تو به خون ثبت است شد ثبت به هر دفتر، با خون تو عنوانها

اينسان كه تو جان دادى، در راه رضاى حق آدم به تو مى‌نازد، اى اشرف انسانها

قربانى اسلامى، با همّت مردانه اى مفتخر از عزمت، همواره مسلمانها

قربانگه عشق تو، شد قبله اهل دل زين كعبه جان افزا، آرايش ايمانها

چراغ لاله‌

اى زمين كربلا، من ياسمن گم كرده‌ام سوسن و نسرين و ياس و نسترن گم كرده‌ام

اى زمين كربلا، در زير تيغ و نيزه‌ها هم گل و هم بلبل شيرين دهن گم كرده‌ام

اى زمين كربلا، در اين ديار پر بلا پيكرى صد چاك و بى‌غسل و كفن گم كرده‌ام

اى زمين كربلا، من زينب غمديده‌ام كه حسينم را در اين دشت محن گم كرده‌ام

اى زمين كربلا، قلب پر از داغم ببين من چراغ لاله در صحن چمن گم كرده‌ام

من غريب اين ديارم، اى زمين كربلا كه در اينجا، خسرو دور از وطن گم كرده‌ام

آب شد شمع وجودم، ز آتش داغ حسين در بر پروانه، شمع انجمن گم كرده‌ام

آنكه بودى خاتم ختم رسولان را، نگين من در اين صحرا، ز جور اهرمن گم كرده‌ام‌

قيامت برخاست!

قامتت را چو قضا بهر شهادت آراست با قضا گفت مشيّت كه: قيامت برخاست!

هر طرف مى‌نگرم، روى دلم جانب تست عارفم بيت خدا را، كه دلم قبله‌نماست

دشمنت كشت، ولى نور تو خاموش نشد آرى آن نور، كه فانى نشود نور خداست

بيدق سلطنت افتاد كيان را، ز كيان سلطنت، سلطنت تست كه پاينده‌لواست

نه بقا كرد ستمگر، نه به جا ماند ستم ظالم از دست شد و خانه مظلوم به جاست

زنده را، زنده نخوانند كه مرگ از پى اوست بلكه زنده‌ست شهيدى كه حياتش ز قفاست

دولت آن يافت كه در پاى تو سر داد ولى اين قَبا، راست نه بر قامت هر بى‌سر و پاست

رفت و بر عرشه نى تا سرت اى عرش خدا كرسى و لوح و قلم بهر عزاى تو بپاست‌

كربلا بود و حسين عليه السلام‌

ظهر عاشورا، زمين كربلا بود و حسين پيش خيل دشمنان، تنها خدا بود و حسين

هر طرف پَرپر گلى از شاخه‌اى افتاده بود و اندر آن گلشن، خزان لاله‌ها بود و حسين

داشت در آغوش گرمش، آخرين سرباز را زآن همه ياران، على‌اصغر به‌جا بود و حسين!

آخرين سرباز هم غلطيد در خون گلو بعد از آن گل، خيمه‌ها ماتمسرا بود و حسين

يك طرف جسم علمدار رشيد كربلا غرقه در خون، دستش از پيكر جدا بود و حسين!

عون و جعفر، اكبر و اصغر به خون خود خضاب كربلا چون لاله‌زاران باصفا بود و حسين

تيرباران شد تن سالار مظلومان «فراز»! هر طرف از شش جهت تير بلا بود و حسين

(سيد تقى قريشى «فراز»)

به سوى دوست‌

مهر ز نور شد تهى، روح شد از بدن جدا خانه نهاده پشت سر، صاحب خانه خدا

آن كه به دست او بود، نقشه حكمت قدَر از حرم خدا برون، مى‌شود از بدِ قضا!

شورِ كجاست در سرش؟ از چه شتاب مى‌كند؟ سوى كدام منزلش قافله مى‌زند دَرا؟

كيست امير كاروان؟ حافظ عزّت حرم جان نماز و صوم و حج، روح عبادت و دعا

كجاوه‌ها به ناقه‌ها بسته و در ميانشان پردگيان آل حق، عصمت ختم الانبيا

قافله رفت ساربان! حُدى بخوان، ناقه بران! منزل عشق پيش رو، خانه دوست در قفا

كجا گريزد از اجل هُژَبْر بيشه ازل؟ تا نرسد به دين خلل، حجّ ادا كنم قضا

آن‌چه ز بيش و كم رسد، رنج رسد، الم رسد جان مرا چه غم رسد، چون به خداست التجا

من ز تبار احمدم، سُلاله هدايتم قبول بيعت ستم، مرا كجا بود روا؟!

نهاده‌ايم جان به كف، در پى مردى و شرف گر همه خصمْ، صف به صف تيغ كشد به روى ما

اى گل باغ عاشقى! چشم و چراغ عاشقى! با دل ما چه كرده‌اى كز تو نمى‌شود جدا؟

اى حرم تو كوى دل، مهر تو آبروى دل مى‌زنم از سبوى دل، مى به محبّت شما

سينه سراچه غمت، گريه نثار ماتمت وين دل «آشفته» كند مويه به ياد كربلا

(جعفر رسول‌زاده «آشفته»)

باغى از آتش!

عشق، تا گل كرد چون خورشيد روى نيزه‌ها شانه‌هاى آسمان لرزيد، روى نيزه‌ها

بوى خون پيچيد در پسْ‌كوچه‌هاى آسمان ابرهاى غصّه تا باريد، روى نيزه‌ها

باغى از آتش فراهم بود و، در آشوب خون شعله‌هاى داغ مى‌رقصيد، روى نيزه‌ها

يك طرف فوج ستاره، خسته در شولاى خون يك طرف انبوهى از خورشيد، روى نيزه‌ها

اين كدامين دست گلچين بود آيا كاين چنين دسته گل‌ها را يكايك چيد روى نيزه‌ها؟!

چشم‌هايى مضطرب مى‌ديد در بُهت عطش چشمه خون خدا جوشيد، روى نيزه‌ها

در ميان پرده‌هاى خون و، در حجم سكوت بانگ سرخ نينوا پيچيد، روى نيزه‌ها

زخمه زخمه در سكوت و، پرده در پرده غروب آسمان در آسمان خورشيد، روى نيزه‌ها

در طلوع داغ زينب، چشم مبهوت زمان باغى از گل‌هاى پرپر ديد، روى نيزه‌ها

در هجوم بادهاى فتنه، در طوفان خشم باغ سرخ كربلا روييد، روى نيزه‌ها!

(سيّد مهدى حسينى)

اشك و عطش‌

برخاسته از دشت بلا خط غبارى پيچيده به عالم سخن از يكّه سوارى

سجّاده‌نشين حرم عشق مهيّاست تا بهر شهادت بشتابد به كنارى

شد بدرقه راه گل حضرت زهرا عليها السلام بى‌تابى و اشك و عطش و ناله و زارى

تنهايى و شرمندگى و سوز و حرارت آورده بر آن اختر تابان چه فشارى

اندر طلب دوست چنان واله و شيدا انگار نمانده است در او صبر و قرارى

او در پى ميعاد الهى است روانه تاريك پرستان همه مست و در خمارى

شمشير جفاى كوفه خيزبرداشت آلاله دل به گريه آمد بارى

ناگاه بيفتاد سرماه منيرش بر دشت بلا، كوى جفا، خاك صحارى

عالم به عزا نشست و جان‌ها همه در غم بشكسته ستون عرش آرى آرى

زهرا و فرشتگان حق آمده بودند تا بوسه بگيرند از آن جسم بهارى

سيناى دل شاعر نالان شده خونى از قصّه جانكاه شه حضرت بارى

(رحيم كارگر «پارسا»)

جلوه‌گاه حق‌

تا ابد جلوه‌گه حقّ و حقيقت سرِ تست معنى مكتب تفويض، على‌اكبر تست

اى حسينى كه تويى مظهر آيات خداى اين صفت از پدر و جدّ تو در جوهر تست

درس آزادگى عبّاس به عالم آموخت زآن‌كه شد مست از آن باده كه در ساغر تست

طفل شش‌ماهه تبسّم نكند، پس چه كند؟! آن كه بر مرگ زند خنده على‌اصغر تست

اى كه در كرب‌وبلا بى‌كس و ياور گشتى چشم بگشا و ببين خلق جهان ياور تست

خواهر غمزده‌ات ديده سرت بر نى و گفت: آن كه بايد به اسيرى برود خواهر تست

اى حسينى كه به هر كوى عزاى تو به‌پاست عاشقان را نظرى در دَم جانپرور تست

خواست «مهران» بزند بوسه سراپاى تو را ديد هرجا اثر تير ز پا تا سر تست

(احمد مهران)

بازار شهادت‌

عاشق صادق به بازار فنا سر مى‌فروشد ترك هستى كرده خنجر زير خنجر مى‌فروشد

با گلو صد بوسه از جان مى‌دهد بر تيغ كارى آن كه خود را در مناى عشق داور مى‌فروشد

هر سرى پرشورتر باشد چو مهر عالم‌آرا ذرّه‌ذرّه جنس را در عالم ذرّ مى‌فروشد

از كمان عشق پيكان مى‌خورد تا پر وليكن عشق پيكانش به نرخ جان مكرّر مى‌فروشد

انبيا در پيشگاه قرب حق لاحول‌گويان كاز عَرَض بگذشته است اين شاه، جوهر مى‌فروشد

گاه عون و جعفر و عباس مى‌سازد فدايى گاه روى دست خود شش‌ماهه اصغر مى‌فروشد

گاه مسلم مى‌فرستد كوفه گه اكبر به ميدان جنس خود را هر كجا باشد مقدّر مى‌فروشد

مى‌دهد انگشت و انگشتر به راه دوست آرى هر چه دارد رايگان در راه داور مى‌فروشد

در گلستان ولايت بلبل گلزار معنى هر گلى از تشنگى گرديد پرپر مى‌فروشد

اهل بيت موپريشان را به بازار اسيرى از دل و جان برده با جمع مكسّر مى‌فروشد

چون شريح آن كس كه شد ظاهر صلاح خلق «حدّاد» آن بهيمه بر خلايق هيمه تر مى‌فروشد

(حاج عبّاس حدّاد)

ماجراى غم‌

نه دل ز داغ تو همچون كباب مى‌سوزد زآتش لب خشك تو آب مى‌سوزد

قسم به پيكر در آفتاب مانده تو كه تا به روز جزا آفتاب مى‌سوزد

بگو به دل كه چو مى‌پرسد ماجراى غمت؟ كه در جواب سؤالش جواب مى‌سوزد

ز مهد خالى اصغر چو ياد مى‌آرد خدا گواست چگونه رباب مى‌سوزد

چگونه شرح غمت را نويسم و خوانم كه هم قلم به كف و هم كتاب مى‌سوزد

شراره‌اى به سرشكم زدى كه حتى شب به ديده خواب نيايد كه خواب مى‌سوزد

ز جسم روى ترابش مگوى «هارونى» كه پاى تا به سر بوتراب مى‌سوزد

(هارونى)

چشمه فرياد

سِرِّ نى در نينوا مى‌مانْد، اگر زينب نبود كربلا در كربلا مى‌ماند، اگر زينب نبود

چهره سرخ حقيقت بعد از آن طوفانِ رنگ پشت ابرى از ريا مى‌ماند، اگر زينب نبود

چشمه فرياد مظلوميّتِ لب‌تشنگان در كوير تَفْته جامى‌ماند، اگر زينب نبود

زخمه زخمى‌ترين فرياد در چنگ سكوت از طراز نغمه وامى‌ماند، اگر زينب نبود

ذوالجناح دادخواهى، بى‌سوار و بى‌لگام در بيابان‌ها رها مى‌ماند، اگر زينب نبود

در عبور از بستر تاريخ، سيل انقلاب پشت كوه فتنه‌ها مى‌ماند، اگر زينب نبود

(قادر طهماسبى «فريد»)

خورشيد را ...

دشت مى‌بلعيد كم كم پيكر خورشيد را بر فراز نيزه مى‌ديدم سر خورشيد را

آسمان گو تا بشويد با گلاب اشكها گيسوان خفته در خاكستر خورشيد را

بوريايى نيست در اين دشت تا پنهان كند پيكر از بوريا عريان‌تر خورشيد را

چشم‌هاى خفته در خون شفق را وا كنيد تا ببيند كهكشان پرپر خورشيد را

نيمى از خورشيد در سيلاب خون افتاده بود كاروان مى‌برد نيم ديگر خورشيد را

كاروان بود و گلوى زخمى زنگوله‌ها ساربان دزديده بود انگشتر خورشيد را

خورشيد در شام غريبان‌

نازم به‌خورشيدى كه‌در شام غريبان بر نيزه‌ها قرآن به لب با ماه مى‌رفت

حتى سر بى‌پيكر غرقاب خونش ... يك‌نيزه بالاتر ز دشمن راه مى‌رفت

(2)

درد حسين عليه السلام از جنس فرياد على عليه السلام بود

تكرار شد ظلمى كه بر شير خدا رفت آه على از چاه غربت سربرآورد

پيچيده شده در نى، نوا، تا نينوا رفت

(3)

از مجتبى اين درد را ميراث بُرديم اين‌تشنگى تكرارآن خون جگر بود

روزى كه بر ما تيغها را تشنه كرديد ما خونمان از دشنه هاتان، تشنه تر بود

(4)

چشم فرات از ديدن ما موج مى‌زد روزى‌كه جولان در كنار آب كرديم

ماكى‌فغان‌از تشنگى كرديم، هيهات تيغ شما را ما زخون سيراب كرديم‌

حماسه پرپر

تيغى پليد در شد و حنجر به خون نشست خون، جوش عاشقى زد و پيكر به خون نشست

برخاست آتش از دل گلها و غنچه‌ها وقتى كه آن حماسه پرپر به خون نشست

باور نكرد زينب عليها السلام و همشانه دلش ايمان به درد آمد و باور به خون نشست

كم كم در امتداد افق مثل يك شهيد خورشيد لحظه‌هاى مقدر به خون نشست

و آنگاه در غروب غريبى، سر حسين عليه السلام يك ارتفاع نيزه فراتر به خون نشست‌

حسين مظهر آزادگى‌

تا كه از كف پسرى تازه جوان داد حسين عالمى را ز غم خويش تكان داد حسين

تا كه گلبوسه ز لب‌هاى پسر چيد لبش قدرت عاطفه خويش نشان داد حسين

تا كه خاموش شد از زمزمه «يا وَلَدى» عشق فرياد برآورد كه جان داد حسين

جذبه عشق بنازم كه پس از داغ جوان حكمت صبر نشان بر همگان داد حسين

گفت بر هاشميون نعش على را ببرند كز غم داغ پسر تاب و توان داد حسين

نقد جان داد و به حق جان جهان را بخريد در كف خلق جهان خط امان داد حسين‌

سيدالشهدا عليه السلام‌

اى كه دل‌ها همه از داغ غمت غمگين است وى كه از خون تو صحراى بلا رنگين است

نرود ياد لب تشنه‌ات از خاطره‌ها هر كه را مى‌نگرم از غم تو غمگين است

زان فداكارى و جانبازى مردانه تو به لب خلق جهان تا به ابد تحسين است

نازم آن همت والا كه تو را بود حسين كه قيامت سبب رشد و بقاى دين است

جان ز كف دادن و تسليم به ظالم نشدن آرى آرى به خدا همت عالى اين است

جاودان خاطره نهضت خونين تو شد چون كه دين زنده از آن خاطره خونين است

جان به قربان تو اى كشته كه خود فرمودى مرگ با نام به از زندگى ننگين است

زان جفايى كه به جان تو روا داشت يزيد تا ابد ديده تاريخ بر او بدبين است

ميهمان كشتن و آنگاه اسيرى عيال اين گناهى است كه مستوجب صد نفرين است

هر كه از صدق و صفا دست به دامان تو زد عزت هر دو جهانش به خدا تأمين است

چه كنم گر نكنم گريه به مظلومى تو گريه آبى است كه بر آتش دل تسكين است

تا منظم به جهان گردش ليل است و نهار تا منوّر به فضا مهر و مه و پروين است

بر تو و بر همه ياران شهيد تو درود كه ز خون شهدا عزّت دين تضمين است

غير نام تو نباشد به زبان «خسرو» را كه ز نام تو بود گر سخنش شيرين است

(محمّد خسرو نژاد)

كنار شط!

آن دم كه ز غربت آشكارا دَم زد طومار ستمگران دون، بر هم زد

لبْ‌تشنه، كنار شطّ موّاج فرات پا بر سر زندگانى عالم زد

(عبّاس براتى پور)

خنجر بگذاشت!

دشمن كه به حنجر تو، خنجر بگذاشت خاموش، طنينِ ناىِ تو مى‌پنداشت

غافل! كه به هر كجا روان بود سَرَت بند ستم از پاى جهان برمى‌داشت

(براتى پور)

فراوان مى‌خورد!

آن نى، كه بر آن خشكْ نيستان مى‌خورد آب از لب جوىِ لب و دندان، مى‌خورد

لبْ‌تشنه، ز جويبار قرآن مى‌خورد مى‌خورد فراوان و، فراوان مى‌خورد!

پرسش سوزان!

لب تشنه‌ام، از سپيده آبم بدهيد جامى ز زلال آفتابم، بدهيد

من پرسش سوزان حسينم، ياران! با حنجره عشق، جوابم بدهيد

در قحط وفا!

خون، رنگ سياهِ دل صحرا را، برد موج عطش، آبروى دريا را برد

زد نعره بشير و، گفت: در قحط وفا عشق آمد و، لاله‌هاى زهرا را برد!

(احد ده‌بزرگى)

كنار دريا جان داد

آن روز، غريبانه و تنها، جان داد پرورده آسمان، به صحرا جان داد

اسرار شگفت عشق، معنا مى‌شد وقتى كه عطش كنار دريا، جان داد!

(مؤمنى)

تفسير قرآن!

شوريده سرى كه شرح ايمان مى‌كرد هفتاد و دو فصل سرخ، عنوان مى‌كرد

با ناىِ بريده نيز، بر منبرِ نى تفسير خجسته‌اى ز قرآن مى‌كرد!

(حسينى)

در كنارش جان داد!

آيينه احمدى، شكست وافتاد! بر دامن لاله آسمان، داغ نهاد

آن دم كه نهاد چهره بر چهره او گفتند: حسين در كنارش، جان داد!

(آشفته)

در مَسْلَخْ!

در مسلخ خويش، عشقبازى كردند با خون گلو، حماسه‌سازى كردند

هفتاد و دو خيمه عطشناك، آن روز با حَلق بريده، سرفرازى كردند!

(اسرافيلى)

شرمسار

زان فاجعه، ديده اشكبارست هنوز دروازه كوفه، سوگوارست هنوز

از سوز لبان تشنه عاشورا درياى فرات، شرمسارست هنوز!

(اسرافيلى)

با پاى برهنه!

زآن فتنه خونين كه به بار آمده بود خورشيد ولا، بر سر دار آمده بود

با پاى برهنه، دشت‌ها را زينب دنبال حسين، سايه‌وار آمده بود

(اسرافيلى)

بميرم ...!

خروش و ناله، آواى حرم شد نگاه مهربانان، غرق غم شد

ز مرگ سرخت اى ماه عطشناك بميرم، قامت خورشيد خم شد!

(م. پاييز)

رسولِ آه!

آن‌سو نگران، نگاه پيغمبر بود خورشيد، رسولِ آه پيغمبر بود

اى تيغ پليد! مى‌شكستى اى كاش آن حنجره، بوسه‌گاه پيغمبر بود!

(باقرى)

بارقه‌

مه، بارقه‌اى‌ست در شبستان حسين شب، حادثه‌اى ز درد پنهان حسين

هر صبح، ز دامن افق، خون‌آلود خورشيد برآيد از گريبان حسين

(مشفق)

اى كعبه دل!

اى كعبه دل! قلب سليم تو شكست پيشانى‌تو، دست‌كريم تو، شكست!

زمزم، به نشانه عزا گريان بود آن‌روز كه‌حرمت‌حريم تو، شكست

(رحمانى)

اى جارىِ روسياه!

در آتش تب، ز هاىْ‌هايت مى‌سوخت هفتاد و دو حنجره، به پايت مى‌سوخت

اى جارىِ روسياه! اى شطّ فرات! لب‌هاى حسين از برايت مى‌سوخت!

(سهرابى نژاد)

در كنج خرابه!

زهراى حزين به اشك و آه آمده بود جبريل پريشان به نگاه، آمده بود

در كنج خرابه، در ميان طبقى خورشيد به مهمانى ماه آمده بود!

(م. پاييز)

بر محمل خاك و خون!

بر محمل خاك و خون، فتادند همه جان بر سر ايثار، نهادند همه

هفتاد و دو افتخار همراه حسين در روز شرف دوباره زادند همه

در اوج عطش!

خود را چو ز نسل نور مى‌ناميدند رفتند و، به كوى دوست آراميدند

سيراب شدند، زآن كه در اوج عطش آن حادثه را به شوق، آشاميدند!

اى تيغ!

مهرست رُخَش، بر او سحر بوسه زده‌ست بر هر قدمش، دو صد خطر بوسه زده‌ست

اى تيغ! ازين خيال بد بيرون شو! بر حنجره‌اش، پيامبر بوسه زده‌ست

(سنجرى)

قطعه سرخ!

آن روز كه آهنگ سفر داشت حسين از راز شهادتش، خبر داشت حسين

از بهر سرودنِ يكى قطعه سرخ هفتاد و دو واژه در نظر داشت حسين!

(خدّامى)

هفتاد و دو لاله!

دل، غير خدا ز هرچه برداشت، حسين بر قلّه عشق، پرچم افراشت حسين

تا حاصل انقلاب خود بردارد هفتاد و دو لاله در زمين كاشت حسين

(همدانى)

در خيمه دل!

چون شمع كه در شعله سركش، مى‌سوخت پروانه خسته‌دل، مشوّش مى‌سوخت

سجّاده‌نشين عشق، چون لاله اشك در خيمه دل ميان آتش مى‌سوخت!

(ده بزرگى)

با سر آمدى‌

بيا بابا بده نوشم كه دل‌آزرده از نيشم مرا با خود ببر بابا كه من بيگانه از خويشم

به جان مادرت زهرا پدر جان از تو ممنونم كه من با پا تو را خواندم تو با سر آمدى پيشم

بى‌رقيّه‌

اى صيد به خون تپيده برخيز اى سر ز قفا بريده برخيز

زينب ز خرابه بى‌رقيه در خدمت تو رسيده برخيز

لب بر نداشت‌

گرچه آن طفل سه‌ساله تاب در پيكر نداشت تاب سيلى داشت تاب ديدن آن سر نداشت

تا سر بابا در آغوشش گرفت آن نازنين بر لب او لب نهاد و از لبش لب برنداشت

يزيد پست‌

من تن به زير بار مذلت نمى‌دهم نورم عنان خويش به ظلمت نمى‌دهم

جان مى‌دهم ز دست ولى با يزيد پست دست از براى دادن بيعت نمى‌دهم

جان پدر

پسر از بهر جانبازى به ميدان ظفر مى‌رفت پدر را سيل اشك از ديده همراه پسر مى‌رفت

پسر تنها نمى‌رفت از براى بذل جان زيرا پسر مى‌رفت و دنبال سرش جان پدر مى‌رفت

قدر زينب‌

خدا در مكتب صبر على پرداخت زينب را براى كربلا با شير زهرا ساخت زينب را

بسان ليلةالقدرى كه پنهان است قدر او كسى غير از حسين بن على نشناخت زينب را

غم مخمور

من صغيرم ذات حق نام كبيرم مى‌دهد سرخط جانبازى از ميدان تيرم مى‌دهد

گر تو را شيرى به پستان نيست مادر غم مخور خصم از پستان تير خويش شيرم مى‌دهد

عباس‌

در لجه خون چرا نشستى عباس بر يارى من برآر دستى عباس

دستى به كمر گرفته و مى‌گويم رفتى كمر مرا شكستى عباس‌

تشنه جان داد

آن حسينى كه خدا كرده دو صد تحسينش دو امير است و بود خلق جهان مسكينش

آب مهريه زهرا و لب آب فرات تشنه جان داد كه تا زنده بماند دينش

تير بلا

آن حسينى كه شرف يافته دين از شرفش سر و جان داد ز كف تا نرود دين ز كفش

هدف تير بلا ساخت على‌اصغر خويش تا كه سرمشق بگيرد بشر از اين هدفش‌

فصل 6: از مدينه تا سامرا

مصيبت امام سجاد عليه السلام‌

دل سودازده‌ام ناله و فرياد كند هر زمان ياد غم سيد سجاد عليه السلام كند

بى‌گمان اشك به رخساره بريزد از چشم هر كه يادى ز گرفتارى آن راد كند

بود در تاب تب و بسته به زنجير ستم آن‌كه خلقى ز كرم از الم آزاد كند

به جز از شمر ستمگر نشنيدم دگرى با تن خسته كسى اين همه بيداد كند

تن تب‌دار و اسيرى و غم كوفه و شام واى اگر شِكوه اين قوم بر اجداد كند

خون ببارد ز غم مرگ پدر در همه عمر چون‌كه از واقعه كرب و بلا ياد كند

غير زينب كه بد آن قافله را قافله‌دار كس نبودى كه بر آن غمزده امداد كند

نتوان ماتم سجاد نوشتن «خسرو» دل اگر سنگ بود ناله و فرياد كند

(محمّد خسرو نژاد)

يعقوب آل عصمت‌

اى تشنه‌اى كه بر لب دريا گريستى از ديده خون ز مرگ احبّا گريستى

تنها نه بر تشنه‌لبان اشك ريختى ديدى چو كام تشنه سقا گريستى

بيمار و زار و خسته و بى‌يار و بى‌معين عمرى درين مصيبت عظما گريستى

يعقوب آل عصمت اگر خوانمت رواست چون در فراق يوسف زهرا گريستى

آن‌جا پدر ز هجر پسر گريه كرد ليك اين‌جا تو در مصيبت بابا گريستى

چل سال بعد واقعه جانگداز طف در آتش فراق تو تنها گريستى

گاهى به ياد وقعه خونين كربلا گاهى به ياد شام غم‌افزا گريستى

بگذشت چون به پيش رخت سروقامتى بر قلب داغديده ليلا گريستى

در ماتم سه‌ساله بى‌ياور حسين بر سوز آه زينب كبرى گريستى

بودى مدام صائم و قائم تمام عمر روز اشك غم فشاندى و شب‌ها گريستى

«مردانى» از مصيبت جانسوز عابدين تا باشدت ذخيره به فردا گريستى

(محمّد على‌مردانى)

غرق محن‌

مدينه من بسى درد و غم و رنج و محن ديدم نبيند هيچ‌كس اين روزهايى كه من ديدم

مدينه گو: حسينت كو كه تا گويم به دشت خون تن صدچاك او بر خاك، بى‌غسل و كفن ديدم

مدينه شد بهار ما خزان در دامن صحرا كنار يكدگر پژمرده ياس و ياسمن ديدم

مدينه گو: چرا عباس را همره نياوردى كه تا گويم جدا دست علم گيرش ز تن ديدم

اگر گويى كجايند اكبر و اصغر، دهم پاسخ كه من آن غنچه و گل، چيده در صحن چمن ديدم

مدينه شام رفتم كوفه رفتم كربلا رفتم به هر جا رو نهادم بحر غم را موج‌زن ديدم

مدينه در كنار تربت گل‌هاى عاشورا هزاران بلبل خوش‌نغمه را غرق محن ديدم

مدينه با چراغ آه مى‌آيم به سوى تو كه من در بزم خون، خاموش شمع انجمن ديدم

به طبع «حافظى» افروختم صد شعله سوزان چو او را سوز و شور و حال در ساز سخن ديدم

(محسن حافظى)

آتش غم‌

مدينه خاطر افسرده ما را تسلّا كن براى از سفربرگشته‌گان آغوش خود وا كن

مدينه شد همه گل‌هاى ما پرپر به دشت خون تو هم مانند بلبل نغمه جانسوز برپا كن

مدينه با حسينم رفته بودم از ديار تو كنون زينب به سويت بى‌حسين آيد تماشا كن

مدينه از غم مرگ ابوالفضل و على‌اكبر تسلّى خاطر ام‌البنين و امّ‌ليلا كن

مدينه شد بهار ما خزان از كينه گلچين فغان از داغ پرپر گشتن گل‌هاى زهرا كن

مدينه خيز و استقبال كن از آل پيغمبر براى دل‌تسلّايى ما خود را مهيّا كن

مدينه لاله‌هاى بوستان عشق پرپر شد تو هم در سوگ آنها ديده خود را چو دريا كن

مدينه آب شد از آتش غم جسم و جان من تو هم از اين غم جانسوز خود را شمع‌آسا كن

مدينه از سفر سوغات‌ها آورده‌ام با خود تو بهر ديدن هر يك از آن‌ها چشم خود وا كن

مدينه «حافظى» مرغ دلش پر مى‌زند سويت طلب او را براى خاك‌بوسيت در اين‌جا كن

(محسن حافظى)

زخم دل‌ها

اى زمين و آسمانها، سوگوار غُربتت آفتاب صبحدم، سنگ مزار غربتت

بر جبين فصلها، هر يك نشان داغ توست اى گريبان خزان چاك، از بهار غربتت

يك بقيع اندوه و ماتم، يك مدينه اشك و خون سينه‌هامان يك به يك، آينه‌دار غربتت

پاك شد آينه از زنگ، اى تماشايى‌ترين! شستشو داديم دل را، با غبار غربتت

شب سيه پوش، از غم و اندوه بى‌پايان توست شرمگين خورشيد، از شبهاى تار غربتت

اى بقيعت عاشقان را كعبه عشق و اميد سينه چاكيم از غم تو، بى‌قرار غربتت

شهر يثرب، داغدار خاطرات رنج توست خم شده پشت مدينه، زير بار غربتت

مى‌تپد دلهاى عاشق، در هواى نام تو يا غمى خو كرده هر يك، در كنار غربتت

كاش مى‌شد، روشناى تربت پاك تو بود چلچراغ اشك ما، در شام تار غربتت

دايره در دايره پژواكى از اندوه توست هيچ داغى نيست بيرون، از مدار غربتت

دامن اشكى فراهم داشتم، يك سينه آه ريختم در پاى تو كردم نثار غربتت

آشناى زخم دلها، غربت معصوم توست من دلى دارم پريشان، از تبار غربتت‌

در مرثيت حضرت امام باقر عليه السلام‌

زمين و آسمان اى شيعه در حزن و غمست امشب همه اوضاع عالم زين مصيبت درهمست امشب

امام پنجمين شد كشته از زهرِ هشام دون مدينه، غم‌سرا از اين غم و اين ماتمست امشب

يتيم و بى‌پدر گرديد اكنون حضرت صادق به بر او را ز مرگِ باب، زانوى غمست امشب

ولى راحت شد از رنج و مشقّت حضرت باقر به جنَّت ميهمان نزد رسول اكرمست امشب

عزيزانش چو بلبل زين مصيبت وا آباگويان به اندوه و غم و محنت سراسر عالمست امشب

هر آن چه اشك‌ريزى اين زمان از ديدگان «تابع» ز بهر حجّت حق، گرچه خون‌بارى، كمست امشب

(محمّد على تابع «تابع»)

سخنى با هفتمين معصوم‌

اى فروزان‌گهرِ پاكِ بقيع گل پرپرشده در خاك بقيع

با سلامت كنم آغاز كلام اى ترا! ختم رُسُل گفته سلام

پنجمين حجّت و هفتم معصوم بابى انْتَ كه گشتى مسموم

اى فداى حق و قربانى دين! كرده يك عمر نگهبانى دين!

تنت از درد و الم كاسته شد تا كه دين قامتش آراسته شد

اى ز آغاز طفوليت خويش بوده در رنج و غم و درد، پريش

از عدو ظلم و شرارت ديده چون پدر رنج اسارت ديده

خار در پا و رَسَن در بازو رفته‌اى با اسرا در هر سو

كرده خون خاطرت اى شمع ولا محنت واقعه كرب‌وبلا

كربلا ديده‌اى و كوفه و شام اى شهيد از اثر ظلم هشام

آتش غم پر و بالت را سوخت زهر كين، شعله به جانت افروخت

اثر زهرِ به زين آلوده كرده اعضاى ترا فرسوده

نزد حق يافته فيض ديدار جسم تو خفته و روحت بيدار

خود تو مظلومى و قبر تو خراب ديده دهر ازين غصه پر آب

شيعه را دل ز عزايت شده داغ كه بود قبر تو بى‌شمع و چراغ

ظلمِ اين امتِ دور از ادراك كرده يكسان حَرمت را با خاك

با چنين ظلم و ستم از اعدا بهتر اينست كه قبر زهرا

مخفى از ديده دشمن گردد تا ز هر حادثه ايمن گردد

(سيّد رضا مؤيّد)

مسموم جفا

آسمان اشك غم از ديده ما بيرون كرد دل ما را ز غم و غصّه لبالب خون كرد

هر دلى رسته ز غم بود، به غم كرد دچار هر سرى لاف زد از عقل و خرد مجنون كرد

هر كه در دايره عشق و وفا گام نهاد چرخش از دايره عشق و وفا بيرون كرد

پنچمين حجت حق حضرت باقر كه خدا بهر او خلقت اين دايره گردون كرد

گشت مسموم جفا از اثر زهر وليد شيعيان را به جهان غمزده و محزون كرد

چه دهم شرح غمش را كه ندانم به خدا با دل خسته او زهر هلاهل چون كرد

گويم آن‌قدر كه تا بر سر زين جاى گرفت آسمان زين فلك از غم او وارون كرد

قدر اين گوهر يكدانه ندانست فلك كه غريبانه به زير لحدش مدفون كرد

مى‌رود اشگ غم از چشم ملايك «خسرو» شعر جانسوز تو چون چشم ملك جيحون كرد

(محمّد خسرو نژاد)

شهادت امام صادق عليه السلام‌

تا آن‌زمان كه در تو نباشد اميد كار بهبود كار خويش ز گردون طمع مدار

دستى بزن به دامن همت ز جاى خيز تا كى به گوشه‌اى بنشينى اميدوار

يكدم فلك به كام دل اهل دل نگشت دارى دگر چه از فلك سفله انتظار

كى در نهاد چرخ وفا بوده از نخست دنيا كجا به قدر جوى دارد اعتبار

دنيا بهشت كافر و زندان مؤمن است نبود براى هيچ يك از اين دو پايدار

بر مال و جاه و قدرت دنيا مبند دل دائم به يك قرار نمانده است روزگار

دوران زندگانى ما امتحان ماست كس را از اين معاينه نبود ره فرار

صادق رئيس مذهب ما آن‌كه در جهان هر كس گرفت دامن او گشت رستگار

خورشيد آسمان امامت ولى حق بخشنده و كريم و بزرگ و بزرگوار

در زندگى به غير بلا در جهان نديد با آن‌كه بود گردش چرخش در اختيار

شيخ‌الائمه حجت حق آن كه در جهان پيوسته از جفاى فلك بود دل فكار

هرگز روا نبود به عالم كه تا رود اين‌گونه ظلم با ولى خاص كردگار

شد عاقبت ز كينه منصور دون شهيد موسى بن جعفر از غم او گشت بى‌قرار

اين غم به جان شيعه ما مى‌زند شرر كو را در آفتاب بود تربت و مزار

اى رهبر بزرگ تشيع كه تا ابد ماييم و ديده‌اى به عزاى تو اشگبار

جان‌هاى دوستان تو از غم بود كباب دل‌هاى شيعيان تو گرديده داغدار

شرح غم شكسته‌دلان مختصر خوش است شيرين بود حكايت «خسرو» به اختصار

(محمّد خسرو نژاد)

داغى گران‌

بسته بر شادىّ و عشرت غصه و غم راه را عقده از غم بر رخ دل بسته راه آه را

بر دلم داغى گران باشد كه جانم سوخته مانم آيا با كه گويم اين غم جانكاه را؟

شد رئيس مذهب ما از جفا خونين جگر اين مصيبت كرده دلخون مردم آگاه را

آن كه با خون جگر بر شيعيان هموار كرد در خط سرخ ولايت تا قيامت راه را

زهر كين نوشيد امّا با عدو سازش نكرد كرد تا رسواى عالم دشمن بدخواه را

(محمّد موحديان «اميد»)

در شهادت صادق آل محمّد عليه السلام‌

زين ماتمى كه چشم ملايك ز خون، ترست گويا عزاى صادق آل پيمبرست

يا رب چه روى داده، كزين سوگ جانگداز خلقى پريش‌خاطر و دل‌ها پرآذرست

مُلك و مَلَك به ناله و افغان و اشك و آه چون داغدار، حضرت موسى بن جعفرست

خون مى‌رود ز فرط غم از چشم شيعيان زيرا كه قلب عالم امكان مكدَّرست

منصور، شاد گشت ز قتل خديو دين امّا به خُلد، غمزده زهراى اطهرست

او گرچه كشت خسرو دين را ولى به دهر نامش به ننگ تا به ابد ثبت دفترست

تن درنداد بر ستم و اين كلام نغز بر پيروان حقّ و عدالت مقرّرست:

آزادْمرد، تن به زبونى نمى‌دهد مرگ از حيات در نظر مرد خوشترست

تنها نه اشكبارْ چشم «صفا» زين عزا بود دل‌هاى شيعيان همه از غم مكدّرست

(على سهرابى تويسركانى «صفا»)

چلچراغ حضرت صادق عليه السلام‌

لبالب شد ز خون دل اياغ حضرت صادق دلم چون لاله مى‌سوزد ز داغ حضرت صادق

چو در خاك مدينه زائرش منزل كند از جان به هرجا اشك مى‌گيرد سراغ حضرت صادق

در اين شب‌ها بود روشن مزار بى‌رواق او كه باشد اشك مهدى چلچراغ حضرت صادق

خزان هرگز نمى‌گردد بهار دانش و بينش از آن گل‌ها كه بشكفته به باغ حضرت صادق

معطر مى‌كند بوى دل‌آويزش فضاى جان همان گل‌هاى علم باغ و راغ حضرت صادق

نشسته در عزا موسى بن جعفر با دلى سوزان زند آتش به جانش سوز داغ حضرت صادق

ز شعر جانگدازت شعله خيزد «حافظى» زيرا شد از خون جگر لبريز اياغ حضرت صادق

(محسن حافظى)

مناجات موسى بن جعفر عليهما السلام‌

ديشب درون محبسِ بيداد هارون مى‌گفت موسى با رضايش قصه خون

ديشب پدر را سر به دامان پسر بود چشم پسر محو تماشاى پدر بود

ديشب پدر سوز دلش را ساز مى‌كرد بهر پسر افشا هزاران راز مى‌كرد

لعل لبش لب تشنگان را نوش مى‌داد او راز مى‌گفت و رضايش گوش مى‌داد

مى‌گفت: اى نور دل شمع شب تار يك لحظه‌اى از گردنم زنجير بردار

از بس كه با كُند ستم من آشنايم كوبيده گشته گوشت‌هاى ساق پايم

بينى اگر گلبرگ رويم گشته نيلى نَبْود عجب زيرا ز دشمن خورده سيلى

ديشب كه مى‌زد از ره كين وحشيانه سندى‌شاهك بر تن من تازيانه

(ژوليده نيشابورى)

مصيبت موسى بن جعفر عليهما السلام‌

گوشه زندان مكان موسى جعفر چرا اين‌همه ظلم و ستم با آل‌پيغمبر چرا

گر سر خصمى ندارد با نكويان روزگار (مى‌كند آيينه را محتاج خاكستر چرا)

جاى هارون ستمگر بر سرير عزّ و ناز كنج زندان جايگاه موسى جعفر چرا

آن‌كه نظم عالم امكان بود در دست او كُند و زنجير ستم بر پاى آن سرور چرا

گفته‌اش جز گفته قرآن و پيغمبر نبود بسته در بند جفا آن حجت داور چرا

حجت يزدان بود در بند نامردان اسير آسمان زين غم نمى‌پاشد ز يكديگر چرا

مى‌رسد از بعد پيغمبر خداوندا چنين بر مسلمانان ستم از فرقه كافر چرا

در شگفتم اين معمّا را، نمى‌گيرد هنوز؟ آتش قهر خدا از كافران، كيفر چرا

آن كه جان عالم هستى طفيل هست اوست در غريبى جان دهد بى‌مونس و ياور چرا

تا ابد «خسرو» مرا اين مشكل لاينحل است شيعيان را گوشه زندان بود رهبر چرا

(محمّد خسرو نژاد)

معراج عشق‌

چاه زندان قتلگاه يوسف زهرا شده چشم يعقوب زمان در ماتمش دريا شده

اختران اشك جارى ز آسمان ديده گشت چون نهان ماه رخش در هاله غم‌ها شده

بس كه جانسوز است داغ آن امام عاشقان در عزايش غرق ماتم خانه دل‌ها شده

اى طرفداران قرآن و شريعت بنگريد موسى جعفر شهيد مكتب تقوا شده

او نه‌تنها تازيانه خورده از دست ستم صورتش نيلى ز سيلى چون رخ زهرا شده

ناله جانسوز معصومه ز دل برخواسته در مدينه دخترى امروز بى‌بابا شده

اين عزاى كيست كه اين‌گونه جهان ماتم‌سراست گوئيا برپا دوباره شور عاشورا شده

اين عزاى حجت حق موسى جعفر بود كز غم جانسوز او افسرده قلب ما شده

«حافظى» شد ژرف زندان بهر او معراج عشق عاشق صادق سوى معشوق رهپيما شده

(محسن حافظى)

عاشق صادق‌

چشم گردون در عزاى موسى جعفر گريست ديده خورشيد بر آن ماه خوش‌منظر گريست

گرچه او پروانه حق بود امّا همچو شمع در مناجاتش ز هجر دوست پا تا سر گريست

ژرف زندان بهر او معراج قرب دوست بود عاشق صادق ز هجران رخ دلبر گريست

گه به ياد مادرش زهرا فغان از دل كشيد گاه بر مظلومى شير خدا حيدر گريست

ديده عشاق از داغ امام عاشقان در دل صحراى غم يك آسمان اختر گريست

حضرت معصومه زين ماتم فغان از دل كشيد در مدينه از غم مرگ پدر دختر گريست

در عزاى ناخداى فلك تسليم و رضا پور دلبندش رضا در موج غم گوهر گريست

«حافظى» شمع وجودت آب شد از اين الم آتشين طبعت ز نوك خامه بر دفتر گريست

(محسن حافظى)

امام موسى بن جعفر عليهما السلام‌

اين‌سان كه چشم اهل دل از خون دل تر است بهر عزاى حضرت موسى ابن جعفر است

خاك زمين شهر مدينه ز داغ او چون آسمان سينه ما لاله‌پرور است

از ياد زهر و سينه سوزان آن امام چشم مواليان حزينش ز خون تر است

پور امام صادق رهبر به مسلمين نور دو چشم فاطمه و جان حيدر است

با آن‌كه بود قدرت او قدرت على با آن‌كه علم و دانش او چون پيمبر است

اما صلاح و مصلحت روزگار بود تسليم محض در بر خلّاق اكبر است

عمرش اگرچه گوشه زندان به سر رسيد اما عنايتش به جهان سايه‌گستر است

او عاشق لقاى خدا بود و در جهان زندان و قصر در نظر او برابر است

يك روز با صبورى و يك روز با جهاد ترويج دين براى امامان مقدر است

زندان ز شأن و منزلتش هيچ كم نكرد يك موى او ز جمله آفاق برتر است

ما ذره‌ايم در بر نور جمال او او مهر آسمان بود و ذره‌پرور است

فردا كه هر كسى به شفيعى برد پناه چشم تمام خلق به موسى بن جعفر است

«خسرو» چه غم ز كثرت عصيان ترا بود او شافع گناه تو در روز محشر است

(محمّد خسرو نژاد)

در انتظار پسر

گرچه از زهر جفا دل پرشرر دارد رضا آتشى در دل ز هجران پسر دارد رضا

در ميان حجره در بسته مى‌پيچد به خود ديدگان بى‌فروغش را پدر دارد رضا

تا بيايد از مدينه نور چشمانش تقى انتظار ديدن نور بصر دارد رضا

در غريبى مى‌دهد جان و در آن حالت هنوز انتظار خواهر خود را مگر دارد رضا

دورى از اهل و عيال و دوستان، خود بس نبود كز جفاى خصم دون خون در جگر دارد رضا

دست ما «خسرو» به دامانش كه در روز جزا آبرو پيش خداى دادگر دارد رضا

(محمّد خسرو نژاد)

پاره قلب پيمبر صلى الله عليه و آله‌

خراسان، در عزاى ميهمانت سوگوارى كن تو هم مثل مدينه، در غم او بى‌قرارى كن

خراسان، لاله دامان زهرا در تو پرپر شد به داغ لاله‌ها سوگند، بر او سوگوارى كن

خراسان، پاره قلب پيمبر پاره شد قلبش بنال و در غمش، خون دل از هر ديده جارى كن

خراسان، تا نگويد كس رضا را نيست غمخوارى به جاى خواهرش معصومه بر اين كشته، زارى كن

خراسان، زهر كارى، خانه خلوت، ميهمان تنها تو او را در كنار حجره در بسته، يارى كن

خراسان، خوب از مهمان خود كردى پذيرايى از اين مهمان نوازى پيش زهرا شرمسارى كن

خراسان، در كنار جسم پاك يوسف زهرا ز صورت پاك تو اشك جواد و آه و زارى كن

خراسان، تا برآيد ناله از باغ وگل و بلبل فغان بر باغبان، در فصل گلهاى بهارى كن

خراسان، تا اميد نا اميدان در جهان باشى چو «ميثم» بر در اين آستان، اميدوارى كن

(سازگار «ميثم»)

جگر گوشه نبود؟

ديد چون نيست، به جز غصّه انيس دگرش زهر يارش شد و بنشست، كنار جگرش

نه به غير از دل او غمخور او بود كسى نه به دامان كسى جز به سر خاك، سرش

گفت بر عترت خود از پى من گريه كنيد خود خبر داد كه برگشت ندارد، سفرش

بارها تا به در حجره نشست و برخاست اولش بود ولى داد ز آخر، خبرش

دست مولا به دل و دست غلامش بر سر چشم او بر وى و او چشم به راه پسرش

جگر پاره به جا بود و جگر گوشه نبود حجره در بسته، ولى باز به در چشم ترش‌

شهادت امام جواد عليه السلام‌

نه‌تنها اين دل ما بر جواد ابن رضا سوزد كه بر احوال او جان تمام ماسوا سوزد

از آن آتش كه زد زهر ستم بر جان آن مولا فلك نالد ملك گريد زمين لرزد سما سوزد

شهيد از كينه همسر چو شد آن نوگل زهرا به جنّت زين غم عظما دل خيرالنّسا سوزد

چو ديد از او به جز خوبى؟ كه آخر كرد مسمومش دل اهل ستم بر حال مظلومان كجا سوزد

به جان سبط خيرالمرسلين زد آن‌چنان آتش كه از داغش به رضوان جان ختم‌الانبيا سوزد

نترسيد از خدا و پيكرش را روى بام افكند چنان كز بهر آن مولا دل مرغ هوا سوزد

خدا لعنت كند آن همسر نامهربانش را به دوزخ پيكرش در آتش قهر خدا سوزد

ز ياد شيعيان هرگز نخواهد رفت اين ماتم دل از ياد غريبيش به هر صبح و مسا سوزد

نسوزد هر كه را دل بر جواد ابن الرضا «خسرو» تنش در آتش قهر خدا روز جزا سوزد

(محمّد خسرو نژاد)

شمع عشق‌

ايّام سوگوارى ابن‌الرضا بود اى اهل دل عزاى عزيز خدا بود

جارى كنم ز ديده خود سيل اشك را در ماتمى كه فاطمه صاحب عزا بود

از جور امّ‌فضل غريبانه جان سپرد آن كو امام و رهبر اهل ولا بود

همچون حسين با لب عطشان شهيد شد كز ماتمش جهان همه ماتمسرا بود

فرياد آب آب ز حجره رسد به گوش چون تشنه‌لب ز آتش زهر جفا بود

بر گرد شمع عشق چو پروانه شد فدا آن عاشقى كه مظهر عشق و وفا بود

امشب بگير دامن او را تو «حافظى» كو مظهر عنايت و لطف خدا بود

(محسن حافظى)

سوز درد

دست ستم بناى عدالت خراب كرد وز آتش الم دل ما را كباب كرد

اى واى امّ‌فضل امام جواد را مسموم از عناد به فصل شباب كرد

با اين ستم كه كرد به فرزند فاطمه افسرده قلب حضرت ختمى‌مَآب كرد

مانند شمع زآتش زهر جفاى خويش جسم عزيز فاطمه را نيز آب كرد

چون ديد آن كنيز امام غريب را لب تشنه جان دهد، به‌سوى او شتاب كرد

با ظرف آب رفت سوى حجره امام آن‌گاه ديد رو به جنان آن‌جناب كرد

بگرفت ظرف آب و به روى زمين بريخت آن دشمنى كه ظلم و ستم بى‌حساب كرد

(محسن حافظى)

شمع برفروخته‌

دل را شراره غم تو پُرشرار كرد داغ تو قلب خسته‌دلان داغدار كرد

اى سرو بوستان ولا از غم تو چرخ جارى ز ديده اشك چو ابر بهار كرد

با كشتن تو قاتلت اى هادى امم خود را به نزد ختم رسل شرمسار كرد

هرگز نديده ديده تاريخ تاكنون چون قاتل تو كو ستم بى‌شمار كرد

دشمن فكند گوشه زندان ز راه كين هر كس ز مهر، دوستيت اختيار كرد

رويش سياه باد كه آن خصم بدمنش روز زمانه تيره‌تر از شام تار كرد

در ماتم تو چاك گريبان خويش را فرزند داغدار تو با حال زار كرد

بر تربت تو مادر پهلو شكسته‌ات اشك از بصر چو گوهر غلطان نثار كرد

اى شمع برفروخته عشق، اهل دل طوف حريم پاك تو پروانه‌وار كرد

باشد گداى خاك‌نشينت كسى كه او خود را مقيم درگهت اى شهريار كرد

هركس غلام كوى تو گرديد بى‌گمان بر صاحبان تاج و نگين افتخار كرد

از لطف خويش «حافظى» دل‌شكسته را يزدان به سفره كرمت ريزه‌خوار كرد

(محسن حافظى)

در رثاى امام هادى عليه السلام‌

به روى خاك غربت سر نهادم يا رسول‌اللَّه ز دست دشمنان از پا فتادم يا رسول‌اللَّه

ز آه آتشين و آب چشم و ناله جانسوز بساط ظلم را بر باد دادم يا رسول‌اللَّه

به زندان از غم موسى ابن جعفر جدّ مظلومم برآمد آه سوزان از نهادم يا رسول‌اللَّه

على را نور عينم من، گل باغ حسينم من ببين قرزند دلبند جوادم يا رسول‌اللَّه

فراز قلّه كوهى مرا برد از پى تهديد همان كو داشت اندر دل عنادم يا رسول‌اللَّه

ز سوز زهر خصم دون شدم مسموم در غربت ز كف جان در ره جانانه دادم يا رسول‌اللَّه

نگردد محو در تاريخ، شعر «حافظى» هرگز چو با سوز درونش كرده يادم يا رسول‌اللَّه

(محسن حافظى)

در رثاى امام حسن عسكرى عليه السلام‌

امروز عسكرى ز جهان ديده بسته است قلب جهان و قطب زمان، دل‌شكسته است

آن حجت خداى ز بيداد معتصم پيوند زندگانيش از هم گسسته است

صاحب عزاست صاحب عصر، اندرين عزا روحش به چارسالگى از كينه خسته است

بر چهره امام زمان، آن دُر يتيم از باد ظلم گرد يتيمى نشسته است

در خانه‌اى كه مركز اندوه و ماتم است دشمن كمر به غارت آن خانه بسته است

از لطف آن كه ناز كند بَرد بر خليل صاحب زمان ز آتش بيداد رسته است

اندر بقيع و سامره و كربلا و طوس گل‌هاى فاطمه بنگر دسته دسته است

(سيّد رضا مؤيّد)

گلاب اشك‌

مى‌زند آتش به قلبم سوز داغ عسكرى گيرد امشب اشك من هر دم سراغ عسكرى

شد به سن كودكى فرزند دلبندش يتيم گشت دُرّ اشك مهدى چلچراغ عسكرى

در دل صحراى غم‌ها و به دشت سرخ عشق لاله‌سان شد قلب ما خونين ز داغ عسكرى

بس كه اندوه فراوان ديد از جور خسان شد لبالب از مى غم‌ها اياغ عسكرى

با گلاب اشك و با سوز درون گويد سخن «حافظى» آن بلبل خوش‌خوان باغ عسكرى

(محسن حافظى)

اختر پُرنور ولايت‌

اى نخل رياض علوى برگ و برت سوخت از آتش بيداد ز پا تا به سرت سوخت

اى يازدهم اختر پر نور ولايت خورشيد ز هجر رخ همچون قمرت سوخت

اى پاره قلب نبى و زاده زهرا از آتش زهر ستم و كين جگرت سوخت

از داغ جهان‌سوزِ تو در دشت محبّت چون لاله سوزان دل مهدى پسرت سوخت

چون مشعل افروخته در سوگ و عزايت اى واى دل مهدى نيكوسيرت سوخت

در فصل شباب از ستم و كينه دشمن چون شمع شب‌افروز ز پا تا به سرت سوخت

اى جان جهان «حافظى» سوخته‌دل گفت قلب همه از داغ دل پرشررت سوخت

(محسن حافظى)

فصل 7: در هجران امام زمان (عج)

اى غايب از نظر!

عمرى به آرزوى وصال تو سوختيم با ياد آفتاب جمال تو سوختيم

ما را اگرچه چشم تماشا نداده‌اند اى غايب از نظر! به خيال تو سوختيم

اى شام هجر! كى سپرى مى‌شوى؟ كه ما در آرزوى صبح زوال تو سوختيم

ما را چو مرغكان هوس آب و دانه نيست امّا ز حسرت لب و خال تو سوختيم

چندى به گفتگوى فراق تو، ساختيم عمرى به آرزوى وصال تو، سوختيم

(عبّاس خوش عمل)

كتاب مبين‌

در سرى نيست كه سوداى سر كوى تو نيست دل سودازده را جز هوس روى تو نيست

سينه غمزده‌اى نيست كه بى‌روى و ريا هدف تير كمانخانه ابروى تو نيست

جگرى نيست كه از سوز غمت نيست كباب يا دلى تشنه لعلِ لبِ دلجوى تو نيست

عارفان را ز كمند تو گريزى نبوَد دام اين سلسله جز حلقه گيسوى تو نيست

نسخه دفتر حُسن تو، كتابى‌ست مبين ور بُوَد نكته سربسته، به جز موى تو نيست

ماهِ تابنده بود، بنده آن نورِ جبين مهر رخشنده به جز غُرّه نيكوى تو نيست

خضر عمرى‌ست كه سرگشته كوى تو بود چشمه نوش، به جز قطره‌اى از جوى تو نيست

نيست شهرى كه ز آشوب تو، غوغايى نيست محفلى نيست كه شورى ز هياهوى تو نيست

(غروى اصفهانى «مفتقر»)

اى آشكار پنهان!

خورشيد رخ مپوشان در ابر زلف، يارا! چون شب، سيه مگردان روز سپيد ما را

ما را ز تاب زلفت، افتاد عقده بر دل بر زلف خَم به خَم زن، دست گره‌گشا را

فخر جهانيان شد، ننگ صنم‌پرستى جانا ز پرده بنماى، روى خدانما را

اى آشكارِ پنهان! بُرقَع ز رخ برافگن تا جلوه‌ات ببينم، پنهان و آشكارا

بى‌جلوه‌ات ندارد، ارض و سما فروغى اى آفتاب تابان، هم ارض و هم سما را

بازآ كه از قيامت، برپا شود قيامت تا نيك و بد ببيند در فعل خود، جزا را

اى پرده‌دار عالم! در پرده چند مانى؟! آخر ز پرده بنگر، ياران آشنا را

بازآ! كه بى‌وجودت، عالم سكون ندارد هجر تو، در تزلزل افگند ماسوا را

حاجت به تست ما را، اى حجّت الهى! آرى به سوى سلطان، حاجت بود گدا را

عمرى گذشت و مانديم، از ذكر دوست غافل از كف به هيچ داديم، سرمايه بقا را!

ما را فكنده غفلت، در بستر هلاكت درمان كن اى مسيحا! اين درد بى‌دوا را

اى پرده‌دار عالم! در پرده چند پنهان؟! بازآ و روشنى بخش، دل‌هاى باصفا را

(فؤاد كرمانى)

هديه ناقابل‌

اى كه عشق تو بود مونس جان و دل ما وى كه مهر تو عجين گشته در آب و گل ما

دل ما گشته زدورى تو كاشانه غم تا نيايى بَرِ ما غم نرود از دل ما

مشكلى گشته به ما هجر تو و طعن رقيب جز به وصلت به خدا حل نشود مشكل ما

شوق ديدار تو ما را دهد اميد حيات ترسم آخر غم هجر تو شود قاتل ما

تو شبى محفل ما را زرخت روشن كن اى كه نام تو بود روشنى محفل ما

ما كه در بحر جهان كِشتى سرگردانيم اى نجى‌اللَّه ثانى بنما ساحل ما

ما نكِشتيم كه تا جان به فداى تو كنيم بپذير از كرم اين هديه ناقابل ما

نظر از «خسرو» دلخسته خود باز مگير اى كه لطف تو بود صبح و مسا شامل ما

(محمّد خسرونژاد «خسرو»)

صيد حرم‌

آن كه در پرده، دل خلق جهانى بربايد چه قيامت شود آن لحظه كه از پرده برآيد؟!

بر فلك آن نه هلال‌ست، كه انگشتِ تماشا مه برآورده، كه ابروى تو بر خلق نُمايد!

گر چنين طرّه پريشان گذرى جانب بستان تا قيامت نفَس باد صبا غاليه سايد

بگشا ناوَك مژگان و به خون كش پر و بالم تا نگويند كه بر صيد حرم تيغ نشايد

(يغماى جندقى)

صدبار اگر ببينم تو را!

من كيستم تا هر زمان، پيش نظر بينم تو را؟ گاهى گذر كن سوى من، تا در گذر بينم تو را

افتاده بر خاك درت، خوش آن كه آيى بر سرم تو زير پا بينىّ و من، بالاى سر بينم تو را

يك‌بار بينم روى تو، دل را چه‌سان تسكين دهم؟! تسكين نيابد جان من، صدبار اگر بينم تو را

از ديدنت بى‌خود شدم، بنشين به بالينم دمى تا چشم خود بگشايم و، بار دگر بينم تو را

گفتى كه: هر كس يك نظر بيند مرا، جان مى‌دهد من هم به جان در خدمتم، گر يك نظر بينم تو را

تا كى «هلالى» را چنين زين ماه مى‌دارى جدا؟ يا رب كه اى چرخ فلك! زير و زبر بينم تو را

(هلالى جغتايى)

پناه دو جهان‌

مى‌نشينم چو گدا بر سر راهت اى دوست شايد افتد به من خسته نگاهت اى دوست

به اميدى كه ببينم رخ زيباى ترا مى‌نشينم همه‌شب بر سر راهت اى دوست

گاهگاهى به من زار نگاهى بنما دل‌خوشم با نگهِ گاه‌به‌گاهت اى دوست

تا شب تيره ما روز دل‌افروز شود پرده بردار از آن چهره ماهت اى دوست

تو پناه دو جهانى چه شود اين دل ما دمى آرام بگيرد به پناهت اى دوست

به درازاى زمان است و چنان طالع من شب يلداى غم و زلف سياهت اى دوست

چشم دنيا شده چون ديده يعقوب سفيد همچو يوسف كه فكنده است به چاهت اى دوست

خيز و بر مسند اجلال و شرف تكيه بزن تا ببينند همه عزّت و جاهت اى دوست

آسمان را شكند طرف كلاهم از شوق گر مرا نيز بخوانى زسپاهت اى دوست

«خسروا» روسيه و بنده دربار توام نظرى كن تو بر اين عبد سياهت اى دوست

(محمد خسرو نژاد «خسرو»)

ناله، ناله هجران‌

عالمى زهجرانت عاشقانه مى‌سوزد شهر انتظار ما، خانه خانه مى‌سوزد

آتشى به پا گشته، زين فراق طولانى قلب لاله‌گون ما، اين ميانه مى‌سوزد

مهر پر فروغ صلح، رخت بسته از عالم بى‌تو آرزوهامان، دانه دانه مى‌سوزد

اى منادى رحمت بانگ آمدن سر ده گل‌ستان عدل و داد، بى‌نشانه مى‌سوزد

از شراره ظلمت، طفل عشق ما نالان نغمه‌هاى حق‌خواهى، اين زمانه مى‌سوزد

رونقى فزون دارد، كاخ بت‌پرستى‌ها كعبه وحرم اينك، مخفيانه مى‌سوزد

ملك دين حق تاراج گشته از تباهى‌ها سرو قامت ياران، بى‌بهانه مى‌سوزد

گشته همچو افسانه، خال دلرباى تو چشم خونفشان ما، زين فسانه مى‌سوزد

ناله، ناله هجران، خلق جملگى حيران آفتاب شوق ما، غمگنانه مى‌سوزد

تشنه وصال تو، عاشق جمال تو پير اشتياق ما، عارفانه مى‌سوزد

كن ترحمى برما دلبرا نظر فرما كهكشان شعر ما، بى‌كرانه مى‌سوزد

سوز پارسا را بين، درد جانگزا را بين مرغك نشاط او، بى‌ترانه مى‌سوزد

(رحيم كارگر «پارسا»)

همه هست آرزويم ...!

همه هست آرزويم كه ببينم از تو رويى چه زيان تو را كه من هم برسم به آرزويى؟!

به كسى جمال خود را ننموده‌يىّ و بينم همه‌جا به هر زبانى، بود از تو گفتگويى!

غم و درد و رنج و محنت، همه مستعدّ قتلم تو ببُر سر از تن من ببَر از ميانه، گويى!

به ره تو بس كه نالم، ز غم تو بس كه مويَم شده‌ام ز ناله، نالى شده‌ام ز مويه، مويى

همه خوشدل اين كه مطرب بزند به تار، چنگى من از آن خوشم كه چنگى بزنم به تار مويى!

چه شود كه راه يابد سوى آب، تشنه كامى؟ چه شود كه كام جويد ز لب تو، كامجويى؟

شود اين كه از ترحّم، دمى اى سحاب رحمت! منِ خشكْ‌لب هم آخر ز تو تر كنم گلويى؟!

بشكست اگر دل من، به فداى چشم مستت! سر خمِّ مى سلامت، شكند اگر سبويى

همه موسم تفرّج، به چمن روند و صحرا تو قدم به چشم من نه، بنشين كنار جويى!

نه به باغ ره دهندم، كه گلى به كام بويَم نه دِماغ اين كه از گل شنوم به كام، بويى

ز چه شيخ پاكدامن، سوى مسجدم بخواند؟! رخ شيخ و سجده‌گاهى، سرِ ما و خاك كويى

بنموده تيره‌روزم، ستم سياه‌چشمى! بنموده موسپيدم، صنم سپيدرويى!

نظرى به سوى «رضوانى» دردمند مسكين كه به جز درت، اميدش نبود به هيچ سويى

(فصيح الزمان شيرازى «رضوانى»)

برق شو!

تا به كى در پرده مانى ماه من! روشنگرى كن تا كنى هر دلبرى را عاشق خود، دلبرى كن

جلوه‌اى كن! زهره را چون ذرّه محو خويش گردان رخ نما و مشترى را بر رخ خود مشترى كن

تا به كى از دورى ماه رخت كوكب شمارم؟ چرخ دين را مهر شو، در آسمان روشنگرى كن

شاهباز دين ز هر سو مى‌خورد تيرى، خدا را طاير بشكسته‌بال دين حق را شهپرى كن

قاف تا قاف جهان پر شد ز ظلم اى حجّت حق تكيه زن بر مسند عدل الهى، داورى كن

موج بحر كفر، پهلو مى‌زند بر ساحل دين نوح شو، توفان به پا كن! فُلْك دين را لنگرى كن

تا نداده حق‌پرستى جاى خود بر بت‌پرستى بت‌شكن شو چون خليل و دفع خوى آزرى كن

تا به كى چرخ ستمگر بر مدار ظلم گردد؟ تا كند اندر مدار عدل گردش، محورى كن!

كفر را از ريشه بركن، ظلم را از بن برافگن برق شو! از دشمنان خرمن بسوزان، تُنْدَرى كن

تا به كى اى گوهر دين! از صدف بيرون نيايى؟ ناخدا شو! كشتى دين خدا را رهبرى كن

تيغ بركش از نيام و قصد جان دشمنان كن پاى برزن بر ركاب و حمله‌هاى حيدرى كن

اى همه جان‌ها به لب از هجر رويت، چهره بگشا! وى همه آثار هستى از تو مشتق، مصدرى كن

(محمّد على مجاهد «پروانه»)

گوهر يكدانه‌

اى نهان ساخته از ديده ما صورت خويش بدر از پرده غيب آى و نُما طلعت خويش

طاق شد، طاقت ياران بگشا پرده ز رخ اى نهان ساخته از ديده ما صورت خويش

نه همين چشم به راه تو مسلمانانند عالمى را نگران كرده‌اى از غيبت خويش

آمد از غيبت تو، جان به لب منتظران همه دادند ز كف حوصله و طاقت خويش

بى‌رُخت بسته به روى همه، درهاى اميد بگشا بر رخ احباب در از رحمت خويش

گرچه غرقيم به درياى گناهان، ليكن شرمساريم و خجالت‌زده از غفلت خويش

روى دل سوى تو داريم به صد عجز و نياز جز تو ابزار نداريم به كس حاجت خويش

جز تو ما را نبود ملجأيى اى حجّت حق باد سوگند تو را بر شرف و عصمت خويش

«دست ما گير كه بيچارگى از حد بگذشت» بگشا مشكل ما را به يَدِ همّت خويش

روزگارى‌ست كه از جهل و نفاق و نخوت هر كس از رنج كسان مى‌طلبد راحت خويش!

تا كه بر كار خلايق سر و سامان بخشى گير با دست خدايى علَم نهضت خويش

تويى آن گوهر يكدانه درياى شرف كه خداوند جهان خواند ترا حجّت خويش

ساخت حق، آينه غيب‌نما روى تو را نگرد خواست در آن آينه تا طلعت خويش

روز ميلاد همايون تو، عيدى‌ست كه حق در چنين روز عيان ساخت مهين آيت خويش

يافت زآن روى شرف، نيمه شعبان كامروز شامل حال جهان كرد خدا، رحمت خويش

قرب حق يافت به تحقيق، كسى كو به صفا با تو پيوست و گسست از دگران الفت خويش

(محمّد على فتى تبريزى)

چشم به راه‌

به تماشاى طلوع تو، جهانْ چشم به راه به اميد قدمت، كون و مكان چشم به راه

به تماشاى تو اى نورِ دلِ هستى، هست آسمان، كاهكشان كاهكشان چشم به راه

رخ زيباى تو را، ياسمن آيينه به دست قد رعناى تو را سروِ جوان چشم به راه

در شبستان شهود اشك‌فشان دوخته‌اند همه شب تا به سحر خلوتيان چشم به راه

ديدمش فرشى از ابريشم خون مى‌گسترد در سراپرده چشمان خود آن چشم به راه!

نازنينا! نفَسى اسبِ تجلّى زين كن كه زمين، گوش به زنگ‌ست و زمان، چشم به راه

آفتابا! دمى از ابر برون آ، كه بُوَد بى‌تو منظومه امكان، نگران، چشم به راه

(زكريّا اخلاقى)

شوق تماشا

اى آن كه بود منزل و مأواى تو چشمم بازآ! كه نباشد به جز از جاى تو چشمم

در راه تو، با ديده حسرت نگرانم دارد همه دم شوق تماشاى تو چشمم

گر قابل ديدار جمال تو نباشد اى كاش كه افتد به كف پاى تو چشمم

تا چند دهى وعده ديدار به فردا شد تار، در انديشه فرداى تو چشمم

تا كور شود ديده بدخواه تو، بگذار يك لحظه فتد بر قد رعناى تو چشمم

تا عكس تو، در آينه ديده‌ام افتد بازست هماره به تمنّاى تو چشمم

بازآى و قدم نه به سر ديده، كه شايد روشن شود از پرتو سيماى تو چشمم

چون ديده نرگس كه شد از روى تو روشن دارد هوس نرگس شهلاى تو چشمم

(محمّد خسرو نژاد)

كاش ...!

كاشكى آه شب اثر مى‌داشت شب تنهايى‌ام، سحر مى‌داشت

كاش تا شهر آرزو، يك چند مرغ جان رخصت سفر مى‌داشت

قفسم را، به جانب صحرا روزنى بود، يا كه در مى‌داشت

سوختم، زانفعال بى‌ثمرى! اين شجر كاش بار و بر مى‌داشت

جان ز هجران به لب رسيد، اى كاش! يار از چهره پرده برمى‌داشت

نقد جانى كه بود، آورديم با يكى جلوه، كاش برمى‌داشت!

كاش بر اين بضاعت مزجات يوسف مصر جان، نظر مى‌داشت

«واصل» از بهر دوست مى‌افشاند جان و دل، صدهزار اگر مى‌داشت

بوى گل خيزد از گِلَش، كه به دل مهر موعود منتظر مى‌داشت

(محمّد آزادگان «واصل»)

ماه دل‌افروز

اى روشنى ديده احرار كجايى؟ وى ماه دل‌افروز شب تار كجايى؟

اى دسته گل سرسبد باغ رسالت وى وارث پيغمبر مختار كجايى؟

جان‌ها ز فراق مه رويت به لب آمد هستيم همه طالب ديدار كجايى؟

اى منتقم خون شهيدان فضيلت وى رهبر مردان فداكار كجايى؟

اى مظهر جانان تو بيا تا كه به پايت سازيم سر و جان خود ايثار كجايى؟

گلشن شود از مقدم تو ساحت گيتى اى باغ طرب را گل بى‌خار كجايى؟

بر «حافظى» سوخته‌دل كن نظر از لطف اى بر همگان سيّد و سالار كجايى؟

(محسن حافظى)

زنده مسيحا به دمت‌

اى كه باشد ز شرف عرش الهى، حرَمت قاف تا قاف جهان، سايه‌نشين علَمت

ريزه‌خوارند همه خلق ز خوان كرمَت اى شه كشور جان! جان به لب آمد ز غمت

چه شود بر سر ما رنجه نمايى قدمت؟ اى سلاطين جهان پيش تو كمتر ز خَدم

بر درت از پى خدمت همه قد كرده علَم چه‌سليمان وچه دارا و چه كاووس و چه جم

هست در سايه لطف تو عرب تا به عجم آفتاب عرَبت خوانم و ماه عجمت

يوسف از نور تو شد صاحب رخسار صَبيح بود موسى ز تو، سرگرم مناجات فصيح

فارغ از كشته شدن، شد به وجود تو ذبيح زنده مى‌كرد اگر مرده ز اعجاز، مسيح

تو همانى كه بود زنده مسيحا به دمَت تا به كى در عقب ابر، نهان باشد مهر؟

تا كه روشن كنى آفاق، گشا پرده ز چهر

عالمى ريزه‌خورِ خوانِ عطاى تو ز مهر سفره جود تو گسترده شب و روز، سپهر

ماه و خورشيد، دو قُرصند به خوانِ نِعَمَت روز محشر كه بود خم، قد شمشادىِ خلق

نيست غير از تو و اجداد تو كس هادىِ خلق نظر لطف تو گردد سبب شادىِ خلق

چون نويسى تو، زآتش خطِ آزادىِ خلق دارم اميد كه «شوقى» نفتد از قلمت!

(ميرزا جواد اصفهانى)

هجرنامه‌

ز كعبه عزم سفر كن، به اين ديار بيا! چو عطر غنچه نهان تا كى؟ آشكار بيا!

حريم دامن نرجس شد از تو رشگ بهار گل يگانه گلزار روزگار، بيا!

تويى، تو نور محمّد، تو جلوه‌اى ز على تو سيف منتقمى، عدل پايدار بيا!

زاشك و خون دل، اين خانه شستشو داديم بيا به مشهد عشّاق بى‌قرار! بيا!

زمان، گذرگه پژواكِ نام نامى تست زمين ز رأى تو گيرد مگر قرار، بيا!

ميان شعله غم سوخت هجرنامه ما بيا كه گويمت آن رنج بى‌شمار، بيا!

زلال چشمه تويى، روح سبزه، رمز بهار بيا كه با تو شود فصل‌ها، بهار بيا!

براى آن كه نشانى تو اى مبشّر نور درخت خشك عدالت به برگ و بار، بيا!

براى آمدنت، گرچه زود هم ديرست! شتاب كن كه برآرى ز شب دمار، بيا!

بيا كه دشت شقايق به داغ، آذين گشت تو اى تسلّى صحراى سوگوار، بيا!

حريق فاجعه، گل‌هاى عشق مى‌سوزد فرونشان به قدوم خود اين شرار، بيا!

بتاب از پس دندانه‌هاى قصر سحر بزن حجاب به يك سو، سپيده‌وار بيا!

نگاه منتظرانت فسرد و مى‌ترسم كه پژمُرَد همه گل‌هاى انتظار، بيا!

(سپيده كاشانى)

اى حجّت خدا

اى سرورى كه بر سر ما افسرى بيا اى دلبرى كه از كف ما دلبرى بيا!

دلهاى شيعيان ز غمت گشته غرق خون اى حجت خداپسر عسكرى بيا!

درد فراق‌

سوز هجران تو داريم كجايى اى دوست! جمله بى‌صبر و قراريم كجايى اى دوست!

شمع ميقات بيفروز به تنگ آمده‌ايم در شب تيره و تاريم كجايى اى دوست!

زمزم ديده ما چشمه خوناب شده بى‌تو دل خسته و زاريم كجايى اى دوست!

شفق چهره تو آينه صلح و صفاست واله خال عذاريم كجايى اى دوست!

سال‌ها منتظر روى دل‌آراى توايم حسرت وصل تو داريم كجايى اى دوست!

بهر ديدار تو و رايت زهرايى تو جملگى لحظه‌شماريم كجايى اى دوست!

گلشن شادى ما رو به خزان است خزان طالب فيض بهاريم كجايى اى دوست!

آتش درد فراق تو جهانسوز شده بانگ و فرياد برآريم: كجايى اى دوست!

(رحيم كارگر «پارسا»)

بخش سوم: ثناى پيشوايان نور

فصل 1: ميلاديّه‌ها

محمّد صلى الله عليه و آله امام المتّقين‌

بخش سوم: ثناى پيشوايان نور

فصل 1: ميلاديّه‌ها

محمّد صلى الله عليه و آله امام المتّقين

السلام اى سايه‌ات خورشيد ربّ‌العالمين آسمان عزّ و تمكين، آفتاب داد و دين

مُظهر تنزيل «بلّغ»، مَظهر اسرار غيب مطلع «يتلوه شاهد» مقطع حبل‌المتين

معنى هر چار دفتر، خواجه هر هشت خلد داور هر شش جهت، اعظم اميرالمؤمنين

صورت معنى فطرت باعث ايجاد خلق بهترينِ نسل آدم، نفس خيرالمرسلين

صاحب «يوفون بالنذر» آفتاب انّما قرةالعين لعمرك نازش روح‌الامين

در جهان از روى حشمت چون جهانى در جهان در زمين از روى رفعت، آسمانى بر زمين

مثل تو چون شبه‌ايزد در همه عالم محال ور بود ممكن نه الّا رحمة للعالمين

كاتب ديوان امرت، موسى درياشكاف پرده‌دار بام قصرت، عيسى گردون‌نشين

از عطاى دست فياض تو دريا مستفيض وز رياض نزهت طبع تو رضوان خوشه‌چين

عالم علم لدنى، رازدار لو كشف ناصر دين نفس پيغمبر امام‌المتقين

ناشنيده از زمان مهد تا پايان عمر بى‌رضاى حق ز تو حرفى كرام‌الكاتبين

(مولانا حسن كاشانى)

ميلاد خاتم‌الانبياء

سحر از عالم غيبى سروش دلنشين آمد كه غم را ز دل‌ها برد، با شادى قرين آمد

بباريد از سحاب رحمت حق، مشك بر كعبه شميم روح‌افزا از بهشت عنبرين آمد

تجلى كرد انوار الهى باز در بطحا جهان از پرتوش برتر ز فردوس برين آمد

به حكم ذوالمنن از آسمان‌ها رانده شد ابليس چو با خيل ملك از عرش جبريل امين آمد

فضاى مكه پر شد از ملائك بهر مولودى كه بالاتر ز خلق اولين و آخرين آمد

چنان شورى به‌پا شد بهر او در كشور هستى تو گفتى انقلابى همچو روز واپسين آمد

همه قدّوسيان در صف همه كرّوبيان برپا كه طاووس جلال كبريا آن نازنين آمد

به صبح هفده شهر ربيع از مطلع عزّت عيان شد طالع مسعود و ختم مرسلين آمد

چو خورشيد جلال احمدى تابيد در عالم ز ايزد بر جمال او هزاران آفرين آمد

چو مولودى كه فرموده خدا در شأن او لولاك تمام آفرينش سايه، او ركن ركين آمد

بود نامش محمد صلى الله عليه و آله كنيه ابوالقاسم لقب طه هماى رحمت حق رحمة للعالمين آمد

شكست ايوان كسرى و سلاطين محو، آن‌روزى كه شاهنشاه اقليم بقاى ملك دين آمد

(محمّد تقى مقدّم)

ميلاد پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله‌

جهان سرسبز و خرم گشت از ميلاد پيغمبر منور قلب عالم گشت از ميلاد پيغمبر

بده ساقى مى باقى كه غرق عشرت و شادى دل اولاد آدم گشت از ميلاد پيغمبر

تعالى‌اللَّه از اين نعمت كز او اسباب آسايش براى ما فراهم گشت از ميلاد پيغمبر

ز لطف و رحمت ايزد ز يمن مقدم احمد ظهور حق مسلم گشت از ميلاد پيغمبر

به شام هفده ماه ربيع و سال عام‌الفيل رسالت ختم خاتم گشت از ميلاد پيغمبر

بشارت ده به مشتاقان كه ز امر قادر منّان دل ما عارى از غم گشت از ميلاد پيغمبر

ز ناموس قدر بشنو تو گلبانگ خطر زيرا سر نابخردان خم گشت از ميلاد پيغمبر

بناى جهل ويران شد ز يمن منجى‌ات تارك جهان از علم اعلى گشت از ميلاد پيغمبر

دوصد اعجاز شد ظاهر كه در عرش عُلى حيران دوصد عيسى بن مريم گشت از ميلاد پيغمبر

بشد درياچه ساوه تهى از آب و برعكسش سماوه همچنان يم گشت از ميلاد پيغمبر

بشد اين فارس چون شمعى، بشد آتشكده خاموش جهان حق مجسم گشت از ميلاد پيغمبر

ز يمن مقدمش منشق جِدار طاق كسرى شد كه حيران خسرو جم گشت از ميلاد پيغمبر

بناى ظلم شد ويران ولى در سايه ايمان بناى عدل محكم گشت از ميلاد پيغمبر

قدم در ملك هستى زد چو ختم‌الانبياء احمد مقام ما مقدم گشت از ميلاد پيغمبر

نواى بانگ جاء الحق به باطل چيره شد اى دل نظام دين منظم گشت از ميلاد پيغمبر

ز حسن پرتو رويش خجل در مغرب و مشرق مه و خورشيد اعظم گشت از ميلاد پيغمبر

من «ژوليده» مى‌گويم بگو بر دوستارانش كه شرّ دشمنان كم گشت از ميلاد پيغمبر

(ژوليده نيشابورى)

سرود ميلاد رسول اكرم صلى الله عليه و آله‌

مژده كه ميلاد شه خاتم است عيد سعيد نبى اكرم است

مژده كه مسرورى عالم رسيد خرمى عالم و آدم رسيد

هادى كل سيد خاتم رسيد منجى عالم نبى اكرم رسيد

خرم از او خاطره عالم است عيد سعيد نبى اكرم است

عالم ايجاد از او خرم است عيد سعيد نبى اكرم است

زان كه ظهور نبى اعظم است عيد سعيد نبى اكرم است

اهل ولاء خرّمى عالم است عيد سعيد نبى اكرم است

مژده كه پير فلك آمد جوان گشت منور همه كون و مكان

از رخ دلجوى شه انس و جان فخر بشر خاتم پيغمبران

آن كه از او فخر بنى‌آدم است عيد سعيد نبى اكرم است

فروغ لايزال‌

(در تقارن ميلاد مسعود حضرت رسول اكرم صلى الله عليه و آله و امام جعفر صادق عليه السلام)

اى به ذكر روى تو، تسبيح‌گردان ماه و مهر وى به روز و شب جمالت را ثناخوان ماه و مهر

با خيالت رو به ذكر ياجميل آورده‌اند بيش ازين در آتش حسرت مسوزان ماه و مهر

آسمان با صدهزاران ديده مى‌جويد تو را رونما، تا رونما آرد به دامان ماه و مهر

در حجاب نور مستورى، ولى با اين‌همه با نگاهى دل ز كف دادند آسان ماه و مهر

از فروغ روى تو هفت آسمان روشن شده‌ست اى رخت را روز و شب آيينه‌گردان ماه و مهر

چشمشان در خواب هم هرگز نبيند خواب را در رخ تو مات و حيرانند اينسان ماه و مهر

مدّعا را با دو شاهد آسمان اثبات كرد: از سحرخيزان و از شب‌زنده‌داران، ماه و مهر

در گذرگاه تجلّى‌اى فروغ لايزال با دو جلوه از تو شد اينسان فروزان ماه و مهر

با تو رونق نيست بازار مه و خورشيد را بِهْ كه تا نگشوده بربندند دكّان ماه و مهر

رزقِ نور كهكشان‌ها در فروغ حسن تست اى دو قرصِ نان تو را بر خوانِ احسان، ماه و مهر

دورباش چشم بد را نيست حاجت، تا كه هست مجمره‌گردان فلك، اسپندريزان ماه و مهر

كهكشان در كهكشان گسترده طيف نور او ذرّه اويند در گردون فراوان ماه و مهر

چون رُخش را گاه مه خوانند و، گاهى آفتاب زين‌شرف سايد سر خود را به كيوان ماه و مهر

چشم من ماتِ جمال مصطفى بادا، كه هست اندرين آيينه سرگردان و حيران، ماه و مهر

اى شبستان تجلّى از تو روشن همچو روز وى به يمن جلوه‌ات اين‌گونه رخشان ماه و مهر

كرده ميلاد تو را با حضرت صادق قرين تا خدا امشب كند با هم نمايان ماه و مهر

شايگان آورده، گنج شايگانم آرزوست! اى به چرخِ جود تو رخشان هزاران ماه و مهر

اى به درگاه جلالت چار اركان خاكبوس هفت اختر مشعل‌افروز و، دو دربان: ماه و مهر

از سر «پروانه» خود سايه رحمت مگير هست تا در سايه مهرت خرامان ماه و مهر

(محمّد على مجاهدى «پروانه»)

ميلاد حضرت رسول (ص) و امام جعفر صادق (ع)

ميلاد حضرت رسول صلى الله عليه و آله و امام جعفر صادق عليه السلام

به روزى در جهان ظاهر دو شمس عالم‌آرا شد به فردوس برين رقصان شجر مانند حورا شد

زِه‌ها زِه حَبّذا اين روز، روز وجد كبرى شد سحرگه معنى نور على نور آشكارا شد

چو خوش باشد دو مولودى كنم اعلام عالم را

شدم از عشق هر يك زان دو سرور واله و مجنون دل آشفته‌ام باشد به حبّ هر يكى مرهون

يكى كنزاللَّه مكنون يكى سراللَّه مخزون دو فيروزى دو دلشادى بشارت مى‌دهم اكنون

ظهور صادق و عيد محمد فخر عالم را

پى تشريف ميلاد نبى دانى كه چون گرديد سرير خسروان دهر آندم واژگون گرديد

ز رودِ خشك و بى‌آب سماوه نم برون گرديد محمد چون ولادت يافت بت‌ها سرنگون گرديد

دو مولود درخشان كرد نورانى دو عالم را

منور گشت از نورش تمام كوچه و برزن مصفا كرد گيتى را رخش چون صحنه گلشن

تولايش به حفظ جان نكوتر باشد از جوشن جهان شد از قدوم صادق آل نبى صلى الله عليه و آله روشن

به بام شادمانى‌ها بزن اى شيعه پرچم را

مه برج امامت سرور ما نجل پيغمبر صلى الله عليه و آله دُرّ درج ولايت، ياور ما، حجّت داور

بلى درياى رحمت، پرورد مانند اين گوهر رئيس مذهب شيعه، پناه مسلمين يكسر

ملك تبريك گويد بر فلك اين جشن درهم را

(قاضى زاهدى)

خلوتىِ راز

(در تقارن ميلاد حضرت نبىّ اكرم صلى الله عليه و آله و امام صادق عليه السلام)

گاهِ سُرور است و گاهِ شادىِ بى‌حد دولت عيش و سرور باد مخلَّد

مى‌رسدآنَك صلاكه تا كى و تا چند پاى دلِ اهلِ دل به بند، مقيّد؟

تا به سرانگشتِ طبع نادره مضمون زلف عروس سخن كنيم مجعَّد

مژده كه آمد خبر ز خلوتىِ راز پرده ز رخ برگشود شاهدِ سرمد

آينه ذات، در تجلّى و اشراق نورِ احَد جلوه‌گر ز طلعت احمد

خاتم خيل رسل، رسول خداوند احمد ومحمود و مصطفى و محمّد

روح لطيفى كه در دو كون نگنجد بهر تماشا كنون شده‌ست مُجَسَّد

آن كه تنِ خاكى‌اش لطيف‌تر آمد در نظرِ اهلِ دل ز روحِ مجرّد

آن كه نهد پيش بارگاه جلالش از سر تعظيم، جبرئيل امين، خَدْ

گشته دو چندان شكوه و شوكت امروز از فرِ ميلاد جعفر بن محمّد

آن كه قوام جهان ازوست مسلّم وان كه اساس مكان ازوست مشيَّد

آن كه بود مستنير مهرِ منيرش روز وشبان، ماه‌ومهرو زُهرِه و فَرقَد

سيره احمد ازوست سارى و جارى دين خدا را ازو جلالت و سَودَدْ

پيرو او ناجى‌ست و صالح و مؤمن منكر او، طاغى‌ست و طالح و مرتد

پيش رخش مهر چرخ، ذرّه ناچيز نزد دو گيسوش، شب بياض مُسوَّد

مى‌برم اينك سخن به نقطه پايان تا نكشد دوست بر چكامه خطِ رد

حجّت ثانى‌عشر! به گاه نيايش مسألت ما بود ز درگه ايزد

كزتو جدا، شيعه راه خويش مَپوياد! بى‌تو محال است ره بريم به مقصد

شوكت اسلام باد بيشتر از پيش عمر تو اى خضر راه! باد مؤيّد

(سيّد رضا مؤيّد)

مولود كعبه‌

مادرى باردار و اشك‌افشان ديده گريان و لعل لب خندان

تن او خسته از گرانبارى بار او بود كوهى از ايمان

پاى او مانده بود از رفتار ناى او پر ز ناله و افغان

تكيه بر خانه خدا داده دست او سوى خالق سبحان

كعبه را سعى او صفا مى‌داد ناله‌اش مى‌گشود قفل زبان

كاى خداوند قادر و دانا اى ز تو گردش زمين و زمان

اى فنا از تو يافت راز بقا اى همه فانى و تو جاويدان

گشته امشب به تو پناهنده دردمندى حقير و سرگردان

تو طبيبى و ذكر توست شفا دردمندم من و تويى درمان

آمدم تا كنى به رحمت خويش درد زاييدن مرا آسان

بى‌پناهم مرا پناهى ده كه مرا نيست جز تو پشتيبان

اين بگفت و شد از سخن خاموش كآمدش اين ندا ز عالم جان

كاى مقام تو برتر از مريم خادم درگهت دوصد غِلمان

ايستاده به خدمتت هاجر دست بر سينه گوش بر فرمان

ساره و آسيه كمر محكم بسته از بهر خدمتت به ميان

خانه را بهر تو غرق كردم كه منم ميزبان تويى مهمان

متجلّى چو گشت نور على هستى آمد به وجد دست‌افشان

جبرئيل امين به احمد گفت اين بود پاسدار حصن امان

اين بود چون تو بانى خلقت بعد تو هست بهترين انسان

از زبور و صحف بود آگه چون بود رمز و راز علم بيان

گر ز تورات طالبى خواندن كو بود اصل قسط را ميزان

بهرت انجيل را كند تفسير زآن كه او هست ناطق قرآن

مى‌كند حق به شأن او نازل سوره «هل اتى عَلَى الْانسان»

دين تو مى‌شود از او كامل مى‌دهد او به شرع تو سامان

آدم از او گرفت خطّ برات نوح را ناجى او شد از طوفان

بر خليل خدا به خاطر او باغ گل گشت آتش سوزان

تا كه موسى به او توسّل جست گشت در دست او عصا ثَعبان

نه قدم در حرم كه آمدنت انتظار مرا بود پايان

در حرم تا كه ديده باز كنى آن‌چه ناديدنى است بينى آن

مريم آمد رهش ندادم من راندمش گرچه بود اهل جنان

اين سعادت از آن توست بيا چون براى تو شد بناى مكان

اين شنيد و جدار خانه شكافت كز تعجب زمانه شد حيران

داخل خانه گشت و شد مُحرِم راز آن ماند در حرم پنهان

بود مهمان حق سه شب چون بود محرم راز حضرت سبحان

سيزده روزه شد رجب كه جدار همچنان پسته‌اى گشود دهان

مادرى رفت و با پسر برگشت كه شود جان عالمش قربان

قبله دل برون ز كعبه گل آمد از امر خالق منّان

با دوصد جلوه جلوه‌گر گرديد آن كه خوانده خداش الرّحمان

(ژوليده نيشابورى)

حضرت على عليه السلام‌

از افق سر را برون خورشيد تابان كرده امشب ماه خود را زير ابر از شرم پنهان كرده امشب

كوى و برزن را معطر كرده از گل‌هاى رنگين كوه و صحرا را دوباره حق گلستان كرده امشب

نطق خاموش مرا گويا مثال عندليبان بهر توصيف صفات شاه مردان كرده امشب

هاتفى بر من بشارت داد و گفت از فرط شادى لطف خود را شامل ما حىّ سبحان كرده امشب

خانه خود را قرق بنموده از اغيار و آن‌گه مكّه را با پرتو خود نور باران كرده امشب

بهر استقبال و تجليل از شه ملك ولايت ملك هستى را به‌سان باغ رضوان كرده امشب

سفره احسان خود آراست از بهر احسان فاطمه بنت اسد را باز مهمان كرده امشب

دسته دسته حور و غلمان را خدا آماده خدمت از دل و جان بهر مام شاه مردان كرده امشب

از وصال ساقى كوثر على ذرات عالم ذات خود را حق نمايان وه چه آسان كرده امشب

خواست تا ثابت كند حق على را ذات مطلق عين و لام و ياى خود را بهرش عنوان كرده امشب

آمد آن شاهى كه روشن از جمال كبريايى از سمك چون ماه تابان تا به كيوان كرده امشب

فاطمه بنت اسد شد فارغ و جبرئيل گفتا شاهكار خلقتش را حق نمايان كرده امشب

بس كه زيبا خلق كرده صورت محبوب خود را عالمى را در شگفت و مات و حيران كرده امشب

در دل «ژوليده» نبود جز ولاى شاه مردان زين‌سبب خود را به مدح او غزلخوان كرده امشب

(ژوليده نيشابورى)

على شاهكار خلقت‌

اى شاهكار خلقت خامه صنع خدا على از خلقت تو گفته خدا مرحبا على

اى خانه‌زاد خانه خلاق بى‌زوال اى از تو محترم حرم كبريا على

لايق‌تر از تو نيست كه گردد در اين جهان بعد از نبى به خلق خدا رهنما على

گويم چه از صفات تو اى مظهر صفات جايى كه كرده وصف تو را هل‌اتى على

آدم به وقت توبه تو را كرد واسطه تا شد خدا به توبه آدم رضا على

لطف تو شد به نوح نبى ساحل نجات اى ناخداى كشتى لطف خدا على

بر تخت گُل نشست در آتش خليل و گفت آتش كند ز نام تو شرم و حيا على

موسى عصا فكند و عصا گشت اژدها تا زد صدا ز ناى محبت تو را على

مادر نزاده است و نزايد نظير تو زيرا تويى سواى همه ماسوا على‌

على شاهكار خلقت‌

اى شاهكار خلقت خامه صنع خدا على از خلقت تو گفته خدا مرحبا على

اى خانه‌زاد خانه خلاق بى‌زوال اى از تو محترم حرم كبريا على

لايق‌تر از تو نيست كه گردد در اين جهان بعد از نبى به خلق خدا رهنما على

گويم چه از صفات تو اى مظهر صفات جايى كه كرده وصف تو را هل‌اتى على

آدم به وقت توبه تو را كرد واسطه تا شد خدا به توبه آدم رضا على

لطف تو شد به نوح نبى ساحل نجات اى ناخداى كشتى لطف خدا على

بر تخت گُل نشست در آتش خليل و گفت آتش كند ز نام تو شرم و حيا على

موسى عصا فكند و عصا گشت اژدها تا زد صدا ز ناى محبت تو را على

مادر نزاده است و نزايد نظير تو زيرا تويى سواى همه ماسوا على

كفو بتول و عِدْل رسول خدا تويى هستى پدر بر حسن مجتبى على

دست خداست دست تو اى دستگير حق دستم بگير تا نيفتم زپا على

(ژوليده نيشابورى)

بساط نشاط

بوى گل و سنبل است يا كه هواى بهار زمزمه بلبل است يا كه نواى هزار

نفِحه روح‌القدس مى‌رسد از بزم انس يا كه نسيم صبا مى‌وزد از كوى يار

صفحه روى زمين همچو بهشت برين از چه چنين عنبرين، وز چه چنين مشكبار

لاله خودرو برست، ژاله به رويش نشست بوى خوشش كرد مست هر كه بدى هوشيار

چرخ مرصّع كمر چتر ملمّع به سر گوهر انجم كند بر سر مردم نثار

هم به بسيط زمين، پهن بساط نشاط هم به محيط فلك، سور و سرور استوار

صبح ازل مى‌دمد از افق لم‌يزل شام ابد مى‌رمد از دم شمس‌النّهار

مظهر غيب مصون مظهر مافى‌البطون از افق كاف و نون سرزده خورشيدوار

مالك ملك وجود شمع شبستان جود شاهد بزم شهود پرده گرفت از عذار

از افق لامكان عين عيان شد عيان قطب زمين و زمان كون و مكان را مدار

روح نفوس و عقول اصل اصيل اصول نفس نفيس رسول خسرو والاتبار

دافع هر شكّ و ريب پاك ز هر نقص و عيب فالق اصباح غيب از پس شب‌هاى تار

ناظم سرّ و علن بت‌فكن و بت‌شكن غرّه وجه‌الزَّمنُ دُرّه رأس‌الفخار

شاخه طوبى‌مثال در چمن اعتدال ماه فروزان‌جمال در فلك اقتدار

قبّه خرگاه او قبله اهل كمال پايه درگاه او ملتزم و مستجار

طفل دبستان اوست حامل وحى اله بلبل بستان اوست پيك خداوندگار

قاسم ارزاق كيست ريزه‌خور خوان او قابض ارواح كيست بنده فرمانگذار

صاحب تيغِ دوسر از دم او مفتخر روح قدس فيض بر از در او بى‌شمار

مظهر و مجلاى حقّ طور تجلّاى حق برد به يك جلوه از سينه سينا قرار

نيّر انجم‌خدم تافت ز اوج حرم شد ز حضيض عدم نور وجود آشكار

گوهر بحر قِدم از صدف آمد برون فلك محيط كرم در حرم آمد كنار

كعبه پر از نور شد جلوه‌گه طور شد سرّ «انا اللّه» «ز نور» گشت عيان نى «ز نار»

مكّه شد از بوى او رشك ختا و ختن وز چمن روى او گلشن دارالقرار

(غروى اصفهانى)

اعجاز خداوند

آن شب زمين و آسمان غرق شعف بود گل‌بانگ «جاء الحق» بلند از هر طرف بود

ابليس را طوقى به گردن از اسف بود خيل ملائك عازم بيت‌الشّرف بود

بيت‌الشرف آيينه‌دار «لاتَخَفْ» بود چون از بناى آن خدا را يك هدف بود

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

آن شب حرم را برگ حرمت ساز مى‌شد در رتبه و قدر و شرف ممتاز مى‌شد

مهمان‌نواز يكه‌تاز ناز مى‌شد سعى و صفا و مروه مهد راز مى‌شد

ركن و مقامش را صفا آغاز مى‌شد صدها گره از كار هستى باز مى‌شد

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

آن شب اسد را حامله بنت اسد بود در پيچ و تاب از بهر آن زيبا ولد بود

آهش ز فرط درد بيرون از عدد بود «تَبّت يدا» را همچو «حَبلٌ مِن مَسد» بود

آتشفشان خرمن هر ديو و دد بود از سوز دل راز دل او با احد بود

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

لب را گشود و گفت يا رب بار دارم از باردارى همچو ابرى اشك بارم

از تن توانم رفت و از كف هم قرارم غير از تو من يار و هوادارى ندارم

آمد ندا كاى بنده نيكو شعارم پروا مكن از غم تو را من غمگسارم

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

آمد ندا اين‌جا تو را حِصن امان است عالى‌ترين جا از براى زايمان است

تنها تو را ذات خدايت ميزبان است اين ميزبان را فخر بر تو ميهمان است

بر تو عيان است اين چه حاجت بر بيان است زين مژدگانى اين سخن ورد زبان است

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

ناگه جدار خانه حق گشت مُنشق بنت اسد شد ميهمان خانه حق

برهم دوباره شد جدار خانه ملحق بودى سه شب مهمان ذات پاك مطلق

آوازه آن زد به قاف عرش بيرق از معجز حق ملك هستى يافت رونق

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

بعد از سه روز از خانه حق جلوه‌گر شد تنها نه بلكه جلوه‌گر با يك پسر شد

در كام هستى زآن پسر شهد شكر شد از نور او روشن تمام بحر و بر شد

شرمنده از نور رُخش شمس و قمر شد دين خدا آماده فتح و ظفر شد

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

تا ديده بر روى پيمبر باز كردى با چشم مستش رازها ابراز كردى

ساز سخن را بهر احمد ساز كردى با خواندن نص كتب اعجاز كردى

احمد به گوش او اذان آغاز كردى لب‌هاى او بوسيد و غرق ناز كردى

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

مُشتق ز نام ذات حق نام على شد شيرين ز شهد حبّ حق كام على شد

در كام هستى حظّ انعام على شد روح‌الأمين دُردى‌كش جام على شد

دين نبى كامل ز اكرام على شد نعمت تمام از رحمت تام على شد

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

در وقت توبه ذكر آدم يا على بود ناجى نوح از ورطه يَم يا على بود

وِرد خليل بت‌شكن هم يا على بود ذكر كليم و پور مريم يا على بود

سرخطّ خلقت هم به عالم يا على بود مقصود حق از خلق خاتم يا على بود

زيرا هدف تفسير آيات جلى بود ميلاد استثنايى مولا على بود

(ژوليده نيشابورى)

ولادت اميرالمؤمنين على عليه السلام‌

امشب شب ولادت ساقى كوثر است كون و مكان ز جلوه نورش منوّر است

امشب قدم به عالم ايجاد مى‌زند طفلى كه خانه‌زاد خداوند اكبر است

اين كودكى كه بهتر از او مادرى نزاد طفلى كه با تمامى عالم برابر است

امشب به بزم خاص خدا ميهمان بود بنت اسد كه جان جهانيش در بر است

در خانه خدا به جهان مى‌زند قدم دست خدا كه از همه دستى فراتر است

آمد على عالى اعلا كه در جهان بر مصطفى نصير و معين است و ياور است

هستند انبيا همه خشنود و بيشتر از جمله انبيا دل و جان پيمبر است

اين است آن كه از پى احياى دين حق پيوسته در مبارزه با قوم كافر است

از خطّ مرتضى نگذارم قدم برون تا آن زمان كه روح و روانم به پيكر است

چشم خدا، على، اسداللَّه بت‌شكن جان نبى و دشمن جان ستمگر است

فرمانرواى مقتدر و بى‌نظير روز نان‌آور شبانه اطفال مضطر است

«خسرو» كسى كه دامن مهر على گرفت ايمن ز آفتاب قيامت به محشر است

(محمّد خسرو نژاد)

درياى عصمت‌

عالم شد از مولود زهرا جمله گلشن يا حضرت خيرالورا چشم تو روشن

حق بر سر خلق جهان بنهاده منّت دُرّى پديد آورده از درياى عصمت

مانند او كس را نباشد جاه و رتبت كز طلعت او مهر و مه گرديده روشن

اين دختر اشرف ز اوّلين و آخرين شد در منزلت مصداق آيات مبين شد

او باعث خلق سماوات و زمين شد چون گشت او محبوبه خلّاق ذوالمن

مانند اين بانو نديده چشم گردون بر ماسوى‌اللَّه امتيازش داده بى‌چون

اوصاف او باشد ز حدّ و وصف بيرون ما را نشايد مدح او با نطق الكن

يا رب به حق جاه اين مولود اطهر خورشيد طاها فاطمه دخت پيمبر

بگذر ز جرم شيعيان در روز محشر قلب «رجا» را هم در آن هنگامه مشكن

(رجاء خراسانى)

محور آل كسا

دنياست چو قطره‌اى و دريا زهرا كى فرصت جلوه دارد اينجا، زهرا

خالق چو كتاب خلقت انشا فرمود عالم، چو الفبا شد و معنا، زهرا

او سرّ خدا و ليلةالقدرِ نبىّ است خير دو سرا درخت طوبى، زهرا

تنها نه همين مادر سبطين است او فرمود نبى: أُمّ أبيها، زهرا

حرمت بنگر كه در صفوف محشر يك زن نبود سواره، الّا، زهرا

هنگام شفاعت چو رسد، روز جزا كافى است براى شيعه، تنها، زهرا

(حسان)

مادر بى‌نظير

او دختر نبى است، بر اين دختر آفرين او همسر على است، بر اين همسر آفرين

او مادر حسين و حسن هست و زينبين هم «امّ ابْ» بُوَد، به چنين مادر آفرين

مهدى، اميد مردم دنيا، ز نسل اوست بر مادرى كه زاده چنين رهبر آفرين

يا فاطمةالزهرا عليها السلام‌

از نور جمال توست، نور مهدى ميلاد تو عيد پرسرور مهدى

با شور و شعف، ز جان و دل مى‌گوييم تبريك ولادتت، حضور مهدى

يا فاطمه، از لطف، دعا كن امشب درباره تعجيل ظهور مهدى‌

مشرق انوار

مژده ياران كه گل سرخ به گلزار آمد طوطيان را شكر از شوق به منقار آمد

نغمه‌زن بلبل غمديده پس از مدت هجر شاد و خرّم سوى معشوق دگربار آمد

حوريان رقص‌كنان جمله به جنّت گفتند آن كه منظور دل ماست پديدار آمد

باز گرديد ز حق چون در رحمت بر خلق علّت غايى كونين در اين دار آمد

كرد از مشرق انوار چو خورشيد طلوع فاطمه، آن كه دلش مخزن اسرار آمد

كى تواند چو منى مدح و ثنايش گويد آن كه در منزلتش آيت بسيار آمد

ذكرِ يافاطمه را كرد «رجا» ورد زبان زين‌سبب گفته‌اش اين‌گونه شكربار آمد

(رجاء خراسانى)

در مديحت حضرت زهرا عليها السلام‌

اى فلك عصمت، اى شفيعه محشر مهر جهانتاب و نور چشم پيمبر

كُفْو على، مادر ائمه اطهار دختر پيغمبر و حبيبه داور

مَفْخَر حوّا و افتخار خديجه مفتخر از خدمت تو مريم و هاجر

با تو شناسند حقْ چار گهر را: احمد و سبطين را و ساقى كوثر

نور تو از نور كبريا شده مشتق زهره زهرات خوانده خالق اكبر

همچو نبىّ و على، دمى كه در آيى با شرف و شوكت و جلال به محشر:

چشم شفاعت همه به لطف تو دوزند جمله سفيد و سياه و كهتر و مهتر

نور تو رخشان شدى سه دفعه به هر روز چون به مصلّا شدى به حسبِ مقرّر

صبح، چو مهتاب بود و ظهر چو خورشيد رخشنده همچو زُهره احمر

مقصد خلّاق، ز آفرينش عالم ذات شريف تو بود و احمد و حيدر

ذات على گر نبود، هيچ نبودى كُفْوِ كريمى، تو را برابر و همسر

نور على شد قرين نور تو، گفتند فاطمه را شاه لافتى‌ست برابر

مهر جَلى را على‌ست منبع و منشأ كلمه توحيد را تو مَخزنىّ و تو مظهر

او در خيبر بكند و خيبريان را شد به طريق صواب، هادى و رهبر

مقنعه عصمت تو نيز همان كرد نور هُدى يافت يك گروه، سراسر

سوره انسان به شأن او شده نازل آمده درباره تو، سوره كوثر

نطق تو و، حجّت تو كرد به دوران آن‌چه همى كرد تيغ حيدر صفدر

از درِ دار الشّرافه تو همى رفت عزم سفر هر دمى كه داشت پيمبر

نيز به برگشتن از سفر، بفزودى زينت آن خانه، با قدوم مُعَنْبَر

رفت رسول از جهان و وحى برافتاد گشت نديمت امين وحى، به محضر

پاره قلب پيمبرى، كه بفرمود رنجه او هست، رنجه من و داور

سوى «ضيا» توجّهى كن و، نامش جزو محبّان خود نويس به دفتر

زان كه سراپا غريق بحر گناه‌ست نيست اميد نجاتش، از در ديگر

(ضيايى)

هماى بخت‌

مرغ سعادت از وفا نشسته روى بام ما ريخته جام مى ملك شير و عسل به جام ما

هماى بخت را نگر چگونه گشته رام ما غزال وادى شرف شده اسير دام ما

ز سوى عشق پخته شد خمير فكر خام ما آب شود دل شكر ز شكّرين‌كلام ما

كه شد كلام ما همه مدح و ثناى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

طوطى طبع من اگر لب به لب آشنا كند ز وصف همسر على شور و نوا به‌پا كند

عروس فكر بِكر من غنچه لب چو واكند ز ناز و غمزه و ادا حق سخن ادا كند

بگو به ماه آسمان شرم كند حيا كند كه دخترى خدا عطا به ختم‌الانبيا كند

هزار مهر و مه زند بوسه به پاى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

گر از ولادت نبى كاخ بتان خراب شد ز نور روى دخترش قمر به پيچ و تاب شد

ز جلوه جمال او جهان پرانقلاب شد به روى خلق ماسوا دوباره فتح باب شد

ز پشت پرده جلوه‌گر همسر بوتراب شد كه غرق شادى و شعف ز يمن او تراب شد

عقد على و فاطمه بسته خداى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

به‌جز جلال حق بود فوق همه جلال او جمال حق عيان بود زآينه جمال او

كمال دين عقل كل مكمل از كمال او كُميت عقل گشته پس ز جذبه خصال او

محور اين جهان على نكته اوست خال او به حق حق كه مادرى نياورد مثال او

تكيه نمى‌زند كسى دگر به جاى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

چادر عصمتش بود مايه افتخار زن گوهر عفتش بود سكه اعتبار زن

حجاب اوست در جهان باعث اقتدار زن اوست به روز واپسين مونس و غمگسار زن

به يك اشاره واكند دوصد گره ز كار زن به دست فضه‌اش بود عنان اختيار زن

خوش آن زنى كه مى‌كند جلب رضاى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

اوست كه يازده پسر هديه به ماسوا كند پرچم صلح را عَلَم ز صلح مجتبى كند

نماز را حسين او زنده به كربلا كند بناى زهد را بنا عابدش از وفا كند

به نور علم قلب ما باقرش آشنا كند مدرسه اصول را صادق او به‌پا كند

موسى جعفرش دهد به ما ولاى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

اوست كه مى‌دهد به ما امير ارض طوس را ز جود او جواد او زنده كند نفوس را

خجل كند ز حُسن خود هادى او شموس را به دست عسكرى دهد عصاى آبنوس را

به نام او زنده ملك به بام عرش كوس را مزن ز فرط غم دگر به هم كف فسوس را

كه مهديش نشان دهد به ما سراى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

مهدى فاطمه عيان رخ از پس نقاب كن سپس تو پاى خويش را به حلقه ركاب كن

بناى كاخ ظالمان ز بيخ و بُن خراب كن ز حُسن روى خويشتن خجل تو آفتاب كن

به پهلوى شكسته مادر خود شتاب كن چو قاتلش برون كنى ز قبر اين خطاب كن

بگو چرا كمان بود قدّ رساى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

بنده منم كه كرده‌ام وِرد زبان ثناى تو اين همه رنج مى‌كشم در طلب لقاى تو

بيا بيا كه منتظر نشسته‌ام براى تو اگر رسم به خدمتت ز رحمت خداى تو

به جاى سرمه مى‌كشم به ديده خاك پاى تو تو پادشاهى و بود «ژوليده» گداى تو

كه ورد اوست روز و شب مدح و ثناى فاطمه سزد كه جان عالمى شود فداى فاطمه

(ژوليده نيشابورى)

خورشيد عصمت‌

امشب به بزم مصطفى مه پرتوافشان آمده يا بهر ختم‌الانبيا از عرش مهمان آمده

روح‌القدس تسبيح‌گو با حور و غلمان آمده با عيسى گردون‌نشين موسى بن عمران آمده

در جلوه نور احمدى از فرّ يزدان آمده رضوان پى دربانيش از باغ رضوان آمده

حورانِ جنّت بسته صف بر گِردِ آن بيت‌الشّرف جنّ و ملك از هر طرف بهر نثارش جان به كف

هر دم به گوش آيد صدا از پيك ربّ‌العالمين بر مقتداى اهل دين بر منجى خلق زمين

آورده پيغام و سلام از نزد خلّاق مبين يكسو به گِرد همسرش حوّا و جمع حور عين

با مريم و با آسيه سايند بر پايش جبين سارا و هاجر يك طرف با احترام و آفرين

پر كرده بانگ شادباش يكسر سما را تا سمك از كرسى و لوح و قلم تا هفت بام و نه فلك

امشب جهان روشن شود از طلعت زيباى او در جلوه آيد نور حق از پرتو سيماى او

بنيان دين محكم شود از عترت والاى او آرى ز يمن همّت فرزند بى‌همتاى او

جاويد قرآن مى‌شود چون نام روح‌افزاى او در كربلا سايد فلك از فخر سر بر پاى او

چون پرچم اسلام را با خون مصفّا مى‌كند دين خدا را تا ابد جاويد و احيا مى‌كند

امشب دل اهل صفا چون ماه تابان روشن است از شام مظلم تيره‌تر جان و دل اهريمن است

از شادى آلِ نبى شادان دلِ مرد و زن است ما را بود جشنى حَسَن آرى حسن در احسن است

مدّاح زهرا از ازل يكتا خداى ذوالمن است «مردانى» از مدحش اگر تيغ زبانت الكن است

امّا دل احباب را از نور زهرا منجلى كردى و اينك اين تو و همتاى يكتاى على

امشب امين وحى حق نزد پيمبر مى‌رسد بر اشرف خلق جهان انوار داور مى‌رسد

كاى آفتاب سرمدى، زهراى اطهر مى‌رسد مرآت ذات ايزدى، معناى كوثر مى‌رسد

امّ‌الائمه مادر شبّير و شبّر مى‌رسد محبوبه ذات احد با شوكت و فر مى‌رسد

با مژده ميلاد او عالم منوّر مى‌شود نخل برومند نبى از او تناور مى‌شود

با مصطفى باشد مرا نور مسلّم فاطمه تاج شرف باشد به حق بر فرق آدم فاطمه

باشد ز ابواب كرم باب مكرّم فاطمه زيبد بخوانى برترش از خلق عالم فاطمه

از بدو خلقت بوده از آدم مقدّم فاطمه آرى بود بر ماسوا اعلا و اعلم فاطمه

امشب عيان آن مظهر خلّاق سرمد مى‌شود روشن ز روى فاطمه جان محمّد مى‌شود

(محمّدعلى مردانى)

عالمى منوّر شد

از ولادت زهرا عالمى منوّر شد جشن همسر حيدر دختر پيمبر شد

از شميم خوشبويش جان و دل معطّر شد چشم مصطفى روشن از جمال دختر شد

از ولادت زهرا عالمى منوّر شد قدسيان همه مسرور زين بشارت عظمى

غرق عشرت و شادى اين جهان و مافيها از شرف به خود باليد خاك يثرب و بطحا

مكه از قدوم وى به ز عرش اكبر شد از ولادت زهرا عالمى منوّر شد

حوريان شده نازل بر خديجه كبرى خادمه بود مريم، قابله شده حوا

خانه رسول حق به ز جنّةالمأوى از فروغ روى او آسمان پر ز اختر شد

از ولادت زهرا عالمى منوّر شد نور حق تجلى كرد، فاطمه هويدا شد

بر شهادت بارى، لب گشود و گويا شد زآن كلام جان‌افزا، برتر از مسيحا شد

گلشن جهان از وى پر ز مشك و عنبر شد

از ولادت زهرا عالمى منوّر شد از ولاى مهر او قلب شيعيان روشن

زين نسيم رحمت حق چهره زمين گلشن از تجليات وى، كاخ دين بود متقن

طى شده خزان وادى نوبهار ديگر شد

از ولادت زهرا عالمى منوّر شد

(محمّد تقى مقدّم)

نور چشم مصطفى‌

آسمان امشب ز شادى غرق در زيور بود ديده بگشا آسمان را جلوه ديگر بود

هاله كرده ماه خرمن كرده از فرط نشاط زهره را صهبا و پروين را به كف ساغر بود

از زمين تا آسمان خيل ملايك موج‌زن همچو دريايى كه پر از لؤلؤ و گوهر بود

بيستم ماه جمادى ثانى از الطاف رب شد منور خانه‌اى كز آن پيغمبر بود

گشت طالع زهره زهراى اطهر از افق آن كه بر فرق همايونش نبى صلى الله عليه و آله افسر بود

از خديجه عليها السلام شد تولد دخترى كز پرتوش مهر از ارزش فتاد و ماه بى‌منظر بود

حضرت صديقه كبرى جناب فاطمه آن كه راضى بر رضاى خالق اكبر بود

زد قدم بر عرصه گيتى و گيتى مفتخر بر وجود اقدسش زان روز تا آخر بود

شد تولد همسر بى‌مثل و مانند على عليه السلام رحمةللعالمين صلى الله عليه و آله را بهترين دختر بود

شد تولد دخترى در خانه ختم رسل آن كه سادات معظم را مهين مادر بود

گوهر درياى عصمت اختر برج شرف نور چشم مصطفى صلى الله عليه و آله محبوبه داور بود

حضرت حوا و ساره حاجب درگاه او پاسبان آستانش مريم و هاجر بود

اولين آل محمد صلى الله عليه و آله دخت ام‌المؤمنين همسر او شاه مردان ساقى كوثر بود

ام پاك مجتبى عليه السلام و شاه مظلومان حسين عليه السلام مام زينب عليها السلام، مادر كلثوم عليها السلام غم‌پرور بود

ذات پاك اوست علياحضرت دنيا و دين بانوان عالم اسلام را سرور بود

با همه عزّ و وقار و حشمت و جاه و جلال از جفاى گردش چرخ و فلك مضطر بود

بارى اين عيد همايون بر تمام شيعيان فرخ از الطاف اين بانوى والافر بود

«پيروى» از پرسش محشر ندارد وحشتى چون شفيعش حضرت صديقه اطهر بود

(حاج على اكبر پيروى)

ميلاد حضرت زهرا (س)

به ساقى اى صبا بگو حاجت ما برآورد ساغرى از براى ما ز آب كوثر آورد

به ساغر لطيفه‌گو بگو لطيفه‌اى بگو كه مطرب از ره وفا چنگ به مضمر آورد

بگو به ماه آسمان به خود نبالد اين قَدَر كه ماه بى‌قرين من سر از افق درآورد

ماه جمادى آمده موقع شادى آمده باز منادى آمده كه نخل دل برآورد

دوباره گشته اين جهان به رتبه برتر از جنان كه حق به خيل بانوان هادى و رهبر آورد

دوش شنيدم اين ندا كه امشب از ره وفا براى ختم‌الانبياء خديجه دختر آورد

چه دخترى كه مظهر شرم حيا و عفت است چه عفتى كه عصمتش صفاى ديگر آورد

نيافريده ذات حق به‌جز خديجه مادرى كه دخترى چو فاطمه پاك و مطهّر آورد

به بحر رحمتش خدا بيافريده يك صدف كه يازده گهر از او ز صُلب حيدر آورد

خدا براى عقل كل، دخترى همچو برگ گل به كورى دو ديده مردم ابتَر آورد

بهر نثار مقدمش ز فرّ و شادى و شعف لعل و گُهَر طبق‌طبق مريم و هاجر آورد

به شأن دخت مصطفى جبريل امشب از سما چو برگ گل ورق‌ورق آيه ز داور آورد

ساره و كلثوم از جنان به امر خالق جهان مشك و گلاب و عنبر و عطر معطر آورد

حور و پرى گَه از يمين، گَه از يسار در زمين حضور فاطمه ببين عود به مجمر آورد

نديده مهر مادرى چو خاتم پيغمبران فاطمه را خداى او به جاى مادر آورد

قدم نهاد در جهان مايه فخر بانوان آن كه چو مجتبى حسن به سرو آن سرآورد

مهين حبيبه خدا ديده گشود از وفا كه چون حسين آيتى خصم ستمگر آورد

عين عيون عابدين مامِ امام پنجمين آمده بهر مؤمنين مذهب جعفر آورد

به‌سان كاظم و رضا همچو تقى شير خدا براى رهبرى ما رهبر و سرور آورد

همچو تقى عسكرى هادى مير و رهبرى ز بهر حفظ دين حق ماه منور آورد

(ژوليده نيشابورى)

آسمان مكّه‌

امشب در آستان رضا جشن ديگر است بزمى كه چون بهشت برين روح‌پرور است

از آسمان مكّه برآمد ستاره‌اى كآفاق از فروغ جمالش منوّر است

بر خاكيان رسيد بشارت ز آسمان ميلاد باسعادت زهراى اطهر است

از ره رسيد موكب بانوى بانوان كايينه تمام‌نماى پيمبر است

در زهد و پاكدامنى و عصمت و وقار آموزگار مريم و سارا و هاجر است

فرض است پاس حرمت ناموس كبريا كاو مظهر عفاف خداوند اكبر است

خرّم ز نخل قامت او باغ مصطفى است روشن ز نور چهره او چشم حيدر است

سرلوحه فضيلت و سرمايه عفاف گنجينه لئالى و درياى گوهر است

آزار فاطمه، بود آزار مصطفى همچون رضاى او كه رضاى پيمبر است

در بوستان فضل سراينده بلبلى بر آسمان شرم فروزنده اختر است

پرورده خديجه كبرى كه كاينات از مژده ولادت او غرق زيور است

در مولوديه حضرت زهرا عليها السلام‌

باده بريز ساقيا به جام مى‌گسارها از آن مى‌اى كه داده حق وعده به بى‌قرارها

كه ديده‌ها شود برون ز قيد انتظارها از پس پرده شد عيان چهره پرده‌دارها

شكوه ديگرى خدا داده به روزگارها به گوش جان رسد ندا ز طَرْفِ جويبارها

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

بيا بيا به جمع ما مى طهور مى‌دهند خدمت پير پيروان اذن حضور مى‌دهند

خطّ امان ما ازين جشن و سرور مى‌دهند به سوى روضه جنان برگ عبور مى‌دهند

برگ عبور ظلمت از جلوه نور مى‌دهند به شعر عارفانه‌ام حدّ شعور مى‌دهند

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

گفت خدا به آسيه عود به مجمر آورد مى طهور از جنان ساره به ساغر آورد

قِماط مريم آورد، گلاب هاجر آورد حامل وحى سرمدى سوره كوثر آورد

كه بهر ختم‌الانبيا خديجه دختر آورد چه دخترى كه مرغ دل نغمه ز دل برآورد

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

مژده بده به عاشقان روح مجسّم آمده سوره كوثر از خدا براى خاتم آمده

به نزد ختم‌الانبيا ز خُلد آدم آمده نوح نبى به خدمت نيّرِ اعظم آمده

خليل با كليم حق همدل و همدم آمده براى عرض تهنيت مسيح مريم آمده

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

اوست كه ز امر كبريا فاطمه هست نام او اوست كه شهد بندگى ريخته حق به جام او

عرض سلام مى‌كند نبى به احترام او على قيام مى‌كند مقابل قيام او

شرم و حيا، حيا كند ز عفّت كلام او خوش آن زنى كه مى‌كند پيروى از مرام او

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

فاطمه‌اى كه هستى جهان بود ز هست او عالمه‌اى كه داده حق كِلك قضا به دست او

چرخ بود مدوّر از گردش چشم مست او هر آن زنى كه مى‌خورد ز ساغر الست او

بهشت را به او دهد خدا به ناز شست او مشى و مرام ما بود ايده حق‌پرست او

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

اگر نبود فاطمه حدوث را قِدم نبود اگر نبود فاطمه حيات را عدم نبود

اگر نبود فاطمه رسول محترم نبود اگر نبود فاطمه اتمِّ هر نعم نبود

اگر نبود فاطمه سوره «والقلم» نبود اگر نبود فاطمه كتيبه‌اى رقم نبود

كه از نسيم رحمت و عطاى ذات سرمدى مشام دهر مشك‌بو شد از گل محمدى

(ژوليده نيشابورى)

معنى كوثر

اى نادره جهان هستى وى جلوه جاودان هستى

اى ذات تو، اصل آفرينش وى از تو به‌پا جهان هستى

اى گلبن گلشن رسالت وى ميوه بوستان هستى

اى ماه منير برج عصمت تابنده به آسمان هستى

تو جان محمّدىّ و، باشد آن نور يگانه، جان هستى

در آينه رخ تو پيداست آن صورت بى‌نشان هستى

اى دست خدا در آستينت خاك درت، آستان هستى

اى فاطمه! اى عزيز داور! اى معنى جاودانِ كوثر!

اى اسوه بانوان عالم شد زن به وجود تو، مُكرَّم

انسان به كمال تو، مُباهى نِسوان ز جلال تو، معظم

گر خاتم انبياست، احمد هستى تو نگين دست خاتم

جان تو، كرامتِ مصوَّر جسم تو، حقيقت مجسَّم

بردى پى پاسِ حق، بسى رنج خوردى پى حفظ دين، بسا غم!

(محمود شاهرخى «جذبه»)

مولوديه امام حسن عليه السلام‌

ده مژده كه دل، واله و شيدا شده امشب مست از مى گلرنگ طهورا شده امشب

چون خلد برين توده غبرا شده امشب در محفل ما غلغله برپا شده امشب

صدها گره از مشكل ما واشده امشب از لطف خدا شاد دل ما شده امشب

خوش باش كه آن گم‌شده پيدا شده امشب از پرده برون يوسف زهرا شده امشب

ساقى بده مى تا بكشم نفس دنى را بيرون كنم از خانه دل ما و منى را

برخيز و خبر كن تو اويس قرنى را تا آن‌كه كند دام غزال ختنى را

جبرئيل ندا داد رسول مدنى را برخيز و ببين جلوه حُسن حسنى را

كز حُسن حسن عرش مصفا شده امشب از پرده برون يوسف زهرا شده امشب

برخيز كه آن دلبر سيمين‌بدن آيد خوش باش كه استاد اساتيد حسن آمد

بلبل به صف‌آرايى صحن چمن آمد آهوى ختايى ز ديار خُتَن آمد

در نيمه ماه رمضان ماه من آمد يعنى كه حسن نور دل بوالحسن آمد

كز شوق رخش ديده چو دريا شده امشب از پرده برون يوسف زهرا شده امشب

او آمده بيدار كند فكر بشر را با تيشه عدلش بِكَنَد ريشه شرّ را

آرد به صدا يك‌تنه ناقوس قدر را با صلح و صفا رام كند فتح و ظفر را

(ژوليده نيشابورى)

ميلاد امام حسن عليه السلام‌

آن شب مدينه تشنه شهد سخن بود در جوهر شهد سخن وصف حسن بود

آن شب مدينه بود و عطر جانفزايش فرياد شادى بود و رقص كوچه‌هايش

آن شب ملايك دسته دسته دست‌افشان مى‌آمدند از عرش در بزم بهاران

آن شب طلوع مطلع‌الفجر ظفر بود آيينه‌دار سفره فتح سحر بود

آن شب خليل بت‌شكن از شوق ديدار دامن‌كشان آمد به گلزار از دل نار

آن شب گل از شاخ هدايت چيد موسى بى «لَنْ تَرانى روى حق را ديد موسى

آن شب مسيحا مست و شيداى حسن بود سر تا قدم محو تماشاى حسن بود

آن شب نبى از كوثرش تفسير مى‌گفت از خنده زهرا على تكبير مى‌گفت

آن شب گلى از باغ عصمت چيد زهرا حُسن خداداد حسن را ديد زهرا

آن شب خدا از دوش زهرا باربرداشت يعنى نقاب از چهره دلدار برداشت

آن شب على مست مِى «قالوُا بلا» بود شب‌زنده‌دار رحمت ماه خدا بود

شمس ولايت را دليل راه آمد ماه خدا را در حقيقت ماه آمد

يوسف اگر در خواب بيند روى ماهش تا روز محشر مى‌شود محو نگاهش

از مقدم او ملك هستى فر گرفته يعنى هماى رحمت حق پر گرفته

او مصطفى و مرتضى را نور عين است آيينه‌دار سنگر خون حسين است

از صلح او عالم سراپا ناز گرديد عاشوريان را باب نهضت باز گرديد

نام حسن را بر زبان راندند با هم آيات شام قدر را خواندند با هم

درّ سخن در وصف آن نوزاد سفتند ميلاد او را بر نبى تبريك گفتند

درباره‌اش اين بس كه گفته حىّ ذُوالمَنْ از خلقت زيبايى‌اش بر خويش احسن

او مظهر الحسناى ذات كردگار است پرورده پرورده پروردگار است

او را به قرآن ذات حق تقدير كرده توصيف او را آيه تطهير كرده

شد نام او سرلوحه آيين احمد از صبر او پاينده شد دين محمّد صلى الله عليه و آله

(ژوليده نيشابورى)

صلح دشمن‌شكن‌

رمضان آمده با مژده ميلاد حسن بهترين كار، درين ماه بُوَد ياد حسن

الحق اين ماه صفابخش و دل‌افروز خداست بهترين آينه حُسنِ خداداد حسن

وسط سفره كه ممتازترين جاى بُوَد شد به خوان رمضان، مطلع و ميلاد حسن

اى كه در شدّت و غم «نادِ عَلى مى‌گويى خوش بُوَد، در شب ميلاد حسن، ناد حسن

صلح دشمن‌شكن و صابرى و پيروزى اوّلين رمز قيام است به ارشاد حسن

يازده سال، حسين بن على صبر نمود طبق آن صلح حكيمانه، به انشاد حسن

نقشه نهضت خونين حسينى از اوست جاودان، كاخ حسين است، ز بنياد حسن

لحظه‌اى در ره پيكار، نمى‌كرد درنگ گر كه هفتاد و دو تن بود، به امداد حسن

هركجا بانگ حسين بن على هست بلند مى‌توان گوش فراداد، به فرياد حسن

فارغ از غصّه، ثناگوى حسن باش «حسان» كه تويى در دو سرا بنده آزاد حسن

(چايچيان «حسان»)

در وصف ولادت امام حسن مجتبى عليه السلام‌

گوييد بر دلدادگان دلدار ما باز آمده از بهر دلجويى ما آن يار طنّاز آمده

اسرار دل با كس مگو چون محرم راز آمده گو بر مسيحيّون مسيح از بهر اعجاز آمده

بر موسويّان مژده ده موسى سرافراز آمده بهر تماشاى حسن يوسف به صد ناز آمده

تا جلوه‌گر شد از افق روى دل‌آراى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

برگو به ساقى ساغرى از آب كوثر آورد بر خادم مجلس بگو تا عود و عنبر آورد

كِامشب ولى‌عهدى خدا از بهر حيدر آورد بهر على زيباگلى زهراى اطهر آورد

جبريل بهر مقدمش صدها طبق زر آورد صدها طبق لعل و گهر ميكائيل از درآورد

تا كه كنند از جان و دل زيب قدم‌هاى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

چشم حقيقت باز كن روى دل‌آرايش ببين با ديده حق‌بين نگر رخسار زيبايش ببين

نور خدايى جلوه‌گر از فرق تا پايش ببين صد يوسف زيباجبين محو تماشايش ببين

سرو روان را در شگفت از قدّ رعنايش ببين خلق جهان را سربه‌سر غرق تمنايش ببين

كاين‌سان دل دلدادگان، گرديده شيداى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

او آمده با صلح خود اسلام را احيا كند نخل ولا را بر دهد مُشت عدو را واكند

رونق به دين حق دهد فرمان حق اجرا كند كانون عدل و داد را جاويد و پابرجا كند

كاخ ستم را زيرورو با آن يَد بيضا كند با صلح خود پرونده عاشور را امضا كند

دين خدا پاينده شد از فكر بازت اى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

امشب يَد قدرت‌نما از آستين آيد برون از چشمه چشم فلك دُرّ ثمين آيد برون

زيرا كه از جيب افق ماهى مهين آيد برون كز شرم روى ماه او مه شرمگين آيد برون

امشب گلى از گلشن حَبلُ‌المتين آيد برون از دامن دخت نبى سلطان دين آيد برون

كاين‌سان زبانم روز و شب گرديده گوياى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

تا پرده از رخسار خود آن ياسمين در برگرفت مه از نظر پنهان شد و خورشيد در خاور گرفت

دست نيايش سوى حق داماد پيغمبر گرفت عالم ز يمن مقدمش هم زيب و هم زيور گرفت

كاين‌سان زبان روز و شب گرديده گوياى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

تا پيش حق وصفش حَسَن خُلقَش حَسَن خُويَش حَسَن قَدرَش حَسَن صبرش حَسَن القاب دلجويش حَسَن

فكرش حسن ذكرش حسن طاق دو ابرويش حسن لطفش حسن جودش حسن رنگش حسن بويش حسن

صلحش حسن عدلش حسن دادش حسن رويش حسن دستش حسن حُسنش حسن قدش حسن مويش حسن

«ژوليده» شد از جان و دل خاك ره پاى حسن شرمنده شد شمس و قمر از روى زيباى حسن

(ژوليده نيشابورى)

جامع حُسن خدايى‌