آشنایی با مقررات عربستان
ghaemiyeh.com
ghaemiyeh.com
سرشناسه : طالقاني عبدالوهاب عنوان و نام پديدآور : آشنايي با مقررات عربستان عبدالوهاب طالقاني [براي حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت .
مشخصات نشر : [تهران : نشر مشعر ۱۳۷۵.
مشخصات ظاهري : ۹۵ ص : جدول
شابك : ۴۵۰۰ ريال (چاپ سوم) ؛ ۴۵۰۰ ريال (چاپ چهارم) ؛ ۵۰۰۰ ريال: چاپ دهم 9647635249
يادداشت : چاپ سوم و چهارم: ۱۳۸۲.
يادداشت : چاپ دهم: تابستان ۱۳۸۴.
موضوع : حج -- راهنماها.
موضوع : عربستان سعودي -- راهنماها.
شناسه افزوده : حوزه نمايندگي ولي فقيه در امور حج و زيارت رده بندي كنگره : DS۲۰۳/ط۲آ۵
رده بندي ديويي : ۹۱۵/۳۸۰۴
شماره كتابشناسي ملي : م۷۵-۱۰۳۹۸
از دير زمان، مردم اين مرز و بوم، به كارهاى مختلف از قبيل كشاورزى، صنعت، تجارت، زراعت و حرفههاى گوناگون اشتغال داشته و زندگى خود را با مشاغل موروثى اداره مىكردند و عمر خود را، بدون اين كه كمترين آموزش علمى كسب كرده باشند مىگذراندند و تجارب استاد تنها از طريق مشاهده، به تازه واردها منتقل مىگرديد، او هم، چون بر كار مسلّط مىشد خود را استاد و بىنياز از كسب معلومات و آموختن آموزشهاى علمى مىدانست و آنچه را از ديگران آموخته بود، ضمن عمل به ديگران منتقل مىكرد.
به همين سبب، سالهاى متمادى گذشت و در كيفيت زراعت و كشاورزى، صنايع دستى، كسب و كار، مشاغل و فنون مورد نياز و علاقه جامعه، تغيير و پيشرفتى به وجود نيامد و حتّى يك لحظه نمىتوانستند
بيانديشند كه مىتوانند در مشاغل موروثى، تحوّلى ايجاد كنند تا محصول متنوع، جالب و متناسب با ذوق مشترى عرضه نمايند و با زحمت كمتر، درآمد بيشترى به دست آورند.
آنان براى تبرئه خويش، مشاغل خود را «مشاغل سنتى» مىناميدند و معتقد بودند بايد آنچه را كه به ارث به دست آوردهاند، به نسل بعد از خود تحويل دهند. سرانجام علم و آموزشهاى علمى گسترش يافت و جامعه در عمل، به ارزش و توان آن واقف گرديد؛ مثلًا به زارع آموختند كه با اصول علمى، به راحتى مىتواند آفات را دفع كند و زمين را براى بهرهگيرى بيشتر، آماده سازد و با نيروى كمتر، بهترين و بيشترين محصول را به دست آورد. به مقدار نياز از آن استفاده كند و مازاد را برحسب اصول علمى براى خود و جامعه ذخيره نمايد و يا به كشورهاى مورد نياز صادر كند.
شغل و يا مسؤوليت مورد بحث ما (مديريت و معاونت كاروان) نيز يكى از نمودارهاى مشاغل سنتى است. همگان كيفيت حاجى بردن و مشكلات آن را در قديم مىدانند و با سيستم و نظام حملهدارى آن روزگار آشنايى دارند، واقعاً آنها براى تهيه مسكن، همراه بردن وسائل طبخ و مواد غذايى، پيداكردن گمشدههاى خود، تهيّه جا براى برگشت و ... چه زحمات طاقتفرسايى را متحمّل مىشدند و سرانجام نه خود راضى بودند و نه زايران آنها!
اما امروزه بحمداللَّه سازمان حج و زيارت در تمام قسمتها، تحوّلى به وجود آورده و همه ساله با استفاده از تجارب علمى و عملى، امكانات
بهترى در اختيار زايران قرار مىدهد كه بطور اختصار عمدهترين و مهمترين آنها را ياد مىآوريم:
1- پذيرايى از زايران در فرودگاه جده، به نحو مطلوب با نيروهاى كارآزموده و ثابت در فرودگاه و صرفهجويى چشمگير در انتقال وسائل به فرودگاه توسط مأموران كاروانها.
2- ارشاد و هدايت زايران به مسائل ايمنى و بهداشتى و آگاه كردن آنها به اهميت سلامتى خود در عربستان، توسط مأموران هيأت پزشكى در فرودگاه جده.
3- استفاده از بهترين اتوبوسهاى «النقابة العامه للسيارات» در وقت مناسب و بدون اتلاف وقت به خاطر ايجاد روابط حسنه با مسؤولان بالا.
4- اجاره منازل با امكانات اوليه و توزيع آنها بين زايران به وسيله قرعه.
5- تهيه بهترين و مناسبترين مواد غذايى بطور عمده و توزيع آن بين كاروانها.
6- تقويت و تجهيز هيأت پزشكى، با نيروى انسانى كافى و داروى لازم و ايجاد درمانگاههاى متعدد.
7- تشكيل ستادهاى مختلف جهت رسيدگى به مشكلات زايران و شكايات آنان.
8- تقويت امداد گمشدگان بويژه در منا.
9- توجه خاص به مشكلات منا و ايجاد راهحلهاى عملى و كارساز، از جمله استانى كردن كاروانها و مشخص نمودن آنها با رنگهاى مختلف.
10- در نظر گرفتن موقعيت مناسب براى محل چادرهاى منا و ملزم نمودن مؤسسه مطوفين به پذيرش پيشنهادهاى سازمان.
11- محوّل نمودن مسؤوليت نظافت، خارج كردن زبالهها، روشنايى، خنك كردن و مفروش نمودن چادرها، به مؤسسه مطوفين و آزاد كردن مديران از درگيرى با اينگونه مسائل.
12- تغيير كلى در نحوه پذيرايى در عرفات و منا و رعايت جوانب ايمنى و سلامتى زايران.
13- طرح جديد قربانى و تشويق زايران به استفاده از مسلخهاى اتوماتيك.
14- نظارت و اشراف كامل بر كلّيه مسائل رفاهى زايران و بر عملكرد مديران كاروانها و ارزشيابى آنان.
گفتنى است كه اجراى بسيارى از موارد فوق و پذيرش و انقياد مسؤولان مختلف سعودى، مرهون مذاكرات و تلاشهاى ثمربخش هيأت بلندپايه سازمان حج و زيارت است.
هيأت عاليرتبه سازمان حج، همه ساله در ماه جمادى الثانى (طبق برنامه تنظيم شده) با وزير حج عربستان و مسؤولان و كارگزاران واحدهاى ذىربط ملاقات و مسائل مبتلابه را طرح و حل مىكنند.
اين ملاقات، در حلّ مشكلات و رفع موانع، نقش مهمى را ايفا مىكند؛ زيرا هيأت ايرانى با استفاده از تجارب سالهاى قبل و بهرهگيرى از نظرات مسؤولان واحدهاى مختلف، از موضع قدرت با مقامات سعودى مذاكره مىكنند و به نتايج مطلوب نايل مىگردند.
اگر حاجيان ما از كيفيت امكانات رفاهى حجاج ساير كشورها از قبيل تهيّه بليط و ارز، تهيه محل اسكان، حمل و نقل، درمان وبهداشت، خدمات پزشكى و ارشادهاى دينى بعثه مقام معظم رهبرى بىاطلاع باشند، هرگز به خدمات ارزنده سازمان حج واقف نخواهند شد و بجاى تشكر و سپاس از زحمات كارگزاران حج جمهورى اسلامى ايران، احتمالًا از وضع خود شكايت و گلايه خواهند داشت.
و نيز وقتى ا ز مسائل اجرايى و خدمات حج ساير كشورها مطلع باشند و وضع خود را با آنها مقايسه نمايند، با نهايت غرور و افتخار، توأم با رضايت قلبى، خدا را شاكر خواهند بود كه از چنين امكانات وسيعى برخوردار مىباشند.
لذا بهتر آن ديديم كه فصل اوّل را به «آشنايى با حج برخى از
كشورها» اختصاص دهيم. آنچه از نظر خوانندگان محترم مىگذرد، حاصل مصاحبههاى شخصى اينجانب با مسؤولان حج كشورهاى اسلامى است.
زايران كشور سوريه، خود بايد محل سكونت اجاره كنند. تغذيه به عهده خود آنها است. گروه و كاروان ندارند. دولت فقط اجازه خروج مىدهد و كليه مسائل بر عهده زاير است.
زايران اين كشور به صورت كاروانى حركت مىكنند ولى كاروانها باهم متفاوتند. قيمتهاى مختلف و خدمات متفاوت آنان درست مانند سيستم حملهدارى بيست سال قبل ايران است. سازمان خاصى متعهد برنامهريزى و اجراى برنامه متحد نيست. هر كاروانى خود مستقل كار مىكند. اجاره محل، تهيه مواد غذايى، آوردن آشپز و خدمه، آماده كردن وسائل و ... بر عهده مدير كاروان است و قيمتى كه براى زاير تعيين مىشود برحسب خدماتى است كه عرضه مىكنند.
با آن كه اين كشور يكصد و بيست ميليون جمعيت دارد و بايد
طبق قوانين اخير، در هر سال يكصد و بيست هزار زاير اعزام نمايد، ولى هشت هزار نفر بيشتر اعزام نمىكند. البته شركتهاى خصوصى هم هشت هزار نفر مىبرند كه جمعاً شانزده هزار مىشود.
مسؤولان دولتى در ماه شعبان هشت ساختمان براى هشت هزار زاير اجاره مىكنند و در هر ساختمان يك هزار نفر را اسكان مىدهند، تغذيه بر عهده آنهاست.
فقط در مكه براى ناهار توسط آشپزهاى بنگلادشى كه در اين شهر شاغل هستند، دو نوع غذاى ساده پخته مىشود (برنج و گوشت و عدس- برنج و مرغ و سبزيجات) و براى هر وعده غذا فقط 4 ريال سعودى پرداخت مىشود.
گفتنى است كه هر يك هزار زاير بنگلادشى، يك روحانى براى تعليمات حج دارند.
زايران كشورهاى آفريقايى وضع مطلوبى ندارند؛ زيرا فقر بر آنها حاكم است و نمىتوانند در وضع رضايتبخشى به سر برند؛ مثلًا سنگال با هشت مليون جمعيت، سالانه فقط سه هزار زاير مىبرد و خانمهايى كه براى حج مشرف مىشوند براى جمعيت خود و ديگران غذا طبخ مىكنند و مىفروشند؛ يعنى حاجيه خانم هم طباخ است و هم بايد اعمال حج بجا آورد!
اين كشور آفريقايى 15 ميليون جمعيت دارد كه يك سوّم آنها مسلمانند و سالانه فقط يك هزار نفر حاجى دارند. كاروان، تشكيلات و نظام در كار نيست. زائران مقدارى از غذاى خود را از غنا مىآورند و بقيه را در عربستان تهيه مىكنند.
كشور سودان با اين كه 25 ميليون جمعيت دارد، در سال 1414 تنها هيجده هزار زاير به حج فرستاد!
آنان با وجود نزديكى مسافت، (1)نمىتوانند 11000 جمعيت را (كه طبق قانون اخير است) به حج اعزام كنند!
در سودان كسى را در معاينات پزشكى رد نمىكنند. هر كس مايل باشد مشرف مىشود. كاروان وجود ندارد. همهچيز به عهده خود زاير است. همه ساله عدهاى از حاجيان سودانى به سودان برنمىگردند و در حال حاضر سيصد هزار سودانى در عربستان زندگى مىكنند.
حداكثر نيم ميليون جمعيت در قطر زندگى مىكند كه از اين تعداد،
1) فاصله خرطوم تا جده با هواپيما حدود يكساعت و ده دقيقه است و از پورت سودان به جده فقط سىدقيقه مىباشد.
حدود پنجهزار زاير اعزام مىشود. يكى از متموّلين معروف قطر همه ساله كليه مخارج رفت و برگشت و خوراك ششصد نفر را مىپردازد وآنها را با دو هواپيماى دربستى اعزام مىنمايد.
دولت مسؤوليت حجاج را به عهده شركتهاى پيمانكار سياحتى- زيارتى مىگذارد و آنها نيز مانند كويت (كه نظام بيست و اندى سال قبل حج ايران است) عمل مىكنند.
از جمعيت 120 ميليونى پاكستان، در سال 1413 هشتاد و هفت هزار و در سال 1414 نود و سه هزار زاير به حج اعزام شدند. با آن كه مسؤولان حج و كنسولگرى آنها در جده بسيار فعال و برنامهريز هستند، ولى به خاطر فقر مردم، زايران داراى نظم خوبى نيستند و اغلب آنها از روستاها و افراد مسن مىباشند و غذاهاى محلى به همراه مىآورند چراكه تغذيه بر عهده خود زايران است.
كشورهايى كه زايرانشان نمونهاند:
حجاج اين كشورها در منازلى كه توسط مسؤولان كشور خود اجاره مىشود، اسكان مىيابند ولى تغذيه آنها به عهده خودشان است.
فقط سازمان حج اندونزى در سال 1413 در مدينه يك وعده غذا به
زايران مىداد كه آنهم بر اثر گلايه و شكايت مردم در سال بعد تعطيل گرديد (البته با يك شركت بزرگ قراردادى داشت كه غذاى بستهبندى شده به ساختمانهاى استجارى حجاج اندونزى تحويل دهد)
اندونزى كه داراى يكصد و هشتاد ميليون جمعيت است، در سال 1414 يكصد و شصت و پنج هزار زاير داشت. اين كشور در هواپيماهاى بزرگ به ظرفيت پانصد و بيست زاير، يك روحانى، يك مدير و يك پزشك اعزام مىكند (چون مسأله تغذيه در كار نيست، اعزام خدمه و مدير متعدّد مفهومى ندارد)
زائران تركيه اعم از زن و مرد تماماً لباسهاى متّحدالشكل همراه با آرم اين كشور بر تن دارند. سازمان حج اين كشور علاوه بر تهيّه واجاره مسكن فقط يك تشك خواب بسيار جالب در برابر دريافت يازده دلار در اختيار هريك از زائران مىگذارد.
زائر در پايان سفر مىتواند آن را بفروشد، صدقه بدهد، دور بياندازد يا با خود برگرداند. خصوصيات اين تشك آن است كه بهنگام حمل كردن، جمع مىشود و بصورت يك ساك دستى درمىآيد و بهنگام استفاده كيسه خواب نرم و ظريفى است شامل زيرانداز، روانداز و متكا.
توجه
دولتها براى سلب مسؤوليت از خود، تغذيه را به عهده زايران گذاردهاند ولى بايد توجه داشت زاير كه در اولين سفر خود، ناآشنا به امكنه و محلهاى مورد نياز بوده و از زبان عربى بىاطلاع است چگونه
مىتواند در حال احرام، با خستگى راه و اعمال بسيار، به تهيه غذا بپردازد و خود را آرامش بخشد.
همگان اعتراف دارند كه نظام حج جمهورى اسلامى ايران در ميان كليه كشورهاى اسلامى الگو و نمونه است و زاير كاملًا آسوده و فارغالبال است و تمام وقت، به عبادت و زيارت مىپردازد؛ زيرا تمام وسايل راحتى او توسط كارگزاران دلسوز و كارآزموده، از پيش آماده شده و حاجيان ايرانى وضع رضايتبخش بسيار مطلوبى دارند و حالت آنها با هيچ يك از كشورهاى اسلامى قابل قياس نيست.
سازمان حج و زيارت براى بالا بردن سطح كيفى حج، همه ساله تدابيرى مىانديشد و طرحهاى سازندهاى عرضه مىكند تا حجاج با اطمينان خاطر در كاروانها ثبت نام كنند و مطمئن باشند كه كارگزاران كاروانها؛ اعم از مدير و يا معاون، بهترين شرايط را براى آنها فراهم مىكنند تا با خيال راحت به اعمال عبادى خود سرگرم باشند. در اين راستا افزون بر انتخاب مديران با تجربه و تحصيل كرده، پيوسته مسائل مبتلابه را به صورت كتاب و جزوه تهيه كرده و بين زايران توزيع مىنمايد تا سطح اطلاعات آنها در زمينههاى مختلف (وظايف مدير، معاون، خدمه، آگاهى از بناهاى تاريخى، نقش هيأت پزشكى، ستاد مسكن، گروه تغذيه و ...) به نحو مطلوب افزايش يابد. باز هم به اين حد قانع نشده و علاقمند است با تشكيل كلاسهاى كارآموزى و آموزشهاى علمى، اطلاعات لازم را به مديران و معاونان كاروانها بياموزد؛ زيرا معتقد است اينان سفراى جمهورى اسلامى ايران در كشور اسلامى ديگر
هستند و بايد آنها از لحاظ معلومات عمومى، اطلاعات مذهبى، تسلط بر زبان، اخلاق و ادب اسلامى و معاشرت، الگو و نمونه باشند و با داشتن اطلاعات كافى در زمينه آشنايى با مقررات حج عربستان و مؤسسههاى وابسته به وزارت حج عربستان و قوانين موجود در اين كشور، بتوانند در بحرانهاى مختلف، بر مشكلات فائق آيند و مسائل مبتلابه زايران را به راحتى حل نمايند.
وزارت حج عربستان، مسؤول تنظيم برنامهها و هماهنگ كننده مسائل مختلف حج است و كليه ملاقاتهاى رسمى رؤساى بعثههاى حج به منظور حلّ و عقد كارهاى مربوط، در دفتر وزير حج انجام مىگيرد.
مسائل امنيتى حج را وزارت كشور به عهده دارد و مسائل خارجى را وزارت خارجه.
مسائل بهداشتى و درمان و دارو بر عهده وزارت بهدارى است و مسائل هوايى با هواپيمايى كشورى.
وزارت حجّ عربستان براى اداره امور مختلف حجاج، چهار اداره تأسيس نموده كه انتخاب رؤسا و يا تغيير آنها، از اختيارات وزير حج مىباشد.
چهار اداره كه پيشتر اشاره شد عبارتند از:
1- مكتب الوكلاء الموحد
2- النقابة العامه للسّيارات
3- المؤسسة الأهليّه لمطوّفى حجاج ايران
4- مكتب الأدلّاء بالمدينة المنوره
شرح وظايف اين ادارات، به تفصيل با ساير تعليمات حج، در كتاب 95 صفحهاى مستقل چاپ شده و وزارت حج عربستان همه ساله آن را چاپ مىكند و در اختيار مراجعهكنندگان مىگذارد.
شايسته است مسؤولان سازمان حج، قبل از شروع به كار، اين كتاب را با دقت مطالعه كنند؛ زيرا نكات ريزى دارد كه اطلاع از آنها براى دستاندركاران حج، در زمينههاى مختلف اجرايى حج، بسيار مفيد است و غفلت از آنها سبب مىشود كه حقوق مسلّم حاجى ايران تضييع گردد.
عدم اطّلاع از مقررات مؤسسههاى وابسته به حج سبب مىشود كه مسؤولان، هزينههايى را متعهّد شوند كه نمىبايست و منافعى را از دست دهند كه فقدان آنها باعث سلب آسايش و راحتى حاجى مىگردد.
لذا توصيه مىشود چنانچه خود به زبان عربى مسلّط هستند، از آن استفاده كنند و اگر آشنايى ندارند، تعليمات حج عربستان را توسط يكى از مترجمين مسلّط خود، ترجمه و تايپ كنند و چندين بار آن را مطالعه كنند تا مطالب و نكات مهم، جهت به كار بستن و استفاده از آنها، در ذهن بماند.
اينك مهمترين عناوين كتاب تعليمات حج به اختصار ترجمه مىشود:
در اين باب با بيان 17 مورد از مسائل مورد نياز (بهداشتى، رفاهى، اجتماعى، و مقررات سعودى) آگاهىهاى لازم به حاجى ارائه مىشود.
در اين باب مبلغ 444 ريالى را كه حاجى بايد به هنگام ويزا در كشور خودش و يا به هنگام ورود به عربستان در فرودگاه جده به عنوان «اجور الخدمات» بپردازد بيان شده و همچنين كرايه جده- مدينه منوره- مكّه مكرمه و يا جده- جحفه- مكه مكرمه و كرايه مشاعر مقدسه (مكه مكرمه- عرفات- مزدلفه، منا و مكه مكرمه) را كه بايد هر حاجى به «النقابة العامه للسّيارات» بپردازد، دقيقاً شرح داده شده است.
(با توجه به تفاوت قيمت در ماشينهاى بدون كولر، كولردار، و اتومبيلهاى سرباز و جيمس).
همچنين در باب دوّم با 17 شماره، مسائل مختلف انتقال حاجى از شهرى به شهر ديگر و نيز مقرّرات حمل و نقل به تفصيل بيان گرديده است.
1- همه ساله در روز 15 ذيقعده (طبق تقويم امّالقرى) آخرين روزى است كه تقاضاى ويزاى حج پذيرفته مىشود.
2- سه دسته از حجاج تا آخرين روز ذيقعده (طبق تقويم امّالقرى) مىتوانند وارد عربستان شوند و پس از آن از ورودشان ممانعت مىشود:
الف- كسانى كه از راههاى زمينى به عربستان وارد مىشوند.
ب- كسانى كه با هواپيما به مدينه وارد مىشوند.
ج- كسانى كه با كشتى مىآيند ولى در غير بندر جده پياده مىشوند.
گفتنى است كه دو دسته از حجاج مىتوانند تا پايان روز چهارم ذىحجه وارد شوند:
الف- كسانى كه با هواپيما مىآيند و در جده پياده مىشوند.
ب- كسانى كه با كشتى مىآيند و در بندر جده پياده مىشوند.
3- آخرين روزى كه حاجى مىتواند با وسايل نقليه از جده به مدينه منوره برود، روز 26 ماه ذىقعده است.
4- آخرين روزى كه حاجى مىتواند با هواپيما از جده به مدينه برود، روز دوم ذىحجه مىباشد.
5- آخرين روزى كه حاجى مىتواند با هواپيما از مدينه به جده بيايد، روز ششم ذىحجه است.
6- حاجيانى كه از طريق هوا مىآيند، بايد بين سىام ذىحجه تا دهم محرم طبق تاريخهايى كه در بليط آنها قيد شده، خاك سعودى را ترك كنند.
اما حاجيانى كه از راه زمينى آمدهاند بايد تا پنجم محرم برگردند.
و حاجيانى كه از راه دريا آمدهاند، پايان برگشت آنها همان پايان ويزاى آنها است كه در هر حال از آخر محرم تجاوز نمىكند.
7- در هر حال براى آن كه حاجى با مشكلاتى روبرو نشود بايد در ابتداى ورود خود، تاريخ بازگشت را مشخص كند و بهيچ وجه نبايد از مدت ويزاى آن بگذرد؛ زيرا ماندن در سعودى بدون ويزا و يا با ويزاى پايان يافته، ممنوع است.
در اين باب وظايف هر يك از ادارات فوق، به تفصيل بيان شده است، نخست به شرح وظيفه «مؤسسه مطوفين» در 28 شماره پرداخته است.
بسيار بجاست كه شمّهاى از وظايف مؤسسه مطوفين را بيان كنيم تا معلوم شود آنچه را كه واحدهاى مختلف سازمان حج انجام مىدهند، از وظايف مؤسسه مطوفين است نه از وظايف آنها و ما با اعزام نيرو، بر آن شديم كه وظايف آنها را انجام دهيم و آنها را با توجه به
حقوقى كه دريافت مىدارند، بيكار كنيم و بعد فرياد بزنيم كار زياد است! كار مشكل است! آنها وظايف خود را انجام نمىدهند!
پيشنهاد مىشود سازمان، وظايف مؤسسه را از خود مؤسسه بخواهد و خود با نيروى بسيار كمى، بر حسن اجراى امور ناظر باشد.
1- مؤسّسه موظّف است به استقبال حجاج (در مركز تفويج الحجاج) برود و آنان را با وسائل و اثاثيههاشان به منازل خود هدايت كند.
و چنانچه مؤسسه در انجام اين وظيفه قصور كند، وزارت حج به عنوان مجازات، آن را از عوايد و درآمدى كه به آن اختصاص داده، محروم مىسازد.
2- مؤسسه مطوفين پيوسته بايد نمايندگان خود را به دفاتر «ستاد هدايت گمشدگان» (كه از طرف وزارت حج در نقاط مختلف تعيين شده است) بفرستد و حجاج گمشده را تحويل بگيرد و آنان را به منازل خود برساند؛ اعم از مكّه مكرمه، منا و عرفات. و نيز اگر زايرى گم شود، بايد وضع او را هر شش ساعت يكبار به واحدهاى امنيتى و جهات مختصه اعلام كند.
3- مؤسسه بايد حاجى را- اگر بيمار شد- به نزديكترين مركز
بهدارى برساند و اگر حالش مساعد نبود بايد به سرعت براى او پزشك حاضر كند.
4- مؤسسه بايد اتوبوسهاى حجاج را در زمانهاى مناسب، براى رفتن به منا و عرفات، حاضر و آماده كند.
و نيز اين وظيفه مؤسسه است كه با هر اتوبوسى يك نماينده جهت راهنمايى و ارشاد راننده اعزام نمايد و آنها را دقيقاً به چادرهاى خود هدايت كند.
5- نظافت چادرها، در اختيار گذاردن آب آشاميدنى فراوان، مفروش كردن چادر، استخدام خدمه كافى جهت نظافت كلّى و از بين بردن پشه و مگس و انتقال زباله و ضايعات به خارج، تماماً بر عهده مؤسسه مطوّفين است.
سپس وظايف «مؤسسه اهلية الأدلّاء» را در مدينه منوره در 23 شماره آورده است. تمام وظايف مؤسسه مطوّفين در مكه مكرمه را بايد مؤسسه اهلية الأدلاء در مدينه منوره انجام دهد. (1)
توجه: چون مؤسسه داراى نُه دفتر است و سر و كار مديران با اين دفاتر مىباشد جهت اطلاع و استفاده آقايان آدرس آنها در ذيل درج مىگردد.
1) متأسفانه در اين چند سال شاهد بودهايم كه هيچيك از اين دو مؤسسه، به وظيفه خود عمل نكردهاند و سازمان حج با اعزام نيرو، به نام واحد مسكن، واحد حمل و نقل و واحدگمشدگان و امدادگران، وظايف آنها را انجام داده و كمكارى آنان را جبران كردهاند.
شمارهرئيس دفترنايب رئيسشماره تلفنآدرس دفتر
1 طلال محمد مكي رضا صحره 5588836 الششة أمام مقر المؤسسة-
منزل الشيخ/ عبدالحميد قطب
2 طلعت قطب محمد مغازل 5573027 الششة أمام مدرسة جعفر المتوسطة
3 خالد أزهر زهير مغازل 5571195 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة
4 حسن على معزوزة بكر قطب 5561913 الششة بجوار مكتبة (مكتبتي)
5 عبدالرحمن ازهر على صحره 5575189 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة
6 محمد حسن جمال فاضل حمزه 5585292 الششة أمام مركز بن داؤد
7 عبدالعزيز صحره هاني صحره 5564552 العزيزية بجوار جسر الملك خالد
منزل عبدالمؤمن الصباغ
8 عبداللَّه غنام محمد السناري 5575895 الششة أمام مقر المؤسسة
9 عباس حمزه محمد ازهر 5571229 الششة أمام مقر المؤسسة عمارة السعادة
(تلفن: 5580055- 5580044- 5580022 فاكس: 5583522)
مكتب الوكلاء الموحّد، رابط بين مؤسسه مطوفين، النقابه و مؤسسه ادلّاء در مدينه منوره و حجاج و بعثههاى حج مىباشد. اين واحد بر آنها اشراف دارد و همآهنگ كننده برنامههاى رفت و برگشت حجاج از كشورهاى خود به عربستان و نيز نقل و انتقال بين شهرى حجاج و مشاعر مقدس مىباشد.
حقوق مؤسسه مطوفين را براى تجهيز چادرها، مكتب الوكلا به عنوان «اجور الخدمات» دريافت مىكند و به مؤسسه مىپردازد.
كرايه اتوبوسهاى النقابة العامه را مكتب الوكلا دريافت مىكند وبه النقابه مىپردازد.
بايد اذعان نمود كه مكتب الوكلا رابط بين بعثههاى حج و ساير مؤسسهها به شمار مىرود و نيز در كليه موارد حلّال مشكلات بعثههاى حج و حجاج مىباشد.
وظايف مكتب الوكلا، طى 15 شماره بيان شده است.
مسؤوليت عمده مكتب الزمازمه، رساندن آب آشاميدنى براى حاجيان در مراكز استقبال و تفويج الحجاج و همچنين در منازل آنها مىباشد. ليكن متأسفانه تا كنون از دادن آب زمزم به خانههاى حجاج، خبرى نداريم و فقط در كتاب تعليمات آمده ولى وجود خارجى ندارد.
مفصلترين بحث در اين كتاب، پيرامون مسائل اسكان زاير و اجاره منازل و شرايط تفصيلى آنها است كه در شانزده صفحه كامل نقل شده است و مسؤولين اجاره منازل حتماً بايد با دقت آنها را مطالعه كنند.
در اين باب، وظايف النقابه (سنديكاى ماشينداران زمان حج) و شركتهاى سهامدار را مفصل بيان كرده است.
طبق تعليمات حج، پايان روز چهارم ذىحجه آخرين روزى است كه مسافران از مدينه منوره با اتوبوس مىتوانند به مكه مكرمه حركت كنند.
و نيز آخرين روزى كه مسافران مىتوانند با هواپيما وارد جده شوند.
و همچنين چهارم ذىحجه، روز پايانى ورود سوارىهاى شخصى است به مكه مكرمه.
از روز پنجم ذىحجه، از ورود سوارىهاى شخصى به مكه مكرمه ممانعت مىشود.
از هر طرف كه زاير بخواهد با سوارى وارد مكه مكرمه شود، مقابل مراكز تفويج الحجاج (محل دستهبندى حاجيان و اعزام آنها به منازل خود با راهنمايى مؤسسه مطوفين) پليس، راه را بسته است و يك راه به طرف پاركينگ مركز تفويج الحجاج باز كرده و سوارىها را به اجبار به طرف پاركينگ مىفرستد و بطور كلى از روز پنجم ذىحجه همه مسافران سوارىهاى خصوصى، موظف هستند ماشينهاى خود را در پاركينگ بزرگ (تفويج الحجاج) پارك كنند و با اتوبوسهاى عمومى، داخل شهر شوند و از آنجا با وسائل عمومى پس از انجام عمره تمتع، به عرفات و بعد به منا بروند.
در اين سالها كه پليس سعودى با شدت تمام در تمام جادهها (از
هر طرف كه امكان ورود به مكه مكرمه وجود داشته باشد) از ورود سوارىها ممانعت مىكند و همه پاركينگها از سوارى تكميل مىشود، باز مىبينيم راههاى عرفات به مزدلفه براى حركت اتوبوسها كافى نيست و راه چندين دقيقهاى را چندين ساعت بايد طى كنند حتى برخى بايد نيت وقوف اضطرارى كنند و كثرت ماشينهاى سوارى مانع حركت سريع اتوبوسها مىشود.
در هر حال افراد بعثهها و اعضاى هيأت پزشكى و يا رؤساى ستادها و رؤساى بعثهها و افرادى كه به اجبار از مدينه منوره دير حركت مىكنند و يا در جده كار ضرورى دارند و بايد مرتب در حال تردد باشند، در روزهاى آخر ذىقعده بايد مشخّصات اتومبيلهايى را كه مىخواهند براى تردّد مكرر استفاده كنند، به سركنسولگرى بدهند تا سركنسولگرى ليست آنها را با ليست اتومبيلهاى مورد نظر خود به وزارت خارجه بفرستد و درخواست مجوز نمايد.
وزارت خارجه براى تعداد محدودى مجوز مىفرستد.
مجوز عبارت است از كارت صورتى رنگى كه مشخصات اتومبيل و راننده (نوع سوارى، رنگ، شماره پلاك و نام و مشخصات راننده) در آن نوشته شده است.
اين كارت بايد پيوسته در اتومبيل باشد و به پليس نشان داده شود.
بعضى مواقع، به هنگام شدّت ترافيك و خستگى مفرط پليس،
مأموران حتى به اين ورقه اعتنايى نمىكنند و از ورود اتومبيل ممانعت مىنمايند.
اينجاست كه بايد با نرمش، خستگى را از جان پليس برطرف كرد و با جلب رضايت او به چابكى داخل شهر شد.
بنابر اين، براى كسانى كه قصد تردد مكرر دارند و يا خروج آنها از مكه مكرمه ضرورت دارد (مانند كسانى كه عصر پنجم ذىحجه در ميهمانى ملك شركت مىكنند) به دست آوردن مجوز الزامى است.
و حتى كارت مجامله اثرى ندارد چون كارت مجامله كه از طرف وزارت حج به افراد بعثهها و يا رؤساى حج داده مىشود، براى معرفى شخصيت آن فرد مفيد است ولى پليس از ورود سوارى ممانعت مىكند نه از ورود شخص. بنابر اين گرفتن مجوز ورود سوارى ضرورت دارد و نبايد در اين قانون غفلت نمود.
روى يكم ذىحجه، بعد از طلوع آفتاب، مراسم شستشوى كعبه مقدسه انجام مىگيرد. دعوت كننده امير ماجد بن عبدالعزيز امير مكه مكرمه مىباشد و امير مكه مكرمه به نيابت از ملك فهد، كعبه مقدسه را با گلاب مىشويد. در اين مراسم وزارت حج براى كشورهاى اسلامى كارت دعوت مىفرستد؛ براى هر كشورى دو كارت، اگر يك كشور اسلامى، خواهان كارت بيشترى باشد فقط بايد از شخص امير ماجد، امير مكه معظمه، بخواهد و او به دفترش دستور مىدهد و آنگاه چند كارت دعوت در اختيار مىگذارند.
وزارت حج قادر بر اعطاى كارت بيشتر از حد معمول نيست، به ايران دو كارت مىدهد اميرالحاج و رئيس سازمان حج و زيارت.
عصر روز پنجم ذىحجه ملك رؤساى كشورهاى اسلامى و رؤساى بعثههاى حج را به صرف شام در قصرالسلام (ديوان ملكى) در جده دعوت مىكند. معمولًا يك كارت از طريق روابط عمومى وزارت حج (العلاقات العامه) در اختيار رئيس بعثه قرار مىگيرد.
رئيس بعثه در ميهمانى شركت مىكند.
ساعت حضور 12 8 ساعت رسمى 9 بعد از ظهر
چون دعوت كننده اين مهمانى شخص ملك است، لذا از ابتدا تا پايان مراسم شاه در جلسه حضور دارد، ابتدا با يكايك نمايندگان كشورهاى اسلامى و روساى بعثهها تعارف و احوالپرسى مىكند، معمولًا از نمايندگان كشورها احوال رئيس آن كشور را مىپرسد و به گرمى پذيرايى مىنمايد.
فلسفه وجودى اين جلسه، تحبيب قلوب و ايجاد محبت در نمايندگان كشورهاى اسلامى مىباشد.
1- شام روز يازدهم ذىحجه هر سال، وزير حج در منا از تمامى روساى بعثههاى اسلامى دعوت مىكند تحت عنوان: «الندوه الإسلامية السنوية الكبرى»
زمان: بعد از نماز مغرب روز يازدهم ذىالحجه.
مكان: منا قصر ديوان ملكى.
جهت صرف شام.
2- وزير حج ساعت 9 بعداز ظهر روز چهاردهم ذىحجه، روساى بعثههاى حج را در سالن ليلتى (قاعة ليلتى) دعوت مىكند: تحت عنوان:
«الحفل السنوى»
محل برگزارى جشن: جده طريق الملك (قاعة ليلتى)
در اين جشن روساى بعثهها از تسهيلاتى كه حكومت عربستان سعودى براى حجاج كشورهاى مختلف فراهم نموده و نيز از شخص وزير حج تشكر مىكنند در حقيقت فلسفه وجودى اين جلسه، مدح و ثناى مسؤولان حج عربستان مىباشد و در پايان وزير حج هم از همه شركتكنندگان تشكر مىنمايد.
آب زمزم واقعى و مقدارى نشريههاى تبليغاتى در اختيار شركتكنندگان گذاشته مىشود.
در هر سازمان يا وزارتخانهاى، بايد محور اصلى را مشخص نمود تا وظايف به خوبى روشن گردد؛ مثلًا چون در وزارت آموزش و پرورش، محور دانشآموز و تعليم و تربيت اوست پس به معلم، فضا، وسائل، كتابخانه، آزمايشگاه، زمين ورزش و صدها مسأله ديگر، در مورد رشد دانشآموز، نياز است، در سازمان حج و زيارت، محور زاير و حاجى است، لذا سازمان تشكيل يافته تا در خدمت زاير باشد و وظيفه مدير و معاون كاروان نيز مشخص است.
فلسفه وجودى كاروان و انتخاب مدير و معاونِ واجد شرايط، تأمين آسايش، جلب رضايت زاير و اطمينان بر صحت اعمال او مىباشد.
بنابر اين كسى كه در يك كشور بيگانه است، بايد با مقرّرات و
قوانين آن كشور آشنايى كامل داشته باشد تا به هنگام روبرو شدن با مشكلات بتواند به راحتى مشكلات زايران را حل كند و در بحرانهاى مختلف، با درايت و بردبارى، زاير را يارى دهد و او را در مراحل سخت انيس و مونس باشد. لذا بر اين اساس، به اهم مقرّرات و مسائلى كه آشنايى با آنها ضرورت دارد بشرح زير مىپردازيم:
1- همراه داشتن مواد مخدر
2- كشف دلار تقلّبى
3- مسأله تشابه اسمى در فرودگاه جده
4- حوادث و تصادفات
5- تشكيل پرونده و تعقيب آن تا سرحد دريافت ديه
6- دفن جسد در عربستان
7- انتقال جسد به ايران
زاير معتاد مىكوشد تا با جاسازى مقدارى ترياك (و يا هر معجون ديگرى كه خود صلاح مىداند) خود را در ايام تشرف از عوارض اعتياد نجات دهد اما غافل از آن كه مأموران حرفهاى عربستان به راحتى كشف مىكنند و براى زاير و مسؤولان، مشكلاتى به وجود مىآورند. در چنين حالتى، بهترين و موثّرترين راه نجات آن است كه مدير كاروان به طرفدارى از مأموران و حمايت از نحوه عملكرد آنها وارد صحنه شود
و ساحت مقدس جمهورى اسلامى ايران را از اينگونه اعمال منزه بداند و الّا در صورت طرفدارى از كار غلطِ زاير معتاد، هم به نظام مقدس حاكم بر ايران بدبين مىشوند و هم مشكلات فراوانى براى زاير و مسؤولان ايجاد مىنمايند. پيشنهاد مىشود مدير و مأموران ستاد جده، به هيچ عنوان از فرد خاطى طرفدارى نكنند. تجربه نشان داده است در چنين حالاتى، زاير راحتتر و سريعتر آزاد مىشود.
اگر در مدينه يا مكه صرّافهاى سعودى زايرى را به جهت داشتن دلار تقلّبى به دام بياندازند، او را روانه ادارات شرطه مىكنند شرطه پس از بازداشت موقت، دلارهاى تقلبى را ضبط مىكند و به صاحبش برنمىگرداند سرانجام زاير با خسارت فراوان و رنج روحى بسيار آزاد مىشود.
به مسافران خود تذكّر دهيد از خريد ارز از افراد معمولى و دلّالها اجتناب كنند.
گاهى زايرى را در فرودگاه به خاطر مشابهت اسمش با اسم كس ديگر معطل مىكنند و چون براى زاير سابقه نداشته، او و همراهانش سخت مضطرب و نگران مىشوند.
به زايران خود آگاهى دهيد كه معطل شدن شما در فرودگاه،
مشكلى براى شما به وجود نمىآورد، چند ساعتى براى تحقيق، نگه مىدارند ولى سرانجام آزاد مىشويد. اين شماييد كه بايد پيوسته همراه زاير باشيد و او را از لحاظ روحى تقويت كنيد.
اصولًا آشنايى با مقرّرات هر كشورى، مسافر را زودتر به نتايج مطلوب مورد نظر خود موفق مىكند و او را از سرگردانى و اتلاف وقت و تضييع حقوق حفظ مىنمايد.
يكى از مسائل مبتلابه در عربستان، مسأله تصادف با وسائل نقليه است.
افراد مسن و ناآشنا به راهها و خيابانها و محلهاى عبور غير مجاز، زودتر دچار آسيب و حادثه مىشوند و چه بسا افرادى كه بر اثر تصادف، عضو و يا جان خود را از دست مىدهند و به خاطر عدم آشنايى با مقرّرات عربستان، حقوق مسلّم آنها و يا حقوق ورثهشان تضييع مىگردد و بدون تشكيل پرونده و تعقيب مسأله به خاطر آن كه اين فرد غريب است و مىخواهد به كشور خود برگردد، رضايت مىدهد و پرونده مختومه مىشود.
و يا آن كه بر اثر ندانستن زبان و مفاهيم كلمات، در اداره پليس و يا بيمارستان، به او پيشنهاد مىشود «تنازل» بده، او هم بدون درك معنا و مفهوم تنازل، مىگويد: من با تنازل موافقم و در حالى ورقه را امضا مىكند كه نمىداند زير ورقه رضايت را امضا كرده است! و مدتى بعد
آشنايان وى به دفتر نمايندگى مراجعه مىكنند كه فلان شخص در فلان زمان تصادف كرده و به نقص عضو مبتلا شده حق و حقوق خود را مطالبه مىكند، پس از مدتى تفحص و پيدا كردن پرونده توسط دفتر نمايندگى، معلوم مىشود كه مسافر به خاطر شتابزدگى و تعجيل در مراجعت به ايران و ندانستن زبان و معناى كلمات، از شكايت تنازل نموده؛ يعنى رضايت داده و پرونده بسته شده است، لذا گفته مىشود ديگر راهى براى احقاق حق او وجود ندارد و يا فرد تصادفى را به ايران مىبرند و در ايران فوت مىكند و دليلى بر اثبات دعواى خود ندارند كه مرگ او در ايران به خاطر تصادف او در عربستان بوده است.
مراحل قانونى تشكيل پرونده يك تصادف را از ابتدا تا انتها توضيح مىدهيم تا مسؤولان در هر زمان با هوشيارى بتوانند حقوق مسلّم افراد را حفظ كنند و در عربستان حامى و مدافع منافع اتباع خود باشند.
به مجرد تصادف، همراهان و آشنايانِ فرد آسيب ديده، بايد صحنه تصادف را به حال اوليه حفظ كنند و به سرعت پليس را در جريان بگذارند. پس از حضور پليس و يادداشت مشخصات صحنه و زمان و مكان تصادف، فرد مجروح را به نزديكترين بيمارستان منتقل نمايند.
تذكر اين نكته ضرورى است كه همراهان مجروح بايد نام و مشخصات پليس و محل اداره او را بپرسند و پس از انتقال مجروح به
بيمارستان و تحت درمان قرار دادن او، به دفتر ستاد (مكه يا مدينه) مراجعه كنند و گزارش مشروح را به قسمت «رفاه ستاد» تقديم نمايند.
بديهى است اين گزارش شامل مشخصات مجروح، راننده، وسيله نقليه، زمان و مكان حادثه و مشخصات پليس و اداره او مىباشد.
مسؤول رفاه ستاد بايد به «اداره مرور» كه افسرش كروكى صحنه تصادف را ترسيم نموده، مراجعه نمايد و تقاضا كند طى چه شمارهاى آن حادثه ثبت شده است شماره دفتر را بگيرد و به پرونده اضافه كند ومرتب تا پايان مراسم حج، به اداره مرور براى به جريان انداختن مراحل قانونى پرونده مراجعه نمايد.
در پايان، اگر بيمار همچنان بسترى است و پرونده مراحل نهايى خود را طى نكرده است، مسؤول موظف است به هنگام عزيمت به ايران، ليستى تهيه نمايد و اسامى مجروحين را با نام بيمارستانها و شماره پرونده آنها و نام افسر و ساير مشخصات مورد نياز را ثبت و به دفتر نمايندگى سازمان در جده تحويل دهد.
پس از طى اين مراحل، دفتر نمايندگى در فرصت مناسب يكايك پروندهها را توسط مأمور خاص اين قسمت، تعقيب مىكند و نتيجه نهايى را به مديريت كل رفاه سازمان حج تقديم مىدارد و اداره كل مراتب را به خانوادههاى آنها اعلام مىكند و اگر مجروح بر اثر شدت حادثه فوت نمايد و ورثه تقاضا كنند كه جسد متوفى به ايران حمل گردد، اقدام مىشود.
در اين صورت دفتر نمايندگى بايد از سركنسولگرى كتباً تقاضا
كند كه مراتب را به امير مكه مكرمه اعلام نمايد آنگاه دارالاماره، به قسمتهاى مختلف نامه مىنويسد و موافقت خود را اعلام مىكند.
مأمور سركنسولگرى به اتفاق مأمور دفتر نمايندگى بايد حدود يك هفته در ادارات مختلف رفت و آمد كنند تا سرانجام موفق شوند جنازه به ايران حمل گردد.
نوشتن جزئيات مختلف در اين نوشتار ضرورت ندارد زيرا مسأله متوفيان و انتقال جسد به ايران، پرونده خاصى دارد كه مسؤولان با مراجعه به پرونده، به جزئيات امر آگاه خواهند شد و وظيفه خود را انجام خواهند داد.
پس از انتقال جسد و يا به خاك سپارى در مدينه منوره و يا مكه مكرمه، نوبت تعقيب پرونده جهت دريافت ديه مىرسد.
جسد زمانى به ايران انتقال مىيابد و يا در عربستان به خاك سپرده مىشود كه بيمارستان گواهى فوت داده باشد، پليس هم تأييد كند و اين مدارك تماماً در پرونده متوفى ثبت و ضبط گردد.
اداره رفاه از خانواده متوفّى مىخواهد حصر وراثت متوفّى را به عربى ترجمه كنند و نيز ورثه نامهاى بنويسند و سركنسولگرى جمهورى اسلامى ايران را در جده وكيل نمايند كه به ادارات و محاكم مراجعه كنند و ديه متوفى را دريافت و به آنها تسليم كنند. اين نامهها پس از ترجمه بايد به گواهى وزارت خارجه در تهران و به تأييد سفارت عربستان در
تهران برسد و از طريق اداره رفاه به دفتر نمايندگى سازمان در جده ارسال شود.
آنگاه مأمور دفتر نمايندگى با در دست داشتن مدارك موجود، مراحل قانونى پرونده را در محاكم مختلف تا سرحد دريافت ديه، تعقيب مىكند.
در اين هنگام نماينده سركنسولگرى با در دست داشتن مدارك و معرفىنامه از سركنسولگرى، در دادگاه حاضر مىشود و ديه متوفى را دريافت مىكند و در اختيار سازمان حج مىگذارد كه به خانواده متوفى تسليم نمايند.
1- اگر متوفى مرد باشد و راننده صد در صد مقصر شود، مبلغ يكصد هزار ريال سعودى به ورثه تعلق مىگيرد و چنانچه 50% راننده و 50% متوفى مقصر گردد، دادگاه راننده را به پرداخت پنجاه هزار ريال محكوم مىكند.
در ضمن اگر متوفّى زن باشد، كلّ ديه پنجاه هزار ريال است؛ زيرا همچنانكه سهمالارث زن، نصف مرد است، ديه زن هم نصف ديه مرد تعيين شده است.
2- اگر راننده معسر باشد؛ يعنى قادر به پرداخت ديه نباشد و فقر و اعسار او ثابت گردد، محكمه او را آزاد مىكند و ديه را بيتالمال مىپردازد.
بديهى است اداره و كنترل و مراقبت هزاران نفر در شهرهاى مدينه منوره و مكه مكرمه به ستادى قوى و منسجم، متشكل از نيروهاى ورزيده و متخصص در شؤون مختلف، نيازمند است.
ضرورت ايجاب مىكند كه در هر زمينهاى واحدى تشكيل شود و زاير را يارى نمايد تا زاير احساس نكند كه در خارج از ميهن اسلامى غريب و تنها زندگى مىكند و فريادرس و پايگاهى وجود ندارد كه به مشكلات او رسيدگى كند.
مجموعه واحدهاى مختلفى كه پاسخگوى احتياجات زاير است، ستاد ناميده مىشود.
در حقيقت ستادها، پايگاهى است جهت تقويت روحى
و پاسخگويى نيازهاى زايران و مركزى است جهت اداره شؤون مختلف كاروانها.
ما در هر يك از ستادهاى مكه مكرمه و مدينه منوره واحدهاى زير را فعال و پرتحرك مىيابيم كه با توجه به حوزه مسؤوليت هر يك به اهميت نقش ستادها واقف مىشويم.
1- واحد مسكن، جهت بررسى اشكالات موجود در خانههاى استيجارى.
2- واحد تداركات، به منظور تأمين نيازها و جوابگويى مواد خوراكى و تغذيه زايران.
3- واحد امداد، جهت رساندن گمشدگان به منازل خود.
4- واحد پست و تلفن، براى برقرار كردن ارتباط و رساندن نامههاى پستى به كشور زاير.
5- واحد شكايات و بازرسى.
6- واحد رفاه جهت رسيدگى به دستگير شدگان، تصادفىها، فوتىها.
7- واحد ترجمه و مترجمان، به منظور حضور در دادگاهها، ادارههاى مرور، بيمارستانها و مراكز مورد نياز.
8- واحد اشياى گمشده و رساندن آنها به صاحبان.
9- واحد امور مالى و حسابدارى جهت رسيدگى به كارهاى مالى كاروانها.
10- واحد منا و عرفات مخصوص ستاد مكه مكرمه.
11- واحد حمل و نقل بين شهرى.
12- واحد امور خارجه، جهت استقرار كارمندان اعزامى وزارت خارجه و بررسى مسائل ايمنى و حل مشكلات زايران.
چون اين نوشتار گنجايش تفصيل يكايك واحدهاى فوقالذكر را ندارد، به همين فهرست اكتفا مىكنيم.
با توجه به جمعيت بىشمار موسم حج، امكانات وسيع درمانگاهها و مراكز درمانى سعودى و تجهيزات آنها براى تمامى حجاج كافى نخواهد بود و بايد هر يك از كشورهاى اسلامى به نوبه خود، آنچه در توان دارند از اعزام پزشك، پرستار و فرستادن دارو و تجهيزات درمانگاهها كوتاهى نكنند.
در موسم حج بيمارستانها و درمانگاههاى اندونزى، مالزى، تركى و مصرى و ديگر كشورها را مىبينيم كه بسيار فعال عمل مىكنند.
جمهورى اسلامى ايران نيز همه ساله با اعزام تيمهاى پزشكى متخصص و پرستارهاى پرحوصله و داروهاى مورد نياز، بيمارستان و درمانگاههاى خود را براى پذيرش ايرانيان آماده مىكند و بحمداللَّه همگان اعتراف دارند كه نه تنها هيأت مجهز پزشكى ايران به درمان بيماران خود پرداخته بلكه بيماران كشورهاى ديگر به درمانگاههاى
ايران مراجعه كرده و از معالجه و داروى رايگان استفاده كردهاند و خوشحال برمىگردند.
سالهاى گذشته در موسم حج همه شاهد بودهاند كه امكانات سعودى پاسخگوى نياز تمامى حجاج كشورهاى اسلامى نبوده و با وجود تجهيزات بسيار قوى و وسيعى كه هيأت پزشكى ايران در اختيار حجاج ايران گذارده باز هم در منا و عرفات با مشكلات زيادى روبرو مىگردد.
گرمازدگى در منا، خستگى مفرط ناشى از بىخوابى شب قبل، گم كردن چادرها و سرگردان شدن زاير، نداشتن استراحت كافى و ... همگى عواملى است كه زاير را آسيبپذير مىكند.
و تيم پزشكى را بيش از حد توان، خسته مىسازد.
بنابر اين هيأت پزشكى را در منا بايد از هر جهت مجهز نمود؛ زيرا رسالت پزشكى در منا تجلّى مىكند و پايگاهى است كه به حق بلاوقفه در خدمت زاير است و در اين زمان نقش تيم پزشكى بالعيان احساس مىشود.
پس از منا مكه مكرمه به دليل شرايط خاص خود از اهميت خاصى برخوردار است و بايد مدينه منوره را در درجه سوم اهميت قرار داد.
در هر حال لزوم وجود تيم پزشكى با تجربه و با تجهيزات كامل، بر كسى پوشيده نيست و هر چه در اين زمينه سرمايهگذارى شود به جان
و سلامتى زاير كمك مىشود و ضريب اطمينان زاير در كشور بيگانه در دوره وانفسا بيشتر مىگردد.
چون مسؤولان عزيز با بيشتر مسائل حج و وظايف مهمّ خود آشنا هستند، بيان تمامى آنها ضرورت ندارد فقط توجه آقايان را به سه مسأله مهم معطوف مىداريم اميد است نكاتى كه از نظرتان مىگذرد در سالهاى متمادى بدان عمل شود و ارزش آموزشهاى علمى و راهنمايىهاى بنيادى را در عمل نشان دهيد.
قربانى افزون بر آن كه جنبه عبادى دارد، داراى بار مالى نيز هست، لذا شرايطى در فقه اسلامى براى آن در نظر گرفته شده است:
قربانى بايد سالم و بىعيب باشد و به سه جزء تقسيم گردد:
الف- سهم خود حاجى
ب- سهم فقرا
ج- قسمتى هم صدقه
«فكلوا منها وأطعِموا القانع والمُعترّ ...» (1)
«فكلوا منها وأطعموا البائسَ الفقير»(2)
«از قربانى خود بخوريد و بينوايان شديدالحال را اطعام كنيد.»
توصيه مىشود از قربانىنمودن در مسلخهاى قديم و رها كردن آن و ضايع نمودن حقوق فقرا و مستمندان سخت اجتناب گردد. و حجاج راهنمايى شوند در حدّ امكان از كشتارگاههاى تمام اتوماتيك استفاده كنند تا گوشتها به مصرف فقيران و افراد مستحق برسد (البته با رعايت تمام مسائل فقهى شيعه و مراقبت در ذبح)
تا به حال رسم بر اين بوده كه حجاج بعد از قربانى در اطراف دستشويىها و راهرو و چادرها اجتماع كنند تا سر خود را بتراشند و از احرام خارج شوند.
مأموران سعودى در نظافت دستشويىها و راهرو و چادرها براى جلب توجه زايرانِ تازه وارد، اقدامات اساسى معمول داشته ولى بعد از تقصير، نه تنها دستشويىها ديگر قابل استفاده نيست بلكه محوطه راهروها و دستشويىها بر اثر زيادى موهاى پراكنده در هر طرف، منظرهاى چندشآور و بسيار زننده و غير بهداشتى پيدا مىكند.
معلوم نيست چرا تاكنون اين وضع اسفبار، مسؤولان را تكان نداده و در مقام آن نبودهاند تا چارهاى بيانديشند و طرحى پيشنهاد كنند كه به اين وضع ناهنجار پايان دهند.
از شما مديران و دستاندركاران عزيز مىخواهيم يك پيشبند پلاستيكى تهيه كنيد و از زايران مرد بخواهيد، به هنگام تقصير از آنها استفاده كنند و موهاى خود را در آن پلاستيكها بريزند و در پايان
پلاستيك را گره زده و در سطل زباله بياندازند تا اين عمل پسنديده رايج شود و ديگر اطراف دستشويىها و راهروها آلوده و رقتبار ديده نشود.
با اجراى اين طرح، اطراف چادرها و آبريزها نظافت اوليه خود را بازمىيابد و سلامت و بهداشت حجاج تضمين مىگردد. و زايران خارجى كه از كشورهاى غربى براى حج مىآيند، مسلمانان را مورد شماتت و سرزنش قرار نمىدهند.
اميد است اين مسأله بسيار جزئى و در ضمن بسيار با اهميت از لحاظ نظافت و بهداشت، بعد از اين، مورد توجه قرار گيرد و ديگر زايرى بخود اجازه ندهد فضا و محيط را آلوده و بدمنظر كند. آرى، با يك اقدام بسيار ساده و ارزان، شخصيت و سلامتى حاجى را حفظ كنيد.
مسؤولان سعودى براى راحتى حجاج در رسيدن به جمرات، مسير آن را سقف زدهاند تا حرارت آفتاب حاجيان را نيازارد و سريع و راحت به جمرات برسند، ليكن متأسفانه برخى از كشورها، از اين راه كه «طريق المشاة» مىنامند، براى استراحت و خورد و خواب استفاده مىكنند و راه را بر آنان كه به رمى مىروند، بسيار تنگ مىسازند تا آنجا كه بسيارى از زايران مجبور مىشوند از خيابانى كه مخصوص عبور وسائل نقليه است استفاده كنند. و همين امر سبب شده كه در هر سال تعدادى از حجاج جان خود را بر اثر فشار جمعيت در لابلاى وسائل نقليه از دست بدهند، بطورى كه تلفات اين راه در روزهاى رمى جمرات بر
كسى پوشيده نيست.
اكنون كه دولت سعودى نتوانسته است در اين مورد نظمى برقرار سازد و آنان را عملًا از استفاده طريقالمشاة منع كند، توصيه مىشود ايرانيان در ساعاتى كه اهل سنت رمى نمىكنند، اقدام به رمى نمايند تا جانشان محفوظ بماند.
اهل تسنن مقيدند روز اول (دهم ذىحجه) از قبل از طلوع آفتاب تا ظهر به رمى جمرات بروند و روزهاى دوم و سوم را از ظهر تا غروب.
بنابر اين با توجه به مسأله فوق، ضرورت دارد مسؤولان كاروانها زايران خود را روز اول از ظهر تا غروب براى رمى جمرات ببرند.
و روزهاى دوم و سوم از صبح تا به ظهر.
ممكن است بيشتر زايران براى آن كه زودتر موفق به قربانى و تقصير شوند تا در نتيجه از احرام خارج گردند و به قول خود آزاد شوند، صبح روز اول به رمى جمرات بروند، مسؤولان محترم مىتوانند توانمندهاى جوان را به مسؤوليت خود آنها، صبح بفرستند ولى افراد عادى را عصر ببرند و به آنها تفهيم نمايند كه سلامتى و حفظ جانشان مقدم بر اعمال است و تأخير در اعمال لطمهاى به حج آنها نمىزند. اگر مسؤولان محترم مسائل اساسى و حياتى را از ايران بتدريج به زايران خود تعليم دهند و آنها را به خطرات و مشكلات جانى كه در پيش است واقف و آگاه كنند، مسلماً زاير تسليم مىشود و با پيروى كامل از دستورات راهنمايان اعمال خود را انجام مىدهد.
(شامل يك مقدمه و يازده عنوان)* مقدمه
سفر هيأت عاليرتبه حج ايران به عربستان.
سفر اعضاى هيأت مسكن.
سفر اعضاى تأمين مواد غذايى.
ترخيص وسائل پزشكى و دارو.
اجاره محل دفتر ستاد جده در فرودگاه.
استرداد پلاكهاى زرد وسائل نقليه.
قرارداد تغذيه زايران در فرودگاه (رفت و برگشت).
كارت تردد كارمندان فرودگاه.
تصريح و يا اجازه خاص وسائل نقليهاى كه به فرودگاه تردد مىنمايند.
آماده كردن وسائل نقليه.
بكار انداختن تلفن ستادهاى مكه مكرمه و مدينه منوره.
از آنجا كه طبق نظام فعلى، سازمان حج متعهد تهيه كليه خدمات مسافرت زايران بيتاللَّه الحرام است؛ اعم از تهيه گذرنامه، ويزا، بليط هواپيما، تعيين زمان حركت، تأمين مسكن، خوراك، حمل و نقل، درمان و پزشكى، امور رفاهى و ديگر مسائل وابسته، لذا ما مصمم هستيم تا با استفاده از تجارب و مشاهدات عينى خود در دفتر نمايندگى، وظايف مسؤولين را در خارج، يكايك متذكر شويم.
امور مقدماتى كه در ايران انجام مىپذيرد، در اين نوشتار مورد بحث ما نيست، بلكه فقط بر آنيم تا به تفصيل كارهايى را كه در عربستان انجام مىپذيرد و يا اطلاعات لازمى را كه مسؤولين بايد از آن مطلع باشند، بيان كنيم اميد آن كه مسؤولين محترم با درايت كامل، و داشتن اطلاعات لازم، مبتنى بر عملكردهاى گذشته، بتوانند وظايف محوله را به خوبى انجام دهند.
نخست ضرورتها را به اختصار بررسى مىكنيم تا به سهولت بتوان به نتيجه مطلوب دست يابيم.
با توجه به اين كه عمره از ماه ربيعالأول شروع مىشود و با پايان يافتن ماه شعبان پايان مىپذيرد، كارگزاران عمره بناچار بايد حداقل در ماه صفر مقدمات سه اصل اساسى را بشرح زير فراهم كنند:
مناسبترين وقت جهت بازديد اماكن و دستيافتن بر مايحتاج مسكن و امضاى قرارداد اجاره، ماه صفر مىباشد. و حداقل دو نفر جهت يافتن ساختمانهاى مناسب و اجاره آن، در ماه صفر بايد در عربستان حضور داشته باشند.
تجربه سالهاى گذشته در مورد تغذيه و سوابق تلخ واگذارى تغذيه به صاحبان هتل و يا اشخاص ديگر، سازمان را بر آن داشت كه تغذيه را به عهده گرفته و خود مسؤول آن باشد. پس بايد در بهترين و مناسبترين زمان (ماه صفر) قراردادهاى خريد جنس را با شركتهاى وارد كننده دست اول امضا نمود (جنس بهتر، قيمت مناسبتر، شرائط سهلتر).
بديهى است از طريق آگهى و ارسال دعوتنامه، بايد شركتهاى اصلى وارد كننده اجناس مورد نياز را، به منظور شركت در مناقصه و عرضه كالاى خود در وقت مناسب دعوت نمود و پس از عقد قرارداد، كالاى مورد نياز را به انبارهاى مكه مكرمه و مدينه منوره منتقل ساخت.
حمل و نقل مسألهاى است كه با جان و سلامتى افراد در ارتباط است، از اين رو اهتمام به اين اصل از ويژگى خاصى برخوردار است كه
نمىتوان صرفه اقتصادى را ملحوظ داشت و نسبت به آن سهلانگارى نمود.
مسافرى كه تا رسيدن به فرودگاه مهرآباد و يا به فرودگاه شهر خود، مشكلاتى را تحمّل نموده و حدود سه ساعت طول راه را تا جده پشتسر گذاشته و پس از رسيدن به فرودگاه جده ساعاتى را در سالن گمرك گذرانده و اكنون مىخواهد با استقرار در اتوبوس، آرامش از دست رفته خود را باز يابد و با كمال اطمينان و آرامش به مقصد برسد، بديهى است انتخاب وسيله حمل و نقل داراى اهميت خاصى است؛ صندليها بايد نرم و با فاصله باشد. اتوبوس از لحاظ شرايط ايمنى (استحكام، راننده مسلّط، شركت معتبر، مدل جديد و ...) بايد سلامتى مسافر را تضمين كند.
با آن كه شركتهاى پيشنهاد دهنده بسيارند ولى مأمور آگاه و مطلعِ سازمان، بهترين شركت را برمىگزيند و راحتى و سلامتى جان هموطنان خود را بيمه مىكند.
اينها مسائلى است كه بايد در فرصت كافى و در زمان مناسب، دور از جنجال مسافر، آماده گردد. پس حداقل يك ماه قبل از ورود زائر، مقدمات ضرورى ياد شده، بايد توسط نيروهاى متخصص حاضر در عربستان، آماده گردد.
از آنجا كه تغذيه بر عهده سازمان حج است، بايد براى تحويل
جنس از انبار و خريد يخ و سبزى و ميوههاى روز از بازار، يك وانت در اختيار هر يك از هتلهائيكه اجاره مىشود قرار گيرد.
و نيز با توجه به اين كه تجهيزات پزشكى و پزشكهاى اعزامى و داروهاى موجود (كه اين هم خود بايد يكى از اصول بشمار آيد) پاسخگوى كليه نيازهاى زايران نمىباشد و چه بسيار بيمارانى كه بايد سريع به بيمارستانهاى سعودى منتقل گردند. لذا قبل از استقرار زاير، نيروهاى خاصى بايد وسائل نقليه را از پاركينگها خارج كنند و بعد از تعميرات لازم، آنها را آماده شده در اختيار مسؤولان هتلها بگذارند.
زاير از آغاز ورود به سالن فرودگاه عربستان، براى كارگزاران عمليات عمره به انحاى مختلف مسائلى ايجاد مىكند بطور مثال:
1- زاير بدون ويزا و يا با ويزاى پايان يافته وارد فرودگاه مىشود و پليس او را نگه مىدارد.
2- زاير را به خاطر تشابه اسمى، در فرودگاه متوقّف مىكنند.
3- تعدادى زاير بخاطر داشتن مواد مخدر، در فرودگاه توقيف مىشوند.
4- زايرانى در فرودگاه بيمار مىشوند كه بايد آنان را به درمانگاه و يا بيمارستان منتقل نمود.
5- وسايل و اثاث زاير به فرودگاه نمىرسد.
6- شخصيتهايى وارد مىشوند كه بايد از آنها استقبال نمود.
7- در بين راه، گاهى دچار حادثه مىشوند كه بايد حضور داشت.
8- زاير پس از رسيدن به مقصد در شهرهاى مكه مكرمه و مدينه منوره، معمولًا با اين مشكلات كم و بيش مواجه مىشود؛ تصادف مىكند. بيمار مىشود. به خاطر نداشتن گذرنامه، پليس او را توقيف مىكند. به خاطر داشتن دلار تقلبى دستگير مىشود. در بين راه گذرنامه خود را گم مىكند و تقاضاى صدور برگ عبور دارد. پول خود را گم مىكند. وسائلش در بين راه گم مىشود. در هتل به پول و طلاى او دستبرد مىزنند. از خدمه هتل شاكى است و ...
9- برخى از تصادفيها و يا بيماران مسن، منجر به فوت مىشوند و خانوادههاى آنها مصرند كه جنازه آنها به ايران فرستاده شود و اين خود مصيبتى است بزرگ كه هفتخان رستم را بايد طى نمود!
10- زاير از مديرش، از تغذيهاش، از مسكنش و ... شكايت دارد و ملجأ و پناهگاهى را مىطلبد تا با بيان مسائل، عقده دل باز كند و راحت شود و صدها مشكل ناخوانده و پيشبينى نشده ديگر، كه هيچگونه شباهتى باهم ندارند و هر مسألهاى، براى خود رنگ خاصى دارد و بايد نيروهاى مجرب، با درايت به نحو مطلوب به حل و فصل آنها بپردازد.
آنچه كه بيان شد، در مورد زاير بود، مشكلات ديگرى در برابر
مسؤولان برگزار كننده عمره وجود دارد كه اگر نگوييم مهمتر از مسائل ياد شده است، دست كمى از آنها ندارد.
و آن مسائل عبارتند از:
1- اعزام سريع برخى از مديران، معاونان، آشپزها و كارمندان به دلايل مختلف از قبيل (عدم صلاحيت اخلاقى، بيمارى، ضرورتهاى خانوادگى، عدم توانايى كار و امثال آن).
2- اختلافات ناشى از برخورد مديران ايرانى با مسؤولان هتلهاى عربستان.
3- عدم تعهد صاحبان هتل به التزامات خود و شكايت مديران و زايران از آنها، و يا شكايت زايران از عدم امكانات كافى هتلها و نواقص موجود.
4- در صورت لزوم، تعطيل يك هتل و اجاره كردن هتل ديگر و انتقال زايران به محل جديد مناسب.
5- عدم تعهد صاحبان شركت حمل و نقل به وظايف محوّله و شكايت زايران از سرعت، سبقت، عدم توقف در ايستگاه مورد نظر، رعايت نكردن شؤون و حيثيت زايران، عدم حضور اتوبوسها در موقع مقرر (چه براى بردن زاير به مزارات و يا بردن به فرودگاه) و امثال آن.
6- فاسد بودن برخى از مواد غذايى به هنگام تحويل در طول مدت و يا تغيير كيفيت آنها.
7- بررسى محاسبات و فاكتورهاى رسيده و تطبيق قيمتهاى
مندرج در فاكتور با قراردادها و ديگر مسائل مشابه.
1- داروهاى ارسالى بايد از گمرك ترخيص گردد.
2- ترخيص تجهيزات پزشكى و ملاقاتهاى متعدد با مسؤولان وزارت بهدارى در جهت فراهم كردن تسهيلات و امكانات، ضرورت دارد.
3- كالاهاى ضرورى كاروانها را بايد ترخيص كرد.
4- نظارت بر حمل به موقعِ مواد غذايى به انبارهاى مكه و مدينه طبق جدول و اطمينمان بر مطابقت مواد با قرارداد.
5- گفتگو و مكاتبه با اداره مخابرات براى وصل تلفنها، تلكس و فاكس.
6- مذاكره با وزارت كشور و امراى مكه مكرمه و مدينه منوره، در مورد مسائل امنيتى.
7- با امن مطار، بايد در مورد دريافت تصاريح دخول افراد و وسائل نقليه به محوطه فرودگاه مكاتبه شود.
8- ستادهاى مكه مكرمه، مدينه منوره، جده و بعثه مقام معظم رهبرى را بايد تجهيز كرد و وسائل لازم را در وقت مناسب خريدارى و تهيه نمود.
1- بايد بر انبارهاى اثاثيه، مواد غذايى اضافى، پاركينگ وسائل نقليه نظارت داشت.
2- بدهىهاى تجّارِ مواد غذايى بايد پرداخت گردد و مواد اضافى طبق قرارداد مرجوع شود (تسويه كلّى)
3- مواد غذايى اضافى بايد در مكانهاى مناسب، جهت استفاده دوران عمره، بطور فنى و دقيق نگهدارى شود.
4- وسايل موجود در انبارهاى مكه مكرمه و مدينه منوره و وسائل نقليه را بايد بيمه نمود.
5- آبونمان تلفنها، فاكس و تلكس دوران حج را بايد در مكه مكرمه و مدينه منوره پرداخت كرد.
1- بايد با مكاتبه و ملاقاتهاى حضورى، وقت ملاقات را به طور دقيق تعيين نمود و به تهران اطلاع داد.
2- استقبال و پذيرايى از هيأت شروع مىشود و بايد وسيله اياب و ذهاب را براى هريك از اعضا آماده نمود.
3- در مورد ملاقاتهاى خصوصى اعضاى هيأت با همپايههاى خود، بايد برنامهريزى شود.
4- قراردادهاى «النقابه العامه للسيارات»، «مكتب الوكلاء الموحد» و «مؤسسه مطوفين» بايد تجديد و امضا شود.
5- پس از رفتن هيأت، كليه قراردادها بايد تا مرحله نهايى پيگيرى شود تا براى زمان حج قابل اجرا گردد.
6- مقدمات سفر هيأت اجاره منازل مكه مكرمه و مدينه منوره و استقرار آنها در ماههاى رجب و شعبان، بايد فراهم شود.
7- مقدمات آگهى مناقصه خريد مواد غذايى موسم حج و دعوت از تجار و گرفتن نمونه در ماه شعبان بايد انجام پذيرد.
8- مقدمات طرح قربانى در مسلخ جديد و امضاى قرارداد با مسؤولان بانك اسلامى.
ابتدا سازمان حج و زيارت، اسامى هيأت شركت كننده را همراه با عناوين آنها به وزارت خارجه مىفرستد و زمان اعزام را مشخص مىكند.
مديريت كل خليج وزارت خارجه گذرنامههاى هيأت را جهت اخذ ويزا به سفارت عربستان در تهران ارسال مىدارد. سفارت قبل از دادن ويزا، از وزارت خارجه عربستان كسب تكليف مىكند و پس از هماهنگىهاى لازم با وزير حج در مورد تاريخ ملاقات، به هيأت ويزا مىدهد.
روابط عمومى سازمان، تاريخ تعيين شده را به دفتر نمايندگى در جده ابلاغ مىنمايد، دفتر نمايندگى سركنسولگرى جده را مطلع مىكند تا جهت ورود هيأت از سالن تشريفات مكاتبات لازم را انجام دهد. و نيز به سفارت ايران در رياض، تاريخ ورود هيأت گزارش داده مىشود تا در سالن تشريفات هنگام ورود هيأت سفير جمهورى اسلامى ايران در عربستان حضور يابد و در جلسات هم معمولًا سفير ايران شركت مىكند.
سركنسولگرى افزون بر آگاه ساختن مسؤولان تشريفات وزارت خارجه، جهت همآهنگ نمودن سالن تشريفات، ورود هيأت را به مسؤولان وزارت حج اطلاع مىدهد تا نمايندگان وزير حج در فرودگاه از آقايان استقبال كنند.
هيأت در برخى از ملاقاتها به خاطر ضرورت و اهميت ملاقات، با پرواز خصوصى به جده وارد مىشوند. در اين صورت پروازهاى خصوصى كشورها فقط در فرودگاهى در كنار فرودگاه سعودى بنام (عربسكو) به زمين مىنشيند و اعضاى هيأت از آن سالن وارد و يا خارج مىشوند. اما اگر با پروازهاى عمومى به عربستان وارد شوند، ميهمانان را از سالن تنفيذى (سالن تشريفات) طبقه اول فرودگاه داخلى سعودى استقبال مىكنند.
پس از استقبال آقايان، اعضاى هيأت را به قصرالمؤتمرات (لب دريا به نام كورنيش) مىبرند و آنجا پذيرايى مىكنند. هيأت در طول مدت اقامت خود، ميهمان كشور عربستان سعودى است.
و در پايان مراسم، اعضاى هيأت را به مكه مكرمه و مدينه منوره
مىبرند. در مدينه يا در «قصرالأخضر» و يا در «هتل روبرى» (در خيابان اباذر) و در مكه مكرمه در «قصر الضيافه» نزديك باب عبدالعزيز پذيرايى مىكنند. و بديهى است در پايان، از همان سالن بدرقه مىشوند.
هنگام ملاقات هيأت با هيأت سعودى، از طرف رئيس هيأت، كه هميشه رئيس سازمان حج مىباشد، هداياى محلى (شامل كلاماللَّه مجيد نفيس همراه با قاب خاتم، انگشتر فيروزه، پسته اعلا، تسبيح شامقصود و غيره) به وزير حج و معاونان و برخى از مسؤولان داده مىشود، آنها هم متقابلًا به احترام ورود هيأت، در يكى از هتلهاى مجلل جده، هيأت را به ناهار و يا شام دعوت مىكنند و در پايان به هريك از اعضا يك جلد كلاماللَّه مجيد نفيس اهدا مىگردد.
پيشتر كه امور حج و اوقاف در يك وزارتخانه متمركز بود، وزير حج علاوه بر اهداى قرآن، يك قطعه از پرده كعبه نيز هديه مىداد ولى پس از جدا شدن امور مساجد و اوقاف از وزارت حج، فقط به اهداى يك جلد كلاماللَّه مجيد اكتفا مىشود.
هيأت معمولًا از افراد زير انتخاب مىگردند:
1- رئيس سازمان حج و زيارت.
2- معاونت سازمان حج و زيارت در مسأله حمل و نقل.
3- معاونت سازمان در مسأله منا، عرفات و چادرها.
4- مسؤول اسكان و اجاره منازل مكه مكرمه.
5- ذيحساب سازمان.
6- معاونت وزارت بهدارى، كه قاعدتاً رئيس هيأت پزشكى حج هم مىباشد.
7- معاونت وزارت پست و تلگراف و تلفن.
8- معاونت (مدير كل هما) (عمليات پرواز).
9- مترجم.
10- گزارشنويس (تهيه كننده صورت جلسات).
در عربستان، سفير، سركنسول و سرپرست دفتر نمايندگى به هيأت ملحق مىشوند.
1- وزير حج و معاونين اجرايى او.
2- معاونت وزارت بهدارى.
3- معاونت وزارت پست و تلفن در شؤون مخابرات.
4- رئيس مكتب الوكلاى موحد.
5- رئيس النقابه العامّه للسيارات؛ يعنى سنديكاى ماشين داران.
6- رئيس مؤسسه مطوفين ايرانى كه معمولًا هر دو سال يكبار عوض مىشود.
7- مسؤول مؤسسه ادلاء در مدينه منوره.
8- گزارش نويس.
پس از معرفى اعضاى هر يك از طرفين متقابل و تعارفات متداوله، رئيس هيأت ايرانى، هريك از مسائل مورد نياز را؛ از قبيل پزشكى، ترخيص دارو و وسائل پزشكى، ايجاد بيمارستان، درمانگاه در منا و عرفات، مسأله پروازها، اجازه ورود هواپيما، مشكلات مسأله پرواز و تسهيلاتى كه سعودىها بايد فراهم كنند عنوان مىكند.
در زمينه مخابرات، اختصاص دادن تلفنهاى اضافى، پيجر، تلكس و ارتباطهاى لازم، مورد بحث قرار مىگيرد. مسأله مقررات دست و پاگير اجاره منازل، بيشتر وقت جلسات را مىگيرد. درباره وارد كردن مواد غذايى از ايران و يا كشورهاى ديگر نيز بحث مىشود.
در صورت نياز به وسايط نقليه جديد، از وزير خواسته مىشود كه به مسؤولان ذىربط بنويسد تا آنان اجازه دهند وسايل نقليه مورد نياز خريدارى گردد.
مسأله گرفتن گذرنامه حاجى و نگهدارى آن در مؤسسه مطوّفين هنوز بين طرفين حل نشده است و به دليل آن كه حجاج ساير كشورها بعد از اداى مناسك حج، به دلايل مختلف، تماماً به كشورهاى خود برنمىگردند و بدون مجوز در عربستان مىمانند (و انگيزه ماندن براى آنها زياد است).
وزارت كشور به اجبار قوانينى وضع نموده كه گذرنامه همراه حاجى نماند تا به راحتى بتوانند متخلفين را دستگير و به كشور خود برگردانند و با وضع قوانينى چند، سعى كرده گذرنامه از حاجى جدا شود
و فقط در فرودگاه هنگام سوار شدن و بازگشت به وطنش، به او مسترد گردد.
گرچه اين مسأله از نظر وزارت كشور عربستان، حايز اهميت مىباشد، ليكن براى حملهدارها و مسؤولان سازمان حج، مشكلاتى به وجود مىآورد كه صد در صد ترجيح مىدهند گذرنامهها همراه خود مديران باشد. زيرا براى گرفتن اتوبوس و حركت به مدينه منوره براى افراد مدينه بعد، به مراتب از لحاظ صرفهجويى وقت و مفقود نشدن گذرنامه و جلوگيرى از ازدحام بيش از حد در مؤسسه مطوفين، مصلحت ايجاب مىكند گذرنامه در اختيار حملهدار باشد.
وزارت كشور به وزارت حج دستور داده كه به محض ورود كاروانها به مدينه منوره و يا مكه مكرمه، گذرنامهها را تحويل بگيرند و به آنان رسيد بدهند.
مشكل جمع شدن گذرنامهها در مؤسسه مطوّفين و مفقود شدن آنها و مسأله پس دادن به موقعِ گذرنامهها، مسألهاى است كه مرتب با وزير حج صحبت مىشود ولى چون به جهات امنيتى، وزارت كشور در اين مسأله مداخله مستقيم دارد، هنوز اين قضيه حل نشده است و بيشتر وقت جلسه به اين امر اختصاص مىيابد.
مسأله ديگرى كه در جلسه وزير، بسيار مورد بحث و گفتگو قرار مىگيرد، حمل و نقل و مشكلات منا و عرفات و مشعرالحرام است.
عمده مسائلى كه با وزير مطرح مىشود دو گونه است:
الف- مسائل خصوصى حجاج ايران در عربستان؛ اعم از مسكن،
تغذيه، حمل و نقل، امداد و غيره.
ب- مسائل كلى حجاج (اعم از ايرانى و غير ايرانى)
از قبيل: بهداشتِ محيط و رعايت مسائل بهداشتى، اشغال نكردن طريق «مشاة» جهت استراحت، امنيت حرمين شريفين، مبارزه با سارقين حرفهاى بينالمللى، آگاهى دادن به زايران در زمينههاى مختلف، ايجاد نظم و رعايت مقررات رانندگى، درك مشعرالحرام در وقت مناسب، گم نشدن در منا و رسيدن به چادرها در كمال سلامتى و ايمنى، بحث پيرامون وظايف مؤسسه مطوفين، هشيار كردن مسؤولان از درگيريهاى مأموران ارشاد سعودى در حرمين شريفين (زيرا با تعصب خاص عمل مىكنند و به ضرب و شتم و حبس كردن مردم بىگناه منتهى مىشود).
مسأله ديگرى كه بيان آن حايز اهميت است و علّت همراه آوردن مسؤولان وزارت بهدارى، مخابرات و هواپيمايى را روشن مىكند اين است كه در پايان جلسه، هريك از مسؤولان در رشتههاى خود با همتاى عربستانى جلساتى منعقد كرده و مسائل فيمابين را بطور دقيق و روشن، مورد بحث قرار مىدهند و به صورت مكتوب درمىآورند و آن را امضا مىكنند تا در زمان حج مشكلى پيش نيايد و جاى ابهامى وجود نداشته باشد.
حتى در مورد حمل و نقل بين شهرها و مشاعر مقدسه، با مكتب الوكلاء و مؤسسه مطوفين جلسات متعددى تشكيل مىشود.
نخست اشارهاى كوتاه و گذرا به مسأله اسكان زمان حج مىكنيم تا بيشتر به لزوم سفر اعضاى مسكن در ماههاى رجب و شعبان واقف گرديم.
با توجه به اين مسأله كه در زمان حج از كشورهاى مختلف اسلامى و حتى از خود عربستان، زايران جهت اداى مناسك حج به اين سرزمين سرازير مىشوند و محلهاى نزديك به حرم به سرعت اجاره مىشود و قيمتهاى اجاره، سرسامآور افزايش مىيابد و ديگر محلى براى سكونت يك ميليون زايرى كه از كشورهاى اسلامى به اين بلد مقدس وارد مىشوند باقى نمىماند، سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى ايران كه در كليه مسائل حج، بين كشورهاى اسلامى برگزاركننده حج نمونه و شاخص مىباشد، بايد در مسأله تهيه مسكن هم نمونه باشد و در وقت مناسب، مسكن مورد نياز را اجاره نمايد.
بسيار مناسب است قبل از ورود به بحث مسكن، به كيفيت مسكن ساير كشورها اشارهاى شود:
1- برخى از كشورها؛ مانند سوريه، به دليل مشكلات ارزى، هرگز تهيه مسكن را به عهده نمىگيرند و دولت فقط مقدمات سفر حج داوطلبان را فراهم مىكند و پيدا كردن مسكن مناسب و اجاره آن بر عهده خود زاير مىباشد، به اين ترتيب كه دستههاى مختلف پس از ورود به عربستان در شهرهاى مدينه منوره و مكه مكرمه متناسب با ذوق و امكانات مالى خود به تهيه اجاره مسكن اقدام مىنمايند.
2- برخى كشورها چون كويت، زايران را بين مديران كاروان، كه از قبل شناسايى و مجاز اعلام شدهاند، تقسيم مىكنند و اين حملهدارها هستند كه متناسب با پولى كه از زاير دريافت كردهاند، قبل از آوردن حاجيان خود محل مورد نظر را اجاره مىكنند.
3- اكثر كشورها به دليل آن كه: اولًا تغذيه بر عهده زاير است و محلهاى استيجارى به داشتن آشپزخانه، انبار، محل ظرفشويى مجهز، امكانات غذاخورى نيازى ندارد و ثانياً زايران اين كشورها چون اهل تسنن هستند و مقيدند نمازهاى پنجگانه خود را در مسجدالحرام و مسجدالنبى بجا آورند، مسؤولانشان سعى مىكنند محلهاى استيجارى، نزديك به حرم باشد و اگر هم ناگزير قدرى دور از حرم اجاره شود، حتماً وسيله نقليه (اتوبوس) براى اياب و ذهاب آنها تهيه مىكنند.
اين گروه به كيفيت مسكن مقيد نيستند و تنها به نزديك بودن آن اهميت مىدهند تا بتوانند نمازهاى پنجگانه را با جماعت در حرم بجا آورند. با توجه به واگذارى تغذيه به زاير و عدم تقيد به شرايط خاص و استفاده از تختهاى خواب دو طبقه و بهرهگيرى از حداكثر فضاى هر اتاق، به راحتى به محلهاى مناسب خود دست يافته و آن را اجاره مىكنند.
اما ايران به دليل تعهد تغذيه زاير و مجهّز بودن ساختمان به كليه امكانات طبخ غذا و مقدمات و تبعات جنبى آن و عدم استفاده از تختهاى دو طبقه، نمىتواند در محلهاى نزديك حرم به ساختمانهاى مورد نظر خود دست يابد، از اين رو ناگزير است به دور از
حرم، از يك شعاع خاص به بعد، در محلهاى مناسبى (با رعايت نو و سالم بودن عمارت و نيز بهداشتى بودن آن و جمع بودن همه شرايط مورد نظر) به اجاره مسكنِ مورد نياز، اقدام نمايد.
بر اين اساس، اين كار فرصت و زمان كافى مىطلبد تا خانههاى پيشنهادى را بازرسى و بد را از خوب جدا كنند و ساختمانهاى واجد شرايط را بيابند و اجاره نمايند.
ماه مبارك رمضان ماه عبادت است و كارها عملًا تعطيل مىگردد و از 25 رمضان تا 10 شوال تعطيل سالانه مىباشد و در نيمه دوم شوال هم تهيه مسكن مشكل است، چون با گستردگى كار و محدوديّت زمان، برنامه به نحو مطلوب انجام نمىپذيرد و از طرفى در ماه ذيقعده هم بايد برنامه توزيع خانهها بين كاروانها انجام پذيرد و زمان اجاره نيست.
بنابر اين، بايد در ماههاى رجب و شعبان تمامى مسكن مورد نياز اجاره شود و بين كاروانها از طريق قرعه توزيع گردد.
همه ساله در نيمه دوم جمادىالثانى، پس از آمد و رفت هيأت ايرانى، اسامى هيأت مسكن مكه مكرمه و مدينه منوره به وزارت حج و سفارت عربستان در ايران تسليم مىگردد تا با دادن ويزا به اعضا بتوانند در اوائل رجب دفاتر كار خود را بگشايند و به وظايف خود عمل نمايند.
بديهى است تعداد اعضاى مسكن مكه مكرمه دو برابر اعضاى مسكن مدينه منوره مىباشد چون در زمان معين تمام حجاج بايد در مكه مكرمه حضور به هم رسانند، در حالى كه از ساختمانهاى مدينه
منوره چندين نوبت استفاده مىشود.
تعقيب كليه مسائل مربوط به سفر هيأت اجاره مسكن، بر عهده دفتر نمايندگى است.
يكى از ويژگيهاى سازمان حج و زيارت ايران كه آن را از تمامى كشورهاى اسلامى ممتاز ساخته، تغذيه زاير است؛ اعم از مكه مكرمه، مدينه منوره و منا و عرفات.
كشورهاى اسلامى مسأله خوراك زاير را به خود زاير سپردهاند و به هيچ وجه خود را گرفتار و درگير مسائل خوراك زاير نكردهاند و از اين جهت تعداد عوامل خدماتى آنها در مقايسه با ايران بسيار ناچيز است.
كشور اندونزى با داشتن 160 هزار زاير (در حج 1414) براى هر پرواز يك رئيس تعيين مىكند و چون تغذيه ندارند، به آشپز، ظرفشوى، آبدارچى، خدمه، كدبانو، معاون، آشپزخانه مجهّز، انبار، وانت جهت تحويل بار، و در طول سال انبار جهت نگهدارى وسائل، بيمه كردن آنها، حارس و هيأت نياز پيدا نمىكنند.
گذشته از اينها، هيأتى نيز جهت خريد مواد غذايى از طريق مناقصه به عربستان نمىفرستند و بالطبع بازرسان و سرباز رسانى هم جهت كنترل مديران و مواد غذايى و غذاهاى طبخ شده ندارند و در نتيجه مسؤولان بهداشت هم براى آنان نقشى نخواهند داشت.
در هر حال، سالهاى پيش، رسم بر اين بود كه مسؤول خريد مواد غذايى، به همراه يك مترجم و يك حسابدار در ماههاى شعبان، رمضان و احياناً شوال به عربستان مىآمدند و به تجارتخانههاى مختلف و فروشندگان مواد غذايى دست اول، مراجعه نموده و اجناس مورد نياز را خريدارى مىكردند و طبق جدول زمانبندى شده نسبتاً دقيق، از تجار مىخواستند تا اجناس خريدارى شده را به انبارهاى آنها در شهرهاى مكه مكرمه و مدينه منوره منتقل كنند، لذا جهت توزيع مواد خشك در شهرهاى مكه و مدينه انبارهاى بزرگ اجاره مىكردند و هيأت توزيع مواد غذايى در هر يك از اين دو شهر مستقر مىشدند.
مجموع اين دو هيأت، حدود يكصد و پنجاه نفر بودند و همچنين براى مواد گوشتى و اجناسى كه بايد در سردخانه نگهدارى شود، سردخانهاى مجهّز اجاره مىكردند و افرادى را بر آن مىگماردند. تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل.
اما سرانجام اين روش منسوخ شد و با اجراى طرحهاى مختلف، سازمان حج بر آن شد آن نظام را بكلى دگرگون كند و نظامى جديد، جايگزين نمايد تا ضريب اطمينان در تهيه جنس بهتر و ارزانتر، بيشتر گردد.
روش جديد از سال 71 به صورت آزمايشى آغاز شد (سال 70 به خاطر نداشتن فرصت كافى براى اجراى طرح جديد، طبق همان سبك سالهاى پيش از قطع رابطه، عمل شد)
در سالهاى 67، 68 و 69 كه رابطه سياسى ايران و عربستان قطع
گرديد، مجال انديشه و طرح جديد نبود و هيچيك از مسؤولان نمىدانستند چه وقت رابطه برقرار مىشود تا بتوانند طرحى جديد در مورد مسائل حج پيشنهاد كنند و به مرحله اجرا بگذارند.
در فروردين سال 1370 كه رابطه سياسى بين ايران و عربستان مجدداً برقرار شد، فقط مسؤولان مىتوانستند برنامهاى را كه در مدت سه سال زير و رو شده و مشكلات فراوانى از آن بجاى مانده و آنان را با انبوه مسائلى بغرنج مواجه ساخته، نظم دهند و راهها را هموار كنند. از اين رو براى اجراى طرحى نو، مطلقا مجالى نبود و فقط بر آن بودند كه حداقل بتوانند حج را مطابق سالهاى پيشين برگزار كنند و 120 هزار زاير را روانه بيتاللَّه الحرام نمايند.
ستاد مسكن با وقت اندكى كه داشت، هم بايد منزل حجاج خود را اجاره مىكرد و هم خانههايى كه براى چند سال اجاره كرده بودند و اجاره آنها پرداخت نشده بود، به نحوى فيصله مىداد و همچنين وسائل كاروانها با گذشت سه سال در انبارهايى كه نه اجاره آنها پرداخت شده و نه قدرت سركشى به آنها را داشتند معلوم است كه در چه وضعى قرار داشت و بايد با فرصت و حوصله، كمبودها و كاستىها و كسرىها تأمين مىشد و با صاحبان انبار به نحوى كنار مىآمدند.
البته اكنون در مقام بيان مشكلات بعد از قطع رابطه نيستيم ولى با اين مقدمه كوتاه مىخواهيم جلو هر گونه پيشنهاد و اعتراض را بگيريم و با صراحت بگوييم: بعد از قطع رابطه، چارهاى جز دنبال كردن مسائل حج، مطابق سالهاى قبل از قطع رابطه، نبود. بنابر اين مسأله تغذيه زاير
و تهيه مواد غذايى و گرفتن انبار و سردخانه و آوردن عوامل خدماتى به عنوان «ستاد تغذيه» در شهرهاى مكه مكرمه و مدينه منوره طبق سالهاى پيش عمل شد. اما از سال 1371 وضع تا حدّى تغيير كرد.
در سال 71 با يك شركت خصوصى قراردادى امضا شد كه مواد غذايى را تهيه كند و با عوامل خدماتى خودش در انبارها و سردخانههايى كه با نظارت سازمان اجاره مىكند در اختيار مديران كاروانها بگذارد. اين طرح به عنوان «پيش درآمدى بر تغيير نظام پيشين» لازم و ضرورى بود ولى اشكالاتى در بر داشت كه سبب شد مسؤولان سازمان حج با توجه به آن اشكالات، زمينه را براى سال 1372 بطور كامل آماده كنند و از هر لحاظ طرح را كامل نمايند.
در سال 72 هيچ قراردادى با كسى امضا نشد و در عوض گروهى به سرپرستى مدير كلّ امور رفاه جهت خريد مواد غذايى در ماه شعبان به جدّه آمدند.
البته قبل از عزيمت آقايان، دفتر نمايندگى كلّيه تجار دست اول را شناسايى كرد و آنها را دعوت به شركت در مناقصه نمود و جدول مواد غذايى مورد نياز را با خصوصيات و مقدار هر يك، براى آنها از طريق فاكس فرستاد.
لازم به يادآورى است كه در اين سال قسمت عمده مواد غذايى را شركت «ابا روزينى» برنده شد.
شركت مذكور با كمك عوامل خدماتى خويش در شهرهاى مكه و مدينه مواد خشك و گوشتى را توزيع كرد و بايد پذيرفت كه اين طرح
نسبت به سال 71 كه سال آزمايشى در تغيير نظام توزيع مواد غذايى بود نسبتاً با موفقيت اجرا گرديد.
اما براى سال 73 بر اثر تجارب به دست آمده در سالهاى 71 و مخصوصاً 72، هيأت در ماه شعبان به جده آمد. در اين سال ابتدا در روزنامه «المدينه» صفحه چهار، آگهى سازمان درج گرديد، در نتيجه قيمتها بهتر و مناسبتر از سال قبل عمل شد و مراكز توزيع به عهده خود فروشندگان واگذار گرديد و ديگر سازمان در مقام تهيه انبار و سردخانه و گرفتن نيروى انسانى نبود.
به جرأت مىتوان گفت كه با استفاده از تجارب گذشته، طرحى كه از سال 73 به اجرا گذاشته شد، تا كنون موفقترين طرح تهيه مواد غذايى است؛ زيرا تجربه نشان داد كه سازمان نبايد امكانات و اختيارات خود را دربست به فرد يا مؤسسهاى واگذار كند و در مقام عمل و روبرو شدن با مشكلات و كاستيها، راه فرار نداشته باشد و مجبور شود كاستيها وتلخىهارا تحمل كرده و راهى براى تأمين رضايت زايران نداشته باشد.
و در اين صورت با در اختيار داشتن كليه امكانات، به نحو احسن خريد مىكند. خرج مىكند و با رضايت كامل زاير، كار را به گردش درمىآورد و بحمداللَّه سال 73 به بعد مزايا برخوردار بود و اميد است در سالهاى آينده بهتر و عالىتر برگزار گردد.
هيأت پزشكى جمهورى اسلامى ايران همه ساله بر حسب تعداد
زايرى كه به عربستان مىآيد، دارو از ايران به عربستان مىآورد؛ زيرا قيمت دارو در عربستان نسبت به ايران فوقالعاده گران است و مصلحت ايجاب مىكند كه داروى مورد نياز در درمانگاهها و بيمارستانهاى خود را با كسب موافقت قبلى از مقامات سعودى، به جده و از آنجا به انبارهاى مكه مكرمه و مدينه منوره انتقال دهد.
در اين راستا در ماه جمادى الثانى مسأله انتقال دارو مطرح مىشود و مقامات وزارت بهدارى از هيأت عالىرتبه حج ايران مىخواهند كه صورت داروى مورد نياز، با اوصاف لازم را رسماً به مسؤولان وزارت بهدارى عربستان تسليم نمايند تا پس از مطالعه و بررسى، به گمرك اعلام كنند كه ورود اين اقلام دارو از طرف ايران به عربستان بلامانع است.
آنچه تاكنون گفته شد، همه ساله عمل شده است و در ماه شوال با يك يا دو پرواز خاص (هواپيماى بارى) داروهاى لازم به عربستان منتقل مىگردد و هيأت پزشكى نيز در ماه شوال، كارمندان فنى مورد نياز را از طريق سوريه به جده اعزام مىكند. گروه با استقرار در ستاد جده و استفاده از امكانات دفتر نمايندگى و سركنسولگرى، به ترخيص داروها و انتقال آنها به انبارهاى مكه مكرمه و مدينه منوره اقدام مىكنند. البته بعضى از سالها علاوه بر دارو، نياز به تهيه بعضى از وسائل پزشكى دارند و به جاى آن كه از ايران وارد كنند از شركتهاى بزرگ فروشنده در خارج، خريدارى مىكنند و ارز آن از طريق دفتر نمايندگى به شركت مورد نظر حواله مىشود.
آنها هم پس از دريافت دستور، اجناس خريدارى شده را به آدرس جدّه، هيأت پزشكى سازمان حج حمل مىكنند و پس از رسيد حواله، كارمندان هيأت پزشكى با كمك اعضاى دفتر نمايندگى نسبت به ترخيص آن اقدام مىنمايند.
گفتنى است كه طبق معمول بايد حقوق گمركى اينگونه اجناس پرداخت گردد ولى چون اين اجناس جهت تجارت و فروش و كسب درآمد نيست و تنها براى استفاده عموم به صورت رايگان توزيع مىشود گمرك اوراق خاصى را به نماينده هيأت پزشكى مبنى بر «اعفاء» پرداخت ماليات مىدهد و با كمك سركنسولگرى و امضا و مهر سركنسولگرى، آن را تكميل مىنمايد و سپس سركنسولگرى آن را به سفارت در رياض مىدهد و آنها به وزارت خارجه ارسال مىدارند.
وزارت خارجه پس از مهر و امضاى اوراق، خطاب به مسؤولان گمرك در جده مىنويسد: هيأت پزشكى از پرداخت ماليات و عوارض معاف مىباشد.
لذا تا «اعفاء» تهيه و مهر و امضا نشود و دستور وزارت خارجه عربستان در رياض خطاب به مسؤول گمرك جده صادر نگردد، اجناس آزاد نمىشود و در گمرك باقى مىماند.
مسؤولان امور بايد در طول زمان به خاطر داشته باشند كه تهيه «اعفاء» شرط اساسى براى ترخيص كالاهاى طبى مىباشد و طى مراحل قانونى آن، به شرحى كه بيان شد، الزامى است.
بيشتر كشورها در كنار دفاتر خدماتى عربستان سعودى، كه عمدهترين آن را دفاتر «مكتب الوكلاء الموحد» تشكيل داده، دفترى جهت رسيدگى به امور حجاج خود اجاره مىكنند. اجاره اين محلها بر مبناى هر متر مربع يكهزار و دويست ريال سعودى است. هر سه سال يكبار، در ماه شعبان، مطعمها، دكاكين تجارى، دفاتر بانكى و دفاتر ستادى تعيين و از طريق مزايده اجاره داده مىشود.
سازمان حج و زيارت جمهورى اسلامى، نظر به خدمات وسيعى كه عهدهدار شده است، جهت رفاه زايران ايرانى و رسيدگى به امور آنها به هنگام ورود و يا برگشت، محل مناسبى را مقابل دربهاى خروجى 1 و 2 و يا 3 و 4 اجاره مىكند.
در اين محل، اعضاى ستاد، مسؤولان بهداشت، كادر پزشكى و همچنين اعضاى اعزامى از وزارت امور خارجه، جهت حلّ مشكلات زايران و يا صدور برگ عبور براى زايرانى كه گذرنامه آنها مفقود مىشود، استقرار مىيابند و بايد گفت كه در اختيار داشتن محل مناسب، به هر قيمتى كه باشد براى سازمان ضرورت دارد.
و اين محل بايد از لحاظ تلفن، فاكس و وسائل ادارى مجهز باشد و تاكنون موفق بوده و نقص و كسرى در آن مشاهده نشده است.
پس از تنظيم اجارهنامه و پرداخت اجاره و دريافت كليدها، نوبت به تجهيز دفتر مىرسد. كليه وسائل دفترى؛ از قبيل ميز، صندلى، پرچم، بلندگو، حصير، وسائل پذيرايى و غيره از ستاد جدّه به اين دفتر منتقل
مىگردد تا براى استفاده كارمندان اعزامى قابل استفاده باشد، البته دستگاههاى تلفن را از طرف خود فرودگاه مىآورند و نصب مىكنند.
بديهى است در پايان عمليات حج، به هنگام تخليه آخرين دسته زايران ايرانى، تمام وسائل موجود در دفتر بايد به دفتر شهر منتقل گردد.
و كليد دفتر، با دستگاههاى تلفن تحويل گرفته شده، به واحد مخصوص خود در فرودگاه تحويل داده مىشود. برق مصرفى به عهده موجر است ولى بهاى تلفن بر عهده مستأجر است كه در ماههاى بعد فاكتور آن از طريق سركنسولگرى به دفتر جده فرستاده مىشود و دفتر نمايندگى از طريق چك مصدّق به حسابدارى فرودگاه مىپردازد.
پيش از سالهاى 67، 68 و 69 (كه در اين سه سال رابطه قطع بود) خريد وسائل نقليه مورد نياز با موافقت وزارت حج انجام مىگرفت.
اداره مرور به كليه وسائل نقليه خريدارى شده، پلاك سفيد مىداد و در طول سال اعم از حج و عمره و غيره قابل استفاده بود. امّا از سال 1370 اداره مرور از دادن پلاك سفيد خوددارى نمود و اظهار مىداشت: طبق دستور وزارت خارجه و وزارت كشور، دادن پلاك سفيد به بعثههاى حج ممنوع اعلام شده، بعثهها بايد پلاك زرد داشته باشند، و فقط در زمان حج مىتوانند از آنها استفاده كنند و موظف هستند در پايان مراسم حج، پلاكهاى زرد را باز كنند و همراه اسناد (استمارهها) به اداره مرور تحويل دهند و سال بعد مجدداً تحويل بگيرند.
دفتر نمايندگى، نخست براى گرفتن پلاك سفيد به جاى پلاك زرد مقاومت نمود ولى متأسفانه مؤثر نبود و طبق تعليمات، فقط اداره مرور پلاك زرد مىداد، مشروط بر آن كه آخر ذىحجه مسترد دارد.
دفتر وسائل مورد نياز خود را در سالهاى 70 و 71 جمعاً پنجاه دستگاه به شرح زير خريدارى نمود:
سوارى 17 دستگاه
وانت 11 دستگاه
مينىبوس 14 نفره 12 دستگاه
مينىبوس 24 نفره 5 دستگاه
جمس اسعاف جهت پزشكى 5 دستگاه
50 دستگاه
ايران در حج و عمره از اين دستگاهها استفاده مىنمود و اداره مرور از طريق وزارت خارجه به سفارت، در رياض فشار مىآورد كه طبق تعليمات بايد پلاكهاى زرد باز شود و همراه سندهاى مالكيت به اداره مرور تحويل داده شود.
دفتر نمايندگى نيز با آن كه تا سال 73 مقاومت نمود و از تحويل پلاكهاى زرد امتناع كرد، سرانجام به دليل دستور صريح سفارت مبنى بر تسليم پلاكها و همچنين مزاحمت پليس مجبور گرديد در مهرماه 1373 چهل عدد پلاك زرد را همراه با سند آنها، به اداره مرور تحويل دهد و رسيد دريافت كند.
و مسؤول اداره مرور اصرار داشت كه حتماً يك ماه قبل از آغاز
مراسم حج، بايد از طريق سفارت به وزارت خارجه نامه نوشته شود و استرداد آنها درخواست گردد و اگر در وقت معين نامه رسمى فرستاده نشود در حج بعد ماشين نخواهيد داشت. بنابر اين مسؤولين محترم اين نكته را حتماً به خاطر داشته باشند كه از اوايل شوال اقدام نمايند.
تذكر اين نكته ضرورت دارد كه دفتر نمايندگى براى تحويل ندادن پلاكهاى زرد، نامهاى به سفارت خود در رياض تقديم داشت و در آن ادله خود را به تفصيل بيان كرد و وزارت امور خارجه در پاسخ آن نامه، ده پلاك زرد را براى استفاده در ايام عمره، مجاز اعلام نمود ليكن به اصرار خواستار آن شد كه هرچه سريعتر بقيه پلاكها مسترد گردد.
و در نتيجه دفتر نمايندگى ده وسيله مورد نياز خود را نگهداشت و پلاكهاى چهل دستگاه ديگر را همراه با سندهاى آنها به اداره مرور تحويل داد.
با توجه به كثرت جمعيت حجاج ايران و با توجه به اين كه در بين راه جده- مدينه قهوهخانههاى موجود ظرفيت و كشش تغذيه دادن روزانه بين پنج تا شش هزار زاير ايرانى را ندارند و با علم به اين كه تمامى زايران كشورهاى اسلامى همين مسير را طى مىكنند و آنها هم به استراحت بين راه و تغذيه و نوشابه احتياج دارند، مسلماً به لحاظ حفظ سلامتى ورعايت مسائل بهداشتى، مصلحتنيست از قهوهخانههاى بين راه استفاده شود علاوه بر آن كه اصلًا قهوهخانههاى بين راهى چنين
آمادگى را ندارند، لذا ضرورت ايجاب مىكند كه مسؤولان سازمان حج از پذيرايى بين راه صرف نظر كنند و زايران خود را در فرودگاه پذيرايى نمايند؛ زيرا براى گرفتن اتوبوس ناگزير بايد ساعتها به انتظار بنشيند، پس چه بهتر كه در اين فرصت با غذاى ايرانى كه توسط طباخان ايرانى آماده شده، پذيرايى شوند و بعد از كمى استراحت نوبت آنها هم مىرسد، تا از وسائل نقليه آماده خود استفاده كنند و راهى مدينه منوره و يا جحفه (ميقات) شوند.
در فرودگاه وسايل پذيرايى از قبيل كلمن آب سرد، كلمن چاى، حصير براى نشستن و ديگر وسائل لازم از قبل آماده شده است.
چند سال قبل، براى پذيرايى زايران، از هر كاروانى يك يا دو نفر زودتر وسائل خود را از مدينه منوره مىآوردند و از زايران خود پذيرايى مىكردند. تا اين كه مسؤولان متوجه شدند، اين كار مشكلات زيادى را در بر خواهد داشت و بايد برنامه ديگرى را پيشبينى كنند تا زحمت كمترى داشته باشد و از لحاظ هزينه نيز مقرون به صرفه باشد، لذا آن طرح بطور كلى برچيده شد و برنامه جديد جايگزين آن گرديد.
لذا تصميم بر آن شد كه گروه ستاد تغذيه فرودگاه و شهر جده از اواخر شوال يا اول ذيقعده به عربستان وارد شوند و تغذيه ستاد جده و فرودگاه را باهم آماده كنند.
توجه به اين نكته ضرورى است كه دولت عربستان محلهاى تجارى و كسبِ فرودگاه را به غير سعودىها اجاره نمىدهد ولى محل بعثهها را به اجبار به دولتهاى اسلامى و سازمانهاى حج، به اجاره
واگذار مىكند. براى حل اين مشكل، سازمان حج در وقت مناسب، در ماههاى رمضان و شوال، با افرادى كه به مبنىالحجاج رفت و آمد مىكنند و محل مناسبى را اجاره مىنمايند، قراردادى امضا مىكند، آنها نيز با اطمينان خاطر، محلهاى مورد نظر را از دولت سعودى از طريق مقامات ادارى (به صورت مزايده) ادارةالمطار اجاره مىكنند و محل را با وسائل مورد نياز از قبيل ميز و صندلى و وسائل لازم ديگر تجهيز مىكنند. ديگهاى بزرگ متعدد، گازهاى بزرگ، حصير، پرچم، پايه و غيره آماده مىكنند و مقدمات تغذيه روزانه پنج تا شش هزار نفر آماده مىگردد. گفتنى است كه در قسمت تغذيه فرودگاه، تاكنون به دو صورت عمل شده است:
1- طرف قرارداد تمامى مواد اوليه را تهيه مىكند، فقط طبّاخان ايرانى طبخ مىكنند و كارمندان ايرانى در امر پذيرايى كمك مىكنند و سازمان سرانه به طرف قرارداد، پول مىدهد.
2- طرف قرارداد، مال الاجاره پرداختى خود را با درنظر گرفتن درصد مناسبى، از سازمان دريافت مىكند. در اينجا سازمان خود متعهد خريد مواد اوليه و آوردن آنها به فرودگاه مىشود.
تجربه نشان داده است كه طرح دوم از لحاظ مالى به مراتب به سود سازمان مىباشد ولى مسؤولان براى پياده كردن اين طرح مسلماً زحمت بيشترى را تحمل مىكنند و استراحت كمترى دارند. در هر حال هر دو طريق تاكنون اجرا شده است (تا پايان 72) ولى براى حج سال 73 به علت تقليل تعداد زايران برنامه غذايى فرودگاه تغيير يافت.
بعد از واقعه خونين ششم ذىالحجه 1407 و كشتار ايرانيان در نزديكى پل حجون (در حدود چهارصد نفر) به پيشنهاد عربستان، وزراى كشورهاى اسلامى و بخصوص كشورهاى عربى در عمان اجتماع كردند و تصويب كردند كه به دلائل افزايش جمعيت كشورهاى اسلامى و محدوديت زمانى اعمال حج و محدوديت امكنه منا و عرفات، همه ساله از هر كشور اسلامى بيش از 11000 جمعيت آن كشور به حج راه داده نشود (يعنى از هر يك ميليون جمعيت فقط يكهزار نفر حداكثر مىتوانند به حج مشرف شوند) و چون رابطه سياسى ايران و عربستان بعد از اين واقعه خونين قطع گرديد و پس از سه سال مجدداً برقرار شد، عربستان اجازه داد ايران تعدادى را كه در طول سه سال قطع رابطه به حج اعزام نكرده بود، در طول سالهاى 70، 71 و 72 اضافه بر سهميه مقرر، به حج ببرد.
لذا در سالهاى فوق به جاى هر سال 55 هزار، 110 هزار حاجى راهى حج مىكرد و حدود هفت هزار به عنوان عوامل خدماتى و ستادهاى مختلف همراه كاروانها اعزام مىداشت. ولى از سال 73 از طريق شخص ملِك و وزير جديد حج كتباً ابلاغ شد، سهميه زاير ايران برطبق مصوبه وزيران خارجه كشورهاى اسلامى در عمان، نسبت به جمعيت ايران كه آمار رسمى آن در سال 70، 55 ميليون اعلام شده، فقط 55 هزار زاير مىباشد.
بخاطر نصف شدن تعداد سهميه از طرفى و به انتظار بودن 480 هزار نفر زاير ثبت نام كرده بعد از ده سال از طرف ديگر، سازمان حج
و زيارت تصميم گرفت به انحاء مختلف از عوامل خدماتى ستادها بكاهد و طرحى را پياده كند تا نيرو از ايران كمتر اعزام نمايد، و بحمداللَّه عملًا موفق گرديد.
پس از اجاره دفتر فرودگاه و تجهيز كردن آن، بايد براى اياب و ذهاب كارمندان به محوطه فرودگاه، به يك مجوز قانونى دست يافت تا بدون دغدغه خاطر و با كمال اطمينان و وقار و بدون مزاحمت پليس، كارمندان بتوانند از شهر به محل كار خود حاضر شوند و در پايان مراجعت نمايند.
طبق مقررات عربستان، هر كس بخواهد در زمان حج (ماههاى ذيقعده و ذيحجه) به مبنىالحجاج وارد شود، بايد كارت مخصوص ورود به فرودگاه (تصريح) را داشته باشد. بديهى است حفظ امنيت فرودگاه در حساسترين زمان تراكم جمعيت، چنين مقرراتى را ايجاب مىكند.
بر اين اساس، اسامى كارمندان مورد نظر، از طريق سركنسولگرى به وزارت امور خارجه فرستاده و تقاضا مىشود براى آنها «تصريح» (كارت مخصوص ورود به فرودگاه) صادر گردد.
معمولًا وزارت خارجه با تمامى اسامى پيشنهاد شده موافقت نمىكند و پاسخ مىدهد فقط براى 15 نفر تصريح صادر مىشود، آنگاه اظهار نظر خود را به قسمت امن فرودگاه مىفرستد و اين قسمت نامه
وزارت خارجه را به قسمت «اصدار التصاريح» (1)مىفرستد.
نماينده سركنسولگرى براى تعقيب مسأله، به قسمت تصاريح رفت و آمد مىكند تا براى تمامى اسامى پيشنهاد شده، كارت بگيرد ولى مسؤول به او پاسخ مىدهد وزارت خارجه با يكدهم تعداد پيشنهادى شما موافقت كرده است. او برمىگردد و ماجرا را نقل مىكند، دفتر سازمان هرگز با يك دهم موافقت نمىكند، چون كارمندان اعزامى وزارت خارجه مستقر در فرودگاه، كادر پزشكى جهت استقرار در درمانگاه فرودگاه، مأموران تغذيه فرودگاه، كارمندان حمل و نقل، كارمندان دفترى، مأموران پذيرايى دفتر فرودگاه، كارمندان بانك مستقر در فرودگاه، از يكصد نفر تجاوز مىكند و اصولًا فلسفه اجاره دفتر در فرودگاه و پرداخت مبلغ گزاف به عنوان مالالإجاره فرودگاه حضور كارمندان مختلف را مىطلبد و بدون حضور افراد ضرورى مورد نياز، اداره زايران امكانپذير نيست.
لذا تاكنون چنين عمل شده كه دفتر نمايندگى از نامه وزارت خارجه به قسمت امن فرودگاه صرفنظر مىكند و مستقيماً به امير ماجد امير مكه مكرمه نامه مىدهد و ماجرا را مستدلًا بيان مىكند و سرانجام با گرفتن موافقت امير مكه مكرمه براى كارمندان مورد نظر كارت ورود به نام تصريح صادر مىشود.
براى صدور تصريح، مشخصات فرد از روى گذرنامه و حضور
1) آدرس دقيق اصدارالتصاريح: قبل از رسيدن به بوابه 17، آخرين در ورودى فرودگاه، دست چپ، يك خيابان فرعى ديده مىشود كه در اوائل همان خيابان، تابلو اصدارالتصاريح به چشم مىخورد.
خود او ضرورى است (قبل از صدور تصريح مسؤول اين اداره به تعداد متقاضى تصويب شده، كارت مخصوص مىدهد تا مشخصات خواسته شده در اين كارت درج شود).
بنابر اين پيشنهاد مىشود حتماً اواخر شوال و يا حداكثر اوائل ذيقعده، اسامى و مشخصات كليه كسانى كه قرار است به فرودگاه رفت و آمد داشته باشند، آماده كنند و مكاتبات را زودتر شروع كنند، نامهنگارى به امير مكه مكرمه فراموش نشود، پيگيرى مداوم مسأله نقش مؤثرى را دارد، مسلم است بدون كارت وارد شدن ذلت دارد و بايد هر روز با پليس خاضعانه و با تقاضا و التماس داخل شد. هرگز اين عمل صحيح نيست پس بايد سريعاً تصريح گرفت.
همچنانكه ورود اشخاص به بوابه 17 (درب ورودى محوطه فرودگاه حجاج) منوط به داشتن كارت تصريح است، ورود وسائل نقليه هم به داشتن مجوز (به نام تصريح) نيازمند است.
بنابر اين بايد در اوائل ذيقعده مشخصات كامل رانندگان شامل:
نام، نام پدر، لقب، شماره گذرنامه و مشخصات وسائل نقليه شامل:
سوارى، وانت، مينىبوس، رنگ، شماره پلاك و ... همراه با فتوكپى گواهينامه رانندگى آنها آماده گردد تا از طريق سركنسولگرى به وزارت خارجه فرستاده شود. (در اينجا گواهىنامههاى بينالمللى نيز معتبر است و نيازى به داشتن گواهينامه سعودى كه آن را «رخصة قياده» مىنامند
نيست)
وزارتخارجه پس از بررسى و تقليل تعداد آنها، نامه را به امن فرودگاه مىفرستد. قسمت امن فرودگاه، مدارك را با نظر موافق به قسمت اصدارالتصاريح ارسال مىكند و مأموران دفتر نمايندگى، بايد جهت گرفتن تصاريح ماشينها به اصدارالتصاريح مراجعه نمايند.
باز در اين مورد تذكر اين نكته ضرورت دارد كه طبق معمول، وزارت خارجه تعداد ماشينهاى پيشنهادى را نمىپذيرد و با مقدار كمترى موافقت مىنمايد و برعهده نماينده دفتر نمايندگى است كه با دادن گز و پسته و هدايايى از اين قبيل با مسؤولين امن فرودگاه رفاقت و دوستى را برقرار كنند و دوستانه تقاضا نمايند تعداد ماشين تصويب شده نياز سازمان را تأمين نمىكند و به تعداد بيشترى نيازمند است؛ زيرا تعداد زايران ايران فلان مقدار است و گروه پزشكى، مأموران وزارت خارجه، مأموران تداركات، كارمندان بانك و بالاخره كارمندان سازمان جهت كمك به حمل و نقل زايران، تماماً به تعداد تصريح بيشترى نيازمندند.
بنابر اين با بيان اين مسائل، بايد دوستانه مقدار بيشترى براى ماشينها تصريح گرفت.
توصيه مىشود كارها قانونى انجام پذيرد و هرگز تن به انجام كارى برخلاف قانون و تعليمات جارى اين سرزمين ندهند به تجربه ثابت شده در انجام امور برخلاف قوانين جارى، جز ذلت و خوارى و سرافكندگى مشاهده نشده و هيچ دليلى وجود ندارد راهى را كه از
طريق قانونى، با كمال عزت مىتوانيم انجام دهيم، بىراهه برويم و برخلاف قانون عمل كنيم و پيوسته به عذرخواهى و التماسهاى عاجزانه متوسل گرديم.
به يقين اگر مسؤولين محترم با شناخت قوانين اين مملكت، هر كارى را در وقت خود طبق ضوابط و مقررات انجام دهند، در كارها وقفهاى حاصل نمىشود. بنابر اين ضرورت دارد طبق اطلاعات تقديم شده (در شمارههاى هشتم و نهم) در وقت مقرر جهت گرفتن مجوز براى ورود افراد و وسائل نقليه اقدام گردد.
بديهى است براى انتقال بيمار به بيمارستان، آمبولانس مورد نياز است و براى انجام وظايف روزانه اعضاى ستادها، هيأت بازرسان، افراد بعثه، مترجمان و مراجعه مسؤولين به ادارات مختلف احتياج به سوارى است همينطور براى انتقال كارمندان از خوابگاه به فرودگاه و يا كارمندان مسكن، تغذيه و اثاثيه از محل كار به محل خواب و يا حرم، مينىبوسهاى 24 نفره و يا 14 نفره مورد نياز است. پس همگان ضرورت لزوم وسائل نقليه را اذعان دارند و معتقدند بعثههاى حج در موسم حج بايد وسائل نقليه مورد نياز را در اختيار داشته باشند.
به دو طريق مىتوان اين نيازها را تأمين نمود: 1- خريد 2- اجاره در موسم حج و هر يك از دو طريق، محاسنى دارد و معايبى.
1- با مالكيت وسائل نقليه، نياز سازمان در زمان حج و عمره هر دو تأمين مىشود.
2- با بدنهنويسى «بعثةالحج الإيرانيه» بر روى وسائل نقليه، سازمان افتخار مىكند كه مالك بيش از يكصد دستگاه وسيله نقليه است.
3- به هنگام تردد در معابر عمومى شهرهاى مكه مكرمه، مدينه منوره و جده تبليغى گويا به نفع جمهورى اسلامى ايران است و همگان بدين باور مىرسند كه ايران انقلابى از امكانات وسيعى برخوردار مىباشد و توانسته است تا اين مقدار وسيله فراهم كند.
1- ارز و سرمايه مملكت حبس مىشود.
2- براى نگهدارى آنها بايد پاركينگ اجاره نمود، پاركينگ هم حارس و نگهبان مىخواهد.
3- براى تعمير و به كارگيرى مجدد، همه ساله بايد عدهاى تعميركار به عربستان اعزام شوند.
4- بايد قطعات يدكى براى تعويض و تعمير خريدارى شود.
5- در طول سال خودروهاى متوقف، در برابر حريق و سرقت بايد بيمه شود.
6- در موسم حج بايد در برابر شخص ثالث بيمه شود.
7- پلاكهاى زرد در پايان موسم حج، بايد به اداره مرور تحويل گردد و سال بعد با دوندگىهاى زياد و پرداخت عوارض، مسترد شود تا ماشينها، مورد استفاده قرار گيرد.
در حالى كه اگر سازمان نياز خود را از طريق اجاره وسائل نقليه تأمين نمايد، هيچيك از خسارتهاى ياد شده متوجه سازمان نمىشود، بلكه فارغالبال فقط اجاره عادلانه مىپردازد و خود را درگير اين نوع مشكلات نمىنمايد.
اما اكنون كه سازمان مالك است بناچار بايد همه ساله هيأتى تركيب از ميكانيك، برقكار، صافكار و نقاش اعزام نمايد تا يكصد وپنجاه دستگاه وسيله نقليه خود را از هر لحاظ آماده بهرهبردارى كند و بدون اعزام هيأت و آماده كردن وسائل در وقت مناسب به هيچ وجه نمىتوان از وسائلى كه غالب آنها يكسال در پاركينگ مانده استفاده نمود.
اينك ضرورت دارد به تذكرات فنى ميكانيكها براى نگهدارى وسائل نقليه در طول سال توجه شود؛ زيرا رعايت اين مسائل باعث بيشتر و بهتر استفاده كردن از وسائل نقليه مىگردد و عدم رعايت آنها خطراتى را دربر خواهد داشت.
1- وسيله نقليه در حالت توقف طولانى، بايد روى چهارپايه قرار گيرد كه با سطح زمين تماس نداشته و باعث فرسودگى و پوسيدگى تاير
نگردد.
2- باطرىها بايد باز و تخليه شود و بهنگام استفاده شارژ گردد.
3- باك بنزين بايد 14 بنزين داشته باشد، تخليه كامل باعث فرسودگى موتور مىگردد و پر بودن بنزين خطر حريق و آتشسوزى دارد.
4- مسؤولان حتماً به اين نكته اساسى توجه داشته باشند كه اعزام هيأت در زمان عمره، نتيجه مطلوبى ندارد؛ زيرا گروه، كار فنى خود را انجام مىدهند و مىروند، آنگاه زمان حج فرد مسؤولى نيست كه ماشينها را روشن كند و بدون عيب تحويل دهد. هر كس به سليقه خود مىخواهد وسيله مورد نظر را زودتر بردارد و آن را روشن كند و برود، در حالى كه اطلاعات كافى ندارد و هجوم افراد، بدون سرپرست، به پاركينگ هرج و مرج به وجود مىآورد و ناراضى و بدون استفاده بايد پاركينگ را ترك كند.
لذا توصيه مىشود ميكانيكها براى تعمير اساسى در زمان عمره حاضر شوند ولى براى روشن كردن و تحويل دادن، حضور آنها در زمان حج نيز ضرورى مىباشد.
همه ساله هنگام ملاقات هيأت ايرانى با وزير حج عربستان، نيازهاى تلفن، فاكس، تلكس و پيجر مطرح مىشود و با توجه به پذيرش و موافقت وزير حج و معاونت وزارت پست و تلگراف و تلفن،
معذلك بايد در اوايل ذيقعده قبل از مستقر شدن ستادهاى مدينه منوره و مكه مكرمه از طريق سركنسولگرى، نامهاى به مدير كلّ اتصالات جده نوشت و از او درخواست نمود بنا به موافقت وزير حج و معاونت پست و تلفن، خواهشمند است به مديران كل اداره تلفن مكه مكرمه و مدينه منوره دستور دهيد تلفنهاى درخواستى را به سرعت وصل نمايند تا با استقرار ستادهاى مدينه منوره و مكه مكرمه در مراكز خود، وقفهاى در كارها ايجاد نشود.
سالهايى كه روابط حسنه است، با اوّلين نامه، مراحل ادارى سريعاً انجام مىپذيرد و تلفنها وصل مىشود اما سالهايى كه روابط چندان رضايتبخش نيست مدير كل پاسخ نامه را نمىدهد، پس از پيگيرىهاى زياد مىگويد: دستور دادهام مكه مكرمه و مدينه منوره اقدام كند. به مدير مكه مكرمه و مدينه منوره مراجعه مىشود، آنها اظهار مىدارند هنوز از مركز دستور نرسيده است بايد صبر كنيد. تا مدتى به يكديگر پاس مىدهند. بالاخره بايد دست به دامان وزير حج شد كه آقا به دادمان برس! مدتى است اعضاى ستاد مدينه آمدهاند و به كارها مشغول شدهاند و تلفنها هنوز وصل نشده سرانجام پس از گذشت زمان معتنىبهى تلفنها وصل مىشود.
براى نجات از اين سرگردانى تصميم گرفته شد در پايان مراسم حج، از ادارات تلفن مكه درخواست شود، تلفنها را قطع نكنند بلكه همچنان داير بماند و سازمان آبونمان را بپردازد كه همچنان قابل استفاده براى سال بعد باشد.
با اين توصيف كه احتمال سوء استفاده از تلفنهاى باز (براى مكالمات خارجى در طول سال) مىرود، معذلك همه ساله در جلسه ملاقات هيأت ايرانى با وزارت حج، مسأله تلفنها مطرح مىشود و آنها هم قولهايى مىدهند ولى در موسم حج عملًا تلفنها از كار مىافتد و بايد رئيس اتصالات صريحاً دستور برقرارى آنها را بدهد.